Saad Bee Ąą Álnéehii\nNaaltsoos Mormon Wolyéhígíí Łaʼ Haneʼ Biyiʼdóó Dahaneʼígíí\nBee Ąą Álnéehii dóó Daʼiiłtsáanii\nNaaltsoos Mormon Wolyéhígíí Bízhiʼgi\nTááʼ Daʼiiłtsáanii Bizaad Tʼáá Aanínígíí\nTseebíí Daʼiiłtsáanii Bizaad Tʼáá Aanínígíí\nDiyin God Yá halneʼii Joseph Smith Bizaad Tʼáá Aanínígíí\nNaaltsoos Mormon Wolyéhígíí Áłtsʼíísígo Baa Haneʼ\nBina’anish Ałkéé’ Sinilígíí\nBii’ yilyá nél’į́\nDíí Kwe’é Ahit’áád (MP3) Naaltsoos T’áá Át’é (PDF)\nAhit’áád Hóyahdi Na’asdzoh\nSaad Bik’ehgo Nda’anishí\nÁyisí Eet’ah Ályaagi\nNaaltsoos Mormon wolyéhígíí éí Diyin God bizaad átʼé Bible átʼéhígi átʼéego. Diyin God America bikáaʼgi ałkʼidą́ą́ʼ diné dahinánę́ę yił naashnishgo naʼasdzo dóó Jesus Christ binaʼnitin doo ninítʼiʼii tʼáá ałtso biyiʼ.\nÉí naaltsoos ląʼída ałkʼidą́ą́ʼ Diyin God yá dahalneʼii náásgóó haneʼii dóó Diyin God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ yáʼátiʼii beʼadziilii yee akʼedaʼashchį́. Éí dabizaad, béésh óola tʼą́hí bikááʼ nááháasdzo, Diyin God yá halneʼii nátʼą́ą́ʼ náhálneʼii Mormon wolyéego saad nááyíizo dóó áłtsʼíísígo áyiilaa. Naʼasdzo naakigo ayóo átʼéego dineʼé dah yikah ńtʼę́ęʼgo yaa halneʼ. Łaʼ éí Jerusalemdę́ę́ʼ yíkai 600 nááhaigo Jesus Christ bidiʼdoochííł yę́ędą́ą́ʼ. Áádóó bikʼijįʼ naakigo dineʼé ałtsʼákai, Nephi bidineʼé dóó Laman bidineʼé daolyéego. Łaʼígíí éí tʼah yíwohdą́ą́ʼ yíkai Bóhólníihii diné bizaad Tower of Babeldi ałʼąą áyiilaa yę́ędą́ą́ʼ. Díí diné éí Jared bidineʼé daolyéé ńtʼę́ę́ʼ. Ląʼídi mííl yázhí nááhaigo, tʼáá ałtso ásdįįd tʼáá hazhóʼó Laman bidineʼé tʼéiyá, dóó éí éiyá Americagi bitsįʼ yishtłizhii tʼáá íiyisíí bizází ádáátʼį́.\nTsʼídá aláahdi Naaltsoos Mormon wolyéhígíí biyiʼ áhóótʼįįdgo nááháasdzooígíí éí Bóhólníihii Jesus Christ tʼáá bí Nephi bidineʼé yitah binaanish áyiilaa bitsʼíís yiih náádzá dóó bikʼijįʼ. Éí Jesus Christ binaʼnitin yaa halneʼ, haitʼáo yisdáńdoodáłígíí yaa halneʼ, áádóó haitʼéego diné díí iiná biyiʼ hashtʼehodítʼé dóó náás iiná biyiʼ hoolʼáágóó yisdáʼiildéhígíí yee yił halneʼ.\nMormon ałtso naʼazogo nááháasdzooígíí, biyeʼ Moroni yeiníʼą́, éí éí áłchʼį́į́dígo bizaad łaʼ yiih yiyiizoh dóó béésh tʼą́hí dayiskʼid Cumorah yiiʼ néideesʼį́į́ʼ. Biniʼantʼą́ą́tsohgi yiziłígíí biyiʼ 21góó yoołkáałgo, 1823 yihahgo, tʼáá éí Moroni, dóó bitsʼíís dóó biyiʼsizíinii yił ahíináátʼáazhgo, ayóó átʼé ályaago, Diyin God Yá halneʼii Joseph Smith yichʼįʼ ííshjání áʼdiilyaa áádóó ałkʼidą́ą́ʼ nináʼádzoh yę́ę dóó bilagáanaa bizaadkʼehjí ádoolníiłgo yee neineeztą́ą́ʼ.\nNáasdi índa béésh óola tʼą́hí Joseph Smith beítʼą́, éí Diyin God bibee adziilii dóó bibee aʼiilyéii bee bilagáanaa bizaadjí ályaa. Díí naʼasdzooígíí kʼad ląʼída bílaʼashdlaʼii bizaadkʼehjí ádaalyaa Jesus Christ éí Diyin God hináanii yiYeʼ nilį́ níigo ooʼíinii ániidí dóó idiitʼánígíí átʼé dóó tʼáá átʼé yikééʼ niikaiígíí dóó binaʼnitin bibeehazʼáanii índa bibee oʼoolnííł yikʼeh dahółʼínígíí yisdádookah.\nDiyin God Yá halneʼii Joseph Smith díí naʼasdzooígíí baa náhátʼį́įgo kódííniid: “Shikʼisóó Naaltsoos Mormon wolyéhígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi aláahdi naaltsoos doo biiʼ naʼiisdziʼii átʼé, dóó tʼáá ałtso nihinahaghaʼ bídéétʼiʼígíí átʼé, dóó binahjįʼ diné Diyin God tʼáá íiyisíí yééhodoosįįł binaʼnitin yikʼeh hółʼį́įgo, dóó doo łaʼ naaltsoos kótʼée da.”\nJoseph Smith bił, Bóhólníihii hastóí łaʼtsʼáadah béésh óola tʼą́hí tʼáá bí deidínóołʼįįłgo yá hoołʼaʼ dóó Naaltsoos Mormon wolyéhígíí tʼáá aaníí dóó diyingo átʼéhígíí yá tʼáá íiyisíí ooʼíinii danilį́į dooleeł. Tʼáá aaníí deiiltsą́ daaníigo díí naaltsoos biyiʼ nááháasdzo “Tááʼ Daʼiiłtsáanii Bizaad Tʼáá Aanínígíí” dóó “Tseebíí Daʼiiłtsáanii Bizaad Tʼáá Aanínígíí” wolyéego.\nBílaʼashdlaʼii tʼáá ałtso Naaltsoos Mormon wolyéhígíí deiyidóołtah daniidzin, biyiʼ bikʼidiʼdootį́łígíí bijéí yee yéigo yaa ntsídadookos, áádóó Christ bízhiʼ binahjįʼ, Hoolʼáágóó aTaaʼ Diyin God éí díí naaltsoosísh tʼáá aaníí daaníigo ndeídídóołkił. Háiida díí yikʼeh hoolʼáágóó dóó oodlą́ągo ndaʼídééłkidgo Iiʼsizį́ Diyinii bibee adziil binahjįʼ tʼáá aaníí dóó diyingo bił béédahodoozįįł. (Moroni 10:3–5jįʼ danółʼį́)\nHáiida Iiʼsizį́ Diyinii yitsʼą́ą́dóó diyingo iiłtsą́ągo tʼáá éí adziilii binahjįʼ ałdóʼ Jesus Christ nahasdzáán Yisdáʼiiníiłii nilį́ dóó Joseph Smith díí jį́įdi Diyin God bił ííshją́ą́ éʼélʼíinii dóó yá halneʼii nilį́ dóó Jesus Christ Binahaghaʼ Akéeʼdi Dayoołkáałgo Yá Naazínígíí éí Bóhólníihii nahasdzáán bikáaʼgi bił hazʼą́ągo ninaatʼáanii átʼé, Messiah nínáádoodááł bichʼįʼ hashtʼeʼádílnééh biniiyé.\nBina’anish Bideet’í’ígíí Ádin\nAhit’áád hóyahdi na’asdzoh, dóó t’áá hó hona’asdzoh, doodago bina’anish bidadéét’i’ígíí ádin.


Your search for the postposition -dą́ą́’ past time has returned 3 entries\npast time, also used in conditionals, marking the antecedent\n-dą́ą́’ past time\n’Ałk’idą́ą́’ shimá bił na’nishkaadgo ’aghaa’ yisdizgo dibé yázhí yichíihgo yizéénéíłt’ih.\nlong ago 1-mother 3-with SUP-1-herd.I-GO wool 3-spin.P-GO lamb 3-birth.P 3-neck-around-3-tie.P\nLong ago, while herding sheep with my mother, she used to tie a yarn around the newborn lamb’s neck.\nDamóo yę́ędą́ą́’ dziłghą́ą́’dę́ę́’ shádí dóó ba’áłchíní bił ’adaashkai.\nsunday past-time mountain top.of-from 1-elder.sister and 3-children 3-with downward-1-go.Pl.P\nLast Sunday I accompanied my older sister and her family down from the mountaintop. (YM 1987:11)


Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDahtsʼaaʼ yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí\nDahtsʼaaʼ yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicaeum hypoleucum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nDahtsʼaaʼ yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí dahtsʼaaʼ bidzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ. Łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Atʼąątah chʼał bikágí dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼał bikágí dichʼízhígíí\nAtʼąątah chʼał bikágí dichʼízhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylomantis aspera" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai; bikeeʼ éí łitsxo; binááʼ éí dinilgai.\nAtʼąątah chʼał bikágí dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí binátsʼiin yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí binátsʼiin yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poospiza erythrophrys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó binátsʼiin éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí dnilzhin; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí binátsʼiin yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bííwiiʼii dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nBííwiiʼii dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Contopus hispaniolensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nBííwiiʼii dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dahiitį́hii jáádtłʼooí disxǫsígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii jáádtłʼooí disxǫsígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriocnemis vestita" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bijáád éí ditłʼo dóó łigai.\nDahiitį́hii jáádtłʼooí disxǫsígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binákʼee halzhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó bikʼéí\ntsídiiłbáhí binákʼee halzhinígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crithagra mennelli" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binákʼee éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binákʼee halzhinígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Tsídiiłtsooí bitʼaʼ łizhinígíí dóó bikʼéí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó bikʼéí\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídiiłtsooí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiitʼáád łitsooígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiyah halbáhígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiʼ łizhinígíí · Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí · Tsídiiłbáhí bitsiiʼ łizhinígíí · Tsídiiłtsooí bítááʼ halchíʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó bikʼéí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dah daaskʼidtah tsídiiłtsooí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah tsídiiłbáhí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah tsídiiłtsooí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah tsídiiłtsooí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bidaaʼ ditánígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binákʼee halzhinígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binátsʼiin łigaaígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél diniltsooígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitłʼaakááʼ łigaaígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitłʼaakááʼ łitsooígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitłʼaakááʼ yishtłizhígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ łigaaígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí noodǫ́zígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bidaatsohígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí binághah diłhiłígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí binákʼee halzhinígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí binátsʼiin łitsooígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bítááʼ łitsooígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitłʼaaʼ łigaaígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiʼ łibáhígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tsídiiłbáhí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tsídiiłtsooí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ yaayááhalzhin\nTsídiiłtsooí bitʼaʼ łizhinígíí dóó bikʼéí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí · Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiʼ łizhinígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí · Ńdíshchíitah tsídiiłbáhí noodǫ́zígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii łizhin dóó łitsooígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiiłchííʼ bitsiiʼ łizhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiyah halzhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiʼ łizhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bizééʼ halzhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin bitłʼaaʼ łitsooígíí · Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí diłhiłígíí · Tsídiiłtsooí binághah diłhiłígíí · Tsídiiłtsooí bitʼaʼ łizhinígíí


Béésh Bichʼahii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidígíí - Wikiibíídiiya\nBéésh Bichʼahii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera berus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáago naashchʼąąʼ.\nBéésh Bichʼahii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Heb 8 | `USA | STEP | minnáyaba kétunatae. mú mikákáá anó-monoq-nakoni yanaa-nákóní ayáánurapaq-amakaq Áánûqtuni márûpaqa Îtuma maraq máqe-uraiye. paábaq-yataaqa Áánûqtu wenamáa íni-qtataaqtaba Îtuma árai-monoq-naupaqa Áánûqtuni márûkaqa mú mikákáá anó-monoq-nakaa kaqtó kéiye. min-áráí-mónóq-námmá maa-márábí móra-nakoma íma tarôq umákaimanibo Áánûqtu wenamáa tarôq umákaiye.\nÎtuma árai-monoq-naopaqa anó-monoq-nakoma máqe-uraiye.\n1 minnáyaba kétunatae. mú mikákáá anó-monoq-nakoni yanaa-nákóní ayáánurapaq-amakaq Áánûqtuni márûpaqa Îtuma maraq máqe-uraiye. paábaq-yataaqa Áánûqtu wenamáa íni-qtataaqtaba Îtuma árai-monoq-naupaqa Áánûqtuni márûkaqa mú mikákáá anó-monoq-nakaa kaqtó kéiye. min-áráí-mónóq-námmá maa-márábí móra-nakoma íma tarôq umákaimanibo Áánûqtu wenamáa tarôq umákaiye. 2 missing?\n3 máqtemma mú mikákáá anó-monoq-wayukama yenamáa ááyama améta waíwaamma Áánûqtukaq agatááe. ketááí mú mikákáá anó-monoq-nakoma wegáráq amíni-qtataaqa mirá íno. 4 Îtuma maa-márábí máinanama móra anó-monoq-nakoma íma pááq íniye. nôraq itanábiyo? Îbaru-wayukati anó-monoq-wayukama ámáaqtabama agamá amuq-yatááqá paá kéoe. 5 maa-márábí anó-monoq-wayukama yeqtí mayaímá paá amammá Áánûqtuni márûpaq-yataaqtabama wááe. miráuma naayóbáqá Mótetima monoq-námmá tabarááberaq-namma wé inéna itana Áánûqtu timá ámikaiye: “amammá yabíqma aruté máqte-qtataaqa tarôq umá anuraqá áráátúnna-amamma emá waraao.” téna Áánûqtu timá ámikaiye. 6 mimóraiq umá maa-márábí anó-monoq-wayukati mayaímá Îtuni mayaímá wáqe-uraimma paá-amane. mi-máyáígómá káqo-monoq-wayukati mayaímá uyátáraiye. wemá anóná-anon-aikoni aúkáapi-naqa máiye. min-ánóná-ánón-áíkómá anaaékaq iréna naayón-ánón-áíkommá uyátáraiye. akoqnáá-arain-aikoma naayón-ákóqnáá-áráín-áímmá uyátáraiye.\naúgena-aikoma naayón-áímmá uyátáraiye.\n7 árai-kataama Áánûqtu Mótetimma timá ámikaimanibo min-áqnáábáq-áímmá arútágitana ókaraq árain-aimma Áánûqtu íma pááq umá tiráiye. 8 abo Áánûqtuma aarawaatí aqnúnîq í-yátááqá pááq owana minnáyaba óqa tiráiye:\n‘ítáaro! mi-kánáá pááq ínaq\n9 maamin-áímmá yetítaubikote\nÍqtîbibake yeqtí yiyáákaq yáqtoqma\nyiwíqmeq kéweq maamin-áímmá téite\núnna-aiqtaa íma wániye.\nyeráwáqá íma matúq-matuq umá\níma yabíqma itáíq-itaiq uráápoana\nténa uyátárai-nakoma tiráiye. 10 naayó-kánáámá ánatainana aúgemma anóná-anon-aimma Ítíráaeo-wayukate téite ónúnatae:\n“ketí aúgen-amaan-aimma yirupí yiménúnama\nyeqtí yúyánápí agamaránúne.\nkéq kenamáa yeqtí maníkómá máenata\nyeráwáqá ketí waayúkama mánoe.\nmáqtemma kemmá yeqtúyánápí\n11 miráipoana yeráwápíké móra-nakoma\níma móra-mora-naqa mamá aráátinimanibo\níma móra-mora aúnabakaq mamá téna\n‘emá uyátárai-nakoma aúyánámmá ítaao.’\nmáqtemma paá-wayukagaraq anó-kayukagaraq\nkemmá akoqnáá umá timónanoe.\n12 yeqtí kúmiq-yataakaraq kebó-yátáákáráqtábámá túyánámmá\nmóragaraq íma itánúne.\nyeqtí táí-yataaqtabama tíyaqa kéyimune.”\nténa Áánûqtu tiráiye. 13 wemá aúgemma anóná-anon-aimma téna áqnáabaq-aikoma naayómmá aúkuraiye. máqte-qtataakoma mamá naayómmá aúkínana pááqya-kanaabi aúyokiniye.


