Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dadijoolígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí bitsiitsʼiin łitsooígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí yishtłizhígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí dibéłchíʼígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí łitsooígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí bitsiitʼáád łitsooígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí naashchʼąąʼígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dijoolí diłhiłígíí\ntábąąh tsisteeł dijoolí dibéłchíʼígíí\ntábąąh tsisteeł dijoolí dinilzhinígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dadijoolígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cuora" deiłníigo dayózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dadijoolígíí éí 12 ałʼąą ádaatʼé.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł dadijoolígíí éí 6–10di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí deilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní - Wikiibíídiiya\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Odorrana narina" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizábąąh dóó bitéél éí dinilgai; bíchį́į́h éí deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bíchį́į́h deekíní éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bítááʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bítááʼ dibéłchíʼígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pternistis castaneicollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos dóó bitéél éí dinilgaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łitsxo. Bitsʼíís éí 0.8–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bítááʼ dibéłchíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Daakʼį́į́ʼ yázhí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tónteel dóó Tábąąh Tsídii Tábąąsdísí Ndahalinígíí Daakʼį́į́ʼ\nDaakʼį́į́ʼ yázhí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Numenius phaeopus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí ayóo nineez dóó shiyish; binááʼ éí łizhin.\nDaakʼį́į́ʼ yázhí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:22


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scotopelia peli" deiłníigo dayózhí. Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ éí łóóʼ éí deilghał; táłtʼááh chʼosh dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dahiitį́hii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dahiitį́hii éí yótʼáahdi tsídii dóó tsintah dahiitį́hii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaethornis mexicanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłʼizhgo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah dahiitį́hii éí chʼil bijeeh deidlą́.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałchilí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałchilí diłhiłígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bryophryne phuyuhampatu" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bikeeʼ éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałchilí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 21:05


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tangara heinei" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yágo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí halzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Wóláchííʼ neiłkaahii binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ neiłkaahii binákʼee halzhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Wóláchííʼ ndeiłkaahii\nWóláchííʼ neiłkaahii binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmoborus myotherinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łiba; binákʼee dóó bizééʼ dóó biwos éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ neiłkaahii binákʼee halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emydura macquarii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 10–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsétah níłtsą́ chʼał - Wikiibíídiiya\nTsétah níłtsą́ chʼał\nTsétah níłtsą́ chʼał éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eleutherodactylus cooki" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nTsétah níłtsą́ chʼał éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.


Yaadaaʼnézí (tónteel tsídii) - Wikiibíídiiya\nYaadaaʼnézí (tónteel tsídii)\n(saad "Yaadaaʼnézí" hasínítą́ą́ʼ)\nDahináanii → Naaldeehii→ Bidoh Dahólónígíí→ Bikʼiiz Naakiígíí→ Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí→ Bitsiitsʼiin Dahólónígíí→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Tsídii→ Tsídii ndaatʼáʼii→ Yótʼáahdi tsídii→ Tónteel dóó Tábąąh Tsídii→ Tónteel tsídii dóó bikʼéí ↓\nYaadaaʼnézí éí tónteel tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rynchops" deiłníigo dayózhí. Yaadaaʼnézí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí biyaadaaʼ nineez. Bitʼaʼ éí łizhin, biteel dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łitsxo dóó łizhingo naashchʼąąʼ łeh. Binááʼ éí mósí binááʼ nahalin: binázhiin ałníiʼdiʼígíí doo nímaz da.\nYaadaaʼnézí éí łóóʼ tʼéiyá deilghał


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tó yiiyeʼíyiʼ chʼał - Wikiibíídiiya\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał dichʼízhígíí\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał binághah dah dzítsooígíí\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał łibáago yishtłizhígíí\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał yishtłizhígíí\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał dibéłchíʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tó yiiyeʼíyiʼ chʼał éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynobatrachidae" deiłníigo deiyózhí. Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tó yiiyeʼíyiʼ chʼał éí 92 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.5–1.5di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tó yiiyeʼíyiʼ chʼał éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł .


Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sceloporus melanorhinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalnoodí dichʼízhí éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii łóóʼ haalzheehii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii łóóʼ haalzheehii noodǫ́zígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrops triangularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitsiiyah éí łigai.\nNaʼashǫ́ʼii łóóʼ haalzheehii noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii łóóʼ yilghał łeh.


Tsídiiłtsooí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłtsooí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Setophaga americana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídiiłtsooí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá hááʼachʼiidí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá hááʼachʼiidí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá hááʼachʼiidí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pernis steerei" deiłníigo dayózhí.\nDíí atsá éí tsísʼnáłtsooí biyázhí yiłdeel; díí éí tsísʼnáłtssooí bighan yiyiʼdę́ę́ʼ hááchʼiid. Naʼashǫ́ʼii yázhí dóó łeeyiʼ chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí tsídii éí 20–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; łaʼ éí bitéél dóó bitsiiʼ łigai; bidaaʼ éí łibá.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 18:59


Chʼosh ditłʼooí yildeełí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh ditłʼooí yildeełí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracina caesia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼosh ditłʼooí yildeełí łibáhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; chʼosh ditłʼooí ayóo yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łizhin dóó łig éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemipus picatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Níyol yiiʼ naalkʼįhii dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii dinilbáhígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Procellaria cinerea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitéél dóó bizééʼ łigai; bitsiitʼáád éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii dinilbáhígíí éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitsiiʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nhasbídí bitsiiʼ łigaaígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitsiiʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Columba leucomela" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitsiiʼ éí łigai; bitʼaʼ éí diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitsiiʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:44


Yaaʼ - Wikiibíídiiya\nYaaʼ éí akwíí shį́į́ ałʼąą átʼé. Łaʼ éí chʼosh bijáád hastáníjiʼ atah daasdzoh, náánáłaʼ éí chʼosh bijáád tseebíhíjiʼ atah daasdzoh.\nYaaʼ bijáád tseebíhígíí éí ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼehgo "Acari" dawolyé. Díí yaaʼ éí naaldlooshii dóó tsídii bidił deidlą́. Tłʼohgi dóó hodíłchʼilgi naaldlooshii bibaʼ sidá; tábąąhgi díí yaaʼ tʼóó ahayóí.\nYaaʼ bijáád hastánígíí éí "Phthiraptera" dawolyé, áádóó nahasdzáán bikáaʼgi 3,000go da ałʼąą átʼé. Díí yaaʼ éí naaldlooshii dóó tsídii bikágí dóó bighaaʼ deiyą́ą łeh (łaʼ éí dił deidlą́ ałdóʼ). Nááná bįįh biyaʼ éí bįįh bikágí tʼéiyá deiyą́, łééchąąʼí biyaʼ éí łééchąąʼí bikágí tʼéiyá deiyą́. Díí yaaʼ éí łibá, áádóó éí naaldlooshii bighaaʼ yiyiʼ biyęęzhii yiłchí.\nKwiiyahdi naaldeehii yaaʼ doo bidééłníʼígíí ałkééʼ daasdzoh:\nYaaʼ nahachagiígíí éí "Siphonaptera" dawolyé\nNááná yaaʼ doo yitʼíinii ałdóʼ dahólǫ́. Díí yaaʼ éí ayóo ádaałtsʼíísí, áko éí biniinaa chʼosh doo yitʼíinii bee nílʼíní chojoołʼįįhgo tʼáá éí tʼéiyá díí yaaʼ yitʼį́.\nYaaʼ bijáád tseebíhígíí (Bįįh biyaʼ) éélkid.\nYaaʼ bijáád hastánígíí éélkid.\nYaaʼ doo yitʼíinii éélkid (chʼosh doo yitʼíinii bee nílʼíní chojoołʼįįhgo).\nYaaʼ nahachagiígíí éélkid (chʼosh doo yitʼíinii bee nílʼíní chojoołʼįįhgo).\nŁóóʼ biyaʼ (chʼosh bikágí ntłʼizí)


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyla tsinlingensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.9–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binákʼee éí diłhiłgo halbá; bitéél éí diniltso; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Dah yiskʼidtah dahiitį́hii bikʼiiz halchíʼí - Wikiibíídiiya\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii bikʼiiz halchíʼí\nDahináanii → Naaldeehii→ Bidoh Dahólónígíí→ Bikʼiiz Naakiígíí→ Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Tsídii→ Tsídii ndaatʼáʼii→ Yótʼáahdi tsídii→ Dahiitį́hii dóó Tsxį́į́łnaalkʼįhii→ Dahiitį́hii→ Dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí ↓\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii bikʼiiz halchíʼí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oreotrochilus adela" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4.5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí dinilgai dóó łibáago łikizh; bikąʼígíí éí bikʼiiz łichííʼ, baʼáádígíí éí bitéél łitsxo; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish.\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii bikʼiiz halchíʼí éí chʼil bijeeh deidlą́.\nDah yiskʼidtah dahiitį́hii bikʼiiz halchíʼí · Dah yiskʼidtah dahiitį́hii bitéél łigaaígíí · Dah yiskʼidtah dahiitį́hii bitseeʼ łigaaígíí · Dah yiskʼidtah dahiitį́hii dootłʼizhígíí · Dah yiskʼidtah dahiitį́hii łibáhígíí


Chʼizhaazhii binátsʼiin halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii binátsʼiin halbáhígíí\nChʼizhaazhii binátsʼiin halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malacocincla abbotti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí halbá; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí diniltsxo; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhii binátsʼiin halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼagii yił aheełtʼéhé binákʼee łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼagii yił aheełtʼéhé binákʼee łitsooíg éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́ (dííshjį́įʼdi éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Gah Bikeeʼ Taah Yíʼáhí hoolyéedi hólǫ́ ałdóʼ). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acridotheres tristis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí dinilzhin; bitʼayaa éí łigai; binákʼee dóó bikeeʼ dóó bidaaʼ éí łitso.\nChʼagii yił aheełtʼéhé binákʼee łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼaʼ diłhiłgo łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nbitʼaʼ diłhiłgo łichíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼaʼ diłhiłgo łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberiza lathami" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó diłhiłgo łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bidaaʼ éí dinilbá.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼaʼ diłhiłgo łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nTsídiiłbáhí bitʼaʼ diłhiłgo łichíʼígíí\nLast edited on 22 Yas Niłtʼees 2022, at 18:50


Díwózhiitah naʼazísí - Wikiibíídiiya\nDíwózhiitah naʼazísí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tóʼííbézhí Hahoodzodi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thomomys clusius" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 5–7di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; biwódiníbiní éí ntsxaa.\nDíwózhiitah naʼazísí éí chʼil bikétłʼóól dóó chąąshtʼezhii dóó hazaʼaleehtsoh yiłchozh łeh.


