Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh dinilzhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Tsxilghááh Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí Tsxilghááh dadichʼízhígíí dóó bikʼéí Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh dinilzhinígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calotriton arnoldi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo łibá dóó dinilgaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Atʼąąʼ yiníłʼíní bizééʼ dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąąʼ yiníłʼíní bizééʼ dinilgaaígíí\nAtʼąąʼ yiníłʼíní bizééʼ dinilgaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Automolus paraensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá.\nAtʼąąʼ yiníłʼíní bizééʼ dinilgaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Táłkááʼ nahachaʼí - Wikiibíídiiya\nTáłkááʼ nahachaʼí éí wóósitsʼílí dóó tó bichʼosh dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 34 ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mesovelioidea" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼosh éí tó siyínígíí dóó beʼekʼid bibąąhgi dahólǫ́. Bitsʼíís éí 1–3.5 mm ádaníłtso łeh, áádóó éí diłhił dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ.


Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał łibáhígíí\ndziłtah chʼał łibáhígíí\nEʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał łibáhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysopaa sternosignata" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Chrysopaa"-jí atah yiszoh.\nDíí chʼał éí 0.5–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nEʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Dzidzé yiłchozhii łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nDzidzé yiłchozhii łikizhígíí\nDzidzé yiłchozhii łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laniisoma elegans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitso dóó diłhiłgo halkizh; bidaaʼ éí diłhił.\nDzidzé yiłchozhii łikizhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDahtsʼaaʼ bidzidzeʼ deiłchozhii\nDahtsʼaaʼ bidzidzeʼ yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí · Dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ yiłchozhii biwos tsédídéhígíí · Dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ yiłchozhii łibáhígíí


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nnaalnoodí dichʼízhí diłhiłígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sceloporus mucronatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalnoodí dichʼízhí éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łibáago naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí halzhin łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼizhaazhiitsoh yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiitsoh yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdoides squamulata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh; bitsiitʼáád dóó bitéel éí dinilbáago yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiitsoh yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dilkǫǫhí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dilkǫǫhí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dilkǫǫhí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macroprotodon" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish dilkǫǫhí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tłʼiish éí 20–25di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh, áádóó éí naʼashǫ́ʼii deilghał łeh; chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tseewoshí yishtłizhí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí yishtłizhí bizééʼ halzhinígíí\nTseewoshí yishtłizhí bizééʼ halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallaxis rutilans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí halzhin; bítłʼah éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łizhin.\nTseewoshí yishtłizhí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Atʼąątah chʼał kʼaasdáhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼał kʼaasdáhígíí\nAtʼąątah chʼał kʼaasdáhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dibénééz Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ranitomeya summersi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsxogo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nAtʼąątah chʼał kʼaasdáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Luke 24, The New Testament of our Lord and Saviour Jesus Christ (APWNT) | The Bible App\n1Áí iskąą hik’e godilziníí bijįį dázhǫ́ t’ałbįgo tsébii’i’áńyú łikągolchini iłch’į’daizlaa n’íí odaizné’, ła’i ałdó’ yił hikai. 2Tsébii’i’áńyú hikaigo tséé daadin’ą́ą́ n’íí yó’olyiz lę́’e. 3Ákóṉe’ ha’ákaigé’ Jesus nohweBik’ehń bits’íhíí doo hwaa da lę́’e. 4Hayúshą’ daanzįná’ nṉee naki bidiyágé dázhǫ́ bik’enadidlaadi bit’ahgé’ nazįį silįį: 5Isdzáné tsídaadolyizgo hayaa ádaadzaa nt’éégo nṉeehíí gádaabiłṉii, Hat’íí bighą hiṉáhi nanezna’íí bitahyú hádaadeł’į́į́? 6Áń doo hwaa da, naadiidzaa: t’ah Gálileeyú naghaaná’ gádaanohwiłṉii n’íí bénádaałṉiih shį, 7Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee binchǫ’ daagolííníí baa shich’ilteehgo tsį’iłna’áhi biká’ dastsaah, áíná’ taagi jįį hileehgo naadiishdáh. 8Áík’ehgo áí áṉíí n’íí yénádaalṉiih. 9Tsébii’i’áńgé’ nákaiyú łats’ádahíí ła’íí ła’ Jesus biké’ hikahíí ałdó’ bił nadaagosṉi’. 10Mary Mágdalene, Jóanna, ła’íí Mary, James bimaa, ła’ isdzáné biłgo nadaal’a’á díí yił nadaagosṉi’. 11Ndi daazhógo ádaaṉii daanzįgo doo daayodląą da. 12Áíná’ Peter nádiidzaago tsébii’i’áńyú nádilwod; hayaa adzaago ákóṉe’ déz’įįd, nak’ą’łigai n’íí daazhógo siṉilgo yiłtsąą, áík’ehgo t’ąązhį’ gowąyú onádzaa, hagoshą’ ágodzaa nzįgo.\n13Da’áí bijįį ła’ naki dilt’eego Jerúsalemhíí da’dáńyú gosts’idi dahgostǫ’yúshįgotah, Emmáus golzeeyú dezh’aazh. 14Díí ánágot’įįłíí dawa yaa łił nagolṉi’go goldoh. 15T’ah yádaałti’go łił nagolṉi’ nt’éégo Jesus bit’ah nyáágo bił dahiskai. 16Áíná’ daineł’į́į́ ndi hadń át’ííníí doo bídaagołsįįd da alzaa lę́’e. 17Jesus gádaabiłṉii, Hat’íílá baa łił nagołṉi’ goldoh, doo nohwił daagozhǫ́ǫ́ dago? 18Dała’á, Cléopas holzéhihíí, gábiłṉii, Ya’ dáni zhą́ Jerúsalemyú asta’ńyáhi, áníi áígee ánágot’įįłíí doo bígonłsį́ da née? 19Hago ágolzaahi áłdołṉii? ṉii, Jesus. Áík’ehgo gánádaabiłdo’ṉiid, Jesus, Názarethgé’ nlínihi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi, dázhǫ́ ízisgo áná’ol’įįłi, biyati’ nłdzili, Bik’ehgo’ihi’ṉań ła’íí nṉee dawa biṉááłihi áłn’ṉii. 20Áń dánohwíí nohwi’okąąh yebik’ehi itisyú nadaandeehíí ła’íí nohwá nadaant’aahíí bángot’aahgo bidizideego ndaistįį, áígé’ tsį’iłna’áhi yiká’ daizes‐hįį: 21Áíná’ nohwíí Israel hadaasiit’i’íí hasdánohwiṉiił lą́ą́ daandzį: n’íí díí ánágot’įįł n’íí yúshdé’ taagi jįį silįį. 22Nohwitahgé’ ła’ isdzáné nohwił díyadaagot’eego ádaanohwizlaa, áń dázhǫ́ t’ałbįná’ tsébii’i’áńyú okai lą́ą́; 23Ndi Jesus bits’íhíí ákú doo hwaa da lą́ą́go, t’ąązhį’ nakai gádaaṉiigo, Bik’ehgo’ihi’ṉań binadaal’a’á yaaká’gé’hi nohwich’į’ ch’í’ṉah ádaadzaago gádaanohwiłṉii, Jesus hiṉaa. 24Ła’ bił nahikaihíí tsébii’i’áńyú okai, isdzáné da’ádaaṉii n’íí k’ehgo yaa hikai: ndi Jesus doo hwaa daayiłtsąą da. 25Áígé’ Jesus gádaabiłṉii, Nohwíí nṉee doo daagoyáni daanołínihi, Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí nadaagosṉi’íí doo dáhah daahołdląąh da: 26Christ áík’ehgo biniigodilṉe’go áígé’ yee ízisgo at’ééhíí baa godidot’aałgo dábik’eh lą́ą́ née? 27Mosesgé’ godezt’i’go Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí ádaaṉiihíí dawa, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’eda’ashchiiníí dahot’éhé dabíí baa k’e’eshchiiníí hat’íí golzeego ágolzeehíí yił nadaagosṉi’. 28Gotah dezh’aazh n’ííyú dák’ad nikáh: Jesus bádn dayúweh dahiyaa nt’éégo, 29Nił nahátąą le’, daabiłṉiigo nádaabokąąh; ałk’iná’ o’i’ą́ą́, k’ad tł’é’ goleeh, daabiłṉii. Áík’ehgo yił ha’ákaiyú yił naháztąą. 30Da’iyąągo bił dinezbįhgo báń náidn’ąągo ya’ahénzįgo oskąądná’ iłk’íyíné’go baa daizné’. 31Áníita áígee hadń át’į́į́ shįhíí nzhogo daayiłtsąą; nt’éégo Jesus dádaineł’į́į́zhį’ yitł’ąą tsídaazghal. 32Gádaałiłdi’ṉii, Nohwijíí dázhǫ́ diltłi’ ngonolįgo at’éé, itínyú nohwich’į’ yałti’ná’, áń Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’eda’ashchiiníí hat’íí ṉiigo aṉííhíí baa nohwił nagolṉi’ná’. 33Áígé’ dagoshch’į’ nádiit’aazhgo Jerúsalemyú onát’aazh, ákú łats’ádahíí ła’íí nṉee ła’ ishhah dała’ádaat’eego baa n’áázh, 34Nt’éégo gádaabiłṉii, NohweBik’ehń da’aṉii naadiidzaa lą́, Simon bich’į’ ch’í’ṉah ádilzaa ałdó’. 35Nṉee áníi n’áázhíí itínyú hago ágodzaahíí, ła’íí hago at’éégo Jesus báń iłk’íyíné’gee yínádaagosdzįįdíí yaa nadaagosṉi’.\n36Gádaaṉiiná’ Jesus dabíí áí bitah sizįį silįįgo gádaayiłṉii, Iłch’į’gont’ééhíí bee nohwich’į’ goz’ąą le’. 37Ndi bił díyadaagodzaago tsídaadesyiz, ch’iidn daahiiltsąą daanzįgo. 38Jesus gádaabiłṉii, Hat’íí bighą tsídaadołyiz? Hat’íí bighą na’ódikidíí nohwiini’ biyi’ begoz’ąą? 39Shigan ła’íí shikee daanéł’į́į́, da’aṉii shíí ásht’į́į́: shídaadołṉih, áík’ehgo bídaagonołsįįh; ch’iidn bits’í ła’íí bits’in doo golį́į́ da go’į́į́, daał’įį go’į́į́ nkoh, shíí shits’í ła’íí shits’in golį́į́. 40Ánṉiidná’ bigan ła’íí bikee yił ch’í’ṉah áyíílaa. 41Dázhǫ́ bił daagozhǫ́ǫ́ ła’íí bił díyadaagot’ee ndi t’ah doo da’odląą daná’ Jesus gádaabiłṉii, Dahat’íhíta hidąąhíí ła’ daasołné’ née? 42Łóg sit’éédhíí ła’íí gosnih yaa daizné’. 43Náidnné’go biṉááł yíyą́ą́ lę́’e. 44Áígé’ gádaayiłṉii, T’ah nohwił nshłįįná’ díí bee nohwił nadaagosisṉi’ go’į́į́, Moses ngon’ą́ą́ lę́’ehi shaa k’e’eshchiiníí, ła’íí Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú nada’iziidi n’íí k’eda’ashchiiníí, psalms holzéhi ndi, biyi’ dábegolṉe’ goz’ąą, daanohwiłdishṉii ni’. 45Áígé’ Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí hat’íí ṉiigo aṉíí shįhíí bił ídaagozįgo ádaabizlaago, 46Gádaabiłṉii, Shíí Christ nshłíni, shiniigodilṉe’go taagi jįį hileehgo naadiishdáh golzeego shak’e’ashchįį, áík’ehgo dábik’ehyú ágodzaa: 47Ła’íí Jerúsalemgé’ godezt’i’go shizhi’íí bee yá’iti’ nṉee dahot’éhé hadaazt’i’íí bitahyú, bidaanchǫ’íí yich’ą́’zhį’ ádaaṉe’go binchǫ’híí bighą baa nádaagodit’aah golzeego. 48Díí daał’įį go’į́į́ ákoh baa nadaagołṉi’.\n49ShiTaa nohwaa yiné’go ngon’ááníí nohwaa dishné’: Jerúsalem yuṉe’ nahísółtąą, yaaká’gé’ nawodíí bee nohwaa ngonyáázhį’.\n50Áígé’ Jesus Jerúsalemgé’ binadaal’a’á yił ch’ékai, Béthanyzhį’, yádn ninyáágo, áígee hadag yaa dilṉiigo yá da’oskąąd, Nohwiyaa gozhǫ́ǫ́ doleeł, ṉii. 51Yá da’oskąądná’ yich’ą́’ yaaká’yú hadag be’ogoyáá. 52Binadaal’a’á daaboskąądgé’ Jerúsalemyú onákai, dázhǫ́ bił daagozhǫ́ǫ́go: 53Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ ahédaanzįgo da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ dáda’okąąh nt’éé lę́’e.


