The 10 Commandments · in Navajo\nThe 10 Commandments · Diné bizaad\n"1 Áko Diyin God díí saad t'áá ałtso yee hahaasdzíi'go kóní,\n2 Shí, Bóhólníihii nihiDiyin God éí Ííjip kéyahdi naalte' danohłį́ yę́ędóó háánihíí'eezhii ásht'į́.\n3 T'ááká diyin náánáła' dahólǫ́ǫgo íínísin yíila'.\n4 Ha'át'íhígíida bida'alyaii doo ádá ádíílíił da; ha'át'íhígíida yádiłhił biyi'di dahólóonii, doodaii' nahasdzáán bikáa'gi dahólóonii, doodaii' táyi' naaldeehii doo béé'díídlíił da,\n5 áko éí doo bich'į' tsé'yaa náníljoł da doo, doodaii' doo bee nahółáa da doo, háálá shí éí Bóhólníihii niDiyin God łe'nízinii nishłį́; da'azhé'é yę́ę doo ákwii ádajíít'įįdígíí éí doo dashidzisdįįdgóó hada'áłchíní náás ahoolchíiłii táadi índa dį́įdi ałk'i ná'ázhchį́įjį' bik'i hwiileehgo bá nináhwiish'nííł,\n6 nidi shí baa a'ááh nisinígíí haa shį́į́ néelą́ą'di mííl ádanéelą́ą'go ayóó'ádashó'nínígíí áádóó shibik'eh ó'oo'níiłii yik'eh dahół'íinii bik'idajishdlí.\n7 Bóhólníihii niDiyin God bízhi' doo dílzingóó doo ádíílíił da; jó, t'áá háiida Bóhólníihii bízhi' doo dílzingóó ájiilaaígíí bee ádihozhdiilt'i'go Bóhólníihii hak'ijį' yis'ą́ą doo.\n8 Háá'áyį́į́h jį́ éí hodílzingo aná'át'áah dooígíí ts'ídá béénílniih.\n9 Hastą́ą́h jį́ t'éí nanilnish doo, áádóó t'áá ákódígo nanilnish doo,\n10 nidi tsosts'id jínígíí éí Bóhólníihii niDiyin God biháá'áyį́į́h jį́ át'é, áko éí bijį́ doo nanilnish da doo; ni lá, doodaii' niye', doodaii' nitsi', doodaii' diné ná naalte', doodaii' asdzání ná naalte', doodaii' nilį́į́' ał'ąą ádaat'éii, doodaii' dé'éyóní nił hólónígíí éí doo nidoolnish da,\n11 háálá hastą́ą́h jį́įjį' Bóhólníihii éí yádiłhił áádóó nahasdzáán áádóó tónteel índa biyi'di dahólóonii t'áá ałtso áyiilaa, áádóó tsosts'id jį́ azlį́į́' góne' hanáályį́į́'; éí bąą Bóhólníihii háá'áyį́į́h jį́ yik'ijisdli' áádóó dílzingo ats'éidiní'ą́.\n12 Nizhé'é índa nimá nił nilį́įgo íínísin; Bóhólníihii niDiyin God éí kéyah nihaiidee'aahígíí bikáa'gi as'ahgóó hinínáa doo.\n13 Diné ts'ídá doo diyííłhéeł da.\n14 Ts'ídá doo adidííléeł da.\n15 Ts'ídá doo adíníí'į́įł da.\n16 Bił kééhót'íinii ts'ídá t'áadoo t'áá ádzaagóó baa hólne'í.\n17 Bił kééhót'íinii bighan ts'ídá t'áadoo bidáninilníní; bił kééhót'íinii be'asdzą́ą́ ts'ídá t'áadoo bidáninilníní; diné bá naalte', doodaii' asdzání bá naalte', doodaii' bibéégashii, doodaii' bitélii ts'ídá t'áadoo bidáninilníní, áádóó bił kééhót'íinii bíhígíí ts'ídá t'áadoo bidáninilníní." Exodus 20:1-17


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah yishtłizhígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Indosylvirana temporalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.2–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizábąąh dóó bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tłʼohtah tsídii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼohtah tsídii noodǫ́zígíí\nTłʼohtah tsídii noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Megalurus palustris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nTłʼohtah tsídii noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsintsʼósí náyiiláhí - Wikiibíídiiya\nTsintsʼósí náyiiláhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi dóó Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anumbius annumbi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá.\nTsintsʼósí náyiiláhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáhígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligosoma chloronoton" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bikʼiiz éí diłhił łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tséʼą́ąyiʼ tłʼiishkʼaaʼ - Wikiibíídiiya\nTséʼą́ąyiʼ tłʼiishkʼaaʼ éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Orthriophis taeniurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–60di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó dah daalzhin; bibid dóó bitłʼaaʼ éí łigai.\nTséʼą́ąyiʼ tłʼiishkʼaaʼ éí naʼatsʼǫǫsí dóó jaaʼabaní yilghał; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łeesdísí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí éí tsídii doo ndaatʼáʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Apterygidae" deiłníigo deiyózhí. Łeesdísí éí 5 ałʼąą ádaatʼé. "Kí-wii" daaníigo bininaa Kíwiiʼii daolyé ałdóʼ.\nŁeesdísí éí tsintah dóó hodíłchʼiltah dahiná, áádóó éí tłʼéeʼgo naakai łeh.\nDíí tsídii éí 10–18di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dijool, bidaaʼ éí nineez. Bikʼos éí doo nineez da. Binááʼ dóó bitʼaʼ éí ádaałtsʼíísí. Łeeyiʼ chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 21:17


Tsinyiʼ naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí\nTsinyiʼ naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Avicularia merianae" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Dibénééz Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís dinilzhingo naashchʼąąʼ; bikétłʼááh éí dadinilchííʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tábąąsdísíchilí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísíchilí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lymnocryptes minimus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh; binághah dóó bitsiitʼáád éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí nineez.\nTábąąsdísíchilí éí táłtłʼááh chʼosh deildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\ntsintah tłʼiish dibéłchíʼígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dibéłchíʼígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja nuchalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 5–6di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.


