Bets’ı́dı́: Jadı́zı̨́ Ɂedzagh Nę̀́n Ts’ı̨ Dası́dę̀n Lárát’e-u, Dası́dę̀́n Ts’éránı\nT’at’ú ɂeghálaıda ɂedų ɂajá\nT’atthe Dënexél Hadı\nLost Patrol húlye ɂáhts’edel hı̨lé\nMad Trapper Húlye\nDası́dën lárát’e-u, dası́dë́n ts’éránı sı́ yunı́ze t’at’ú nuwexél nódhër hı̨lé sı́ ghą rıldı̨, Mad Trapper húlye t’at’ú bekonıdhı̨́ hı̨lé sı́-u, Lost Patrol húlye ɂeyı tth’ı t’at’ú bakáúnetagh hı̨lé-u, St. Roch húlye tł’ǫ́bál ts’ı nechá t’a húkı̨ ɂeyı tth’ı behanı́.\nDası́dën t’atthe ją ɂedzagh në́n k’e nı́del hı̨lé kú Canada ją në́n chu dëne ją nárádé ghą k’aldhër ghą núhúɂą ɂeyı ts’ı̨ɂán ɂalyá ɂat’e.\n1890’s húk’e tatthe dası́dën jadı́zı̨́ ɂedzagh në́n k’e nı́dıl hı̨lé kú, ją ɂedzagh në́n k’e t’at’ú nák’anáts’edé nurı̨shą́ı́le. Dëne dédlı́n bech’ánı́-u, beyatı-u, t’at’ú nı́k’e nádé k’édórelyąıle.\nMounted police with S/Cst. Louis Cardinal (centre, back) and Chief Julius of the Teet’it Gwich’in (far right), Fort McPherson, 1904. HBC Archives/Provincial Archives of Manitoba – 363-R-34/3\nNay dáı́dlu hanu t’at’ı tsës huréłk’ën húlı k’édórelyąıle t’á. T’at’ı ke nezų t’áát’ı̨-u, nıłts’ı t’at’ú dzérédhı-u, shéth-u, shéth chogh-u, tth’ı t’a ts’etés xa nezų́ háɂą, ɂeyı hát’ı.\nWınston Moses, John Moses, Dası́dën Lát’e-u, Dası́dë́n Ts’énı ɂeyı beyas dası́dën ghą halnı\nS/Cst. Andrew Stewart, S/Cst. Alfred Kendi with Inspector Nordie Kirk and Cst. Rolly Stewart, Richardson Mountains near Aklavik, 1946.\nOdillia Coyen making dry fish for winter patrol with S/Cst. Andre Jerome (right), Arctic Red River [Tsiigehtchic], 1957.\nDëne dédlı́n ts’ı̨ɂáne denı t’a Dası́dën Lárát’e-u, Dası́dë́n Ts’éránı dálı̨ xa la beghálya dası́dën jądı́zı̨́ në́n k’e nádé ts’éránı xa. Háyǫrı̨́la ts’ı̨ ts’ékuı-u, ɂı̨łágh hárelɂa dë́n dálı̨-u, denı tth’ı dëne ts’ı́nı́.\nDası́dën Lárát’e-u, Dası́dë́n Ts’éránı dën dálı̨ sı́, dası́dën xél ɂeghádálana hı̨lé, dëne dédlı́n ts’ı̨ɂáne bech’ánı́ chu t’at’ú nı́k’enádé ɂeyu ghą hóyenıłtën xa. Ɂedų dën dálı̨ húlı́ denı behet’á nı́é ts’ë́n k’aldhër chu dëne ɂeyër nádé sı nezų́ ɂeła haıt’ı̨.\nDası́dën Lárát’e-u, Dası́dë́n Ts’éránı sı́ denı t’a behet’á dası́dën háyǫrı̨́la nezų́ dëne nıs nı́k’enáı́hı̨dé hı̨le ɂat’é hébehéts’edı.\nS/Cst. Otto Binder Jr. (centre) with Insp. W.G. Fraser and unidentified RCMP constable, 1957. NWT Archives/N-1990-005:0014\nT’atthe Ts’ı̨ Dası́dën Lárát’e-u, Dası́dë́n Ts’éránı\nDası́dën Lárát’e-u, Dası́dë́n Ts’éránı sı́, ją Canada k’éyaghe dası́dën ghą núdhër dé, hétł’ás ts’ë́n denı bexél ɂat’e. 1874 kú, beghárek’ąs ts’ı̨ɂáne Jerry Potts húlye Dası́dën Lát’e-u, Dası́dë́n Ts’énı helı̨ denı t’a yunághé Alberta húlye kozı̨́ ts’ë́n ɂeyı Northwest Mounted Polıce húlye kozı̨́ dzérı́lı, Beschogh Në́n ts’ı̨ dëne kúntúé begha nánı́ xa dzérédı́l ɂeyı bech’ás nánet’ën badı xa, ɂeyı hája sı́ that’ın yatı t’á “March West húlye hı̨lé ɂat’e.\n1890’s húk’e kú, Canada k’éyaghe xa nı́é ts’ë́n k’aldhër Yukon húlye tsamba deltthogh ghą náts’edé sı́ ɂeyı yałnı húnı́łthër. Ɂeyı kú Dası́dën Lárát’e-u, Dası́dë́n Ts’éránı dálı̨ xa dëne la begháráłya, łı̨ t’á t’ası́ hadı xa dzéts’edı́l ɂeyı t’á dëne ts’énı xa yudágh ɂeténá benë́n ɂeyër-u, Dawson Cıty húlye Yukon háɂą ɂeyër ts’ı̨ yunághé York Factory húlye, Hudson Bay tucho heɂą ɂeyër ts’ë́n.\nBackground: Baillie Island Detachment. Library and Archives Canada / RCMP / E003525183\nDųrı̨ghay k’e dëne dédlın ts’ı̨ɂáne dası́dën t’ası́ haráłnı xa dzérédı́l sı́ xél dzeredıl xa benı́rı́łt’ı́s ɂat’e-u, té nezų́ ɂeghádálana-u, nezų́ dënek’ı́n dzérédıl-u, tháá néłɂąıle-u, nıdhá dzérédıl.\nCommıssıoner húlye ɂerehtł’ı́s yé ɂeyı ghąlnı 1887\nLost Patrol húlye ɂáhts’edel hı̨lé ɂats’edı\nLost Patrol húlye ɂáhts’edel hı̨lé ɂats’edı sı́, ɂeyı hanı beghár t’a t’á t’ą dëne nánıs nurıshą-u, shéth ta t’at’ú dzéts’edı́l-u, t’at’ú nánıs nıdhá dzéts’edıl k’édórelyą, ɂeyı hát’ı dëne bedı̨ xaɂąıle ɂeyı hánódhër t’á bek’úreją ɂat’e.\nɁedërı hánódhër tł’ą́, t’at’ú dası́dën t’ası́ haráłnı xa dzérédı́l sı́, ɂeyı ɂedų́ ɂályá, dası́dën lárát’e-u, dası́dën ts’éránı sı́, ɂeyı bedı̨ dası́dën dzérédıl xaıle ɂalyá.\nBackground: Departure of Dawson to Fort McPherson patrol, 1910. NWT Archives/G-1979-002-0001\nBetsı́ beta nı́ Dası́dën Lát’e-u, Dası́dë́n Ts’énı helı̨ t’á denı t’á ɂeyı lost patrol húlye sı́ xél hegha háɂą nı́ Fort McPherson ts’ı̨. Hát’e húlı́, t’ó hudél héts’edı kú hegha haɂąıle t’á seba nórułɂą dënełnı húlı́ yedı̨ hedel. Norbert denı ɂadı-u, (Louıs) Cardınal nı shéth ta t’a húɂa sı́ té nezų yek’órelyą t’á ɂeyı lost patrol t’a ts’ë́n nı sı́ ɂeyı kos dzéyelı hánu hénı.\nLost Patrolmen T’ası́ Nedh xa Hultágh, Northern News Servıce, Tsamba Nálye Za 25, 2015\nLost Patrol Húlye Bets’ı̨ Hanı\nTadheyatı zá k’e 1910 kú Fort MacPherson ts’ı̨ dı̨ dası́dën t’ası́ haráłnı xa dzérédıl xa sǫládhel łı̨ xél hehedel. T’ą dzérédıl sı́, Inspector Fıtzgerald húlye-u, Constable Rıchard Taylor húlye chú George Kınney húlye ɂeyı tth’ı-u, Constable Sam Carter (denı t’a dëne dzérélı) húlye denı tth’ı. Carter ɂeyër nár ts’ı̨ ɂat’ı̨́le-u, Dawson húlye ts’ı̨ Fort MacPherson ts’ë́n húya hı̨lé húlı́, Fort MacPherson ts’ı̨ Dawson ts’ë́n húya hı̨lé hulı̨́le.\nEsau George húlye Dası́dën Lát’e-u, Dası́dën Ts’énı helı̨ dı̨ dzı̨́ xa dëne xél ɂat’ı̨́. T’ası́ harálnı xa dzáı́hedı́l sı́ ɂáı́hedel t’á yenéherıhtł’ıs. Mountaın Creek húlye nı́hıdel -u, Inspector Fıtzgerald yerını́, hút’a nedı̨ húlı́ sát’ele yéłnı. Ɂeyı tł’ą́ ɂełk’étagh dzeretagh húdhër-u, Esau George Dawson nı́ya nı-u, dası́dën t’ası́ haráłnı xa dzéhedı́l hebehet’ı̨́le t’á betł’ahk’es.\nGeorge denı yeghą nánıdhër ts’ı̨ɂáné, bekáúnetagh xa ts’édel Cpl. W.J.D. (Jack) Dempster húlye denı beghár, Charlıe Stewart húlye Dası́dën Lát’e-u, Dası́dën Ts’énı helı̨ denı dën dzérélı. Dempster chu Stewart chu denı t’a ɂeyı dı̨ dëne dáı́dlu k’é yehúłɂą, Fort MacPherson ts’ı̨ nóna dechën hánıłtha.\nHánódhër sı́ dası́dën yek’áúnetágh-u, t’a t’á ɂeyı dı̨ dëne tháı́dé sı́ t’ası́ ɂełk’énéłt’e dzéhelıle-u, dëne hanı́ yexél dzéreghaıle-u, tth’ı ɂaghą́ bek’áúnetagh ts’édele, ɂeyı t’á ja ɂat’e snı.\nBackground: Last page of Inspector F.J. Fitzgerald’s diary, 1911. NWT Archives/© RCMP/G-1979-002:0004\nOn December 21, 1910, Inspector Fitzgerald, Constables Taylor and Kinney, and Special Constable Sam Carter set out from Fort McPherson with limited provisions.\nBackground: Search party returns to Dawson after finding the Lost Patrol, 1911. NWT Archives/G-1979-002:0002\nBy January 12, 1911, Fitzgerald’s patrol was hopelessly lost trying to find Forrest Creek. The party turned desperately back towards Fort McPherson.\nBy January 19, 1911, the patrol ran out of provisions, and began eating the dogs.\nOn February 5, 1911, Fitzgerald made his last entry in his diary before all four men perished a few days later.\nDëne káúnetagh dzéts’edı́l\nOn February 28, 1911, Inspector Dempster, Constables Fyfe and Turner, and Special Constable Charlie Stewart set out from Dawson in search of the Lost Patrol.\nDëne tth’ë́n hela húlɂą\nThe search party found the bodies of the Lost Patrol March 21-22, 1911, 40 kilometres from Fort McPherson.\nInspector F.J. Fitzgerald, date unknown.\nS/Cst. Charlie Stewart, Fort McPherson, 1956.\nFamily of Sarah Simon\n“Mad Trapper of Rat Rıver” húlye ɂeyı dëne bekáúnetagh hı̨lé sı́, harelyų́ ts’ë́n ɂeyı beghą hanı bek’óreja ɂat’e. Ɂeyı hanı nay bek’óreją húlı́, t’at’ú Dası́dën Lárát’e-u Dası́dën ts’éránı dálı̨ chu degë́th dëne ts’ı̨ɂáne t’at’ú dëne ts’ı́nı́ sı́ ɂeyı harelyų́ beghą bek’óreją ɂat’éle. Ɂeyı Mad Trapper húlye sı́ ɂaté t’ą ɂat’ı̨ sı́ bek’órejąıle húlı́, bezı́ Albert Johnson húlye ɂat’e hunıdhën.\nBackground: Search party gathers in Aklavik to hunt the Mad Trapper, 1932. Glenbow Archives/NA-1258-115\nBeghą shéch’elyı łą bek’udhër-u, łı nı tth’ı łą t’áı́het’ı̨́ (ɂeyı harelyų́ dëneyu dëne ts’ı́nı́ ɂeyı beba). Ɂedërı harelyų́ hályá sı́, dzeret’áy t’á haıt’ı̨-u, des nechá gá náı́dé t’á ɂeyër t’a dzeret’áy nıdı́l nı. Dzeret’áy néhtłagh dé, harelyų́ t’ası́ nı́lya sı́ yudághe nı́słe-u, dası́dën Albert Johnson húlye kánehetagh xa ɂeyër nıdél ts’ë́n beba bek’ı́lnı́ nı.\nGwich’in Elder Sarah Peters (CBC Archive 1973, L27-11)\nDası́dën Lárát’e-u, Dası́dën Ts’éránı Ɂeyı Mad Trapper Húlye Bekaunıdhı̨́ Sı́, Denı Dënets’é Herını́\nS/Cst. Joe Bernard.\nYellowknife Roman Catholic Diocese/093-244-2\nLeggings worn by S/Cst. Joe Bernard in the hunt for the Mad Trapper. Tsiigehtchic, 1931. Maker unknown\nJoe Panipakuttuk, St Roch húlye ghą halni\n1943 kú ɂeyı ɂı̨łághe tł’ǫ́bál ts’ı́ nechá St. Roch húlye ɂeyı dası́dën jadı́zı̨́ ɂedzagh në́n k’e yet’áı́t’ı̨́ hı̨lé ɂat’e – u, Northwest Passage húlye ɂeyër ná t’á húk’ı̨ sı́, ɂeyı hełts’ı̨ xa bek’óreją ɂat’e\nBackground: R.C.M.P. boat "St. Roch" in August on the Arctic Ocean. NWT Archives/N-1992-213: 0070\nɁeyı ts’ı nechá ɂetthı̨́zı̨ ts’ı̨ nazı̨ ts’ë́n huhkı̨ kú ts’ı xa k’aldhër Captaın Henry Larson húlye, Pond Inlet ts’ı̨ ɂedërı ɂı̨łą́gh ɂeténá dëne dzérélı-u, nálzé dëne helı̨ Joe Panıpakuttuk húlye dënexél ɂat’ı̨ xa yenı́rı́htł’ıs sı́ k’étan bélat’ın yexél ɂat’ı̨-u, tth’ı ɂı̨łáı́sdı̨ɂadhel łı̨ dzérélı. Joe bą dëneba yú néłką xa dënexél ɂat’ı̨-u, baraze Mary Panıgusıq húlye ɂełk’étagh begháy denı tth’ı dënexél ɂat’ı̨, bedı̨ xaıle hénı t’á.\nHerschel Island húlye, ɂeyër nébıhı́lya, ɂeyër ts’ı̨ Pond Inlet ts’ë́n naıhedél xa, náke ghay ɂuhdų́ ɂeyër nıhıdel\nThe Panipakuttuk family on the deck of the St. Roch, 1944. Vancouver Maritime Museum\nɁeyı dzérı́dı́l benésłı̨́le dúwé. Segháy łą́ı́le-u, hétł’ás ts’ë́n nánısthër. T’ą ɂałneth dálı̨ sı́ yeghą nánıdéle húlı́ ts’ı k’e tł’ǫ́bál náı́ɂa yé násdhër benésłı̨le. Tł’ǫ́bál yé tu helbı̨-u, bech’á hesghıth.\nSt. Roch dzı́rı́kı hı̨lé sı́ tagh ts’ékuaze yek’e dzérı́dıl ts’ı̨ Mary Panıpakuttuk denı tth’ı dënexél ɂat’ı̨. Ɂedërı t’a ts’ı̨ ɂat’e sı́The Dauntless St. Roch húlye,, Paul Delgado (2003)\nSt. Roch Ts’ı̨ T’así\nBackground: St Roch at the Vancouver Maritime Museum (Courtesy Napa/Wikimedia)\nModel of the St. Roch made of walrus ivory, 1971.\nSection of hawser rope from the St. Roch, 1941.\nSection of chain from the St. Roch, 1941.\nDocument cannister from the St. Roch, 1944.