Chʼil binááʼ yildeełí łizhin dóó łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii ndaashchʼąąʼígíí Chʼil binááʼ deildeełí\nChʼil binááʼ yildeełí łizhin dóó łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrenestes ostrinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitłʼaaʼ éí halzhin; bidaaʼ éí łibá.\nChʼil binááʼ yildeełí łizhin dóó łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Níyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterodroma hasitata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; binákʼee dóó bitsiitʼáád éí halzhin.\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí bitsiitʼáád halzhinígíí éí łóóʼ yázhí deilghał.


Jeeʼiigháhítsʼóóz - Wikiibíídiiya\nJeeʼiigháhítsʼóóz éí chʼosh bijáád hastáníjįʼ atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,800go daatsʼí ałʼąą ádaatʼéego hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dermaptera" deiłníigo dayózhí.\nJeeʼiigháhítsʼóóz dóó biyáázh éélkid\nJeeʼiigháhítsʼóóz éí bitsʼíís ádaałtsʼóóz dóó danteel, áádóó éí 0.3–2di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh. Nááná éí bitseeʼ naakigo hólǫ́; díí éí beeatsʼiʼí (bee ótsagí yázhí) nahalin; bikąʼígíí bitseeʼ éí shiyish. Jeeʼiigháhítsʼóóz éí bitseeʼ yee ndaalzheeh; chʼosh yázhí haalzheehgo naakai. Dííłdzid dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ. Azhą́ bitʼaʼ dahólǫ́ǫ ndi doo ndaatʼáa da łeh.\nJeeʼiigháhítsʼóóz éí hoditłéeʼgi dóó tséyaagi dahiná, áádóó éí tłʼéeʼgo naakai łeh. Azhą́ díí chʼosh łahda bílaʼashdlaʼii bijaaʼ yiih naakai ndi, dóó báhádzid da.


Áhí dah oojołítah chʼałchilí łichíiʼgo yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nÁhí dah oojołítah chʼałchilí łichíiʼgo yistłʼinígíí\nÁhí dah oojołítah chʼałchilí łichíiʼgo yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachycephalus pitanga" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.3–0.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo dóó łichíiʼgo yistłʼin; bigaan dóó bijáád éí ádaałtsʼózí; binááʼ éí diłhił.\nÁhí dah oojołítah chʼałchilí łichíiʼgo yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah dahiitį́hii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah dahiitį́hii éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colibri thalassinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dóó yágo dootłʼizh; biniikʼiiz éí tsédídéehgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó łizhin.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah dahiitį́hii éí chʼil bijeeh deidlą́.


Niʼgóó tsįįłkaałii - Wikiibíídiiya\nNiʼgóó tsįįłkaałii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geocolaptes olivaceus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí halchííʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo yistłʼin łeh; bidaaʼ éí łibá dóó kʼíjíjin.\nNiʼgóó tsįįłkaałii éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Atʼąątah ayáásh binághah łibáago yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah ayáásh binághah łibáago yishtłizhígíí\nbinághah łibáago yishtłizhígíí\nAtʼąątah ayáásh binághah łibáago yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus orientalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí łibáago yishtłizh; bidaaʼ éí diłhił.\nAtʼąątah ayáásh binághah łibáago yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yázhí - Wikiibíídiiya\nTsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yázhí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Egernia depressa" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.\nTsékʼi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yázhí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí\nChʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tółáníinii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sporophila americana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.\nChʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání bitéél łichííʼ dóó łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nbitéél łichííʼ dóó łitsooígíí\nChʼil bijeeh yidlání bitéél łichííʼ dóó łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aethopyga gouldiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łichííʼ; bitéél éí łichííʼ dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin; bizééʼ dóó bítááʼ éí halzhin; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí diłhił.\nChʼil bijeeh yidlání bitéél łichííʼ dóó łitsooígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tsídii yáłtiʼíchilí bitsiitʼáád yágo dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼíchilí bitsiitʼáád yágo dootłʼizhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Loriculus galgulus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí yágo dootłʼizh; bizééʼ dóó bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish; bitseeʼ éí doo nineez da.\nTsídii yáłtiʼíchilí bitsiitʼáád yágo dootłʼizhígíí éí chʼil bijééh deidlą́; tádídíín éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dilchʼóshiitseełchíʼí bitéél halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshiitseełchíʼí bitéél halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stagonopleura guttata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halbá; bikʼiiz éí łizhin dóó łigaigo łikizh; bitéél éí halzhin; bidaaʼ dóó bitseeʼ éí łichííʼ.\nDilchʼóshiitseełchíʼí bitéél halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemotriccus fuscatus" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Cnemotriccus"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nDíí naaltsoos 27 Biniʼantʼą́ą́tsʼózí 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Shádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí yaa halneʼ dooleeł. Tó wónnanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bikʼos noodǫ́zígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhgo noodǫ́zígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiiyah halbáhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél halchíʼígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí yishtłizhgo diniltsooígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bitsiiʼ łichíʼígíí\nTsintah wóláchííʼ yiníłʼíní\nTsinyiʼ wóláchííʼ yiníłʼíní\n(→ Tsintah dǫ́ʼiidayiitsahíchilí)\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pipromorphinae" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí éí 39 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bináyaah yistłʼinígíí


Halgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nHalgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Muscisaxicola albilora" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nHalgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼígíí\n(saad "Naalʼeełí táłtłʼááh ńdaalnoʼígíí" hasínítą́ą́ʼ)\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Táłkáaʼgi Tsídii Naalʼeełí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼígíí\nNaalʼeełí bitsiiʼ halchíiʼii\nTó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełí bitsiiʼ halchíiʼii\nNaalʼeełí binááʼ łigaaígíí\nNaalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼí bidaaʼ dootłʼizhígíí\nNaalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼí yázhí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí diłhiłígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ naalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí binááʼ łigaaígíí\nNaalʼeełí táłtłʼááh ńdaalnoʼígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aythyinae" deiłníigo deiyózhí. Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó Binááʼádaałtsʼózíidi éí tʼóó ahayóí.\nNaalʼeełí táłtłʼááh ńdaalnoʼígíí éí tó ńlį́ dóó beʼekʼid bibąąhgi dahólǫ́, áádóó éí tʼáá ałtso daʼałchozhgo naakai.\nDíí naaltsoos 5 Ghąąjįʼ 2018 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼał bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał bitéél łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał bitéél halchíʼígíí\nchʼał bitéél łitsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał bitéél łitsooígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bombina variegata" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bibid éí łitso; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał bitéél łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chį́į́shkʼání diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChį́į́shkʼání diłhiłígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bothrops erythromelas" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 15–20di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.\nChį́į́shkʼání diłhiłígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsiiyah wozhii bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsiiyah wozhii bitseeʼ nineezígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsiiyah wozhii bitseeʼ nineezígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leistes loyca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bizééʼ dóó bitéél éí halchííʼ; binátsʼiin éí łigai dóó łichííʼ; bitʼaʼ éí dinilbáago yistłʼin łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsiiyah wozhii bitseeʼ nineezígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí dibéłchíʼígíí\nchʼał nahashchʼidí dibéłchíʼígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí dibéłchíʼígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Opisthodon ornatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó niłhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó dijool; bizééʼ éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Atseełtsoii łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nAtseełtsoii łizhinígíí éí atsáłchííʼ dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buteo rufofuscus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼayaa éí łigai łeh; bitéél éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá.\nAtseełtsoii łizhinígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Hodíłchʼiltah wóyiyiitsahí bizééʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Chʼiyíítʼogii dóó Wódayiitsahí dóó bikʼéí Hodíłchʼiltah wódayiitsahí\nHodíłchʼiltah wóyiyiitsahí bizééʼ noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiotheretes striaticollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah wóyiyiitsahí bizééʼ noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh - Wikiibíídiiya\ntábąąh tsxilghááh łibáhígíí\ntsintah tsxilghááh yistłʼinígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dáʼákʼehtah tsxilghááh\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh dinilzhinígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łikizhígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh yishtłizhígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łizhinígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh yistłʼinígíí\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh bikéshgaan hólóní\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hynobiidae" deiłníigo deiyózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh éí 81 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł łeh; łaʼ éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii deilghał ałdóʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:40


