Diyin Bizaad éí Haʼátʼíí Átʼé?\nREAD IN Abbey Abui Acholi Alur American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Ateso Attié Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bassa (Cameroon) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bislama Bolivian Sign Language Boulou Bété Cambodian Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chin (Tiddim) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Cuban Sign Language Damara Dangme Danish Diné Bizaad Douala Drehu Dusun Dutch Efik English Estonian Ewe Fante Fijian Fon French Futuna (East) Ga Gitonga Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivia) Guerze Guianese Creole Gun Guéré Haitian Creole Hausa Herero Hindi Hungarian Hunsrik Iban Ibinda Igbo Indian Sign Language Indonesian Irish Italian Italian Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kpelle Krio Kurdish Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Marathi Mauritian Creole Mazahua Mbunda Meru Moore Myanmar Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nengone Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Otetela Pidgin (Cameroon) Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Portuguese Sign Language Punjabi (Shahmukhi) Quebec Sign Language Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Santiago del Estero) Rapa Nui Rarotongan Romanian Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Northern Greece) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Runyankore Russian Rutoro Réunion Creole Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Sidama Silozi Sinhala Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swati Swedish Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Tankarana Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Toba Tongan Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Vezo Vietnamese Wallisian Welsh Wichi Wolaita Yacouba Zande Zulu\nDiyin Bizaad—God Bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ\n1, 2. Haʼátʼíí biniyé Diyin Bizaad baa hózhǫ́ǫgo nihaa yílyá?\nNIKʼIS tʼáadoo leʼé neiníláago, haʼátʼíí nínízin łeh? Ąą ádíílíiłgi baa tsı̨́ı̨́ł nileeh, shikʼis shaa nitsézkééz lá nínízingo nił hózhǫ́ǫ doo. Áko ahéheeʼ bididííniił.\n2 God éí Diyin Bizaad nihainílá. Éí tʼáá ałtsoní bee ił hodoolnihgi, yáʼąąshii, nahasdzáán, hastiin dóó asdzání áyiilaagi yaa halneʼ. Nihichʼįʼ hodiiʼnáahgo, bikʼehgo áʼdoolníiłgi ííshjání ííłʼı̨́. Nahasdzáán bikááʼ iináa doogo God yihodeezʼánę́ę yihodoolíiłgi, éí bíhwiilʼaah. Diyin Bizaad baa hózhǫ́ǫgo nihaa yílyá.\n3. Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ haʼátʼíí baa íhwiidííłʼááł?\n3 Diyin Bizaad baa íhoołʼaahgo éí God shikʼis dííleeł nóʼníigo nił bééhodoozįįł. Ląʼígóó God baa íhoołʼaahgo éí áhánígo nikʼis dooleeł.\n4. Diyin Bizaad biiʼdóó haʼátʼíí nił yáʼátʼééh?\n4 Diyin Bizaad éí 2,600 saad ałʼąą ádaatʼéego bee ályaa dóó tʼáadoo bee néelą́ą́ʼígóó béédaʼályaa. Kʼasdą́ą́ʼ diné tʼáá ałtsogóó nahasdzáán bikááʼ, tʼáá bí dabizaad kʼehjí dayółtaʼ. Tʼáá damóo náʼoodleeł bikʼeh, ląʼí diné baa dahaʼnííł! Naaltsoos danéedéhígíí éí Diyin Bizaad doo benáłtʼéii da.\n5. Haitʼéego nihił bééhózin Diyin Bizaad éí “God ił halneʼgo” ályaa?\n5 Diyin Bizaad éí “God ił halneʼgo” bee akʼedaʼashchı̨́. (2 Timothy 3:16 yíníłtaʼ.) Ndi łaʼ ádaaní: ‘Hastóí yeeʼ Diyin Bizaad yikʼedaʼashchı̨́, ákosh haitʼéego God bitsʼą́ą́dę́ęʼ doo?’ Diyin Bizaad ání: “Níłchʼi diyinii yádabiiłtiʼgo Diyin God yá dahoolneʼ.” (2 Peter 1:21) Naatʼáanii łaʼ naaltsoos bá ííłʼíní, naaltsoos achʼįʼ álʼínígíí łaʼ shá ánílééh yidííniidígi átʼéego. Díí háí bizaad bikʼi niiʼnil? Naatʼáaniígíí, naaltsoos ííłʼíní éí ndagaʼ. Tʼáá ákótʼéego Diyin Bizaad éí God bizaad kʼehgo ályaa. Akʼedaʼashchínígíí éí ndagaʼ. God kótʼéego bił níigo God bintsíkees kʼehgo ádaʼiilaa. Áko Diyin Bizaad éí tʼáá aaníí “Diyin God bizaad” átʼé.—1 Thessalonians 2:13; Endnote 2 níníłʼı̨́.\nNew World Translation of the Holy Scriptures, saad ałʼąą ádaatʼéego bee hadilyaago dahólǫ́\nDIYIN BIZAAD TʼÁÁ AANÍÍGÓÓ HALNEʼ\n6, 7. Haitʼéego nihił bééhózin, Diyin Bizaad éí aheełtʼéego biiʼ haneʼ?\n6 Diyin Bizaad éí 1,600 nááhaijįʼ ályaa. Akʼedaʼashchínígíí éí ląʼí bitaʼ nídááhai. Łaʼ éí yéigo daʼííłtaʼ, łaʼ éí ndagaʼ. Łaʼ éí azeeʼ ííłʼíní jílı̨́ı̨́ ńtʼééʼ. Náánáłaʼ éí kʼééʼdídléehii, łóóʼ hayiileehii, naʼniłkaadii, God yá halneʼii, ánihodiyiiʼaahii, dóó naatʼáanii danilı̨́ı̨́ ńtʼééʼ. Díí éí ałʼąą ádajítʼéii ńtʼéeʼ ndi, Diyin Bizaad biiʼ aheełtʼéego dahojilneʼ. Łahgóó kótʼé níigo ádaalyaa, áádóó náánáłahdę́ę́ʼ kótʼée yeeʼ doo níi da. *\n7 Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ éí achʼįʼ nahwiiʼná haitʼéego háátʼiʼgi baa haneʼ. Áádóó díí God niidoołtʼihgo nahasdzáán ayóó ánoolingo ánéidoodlííł níigo baa haneʼ. Bílaʼashdlaʼii níléídę́ę́ʼ ádaatʼįįd yę́ę baa haneʼ. Áádóó God yihodeezʼánę́ę bidahoolyaago ííshjání ádayiilaa.\n8. Diyin Bizaad lá haʼátʼíí yaa halneʼ?\n8 Diyin Bizaad éí science bidiiʼnínígíí bee naʼnitingo choolʼı̨́į doogo, doo biniyé ályaa da. Ndi nihinaagóó tʼáadoo leʼé kótʼéego nidaalnish haʼníigo bee naʼnitinígíí éí Diyin Bizaad ałdóʼ ákótʼéego yaa halneʼ. Áko díí átʼéhígíí naaltsoos éí God bitsʼą́ą́dę́ęʼ doo. Leviticus biiʼ ánínígi átʼéego, naałniih doo kʼeeʼąą dínóohtʼı̨́ı̨́ł da biniyé, God éí Ízrel dineʼé bikʼehgo bee ádaa áháyánígíí bá dahólǫ́ǫgo áyiilaa. Chʼosh doo yitʼíinii dóó naałniih, tʼah doo hazhóʼó baa íhooʼaahgóó, Leviticus tʼáá íídą́ą́ʼ biiʼ baa haneʼ. Diyin Bizaad ałdóʼ yee naʼnitingo éí nahasdzáán tʼáadoo bótąʼígóó dah siʼą́. (Job 26:7) Ecclesiastes 1:7 ałdóʼ kóní, tónteel éí tooh danilı̨́įgo ííłʼı̨́. Díí ałkʼidą́ą́ʼ doo łaʼda bił bééhózin da.\n9. Diyin Bizaad yikʼedaʼashchínígíí tʼáá aaníí dahalneʼgo, haʼátʼíí baa ákoniizı̨́ı̨́ʼ?\n9 Diyin Bizaad éí ałkʼidą́ą́ʼ ádahóótʼįįdgo baa dahaneʼígíí tʼáá ákótʼéego yaa halneʼ. Łaʼ éí ałkʼidą́ą́ʼ ádahóótʼįįdgo dahaneʼígíí doo hazhóʼó baa dahaneʼ da. Anaaʼ bee bikʼeh dahodidleehgo, doo hazhóʼó yee ádaa dahalneʼ da łeh. Ndi, Diyin Bizaad yikʼedaʼashchínígíí éí Ízrel bikʼeh nídahodidleehgo doo nideiniłʼingóó hazhóʼó yaa dahalneʼ. Áádóó tʼáá bí nidaʼiisííhgóó ádaa dahalneʼ. Numbers biiʼ, Mózes asiih yę́ę, yee ádá hoolneʼ. Éí biniinaa kéyah haa deetʼánę́ę doo biih díínáał da hoʼdooʼniid. (Numbers 20:2-12) Díí akʼedaʼashchínígíí tʼáá aaníigo dahalneʼ, háálá Diyin Bizaad éí God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ. Áko baʼííníidlíi doo.\nNAALTSOOS AKÁ ANÁLWOʼÍGÍÍ\n10. Diyin Bizaad nihíká análwoʼgi, haʼátʼíí biniyé nihá yáʼátʼééh?\n10 Diyin Bizaad éí “tʼáá ałtso Diyin God ił halneʼgo bee akʼedaʼashchı̨́, éí naʼnitin, . . . adidooteh, . . . kʼéhézdon ninádoodlóós biniyé chooʼı̨́.” (2 Timothy 3:16) Diyin Bizaad nihíká análwoʼ. Jiihóvah éí nitsíikeesgi dóó ániitʼéiigi bił bééhózin. Nihí éí doo hazhóʼó bee ádaa ákodaniidzin da, ndi bí nihiláahdi nihééhósin. Nihił dahózhǫ́ǫ doo ałdóʼ nízin. Nihá yáʼádaatʼéehii índa doo yáʼádaatʼéehii bił bééhózin.\n11, 12. (a) Matthew 5-7, Jesus haʼátʼíí yee naʼneeztą́ą́ʼ? (b) Haʼátʼíí ałdóʼ Diyin Bizaad biiʼ bíhwiidiilʼááł?\n11 Matthew 5-7, éí ił hózhǫ́, kʼé haʼníigi, sohodizingi, dóó béeso baa nitsáhákeesgi, Jesus yee naʼneeztą́ą́ʼ. Díí éí 2,000 nááhai yę́ędą́ą́ʼ Jesus yee naʼneeztą́ąʼ ndi, tʼahdii nihíká análwoʼ.\n12 Jiihóvah éí Bizaad biiʼ, bikʼehgo oodáłígíí yee nanihinitin. Éí hooghangi yáʼátʼéehgo hazʼą́ą doo, yáʼátʼéehgo naalnishii ídlı̨́įgi, dóó kʼé hwiinidzingi. Tʼáá áníiltso nihichʼįʼ anídahaztʼiʼ ndi, Diyin Bizaad bikʼehgo yiidáałgo nihíká análwoʼ.—Isaiah 48:17 yíníłtaʼ; Endnote 3 níníłʼı̨́.\nDIYIN BIZAAD YAA CHʼÍHWIIZʼÁNĘ́Ę YINÍDLĄ́Ą DOO\nDiyin Bizaad yikʼeʼashchíinii Aizéíyah, Bábilan bikʼeh hodidoodleeł níigo yaa chʼíhwiizʼą́\n13. Aizéíyah éí Bábilan haa doonííł níigo yaa chʼíhoníʼą́?\n13 Diyin Bizaad ádahodoonííł nínę́ę ląʼí tʼáá íídą́ą́ʼ bikʼeh ádahoodzaa. Aizéíyah éí Bábilan ałtso ádooldįįł níigo yaa chʼíhoníʼą́. (Isaiah 13:19) Kótʼéego Bábilan bikʼeh hodidoodleeł ní. Bábilan bidáńʼdítı̨́hígíí ayóó áníłtso dóó tooh nílı̨́įgo bichʼą́ą́h hólǫ́. Ákondi Aizéíyah ání, tooh nílíinii éí ałtso nídooltsih áádóó tʼóó ąą ádaatʼée doo. Áko tʼáadoo hadazhdeesʼı̨́ı̨́ʼgóó biniinaa hakʼeh hodeesdlı̨́ı̨́ʼ. Aizéíyah ałdóʼ ání, hastiin Sáíras wolyéego Bábilan yikʼeh didoodleeł.—Isaiah 44:27–45:2 yíníłtaʼ; Endnote 4 níníłʼı̨́.\n14, 15. Aizéíyah yaa chʼíhoníʼánę́ę, haitʼéego tʼáá aaníigo bikʼeh ádahoodzaa?\n14 Aizéíyah yaa chʼíhoníʼánę́ę bikééʼdóó 200 nááhaigo, Bábilan éí Pérzhadę́ę́ʼ siláo hakʼiidoojah biniyé haa níná. Háísh éí ooʼish? Baa chʼíhóoneʼ yę́ę, Pérzha binaatʼáanii Sáíras ooʼish. Áko ádahodoonííł haʼnínę́ę bihoolyaa.\n15 Éí bitłʼééʼ hakʼi jiijéeʼgo, Bábilan dineʼé bił dahoneenigo daʼayą́. Haʼnaa ayóó ánízáád góde ahéédaʼastłʼinígíí dóó tooh nílínígíí binahjįʼ, tʼáadoo nihaatįįh hókáhí da dazhnízin. Tłʼóóʼdę́ę́ʼ éí Sáíras bisiláo yił tooh nílínígíí łahjįʼgo yá adaʼazgeed. Tó yaa adínéesʼąądgo Pérzhadę́ę́ʼ siláo tséʼnaa niníjééʼ. Ndi, ahééʼítłʼinígíí éí haitʼéego báátis jidookah? Tʼáá íídą́ą́ʼ baa chʼíhóoneʼ, tʼóó ąą ádaatʼée doo. Áko Sáíras bisiláo éí Bábilan dineʼé tʼáadoo ndi bił daʼahijoogą́ąʼ da, tʼóó bikʼeh dazdeesdlı̨́ı̨́ʼ.\n16. (a) Aizéíyah éí Bábilan haa doonííł níigo yaa chʼíhoníʼą́? (b) Díí haitʼéego tʼáá aaníí áhootʼįįhgo nihił bééhózin?\n16 Aizéíyah yaa chʼíhoníʼą́ągo éí Bábilan hazʼą́ągi doo łaʼ kéénáhojitʼı̨́į da doo. Éí ání: “Tsʼídá doo łaʼ yiiʼ kééhatʼíní da doo, doodaiiʼ náás ahizhdeeshchíinii doo łaʼ ákwii kééhojitʼı̨́į da doo.” (Isaiah 13:20) Díísh éí tʼáá aaníí ákódzaa? Baghdad, Iraq hoolyéegi shádiʼááhjígo, Bábilan kin dah shijaaʼ ńtʼééʼ. Kʼad éí tʼóó tsé hadaasʼá. Dííshjı̨́įdi ákweʼé doo łaʼ kééhojitʼı̨́į da. Jiihóvah éí bee nahalzhoohí yee Bábilan ałtso ‘chʼíiníshóoʼgo’ íísdįįd.—Isaiah 14:22, 23. *\nBábilan ńtʼééʼ yę́ęgi tʼóó tsé hadaasʼá\n17. Jiihóvah yee hahasdzíʼígíí, haʼátʼíí biniyé deiniidlą́ą doo?\n17 Diyin Bizaad yaa chʼíhwiizʼánę́ę éí tʼáá aaníigo bikʼeh ádahoodzaa. Áko éí náasdi kóhodoonííł nínígíí yiniidlą́ą doo. Jiihóvah éí nahasdzáán ayóó áhonóolingo íidoolíił níigo yee haadzííʼ yę́ę tʼáá aaníí łaʼ yidoolíiłgo yiniidlą́ą doo. (Numbers 23:19 yíníłtaʼ.) Tʼáá aaníí, “Diyin God, tsʼídá doo biyoochʼíidii, . . . iiná doo niitʼéehii bíká ił chohooʼíinii yee nihoníʼą́.”—Titus 1:2. *\nDIYIN BIZAAD NEʼIINAʼ YÁʼÁTʼÉEHGO ÍIDOOLÍÍŁ\n18. Paul éí haitʼéego “Diyin God bizaad” yaa haadzííʼ?\n18 Naaltsoos danéedéhígíí éí Diyin Bizaad doo bił ahenáłtʼéii dago bíhwiilʼą́ą́ʼ. Diyin Bizaad biiʼ aheełtʼéego dahaneʼ. Science dóó ałkʼidą́ą́ʼ ádahóótʼįįdgo baa dahaneʼígíí yee nítʼı̨́įgo hazhóʼó baa haneʼ. Hazhóʼó oodááł dooígi yee naʼnitin. Ląʼígóó kódahodoonííł níigo yaa chʼíhwiizʼánę́ę bikʼeh ádahoodzaago yaa halneʼ. Ákondi náábíláhígo éí ayóó inaalnish. Paul kótʼéego akʼeʼashchı̨́: “Diyin God bizaad éí hiná, áádóó bidziilgo naalnish.” Díísh éí haʼátʼíí níigo ání?—Hebrews 4:12 yíníłtaʼ.\n19, 20. (a) Ádééhodíílzįįłgi, Diyin Bizaad haitʼéego yee níká adoolwoł? (b) Diyin Bizaad baa ahééh nínízingo haitʼéego ííshjání ádíílííł?\n19 Diyin Bizaad éí neʼiinaʼ yáʼátʼéehgo íidoolííł. Íiyisíí ánítʼéhígi baa ákodíníizįįłgo ándoolííł. Nitsíníkeesgi bee ádaa ákonínízingo níká análwoʼ doo. God ayóóʼííníshʼní niidzingo éí Bizaad ánínígíí bikʼeh ániitʼéego bee ííshjání ádiilnííł.\n20 Diyin Bizaad éí tʼáá aaníigo God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ. Yíníłtaʼ, bíhoołʼaah, dóó ayóóʼííníʼníi doo, nóʼní God. Díí God neiníláhígíí baa ahééh nínízin, dóó bínahíltsaadgo bíhoołʼaah. Áko God éí bílaʼashdlaʼii yiniyé áyiilaagi nił bééhodoozįįł. Díí Bíhooʼaah 3 góneʼ hazhóʼó bíhwiidííłʼááł.\n^ par. 6 Łaʼ ádaaní, Diyin Bizaad doo aheełtʼéégóó biiʼ haneʼ, ndi éí doo ákótʼée da. Diyin Bizaad—Haʼátʼíísh Biiʼ Baa Haneʼ? pages 3 dóó 31 góneʼ yaa halneʼ. Díí naaltsoos éí Jiihóvah Yá Dahalneʼé ádayiilaa.\n^ par. 16 Diyin Bizaad yaa chʼíhwiizʼánę́ę shił bééhodoozįįł nínízingo God Bizaad Biiʼdę́ę́ʼ Baa Íhwiidooʼáłígíí naʼídíkid 6 dóó 7 níníłʼı̨́. Díí naaltsoos éí Jiihóvah Yá Dahalneʼé ádayiilaa.\n^ par. 17 Bábilan ábiʼdisdįįd yę́ę éí Diyin Bizaad yaa chʼíhwiizʼánę́ę łaʼ bikʼeh áhoodzaaígíí átʼé. Jesus Christ baa chʼíhwiistʼánę́ę éí Endnote 5 góneʼ baa íídííłtah.\n1: DIYIN BIZAAD GOD BITSʼĄ́Ą́DĘ́Ę́ʼ\n“Diyin God bizaad bee akʼeʼashchíinii tʼáá ałtso Diyin God ił halneʼgo bee akʼedaʼashchı̨́.”—2 Timothy 3:16\nDiyin Bizaad éí haitʼéego naaltsoos danéedéhígíí doo benáłtʼéii da?\nDiyin Bizaad éí 2,600 saad ałʼąą ádaatʼéego bee hadilyaa dóó tʼáadoo bee néelą́ą́ʼígóó béédaʼályaa.\nDiyin Bizaad éí tʼáá ałtsoní bee ił hodoolnihgi yaa halneʼ.\nDiyin Bizaad God bizaad kʼehgo ályaa.\nGod éí hastóí kótʼéego yiłníigo bintsíkees kʼehgo ádaʼiilaa.\n2: DIYIN BIZAAD ÉÍ KÓDAHODOONÍÍŁ NÍIGO YAA CHʼÍHWIIZʼĄ́\n“God, tsʼídá doo biyoochʼíidii.”—Titus 1:2\nDiyin Bizaad haʼátʼíí biniyé yinídlą́ą doo?\nDiyin Bizaad éí Bábilan kótʼéego bikʼeh hodidoodleeł ní, díí ląʼí nááhai tʼáá bítséedi yaa chʼíhoníʼą́.\nDiyin Bizaad kódahodoonííł níigo yaa chʼíhwiizʼánę́ę kʼad bikʼeh ádahoonííł.\nDiyin Bizaad éí náasdi áhodoonííł nínígíí yiniidlą́ą doo.\n3: DIYIN BIZAAD ÉÍ NÍKÁ ADOOLWOŁGO ÁLYAA\n“Shí Bóhólníihii [Jiihóvah] niDiyin God nishłíinii éí ná yáʼátʼéehii áádóó ná honítʼiʼgóó yínááł dooleełgo yínaniniłtinii nishłı̨́.”—Isaiah 48:17\nDiyin Bizaad haʼátʼíí bitsʼą́ą́dóó bíhwiiniłʼą́ą́ʼ?\nJob 26:7; Ecclesiastes 1:7\nDiyin Bizaad éí science yee nítʼı̨́įgo hazhóʼó yaa halneʼ.\nDiyin Bizaad yikʼedaʼashchínígíí tʼáá aaníigo dahalneʼ.\nJesus éí, ił hózhǫ́, kʼé haʼníigi, sohodizingi, dóó béeso baa nitsáhákeesgi yee naʼneeztą́ą́ʼ.\n4: DIYIN BIZAAD NEʼIINAʼ YÁʼÁTʼÉEHGO ÍIDOOLÍÍŁ\n“Diyin God bizaad éí hiná, áádóó bidziilgo naalnish.”—Hebrews 4:12\nGod Bizaad éí haitʼéego níká adoolwoł?\nGod átséedi yihodeezʼánę́ę nił bééhodoozįįł.\nÍiyisíí ánítʼéhígi baa ákodíníizįįłgo ándoolííł.\nGod bikʼehgo ádííníiłgi nił bééhodoozįįł.\nGod éí shizaad yíníłtaʼ, bíhoołʼaah, dóó ayóóʼííníʼní nóʼní.\nDiyin Bizaad—God Bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ (Part 1)\nDiyin God Bizaad Tʼáá Aaníí Átʼéegi Haitʼéego Nihił Bééhózin Doo?\nDiyin Bizaad éí God haidiilaa, áko naaltsoos danéiidéhígíí doo nahalin da.\nHaash yitʼéego Diyin God Bizaad tʼááʼaaníinii yee naʼnitinígíí hazhóʼó bikʼidaʼdidiitı̨́ı̨́ł?