Interview with Demian DinéYazhi' — Broken Boxes Podcast\nDemian DinéYazhi’ is a Portland-based transdisciplinary warrior born to the clans Tódích'íí'nii (Bitter Water) and Naasht'ézhí Tábąąhá (Zuni Clan Water's Edge) of the Diné (Navajo). He received his BFA in Intermedia Arts from Pacific Northwest College of Art in 2014. He is the founder and director of the artist/activist/warrior collective, RISE: Radical Indigenous Survivance & Empowerment, which is dedicated to the education and perseverance of Indigenous art and culture. He has contributed to the successful curation and organization of multiple exhibitions, including "WHERE DO WE GO FROM HERE: HIV/AIDS-Related Art & Activism, BURY MY ART AT WOUNDED KNEE: Blood & Guts in the Art School Industrial Complex, Survivance: An Indigenous Art & Poetry Intervention, and One Flaming Arrow: an Inter-tribal Art, Music, & Film Festival.\nFollow the work and projects of Demian Diné Yazhi':


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah séigołbáhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah séigołbáhí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah séigołbáhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centruroides ochraceus" deiłníigo dayózhí. Díí séigołbáhí éí Naakaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 2–3di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ łeh. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


1Th 1 | `USA | STEP | Áánûqtuni waayúkayopaqa Tetarónáíkaq maa-páátímá Tímotiyaa Táératigaraq Pórogaraq ketáá kágayaunatae. ketibotáámá Áánûqtukakaraq uyátárai-naqa Îtu Káríqtokakaraq tirummá ámê-kayukayopaq ketáá kágayaunatae. Áánûqtuma wenamáa wení íráqô-qtataaqa wení kaayoné-yátááqá keráwáqtê waíno.\n1 Áánûqtuni waayúkayopaqa Tetarónáíkaq maa-páátímá Tímotiyaa Táératigaraq Pórogaraq ketáá kágayaunatae. ketibotáámá Áánûqtukakaraq uyátárai-naqa Îtu Káríqtokakaraq tirummá ámê-kayukayopaq ketáá kágayaunatae. Áánûqtuma wenamáa wení íráqô-qtataaqa wení kaayoné-yátááqá keráwáqtê waíno.\n2 aati-aatimá keráwáqtábátáá Áánûqtukaq “tíkáiye” kéteqtaa ókaraq-okaraq nunamupí keráwáqtí tíwîqa yamá kétima-tikaunatae. 3 keráwáqtí itáíq-itaiq í-yátáákómá keráwáqá mamá íráqôn-aaimma káuraitaq tirummá amí-yátááqtábábóaq keráwáqá kamáa kááe. keráwáqtí tíyaqa ketááí uyátárai-naqa Îtu Káríqtoma akoqnáá uréq awé kéoe. ketáá mirái-qtataaqtaba taákaq matokáunaboaqtaa nunamupí ketibotáá Áánûqtukaq keráwáqtí tíwîqa kéyaunatae. 4 tíbâqawaayuo, Áánûqtuma keráwáqtábá wetábá keráwáqá tíwîkaitaqtaa ketáá kéitaunatae. 5 ketáá Áánûqtuni átê-wataama keráwáqtôpaq maméqtaa iráunama minnâ paá-aimma íma timénúnatae. miráimanibo átê-wataama anón-awaameq-yataariq kéeqtaa akoqnáágaraq Áánûqtuni Aokaq-Áágókáráq keráwáqtôpaq mamé iréqtaa ketááí tirunóbáqá itáíq-itaiq kéunatae. keráwáqtí aúkáapi miráuma tíwáqnaa ónáqtaa únna-aaimma kenamáárîq káonaae. 6 mikáq keráwáqá ketááí táaikaraq uyátárai-nakon áaikaraq kéwaraae. Áánûqtun-aama ítáawana keráwáqá taíbaq ummaa-yátááqá paá kéimanibo Áánûqtuni Aokaq-Áágómá mamá timuqá kématikaiye. 7 miráitaq yirummá ámê-kayukama Maateróniapaq-wayukagaraq Karíkipaq-wayukagaraq timáeta urááe. 8 aamá keráwáqtí itáíq-itaiq umá yáqtóráa-qtataaqtabama máqten-aukapaq timáeta wéyáwé urááe. miráitaqtaa ketáámá Tetarónáíkaq-wayukayabama ókaraq aamá ténúnamma íma wáiye. 9 máqtemma nékaq mái-kayukama keráwáqá keqtáá íráqôniq umátíkáaqtabama yemá aamá téite kéoe. keráwáqá naayó-máníkóní anaaé waraí-ámmá yuwéq áraimma paá mái-Aanuqtuni mayaímá matááe. 10 wení áanikoma Îtuma pukáipike aboámá múte itó-umakaraitaq Áánûqtunopake kumínîtaq weqtábá íbêqa awé kéoe. minnáyaba máqtemma keráwáqtábá kéte. Áánûqtuni áanikoma Îtuma wenamáa Áánûqtuni áyámma íní-qtataapike keqtáá mamá paá umátikaiqtaae.


Jaaʼabaní tsídígíí - Wikiibíídiiya\nJaaʼabaní tsídígíí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyah dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Atsá Yee Ndaalzheehii Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vespertilio murinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–13di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nJaaʼabaní tsídígíí éí iichʼąhii dóó chéłchaaʼ dóó tséʼédǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Dzeeh Bitoohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nDzeeh Bitoohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Huntington) Dzeeh Bitooh (Montgomery)\n38°20′47″ NHK dóó 81°38′18″ EʼE-gi bił hazʼą́\nDzeeh Bitoohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Dzeeh Bitooh Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1905góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí.\n2013góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 10,038 bílaʼashdlaʼii Dzeeh Bitoohdę́ę́ʼ Huntington hoolyéégóó dóó Montgomery hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nDzeeh Bitoohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii diłhiłígíí\ntsétah naʼashǫ́ʼii diłhiłígíí\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii diłhiłígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Darevskia armeniaca" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łitso łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsʼíʼiiyiyiitsahí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsʼíʼiiyiyiitsahí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́ (Dąągo éí Diné Bikéyahdi yitʼį́ ałdóʼ). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polioptila caerulea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bizééʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.\nTsʼíʼiiyiyiitsahí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí biwos halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí biwos halchíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tółáníinii Bikéyahdi dóó Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diopsittaca nobilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; biwos éí halchííʼ; bítááʼ éí diłhił; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí biwos halchíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nTsídii yáłtiʼí biwos halchíʼígíí