Tsídii dághaaʼí bitsiiyah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bitsiiyah halzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lybius torquatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bitsiiʼ éí łichííʼ (łaʼ éí bitsiiʼ daaltso); bitsiiyah dóó bikʼos éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídii dághaaʼí bitsiiyah halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Legends - Wilaa Dildilsihl Gat - W̓ahlin-G̱alts’ipts’ap g̱anhl Pts’aanhl Nisg̱a’a\nSim gik’uuhl ii sḵ’eex̱kw han̓iijoḵ, mooji ax̱ g̱oyp’ax̱hl ḵ’alii aksim Lisims. Nidii sim aluut’aahl g̱oyp’ax ii g̱ag̱etkw wilaa jabihl gandidils. N̓ihl adaawaḵhl g̱andidils Tx̱eemsim tgun, huxwdaak’inhl Sim’oogit Ts’im-Lax̱ha. Ndahl wilaat da’aḵhlkwhl m̓isaax lax̱-han̓iijoḵ.\nT’aahl sim w̓ahlin-g̱alts’ap ahl ḵ’alii-aksim Lisims, wat ahl Gwinsḵ’eex̱kw. Tx̱alpx̱doolhl simgigathl jog̱at loot. N̓iwil wilhl nakshl k’yoolhl sim’oogit, ḵ’amts’in ansiip’inskwt ahl k’yoolhl gat. Bayt ligii nidii luu-aamhl g̱oothl hanaḵ’ tgus, ii naahlḵt. Lip nda wilaa wilhl g̱ahalayt ii nidiit da’aḵhlkwdiit dimt dimootkwdiit. G̱ooḵhl dim n̓uw̓t iit yayt gwin̓ahl dim sim luu-ookshl dim ansgiy̓st, haxwhukw’iltgum g̱anhl dim hooxdiit. Dim hugax̱at wilaa jabihl sim wilp, dim n̓ii-sgidit lax̱-w̓ii seeḵs. Gwats’ luu-bahl- diithl anaasa matx g̱anhl anaasa gwiikw loot. Iit amaa tḵ’al-luu-dox̱hl sy̓oonhl dim gwilat. Hlaa n̓uw̓t ii n̓ihl wildiit, lukw’il luu-g̱etkwhl g̱oothl sim’oogit ahl wilhl nakst.\nK’il̓hl yukwhl saḵ’ap-hlo’ohl gwislishl sim’oogit g̱anhl nakst awa’ahl andoosim gat. Nax̱n̓adiit wil n̓aa-t’ist’iskwhl ansgiy̓st lax̱-w̓ii seeḵs. Tgunhl hihl gat: “Ts’int’iniy̓ luulaḵ’” K’ax̱ han̓iig̱ootdiit luulaḵ’hl heheet, ii nidiit hugax̱hl amihl luulaḵ’, hugax̱athl amihl ḵ’ap gat, iit wilaaxdiit wil gathl heheet.\nWilk’iit mahldiit ahl sim’oogit, n̓iwil hihl sim’oogit ahl gwisliskwt, dimt ahlda lihlkdiit. Dim ga’adiit aguhl heet awa’ahl wil sgihl nakst. Hlaa huxw ax̱kw ii ahldaa wandiit. Aamhl g̱an̓agwit wilk’ii w̓itkwhl gat sbayt-sḵ’eex̱kw g̱ots’ax̱athl hlgu g̱aneeḵs. Wilk’ii m̓in-pdaltkwt wil sgihl hanaḵ’ wihl maaksgwiihl hli gatt. Wilk’ii n̓aa-t’ist’isa’at: “Ts’int’iniy̓ luulaḵ’” Luu-aamhl g̱oothl hanaḵ’ wil w̓itkwhl ansiip’inskwt. G̱ooḵhl dim m̓isaax wilk’ii gwilks-t’ip-pdalkwhl gat, iit g̱olts’ax̱hl hlgu g̱aneeḵs ii daaw̓ihlt. Yox̱gwihl gwisliskwhl sim’oogithl g̱alaant, ii ts’ilim- daaw̓ihlt ahl k’il̓hl wilp ahl g̱alts’ap. Nidiit naa an wilaaxhl gat tgus.\nDIM SUUGATDIITHL GAT\nSsg̱ootkwhl sim’oogit g̱anhl gwisliskwt dimt w̓adiit dimt wilaa suugatdiithl gat tgus. Wilk’ii hlo’ohl gwisliskwt awa’ahl wilp wil luu-t’aahl gat wil k‘iit seelixdiit ahl dim siilin̓skwdiit. Ii saxkwhl gat dimt sdildiit. Yukwhl wildiit ii sḵ’eemikskw diit. Wilk’ii joḵdiit, nidiit wilaaxhl gat tgus wilt suugatdiit n̓it.\nSim n̓iwil galaandiit wilk’ii gwildim goodahl sim’oogit dimt ts’ilayxwhl nakst. G̱o’othl ganeeḵshl hooyihl gat, ii bax̱-yeet wil sgihl ansgiy̓shl nakst. Wilk’ii hit, hugax̱at wilaa hihl gat: “Ts’int’iniy̓ luulaḵ’.” Wilk’iit ḵ’ag̱ahl ansgiy̓s ii ts’ilim-daaw̓ihlt.\nSim luusaanaahlgwihl sim’oogit wil ḵ’ay dididilshl nakst, ii k’ay didax̱gatt. N̓iwil k’ax̱ min-al’algax̱diit. Hasaḵhl sim’oogit dimt gwilks-n̓aa-guut ahl g̱alts’ap dim iit t’aadihl lil̓git. Dim hlo’otdit wil x̱daas n̓it ahl gandidaxw, wil hak’sim hux̱w didilst. Nidii n̓aam dilimx̱kwhl hanaḵ’, g̱osihl sim’oogit dimt wilaa luu-sa’anhidax̱t. G̱anii nidii n̓aam wilhl hanaḵ’, wilk’ii siipkwhl g̱oohl sim’oogit iit guuhl haḵ’ohlt iit jagwihl nakst, wilk’ii gwilks- luu-yaltkwt ahl wilpt. N̓iwil wilhl gwisliskwt lihlkdiit, dim ga’adiit dim wilaa wilhl gat jidaa huxw w̓itkwt.\nHlaa ḵ’am huxw ax̱kw, ii w̓itkwhl gat awa’ahl wil sgihl hanaḵ’ walithl g̱aneeḵst, ii n̓aa-t’ist’isa’at ii nigii huxw dilimx̱kwt. N̓i wilt ḵ’ag̱ahl gathl ansgiy̓st ii luu- n̓akwst, ii sim mitkwhl an’unt ahl ihlee’e. Sim ts’aa-gyukwskw ii t’igwantkwt lax̱-ts’eets’iks. Wilk’ii gwilks-n̓aa-bax̱t awa’ahl wilpt. Wilaa jabihl ayuuḵ gik’uuhl. Jidaa hlaa n̓uw̓hl nakshl gat oo ligii hanaḵ’, iit ḵ’otsdiit g̱ag̱esdiit iit woḵ’ diit ts’im-ts’eets’iks.\nHlaa gwooyim ii bax̱-hlo’ohl k’ubatk’ihlkw awa’ahl wil n̓ii-sgihl ansgiy̓s lax̱-w̓ii seeḵs, ii sgeel̓ax̱kwdiit. Hooxdiithl haxwdakw g̱anhl hawil. K’yoolhl hlgu gat an adigwil sayt doḵhl g̱a hawildiit. Yukwhl wildiit ii ḵ’aḵhl hli habax̱hl x̱biist ii ksi-bax̱hl hlgu gat iit sayt doḵhl g̱ahawildiit iit dihuutt. Hlaat ga’ahl k’ubatk’ihlkw wilk’ii n̓aa-huutdiit, iit hlbiyuxwdiithl g̱a’angigatkwdiit ahl ga’adiit.\nHuxw bax̱-luu-hilyaltkwhl k’uba ii’uxwt sdildiithl dax̱gigadim ii’uxwt, ii sit’aama’am sgeel̓ax̱kwdiit, n̓iwil huxw wilhl hlgu gat sayt dox̱athl hawil. Huxw k’il̓hl wilhl k’uba ii’uxwt ii gwildim g̱oodadiit dimt gidii-guutdiit, n̓iwilt da’aḵhlkwdiit, iit diyeediit awa’ahl wilphl sim’oogit. N̓iwilt siwatdiit ahl Hlguuhlkwhl Luulaḵ’. Huxw k’il̓t siwadihl hli gadihl g̱alts’ap hlgu gat tgun ahl Anm̓oog̱am Haat.\nWilk’iit guuhl sim’oogit dim hlguuhlgum gatt loot. Hugax̱hl g̱an̓agwit ii aay̓inhl hli g̱ets’ipt. Wilk’iit wilaaxhl algax̱ iit silg̱a-wilhl silg̱adipdiitgwit. Ii adaawaḵhl t’ist’isit loot dimt wilaa wilaax agu, g̱anhl dim wilx̱o’oskwt. K’il̓hl adaawaḵhl nigii t’agit. Wilt mahldiit wil t’aahl g̱alts’ap ts’im-lax̱ha n̓iwil t’aahl Sim’oogidim Lax̱- ha basax̱ḵw ahl han̓iijoḵ. N̓iwil ninda hisyats’a’ahl w̓ii sg̱an̓isim lakw. Leex̱-ḵ’aḵ ii huxw sg̱a-daaw̓ihlt.\nHlaa ḵ’aym̓as hlguuhlkwhl luulaḵ’, ii t’aahl ansiip’insgum gat, Amgathl wat. K’il̓hl sa ii sag̱ootkws Amgat dimt baḵdiit dimt gigil̓diit wil joḵhl Sim’oogidim Lax̱hahl adigwil adaawaḵdihl t’ist’isit. Nax̱n̓adiit wil lukw’il amaa m̓ashl hlguuhlgum hanaḵ’t ii hasaḵdiit dimt tḵ’al-w̓atdiit.\nSag̱ootkws Amgat dimt baḵdiit dimt g̱o’otdiithl anjoḵ tgus jidaat luu-hloohla’atkwdiithl ts’uuts’. Gidii-doḵdiit t’ipx̱aathl amaa g̱alimḵsim ts’uuts’. Wilk’iit ts’o’otdiit iit gwilgwalkwdiit n̓ihl dim luu-hloohla’atkwdiit. Nidii n̓akwhl wilhl k’uba ii’uxwt iit da’aḵhlkwdiit liibaykwdiit ahl g̱agwiis ts’uuts’diit.\nHlaa gwildim g̱ootdiit dimt g̱o’odiit wil t’aahl w̓ii sim’oogidim ts’im-lax̱ha. Wil k’iit mahldiit ahl angigatkwdiit dim wilt g̱o’odiit wil n̓akw. N̓iwilt gwin̓adiit anooḵ’askw ahl g̱a’angatkwdiit. N̓iwilt tx̱aa doḵdiithl gilp’ilhl naatx̱, mitkw ahl windo’o.\nWilk’ii sit’aama’am liibaykwdiit, lip ndahl w̓adiit, liksg̱alts’ipts’aphl n̓ii-yox̱kwdiit. N̓iwil g̱aks hagwin-lakdiit awa’ahl mismaa. W̓ii sg̱an̓ist an sg̱al-lihlk wil t’aahl w̓ii Sim’oogidim Lax̱ha. N̓iwil k’ax̱ joḵdiit, iit laḵ’aldiit wilaa ninda hisyats’a’ahl sg̱an̓isim lakw. N̓iwilt ga’adiit wil ts’uu tx̱alpx̱ ḵ’aḵt k’ii n̓iwil ts’uusgim n̓akwhl ḵ’an hitkwt. Dim gan ax̱ tḵ’al-ninda hisyats’a’anhl sg̱an̓ist n̓idiit.\nTs’uu tx̱alpx̱hl sa, n̓iwilt baḵdiithl dim g̱alksi-liibaykwdiit, sim gwildim g̱oot n̓idiit. Sim n̓iwil ts’uu tx̱alpx̱hl ḵ’aḵt wil k’ii sim luu-g̱atg̱oot’inskwdiithl g̱alksi- liibaykwdiit. Sim hug̱ax̱ wilaa g̱alksi-lak diit g̱ooḵhl dim huxw sg̱a-daaw̓ihlt.\nWIL TḴ̱’AL-W̓ATDIITHL HAANAḴ̱’\nSim n̓iwil g̱alksi-lakhl hlguuhlkw luulaḵ’ g̱ans Amgat, iit ga’adiit wil hitkwhl wilp, iit wilaaxdiit wil n̓ihl wilphl sim’oogit. Wilk’ii wadin-liibaykwdiit loot, iit w̓adiit wil liiliixwdiit awa’ahl wilp, dilp’int wil t’aahl gwanks. Lihlkdiithl dim aat’ikshl dim aksgwit. Dimt wilaa gidax̱diit ndahl dim wilaa lamjaxdiit ahl wilphl sim’oogit. Hlaa nigitnaa ji w̓itgwit wilk’ii sag̱ootkwdiit dim laalaḵsdiit. Mit’indiithl g̱a ts’maaḵdiit ahl aks. Ḵ̱’oom̓ax̱kwdiithl dim bakwhl bag̱adilhl hlgim haanaḵ’hl sim’oogit, dim akskwdiit. Tx̱alpx̱hl huxw min-g̱alaalaḵsdiit dim wilaa sixsakskwdiit g̱ooḵhl dim tḵ’al-w̓e’eskwdiit. Wilk’iit hak’sim luu-hloohla’atkwdiithl gwiis ts’uuts’ ii liiliixwdiit.\nLuu-wilhl k’uba haanaḵ’ ts’im-wilp, ii n̓aam akskwdiit, wilk’iit gidax̱diit nigwoot diit dimt g̱o’odiit aks awa’ahl gwanks. Gwinaadiihl t’ipx̱aathl amaa g̱alimḵsim ts’uuts’ awa’ahl gwanks. Wilk’ii sag̱ootkwhl silgidit dimt gidii-doḵdiit, dim iit luu-dihilyaltkwdiit, dim hlgim ts’uuts’diit loot. Wilk’ii wildiit, iit dibakw diit ahl ts’im-wilphl sim’oogit. Iit doḵdiit awa’ahl wil laahldiit wil woowaḵhl haanaḵ’. Wilk’iit saa-dog̱ahl k’uba ii’uxwthl g̱agwiis ts’uuts’diit ii hak’sim huxw k’uba ii’uxwtdiit.\nHlaat wilaaxhl sim’oogit wilaa jipjabihl bag̱adilthl ii’uxwt an n̓ii-w̓adiit, iit luusaa naahlkwhl g̱anda’aḵhla’amskwdiit wil g̱alksi-lakdiit wil ninda hisyats’a’ahl sg̱an̓ist. Wilk’iit niinikskwdiithl hlgim haanaḵ’t. Ii n̓iwilt anooḵhl sim’oogit dimt siljoḵdiit ahl g̱alts’ap. N̓iwil ubinhl hlgim haanaḵ’t ii hlgim ii’uxwdiit. Hlaa lisgithl k’uba ii’uxwt, ii t’igwingwantkwdiit lax̱- han̓iijoḵ, bakw ahl ts’im-lax̱ha. Awa’ahl g̱alts’aps nigwoots Anm̓oog̱am Haat wil dii ukshl hlguuhlgum gatt, ii lax̱ mooḵ, aaḵhl ḵ’alii ksan wil dii ukshl hlguuhlgum gats Amgat.\nHLAA SGATS W̓IIGAT\nLip nits’iits’ hlguuhlgum gats Anm̓oog̱am Haat an w̓at, haw̓indii n̓akwhl g̱alaanhl hlidaa n̓uw̓hl k’yoohl huxwdaak’int. Ii gigiinax̱kwt dim hak’sim didilst. N̓iwilt guutdiit hlgu gat dim hlguuhlgum gatdiit loot. Ii m̓ashl hlgu gat tgus ahl dim w̓ii dax̱gadim gatt. Ii nidii gwiix xwdaxt. W̓ii Gat wilaa wilaaxhl gat n̓it. Sidilpkwdiit ahl W̓ii gwiix Xwdayim gat. Gwiix xwdax n̓it hliskwt haldaaxws leex̱-w̓oosa’a.\nK’il̓hl sa iit naxn̓as Leex̱-w̓oosa’a, jakw’iskw an da’aḵhlkwt leex̱-giphl hli g̱ookt g̱anhl hli ang̱alaanhl hligatt. N̓iwil hasaḵs Leex̱-w̓oosa’a dimt tḵ’al-w̓adihl hlgu gat, wilk’iit luu-hlo’otkwhl hlaa w’iitisim gat ii w̓itkw awa’ahl wilphl sim’oogit. Hlaat tḵ’al-w̓adihl hlgu gat, wil k’ii hasaḵt dimt laaḵ’alt, wilk’iit luu-hlo’odihl g̱aakt ts’imaaḵhl hlgu gat. N̓ihl k’ii n̓ii-t’aahl agu ahl g̱aaḵt, iit hloḵ’ḵwhl hlgu gat. Hlaa g̱alaans leex̱-w̓oosa’a wil k’ii sit’aama’ahl gwiix xwdaxhl hlgu gat.\nSgwatgwiihl sit’aama’am xwdax hlgu gat iit sayt giphl sa’andoosgum wineex ts’im- wilphl sim’oogit. N̓iwil wilhl sim’oogit gwin̓am wineext ahl hli gadihl g̱alts’ap. Sgwatgwiihl huxw dii dukwsgum wineex hli gadihl g̱alts’ap. N̓iwil hihl sim’oogit dimt kwsdaḵsdiithl g̱alts’ap, dim iit ginaa- t’aatdiit W̓ii Xwdayim Gat.\nNidiit wilaax hlgu gat agug̱ant kwsdaḵsihl gathl g̱alts’ap, ii ginaa-k’yools n̓it, iit giphl k’uba wineex ginaa-dox̱diit loot. Hlaa huxw sa ii daaw̓ihlt ahl ḵ’alii-aksim Lisims dimt gigil̓hl wineexhl dim gibit. N̓iwilt ga’ahl wil kw’ihl laḵhl amaa m̓asim hoon ii hit ahl hoon tgus: “Lukw’il amaa m̓asim hoon n̓iin, aamhl hagwin-lag̱an awa’ay̓ dim hlibal̓diy̓ n̓iin.” Sim n̓iwil dimt das W̓iigathl hoon wilk’ii ukws-laḵt, ii wildiit w̓ii sa, hlaa sim yukwhl wildiit tgus, W̓iigat g̱anhl hoon ii huxw k’eex̱kwt. N̓iwil hihl hoon as W̓iigat: “Naa t an ax̱ wilaayinis W̓ii Xwdayim gat.” Hli g̱alaanhl sa tgus n̓iwilt wilaaxdiit huxwdak’inhl sim’oogit ts’im-lax̱ha as W̓iigat. N̓iwil hlintxs W̓iigat ahl hoon iit x̱hootkwt: “Dim k’aa w’iit’ishl t’img̱esin ahl hli gadin dim ii w̓ii lay̓hl ts’imaag̱an, ii nidiit naa dimt an gibin.” N̓iwilt hugax̱hl hoon tgus wilaa jabihl m̓isḵ’ayaay̓t. N̓iwilt wilaaxhl gat n̓it ahl gwiix xwdax. Adigwil n̓aam yuux̱kw ii adigwil kw’ihl yeet gigil̓hl dim wilaa yuux̱kwt.\nLUU-YALTKWT W̓IIGAT AHL LAX̱HA\nHlaa hugax̱hl g̱abiihl k’uuhl luubayt kw’ihl wils W̓iigat ahl ḵ’alii-Lisims iit amg̱oohl g̱alts’ap wil w̓itkw. Wilk’ii luu-yaltkwt, gwinaadiihl nidiit naa ji jog̱at loot, hlaa kw’ootkwt. N̓iwil sag̱ootkwthl dim luu-yaltkw awa’ahl sim’oogit ts’im- lax̱ha. Nidiit sim wilaaxhl gat nda wilaa luu-yaltkwt, ḵ’am k’il̓hl wilaaxdiit wilt luu-hlo’otkwhl anaasa g̱aaḵ ii g̱alksi- gibaykwt wil ninda-hisyats’a’ahl sg̱an̓isim mismaa.\nWilk’iit wayt g̱o’ohl awa’ahl wil joḵs niye’et, iit g̱o’ohl wil t’aahl gwanks wil k’ii sisatkwt, sayt tx̱alpx̱ yukwhl laḵst loot. Iit ḵ’oom̓ax̱kwhl dim huxw bakws dip nox̱t g̱ans nixdaat dim akskwdiit. N̓iwilt luu-hlo’otkwhl laḵsa sginist ii kw’ihl gigyookst.\nN̓iwil bakwhl dip nox̱t g̱ans nixdaat, iit ts’im-an’undis nox̱thl dim aks, ii lag̱am- t’igwantkwhl hlgu laḵsa sginist loot. Bag̱at dimt wadin-swant yukwhl wilt iit tḵ’al-aksit. N̓iwilt tḵ’al-hloḵ’kwhl hlgu laḵsa sginist, wilk’ii luu-t’aat ts’im-bans nox̱t.\nN̓iwil aluut’aa wil ubins nox̱t. Aamhl g̱an̓agwit wilk’ii sgathl hlguuhlgum gatt, iit k’aa siip’ins dip nox̱t g̱ans niye’em Sim’oogit Ts’im-lax̱ha. Ii k’aa t’il̓t m̓ashl hlgu gat ii w̓iit’ist ii dax̱gatt.\nW̓II GAT G̱ANHL M̓AX̱\nN̓iwil wilhl Sim’oogit ts’im-lax̱hat gin̓amhl tx̱aa n̓itkwshl aguhl hasaḵt. Hugax̱at wilaa wilhl g̱aniye’etkwhl k’ubatk’ihlkw. K’il̓hl sa, iit ga’ahl hlgu gat wil y̓aḵhl agu ahl haahlg̱an ahl wilps niye’et, hug̱ax̱athl hlit’. N̓ihl wat ahl m̓ax̱, luu-sgihl m̓isaax loot. N̓ihl aaw̓hl hlgu gat wilt wayt anooḵs niye’et dim ang̱alaaḵ’t loot. Luu-dabihl sahl ang̱alaaḵ’t loot. Yukwhl wilt ii woḵt, iit guus dip niye’ethl m̓ax̱ iit huxw y̓aḵdiit.\nSgwatgwiit anooḵdiithl dim ang̱alaaḵ’t ahl m̓ax̱ g̱agalg̱ahl wilp. Sim n̓iwil huxw woḵt iit ts’ilim-guutdiit n̓it g̱anhl hlit’ ts’im- wilp. Huxw sa ii ang̱alaaḵ’hl hlgu gat ahl m̓ax̱ iit wayt x̱hlip-ḵ’aphl g̱alts’apt dag̱o’odihl ang̱alaaḵ’t ahl m̓ax̱, yukwhl huxw wilt n̓iwilt guut iit dik’eex̱kwt.\nN̓iwil luuyaltkwt lax̱-han̓iijoḵ, ii ḵ’alii- Lisims wil kw’ihl wilt. N̓iwilt n̓ii-w̓ahl wil yukwhl sisaakhl gat. N̓idiit an halaagax̱t hiig̱ooḵ hlaat ksg̱oog̱am gidax̱diit ahl wineex. Hlaat huxw gwin̓ahl dim x̱saakt ahl huwilit, iit hak’sim huxw halaagax̱diit n̓it. Nidiit n̓aam gindiit n̓it, hlaa ts’uu tx̱alpx̱hl yukwhl gwin̓e’eskwt, n̓iwil hit dimt m̓at’inthl m̓ax̱ loodiit, jidaat ax̱ gindiit n̓it. Wilaayis W̓iigat wil nidii ḵ’ap gigathl heheet, lluulaḵ’ n̓idiit.\nGanii n̓ihl heheet an halaagax̱t. N̓iwil hak’sim huxw sgats W̓iigat, n̓iwilt wilaax diit as Tx̱eemsim, iit m̓at’inhl m̓ax̱. N̓iwil ḵ’aḵhl g̱oyp’ax̱am m̓isaax, ii wil tx̱aa m̓isaaxhl han̓iijoḵ. N̓iwil kw’itkw’ootkwhl luulaḵ’ an halaagax̱t. Ksax̱ g̱al’inḵhl ginaa-bilx̱sim-llooksit lax̱-aks.\nTs’axwhl g̱abiihl wilaa wils Tx̱eemsim w̓itkwt mag̱oonhl Lisims wil wayt gisi- aḵhlkwt lax̱-mo’on.