Wóyiyiitsahí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nWóyiyiitsahí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ornithion brunneicapillus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nWóyiyiitsahí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Wóyiyiitsahí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nWóyiyiitsahí dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Inezia inornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nWóyiyiitsahí dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí binátsʼiin dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí binátsʼiin dinilgaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ficedula hyperythra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3.5–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; binátsʼiin éí dinilgai; binághah éí łikizh łeh; bidaaʼ éí łizhin.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí binátsʼiin dinilgaaígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tsídii naʼatłʼoʼí - Wikiibíídiiya\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tsídii naʼatłʼoʼí\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tsídii naʼatłʼoʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Foudia rubra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łichííʼ; binákʼee éí halzhin; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tsídii naʼatłʼoʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Hodíłchʼiltah ndilnaʼii bílaʼ naakiígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah ndilnaʼii bílaʼ naakiígíí\nndilnaʼii bílaʼ naakiígíí\nHodíłchʼiltah ndilnaʼii bílaʼ naakiígíí éí Biwooʼ Ádaałtsʼíísígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Choloepus didactylus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 20–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bigaan éí nineez; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ.\nHodíłchʼiltah ndilnaʼii bílaʼ naakiígíí éí tsin bitʼąąʼ yiłchozh łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tłʼézhii - Wikiibíídiiya\nTłʼézhii éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dayikahjįʼ atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tabanidae" deiłníigo dayózhí.\nTłʼézhii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó honeezkʼazgi, áadi éí doo dahólǫ́ǫ da; dį́įʼdi dimííltsoh ałʼąą ádaatʼéego hólǫ́. Bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh.\nTłʼézhii baʼáádígíí éí bílaʼashdlaʼii dóó naaldlooshii bidił deidlą́ (tsʼíʼii daʼaneezígi átʼéego); bikąʼígíí éí tʼóó chʼil bijeeh deiyą́. Deesdoigi tłʼézhii dahólónígíí éí dííłdzid deiłghał.