Xuniʼñátígú ñawúnlú (Sofonías 3:16) | Rí muʼnigajmaa\nATRAXNUU NÁA Aucano Batako karo Batako toba Baulé Biak Bislama Cakchiquel (Central) Camboyano Chokue Chol Chopi Congo Criollo de las Seychelles Criollo haitiano Criollo mauriciano Endáu Español Francés Garífuna Groenlandés Hmong (blanco) Iban Inglés Italiano Javanés Kayin sgaw Kazajo Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Kisonge Krío Lao Lifu Lingala Macua Maltés Mam Mazateco de Huautla Mizo Ngäbere (o guaymí) Nias Nyaneka Nyungwe Náhuatl de Guerrero Náhuatl de la Huasteca Náhuatl del centro Náhuatl del norte de Puebla Otetela Pidgin camerunés Portugués Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua cuzqueño Quichua de Chimborazo Quichua de Imbabura Romaní del sur de Grecia Saramacano Sena Suajili del Congo Tahitiano Tojolabal Totonaco Tseltal Tshiluba Umbundú Uruund Wallisiano Wayuunaiki Xitshwa me̱ʼpha̱a̱ Ñemba\n“Xátatsiʼñátígú ñawáanʼ” (SOFONÍAS 3:16).\nAJMÚÚ 81 GA̱JMA̱A̱ 32\nXú káʼnii Jeobá nixnúu tsiakii ñawúunʼ Moisés, Asá ga̱jma̱a̱ Nehemías rá.\nXú káʼnii exnúu tsiakii ñawúnlú ikháanʼ Jeobá rí mbiʼi xúgi̱ rá.\nXú káʼnii gándoo gúxnún tsiakii a̱ngiu̱lú rá.\n1, 2. a) Xú káʼnii xkujndu eraʼníí mbaʼin rí mbiʼi xúgi̱ ga̱jma̱a̱ ndiéjunʼ gándoo garigá nda̱wa̱á rá. b) Ndiéjunʼ eʼthúlú náa Isaías 41:10, 13 rá.\nMBÁA ndxájulú precursora regular xtáa ga̱jma̱a̱ mbáa bi̱ kayá edxu̱u̱. Ikha naʼthí: “Maski ajndu nani má xúʼko̱ ñajunʼ Dios, niʼni tsiguʼ rí naxmiéjunʼ wéñuʼ. Ikha jngó na̱nguá eyoo gígú májánʼ, gúʼdoo nandii ga̱jma̱a̱ nguáná na̱nguá ni̱ndxu̱ʼ májánʼ xa̱bu̱ gajmíi̱nʼ eʼwíínʼ. Nguáná naku̱mu̱ʼ rí xáʼngo̱ʼ itháan”.\n2 Lá nakru̱ʼu̱lú xú káʼnii ku̱mu̱u̱ ndxájulú bugi̱ ráʼ. Nakru̱ʼu̱lú numuu rí kuwáanʼ náa numbaaʼ ndrígóo Satanás. Ikha jngó kuaʼdáá wéñuʼ xkujndu. Rí naxmiéjunlú ma̱ndoo maʼni makuwáanʼ gíná ga̱jma̱a̱ néʼngulú, xóo mbá barco rí gíʼdoo ancla rí tséniñuʼ maʼba̱a̱n (Prov. 12:25). Ndiéjunʼ gáʼni rí maxmiéjunlú rá. Mbáa kuwáanʼ gíná numuu rí nikháñu mbáa bi̱ kuʼyáá. Mbáa naʼniulú wéñuʼ nandii o xa̱bu̱ nuxkulú. O mbáa kuwáanʼ ruñajunʼ gakhi̱i̱ mu muxnún rí nda̱ñúnʼ bi̱ kuwa náa guʼwúlú numuu rí na̱jkha̱ raʼni gakhi̱i̱ wéñuʼ. Nda̱wa̱á, xúgíʼ rígi̱ ma̱ndoo maʼni makáguabáanʼ ga̱jma̱a̱ ní xákuwáanʼ gagi. Mú Ajngá rawunʼ Dios naʼthúlúʼ rí Jeobá xtáa xawii mu maxnúlúʼ ñawúunʼ ga̱jma̱a̱ mambáyulúʼ (atraxnuu Isaías 41:10, 13). *\n3, 4. a) Ndiéjunʼ eyoo gáʼthi náa Biblia índo̱ naʼthí ga̱jma̱a̱ numuu ñawúnlú rá. b) Ndiéjunʼ gándoo maʼni rí muʼniñátígú ñawúnlú rá.\n3 Mbaʼa nuthu, Biblia najmuu rí kaʼyoo xuyulú mu maʼthí xú káʼnii xa̱bu̱ ni̱ndxu̱lú o rí nuʼni. Mbá xkri̱da, naʼthí ga̱jma̱a̱ numuu ñawúnlú mbaʼa nuthu. Índo̱ náa Biblia naʼthí rí mbáa xa̱bu̱ nuxnáá tsiakii ñawúunʼ, mbáa nandoo gáʼthi rí xa̱bu̱ buʼko̱ nakánaa tsiakii, ga̱jma̱a̱ xtáa xawii mu mayambáá (1 Sam. 23:16; Esd. 1:6). Ma̱ngaa nandoo gáʼthúu̱n rí xa̱bu̱ buʼko̱ nandxaʼwáminaʼ rí májánʼ ga̱jma̱a̱ nda̱wa̱á makánaa rí májánʼ.\n4 Nguáná, náa Biblia naʼthí rí xa̱bu̱ naniñátígú ñawúunʼ. Rígi̱ nandoo gáʼthúu̱n rí xa̱bu̱ buʼko̱ nikáguabaaʼ o nándáa rí gíʼthu̱u̱n nda̱wa̱á (2 Crón. 15:7; Heb. 12:12). Á mu nakumulú rí nagáanʼ o néʼngulú wéñuʼ, o nakumulú rí nánguá embáxulú májánʼ gajmiúlú Jeobá xóo nákha ginii, rúʼko̱ gáʼni rí muʼniñátígú ñawúnlú. Ndiéjunʼ gándoo gáxnulú tsiakii mu maʼngulú muraʼníí rí gáʼkha̱ ga̱jma̱a̱ makuwáanʼ gagi má xúʼko̱ rá.\n“ÑAWÚUNʼ JEOBÁ TSEʼNI̱I̱ CHÍʼMBAʼ”\n5. a) Xú káʼnii gakumulú índo̱ kuaʼdáá xkujndu, mú ndiéjunʼ gíʼmaa marmáʼáan a̱jkiu̱lú rá. b) Ndiéjunʼ gúʼyáá náa artículo rígi̱ rá.\n5 (Atraxnuu Sofonías 3:16, 17). * Índo̱ kuaʼdáá xkujndu, ragíʼmaa mamiñúlú ni má makáguabáanʼ. Rígi̱ nindxu̱u̱ xóo rí muʼniñátígú ñawúnlú. Garmáʼáan a̱jkiu̱lú rí Jeobá nindxu̱u̱ Anu̱lú ga̱jma̱a̱ nandoo kaʼyulú wéñuʼ. Ikhaa nandoo rí muniʼñáaʼ náa ñawúunʼ rí naʼni maxmiéjunʼlú (1 Ped. 5:7). Ga̱jma̱a̱ mañewu̱nlú xó má niña̱wu̱u̱n israelitas. Náa Biblia naʼthí: “Ñawúunʼ Jeobá tseʼni̱i̱ chíʼmbaʼ, mu xándoo maʼni káwáanʼ”. Rígi̱ nandoo gáʼthúu̱n rí ikhaa xtáa xawii mu maʼni káwíin xa̱bi̱i̱ jmbiin (Is. 59:1). Náa artículo rígi̱ gúʼyáá ajtsú májánʼ xkri̱da rí na̱ʼkha̱ náa Biblia. Majmañulúʼ rí Jeobá nandoo ga̱jma̱a̱ maʼngo̱o̱ maxnún tsiakii mu muni rí nandoo ikhaa maski ajndu guáʼdáá xkujndu gakhi̱i̱. Ma̱ngaa mbuʼyáá xú káʼnii xkri̱da rígi̱ maxnúlúʼ tsiakii.\n6, 7. Ndiéjunʼ ku̱ma̱ʼ ikháánʼ rí ma̱ndoo majmañulúʼ rí xú káʼnii israelitas niʼngu̱u̱n nini gajmiún amalequitas rá.\n6 Táʼni má mba̱yu̱ʼ rí israelitas niguma káwíin náa Egipto índo̱ nixnúún amalequitas. Moisés niʼthúu̱n mbáa xa̱bu̱ bi̱ támiñuu rí maʼga kagu̱u̱n israelitas mu muxmijná. Nda̱wa̱á Moisés nitsimuu náa kúbá dí rígá mijngii ga̱jma̱a̱ ndxájuu Aarón ga̱jma̱a̱ imba̱a̱ xa̱bu̱ bi̱ mbiʼyuu Hur. Asndu ikhí nakujmaa náa nuxmijná. Lá nagáñun numuu rí namiñun xáʼ. Na̱nguá.\n7 Moisés nigiʼdoo mbá awan mu israelitas maʼngu̱u̱n muni gajmiún amalequitas. Nigujtun xkuiya ndrígóo Dios gajkhun ga̱jma̱a̱ nikuxi̱ rijma̱a̱. Nákha Moisés kagu̱ ñawúunʼ rijma̱a̱ Jeobá naxnún tsiakii israelitas mu maʼngu̱u̱n muni gajmiún xa̱bu̱ sia̱nʼ. Mú índo̱ Moisés naʼni néʼngo̱o̱ ga̱jma̱a̱ narígúu ñawúunʼ, ikhú xa̱bu̱ sia̱nʼ naʼngu̱u̱n. Ikha jngó Aarón ga̱jma̱a̱ Hur nimbayíí nacha̱ Moisés. Náa Biblia naʼthí: “Índo̱ nigaʼ ñawúunʼ Moisés, ikhú nitsiji mbá itsí ga̱jma̱a̱ ikhaa nigi̱ʼi̱ ikhí; Aarón ga̱jma̱a̱ Hur nijuadaʼ ñawúunʼ, ikha jngó ñawúunʼ niguájun jmbu asndu índo̱ nirámáʼ a̱jkha̱ʼ”. Nda̱wa̱á kayuʼ, israelitas niʼngu̱u̱n nixmijná ga̱jma̱a̱ numuu ñawúunʼ Dios (Éx. 17:8-13).\n8. a) Ndiéjunʼ niʼni rey Asá índo̱ soldados etíopes inu muxmijná ga̱jma̱a̱ Judá rá. b) Xú káʼnii gándoo guʼyaridáá xkridoo Asá rá.\n8 Jeobá ma̱ngaa nixtáa xawii mu majmuu ñawúunʼ rí gíʼdoo tsiakii mu mambáyúu xuajñu nákha mbiʼi ndrígóo rey Asá. Ikhaa ndiyóoʼ maxmínaʼ ga̱jma̱a̱ Zérah xa̱bu̱ etíope, bi̱ nigiʼdiin mbaʼin soldados eʼthí náa Biblia. Soldados ndrígóo ninindxu̱ún mbá millón bi̱ najmañún, itháan mbaʼin ki xóo soldados bi̱ gíʼdiin Asá. Ndiéjunʼ niʼni Asá rá. Lá nixmiéjunʼ o nimíñu xáʼ. Lá niniñuʼ majpátrigu ñawúunʼ xáʼ. Na̱nguá. Mbá nacha̱ ninda̱ʼa̱ rí Jeobá mambáyúu. Asndu tsáa soldado ma̱ndoo maʼthí rí xáʼngu̱u̱n muni gajmiún soldados ndrígóo etíope. Mú náa Biblia naʼthí rí “Dios tsi mba xugui ri mago maʼne” (Mat. 19:26). Dios nijmuu tsiakii ndrígóo ga̱jma̱a̱ ‹niʼni gámbíin soldados etíopes náa inuu Asá›. Ga̱jma̱a̱ rey bugi̱ niʼni ñajunʼ Jeobá ga̱jma̱a̱ xúgíʼ a̱jkiu̱u̱n náa xúgíʼ mbiʼi rí nixtáa (2 Crón. 14:8-13; 1 Rey. 15:14).\n9. a) Índo̱ Nehemías ni̱jkha̱nú náa Jerusalén, ndiéjunʼ rí ndiʼyoo, ga̱jma̱a̱ káʼnii niʼni xá. b) Xú káʼnii niriʼña̱a̱ Jeobá rí niʼtájkáan Nehemías rá.\n9 Rí xúgi̱ guʼyáá xkridoo Nehemías. Índo̱ ikhaa ni̱jkha̱ náa Jerusalén, ndiʼyoo rí xa̱bu̱ sia̱nʼ bi̱ kuwa náa i̱ʼwáʼ xuajen mba̱ʼu̱ kuwa runimiñún judíos mu xúni̱i̱ xtátsí ndrígóo Jerusalén. Xuajen na̱nguá kúguamaʼa, ga̱jma̱a̱ judíos kuwa gíná. Xú káʼnii nikumu̱u̱ Nehemías rá. Lá niguabaminaʼ ga̱jma̱a̱ niʼniñátígú ñawúunʼ xáʼ. Na̱nguá. Ikhaa niguʼwuun ma̱ndo̱ʼo̱o̱ Jeobá rí mambáyúu, xóo niʼni Moisés, Asá ga̱jma̱a̱ eʼwíínʼ xa̱bi̱i̱ Dios bi̱ ninindxu̱ún jmbiin. Ikhú, Nehemías ma̱ngaa ndiyáaʼ rí Jeobá mambáyúu. Ikhaa niʼtájkáan, ga̱jma̱a̱ Jeobá niriʼñuu. Xú káʼnii rá. Nijmuu ‹tsiakii ndrígóo ga̱jma̱a̱ ñawúunʼ rí gíʼdoo tsiakii› mu mambáñun judíos (atraxnuu Nehemías 1:10; 2:17-20; 6:9). * Lá nakumulú rí Jeobá najmuu rí mbiʼi xúgi̱ ‹tsiakii ndrígóo ga̱jma̱a̱ ñawúunʼ rí gíʼdoo tsiakii› mu mambáyulúʼ ráʼ.\nJEOBÁ NAXNÚU TSIAKII ÑAWÚNLÚ\n10, 11. a) Ndiéjunʼ eʼni Satanás mu muʼniñátígú ñawúnlú rá. b) Xú káʼnii exnúlú tsiakii Jeobá rá. c) Arathá xú káʼnii embáyaʼ ikháánʼ rí naʼsngúlú Jeobá.\n10 Nduʼyáá májánʼ rí Satanás nditháan xáʼniñátígú ñawúunʼ. Ikhaa majmuu nduwaʼ ga̱jma̱a̱ maʼni rí Xa̱bu̱ Ñajunʼ munimiñúlú, mangiin xa̱bu̱ ede̱ bi̱ kuwa náa guʼwá ndxajkun ga̱jma̱a̱ bi̱ niniñaaʼ kamba̱a̱ rí gajkhun mugíʼ murikháá ñajunʼ rí nuʼni. Ndiéjunʼ rí eyoo xá. Rí muniʼñáʼ ruʼtáraʼa ajngáa numuu Reino. Mú Jeobá maʼngo̱o̱ ga̱jma̱a̱ nandoo mambáyulúʼ. Ikhaa naxnúlú tsiakii ga̱jma̱a̱ xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo (1 Crón. 29:12). Á mu nandulúʼ muʼni gajmiúlú Satanás ga̱jma̱a̱ numbaaʼ ndrígóo, phú gíʼdoo numuu munda̱ʼa̱a̱ xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Dios (Sal. 18:39; 1 Cor. 10:13). Jeobá ma̱ngaa naxnúlú tsiakii ga̱jma̱a̱ Ajngá rawunʼ ikha jngó nuxnáa wéñuʼ núma̱aʼ. Ma̱ngaa gundxaʼwamíjna̱ xúgíʼ rí najmañulúʼ mámbá gu̱nʼ náa i̱yi̱i̱ʼ ndrígúlú. Ga̱jma̱a̱ garmáʼáan a̱jkiu̱lú rí naʼthí náa Zacarías 8:9, 13 (atraxnuu). * Ajngáa rígi̱ nijuiʼthá índo̱ xtáa raguma̱a̱ templo náa Jerusalén, mú xóó naxnúlú tsiakii.\nMu muʼni gajmiúlú Satanás ga̱jma̱a̱ numbaaʼ ndrígóo, gunda̱ʼa̱a̱ xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Dios\n11 Jeobá ma̱ngaa naxnúlú tsiakii náa reunión, náa asamblea ga̱jma̱a̱ náa escuela náa nusngúlú ga̱jma̱a̱ numuu Dios. Rí najmañulúʼ ikhí nambáyulúʼ muʼni ñajunʼ ga̱jma̱a̱ mbá numuu májánʼ, muʼgími̱jna̱ metas ga̱jma̱a̱ muʼni ñajunʼ Dios (Sal. 119:32). Lá gajkhun rí nandulúʼ muguaʼdáá tsiakii rí Jeobá exnúlú índo̱ naʼsngúlú ráʼ.\n12. Ndiéjunʼ gándoo muʼni mu maguaʼdáá itháan tsiakii rá.\n12 Xó má eʼyáá, Jeobá nimbáñun xa̱bi̱i̱ maʼngu̱u̱n muni gajmiún amalequitas ga̱jma̱a̱ etíopes. Ma̱ngaa, nixnúu tsiakii Nehemías ga̱jma̱a̱ judíos mu muni̱i̱ xtátsí ndrígóo Jerusalén. Xúʼko̱ má xúgi̱, Dios gaxnúlú tsiakii mu xúniʼñáʼ ruʼtáraʼa maski ajndu kuaʼdáá gamiéjunʼ ga̱jma̱a̱ rí xa̱bu̱ nuxkulu o rí tsíñún gúdxuun (1 Ped. 5:10). Jeobá xáʼni mbá milagro mu maʼni gámbáa xkujndu ndrígúlú. Á mu nandulúʼ muguaʼdáá tsiakii, rígá rí ndayóoʼ muʼni mangáanʼ. Ndiéjunʼ eyóoʼ muʼni rá. Muraxnuu Biblia xúgíʼ mbiʼi, muʼniratamijná mu mu̱ʼgua̱ náa nagimbáanʼ ga̱jma̱a̱ mu̱ʼgua̱ ikhí xúgíʼ xmáná, muʼnigajmaa ndajkuáanʼ ga̱jma̱a̱ mbá guʼwáanʼ, ma̱ngaa munda̱ʼa̱a̱ Jeobá rí mambáyulúʼ. Xúniʼñáʼ rí nimbá maʼni rí xuguáʼdáálu tsiakii rí naxnúlú Jeobá. Á mu índo̱ nundxa̱ʼwa̱míjna̱ ga̱jma̱a̱ mbá ñajunʼ ndrígóo Dios nduʼyáá rí nuʼniñátígú ñawúnlú, gunda̱ʼa̱a̱ Jeobá rí mambáyulúʼ. Mbuʼyáá xú káʼnii xi̱ʼ ndrígóo naxnúlú tsiakii ga̱jma̱a̱ naʼni rí maʼndulú muʼni rí ikhaa naʼthúlúʼ (Filip. 2:13). Mú, lá ma̱ndoo mangáanʼ muxnún tsiakii eʼwíínʼ xa̱bu̱ ráʼ.\n“GUXNU̱U̱N TSIAKII BI̱ NUNIÑÁTÍGÚ ÑAWÚUNʼ”\n13, 14. a) Ndiéjunʼ nixnúu tsiakii mbáa ndxájulú bi̱ nikháñu a̱ʼgiu̱u̱ rá. b) Ndiéjunʼ gándoo muʼni mu muxnún tsiakii eʼwíínʼ rá.\n13 Jeobá naxniúlú mbaʼin wéñuʼ a̱ngiu̱lú náa xúgíʼ numbaaʼ bi̱ naxmiéjunʼ kuyulúʼ ga̱jma̱a̱ bi̱ ma̱ndoo muxnulu tsiakii. Apóstol Pablo niʼthí: “Guxnu̱u̱n tsiakii bi̱ nuniñátígú ñawúunʼ ga̱jma̱a̱ ragómiu̱u̱n bi̱ néʼngu̱u̱n, ga̱jma̱a̱ guni̱i̱ jmbu kamba̱a̱ mu ma̱ndoo mu̱ʼgua̱” (Heb. 12:12, 13). Mbaʼin a̱ngiu̱lú bi̱ nikuwa ginii nindrigú tsiakii rúʼko̱. Ikháá má kayuʼ rígá xúgi̱. Guʼyáá xkri̱da ndrígóo mbáa ndxájulú bi̱ nikháñu a̱ʼgiu̱u̱ ga̱jma̱a̱ nigiʼdoo i̱ʼwáʼ xkujndu mingíjyúuʼ wéñuʼ. Ikhaa niʼthí: “Nijmañuʼ rí xándoo muraʼwíí tsáʼkhá rí gúraʼníí, ní nguáná guguaʼdáálú ni nguáthá mba̱yu̱ʼ. Ikhúúnʼ nda̱yo̱o̱ rí natajkáan ga̱jma̱a̱ rí nanigajmaa mbáwun nindxu̱u̱ xóo rí maguʼwúnʼ mbá chaleco rí maʼni kríñunʼ rí tséniñuʼ magu̱ʼu̱u̱n. Ma̱ngaa naxnúʼ wéñuʼ tsiakii índo̱ a̱ngui̱nʼ numbayúʼ”. Ga̱jma̱a̱ xóó niʼthí: “Ni̱jkhánú ndi̱yo̱o̱ rí gíʼdoo wéñuʼ numuu mambaxúʼ májánʼ ga̱jmu̱ʼ Jeobá nákha xóó tséʼkha̱nú xkujndu gakhii”.\nXúgínʼ bi̱ kuwa náa congregación ma̱ndoo muxnún tsiakii eʼwíínʼ (Atayáá kutriga̱ 14.)\n14 Aarón ga̱jma̱a̱ Hur nixnáá tsiakii Moisés índo̱ nijuadaʼ ñawúunʼ nákha kuwa rugiʼdu̱u̱n gajmiún amalequitas. Mangáanʼ ma̱ndoo mbuʼyáaʼ xóo gúxnún tsiakii o mumbáñuun eʼwíínʼ. Mbá xkri̱da, ma̱ndoo muxnún tsiakii a̱ngiu̱lú guanii, bi̱ guáʼdáá nandii, bi̱ nuxkúún, bi̱ kuwa ndajkúun o á mu nikháñu mbáa bi̱ kuyáá. Ma̱ngaa ma̱ndoo muxnún tsiakii bi̱ ni̱ndxu̱ún jiáma ga̱jma̱a̱ wa̱ʼxa̱ʼ, numuu rí nutsijmin má xúʼko̱ mu muni dí ra̱májánʼ o numuu rí maʼngu̱u̱n mudaʼ náa numbaaʼ rígi̱ (1 Tes. 3:1-3; 5:11, 14). Guʼyáaʼ mbaʼa enii mu maxmiéjunʼlú kuʼñúún eʼwíínʼ índo̱ kuwaanʼ náa Guʼwá nagimbáanʼ, índo̱ nuʼtáraʼa, índo̱ kuwaanʼ ruphiʼtsu mbóó o índo̱ nuʼtáraʼa ga̱jma̱a̱ teléfono.\n15. Xú káʼnii gándoo gambáñun a̱ngiu̱lú ajngáa rí gíʼdoo tsiakii rá.\n15 Nda̱wa̱á rí niʼngo̱o̱ Asá nixmínaʼ gajmíi̱n soldado etíope, gaʼyee Azarías nixnúu tsiakii ikhaa ga̱jma̱a̱ xuajñu índo̱ niʼthí ajngáa rígi̱: “Gaguaʼdáá tsiakii ga̱jma̱a̱ xúniʼñátígú ñawánla, numuu dí rígá mbá rí muʼdaʼla ga̱jma̱a̱ numuu ñajunʼ rí gúnila” (2 Crón. 15:7). Ga̱jma̱a̱ ajngáa rígi̱, Asá mbaʼa rí niriʼkhu̱u̱ mu xuajen muni rí nandoo Jeobá xó má gíʼmaa. Xúʼko̱ má kayuʼ nindxu̱u̱, ajngáa ndrígúlú ma̱ndoo maxnún tsiakii eʼwíínʼ ga̱jma̱a̱ mambáñun mu muni má xúʼko̱ ñajunʼ Jeobá (Prov. 15:23). Ga̱jma̱a̱ xámbumulú nditháan rí comentario ndrígúlú náa nagimbáanʼ naxnún tsiakii a̱ngiu̱lú.\nNehemías tági̱ʼi̱ mbaʼyoo xóo eñajunʼ eʼwíínʼ, ma̱ngaa niñajunʼ\n16. a) Xú káʼnii gándoo bi̱ kuya̱ edxu̱u̱ mbuyaridáá Nehemías rá. b) Arathá xú káʼnii tikhun a̱ngiu̱lú nimbayáʼ ikháánʼ.\n16 Jeobá nimbáyúu Nehemías mangiin judíos mu muxnáá tsiakii ñawúunʼ ga̱jma̱a̱ numuu ñajunʼ rí muni. Niʼngu̱u̱n nini̱i̱ xtátsí ndrígóo Jerusalén káaʼ mbá 52 mbiʼi (Neh. 2:18; 6:15, 16). Mú Nehemías tági̱ʼi̱ mbaʼyoo xóo eñajunʼ eʼwíínʼ, ma̱ngaa niñajunʼ (Neh. 5:16). Rí mbiʼi xúgi̱, mbaʼin bi̱ kuya̱ edxu̱u̱ nduyaridáá Nehemías índo̱ nuñajunʼ náa naguma guʼwá o índo̱ naguma kaʼwi̱i̱ ga̱jma̱a̱ índo̱ naguma májáánʼ Guʼwá náa nagimbáanʼ. Numuu rí nandún kuñún a̱ngiu̱ún, a̱ngiu̱lú bugi̱ nuxnún tsiakii a̱ngiu̱lú bi̱ guáʼdáá tsiakii índo̱ nagún gúñún o nutaraʼa gajmiún (atraxnuu Isaías 35:3, 4). *\n17, 18. Ndiéjunʼ guguaʼthi̱i̱n índo̱ gaguaʼdáá xkujndu ga̱jma̱a̱ á mu kuwaanʼ gíná rá.\n17 Rí muñajunʼ gajmiúlú a̱ngiu̱lú nambáyulúʼ makuwáanʼ itháan jnduʼ ga̱jma̱a̱ mambáxulu gajmiúlú kámuu. Ma̱ngaa naʼni mbuʼyáá májánʼ rí Dios inu maʼni tsajkurámáánʼ ga̱jma̱a̱ numuu Reino ndrígóo. Índo̱ nuxnún tsiakii eʼwíínʼ, numbañún mu maʼngu̱u̱n muraʼníí xkujndu ga̱jma̱a̱ mbuʼyáá rí nda̱wa̱á makhánulúʼ rí májánʼ wéñuʼ. Ikhú má mangáanʼ naʼni̱i̱ gujkhuʼ ñawúnlú ga̱jma̱a̱ nambáyulúʼ mundxaʼwamíjna̱ ga̱jma̱a̱ numuu rí kuaʼti̱i̱n nda̱wa̱á.\n18 Índo̱ nundxa̱ʼwa̱míjna̱ xú káʼnii Jeobá niyambáá ga̱jma̱a̱ niña̱wu̱u̱n xa̱bi̱i̱ nákha wajyúúʼ, fe rí kuaʼdáá náa ikhaa naʼni itháan gujkhuʼ. Ikha jngó índo̱ guguaʼdáá xkujndu ga̱jma̱a̱ á mu nakuwáanʼ gíná, xúʼniñátígú ñawúnlú. Mbuʼyáá májánʼ rí á mu nunda̱ʼa̱a̱ Jeobá mambáyulúʼ, ñawúunʼ maxnúlúʼ tsiakii ga̱jma̱a̱ mbá nacha̱ mundrígúlú rí májánʼ rí maxnúlúʼ Reino ndrígóo (Sal. 73:23, 24).\n^ párr. 2 Isaías 41:10, 13: “Xámiñaʼ, numuu rí ikhúúnʼ xtáá ga̱jma̱ʼ. Xatiexi asndu náa, numuu dí ni̱ndxu̱ʼ Dios ndrígáʼ. Gajkhun dí ikhúúnʼ mani gakhi̱i̱ a̱jkia̱nʼ. Phú gajkhun dí ikhúúnʼ mambáyaʼ. Xúʼko̱, phú gajkhun rí ikhúúnʼ magujtúwíín ga̱jma̱a̱ ñawun mújúnʼ dí naʼni dí jmbu. Numuu rí ikhúúnʼ Jeobá Dios ndrígáʼ, xtáá ragújtúun ñawun májáánʼ, Bi̱ naʼthán: ‹Xámiñaʼ. Ikhúúnʼ má gambayaaʼ›”.\n^ párr. 5 Sofonías 3:16, 17: “Ikhú mbiʼi rúʼko̱ majuiʼtháán Jerusalén: “Xámiñaʼ, oh Sión. Xátatsiʼñátígú ñawáanʼ. Jeobá Dios ndrígáʼ xtáa náa ikháánʼ. Numuu rí ikhaa gíʼdoo tsiakii, maʼni kríñanʼ. Ikhaa maʼni mba̱a̱n ga̱jma̱a̱ gagi wéñuʼ. Ikhaa nda̱a̱ rí gáʼthi numuu rí nandoo kaʼyaʼ. Ikhaa maʼdxuu ga̱jma̱ʼ rí asndu mandxaʼwá gagi”.\n^ párr. 9 Nehemías 1:10; 2:17-20; 6:9: “Ga̱jma̱a̱ ikhiin ni̱ndxu̱ún xa̱bia̱ʼ ga̱jma̱a̱ xuajñanʼ, bi̱ nitani̱ kríyaaʼ ga̱jma̱a̱ tsiakii ndrígáʼ ga̱jma̱a̱ ñawáanʼ rí gíʼdoo tsiakii. Nda̱wa̱á kayuʼ ni̱thu̱u̱n: “Ikháanʼ ndu̱ya̱a̱ dí ra̱májánʼ kuwáanʼ, rí niguámbáa Jerusalén ga̱jma̱a̱ xkrugua nikha. Aguwaʼ ga̱jma̱a̱ guʼni̱i̱ xtátsí ndrígóo Jerusalén, mu ní xutsijmáanʼ itháan”. Ga̱jma̱a̱ ni̱thu̱u̱n numuu ñawúunʼ Dios ndrígóʼ, xú káʼnii ninindxu̱u̱ májánʼ náa ikhúúnʼ, ga̱jma̱a̱ ma̱ngaa ajngóo rey, rí ikhaa niʼthúunʼ. Ikhú, nithi: “Gatuxulú ga̱jma̱a̱ guʼnilú”. Ikhú nixnamijná tsiakii mu muni ñajunʼ. Índo̱ Sanbalat bi̱ nindxu̱u̱ horonita ga̱jma̱a̱ Tobías, oficial bi̱ nindxu̱u̱ ammonita, ga̱jma̱a̱ Guésem bi̱ ñajunʼ árabe nidxawíín ga̱jma̱a̱ numuu rígi̱, nigi̱ʼdi̱i̱ nitsijmáanʼxu ga̱jma̱a̱ nituxu asndu xkawiiʼ inún: “Ndiéjunʼ lá rí eni rá. Lá nanújngorámala náa inuu rey ráʼ.” Ikhú, ikhúúnʼ niriʼñún: “Dios bi̱ xtáa mekhuíí ikhaa maʼni rí maʼnguxu muni, ga̱jma̱a̱ ikháanʼxu bi̱ ni̱ndxu̱xu̱ʼ xa̱bi̱i̱, matuxuxu, ga̱jma̱a̱ munixu; mú ikháanʼ xuyambáá nditháan, ni rakáʼyala, ni xarmáʼáan a̱jkiu̱ún kuyala náa Jerusalén”.”\n^ párr. 10 Zacarías 8:9, 13: “Rígi̱ rí niʼthí Jeobá bi̱ gíʼdiin mbaʼin ejército: ‹Rí ñawánla gaʼni gujkhuʼ, ikháanʼ rí kuwáanʼ rudxawíín ajngáa rígi̱ rí mbiʼi xúgi̱ rí nithi gaʼyee, mbiʼi rí nigi̱ʼi̱ rajkúu goʼwóo Jeobá bi̱ gíʼdiin mbaʼin ejército, mu maguma templo. Ga̱jma̱a̱ gíʼmaa marigá xó má ikháanʼ nitanumala náa i̱ʼwáʼ xuajen, oh goʼwóo Judá ga̱jma̱a̱ goʼwóo Israel, xúʼko̱ mani káwáanʼ, ga̱jma̱a̱ muthi rí májánʼ ga̱jma̱a̱ numala. Xámiñalaʼ. Guni gujkhuʼ ñawánla”.\n^ párr. 16 Isaías 35:3, 4: “Guxna̱a̱ tsiakii ñawúúnʼ bi̱ gua̱bi̱nʼ, ga̱jma̱a̱ gúni gujkhuʼ ragómi rí nawáʼan. Arathún bi̱ naxmiéjunʼ a̱jkiu̱ún: “Gaguaʼdáá tsiakii. Xámiñalaʼ. ¡Gu̱ya̱a̱! Mínaʼ má Dios ndrígála ma̱ʼkha̱ gánda̱ʼa̱a̱ cuenta, Dios gáʼni numi̱i̱n. Ikhaa ma̱ʼkha̱ ga̱jma̱a̱ maʼni káwáanʼ”.”\n“Ñawúunʼ Jeobá”: Náa Biblia najmuu ajngáa ñawúunʼ mu maʼthí ga̱jma̱a̱ numuu mbaʼa. Mbá xkri̱da, índo̱ naʼthí “ñawúunʼ Jeobá”, nandoo gáʼthi tsiakii ndrígóo Dios. Jeobá najmuu tsiakii mu mambáñun xa̱bi̱i̱ ga̱jma̱a̱ maʼngu̱u̱n muni gajmiún xa̱bu̱ bi̱ sia̱nʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bináyaah halkizhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bináyaah halkizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neochmia ruficauda" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bináyaah dóó bizééʼ dóó bitéél éí łigaigo halkiz; binákʼee dóó bidaaʼ éí łichííʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bináyaah halkizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tó Hweełhíní - Wikiibíídiiya\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Artlee Chavez\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Debra L. Tolino\nNaaltsoos Ííłʼíní: Rita A. King\nTó Hweełhíní (éí doodaiiʼ éí Tóhwiisxíní) éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Łį́į́łgaii Beʼekʼid ałdóʼ bee wójí. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nTó Hweełhínídi 542 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTó Hweełhíní éí 35°48′40″ NHK dóó 107°44′52″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tó Hweełhíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,693 adéesʼeez.GNIS\nTó Hweełhínídi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nTʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh Bił Hahoodzodi kin naaznilígíí\nAyání Bitoʼ · Bááh Háálį́ · Beʼekʼid Halgaii · Beʼekʼid Hóteelí · Bilagáana Nééz · Chéchʼiltah · Chéchʼízhí · Chéchʼiizh Biiʼ Tó · Dlǫ́ʼí Yázhí · Hanáádlį́ · Kin Hózhóní · Kin Łigaaí · Kinłitsosinil · Náhodeeshgiizh · Náhodeeshgiizh Chʼínílíní · Naayízí · Tó Áłtsʼíísí · Tó Bééhwiisgání · Tó Hajiileehé · Tó Hweełhíní (Łį́į́łgaii Beʼekʼid) · Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh · Tʼiistsoh · Tłʼohchiní · Tłʼóoʼditsin (Jádí Haditʼįįh) · Tsé Ííʼáhí · Tséłgaii · Tsé Łichííʼ · Tsétaʼ Tóakʼoolí · Tséyaa Tó · Tsin Názbąs Siʼą́ · Yaʼniilzhiin/Naʼneelzhiin (dóó Chéchʼil Dah Łichííʼ)\nAnilí Yázhí (naalyéhé bá hooghan) · Atoołii Bitó · Bistahí · Chį́į́h Ntłʼizii · Chʼah Łizhin · Dáʼákʼeh Hótsaa · Dáʼákʼeh Ntsxaa · Dibé Yázhí Habitiin · Dził Łichííʼ · Giní Bitʼohí · Kʼaaʼłání · Kʼaiʼ Ńtʼiʼí · Łichííʼ Sinil · Lókʼaaʼ Sikaadtsoh · Náshdóí Baʼáán · Ńdíshchííʼ Dah Shizhóód · Niʼ Hotłʼiz · Séí Biiʼ Tó · Teeł Sikaad · Tó Łigaaí Háálíní (Tsé Yaayí) · Tó Łitso · Tʼáá Bííchʼį́įdii · Tʼiis Sikaad · Tʼiistah Diteelí / Tsiiʼ Łizhin · Tsé Binííʼtóhí · Tsédááʼtóhí · Tséʼékin · Tsé Ńdeeshgiizh · Tséyaa · Tsé Yaayí · Tsézhin Sinil · Tsídii Łichííʼ · Tsin Beʼekiní · Tsostsʼid Beʼekʼid · Tsʼahtah


Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bikeeʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bikeeʼ łitsooígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis marmoratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikeeʼ éí łitso łeh; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bikeeʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish tsʼitłxiihígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish tsʼitłxiihígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahidiitłʼintsoh Daʼííłʼíní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bidiltłish Shizhahí Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi dóó Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Echis pyramidum" deiłníigo dayózhí.\nÁsáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish tsʼitłxiihígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Rom 12 | `AUY | STEP | Kesí waásisono. Maníkó áfááraumai arumbó uwátínkáíntafeꞌa maarán-ááí óraaka simátimune. Kembiwí kentúma Maníkómbá améꞌa wentáféꞌa imáyáa éꞌa wení kísau aantemba maíyana aamoí uwátinkaino. Miyámó éꞌo éꞌa wen-ímáyáá éraiꞌa mósá maránááwe.\nManíkóní kísaumo máén-aai.\n1 Kesí waásisono. Maníkó áfááraumai arumbó uwátínkáíntafeꞌa maarán-ááí óraaka simátimune. Kembiwí kentúma Maníkómbá améꞌa wentáféꞌa imáyáa éꞌa wení kísau aantemba maíyana aamoí uwátinkaino. Miyámó éꞌo éꞌa wen-ímáyáá éraiꞌa mósá maránááwe. 2 Marapáꞌ-wáásímó sáwíꞌo ontembá ímba miyámó íyamba Maníkómó sin-ááísáféꞌa ewé síyana kentí imáyáa aúíꞌa uwátinkainaꞌa aú-waasiyaamba ónááwe. Miyámó éꞌo éꞌa Maníkómbó arááímo tain-ááí iséꞌa Maníkómó aamoimó in-ááí iséꞌa kawe-kísáú-ááí iséꞌa wení sásáꞌ-ímáyáámó imbá isánááwe.\n3 Maníkó úwoimo súwaꞌnai uráintafeꞌa maarán-ááí simátimune. Kentúma ímba maimaé iyéꞌa óraaꞌ-waasisa úne ímba seró. Maníkó túwaꞌnai isaꞌá ímba waásiti fasiꞌaénkáꞌán-ifo Maníkóní fasiꞌaénkáꞌá wení kísaumo máémba mindásafeꞌa imáyáa éꞌa kentúma ímba maimaé íyóro. 4 Kentúwawaaꞌa imáyáan-oro. Tíyayaanko wení kísau máísana moórá-mora-tantaako miyá isatá 5 miyáumai kesáá sáwífaꞌ-waasi méta Ísu Káráísitiyeta kááísamaisa mimbórá-súwawaaꞌa maꞌmáísa méraunanasa 6 Maníkó úwoi súwaꞌnai isatá moórá-mora-waasisa kentáásí kísausa máéndasafenasa Maníkó fasiꞌaémbá siménasa Maníkó fasiꞌaémbó timénamo kesáái simátímaꞌmae nóromo siyáinda éraiꞌ-aain-iye séꞌa miyán-oro. 7 Fasiꞌaémbó timénamo túwaꞌnai orómó siyáindawi miyán-oro. Fasiꞌaémbó timénamo kesí aambó aráátíméromo siyáindawi miyán-oro. 8 Fasiꞌaémbó timénamo fasiꞌátínkáaromo siyáindawi miyán-oro. Kentí óntamo tuwímbaimo tíméwi kaweꞌán-ofo miyán-oro. Káráwiyaawi kaweꞌán-ofo miyán-oro. Kaweꞌó uwátínkááwi aamoimó íyapakemba miyán-oro.\n9 Moórá-moramo tirumbó tímémba ímba karoꞌó síyamba éraikaꞌa tirumbá tíméro. Sáwí-kisau tínaaemba uwámeꞌa kawe-kísáú taꞌótóráaro. 10 Ísu Káráísitini waási ontáféꞌa mimbórá-ákúnkááníꞌa éꞌa póꞌa moórá-mora-waasi tirumbá timéꞌa moórá-mora-waasi túwíꞌa mósá máráámba aamoí éꞌa méraaro. 11 Fasiꞌaénkómpáꞌá imáyáa éꞌa ímba tuwesaraí ínaꞌa tiyáántán-kwimái Fasiꞌaénkóní kísau kaweꞌán-oro. 12 Ísu Káráísitimo kumíndasafeꞌo amuꞌmaréꞌo méraamba tirunkó aamoí ínana umbai-tántááꞌó kentópaꞌo wéraimba ímba imáyáamo íyamba fasiꞌámai méꞌa Maníkómpáꞌá inaí símae iyéꞌa ímba saagaaró. 13 Maníkóní waási ímbo tómbó makéwi túwaꞌnai eꞌa namuꞌ-waasímó tíyaꞌo éꞌa tóné naané tíméro.\n14 Sáwíꞌo uwátínkááwisafeꞌa Maníkóntáféꞌa sáwíꞌa uwátinkaao ímba síyamba kaweꞌá uwátinkaao seró. 15 Aamoimó owíséꞌa kewáráꞌá aamoín-oro. Ifiꞌó taawíséꞌa kewáráꞌá ifiꞌá taaró. 16 Mimbórá-ímáyáá éꞌa óraaꞌ-waasisa úne ímba síyamba moórá-mora-waasi túwaꞌnai eꞌa úwoi-kisauwaraꞌa máéro. Kesáfé-ímáyáámó ombá keyáása kaweꞌ-ímáyááwáráꞌ-wáásísá úne ímba seró.\n17 Sáwíꞌo uwátínkarewaꞌo éꞌa anondáá ímba miyá uwátínkáaro. Waási túrankaꞌa kaweꞌ-aantemba úmai méraaro. 18 Seyaafáꞌ-wáásífímbá faru úmai ménae séꞌa tiyáántán-kwimái miyáumai méraaro. 19 Sáwíꞌo uwátinkaiyaꞌo éꞌa anondáá ímba miyá íyamba méwana Maníkó anondáá sáwí-meyamba timíníye. Mindásafena Maníkón-aai aúfáífimba agaimaréna séna\nFasiꞌaénkó séna sáwíꞌo íyawini anondáá-meyambo tíménda mindá kendén-iye. Sáwí-kisausafeꞌa méyámbá timénaumne siyáiye\nagaimaréna siyáiye. 20 Minááí imáyáa éꞌa maarán-oro. Maníkón-aai aúfáífimba agaimaréna séna\nnamuro-wáásímó tááimo taimbó éꞌa tómbá tíméro. Namuro-wáásímó nontáfénamo tínkáímbo éꞌa tíméro. Miyámó íyasamo ésa sáwíꞌo uwátínkáántafesa tigaemá íníye\nagaimaréna siyáiye. 21 Sáwíꞌo owíní áwáuma ímba íyáákainifo kentí kawe-kísáúgó sáwí-kisaugomba íyáákaino.