Áhí dah oojołítah chʼałchilí bikʼiiz halkizhígíí - Wikiibíídiiya\nÁhí dah oojołítah chʼałchilí bikʼiiz halkizhígíí\nÁhí dah oojołítah chʼałchilí bikʼiiz halkizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachycephalus leopardus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.3–0.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bikʼiiz éí yishtłizhgo halkizh; bigaan dóó bijáád éí ádaałtsʼózí; binááʼ éí diłhił.\nÁhí dah oojołítah chʼałchilí bikʼiiz halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.


Tsé neiʼáhí bideeʼ kʼézdonígíí - Wikiibíídiiya\nTsé neiʼáhí bideeʼ kʼézdonígíí éí tsé neiʼáhí dayikahjįʼ atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Belidae" deiłníigo deiyózhí. Tsé neiʼáhí bideeʼ kʼézdonígíí éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́; áádóó éí 348 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 15–20 mm ádaníłtso. Bitsʼíís dóó bíchį́į́h éí nineez. Dííłdzid dóó tsin bitáshtʼóózh éí bichʼiyaʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsétah biibii - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah biibii\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah biibii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi, tónteel bibąąhgi, hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus petrosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitéél éí łibáago łikizh; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Nahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼosnézí łizhinígíí - Wikiibíídiiya\ntsisteeł bikʼosnézí łizhinígíí\n(Nahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼos dichʼízhígíí)\nNahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼosnézí łizhinígíí (éí doodaiiʼ éí Nahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼos dichʼízhígíí) éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthochelys spixii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí nineez dóó dichʼíízh; bitsʼaʼ éí diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nNahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼosnézí łizhinígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ałkʼidą́ʼí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał ałkʼidą́ʼí diłhiłígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ałkʼidą́ʼí diłhiłígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leiopelma pakeka" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ałkʼidą́ʼí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsin yąąh dzootʼihí bitsiiyah halkizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsin yąąh dzootʼihí bitsiiyah halkizhígíí\nTsin yąąh dzootʼihí bitsiiyah halkizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xiphorhynchus spixii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ dóó bitsiyah dóó bizééʼ éí łigaigo halkizh; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTsin yąąh dzootʼihí bitsiiyah halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí bitéél halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí bitéél halchíʼígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí bitéél halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ficedula mugimaki" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3.5–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh; bitéél éí łitsxogo halchííʼ; binátsʼiin éí łigai; bitʼaʼ éí dah dzílgai ałdóʼ; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizh dóó bitéél halchííʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí bitéél halchíʼígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Séí naaʼahóóhai yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nSéí naaʼahóóhai yistłʼinígíí\nSéí naaʼahóóhai yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterocles bicinctus" deiłníigo dayózhí.\nDíí séí naaʼahóóhai éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh. Bikąʼígíí éí bikʼos yishtłizhgo łitsxo; bítááʼ éí łigai dóó łizhin.\nSéí naaʼahóóhai yistłʼinígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.