Tsįįłkaałiizhiin bidaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałiizhiin bidaaʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Campephilus melanoleucos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 17–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiiʼ dóó bikʼos éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łigai.\nTsįįłkaałiizhiin bidaaʼ łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Łóóʼ bigaan tseebíí íiyisígíí - Wikiibíídiiya\nŁóóʼ bigaan tseebíí íiyisígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi dahiná; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Octopus" deiłníigo deiyózhí. Łóóʼ bigaan tseebíí íiyisígíí éí 100 ałʼąą ádaatʼé.\nŁóóʼ bigaan tseebíí íiyisígíí éí 5–30di asdzoh[?] ádaníłtso łeh; áádóó éí łibá dóó diniltso dóó dibéłchíʼíigo ndaahshchʼąąʼ łeh. Bitsʼaʼ dóó bitsʼíístsʼiin doo hólǫ́ǫ da. Binááʼ éí naaki. Bidaaʼ éí tsídii bidaaʼ nahalin. Łóóʼ dóó chʼosh bikágí ntłʼizí éí bichʼiyąʼ.


Jélii łóóʼ daʼhólzhaʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsʼaʼ yił Daniyéehii\nJélii łóóʼ daʼhólzhaʼígíí éí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí dahyikahjí atah daasdzoh; adóó éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ. Shádiʼááhjí Tónteel éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Salpidae" deiłníigo deiyózhí. Jélii łóóʼ daʼhólzhaʼígíí éí 40 ałʼąą ádaatʼé.\nAzhą́ díí naaldeehii jélii łóóʼ ndahalin ndi, doo jélii łóóʼ ádaatʼée da. Bitsʼíís éí bigháhootʼį́ dóó nineez. Jélii łóóʼ daʼhólzhaʼígíí éí 5–10 adéesʼeez[?] ádaníłnééz. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Chʼał dichʼízhítsoh diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał dichʼízhítsoh diłhiłígíí\nChʼał dichʼízhítsoh diłhiłígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhinella fernandezae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; binághah éí dah dzígai łeh; binááʼ éí diłhiłgo diniltso.\nChʼał dichʼízhítsoh diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Dijádídlǫ́ʼí bikʼos halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDijádídlǫ́ʼí bikʼos halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyah dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanocorypha calandra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bikʼos éí halzhin łeh; bidaaʼ éí łibá.\nDijádídlǫ́ʼí bikʼos halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsísʼnági átʼéhígíí - Wikiibíídiiya\nTsísʼnági átʼéhígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bombyliidae" deiłníigo deiyózhí. Tsísʼnági átʼéhígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 4,500 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–40 mm ádaníłtso, áádóó éí tsísʼná ndahalin łeh. Chʼilátah hózhóón bikáaʼgi éí dahiná. Chʼil bijeeh éí bichʼiyąʼ.


Tsʼaaʼ yitłʼóhí bitseeʼ yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTsʼaaʼ yitłʼóhí bitseeʼ yistłʼinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asthenes maculicauda" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsʼaaʼ yitłʼóhí bitseeʼ yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Hodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii * yistłʼinígíí\nHodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eurostopodus argus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naakʼidoolwoshii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo yistłʼin; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.\nHodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii yistłʼinígíí éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Incilius coniferus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsintah chʼałtʼą́ʼí binághah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah chʼałtʼą́ʼí binághah łigaaígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendropsophus luteoocellatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ; binághah éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nTsintah chʼałtʼą́ʼí binághah łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ ayáásh bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ ayáásh bitsiitʼáád halzhinígíí\nayáásh bitsiitʼáád halzhinígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ ayáásh bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Erythropitta ussheri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí halchxííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ ayáásh bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼał naʼałkǫ́ʼí yázhí - Wikiibíídiiya\nChʼał naʼałkǫ́ʼí yázhí\nChʼał naʼałkǫ́ʼí yázhí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudis minuta" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bijáád éí noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nChʼał naʼałkǫ́ʼí yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ndaashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitʼaʼ diłhiłgo łichíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łitsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiitʼáád łigaaígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tłʼohtah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ dibéłchíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí noodǫ́zígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ halbáhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ noodǫ́zígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bítłʼah dibéłchíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí yázhí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ łitsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél łitsxooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél diniltsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitłʼaaʼ łitsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí dibéłchíʼígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łitsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łibáhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ndaashchʼąąʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberizidae" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ndaashchʼąąʼígíí éí 44 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łibá.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ndaashchʼąąʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł; łaʼ éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glaucidium castanopterum" deiłníigo dayózhí. Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí biniiʼdootłʼizh éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ biniiʼdootłʼizh éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó hazéí yázhí deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh naashchʼąąʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh naashchʼąąʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pitta angolensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ éí dootłʼizhgo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bizééʼ éí łigai; binákʼee dóó bitsiiyah éí halzhin; bitłʼaaʼ éí halchxííʼ; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsídii dilwoʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dilwoʼí łibáhígíí\nTsídii dilwoʼí łibáhígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh (áko ndi éí halgaiigi dóó doo ndahałtingóó naagháa łeh), áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhinoptilus chalcopterus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí łigai; bítááʼ éí łigai; binákʼee naʼíígai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó shiyish; bijáád éí áłtsʼóózí dóó nineez.\nTsídii dilwoʼí łibáhígíí éí chʼosh haalzheehgo nihookááʼ naakai.


Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetʼą́hígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetʼą́hígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia xenorhina" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–11di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bideeʼ hólǫ́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetʼą́hígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nTó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallotia" deiłníigo deiyózhí. Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii éí náhástʼéí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–20di asdzoh[?] ádaníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bikʼiiz halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Chʼizhaazhiiłchííʼ bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiiłchííʼ bizééʼ łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Táshchozhii dóó Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí Hodíłchʼiltah chʼizhaazhii dóó bikʼéí Hodíłchʼiltah chʼizhaazhiiłchííʼ\nChʼizhaazhiiłchííʼ bizééʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alcippe cinerea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhiiłchííʼ bizééʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops explorator" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí diłhił; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Jélii łóóʼ - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Táłtłʼááh Dahoołchʼíhí\nJélii łóóʼ *\nJélii łóóʼ éí Táłtłʼááh Dahoołchʼíhí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Medusozoa" deiłníigo deiyózhí. Jélii łóóʼ éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 3,200 ałʼąą ádaatʼé.\nJélii łóóʼ éí 1–16di asdzoh[?] ádaniłtso łeh; łaʼ éí hastą́ą́ adéesʼeez[?] ádaniłtso. Jélii łóóʼ bitsʼíís éí bigháhootʼį́ dóó yilzhólíi łeh, áádóó éí bee chahaʼohí nahalin łeh. Łaʼ éí bitsʼíís tʼóó bíyó dadikʼą́, náánáłaʼ éí tʼóó bíyó danteel. Bideeʼ éí ádaałtsʼóózí; díí éí 1–100 adéesʼeez ádaníłnééz. Jélii łóóʼ łaʼ éí binááʼ ádaałtsʼíísí dahólǫ́.\nŁóóʼ yázhí dóó táłtłʼááh chʼoshchilí éí bichʼiyąʼ.


Chʼil abeʼé bichʼosh - Wikiibíídiiya\nChʼil abeʼé bichʼosh\nChʼil abeʼé bichʼosh éí tádídíín deiyání dayikahjįʼ atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Labidomera clivicollis" deiłníigo deiyózhí. Chʼil abeʼé bichʼosh éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí atʼąąʼ bichʼosh éí 8–11 mm ádaníłtso łeh; bitsʼíís éí łizhin dóó łitsxogo naashchʼąąʼ. Chʼil abeʼé bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizábąąh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizábąąh łigaaígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizábąąh łigaaígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dryocalamus nympha" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bizábąąh éí łigai.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bizábąąh łigaaígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąh chʼosh haalzheehii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼosh haalzheehii diłhiłígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haematopus ater" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí nineez dóó łichííʼ ałdóʼ.\nTábąąh chʼosh haalzheehii diłhiłígíí éí tábąąh łeeyiʼ chʼosh dóó chʼosh bitsʼaʼígíí dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Dził Ííʼáhíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nDził Ííʼáhíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nBáshdo Dził Ííʼáhí Kinlání\n34°50′24″ NHK dóó 114°36′16″ EʼE-gi bił hazʼą́\nDził Ííʼáhíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Kʼaabééstsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1908góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki. BNSF éí yaa áhályą́.\n2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 8,656 bílaʼashdlaʼii Dził Ííʼáhídę́ę́ʼ Kinlánígóó dóó Báshdogóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nDził Ííʼáhíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Tʼáyaałchííʼ - Wikiibíídiiya\nTʼáyaałchííʼ éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes auratus cafer" deiłníigo dayózhí.\nTʼáyaałchíí éí 12di asdzoh[?] áníłtso; bitsiiʼ łibá; biteel éí łizhin dóó łigaigo łikizh.\nTʼáyaałchííʼ éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł; nááná éí nihookááʼ chʼosh haalzheehgo naaghá.


Wóóiyiitsahí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nWóóiyiitsahí yishtłizhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecocichla tholloni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nWóóiyiitsahí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼohtah tsídii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼohtah tsídii\nNaakaii Dootłʼizhí Bikéyah\nNaakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼohtah tsídii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elaphrornis palliseri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼohtah tsídii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Kwaʼii késhgaaní bitʼaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nKwaʼii késhgaaní bitʼaʼ łichíʼígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centropus chlororhynchos" deiłníigo dayózhí. Díí tsídii bikąʼígíí éí biyázhí yaa áhályą́.\nDíí kwaʼii késhgaaní éí 15–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitʼaʼ éí łichííʼ; binááʼ éí łichííʼ ałdóʼ; bikéshgaan dóó bitseeʼ éí danineez.\nKwaʼii késhgaaní bitʼaʼ łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí dibéłchíʼígíí\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí dinilzhinígíí\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí bitsiitʼáád halchíʼígíí\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Celeus" deiłníigo deiyózhí. Tsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí éí 15 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsįįłkaałii éí 8–12di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin łeh; łaʼ éí bitéél danéedǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diniltso.\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí éí chʼosh (wáláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii) deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼałtʼą́hí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼałtʼą́hí diłhiłígíí éí chʼał bitsooʼ ádaadinígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pipa carvalhoi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsooʼ doo hólǫ́ǫ da; binááʼ éí diłhił.\nChʼałtʼą́hí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chéchʼil Ńtʼiʼíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nChéchʼil Ńtʼiʼíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Cary) Chéchʼil Ńtʼiʼí (Selma)\nChéchʼil Ńtʼiʼíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Chéchʼil Ńtʼiʼí Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1950góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí.\n2014góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 161,342 bílaʼashdlaʼii Chéchʼil Ńtʼiʼíídę́ę́ʼ Cary hoolyéégóó dóó Selma hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nChéchʼil Ńtʼiʼíidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Shádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii yishtłizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Campylorhynchus turdinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltsxo; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá dóó diniltsxo.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąsdísí - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąsdísí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallinago megala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí ayóo nineez; binááʼ éí łizhin.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąsdísí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ yaayááhaltsoii - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ yaayááhaltsoii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis formosa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łitso; bináyaah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ yaayááhaltsoii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis yázhí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Mąʼii Deinoolinígíí Dlǫ́ʼii Ndahalinígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis\nShádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis yázhí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galictis cuja" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 11–20di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí halzhin; bítááʼ éí łigai.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis yázhí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał; tsídii biyęęzhii dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nnaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilzhinígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilzhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Norops pogus" (éí doodaiiʼ "Anolis crassulus") deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yistłʼinígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachylepis septemtaeniata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí (Táyiʼ dóó Niʼkáágóó Ndaakaaígíí) - Wikiibíídiiya\nBiyáázh Tsʼǫʼasánígíí (Táyiʼ dóó Niʼkáágóó Ndaakaaígíí)\n(saad "Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí" hasínítą́ą́ʼ)\n(Táyiʼ dóó Niʼkáágóó Ndaakaaígíí)\nDahináanii Naaldeehii Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí\n(→ Łeeyiʼ chʼoshtsoh binááʼ hólónígíí)\nBiyáázh Tsʼǫʼasánígíí (éí doodaiiʼ éí Biyáázh Łeʼesánígíí) éí Bíígháán Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amphibia" deiłníigo deiyózhí. Ndaʼałkaahí ádaaníigo díí naaldeehi éí naayééʼ tʼah bítséedi dahólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ daaníigo ndeiłkaah.\nTsʼǫʼasánii (chʼał biyáázh) éélkid.\nDíí naaldeehii éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakai (saad "amphibia" éí "(tó) ałchʼishjí dahinánígíí" óolyé), áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́ — honeezkʼazgi dóó ayóo hóółtseiigi éí ádaadin ndi. Tábąąhgi dóó nahoditsʼǫʼ dahólǫ́ǫgi éí naakai łeh; tónteel biyiʼ éí doo dahólǫ́ǫ da.\nBiyáázh Tsʼǫʼasánígíí éí 6,500 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé; chʼał dóó tsxilghááh dóó łeeyiʼ chʼoshtsoh binááʼ dahólónígíí éí tʼáá ałtso "Amphibia"-jí atah daasdzoh.\nTáyiʼ dóó Niʼkáágóó Ndaakaaígíí bikágí éí dilkǫǫh dóó ditłʼééʼ; chʼał dóó tsxilghááh éí bijáád dį́įʼ łeh, łeeyiʼ chʼoshtsoh binááʼ dahólónígíí éí bijáád ádaadin. Tsxilghááh éí bitseeʼ dahólǫ́, chʼał éí bitseeʼ ádaadingo naakai; bílaʼ éí dį́į́ʼ, bikézhoozh éí ashdlaʼ. Bitsiitsʼin éí nteel łeh; áádóó éí bítsą́ą́tsʼin doo danineez da.\nDíí naaldeehii éí tʼáá ałʼąą ádaníłtsogo naakai — laʼ éí tʼóó tʼáá díkwíidi asdzoh[?] ádaníłtso, náánáłaʼ éí dį́įʼgo da adéesʼeez[?] ádaníłnééz.\nŁeeyiʼ chʼoshtsoh binááʼ hólónígíí\nBitsʼaʼ yił Daniyéehii (Tunicata)\nAdiníłdííní naʼałkǫ́ʼígíí · Jélii łóóʼ daʼhólzhaʼígíí · Níyizii dahinánígíí · Táłtłʼááh tseenéézchilí\nŁóóʼ Bitsʼíístsʼiin Ádaadinígíí (Cephalochordata)\nŁóóʼchilí bitʼaʼ ádaadinígíí (Leptocardii)\nBitsiitsʼiin Dahólónígíí (Craniata)\nŁóóʼ bíígháántsiighąąʼ ádaadinígíí (Myxini)\nŁóóʼ biyaatsʼiin ádaadinígíí (Hyperoartia)\nŁóóʼ ooshgę́ęzhii (Chondrichthyes)\nŁóóʼ ńdídzihígíí dóó Chahałheeł łóóʼ (Sarcopterygii)\nŁóóʼ (bitʼaʼtsʼinígíí) (Actinopterygii)\nNaaldlooshii dadichʼízhii (Naʼashǫ́ʼii) (Reptilia)\nBiyáázh Tsʼǫʼasánígíí (Táyiʼ dóó Niʼkáágóó Ndaakaaígíí) (Amphibia)\nBidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí (Mammalia)\nTsídii (Ndaatʼaʼígíí) (Aves)\nDíí naaltsoos 14 Tʼą́ą́tsoh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thylamys elegans" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ; bibid éí łigai; bitseeʼ éí tʼóó bíyó ditą́.\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atsá yázhí - Wikiibíídiiya\nAtsá yázhí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhinídi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hieraaetus pennatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; łaʼ éí bitéél daalgai; bikeeʼ éí łitso; binááʼ éí diłhił.\nAtsá yázhí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Néʼéshjaaʼ yił aheełtʼéhii - Wikiibíídiiya\nNéʼéshjaaʼ yił aheełtʼéhii\nTó wónaanídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii\nNaakʼidoolwoshii bitseeʼ áłtsʼózígíí\nNéʼéshjaaʼ yił ahidaałtʼéhii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aegothelidae" deiłníigo deiyózhí. Néʼéshjaaʼ yił ahidaałtʼéhii éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí łibá dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh, áádóó éí binááʼ ntsaa. Łaʼ éí bitsʼíís dinilgaigo yistłʼin dóó bitseeʼ noodǫ́ǫ́z. Tsintahgi éí chʼosh hadaalzheehgo ndaatʼá.\nBiʼééʼ Łigaaí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii · Dziłtah naakʼidoolwoshii · Hodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii bizééʼ łigaaígíí · Hodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii jaaʼí · Hodíłchʼiltah naakʼidoolwoshii yistłʼinígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii · Naakʼidoolwoshii bitéél halchíʼígíí · Naakʼidoolwoshii bitseetsohígíí · Naakʼidoolwoshii bitseeʼ áłtsʼózígíí · Naakʼidoolwoshii bitseeʼ deekíní · Naakʼidoolwoshii bitseeʼ łigaaígíí · Naakʼidoolwoshii bitseeʼ noodǫ́zígíí · Naakʼidoolwoshii bizéédzítsxooígíí · Naakʼidoolwoshii dibéłchíʼígíí · Naakʼidoolwoshii diłhiłígíí · Naakʼidoolwoshii łibáhígíí · Naakʼidoolwoshii yistłʼinígíí · Naakʼidoolwoshiichilí · Náátsʼózídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii · Shádiʼááhdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii bitseeʼ nineezígíí · Tó wónaanídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii · Tó wónaanídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii bitseeʼ nineezígíí