Naałʼaashii - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Naʼashjéʼii dóó Naałʼaashii\nNaałʼaashii bitseeʼ naakiígíí\nNaałʼaashii bijáád dilkǫǫhí\nŁeeyiʼ naałʼaashii yázhí\nŁeeyiʼ naałʼaashii yishtłizhígíí\nŁeeyiʼ naałʼaashii bikágí ntłʼizígíí\nŁeeyiʼ naałʼaashii íiyisígíí\nChʼil bitʼaʼíyiʼ naałʼaashii\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashii\nNaałʼaashii bizééʼ ditłʼooígíí\nNaałʼaashiitsoh bijáád daalchíʼí\nNaałʼaashii éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikááʼgóó 2,870 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mygalomorphae" deiłníigo deiyózhí. Naałʼaashii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin).\nNaałʼaashii bidił sikaz, bílaʼashdlaʼii bílaʼ dóó bigaan éí sidoi\nNaałʼaashii binááʼ éélkid\nNaałʼaashii łaʼ éí tsin adaazʼaahgo yiiʼ dabighan, náánáłaʼ éí niʼgóó dabighan. Naałʼaashii bitłʼóól yee ndaʼatłʼoʼ áádóó éí aʼáán góneʼ sidáa łeh. Áádóó naalzheeh łeh, díí éí chʼosh yiyą́. Naałʼaashii yéigo danitsxaaígíí éí dadeesdoigóó áádóó dahódíłchʼilgóó dahólǫ́. Łaʼ bílaʼashdlaʼii éí naałʼaashii bilį́į́ ádeiłʼį́įgo yaa ádahályą́.\nLast edited on 28 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2018, at 20:31