Tłʼiishkʼosí (tsídii) - Wikiibíídiiya\ntʼáá hazhóʼó Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyah dóó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí\nTłʼiishkʼosí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayah dóó Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anhingidae" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiishkʼosí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí deesdoigi dóó honeezílígi tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí tábąąhgi dóó dahoditłééʼgóó hólǫ́; tó ńlį́į́h dóó beʼekʼid biyiʼ éí ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ ałdóʼ.\nTłʼiishkʼosí éí bikʼos dóó bidaaʼ nineez; bitsʼíís éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłtso, áádóó éí diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh. Bikeeʼ éí naalʼeełí bikeeʼ nahalin.\nTłʼiishkʼosí éí daʼalghałgo naakai: łóóʼ dóó chʼééh digháhii éí bichʼiyaʼ. Łahda chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł ałdóʼ.


Chʼał binááʼ łigai dóó dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nbinááʼ łigai dóó dootłʼizhígíí\nChʼał binááʼ łigai dóó dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boophis rappiodes" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; bikeeʼ éí tʼóó bíyó niłtólí; binááʼ éí ntsaa dóó łigai dóó yágo dootłʼizh.\nChʼał binááʼ łigai dóó dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání binághah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání binághah yishtłizhígíí\nChʼil bijeeh yidlání binághah yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris jugularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bizééʼ dóó bítááʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso.\nChʼil bijeeh yidlání binághah yishtłizhígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ jiinííhí binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ jiinííhí binátsʼiin łigaaígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ jiinííhí binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carpodacus thura" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilchííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiiyah éí dinilzhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ jiinííhí binátsʼiin łigaaígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nJiinííhí binátsʼiin łigaaígíí


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł naʼazísí łitsooígíí - Wikiibíídiiya\ntsisteeł naʼazísí łitsooígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł naʼazísí łitsooígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gopherus evgoodei" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 10–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł naʼazísí łitsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tłʼoh yiłchozh.


Táshchozhii binághah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTáshchozhii binághah łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cheramoeca leucosternus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binákʼee dóó bitsiiyah éí łizhin; bidaaʼ éí łizhin ałdóʼ.\nTáshchozhii binághah łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dǫ́ʼii bidaatsahí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼii bidaatsahí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Empididae" deiłníigo deiyózhí. Dǫ́ʼii bidaatsahí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 3,000 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 1–15 mm ádaníłtso, áádóó éí bitsʼíís nineez, áádóó éí yistłizh dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ. Tsintah dóó hodíłchʼiltah éí dahináa łeh. Wónaʼałtéhiigi átʼéego chʼosh yázhí haalzheehgo ndaatʼá.


Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emarginata sinuata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łizhin.\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Gahtsoh bitsiiyah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nGahtsoh bitsiiyah halzhinígíí\nGahtsoh bitsiiyah halzhinígíí éí gah dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepus nigricollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 15–26di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí halzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bijaaʼ éí nineez dóó kʼíjíjin łeh.\nGahtsoh bitsiiyah halzhinígíí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Biibii binághah noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nBiibii binághah noodǫ́zígíí\nBiibii binághah noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus gustavi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí łigai dóó dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nBiibii binághah noodǫ́zígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii íiyisígíí Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí\nséítah naalnoodí yistłʼinígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyah\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí yistłʼinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthodactylus blanfordii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ Ndaaldeehii


Tábąąsdísíłbáí bidaaʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísíłbáí bidaaʼ nineezígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limosa fedoa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah dóó bitʼaʼ éí yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí diłhił; bidaaʼ éí nineez; bijáád éí łitso; binááʼ éí łizhin.\nTábąąsdísíłbáí bidaaʼ nineezígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ yaaʼ - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ yaaʼ éí yaaʼ bikágí ntłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amblyomma cajennense" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ yaaʼ éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́.\nDíí yaaʼ éí bijáád tseebíí. Bitsʼíís éí nímaz dóó tʼóó bíyó nteel; adóó éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Bijáád éí doo danineez da. Naaldlooshi dóó bílaʼashdlaʼii bidił éí bichʼiyąʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii\nShádiʼááhdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii éí yótʼáahdi tsídii dóó tsxį́į́łnaalkʼįhii íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachornis squamata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binághah éí łizhin; bizééʼ éí dinilgai; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tééh dééł - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tééh dééł\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tééh dééł éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bitsįʼ Yishtłizhii Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́; azhą́ éí tsídiitsoh nahalingo niʼgóó naagháa łeh dóó doo naatʼáa da łeh ndi, díí tsídii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ardeotis nigriceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh dééł éí 3–3.5di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bikʼos éí dinilgai; bítááʼ éí łizhin.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tééh dééł éí naʼashǫ́ʼii dóó naaldloohii yázhí haalzheeh łeh; chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Tsídiiłtsooí bidaatsohígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłtsooí bidaatsohígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hesperiphona vespertina" (éí doodaiiʼ "Coccothraustes vespertinus") deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitsiiʼ éí dinilzhin; binákʼee éí łitso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí dinilbá.\nTsídiiłtsooí bidaatsohígíí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł.


Wóláchííʼ neiłkaahiitsoh binághah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh binághah halchíʼígíí\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh binághah halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thamnophilus palliatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; binághah éí halchííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił. Bikąʼígíí éí bitsiitʼáád halzhin, baʼáádígíí éí bitsiitʼáád dibélchíʼí.\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh binághah halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; chʼil binááʼ dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał.


Tó ńlį́ bibąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahí - Wikiibíídiiya\nTó ńlį́ bibąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahí\nTó ńlį́ bibąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peneothello pulverulenta" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTó ńlį́ bibąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Gáagii naashchʼąąʼí bitéél dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nGáagii naashchʼąąʼí bitéél dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias spatulatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; binághah dóó bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitseeʼ éí áłtsʼóózí dóó nineez; bidaaʼ éí diłhił.\nGáagii naashchʼąąʼí bitéél dootłʼizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼagii binákʼee tʼáá halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nbinákʼee tʼáá halchíʼígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼagii binákʼee tʼáá halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sarcops calvus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiyah dóó bitłʼaakááʼ éí łibá; binákʼee éí tʼáá halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼagii binákʼee tʼáá halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.\nChʼagii binákʼee tʼáá halchíʼígíí


Tónteel bibąąh chʼosh chʼééh digháhii - Wikiibíídiiya\nTónteel bibąąh chʼosh chʼééh digháhii éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Littorinidae" deiłníigo deiyózhí. Tónteel bibąąh chʼosh chʼééh digháhii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; adóó éí 200 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh chʼééh digháhii éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso; bitsʼaʼ éí dijool dóó łigai dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Łéʼétsoh bibełání - Wikiibíídiiya\nŁéʼétsoh bibełání éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mastomys natalensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 3–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.\nŁéʼétsoh bibełání éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídii binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídii binákʼee halzhinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídii binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buthraupis wetmorei" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binákʼee dóó bizééʼ éí halzhin; binághah dóó bitsiitʼáád éí diłhiłgo łitso; bitʼaʼ éí dootłʼizh dóó kʼíjíjin; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídii binákʼee halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tééh łééchąąʼí - Wikiibíídiiya\nTééh łééchąąʼí éí Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́, ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyaenidae" deiłníigo dayózhi.\nAłkʼídą́ą́ʼ tééh łééchąąʼí ákwíí shį́į́ ałʼąą ádaatʼéé ńtʼę́ę́ʼ; dííshjį́į́góó éí tʼóó dį́į́ʼ ałʼąą átʼéego yidzíí. Azhą́ łééchąąʼíigi ádaníłtso dóó łééchąąʼígi átʼéego naakai ndi, díí naaldlooshii éí náshdóí dóó mósí dah yikahjįʼ atah daasdzoh.\nTééh łééchąąʼí éí nihookááʼ tʼéiyá naakai, áádóó éí hoolʼáágóó doo tsinlátahgi ndaaldeeh da. Nááná éí hóółtseiigi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi naakai łeh.\nTééh łééchąąʼí éí tʼáá ałtso daʼałghałgo naakai. Łaʼ éí dííłdzid tʼéiyá deilghał, náánáłaʼ éí naaldlooshii haalzheehgo naakai. Nááná éí doo naaldlooshii bitsįʼ tʼéiyá deilghał da — naaldlooshii bighaaʼ dóó bitsʼin ałdóʼ deiyą́.


Chʼał naabaahii bikʼiiz noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał naabaahii bikʼiiz noodǫ́zígíí\nChʼał naabaahii bikʼiiz noodǫ́zígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas calcaratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.2–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bikʼiiz éí dinilbá dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; binááʼ éí dinilbá dóó diniltso.\nChʼał naabaahii bikʼiiz noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Jáád neishoodí - Wikiibíídiiya\nJáád neishoodí *\nJáád neishoodí éí nahasdzáán bikáaʼgi 130go daatsʼí ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphex" deiłníigo deiyózhí.\nDíí jáád neishoodí éí łeyiʼdi dóó séígi (niʼtátʼah) dabighanígíí ádeilééh, áádóó éí biyęęzhii díí bighan yiih deilchí.\nJáád neishoodí éí 0.5–1.3di asdzoh[?] ádaníłtso; łaʼ éí daalzhin, náánáłaʼ éí łichíiʼgo ndaashchʼąąʼ.