Tsʼíʼii deildeełii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tsʼíʼii deildeełii yaa halneʼ dooleeł. Tsʼíʼiiyiyiitsahí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTsʼíʼii yildeełii bitéél halzhinígíí\nTsʼíʼii yildeełii yishtłizhígíí\nTsʼíʼii yildeełii diniltsxooígíí\nTsʼíʼii yildeełii bitsiiʼ diłhiłígíí\nTsʼíʼii yildeełii bitsiiyah halzhinígíí\nTsʼíʼii yildeełii bitsiitʼáád dinilzhinígíí\nTsʼíʼii yildeełii binákʼee halzhinígíí\nWóláchííʼ yiyiitsahii bitsiitʼáád halzhinígíí\nTsʼíʼii deildeełii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Conopophagidae" deiłníigo deiyózhí. Tsʼíʼii deildeełii éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Tʼiis Názbąs - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tʼiis Názbąs yaa halneʼ dooleeł. Tʼiis Názbąs (Yootó Hahoodzo) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTʼiis Názbąs *\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Alfred L. Jim\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Kenny Victor\nNaaltsoos Ííłʼíní: Daron Yellowhorse\nTʼiis Názbąs éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Naatʼáanii Nééz Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nTʼiis Názbąs éí 14.2 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 730 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTʼiis Názbąs éí 36°55′23″ NHK dóó 109°5′18″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tʼiis Názbąs éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,210 adéesʼeez.GNIS\nTʼiis Názbąsdi naaltsoos ndahageehígi éélkid\nTʼiis Názbąsdi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tłʼoh dichʼíizhtah chʼał dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼoh dichʼíizhtah chʼał dinilbáhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperolius ocellatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dah daalzhin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nTłʼoh dichʼíizhtah chʼał dinilbáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otus thilohoffmanni" deiłníigo dayózhí. Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́.\nDíí tsidiłdǫǫhii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; bitéél éí diniltsxogo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí dinilgai; binááʼ éí łitsxo.\nNaakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ nákʼeehgaii - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ nákʼeehgaii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dóó Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops maderaspatanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bizééʼ éí łitso; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ nákʼeehgaii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tłʼaałtsooí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼaałtsooí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nTłʼaałtsooí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiaʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euphonia anneae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizhgo łizhin; bitłʼaaʼ dóó bitéél éí łitso; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTłʼaałtsooí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ dóó dahtsʼaaʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Jádí bideeneezígíí - Wikiibíídiiya\nJádí bideeneezígíí éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́, áádóó éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oryx" deiłníigo deiyózhí; Bilagáanakʼehjí ałdóʼ oryx jiní.\nJádí bideeneezígíí éí ndahóółtseiigóó dóó doo ayóo ndahałtingóó naakai.\nDííshjį́į́góó díí naaldlooshii éí Shádiʼááhjí Yootó Hahoodzodi dahólǫ́ ałdóʼ (Séí Dzígaii hoolyéedi).\nJádí bideeneeígíí éí hastą́ągo da adéesʼeez[?] áníłtso; bitsiiʼ dóó bijáád éí łizhin dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ. Naakaii Łizhiní Bikéyahdi jádí bideeneezígíí naakaiígíí éí bitsʼíís łibá; Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼígíí éí bitsʼíís łigai.\nJádí bideeneeígíí éí tłʼoh dóó chʼil deiłchozhgo naakai.\nJádí bideeneezígíí dóó naaʼahóóhaistłʼinii tábąąhgi éélkid


Ééʼ Neishoodii Bikindi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nÉéʼ Neishoodii Bikindi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nÉéʼ Neishoodii Bikindi\nChéchʼil Bigiizh Ééʼ Neishoodii Bikin (Santa Barbara)\n35°16′35″ NHK dóó 120°39′17″ EʼE-gi bił hazʼą́\nÉéʼ Neishoodii Bikindi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Ééʼ Neishoodii Bikin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1942góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki.\n2013góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 115,028 bílaʼashdlaʼii Ééʼ Neishoodii Bikindę́ę́ʼ Chéchʼil Bigiizhgóó dóó Santa Barbara hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nÉéʼ Neishoodii Bikindi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah atsá - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah atsá\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah atsá éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nisaetus nipalensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 27–33di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; binááʼ dóó bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah atsá éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tónteel táshchozhiichilí - Wikiibíídiiya\nTónteel táshchozhiichilí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Łeesdísí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sternula nereis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilbá; bitsiitʼáád éí halzhin; bítááʼ éí łigai; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí łitso dóó deekį́.\nTónteel táshchozhiichilí éí łóóʼ dóó naaldlooshi yázhí deilghał dóó chʼosh deildeeł.


Chʼał bideeʼ hólóní diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bideeʼ hólóní diłhiłígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ceratophrys cranwelli" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dijool; bizábąąh dóó bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nChʼał bideeʼ hólóní diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí éí 90°0′0″S 1°0′0″E-gi bił hazʼą́.\nShádiʼááhjí Kéyah Yistinígíí (Shádiʼááhjí Honeezkʼazii) éí hastą́ąʼdi dimííltsohgo da tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó yas dóó tin tʼéiyá bikáaʼgi hólǫ́. Nááná doo ayóo nidahałtin da áadi; ayóo níyol ndi. Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí éí 77°51′0″S 166°40′0″E-gi bił hazʼą́.\nBílaʼashdlaʼii díí kéyahdi doo kéédahatį́į da tʼáá hazhóʼó ndaʼałkaahí łaʼ áadi ndaalnishígíí. Shádiʼááhjí Kéyah Yistinígíí bikáaʼgi naaldlooshii dahólónígíí éiyá tsídii naʼałkʼaiʼí, tábąąstííntsoh, dóó łóóʼtsoh. Nááná yaaʼ dóó chʼosh dóó dláád áadi dahólǫ́ǫ́ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 11 Yaʼiishjááshchilí 2018 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tsétah nahatʼeʼiitsoh bikʼiiz halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsétah nahatʼeʼiitsoh bikʼiiz halzhinígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Petrogale lateralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz dóó bikeeʼ éí daalzhin; bibid dóó bizééʼ éí dinilgai.\nTsétah nahatʼeʼiitsoh bikʼiiz halzhinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Łį́į́ʼ ałchiní - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí łį́į́ʼ ałchiní yaa halneʼ dooleeł. Tsétaʼ łį́į́ʼ ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bikéshgaan Tʼááłáʼí dóó Bikéshgaan Táaʼii Naaldlooshii Bikéshgaan Tʼááłáʼí Łį́į́ʼ dóó Télii\nŁį́į́ʼ ałchiní éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Equus przewalskii" deiłníigo dayózhí. Ałkʼidą́ą́ʼ łį́į́ʼ ałchiní tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ, dííshjį́į́góó éí noonééł.\nDíí naaldlooshii éí 4–5di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiizóól éí dinilzhin.\nŁį́į́ʼ ałchiní éí tłʼoh dóó chʼil binááʼ yiłchozh.


Nákʼeehgaii bidaaʼ ditání - Wikiibíídiiya\nNákʼeehgaii bidaaʼ ditání\nNákʼeehgaii bidaaʼ ditání éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vireo crassirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bizééʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.\nNákʼeehgaii bidaaʼ ditání éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; dzídzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh ałdóʼ.