Dóliiłbáhí (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nDóliiłbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikaáʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myadestes townsendi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nDóliiłbáhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tseełchiiʼí bitsiiyah halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTseełchiiʼí bitsiiyah halbáhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus auroreus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitseeʼ dóó bitéél éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halbá; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTseełchiiʼí bitsiiyah halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Naʼashjéʼii haalzheehii bidaaʼ ditání - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii haalzheehii bidaaʼ ditání\nNaʼashjéʼii haalzheehii bidaaʼ ditání éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arachnothera crassirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–8.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó biwos éí łitso; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łitso dóó chʼilgo dootłʼizh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish.\nNaʼashjéʼii haalzheehii bidaaʼ ditání éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ.


Tsídii yáłtiʼí tseentélí bitsiitʼáád łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitsiitʼáád łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanoramphus forbesi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí halchííʼ; bitsiitʼáád éí łitso; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitsiitʼáád łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Hwéeldi - Wikiibíídiiya\n"American Progress" wolyéego naaschʼąąʼ, 1872 biyihah yę́ędą́ą́ʼ neich’ąąh ńt’ę́ę́’. Díí eʼelyaaígíí éí bilagáana bipropaganda átʼéé ńt’ę́ę́’: Asdzání biʼééʼ łigaiígíí éí "Manifest Destiny" nilį́įgo naashchʼąąʼ; bitsįʼ yishtłizhii dóó ayání nahjįʼ anilkaadgo naashchʼąąʼ. Bilagáana baʼhwiiʼááhgo(???) naashchʼąąʼ, áádóó kéyah yikáaʼgi nidahanééh.\nHwéeldi: naakigo ałʼąą átʼéego hane’; łaʼ éí bilagáanadę́ę́ʼgo bahaneʼ áádóó łaʼ éí Naabeehódę́ę́ʼgo bahaneʼ. Kwe’é bikáa’gi éí Naabeehódę́ę́ʼgo bahaneʼígíí bikáá’ áádóó Diné ákwii tʼéigo yaa nitsékeesígíí bikáá’.\n1 Nátʼą́ą́’ nahane’\n1.1 Naakaii Łibáhí\n1.2 Bilagáana nihitah dahazná\n2 Hwéeldigo naʼasdé\nNátʼą́ą́’ nahane’[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nNaakaii Łibáhí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nNaakaii Łibáhí nihitah dahaznáá dóó kwiishdę́ę́’ t’áadoo leʼé biniinaa saad nídahadleeh áádóó anaa’ nídahadleehgo baa ha’ooldee’. Íiyisígíí éí kéyah biniinaa saad hólǫ́ áádóó Naabeehó t’áadoo leʼé déínį́į́hgo bee bikʼidahatʼááh táá ałtso Naabeehó daʼąnį́į́hgo baʼyatíʼ. Naakaii łibáhí bitsįʼ yishtłizhii bikéyah yééadiʼdaʼhósnį́į́h áádóó bitsįʼ yishtłizhii naadlóʼ dooleeł danízingo yiicháá danízin. Naaldlooshii nanilkaad nahalingo bitsįʼ yishtłizhii yaa nitsídaakees.\nBilagáana nihitah dahazná[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nÁádóó bilagáana nihitah dahaznáádóó éí yéigo saad nídahasdlį́į́’, áko ndi bilagáana éí "Manifest Destiny" wolyéhígíí yee nidahaʼáago dahazná. Díí Manifest Destiny wolyéhígíí éí bilagáana binahatʼa’, kéyah tʼáá átʼé bilagáana yee bóhólnííh dooleeł níí lá, áádóó bitsįʼ yishtłizhii éí nahjį’ kwiidoolnííł níí lá. Íídą́ą́’ beehazʼáanii Indian Removal Act wolyéego ádaalyaa. Díí beehazʼáanii éí bitsįʼ yishtłizhii bee t’ą́ą́’ bí’díljįzh áádóó bitsįʼ yishtłizhii bikéyah beeʼnitʼį́ʼgo baa naʼaldeeh. Nááná łaʼ bilagáana íídą́ą́’ bitsįʼ yishtłzhii ałts’íísígo kéyah bá hádaʼdoodzo (kéyahígíí reservation wolyéego) yaʼadaʼyiilá áádóó beehazʼáanii Indian Removal Act binikáá góneʼ ethnic cleansing baa naʼasdee’. Kéyah bitsįʼ yishtłizhii bigáá dastʼáánigiʼ éí bilagáana yééʼadidaʼhosniʼ áádóó bizhí yikáá’ áyiilaa. Bilagáana Americans danilínígíí binitsáhákees éí bitsįʼ yishtłizhii náásgóó ádin dooleeł. Bilagáana Hastiin Francis Parkman naaltsoos bikáaʼgi áyiilaa, "yas nályį́į́h nahalingo ádin dooleeł náásgóó; Bilagáana-American bidziil éí doo bóhoneelʼąąh da, kʼad éí eʼeʼaahjígóó yikáá dooníʼ kwii nihósingo."\nNidaʼhadzid[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nBilagáana Yootó Hahoodzojįʼ nidahaznáago, bitsįʼ yishtłizhii (Dziłghą́ʼí, Beehai, Naałání, Nóódaʼí, Kiisʼáanii, Naashgalí, áádóó Naabeehó) dóó Naakaii dine’é ałhééʼdaʼnitʼį́ʼ áádóó ałchʼįʼ nídadibahgo yaa naakaiígíí yaa ákwiidanízin. Naabeehódę́ę́ʼgo yinééłnígo éí ałʼąą dineʼé Naabeehó bikéyah bikáa’jįʼ daʼdahnééhígíí nahjį’ kwii nidaalnį́į́ʼ áádóó Naabeehó bilį́į́ bits’ą́ą́’ daʼnitʼį́į́hgo biniinaa, Naabeehó akéí nidaʼdibaʼ nitʼę́ę́’. 1846 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana Yootójįʼ chʼídahazná. 1846 dóó 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí tʼáá yéigo anaa’ hazlį́į́’ (yéigo ałk’ééjiijahgo baa naʼaldééh), díí éí Naabeehó dóó Wááshindoon bisiláołtsooí áádóó Naakaii bisiláołtsooí (civilian militia wolyéígíí) ałkʼinéiijah. Díí Naakaii Naabeehó tʼáá yéigo deijoołá áádóó yéigo yikʼiijéé’.\n1849 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoon bisiláołtsooí Hastiin Narbona daʼyiisįįʼ áádóó éí bikʼijįʼ tʼáá yéigo anaa’ nídahadleeh ńt’ę́ę́’. 