Daantélí diłhiłgo łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Chʼiyíítʼogii dóó Wódayiitsahí dóó bikʼéí Daantélí daaltsooígíí\nDaantélí diłhiłgo łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tolmomyias sulphurescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bitéél éí diniltso; bizééʼ éí łigai; bitsiiʼ éí łibáa łeh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDaantélí diłhiłgo łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Binááʼ Ádaałtsʼózí bichʼil łigaií - Wikiibíídiiya\nBinááʼ Ádaałtsʼózí bichʼil łigaií\n100 g / 3.5 oz, t’áá t’éehgo\n— naniseʼ binoolzheeʼ\nhatsʼíís hashtʼéé yoodlíłígíí 1.2 g\nbee díkʼǫ́zhígíí 9 mg\nC 27 mg\nBinááʼ Ádaałtsʼózí bichʼil łigaií éí naaki ałʼąą átʼé — bok choi wolyéhígíí dóó napa wolyéhígíí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brassica rapa" deiłníigo dayózhí; díí éí niłtsínii bikétłʼóól dijoolí bízhiʼ ałdóʼ.\nBinááʼ Ádaałtsʼózí bichʼil łigaií bok choi wolyéhígíí éélkid\nChʼil łigaií bok choi wolyéhígíí éí bitsiin ádaałtsʼóóz dóó bitʼąąʼ diłhiłgo dootłʼizh. Chʼil łigaií napa wolyéhígíí éí bitʼąąʼ daanteel dóó daalgai.\nChoolʼíní[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nBinááʼ Ádaałtsʼózí bichʼil łigaií éí shibéezhgo yidą́ą łeh. Gímchi wolyéego chʼil łigaií díchííʼí éí díí chʼil łigaií bitsʼą́ą́dóó ályaa łeh.\nChʼil łigaií ádaatʼéhígíí


Tsiiyah wozhii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nTsiiyah wozhii *\nTsiiyah wozhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sturnella neglecta" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí łigai dóó łizhingo łikizh; bitéél éí dah jíljin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsiiyah wozhii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil naʼatłʼoʼiitsʼóóz - Wikiibíídiiya\n(saad "Bílaʼashdlaʼii (chʼil)" hasínítą́ą́ʼ)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼil naʼatłʼoʼiitsʼóóz yaa halneʼ dooleeł. Láʼashdlaʼ ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼil naʼatłʼoʼiitsʼóóz éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi hólǫ́; áadi éí tsintagi dóó dził bitłʼáahdi sikaad łeh. Bílaʼashdlaʼii ałdóʼ wolyé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clematis ligusticifolia" deiłníigo dayózhí.\nChʼil naʼatłʼoʼiitsʼóóz @ plants.usda.gov


Naalʼeełí binááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełí binááʼ łitsooígíí\nNaalʼeełí binááʼ łitsooígíí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó (Deeteel Bikéyah dóó Náhookǫsjí W.B.A.di) dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bucephala clangula" deiłníigo dayózhí.\nBaʼáádígíí dóó biyáázh tsékááʼ naháaztą́\nNaalʼeełí binááʼ łitsooígíí éí tsintahgi dóó beʼekʼid bibąąhgi dahólǫ́, áádóó éí tsį́į́łkaałii yaʼáandi bitʼoh ádeiléeh łeh.\nDíí naalʼeełí 1.5 adéesʼeez[?] ádaníłtso; 2–3 dahidídloʼ ádaníłdáas łeh. Bikąʼígíí éí bitsiiʼ chʼilgo dootłʼizh dóó bidaaʼ łizhin; nááná éí biniiʼ dah dzígai dóó bitsʼíís łizhin. Bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ, bitééldę́ę́ʼ éí tʼóó łigai. Baʼáádígíí éí bitsiiʼ dibéłchíʼí dóó bitsʼíís łibá dóó ligaigo naashchʼąąʼ.\nDíí naalʼeełí éí chʼosh chʼééh digháhii dóó chʼosh bikágí ntłʼizí dóó łóóʼ yázhí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó tátłʼid yiłchozh ałdóʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 20:18