Ndikʼąʼ - Wikiibíídiiya\nNdikʼąʼ (Gossypium hirsutum) éí Bitsį́ʼ yishtłizhii kʼéʼdéídi dlééhígíí átʼé. 5,000 nakáí ndikʼąʼ kʼédiilyégoʼ Tehuacan Valley (Mesoamerica), Naakaii Bikéyahdi.\nHastiin Nezahualpilli 1464–1515 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naakáí dinéʼiʼ-Aztec (Bitsį́ʼ yishtłizhii) biNaatʼaanii nilį́ʼ nitʼééh. Naaltsoos Codex Ixtlilxochitl wolyéego bikáaʼgi naashchʼááʼ, Nezahualpilli biʼééʼ éí ndikʼąʼ beeʼaalyá, xiuhtilmatli (biʼéé éí dootłʼizh), maxtlatl, dóó cactli.\nDiishjį́ʼdiʼ ndikʼąʼ kʼéʼdaʼdi dlééhígíí éí nikʼąʼ Gossypium hirsutum wolyéígíí agáágoʼ kʼéʼdiilyé (90% world wide kʼéʼdiilyé, áádóó 95% ndikʼąʼ kʼéʼdiilyé Wááshindoon Bikéyah Ałhidadiidzooígíí biyiiʼ).\nDiishjį́diʼ ndikʼąʼ Gossypium hirsutum wolyéígíí akwii shį́į́h ałʼááh átʼé, "cross bred" adaalyágoʼ. Díí haadi shį́į́h kʼéʼdiilyéʼígíí áádóó doo yéigo nidaʼhaałtinígíí biniiná cross-bred adaalyá. "Long Staple Upland" wolyéígíí éí nitʼį́į́hgo daʼnééz áádóó "Short Staple Upland" wolyéígíí éí nitʼį́į́hgo adaałtsʼiisí łééh. Long Staple Upland wolyéígíí éí nitsáágo daʼiinish biłnaʼhazʼááhgo chʼooʼdaʼyoołį́ʼ (commercial productiongo).