1851 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Colonel Edwin Vose Sumner siláołtsooí bikin áyiilaa Tséhootsooídi (Fort Defiance wolyéego bee yééji’) áádóó łaʼ siláołtsooí bikin ánááyiidlaa díí éí Naʼnízhoozhí/Shash Bitooʼ góne’ (Fort Fauntleroy áłtsé wolyéé ńt’ę́ę́’, áádóó Fort Wingate bee nááyééji’). 1858 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí naaltsoos bikáaʼgi aha’deetʼaah, naaltsoosígíí éí Bonneville Treaty wolyé. Díí naaltsoosígíí bikáaʼgi yisdzogo áníí lá; Naabeehó bikéyahígíí biʼoh áńdoolnííł níigo bikáá’. Díí naaltsoos bikáaʼgi ahaʼdeetʼaahígíí éí tʼáadoo hodíinaʼí kʼínídláád. 1849 dóó 1861 biyihah yę́ędą́ą́ʼ ałdóʼ naaltsoos bikáaʼgi ahada’deet’aa ńt’ę́ę́’, díí ałdóʼ tʼáadoo hodíina’í kʼídahazdláád.\nTʼą́ą́tsoh 29, 1858góó yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó bilį́į́’ nideistseed, Tséhootsooídi, áádóó éí biniinaa Naabeehó naakaii łizhiní hastiin dayiisxį́ (Yaʼiishjááshtsoh 12, 1858 yę́ędą́ą́ʼ naakaii łizhiní dayiisxį́). Díí naakaii łizhiní éí bilagáana Hastiin Major Brooks binaalte’ nilį́į́ ńt’ę́ę́’. Tʼą́ą́chil 30, 1860 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Tséhootsooídi siláołtsooí bikin bikʼiʼ dahazná; díí éí t’ááła’ídi mííl ánéelą́ą́ʼ Naabeehó siláołtsooí bikin yikʼiʼ dahazná. Hastiin Chʼil Haajiní (Manuelito) dóó Hastiin Dághaaʼ (Barboncito) yiinaʼhóʼááhgo akwiidaʼ hótʼį́į́diʼ, biniinaaígíí éí:\nNaabeehó doo bił yáʼádaatʼéeh da, Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó yich’į’ nídadibahígíí, áádóó\nNaabeehó hastiin haneʼ neiʼáhí nilį́įgo bigáádę́ę́ʼ naʼnéístsáás (Wááshindoon bisiláołtsooí bichʼį́ʼ hane’ naatʼáá nít’ę́ę́’), áádóó\nYas Niłtʼees 21góó yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó binaatʼáanii bikʼijį’go beeʼeldǫǫh dazhdiiłdon, kʼénáhodoodleeł biniyé naʼaldeehgo akwiidzaa, áádóó\nWááshindoon bisiláołtsooí doo Naabeehó yíká análwo’góó (doodaii’ "dóó Naabeehó yíká análwo’go" ááhjíníishą’???); Naakaii dóó ałʼąą dineʼé Naabeehó yik’ijį’ nídadibahgo doobaʼkwiin tʼįʼdáʼ, áádóó éí biniinaa Naabeehó łaʼ naalté daazlį́į́’ áádóó Naabeehó bilį́į́’ bits’ádahineeskaad.\nAtsábiyáázh 15, 1861 biyihah yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼaah bikáa’gi ályaa, íídą́ą́’ naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼaahígíí éí Naabeehó bikéyah biʼoh ályaa (1/3 kéyah bee biʼoh ályaa). Wóózhchʼį́į́d 1861 biyihah yę́ędą́ą́’ Naakaii Hastiin José Manuel Sánchez dóó 52 Naakaii Naabeehó biłį́į́ʼ bits’ą́ą́’ anoolkaad ńt’ę́ę́’, áko ndi Hastiin Captain Wingate dóó Wááshindoon bisiláołtsooí łį́į́ʼ nideiniiskaad (Naabeehó bá). Íídą́ą́’ Hastiin José Manuel Sánchez dadziisxį́. Áádóó náhodi’naahgo éí Naakaii Naabeehó nidaniiłkaadgi [yaʼtį́ʼ hiikáí](???), díí éí Dził kí Hózhóoniidi. Áádóó náánáła’go éí Naakaii dóó kiisʼáanii Naabeehó yik’ijį’ nidaazbaaʼ áádóó 12go Naabeehó deisná.\nBiniʼantʼą́ą́tsózí 9góó yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ Naakaii Hastiin Lt. Col. Manuel Antonio Chaves (Yootó Hahoodzo biVolunteer Militia) naatʼáanii ábi’diilyaa, díí éí Shash Bitooʼgi siláołtsooí bikin siʼánígíí. Biyaagi nidaalnishígíí éí tsosts’id officers danilį́ áádóó 203 siláołtsooí. Náás hodeeshzhiizhgo éí Hastiin Manuel Antonio Chaves yáʼátʼéehgo naatʼáanii nílį́ bidííniidgo bikʼeh hóstʼáá, biniinaaígíí éí chʼiyáán adóóleʼéʼ Naabeehó yiitéʼnį́į́hgo yaʼnaagáá bidiníʼ áádóó siláołtsooí ałdóʼ doo akʼéʼ daʼhóółį́ʼda daazlį́į́ʼ. Biniʼantʼą́ą́tsoh 10góó yoołkáałgo éí łį́į́ʼ ałgáá dikáago baʼnidiildéí áádóó éí banaʼaldééhgo táá yiiskąąʼ. Naaná beezhee hólǫ́ʼniʼ ałdóʼ aadi daʼdlááhgo baʼnaʼaldééh, Hastiin Manuel Antonio Chaves yéélą́ aslį́į́hgo akwii tʼéíígo baʼnaʼaldééh. Áádóó saah hazlį́ʼgo Naabeehó dóó siláołtsooí ałkʼiʼjéé áádóó beeʼeldǫǫh łaʼ yiidéísdǫǫhgo táá oosdéíʼ. Áádóó 200 ánéelą́ąʼgo Naabeehó siláołtsooí yikʼiijéehgo yaa nídiikai, áádóó siláołtsooí beeʼeldǫǫh deideesdǫǫhgo naakits’áadah Naabeehó neezná áádóó dízdiingo éí daasná. Ákwii da hótʼį́ʼdiʼ dóó bik’ijį’ Hastiin Gen. Edward Canby naaltsoos yiyiikééd. Díí éí Hastiin Chaves naaltsoos beeʼkééd, áko ndi áádóó naaltsoos ayiiláda. Éí biniinaa; Hastiin Chaves atsá bidooltʼé áádóó éí Hastiin Captain Andrew W. Evans akék’eh ííyá. Áádóó Hastiin Chaves éí Beeʼeldííldahsinilgo aaná biʼdoolá, áádóó éí siláołtsooíjįʼ aahwiinítʼį́ bá hooghanji baʼhwį́į́stʼį́ʼdiʼ.