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Tłʼiish Tłʼiish íiyisígíí Nihookááʼ tłʼiish dóó bikʼéí Nihookááʼ tłʼiish Nihookááʼ tłʼiish íiyisígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Telescopus dhara" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó diniltsxogo naashchʼąąʼ.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Haʼátʼíí Biniyé Tʼóó Achʼįʼ Nidahwiiʼná? — Watchtower ONLINE LIBRARY\nHaʼátʼíí Biniyé Tʼóó Achʼįʼ Nidahwiiʼná?\nDiyin Bizaad Nanihinitingo Átʼé\nHAʼÁTʼÍÍ BINIYÉ AYÓÓ ÁTʼÉEGO ACHʼĮʼ NIDAHWIIʼNÁ?\nGOD ÉÍ ACHʼĮʼ NAHWIIʼNÁ YÁ HASʼĄ́ĄGO HOOLZHISH\nHAʼÁTʼÍÍ BINIINAA KONÍZAADGÓÓ ACHʼĮʼ NIDAHWIIʼNÁ?\nÁDÁ NITSÍKEESÍGÍÍ HAITʼÉEGO CHOINIILʼĮ́Į DOO?\nGod éí Haʼátʼíí Biniyé Bílaʼashdlaʼii Áyiilaa?Diyin Bizaad Nanihinitingo Átʼé\nHaʼátʼíí Biniyé Tʼóó Achʼı̨ʼ Nidahwiiʼná?\n1, 2. Ląʼí diné haʼátʼíí daaníigo ndaʼídíłkid?\nTÓNTEEL bitłʼáahdi niʼ hidiʼnáahgo tó bííshgháán náádadiidáahgo taah bąąhgóó dahooghanę́ę ałtso adíítąądgo áyiilaa. Hastiin léiʼ churchgi beʼeldǫǫh yee diné yitaaʼasdongo łaʼ yee atíyiilaa dóó neistseed. Amá nilı̨́įgo cancer bidiʼnínígíí bibee iiná ninéidiidlá, ashdlaʼ éí haʼáłchíní ńtʼééʼ.\n2 Kódahootʼįįhgo éí ląʼí diné ádaaníił łeh, “Haʼátʼíí biniyé diné daʼahijoodlá índa ałchʼįʼ nidahwiiłná?” Niísh ałdóʼ łaʼda ákwii nínízin łeh?\n3, 4. (a) Habákak haʼátʼíí níigo naʼídéełkid? (b) Haitʼéego Jiihóvah bił ná hoolneʼ?\n3 Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ hastóí łaʼ God ayóó átʼéego dayoodlą́ą́ ńtʼééʼ yę́ę baa dahaneʼgo, ałdóʼ tʼáá ákótʼéego ndaʼídééłkid. Habákak éí łaʼ kótʼéego Jiihóvah nayídééłkid: “Haʼátʼíishąʼ biniyé doo ákwii ádaatʼéii yishʼı̨́įgo áshiinilaa áádóó doo yáʼáshóonii níshʼı̨́įgo áshíínísin? Jó, nidaʼiiłchxǫǫh índa tʼáá naʼníleʼdii áhooníiłii tʼéí shinááł baa ooldah; ahiníʼdiiltłáád áádóó ałghaʼditʼááh baa ooldah.”—Habakkuk 1:3.\n4 Habakkuk 2:2 dóó 3 góneʼ bínaʼízhdééłkid yę́ę God éí hashtʼéédadeeshdlííł níigo yee hachʼįʼ ádee haadzííʼ. Jiihóvah éí ayóóʼánihóʼní. Diyin Bizaad ání: God “nihaa áhályą́.” (1 Peter 5:7) God éí achʼįʼ nahwiiʼná yijoołxá. (Isaiah 55:8, 9) Haʼátʼíí biniyé achʼįʼ nidahwiiʼná? Díí baa nídíitʼįįł.\n5. Achʼįʼ nahwiiʼná, haitʼéego baa hwiinítʼı̨́? Diyin Bizaad éí haʼátʼíí ní?\n5 Hazhóʼó God baa nidazhʼnitin dooleeł yę́ę, God íinízingo yeeʼ nihichʼįʼ nidahwiiʼná, dajiní. Índa łaʼda tʼáá ałtso bichʼįʼ áhóótʼįįdígíí éí God haidiníʼą́, éí biniyé ákóhoʼdiilyaaígíí doo nihił béédahozin da, dajiní. Diné noonééł, áłchíní ałdóʼ, éí yáʼąąshdi God bił dahojílǫ́ǫ doo, ałdóʼ dajiní. Díísh tʼáá aaníí? Jiihóvah éí doo yáʼádaashóonii doo bí bitsʼą́ą́dóo da. Diyin Bizaad ání: “Éí bąą diné akʼidadiʼyootįįhii dashíísółtsʼą́ą́ʼ; Diyin God yeeʼ doo yáʼáshóonii tsʼídá doo ííléeh da, índa Aláahgo Ayóóʼábóodziilii éí doo ákwii éʼétʼéii tsʼídá doo ííléeh da.”—Job 34:10.\n6. Achʼįʼ nidahwiiʼná, haʼátʼíí biniyé God bee bikʼíhátʼááh?\n6 Tʼóó ahayóí diné bichʼįʼ nidahwiiʼnáago God yee yikʼídahaʼááh. Háálá ádeinízingo God éí ádíhólnííh. Ndi Bíhooʼaah 3 góneʼ, Séítan Devil nilíinii éí díí nihił hoogáłígíí bí yee ádíhólníihgo, baa ídahwiilʼą́ą́ʼ.\n7, 8. Haʼátʼíí biniinaa achʼįʼ nidahwiiʼnáago hoolzhish?\n7 Diyin Bizaad ání, “doo yáʼáshǫ́ǫ́góó naagháii nihokáaʼgi tʼáá átʼéé nítʼééʼ bee” bóhólnííh. (1 John 5:19) Díí ádíhólníihii Séítan tʼáá íiyisí doo joobaʼgóó atéʼéłʼı̨́. Bí éí “nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ nítʼééʼ yinaʼaloʼii” nílı̨́. (Revelation 12:9) Tʼóó ahayóí diné, Séítan yikʼehgóó deíkááh. Éí bąą, yoochʼííd, ajoodlá, índa doo aa hojoobaʼgóó nihił hoogááł.\n8 Doo díí tʼéiyá biniinaa áchʼįʼ nidahwiiʼnáa da. Ádam dóó Íiv doo akʼeh hółʼı̨́ı̨́góó biniinaa baʼáłchíní bichʼįʼ nidahwiiʼná dóó ałchʼįʼ nidahwiiłná. Shí yeeʼ niláahdi áníshtʼé, daʼahidiʼní. Diné ałkʼinéijah, anaaʼ ádeiłʼı̨́, índa ádee dahooldzíiʼgo nidaakai. (Ecclesiastes 4:1; 8:9) “Tʼáadoo kótʼé ílíní doo bá yáʼátʼéehii bikʼi hwiileeh,” áko bitsʼą́ą́dóó bichʼįʼ dahodiiʼnááh. (Ecclesiastes 9:12) Nihidáahdi doo éédahózin da, doo áhodoonííł yę́ęgi áhootʼįįh.\n9. Haʼátʼíí biniyé Jiihóvah éí achʼįʼ nahwiiʼná tʼóó yá hasʼą́?\n9 Jiihóvah éí achʼįʼ nahwiiʼná doo akʼijįʼ kwííłʼı̨́į da. Anaaʼ índa atéʼéʼélʼı̨́ ádaatʼéii éí God doo bee bikʼíhwiitʼáah da doo. Báádahadzidgo atídaʼoolíiłii, niʼ nídahidiʼnáhígíí, níyoltsoh, dóó tó nídaadląąh ádaatʼéii, éí doo God bitsʼą́ą́dóo da. Ndi kwíinínízin shı̨́ı̨́, ‘Jiihóvah yeeʼ, ayóó áhóodziil, ákosh haitʼéego báádahadzidgo atídaʼoolíiłii doo niʼájíléeh da?’ Nihił béédahózingo God ayóóʼánihóʼní, ákondi achʼįʼ nidahwiiʼná tʼóó yee hasʼą́ągi Biniyéii hólǫ́ǫgo átʼé.—1 John 4:8.\n10. Séítan haʼátʼíí níigo Jiihóvah saad yííʼááh?\n10 Íídendi Séítan éí Ádam dóó Íiv yóóʼazhnííʼaaʼ, éí God yeeʼ doo yáʼátʼéehgo nahaʼáii jílı̨́, hałní. Ałdóʼ ání, God yeeʼ yáʼádaatʼéehii nihitsʼą́ąjįʼ kwííłʼı̨́. Séítan éí shí yeeʼ Jiihóvah biláahdi nahaʼáii nishłı̨́ ní. Éí God tʼáágééd yiitʼashgo bíighah jidínóozįįł hóʼníigo ání.—Genesis 3:2-5; Endnote 27 níníłʼı̨́.\n11. Haʼátʼíí naʼídíkid shı̨́ı̨́, bee nihił náhodoonih daniidzin?\n11 Ádam dóó Íiv éí Jiihóvah doo bikʼeh hojííłʼįįd da. Tʼáá nihí haʼátʼíí shı̨́ı̨́ yáʼádaatʼéehii índa doo yáʼádaatʼéehii bee ádá nahwiitʼáago bikʼeh yiitʼash doo, jiniizı̨́ı̨́ʼ. Áko Jiihóvah haitʼéego díí doo ákótʼéégóó tsíhodeeskéezgi índa tʼáá bí tʼéiyá nihá yáʼádaatʼéehii bił bééhózingi ííshjání ánéidoodlííł?\n12, 13. (a) Doo akʼeh dahółʼı̨́įdii yę́ę, haʼátʼíí biniinaa tʼáadoo bibeʼiinaʼ náádadiilyáa da? (b) Jiihóvah éí haʼátʼíí biniyé Séítan hooʼáałgo dóó bílaʼashdlaʼii akʼi dahwéeʼaahgo yá hoołʼaʼ?\n12 Jiihóvah éí Ádam dóó Íiv, doo tʼáá ákǫ́ǫ́ bibeʼiinaʼ ninéidiidláa da. Ndi, haʼáłchíní éí hodooleeł niizı̨́ı̨́ʼ. Áko díí áłchíní náás daʼdeeshchínígíí éí hooʼáałii łaʼ ádá nídazhdidoołtéełgo Jiihóvah há yee hoołʼaʼ. Jiihóvah éí bílaʼashdlaʼii hadaałtʼéego nahasdzáán bikáaʼgi kéédahatʼı̨́į doo biniyé áyiilaa. Díí éí tʼáá aaníí ákódoonííł. Devil éí díí doo ádooníił da nízin.—Genesis 1:28; Isaiah 55:10, 11.\n13 Séítan éí tʼóó ahayóí diyingo ndaalʼaʼí binááł, Jiihóvah kójítʼé yiłníigo yaatįįh yíyá. (Job 38:7; Daniel 7:10) Áko Séítan éí Jiihóvah kwííłníigo tʼáá daatsʼí aaníí ádíní, hałníigo Jiihóvah há hoołʼaʼ. Áádóó ałdóʼ Séítan bikʼehgo bílaʼashdlaʼii nahatʼaʼ nidahizhdooʼáałgo há yee hoołʼaʼ. Éí tʼáá sáhí God tʼáágéedgo ayóó ádazhdoonííł daatsʼí hóʼníigo atʼı̨́.\n14. Kónízáajįʼ ahoolzhiizh, kʼad haʼátʼíí bééhoozin?\n14 Bílaʼashdlaʼii akʼi dahojéeʼaahgo kʼad ląʼí nááhai, ndi doo bídazhneelʼą́ą da. Séítan biyoochʼííd lá. God tʼéiyá bílaʼashdlaʼii yíká adoolwoł. Jeremiah tʼáá aaníí aaníí lá: Jiihóvah “nílíinii, shił bééhózingo diné yikʼehgo hináa dooleełígíí doo biiʼ hólǫ́ǫ da. Diné biyoołááł dooleełii . . . ádin.”—Jeremiah 10:23.\n15, 16. (a) Haʼátʼíí biniinaa Jiihóvah éí achʼįʼ nahwiiʼná konízaadgóó bił hoolzhishgo áyósin? (b) Séítan bitsʼą́ą́dóó dadeeztʼiʼii, haʼátʼíí biniinaa Jiihóvah tʼah doo hashtʼe néiidleeh da?\n15 Haʼátʼíí biniinaa Jiihóvah éí achʼįʼ nahwiiʼná konízaadgóó bił hoolzhishgo áyósin? Haʼátʼíí biniyé doo yáʼádaatʼéehii doo niʼkwííléeh da? Kʼad bééhoozin Séítan éí nahaʼá doo yíneelʼą́ą da lá. Bílaʼashdlaʼii éí tsʼídá tʼóó ahayóí ałʼąą ádaatʼéego nahatʼá nayídaneeztą́ą́ʼ, áko ádá nahatʼá doo bídazhneelʼą́ą da. Science dóó technology wolyéhígíí ayóó átʼéego hoł béédahozin. Ákótʼée ndi, tʼóó tséʼédin doo aheełtʼéégóó aa nitsáhákees, téʼéʼı̨́, anaaʼ, índa doo tsʼíí áhootʼéégóó nihił hoogááł. Bílaʼashdlaʼii tʼáá sáhí God tʼáágéedgo ádá dahozhdidooʼáałgi doo bíighah da.\n16 Achʼįʼ nahwiiʼná Séítan bitsʼą́ą́dóó dadeeztʼiʼii Jiihóvah tʼah doo hashtʼe néiidleeh da. Tʼóó bá hashtʼéijiidlaago éí Séítan hooʼáałgo bíighah lá hwiidínóodzįįł. Áádóó ałdóʼ bílaʼashdlaʼii éí ádá ndahwiitʼáago bídeíníigah dadínóozįįł. Ndi díí yoochʼííd átʼé. Háálá Jiihóvah bił bééhózingo ádá nahatʼá doo bídazhneelʼą́ą da. Jiihóvah éí doo biyoochʼíid da.—Hebrews 6:18.\n17, 18. Séítan ałtso hóółchxǫʼígíí, Jiihóvah haitʼéego yaa nitsíkees?\n17 Séítan dóó bílaʼashdlaʼii doo akʼeh dahółʼı̨́ı̨́góó biniinaa achʼįʼ nidahwiiʼnánígíísh Jiihóvah hashtʼéédoodlííł? God beego éí tʼáá ałtsoní bohónéedzą́. Jiihóvah bił bééhózingo Séítan saad yee ííʼááh yę́ę tʼáá daatsʼí aaníí ájíníigi, bééhodoozįįłgo átʼé. Áádóó bééhoozingo Jiihóvah yinahazʼáanę́ęgi átʼéego, nahasdzáán ayóó áhonóolingo íidoolííł. “Jishchááʼ góneʼ naazhjéʼígíí tʼáá ałtso” náábidiʼdooljah. (John 5:28, 29) Diné doo bitah dahoneezgai da doo, índa anoonééł ádin doo. Jiihóvah éí Jesus choidoołʼįįłgo, Séítan ałtso yiyííłchxǫʼ yę́ę hashtʼéédoodlííł. (1 John 3:8) Baa hózhǫ́, Jiihóvah éí konízaadgóó nihił haʼólníigo hoolzhish. Áko béédahodiilzįįł dóó nihí naatʼáanii ádadiilnííł. (2 Peter 3:9, 10 yíníłtaʼ.) Shéédahodoosįįł nihóʼní. Azhą́ shı̨́ı̨́ nihichʼįʼ nidahwiiʼnáa ndi, hadaʼííníilníigo ánihósin.—1 Corinthians 10:13 yíníłtaʼ; 1 Timothy 2:4.\n18 Jiihóvah éí shá nanilʼaʼ, doo nihił níigo yínihiniłchéeh da. Nihíniʼ bee ádá nitsíikeesgo yił ánihiilaa. Díí haitʼéego nihił nilı̨́įgi baa nídíitʼįįł.\n19. Jiihóvah haʼátʼíí nihainílá? Haʼátʼíí biniyé baa ahééh niidzin doo?\n19 Jiihóvah éí nihíniʼ bee ádá nitsíikeesgi nihainíláhígíí naaldlooshii éí doo yee níláa da. Naaldlooshii éí tʼáá íídą́ą́ʼ ádooníiłgi biih daasyá. Ndi nihí éí niheʼiinaʼ siláagi binidahwiitʼá. Jiihóvah bił hóshǫ́ǫgo ádadiilnííł daatsʼí daniidzin doo. (Proverbs 30:24) Robots doo nidahoniidlin da. Kóníshtʼée doo niidzin, nihikʼis dooleełii, áádóó niheʼiinaʼ ádiilníiłgi éí tʼáá nihí bee ádá baa nitsíikees łeh. Háálá Jiihóvah éí nihił hózhǫ́ǫ doo nízin.\n20, 21. Haʼátʼíí éí tsʼídá yáʼátʼéehii nídidíílééł?\n20 Jiihóvah éí ayóóʼáshííníʼníi doo, nihóʼní. (Deuteronomy 11:1) Azhéʼé éí beʼawééʼ “ayóóʼánííníshʼní” bił níigo yaa bił hózhǫ́ǫ łeh. Tʼáá nihí íiniidzingo Jiihóvah bá neelʼaʼ doo, doodaiiʼ doo íiniidzin da doo. Séítan, Ádam dóó Íiv éí Jiihóvah doo dazhniizı̨́įʼ da. Níniʼ bee ádá nitsíníkees biniyé neiyílyáhígíí, ní haitʼéego choiníłʼı̨́į doo?\n21 Jiihóvah bee bá nanilʼaʼ doo. Tʼóó ahayóí diné ákódaadzaago Séítan yitsʼą́ąjįʼ dah dahidiikai. (Proverbs 27:11) Kʼad éí haa díínííł? God éí nahasdzáán ániidígo ánáyiidlaago, achʼįʼ nahwiiʼná ałtso nahjįʼ kwíyiilaago, áadi atah honílǫ́ǫ doo. Bíhooʼaah 12 góneʼ díí bee nił hodooní.\nTʼÁÁ AANÍÍ ÁDAATʼÉII\n1: ACHʼĮʼ NAHWIIʼNÁ DOO JIIHÓVAH BITSʼĄ́Ą́DÓO DA\nGod éí doo yáʼáshóonii doo ííléeh da, índa Ayóóʼábóodziilii éí doo ákwii éʼétʼéii doo ííléeh da.—Job 34:10\nHaʼátʼíí biniyé achʼįʼ nidahwiiʼná?\nSéítan éí ádíhólnííh.\nBílaʼashdlaʼii ałchʼįʼ nidahwiiłná.\nNihidáahgi doo ééhózin da.\nJiihóvah éí ayóóʼánihóʼní. Nihichʼįʼ nidahwiiʼnáago doo bił yáʼátʼéeh da.\n2: JIIHÓVAH NAHAʼÁAGI SÉÍTAN YAA SAAD HÓŁǪ́\nGod bił bééhózingo jideezghaliigi ádoohnííł áádóó Godgi ánóhtʼée doo, éí yáʼátʼééhjí índa doo yáʼátʼééhjí nihił ééhodoozįįł.—Genesis 3:5\nHaʼátʼíí biniinaa Séítan saad ííʼáahgo tʼóó ákódzaa?\nSéítan éí God yeeʼ doo nahaʼáii jílı̨́, hałní. Éí bílaʼashdlaʼii God tʼáágééd ádá dahwííníitʼaahgo bídeíníigah dadínóozįįł yiniyé ání.\nLąʼí diyingo ndaalʼaʼí binááł, Séítan éí Jiihóvah saad yííʼááh.\n3: SÉÍTAN ÉÍ CHʼÉÉH ÁÁTʼĮĮD\n“Diné biyoołááł dooleełii . . . ádin.”—Jeremiah 10:23\nHaʼátʼíí biniinaa bílaʼashdlaʼii bichʼįʼ nidahwiiʼná?\nBílaʼashdlaʼii éí tʼóó ahayóí ałʼąą ádaatʼéego nahatʼá nayídaneeztą́ąʼgo, God tʼáágééd ádá dahozhdidooʼáałgi doo bídazhneelʼą́ą da.\nJiihóvah éí nihił haʼólní, béédahodiilzįįł, dóó nihinaatʼáanii ádadiilnííł biniyé yá hasʼą́ągo hoolzhish.\nJiihóvah éí Jesus choidoołʼįįłgo, Séítan ałtso yiyííłchxǫʼígíí hashtʼéédoodlííł.\n4: ÁDÁ NITSÍKEESGO NEILYAHÍGÍÍ JIIHÓVAH BÁ BEE NANILʼAʼ\n“Honíyą́, . . . áko tʼóó baa yáhásinígi átʼéego shá nahałtʼiʼígíí bichʼįʼ hááhásdziih doo.”—Proverbs 27:11\nHaʼátʼíí biniinaa Jiihóvah shá nanilʼaʼ níigo doo yínihiniłchéeh da?\nNaaldlooshii éí ádooníiłgi biih daasyá, ndi Jiihóvah éí ádá nitsíikeesgi nihainílá. Éí bee bá neelʼaʼ daatsʼí niidzin dooígi bee nihíhólnííh.\nJiihóvah éí shá nanilʼaʼ nihóʼní, háálá ayóóʼádeiyíníiʼní.\nNavajo Publications (2000-2018)


