Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Casiornis fuscus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltsxo; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Lókʼaahnteel - Wikiibíídiiya\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Vince R. James\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Walter Jones\nNaaltsoos Ííłʼíní: Elizabeth Holmes Kuipers\nLókʼaahnteel éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nLókʼaahnteel éí 8.9 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 1,210 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nLókʼaahnteel éí 35°42′9″ NHK dóó 109°33′12″ EʼE-gi bił hazʼą́. Lókʼaahnteel éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,386 adéesʼeez.GNIS\nLókʼaahnteelgi éí óltaʼ dį́įʼgo naaznil; díí éí Ganado Primary School dóó Ganado Intermediate School dóó Ganado Middle School dóó Ganado High School daolyé.\nJééhkał Binaalyéhé Bá Hooghan éí Lókʼaahnteeldi siʼą́; díí éí 1960góó yihah yę́ędą́ą́ʼ National Historic Landmark silį́į́.\nLókʼaahnteeldi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nJééhkał Binaalyéhé Bá Hooghan (Hubbell Trading Post wolyéhígíí) biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dinilzhin dóó yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał dinilzhin dóó yishtłizhígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dinilzhin dóó yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mantidactylus aerumnalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí dinilzhin; bijáád éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; binákʼee éí diłhił; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dinilzhin dóó yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tééh dééł - Wikiibíídiiya\nTééh dééł bikʼos łitsxooígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tééh dééł\nTééh dééł yázhí\nTééh dééł diłhiłígíí\nHodíłchʼiltah tééh dééł\nTééh dééł dinilbáhígíí\nTééh dééł łizhinígíí\nTééh dééł éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otididae" deiłníigo deiyózhí. Azhą́ éí tsíditsoh nahalingo niʼgóó naakai łeh dóó doo ndaatʼáa da łeh ndi, díí tsídii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh. Tééh dééł éí nahasdzáán bikáaʼgi 25 ałʼąą ádaatʼé.\nTééh dééł éí łibá dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh, áádóó éí 15–60di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Naʼashǫ́ʼii dóó naaldlooshii yázhí dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Hodíłchʼiltah chʼał Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philautus bunitus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilzhingo yistłʼin; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał · Dahoditłééʼgóó hodíłchʼiltah chʼał · Hodíłchʼiltah chʼał bikʼiiz dah dzítsooígíí · Hodíłchʼiltah chʼał dichʼízhí łitsooígíí · Hodíłchʼiltah chʼał diniltsxo dóó łibáhígíí · Hodíłchʼiltah chʼał dinilzhingo łikizhígíí · Hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhgo yistłʼinígíí · Hodíłchʼiltah chʼał łitsxooígíí · Hodíłchʼiltah chʼał tózhééʼ bitʼohígíí · Hodíłchʼiltah chʼał yishtłizhígíí\nHodíłchʼiltah chʼałtʼą́ʼí: Hodíłchʼiltah chʼałtʼą́ʼí diniltsooígíí · Hodíłchʼiltah chʼałtʼą́ʼí yishtłizhígíí\nChʼał azhééʼ bitʼohígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼdę́ę́ʼ chʼał azhééʼ bitʼohígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał azhééʼ bitʼohígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał azhééʼ bitʼohígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał diniltsooígíí · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilzhinígíí · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilzhinígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał łibáhígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah chʼał diłhiłígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dibéłchíʼígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilbáhígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilgaaígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał łitsxooígíí\n[Atʼąątah chʼał bílalátah daditání] · [Atʼąątah chʼałchilí]\nhodíłchʼiltah chʼał daalbáhígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí · Kéyah tónteel dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí · Kéyah tónteel dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał ntsaaígíí · Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí\nhodíłchʼiltah chʼał yishtłizhígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał bijáád noodǫ́zígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łitsooígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał yishtłizhígíí · Dziłtsį́įdi hodíłchʼiltah chʼał yishtłizhígíí · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał yishtłizhígíí · Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał · Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał bigaan dah daalzhinígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał diłhiłgo yishtłizhígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał íiyisígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał yishtłizhgo diniltsooígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał yishtłizhgo noodǫ́zígíí\n[Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał ndaalkʼįhí dadootłʼizhígíí] · [Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼał ndaalkʼįhí]\nAtʼąątah chʼał dootłʼizhígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał


Lá naraʼwíí Jeobá tsáʼkhá rí nuraʼníí ráʼ. (1 Corintios 10:13)\nApóstol Pablo niʼnirámáʼ rí Jeobá xániñuʼ ma̱ʼkha̱ tsáʼkhá rí xáʼngulú gúraʼní (1 Cor. 10:13). Lá rígi̱ nandoo gáʼthi rí Jeobá ginii ndaʼyoo nguáthá eʼngulú ga̱jma̱a̱ nda̱wa̱á naraʼwíí tsáʼkhá rí guraʼníí ráʼ.\nÁ mu xúʼko̱ nindxu̱u̱, xú káʼnii gáʼni a̱jkiu̱lú rá. Guʼyáá mbá xkri̱da. A̱ʼdióo mbáa ndxájulú nixíyaminaʼ. Ndxájulú nixtáa gíná wéñuʼ. Nigíʼdu̱u̱ niraximínáʼ á mu Jeobá ndiʼyoo má rí magíʼnuu ga̱jma̱a̱ rí á mu ikhaa ga̱jma̱a̱ a̱ʼgiu̱u̱ maʼngu̱u̱n muraʼníí gamiéjunʼ rígi̱. Phú gíná nindxu̱u̱ numuu náa numbaaʼ rígi̱ nanújngulú gaʼkhu. Mú, lá májánʼ mundxaʼwamíjna̱ rí Jeobá nagrui̱ga̱ xúgíʼ rí nuraʼníí ráʼ.\nÁ mu nduʼyáá 1 Corintios 10:13, mbuʼyáá rí Biblia tséʼsngáa rí Jeobá ndaʼyoo nguáthá eʼngo̱o̱ a̱jkiu̱lú ga̱jma̱a̱ nda̱wa̱á naraʼwíí tsáʼkhá rí muraʼníílu. Guʼyáá a̱jkhu̱ numuu rí nuʼthá rígi̱.\nTimbá numuu ñajunʼ rí Jeobá naniñuʼ rí xa̱bu̱ muraʼwíí dí gúní. Ikhaa nandoo rí ikháanʼ mbuʼyáá ndiéjunʼ guraʼwíí muʼni (Deut. 30:19, 20; Jos. 24:15). Xí nuraʼwíí nuʼni rí naniguʼ Jeobá, ikhaa maxnúlúʼ ikha (Prov. 16:9). Á mu nuraʼwíí dí ra̱májánʼ mugíʼnii dí ra̱májánʼ (Gál. 6:7). Á mu Jeobá garaʼwíí tsáʼkhá rí mugíʼniilu, lá rúʼko̱ masngájma dí ma̱ndoo muraʼwíí rí nandulúʼ muʼni ráʼ.\nRaga̱jma̱ numuu nindxu̱u̱ rí Jeobá tsiñaunlú náa “gamiéjunʼ rí na̱nguá kuaʼti̱i̱n” (Ecl. 9:11). Mbáa xa̱bu̱ ma̱ndoo magíʼnuu mbá gamiéjunʼ numuu rí xtáa náa ragíʼmaa maxtáa ma̱ngaa náa hora dí ragíʼmaa. Jesús niʼthá numuu mbá gamiéjunʼ rí nirígá náa nikháñun mbá 18 xa̱bu̱ numuu rí mbá torre ningáxi̱i̱ náa xa̱bu̱ bugi̱. Ikhaa niʼthí kaʼwu rí Dios na̱nguá niʼni rí makhañún xa̱bu̱ bugi̱ (Luc. 13:1-5). Ragíʼmaa mundxaʼwamíjna̱ rí nákha xóo tsírígá mbá gamiéjunʼ Dios naʼthí tsáa maxtáa o tsáa makhañúu.\nRí maʼni ajtsú numuu nindxu̱u̱ rí mámbáa rí ikháanʼ gíʼmaa masngájma rí maguajún jmbu náa Jeobá. Satanás niʼthí rí i̱ndó nuʼni ñajunʼ Jeobá numuu rí ikhaa naxnúlú mbaʼa rí májánʼ ga̱jma̱a̱ rí xaguájun jmbu á mu nuraʼníí xkujndu (Job 1:9-11; 2:4; Rev. 12:10). Á mu Jeobá nañewu̱nlú náa tikhuu tsáʼkhá, makujmaa rí Satanás naʼthí rí gajkhun.\nRí maʼni a̱jkhu̱ numuu rí Jeobá tsíyoo gáʼyoo xúgíʼ rí mugíʼnii nda̱wa̱á. Gajkhun, á mu ikhaa nandoo mbaʼyoo, ma̱ndoo mbaʼyoo rí marigá (Isaías 46:10). Mú náa Biblia naʼthí rí Jeobá tsíyoo gáʼyoo xúgíʼ rí marigá nda̱wa̱á (Gén. 18:20, 21; 22:12). Náa numuu rá. Numuu rí ikhaa phú májánʼ a̱jkiu̱u̱n ga̱jma̱a̱ nindxu̱u̱ mbáa xa̱bu̱ bi̱ naʼni rí jmbu, ga̱jma̱a̱ ndaʼyamajkuu rí nuraʼwíí muʼni (Deut. 32:4; 2 Cor. 3:17).\nMú ndiéjunʼ nindoo gáʼthi Pablo índo̱ niʼthí rí Jeobá xániñuʼ rí ma̱ʼkha̱ tsáʼkhá rí xáʼngulú guraʼníí rá. Ga̱jma̱a̱ ajngáa rígi̱ Pablo nindoo gáʼthi xú káʼnii Jeobá nambáyulúʼ índo̱ nanújngulú awúu̱n xkujndu, raʼkháa rí ikhaa eʼni ginii mu xanújngulú náa awúu̱n xkujndu rígi̱. Á mu nakumulú kuʼyáá Jeobá, ikhaa mambáyulúʼ mu maʼngulú muraʼníí asndu xú káʼnii má gamiéjunʼ rí gáʼkha̱ (Sal. 55:22). Guʼyáá a̱jma̱ numuu rí Pablo niʼthí rígi̱, rí Dios xániñuʼ ma̱ʼkha̱ tsáʼkhá rí xáʼngulú gúraʼní, índo̱ gáʼkha̱nú tsáʼkhá ma̱ngaa mambáyulúʼ mu maʼngulú muraʼníí.\nTimbá numuu rí Pablo nindoo niʼthí rígi̱ nindxu̱u̱ numuu rí xúgíʼ xkujndu rí nuraʼníílu na̱nguá “mixtiʼkhu ki xóo rí nuraʼníí xa̱bu̱”. Rígi̱ nandoo gáʼthi rí náa numbaaʼ rígi̱ rí naʼtáñajunʼ Satanás marigá má xúʼko̱ xkujndu. Xúgiáanʼ muraʼníí xkujndu o asndu mbá gamiéjunʼ. Mú á mu nakumulú kuʼyáá Jeobá maʼngulú muraʼníí xkujndu ga̱jma̱a̱ muguajún jmbu náa Jeobá (1 Pedro 5:8, 9). Versículos rí na̱ʼkha̱ ginii 1 Corintios 10:13, Pablo niʼthí rí tikhu tsáʼkhá rí israelitas niraʼníí náa ku̱ba̱ʼ mixooʼ (1 Cor. 10:6-11). Israelitas bi̱ nikumu̱ún kuyáá Jeobá niʼngu̱u̱n niraʼníí tsáʼkhá. Mú bi̱ na̱nguá nikumu̱ún kuyáá túnimbu̱ún kuyáá ga̱jma̱a̱ taguajún jmbu náa ikhaa.\nRaga̱jma̱ numuu rí Pablo nindoo niʼthí ajngáa rígi̱ ñajunʼ numuu rí ‹Dios nindxu̱u̱ jmbii›. Ndiéjunʼ eyoo gáʼthi rígi̱ rá. Á mu nundxaʼwamíjná xú káʼnii Jeobá niñewu̱u̱n má xúʼko̱ xa̱bi̱i̱, muguáʼnu mbuʼyáá rí Jeobá ñajunʼ mbáa xa̱bu̱ jmbii ga̱jma̱a̱ nambáñun “bi̱ nandún kuyáá” ga̱jma̱a̱ “bi̱ nunimbánii rí naʼtáñajunʼ” (Deut. 7:9). Ma̱ngaa, Jeobá naʼnimbánuu má xúʼko̱ rí nakudaminaʼ maʼni (Jos. 23:14). Ikha jngó nduʼyáá májánʼ rígi̱. Timbá, rí Jeobá ma xániñuʼ ma̱ʼkha̱ mbá gamiéjunʼ rí xáʼngulú muraʼníí. Raga̱jma̱, rí ikhaa ‹mambáyulúʼ mu maʼngulú muraʼníí.\nJeobá “naʼni̱i̱ a̱jkiu̱lú náa xúgíʼ gamiéjunʼ rí kuaʼdáá”.\nXú káʼnii ‹embáyulú› Dios ikháanʼ bi̱ nakumulú kuʼyáá xá. Gajkhun rí ma̱ndoo marígúu xkujndu. Mú Pablo niʼthí rí Jeobá ‹mambáyulúʼ› mu maʼngulú muraʼníí xkujndu. Rígi̱ naʼsngúlú rí Jeobá mambáyulúʼ mu maguajúnlú jmbu náa ikhaa. Mixtiʼkhu rí xóo exnúlú tsiakii. Guʼyáá tikhuu.\nJeobá “naʼni̱i̱ a̱jkiu̱lú náa xúgíʼ gamiéjunʼ rí kuaʼdáá”, xóo muʼthá, índo̱ kuaʼdáá xkujndu (2 Cor. 1:3, 4). Ga̱jma̱a̱ numuu Biblia ikhaa ma̱ndoo maʼni dí makuwaanʼ tsímáá ma̱ngaa xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo ga̱jma̱a̱ ñumba tsi jmbi (Mat. 24:45; Juan 14:16, nota; Rom. 15:4).\nJeobá ma̱ndoo maxnúlúʼ ikha ga̱jma̱a̱ xi̱ʼ kaʼwu (Juan 14:26). Xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Jeobá ma̱ndoo mambáyulúʼ mu marmáʼáan a̱jkiu̱lú rí naʼthí náa Biblia ga̱jma̱a̱ numún xa̱bi̱i̱ ma̱ngaa ikha ndrígóo rí nambáyulúʼ mu majmañulúʼ muraʼwíí muʼni rí májánʼ.\nJeobá ma̱ndoo majmiuu ángeles ndrígóo mu mumbayúlú (Heb. 1:14).\nJeobá ma̱ndoo majmiuu a̱ngiu̱lú mu mumbayúlú. Ikhiin ma̱ndoo muxnulu tsiakii índo̱ nuniulú rí májánʼ ga̱jma̱a̱ índo̱ nuthulú (Col. 4:11).\nNáa xúgíʼ rí ndiʼyáá xúgi̱, ndiéjunʼ ejmañulú náa ajngáa ndrígóo Pablo rí nuxkamaalú náa 1 Corintios 10:13 rá. Rí Jeobá tsíraʼwíí xkujndu rí muraʼníí. Ma̱ngaa najmañulúʼ rí á mu nakumulú kuʼyáá ikhaa maʼngulú muraʼníí asndu xú káʼnii xkujndu rí ma̱ʼkha̱. Jeobá mambáyulúʼ má xúʼko̱ mu ma̱ndoo muguajún jmbu náa ikhaa.\nGraxe̱ rí nuni bi̱ nuraxnuu, febrero tsiguʼ 2017