\nDį́į́’ (doodaii’ díí ???) nááhaigo éí Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíní nidaʼaskáá (Congressional committee wolyéego nidaʼaskáá), díí éí Hwéeldi Naabeehó awáalyagi danilínígíí naaskáá. Áádóó Shash Bitooʼdi aadaʼ hótʼį́į́hdiʼígíí ałdóʼ naaskáá. Éí naʼaskááʼiʼgiʼ naadiin éí doodaiiʼ éí tádiin Naabeehó naastseed beeʼeldlǫǫhtsoh howitzers wolyéhígíí bee. Áádóó nidaʼalkáágo ałdóʼ siláołtsooí ła’ naʼbidiikidgo áníí lá, "Łaʼ siláołtsooí Naabeehó asdzání dóó baʼáłchíní neisteed". Áká ajilyeed ńt’ę́ę́’, Hastiin Lt. Ortiz doodaiiʼ hódiinį́į́hdiʼgo biniinaa áádóó áká ajoolwod (doodaii’ "t’áadoo áká ajoolwod da" ááłjíníishą’???). Áádóó Atsábiyáázh biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Manuel Chaves siláołtsooí 400 ánéelą́ąʼgo, Naabeehó bikéyah bikáá’góó téidíí’eezh áádóó éí aad ("aad" jiníigo haash ááłjíní???) siláołtsooí Naabeehó yik’ijį’ nidaazbaaʼ. Wááshindoondę́ę́ʼ tʼáadoo bee lą́ aleehgóó.\nNidaʼhadzid yę́ędą́ą́ʼ ałdóʼ bilagáana tʼáá bí ałkʼiijééʼ (Civil War wolyéego bee wójí, bilagáana bizaadjí), íídą́ą́ Bilagáana-Confederate daolyéhígíí Yootó Hahoodzodi bisiláołtsooí yíkai (ákwe’é nátʼą́ą́’ nahaneʼígi éí bilagáana tʼáá bidaʼhógą́ą́). Ákwe’é yihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisáołtsooí t’ahjígo binaanish hazlį́į́ʼ, áádóó éí Naakaii dóó ałʼąą dineʼé Naabeehó yichʼįʼ nidaabaah. Áádóó Naabeehó nátʼą́ą́ nídadibahgo yaa naakaii, Naashtʼézhí dóó Yootójįʼ nídadibah. Íídą́ą́’ bilagáana Hastiin William Hemsley Emory naaltsoos bikáaʼgi Naabeehó yaa halne’, díí éí Naabeehó tʼáá yéigo Naakaii yikʼehdadeesdlį́į́’ (Naakaii tʼáá chʼééh ádajitʼį́į łeh) áádóó éí biniinaa Naabeehó "lords of New Mexico" yiłníigo yózhí. 1862 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisiláołtsooí, Bilagáana-Confederate bisiláołtsooí Yootóódę́ę́ʼ bichʼį’ daazhjéé’. Díí éí Akałii Bikéyahjígóó baʼandaazhjéé. Áádóó éí Naabeehó bikʼijį’go daʼdéízhnish.\nHastiin Gen. Canby Hastiin Agent John Ward Naabeehó bikéyahgo hané yiił áyiiłá, díí éí "Naabeehó Wááshindoon bisiláołtsooí bikʼiʼ daʼdéízʼį́ʼ doolééłígíí kin Cuberojįʼ (Tsékʼiz Tóhí) nidaʼhadoonééł. Áádóó Naabeehó áádóó kin Cuberodi nidaʼhaskáíʼígíí éí anaa daʼnilį́į́hgo baʼnitsá hakéés doolééł." nį́į́hgo Naabeehó yiitááyá. Bilagáana iidą́ą́ Naabeehó éí tʼááłáʼagi daʼbighan doolééł, Kiisʼáanii nahalingo. Díí éí Tʼiisyaakin goná daʼbighan doolééł. Áádóó Niłchʼiʼtsozi biyiiyiʼ yiiziłgo Naabeehó bidineʼé nidaʼbaahígíí Naabeehó biyiichʼą́ą́ niʼnadaʼbaahgo binaanish anaadaʼyiidlá; nitʼę́ę́h Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó daʼniʼį́į́hgo nidaʼbaah daʼnį́ʼgo dahalné. Áádóó éí Niłchʼiʼtsoh biyii yiiziłgo Hastiin Gen. Canby binaatʼaanii naaltsoos yichʼiʼ ayiilá, "...Naabeehó ałtso haʼnéístʼą́ą́go ałtso yiigą́ągo tʼéíyaʼgi átʼé; éí doodaiiʼ éí, ałtso ałgáá niilkáádgo áádóó táá sahdii kéhatʼį́į́hgo alyaago tʼéiyá..." (McNitt, pp. 414–429).\nHwéeldi (1864 yę́ędą́ą́ʼ eelkid)\nBiʼantʼáátsoh 1862 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin James H. Carleton Hastiin Gen. Canby yiitsiiskʼéh góneʼ iiyá. Áádóó iidą́ą́ Hastiin Biʼééʼ Łichíiʼii yiilʼáád. Díí éí Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó bichʼį́ʼ yiilʼáád áádóó Yaʼiishjááshtsoh 20, 1862 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó yiichʼiʼ daʼdéízbaaʼ. Wááshindoon bisiláołtsooí éí scorched earth (military strategy) wolyéígíí chooʼdaʼyoosʼį́į́hdiʼ, díí éí bílaʼashdlaʼí bichʼį́ʼ daʼdibaahígíí bighan, bidádaʼákeh, áádóó bilį́į́ bitsą́ą́ kǫʼ beeʼdadidlíd (bitsʼáá bidaʼhodiʼniil) áádóó naaldlooshii nidaʼniilkáádígíí nidaʼtséédgo oolyé. Military scorched earth tactic chooʼį́į́hgo éí bílaʼashdlaʼí bichʼį́ʼ dazhdi baahígíí dichin beeʼhazhniʼaah. 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ akwii tʼéigo Naabeehółá Wááshindoon bisiláołtsooí bikin naazniilgo ááhooshtʼįįh daʼdinį́diʼgo yaʼakáí aadi.\nÁádóó łaʼ Naabeehó tʼáá doo Hwéeldigo nidaaskáída, díí éí Dziłijinii Dineʼé áádóó nidaaskáídaʼ. Naabeehó Shą́ą́ʼtóhí, Tsʼah Biiʼ Kin, Naatsisʼáán, Kʼaiʼbiiʼtó, Tó Nehelį́į́h, Yaaniilkʼid, Łichíiʼii, Béésh Haagééd, Tsinaabąąs Habitiin, Dził łibáíjiʼ Diné dabighanígíí tʼaa doo Hwéeldigo nidaaskáídaʼ. Tʼáá doołágo ałdóʼ Naabeehó tʼáá daʼdzii.\nHwéeldigo naʼasdé[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nYas Niłtʼéés 1864 biyihah yę́ędą́ą́ʼ ~8,000–~9,000 Naabeehó Hwéeldigo daʼdiniilkáá (Naaldlooshii nǫǫlkááł naʼhalingo). Áádóó doodazhdiilwóʼígíí éí bilagáana hatáá daʼałdǫǫn áádóó sanii doo hastóí daʼjilinígíí ałdóʼ nidaʼhódiistsééd (Akwiigo shį́į́ Diné baʼdaʼhanéʼ hólǫ́ǫgo átʼé). Naaná łágo éí Naabeehó tó tsénaʼ anoolkáád, aadi tó tséná nidaʼiidlééhgo akwii shį́į́h Dinéłá adein nidaʼhazlį́į́h. 300 tsin sitʼą́ʼ (500 km) anzaadgo Diné naʼneeskáád, 18jįʼ yiiską́ʼ bigáá tʼáániʼ jóógááłgo. Aadi Hwéeldidi éí kéyah 40 dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsohgo (104 km²) kéyah bikáaʼgi dahoghan, aadi ~8–~9di mííl Naabeehó kéyah yiikáá daʼbighan. 1865 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Diné daʼtágo 9,022 daʼbighan Hwéeldidi.