Táłchaaʼ - Wikiibíídiiya\nTáłchaaʼ éí chéłchaaʼ bideeʼ nteelígíí dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phyllophaga" deiłníigo deiyózhí; díí saadígíí éí "atʼąąʼ deiłchozhígíí" óolyé (táłchaaʼ éí daʼałchozhgo naakai). Táłchaaʼ kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí 260go daatsʼí ałʼąą ádaatʼé.\nTáłchaaʼ éí łizhingo ndaashchʼąąʼ łeh, áádóó éí 12–35 millimeters ádaníłtso. Tłʼéeʼgo éí naaldeeh łeh. Biyáázh éí niʼtátʼahgi dahiná, áádóó éí tsin dóó chʼil bikétłʼóól deiłchozh.


Tááʼyaʼniiltʼóshii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\n(saad "Tááʼyaʼniiltʼóshiiłbáhígíí" hasínítą́ą́ʼ)\nTááʼyaʼniiltʼóshii łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Hoozdo Hahoodzodi dóó Yootó Hahoodzodi dóó Akałii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cardinalis sinuatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikąʼígíí éí bizééʼ dóó bitéél dóó binákʼee halchííʼ; bidaaʼ éí diniltso.\nTááʼyaʼniiltʼóshii łibáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nWóláchííʼ yinéíłkáahii bitsiiʼ diłhiłígíí · Wóláchííʼ yinéíłkáahii bitsiiʼ łichíʼígíí · Wóláchííʼ yinéíłkáahii bizééʼ halchíʼígíí · Wóláchííʼ yinéíłkáahii łichíʼígíí


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachylepis variegata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ táshchozhii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ táshchozhii łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artamus fuscus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binááʼ éí łizhin; bidaaʼ éí dinilbá.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ táshchozhii łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Łeehdoolʼeez łichííʼí - Wikiibíídiiya\n(saad "Łeehdoolʼeez łigaií" hasínítą́ą́ʼ)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí łeehdoolʼeez łichííʼí yaa halneʼ dooleeł. Łeeʼdoolʼeezí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\n100 g / 3.5 oz, shibéézh\n— shógii (áshįįh łikan)\nhatsʼíís hashtʼéé yoodlíłígíí 1.68 g\nbee díkʼǫ́zhígíí 77 mg\nA 2 μg B1 0.031 mg B2 0.027 mg B3 0.331 mg B5 0.145 mg B6 0.067 mg B9 80 μg C 3.6 mg\nŁeehdoolʼeez łichííʼí dóó łeehdoolʼeez łigaií éí Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hahóólįįd.\nDíí chʼil éí ashdlaʼgo da adéesʼeez[?] yáʼííʼá; bitʼąąʼ doo yidą́ą da, bikétłʼóól tʼéiyá yidą́.\nŁeehdoolʼeez łichííʼí éí shibéezhgo yidą́ą łeh; łahda tʼáá tʼéehgo yidą́ ałdóʼ.\nAkétłʼóól łichxííʼí yázhí\nChʼil bikétłʼóól daadánígíí


Atʼąątah ayáásh bitsiiyah halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah ayáásh bitsiiyah halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus xanthoschistos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitsiitʼáád dóó bitsiyah éí halbá; binátsʼiin éí dinilgai łeh; bidaaʼ éí łibá.\nAtʼąątah ayáásh bitsiiyah halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Wónitłʼizí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ wónitłʼizí\nTáłtłʼááh chʼosh biyaʼ\nTáłtłʼááh yilcháazhiitah wónitłʼizí\nTó sidooíyiʼ wónitłʼizí\nWónitłʼizí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Isopoda" deiłníigo deiyózhí, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 10,000 ałʼąą ádaatʼé.\nWónitłʼizí éí tʼáá ałtso bideeʼ naaki dóó bijáád dį́į́ʼtsʼáadah. Bitsʼíís éí tʼóó bíyó nteel łeh. Łaʼ éí nihookááʼ naakai, náánáłaʼ éí tónteel dóó beʼekʼid biyiʼdi dahiná (díí éí táłtłʼáahdi naakai dóó doo ndaʼałkǫ́ǫʼ da łeh).\nDííłdzid dóó chʼil éí bichʼiyąʼ łeh; łaʼ éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo naakai.\nLast edited on 1 Ghąąjįʼ 2018, at 02:21