Wóláchííʼ yiyiitsahii bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ yiyiitsahii bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Grallaria hypoleuca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí dinilgai; bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ yiyiitsahii bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chéłchaaʼ bikʼosnézí - Wikiibíídiiya\nChéłchaaʼ bikʼosnézí éí tséyooʼáałii dayikahjiʼ atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; áadi éí tsintahgi hiná. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachelophorus giraffa" deiłníigo dayózhí. Díí chʼosh łizhin; bitʼaʼ łichííʼ. Tʼááłáʼídi asdzoh[?] (2.5 cm) aniiłneez.\nChéłchaaʼ bikʼosnézí éí ałzhozhgo naaghá.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberiza goslingi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí halbá; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił dóó łitso.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ halbáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nTsídiiłbáhí bizééʼ halbáhígíí


Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pteroglossus bailloni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí yishtłizhgo łitso; binákʼee dóó bitłʼaakááʼ éí halchxííʼ; bidaaʼ éí dinilzhin dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ dóó kʼídzítso.\nTsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí łitsxooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Chʼosh bikágí ntłʼizí dah ndilniihígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh bikágí ntłʼizí dah ndilniihígíí\nChʼosh bikágí ntłʼizí * dah ndilniihígíí\nChʼosh bikágí ntłʼizí dah ndilniihígíí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uca" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bikágí ntłʼizí dah ndilniihígíí éí tónteel bibąąhgi dahólǫ́; adóó éí 100 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí bijáád neeznáá. Bíláshgaan éí ayóo ntsaa. Binááʼ éí naaki. Dííłdzid dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Zhį́ʼii yilzhólígíí - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii yilzhólígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptiloris victoriae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo halkizh.\nZhį́ʼii yilzhólígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh ałdóʼ.


Dahiitį́hii łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii łikizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taphrospilus hypostictus" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí dinilgai dóó łibáago łikizh.\nDahiitį́hii łikizhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Atʼaʼ yiltʼąąʼítah chʼał łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah chʼał łibáhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Osteopilus dominicensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binááʼ éí dinilbá.\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah chʼał łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trichoglossus capistratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bitsiiyah dóó éí łitso; bítááʼ dóó bizééʼ éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél łitsooígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tsiitʼáád halchíiʼii - Wikiibíídiiya\nTsiitʼáád halchíiʼii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zeledonia coronata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił dóó áłtsʼóózí.\nTsiitʼáád halchíiʼii éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ dóó naʼashjéʼii dóó jááłánii yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizéédzisgaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizéédzisgaaígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemachatus haemachatus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tłʼiish "Hemachatus"-jí atah yisdzoh.\nDíí tłʼiish éí 1–3di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫz łeh; bikʼos éí nteel.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizéédzisgaaígíí éí chʼał dichʼízhí yilghał łeh; naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąsdísítsoh bítágoʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísítsoh bítágoʼ łichíʼígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vanellus indicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitsiiʼ éí halzhin; bítágoʼ dóó bidaaʼ éí łichííʼ.\nTábąąsdísítsoh bítágoʼ łichíʼígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Ałkʼidą́ą́ʼ diné chʼaa nídadikahgo haitʼéego déédazhdiłjah ńtʼééʼ? | Díísh Nił Bééhózin?\nREAD IN Acholi Aukan Baoule Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Biak Bislama Cambodian Chin (Hakha) Chokwe Chol Chopi Chuabo Diné Bizaad Drehu English French Garifuna Greenlandic Hmong (White) Italian Javanese Karen (S'gaw) Kazakh Kikongo Kimbundu Kisi Krio Laotian Lhukonzo Lomwe Macua Maltese Mam Mapudungun Mauritian Creole Mazatec (Huautla) Mixe (North Central) Mizo Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ngabere Ngangela Nias Niuean Nyaneka Nyaneka Nyungwe Portuguese Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Southern Greece) Runyankore Saramaccan Sena Seychelles Creole Spanish Sunda Tahitian Tlapanec Tojolabal Totonac Tshwa Tzeltal Uighur (Cyrillic) Umbundu Urdu Wallisian Wayuunaiki\nNíléídę́ę́ʼ ałkʼidą́ą́ʼ diné deíkai yę́ę chʼaa nídadikahgo haitʼéego déédeidiłjah ńtʼééʼ?\nDIYIN BIZAAD biiʼdę́ę́ʼ Genesis wóltaʼ 22 áníigo God éí Éíbraham haghandóó nízaadgóó díínáałgo áadi náádiyííłnih hałníigo ákǫ́ǫ́ ahóółʼaʼ. Kótʼéego ání: “Éíbraham chizh bee adidlidgo bee náázhdiʼyoołnihígíí hayeʼ Áízak binaʼízhdéénilgo nihiiníłjid, áádóó kǫʼ índa béésh bił dashdiijaaʼ, áko tʼáá ájíłah ákǫ́ǫ́” jiníʼáázh.—Genesis 22:6.\nNíléídę́ę́ʼ ałkʼidą́ą́ʼ diné deíkai yę́ę déédeidiłjah ńtʼééʼ yę́ęgi Diyin Bizaad éí kótʼéego diné déédeidiłjah ńtʼééʼ doo níi da. Ákoósh Éíbraham dóó Áízak éí kǫʼ jidiiłtłahgo áádóó dah nídínoʼgo joolohgo jiníʼáázh? Diyin Bizaad neiłkaahgo yaa yáłtiʼígíí łaʼ áníigo, díí kǫʼ éí doo shı̨́ı̨́ “tʼáá dah nídínoʼgo nizaagóó nizhníʼáazh” da. Ndi, Éíbraham dóó biyeʼ éí bee kǫʼ didooltłiłii bił dashdiijaaʼgo shı̨́ı̨́ átʼé.\nÁádóó łaʼ ánáádadiʼníigo éí íídą́ą́ʼ nahalzhiish yę́ędą́ą́ʼ kǫʼ ádoolníiłgi yeeʼ nanitłʼah ńtʼéé’. Bił kéédahojitʼíinii dabikǫʼ bitsʼą́ą́dóó tsíídígíí náádazhdiiʼaahgo bee déédazhdiłjah ńtʼééʼ. Diné ląʼígóó daʼííłtaʼii ádaaníigo éí, Éíbraham tʼah doo dah diighááhgóó éí tsííd łaʼ ásaaʼ yee dahidiiloʼ. (Isaiah 30:14) Áádóó tsííd dóó chizh biyázhí yíłtseígíí neijaahgo bee déézhdíłjahgo tázhdííyá.\nDíísh Nił Bééhózin?—January 2017