\nHwéeldi: W.B.A. bisiláołtsooí haʼídéesʼį́į́ʼ\n^ Philip Fisher (1985). Hard Facts: Setting and Form in the American Novel (4, reprint ed.). Oxford University Press US. p. 26. ISBN 9780195041316. http://books.google.com/?id=Y5msex2MZFAC Yaʼiishjááshtsoh 14, 2010.\nWikisource Hwéeldi yaa halneʼ (Original Documents).\nHwéeldi parkígíí biweb site: http://www.nmmonuments.org/history.php?inst=8\nDíí naaltsoos 21 Tʼą́ą́tsoh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Táyiʼ chʼał łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTáyiʼ chʼał łitsooígíí\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí táyiʼ chʼał łitsooígíí yaa halneʼ dooleeł. Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał łitsooígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTáyiʼ chʼał łitsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelophylax chosenicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nTáyiʼ chʼał łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídii yáłtiʼízhiin bitseeʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼízhiin bitseeʼ łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii yáłtiʼí Tsídii yáłtiʼízhiin\nTsídii yáłtiʼízhiin bitseeʼ łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calyptorhynchus funereus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–26di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bítłʼah dóó bitseeyaa éí łitso; bidaaʼ éí dinilgai dóó ntsaa dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼízhiin bitseeʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 21:11


Naʼastsʼǫǫsí binághah noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼastsʼǫǫsí binághah noodǫ́zígíí\nNaʼastsʼǫǫsí binághah noodǫ́zígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhabdomys pumilio" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binághah éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai.\nNaʼastsʼǫǫsí binághah noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ dóó tłʼoh yiłchozh.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yázhí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yázhí éí táyiʼ chʼał dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crinia" deiłníigo deiyózhí. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yázhí éí 17 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.5–1.3di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Chʼał yishtłizhí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał yishtłizhí ntsaaígíí\nChʼał yishtłizhí ntsaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctibatrachus karnatakaensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó dichʼíizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał yishtłizhí ntsaaígíí éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí bitʼaʼ łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí bitʼaʼ łikizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí bitʼaʼ łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mycerobas melanozanthos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí łizhin, bitʼaʼ éí łigaigo łikizh; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bitsiiʼ doo łizhin da.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí bitʼaʼ łikizhígíí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł.\nDaatsohí bitʼaʼ łikizhígíí


Iichʼąhii biyázhí - Wikiibíídiiya\nIichʼąhii biyázhí éí wódaʼatsʼǫǫsii dah yikahjí atah daasdzoh (doo iichʼąhii ádaatʼée da; iichʼąhii yázhí ndahalin ndi); ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aleyrodidae" deiłníigo deiyózhí. Iichʼąhii biyázhí éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,500 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nIichʼąhii biyázhí chʼil łigaii yikááʼ naháaztą́\nDíí chʼosh éí tʼóó 1–2di millimeters ádaníłtso, áádóó éí bijáád hastą́ą́ dóó bitsʼíís łigai łeh; bitʼaʼ éí daalgai ałdóʼ.\nIichʼąhii biyázhí éí chʼil bitʼąąʼ naháaztą́ągo chʼil bijeeh deidlą́.


Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ (chʼosh naatsʼǫǫdí) - Wikiibíídiiya\nChʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ (chʼosh naatsʼǫǫdí)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ (chʼosh naatsʼǫǫdí) yaa halneʼ dooleeł. Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ (chʼosh doo yitʼíinii) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ éí chʼosh naatsʼǫǫdí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Branchiobdellida" deiłníigo deiyózhí. Díí chʼosh éí 130 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí bitsʼíís 1–10 mm ádaníłnéez łeh. Bikágí éí naʼatłeeh. Bijáád éí ádin. Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí bikáaʼgi éí dahiná.


Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dootłʼizhígíí\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dootłʼizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyla meridionalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bitéél éí diniltso; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Séí dah yiskʼidtah tábąądijádí - Wikiibíídiiya\nSéí dah yiskʼidtah tábąądijádí\nDahináanii → Naaldeehii→ Bidoh Dahólónígíí→ Bikʼiiz Naakiígíí→ Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí→ Bitsiitsʼiin Dahólónígíí→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Tsídii→ Tsídii ndaatʼáʼii→ Yótʼáahdi tsídii→ Tónteel dóó Tábąąh Tsídii→ Tábąądijádí ↓\nSéí dah yiskʼidtah tábąądijádí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius alexandrinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó bikʼos éí łigai; bítááʼ éí łizhin łeh; bijáád éí nineez; bidaaʼ dóó binááʼ éí łizhin.\nSéí dah yiskʼidtah tábąądijádí éí chʼosh deildeełgo naakai.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí noodǫ́zígíí · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél noodǫ́zígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąądijádí · Séí dah yiskʼidtah tábąądijádí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼígíí · Tábąądijádí (bitéél noodǫ́zígíí) · Tábąądijádí áłtsʼíísígíí · Tábąądijádí bitéél dah jíchiiʼígíí · Tábąądijádí bitéél łigaaígíí · Tábąądijádí bitłʼaaʼ łigaaígíí · Tábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí · Tábąądijádí bizééjíjinígíí · Tábąądijádí dinilgaaígíí · Tábąądijádí łibáhígíí · Tábąądijádí yázhí · Tábąądijádíłbáhí noodǫ́zígíí · Tábąądijádíłbáhí ntsaaígíí · Tábąądijádíłbáhí yázhí · Tó wónaanídę́ę́ʼ halgaiisdísí · Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí


Dziłtah chʼał bíchį́į́h deekíní - Wikiibíídiiya\nDziłtah chʼał bíchį́į́h deekíní\nDziłtah chʼał bíchį́į́h deekíní éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Odorrana livida" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah dóó bitsiitʼáád éí chʼilgo dootłʼizh; bijáád éí łibáago noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dinilgai; bíchį́į́h éí deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nDziłtah chʼał bíchį́į́h deekíní éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsinyiʼ noolchʼóshii bitéél halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ noolchʼóshii bitéél halbáhígíí\nTsinyiʼ noolchʼóshii bitéél halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Henicorhina leucophrys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí halbá; binátsʼiin éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinyiʼ noolchʼóshii bitéél halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táłkááʼ naʼashjéʼii - Wikiibíídiiya\nTáłkááʼ naʼashjéʼii éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pisauridae" deiłníigo deiyózhí. Táłkááʼ naʼashjéʼii éí nahasdzáán bikáaʼgi 350 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 15–25 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí noodǫ́ǫz łeh; łaʼ éí daalkizh. Bijáád éí danineez. Naʼashjéʼiitsoh éí ndahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 2 Corınth 1\n2 Corınth got'ı̨į̀ gıts'ǫ̀ aatł'è\n1 Sı̨ Paul, Nǫ̀htsı̨ wedahxà Zezì-Krı wecheekeèdeè aht'e. Gòet'ı̨ Tımothy wexè kǫ̀ta Corınth Nǫ̀htsı̨ wecheekeè nàgedèe sìı gıts'ǫ̀ eehtł'è, eyıts'ǫ Achaıa nèk'e Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ hazǫǫ̀ nàgedèe sìı gıts'ǫ̀ ts'eetł'è.\n2 Nǫ̀htsı̨-Gotà eyıts'ǫ Zezì-Krı gısǫnıwǫ naxıxè welè eyıts'ǫ naxıxè sìghà hòɂǫǫ̀ agııle.\nNǫ̀htsı̨ ededzeè t'à etegoèhɂı̨\n3 Nǫ̀htsı̨ weghàsǫts'eedı welè. Ededı̨ sìı Zezì-Krı Wetà hǫt'e, eyıts'ǫ ededı̨ ededzeè t'à etegoèhɂı̨ elı̨. T'asìı hazǫǫ̀ t'à goxè sìghà hòɂǫ gha Nǫ̀htsı̨ elı̨ hǫt'e. 4 Goxè hoìla łǫ sǫnı kò goxè sìghà hòɂǫǫ̀ agohɂı̨. Gots'ǫ̀ hanì eda hǫt'e t'à dǫ gıgha hoìla sìı gıxè sìghà hòɂǫǫ̀ agets'ehɂı̨. 5 Zezì-Krı gogha daı̨ɂà t'à goxı̨ wexè dats'ı̨ı̨ɂa, eyı lanì Zezì-Krı wets'ıhɂǫ̀ deɂǫ̀ǫ̀ goxè sìghà hòɂǫ hǫt'e. 6 Goxè hoìla nı̨dè naxıxè sìghà hòɂǫ gha eyıts'ǫ edaxàahdè gha ats'et'ı̨. Goxè sìghà hòɂǫ nı̨dè naxı̨ sı naxıgha hǫt'e, eyı t'à goxèht'eè ts'èwhı̨į̀ daahɂa nı̨dè, wet'à naxınì nàtso ha. 7 Naxıxè sìghà hòɂǫ agode ha sìı hotıì gogha ehkw'ı-ahodı hǫt'e. Goxè daahɂa wek'èts'eezǫ, eyıt'à goxè naxıgha sìghà hòɂǫ ha hotıì wek'èts'eezǫ hǫt'e.