Dahoditłééʼgóó naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí - Wikiibíídiiya\nDahoditłééʼgóó naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lissolepis coventryi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó dinilzhingo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDahoditłééʼgóó naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Hasbídí ałchozhí bítááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídí ałchozhí bítááʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopus dupetithouarsii" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí łigai; bitsiiʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitseeʼ éí kʼídzígai.\nHasbídí ałchozhí bítááʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Tábąąh naalzheehii tseenézí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii tseenézí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí\nTábąąh naalzheehii tseenézí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tanysiptera danae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo dóó łichííʼ; bitsiiʼ éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii tseenézí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsékʼi naʼazólii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nTsékʼi naʼazólii (íiyisígíí)\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii íiyisígíí Naʼashǫ́ʼiitsoh dóó bikʼéí Tsékʼi naʼazólii\nTsékʼi naʼazólii éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sauromalus ater" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 20–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsékʼi naʼazólii éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tsxilghááh diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tsxilghááh diłhiłígíí\ntsintah tsxilghááh diłhiłígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tsxilghááh diłhiłígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hynobius nigrescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tsxilghááh diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼał bibid yilzhólí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bibid yilzhólí dinilbáhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Craugastor mimus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; binákʼee éí dinilzhin; binááʼ éí diłhił.\nChʼał bibid yilzhólí dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Discoglossus jeanneae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tiníléítsoh naʼałkǫ́ʼígíí - Wikiibíídiiya\nTiníléítsoh naʼałkǫ́ʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus salvator" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 60–75di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTiníléítsoh naʼałkǫ́ʼígíí éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Halgaiidę́ę́ʼ tsídiiłbáhí késhgaaní - Wikiibíídiiya\nHalgaiidę́ę́ʼ tsídiiłbáhí késhgaaní éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calcarius pictus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; binátsʼiin dóó bitsiitʼáád éí dinilgai; bikéshgaan łaʼ éí nineez; bidaaʼ éí dinilbá.\nHalgaiidę́ę́ʼ tsídiiłbáhí késhgaaní éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ atsáłchííʼ - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ atsáłchííʼ éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buteo buteo" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–23di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ atsáłchííʼ éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Haltsooítah wóyiyiitsahí bitłʼaaʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah wóyiyiitsahí bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemarchus erythropygius" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Cnemarchus"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitsiiʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bitseeʼ éí łichííʼ dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.\nHaltsooítah wóyiyiitsahí bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dáádziilii łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDáádziilii łizhin dóó łigaaígíí\nDáádziilii łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachyramphus albogriseus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łizhin.\nDáádziilii łizhin dóó łigaaígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Gáagii naashchʼąąʼí bitéél tsédídéhígíí - Wikiibíídiiya\nGáagii naashchʼąąʼí bitéél tsédídéhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias caudatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitéél éí tsédídéehgo dootłʼizh; binághah dóó bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bítááʼ éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nGáagii naashchʼąąʼí bitéél tsédídéhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ahidiitłʼintsoh Daʼííłʼíní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nAhidiitłʼintsoh Daʼííłʼíní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahidiitłʼintsoh Daʼííłʼíní Bikéyahdi dóó Sǫʼ Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laudakia vulgaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–14di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó yistłʼin; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nAhidiitłʼintsoh Daʼííłʼíní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Téél halbáhí binákʼee diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí binákʼee diniltsooígíí\nTéél halbáhí binákʼee diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus daguae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí halbá; binákʼee éí diniltso; bidaaʼ éí łizhin.\nTéél halbáhí binákʼee diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bendóoladi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nBendóoladi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Carpinteria) Bendóola Taʼagháliiłání\nÉéʼ Neishoodii Bikin\n34°16′37″ NHK dóó 119°17′60″ EʼE-gi bił hazʼą́\nBendóoladi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Chéchʼil Łání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1992góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Bendóola biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2018góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 91,741 bílaʼashdlaʼii Bendóoladę́ę́ʼ Taʼagháliiłánígóó dóó Carpinteria hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nBendóoladi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)\nDíí naaltsoos 17 Yaʼiishjáástsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼoozhlaahalchííʼ - Wikiibíídiiya\nChʼoozhlaahalchííʼ éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Piranga rubra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łichííʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łitso.\nChʼoozhlaahalchííʼ éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hastiin Leiw Éíwiksson - Wikiibíídiiya\nHastiin Leiw Éíwiksson (Tin Dineʼé Bizaad Sání bikʼehgo: "Leifr Eiríksson"), ~970 yę́ędą́ą́ʼ bidizhchį́, éí Tin Kéyahdę́ę́ʼ tsin naaʼeeł yee chʼaa naagháhígíí ńtʼę́ę́ʼ.\nHastiin Leiw Éíwiksson bee ééhániih biniiyé ályaaígíí\nTin Dineʼé Bahaneʼ bikʼehgo hastiin Éíwiksson éí kéyah dah siʼánígíí yikáaʼgi naayáago bilagáana áłtséhígíí nilį́į́ ńtʼę́ę́ʼ jiní; díí éí Hastiin Christopher Columbus tʼah bitséedi. Bizhéʼé éí Éíwik Łichííʼígíí wolyéé ńtʼę́ę́ʼ áádóó bizhéʼé éí Haʼaʼaahjí Hakʼaz Dineʼé Bikéyahgóó tsin naaʼeeł yee chʼaa naayá jiní. Leiw Éíwiksson éí áádę́ę́ʼ "kéyah ániidígóó" tónteel tséʼnaa niʼníłʼééł, áádóó díí kéyah "Vinland" ("Chʼil naʼatłʼoʼii bikéyah") aníigo yózhí. "Vinland" éí Haʼaʼaahjí Deeteel Bikéyah siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ jiní.\nHastiin Leiw Éíwiksson éí Tin Kéyahdę́ę́ʼ "Vinland" hoolyéejįʼ tónteel tséʼnaa niʼníłʼééł jiní; díí éí Tin Dineʼé Bahaneʼ bikʼehgo.\nNááná Tin Dineʼé Bahaneʼ éí "Vinland" hoolyéedi kéédahatʼínígíí (bitsįʼ yishtłizhii) yaa halneʼ ałdóʼ. Hastiin Leiw Éíwiksson éí "Skraelingar" aníigo yózhí; díí saadígíí éí "biʼééʼ naaldlooshii bikágí bitsʼą́ą́ʼdę́ę́ʼ ádaalyaa" óolyéé shį́į́ ("Vinland" hoolyéedi kéédahatʼínígíí biʼééʼ doo aghaaʼ bitsʼą́ą́ʼdę́ę́ʼ ádaalyaa da).


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí (íiyisígíí)\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bikéshgaan Naaki dóó Bikéshgaan Dį́įʼii Bikétłʼááh Hoolzhólígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí *\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lama glama" deiłníigo dayózhí. Dibénééz adizhahí bee wójí ałdóʼ. Ndaʼałkaahí ádaaníigo ałkʼidą́ą́ʼ díí naaldlooshii Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó ałdóʼ dahólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ daaní.\nShádiʼááhdę́ę́ tłʼízí, hééł daʼyoołjiił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí éí hastą́ągo da adéesʼeez[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí bitsʼíís ditłʼo. Bikʼos dóó bijáád éí nineez. Łaʼ éí daalgai, náánáłaʼ éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí éí tłʼoh dóó chʼil bineestʼąʼ deiłchozh.\nGhą́ą́ʼaskʼidii: Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ ghą́ą́ʼaskʼidii · Ghą́ą́ʼaskʼidii diʼilígíí · Ghą́ą́ʼaskʼidii ałchiní\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí: Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí (íiyisígíí) · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí ałchiní · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí dziłghą́ʼígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízíʼilí


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózídi dóó Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocalotes kakhienensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ níbaalígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó jááłánii yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąądijádíłbáhí yázhí - Wikiibíídiiya\nTábąądijádíłbáhí yázhí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius mongolus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitéél dóó biłʼaaʼ éí łigai; bijáád éí nineez; binááʼ éí łizhin.\nTábąądijádíłbáhí yázhí éí chʼosh deildeełgo naakai.


Łóóʼtsoh dootłʼizhígíí éí łóóʼtsoh biwooʼ daditsʼózígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Balaenoptera musculus" deiłníigo dayózhí.\nDíí łóóʼtsoh éí 80–95di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bitéél éí łigai. Ndilnaʼgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.\nŁóóʼtsoh bizábąąh shiyishí yázhí éí táłtłʼááh chʼoshchilí yildeełgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.


Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana draytonii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Taahilnoodii dóó Tónteel zhį́ʼii Ndahalinígíí Tłʼiishkʼosí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anhinga melanogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 25–35di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí nineez dóó deekį́; bikʼos éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąaʼ dóó ayóo nineez.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí éí łóóʼ dóó chʼééh digháhii deilghał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binághah dichiłígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binághah dichiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tangara viridicollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí dinilchííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii binághah dichiłígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 18 Wóózhchʼį́į́d 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Wíiʼii bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nWíiʼii bizééʼ halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi dóó Tééhnii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanolyca pumilo" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nWíiʼii bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.