Naʼastsʼǫǫsíʼniiʼí - Wikiibíídiiya\nNaʼastsʼǫǫsíʼniiʼí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peramelidae" deiłníigo deiyózhí.\nDíí naaldlooshii éí 25 ałʼąą ádaatʼé, áádóó éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naakai, áádóó éí gah yił aheełtʼéego ndahachxa. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi naʼastsʼǫǫsíʼniiʼí dahinánígíí éí ndahóółtseiigóó dóó tłʼoh naazkaadgi naakai.\nNaʼastsʼǫǫsíʼniiʼí éí gahgi dóó naʼastsʼǫǫsígi shį́į́ ádaníłtso łeh (10–16di asdzoh[?] ádaníłnééz); łaʼ éí łigai dóó dibéłchíʼíigo danéedǫ́ǫ́z, náánáłaʼ éí tʼóó daalbá dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Nááná éí bíchį́į́h dóó bijaaʼ danineez.\nNaʼastsʼǫǫsíʼniiʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł łeh; chʼil bikétłʼóól dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kurixalus berylliniris" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼil binááʼ yildeełí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil binááʼ yildeełí dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sporophila cinnamomea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dibéłchíʼí; bitsiitʼáád dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí diłhił dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.\nChʼil binááʼ yildeełí dibéłchíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 1 Corınth 7\n☰ 1 Corınth 7 ◀ ▶\nDànì ełexè hots'et'ı̨\n1 T'asìı ghǫ sets'ǫ̀ aahtł'è ı̨lèe sìı wek'e naxıts'ǫ̀ xàyahtı ha. Dǫ honìda-le kò nezı̨ hǫt'e. 2 Hanìkò dıì dǫ łǫ hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'aladèe t'à dǫzhìı gıtaàt'eè xàè gıts'èkeè gǫ̀hłı̨ nı̨dè nezı̨ hǫt'e, eyıts'ǫ ts'èko sı gıtaàt'eè xàè gıdǫǫ̀ gǫ̀hłı̨ nı̨dè nezı̨ hǫt'e. 3 Dǫzhìı hǫet'ı̨ı̨ sìı edets'èkeè ghàdìtè ha hǫt'e, eyıts'ǫ ts'èko hoet'ı̨ı̨ sı ededǫǫ̀ ghàdìtè ha hǫt'e. 4 Ts'èko hoet'ı̨ı̨ sìı wezhį̀į̀ ededı̨ zǫ wets'ǫ nıìle, wedǫǫ̀ sı wets'ǫ hǫt'e. Eyı xèht'eè dǫzhìı hoet'ı̨ı̨ wezhį̀į̀ sìı ededı̨ zǫ wets'ǫ nıìle, wets'èkeè sı wets'ǫ hǫt'e. 5 Į̀łah naxınì k'ę̀ę̀ lenǫsıı ełets'ǫ̀ į̀le dahdı-le. Į̀łah hanì ha dahwhǫ nı̨dè whatsǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ xàyaahtı ha gòɂǫǫ̀ aahłe gha welè, hanìkò whaà-lea gots'ǫ̀ zǫ aaht'ı̨. Eyı tł'axǫǫ̀-ı̨dè ełets'ǫ̀ anaahde, naxınì nàtso-le t'à wehłı̨ı̨ naxeèhdzà ha sǫnı. 6 Hots'et'ı̨ gha nàowo naxıghàehɂǫ dehsı̨į̀-aehsı̨-le, hanìkò dıı hanì hǫaht'ı̨ ha dìì-le dehsı̨į̀-aehsı̨. 7 Dǫ hazǫǫ̀ sexèht'eè geeda nı̨dè dehwhǫ. Hanìkò Nǫ̀htsı̨ sìı dǫ hazǫǫ̀ gıtaàt'eè t'asìı eładı̨ı̨ goghàı̨ɂǫ hǫt'e. Dǫ ı̨łè hoet'ı̨ ha weghàhòt'ǫ, eyıts'ǫ dǫ eyıì-le t'asìı eładı̨ı̨ weghàhòt'ǫ hǫt'e.\n8 Dǫ hoget'ı̨-le eyıts'ǫ ts'èko gıdǫzhıì whìle sìı gıts'ǫ̀ dıı haehsı̨ ha dehwhǫ: Sı̨ hoeht'ı̨-le k'ę̀ę̀ hoget'ı̨-le nı̨dè gıgha nezı̨ hǫt'e. 9 Hanìkò gıgha wèhoedı-le nı̨dè honìgııdè kò t'asanìle. Sıì ełegı̨ı̨wǫ nı̨dè honìgedè gıgha denahk'e nezı̨ hǫt'e.\n10 Dǫ hoget'ı̨ı̨ sìı dıı nàowo gıghàehɂà ha, (sı̨ seyatıì nıìle, hanìkò gots'ǫ̀ K'àowo weyatıì ne): Ts'èko hoet'ı̨ı̨ sìı ededǫǫ̀ ts'ǫǫ̀ xàetła ha-le. 11 Hanìkò ededǫǫ̀ ts'ǫǫ̀ xàèhtła nı̨dè eyıì-le dǫzhìı xè hoet'ı̨ ha-le, hanì-le-ı̨dè ededǫǫ̀ xè sıìnagole ha. Eyıts'ǫ dǫzhìı sìı edets'èkeè ɂǫ̀ede ha-le.\n12 Eyıts'ǫ dǫ eyıì-le sı hazǫǫ̀ gıts'ǫ̀ dıı haehsı̨ ha, (dıı sìı seyatıì ne, gots'ǫ̀ K'àowo weyatıì nıìle): Naxıta gots'ǫ amìı wets'èkeè wegha ehkw'ı-ahodı-le nı̨dè, hanìkò ı̨łaà ededǫǫ̀ xè nàdè ha nıwǫ nı̨dè, eyı dǫzhìı sìı edets'èkeè ɂǫ̀ede ha-le. 13 Eyıts'ǫ ts'èko sı wedǫǫ̀ wegha ehkw'ı-ahodı-le, hanìkò ı̨łaà edets'èkeè xè nàdè ha nıwǫ nı̨dè, eyı ts'èko sìı ededǫǫ̀ ɂǫ̀ede ha-le. 14 Dǫzhìı wegha ehkw'ı-ahodı-le sìı wets'èkeè ts'ıhɂǫ̀ degaı elı̨ gha wııtà hǫt'e. Eyıts'ǫ ts'èko wegha ehkw'ı-ahodı-le sìı wedǫǫ̀ ts'ıhɂǫ̀ degaı elı̨ gha wııtà hǫt'e. Hanì-le-ı̨dè naxıza degaı agı̨ı̨t'e ha-le ı̨lè, hanìkò dıì degaı agı̨ı̨t'e.\n15 Hanìkò dǫ wegha ehkw'ı-ahodı-le sìı naxıts'ǫǫ̀ xàetła ha nıwǫ nı̨dè hadeè aweahłe. Hagòjà nı̨dè dǫzhìı wegha ehkw'ı-ahodıı sìı edets'èkeè xè nàdè-le kò, eyıts'ǫ ts'èko wegha ehkw'ı-ahodıı sìı ededǫǫ̀ xè nàdè-le kò. Nǫ̀htsı̨ sìı ts'èwhı̨į̀ ts'eeda gha gòį̀hchì hǫt'e. 16 Nı̨ dǫ ts'èkeè nelı̨ı̨ sìı nedǫǫ̀ edaxàwı̨ı̨htè ha hotıì wek'èı̨zǫ nıìle. Nı̨ ts'èko wedǫǫ̀ nelı̨ı̨ sìı nets'èkeè edaxàwı̨ı̨htè ha hotıì wek'èı̨zǫ nıìle.\n17 Dǫ hazǫǫ̀ gots'ǫ̀ K'àowo edı̨į̀ nègòǫlaa sìı ekǫ geèhkw'e ha hǫt'e, eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ ayìı ts'ǫ̀ gokayaı̨htıı sìı hagııle. Nǫ̀htsı̨ wecheekeè kǫ̀ta hazǫǫ̀ nàgedèe sìı eyı nàowo gıts'ǫ̀ haehsı̨. 18 Dǫ, Nǫ̀htsı̨ yekayaı̨htı kwe Moses wenàowoò k'ę̀ę̀ hòt'a wekwǫ̀ nàat'a ı̨lè nı̨dè eładı̨į̀ awede-le. Dǫ, Nǫ̀htsı̨ yekayaı̨htı kwe wekwǫ̀ nàat'a-le nı̨dè wekwǫ̀ nàt'à adııle-le. 19 Dǫ wekwǫ̀ nàt'àa, dǫ wekwǫ̀ nàt'à-le, eyı Nǫ̀htsı̨ wegha wet'àaɂà nıìle. Nǫ̀htsı̨ wenàowoò k'èts'edì eyı t'aa sıì wet'àaɂà hǫt'e. 20 Eyıt'à dǫ hazǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ gokayaı̨htı ekò edı̨į̀ geèhkw'e ı̨lèe sìı ekǫ et'ıì geèhkw'e kò. 21 Nǫ̀htsı̨ naxıkayaı̨htı ekò dǫ naxıts'ǫ̀ k'àowo ı̨lè nı̨dè, wet'à naxıgha gots'eèdı welè-le, hanìkò edets'ǫ̀ k'aehwho ha naxıgha hòɂǫ nı̨dè haahde. 22 Dǫ Nǫ̀htsı̨ yekayaı̨htı kwe wets'ǫ̀ k'àowo gǫ̀hłı̨ nı̨dè gots'ǫ̀ K'àowo Zezì gha edets'ǫ̀ k'àowo elı̨į̀ ajà hǫt'e. Eyı xèht'eè dǫ Nǫ̀htsı̨ yekayaı̨htı ekò edets'ǫ̀ k'àowo elı̨ ı̨lèe sìı Zezì-Krı yets'ǫ̀ K'àowo elı̨į̀ ajà hǫt'e. 23 T'asìı deè t'à nànaxèdì hǫt'e, eyıt'à dǫ naxıts'ǫ k'àowo gı̨ı̨lı̨į̀ adeahłe-le. 24 Sèot'ı̨ı̨, naxı̨ hazǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ wek'ę̀ę̀ aahda ha hǫt'e eyıts'ǫ dànì Nǫ̀htsı̨ naxıxè hòɂǫǫ̀ ayį̀į̀làa sìı k'ę̀ę̀ aahda.\n25 Ekò ts'èko hogıat'į̀ whìle sìı gıghǫ gots'ǫ̀ K'àowo t'asasèhdı-le, hanìkò Nǫ̀htsı̨ wesǫnıwǫ t'à ehkw'ı eghàlaehda k'ę̀ę̀ sı̨ dàahwhǫǫ sìı yatı naxıghàehɂà ha: 26 Dıì goxè hoìla k'ehokw'o ts'ıhɂǫ̀ honìahdè-le kò nezı̨ hǫt'e dehwhǫ. 27 Dǫzhìı, hǫaht'ı̨ nı̨dè naxıts'èkeè ɂǫ̀weahdè-le. Hǫaht'ı̨-le nı̨dè ts'èko hak'èahta-le. 28 Hanìkò hǫaht'ı̨ nı̨dè hołı̨ı̨ hòwhàahtsı̨ nıìle, eyıts'ǫ ts'èko hǫat'į̀ı̨ whìle sìı honìdza nı̨dè hołı̨ı̨ hòèhtsı̨ nıìle. Hanìkò amìı honìgedèe sìı dıı nèk'e gıxè hoìla łǫ ha hǫt'e, eyı hoìla naxıts'ǫ ha dehwhǫ nıìle.\n29 Sèot'ı̨ı̨, whaà-lea gots'ǫ̀ zǫ ts'eeda dehsı̨į̀-aehsı̨. Jǫ gots'ǫ ı̨daà dǫ gıts'èkeè gǫ̀hłı̨ı̨ sìı gıts'èkeè gǫ̀hłı̨-le lanì gııdà, 30 dǫ ts'ǫǫ̀gı̨ı̨wǫǫ sìı ts'ǫǫ̀gı̨ı̨wǫ-le lagııt'è, dǫ sìgeèt'ı̨ı̨ sìı sìgeèt'ı̨-le lagııt'è, dǫ t'asìı nàgeehdìı sìı xàè gıts'ǫ nıìle lagııt'è. 31 Dǫ dıı nèk'e gots'ǫ t'asìı t'à-aget'ı̨ı̨ sìı gıgha wet'àaɂà-le lagııt'è. Dıı nèk'e dıì dànì hòɂǫǫ sìı whaà-le-t'ıì whìle agode ha t'à, hanì aahda.\n32 Eyıt'à t'asìı wı̨ı̨zìı ghǫ nànıahdè ha dehwhǫ-le. Dǫzhìı hǫet'ı̨-le sìı Nǫ̀htsı̨ wenàowoò zǫ ghǫ nànıwo hǫt'e. Dànì Nǫ̀htsı̨ wınà hohtsı̨ ha sìı yedaànıwo hǫt'e. 33 Hanìkò dǫzhìı hǫet'ı̨ı̨ sìı dıı nèk'e t'asìı łǫ ghǫ nànıwo, eyıts'ǫ dànì edets'èkeè wınà hohtsı̨ ha sìı yedaànıwo hǫt'e, 34 eyıt'à wınì ełets'ǫǫ̀ ts'eht'ì lanì. Ts'èko hǫgeet'ı̨-le eyıts'ǫ t'eekogòò gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı gots'ǫ̀ K'àowo wenàowoò zǫ daànıgewo hǫt'e. Ts'èko hanıı sìı edezhį̀į̀ eyıts'ǫ edınì t'à Nǫ̀htsı̨ ghàdìtı̨ hǫt'e. Hanìkò ts'èko hǫet'ı̨ı̨ sìı dıı nèk'e t'asìı łǫ ghǫ nànıwo eyıts'ǫ edànì ededǫǫ̀ wınà hohtsı̨ ha sìı ghǫ nànıwo hǫt'e. 35 Naxıgha hoezhì ahłe ha dehwhǫ t'à dıı hanì naxıts'ǫ̀ gohde nıìle, hanìkò naxıxè sìghà hòɂǫ ha welè dehwhǫ. Ehkw'ı aahda ha, eyıts'ǫ naxınì nàtso xè Nǫ̀htsı̨ zǫ gha eghàlaahda ha naxeehwhǫ t'à aehsı̨.\n36 Dǫzhìı ts'èkogòò xè honìda ha yeekèe sìı ts'ǫ̀ nezı̨į̀ k'ehoɂa-le lat'ı̨ nı̨dè, eyıts'ǫ eyı ts'èko weghoò łǫ adaade xè dǫzhìı yexè honìda ha nıwǫ nı̨dè t'asanìle. Eyı dǫ sìı hołı̨ı̨ hohtsı̨ nıìle, eyıt'à yexè honìda ha t'asanìle. 37 Hanìkò dǫzhìı honìda ha-le k'ę̀ę̀ edınì whehtsı̨ nı̨dè, eyıts'ǫ edınì ts'ǫ̀ k'àowo nı̨dè, eyıts'ǫ t'eekogòò aakee sìı xè honìda ha-le k'ę̀ę̀ edınì whehtsı̨ nı̨dè, hanıı dǫzhìı sı ehkw'ı at'ı̨ hǫt'e. 38 Eyıt'à dǫzhìı ts'èkogòò aakee sìı xè honìdza nı̨dè ehkw'ı at'ı̨ hǫt'e, hanìkò dǫzhìı ts'èkogòò aakee sìı xè honìdza-le nı̨dè eyı sìı denahk'e ehkw'ı at'ı̨ hǫt'e.\n39 Ts'èko wedǫǫ̀ ełaàwı gots'ǫ̀ wets'ǫ̀ dawhetł'ı̨ lanì hǫt'e. Hanìkò wedǫǫ̀ ełaı̨wo nı̨dè eyıì-le dǫzhìı xè honǫ̀ǫda ha nıwǫ nı̨dè edets'ǫ̀ k'àowo. Hanìkò eyı dǫzhìı sìı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ elı̨ ha hǫt'e. 40 Sı̨ anı̨hwhǫ nı̨dè eyı ts'èko honìdza-le kò denahk'e wınà ha hǫt'e. Sı̨ sı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ Įnì Degaı sets'ǫ̀-èlı̨ dehwhǫ t'à aehsı̨ hǫt'e.