Mósíʼiinééʼí bináyaah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nMósíʼiinééʼí bináyaah halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ailuroedus melanotis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí łigaigo yistłʼin; bináyaah dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łigai.\nMósíʼiinééʼí bináyaah halzhinígíí éí hashkʼaan dijéʼé dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mark 9 DOGNT - Ehkw'ı anaxèehsı̨, dǫ mǫ̀hdaa jǫ - Bible Search\n1Ehkw'ı anaxèehsı̨, dǫ mǫ̀hdaa jǫ nàgeèhzaa sìı Nǫ̀htsı̨ Wenàowoò k'ę̀ę̀ hòɂǫǫ enıìyah xè nàtso geɂį̀ kwe, ełaàgede ha nıìle,” Zezì hadı.\nZezì, Moses eyıts'ǫ Elıjah ełets'ǫ̀ gogede\n2Ek'ètaı dzęę̀ tł'axǫǫ̀ Zezì shìh danı̨ı̨chàa ka dekıìtła. Ekǫ whatsǫǫ̀ geèhkw'e ha Peter, James eyıts'ǫ John edexè agǫǫ̀là. Ekǫ gınadąą̀ Zezì eładı̨į̀ wègoèht'į̀. 3Wegoht'ǫǫ̀ degoo xè wek'e saı̨dı̨; dıı nèk'e ts'ǫ t'asìı wı̨ı̨zìı eyı lanì sıì degoo gǫ̀hłı̨-le. 4Ekìıyeè k'e Elıjah eyıts'ǫ Moses, Zezì ts'ǫ̀ gogede gınadąą̀ gìgoèht'į̀.\n5Peter Zezì ts'ǫ̀ hadı, “K'àowo, jǫ ts'eèhkw'e gogha nezı̨ dìì. Kǫ̀ą taı gots'ııhtsı̨; ı̨łè negha, ı̨łè Moses wegha eyıts'ǫ ı̨łè Elıjah wegha,” yèhdı. 6(Sıì geèhyeh t'à Peter dàdıì-adıı sìı yek'èezǫ-le kò adı.)\n7Hǫtsaa k'oh gımǫǫ̀ ajà. K'oh yìı gots'ǫ gots'edeè hǫt'e, “Dıı Seza hǫt'e, weghǫneehtǫ; weàhkw'ǫ!” hats'edıì hǫt'e.\n8Hanìkò Zezì wecheekeè edemǫǫ̀ k'egeet'į̀ là dǫ wı̨ı̨zìı gıaɂı̨-le, Zezì zǫ gıaɂı̨.\n9Shìhka gots'ǫ hodàgeède ekò Zezì hagòhdı, “Dǫ-wet'àaɂàa-deè naìdà gots'ǫ̀ ayìı weahɂı̨ı̨ sìı dǫ wı̨ı̨zìı ts'ǫ̀ haahdı-le,” gòhdı. 10Eyıt'à ayìı gıaɂı̨ı̨ sìı weghǫ dǫ wı̨ı̨zìı ts'ǫ̀ hagedı-le, eyı wecheekeè taı sìı Zezì “naìdà” ghǫ godee sìı dàdıì-adı gı̨ı̨wǫ t'à ełets'ǫ̀ zǫ gıghǫ gode.\n11Wecheekeè taı dageehke, “Dànìghǫ Nǫ̀htsı̨-yatıì-k'ègedìı-dǫǫ̀ nakwenàoɂǫǫ Elıjah t'akwełǫ̀ǫ̀ nììtła ha, gedı,” gıìhdı.\n12Zezì hagòhdı, “Ehkw'ı agedı, Elıjah t'akwełǫ̀ǫ̀ nììtła ha hǫt'e, t'asìı hazǫǫ̀ sınìhòɂà ha. Hanìkò nakwenàoɂǫǫ dıı hanì dek'enègı̨ı̨tł'è: Dǫ-wet'àaɂàa-deè daı̨ɂa ha eyıts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ gıgha wedę ha. 13Hanìkò sı̨ dıı hanaxèehsı̨, Elıjah hòt'a jǫ nììtła ı̨lè, hanìkò t'agı̨ı̨wǫ ts'ǫ̀ gıghàlaı̨dà. Dànì weghǫ dek'eèhtł'èe sìı wek'ę̀ę̀ agòjà hǫt'e,” gòhdı.\n14Zezì edecheekeè taı xè wecheekeè eyıì-le ts'ǫ̀ nègı̨ı̨de ekò, dǫ łǫ gımǫǫ̀ nàèhza, eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨-yatıì-k'ègedìı-dǫǫ̀ gots'ǫ̀ nàyagehtı gıaɂı̨. 15Dǫ hazǫǫ̀ Zezì gıaɂı̨ ts'ǫ̀et'ıì sıì gıgha enıìyah dìì. Gıts'ǫ̀ tı̨mǫgeède eyıts'ǫ gıts'ǫ̀ gode.\n16Zezì gots'ǫ̀ hadı, “Ayìı ghǫ Nǫ̀htsı̨-yatıì-k'ègedìı-dǫǫ̀ gıts'ǫ̀ nàyaahtı?” gòhdı.\n17Dǫ ı̨łè Zezì ts'ǫ̀ hadı, “K'àowo, seza nets'ǫ̀ nìıhtı̨. Seza ı̨nìłı̨ı̨ wets'ǫ̀-èlı̨ ts'ıhɂǫ̀ gode ha dìì. 18Įnìłı̨ı̨ wexèıdı taàt'eè dèè k'e ts'ǫ̀ nàyehxà xè wewà ts'ǫ goghoo at'ı̨, edeghòò ełek'eek'à eyıts'ǫ wekw'ǫǫ̀ ehkw'ı-ètsò at'ı̨. Necheekeè ı̨nìłı̨ı̨ xàdegıızhı ha dagııhke, hanìkò hagele ha dìì,” dǫ yèhdı.\n19Zezì gots'ǫ̀ hadı, “Naxı̨ dǫ yàahłı̨ı̨ sìı naxıgha ehkw'ı-ahodı-le. Dàwhaà ts'ǫ̀ naxıxè aht'e ha? Dàwhaà ts'ǫ̀ sınì tsį̀ahwhı ha?” Hadı tł'axǫǫ̀ dǫzhìa wetà ts'ǫ̀ hadı, “Neza sets'ǫ̀ wı̨ı̨hchı,” yèhdı.\n20Eyıt'à dǫzhìa Zezì ts'ǫ̀ geèhchì. Įnìłı̨ı̨ Zezì eɂı̨ ts'ǫ̀et'ıì, dǫzhìa hòtł'ò ts'ehłı̨ lat'ı̨ ayį̀į̀là. Dǫzhìa dèè k'e nàakw'o, k'edeɂà xè wewà ts'ǫ goghoo xàewì.\n21Zezì dǫzhìa wetà daehke, “Dàwhaà ts'ǫ neza dıı hanì nǫǫ̀?”\nDǫ yets'ǫ̀ hadı, “Dǫzhìa nechà-lea elı̨ ts'ǫ hanì hǫt'e. 22Įnìłı̨ı̨ ełaàyèhwhı ha nıwǫ t'à t'aats'ǫǫ̀ kǫ̀ dèk'ǫ̀ǫ nı nàkw'ıì ayehɂı̨, eyıts'ǫ tekw'ıì ayehɂı̨. Wegha t'asìı haąle ha dìì-le nı̨dè, etegoneèɂı̨ xè gots'àądı,” Zezì ts'ǫ̀ hadı.\n23Zezì yets'ǫ̀ hadı, “Dànìghǫ ‘haąle ha dìì-le nı̨dè,’ nı̨ı̨dı? Dǫ gıgha ehkw'ı-ahodıı sìı t'asìı hazǫǫ̀ gıgha dìì nıìle,” hayèhdı.\n24Ekòet'ıì eyı dǫ hadı, “Segha ehkw'ı-ahodı ne; sınì nàtso-le ch'à sets'àądı!” yèhdı.\n25Zezì dǫ łǫ wets'ǫ̀ tı̨mǫgeède goaɂı̨ ekò, ı̨nìłı̨ı̨ ts'ǫ̀ hadı, “Įnìłı̨ı̨, dıı dǫzhìa wedzıì goìle xè gode-le ha weghàlaneedà. Weyìı gots'ǫ xàı̨tłe nèehsı̨ eyıts'ǫ k'achı̨ wets'ǫ̀ anaąde-le,” yèhdı.\n26Įnìłı̨ı̨ whezeh, dǫzhìa sıì ts'ehłı̨ lat'ı̨ ayı̨į̀là tł'axǫǫ̀ yeyìı ts'ǫ xàèhtła. Dǫzhìa dǫ ełaı̨wo lanì wègaat'ı̨ t'à, dǫ hagedı, “Ełaı̨wo ne,” gedı. 27Hanìkò Zezì dǫzhìa wılà nıìchı gà nàwo ayı̨į̀là.\n28Zezì kǫ̀ goyaèhtła tł'axǫǫ̀ wecheekeè whatsǫǫ̀ dageehke, “Dànìghǫ goxı̨ ı̨nìłı̨ı̨ xàwedets'eezhı ha dìì?” gıìhdı.\n29Zezì gots'ǫ̀ hadı, “Įnìłı̨ı̨ dıı lanıı sìı yats'ehtı zǫ t'à xàdets'eezhı hǫt'e,” gòhdı.\n30-31Eyı kǫ̀ta gots'ǫǫ̀ nageèhde, Galılee nèk'e k'egıadè. Zezì edecheekeè hoghàgoehtǫ t'à edı̨į̀ geèhkw'ee sìı dǫ wı̨ı̨zìı yek'èezǫ ha nıwǫ-le. Zezì gots'ǫ̀ dıı hadı, “Dǫ-wet'àaɂàa-deè dǫ tł'aàgıhtè ha hǫt'e. Ełaàgıìhwhı ha eyıts'ǫ taı dzęę̀ t'à naìdà ha,” gòhdı. 32Hanìkò wecheekeè ayìı ghǫ adıı sìı gınıedì-le, eyı ghǫ dageehke ha gı̨ı̨wǫ kò t'asagedı-le.\nAmìı denahk'e elı̨?\n33Kǫ̀ta Capernaum nègı̨ı̨de. Kǫ̀ goyìı geèhkw'e ekò Zezì edecheekeè dagoehke, “Tı̨lı k'e nats'adè ekò ayìı ghǫ ełets'ǫ̀ nàyaahtı nǫǫ̀?” gòhdı. 34Hanìkò wecheekeè gıta ts'ǫ amìı denahk'e elı̨ gedı ghǫ ełets'ǫ̀ nàyagehtı ı̨lè t'à t'asagedı-le.\n35Zezì dèhkwà gà edecheekeè hoònǫ-daats'ǫ̀-nàke edegà geèhkw'eè agǫǫ̀là, hagòhdı, “Amìı denahk'e wet'àaɂàa elı̨ ha nıwǫǫ sìı dek'aɂį̀ elı̨ ladeewǫ ha hǫt'e, eyıts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ cheekeè elı̨ lanì ha hǫt'e,” gòhdı.\n36Eyı tł'axǫǫ̀ chekoa nechà-lea nıìchı gà wecheekeè gota nàwo ayı̨į̀là. Edegǫ̀ǫ̀ chekoa wemǫǫ̀ ayı̨į̀là gà edecheekeè gots'ǫ̀ hadı, 37“Amìı sıızì dahxà dıı chekoa nechà-lea lanıı ts'ǫ̀ nezı̨į̀ anıwǫǫ sìı sı̨ sets'ǫ̀ nezı̨į̀ anıwǫ hǫt'e. Eyıts'ǫ amìı sets'ǫ̀ nezı̨į̀ anıwǫǫ sìı sı̨ zǫ sets'ǫ̀ nezı̨į̀ anıwǫ nıìle, amìı jǫ ts'ǫ̀ sı̨ı̨hɂàa sìı eyı sı ts'ǫ̀ nezı̨į̀ anıwǫ hǫt'e,” gòhdı.\nAmìı gok'èch'a at'ı̨-le sìı goxè at'ı̨ hǫt'e\n38John Zezì ts'ǫ̀ hadı, “K'àowo, dǫ ı̨łè nıızì t'à ı̨nìłı̨ı̨ xàdeèzhì wets'aɂı̨. Goxè at'ı̨-le t'à, hat'ı̨ ha-le wèts'edı,” yèhdı.\n39Zezì yets'ǫ̀ hadı, “Wech'à weahɂǫ-le. Dǫ wı̨ı̨zìı sıızì dahxà enıìyah hòèhtsı̨ı̨ sìı whaà-le-t'ıì seghǫ godı nezı̨-le t'à gode ha nıìle. 40Amìı gok'èch'a at'ı̨-le sìı goxè at'ı̨ hǫt'e. 41Ehkw'ı anaxèehsı̨, Chrıst wets'ǫ aaht'e t'à amìı sıızì dahxà tı zǫ kò naxıghàı̨dì nı̨dè, wek'èxa t'asìı nezı̨ı̨ weghǫ̀t'à ha hǫt'e,” yèhdı.\nAmìı wets'ıhɂǫ̀ chekoa hołı̨ı̨ hogehtsı̨\n42Eyı tł'axǫǫ̀ Zezì edecheekeè ts'ǫ̀ dıı hadı, “Dıı lanıı chekoa nechà-lea gıgha ehkw'ı aehsı̨ı̨ sìı amìı hołı̨ı̨ hogehtsı̨į̀ agohɂı̨ı̨ sìı eyı dǫ wegha hoìla ha hǫt'e. Dǫ hanì hojıì hohtsı̨ ch'à wek'o k'e kwe nedàa wexeetł'ı̨ gà tègı̨ı̨xà nı̨dè wegha denahk'e nezı̨ ha hǫt'e. 43-44Naxılà t'à hołı̨ı̨ hoahtsı̨ nı̨dè wek'eahkà. Naxılà ı̨łè zǫ t'à welǫ whìle ts'ǫ̀ aahdaà aahjà nı̨dè naxıgha denahk'e nezı̨ hǫt'e. Hanì-le-ı̨dè naxılà nàke xè wehłı̨kǫ̀ ts'ǫ̀ anaxedle ha, ekǫ kǫ̀ naekwı hǫı̨lı̨ nıìle. 45-46Eyıts'ǫ naxıkè t'à hołı̨ı̨ hoahtsı̨ nı̨dè wek'eahkà. Naxıkè ı̨łè zǫ t'à welǫ whìle ts'ǫ̀ aahdaà aahjà nı̨dè naxıgha denahk'e nezı̨ hǫt'e. Hanì-le-ı̨dè naxıkè nàke xè wehłı̨kǫ̀ ts'ǫ̀ anaxedle ha hǫt'e. 47Eyıts'ǫ naxıdaà t'à hołı̨ı̨ hoahtsı̨ nı̨dè wedę aahłe. Naxıdaà ı̨łè zǫ t'à Nǫ̀htsı̨ Wenàowoò k'ę̀ę̀ hòɂǫǫ ts'ǫ̀ aahjà nı̨dè naxıgha denahk'e nezı̨ ha hǫt'e. Hanì-le-ı̨dè naxıdaà nàke xè wehłı̨kǫ̀ goyanaxegeehdè ha hǫt'e. 48Ekǫ ‘yììda ełaàde hǫı̨lı̨ nıìle eyıts'ǫ kǫ̀ naekwı hǫı̨lı̨ nıìle.’ 49Kǫ̀ t'à dewa nàtsoo laahde ha.\n50“Dewa nezı̨ hǫt'e, hanìkò dewa łedì-le ajà nı̨dè dànì łedì anajà lì? Dewa nàtsoo laaht'e eyıts'ǫ ełexè ts'èwhı̨į̀ aahda,” Zezì edecheekeè gots'ǫ̀ hadı.


Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\n(→ Tsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí)\nTsxilgháánézí bikézhoozh táʼígíí\nTsxilgháánézí bikézhoozh naakiígíí\nTsxilgháánézí bikézhoozh tʼááłáʼígíí\n(→ Tsxilghááh íiyisígíí)\nTáłtłʼááh tsxilghááh dah daalzhinígíí\nTáłtłʼááh tsxilghááh íiyisígíí\nTó ńlį́įyiʼ tsxilghááh niłhinígíí\nTó ńlį́įyiʼ tsxilghááh diłhiłígíí\nDziłtah tó ńlį́įyiʼ tsxilghááh\nTó ńlį́įyiʼ tsxilghááh yázhí\n(→ Tsxilghááh dadichʼízhígíí dóó bikʼéí)\nTsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́ — tʼáá hazhóʼó Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Salamandroidea" deiłníigo deiyózhí. Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí éí 600 ałʼąą ádaatʼé.


Hakʼaz gah - Wikiibíídiiya\nHakʼaz gah éí gah dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Deeteel Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepus arcticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 15–28di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai; bijaaʼ éí nineez dóó kʼíjíjin łeh.\nHakʼaz gah éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Wóódeʼełchíhii - Wikiibíídiiya\nWóódeʼełchíhii éí bijáád hastą́ą́ áádóó nahasdzáán bikʼáaʼgi 1,800go da anééhląąʼ ałʼąąh átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coreidae" deiłníigo dayózhí.\nWóódeʼełchíhii éí 0.27–1.77di asdzoh[?] (7–45 millimeters) áníłnééz łeh. Łaʼ éí niteel, náánáłaʼ éí áłtsʼóósí.\nDíí chʼosh éí deesdoigi dóó honeezílígi dahináa łeh.\n^ Schuh R T, Slater, J A. True Bugs of the World (Hemiptera: Heteroptera). Classification and Natural History Cornell University Press. 1995.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łizhin dóó łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łizhin dóó łitsxooígíí\nbitsiiʼ łizhin dóó łitsxooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łizhin dóó łitsxooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrilia barrabandi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łizhin dóó łitsxogo naashchʼąąʼ; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łizhin dóó łitsxooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nTsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łizhin dóó łitsxooígíí