1Cor 10 | `USA | STEP | tíbâqawaayuo, kemá Ítíráaeo-tibaqawaaraa-kayukama aammá arábaraaniq umá arábaiyaba íkétikaiye, Áánûqtuma yemmá taíbaq awaaméq-yátááqá yímikaine. ketááí títaubikoqtabataama taákaq kéo? yeráwáqtábá Áánûqtuma konnámá yíkáitata mi-kónnákóní aménáápáq kéweta urááe. ánibo óq-taoqa yemá máqtemma karogaron-únópí aráqma urááe.\n1 tíbâqawaayuo, kemá Ítíráaeo-tibaqawaaraa-kayukama aammá arábaraaniq umá arábaiyaba íkétikaiye, Áánûqtuma yemmá taíbaq awaaméq-yátááqá yímikaine. ketááí títaubikoqtabataama taákaq kéo? yeráwáqtábá Áánûqtuma konnámá yíkáitata mi-kónnákóní aménáápáq kéweta urááe. ánibo óq-taoqa yemá máqtemma karogaron-únópí aráqma urááe. 2 yemá Mótetini anaaé kéwaraaqtaba konnánápógáráq únónápógáráq yemmá péqyikaraaye. 3 ánibo yemá máqtemma Áánûqtunopake kúmîn-aawaqa narááne. 4 ánibo yemá máqtemma Áánûqtuma yímî-nomma narááne. óq-taoqa Áánûqtuma óqtamma yímîtata min-óqtápíké nommá narááwana anaaékaqa min-óqtákómá yetê iráiye. min-óqtákóní áaimma minnâ Îtu Káríqtoe. 5 miráimanibo taíganimma mi-káyúkábíkémmá yeqtábá Áánûqtuma amuqá íma maqyíkaraiye. miráitana wemá yemmá mamá mibáq kokoq éna aayá-márábáq puqyíkaraine. yeqtí arááq-yugoma mi-máráráq kugúbaguraine.\n6 maami-kékén-áímmá kéiteraq táwî-yataaqtabama ítikaino. maa-káyúkámá miráoniq íoro. 7 yaímma amammá óqtakakekaraq yaatakékáráq tarôq umákaan-amakaq nunamummá tirááne. yemá uráaniq íoro. óqtakakaraq yaarakáráq nunamummá tirááqtaba Áánûqtuni watáama agamatá-kánnáábímmá kétiye:\n“waayúkama omáq-ááwákáq maraq máqeta mikáké itó-ureta akáyáánîq éta yimuqá makááe.”\nténa kétiye. 8 yeqtí kebó-yátááqtábábóata nóinaq pááq uráiyo? taígani-kayukama (23,000) mimórá táoqa pukááne. ketáámá yemá uráaniq umá íma mirá-onatae. 9 yaímma-wayukama Áánûqtumma aú pukáipaq awé í-yátááqtábá yemá makáqma aónaawana yeráwákáqá nóinaq pááq uráiyo? iraakabayaakómá yúpuitata pukááne. miráinaq maami-kékén-áímmá ítama arútáaro. 10 yaímma-wayukama Áánûqtuma wakúyikaiqtabama nárun-narun-aimma tewanamá yekáqá nóinawaq pááq uráiyo? Áánûqtuma wení kaqtó-wayukabike móra-waigomma timákáitana mi-yúmá yawítíyukaine. miráinaq maami-kékén-áímmá ítama arútáaro. 11 máqtemma maami-qtátááqtábá keqtáá tiráátinoqtaba agatááne. kékén-áímmá téta agatááne.\nítáaro. maa-márágómá ánatai-awaataq kéwiye. 12 yaímma keráwápíkémmá ketúyánápímmá téq: “aati-aatimá kemá mi-káyúkáráá íma kéune.” téq kéteqa maannáyaba taákaq máráaro. egáráq kúmiq-yataariq kanaaráq ínóne. 13 miráimanibo Tááqtaama emmá káqo-kayukama uyátá-maqma makátîniq umá íma makatíniye. emá Áánûqtukaq kamuqá itaao. wemá wenamáárîq wenáama kéwaraipoaq keráwáqá Áánûqtukaq kanaaráq kamuqá itánoe. emá mirámô inanamá Áánûqtuma Tááqtaama íma ayuwáinana emmá makaténa uyátaniye. ímiye. Tááqtaama keráwáqá makatínéna kéinanama Áánûqtuma keráwáqá pékinon-amma tiráátiniye. minnáyababoaq keráwáqá makatí-yátáákómmá kanaaráq uyátanoe.\n14 miráimanibo tíkái-tibaqawaaraa-kayukao, amammá óqtakakenabi yaataké tarôq uráa-qtataakonopakemma aati-aatimá nékaq máero. aati-aatimá mi-qtátáákókáqá “íráqôniqtaa umátikaao” téraq ítero. 15 yaáqa ítaraa-kayukaraa umá kétima-timune. miráinaq maamin-áímmá tenúnayaba túyánámmá ítama tágaaro.\n16 ítáaro. Áánûqtuma keqtáá íráqôniq umátíkáiqtaba wekáq “tíkáiye” téqtaa naúnanapo ketáámá mórabi yagaroqtamá Îtu Káríqtoni naaegógáráq wenaúgogaraq kéyagaroqtaunatae. 17 áraimma ketáámá máqtemma móra-mora-yutaama mimórá-yákákémmá móra-mora-aayapaq mayáunataama mimórá-áúmá mamá kéyagaroqtaunatae. 18 keráwáqá minnáyabama kétagaao? abo Ítíráaeo-wayukati áaikaq aónaaro. yemá Áánûqtukaq amí-yááréráqá ámikaan-amaqa kéneta yemá nunamummá kéteta miráuma yemá Áánûqtute mórabi kéyagaroqtaae. 19 miráimanibo kemá mirá íkétune. minnâ ketáámá óqtanabi yaagóní amakáq ámên-amaqo naanatáámá ketáámá miráuma mi-qtátáákáq nunamummá mimóráíq umá kétunatae. ímiye. minnámô túnna-waigon áaimma íwáiye. maamin-ámámmá yemá paátataapoana móraiq umá amaqá yekáq yímêmma minnágaraq paátataare. 20 miráimanibo ítáaro. waayúkama náayuwabi óqtanabi yaagóní amakaq nunamummá te-yúmá yemá amí-ááwáqá kutiwákókáq kéyime. ánibo keráwáqá kutiwákógáráq yagaroqtaíyábá íkétikaiye. miráipoaqtaa ketáámá kaayaq-káápúbíké íma nánátae. ímiye. 21 miráuma ketáámá uyátárai-nakoni yaarerákékáráq kutiwákóní yaarerákékáráqá íma nánátae. 22 uyátárai-nakoma keqtáámá áyámma umátikani-qtataariraq ónúnayabataa kétikaiyo? ímiye. ketáámá wemmá uyátá-maqma akoqnáá kéunataabiyo? ímiye. 23 maan-áímmá áraine. minnâ ketáámá naayón-ááíkóní aménáápákémmá yubíqtuweqtaa kóuraunataamanibo máqte-qtataakoma íráqôniq íkéiye. keqtááyábámá máqte-qtataakoma íma aammá aúkaimanibo máqte-qtataariq kéunanataa íma tíwáqnaa kéoe. Áánûqtuni waayúkama mamá akoqnáá umá itáíq-itaiq í-wáyúkámá aúqyikaiyaba kétikaipoana 24 maannáma taákaq máráaro. aáwaqa naíyanabi máqte-qtataariq íyama káqowa-kaqowaqtaba mirá-umayikaaro. mi-qtátáákómá keráwáqtábá íráqôniq umátikaina-yataaqtaba yenamáa íma mirá ínômanibo mi-qtátáákómá óq-wayukayaba íráqôniq umáyíkái-qtataaqtaba mirá-oro. 25 amaqá aáwaqa meyánîq í-márúkáq maráiyamma paá kéneraq netuq-túyánámmá íma ítáaro. 26 paá maannáyaba taákaq máráaro. “maa-márágáráq máqte-qtataakaraqa maa-márábí wáimma uyátárai-nakonnae.” mirá téna Tébitima ibí naayóbáqá tiráine. 27 miráuma íma itáíq-itaiq kéo-kayukama eqtábá téta: “emá ketê aáwaqa koma nánóne.” téta mirá tíyaama paá koma naao. aáwaqa yemá amíyamma paá kénewaq netuq-áúyánámmá íma itaao. 28 miráimanibo móra-waigoma eqtábá téna: “maan-ááwáqá amakókáq ámên-aaware.” téna tínaama ínaao. kemá téq min-ááwákómá emmá mamá táíq íniye íketune. ímibo 29 min-nákómá emmá timámî-waigoqtaba kemá maará kétune. mirán-ááwáqá kénenanama min-nákómá netuq-áúyánámmá itániye.\nkemá min-ááíqtábámá paá umágurepoaq nôraq itaráq óq-nakoni aúyánákóqtábá mirá kéuno? 30 kemá maará téq emmá yauwéqma timá-amenune. kemá “tíkáiye” téq Áánuqtukaq amaqá naanayábámá tennamá mikáké min-ámáqá íyaq nanúnô? kemá naannamá waayúkama kemmá íyainaaro. móra-waigoma wení itáíq-itaiq í-yátááqá aqnúnîq ínna-waigoma aúyánápí téna “minnáma táígoniq kéiye” tínaqa kemá íma nanúne. miráinaq keráwáqá maamin-ámáán-áímmá wáráaro. 31 minnâ keráwáqá máqte-qtataaqa kéneq máqte-qtataariq kéiyata káqo-yuma kétimoneta yemá Áánûqtuni tágama-yataaqa aónáaro. 32 mi-qtátáárîq keráwáqá kéeqa óq-nakoma mamá kúmiq-yataariq umákáama mi-qtátáárîq íoro. Ítíráaeo-narabi Karíki-narabi Îtukaq itáíq-itaiq ína-narabi íma makatéraq mamá kúmiq-yataariq umákáaro. min-ámáán-áímmá kemá kéwaraune. ketáainapo káqo-yuma yimuqá maraíyábá maqmá káonaune. áqnáabaq kenamáárîq ketábá íráqôniq íma kéunamanibo áqnáabaqa káqo-yuma íráqôniq kéumayikaune. miráunama netuq-wáyúkámá yiwíráanata Îtukaq itáíq-itaiq kéiyana atóbamayikaniqtaba kétikaitaq mirá kéune.


Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitéél łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clytospiza monteiri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łitsxo dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí łibá.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitéél łikizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Gen 17 | `USA | STEP | Ánibo Abarammo náinia tenigaraq náinia (99) auqo kéitana Yawe Îtogo wekáq páquréna tiráiye, “Kemá Îtogo Wenóqyae, máte-tataqó taroq-innapímmá kekáq amakakí-uréyá íráqó-maiyatapi máo.\nAummó Karain Aimma Timá-yarutaiye\n1 Ánibo Abarammo náinia tenigaraq náinia (99) auqo kéitana Yawe Îtogo wekáq páquréna tiráiye, “Kemá Îtogo Wenóqyae, máte-tataqó taroq-innapímmá kekáq amakakí-uréyá íráqó-maiyatapi máo. 2 Kemá eté ketí aama-yarutuweka abo emá nétu íyápó-ánná aménúne.”\n3 Minnámo kéitena Abaramma óipake Îtogoka marabí awautaitana abo Îtogo tiráiye, 4 “Kemó-itaqá pórómáti eté kemá umátuwaune. Emá nétuqya maruti yibowá máinone. 5 Íma ókaraq Abaramue áwîqa yainowe, íbêqa ení augen áwîqa Abara-ámue. Kemá emmá nétuqya maruti yibowámó áúrákáúná áitaba, 6 kemá emmá maamá iyápó-anna néturiq uyákána mayáínóne, ení iyápó-annarawaqa anó maruqa áúráíyata abo kínirawaqa epíké páqinowe. 7 Kemá ketí pórómáti yabíyénana matúmatu-íníye, eté ení iyápó-annaraokaraq abo yetí iyápórawate, kemá ekáráq ení iyápó-annarawatí Îto mánune. 8 Máte Kéinan marabimmo íbêqo namuq nákáq-umá mánna kemá aménúne. Mi márá egáráq ení iyápó-annatí mara ákáqpaq aukiniye, abo kemá yeráwátí Îto mánune.”\n9 Abo Abara-ámma ókaraq Îtogo timámíkaiye, “Emá aamó-tima-yarumakaunnamo timámunna waraó, ekáráq ení iyápó-anna mikáqo páquqteta wínómma miráoro. 10 Maminná ketí yarumata-aine eté abo ení iyápó-annamo, mamin aimmo-yarumatamma kéráwáqá yabíyéro: Máte inamáí árákáráwáqá ibôwáqá-umáyikao. 11 Emá ení aukoni kebó-áúwárátí káráma awaméká-maraó abo mami áwáméqá kerátátí áúkápimmo timá-yarúmakauyane. 12 Minnámo epikémmó máte inamái árákáráwáqó páquqteta-yínómma ibôwáqá-umáyikao náwamo éítiqa (8) kanamo-kéinna, náyumo ení náupaqo páquráiyammo, yaurákémmó ópaq nakake mayaniq-urénagaraq nayumo ímo epíkémmó páquráínae. 13 Emá ibôwáqá-umáyikao nayumo ení náupaqo páquráinnakaraq, emó ení yaurakémmó meyání-uránae. Ketí yarumatan-naiko eté awaméká matúmatu-íníye. 14 Náwamo ibôwáqó ímo-uráinna waraowaqa timákáíyata ketí wayukabike kóíno, wemá ketí yarumatan-aima arátuwaiye.”\n15 Îtogo ókaraq Abara-ámma timámíkaiye, “Íma emá ókaraq enánáqa Táráiye tiyó, íbêqa wenáwîqa Térae maniye. 16 Kemá atimûqá-uyákánana abo wemá iyápó ákáma amíníye. Kemá atimûqá uyákánana abo minná wemá anó-marukarawatí yinówa mániye, kínirawaqa wení iyápó-annaraopike páqinowe.”\n17 Abara-ámma marabí ótípake awaúténa wíráke-ena abo we-áímmá tiráiye, “Kanaraq móra antareti (100) auqo-uráínna-nako iyápó máyání? Kanaráq Téra náínia teni (90) auqo-uráimma páá iyápó ákání?” 18 Abo Abara-am Îtogomma ítáraiye, “Táyánámmá-itáúnna emá ketí iyápó Ítímaerima amammá ámínó?”\n19 Mirátitana Îtogo téna, “Ímiye, Téra inamáí akama amíníye, abo emá Áítíkiye-te ▼\n▼ 17:19Áítíkiye áwîkoní ááimma, minná “wíráe”.\nyamáminone. Kemá weté ketí yarumakaunna-aimma maamá-páqonune, mami yarumata-aimma ekáráq ení iyápó-annabi matúmatu keráwáté iniye. 20 Abo kemó Ítímaeritabamo itáúnama emmá ítáyamenune. Kemá áráimma íráqóni uyákanune. Kemá táíbaq améqa abo kemá ókaraq táíbaq iyápó anna aménúne. Wení tiyákagaraq kaya (12) íyápóráwáqá móramora ááiti-anómma auráíyana abo kemá maamá anó maruqa áúrakanune. 21 Abo ketí yarumata-aimma kemá Áítíkite maamá páqonune, Térama mami kánárákémmá méyá áúkáq iyápó ákámá amíníye.” 22 Minnámo Abara-ámtemo aamó timá-kánatatuwena Abara-ámma Îtogo áyukaiye.\n23 Mitáoq-uramma Abara-am Ítímaerimma káwirena, abo mátemmo waamo wení náupaqo páquraiyamma, meyákákémmó meyániq-uráíkaraq, mátemmo waamo wení náupaqo maemma wemá ibôwáqá umáyikaraiye Îtogomo timámíteniq. 24 Abara-ámma náiniqa tenigaraq náiniqa (99) auqa-ke-ena ibôwáqá-uyákárae, 25 mikánáráqá wení ániko Ítímaeri tiyákagaraq kaummo (13) áúqá kéitana. 26 Maaka mimórá kánáráq ibôwáqá-umáyikarae. 27 Yáimma wayuka mátemma waamá ibôwáqá umáyikarae, Abara-ámni náupaqo páqura-nabiyo ópaqnakake meyániq-uráímma weté ibôwáqá umáyíkárae.