Tsiiłchin Biiʼ Tó - Wikiibíídiiya\nTsiiłchin Biiʼ Tó *\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Thomas Bradley\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Eugene Badonie\nNaaltsoos Ííłʼíní: Rita Zonnie\nTsiiłchin Biiʼ Tó (éí doodaiiʼ éí Chiiłchin Biiʼ Tó) éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nTsiiłchin Biiʼ Tó éí 23.8 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 462 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTsiiłchin Biiʼ Tó éí 36°31′50″ NHK dóó 110°3′50″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tsiiłchin Biiʼ Tó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,950 adéesʼeez.GNIS\nTsiiłchin Biiʼ Tóodi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tsiitsʼiintání bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsiitsʼiintání bitéél łitsooígíí\nTsiitsʼiintání bitéél łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephala philippinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łitso; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsiitsʼiintání bitéél łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Níyol yiiʼ naalkʼįhii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii łibáhígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełí bibąąhgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Puffinus bryani" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ łigai; bidaaʼ éí dootłʼizhgo łibá.\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii łibáhígíí éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼał bikéshgaan hólóní yishtłizh dóó łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bikéshgaan hólóní yishtłizh dóó łitsxooígíí\nChʼał bikéshgaan yishtłizh dóó łitsxooígíí éí chʼał bitsooʼ ádaadinígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xenopus longipes" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitsxo dóó łizhingo yistłʼin; bitsooʼ doo hólǫ́ǫ da; binááʼ éí áłtsʼíísí dóó diłhił.\nChʼał bikéshgaan yishtłizh dóó łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Hodíłchʼiltah dahiitį́hii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah dahiitį́hii łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colibri delphinae" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bítááʼ éí diłhiłgo yishtłizh; bizééʼ éí dootłʼizhgo disxǫs; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó łizhin.\nHodíłchʼiltah dahiitį́hii łibáhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Hóółtseiitah naʼastsʼǫǫsí bikeeʼ ditłʼooígíí - Wikiibíídiiya\nHóółtseiitah naʼastsʼǫǫsí bikeeʼ ditłʼooígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gerbillurus paeba" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 7–9di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 8–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łitsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bikeeʼ éí daditłʼoʼ.\nHóółtseiitah naʼastsʼǫǫsí bikeeʼ ditłʼooígíí éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ yiłchozh łeh.


Tsídii yáłtiʼí doo naatʼáʼii - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí doo naatʼáʼii\nTsídii yáłtiʼí doo naatʼáʼii éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strigops habroptila" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 23–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí dinilbá dóó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí doo naatʼáʼii éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Hazéí Atʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Funambulus palmarum" deiłníigo dayózhí.\nDíí hazéí éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 6–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí ditłʼo; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bizééʼ halchxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bizééʼ halchxíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pytilia melba" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah ei yishtłizhgo łitso; bitłʼaaʼ éí łigaigo noodǫ́ǫ́z. Bikąʼígíí éí bizééʼ dóó bítááʼ halchxííʼ dóó bitéél łitsxo; bidaaʼ éí łichííʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bizééʼ halchxíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Ahidiilíní Hatsohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nAhidiilíní Hatsohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nTooh Dootłʼizhí Ahidiilíní Hatsoh Dziłtaʼ Tó Sido\nAhidiilíní Hatsohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi bił hazʼą́; Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1906góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki.\n2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 32,302 bílaʼashdlaʼii Ahidiilíní Hatsohdę́ę́ʼ Tooh Dootłʼizhígóó dóó Dziłtaʼ Tó Sidogóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nAhidiilíní Hatsohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Tsídii íígházhí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii íígházhí binákʼee halzhinígíí\nTsídii íígházhí binákʼee halzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trogon personatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binákʼee dóó bizééʼ éí halzhin; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z dóó kʼíjíjin; bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łitso.\nTsídii íígházhí binákʼee halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashjéʼii nímazí yázhí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii nímazí yázhí\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí naʼashjéʼii nímazí yázhí yaa halneʼ dooleeł. Naʼashjéʼii nímazí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\ntʼáá hazhóʼó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah\nNaʼashjéʼii nímazí yázhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anapidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii nímazí yázhí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah; adóó éí 220 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii éí 1–2 mm ádaníłtso. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naalnoodí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naalnoodí dibéłchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naalnoodí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naalnoodí dibéłchíʼígíí éí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naalnoodí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alopoglossus festae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí nineez.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naalnoodí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nLast edited on 18 Ghąąjįʼ 2020, at 02:04\nDíí naaltsoos 18 Ghąąjįʼ 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


(saad "Ma'ii" hasínítą́ą́ʼ)\nMąʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá hólǫ́, áádóó áadi hahóólįįd jiní. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Canis latrans" deiłníigo dayózhí.\nMąʼii éí tsinthagi dóó halgaiigi naaghá; bílaʼashdlaʼii bikin dah naazhjaaʼígi ałdóʼ hólǫ́.\nMąʼii éí łibá dóó yishtłʼizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitsʼíís éí 2.25–3di adéesʼeez[?] áníłnééz, bitseeʼ éí 1di adéesʼeez áníłnéez łeh.


Tsintah dahiitį́hii bitéél diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Dahiitį́hii dóó Tsxį́į́łnaalkʼįhii Dahiitį́hii Tsintah dahiitį́hii\nTsintah dahiitį́hii bitéél diniltsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsintah dahiitį́hii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaethornis ruber" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 2.5–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís dóó bitʼaʼ éí yishtłʼizh dóó dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó shiyish.\nTsintah dahiitį́hii bitéél diniltsxooígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał noodǫ́zígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał noodǫ́zígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylarana tytleri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; binághah éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał diłhiłí bizábąąh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał diłhiłí bizábąąh łigaaígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał diłhiłí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał diłhiłí bizábąąh łigaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amnirana nicobariensis" (éí doodaiiʼ "Hylarana nicobariensis") deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee dóó bikʼiiz éí dinilzhin; bizábąąh dóó bitéél éí łigai; bíchį́į́h éí tʼóó bíyó deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał diłhiłí bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼizhaazhii daashiyishí bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii daashiyishí bitéél łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatorhinus mcclellandi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitéél éí diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí diniltso dóó shiyish.\nChʼizhaazhii daashiyishí bitéél łikizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí (naaldeehii) - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii dootłʼizhí (naaldeehii)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí (naaldeehii) yaa halneʼ dooleeł. Naʼashǫ́ʼii dootłʼizh (chʼil) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nNaʼashǫ́ʼii dootłʼizhí *\nNaʼashǫ́ʼii dootłʼizhí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crotaphytus collaris" deiłníigo dayózhí.\nNaʼashǫ́ʼii dootłʼizhí tsékááʼ sidá; Halgai Hóteeldi éélkid\nDíí naʼashǫ́ʼii éí tʼááłáʼídi adéesʼeez[?] áníłtso; bitsʼíís éí dootłʼizh dóó bitsiiʼ éí łitso łeh; nááná éí bizééʼ jíjin.\nNaʼashǫ́ʼii dootłʼizhí éí ndahóółtseiigóó dóó deesdoigi naaghá; chʼosh haalzheehgo naaghá. Łahda chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé yiłchozh ałdóʼ.