2 Tésárónaika 2 - aúná-aimba simái tarúmakain-kwasai\n2 Tésárónaika 2\n1kentáásí kwaásiyono. kentáásí Ísóigo Ísu Káráísiti kuména kuntorupásinkainata kweséya ménaunda-ainta avora'á simátimenaumne.\n2évakarawai sésa Ísóigo Ísu á'a kunkáiye siráan-aimba íma anón-imayaa íyana tirunkó sáwí'a íno. mináímbó simátímakaawai kentí imáyáavinkena sirá. mirámó sembá Áánútu simásímakaiye sirá. kentávésa aúváívinkemba simásímakaiyewa sirá. náávaken-ainewa siráao.\n3minkámpár-áímbá kwésimatimewa'a árai'a siyé seváímpó'a maanáímbá avora'á simátimenaumpo ísáaro. Ísóigo Ísu kumíní-tawai íma úwoi kumínívo aiva'á sáwívarawai Áánútumba tínaaemba umámiyana sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwai sáwí-marupa'o iramó kaíkai'o kwéipa'o kumbéniwainonkaamba paáriniye.\n4évaka-tantaatavesamo kwaásimo sésa kesí ísóigoman-iye sésa mintántáákóná imáyáa mósá kwémaraambo éna aambá aunéna séna úwoisan-tantaa'an-ivo keyáá anómba úne séna Áánútuna mono'-náúmpá'á uména kampa'á séna kemá Áánútu úne síníye.\n5keinárawate maéwándara'a mináímbá simátímakaunda ímo tuwinkaráámbá tuwinkaráawe.\n6ívé'a sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwaimba aambá ítánkaraimba kwéisaawe. Áánútu séna sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwaina kanaamá kwétiye sínda-tawai mindá'á paáriniye.\n7ívé'a sáwísawaa-mayaima aúpá'á kwémayaawana sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwaimba aambá tawísíyankainana paáríndara'a sáwísawaa-mayaima avora'á paárínana\n8sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwaigwara'a paárínana Ísóigo Ísu ságayankwara'a kuména ááma áútinkena inkaména kwená asirayámbá maisuwáníye.\n9sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwai paáríndara'a Sáátáánigona asirayánkwárá'á paáréna ó'on-o'om-bayai ímo awánaraam-bayai kampa'-máyáí kwémaena\n10ó'on-o'on-tantaatavena kampar-áímbá simátiminasa sáwí-meyambo kwaíkwai'o ínín-ayampa'o koménaaon-kwaasi mináíntávésa áraire sénááowe. árair-aintavesa íma aamoí íyamba Áánutu sáwí-imayaaomo tátokaimpinkemba iyátínkáiwain-aaiyavesa íma aamoí íyamba póna Áánútu íma kawer-ámpá'á métinkaniye.\n11mirá-sáwí-kwáásí pósa minkámpár-áíntávésa áraire sénááowe. mirá-sáwí-kwáásí póna Áánútu étinkainana kampar-áínkó miwí asiramái tátorainasa kampar-áíntávésa árair-aimban-iye sénááowe.\n12miráumai árair-aintavesa kampar-áíné sésa sáwí'o kwéontavesa aamoí íyawai sáwí-meyamba timíníye. kemá Póro sé'a aiva'á sáwí-mayaigomba avowáí'a uráiwai paárínana Ísóigo Ísu kuména inkaména kwená asirayámbá maisuwáníye.\n13kentáásí kwaásiyono. Ísóigo arumbá kwétimiye. aiva'á Áánútu keinárawatavena séna sáwí-imayaaomo tátokaimpinkemba iyátinke'a kawer-ámpá'á métinkanaumne séna kwenamambá ai'marówana Áánútuna kwaási-i'a kunumátinkowa'a árair-aintave'a áraire siráantaveta aasiyaasí Áánúntumpa'a súwiya kwésimankaumne.\n14áséi-kwasai kosimátimewananaya kwená kwaási-i'a umátinkaina'a Ísóigo Ísu Káráísiti ságayankwara'a máyáipa'a uménaaontavena Áánútu tááyaraiye.\n15mindáyave'a asiramái mé'a kosimátímakaunda-aine aúváívimba agairáunda-aine tirumpimbá tátoraaro.\n16Ísóigo Ísu Káráísitiye Áánútu kentáásivowawe kentáásí imáyáa ésarai úwoi súwa'naa esarai aasiyaasí kentáásí imáyáa kawe'á kwéumasinkaayata Ísu Káráísitiye ménaundayaveta kwéamu'maraundayaawe.\n17Ísóigo Ísu Káráísitiye Áánútu kentáásivowawe kentí imáyáa kawe'á umátinkesarai asiramátinkaiyamba póna kentí mayáíyé kentááiye kawe'á íníntaveta námúnaa kwésune.\n< 2 Tésárónaika 1\n2 Tésárónaika 3 >


Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáago bízdílidígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáago bízdílidígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mochlus sundevallii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago bízdílid; bizééʼ éí łigai; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáago bízdílidígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí\nEʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ\ntsídii yáłtiʼí łibáhígíí\nEʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacus timneh" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binákʼee dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nEʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 20:16


Mąʼii bizaʼazis hólóní - Wikiibíídiiya\nMąʼii bizaʼazis hólóní éí łééchąąʼíigi áníłtso áádóó éiyá Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ałkʼidą́ą́ʼ mąʼii bizaʼazis hólóní tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ, dííshjį́į́góó éí Tasmania hoolyéedi tʼéiyá hólǫ́ǫ ndi. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii díí naaldlooshii "Sarcophilus harrisii" deiłníigo dayózhí.\nMąʼii bizaʼazis hólóní éí łizhingo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí naakigo da adéesʼeez[?] áníłnééz dóó 18 dahidídloʼ áníłdáás; baʼáádígíí éí 22di asdzoh[?] áníłnééz dóó 13 dahidídloʼ áníłdáas łeh. Mąʼii bizaʼazis hólóní éí alghałgo naaghá (naaldlooshii bitsʼin dóó bighaaʼ dóʼ yiyą́); nááná éí tłʼéeʼgo naagháa łeh.\nMąʼii bizaʼazis hólóní éí "Bizaʼazis Dahólónígíí dóó Daʼalghałígíí" tʼáá ałtso yilááh áníłtso; 1936-jįʼ náshdóí bizaʼazis hólóní ałdóʼ hólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ, áko ndi díí náshdóí éí ázdįįh.\nMąʼii bizaʼazis hólóní sidá.\n^ Guiler, E.R. 1983. Tasmanian Devil / R. Strahan Ed. The Australian Museum Complete Book of Australian Mammals. naaltsoos 27–28. Angus & Robertson ISBN 0-207-14454-0\nLast edited on 26 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2021, at 10:38


Náátsʼózídę́ę́ʼ gógooʼii - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ gógooʼii éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cuculus saturatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí dinilgai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ gógooʼii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.


Watch Scooby Doo! Pirates Ahoy! (2006) Full Free Online ~ WatchCartoonsOnline ~ kisscartoon ~ kimcartoon


Jádídlǫ́ʼii bidághaaʼ hólónígíí - Wikiibíídiiya\nJádídlǫ́ʼii bidághaaʼ hólónígíí\nJádídlǫ́ʼii bidághaaʼ hólónígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pheugopedius mystacalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bizééʼ łibá dóó łigai; bitéél éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nJádídlǫ́ʼii bidághaaʼ hólónígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Tłʼiish Tłʼiish íiyisígíí Tłʼiish báhádzidígíí Séítah tłʼiish báhádzidígíí\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macrovipera lebetina" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 3–4di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Naʼashjéʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii yistłʼinígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neoscona" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii yistłʼinígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 81 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí nímaz dóó yishtłizh dóó diłhiłgo yistłʼin łeh. Binááʼ éí ádaałtsʼíísí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Dahiitį́hii bizééʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii bizééʼ noodǫ́zígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Selasphorus calliope" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh dóó bitéél łigai; bikąʼígíí éí bizééʼ dinilchxíiʼgo noodǫ́ǫz łeh..\nDahiitį́hii bizééʼ noodǫ́zígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Béésh Łichíiʼii Haagééd (kinsááʼ) - Wikiibíídiiya\nBéésh Łichíiʼii Haagééd (kinsááʼ)\nBéésh Łichíiʼii Haagééd *\nBéésh Łichíiʼii Haagééd éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Naatʼáanii Nééz Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Bitłʼááh Bitoʼ Eʼeʼaahjígo éí siʼą́.\nBéésh Łichíiʼii Haagééd éí 36°50′06″N 109°03′40″W-gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Béésh Łichíiʼii Haagééd éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,987 adéesʼeez.GNIS\nTsé Łichííʼ Dah Azkání\nNaatʼáanii Nééz Bił Hahoodzodi kinsááʼ naaznilígíí


Tłʼoh dichʼíizhtah chʼał chʼilgo dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼoh dichʼíizhtah chʼał chʼilgo dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperolius tuberilinguis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.\nTłʼoh dichʼíizhtah chʼał chʼilgo dootłʼizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼiltaalkʼę́hé dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalkʼę́hé dinilbáhígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Harpagus diodon" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bijáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼiltaalkʼę́hé dinilbáhígíí éí naʼatsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii deilghał.


Alabé busuréliami kiti aʼlá pirélipa | Echi Biblia ¿piri ju japi aní?\nAlabé busuréliami kiti aʼlá pirélipa\nNé nokí suwaba echi oselí Proverbios Salomón osali alí jepuná oselí wiká busuréliami olá we alabé Onorúami kitra\n¿ACHA ta kuʼíriwa nijewia Jeobá? Ata machináliaká, a binésaré echi busuréliami japi ta aliwa echi binói Raʼicháala kitra. ¿A né bichíwali we aʼlá keʼré? ¿Acha ta kuʼíriwa we aʼlá pirea? Echi oselí Proverbios, echi silíami Salomón osali wiká busuréliami japi nikuuro suwaba namuti kitra japi ikí tamujé piréala. Ma ineba jaré namuti rikamti.\nBichíwipa Onorúami. Ata Jeobá amígowala nínalaká, a bichíwisaré echi. Salomón ko anili: “Bichiwi Jeobá né sulachí jonsa, alí ke japi riká mi nata. Suwaba japi ikí mi isimí nárika isí echi, alí echi binói isiima kiti mi we aʼlá wachía isiima” (Proverbios 3:5, 6). ¿Chúriká newaré japi ta a bichiwi Onorúami? Najátika alí nijéwika suwaba japi echi nulá. Ata nokisáaká echi, a nokibóalé japi tamujé piréala we aʼlá nima kiti ta aʼlá kanílitipa echi tamujé Onolá sulala alí néwariwélima japi echi Diablo ko we ikaléami ju alí we chati (Proverbios 27:11).\nWe aʼlá piréliwami jarecho yúa. Tasi me siné echi yena newaleli echi Onorúami nikúurala echi wénwala alí kúchuwala japi riká jipi. Onorúami busurewi echi kunala: “Kanílika isí mujé upila yúa japi mi né chokichí jona olá”, echi riká natáriwa japi ke nakulíwisaré bilecho yúa (Proverbios 5:18-20). Echi capítulo 31 Proverbios bineriwa echi upila piri isíisaré kiti riwítami nima echi kunala kitra alí kúchuwala alí kiti we aʼlá natéami niraa inérami nima. Alí echi kúchuwala ko tániwa kiti nijéwima kipi wénwala (Proverbios 6:20). Jepuná oselí ayénachó aní japi we natéami ju echi amigo, alí jéaní japi rusurúami níbalé ke ta napawínalami nísaká jarecho yúa (Proverbios 18:1). Chíkoré we natéami ke oliwá aʼláala amigos, a be ta we aʼlá machisáré jépuká yúa napawipo kiti ta ke éenapa echi pagótami yúa japi nokiiri chati namuti (Proverbios 13:20; 17:17).\nWe aʼláala pagótami níliwa. Echi oselí Proverbios we natéami busuréliami olá japi nikuuro kiti ta aʼlá pirélipa alí kiti ta ke nataba echi namuti japi ke aʼlá ju. Jarecho busuréliami ko nikuuro kiti ta ke rikupa alí kiti ta we nóchami niba (Proverbios 6:6; 14:30; 20:1). Ayénachó aní japi ta ikiboa karú ikiwáami ata nokisáaká namuti japi echi Onorúami nuláala aní japi ke aʼlá ju (Proverbios 14:12). Ayénachó ta a aliwa busuréliami kiti ta ke choliwéami niwaba tamujé sulala, “kiti echi kitra machiina japi isimí japi bitélima” (Proverbios 4:23).\nJepuná busuréliami ko ma a kuʼíroli wiká mili pagótami japi aʼlá pirélima, alí jipi ko jepuná pagótami ma machí kiti we aʼlá ju japi Jeobá nulé sinéami pagótami.\n(Jepuná ko uchúi echoná oselichi Proverbios.)\n¿Piri ta omero binea echi oselí Proverbios kitra?\n¿Chu iyiri Proverbios ju japi nikuuro kiti ta bichíwipa Onorúami alí kiti ta we aʼlá pirélipa jarecho yúa alí kiti ta aʼláala pagótami niba?\n¿Chúsiá ta piré? ¿Chúriká a omérosaré né aʼlá bichíwali kanilia? ¿A nijímiré kaníliwami echi winomí, echi machiwáami alí walubéala wiliwáami? Salomón ko a oméroli machiyá jepuná kiti echi ko a olali wabé wikabé winomí, we aʼlá nátami nili alí we aʼlá nijéwiliami nili. Ayénachó, olali suwaba japi ikí nakili alí niwili umukí yúa we baʼóami. Weli namuti niwali, japi riká kalí, alí bineli suwaba namuti japi ikí machiwái japalí echi biteili. ¿Alí piri riwali? Echi oselí Eclesiastés ko aní kiti echi Salomón ko a mayeli kiti echi ko ke me natéami nili. Alí biché, ¿piri biché isimí kiti tamujé bitéala we natéami nima? Salomón ko anili jepuná: “A majaa echi Onorúami japi né bichíwali ju alí nijewi echi nuláala. Kiti suwaba jepuná ju japi isíisaré echi rejoy” (Eclesiastés 12:8, 13).\nAlabé busuréliami kiti aʼlá pirélima


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bijáád łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bijáád łizhinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bijáád łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dacnis nigripes" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizh; binákʼee dóó bizééʼ dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bijáád dóó bikeeʼ éí łizhin ałdóʼ; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh łeh.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bijáád łizhinígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 2 Atsá Biyáázh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼał hataałí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał hataałí łikizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudacris illinoensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nChʼał hataałí łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼil bijeeh yidlání bízdílidígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bízdílidígíí\nChʼil bijeeh yidlání bízdílidígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bidiltłish Shizhahí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris habessinicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh dóó disxǫs; binághah dóó bitsiiʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí halchííʼ; biwos éí łitso; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitłʼaaʼ diniltso.\nChʼil bijeeh yidlání bízdílidígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Your search for the postposition -ee by means of in weather has returned 3 entries\nCh’ééh jiyáán hooghangóó dah dii’ągo shee nikihoníłt.\nwatermelon home-toward up 3-1-move.SRO.P 1-with area-start-rain.P\nWhen I set out for home with the melon it started to rain on me. (YM 1987:346)\nCh’ééh jiyáán hooghangóó dah dii’ągo shee nikihoníłt.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii dinilzhinígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii dinilzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cataponera turdoides" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Cataponera"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí halbá; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łitsxo.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsétátʼah nahatʼeʼiitsoh - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Bizaʼazis Dahólónígíí Nahatʼeʼiitsoh dóó bikʼéí Tsétah nahatʼeʼiitsoh\nTsétátʼah nahatʼeʼiitsoh éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Petrogale assimilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bibid dóó bizééʼ éí łigai.\nTsétátʼah nahatʼeʼiitsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ halzhinígíí\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ halzhinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saxicola rubicola" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bizééʼ éí halzhin; bitłʼaaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Dziłtahí - Wikiibíídiiya\nDziłtahí éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nDziłtahí éí 26.79 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 8,592 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nDziłtahí éí 32°50′04″ NHK dóó 116°46′14″ EʼE-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,834 adéesʼeez.GNIS


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquila adalberti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 29–33di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binááʼ dóó bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łizhin dóó łigaaígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saxicola caprata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó dah łigai; bitłʼaakááʼ éí łigai ałdóʼ; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Tsétah dilchʼóshiiłchííʼ - Wikiibíídiiya\nTsétah dilchʼóshiiłchííʼ éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lagonosticta sanguinodorsalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łichííʼ; binághah éí dibéłchíʼí; bitseeʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dibéłchíʼí.\nTsétah dilchʼóshiiłchííʼ éí chʼil binááʼ yildeeł.


Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dlǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dlǫ́ʼii\nBiʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dlǫ́ʼii éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Martes zibellina" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 16–22di asdzoh[?] áníłtso; bitseeʼ éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitseeʼ éí ditłʼo; bikeeʼ éí diłhił.\nBiʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dlǫ́ʼii éí gah dóó tsídii yázhí dóó chʼał dóó naʼastsʼǫǫsí dóo naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naaghá; chéłchaaʼ dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Wóláchííʼ deildeełí (éí doodaiiʼ éí Wóláchííʼ deiyání) éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vermilingua" deiłníigo dayózhí. Wóláchííʼ deildeełí dóó ndilnaʼii éí Biwooʼ Ádaałtsʼíísígíí dah yikahjí atah daasdzoh (Ndaʼałkaahí éí "Pilosa" deiłníigo dayózhí).


Tsintah dahiitį́hiichilí - Wikiibíídiiya\nTsintah dahiitį́hiichilí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsintah dahiitį́hii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaethornis idaliae" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 2–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís dóó bitʼaʼ éí dootłʼizhgo disxǫs; bitseeʼ éí łizhin dóó kʼídzígai; bidaaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó shiyish.\nTsintah dahiitį́hiichilí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Odorrana nasica" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ; binághah dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bijáád éí łibáago noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dinilgai; bíchį́į́h éí deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼíshiibeezhii bitłʼaakááʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼíshiibeezhii bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Periparus rubidiventris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilzhin; bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bináyaah éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼíshiibeezhii bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Tónteel tsídiitsoh bitsiiʼ diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel tsídiitsoh bitsiiʼ diniltsxooígíí\nTónteel tsídiitsoh bitsiiʼ diniltsxooígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoebastria albatrus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 33–37di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bitsiiʼ éí diniltsxo; bidaaʼ éí dinilchííʼ.\nTónteel tsídiitsoh bitsiiʼ diniltsxooígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ hazéítʼą́ʼí - Wikiibíídiiya\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ hazéítʼą́ʼí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atlantoxerus getulus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hazéí éí 15–19di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dinilgai łeh; binákʼee éí łigai; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ hazéítʼą́ʼí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bináyaah dah dzílchiiʼígíí - Wikiibíídiiya\nbináyaah dah dzílchiiʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bináyaah dah dzílchiiʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacara mitratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 13–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ dóó binákʼee éí halchííʼ; bináyaah dah dzílchiiʼ; bidaaʼ éí dinilgai dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bináyaah dah dzílchiiʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nTsídii yáłtiʼí bináyaah dah dzílchiiʼígíí


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trapelus lessonae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsídiishzhiin naʼatłʼoʼí bitseeʼ nteelígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí bitseeʼ nteelígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euplectes axillaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; biwos éí halchííʼ; bitseeʼ éí nteel łeh; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilzhin dóó bitéél łibá.\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí bitseeʼ nteelígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii dibéłchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Climacteris rufus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí tsineeshbízhii ndahalin, áádóó éí tsineeshbízhiigi átʼéego tsintahgi dahiná.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá. Bikąʼígíí éí bitéél diłhiłgo noodǫ́ǫ́z, baʼáádígíí éí bitéél dinilgaigo noozǫ́ǫ́z.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii dibéłchíʼígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 21:51


Tódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní - Wikiibíídiiya\nTódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní\nTódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní *\nTódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Dziłtsį́įdi Bedaʼakʼid Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nTódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní éí 5.2 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] áníłtso, áádóó áadi 222 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní éí 37°57′27″ NHK dóó 119°07′19″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tódíkʼǫ́ǫ́zh Dah Siyíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,781 adéesʼeez.GNIS


José gajmíi̱n angui̱i̱n | Libro ga̱jma̱a̱ numuu Biblia\n¡ATAYÁÁ xtáa gíná, nándáa rí gíʼthu̱u̱n imbo̱o̱ dxámá bugi̱! Ikhaa ni̱ndxu̱u̱ José. A̱ngui̱i̱n ndiʼkhún nigujua̱a̱ náa xa̱bu̱ bi̱ nagún náa Egipto. Ikhí José muni̱i̱ xóo mbáa esclavo. Náa numuu dí nini̱i̱ raʼkhí kayuʼ tikhu a̱ngui̱i̱n José rá. Numuu rí nixígu̱u̱n kuyáá.\nAnu̱ún ikhiin, Jacob, nindoo kaʼyoo wéñuʼ José. Nimajkuu itháan rí asndu niʼni mbá xtíin mbi̱jua̱ rí mitsaan. Índo̱ rí 10 a̱ngui̱i̱n bi̱ guanii ndiyáá rí Jacob nandoo kaʼyoo wéñuʼ José, nigi̱ʼdi̱i̱ nixígu̱u̱n kuyáá ga̱jma̱a̱ niguiñunʼ kuyáá. Mú nirígá imbo̱o̱ numuu rí niguiñunʼ kuyáá.\nJosé nixnúu a̱jma̱ xnuʼndaa. Nájma̱ xnuʼndoo José ndiʼyoo rí a̱ngui̱i̱n nusmbati̱gu̱u̱n náa ikhaa. A̱ngui̱i̱n José niguiñunʼ kuyáá itháan índo̱ niʼthún rí nigundaa.\nMbóo mbiʼi, índo̱ rí a̱ngui̱i̱n José bi̱ guanii kuwa ruñún mugiu̱u̱ anu̱ún, Jacob na̱ndo̱ʼo̱o̱ José rí maʼga̱ gáʼñun xú káʼnii kúwi̱i̱n. Índo̱ a̱ngui̱i̱n nduyáá rí José xtáa ra̱ʼkha̱, tikhun dí ikhiin nithi: ‹¡Guxíyáalu!›. Mú Rubén bi̱ giʼnii, naʼthí: ‹¡Na̱nguá, xúni̱ rúʼko̱!›. Rí ni̱ni̱, nidama̱ʼa̱a̱n José náa mbá pusu rí mixooʼ. Ikhú natri̱gi̱i̱n mu munimbaníí káʼnii gúní gajmiún ndxájun José.\nÍndo̱ rí kuwa runi rígi̱ naguwáʼ tikhun ismaelitas. Judá naʼthúún bi̱ tikhu a̱ngui̱i̱n: ‹Mugujua̱a̱lú náa xa̱bu̱ ismaelitas›. Ikhaa rúʼko̱ rí ni̱ni̱. ¡Nigujua̱a̱ José ga̱jma̱a̱ 20 mbújkha̱a̱ plata! ¡Raʼkhí kayuʼ ni̱ni̱ ga̱jma̱a̱ tagáwinʼ a̱jkiu̱ún kuyáá!\nNdiéjunʼ gútháán anu̱ún a̱ngui̱i̱n José rá. Nuxi̱ya̱a̱ mbáa tsu̱jtuunʼ ga̱jma̱a̱ nuxuma̱ʼ mbaʼa nuthu xtíñuu José dí mitsaan náa eʼdxuu tsu̱jtuunʼ. Ikhú nuyegun xtíñuu náa anu̱ún Jacob ma̱ngoo nuthi: ‹Ndiya̱a̱xu rígi̱. Atayáá, á mu rí ikhaa xtíñuu José›.\nJacob ndaʼyoo rí ikhaa xtíñuu, ikhú eʼthí. ‹Mbáa xujkhú xáná nixíyáa José.› Ikhaa rúʼko̱ rí nindúún a̱ngui̱i̱n José rí mandxaʼwáminaʼ anu̱ún. Ra̱ʼkhá tháán xtáa gíná Jacob. Ikhaa nambiyaʼ mba̱yu̱u̱ʼ mbiʼi. Mú José na̱nguá nikháñu. Guʼyáá káʼnii nigíʼnu náa nigún ku̱ya̱a̱.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Suiriri suiriri" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Suiriri"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii bitseeʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii bitseeʼ noodǫ́zígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii íiyisígíí Naʼashǫ́ʼii dichʼízhii dóó bikʼéí\nNaʼashǫ́ʼii bitseeʼ noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callisaurus draconoides" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naʼashǫ́ʼii "Callisaurus"-jí atah yisdzoh.\nDíí naalnoodí dichʼízhí éí 5–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z dóó nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii bitseeʼ noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dijádídlǫ́ʼí yishtłizhí diltʼóshígíí - Wikiibíídiiya\nDijádídlǫ́ʼí yishtłizhí diltʼóshígíí\nDijádídlǫ́ʼí yishtłizhí diltʼóshígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tó wónaanídi tʼéiyá hólǫ́, tʼáá hazhóʼó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łání, ńléidi éí ádin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galerida cristata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitéél éí łizhingo łikizh; bidaaʼ éí łibá.\nDijádídlǫ́ʼí yishtłizhí diltʼóshígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tábąąsdísítsoh bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísítsoh bitéél łikizhígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vanellus melanocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; bitéél éí łizhin dóó łigaigo łikizh; bitsiitʼáád dóó bizééʼ éí halzhin; bijáád éí łitsxo.\nTábąąsdísítsoh bitéél łikizhígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Tłʼééʼjí magí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Magí dóó Magí Ndahalinígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ magí\nTłʼééʼjí magí yishtłizhígíí\nTłʼééʼjí magí bibid halbáhígíí\nTłʼééʼjí magí bílaʼ łibáhígíí\nTłʼééʼjí magí bitsiitsʼiin łizhinígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼééʼjí magí\nTłʼééʼjí magí diłhiłígíí\nTłʼééʼjí magí bítááʼ łigaaígíí\nTłʼééʼjí magí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aotus" deiłníigo dayózhí. Tłʼééʼjí magí éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí magí éí 15–22di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh; bitseeʼ éí 16–22di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitso łeh; biniiʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó kʼíjíjin.\nTłʼééʼjí magí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nAłhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼééʼjí magí


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ádaałtsʼísígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ádaałtsʼísígíí éí táyiʼ chʼał dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophryne" deiłníigo deiyózhí. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ádaałtsʼísígíí éí 14 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1–3di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Tábąąh chʼosh haalzheehii łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼosh haalzheehii łizhinígíí\nTábąąh chʼosh haalzheehii łizhinígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Ahééháshį́įhdi éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haematopus bachmani" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí nineez dóó łichííʼ ałdóʼ.\nTábąąh chʼosh haalzheehii łizhinígíí éí tábąąh łeeyiʼ chʼosh dóó chʼosh bitsʼaʼígíí dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyornis glaucicomans" deiłníigo dayózhí.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Tónteel tłʼiish - Wikiibíídiiya\nTónteel tłʼiish łizhin dóó łigaaígíí\nTónteel tłʼiish chį́į́shchʼį́dígíí\nTónteel tłʼiish dinilgaaígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tónteel tłʼiish\nTónteel tłʼiish naashchʼąąʼígíí\nTónteel tłʼiish bitseeʼ nteelígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish diłhiłígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łizhinígíí\nTónteel tłʼiish éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tónteel tʼáá áłtso biyiʼdi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Haʼaʼaahjí Tónteel. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophiinae" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish bikʼos nteelígíí éí 57 ałʼąą ádaatʼé.\nTónteel tłʼiish éí łóóʼ dóó chʼoshłóóʼ deilghał łeh.


Dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii łitsxooígíí (éí doodaiiʼ éí Dlǫ́tʼą́ʼí łichííʼí) éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cynictis penicillata" deiłníigo dayózhí.\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii łitsxooígíí éí 9–13di asdzoh[?] áníłtso (bitseeʼ éí 7–10di asdzoh[?] áníłnééz), áádóó éí tʼááłáʼígo da dahidídloʼ áníłdáás. Biniiʼ éí mąʼiiłtsooí biniiʼ nahalin; nááná éí binááʼ łichííʼ; bijáád éí ádaałtsʼíísí, áádóó éí bitseeʼ ditłʼoʼ.


Tsídiiłbáhí bináyaah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłbáhí bináyaah łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chondestes grammacus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił dóó yishtłizhgo łitso; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łizhin; binákʼee dóó bináyaah éí łigai; bikʼos éí dah dzíltso; bidaaʼ éí łibá.\nTsídiiłbáhí bináyaah łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mósí bizaʼazis hólóní - Wikiibíídiiya\nMósí bizaʼazis hólóní éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́, áádóó éí hastą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dasyurus" deiłníigo deiyózhí.\nMósí bizaʼazis dahólóní éí tsintahgi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi naakai, áádóó éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naakai. Jį́įgo éí baʼáandi daʼałhosh. Azhą́ nihookááʼ naakai łeh ndi, łahda tsinlátahgi ndaaldeeh ałdóʼ.\nDíí naaldlooshii éí mósí dóó dlǫ́ʼii yił ahidanoolin, áádóó éí mósígi ádaníłtso łeh; bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ áádóó éí łigaigo daalkizh.\nDíí naaldlooshii éí daʼalghałgo naakai; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó gah yázhí deilghał. Łahda tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ yishtłizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ yishtłizhígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mastigodryas boddaerti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 50–75di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bibid dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ yishtłizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí yilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąh naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii - Wikiibíídiiya\nTábąąh naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trioceros ellioti" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bikágí éí dichʼíízh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nTábąąh naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bizééʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bizééʼ noodǫ́zígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bizééʼ noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia magomberae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ łeh; bizééʼ éí diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bizééʼ noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nDíí naaltsoos 11 Atsá Biyáázh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tséʼédǫ́ʼítsʼóóz - Wikiibíídiiya\nTséʼédǫ́ʼítsʼóóz éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diopsidae" deiłníigo deiyózhí. Tséʼédǫ́ʼítsʼóóz éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 194 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–14 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí łibáa łeh; łaʼ éí daalzhin. Tábąąhgi éí dahiná; chʼosh chʼééh digháhii éí bichʼiyąʼ.