Séigoʼ bíláshgaantsohí - Wikiibíídiiya\nSéigoʼ bíláshgaantsohí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scorpio maurus" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 2–3di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhiłgo łibá dóó dinilzhin; bijáád dóó bitseeʼ éí dadiniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Hebrew 2\nHotıì dahwhǫ t'à aàhkw'ǫ\n1 Ayìı ts'ı̨į̀hkw'ǫ̀ǫ sìı hotıì nezı̨į̀ weghǫ nànıts'edè ha hǫt'e, hanì-ı̨dè Nǫ̀htsı̨ wets'ǫǫ̀ ats'ede ha nıìle. 2 Yak'eet'ı̨į̀ Nǫ̀htsı̨ yatıì t'à gogedee sìı hotıì wek'èats'ı̨ı̨t'e ha hǫt'e, eyıts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ eyı yatı nàgı̨ı̨zhìı sìı wek'èxa dagı̨ı̨ɂa ha agììdlà hǫt'e. 3 Eyıt'à Nǫ̀htsı̨ enıìyah k'ę̀ę̀ edaxàgolee sìı wedę ats'ı̨ı̨là nı̨dè nàgoehkwa ch'à kwı̨ts'eehdè ha honàedı nıìle. Edaxàgole ha sìı gots'ǫ̀ K'àowo t'akwełǫ̀ǫ̀ yeghǫ goı̨de ı̨lè, eyıts'ǫ dǫ gı̨į̀hkw'ǫ̀ǫ sìı ededı̨ sı gots'ǫ̀ hagedı. 4 Nǫ̀htsı̨ sìı godaà enıìyah łǫ xàɂaa eghàlaı̨dà t'à weghàà ehkw'ı-ahodı hǫǫwǫ hǫt'e, eyıts'ǫ wınì k'ę̀ę̀ Yedàyeh Nezı̨ı̨ t'asìı nezı̨ı̨ dǫ goghàyele hǫt'e.\nZezì goxèht'eè whelı̨\n5 Įdaà nı̨dè eyı dèè wegòò hòɂǫ ha sìı yak'eet'ı̨į̀ gıts'ǫ̀ k'ahodè ha-le Nǫ̀htsı̨ agǫ̀ǫ̀là. 6 Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ dàhodıı sìı wenı̨htł'è k'e dıı hanì dek'eèhtł'è,\n“Dǫ ayìı elı̨ t'à wedaànınewo eyıts'ǫ weghǫneę̀tǫ? 7 Whaà-lea gots'ǫ̀ zǫ yak'eet'ı̨į̀ k'aɂį̀ elı̨į̀ awènelà, hanìkò K'àowocho lanì wexè enıìyah hòɂǫǫ anelà, weghàsǫedıì anelà, 8 eyıts'ǫ t'asìı hazǫǫ̀ wetł'aà whelaà anelà,” dek'eèhtł'è.\nNǫ̀htsı̨ t'asìı hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ K'àowoò ayį̀į̀làa sìı t'asìı wı̨ı̨zìı wedę ayį̀į̀là nıìle. Hanìkò dıì sìı dıı nèk'e t'asìı hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ K'àowo lanì wègaat'ı̨-le. 9 Nǫ̀htsı̨ sìı Zezì whaà-lea gots'ǫ̀ yak'eet'ı̨į̀ k'aɂį̀ elı̨į̀ ayį̀į̀là ı̨lè. Hanìkò daı̨ɂà xè ełaı̨wo t'à, dıì sìı Nǫ̀htsı̨ enıìyah deè elı̨į̀ ayį̀į̀là, eyıts'ǫ weghàsǫhoedıì ayį̀į̀là hǫt'e. Nǫ̀htsı̨ wesǫnıwǫ t'à dǫ hazǫǫ̀ gha ełaı̨wo hǫt'e.\n10 Nǫ̀htsı̨ wegha eyıts'ǫ wet'ǫ̀ǫ̀ t'asìı hazǫǫ̀ hòèlı̨. Zezì gogha daı̨ɂàa sìı wet'ǫ̀ǫ̀ Nǫ̀htsı̨ weza łǫ welǫ whìle ts'ǫ̀ edaxàgıazha. Eyıt'à Zezì daı̨ɂà t'à Nǫ̀htsı̨ denahk'e elı̨į̀ ayį̀į̀làa sìı ehkw'ı hǫt'e. 11 Zezì degaı agohɂı̨ı̨ sìı eyıts'ǫ dǫ degaı agììdlàa sìı į̀łah gıtà ełèht'e hǫt'e. Eyıt'à Zezì xàè edechı gòhdı ha goghǫ į̀į̀zhaelı̨ nıìle. 12 Zezì, Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ dıı hadı,\n“Neghǫ sechı gıts'ǫ̀ gohde ha, łą̀ą nègedè nı, gınadąą̀ enıìyah deè anet'e dehsı̨ xè shı̨ t'à neghàsǫehdı ha,” hadı.\n13 Eyıts'ǫ dıı hadı,\n“Nǫ̀htsı̨ segha ehkw'ı adı ha.”\nEyıts'ǫ k'achı̨ dıı hadı,\n“Nǫ̀htsı̨ edeza seghàı̨laa sìı gıxè jǫ whıhda,” hadı.\n14 Weza ts'ı̨ı̨lı̨ı̨ sìı dǫ ats'ı̨ı̨t'e, ededı̨ sı goxèht'eè dǫ whelı̨. Gogha ełaı̨wo t'à amìı ełaàgòhdee nàtsoo elı̨ı̨ sìı yedıhòèhtsı̨; eyı sìı wehłı̨ı̨ hǫt'e. 15 Eyıt'à dǫ gıgǫ̀hłı̨ gots'ǫ ełaàgede ts'àgeejı̨ı̨ sìı Zezì edaxàgoı̨la hǫt'e. 16 Zezì yak'eet'ı̨į̀ ts'àdı gha ajà nıìle, hanìkò Abraham wets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ gots'àdı gha ajà hǫt'e. 17 Eyı ts'ıhɂǫ̀ dànì dǫ ts'ı̨ı̨lı̨ı̨ sìı hotıì goxèht'eè wehòèlı̨ hǫt'e. Hanì-ı̨dè Nǫ̀htsı̨ ghǫ wınì nàtso xè yegha eghàlaeda ha welì. Yahtıı-wet'àaɂàa-deè dǫ ts'ǫ̀ wedzeè eteèɂı̨ı̨ elı̨ ha welì, eyıts'ǫ dǫ gıhołı̨į̀ k'èxa ełaàwı ha welì. 18 Zezì ededı̨ hołı̨ı̨ t'à weèdzà ekò daı̨ɂà ı̨lèe, eyıt'à dǫ hołı̨ı̨ t'à geèdzàa sìı gots'àdı ha wegha dìì-le hǫt'e.


Náátsʼózídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii binághah noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii binághah noodǫ́zígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii binághah noodǫ́zígíí éí tązhii dóó zéédzísgaii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Syrmaticus humiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 25–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bikʼos éí yágo dootłʼizh; bitseeʼ dóó binághah éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; binákʼee éí dah jilchííʼ.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii binághah noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.\nNákʼeejilchíiʼii binághah noodǫ́zígíí


Rom 9 | `AWB | STEP | Íné Sísa Karáhéne ani míó púana péhe éhwéh íre teiasa peh aiq pútariahnsanuge. Manikáne Awanka nirupipeq ména aiq pútaróne aintéhre.\nPoraga Ísara keyábé arutaboirú ehwehne.\n1 Íné Sísa Karáhéne ani míó púana péhe éhwéh íre teiasa peh aiq pútariahnsanuge. Manikáne Awanka nirupipeq ména aiq pútaróne aintéhre. 2 Nánuwahrah Isárá ké Sísa Karáhé íre tagaríáhnsábé nirupipeq umeh agu aguire. 3 Nánuwahrah Isárá kégá Sísa kérera oga míáhtáq tahirímé íné iraipéq pokéyabe íre ahqáho u irino.\n4 Ísara ke Manikáne animárí míageheéna Manikánka naho omaq itowe. Omaq itowara igaqnaréhga Manikáne págege tehreh naneq tagowana wega omasa éhwéh teriuwe. Wega Mósísi iwíáh atowana sehgíóro ú ehweh teriuwe. Manikánsabe iwíáh íwíáh ató sansa sokigi ariena mókake awinauge ú ehweh teriuwe. 5 Itene igaqnaréh anotah ke míówe. Sísa Karáhéga mah marákóípéq tutaq wenano Ísara iní míowe. Sísa Maniká ména moke miraú naneqkakáq wahnahniraq wensabé ahriahri iwíáh íwíáh atone. Aiq míre.\nManikánka Ísara kebá miraú sansansábé éhwéhne.\n6 Naho naho Manikánka Ísara keyábé, Néne animárí míageheéna omaq itóge úwe. Amahnága áhnte Ísara kegá Manikánsabe suwahriehre éra íre wene animárí míáhwe. Minayabe Manikánka teriu ehweh abehq úkiro? Írakaumo. Manikánka Ísara kené sinahwaréh wene animárí míageheéna ómi íre omaq sitowe. 7 Minayabe wega íre moke Ébáráhmane animárí omaq sitowe. Peh morá wenahni Áhísáhkine animárí Ísara kené sigaqnaréh míówe. Manikánka Ébáráhma naho teawena,\nArenahni Áhísáhkiwe itene igaqna míankehe úwe.\n8 Mah ehwéh áwahewé íre Ébáráhmane ahrega maqmaro animárínká Manikáne animárí úkowe. Írakaumo. Peh Manikáne ehwehnsabé aiq pútare ata atao kegá Ébáráhma kahnáh kée ue síwírarítáhwe. 9 Mi ehwéhnúmé Manikánka Ébáráhmansabé naho mahraréna,\nMó opéq kouwekinaraq Sárah arene ahrega animai maqmarankéhe úwe.\n10 Mó ehwéhnsábé iwíáhoro. Áhísáhkine ahre wenáwíq Árébékaga morágáké téhraníté maqmiowe. Sibowáwé peh morá itene igaqna Áhísáhkie. 11 Sinowagá maqmianaútaq sega kaweq sansánkákáq ahbabáq sansankákáq íre miraorahuye. Minayabe íre seyene arambehriyabé peh morá Maniká awahbeh iwíáhgá aiq pútaraginkeheéna omaq sitowe. 12 Mi tanáhráq Manikánka sinowansábé,\nEbeq piah anínká anehe piah aní awahbeh arámbéhrí mirainkehe úwe.\n13 Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,\nAnehe piah aní Sékópansabé nirutaboiréna ebeq piah aní Ísonsabé nuwahriehre ire.\n14 Manikánka aiq irarúnsabe aneq iwíáhonehnkono? Wega íre tábúsoq sitéhre íwíáhonehnkono? Ahqáho. Mira íwíáh íre orahúne. 15 Manikánka Mósísinsabé naho mahraréna,\nÍnénéga iwíáhu aní séhréh ataníe. Ínénéga niruní ánínsábé nirutaboirataníe úwe.\n(Kisim Bek 33:19)\n16 Manikánka wehukení omaq atáhnsábé íre mi aníné íwíáh wíre. Íre wene arambehriga séhréh atéhrana peh Manikánka wehukenínsábé arutaboiréna séhréh atéhre. 17 Mósísi Ísípi marárórápéq míotaq Manikáne ehwehnka mibeqté wáhnáhnsábé mahraréna,\nNéne págege sansá sokigi arinieéna wahnahnúno atáráuge. Minayabe mah kehiná kéhínánká néne págege sansá ahtebagehe ire.\n18 Minayabe Manikánka wehuke tagéna iwíáhéna mó keyábé arutaboiréna séhréh aritena mó keyábé, Saiyo anímárí méq mitaq míáhro arítéhre.\n19 Ite míáhrabeqte ánínká ínénsabe, Maniká wewe awahbeh iwíáh mirainsabé árahinsabé itene ahbabáqsabe ehweh aitehro kasenire. Kasenéna, We awahbeh iwíáh mirainsabé wehukenínká we awahbeh iwíáh íre miraorahi mino ire. 20 Itewe peh wehuke puaq Manikánsabe abehq éhwéh kaseniyeho. Kunubaga ehwehnitaq tahirímé miraréh ánínsábé, Aneqsabé mahna tahnsa miraintahno iripo? Írakaumo. 21 Kunuba miraréh ánínká peh morá áwánkátáté kawerue mirai kunúbáákáq íroke kunúbáákáq miraime ehweh atanabo? Írakaumo. Kunuba miraréh ánínká wewene arambehri puana we awahbeh iwíáhue miraréhre.\n22 Manikánka moq we awahbeh iwíáhue miraréhre. Wehukega wene págege sansá tagageheéna Manikánka kamah arie sansa sokigi arítéhre. Wega ahbabáq keyabé síwénunéna peh mótaq mótarue ehweh aritena anotahtaq kamah arinkéhe. 23 Wega wewe anotah aní mé sansánkákáq wewe págegeue séhréh aite sansankákáq sokiginieéna ite wene animárí arutaboiraitena iwíáhéna, Mókake ite néne téhrehrabeq kaweqtaq míagehe úwe. Mi iwíáhwé peh wewene iwíáhe.\n24 Manikánka íre peh morá ite Ísara keyábé arutaboiraitena omaq itowe. Wega nahnso keyábé moq arutaboiraritena omaq sitowe. 25 Minayabe Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Óséaga púkuipéq sehiranéna Manikáne ehweh mahraréna,\nNahnso keyábé, Menah ite íre nánuwahrah ke woe. Itensabé, Nánuwahrah kee aritaníe. Íre nirutaboirurau keyábé, Nirutaboiruge aritaníe úwe ire.\n26 Mi ehwéhnká mó mahraréna,\nWega mi keyábé, Ite íre néne animárí móe arítáráurabeq, Ite íné oga mía míau Manikáne animárí móe aitaníe úwe ire.\n27 Manikáne ehweh irarú ani wenáwíq Áísáíaga naho Ísara keyábé iwíáhéna anotahtaq mahraréna,\nNahmbísibeq arahwé áhnte kéhre. Ísarane anahwaréh mina tahnsa áhnte agirana Manikánka peh táhmaro kaweraritankéhe. 28 Wega mó mah kehiná kéhínánsábé ehweh aritena apubúue kamah arinawire úwe.\n29 Minayabe Áísáíaga mó mahraréna,\nItene moke miraorahi Wahnáhnká anotahtaq kamah aiena íre túbáh agútaq tahirímé wega Sóróma suwahpeqte kéreq Kómóra suwahpeqte kéreq subipáhrarutonserah iteinahréh moq subipáhrarúéh irino úwe.\nÍsara kegá íre aiq pútare ató ehwehne.\n30 Mi ehwéh ireq aneq iwíáhonehnkono? Téhwe nahnso kegá kaweqtaq méyabe íre sirutaboiruwe. Amahnága sega Manikáne ehweh irera aiq pútare atáhnsábé Manikánka sensabé, Ite kaweqtaq míáhwe arítéhre. 31 Ísara kegá Mósísiga sehgíóro ú ehweh sehgioneheqmúne éra mi ehwéh íre sehgioráhowe. Minayabe se kaweqtaq íre míahrahowe. 32 Aneqsabébo? Sega íre aiq pútare atera peh seyene arambehriyabé iwíáh íwíáhowe. Minayabe wehukega ahtate ébáh íre tagéra siyobetaq pegue inahnsubónserah sega íre aiq pútare atera peh áhwára áhwáraowe. Minayabe Manikáne ehwehnka aiq mahraréna,\nTagaríáhro. Íné Sáíóna sawéhrápéq ▼\n▼ Sáíóna sawéh Sarúsarama suwahpeq kéhre. Mó kegá Sarúsarama suwahpeqsabé Sáíónae ue áwíratówe.\nÍsara kené ahtapeq siyobetaq pegue inahnsuboráhi ebáh máróge. Mitaq kéhnsábé wehukega surahoneherawoe. Wensabé aiq pútare atáh ké íre siyehitanawire ire.\n33 (Aisaia 8:14, 28.16)