Tsídii naʼatłʼoʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii naʼatłʼoʼí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plocepasser donaldsoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí yistłʼin; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTsídii naʼatłʼoʼí łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


NDLI: Yidloh t’áá shǫǫdí!\nYidloh t’áá shǫǫdí! Yidloh t’áá shǫǫdí!


Tʼąąʼdoolghasí (daadánígíí) - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tʼąąʼdoolghasí (daadánígíí) yaa halneʼ dooleeł. Tʼąąʼdoolghasí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nhatsʼíís hashtʼéé yoodlíłígíí 1.25 g\ntó 93.79 g\nbee díkʼǫ́zhígíí 22 mg\nC 6.5 mg E 0.44 mg K 231 μg\nTʼąąʼdoolghasí daadánígíí éí Ayóóʼátʼé Tónteel bibąąhdi hahóólįįd; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cichorium endivia" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼil éí naakigo da adéesʼeez[?] áníłtso, áádóó éí shį́įgo bílataʼdootłʼish.\nDíí tʼąąʼdoolghasí éí tʼáá tʼéehgo yidą́ą łeh; waaʼgi átʼéego choolʼį́ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 13 Wóózhchʼį́į́d 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąsdísístłʼinii bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísístłʼinii bitłʼaaʼ łigaaígíí\nTábąąsdísístłʼinii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calidris fuscicollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin; bijáád éí nineez.\nTábąąsdísístłʼinii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii yishtłizhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatostomus superciliosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ndilnaʼii bizééʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nNdilnaʼii bizééʼ dinilbáhígíí\nNdilnaʼii bizééʼ dinilbáhígíí éí Biwooʼ Ádaałtsʼíísígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi dóó Tółáníinii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bradypus tridactylus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 20–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bítááʼ éí dinilbá; binákʼee éí halzhin; bigaan éí nineez.\nNdilnaʼii bizééʼ dinilbáhígíí éí tsin bitʼąąʼ yiłchozh łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí noodǫ́zígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí noodǫ́zígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heliobolus lugubris" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ biibii daachʼį́dígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ biibii daachʼį́dígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ biibii daachʼį́dígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus furcatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitéél éí diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí łibá dóó doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ biibii daachʼį́dígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dinilbáhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhytipterna simplex" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilbá; bidaaʼ éí łizhin.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bolbolii dinootłʼizhí bitsiiyah halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii dinootłʼizhí bitsiiyah halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arizelocichla kakamegae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dinootłʼizh; bitsiiyah dóó bitsiitʼáád éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii dinootłʼizhí bitsiiyah halbáhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philepittidae" deiłníigo deiyózhí. Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.


Naʼashǫ́ʼii diwozhígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dóó bikʼéí\nNaʼashǫ́ʼii diwozhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Smaug" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii diwozhígíí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–16di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł łeh; łaʼ éí naʼastsʼǫǫsí yázhí deilghał ałdóʼ.


Chąąneiłmaasii bideeʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nChąąneiłmaasii bideeʼ hólóní éí chéłchaaʼ bideeʼ nteelígíí dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Copris" deiłníigo deiyózhí. Chąąneiłmaasii bideeʼ hólóní éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí), áádóó éí 250 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chąąneiłmaasii éí 16–24 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí łizhin dóó dijool. Naaldlooshii bichąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Chʼał chį́į́shchohí bikʼiiz łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał chį́į́shchohí bikʼiiz łitsooígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scinax staufferi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biʼiiz éí łitso; binááʼ éí diłhił.\nChʼał chį́į́shchohí bikʼiiz łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Niʼgóó naʼashjéʼii dinilzhiní - Wikiibíídiiya\nNiʼgóó naʼashjéʼii dinilzhiní éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gnaphosa" deiłníigo deiyózhí. Niʼgóó naʼashjéʼii dinilzhiní éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Naakaii Łizhiní Bikéyah; adóó éí 143 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo ndaashchʼąąʼ. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Bisii - Wikiibíídiiya\nChéchʼil bisii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nChéchʼil bisii bidaaʼ łizhinígíí\nTsinyiʼ bisii bidaaʼ łitsxooígíí\nTsinyiʼ bisii bitsiiʼ łizhinígíí\nTsinyiʼ bisii diłhiłígíí\nTsinyiʼ bisii bitéél halkizhígíí\nBisii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Catharus" deiłníigo deiyózhí. Bisii éí 13 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Goditání ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nGoditání ntsaaígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Esacus recurvirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí łibá; bitsiiʼ éí łizhingo noozǫ́ǫ́z; binááʼ éí łitso; bijáád éí nineez; bidaaʼ éí łizhin dóó ditą́.\nGoditání ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Nahá Mia Kirshner. Fotka - 16\nMia Kirshner. Fotka - 16


Chʼosh bitsʼaʼí nineezígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh bitsʼaʼí nineezígíí\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼosh bitsʼaʼí nineezígíí yaa halneʼ dooleeł. Chʼosh bitsʼaʼnézí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼosh bitsʼaʼí nineezígíí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Solenidae" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bitsʼaʼí nineezígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí bitsʼaʼ áłtsʼą́ą́ʼí dóó 1–4 cm ádaníłnééz. Tónteel bibąąhgi éí dahiná. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Béésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ - Wikiibíídiiya\nBéésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Séigoʼ Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ\nBéésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ananteris balzanii" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Béésh Łigaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 1–1.5di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bikʼiiz diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bikʼiiz diłhiłígíí\nchʼał bikʼiiz diłhiłígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bikʼiiz diłhiłígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clinotarsus alticola" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bikʼiiz éí diłhił; bitéél éí dinilgai; bíchį́į́h éí tʼóó bíyó deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bikʼiiz diłhiłígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dzidzé yiyiitsahii bikʼos łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nDzidzé yiyiitsahii bikʼos łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Manacus vitellinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; bikʼos éí łitsxo; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáás éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nDzidzé yiyiitsahii bikʼos łitsxooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yázhí yiłchozh.


Tsidiłdǫǫhii łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsidiłdǫǫhii łichíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Megascops asio" deiłníigo dayózhí. Tsidiłdǫǫhii łichíʼígíí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí tsidiłdǫǫhii éí 6.5–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; binááʼ éí łitso.\nTsidiłdǫǫhii łichíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsintah ayáásh zahalánígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah ayáásh zahalánígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hippolais icterina" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí diniltso; bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nTsintah ayáásh zahalánígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Ayáásh chʼizhaazhii bikʼiiz dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh chʼizhaazhii bikʼiiz dinilzhinígíí\nAyáásh chʼizhaazhii bikʼiiz dinilzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vireolanius melitophrys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bikʼiiz dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.\nAyáásh chʼizhaazhii bikʼiiz dinilzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; dzídzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh ałdóʼ.


Nahoditsʼǫtah chʼééh digháhii - Wikiibíídiiya\nNahoditsʼǫtah chʼééh digháhii\nNahoditsʼǫtah chʼééh digháhii éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glyptemys muhlenbergii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 3–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; biniitsįʼ éí łitsxo; bitsʼaʼ éí diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nNahoditsʼǫtah chʼééh digháhii éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 4 Níłchʼitsoh 2020, at 23:50


Kéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí - Wikiibíídiiya\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Séigoʼ Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tityus trinitatis" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 2–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí łizhingo naashchʼąąʼ; bijáád éí daalzhin ałdóʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí


Tó wónaanídę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nséítah tłʼiish báhádzidí dibéłchíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidí dibéłchíʼígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dahojiyáanii Bikéyahdi (kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá) hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macrovipera schweizeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–28di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidí dibéłchíʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Mar 6 | `USA | STEP | mikáké kóurena wenamáápaqa iráitata wení iyápó-annae wenanaaé wakááe.\nNáátárêtibaqa waayúkama Îtuqtabama yinaaéma umákaraae.\n1 mikáké kóurena wenamáápaqa iráitata wení iyápó-annae wenanaaé wakááe. 2 ááqibo Tabaatiráqá aapinaan-náúpáqá wemá aapinaammá kétima-yimitata netuqyaa-káyúkámá ítáawana yáaqa kaitata tirááe: “maan-nákómá náakakenaq maan-áápínáámmá matáiyo? nóikaan-itaigoma ámitanaq matáiyo? náaraq umáwaq anón-awaameqa wenayáánapo kémaiyaiyo? 3 wemá káámûqtaa-naqiye. Máríaani áanikoe. wenábâkon áwîqa Yêmiti Yóteti Yúqtaati Tááímonigaraq wáiye. wenáukoyaama ketáágáráqá kémaae.” téta weqtábámá áá awááguraawana 4 Îtuma tiráiye: “Áánûqtuni watáá-wataa-nakon áwîqa máqte-mapaqa anómma uwíniye. ááqibo wenamáápaqa wení wáátigogaraqa wenánnágáráq kíkaqa anómma íma kéuwiye.” 5 téna mikáqá wemá anón-awaameqa kanaaráqá íma maténa ááqibo pááqya-kari-wayukama ánêkukena yetí karímá atóbamayikaiye. 6 ááqibo waayúkati yíyako íma tágaguraawana yeráwáqá irummá íma ítáraapoana Îtuma karáitaiye.\nÎtuma wení iyápó-anna-wayukama timáyíkáitata kóuraae.\nanaaékaq káqo-kaqo-marupaqa aapinaammá ko kétima-yimiye. 7 wení iyápó-annama títaupake kaayaqá yááyaraitata kaaya-kaaya umá kówana timáyíkaraiye. kuti-áágómmá kanaaráqá waqtuwaígáae téna imaamumá yímikena 8 tiráiye: “koéqa taíbaq ímáyáaro! paá yáumma mamé kóoro! kamááma unáámmá óqtamma íma mayéra paá kóoro! 9 maqné-áítáúq-ánáámá kanaaráq éra ááqibo kímora kúberai-unaakoqtoma kúberaaro!” téna 10 timá yímikaiye: “móra-naupaqa peréqa mi-márúkáqá maéq mi-nááúpáqá wáero. 11 ááqibo móra-marukaqa waayúkama íma agoyáá umátiketa keráwáqtí wátáama íma itétama mi-márágóní kaítôgomma títaupike ayúmóro. ayúqtuwaiyanama yetí negi-yáqtááqá paá wániye.” 12 titata kóureta abarokáqá tirááe: “waayúkao, keráwáqtí kebó-yátáápíké waérááro!” téta 13 taíbaq-kuti-aagoma waqtukéta netuqyaa-kárí-wáyúkáma matawékaraqa péketa atóbamayikaraae.\nYóáane nommá peraí-nákómá náarabi umá pukáimiye.\n14 maannááyaba Érôti anómma yabíkái-nakoma ítaraiye. Îtuni áwîqa anómma utáitana ítaraiye. yaímma-wayukama tirááe: “Yóáane nommá peraí-nákómá pukuráipike itó-urena imaamugárágá kéiye.” tewata 15 yaímma-wayukama tirááe: “Íráíyamiye.” tewata tébakaqa tirááe: “naayó-kátáá-wátáá-nákáánákómá wemá watáá-wataa-naqa máiye.” tewana 16 Érôti ítarena tiráiye: “Yóáanema kemá aqnómmá arákáunana wemá keqnáámmá itó-uraiye.” 17 téna aáqa ítarena aanibo wemá wení waayúkama Yóáaneqtabama naayóbáqá timáyímikaitata uréta Yóáanemma yáqtoqma kaarabútibi ánnáma kútaane. miráipoana Yóáane kaarabúti matáiye. Érôtini ábâkoma Píripini ánáakoma Erótiati Érôti yabitimá moyámmá matáitana minnáyaba 18 Yóáane naayóbáqá tiráiye: “enábâkoni ánáakoma yabitimá mayáánabo! ímayaao!” 19 miráipoana Erótiatini áyámma itana Yóáanema ikámma puínéna kéiye. ááqibo íma kanaaráqá ikamíniye. 20 Érôti Yóáaneqtabama áaqa kégaitana Yóáaneni kateko-ááítábámá ítaraitana aokaq-náré téna ítaraipoana Érôti kawáá umákaraiye. Yóáaneni watáa ítaraimma áaqa kégaitana amukaráq maqmá kéitaiye. 21 mi táoqa Érôti wení marákárai-kanaayaqa óniqa kauténa wení maqné-wáyúkáyábámá mú mikáq anó-kayukayabama Kááriribake anó-kayukayabama kaumá yímikaitana 22 Erótiatini ayáámûkoma imá yamáyíkaitana Érôti amuqá marakéna tiráiye: 23 “emá akáinaama ítama timónaao! ítama timónenaqa aménúne. kemá yabíkáuna-yataaqtaba tínaqa aúkáapike aráqma mórabaq aménúne.” téna tiráiye: “máqtemma ítama timónenai-yataaqa aménúne.” titana 24 wemá yáubarena anóama ítama aónaraiye: “nóiqtabawaq timiyó ténúnô?” titana anóama yauwéqma tiráiye: “Yóáane nommá peraí-nákóní aqnóné.” titana 25 ayáámûkoma páátákáá kóéna Érôti máipaqa iréna ítama aónena tiráiye: “Yóáane nommá peraí-nákóní aqnómmá táápepi timíyábá kétikaiye.” titana 26 Érôti arummá ôriq umá kéitana ááqibo namuq-wáyúkátí yúbáq wenáama tiráinapoana íma kaaqaarí téna 27 páátákáá wení kawáá-náqá timá ámikaiye: “aqnómmá ko mamé iyo!” téna timákáitana kóurena kaarabútibike aqnómmá ko aráqmena 28 táápepi mamé iréna inaarúgómmá má ámikaitana inaarúgómá anóamma ámikaiye. 29 miráitata Yóáaneni iyápó-annama ítátuweta iréta arááq-auma ya matéta máátiq-máatiq-muriapi mó-uqtamakaraae. miráuma Érôti aákaqa makéna Îtuqtabama tiráiye: “Yóáane pukáipike itó-uraiye.” téna tiráiye.\nÎtuma taíbaq-wayukama aáwaqa yímitata narááe.\n30 Îtuni iyápó-annama wenôpaqa yauweréta máqteniq aráátababi máqten-aimma timá yímikaataba timá ámikaae. 31 ááqibo taíbaq-wayukama kéyewata Îtuma wení iyápó-annagaraqa aáwaqa íma kanaaráq naráámiye. íma narááwana Îtuma iyápó-annama timá yímikaiye: “kenamáataa káqopaqa ayáqtáákaqa ónúnatae. keráwáqá aagaq-naagáq téq mikáq aagaínoe.” titata 32 nópí-káárébi yenamáa Îtugaraq kaqmáápaqa kóuraae. 33 ááqibo kéowata taíbaq-wayukama yimónareta yeqtábámá ítareta máqte-marupake marabí yó-yo umá yetí áqnáabaqa kaqmáápaqa irááe. 34 Îtuma nópí-káárébíké marabí kukénama netuqyaa-wáábámmá kéyimonena arummá umayíkaraiye. yetí yabi-í-náqá íma máitata tipi-típiraa umá mááwana miráuma yimónarena netuqyaan-áápínáámmá kétima-yimiye. 35 aaqá ékitata wení iyápó-annama iréta tirááe: “aaqá kéekibo kaqmáápapoana 36 emá timá yíminata kó éta aáwaqa naa márûpake ko meyámmá máyáaro.” téta tewana 37 Îtu tiráiye: “keráwáqá aáwaqa yímero!” titata yemá ítama aónaraae: “nóinapi aáwaqa meyámmá mayánúnataabiyo? kaayaq-tíyááká-wáyúká aíyayaan-oqtakoma (200-kína) íumaataraiye.” tewana 38 Îtuma tiráiye: “yammá nôraq umá wáiyo? ko aónaaro!” titata aónatuweta timá ámikaae: “morá-tiyaapaq-yamma kaayaq-nóyáákáráqá wááe.” 39 tewana Îtuma wení iyápó-annama timá yímikaiye: “máqte-kayukama áápêpaakaqa maraq máero téra timá yímero!” titata 40 araamá máqe-uraae. yaímma-wayukama tiyááka-wayuka áíyayaakaraqa (100) maraq mááwata yaímma-wayukama kaayaq-áíyáyáákáráqá tiyáákagaraqa (50) máqe-uraae. 41 mááwana Îtuma móra-tiyaapaq-yakaraq kaayaq-nóyáákáráqá maténa wíyôkaqa karáqma káonena amuqá makéna nunamupí “tíkáiye” tiráiye. tiréna yammá kíqtíraaq umá wení iyápó-annama yímikaitata yemá waayúkama yímikaae. kéqnáámmá kaayaq-nóyááqá yáíkaaq umá yímikaiye. 42 yakaráq noyáákaraq yímikaitata máqte-kayukama nátuweta yímûqa yaitata 43 wení iyápó-annama yuqáan-aqto-atoma aíqma aíqturaawata títaupake kaayaq-únámmá ógiqma aíqturaae. 44 yagaroqtamá naa-káyúkámá títaupake kaayaq-wáyúkámá naikamá tiyááka áíyayaa-kayukama narááe (5,000).\nÎtuma non ánanaakaqa náuraiye.\n45 natúwáawana Îtuma páátákáá wení iyápó-annama timá yímikaiye: “nópí-káárébí Beqtáirapaqa meran-ábápáq-ágínáúpáqá áqnáabaqa kóoro! kemá anaaékaqa yénúne.” téna waabá-káyúkámá timá yímikaiye: “kóoro!” téna tiráiye. 46 timátuwena anuraqá nunamummá mú tiráiye. 47 enáinobaqa iyápó-anna-wayukama nópí-káárébí nokaayúkóní aúkáapimma mááwana Îtuma wenamáa iyuwéna marabí máqe-uraiye. 48 uwáágoma ôriq umá kéyoraitata wení iyápó-annama nópí-káárébí íma kanaaráq kéowana Îtuma yimónarena nokáá-nokaamma non ánanaakaqa yeqtôpaqa kéyena yátamakitata káonaawana 49 yáaqa kégaitata ikatîqa kéeta yúyánánóbáqá “waátáe!” tirááe. yurááwana Îtuma páátákáá tiráiye: “ké kéyune. táaqa ígáino!” téna 51 nópí-káárébí yetê pékaitana uwáágoma yoqmá ánataguraiye. iyápó-annama yáaqa ôriq umákaitata yúyánákó taítawaa kéiye. 52 yakaq awaaméqá in-ááímmá íkéitaawana yetí yáakoma ummaamá ôriq uráiye.\nÎtuma Kénnétáaretibaqa karímá atóbamayikaraiye.\n53 nokaayúkóní meran-ábápáq-ágínáúpáqá iréta mararáqá Kénnétáaretibaqa yáá amakéta nópí-káárémá ánnáraqa kútaae. 54 nópi-káárébíké yáubaraawata waayúkama páátákáá Îtumma káoneta ítaraae. 55 ítareta máqte-marukaqa uréta karí-wáyukámá kúkutaaraqa maréta maméta Îtu máipaqa irááe. 56 máqte-mapaqa Îtuma uréire uráipaqa naa-márûkaqa yópáqá máqtepaqa waayúkama yetí karí-wáyúkámá meyámmá kémayai-marukaqa mamé iréta egaa aéta tirááe: “ayúwénata ení wáqtôraqa karí-wáyúkámá ánekuyoro!” tewata máqtemma ánêkuyowana yetí karímá éqyíkaitata atóbaguraae.