Toohkʼindiilbáí - Wikiibíídiiya\nToohkʼindiilbáí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Egretta novaehollandiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 24–28di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binákʼee dóó bizééʼ dóó bítááʼ éí łigai; bijáád éí nineez.\nToohkʼindiilbáí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:50


Galagaláʼii łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Atsáłbáí dóó bikʼéí Galagaláʼii\nGalagaláʼii łizhinígíí éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Daptrius ater" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binákʼee dóó bikeeʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łibá.\nGalagaláʼii łizhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó tłʼiish dóó naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.\nDziłtah galagaláʼii · Galagaláʼii binákʼee łitsooígíí · Galagaláʼii binátsįʼgoʼ hólóní · Galagaláʼii bizééʼ halchíʼígíí · Galagaláʼii bizééʼ łigaaígíí · Galagaláʼii diłhiłígíí · Galagaláʼii łizhinígíí · Galagaláʼii yishtłizhígíí · Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ galagaláʼii bitsiitʼáád halzhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ galagaláʼii bitsiitʼáád halzhinígíí


Tsineeshbízhii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tsineeshbízhii yaa halneʼ dooleeł. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii dóó Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsineeshbízhii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii\nTsineeshbízhii bitseeʼ noodǫ́zígíí\nTsineeshbízhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Certhiidae" deiłníigo deiyózhí. Tsineeshbízhii éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish.\nDziłtah tsineeshbízhii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Tsídii dághaaʼí bitsiiʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bitsiiʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lybius leucocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitsiiʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídii dághaaʼí bitsiiʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Naʼashjéʼii ntsaaí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí naʼashjéʼii ntsaaí yaa halneʼ dooleeł. Naʼashjéʼiitsoh ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Naʼashjéʼii dóó Naałʼaashii Naʼashjéʼii Naʼashjéʼii bitłʼóól heetsʼózí\nNaʼashjéʼii ntsaaí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eratigena" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii ntsaaí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́; adóó éí 35 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii éí 12–20 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo ndaashchʼąąʼ łeh. Bijáád éí danineez; binááʼ éí tseebíí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó naʼashjéʼii - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó naʼashjéʼii\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Naʼashjéʼii dóó Naałʼaashii Naʼashjéʼii Niʼgóó naʼashjéʼii\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó naʼashjéʼii éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemicloea" deiłníigo deiyózhí. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó naʼashjéʼii éí 13 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáago ndaashchʼąąʼ łeh. Bijáád éí danineez; łaʼ éí bitsʼíís danteel. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii bitseeʼ diwozhígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ naʼashǫ́ʼii bitseeʼ diwozhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenosaura quinquecarinata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 8–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibáa łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.\nTsinyiʼ naʼashǫ́ʼii bitseeʼ diwozhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Chʼał chį́į́shchohí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał chį́į́shchohí naashchʼąąʼígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scinax eurydice" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nChʼał chį́į́shchohí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Hasbídí ałchozhí bitéél yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídí ałchozhí bitéél yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopus roseicapilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikʼos éí dinilbá; bitéél éí dinilbá dóó diłhiłgo yistłʼin łeh; bítááʼ éí dinilchííʼ; bitłʼaaʼ éí łitsxo dóó dootłʼizhgo naashchʼąąʼ.\nHasbídí ałchozhí bitéél yistłʼinígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:45


Séigoʼ áníní bijáád łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nSéigoʼ áníní bijáád łitsxooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Séigoʼ Séigoʼ ánínígíí\nSéigoʼ áníní bijáád łitsxooígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Opistophthalmus glabrifrons" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 3–5di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád dóó bitseeʼ éí dadiniltsxo. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Díí tsídii éí deesdoigi hiná; áadi éí tábąąhgi dóó lókʼaaʼtah naaghá. Nihookááʼ naagháa łeh. Łóóʼ yilghał łeh; chʼosh, chʼał, dóó táłkááʼ tsʼin biyázhí yilghał ałdóʼ.


Tseeshgizhii binághah halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTseeshgizhii binághah halbáhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus schistaceus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bińaghah dóó bitsiitʼáád éí halbá; bitʼaʼ éí łizhin; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.\nTseeshgizhii binághah halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Chį́į́shnézí éí nahasdzáán bikáaʼgi anééhląąʼ 376 ałʼąą átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Soricidae" deiłníigo dayózhí.\nAzhą́ díí naaldlooshii yázhí naʼastsʼǫǫsí ndahalin ndi, doo naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dahyikahjįʼ atah daasdzoh da. Chį́į́shnézí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah — ńléidi éí ádaadin.\nDíí naaldlooshii éí łibá dóó łizhingo ndaashchʼąąʼ, áádóó éí bíchį́į́h nineez. Łaʼ éí biteeldę́ę́ʼ daalgai. Bitsʼíís éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz (łaʼ éí tʼóó 1di asdzoh[?] áníłtso).\nChį́į́shnézí diné bílaʼ dah sidá


Shį́į́kʼeh (dził) - Wikiibíídiiya\nDził Shį́į́kʼeh dabijinígíí éí 9,466 adeisʼeez (2,885 m) aniiłtso bineelʼą́ą́hgoʼ (deigoʼ). Níłtsą́ Dził ałdóʼ dabijiní, éí doodaiiʼ éí Łeeshchʼih deesgai. Naabeehó bikéyahdi éí dził siʼą́, áádóó éiyá 36°29′4.01″ NHK dóó 109°12′13.36″ EʼE-gi siʼááh; Lókʼaʼchʼégai hoolyéedi kin dashijaaʼígíí éí Shį́į́kʼeh bitłʼáahdi shijaaʼ.\nAyání Deeshgiizh hoolyéhígíí éélkid.


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehii łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehii łichíʼígíí\ntábąąh naalzheehii łichíʼígíí\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehii łichíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corythornis madagascariensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łichííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehii łichíʼígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binátsʼiin halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binátsʼiin halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neochmia temporalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binátsʼiin éí halchííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo łitso; bidaaʼ éí łichííʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binátsʼiin halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Giníłbáhí bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nGiníłbáhí bitseeʼ nineezígíí\nGiníłbáhí bitseeʼ nineezígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urotriorchis macrourus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–26di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí nineez, áádóó éí łizhin dóó łigaigo noozǫ́ǫ́z; binááʼ dóó bijáád éí łitso.\nGiníłbáhí bitseeʼ nineezígíí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocalotes floweri" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó jááłánii yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsisteeł naʼazísí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsisteeł naʼazísí ntsaaígíí\nTsisteeł naʼazísí ntsaaígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gopherus flavomarginatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 15–18di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ.\nTsisteeł naʼazísí ntsaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tłʼoh yiłchozh.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocygna javanica" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalʼeełí éí 10–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitsiitsʼiin éí niłhin; bitsiitʼáád éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí éí tłʼoh dóó chʼil binááʼ dóó azeeʼ yiyą́ą łeh; chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 26 Atsá Biyáázh 2022, at 11:50


Tsídii yáłtiʼí yázhí łitsogo noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí łitsogo noodǫ́zígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcopsitta sintillata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitsiiʼ éí łizhin; bítááʼ éí halchxííʼ; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí łitsogo noodǫ́zígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Wóláchííʼ neiłkaahiitsoh biwos łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh biwos łikizhígíí\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh biwos łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thamnophilus stictocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitsiitʼáád halzhin, baʼáádígíí éí bitsʼíís dibéłchíʼí dóó bitsiitʼáád halchííʼ; biwos éí łizhin dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh biwos łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; chʼil binááʼ dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał.


Daatsohí łizhin dóó dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDaatsohí łizhin dóó dootłʼizhígíí\nDaatsohí łizhin dóó dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanocompsa cyanoides" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éi bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.\nDaatsohí łizhin dóó dootłʼizhígíí éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah naaʼahóóhai - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Tązhii dóó Naaʼahóóhai Ndahalinígíí Lókʼaatah naaʼahóóhai\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah naaʼahóóhai éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bambusicola fytchii" deiłníigo dayózhí.\nDíí lókʼaatah naaʼahóóhai éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí diniltsxo; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí bitsiiʼ dibéłchíʼí.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah naaʼahóóhai éí lókʼaatsoh dóó dzidzé ałtʼaasʼéí deiłchozh.


Tsxį́į́łnaalkʼįhii bizééjíchiiʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Dahiitį́hii dóó Tsxį́į́łnaalkʼįhii Tsxį́į́łnaalkʼįhii Tábąąh tsxį́į́łnaalkʼįhii\nTsxį́į́łnaalkʼįhii bizééjíchiiʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tábąąh tsxį́į́łnaalkʼįhii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Streptoprocne rutila" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nTsxį́į́łnaalkʼįhii bizééjíchiiʼígíí éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.