Tłʼézhiiłtsxooí - Wikiibíídiiya\nTłʼézhiiłtsxooí éí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi tʼéiyá dahólǫ́; Shádiʼááhjígo éí tʼóó ahayóí.\nDíí tłʼézhii éí bitʼíís łitsxogo naashchʼąąʼ dóó łizhingo ditłʼoʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Adejeania" deiłníigo dayózhí.\nTłʼézhiiłtsxooí éí 40go daatsʼí ałʼąą ádaatʼéego hólǫ́.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łichíʼígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schismaderma carens" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał dichʼízhí "Schismaderma"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼał éí 2–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bikʼiiz éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tąądee naagháhii áłtsʼózígíí - Wikiibíídiiya\nTąądee naagháhii áłtsʼózígíí\nTąądee naagháhii áłtsʼózígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boettgerillidae" deiłníigo deiyózhí. Tąądee naagháhii áłtsʼózígíí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dahólǫ́.\nDíí tąądee naagháhii éí 10–50 mm ádaníłtso; adóó éí bitsʼaʼ ádin. Bitsʼíís éí daalgai dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh éí bichʼiyąʼ.


Tsin yąąh dzootʼihí bitłʼaakááʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsin yąąh dzootʼihí bitłʼaakááʼ dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xiphorhynchus pardalotus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí dinilaigo łikizh; bitłʼaakááʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTsin yąąh dzootʼihí bitłʼaakááʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełí łibáhígíí éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachyeres patachonicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalʼeełí éí 22–26di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibáago naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łitsxo dóó kʼíjíjin. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełí łibáhígíí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídiiłbáhí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłbáhí noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oriturus superciliosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí łizhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídiiłbáhí noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tónteel bibąąh naʼashǫ́ʼii dichʼízhii - Wikiibíídiiya\nTónteel bibąąh naʼashǫ́ʼii dichʼízhii éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynosoma asio" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii dichʼízhii éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nTónteel bibąąh naʼashǫ́ʼii dichʼízhii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii ayóo bił łikan.


Luk 2 | `AUY | STEP | Minkánááfímbá Rómu-kamani-oraakon-awiꞌa Ógásitasi simátimena séna seyaafáꞌ-máráfákén-kwáásí túwíꞌa agaénááwe siyáiye.\nMáríyaa Ísumbo maꞌánkarain-aai.\n1 Minkánááfímbá Rómu-kamani-oraakon-awiꞌa Ógásitasi simátimena séna seyaafáꞌ-máráfákén-kwáásí túwíꞌa agaénááwe siyáiye. 2 Aifaꞌá túwíꞌo agáún-kanaafimba Sáíriniyasi Síriyaa-waasiti kawáágómó méron-kanaafimba 3 namupaꞌó maifáꞌo kuráawi kouwerésa kentí akúmbó méropaꞌa túwíꞌo agáíyantafesa tiyáawe. 4 Yósepi Téfítin-andafaken-kwaasi póna Káríri-marafaꞌa Násareti-naopaꞌa tuwéna Yúndiyaa-marafaꞌa Téfítini naaópaꞌa téna mindáópaꞌ-awiꞌa Pétaremufaꞌa túwana 5 awaainín-árásígó Máríyaa ámúꞌa kaufúwana áwíꞌo maíndasafena áíꞌmaena túwana 6 mindáópaꞌa ména iyámpóímo maꞌankáí-kánáá túwana 7 aifaráán-íyámpóí maꞌankéna iyámpóígoni unáánkwátói úsúrena purumakagóní táúfapimba ánkaraiye. Túwíꞌa wéagauwasa sáwífaꞌ-waasi wíyómpimba waásimo wááumo wáén-daumpaꞌa ówiꞌa tarówana purumakagóní naaúmpaꞌa mérena maꞌánkaraiye.\nSipisípiyaꞌo káráwiyowi simátímakain-aai.\n8 Mináémpáꞌó sipisípiyaꞌo káráwiyowi nóꞌwaamba ufáꞌá wégawaanuwana 9 Fasiꞌaénkó wení kísau-waasi wíyómpakemba aiꞌmarówana sipisípiyaꞌo káráwiyowifaꞌa paápé úwana Maníkóní sáma tuwówana kumúwasa awánésa áfááraumai táátafesa uwaná 10 wíyómpakewi séna ímba tááꞌa íno. Ásé-aai kusimátimunda pósa sáwífaꞌ-waasi isésa áfááraumai aamoí uwánkanaawe. 11 Káféꞌa Téfítini naaópaꞌa iyámpói maꞌánkáísana miníyámpóígóntáfésa Maníkó íyáfasinankaraiwai Fasiꞌaénkón-iye sénááwe. Miníyámpóígó kenkwáráꞌé fíꞌon-kwaasiye sáwíꞌo úmaimo méraampinkemba kaweꞌ-ámpáꞌá métinkainiye. 12 Miníyámpóí ampantasámbá úsúmai purumakagóní táúfapimba máráísaꞌa koawáné séꞌa simásímakain-aai éraiꞌ-aai kentáá kaweꞌ-ámpáꞌá mésinkaindawimba maꞌánkaraiye sénááwe súwasa 13 minúwóíyáámbá wíyómpakewi sáwífaꞌa paápé ésa Maníkón-áwíꞌa mósá marésa sésa 14 wíyómpaꞌa Maníkón-áwíꞌa mósá maráúmne. Marapáꞌá Maníkó aamoimó uwátínkáín-kwaasi aaweyáá úmai méraawe siyáawe.\nSipisípiyaꞌo káráwiyowi Ísumbo koawánaraan-aai.\n15 Wíyómpaken-kisau-waasi wíyómpaꞌa kunuwerésa íyúwasa sipisípiyaꞌo káráwiyowi sésa Fasiꞌaénkómó simásímakain-aaisafeta Pétaremufaꞌa koawánanaisaiye sésa 16 minúwóíyáán-úmai kumbá Máríyaae Yósepiye mésarai purumakagóní táúfapimba Ísumba ánkaroyasa taawánésa 17 wíyómpakewimo siyón-aai miníyámpóígón-áái tasimátimesa 18 kouwerésa simásímakain-aaisa éraiꞌ-aaiye sésa ísaron-aaisafesa koawánontafesa Maníkón-áwíꞌa mósá makáawe. Sipisípiyaꞌo káráwiyowi simátimun-aai ísówi imáyáa uwaná Máríyaa minááí áákaraakaꞌa éna imáyáa uráiye.\n21 Iyámpói maꞌankéna afakaumboé-noꞌwaamba waúwasa miníyámpóígón-áúma kárámai araénáémba uwaná áwíꞌa simánkena anówamo ímbo ámúꞌo kaurónkaꞌa wíyómpakewimo siyón-awiꞌa simánkena Ísuwe siyáiye.\nSímiyoniye Ánaaeꞌa Ísumbo awánaraayan-aai.\n22 Naaófáꞌó Mósese aaremó iyámpóímo matinkésa nombó pétuwesa miwítí naaópaꞌo iyíyan-aaimo siyáin-kanaa túwasarai Yósepiye Máríyaaeꞌa Ísumba áíꞌmesarai Fasiꞌaénkómbó amíyanesarai Yérúsaremu-naopaꞌa kurááye. 23 Fasiꞌaénkóní ámáámba Mósese agaimaréna séna Fasiꞌaénkó séna kentí iyámpói aifaꞌá waai-iyámpóísómbá tíꞌmaeꞌa kempáꞌá mátinkeꞌa ení iyámpóíye sénááwe Fasiꞌaénkó siyáiye Mósese agaimaréna siyáiye. 24 Moóráfaꞌa Fasiꞌaénkóní ámáámba agaimaréna séna Maníkóntáfékai ísámai mááufuꞌ-numa kaeꞌá fámai agáékaiyo. Ímbo mááufuꞌo makékai mááufukaan-dumagon-árááꞌa kaeꞌá maimái agáékaiyo siyáiye. Minááí miyá íyantafesarai Ísumba áíꞌmesarai Yérúsaremu-naopaꞌa kurááye.\n25 Kuyaná moóráwigon-awiꞌa Símiyoni Yérúsaremufaꞌa ména kaweꞌ-wáásí éna Maníkón-aaisafena fasiꞌámai ména Ísareri-waasi kaweꞌó uwátinkaindawimba amuꞌmaréna mérowana Maníkóní Ufaen-ámútánkó weséꞌa ména 26 ááéma simámena séna ímba ááéma puwínompo Fasiꞌaénkóní Káráísitimba awáné puwínone simámakaimba 27 Maníkóní ámútanko imáyáa amúwana óraaꞌ-amaan-daumpaꞌa imérowasarai Ísun-anófoiyai ámáámba miyá siyóntafesarai Ísumba áíꞌmaesarai óraaꞌ-amaan-daumpaꞌa íyúyana 28 Símiyoni miníyámpóí tapéna Maníkóntáféna súwi simásuwena séna 29 Fasiꞌaénkóo simásímakaanda-aai káféꞌa paápé isaná sirunkó kaweꞌá wéimba póꞌa úwoi puwónaumne. 30 Seyaafáꞌ-wáásísáféna ísámai kaweꞌ-ámpáꞌó métinkaindawimbo íyáfasinankaandawimba éꞌa awánáúmne. 32 Fíꞌonkaa-waasi sáma kátinkena kaweꞌ-ámbá aráátiminana póna Ísareri-waasi súwíta sanaambá iyíníye Símiyoni\n33 Símiyoni miníyámpóígóntáféna súwasarai anófoiyai isésarai óraaꞌ-imayaa uyaná 34 Símiyoni séna Maníkó kaweꞌá uwátinkainiye simásuwena miníyámpóígón-anówantafena séna Maníkó maaníyámpóí íyáfasinankaiye. Wentáfésa Ísareri-waasi tuwímbai Maníkóntáfésa kaweꞌ-úmai méwasa tuwímbai tínaaemba uwámenaawe. Maníkó wembá waamékáámbá uwánkáísasa sáwí-aaimo simánkaiyawiti 35 sáwí-imayaa seyaafáꞌ-wáásí túrankaꞌa paápé íníye. Ááiwara-tantaako faiyáráísanamo áíꞌo intenkáámbá umbai-tántáákó enarumpimbá tíníye Símiyoni Máríyaantafena siyáiye.\n36 Moórá-ininkon-awiꞌa Ánaa Maníkón-aaimo simátimun-ininko ména Ásan-andafaken-inimba Fániyuerin-ayáámúnko éna waaí maiyéna afakaeté-aatai maisuwówana awaaikó puwúwana ayáátáákaꞌa 84 aatai maisuwéna áráamba kéna aasiyaasi-kánáá óraaꞌ-amaan-daumpaꞌa iména aafáyáaraꞌe fénáímpinkaꞌe nóꞌwaane Maníkón-áwíꞌa mósá wémarena inaí aantembo síndasafena ímba tómbá wénena 38 Símiyoni sún-kanaa wewáráꞌá ewaaꞌá taména Maníkóntáféna súwi séna miníyámpóígón-aai simátimena Maníkó Yérúsaremufaken-kwaasi sáwí-imayaago taꞌótokaimpinkemba faúsinkaindasafenasa siyáíndawimba wéamuꞌmaraundawintafena miníyámpóígón-aai simátímakaiye.\nYósepiye Máríyaaeꞌa Násareti-naopaꞌo kurááyan-aai.\n39 Yósepiye Máríyaaeꞌa Fasiꞌaénkómó siyáin-amaamba taíꞌásuwesarai Káríri-marafaꞌa mindáraiti naaópaꞌa Násaretifaꞌa koméroyana 40 mindáraiti iyámpóígo óraaꞌa uwáwéna fasiꞌámai ména kaweꞌ-ímáyáá úwana Maníkó kaweꞌá uwánkaraiye.\nÍsu iyámpóíyaꞌa óraaꞌ-amaan-daumpaꞌo iyáin-aai.\n41 Naaófáꞌá Maníkó Yúndaa-waasi tíyótaimo í-tánón-kánáá túntemba Ísun-anófoi Yérúsaremu-naopaꞌa kógo urááye. 42 Ísu sísamaifakemba kaeꞌá kumbaimái-aatai maisukónkaꞌa Yúndaa-waasiti áwáu arááíwaesarai mintánómbó náíyantafesarai Ísumba áíꞌmaesarai Yérúsaremufaꞌa koméroyana 43 mintánón-kánáá taiꞌówasa miwítí naaópaꞌa wété uwaná Ísu Yérúsaremufaꞌa mérowasarai anófoi ímba awánésarai 44 imáyáa ésarai wenamááraaseꞌa aampaꞌá wéwiye-imayaa ésarai aampaꞌá wéwesarai fenómpinkaꞌa wétoso uwasaráí mindárai miwítí naaóraafine timááraafinemo tíndawe sésarai ayaafáí uyambá 45 ímba awánésarai ayaafáí uwááesarai anekaꞌá tauwerésarai Yérúsaremufaꞌa koayaafáí úmaesarai kuyambá 46 kaumbo-kánáá maisúwóyana óraaꞌ-amaan-daumpaꞌa mérowasarai anófoiyai awánaraaye. Yúndaa-waasi aaimó simátímún-kwaasiti afufumpimbá Ísu ména miwí táái wéisena minááísáféna tísai úwasa 47 anondáá wembá áísai uwaná wení kaweꞌ-ímáyááfínkémbá simátimuwasa isésa táátafesa uwasá 48 anófoi taawánésarai táátafesarai ésarai tiyáámba píkinesarai anówa séna kesááninkoo enafoékai ayaafáí úmaekai wénuyana sirunkó umbaí wétaifo nóra séwa miyá wéono súwana 49 Ísu séna nóra sékaiya siyaafáí wéoyo. Kesifoní naaúmpaꞌa méraumpo nóra sékaiya ímba ísaraayo súwasarai 50 minááígóní áwáu ímba kaweꞌ-úmai ísaraaye.\n51 Ímba ísóyana Ísu anófoiseꞌa Yérúsaremufakemba Násareti-naopaꞌa téna miwí tááisafena ewé símaena wéiyena tamérowana anówa Ísumo urómba imáyáa wéena mérowana 52 Ísu óraaꞌa uwáwéna kaweꞌ-ímáyáá wéuwasa Maníkówé waásiye aamoí uwánkaraawe.


Chʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitéél dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitéél dinilbáhígíí\nChʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitéél dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elaenia mesoleuca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił dóó łitso.\nChʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitéél dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chį́į́shnézí biyázhí neiyéhé - Wikiibíídiiya\nChį́į́shnézí biyázhí neiyéhé éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Monodelphis" deiłníigo deiyózhí. Chį́į́shnézí biyázhí neiyéhé éí 27 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naaldlooshii éí 8–12di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí naʼashjéʼii dóó chʼosh deildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nahachagii jáádnézí - Wikiibíídiiya\nNahachagii * jáádnézí\nNahachagii jáádnézí éí nahasdzáán bikáaʼgi 2,060 ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaneropterinae" deiłníigo dayózhí.\nDíí nahachagii éí tsinlátah dóó chʼilátah dahináa łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ; bideeʼ nineez.


Tsin yisdisítah chʼał yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ndaashchʼąąʼígíí Tsin yisdisítah chʼał\nTsin yisdisítah chʼał yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Guibemantis liber" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dóó chʼilgo dootłʼizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí dah daalgai łeh; binááʼ éí ntsaa.\nTsin yisdisítah chʼał yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ficedula westermanni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3.5–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitseeʼ dóó bitsiiʼ éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Rom 9 | `USA | STEP | watáama túnnama áraine. kemá Îtu Káríqtonaboaq yaqaroqtamá kaaqaarí-áímmá íkétune. Áánûqtun-Aagoma ketúyánámmá awíkaitaq kaaqaari-áímmá íkétune.\nPóro Ítíráaeo-wayukama áyámma umáyíkaraiye.\n1 watáama túnnama áraine. kemá Îtu Káríqtonaboaq yaqaroqtamá kaaqaarí-áímmá íkétune. Áánûqtun-Aagoma ketúyánámmá awíkaitaq kaaqaari-áímmá íkétune. 2 ketí watáama miráuma wáiye. anómma tú-tiqa kéiye. ketí Ítíráaeo-wayukayaba túyánákómá netuq kéiye. 3 aammá wáinaqa nunamupí ítama aónaanana kemá Îtu Káríqtonopake maqtuwáinaq waéqma miráinaqa ketí tíbâqawaama yíwáqnaa onata umáyíkaanata paá mánoe. 4 yemmá Áánûqtu yiwíkai-kayukama wenáanimaaqa aúqyíkena wení táqama-yataaqa yaímma yímikaiye. wení anóna-anon-aimma yeráwáqtê téna ámáan-aimma yímikaiye. árain-akaq Áánûqtun-aama itéta wekáq nunamupí kétee. akoqnáá umá árain-aimma yímitata matááe. 5 máqten-annabike títaubikoma anókoni yeqtí áráabitie. Îtu Káríqto mimórá-ánnábíké iréna máqte-kayukaraq mú mikákáá anómma máiye. matúq-matuq umá Áánûqtun-awiqa múte yauyónátae. miráuma paá waíno!\nÁánûqtu wení aaraawaamá yiwíkaiye.\n6 Áánûqtuma yímikain-aimma aúyokuraiye íkétune. máqtemma Ítíráaeo-wayukama Áánûqtuma yiwíkai-kayukama íma mááe. 7 móraiq umá Áabaran-annabike máqtemma Áánûqtun-araabiti íma mááe. Áánûqtu Áabaraamma timá ámikaiye: “Áítekin-annama yenamáa enáwîkaraq mánoe.” téna timá ámikaiye. 8 paá marákáraina-iyapoma Áánûqtun-araabiti íma mááe. máqte-kayukama Áánûqtuni akoqnáá-arain-aikaq maqyíkaraimma Áánûqtun-araabitie. minnâ 9 Áánûqtuma yímikai-kataama mirá umá wáqe-uraiye: “móra-taoqa enôpaqa yenanamá Téraima áanikoma marakániye.” téna Áánûqtu Áabaraani ánáakoma timá ámikaiye.\n10 óqa ímibo áre. Arébékani aapaatáráaq-iyaporati yiboámá ketááí títaubikoma mimórá Áíteki Téraini áanikoma máqe-uraiye. 11 Áánûqtu mi-kááyáq-íyápóbíké wetábá ákáimma móra awíkaiye. mayaíyábá íawikaibo paá wetábá ákáimma awíkaiye. Arébékaamma Áánûqtu timá ámikaiye: “áqnáaekoma anaaékoni kaqtó-naqa mániye.” téna Áánûqtu timá ámiqtuwaitana anaaékaq min-íyápórátámá máqyíkáraiye. yenákámá táí-yataarabi íráqô-qtataariqa íuraayamanibo Áánûqtuma awíkai-waigoma paá ááyaraiye. 13 miráuma Áánûqtuma agamatán-áípí kétiye: “Yáakoboqtaba kétikaibo Étaumma komá yumákaraune.” téna agamatán-áípí kétiye.\n14 nóinae tenúnataabiyo? Áánûqtu wení yainaí-yátááqá kae kááeq uráíyô? ímiye. mirá íuraiye. 15 aanibo Áánûqtu Mótetimma timá ámikaiye: “móra-nakoqtaba tikáinaqa tíyaqa aménááqa tíyaqa aménúpo. móra-nakoma tikáinaqa tirummá umákanaaqa tirummá umákanune.” Áánûqtu mirá téna tiráiye. 16 Áánûqtuma áyaqa yiména waayúkati yikaí-yátááqtábá íma wáimanibo Áánûqtuni akaí-yátááqtábáé. 17 agamatán-áípí Áánûqtuma Péromma (kíni) timá ámikaiye: “ketí akoqnááma aónéta ketíwîqa máqte-marabaq itaígáae téq emá múte itó-umakaraune.” téna timá ámikaiye. 18 miráitana Áánûqtu móra-nakoqtaba akáinaqa áyaqa aménáe ténama amínimanibo káqo-nakoma akáinaqa aúyánámmá mamá akoqnáá umákanae ténama mirá-iniye.” téna timá ámikaiye.\nÁánûqtuma áyámma kéumatikenataagaraq áyaqa tímikaiqtaae.\n19 móra-waigoma mirá té kemmá ítama aónanone: “miráinanama Áánûqtu nôraq itana waagóqtábámá agaemá wániye kétiyo? náawa wení akaí-yátááqtábá ímiye tinónô?” té ítama aónanone. 20 ááqibo ketí aanábô náawa Áánûqtuqtabama emá kanaaráq waéqma-aimma tinónô? maráké kaqmá táápeqa tarôq umárái-waigoma mirá téna íkétiye: “nôraq itaaq kemmá miráuma tarôq umátíkaraano?” téna íkétiye. 21 tarôq oí-nákómá akáinanama mará maténa kaqmá kaayaq-táápéqá tarôq íniye. mórama íráqômma káqomma kogonaagó íniye. miráínama íarutaniyo?\n22 miráuma móraiq umá Áánûqtu waayúkayaba tarôq uráiye. Áánûqtu wení áyámma í-yátááqá yokaa umá tiráátinenataa kéiye. miráinata máqte-kayukama wení akoqnááma aónanoe. mi-káyúkámá áyámma umákaa-yuma kogonaagó-táápéqá yubákinikaa umá yubamínéna kéimanibo yaákama paá awé kéiye. nôraq itana? 23 wení anómma tágama-yataaqa keqtáábí yiráátíyaqtaba kákaipoana awé kéiye. keqtááyábá wení áyaqa tiráátiraitana íráqô-taapekaa wení tágama-yataaqa ketááráq atítaiye. áyaqa yirááti-kayukama wení tágama-yataaqa matáá-yuma yokaa umáyíkaraiye. 24 ketáámá tááyarai-kayukataae. íma paá Ítíráaeo-wayukabike yenamáa tááyaraibo Yéqtaaeo-wayukabike tááyaraiye. 25 Áánûqtuni agamatá-kánáábímmá min-áúbábí Otía mirá téna kétiye:\n“móra-wayukama íma ketí-wayukama máamanibo anaaékaq yerawáqtábá ‘ketí-wayukama mááe’ téq yááyanune. maa-káyúkáyábámá kemá íkétikaimanibo paá ‘kétikaiye’ téq tenúne.\n26 mi-márúpáq timá yímikaunama ‘ketí-wayuka íma mááe’ mibáq íbêqa ‘paá mái-Aanuqtuma wení áanimaare’ yeráwáqtábámá mirá tínóe.”\nténa Otía-aubabi kétiye. 27 Áítáíya naayóbáqá Ítíráaeo-wayukayataba akoqnáá umá tiráiye: “Ítíráaeo-wayukama paá taíganimma miráuma nópíké-gébáráá uráámanibo yeráwápíkémmá pááqyamma kúmiq-yataapike atóbamayikaniye. 28 uyátárai-nakoma páátákaáá ítama yainéna marabí-káyúkámá anónnáma yimíniye.” téna Áítáíya tiráiye. 29 minnáyataba naayóbáqá Áítáíya mirá téna tiráine: “uyátárai-nakoma Áánûqtu máqten-akoqnaagaraq íma yaímma-annamo yiyuwaínana mái-yataama Tótômabaq-wayukaraa Komóraabaq-wayukaraa umá ketáá yayamá pááq ónúnatae.” téna Áítáíya naayóbáqá tiráine.\nÍtíráaeo-wayukama kateko-áqtábá mirá-uraae.\n30 Yéqtaaeo-wayukama Áánûqtun-aurapi kateko-áqtábá íma abáá uráámanibo paá aónaraae. maami-kátékó-ámmá aónaraamma Áánûqtukaq itáíq-itaiq umá yáqtorai-yataare. 31 ááqibo Ítíráaeo-wayukama Áánûqtu yiwíkai-kayukama ámáan-aipike kateko-ámmá abáá uráámanibo ámáan-aimma íma kanaaráq kateko-ámmá íaonaraae. 32 nôraq itatáq yauwékáao? miráipoana yúyánápímmá íráqô-qtataariq kéowana kateko-ákáq mayíkáitata máqe-uraae. ááqibo paá Áánûqtukaq itáíq-itaiq umá yáqtorai-iyanama kateko-ákáq mayikániye. Ítíráaeo-wayukama aukákáan-oqtakaqa yítauqa yurákaane. 33 Áánûqtuni agamatán-áípí aukákáan-oqtaba kétiye:\n“aónaaro! Tááíoni-marupaq aukaí-óqtámá makáune. maamin-ótákáq yítauqa yurákáamanibo wemmá itáíq-itaiq ínná-nakoma ítama táíq íiniye.”\nmirá téna agamatán-áípí kétiye.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platymantis pygmaeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah dahiitį́hii yázhí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah dahiitį́hii yázhí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colibri cyanotus" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; biniikʼiiz éí tsédídéehgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó łizhin.\nHodíłchʼiltah dahiitį́hii yázhí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Májánʼ rí niguwaʼ náa Conmemoración rí xóo nikháñu Jesucristo tsiguʼ 2016\nGundrígúun májánʼ xa̱bu̱ bi̱ niʼthún maguwáʼ\nÍndo̱ maʼni 23 ñajunʼ gu̱nʼ marzo muguaʼthi̱i̱n rí maguwáʼ mbá 12,000,000 xa̱bu̱ náa majmaku̱ma̱a̱ dí xú káʼnii nikháñu Jesús. Bi̱ maxná discurso maʼthí dí Jeobá nixnúún xa̱bu̱ numbaaʼ mbá regalo rí gíʼdoo wéñuʼ numuu índo̱ nixná rí maʼni káwíin ga̱jma̱a̱ rí xúgiáanʼ ma̱ndoo mambáyulúʼ (Isa 11:6-9; 35:5, 6; 65:21-23; Jn 3:16). Mú raʼkháa i̱ndó bi̱ maxná discurso gáʼni marigá rí májánʼ náa mbiʼi kiejunʼ rígi̱. Ikháanʼ mangáanʼ ma̱ndoo muʼthúún xa̱bu̱ dí ra̱ʼkhá tháán májánʼ rí niguwáʼ (Ro 15:7). Guʼyáá tikhuu xóo ma̱ndoo muʼni.\nXáraʼwún mu maraʼti̱i̱n magi̱ʼdu̱u̱ programa, arathún dí ra̱ʼkhá tháán májánʼ rí niguwáʼ xa̱bu̱ bi̱ nijuiʼthún ga̱jma̱a̱ bi̱ niniñaʼ ragún reunión. Atanduʼwá gajmiáanʼ ga̱jma̱a̱ májánʼ a̱jkia̱nʼ gáʼni.\nAraxtaa xawii mu ma̱ta̱ya̱a̱ ndiéjunʼ eñúnʼ xa̱bu̱ bi̱ nirathúún maguwáʼ, mú ma̱ngaa araxtaa xawii mu mandrígúun xa̱bu̱ bi̱ nagún numuu rí nindrigú mbá invitación náa campaña. Aratháán maraʼwún gajmaʼ ma̱ngaa atraxnuu gajmaʼ Biblia ga̱jma̱a̱ cántico ndrígáʼ.\nNda̱wa̱á rí niguámbá discurso, atayáá á mu xa̱bu̱ gíʼdoo graxe̱. Á mu congregación ndrígáʼ ndayóoʼ rí magajnáa nacha̱ mu matu̱ʼu̱u̱n eʼwíínʼ, aratháán xa̱bu̱ á mu ma̱ndoo ma̱ta̱ya̱a̱ imbo̱o̱ mbiʼi. Ma̱ndoo maratha̱a̱n: “Manigu̱ʼ mba̱yo̱o̱ xú káʼnii nitayáá programa rígi̱. Xú káʼnii gándoo gúʼtámíjná nda̱wa̱á rá.”


Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí\nbitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis allisoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikąʼígíí éí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizh; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Mar 7 | `AUY | STEP | Ámáán-kawaa-waasiye ámáámbo sun-kwáásíyé Yérúsaremu-naopakemba Ísumo méropaꞌa tésa\n1 Ámáán-kawaa-waasiye ámáámbo sun-kwáásíyé Yérúsaremu-naopakemba Ísumo méropaꞌa tésa 2 tuwánomba Ísuni kísau-waasi tuwímbai tiyáámba ímba non-kwisuwésa tómbá nowasá 3 Yúndaa-waasi ámáán-kawaa-waasiye úwoi-waasiye tíwáꞌnáti ámáámbo arááíwáúntafesa tiyáámba non-kwisukésa tómbá nésa 4 maaketifákémbá naaópaꞌa iyésa tiyáámba non-kwisukésa tómbá nésa tíwáꞌnáti ámáámba fíꞌo-fiꞌon-amaamba arááíwaesa táúfaꞌe nonánáwé anaféúné non-kwiyáawe. 5 Ámáán-kawaa-waasiye ámáámbo sun-kwáásíyé Ísumpaꞌa túwaandu ésa sésa ení kísau-waasi nóra sésawa kentáá síwáꞌnáti ámáámba ímba arááíwaesawa tiyáámba ímbo non-kwíyómba tómbá wénaao suwaná 6 Ísu séna kaumbo-kaeꞌ-ááíwáráꞌ-wáásín-owe. Naaófáꞌá Maníkón-aaimo simátímakowin-awiꞌa Áísáya kembiwísáféna éraiꞌ-aai agaimaréna\nséna Maníkó séna\nmaawí kesúwíꞌa tóikaken-aantemba sésa ken-ímáyáá ímba tirumpimbá wéraiye. 7 Waásiti ámáámba símai paápé ombánifo Maníkóní ámáámban-iye karoꞌó sembá miyáráán-úmai ken-ímáyáá karoꞌ-ímáyáá mósá wémaraawe\nManíkómó siyáimba aúfáífimba agaimakáiye. 8 Maníkóní ámáámba tuwéꞌa tíwáꞌnáti ámáámba wétoraawe. 9 Maníkón-aai túwáántafeꞌa miwán-ánóndáá kentááisafeꞌa aamoí wéowe. 10 Naaófáꞌá Mósese séna kentinófoi-tuwiꞌa óraaꞌan-oro. Énifo tinófoimo sáwíkaambo simátinkaindawimba tufuwíyana puwíníye Mósese siyáifo 11 kembiwímó siyáamba tinófoisafesa simátimesa sésa moórá-tantaaꞌa Maníkóndén-ifo ímba kanaaꞌá timénaumne siyésa 12 tinófoi ímba wétuwaꞌnai-owe. Miyámó ontáféꞌa kanaán-iye wésewe. 13 Miyá-sáwíꞌó ontáféꞌa Maníkón-aai tuwéꞌa kentíwáꞌnáti ámáámba wéaraaiwaeꞌa kentáái wésimatimewe. Miyáráámbá wéowe Ísu siyáiye.\n14 Ísu minááí simátimena waásisafena teró súwasa wempáꞌá tuwaná séna simátíménda iséꞌa kaweꞌán-oro. 15 Máápaken-tantaaꞌo naawí ímba waási sáwíꞌa wéuwatinkaifo tirumpinkén-ááígó aantemba waási sáwíꞌa wéuwatinkaiye. 16 Ísáán-kwaasi ísámai kaweꞌán-oro Ísu siyáiye.\n17 Ísu simásuwena minkwáásísómbá tiyuwéna naaúmpaꞌa imérowasa wení kísau-waasi sésa minááígóní áwáusa simásimiyo suwaná 18 Ísu séna kenkwáráꞌá ímba tááko péé wésisaꞌa ísáámbanifo ímba ísámai kaweꞌá uráawe. Máápaken-tantaaꞌo naawí waási ímba sáwíꞌa wéuwatinkaiye. 19 Mindá ímba imáyáa kuwérainifo tindáámpáꞌá kúwátúsúwinifo 20 aaimó wésemba tirumpinkén-ímáyáágó éna mindá waási sáwíꞌa wéuwatinkaiye. 21 Tirumpin-ímáyááfínkémbá sáwí-imayaa ésa tínkamiyasa puwíyasamo ésa aare-úméné waai-úméné ésa seyaafá-tántááꞌá umémbá ésa 22 túraniyamba ésa miyá-miya- sawiꞌa ésa karoꞌ-ááí sésa aoisaambá wimaé nésa kawe-kísáúmó máéntafesa tirunkó símai sáwíꞌa wéuwatinkesa tuwesarai-íꞌa ésa uwó-ímáyáá ésa 23 miyá-sáwíꞌó ombá tirumpinkén-ímáyáágó waási sáwíꞌa wéuwatinkaifo tiyáámbo ímbo non-kwíyómbo tómbó wénaamba miwá waási ímba sáwíꞌa wéuwatinkaiye Ísu siyáiye. Énifo Ísu wemó siyáimba seyaafá-tómbá kaweꞌ-úmai wénaawe siyáiye.\n24 Ísu minááí simátimena wení kísau-waasiseꞌa mifáꞌá tuwéna Táyaa-naopaꞌe Sáíndóni-naopaꞌe mináémpáꞌó kúmba moórá-naumpaꞌa iména séna kemó tamaúnda ímba simátíméro súwasa énifo tuwímbai-waasi tamaún-aai ísówana 25 moórá-ininkon-ayáámúnko arumpimbá sáwí-amutamba mérowana minínínkó Ísumo tamaún-aai iséna minúwóíyáán-úmai wempáꞌá iyéna maraꞌá kífaena 26 wemá ímba Yúndaa-inimba póna Síriyaa-marafaꞌa Fínísiyaa-naopaken-ininko Ísumpaꞌa iyéna maraꞌá kífaena óraaka séna kesiyáámúnkon-arumpinkemba sáwí-amutamba maiyauwaaó súwana 27 Ísu simámena séna aifaꞌá iyámpói tómbá timénaumne. Iyámpóíti tómbá maimái iyámbá timúnafo miyáumai Ísareri-waasimo túwaꞌnai úndantemba emá fíꞌonkaa-inimba ónda póꞌa áwaꞌnai únafo súne súwana 28 minínínkó séna óraako éraiꞌa sémpo iyámpóíti tón-ayai iyánkó tamandáíníye. Miyáumai fíꞌonkaa-ininkon-iye sinaná kanaán-ína súwaꞌnai ínono súwana 29 Ísu séna kaweꞌ-ááímó séndasafeꞌa enayáámúnkon-arumpinkemba sáwí-amutamba maiyauwáúmpo ení naaópaꞌa waaó súwana 30 wení naaópaꞌa wénamo koawánómba sáwí-amutamba kóúrowana ayáámúnko kaweꞌ-úmai taareráꞌá méraiye.\nÍsu sáwífaꞌnankaꞌo asófatinkarain-aai.\n31 Ísu Táyaa-naopaꞌ-aempakemba Sáíndóni-naopaꞌ-aempaꞌa táyáákena Tékáporisi-aempaꞌa táyáákena Káríri-nonkwaaumpaꞌo kúmba 32 tuwímbai uwó-wáásígómbá áíꞌmae tésa sésa enayáántamba taꞌótoꞌmai asófankaao suwaná 33 waásifinkemba áíꞌmai weyááfaꞌa ankéna ayáánaufitamba áápimba wimaréna awiyáái wiꞌmaréna anááfíyaꞌa taꞌótorena 34 wíyómpaꞌa awánéna sirumbá iyé séna wenááifinkemba séna epaata minááí waéꞌmai séna ááꞌo káúnkaimba intísuwaumne súwana 35 ááko kaweꞌá úwana anááfígo fetóí úwana aaí kaweꞌ-úmai súwana 36 Ísu óraaka séna ímba simátíméro súwasa ímbo ísónkakemba simátímapaꞌa kuwasá 37 ísówana áfááraumai tááꞌa úwasa sésa seyaafá-tántááꞌá kaweꞌá úmai wéiyena tááꞌo káúnkain-kwaasi kaweꞌá wéuwatinkena aaimó ímbo kaweꞌ-úmaimo sen-kwáásí kaweꞌá wéuwatinkaiye siyáawe.


Naʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní dibéłchíʼígíí\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cordylus angolensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní dibéłchíʼígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Daantélí bitsiitʼáád halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDaantélí bitsiitʼáád halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tolmomyias poliocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah éí diłhiłgo łitso; binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád éí halbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDaantélí bitsiitʼáád halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bitéél dah dzílchiiʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahtsʼaaʼ yiłchozhii bitéél dah dzílchiiʼígíí\nbitéél dah dzílchiiʼígíí\nDahtsʼaaʼ yiłchozhii bitéél dah dzílchiiʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicaeum ignipectus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh; bitéél éí łigai dóó dah dzílchiiʼ; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó bitłʼaaʼ diniltso.\nDahtsʼaaʼ yiłchozhii bitéél dah dzílchiiʼígíí éí dahtsʼaaʼ bidzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ. Łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ yáhashjool yázhí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ yáhashjool yázhí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ixobrychus sinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí diłhił; bikʼos éí nineez; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí deekį́.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ yáhashjool yázhí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ dóó naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Zhį́ʼii táshchozhí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii táshchozhí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicrurus leucophaeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łiba; bitʼaʼ éí łizhin; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí diłhił.\nZhį́ʼii táshchozhí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Tsisteeł tłʼiishkʼosí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsisteeł tłʼiishkʼosí yishtłizhígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chelodina canni" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 8–9di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí nineez; bitsʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTsisteeł tłʼiishkʼosí yishtłizhígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


1620’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí saad "Apachu de Nabajo" chʼoozhʼį́į́hdiʼ, díí éí Naakaii Łibáhí (Dibé Diníí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼgháágo) ákwii tʼéigo Diné daʼyiizhí. 1640’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ Diné "Navajo" (Naabeehó) deiłnį́į́hgo daʼyoozhí áádóó naaltsoos ałdóʼ ákwii tʼéigo yiikáá adaʼyiilá.\nNaabeehó bikéyah bikáágo daʼiinishígíí éí naanish yazhí diné tʼáá bidei yííłjééʼígíí hólǫ́: diyogí, béésh łigaii yitsʼeed, áádóó Naabeehó bikéyah bikáágo naʼnilkaad áádóó nidaʼį́į́hji diné yee akʼiʼnidaʼdiikáí áádóó akwíí tʼéigo béeso yééʼadiełʼį́į́h. Naanáłá naanish déíjééʼígíí éí Navajo Tribal Utility Authority (NTUA), áádóó Navajo Housing Authority (NHA)jiʼ ałdółá diné nidaalnish. Áádóó Naabeehó bikéyah bikáágo kin nitsá daʼnaazhjáágo éí tsį́į́łgo chʼiyaan adaalʼį́į́hgo dóó Diné Market Bashasgo ałdóʼ diné nidaalnish. Naanish nitsájíʼ daʼiinishígíí éí tsékǫʼ hagédiʼjiʼ, díí éí Dziłíjiin bighą́ą́jiʼ hagédiʼ. Peabody Energy Corporation éí tsékǫ hadeigédiʼ, 1960’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ daʼdeizhnish áádóó éí 8 míiltsoh tons aneelʼą́ą́hgo tsékǫʼ hadeigédigo ninahah (Tsékǫ low-sulfur thermal coal wolyéígíí hagédi). 1970 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Navajo Agricultural Products Industry (NAPI) wolyéego naanish haalwod, díí daʼiinishígíí kʼé diilyéʼjiʼ binidaʼnish. 68,000 acres bikáá bikáájiʼ kʼé diilyé, áádóó naʼniilkaadi ałdóʼ binidaʼanish. 2006 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naabeehó biWááshindoon dóó Naakaii Nátʼohí Bikéyah naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼą́ "trade agreement" wolyéígíí beeʼałhaʼdeetʼą́, díí éí Naakaii Nátʼohí Bikéyah biWááshindoon NAPIdi adooléʼéʼ kʼé daʼdiilyéʼígíí nidaʼyiiłniih doolééł biniiyé naaltsoos haʼdiilyá. 2008 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naabeehó Naʼazhǫǫsh łaʼ ąąʼadaʼyiilá, díí naʼazhǫǫsh éí Fire Rock Navajo Casino wolyéego bizhí. 1948 biyihah yę́ędą́ą́ʼ The Kerr-McGee Company, áłtsé łeetsoh hagédi hayiiłwod Naabeehó bikéyah bikáágo áádóó iidáʼ Naabeehó atah nidashnish yééh bitsʼiis bąąh dah hooʼaah (Atsʼiis naałdzid baʼnidas tʼį́į́hdiʼ). Łeetsoh baʼatʼééʼ hólǫ́ǫgo baʼákwii hóniizį́į́h.