Mósí ałchiní bikeeʼ daalzhinígíí - Wikiibíídiiya\nMósí ałchiní bikeeʼ daalzhinígíí\nMósí ałchiní bikeeʼ daalzhinígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Felis nigripes" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 12–25di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 6–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh dóó noodǫ́ǫ́z; bikeeʼ éí daalzhin.\nMósí ałchiní bikeeʼ daalzhinígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tééh dééł łizhinígíí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał haalzheehgo naaghá; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsinaʼayąʼiitah wóóchilí - Wikiibíídiiya\nTsinaʼayąʼiitah wóóchilí éí wóʼałchozhii dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Termitaphididae" deiłníigo dayózhí. Tsinaʼayąʼiitah wóóchilí éí nahasdzáán bikáaʼgi 12 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 2–4 mm ádaníłtso, áádóó éí bitsʼíís nteel. Binááʼ éí ádin; bitʼaʼ ałdóʼ doo dahólǫ́ǫ da. Tsinaʼayąʼii bighandi éí dahiná.


Chʼiltaalkʼę́hé yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalkʼę́hé yishtłizhígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haliastur sphenurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá.\nChʼiltaalkʼę́hé yishtłizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó chʼał haalzheehgo naatʼá; dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Chʼilátah hózhóón bijeeh yidlánítsoh bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nChʼilátah hózhóón bijeeh yidlánítsoh bitseeʼ nineezígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼil bijeeh deidlánítsoh bitseeʼ nineezígíí\nChʼilátah hózhóón bijeeh yidlánítsoh bitseeʼ nineezígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Promerops cafer" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí dinilgaigo halkizh; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí łitso; bitseeʼ éí ayóo nineez; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish.\nChʼilátah hózhóón bijeeh yidlánítsoh bitseeʼ nineezígíí éí chʼilátah hózhóón bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nChʼil bijeeh deidlánítsoh bitseeʼ nineezígíí


Tsídiitsoh bikʼos naashchʼąąʼí - Wikiibíídiiya\nTsídiitsoh bikʼos naashchʼąąʼí éí tsídii doo ndaatʼáʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Casuarius" deiłníigo deiyózhí. Dziłtah dóó tsintahgi dóó tábąąhgi éí dahiná. Tsídiitsoh bikʼos naashchʼąąʼí éí 3 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídiitsoh éí 4–6 adéesʼeez[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó ditsʼoz; bijáád éí nineez dóó łibá. Tsídiitsoh bikʼos naashchʼąąʼí éí tsin bineestʼąʼ deildeełgo naakai łeh; łahda naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.


Tábąąh ayááshiłzhiin bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh ayááshiłzhiin bizééʼ łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tábąąh ayááshiłzhiin\nTábąąh ayááshiłzhiin bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinclus cinclus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bizééʼ éí łigai; bitsiiʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTábąąh ayááshiłzhiin bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Béésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí bidaaʼ nteelígíí - Wikiibíídiiya\nBéésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí bidaaʼ nteelígíí éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi dóó Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdi dóó Dibénééz Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spatula platalea" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalʼeełí éí bitsʼíís łitsxogo naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łizhin dóó nteel. Bitsʼíís éí 18–22di asdzoh[?] áníłtso.\nBéésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí bidaaʼ nteelígíí éí táłtłʼááh tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh łeh.


Tsʼǫʼasánii bikágí ntłʼizí - Wikiibíídiiya\nTsʼǫʼasánii bikágí ntłʼizí\nTsʼǫʼasánii bikágí ntłʼizí (éí doodaiiʼ Łeʼesánii bikágí ntłʼizí) éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Triopsidae" deiłníigo deiyózhí. Tsʼǫʼasánii bikágí ntłʼizí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; adóó eí 16 ałʼąą ádaatʼé. Beʼekʼid biyiʼdi éí ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ.\nDíí chʼosh éí 20–100 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí nímaz dóó nteel. Bitseeʼ éí naaki. Táłtłʼááh séigoʼ bitsʼaʼígíí dóó łóóʼ adishishí éí ndahalin. Táłtłʼááh chʼilchilí dóó chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Nihookááʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nNihookááʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí\nNihookááʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhynchocalamus melanocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 14–16di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łitsxogo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí łizhin łeh; bibid dóó bitłʼaaʼ éí łigai.\nNihookááʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí éí wáláchííʼ biyęęzhii yildeeł.\nDíí naaltsoos 15 Atsá Biyáázh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼosh bikǫʼí - Wikiibíídiiya\n(saad "Chʼosh naʼałkǫʼí" hasínítą́ą́ʼ)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼosh bikǫʼí yaa halneʼ dooleeł. Chʼosh naʼałkǫ́ʼí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼosh bikǫʼí *\nChʼosh bikǫʼí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; chéłchaaʼ yázhí éí ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lampyridae" deiłníigo deiyózhí.\nChʼosh bikǫʼí tłʼéeʼgo ndaatʼá.\n(Béésh Bichʼahii Bikéyahdi éélkid.)\nChʼosh bikǫʼí éí nahasdzáán bikáaʼgo naakidi dimíílgo daatsʼí ałʼąą átʼé. Deesdoigi dóó hodíłchʼilgi dóó tsintahgi chʼosh bikǫʼí tʼóó ahayóí; honeezkʼazgi díí chʼosh doo dahólǫ́ǫ da.\nChʼosh bikǫʼí éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh áádóó éí bikágí doo ntłʼiz da łeh. Nááná chʼosh bikǫʼí éí tłʼéeʼgo ndaatáa łeh.\nChʼosh bikǫʼí łaʼ éí daʼałchozh (chilátah baa hózhónii bijeeh deidlą́ dóó chʼil deiłchozh), nááná éí chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.\nChʼosh bikǫʼí éí díí luciferase chodayoołʼįįhgo bikǫʼ ádeilééh.


Tsįįłkaałii yázhí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tsįįłkaałii yázhí yaa halneʼ dooleeł. Tsįįłkaałiichilí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTsįįłkaałii yázhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Yungipicus" deiłníigo deiyózhí. Tsįįłkaałii yázhí éí 7 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsįįłkaałii éí 5–6di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitʼaʼ éí łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nTsįįłkaałii yázhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dziłtah wóyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah wóyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mecocerculus leucophrys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nDziłtah wóyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bolbolii bitsiiʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii bitsiiʼ łibáhígíí\nBolbolii bitsiiʼ łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pycnonotus priocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bitsiiʼ éí łibá; bítááʼ éí łitso; bidaaʼ éí dinilgai.\nBolbolii bitsiiʼ łibáhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tóidoozohii doo naatʼáhígíí - Wikiibíídiiya\nTóidoozohii doo naatʼáhígíí\nTóidoozohii doo naatʼáhígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tribonyx mortierii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 13–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dootłʼizh; bikʼiiz éí dah dzílgai; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łitso.\nTóidoozohii doo naatʼáhígíí éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįhchilí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí Bikéshgaan Naaki dóó Bikéshgaan Dį́įʼii Náátsʼózídę́ę́ʼ bįįhchilí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįhchilí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Moschiola indica" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 10–12di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bizééʼ éí łigai; bijáád éí ádaałtsʼóósí.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįhchilí éí tsin bineestʼąʼ dóó tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ biyázhí neiyéhétsʼósí - Wikiibíídiiya\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ biyázhí neiyéhétsʼósí\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ biyázhí neiyéhétsʼósí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gracilinanus microtarsus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bibid dóó bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí tʼáá łichííʼ.\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ biyázhí neiyéhétsʼósí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh łeh; naʼashjéʼii dóó chʼosh dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Anaasází - Wikiibíídiiya\nDíí Anaasází bikin sinilígíí éí Tsé Bíyah Aniiʼáhí wolyé Naabeehó bizaadjí (Pueblo Bonito wolyé bilagáana bizaadjí), díí tseebii góneʼ yiisdzo anaasází bikin nitságoʼ siniilígíí. AD 828 and 1126 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí akweeʼiʼ Anaasází kéha tʼį́ʼ nitʼę́ę́h. Yootó Hahoodzodi átʼé.\nAnaasází ałkʼiʼdą́ą́ kédaʼhatʼį́ʼ nitʼę́ę́hgoʼ naashchʼą́ą́ʼ (kéyah dį́į́ʼ ałhidiidzoʼgi). Anaasází-Hohokam kédaʼhatʼį́ʼ nitʼę́ę́hgoʼ naashchʼą́ą́ʼ (Hozdwoʼgoná), áádóó Anaasází-Mogollón kédaʼhatʼį́ʼ nitʼę́ę́hgiʼ ałdóʼ naashchʼą́ą́ʼ (Naakáí bikéyah dóó Wááshindoon bikéyah ałhidiidzoʼ goná).


Atsáłchííʼ yázhí - Wikiibíídiiya\nAtsáłchííʼ yázhí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rupornis magnirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigaigo noodǫ́ǫz łeh; binááʼ dóó bijáád éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin.\nAtsáłchííʼ yázhí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ yaaʼ - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ yaaʼ éí yaaʼ bikágí ntłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amblyomma hebraeum" deiłníigo dayózhí.\nDíí yaaʼ éí bijáád tseebíí. Bitsʼíís éí nímaz dóó tʼóó bíyó nteel. Bijáád éí doo danineez da. Naaldlooshii dóó bílaʼashdlaʼii bidił éí bichʼiyąʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Manis pentadactyla" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 16–23di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikágí éí kááʼtsʼiní bikágí nahalingo ntłʼiz.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii tʼéiyá yildeeł.