Toohjįʼ noołnahiitsoh - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ noołnahiitsoh éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi dahólǫ́; łaʼ éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dahólǫ́ ałdóʼ; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ardea goliath" deiłníigo deiyózhí.\nDíí toohjįʼ noołnahii éí 4–5di adéesʼeez[?] áníłtso; bitʼaʼ dóó binághah éí daalbá, bitsiiʼ dóó bikʼos éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ. Bitééldę́ę́ʼ éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin.\nDíí tsídii éí alghałgo naaghá — chʼał dóó łóóʼ dóó tsxilghááh éí bichʼyą́. Nááná chʼosh dóó hazéí yázhí yildeeł ałdóʼ.


Tsįįłkaałii noodǫ́zí bináyaah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii noodǫ́zí bináyaah łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Piculus callopterus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí łitsxogo dootłʼizh; bináyaah éí łigai; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTsįįłkaałii noodǫ́zí bináyaah łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Átááʼntłʼizii binááʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nÁtááʼntłʼizii binááʼ dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psarocolius decumanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí dibéłchíʼí; bitseeʼ éí diniltso; binááʼ éí dootłʼizh; bítááʼ éí dinilgai dóó ntłʼiz; bidaaʼ éí dinilgai dóó deekį́.\nÁtááʼntłʼizii binááʼ dootłʼizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsídii bitsiiʼ halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsídii bitsiiʼ halbáhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsídii bitsiiʼ halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eucometis penicillata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí tʼóó bíyó diłhił; bitsiiʼ éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsídii bitsiiʼ halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dootłʼizhígíí\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furcifer polleni" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼiyíítʼogii yił aheełtʼéhé yázhí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogii yił aheełtʼéhé yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philohydor lictor" deiłníigo dayózhí (łaʼ éí "Pitangus lictor" deiłní). Tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Philohydor"-jí atah yisdzoh.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bitsiiʼ éí łizhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiyíítʼogii yił aheełtʼéhé yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh łitsogo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh łitsogo łikizhígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Salamandra salamandra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łitsogo łikizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh łitsogo łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Wónikǫsí haalzheehii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nWónikǫsí haalzheehii łibáhígíí\nWónikǫsí haalzheehii łibáhígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Táłkááʼ Łizhinii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aviceda subcristata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nWónikǫsí haalzheehii łibáhígíí éí wónikǫsí dóó naakaii náásééł dóó nahachagii deildeeł; naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nTáłkááʼ Łizhinii Bikéyahdę́ę́ʼ Ndaaldeehii\nDíí naaltsoos 28 Yaʼiishjááshchilí 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼosh bikágí ntłʼizí ditłʼooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh bikágí ntłʼizí ditłʼooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bikágí dantłʼizí Chʼosh bijáád neeznánígíí\nChʼosh bikágí ntłʼizí * ditłʼooígíí\nTónteel bibąąhgi dóó\nChʼosh bikágí ntłʼizí ditłʼooígíí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pilumnoidea" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bikágí ntłʼizí ditłʼooígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí bijáád neeznáá; bitisʼíís éí ditłʼo łeh. Bíláshgaan éí ntsaa. Binááʼ éí áłtsʼíísí. Dííłdzid dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 20:23


Dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii dinilzhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Náshdóí Deinoolinígíí Dlǫ́ʼii yił Ahidaałtʼéhígíí\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii dinilzhinígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urva smithii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 16–18di asdzoh[?] áníłtso; bitseeʼ éí 12–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼí; bitseeʼ éí kʼíjíjin.\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii dinilzhinígíí éí hazéí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii dóó naʼashǫ́ʼii haalzheeh; tsin bineestʼąʼ dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 27 Yas Niłtʼees 2022, at 00:56\nDíí naaltsoos 27 Yas Niłtʼees 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nTsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dichʼízhígíí\nTsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dichʼízhígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Egernia cunninghami" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bitseeʼ éí nineez dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.\nTsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dichʼízhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní dinilzhinígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní dinilzhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh (tłʼiish éí nahalin, áko ndi doo tłʼiish átʼée da; binááʼ doo tłʼiish binááʼ aheełtʼée da), áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anguis fragilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 15–20di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.\nTó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł łeh.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Horornis canturians" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibélchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łibá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dóó bikʼéí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii\nTsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yishtłizhígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii noodǫ́zígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bibid łitsxooígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dinilzhinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah daalchíʼígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bikʼiiz halzhinígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ dah daaskʼidtah naʼashǫ́ʼii\nTsinyiʼ naʼashǫ́ʼii niłhinígíí\nTsinyiʼ naʼashǫ́ʼii baa dzólnígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitʼą́hí yishtłizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitʼą́hí yistłʼinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitʼą́hí bitsiitsʼiin łizhinígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dóó bikʼéí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Liolaemidae" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dóó bikʼéí éí 288 ałʼąą ádaatʼé.\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dóó bikʼé éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Guʼtájkáan ga̱jma̱a̱ numún a̱ngiu̱lú bi̱ naguma gíníi\nATRAXNUU NÁA Abé Acholi Afrikáans Albanés Alemán Aluro Amárico Armenio Aucano Aymara Azerí Azerí (alfabeto cirílico) Bajo alemán Bashkir Bassa de Camerún Batak simalunguno Batako karo Batako toba Baulé Becol Bengalí Bete Biak Birmano Bislama Boulou Búlgaro Caboverdiano Cakchiquel Camboyano Catalán Cebuano Chabacano Checo Chichewa Chino mandarín (simplificado) Chino mandarín (tradicional) Chitonga Chitonga de Zimbabue Chitumbuka Chiyao Chokue Chol Chuabo Chuvash Cibemba Cinamwanga Cingalés Citonga Congo Coreano Criollo de las Seychelles Criollo haitiano Criollo mauriciano Croata Dangme Danés Dayak Digor Diula Duala Edo Efik Embunda Endebele Endebele de Zimbabue Endonga Endáu Enzema Eslovaco Esloveno Español Estonio Ewé Feroés Finlandés Fiyiano Fon Francés Ga Galés Garífuna Georgiano Gokana Griego Groenlandés Guaraní Guerzé Gujarati Gun Hausa Hebreo Herero Hiligaynon Hindi Hmong (blanco) Holandés Húngaro Iban Ibanag Ibinda Ibo Ilocano Indonesio Inglés Ishan Islandés Isoko Italiano Japonés Javanés Kabiye Kachin Kannada Kaonde Kayin sgaw Kazajo Kekchí Khana Kikamba Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kiniaruanda Kipende Kirguís Kiribatiano Kirundi Kisi Kisonge Kpelle Krío Kurdo kurmanyí del Cáucaso Kwangalí Kwanyama Kyangonde Lamba Lao Lenguaje de señas brasileño Lenie Letón Lhukonzo Lifu Lingala Lituano Lomue Luganda Lunda Luo Luvale Macedonio Macua Malayo Malayálam Malgache Maltés Mam Mambue-Lungu Mapudungún Maratí Maya Mazateco de Huautla Mendé Mixe Mixteco de Guerrero Mizo Mongol Moré Motu Navajo Nepalés Ngäbere (o guaymí) Nias Niueano Noruego Nyaneka Nyungwe Náhuatl de Guerrero Náhuatl de la Huasteca Náhuatl del centro Náhuatl del norte de Puebla Okpe Oromo Osético Otetela Otomí del valle del Mezquital Pangasinán Panjabí Papiamento de Curazao Persa Pidgin camerunés Pidgin de las islas Salomón Pidgin nigeriano Polaco Portugués Portugués europeo Purépecha Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua boliviano Quechua cuzqueño Quichua de Chimborazo Quichua de Imbabura Quiché Romaní de Macedonia Romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) Romaní de Serbia Romaní del sur de Grecia Rumano Runyankore Ruso Rutoro Samoano Sangir Sango Saramacano Sena Sepedi Serbio Serbio (alfabeto latino) Sesoto de Lesoto Sesoto de Sudáfrica Setsuana Shona Sidama Silozi Soli Sranangtongo Suajili Suajili del Congo Suati Sueco Sundanés Tagalo Tahitiano Tai Tamil Tandroy Tayik Telugu Tetun Dili Tigriña Tivo Tojolabal Tok pisin Tongano Totonaco Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Turco Turcomano Tuvaluano Twi Tártaro Ucraniano Uhobo Uigur (alfabeto cirílico) Umbundú Urdu Uruund Uzbeko Vascuence Vendal Vezo Vietnamita Wallisiano Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Xitshwa Yacouba Yoruba Zandé Zapoteco de Lachiguiri Zapoteco del Istmo Zulú abui criollo de Belice gallego me̱ʼpha̱a̱ valenciano Árabe Ñanya Ñemba\nNáa Biblia niʼtáriyaʼ rí Satanás maʼni gínáa mu xúʼtaráʼa (Jn 15:20; Rev 12:17). Lá rígá rí ma̱ndoo muʼni mu mumbáñuun a̱ngiu̱lú bi̱ naguma gíníi ráʼ. Xúʼko̱, ma̱ndoo muʼtájkáan ga̱jma̱a̱ numún. Náa Biblia naʼthí rí índo̱ mbáa xa̱bu̱ jmbii naʼtájkáan nayambáá wéñuʼ (Snt 5:16).\nNdiéjunʼ gándoo gúnda̱ʼa̱ índo̱ guʼtákáñii Jeobá rá. Gunda̱ʼa̱a̱ rí maxnún tsiakii a̱ngiu̱lú ga̱jma̱a̱ mambáñun mu xámiñuun (Isa 41:10-13). Ma̱ngaa guʼtákáñii mu Xa̱bu̱ Ñajunʼ muniñu̱lúʼ muʼtáraʼa, “mu makuwáanʼ tsímáá” (1Ti 2:1, 2).\nÍndo̱ Pablo ga̱jma̱a̱ Pedro nijuixkhún, cristianos muʼtájkáan ga̱jma̱a̱ numún ga̱jma̱a̱ nithi mbiʼyuu mámbáa (Hch 12:5; Ro 15:30, 31). Mangáanʼ, maski ajndu tséʼyáá xú káʼnii mbiʼñún xúgínʼ a̱ngiu̱lú bi̱ naguma gíníi, ma̱ndoo muʼthá mbiʼyuu congregación o xuajen náa kuwa.\nNáa jw.org ma̱ndoo mataxkamaa náa naʼthí xú káʼnii eguma gíníi tikhun xa̱bi̱i̱ Jeobá (ayuʼ náa PRENSA > ASUNTOS LEGALES).\nNáa artículo ndrígóo jw.org “article “Testigos de Jehová presos por sus creencias (por países)” mataxkamaa mbá lista náa mámbá xuajen náa xa̱bi̱i̱ Jeobá kúwi̱i̱n guʼwá e̱jua̱nʼ rí mbiʼi xúgi̱ (ayuʼ náa PRENSA > ASUNTOS LEGALES). Atani clic náa mbiʼyuu mbá xuajen mu ma̱ta̱ya̱a̱ itháan ga̱jma̱a̱ ma̱ta̱ya̱a̱ PDF náa tima mbiʼñún bi̱ kuwa náa guʼwá e̱jua̱nʼ.\nAtaniraʼmáʼ náa xuajen rí naguma gíníi a̱ngiu̱lú ga̱jma̱a̱ rí nandaʼ maratajkáan ga̱jma̱a̱ numún