Jáádtsʼósí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nJáádtsʼósí noodǫ́zígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cladorhynchus leucocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–21di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; dąągo éí bitéél noodǫ́ǫ́z; bijáád éí dinilchííʼ dóó nineez; bidaaʼ éí nineez dóó łizhin.\nJáádtsʼósí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Dǫ́ʼii dóó Tłʼézhii - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼii dóó Tłʼézhii éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachycera" deiłníigo deiyózhí\nDíí chʼosh éí tʼáá ałtso bitʼaʼ naaki. Łaʼ éí daʼałchozh, náánáłaʼ éí daʼalghałgo naakai.\nDǫ́ʼii dóó tłʼézhii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́; áádóó éí 100,000go daatsʼí ałʼąą ádaatʼé.


Dahiitį́hii bitseenézí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii bitseenézí dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lesbia nuna" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.\nDahiitį́hii bitseenézí dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Mąʼiitsoh éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikááʼgóó 39 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą átʼéego hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Canis lupus" deiłníigo dayózhi. Łééchąąʼí dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi łééchąąʼí ałchiní dahinánígíí éí ałdóʼ Canis lupus-jįʼ atah daasdzoh.\nMąʼiitsoh éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ałkʼidą́ą́ʼ éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi ałdóʼ daholǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ; dííshjį́į́góó éí ádaadin ńléidi.\nMąʼiitsoh bitsʼíís éí łibá dóó yishtłʼizhgo naashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalgai dóó daaltsxo ałdóʼ. Bijáád éí daalgai łeh; biteeldę́ę́ʼ éí łigai ałdóʼ.\nMąʼiitsoh éí daʼalghałgo naakai, áádóó éí hoolʼáágóó doo chʼil deiłchozh da. Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi mąʼiitsoh dahinánígíí éí bįįh dóó ayání dóó deeteel haalzheehgo naakai łeh. Dziłtahgi dóó halgaiitah mąʼiitsoh éí bisóodi daʼałchiní dóó tsétah dibé deilghał ałdóʼ. Tónteel bibąąhgóó mąʼiitsoh dahinánígíí éí łóóʼ deilghał.


Ńdíshchíitah chʼał nineezí - Wikiibíídiiya\nŃdíshchíitah chʼał nineezí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lithobates tarahumarae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bijáád éí łibáago noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí ntsaa.


Dah yiskʼidtah dahiitį́hii bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii bitéél łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oreotrochilus leucopleurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4.5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitéél łigai dóó bizééʼ dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí łizhin; bitsiiʼ dóó binághah éí yishtłʼizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitéél łigai.\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii bitéél łigaaígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Łeʼígéédí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nŁeʼígéédí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geositta cunicularia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bitéél éí łigaigo halkizh łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nŁeʼígéédí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tłʼiish tsʼitłxiihígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼiish tsʼitłxiihígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Echis" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish tsʼitłxiihígíí éí 12 ałʼąą ádaatʼé.


Tsintah wóláchííʼ neiłkaahii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Wóláchííʼ ndeiłkaahii Tsintah wóláchííʼ ndeiłkaahii\nTsintah wóláchííʼ neiłkaahii diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cercomacra melanaria" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhił; baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitʼaʼ diłhił; bidaaʼ éí diłhił.\nTsintah wóláchííʼ neiłkaahii diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí íiyisígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí íiyisígíí\nchʼał nahashchʼidí íiyisígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí íiyisígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelobates fuscus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dinilzhinhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí íiyisígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí - Wikiibíídiiya\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chimarrogale platycephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chį́į́shnézí éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bizééʼ éí łigai; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Daatsohí biwos łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDaatsohí biwos łitsooígíí\nDaatsohí biwos łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Parkerthraustes humeralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhiłgo łitso dóó kʼíjíjin; biwos dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bináyaah éí łigai; binákʼee éí diłhił; bidaaʼ éí łibá dóó ntsaa.\nDaatsohí biwos łitsooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąsdísí jáádnézí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísí jáádnézí yistłʼinígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limosa fedoa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; bidaaʼ éí nineez; binááʼ éí łizhin.\nTábąąsdísí jáádnézí yistłʼinígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Chʼał nahakʼízí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał nahakʼízí dibéłchíʼígíí\nChʼał nahakʼízí dibéłchíʼígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acris blanchardi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nChʼał nahakʼízí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yistłʼinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Łeesdísí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Petroica longipes" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibágo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídii yáłtiʼíłgaaí bidaaʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼíłgaaí bidaaʼ dinilbáhígíí\nTsídii yáłtiʼíłgaaí bidaaʼ dinilbáhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cacatua ducorpsii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binákʼee éí dootłʼizh; bidaaʼ éí dinilbá dóó ntsaa dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼíłgaaí bidaaʼ dinilbáhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Mat 6 | `AUY | STEP | Ísu minááí simátimena séna tuwímbaisafeꞌa tirumbá uwátinkeꞌa túwaꞌnai íyamba ímba maarán-ímáyáá éꞌa waási méraiyankaꞌa wétuwaꞌnai-onasa óraaꞌ-waasin-iye síwae-imayaa ímba íyamba úwoi túwaꞌnai oro. Miyán-ímáyáámó wéeꞌo túwaꞌnai íyanamo éna kentifo wíyómpakewi kaweꞌ-méyámbá ímba timíníye.\n1 Ísu minááí simátimena séna tuwímbaisafeꞌa tirumbá uwátinkeꞌa túwaꞌnai íyamba ímba maarán-ímáyáá éꞌa waási méraiyankaꞌa wétuwaꞌnai-onasa óraaꞌ-waasin-iye síwae-imayaa ímba íyamba úwoi túwaꞌnai oro. Miyán-ímáyáámó wéeꞌo túwaꞌnai íyanamo éna kentifo wíyómpakewi kaweꞌ-méyámbá ímba timíníye. 2 Óntamo ímbo makáawimo túwaꞌnai íyamba waási aamoí uwásinkaiwae-imayaa ímba éꞌa ímba óraakaꞌ-oraakaꞌa síyamba úwoi túwaꞌnai ónááwe. Kaumbo-kaeꞌ-ááíwáráꞌ-wáásí ámáán-daumpaꞌe aampaꞌé toruparésa óraakaꞌo sembá óntamo ímbo makáawimo tímémba ímba miwí-ímáyáá ombá wétimesa kesúwíꞌa mósá maráíwae sésa wétimewe. Éraiꞌa simátimeꞌa súne. Mindámo tímén-anondaa miwí túwíꞌo mósá máráámba éꞌa mimbéyámbá wémaewe. 3 Óntamo ímbo makáawimo túwaꞌnai íyamba kesí waási suwánaafo séꞌa waásimo ímbo méraiyankaꞌa túwaꞌnai oro. Miyámó ombá kentifo aúpáꞌó wéomba tuwánaiwai póna kaweꞌ-méyámbá timíníye Ísu siyáiye.\nManíkómpáꞌá inaimó sen-ááí.\n5 Ísu minááí simátimena séna Maníkómpáꞌó inaimó síyamba kaumbo-kaeꞌ-ááíwáráꞌ-wáásímó sentembá ímba miyán-oro. Miwí sésa waási suwánésa aamoí uwásinkaiwae-imayaa ésa ámáán-daumpaꞌa mésa waásimo tóso on-áémpáꞌá mésa inaí wésewe. Éraiꞌa simátimeꞌa súne. Miwímó miyámó wéon-anondaa miwí túwíꞌo mósá wémaraamba mimbéyámbá wémaewe. 6 Miwí miyá wéofo Maníkómpáꞌá inaí síyamba kentí naaúmpaꞌa kembiwí aantemba iméꞌa kentifombó ímbo aneꞌó awánaawimpaꞌa inaí síyana aúpáꞌó wéomba tuwánaiwai póna iséna kaweꞌá úmai túwaꞌnai íníye. 7 Maníkómpáꞌá inaí síyamba úwoi-aaiyaamba ímba símai tafisénááwe. Maníkóní aambó ímbo arááíwáéwi sésa tafisímai-aaisa senanasá súwaꞌnai íníye sésa úwoi-aaiyaamba símai wétafisefo 8 ímba miyán-oro. Kentifombó Maníkómpáꞌó miyám-baaran-aaisafeꞌo wéaisai-eꞌo súwaꞌnai íníyemo síyamba éꞌa awánaraimba póna túwaꞌnai íníye. 9 Maníkómpáꞌó aaimó síyamba maará seró.\nKentáásifowao wíyómpaꞌo méraandawi enáwíꞌa íyáákarain-awita mósá wémaraumne. 10 Ení nombaragó seyaafá moórá-mora-waasi tirumpimbá kumíno. Wíyómpakewimo ení ámáámbo arááíwáéntemba marapátá méraundawisa miyáumai arááíwáéno. 11 Káfé-kanaa-tomba kentáá simiyó. 12 Waásimo aoisaambó uwásinkaiyata anondáá ínta miyásá uwátinketa miwítí aoisaambá maitiyúwáana miyáumaisa kentáásí aoisaambá maisiyuwaaó. 13 Sáwí-yantaakomo kentáá maꞌmáímo awánáíndasafenamo ínamo e wasiyuwaaó. Seyaafáꞌ-máꞌú-yántáákó kentááfímbá tifó sé maisiyuwaaó. [ Ení waási kawáánúmae wéiyonana ení fasiꞌaémbá waéꞌwaeꞌa úmae wéiyisana enáwíꞌa óraaꞌa úmae wéiyimba éraiꞌ-aain-iye. ] Miyán-ááí Maníkómpáꞌá seró.\n14 Sáwíꞌo uwátínkaraamba ímbo anondáámo sáwíꞌo éꞌo ifátuwaiyanamo éna kentifo wíyómpakewi kembiwímó sáwíꞌo wéomba túwaꞌnai ena maitiyuwáínífo 15 sáwíꞌo uwátínkaraamba úwoimo imáyáamo úmae iyéꞌo ímbo ifátuwaiyanamo éna kentifo wíyómpakewi kembiwímó sáwíꞌo wéomba ímba maitiyuwáíníye Ísu siyáiye.\nTómbó aawentamó on-ááí.\n16 Ísu minááí simátimena séna Maníkómpáꞌó inaí aantembo séꞌa tómbá wéawentan-omba aasásóíꞌ-wáásímó ontembá ímba miyán-oro. Miwí sésa waási suwánésa sésa kaweꞌá ésa tómbá wéawentan-owe síwae sésa tómbó ímbo naanten-tóíꞌá matuwésa méraawe. Éraiꞌa simátimeꞌa súne. Miwítí méyámbá miwí túwíꞌa mósá wémaraam-beyamba éꞌa maiyáawe. 17 Miwí ésa miyá wéofo kembiwí tómbá wéawentan-omba tóiꞌa wisukéꞌa tiꞌnóntáu paaséꞌa túmai kaweꞌá úmaraiyasa 18 waási tuwánésa tómbá wéawentan-owe ímba síyana kentifo tuwánéna kaweꞌ-méyámbá timíníye. Kentifon-aneꞌó ímbo awánaawi aúpáꞌó ombá awánaiwai kaweꞌ-méyámbá timíníye Ísu siyáiye.\n19 Ísu minááí simátimena séna marapáꞌó méraamba sáwífaꞌ-ontama ímba máráaro. Maráíyan-ontama ufóíyaraamba ínana waígo náínana táúkaaꞌa ínasa mindámbá sáwíꞌa uwásuwesa umémbá maénááfo sáwífaꞌ-ontama ímba maréꞌa 20 kawe-kísáú maíyana kentí kawe-tántááꞌá wíyómpaꞌa wéíniye. Wíyómpaꞌa wéraimba ufóíyaraamba ímba ínana waígo ímba náínana táúkaaꞌa ímba ínasa waási ímba umémbá maíyana úwoi wéíniye. 21 Marapáꞌó kentí óntamo wérainanamo éna marapátáféna tinkáínífo wíyómpaꞌo kentí óntamo wérainanamo éna wíyómpatafena tinkáíníye Ísu siyáiye.\nTúranko kentí imáyáafimbo sámo kain-ááí.\n22 Ísu minááí simátimena séna túranko kentí imáyáafimbo sámo kain-tántááꞌán-iye. Túrankomo kaweꞌó úmaimo awánáínanamo éna seyaafáꞌ-ímáyáá sáma káínífo 23 túrankomo ímbo kaweꞌó úmaimo awánáínanamo éna seyaafáꞌ-ímáyáá tuwinkáíníye. Marapá-tántááꞌ-ímáyáá aantembo íyanamo éna kempímbó sámo kain-tántááꞌó ímbo wénamo éna kumeuꞌó í-tántáákó óraaꞌa úmai wéíniye Ísu siyáiye.\nÓntantafena Maníkóntáfénamo siyáin-aai.\n24 Ísu minááí simátimena séna ímba kanaaꞌá kae-káwáá-wáásítí kísau wémaewe. Miyámó ésamo ésa moóráwigomba aamoí ésa moóráwigomba ímba aamoí uwánkanaawe. Miyámó ésamo ésa moóráwigoni kísau kaweꞌá úmai maésa moóráwigoni kísau tuwesaraí ónááwe. Miyáumai Maníkóní kísaumo maéꞌo éꞌa sáwífaꞌ-ontamba maénaumne-imayaa ímba úmae iyónááwe. Sáwífaꞌ-ontamba maénaumne-imayaamo éꞌo éꞌa Maníkóní kísau ímba maénááwe Ísu siyáiye.\nMéraantafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaa oró-ááí.\n25 Ísu minááí simátimena séna minááí imáyáa éꞌa simátimeꞌa súne. Méraamba ímba óraaꞌ-imayaa éꞌa tómbó náíyantafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaa éꞌa kentúraꞌo unáánkwátóimo íyantafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaan-oro. Tómbó náíyamba úwoisambanifo waásimo méraamba óraa-tantaaꞌan-iye. Unáánkwátói íyamba úwoisambanifo waási túma óraa-tantaaꞌan-iye. 26 Numagómpáꞌá imáyáan-oro. Numagó ímba kísau éna tómbá fákáꞌmai naaúmpaꞌa makéna wénaifo kentifo wíyómpakewi miwítí tómbá tímísasa wénaawe. Maníkón-aúrankaꞌa kemá waási numagómbá íyáákaraamba póna kentí tómbó éna timíníye. 27 Kembiwímó óraaꞌ-imayaamo\néꞌo éꞌa maíyan-kanaa ímba kanaaꞌá ayáátáákaꞌa méranaawe.\n28 Unáánkwátói íyantafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaa éꞌa waiwandáánkáꞌá imáyáan-oro. Waiwandáánkó ímba kísau éna ímba wení unáánkwátói makáifo 29 simátimeꞌa súne. Naaófáꞌá Yúndaa-waasiti óraakon-awiꞌa Soromoní sáwífaꞌ-unankwatoiye koꞌnaariríyé makówi úwasa waási awánésa kaweꞌán-iye sumbánifo waiwandáán-aramba awánésa óraa-kaweꞌan-iye wésewe. 30 Ufáꞌá koꞌnaarirí-tántááꞌé séna waiwandáámbá Maníkó makáiye. Umá ímba waéꞌwaeꞌa ínífo káféꞌa ínasa aafáyáa waási agaisuwáíyamba Maníkó mintántááꞌá imáyáa éna koꞌnaarirí-tántááꞌá makáiye. Miyáumai Maníkó waásisafena imáyáa éna kentí unáánkwátói timínífo kembiwí Maníkóntáféꞌa ímba kanaaꞌá wésuwaꞌnai-iwain-iye ímbo seráámbá wésewe. 31 Maníkó wétuwaꞌnai-imba póꞌa tóné nonémó náíyantafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaa éꞌa unáánkwátóimo íyantafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaan-oro. 32 Maníkóní aambó ímbo arááíwáéwi tóné nonémó náíyantafesa óraaꞌ-imayaa wéowe. Tómbó nombó ímbo wéneꞌo éꞌa púwófo séna kentifo imáyáa éna wétimifo imáyáa ímba óraaꞌ-imayaa wéeꞌa 33 Maníkómó wení waásimo kawáánintafeꞌa aifaꞌá imáyáa éꞌa wembó arááímo tainíꞌo wéontafeꞌa imáyáa éꞌa miyámó owaná mintántááꞌá wétimiye. 34 Aúnkáwe aafáyáawe paápé índa-tantaatafeꞌa ímba óraaꞌ-imayaa íyana tirunkó umbaí táíno. Káféꞌa wérain-tantaatafeꞌa imáyáa éꞌa aafáyáamo paápé índa-tantaaꞌa awánéꞌa imáyáa éꞌa moórá-kanaa moórá-kanaamo paápé índa-tantaaꞌo awánaantemba imáyáan-oro Ísu siyáiye.