Łóódtsoh - Wikiibíídiiya\n(saad "Káádigóní" hasínítą́ą́ʼ)\nŁóódtsoh. Chʼosh doo yitʼínii nilʼį́į́hgo naałniih. (Electron micrograph beeʼéélkid)\nŁóódtsoh éí chʼosh doo yitʼínii bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ naałnii, bilagáana bizaadjiʼ éí Smallpox wolyé (Naaki ałʼą́ą́h átʼé chʼosh doo yitʼiniiígíí Łóódtsoh bitsʼą́ą́hdę́ę́ hólǫ́ʼniʼígííʼ díí éí Variola major dóó Variola minor wolyé). Áádóó Latin bizaadjiʼ éí Variola; éí doodaiiʼ éí, Variola vera wolyé.\nŁóódtsoh éí dił bitsʼoos ałtsoozigo dóó ałtsʼiisigo nidaazʼááhigo yiikáá háʼkááʼ, díí éí háʼkááʼgo, dóó azá bąąhgo, dóó akʼos bąąhgo. Háʼkááʼgo (hákaagiʼ bikáaʼgo) éí naʼakǫs (rash) áádóó éí tóʼiiłtʼąąʼ (blister) yíílééh. Chʼosh doo yitʼinii Variola majorígíí atsʼiis biʼiiʼnótʼį́į́ yiilééhgo éí 30%–35% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh (mortality). Bílaʼashdlaʼí naadiidaʼgo éí bitsʼiis bąąh daʼayoʼaah, díí éí bikáaʼgi sid (scar) bikʼiʼ łééh, azábąąhgoʼná sid bikʼéʼ łééh. 65%–85% anééląąhgo bílaʼashdlaʼí akwiidaʼnéʼ, naʼdaʼhiidiʼ kááhiʼgiʼ. Naanáłá anáʼ ałdoʼ baʼdaʼooʼaah (doo yééʼohʼį́į́hdaʼ), díí éí corneal ulceration dóó sid anáʼ tʼááʼ yéigo yéíniʼtʼįįh. Áádóó giizí (arthritis) dóó atsʼiin biʼiiʼnótʼį́į́ (osteomyelitis) ałdoʼ atsʼiis biihólééh, akóndiʼ éí 2%–5% tʼéiyá akwíídaʼnéʼ.\nChʼosh doo yitʼinii Variola minorígíí éí 1% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh, áádóó díídiʼígíí éí dooayó ąhdaʼáyoołʼááhdaʼ. Áádóó chʼosh doo yitʼinii Variola minor éí akwííshiih bízhiʼ hólǫ́: alastrim, cottonpox, milkpox, whitepox, dóó Cuban itch.\nŁóódtsoh éí 10,000 naʼhai yę́ędą́ą́ʼ áłtsé hazlį́į́ʼgiʼ átʼé daʼniʼ ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii. 18th century biyii 400,000 ánéelą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí yiitsʼaaʼ doo adein nidaʼhazlį́į́ʼ Europediʼ (Tóʼhonaanidiʼ).\n1950s doo kwiishdę́ę́ éí 50 míiltsoh bílaʼashdlaʼí łóódtsoh bidaʼdeesná, naʼhasdzaan bikáaʼgi/tʼáá átʼéego kéyah bikáaʼgi. 1967 yihah yę́ędą́ą́ʼ, éí 15 míiltsoh bílaʼashdlaʼí łóódtsoh bidaʼdeesná, áádóó naaki míiltsoh éí yiitsʼą́ą́ doo adein dazlį́į́h; díí éí World Health Organization (WHO) kwiitʼéígo estimate adaʼyiiláʼ. 19th century dóó 20th century éí achʼąąʼ adáʼatsʼiʼgo łóódtsoh doo bóʼhanéʼdaʼ, áádóó Niłchʼiʼtsoh 1979 WHO naaltsoos bikʼiʼ azáániígíí hádaʼdéídiilá: łoodtsoh ałtso adeinígíí. Diishjį́ʼdiʼ łóódtsoh tʼéiyá doo bóhanéʼdaʼ.\nAłchiiniʼ łóódtsoh bidoolnáʼgo éélkid. (Variola major)\nŁóódtsoh bichʼąąh aʼaadáʼatsiʼ azee ąąh alʼį́ʼdiʼ (diluent solution dóó, azéí Dryvax® vaccinia vaccine, dóó tsʼáh bifurcatedígíí.)\nMéhigo dineʼéʼ łóódtsoh bidaʼdeisnáʼ, (“Florentine Codex” 1540–1585)


Yastah chʼał bił hóyéʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał dóó bikʼéí Chʼał bił hóyéʼígíí\nYastah chʼał bił hóyéʼígíí éí Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scutiger sikimmensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo łikizh dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.\nYastah chʼał bił hóyéʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsísʼná yiyání bitseeʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\n(Tsísʼná yildeełí bitseeʼ dootłʼizhígíí)\nTsísʼná yiyání bitseeʼ dootłʼizhígíí (éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí bitseeʼ dootłʼizhígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops philippinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí dinilbáago dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łigai dóó halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nTsísʼná yiyání bitseeʼ dootłʼizhígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łikizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spilopelia chinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 11–12.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diłhiłgo dinilchííʼ; bítááʼ éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiiyah éí łigaigo łikizh. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łikizhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tsintah biniiʼdootłʼizh - Wikiibíídiiya\nTsintah biniiʼdootłʼizh éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glaucidium nana" deiłníigo dayózhí. Tsintah biniiʼdootłʼizh éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí biniiʼdootłʼizh éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí łigai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.\nTsintah biniiʼdootłʼizh éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó hazéí yázhí deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł ałdóʼ.


Tséyaa chʼał bizééʼ biiʼiilnaahígíí - Wikiibíídiiya\nTséyaa chʼał bizééʼ biiʼiilnaahígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Insuetophrynus acarpicus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Insuetophrynus"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binááʼ éí diłhił.\nTséyaa chʼał bizééʼ biiʼiilnaahígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼizhaazhiichilí binághah noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiichilí binághah noodǫ́zígíí\nChʼizhaazhiichilí binághah noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Napothera brevicaudata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó binághah éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; binákʼee éí halbá; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhiichilí binághah noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atseentélí bidagoʼígíí - Wikiibíídiiya\nAtseentélí bidagoʼígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crax globulosa" deiłníigo dayózhí.\nDíí atseentélí éí bitsʼíís diłhił; baʼáádígíí éí bitłʼaaʼ yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łitsxo dóó kʼíjíjin. Bitsʼíís éí 2.5–3 adéesʼeez[?] áníłtso.\nAtseentélí bidagoʼígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Chʼizhaazhiiłchííʼ - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼizhaazhiiłchííʼ yaa halneʼ dooleeł. Hodíłchʼiltah chʼizhaazhiiłchííʼ ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼizhaazhiiłchííʼ éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Fulvetta" deiłníigo deiyózhí. Chʼizhaazhiiłchííʼ éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; łaʼ éí bitʼaʼ dóó bitłʼaaʼ éí daalitsxo; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiiłchííʼ éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è James 2\nDǫ mǫ̀hdaa zǫ nezı̨į̀ gıts'ǫ̀ naahɂa-le\n1 Sèot'ı̨ı̨, gots'ǫ̀ K'àowo Zezì-Krı wexè enıìyah hòɂǫǫ sìı naxıgha ehkw'ı-ahodı t'à, dǫ mǫ̀hdaa zǫ nezı̨į̀ gıts'ǫ̀ naahɂa-le, dǫ hazǫǫ̀ naxıgha ełègı̨ı̨ht'e ha hǫt'e. 2 Edahxǫ dǫ goht'ǫ dètìı t'à-at'ı̨ xè welakw'ǫǫ̀ k'e sǫǫ̀mbaekwo lamǫ̀ǫ wheɂǫǫ sìı ełeahdìı-kǫ̀ goyaèhtła, eyıts'ǫ edahxǫ dǫ-teèt'ı̨ı̨ goht'ǫts'ıa t'à-at'ı̨ ededı̨ sı ełeahdìı-kǫ̀ goyaèhtła nı̨dè 3 dǫ ahxee wègaat'ı̨ı̨ sìı nezı̨į̀ wets'ǫ̀ naahɂa xè wets'ǫ̀ dıı haahdı, “Jǫ daèhchı̨ nezı̨ı̨ negha whetǫ,” wèahdı, hanìkò dǫ-teèt'ı̨ı̨ ts'ǫ̀ dıı haahdı, “Nı̨ ekǫ nàąwo,” hanì-le-ı̨dè “Sekè gà dechı̨tè k'e wheęda,” wèahdı. 4 Hanì k'ehoahɂa nı̨dè ekǫ-le eghàlaahda hǫt'e. Naxèot'ı̨ ı̨łè wet'àhoòɂà eyıts'ǫ ı̨łè wet'àhoòɂà-le k'ę̀ę̀ gıts'ǫ̀ k'ehoahɂa. Haaht'ı̨ nı̨dè hołı̨ı̨ nàowoò k'ę̀ę̀ ełesınìyaahtı hǫt'e.\n5 Sèot'ı̨ı̨, seàhkw'ǫ: dǫ-teèt'ı̨ı̨ gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı gıgha ehkw'ı-ahodı ha Nǫ̀htsı̨ gòį̀hchì hǫt'e, eyıt'à gıxè sìghà hòɂǫ hǫt'e. Dıı nèk'e gogha dǫ-teèt'ı̨ı̨ gı̨ı̨lı̨ı̨ kò, Nǫ̀htsı̨ goghǫ dıı hadı, “Gıgha ehkw'ı aehsı̨ xè seghǫnegeètǫ t'à dǫ ahxee gı̨ı̨lı̨ ha eyıts'ǫ senàowoò k'ę̀ę̀ hòɂǫǫ gıghǫ̀t'à ha,” hadı. 6 Naxı̨ sìı dǫ-teèt'ı̨ı̨ į̀į̀zhagı̨ı̨lı̨į̀ agıahɂı̨. Dǫ ahxee gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı naxıt'ǫ̀ǫ̀ ahxe gìhłè hǫt'e. Ededı̨ sìı nàyaetıı-kǫ̀ ts'ǫ̀ anaxegehɂı̨ hǫt'e. 7 Eyı hanıı dǫ sìı naxıts'ǫ̀ K'àowo elı̨ı̨ sìı wıızì jıı gehtsı̨.\n8 Nǫ̀htsı̨ Nı̨htł'è k'e dıı hanì dek'eèhtł'èe, “Edeghǫnıahtǫ k'ę̀ę̀ naxèot'ı̨ ghǫnıahtǫ.” Eyı nàowo nezı̨ı̨ wek'èahdì nı̨dè ehkw'ı eghàlaahda hǫt'e. 9 Hanìkò dǫ mǫ̀hdaa zǫ gıts'ǫ̀ nezı̨į̀ naahɂa nı̨dè hołı̨ı̨ hoahtsı̨ hǫt'e, eyıts'ǫ gonàowoò k'ę̀ę̀ nàowo-k'eezhìı-dǫǫ̀ lanì naxısınìyaetı hǫt'e. 10 Nàowo hazǫǫ̀ k'èahdì hanìkò nàowo ı̨łè zǫ nàahzhì nı̨dè nàowo hazǫǫ̀ k'eahzhì gha naxısınìyaetı ha hǫt'e. 11 Nǫ̀htsı̨ dıı hadı ı̨lè, “Ełexè hołı̨ı̨ hoahtsı̨-le,” eyıts'ǫ, “Dǫ ełaahwhı-le,” hadı ı̨lè. Ełexè hołı̨ı̨ hoahtsı̨-le, hanìkò dǫ ełaahwhı nı̨dè Nǫ̀htsı̨ wenàowoò nàezhìı dǫǫ̀ k'ę̀ę̀ naxııtà hǫt'e.\n12 Nàowo wet'à hołı̨ı̨ gots'ǫ̀ k'àowo-le sìı wek'ę̀ę̀ aahda. Eyı nàowo weghàà naxısınìyaetı ha ts'ıhɂǫ̀, eyı nàowo k'ę̀ę̀ nezı̨į̀ goahde eyıts'ǫ wek'ę̀ę̀ k'ehoahɂa. 13 Dǫ wedzeè eteèɂı̨-le sìı wesınìyaetıı dzęę̀ k'e nı̨dè eteweèɂı̨ ha nıìle. Ełets'ǫ̀ godzeè eteèɂı̨ı̨ sìı ełesınìyats'ehtı nahk'e elı̨ hǫt'e!\nGogha ehkw'ı-ahodı eyıts'ǫ wek'ę̀ę̀ k'ehots'eɂa\n14 Sèot'ı̨ı̨, dǫ, “segha ehkw'ı-ahodı,” hadı hanìkò yek'ę̀ę̀ eghàlaeda-le nı̨dè wegha wet'àaɂà-le hǫt'e. “Segha ehkw'ı-ahodı,” hadı zǫ t'à edaxàweetè ha nıìle. 15 Edahxǫ naxıta gots'ǫ dǫzhìı hanì-le-ı̨dè ts'èko goht'ǫ wets'ǫ-le xè yeghǫ shètı̨ı̨ whìle nı̨dè, 16 naxı̨ ı̨łè yets'ǫ̀ dıı hadı, “Nexè sìghà welè; negha gòkǫ̀ xè weghǫ shèı̨tı̨ı̨ negha deghàà welè,” yèhdı, hanìkò goht'ǫ eyıts'ǫ yeghǫ shètı̨ı̨ t'à yets'àı̨dı-le nı̨dè eyı t'asìı nıìle. 17 Eyı lanì, “gogha ehkw'ı-ahodı,” ts'edı, hanìkò wek'ę̀ę̀ eghàlats'eeda-le nı̨dè, k'ètł'ǫ̀ gogha ehkw'ı-ahodı hǫt'e.\n18 Hanìkò dǫ sets'ǫ̀ dıı hadı nı̨dè, “Nı̨ negha ehkw'ı-ahodı, hanìkò sı̨ nezı̨į̀ eghàlaehda,” sèhdı nı̨dè, wets'ǫ̀ dıı haehsı̨ ha. “Negha ehkw'ı kò wek'ę̀ę̀ eghàlaı̨da-le sìı weghàıhdà, ekò sı̨ ayìı dàhɂı̨ weghàà segha ehkw'ı-ahodıı sìı weghàı̨daà anehłe ha,” haehsı̨ ha. 19 Nǫ̀htsı̨ ı̨łè zǫ gǫ̀hłı̨ı̨ sìı negha ehkw'ı-ahodı. Ehkw'ı aneewǫ hǫt'e! Įnìłı̨ı̨ kò ededı̨ sı eyı gıgha ehkw'ı hǫt'e, eyıt'à geejı̨ xè gıts'ehłı̨ laget'į̀.\n20 Gonezǫ-le dìì! Gogha ehkw'ı-ahodı hanìkò wek'ę̀ę̀ ts'eeda-le nı̨dè wet'àhoòɂà nıìle. Dıı weghàà wek'èı̨zǫ anııhłe: 21 Gocho Abraham wedaànıahdè. Tso ełeka nèyı̨ı̨la k'e Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ edeza Isaac ełaehwhı xè yek'eehk'ǫ̀ ha sınìhòı̨ɂǫ, hajà t'à dǫ ehkw'ı eda gha wııtà hǫt'e. 22 Wegha ehkw'ı-ahodı xè yek'ę̀ę̀ eghàlaı̨dàa sìı ełexè at'ı̨ hǫt'e. Yek'ę̀ę̀ eghàlaı̨dà t'à wegha ehkw'ı-ahodıı sìı deghàà ajà hǫt'e. 23 Nǫ̀htsı̨ Nı̨htł'è k'e dànì dek'eèhtł'èe sìı wek'ę̀ę̀ agòjà hǫt'e. Dıı hanì dek'eèhtł'è: “Abraham Nǫ̀htsı̨ yegha ehkw'ı adı ts'ıhɂǫ̀, ehkw'ı eda gha wııtà ayį̀į̀là,” eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ weàgı̨ą wìyeh. 24 Eyı ts'ıhɂǫ̀ dǫ dànì eghàlaeda weghàà dǫ ehkw'ı eda k'ę̀ę̀ wııtà hǫt'e, wegha ehkw'ı-ahodı zǫ t'à nıìle.\n25 Eyı xèht'eè ts'èkojıı Rahab wìyeh ededı̨ kò wexè hagòjà. Israel gots'ǫ nàeɂį̀ı̨-dǫǫ̀ nàke edekǫ̀ goyagǫ̀ǫwa gà edèot'ı̨ naàhtǫ et'ıì t'asį̀ı̨ nagoèhɂà ı̨lè. Hanì eghàlaı̨da t'à ehkw'ı eda k'ę̀ę̀ wııtà hǫt'e. 26 Gozhį̀į̀ wets'ǫ ı̨nì wedę nı̨dè ełaı̨wo hǫt'e, eyı lanì gogha ehkw'ı-ahodı wek'ę̀ę̀ ts'eeda-le nı̨dè gogha wet'àaɂà-le hǫt'e.