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii yázhí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii yázhí éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otus brookii" deiłníigo dayózhí. Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii yázhí éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí tsidiłdǫǫhii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí łibá; binááʼ éí łitsxo.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii yázhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nákʼeeshzhiin daachʼį́dí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeeshzhiin daachʼį́dí dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrrhula nipalensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił dóó doo nineez da.\nNákʼeeshzhiin daachʼį́dí dibéłchíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh ałdóʼ.


Giní dootłʼizhí yázhí - Wikiibíídiiya\nGiní dootłʼizhí yázhí\nGiní dootłʼizhí yázhí éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco naumanni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh dóó diłhiłgo łikizh; bitéél dóó bitʼaʼ éí yishtłizhgo łitsxo; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí łizhin.\nGiní dootłʼizhí yázhí éí naʼashǫ́ʼii dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí haalzheehgo naatʼá; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąh naalzheehii bitsiitʼáád halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bitsiitʼáád halchíʼígíí\nTábąąh naalzheehii bitsiitʼáád halchíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ceyx erithaca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitsxo; bitsiitʼáád éí halchííʼ; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii bitsiitʼáád halchíʼígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Slocum, Marianna C. and Florence L. Gerdel , Diccionario: páez-español / español-páez , 1983 , Linguistics Nasa yuwete leeĩya' piyawa'ja's tacjni libru , 1987 Leeĩyaʼ piyaaga nasa yuwete [II] , 1st ed. , 1974 Wee aftosa yaasesa: Naʼwẽ yũuwaʼjaʼ claaty wee aftosa paʼjweʼshte , 1976 Wẽt fi'nzewa'ja's pta'shni (Como conservar la salud: un manual de higiene en páez) , rev. ed. , 1985 Fiʼjaga nasa yuwete , 1973 Naa tajcya' paezwe'sh jiyunisata' , provisional , 1987 Luuchweʼsh jypaʼyacyni , 1990 Leĩya', fi'jya', piisaya'va piyanii libru e'nz añutewe'sh , 2nd ed. , 1991 Cruz M., Angel, Florence L. Gerdel, and Marianna C. Slocum , Texto páez: El xamán páez , 1976 , Anthropology, Linguistics Cueʼsh yatsga nasa wagastyi cnayni Talaga Peñonte , 1978 Guía del maestro para la cartilla Leeĩyya' piyaaga nasa yuwete I , Provisional Lẽeyya' piyaaga nasa yuwete II , 6th ed. , 1986 Nasaʼ wagas yuwete leĩyaʼ piyanii libru (Cartilla de lectura (transición del páez al español)) , trial ed. , 1989 Fiʼjaga nasa yuwete , 2nd ed. , 1976 ABCDty piyayaʼ tacjega , 1987 Animales , 1983 Leeĩyaʼ piyaaga nasa yuwete II , 2nd ed. , 1976 Leĩya' piyaaga nasa yuwete II , 7th ed. , 1989 Nasa yuwete ew fiʼjyaʼ puʼchsa , 1985 Naʼwẽ yũuwaʼjaʼ ãtsãʼyaʼmée , 1972 Leeĩyaʼ piyaaga nasa yuwete I , 1st ed. , 1978 Lẽeyya' piyaaga nasa yuwete 1 , Provisional , 1987 Nasa yuwete ew fi'jya' pu'chsa (La ortografía páez) , 3rd ed. , 1989 Teech nasa fiʼnzeni Fiʼjyaʼ piyaaga nasa yuwete I , 1st ed. , 1978 Slocum, Marianna C. , ¿Cómo se dice en Páez? , Edición No. 2 , 1982 , Language and Culture Learning Cũj jwend pta'shnisa , 1984 Yat tyaajni's pta'shni , 1984 Luuch leʼchcuetyiʼs naʼwẽ jypaʼyacy sãʼjĩna nuywalawaʼjaʼ , trial ed. , 1991 Page 1›› Search Filters\n32 items found matching:(-) Remove pbb filter pbb(-) Remove Páez filter Páez Narrow results with these filters: Availability\nAvailable Online (12) Apply Available Online filter Not Online (20) Apply Not Online filter Content Language\n(-) Remove pbb filter pbbspa (7) Apply spa filter Contributor\nCruz M., Angel (1) Apply Cruz M., Angel filter Gerdel, Florence L. (3) Apply Gerdel, Florence L. filter Osorio G., Héctor (1) Apply Osorio G., Héctor filter Seibert, Elisabeth (1) Apply Seibert, Elisabeth filter Slocum, Marianna C. (4) Apply Slocum, Marianna C. filter Domain\nAnthropology (1) Apply Anthropology filter Language and Culture Learning (1) Apply Language and Culture Learning filter Linguistics (3) Apply Linguistics filter Literacy and Education (1) Apply Literacy and Education filter Subject\nAlphabet (1) Apply Alphabet filter cartilla (1) Apply cartilla filter Dictionaries and vocabularies (1) Apply Dictionaries and vocabularies filter Folklore, myth and legend (1) Apply Folklore, myth and legend filter Health and hygiene (2) Apply Health and hygiene filter Instructional manuals (1) Apply Instructional manuals filter Language instruction (1) Apply Language instruction filter Language texts (1) Apply Language texts filter Prenatal and infant care (1) Apply Prenatal and infant care filter Primer (1) Apply Primer filter Primers (8) Apply Primers filter Readers (5) Apply Readers filter Teacher's guides (3) Apply Teacher's guides filter Transition primers (1) Apply Transition primers filter Workbooks (1) Apply Workbooks filter Writing (2) Apply Writing filter Language Code\npbb (32) Apply pbb filter Subject Languages\n(-) Remove Páez filter Páez Work Type\nAlphabet (1) Apply Alphabet filter Book (3) Apply Book filter Book article (1) Apply Book article filter Health and hygiene (2) Apply Health and hygiene filter Instructional manual (1) Apply Instructional manual filter Language instruction (1) Apply Language instruction filter lexicon (1) Apply lexicon filter Prenatal and infant care (1) Apply Prenatal and infant care filter Primer (9) Apply Primer filter Reader (7) Apply Reader filter Teacher's guide (3) Apply Teacher's guide filter text (primary language data) (1) Apply text (primary language data) filter Transition primer (1) Apply Transition primer filter Workbook (1) Apply Workbook filter Writing (2) Apply Writing filter Year\n1972 (1) Apply 1972 filter 1973 (1) Apply 1973 filter 1974 (1) Apply 1974 filter 1976 (4) Apply 1976 filter 1978 (3) Apply 1978 filter 1982 (1) Apply 1982 filter 1983 (2) Apply 1983 filter 1984 (2) Apply 1984 filter 1985 (2) Apply 1985 filter 1986 (1) Apply 1986 filter 1987 (4) Apply 1987 filter 1989 (4) Apply 1989 filter 1990 (1) Apply 1990 filter 1991 (2) Apply 1991 filter Language Development


Tsintah kwaʼii késhgaaní - Wikiibíídiiya\nTsintah kwaʼii késhgaaní éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centropus celebensis" deiłníigo dayózhí. Díí tsídii bikąʼígíí éí biyázhí yaa áhályą́.\nDíí kwaʼii késhgaaní éí 18–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitsiiʼ éí łibáago diniltso; bikéshgaan dóó bitseeʼ éí danineez.\nTsintah kwaʼii késhgaaní éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łóóʼ bigaan tseebíí dilkǫǫhígíí - Wikiibíídiiya\nŁóóʼ bigaan tseebíí dilkǫǫhígíí\nŁóóʼ bigaan tseebíí dilkǫǫhígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahiná; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Benthoctopus" deiłníigo deiyózhí. Łóóʼ bigaan tseebíí dilkǫǫhígíí éí 25 ałʼąą ádaatʼé.\nŁóóʼ bigaan tseebíí dilkǫǫhígíí éí łichííʼ dóó łitsxogo ndaashchʼąąʼ łeh; bitsʼaʼ dóó bitsʼíístsʼiin doo hólǫ́ǫ da. Binááʼ éí naaki. Bidaaʼ éí tsídii bidaaʼ nahalin. Łóóʼ dóó chʼosh bikágí ntłʼizí éí bichʼiyąʼ.


Teełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí\nTeełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus melanopogon" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitéél éí dinilbá; binátsʼiin dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nTeełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Luk 19 | `AUY | STEP | Maníkón-áwíꞌa mósá márówana Ísu Yéríko-naopaꞌa kóyáákanae séna kúmba\n1 Maníkón-áwíꞌa mósá márówana Ísu Yéríko-naopaꞌa kóyáákanae séna kúmba 2 moóráwigon-awiꞌa Sákíyasi taakisi-óntámbó máún-kwaasiti óraaꞌ-waasigo éna sáwífaꞌ-ontamba makéna 3 Ísumba awánánae séna úmba sáwífaꞌ-waasi fáítukowana ampáán-kwáásígó éna ímba kanaaꞌá awánéna 4 maanámpáꞌá tíníye séna minkwáásí tínaaempakemba aifaꞌá íyáákena moórá-taifaꞌa íyátena mérowana 5 Ísu mintáígóní áwáufaꞌa wéna mósá awánéna séna Sákíyasiyo ení naaúmpaꞌa kónaumpo minúwóíyáámbá marapáꞌá kumuwó súwana 6 aamoí uwásuwena minúwóíyáámbá marapáꞌá múra tuwéna kúwááíꞌmaena wení naaúmpaꞌa kúwasa 7 minkwáásísómbá awánésa tirunkó sáwíꞌa úwasa sésa sáwíꞌo in-kwáásígóní naaúmpaꞌa wéwiye suwaná 8 Sákíyasi wení naaúmpaꞌa mósá ankéna Fasiꞌaénkóntáféna séna óraakoo kesí ónta afufuntambá tuwínkeꞌa tuwímbai ímbo makén-kwaasi timéꞌa tuwímbai karoꞌá simátinkeꞌa óntamba umémbó maiyáunda póꞌa éíyain-eiyain-úmai tímaꞌmaeꞌa kónaumne súwana 9 Ísu séna káféꞌa maandáúmpáꞌó méraan-kwaasi kaweꞌ-ámpáꞌá métinkaumne. Émbaramun-aísaafitantambo uráandasafeꞌa miyá úne. 10 Kemá waási úranko kumpaápé uráundawi enkáán-kwáásí saafá úmai sáwíꞌo úmaimo méraampinkemba kaweꞌ-ámpáꞌó métínkáandasafeꞌa kunkáumne Ísu siyáiye.\n11 Minááí ísówana Ísu Yérúsaremu-naokoni ewaaꞌá kúwasa weséꞌo kun-kwáásí imáyáa ésa sésa Maníkó wení waásimo kawáánimba kárikaꞌa paápé íníye suntáféna waéꞌmai-aai simátimena 12 séna moórá-oraakon-aai ísáaro. Kámáni-waasi némpaꞌ-marafaꞌa méraawana kotísai onasamó kanaán-iyemo síyaꞌo éꞌa kesí waásiyaꞌa takáráwiyonae séna 13 wení kísau-waasi siyáánkai-waasi táántaisasa tewaná óntamba kae-táémo kae-táémoꞌa tiména séna koméraanaꞌa minóntánkákémbá kísau wémaiyaꞌa téꞌa tuwímbai-ontankwaraꞌa tamáéno séna kóísasa 14 wenamááraa tíyántafesa uwánkesa kámáni-waasi kosimátime séꞌa kentááráꞌá ímba takáráwiyiniye kosimátíméro sewasá kuráawe. 15 Énifo minóráákómbá káráwiyi-kisau áméwana kouweré téna ááémo óntambo tímakain-kwaasi táántaisasa tewaná séna tímakaunda-ontankakemba nóraumai-ontana maiyáao sisaná 16 aifaꞌó ámakaiwai téna séna óraakoo símakaanda-ontankakemba kísau wémaeꞌa moórá kae-táémoꞌa maiyáumne sisaná 17 óraako séna kesí kísau-waasigo kaweꞌá óne. Kári-tantaakaꞌa kaweꞌ-úmai káráwiyaampo siyáánkai-naoraaraꞌa káráwiyuwo sisaná 18 moórá-kisau-waasigo téna séna óraakoo símakaanda-ontankakemba kísau wémaeꞌa siyáánkai-taemoꞌ-ontamba maiyáumne sisaná 19 énifo séfataase-naoraaraꞌa káráwiyuwo sisaná 20 moórá-kisau-waasigo téna séna óraakoo símakaanda-ontamba ampantafímbá múꞌmúmai aúpáꞌá makáumpo máínone. 21 Emá fasiꞌaén-kwáásí éma ímbo makáanda-tantaaꞌa wémae úwoi wéne fíꞌowiti kísaufaken-tomba wénaana póꞌa enáároi inkaiséꞌa úwoi aúpáꞌá makáumpo máínone sisaná 22 óraako séna sáwí-kisau-waasigo ónda póꞌa kentáfémo séndantemba aaí simánkanaumne. Kentáfé sé fasiꞌaén-kwáásí éma ímbo makáanda-tantaaꞌa wémae úwoi wéne fíꞌowiti kísaufaken-tomba wénaane sémpo 23 kesí óntamba seyaafáꞌ-wáásítí óntambo máráán-daumpaꞌo makáandarakaa tiyéꞌa kesí óntankwara aꞌwáá-ontankwaraꞌa máúsino séna 24 méraan-kwaasisafena séna maanóntámbá maiyéꞌa kae-táémoꞌ-ontambo tokáiwaimba áméro sisasá 25 miwí sésa ímbanifo kae-táémoꞌ-ontamba éꞌa tokáiye sewaná 26 óraako séna simátime súne. Sáwífa-tantaakaꞌo kaweꞌ-úmaimo káráwisinkaawi moórá-mora-tantaaꞌa tíménasa káráwisinkanaafo ímbo kaweꞌ-úmaimo káráwisinkaawifinkemba makáan-tantaaꞌa máénaꞌa 27 kesí namuro-wáásí kentááráꞌá ímba káráwinone siyáawi tíꞌmaeꞌa kempáꞌá tiyéꞌa tínkamiyasa\npúwóro siyáiye Ísu siyáiye.\n28 Ísu minááí simátimena aifaꞌá Yérúsaremu-naoꞌ-ampaꞌo kúmba 29 Órífi-omapaꞌ-ewaaꞌ-naokai moórá Pétífasi-naoꞌa úwana moórá Pétáni-naoꞌa úwana minkáéꞌ-náóꞌ-ewaaꞌa wéna wení kísau-waasiyai kaeꞌá mátiꞌmarena séna 30 epín-dáópaꞌa kurékai moórá-poigon-awiꞌa tónki koawáneyambo waásimo ímbo ayáákainda-poi ándá awátuwekai áíꞌmae tekaiyó. 31 Moóráwigo tuwánénamo nóra óyaekaiya óyómo sínakai óraako ayááꞌmaeꞌa kónae siyé simámékaiyo súwasarai 32 kuyaná súntemba mimpóí mérowasarai koawánésarai 33 ándá koawátúwóyana mimpóígón-afowá awánéna séna nóra sékaiya mimpóígóní ándá wéawaaeyo súwasarai 34 mindárai sésarai óraako ayááꞌmaena wínkwae simásuwesarai 35 áíꞌmaesarai Ísumpaꞌa tuyasá wení kísau-waasi paákákén-únánkwátói faúꞌmai mimpóígón-arósááunkaꞌa wandaaí uwíꞌmárówana Ísumba ayááꞌmae wéguwasa 36 sáwífaꞌ-waasi mésa óraaꞌ-waasin-iye sésa paákákén-únánkwátói faúꞌmai aampaꞌá uwíꞌmaꞌmae wéguwana minúnánkwátóiyaꞌa auwétamaena wéwena 37 Órífi-omapaken-ampaꞌo kumúmba Yérúsaremu-naoꞌ-ewaaꞌa kúwasa Ísumba sáwífaꞌ-waasi arááíwaꞌmae wéwesa aamoí ésa fíꞌo-fiꞌon-kisau kawe-kísáú maúmba awánontafesa Maníkón-áwíꞌa mósá marésa óraakaꞌ-oraakaꞌa sésa 38 Fasiꞌaénkó aiꞌmáráísana kunkáiwaimba Maníkó minkáwáágómbá kaweꞌá wéuwankaiye. Maníkó kentáásáféna séna aáno úmai méraaro wésimba póna wenáwíꞌa óraaꞌa wéiye óraakaꞌa suwasá 39 misáwífáꞌ-wáásífínkémbá tuwímbai ámáán-kawaa-waasi sésa óraakoo embó arááíwaꞌmae wénon-kwaasisafe sé aséráaro siyó suwaná 40 Ísu séna simátime súne. Miwí ímba aaimó senkakaa maanóntánkó kentáfénawe séna aaí sisinó Ísu siyáiye.\n41 Ísu Yérúsaremu-naoꞌ-ewaaꞌa wéna awánéna waási tífiꞌa téna séna 42 aáno úmaimo máéwini áwáu ímba ísámai kaweꞌá uráawe. Isékaa aáno úmai méraawisino. Káféꞌa ímba kanaaꞌá wéisaawe. 43 Kentí namuro-wáásí tésa kentí naaópaꞌa taúkúresa maramá uꞌmái ontafímbá agariꞌá tásuwesa 44 kentí aare-iyámpóíwaraꞌa tínkamesa kentí naambá tawísísuwanaawe. Maníkó kaweꞌ-ámpáꞌá métinkanae séna tisaꞌá tínaaemba uwánkáámba pósa kentí namuro-wáásí tésa miyá ónááwe Ísu siyáiye.\n45 Ísu minááí simásuwena Yérúsaremu-naopaꞌa óraaꞌ-amaan-daumpaꞌa iyéna ámáán-daumpaꞌo méyámbó un-kwáásí itiꞌmátuwena 46 simátimena séna Maníkón-aai aúfáífimba agaimaréna séna mindá kesí naambá Maníkómpáꞌó inaimó sen-dámbán-iye agaimaréna siyáiye. Énifo umén-dáúmpáꞌó ontenkáámbá uráawe Ísu siyáiye.\n47 Aasiyaasí óraaꞌ-amaan-daumpaꞌa Ísu simátímaꞌmaena iyúwasa óraaꞌ-amaan-kisau-waasiye ámáámbo sun-kwáásíyé óraaꞌ-waasiye Ísumbo tufíyan-aai suwasá 48 úwoi-waasi sáwífaꞌa Ísun-aai ísámae wéiyuwasa tufuwíyan-amba ímba kanaaꞌá saafá uráawe.


Chʼilhaatʼaʼii bitsiiyah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼilhaatʼaʼii bitsiiyah halchíʼígíí éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco chicquera" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bitsiiyah dóó bitsiitʼáád éí halchííʼ; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.\nChʼilhaatʼaʼii bitsiiyah halchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí haalzheehgo naatʼá; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Zahalániitsoh binághah dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nZahalániitsoh binághah dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius collurio" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; binághah éí dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nZahalániitsoh binághah dibéłchíʼígíí éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dáʼákʼehtah chʼał bizéétsʼósí - Wikiibíídiiya\nDáʼákʼehtah chʼał bizéétsʼósí\nDáʼákʼehtah chʼał bizéétsʼósí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Micryletta" deiłníigo deiyózhí. Dáʼákʼehtah chʼał bizéétsʼósí éí ashdlaʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitéél éí łibá; binááʼ éí diłhił.\nDáʼákʼehtah chʼał bizéétsʼósí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼosh ałchozhii (chéłchaaʼ) - Wikiibíídiiya\nChʼosh ałchozhii (chéłchaaʼ)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼosh ałchozhii (chéłchaaʼ) yaa halneʼ dooleeł. Chʼosh ałchozhii iichʼąhii ádaatʼéhígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼosh ałchozhii *\nChʼosh ałchozhii chéłchaaʼ dah yikahjįʼ atah daasdzohígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi ashdlaʼdi neeznádiingo daatsʼí ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dermestidae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼosh éí łizhingo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalkizh dóó danéedǫ́ǫ́z ałdóʼ. Nááná éí bitsʼíís hááhideeneezgo 1–12 millimeters ádaníłnéez łeh, áádóó éí bikágí dichʼíízh. Naaldlooshii bikágí, tsídii bitʼaʼ, tádídíín nahalinígíí, dóó aghaaʼ deiłchozh.


Tsídii yáłtiʼí yázhí bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí bidaaʼ łitsooígíí\nTsídii yáłtiʼí yázhí bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neopsittacus musschenbroekii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí halchííʼ; binákʼee dóó bítááʼ éí łitsogo yistłʼin dóó noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łitso dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí bidaaʼ łitsooígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Mark 16\n1 Nǫ̀htsı̨ Dzęę̀ tł'axǫǫ̀ ek'èdaedzęę̀ k'e Mary-Madlę̀, James wemǫ Mary eyıts'ǫ Salome Zezì wekw'ǫǫ̀ segele ha gı̨ı̨wǫ t'à dǫkw'ǫǫ̀ gha yìk'eetł'òo nàgeèhdì. 2 Eyıt'à Nǫ̀htsı̨ Dzęę̀ tł'axǫǫ̀ k'omǫǫ̀dǫǫ̀ èhkǫ ts'ǫ̀et'ıì, ts'èko edı̨į̀ Zezì wekw'ǫǫ̀ whetǫǫ sìı ts'ǫ̀ geède. 3 Ełets'ǫ̀ hagedı, “Zezì wekw'ǫǫ̀ kwe yìı whetǫǫ sìı kwe nechàa enìı̨ɂǫ là amìı gogha yı̨ı̨ɂǫ̀ǫ̀ ayį̀į̀là lì?” gedı.\n4 Hanìkò eyı nègı̨ı̨de ekò kwe yìı Zezì wekw'ǫǫ̀ whetǫǫ sìı wets'ǫdaà kwe nechàa enìı̨ɂǫǫ sìı yı̨ı̨ɂǫ̀ǫ̀ wedeèyį̀ı̨ nǫǫ̀. 5 Kwe yìı Zezì wekw'ǫǫ̀ whetǫǫ k'è goyageède ekò nàgòts'ehnèe k'e cheko wheda gıaɂı̨. ɂeh degoo nedèe yìı wheda. Ts'èko gıaɂı̨ ekò sıì dahdzıgı̨ı̨dè.\n6 Eyı cheko ts'èko gots'ǫ̀ hadı, “Dahjı̨-le. Zezì, Nazareth got'ı̨į̀, dechı̨et'aa k'e ełaı̨wo wekak'eaht'į̀ı̨ sìı naìdà ı̨lè! Eyıt'à jǫ wheda-le. Edı̨į̀ wekw'ǫǫ̀ whetǫ ı̨lèe sìı wetł'axǫǫ̀ k'eaht'į̀. 7 Wecheekeè eyıts'ǫ Peter gıts'ǫ̀ naahdè gà dıı hagìahdı, ‘Naxınakweè Galılee nèk'e ts'ǫ̀ ade ha. Hòt'a naxıts'ǫ̀ hadı ı̨lè k'ę̀ę̀ ekǫ weahɂį̀ ha,’ gìahdı,” eyı cheko gots'ǫ̀ hadı.\n8 Eyı ts'èko taı dahdzıgı̨ı̨dè, ts'ehłı̨ laget'ı̨ xè ekǫ gots'ǫǫ̀ natı̨mǫgeèhde. Sıì geejı̨ t'à dǫ wı̨ı̨zìı ts'ǫ̀ hagedı-le.\n9 Nǫ̀htsı̨ Dzęę̀ tł'axǫǫ̀ Zezì naìdà ekò t'akwełǫ̀ǫ̀ Mary-Madlę̀ ts'ǫ̀ wègoèht'į̀. Eyı ts'èko ı̨nìłı̨ı̨ łǫ̀hdı̨ yeyìı gots'ǫ xàdeèzhì ı̨lè. 10 Mary-Madlę̀ dǫ Zezì xè agıat'į̀ı̨ sìı gots'ǫ̀ naèhtła, Zezì ghǫ gıgha dìì xè getse ı̨lè. Wexè dàgòjàa sìı ghǫ gots'ǫ̀ hadı. 11 Zezì naìdà eyıts'ǫ Mary-Madlę̀ yaɂı̨ ghǫ gıìkw'o ekò gıgha ehkw'ı-ahodı-le.\n12 Eyı tł'axǫǫ̀ Zezì gıta ts'ǫ dǫ nàke ts'ǫ̀ eładı̨į̀ k'ę̀ę̀ wègoèht'į̀. Eyı dǫ nàke t'asį̀ı̨ nałegıatłe ı̨lè. 13 Eyıt'à ı̨dè dǫ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ nałegeèhtła, gıxè dànàhòwoo sìı gots'ǫ̀ hagedı, hanìkò ı̨łaà gıgha ehkw'ı-ahodı-le.\n14 Nǫǫde wecheekeè hoònǫ-daats'ǫ̀-ı̨łè shègezhe ekò Zezì gota wègoèht'į̀. Zezì naìdà tł'axǫǫ̀ dǫ ts'ǫ̀ wègoèht'į̀ı̨ sìı ı̨łaà gıgha ehkw'ı agedı-le t'à, “Dànìghǫ naxınì nàtso-le?” Zezì gòhdı.\n15 Eyıts'ǫ gots'ǫ̀ hadı, “Dıı nèk'e hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ aahde, godı nezı̨ı̨ dǫ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ haahdı. 16 Amìı wegha ehkw'ı-ahodı xè wek'ètaìdzǫǫ sìı edaxàweetè ha, hanìkò amìı wegha ehkw'ı-ahodı-le sìı wegha hoìla ha. 17 Eyıts'ǫ dǫ gıgha ehkw'ı-aehsı̨ı̨ sìı enıìyah hogehtsı̨ ha: Sedahxà ı̨nìłı̨ı̨ xàdegeezhı ha; yatı eładı̨ı̨ xàɂaa k'ę̀ę̀ gogede ha; 18 edılà t'à gòo negıìle ha; nàèdıłı̨ı̨ gedǫ kò wet'à t'asagede ha-le; edılà dǫ eyagı̨ı̨lı̨ı̨ k'e agehɂı̨ nı̨dè k'aàt'ıì agede ha,” Zezì gòhdı.\n19 Gots'ǫ̀ K'àowo hanì gots'ǫ̀ goı̨de tł'axǫǫ̀ ı̨dòo yak'e ts'ǫ̀ nıwıìtı̨ eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ gà nàgòts'ehnèe wheda. 20 Eyı tł'axǫǫ̀ wecheekeè godı nezı̨ı̨ t'à dǫ xè gogedo ha hazǫǫ̀ nèk'e ts'ǫ̀ agejà. Gots'ǫ̀ K'àowo goxè eghàlaeda eyıts'ǫ enıìyah łǫ hogèhtsı̨į̀ agohɂı̨ weghàà wegodıì ehkw'ı hǫt'e wek'èhoedzǫǫ̀ ayį̀į̀là.