Tóchʼil yooʼítah chʼosh bikágí ntłʼizí - Wikiibíídiiya\nTóchʼil yooʼítah chʼosh bikágí ntłʼizí\nchʼosh bikágí ntłʼizí *\nTóchʼil yooʼítah chʼosh bikágí ntłʼizí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trapeziidae" deiłníigo deiyózhí. Tóchʼil yooʼítah chʼosh bikágí ntłʼizí éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí bijáád neeznáá. Bíláshgaan éí ntsaa. Binááʼ éí naaki. Tóchʼil yooʼítah éí dahiná. Dííłdzid dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Nahatʼeʼiitsohchilí bitseeʼ kʼíjíjinígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsohchilí bitseeʼ kʼíjíjinígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bettongia gaimardi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí ditłʼo dóó kʼíjíjin; bibid dóó bizééʼ éí dinilgai.\nNahatʼeʼiitsohchilí bitseeʼ kʼíjíjinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Bítłʼahgaii yázhí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Daakʼíjíjinii dóó Tsinyiʼ táshchozhii Bítłʼahgaii\nBítłʼahgaii yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peltops blainvillii" deiłníigo dayózhí.\nBítłʼahgaii yázhí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Act 12 | `AUY | STEP | Minkánáá Érotin-anáwainko araámáó Éroti Yúndaa-waasiti kawáágó ména Ísuni aampaꞌó kuwáí tuwímbai sáwíꞌa uwátinkena\nAnekaꞌá sáwíꞌo uwátínkaraan-aai.\n1 Minkánáá Érotin-anáwainko araámáó Éroti Yúndaa-waasiti kawáágó ména Ísuni aampaꞌó kuwáí tuwímbai sáwíꞌa uwátinkena 2 moóráwigomba aiꞌmarówana Yóni awaaón-áwíꞌa Yémísimba kotaꞌótokena anuwarambá kambísásuwowana puwúwasa 3 Yúndaa-waasi aamoí uwaná Éroti awánéna aamoí uwásinkaiwae séna moóráwigomba aiꞌmarówana Pítaamba kotaꞌótokaiye. Yúndaa-waasi ímbo intóráín-tantaaꞌwara-pereti agáún-kanaa Pítaamba kotaꞌótoꞌmaena 4 ándáfaꞌa máánkowasa siyáánkain-úmai afaꞌmóráe-i-waasi wenkáꞌá káráwiyowasa éíyain-eiyain-kwaasi kóyááka-tayaaka úmai káráwiyuwasa Éroti séna Maníkó Yúndaa-waasi tíyótaimo í-tánón-kánáá taiꞌáínaꞌa Pítaamba áíꞌmaeꞌa Yúndaa-waasi túrankaꞌa aaifimbá maenkéꞌa tufuwónaumnemo súmba 5 Pítaa ándáfaꞌa mérowasa Fasiꞌaénkóní waási Fasiꞌaénkómpáꞌá inaí símai Pítaamba áwaꞌnai uráawe.\nPítaamba ándáfakembo faúꞌánkarain-aai.\n6 Inaí sésa Pítaantafesa ísámai áísai uwaná aafáyáaraamba Éroti Yúndaa-waasi túrankaꞌa Pítaamba aaifimbá maiyankánaumne súwana káféꞌ-noꞌwaankaamba Pítaamba aíyayaankaꞌa káráꞌumakesa kaeꞌ-í-wáásí séfasefaꞌa méroyana Pítaa aún-kwaigúwasarai kaeꞌ-í-wáásí ontaráꞌá káráwiyoyana 7 minúwóíyáámbá Fasiꞌaénkóní kísau-waasigo wíyómpakewi kumúwana ándá-naumpaꞌa sán-kówana Pítaan-ayóíyáꞌá tufuwéna aúsúwana íyáfasinowana séna úwoiya íyáfasinaao súwana Pítaa ayáámpinken-anda weyááríkaꞌa faúꞌwena marapáꞌá kumúwana 8 wíyómpakewi séna ení áꞌwáánkau uré enaísamai ánáamba maimái uwó súwana miyá úwana ení paákákén-únánkwátói kuférénakai kesékai koyó súwana 9 Pítaa ándá-naumpakemba wenánaaemba kuména ímba waásin-iye-imayaa uráifo kaaimbá awánáúmne-imayaa éna 10 i-wáásímó méron-ontaraꞌa kúwáákesarai minkákémbá moórá-ontaraꞌa i-wáásímó méron-ontaraꞌa kúwáákesarai minkákémbá ándáfakembo naaópaꞌo kónae owasamó titinkáán-ontaraꞌa fasiꞌaén-óntáráꞌá kúmúyana weyááríkaꞌa tigúwasarai kuwákárúwesarai aampaꞌá kuyaná minúwóíyáámbá wíyómpakewi Pítaamba auwéna áwiyokuwana 11 Pítaa imáyáa éna séna ímba kaaimbá awánáúmpo éraiꞌa Fasiꞌaénkó wení kísau-waasigomba aiꞌmáráísana kuména Éroti sínkamine isaná ayáámpinkemba kuntafísuwaisaꞌa túne. Yúndaa-waasiwaraꞌa sínkamonaesamo ombá kuntafísuwaisaꞌa túne Pítaa siyáiye.\n12 Pítaa minímáyáá uwásuwena Máríyaani naambó wéropaꞌa wéna Yóni-Máákaani anówani naambó wéropaꞌa kúwasa sáwífaꞌ-waasi mindáúmpáꞌá túwaandu ésa Pítaantafesa ísámai Fasiꞌaénkómpáꞌá inaí wésuwana 13 mindánkóní ontamá paupau súwana moórá-arasi mindáúmpáꞌó kísaumo maún-arasigon-awiꞌa Róta ontaráꞌá kuména 14 séna nááwaꞌono súwana Pítaa séna kemá úne súwana Pítaan-amóísáúmba iséna kunaamoí éna ímbo ontamó tiyankómba awaantanténa sáwífaꞌ-waasi isimátimena séna Pítaa ontaráꞌá méraiye súwasa 15 miwí sésa emá uwóíꞌa éma karoꞌá séne suwaná minárásígó anekaꞌá séna éraiꞌa Pítaa ontaráꞌá méraiye súwasa miwí sésa Pítaan-amankon-iye 16 suwaná Pítaa ontamá óraakaꞌa paupau súwasa isésa ontá kuntiyésa awánomba wemá Pítaa úwasa táátafesa uwaná 17 káíkarewaꞌa simátíméno simásuwena séna Fasiꞌaénkó ándáfakemba kembá síꞌmaena aampaꞌá másiyuwaifo Yémísine Ísun-aaimo ísáán-kwaasiye kosimátíméro Pítaa simátimena tiyuwéna fíꞌon-daopaꞌa kuráiye.\n18 Kúwasa aafáyáaraꞌa i-wáásí Pítaambo káráwiyowi awánomba ímba mérowasa kantúmba marésa Pítaa nááfara kóuraiyo suwaná 19 Éroti iséna Pítaamba ayaafáí oró súwasa ayaafáí uwááesa ifátuwowana Éroti miní-wáásí aaifimbá maitinkéna séna tínkamoro séna tuwímbai tiꞌmarówasa tínkamuwasa púwúwana Éroti miyá uwásuwena Yúndiyaa-marafaꞌa tuwéna kumémena Sísááríyaa-naopaꞌa kumbéraiye.\n20 Éroti Sáíndóni-naopaken-kwaasiye Táyaa-naopaken-kwaasiye áfááraumai aaisambá tiyúwasa minkáéꞌ-náópaken-kwaasi tatúwaandu ésa sésa Érotimo káráwiyai-marafakemba kentáásí tómbá wémaumne sésa minááí símai kaweꞌá ónae sésa Érotimpaꞌo tumbá wení naakaꞌó káráwiyowin-awiꞌa Párásitasimba másimamuwana isówasa minááísámbá másimai tukáawe.\n21 Minkákémbá Éroti óraa-kanaa úwana wenkáꞌó káráwiyowini unáánkwátói úmaena káráwiyowi maéꞌmaeꞌo úpaꞌa iména ayáátááꞌ-aai wésuwasa 22 Érotimba símai arumbá torésa sésa ímba waásigo sifó maníkó siyé óraaka suwaná 23 Éroti minááísáféna ímba Fasiꞌaénkó úmpo úwoi-waasi úne séna aúpáꞌá tuwówana maníkóní kísau-waasigo wíyómpakewi tufúwana ufónkwanko arumbá unkutúwana pukáiye.\n24 Puwúwasa Fasiꞌaénkóní waási Maníkón-aai kosimátin-tasimatin-uwasá isésa éraiꞌe sésa Fasiꞌaénkómpáꞌá tiyáawe.\n25 Ántíokufaken-kwaasi Yérúsaremufaken-kwaasisafesa óntamba timénaumne siyómba pósarai Páánápáasiye Sóroe wétimuyana minkísáú taiꞌówasarai ifóꞌ-wáásígón-áwíꞌa Yóni-Máákaamba áíꞌmaesarai Yérúsaremufaꞌa tuwésarai wémesarai Ántíokufaꞌa kurááye.


Atsá bijáád yistʼáanii - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atsá yishtłizhígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atsá bitsiiʼ łigaaígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá dinilzhinígíí\nAtsá bitłʼaaʼ halchíʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ atsá łizhin dóó łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ atsázhiin bitéél halchíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ atsá łikizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ atsátsoh łikizhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh bitéél łigaaígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsá yishtłizhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ atsá yázhí\nAtsá bijáád yistʼáanii éí atsá dóó giní dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquilinae" deiłníigo deiyózhí. Atsá bijáád yistʼáanii éí 35 ałʼąą ádaaʼté.\nDíí tsídii éí 18–30di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh (łaʼ éí daalbá dóó daalgai); łaʼ éí bitéél łigai dóó łikizh; binááʼ dóó bijáád éí łitso łeh.\nAtsá bijáád yistʼáanii éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąh mósí ałchiní - Wikiibíídiiya\nTábąąh mósí ałchiní éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi kéyah naaznilígíí dóó Shádiʼááhjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prionailurus viverrinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí hoditłʼéegi dóó nahoditsʼǫʼ dahólǫ́ǫgi naaghá, áádóó éí tłʼéeʼgo naagháa łeh. Díí mósí éí tó ńlį́į́h dóó beʼekʼid biyiʼ naʼałkǫ́ǫ́ʼ ałdóʼ. Ałkʼidą́ą́ʼ éí tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ, kʼad éí noonéeł ndi.\nDíí mósí ałchiní éí łibá dóó łizhingo łikizh; biteeldę́ę́ʼ éí łigai; bijaaʼ éí łizhin; bitseeʼ éí łizhingo noodǫ́ǫ́z. Bitsʼíís éí 30–34di asdzoh[?] áníłtso, bitseeʼe éí 10–13di asdzoh[?] áníłnééz; 18–31 dahidídloʼ áníłdáás.\nTábąąh mósí ałchiní éí łóóʼ ayóo yilghał; chʼał dóó tábąąhgi naʼashǫ́ʼii ndaakaiígíí ałdóʼ haalzheeh.