Dziłtah wóyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah wóyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Chʼiyíítʼogii dóó Wódayiitsahí dóó bikʼéí Dziłtah wódayiitsahí\nDziłtah wóyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mecocerculus stictopterus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nDziłtah wóyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bizééʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bizééʼ dinilbáhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bizééʼ dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyornis poliogenys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibáago dootłʼizh; bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bizééʼ dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Tsinlátah nahatʼeʼiitsoh naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah nahatʼeʼiitsoh naashchʼąąʼígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrolagus goodfellowi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bibid dóó bizééʼ éí łigai.\nTsinlátah nahatʼeʼiitsoh naashchʼąąʼígíí éí tsin bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Tsídiiyáłtiʼídaaʼí bitsiiʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiyáłtiʼídaaʼí bitsiiʼ łibáhígíí\nTsídiiyáłtiʼídaaʼí bitsiiʼ łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittiparus gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łigai; bitsiiʼ éí łiba; binátsʼiin éí łizhin; bidaaʼ éí łitso.\nTsídiiyáłtiʼídaaʼí bitsiiʼ łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDaachʼį́įdii dóó Tsídiiyáłtiʼídaaʼí


Iichʼąhii yizhtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nIichʼąhii yizhtłizhígíí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limacodidae" deiłníigo deiyózhí. Iichʼąhii yizhtłizhígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,000 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí iichʼąhii éí 16–32 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí dadootłʼizh. Biyázhí éí chʼosh chʼééh digháhii ndahalin. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lasiopodomys brandtii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí halbá.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní éí chʼil binááʼ dóó tłʼoh yiłchozh.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąh łigaaígíí\nchʼał bizábąąh łigaaígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąh łigaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boophis albilabris" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.7–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh; bizábąąh éí łigai; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa dóó dinilgai.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Magí chʼahí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nMagí chʼahí dibéłchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Magí dóó Magí Ndahalinígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ magí Magí chʼahí\nMagí chʼahí dibéłchíʼígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi dóó Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sapajus apella" deiłníigo dayózhí.\nDíí magí éí 12–18di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 15–21di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bigaan dóó bijáád dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halzhin; biniiʼ éí diłhił.\nMagí chʼahí dibéłchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí dóó neeshchʼííʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼosh bitsʼaʼí bideeʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nChʼosh bitsʼaʼí bideeʼ hólóní\nChʼosh bitsʼaʼí bideeʼ hólóní éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clavagellidae" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bitsʼaʼí bideeʼ hólóní éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Haʼaʼaahjí Tónteel.\nDíí chʼosh éí bitsʼaʼ dijool, áádóó éí bideeʼ hólǫ́. Łeeyiʼdi dóó séítahdi éí dahiná. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał áłtsʼíísí diniltsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí diniltsooígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachiramantis prolixodiscus" (éí doodaiiʼ "Pristimantis prolixodiscus") deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltso; binázis éí dibéłchíʼí; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsintah nahatʼeʼiitsoh łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah nahatʼeʼiitsoh łibáhígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macropus giganteus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 4–6di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bizééʼ éí łigai.\nTsintah nahatʼeʼiitsoh łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád halzhinígíí\nTsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiothlypis nigrocristata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; binátsʼiin éí łitso; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chʼałniiʼí - Wikiibíídiiya\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chʼałniiʼí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Dziłkʼi Dah Názʼéelii Dineʼé Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynocephalus horvathi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó łizhingo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez dóó noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhił.\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chʼałniiʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Atʼąąʼ nahachagii - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí Nahachagii\nAtʼąąʼ nahachagii *\nAtʼąąʼ nahachagii éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́, áádóó éí 160 ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chorotypidae" deiłníigo dayózhí.\nDíí nahachagii éí dootłʼizh dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ, áádóó éí tsin dóó bitʼąąʼ ndahalin łeh. Łaʼ éí bitʼaʼ nteel, łaʼ éí bitʼaʼ ádin; bideeʼ doo nineez da, áádóó éí bijéékał.


Níyol yiiʼ naalkʼįhii dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii dinilzhinígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dibénééz Bikéyah bibąąhgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Puffinus subalaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ łigai; bidaaʼ éí łibá.\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii dinilzhinígíí éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hasbídí ałchozhí bitéél diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídí ałchozhí bitéél diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopus magnificus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 14–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bikʼos éí diłhiłgo tsédídéehgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí łitso.\nHasbídí ałchozhí bitéél diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geopelia placida" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 7.5–8.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bikʼos éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitsʼiin diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\ntłʼiish bitsiitsʼiin diniltsooígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitsʼiin diniltsooígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Azemiops feae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí diniltso.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitsʼiin diniltsooígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Tsxį́į́łnaalkʼįhii bitseeʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsxį́į́łnaalkʼįhii bitseeʼ łibáhígíí\nTsxį́į́łnaalkʼįhii bitseeʼ łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsxį́į́łnaalkʼįhii bitseeʼ ádaałtsʼózígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chaetura meridionalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh; bizééʼ dóó bitseeʼ éí łibá; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nTsxį́į́łnaalkʼįhii bitseeʼ łibáhígíí éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.


Tsétah díłdánii - Wikiibíídiiya\nTsétah díłdánii éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilopachus petrosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí díłdánii éí bitsʼíís yihshtłizhgo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó łikizh; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí diłhiłgo daalchííʼ. Bitsʼíís éí 0.5–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nTsétah díłdánii éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Nahatʼeʼii jáádnézí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Naʼastsʼǫǫsí Ndahalinígíí\nNahatʼeʼii jáádnézí éí Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí dį́į́ʼ ałʼąą átʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Jaculus" deiłníigo dayózhí; Bilagáanakʼehjí ałdóʼ jaculus jiní.\nNahatʼeʼii jáádnézí éí ndahóółtseiigóó dóó doo ndahałtingóó naakai, áádóó doo ayóo tó deidlą́ą da. Nááná éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naakai; jį́įʼgo éí daʼałhosh łeh.\nDíí nahatʼeʼii éí bitseeʼ ayóo nineez dóó łizin dóó łitsxogo naashchʼąąʼ; bitsʼíís dį́įʼdi asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí łibá dóó łitsxogo naashchʼąąʼ.


Tsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\n(Tsísʼná yildeełí binátsʼiin dootłʼizhígíí)\nTsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí (éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí binátsʼiin dootłʼizhígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops persicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binátsʼiin éí dinilgaigo dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łitso dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nTsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.\nBilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsísʼná yiyání · Tsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bítááʼ łigaaígíí · Tsísʼná yiyání bítááʼ tsédídéhígíí · Tsísʼná yiyání bitéél dinilchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitéél halchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitseeʼ deeshgizhígíí · Tsísʼná yiyání bitseeʼ dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád halchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád łitsxooígíí · Tsísʼná yiyání bitsiiʼ dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ halchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ łigaaígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ łitsooígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ tsédídéhígíí · Tsísʼná yiyání chʼilgo dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání łichxíʼígíí · Tsísʼná yiyání łitsxo dóó dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání łizhinígíí · Tsísʼná yiyání naashchʼąąʼígíí · Tsísʼná yiyání yázhí


Dilchʼóshii naashchʼąąʼí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arremon semitorquatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo haltso; biwos éí łitso; binákʼee éí halzhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łitso.\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí binákʼee halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi - Wikiibíídiiya\nNaʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi\n36°14′57″ NHK dóó 114°59′46″ EʼE-gi bił hazʼą́\n1. 10,120 adéeʼeez\n2. 10,051 adéesʼeez\nNaʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Naʼazhǫǫsh Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nDíí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,869 adéesʼeez.\nNaʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 3.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] áníłtso, áádóó áadi 8,896 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\n^ Naʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi (FAA)\nNaʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí Haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saxicola sibilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łigai; bitsiiʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Chʼosh bijáád dahólónígíí - Wikiibíídiiya\n(→ Chʼosh bikágí dantłʼizí)\n(→ Chʼosh bijáád tseebíhígíí)\nChʼosh bijáád dahólónígíí éí ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼehgo "Arthropoda" daolyé (Bilagáanakʼehjí ałdóʼ arthropod jiní).\nDíí naaldeehii éí tʼáá ałtso bíígháán dóó bitsʼin ádaadingo naakai, áádóó éí bikágí ntłʼiz. Díí bikágí éí kaitin wolyéego bee ályaa. Chʼosh bijáád dahólónígíí éí dį́į́ʼ ałʼąą átʼéego hólǫ:\n"Insecta" (bijáád hastą́ą́)\n"Chelicerata" (bideeʼ ádaadinígíí — naʼashjéʼii da, séigoʼ da)\n"Crustacea" (chʼosh bijáád neeznánígíí dóó wónitłʼizí)\n"Myriapoda" (bijáád łání).\nAłkʼidą́ą́ʼ "Trilobita" daolyéhígíí ałdóʼ hólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ; dííshjį́į́góó éí ádaadin ndi.\nChʼosh bijáád dahólónígíí binááʼ éí anááʼ ádaałtsʼísígo łání bee ályaa łeh (díí éí ocelli daolyé). Bidił éí béésh łichíiʼii bee ályaa łeh; bijéí dóó bijéí yilzólii éí nineez.\nChʼosh bijáád dahólónígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi tʼóó ahayóí (ndaʼałkááhi ádaaníigo díí chʼosh éí mííl ntsxaaígíí shį́į́ ałʼąą átʼé daaní), áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahiná. Łaʼ éí nihookááʼ naakai, náánáłaʼ éí táyiʼjįʼ ndaaldeeh.\n("Insecta" atah yisdzoh)\n("Myriapoda" atah yisdzoh)\n("Crustacea" atah yisdzoh)