Jiłhazhító - Wikiibíídiiya\nJiłhazhító éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́. Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nJiłhazhítóodi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.\nJiłhazhító éí 31°57′35″ NHK dóó 112°20′56″ EʼE-gi bił hazʼą́. Jiłhazhító éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,772 adéesʼeez.GNIS


T’ilx - Wilaa Dildilsihl Gat - W̓ahlin-G̱alts’ipts’ap g̱anhl Pts’aanhl Nisg̱a’a\nWiy̓ saa-bax̱hl maadim wilki sit’aama’ahl gwildim g̱oodahl Nisg̱a’a ahl g̱ag̱etgum anhahlal̓shl japdiit dabihl k’uuhl. Wil ksi-heetkwhl saak ahl ḵ’alii Lisims. G̱ooḵhl dim saa-bax̱hl Buxwlaḵs n̓iwil sim ts’axwhl m̓ugum saakdiit. N̓ihl sim sisuusim m̓ax̱-t’ilim k’uba hoon. K’il̓ wilaat wilaaxhl gat wil hlaa aat’ikshl saak, wilt ga’adiithl wil liksgigathl luu-wilim ts’im-aks ahl saxwhl Lisims. Ahl wil n̓ihl huxwdii siilinihl luu-wilim ts’im-akshl saak.\nNidii yayt adigwil gipkwshl saak mooji m̓isḵ’a n̓ihl saakhl hooxdiit ahl dim sit’ilx- diit iit da’aḵhlkwdiit dimt dox̱diit ahl lip g̱an̓agwit. Hahlutl’ax̱a’andiithl saak ts’im- w̓iitax̱ g̱al’ink wil wayt llookshl t’ilx hli lax̱’ut.\nWilkiit saa-daḵdiithl t’ilx, iit luu-gisk’an- diit ts’im-hlag̱ats’uuhl g̱al’inḵ iit t’ahldiit. Dim luu-sityeexwdiit ahl hlag̱ats’uuhl pdeeḵ oo ligii dim lip gipdiit tx̱as k’uuhl. Sim lukw’il ts’axw hli t’ilihl saak, da’aḵhlkwdiit dimt simihldiit, hugax̱athl laakwsim hix, iit sgwatgum siwadihl gat ahl “laakwsim hix.”\nAdigwil aat oo ligii k’idaahl hooyihl Nisg̱a’a wil aadim saakdiit. K’idaahl siwatkwshl w̓ii n̓agum g̱an iit hugax̱hl g̱anim w̓een lax̱-hapts’ay̓, n̓ihl hooxdiit. Sayt g̱aalimḵdiithl saak ahl wil hankshl aks. N̓i wilt guuhl Ank’idaahl wat wil adigwil k’idaahl hooxdiit ahl m̓ugum saak.\nHuxwdii hookshl aat ahl m̓ugum saak ii huxwdii hookshl bana’a. K’il̓hl wilt ii dihlkwhl hooxdiit. G̱adeel̓ipdiithl w̓iit’ax̱ g̱an ts’im-Lisims, iit k’ax̱ hit’indiit ts’im- aks. Sim nidii n̓akwt ii huxw mitkwhl aat wilk’iit saa-dog̱ahl gat an lihlkt, wilk’iit huxw t’ip-maḵdiit ts’im-aksim Lisims.\nTwaaynhl japgwit wil hlixhliskwt ahl sdatx. N̓ihl hooxdiit ahl sibana’adiit. Ii wilaa japkwhl hlist, haas hlixhlisgwit ahl twaayn, n̓ihl hooksit ahl dag̱a’ahl,\nsiwatkwhl twaayn tgun ahl w̓ahaas.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhił dóó yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhił dóó yishtłizhígíí\ndiłhił dóó yishtłizhígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhił dóó yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mantidactylus melanopleura" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhił dóó yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nChʼał diłhił dóó yishtłizhígíí


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí bizééʼ dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí bizééʼ dichʼízhígíí\nnaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí bizééʼ dichʼízhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí bizééʼ dichʼízhígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rieppeleon brevicaudatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí doo nineez da; binááʼ éí ntsxaa.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí bizééʼ dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nDíí naaltsoos 4 Biniʼantʼą́ą́tsʼózí 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gephyromantis granulatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo yistłʼin; bijáád éí noodǫ́ǫ́z; binákʼee éí halzhin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tséchʼil Díílidítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nTséchʼil Díílidítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Dearborn) Tséchʼil Díílidító (Jackson)\n42°17′16″ NHK dóó 83°44′35″ EʼE-gi bił hazʼą́\nTséchʼil Díílidítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Dilkʼischíító Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1983góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí.\n2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 143,130 bílaʼashdlaʼii Tséchʼil Díílidítóódę́ę́ʼ Dearborn hoolyéégóó dóó Jackson hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nTséchʼil Díílidítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bizééʼ noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia magomberae" deiłníigo dayózhí.\nLast edited on 15 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2020, at 22:46


Hastiin Chʼil Haajiní (Manuelito) - Wikiibíídiiya\nHastiin Chʼil Haajiní (Manuelito)\nHastiin chʼil Haajiní. (1818–1893 biyihah yę́ędą́ą́ʼ).\nHastiin Chʼil Haajiní éí Naabeehó binaatʼaanii nilį́į́hnigo naʼhaaszhiizh, Naabeehó Hwéeldigo nanééskáádi yę́ędą́ą́ʼ áádóó bikʼíjį́ʼ. Azhí "Manuelito" éí Naakáí bizaadjí "Manuel yázhí" jinį́ʼgo oolyé. Doodinéʼiʼ nilį́ʼniʼígíí éí Bitʼahni dinéʼiʼ nilį́ʼgo diné nilį́ʼ nitʼę́ę́h. 1818 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Chʼil Haajiní Shash jaaʼdi (Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo) hoolyéedi éí bidizhchíʼ. Áádóó tʼáá dinéʼiʼ bikéyah bikáágo éí akwii shį́į́h ałʼááh átʼéego azhí beeʼbeehódlizhin nitʼééh: Ashkii Diyin, Dahaana Baadaané, Hastiin Chʼil Haajiní, dóó Naabah Jiltʼaa. Naanáłá éí Kʼáákʼéʼiʼ déíłní nitʼééh.\n1862 yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisiláo Naabeehó bichʼíʼ yiiládiʼ, áádóó Wááshindoon bibee hazʼáanii-Indian Removal Act woolyéʼígíí beeʼoonish Diné bikʼíjį́ʼ (Tʼáá ałtsó Bitsį́ʼ yishtłizhii beeʼbikʼíjį́ ʼoonish dóó beeʼyiilzhiizh). Diné Hwéeldigo adaʼyiinkáádgo (aadi daasná), Hastiin Chʼil Haajiní bidiné yichʼąąʼ naabahgo binaanish ayiilá. Akwii shį́į́h naháí Hastiin Chʼil Haajiní dóó łaʼ Hastóí Diné yichʼąą nidaaskáá dóó nidaasbaʼ. Áádóó Hwéeldidi Diné kéhatʼį́ʼ doolééł hániniiʼígíí yichʼąąʼ yaałtiʼ. Hwéeldidi éí Naaltsoos saní bikáaʼgi bizhíʼ ayiilá, akwiishí yííłyiiltʼéíʼgo.\nNaabeehó (Tʼáá Diné)\nNaabeehó · Diné Bizaad\nNaabeehó biWááshindoon · Tááʼ naaznilí bighan · Béésh bąąh dah siʼání · Diyogí\nDiné Bikéyah binaaldeehii dóó chʼil danílʼínídi · Naabeehó bichʼeeké\nDinétah · Hastiin Dághaaʼ (Barboncito) · Hastiin Chʼil Haajiní (Manuelito) · Narbona · Hwéeldi · Annie Dodge Wauneka · Wááshindoondę́ę́ʼ Naabeehó bilį́į́ʼ biʼoh anáá yiidlá · Diné Bizaad yee Nidaazbaaʼígíí\nDiné Bikéyah beʼelyaaígíí\nNátʼą́ą́ʼ náháneʼ (Diné Bikéyah)


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish tsʼitłxiihígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish tsʼitłxiihígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Echis coloratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish tsʼitłxiihígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


2Cor 6 | `AWB | STEP | Manikánka séhréh aintéhrana wene arambehri miraéna itensabé, Manikánka itensabé arutaboiraitena séhréh aitéh púaq wene ehweh sehgieyabe túbáh agiyehboq peh kawerue íráhro tei teinuge.\nTúbáh agiyehboq Manikáne ehweh kawerue íráhro i ehwéhne.\n1 Manikánka séhréh aintéhrana wene arambehri miraéna itensabé, Manikánka itensabé arutaboiraitena séhréh aitéh púaq wene ehweh sehgieyabe túbáh agiyehboq peh kawerue íráhro tei teinuge. 2 Minayabe Manikánka mahraréna,\nÍnéga omaq atáráu tanáhráq arene ehweh írátáuge. Kaweratáráu tanáhráq séhréh atáráuge ire.\nTeiníboq írátíáhro. Amahnága awehraq tanáhrárirana iboramé Manikánka kaweraite tanáhráre.\nPoraga Sísane arambehri miraúnsabe íre mareqmareq áhne i ehwéhne.\n3 Mó kegá néne arambehri tagéra, Aneqpopoq íre kawerire iyehoéna moke áhwára áhwára sansá suena peh kaweq sansánuge. 4 Mó kegá ínénsabe, Manikáne kaweq arámbéhríóna aní móne igeheéna wene arambehri moke miraéna peh kaweq sansánuge. Néne nirupipeq moke umehi naneq si tanáhráqmé íné íre kaweraintahráhi tanáhráqmé Manikáne arambehri suaníe íwíáh íre urauge. Peh kawerue sehgíúge. 5 Kawerue sehgíúnsábé mó kegá nubiq marera karábúsiipéq móintera momiwíorabeq ehweh aintárówana ínéga anotah arámbéhríéna íre kawerue sugéna táhutahuq írakaunurainsabé nirupibiuraire. 6 Manikáne arambehri kawerue sehginieéna íné peh kaweqtaq ména tábúsoqme iwíáhéna pehwehrue ména mó keyábé kaweq sansá aritena mó keyábé aiq pútaq nirutaboiruge. Manikáne Awanka séhréh aintéhnká mina tahnsanuge.\n7 Aiq pútaq ehwéh tei teinugana Manikánka págege aintéh púana kaweq arámbéhríuge. Itene igaqnaréhga sene iqtate ebehunserah owainawansabé ahqáho atena kasuq kasuruge. Kaweqtaq mía míaéna kaqsuq kaqsuruge.\n8 Mó kegá ínénsabe iwíáh íwíáh aintáhwara mó kegá níéhruru aintáhwe. Mó kegá ínénsabe, Kaweq sansánóne aintáhwara mó kegá ínénsabe, Abehq sánsánóne aintáhwe. Mó kegá ínénsabe, Péhenóna aní móne aintáhwana ínéga peh ahriahri Manikáne ehweh sehgíúge.\n9 Mah marákóípéqté sánsá mirao kegá íné íre tagaríáhwara peh áhnte Sísa tagaríáh kégá íné tagaríáhwe. Nubiq nuwahráho sansá sehgiena íre pukia peh oga míóge. Kamah aniera íre nubiq núáhwe. 10 Niru umehi tanáhráqkákáq Manikánsabe iwíáh íwíáhuge. Íné tabonah aní ména áhnte ke kagai naneqmarí nári nárinuge. Mó kegá ínénsabe, Íre matiahna aní móne aintáhwana íné moke kaweq naneq matíóge.\n11 Kórína suwahpeqte kéo, ínéga pahsuqme teiena itensabé anotahtaq nirutaboiruge. 12 Itensabé nirutaboirume íre túbáh agia peh iteitega ínénsabe íre irutaboiraintáhwe. 13 Sibowaréhga sene animárí síwáhnorunserah ite íwáhnoréna itensabé nirutaboiraitónserah itega moq ínénsabe irutaboiraintáhro.\nItene inonkame Manikáne nahne i ehwéhne.\n14 Sísansabé awahrieh anínseq íre wahto tanáhráq moráráq arambehrinie íwíáhiyeho. Kaweqtaq míéh ánínseq ahbabáq aninseq moráráq íre mía míaorahóya mino. Téhrehnkakáq sunkíkírinkakáq moráráq íre kagaorahi mino.\n15 Sísa Karáhéreq owainawanseqka íre morá íwíáhóya mino. Sísa tagaríéh ánínseq Sísansabé awahrieh anínseqka íre morá íwíáhóya mino.\n16 Manikánsabe iwíáh íwíáh atáh náhnkákáq péhepehe maníkánsábé iwíáh íwíáh atáh náhnkákáq íre monseráh náh kéh mino. Maniká oga mía míairana itene inonka wene nah mire. Minayabe wene ehwehnka aiq mahraréna,\nÍnéga seba kéna sereq mía míainie. Ínéreq sereq ahtapeq moraráq nogonéhe. Íné sene Maniká míanauge. Se néne animárí míagehe ire.\n17 Itene Wahnahnka mó mahraréna,\nItega íre íráh ké míáhrabeq sueq móbeq míáhro. Moke ahbabáq naneq súéhrataq iteba míanie ire.\n18 Itene Wahnahnka mó mahraréna,\nIteribo míanie. Itewe nénahni nániyahu míagehe ire.\n(2 Samuel 7.14)\nItene págege Wahnáhnká aiq mahrarire.