Tóńlį́ bibąąh jaaʼabaní - Wikiibíídiiya\nTóńlį́ bibąąh jaaʼabaní\nTóńlį́ bibąąh jaaʼabaní éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis daubentonii" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nTóńlį́ bibąąh jaaʼabaní éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.


Tsídii binátsʼiingoʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii binátsʼiingoʼ dootłʼizhígíí\nTsídii binátsʼiingoʼ dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philepitta castanea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binátsʼiingoʼ éí yágo dóó chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí doo nineez da; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídii binátsʼiingoʼ dootłʼizhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Dziłtah chʼał łikizhí - Wikiibíídiiya\nDziłtah chʼał łikizhí\n(Rana taylori, Pantherana taylori)\nDziłtah chʼał łikizhí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lithobates taylori" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nDziłtah chʼał łikizhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Wóláchííʼ yikééʼ yigááłí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ yikééʼ yigááłí noodǫ́zígíí\nWóláchííʼ yikééʼ yigááłí noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chamaeza nobilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łigai dóó łizhingo halkizh; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ yikééʼ yigááłí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe moesta" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bitsiitʼáád éí dinilbá; bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Chʼał binááʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał binááʼ łizhinígíí\nChʼał binááʼ łizhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agalychnis moreletii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí łizhin.\nChʼał binááʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsįįłkaałii bitéél diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii bitéél diniltsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanerpes hoffmannii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí diniltso; bitsiiyah éí łitso; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.\nTsįįłkaałii bitéél diniltsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dah daaltsooígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał dah daaltsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dah daaltsooígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanophryniscus paraguayensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó dah daaltso; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dah daaltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dinilzhinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Indirana beddomii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binákʼee éí diłhił; bijáád éí noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dinilzhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nChʼał dah náníljį́į́hí dinilzhinígíí


Tsʼíʼii bitʼaʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTsʼíʼii bitʼaʼ diłhiłígíí\nTsʼíʼii bitʼaʼ diłhiłígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sciarida" deiłníigo deiyózhí. Tsʼíʼii bitʼaʼ diłhiłígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; áádóó éí 1,700 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–7 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nineez dóó łizhin. Łaʼ éí bitéél daaltso dóó daalchííʼ. Chʼil bitʼąąʼ dóó ábishjaaʼ éí bichʼiyąʼ.


Hodíłchʼiltah dzootʼihí bizééʼ yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah dzootʼihí bizééʼ yistłʼinígíí\nHodíłchʼiltah dzootʼihí bizééʼ yistłʼinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdi dóó Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Upucerthia dumetaria" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łigai dóó dinilzhingo yistłʼin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish.\nHodíłchʼiltah dzootʼihí bizééʼ yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Sííwiya - Wikiibíídiiya\n06 Jul 2010 - 25 Sep 2017\n(Ásáí Bikéyah Sííwiyaʼígíí)\nSííwiya Bi-Pound (SYP)\nBilagáana bizaadjí éí “Syria” wolyé.\nSííwiya hoolyéhígíí éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi siʼą́. Ásáí bizaadjígo éí الجمهورية العربية السورية (Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah) wolyé, áádóó éí "single-party state" wolyéego yeedaʼhótʼąąʼ. Sííwiya éí 34°33′36″N 38°16′2″E-gi bił hazʼą́.\nBéeso bá Hooghan Al-Shawk dóó Tsaskʼeh bá Hooghan "Yáʼííʼáhí Dootłʼizhígíí" (Blue Tower) éélkid\nDíí kéyah éí 71,479 tsinsitą́ dikʼą́ągo (185,180 km2) hahoodzo, áádóó biwááshindoon éí Damáskʼos hoolyéedi kin dashijaaʼíidi bił hazʼą́. Sííwiya hoolyéedi 17,064,854 diné anéélʼąąʼ kéédahatʼį́ (díí éí 2016 yę́ędą́ą́ʼ estimate ályaa).\nSííwiya bibéeso éí "Pound" wolyé. Sííwiya hoolyéedi kéédahatínígíí éí Ásáí Bizaad yee yádaałtiʼ.\nSííwiya éí Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé (1945dóó wóshdę́ę́ʼ), nááná éí Ásáí Dinéʼiʼ Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé ałdóʼ (1946dóó wóshdę́ę́ʼ).\nSííwiya beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.\nDíí naaltsoos 4 Ghąąjįʼ 2016 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Haltsoii Hótsxaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nHaltsoii Hótsxaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nLamy Haltsoii Hótsxaa Kʼaiʼ Háálį́į́góó\n35°35′37″ NHK dóó 105°12′45″ EʼE-gi bił hazʼą́\nHaltsoii Hótsxaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Yootó Hahoodzodi bił hazʼą́; Haltsoii Hótsxaa Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1899góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. BNSF éí yaa áhályą́.\n2018góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 4,630 bílaʼashdlaʼii Haltsoii Hótsxaadę́ę́ʼ Kʼaiʼ Háálį́į́góó dóó Lamy hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nHaltsoii Hótsxaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lygosoma punctata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilgaigo yistłʼin; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.