Lókʼaatah ńdiitsʼį́įhii - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah ńdiitsʼį́įhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phragmacia substriata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bitéél éí diłhiłgo łikizh łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nLókʼaatah ńdiitsʼį́įhii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełítsoh - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełítso éí Chʼah Diʼilii Bikéyah dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dahólǫ́; haigo éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahgóó ałnáádaatʼaah. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anser cygnoides" deiłníigo dayózhí.\nDíí ndaatʼágii éí halgaiigi dóó tłʼoh naazkaadgi dahólǫ́, áádóó éí tábąąhgi naakai łeh. Azhą́ Táłkáaʼgi Tsídii dah yikahji' atah daasdzoh ndi, doo ayóo táłkááʼ ndaalʼeeł da; niʼgóó naakai łeh.\nDíí naalʼeełítsoh éí bitsiiʼ dibéłchíʼí; bitééldę́ę́ʼ éí łibá dóo' yishtłʼizhgo ndaashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łibá dóó dibéłchíʼí; bitsʼíís éí 2.5–3di adéesʼeez[?] áníłnééz.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełítsoh éí tłʼoh dichʼíízh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Tsinlátah chʼał dóó bikʼéí Tó ńlį́įdi chʼał dóó bikʼéí\nTó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thoropa megatympanum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó łizhingo yistłʼin; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nTó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Dziłtah bolbolii - Wikiibíídiiya\nDziłtah bolbolii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ixos mcclellandii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo łitso; bitsiitʼáád éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nDziłtah bolbolii éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tółikan Nílíní - Wikiibíídiiya\nTółikan Nílíní éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá. Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí sinil.\nTółikan Nílíní éí 9.12 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 58,582 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTółikan Nílíní éí 32°40′41″ NHK dóó 117°05′57″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tółikan Nílíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 66 adéesʼeez.GNIS\nTółikan Nílíní biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii naashchʼąąʼígíí\ntábąąh chʼééh digháhii naashchʼąąʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii naashchʼąąʼígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Batagur borneoensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii naashchʼąąʼígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsįįłkaałiichilí łitsogo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałiichilí łitsogo łikizhígíí\nTsįįłkaałiichilí łitsogo łikizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus exilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí tʼóó 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łitsogo łikizh; bitéél éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí łizhin; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.\nTsįįłkaałiichilí łitsogo łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tooh łéʼétsoh - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tooh łéʼétsoh yaa halneʼ dooleeł. Tooh łéʼétsoh ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tooh łéʼétsoh éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myocastor coypus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Myocastor"-jí atah yisdzoh.\nDíí naaldlooshii éí chaaʼ nahalin, áko ndi bitseeʼ éí dóó nteel da. Bitsʼíís éí 16–24di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tooh łéʼétsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó chʼil bikétłʼóól yiłchozh.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiltaatʼagii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiltaatʼagii\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiltaatʼagii éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Circus ranivorus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼayaa éí łigai dóó łibá; binááʼ dóó bijáád éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiltaatʼagii éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Naalʼeełítsoh bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełítsoh bitéél łikizhígíí éí Táłkáaʼgi Tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anser albifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalʼeełítsoh éí bitsʼíís dibélchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí daaltsxo. Bitsʼíís éí 2–3 adéesʼeez[?] áníłtso, 4–7 dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nNaalʼeełítsoh bitéél łikizhígíí éí tłʼoh deiłchozh dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Diné Nááhódlóonii bizaad - Wikiibíídiiya\nDiné Nááhódlóonii bizaad\nBílaʼashdlaʼí Hakʼaz dineʼé bikéyahjí kéédahtʼínígíí áádóó Deeteel bikéyahjí bílaʼashdlaʼí dabighanígíí bizaad yee yádaałtʼiʼígíí, Athabaskanji atah yisdzoh. Áádóó Naabeehó éí bílaʼashdlaʼí Hakʼaz dineʼéʼ bikéyahdi kéédahatʼínígíí áádóó Deeteel bikéyahjí kéédahatʼínígíí bizaad kʼasdą́ą́ʼ tʼáá Naabeehó bizaad nahalingo yee yádaałtiʼígíí éí Diné Nááhódlóonii deiłní; áádóó Diné nááhódlóoni bikéyahígíí éí Diné Nááhódlóonii bikéyah wolyé.\nŁichíiʼgo naashchʼąąʼígíí éí bílaʼashdlaʼí Athabaskanji yádaałtiʼígíí yaa halneʼ.\n^ Dinétahgi Łahgo Áhoodzaa — Diné bahaneʼ. Tséchʼízhí Diné biÓltaʼ. Tséchʼízhí: 1983. n.23


Tábąąsdísítsoh bitsiiʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísítsoh bitsiiʼ łibáhígíí\nTábąąsdísítsoh bitsiiʼ łibáhígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vanellus cinereus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; bitéél éí halzhin; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin; bijáád éí nineez dóó łitso.\nTábąąsdísítsoh bitsiiʼ łibáhígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yishtłizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ndaashchʼąąʼígíí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał daashtłizhígíí\nchʼał diłhiłgo yishtłizhígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mantidactylus curtus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh dóó dah daalzhin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼééh digháhii yázhí - Wikiibíídiiya\nChʼééh digháhii yázhí *\nChʼééh digháhii yázhí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Terrapene ornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 4–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí diłhiłgo łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ.\nChʼééh digháhii yázhí éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Biniiʼłigaii (néʼéshjaaʼ) - Wikiibíídiiya\ntʼáá hazhóʼó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah\ndóó Chʼah Diʼilii Bikéyah\nBiniiʼłigaii éí néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tyto alba" (éí doodaiiʼ "Tyto furcata") deiłníigo dayózhí. Biniiʼłigaii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Hakʼaz Dineʼé Bikéyah dóó Binááʼádaałtsʼózíidi kéyah naaznilígíí — ńléidi éí ádaadin.\nBiniiʼłigaii naatʼá; Dáághahii Dineʼé Bikéyahdi éélkid\nDíí néʼéshjaaʼ éí 10–18di asdzoh[?] áníłtso; bitʼaʼ dóó binághah éí łibá dóó dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh, biteeldę́ę́ʼ éí łigai.\nBiniiʼłigaii éí naʼastsʼǫǫsí dóó hazéí deilghał; tsinaʼayąʼii dóó wáláchííʼ deildeeł ałdóʼ.


Tééh dééł dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTééh dééł dootłʼizhígíí\nTééh dééł dootłʼizhígíí éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; azhą́ éí tsídiitsoh nahalingo niʼgóó naagháa łeh dóó doo naatʼáa da łeh ndi, díí tsídii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eupodotis caerulescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh dééł éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bítááʼ éí łizhin.\nTééh dééł dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naaldloohii yázhí haalzheeh łeh; chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Tsídiidaanézí dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaanézí dinilgaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mycteria cinerea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 35–38di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łitso; binákʼee éí halchííʼ; bijáád éí nineez dóó áłtsʼóózí.\nTsídiidaanézí dinilgaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naaldlooshii yázhí deilghał.


Tsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łibáhígíí\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łibáhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Monticola explorator" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizhgo łibá; bitʼaʼ éí łibá; bitłʼaaʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Wóbitsʼaʼí yázhí - Wikiibíídiiya\nWóbitsʼaʼí yázhí éí chéłchaaʼ dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clambidae" deiłníigo deiyózhí. Wóbitsʼaʼí yázhí éí nahasdzáán bikáaʼgi 70 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 1–2 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nímaz dóó tʼóó bíyó nteel, áádóó éí diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh. Tsin dóó dííłdzid bikáaʼgi éí dahiná.


Tsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ diniltsxooígíí\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ diniltsxooígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Monticola imerina" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá; bitłʼaaʼ éí diniltsxo; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łizhin ałdóʼ. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ diniltsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Ndilnaʼii bizééʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNdilnaʼii bizééʼ yishtłizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Biwooʼ Ádaałtsʼíísígíí Ndilnaʼii\nNdilnaʼii bizééʼ yishtłizhígíí éí Biwooʼ Ádaałtsʼíísígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bradypus variegatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí dinilgai; binákʼee éí halzhin; bigaan éí nineez.\nNdilnaʼii bizééʼ yishtłizhígíí éí tsin bitʼąąʼ yiłchozh łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dinilzhinígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mabuya mabouya" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 1 John 2\n1 Sèot'ı̨ı̨, hołı̨ı̨ hoahtsı̨ ch'à hanì naxıts'ǫ̀ ııhtł'è hǫt'e. Hanìkò dǫ hołı̨ı̨ hòèhtsı̨ nı̨dè, gogha dǫ k'edaedıı dǫǫ̀ gǫ̀hłı̨, gogha Edetà ts'ǫ̀ gode ha, eyı sìı Zezì-Krı hǫt'e, Ehkw'ı Edaa Elı̨ı̨ wìyeh. 2 Ededı̨ sìı gohołı̨į̀ k'èxa ełaàwı gha Nǫ̀htsı̨ ghàdìtı̨ hǫt'e. Goxı̨ zǫ gogha ajà nıìle, dıı nèk'e dǫ hazǫǫ̀ gıhołı̨į̀ gha ełaı̨wo.\n3 Wenàowoò k'èats'ı̨ı̨t'e nı̨dè Nǫ̀htsı̨ wek'èts'eezǫǫ̀ ats'ejà hǫt'e. 4 Dǫ, “Nǫ̀htsı̨ k'èehsǫ,” hadı, hanìkò yenàowoò k'ę̀ę̀ eda-le nı̨dè, hots'ì adı hǫt'e, eyıts'ǫ nàowo ehkw'ıı wedzeè yìı wheɂǫ nıìle. 5 Hanìkò amìı yeyatıì k'èı̨t'ee sìı Nǫ̀htsı̨ dànì goghǫneètǫ k'ę̀ę̀ deghàà yeghǫneètǫǫ̀ ajà hǫt'e. Dıı hanì weghàà Nǫ̀htsı̨ xè ats'et'ı̨ wek'èts'eezǫ hǫt'e: 6 Amìı “Nǫ̀htsı̨ wek'ę̀ę̀ ehda,” hadıı sìı Zezì dànì ı̨ı̨dàa sìı k'ę̀ę̀ eda ha hǫt'e.\n7 Seàgı̨ą, nàowo gòò ghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è aht'ı̨ nıìle, hanìkò whaà gots'ǫ nàowo wheɂǫ hǫt'e, kèhoį̀wo gots'ǫ weghǫ aàhkw'o ı̨lè. Eyı nàowo whaà gots'ǫ wheɂǫǫ sìı wegodıì aàhkw'o hǫt'e. 8 Hanìkò dıì nàowo gòò ghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è. Wenàowoò ehkw'ıı sìı Zezì wexè wheɂǫ eyıts'ǫ naxı̨ sı naxıxè wheɂǫ wègaat'ı̨ hǫt'e. Togoòtł'òo hòɂǫǫ sìı whìle agodaade eyıts'ǫ dzęh wedeèdlı̨ı̨ sìı hòt'a gok'e hodàsaı̨dı̨į̀ ajà.\n9 Amìı “Sexè dzęh agǫ̀ht'e,” hadı, hanìkò edèot'ı̨ dzaı̨hwhǫ nı̨dè, ı̨łaà wexè togoòtł'òo hòɂǫ hǫt'e. 10 Amìı edèot'ı̨ ghǫneètǫǫ sìı dzęh yìı nàdè, eyıts'ǫ t'asìı wı̨ı̨zìı t'à ts'ıɂǫ̀ ade ha nıìle. 11 Ekò amìı edèot'ı̨ dzaı̨hwhǫǫ sìı wexè togoòtł'ò hǫt'e, eyıts'ǫ togoòtł'òo k'eda. Edı̨į̀ k'edaa sìı yek'èezǫ-le, togoòtł'òo t'à wegha xègaat'ı̨-le.\n12 Sèot'ı̨ı̨, Zezì wıızì dahxà naxıhołı̨į̀ naxıghǫ nahoazha t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è hǫt'e.\n13 Gotà yàahłı̨ı̨ sìı ededı̨ kèhoį̀wo gots'ǫ wehòhɂǫǫ sìı wek'èahsǫ t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è.\nCheko yàahłı̨ı̨ sìı wehłı̨ı̨ weghǫahnǫ t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è.\nChekoa yàahłı̨ı̨ sìı, Nǫ̀htsı̨-Gotà wek'èahsǫǫ̀ aahjà t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è.\n14 Gotà yàahłı̨ı̨ sìı ededı̨ kèhoį̀wo gots'ǫ wehòhɂǫǫ sìı wek'èahsǫ t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è.\nCheko yàahłı̨ı̨ sìı nàahtso xè Nǫ̀htsı̨ yatıì naxıdzeè yìı wheɂǫǫ eyıts'ǫ wehłı̨ı̨ weghǫahnǫ t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è.\nDıı nèè gots'ǫ t'asìı wı̨ı̨zìı ghǫnıahtǫ-le\n15 Dıı nèè gots'ǫ t'asìı wı̨ı̨zìı ghǫnıahtǫ-le. Dǫ dıı nèè ts'ǫ nàowo ghǫneètǫ nı̨dè Nǫ̀htsı̨-Gotà goghǫneètǫǫ sìı k'ę̀ę̀ geeda nıìle. 16 Dıı nàowo sìı dıı nèk'e gots'ǫ hǫt'e: hołı̨ı̨-hogehtsı̨ı̨-dǫǫ̀ ekǫ-le ts'ǫ̀ hòtł'ò kànegı̨ı̨ɂaa, t'asìı ghàgeedaa sìı ghageewı, t'asìı gıts'ǫ eyıts'ǫ ayìı ghàlagı̨ı̨dàa sìı ghǫ xàdahogedì. Eyı hanıı nàowo sìı Nǫ̀htsı̨-Gotà wenàowoò nıìle, dıı nèè gots'ǫ hǫt'e. 17 Dıı nèè, eyıts'ǫ wenàowołı̨ı̨ hazǫǫ̀ whìle agode ha, hanìkò dǫ Nǫ̀htsı̨ wınì k'ę̀ę̀ edaa sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ eda ha.\nChrıst k'èch'a elı̨ı̨ sìı\n18 Sèot'ı̨ı̨, nǫǫde dzęę̀ k'e nàts'edè hǫt'e. Chrıst k'èch'a elı̨ı̨ sìı nììtła ha weghǫ aàhkw'o ı̨lè sǫnı. Dıì kò dǫ łǫ Chrıst k'èch'a gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı hòt'a dıı nèk'e nègı̨ı̨de hǫt'e. Eyı weghàà nǫǫde dzęę̀ k'e ts'eèhkw'e wek'èts'eezǫ. 19 Gota gots'ǫ xàgeède, hanìkò xàè gots'ǫ agı̨ı̨t'e nıìle. Gots'ǫ agı̨ı̨t'e nı̨dè ı̨łaà goxè geèhkw'e ha ı̨lè, hanìkò gots'ǫǫ̀ xàgeède t'à xàè gots'ǫ agı̨ı̨t'e-le wek'èts'eezǫ.\n20 Hanìkò naxı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ Įnì Degaı naxıts'ǫ̀-èlı̨ hǫt'e, eyıt'à naxı̨ hazǫǫ̀ nàowo ehkw'ıı sìı wek'èahsǫ. 21 Nàowo ehkw'ıı k'èhoahsǫ-le t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è nıìle, hanìkò nàowo ehkw'ıı wek'èahsǫ t'à naxıts'ǫ̀ eehtł'è hǫt'e, eyıts'ǫ hots'ets'ìı sìı nàowo ehkw'ıı gots'ǫ nıìle. 22 Amìı hots'ìı-dǫǫ̀ elı̨? “Zezì, Chrıst hǫt'e-le,” hadıı sìı hots'ìı-dǫǫ̀ elı̨ hǫt'e. Dǫ hanì hots'ìı sìı Chrıst k'èch'a elı̨ hǫt'e, eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨-Gotà yegha ehkw'ı adı-le eyıts'ǫ Weza sı yegha ehkw'ı adı-le. 23 Amìı Nǫ̀htsı̨ Weza yegha ehkw'ı adı-le sìı Nǫ̀htsı̨-Gotà xè at'ı̨ nıìle, hanìkò amìı Nǫ̀htsı̨ Weza yegha ehkw'ı adıı sìı Nǫ̀htsı̨-Gotà xè at'ı̨ hǫt'e.\n24 Kèhots'ı̨į̀hwho gots'ǫ ayìı aàhkw'oo sìı t'aats'ǫǫ̀ naxıdzeè yìı wek'èahdì. Wek'èahdì nı̨dè t'aats'ǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ Weza eyıts'ǫ Wetà xè aaht'e ha hǫt'e. 25 Dıı hanì goxè yatı nàtsoo whehtsı̨ ı̨lè, “Welǫ whìle ts'ǫ̀ ts'eeda ha,” gòhdı ı̨lè.\n26 Dǫ mǫ̀hdaa ts'ıɂǫ̀ anaxegele ha gı̨ı̨wǫ t'à dıı hanì naxıts'ǫ̀ eehtł'è hǫt'e. 27 Naxı̨, Yedàyeh Nezı̨ı̨ naxıghǫ̀t'ǫ ı̨lèe sìı naxıts'ǫ̀-èlı̨ hǫt'e, eyıt'à dǫ wı̨ı̨zìı hoghànaxeehtǫ-le kò. Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ Įnì Degaı t'asìı hazǫǫ̀ hoghànaxeehtǫ hǫt'e, eyı Įnì Degaı sìı ehkw'ı gode hǫt'e, hots'ì gode nıìle. Ayìı hoghànaxeehtǫǫ sìı hotıì wek'ę̀ę̀ aahda.\nNǫ̀htsı̨ weza ats'ı̨ı̨t'e\n28 Eyıt'à sèot'ı̨ı̨, Zezì-Krı t'aats'ǫǫ̀ wek'ę̀ę̀ aahda. Hanì-ı̨dè nììtłaa dzęę̀ k'e nı̨dè wenadąą̀ goınì nàtsoo xè edeghǫ į̀į̀zhats'ı̨ı̨lı̨ ha-le.\n29 Zezì ehkw'ı hǫt'e wek'èahsǫ nı̨dè, amìı ehkw'ı k'ehoɂaa sìı yets'ǫ dǫ-elı̨ wek'èahsǫ hǫt'e.


Tsídii yáłtiʼí yázhí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí naashchʼąąʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trichoglossus ornatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí halchííʼ; bitéél éí łichííʼ dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiitʼáád éí diłhiłgo dootłʼizh; bítłʼah dóó biwos éí łitso; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí naashchʼąąʼígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.\nDíí naaltsoos 30 Biniʼantʼą́ą́tsʼózí 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendropicos griseocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí łitsogo yishtłizh; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád halchxííʼ; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Téél halbáhí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus infuscatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitsiitʼáád éí halzhin; bitéél éí halbá; binákʼee dóó bidaaʼ éí łitsxo.\nTéél halbáhí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Daaheetsʼózí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nDaaheetsʼózí ntsaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oreomanes fraseri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łibá; binátsʼiin éí łichííʼ; bináyaah éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó heetsʼóóz.\nDaaheetsʼózí ntsaaígíí éí chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah tééh dééł - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah tééh dééł éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; azhą́ éí tsídiitsoh nahalingo niʼgóó naagháa łeh dóó doo naatʼáa da łeh ndi, díí tsídii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophotis ruficrista" deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh dééł éí 1–1.5di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí łigai dóó diłhiłgo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łizhin.\nHodíłchʼiltah tééh dééł éí naʼashǫ́ʼii dóó naaldloohii yázhí haalzheeh łeh; chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Dahiitį́hii daatsʼísí bitseeʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii daatsʼísí bitseeʼ łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcostigma heteropogon" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4.5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; binághah dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łitsxo; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó doo nineez da.\nDahiitį́hii daatsʼísí bitseeʼ łitsxooígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼayaa łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼayaa łigaaígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼayaa łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Dziłkʼi Dah Názʼéelii Dineʼé Bikéyahdi dóó Atsá Yee Ndaalzheehii Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Montifringilla nivalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó kʼíjíjin; bitʼayaa éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼayaa łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nTsídiiłbáhí bitʼayaa łigaaígíí


Hazéí nizhóní naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Hazéí Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí danizhónígíí\nHazéí nizhóní naashchʼąąʼígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callosciurus finlaysonii" deiłníigo dayózhí.\nDíí hazéí éí 10–18di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bibid éí łigai; bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó nineez dóó ditłʼo.\nHazéí nizhóní naashchʼąąʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhiiłchííʼ bítááʼ halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiiłchííʼ bítááʼ halbáhígíí\nChʼizhaazhiiłchííʼ bítááʼ halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alcippe poioicephala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bítááʼ éí halbá; bizééʼ éí łigai łeh; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhiiłchííʼ bítááʼ halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi dóó Tółáníinii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pionus fuscus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bítááʼ éí diłhił; bitʼayaa éí dootłʼizh; bidaaʼ éí diniltso dóó kʼíjíjin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Tsídii naʼałkǫ́ʼí bidaaʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii naʼałkǫ́ʼí bidaaʼ łitsxooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tónteel dóó Tábąąh Tsídii Tsédááʼ tsídii dóó bikʼéí Tsídii naʼałkǫ́ʼígíí\nTsídii naʼałkǫ́ʼí bidaaʼ łitsxooígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Fratercula arctica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitsiiʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí ntsaa dóó ditą́ dóó łitsxo; bikeeʼ éí łitsxo ałdóʼ.\nTsídii naʼałkǫ́ʼí bidaaʼ łitsxooígíí éí tsédáaʼdi dah náʼásoł, áádóó éí tónteel biyiʼdi łóóʼ haalzheehgo ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ (taah daalnood). Chʼosh bikágí ntłʼizí deildeeł ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dibéłchíʼígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dibéłchíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scaphiophryne brevis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé dinilzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lathrotriccus euleri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii binátsįʼgoʼ hólónígíí - Wikiibíídiiya\nchʼagii binátsįʼgoʼ hólónígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii binátsįʼgoʼ hólónígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bidiltłish Shizhahí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Creatophora cinerea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; binákʼee éí łitso; bikąʼígíí éí binátsįʼgoʼ hólǫ́; bidaaʼ éí dinilbá.\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii binátsįʼgoʼ hólónígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.