Tseewoshí binátsʼiin łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí binátsʼiin łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cranioleuca curtata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łibá; bidaaʼ éí łibá.\nTseewoshí binátsʼiin łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Téél halbáhí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí bizééʼ łigaaígíí\nTéél halbáhí bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus albicollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél éí halbá; bizééʼ éí łigai; bikʼiiz éí halchííʼ; bidaaʼ éí łitsxo.\nTéél halbáhí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łóóʼ biyaatsʼiin ádaadinígíí - Wikiibíídiiya\nŁóóʼ biyaatsʼiin ádaadinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Ádaadinígíí\nAłkʼidą́ą́ʼ łóóʼ biyaatsʼiin ádaadinígíí tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ jiní; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperoartia" deiłníigo dayózhí. Dííshjį́į́góó tʼááłáʼí tʼéiyá hólǫ́.\nŁóóʼ biyaatsʼiin ádaadinígíí biwooʼ éélkid\nDíí łóóʼ éí naʼashǫ́ʼii łóóʼ nahalin, áádóó éí 5–40di asdzoh[?] ádaníłnééz. Azhą́ éí biyaatsʼiin doo dahólǫ́ǫ da ndi, biwooʼ ádaałtsʼíísígíí dahólǫ́. Nááná éí bigaan (yee naʼałkǫ́ʼí) ałdóʼ doo dahólǫ́ǫ da łeh.\nŁóóʼ biyaatsʼiin ádaadinígíí éí łóóʼ bikágí deitsʼǫǫs, áádóó łóóʼ bidił deidlą́.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tiníléítsoh - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tiníléítsoh éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus mitchelli" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó diniltsogo łikizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tiníléítsoh éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nDibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi dóó Tééhnii Bikéyahdi dóó Naakaii Tábąąhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Empidonax flavescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo diniltso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łibá.\nDibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Nahachagii biyázhí - Wikiibíídiiya\nNahachagii biyázhí *\nNahachagii biyázhí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, áádóó éí 4,400go daatsʼí ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphidoidea" deiłníigo dayózhí.\nNahachagii biyázhí biyáázh yiłchíigo éélkid\nDíí chʼosh éí 1–10 millimeters ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼil bijeeh deiyą́. Bitsʼíís éí dootłʼizh łeh (łaʼ éí łibá doo dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ ałdóʼ). Łaʼ éí biyęęzhii deiłchí, náánáłaʼ éí biyáázh deiłchí.\nLast edited on 28 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2018, at 21:19


Dóliiłbáhí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Dólii dóó Bisii dóó bikʼéí Dóliiłbáhí\nDóliiłbáhí binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myadestes melanops" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binákʼee dóó bítááʼ éí halzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łitsxo.\nDóliiłbáhí binákʼee halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 5 Biniʼantʼą́ą́tsʼózí 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Náhookǫs biyaadi níyol yiiʼ naatʼaʼígíí - Wikiibíídiiya\nNáhookǫs biyaadi níyol yiiʼ naatʼaʼígíí\nNáhookǫs biyaadi níyol yiiʼ ndaatʼaʼígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó Eʼeʼaahjí Tónteel bikááʼgóó dahólǫ́, áádóó éí 17 ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrobatidae" deiłníigo deiyózhí.\nNáhookǫs biyaadi níyol yiiʼ ndaatʼaʼígíí bitsʼíís éí tʼóó 5–10di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí łibá dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ; łaʼ éí jaaʼabanígi átʼéego ndaatʼá. Nááná éí bijáád nineez; łaʼ éí bitseeʼ táshchozhii bitseeʼ nahalin.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris sovimanga" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél éí halchííʼ dóó halzhin; bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitéél dinilbá.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tsintasdísí - Wikiibíídiiya\nTsintasdísí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scolopax minor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgai dóó łizhingo łikizh; binághah éí dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bítááʼ dóó bizééʼ éí łibá; bidaaʼ éí nineez; binááʼ éí łizhin.\nTsintasdísí éí táłtłʼááh chʼosh deildeeł.


JOHN éí Gujarat, Indiadi kééhojitʼı̨́. 1950ʼsgo hazhéʼé éí Jiihóvah Yá Dahalneʼé silı̨́ı̨́ʼ. Ndi John dóó bił hajííjééʼígíí áádóó hamá éí Roman Catholics danilı̨́. Yéigo bedaʼoodląʼ niłdzil. Éí biniinaa hazhéʼé beʼoodląʼ bikʼijįʼ dajílı̨́.\nŁahádą́ą́ʼ, John bizhéʼé éí há brother léiʼ bił yá aníjíjahígíí naaltsoos bichʼįʼ dííłtsos hodííniid. Áko abínígo, John éí tóshjeeh bidáaʼgi bee hálázhoozh nízaadgóó jizhgish. Hazhéʼé bikʼeh hojíłʼı̨́ jinízingo, áko hálázhoozh diłgo naʼatʼą́hí bikʼíjisdiz dóó brother naaltsoos bichʼįʼ níjístsooz.\nBrother bighan léiʼgi John níyá, éí beʼasdzą́ą́ naaltsoos baazhníłtsooz. Éí Jiihóvah Yá Dahalneʼé jílı̨́. John bílázhoozh yiyiiłtsą́ągo, níká iishyeed hodííniid. First-aid kit néidiiʼą́, jizhgizhígíí há tánéízgiz, dóó hazhóʼó yikʼínáʼazdiz. Áádóó John dééh sidooígíí yá áyiilaa. Tʼáá akǫ́ǫ́ jizdáago Diyin Bizaad nizhónígo yee hachʼįʼ yáłtiʼ.\nAsdzą́ą́ ayóó joobaʼgo biniinaa, John łahgóó átʼéego Jiihóvah Yá Dahalneʼé yaa nitsídeezkééz. Jiihóvah Yá Dahalneʼé dóó Catholic Church éí tʼáá ałʼąą átʼéego yee daʼoodlą́ągo bił bééhózin. Áko naakigo yee naʼídíiłkid: Jesus éísh God nilı̨́? Áádóó Daʼoodlánígíísh Mary yichʼįʼ sodadoolzin doo? Asdzą́ą́ éí Gujarati bizaad bił bééhózin áko yínaʼádíłkid yę́ę John tʼáá bí bizaad bee ííshjání áyiilaa. Éí Diyin Bizaad biiʼ ánínígíí ííshjání áyiilaa dóó naaltsoos “This Good News of the Kingdom” yee níłtsooz.\nJohn naaltsoos ałtso yiyííłtaʼgo, tʼáá aaníí ákótʼé niizı̨́ı̨́ʼ. Ééʼ neishoodii yichʼįʼ níyá dóó tʼáá éí naakigo yee naʼázhdíiłkid. Ééʼ neishoodii yéigo báhóóchįįd dóó Diyin Bizaad hachʼįʼ ayííłhan. Hachʼįʼ hadoolghaazhgo ání: “Séítan sínílı̨́ı̨́ʼ! Diyin Bizaad biiʼ háadish Jesus doo God nilı̨́į da níigo shichʼįʼ ííshjání ánílééh. Háadish Mary doo bichʼįʼ sodiilzin da níigo shichʼįʼ ííshjání ánílééh. Shichʼįʼ ííshjání ánílééh!” Ééʼ neishoodii áátʼįįdígíí John yikʼee deesyiz. John áyidííniid: “Tsʼídá doo Catholic Churchgóó náádeeshdáał da.” Tʼáadoo akǫ́ǫ́ nináájisdzaa da!\nJohn éí Jiihóvah Yá Dahalneʼé bił Diyin Bizaad bíhojoołʼaah ńtʼééʼ. Bíhojoołʼą́ʼígíí hoł nilı̨́įgo biniinaa Jiihóvah bá nijilʼaʼígíí baa nízhdiidzá. Wónáásgóó, łaʼ hakʼéí tʼáá ákódaadzaa. Ląʼí nááhaidóó, John bílázhoozh sid bąąhígíí, asdzání ajoobaʼ yee yénálniih. Éí binahjįʼ hweʼiinaʼ tʼáá átʼé bee Jiihóvah yá naasʼaʼ.—2 Corinthians 6:4, 6.


Tsiiʼnteelí (łóóʼ) - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Łóóʼ Łóóʼ bitʼaʼtsʼinígíí\nTsiiʼnteelí (éí doodaiiʼ éí Tsiiʼtą́hí) éí łóóʼ ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platycephalidae" deiłníigo dayózhí.\nDíí łóóʼ éí Eʼeʼaahjí Tónteel dóó Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel biyiʼ dahólǫ́; áadi éí tónteel bibąąhgi dahiná dóó tłʼéeʼgo ndaaldeeh łeh. Tsiiʼnteelí éí nahasdzáán bikáaʼgi hastą́diingo daatsʼí ałʼąą átʼé.\nTsiiʼnteelí éí łóóʼ ádaałtsʼíísí — bitsʼíís éí dį́įʼdi asdzoh[?] áníłnéez łeh (łaʼ éí naakidi adéesʼeez ádaníłnéez ndi). Díí łóóʼ bitsiiʼ éí nteel dóó tááʼgóó yistłʼah. Nááná éí hashtłʼish dóó séí nahalingo ndaashchʼąąʼ.\nTsiiʼnteelí éí daʼalghałgo ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ — łóóʼ yázhí dóó chʼosh haalzheehgo ndaaldeeh.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer eminibey" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí dibéłchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Tónteel táshchozhii bitsiitʼáád łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel táshchozhii bitsiitʼáád łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sterna trudeaui" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilbá; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí łizhin dóó kʼídzítso dóó deekį́.\nTónteel táshchozhii bitsiitʼáád łigaaígíí éí łóóʼ dóó naaldlooshi yázhí deilghał dóó chʼosh deildeeł.


Bisóodi Danilínígíí - Wikiibíídiiya\nNaaldlooshii bisóodi danilínígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 20 ałʼąą átʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Suina" deiłníigo dayózhí. Łaʼ ndaʼałkaahí éí "Suiformes" deiłní; díí saadígíí éí bisóodi ndahalinígíí óolyé; nááná łaʼ ndaʼałkaahí ádaaníigo tééhoołtsódii éí ałdóʼ "Suina"-jįʼ atah yisdzoh daaní.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ bisóodi éí 3–4 adéesʼeez[?] áníłtso łeh; tó wónaanídę́ę́ʼ bisóodi éí tʼáá ałʼąą ádaníłtsoʼgo naakai – Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ bisóoditsoh éí 7di adéesʼeez áníłnééz, bisóodichilí éí tʼáá díkwíidi asdzoh[?] tʼéiyá áníłtso. Bisóodi daʼałchiní éí łibá dóó yishtłʼshgo ndaashchʼąąʼ łeh, áádóó éí bijáád doo danineez da.\nBíchį́į́h naatsʼǫǫdí · Déélgééd


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łitsooígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łitsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plethodontohyla notosticta" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.9–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso łeh; binááʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah dichʼízhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platymantis corrugatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bináyaah éí halzhin; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah dichʼízhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.