\n8 Sèot'ı̨ı̨, Asıa nèk'e dànì dats'ı̨ı̨ɂaa sìı wek'èahsǫ ha naxıts'ı̨ı̨hwhǫ. Goınì nàtso nahk'e sıì goxè hoìla ı̨lè, eyıt'à edaxàts'eedè gha ahxe whìle ts'ı̨ı̨wǫ ı̨lè. 9 Hòt'a ełaàts'ede ha hotıì hats'ı̨ı̨wǫ ı̨lè. Goxı̨ edets'àts'edı ts'ı̨ı̨wo ha-le t'à goxè hagòjà, hanìkò Nǫ̀htsı̨ dǫ naìdà ayehɂı̨ı̨ sìı ededı̨ wets'ǫ̀ hoèlı̨ ts'ı̨ı̨wǫ ha t'à goxè hagòjà hǫt'e. 10 Hoìla t'à ełaàts'ede ch'à edaxàgoı̨la hǫt'e, eyıts'ǫ ełaàts'ede ch'à gok'èdì ha. Ededı̨ gots'àdı ha wets'ǫ̀ hoèlı̨ı̨ ts'ı̨ı̨wǫ, eyıts'ǫ t'aats'ǫǫ̀ edaxàgohtè ha gogha ehkw'ı-ahodı hǫt'e. 11 Naxı̨ xàyaahtı t'à gots'àahdı ha hǫt'e. Hanì-ı̨dè dǫ łǫ goghǫ Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ masì gı̨ı̨wǫ ha, gots'ǫ̀ wedzeè sǫnıwǫ t'à.\nPaul dàde ha ı̨lèe sìı ładı̨į̀ ayį̀į̀là\n12 Godzeè t'à nàowo degaı k'ę̀ę̀ eyıts'ǫ ehkw'ı k'ę̀ę̀ eghàlats'ı̨ı̨dà wek'èts'eezǫ hǫt'e. Nǫ̀htsı̨ wek'ę̀ę̀ dıı nèk'e dǫ gıta eyıts'ǫ naxıta hanì denahk'e eghàlats'ı̨ı̨dà hǫt'e. Dıı nèk'e gots'ǫ wet'à gots'ı̨ı̨zǫǫ nàowoò k'ę̀ę̀ ats'ı̨ı̨t'į̀ nıìle, Nǫ̀htsı̨ wesǫnıwǫ k'ę̀ę̀ ats'ı̨ı̨t'į̀ hǫt'e. Eyı weghǫ xàdahots'edì ha dìì-le. 13-14 Eyıt'à t'asìı wek'eyaahtıı xè wenıahdì ha dìì sìı ghǫ naxıts'ǫ̀ ts'eetł'è nıìle. Hanìkò t'asìı hazǫǫ̀ wenıahdì-le nı̨dè nǫǫde-ı̨dè deghàà wenıahdì aahde ha dehwhǫ, hanì-ı̨dè goghǫ xàdahoahdì ha, eyıts'ǫ gots'ǫ̀ K'àowo Zezì nììtłaa dzęę̀ k'e nı̨dè goxı̨ naxıghǫ xàdahots'edì ha.\n15 Eyı hotıì wek'èehsǫ t'à naxı̨ t'akwełǫ̀ǫ̀ naxıts'àhtła ha dehwhǫ, hanì-ı̨dè nàekeè-eht'aà naxıxè sìghà agode ha. 16 Macedonıa nèk'e ts'ǫ̀ dehtła nı̨dè naxıts'àhtła ha dehwhǫ ı̨lè eyıts'ǫ Macedonıa nèk'e gots'ǫ ek'èt'à naehtła nı̨dè k'achı̨ naxıts'àhtła ha dehwhǫ ı̨lè. Hanì-ı̨dè naxı̨ Judea nèk'e ts'ǫ̀ aseahłe ha ı̨lè. 17 Hotıì nànıwhıwo-le et'ıì hanì edexè sıìgòhłà dahwhǫ nì? Dǫ nànıgedè-le k'ę̀ę̀ edexè sıìgòhłà t'à ehghàà “Hęɂę” eyıts'ǫ “Į̀le” dehsı̨ seahwhǫ nì?\n18 Hanìkò Nǫ̀htsı̨ edeyatıì k'èdì k'ę̀ę̀ godı nezı̨ı̨ naxıghàts'ı̨ı̨ɂǫǫ sìı ehkw'ı hǫt'e, eyı ghǫ ı̨hk'è “Hęɂę” eyıts'ǫ ı̨hk'è “Į̀le” ts'edı nıìle. 19 Sılas, Tımothy eyıts'ǫ sı̨ Nǫ̀htsı̨ Weza Zezì-Krı weghǫ naxıts'ǫ̀ gots'ı̨ı̨dee sìı weghǫ “Hęɂę” ts'edı, eyıts'ǫ k'achı̨ “Į̀le” ts'edı nıìle, hanìkò Zezì wexè t'aats'ǫǫ̀ “Hęɂę” hǫt'e. 20 Nǫ̀htsı̨ edeyatıì hazǫǫ̀ gogha whehtsı̨ı̨ sìı Zezì-Krı wets'ıhɂǫ̀ hazǫǫ̀ “Hęɂę” zǫ hǫt'e. Wets'ıhɂǫ̀ “Amen” ts'edı hǫt'e, wet'à Nǫ̀htsı̨ weghàsǫts'eedı hǫt'e. 21 Nǫ̀htsı̨ sìı Zezì-Krı wet'à goınì eyıts'ǫ naxınì nàtsoò ayehɂı̨ hǫt'e. Edegha gòį̀hchì hǫt'e, 22 eyıts'ǫ wets'ǫ ats'ı̨ı̨t'e wek'èhoedzǫǫ̀ ayį̀į̀là. Eyıt'à edets'ǫ Įnì Degaı godzeè yìı nàdè ayį̀į̀là, wet'à gogha sǫǫ̀mba nìı̨ɂǫ lanì, eyı weghàà ı̨daà ayìı godawhelaa sìı hotıì goghǫ̀t'à ha wek'èhoedzǫǫ̀ ayį̀į̀là.\n23 Naxıgha hoìla ahłe ha-le t'à ek'èt'à kǫ̀ta Corınth ts'ǫ̀ anahjà nıìle Nǫ̀htsı̨ hotıì yek'èezǫ hǫt'e. 24 Dànì naxıgha ehkw'ı-ahodıı sìı weghǫ naxıts'ǫ̀ k'ahots'edè dehsı̨į̀-aehsı̨-le, hanìkò naxınà gha naxıxè eghàlats'eeda hǫt'e, naxıgha ehkw'ı-ahodıı sìı wet'à naxınì nàtso hǫt'e.


Séí dah daaskʼidtah dijádídlǫ́ʼí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nSéí dah daaskʼidtah dijádídlǫ́ʼí yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calendulauda erythrochlamys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitéél éí diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí łibá.\nSéí dah daaskʼidtah dijádídlǫ́ʼí yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tseewoshí binághah dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí binághah dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cranioleuca vulpina" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łibá; bidaaʼ éí łibá.\nTseewoshí binághah dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼał kʼaasdáhí bijáád dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał kʼaasdáhí bijáád dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí\nbijáád dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí\nChʼał kʼaasdáhí bijáád dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ranitomeya ventrimaculata" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–0.8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí łizhin dóó dootłʼizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nChʼał kʼaasdáhí bijáád dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh déélgédígíí - Wikiibíídiiya\nTsétah naʼashǫ́ʼiitsoh déélgédígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyclura cornuta" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 25–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.\nTsétah naʼashǫ́ʼiitsoh déélgédígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Atsátsoh łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nAtsátsoh łizhinígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquila verreauxii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 30–38di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binághah éí łigai; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.\nAtsá łizhinígíí éí shą́ą́ʼnahalghałí dóó dlǫ́ʼiigi átʼéhígíí haalzheehgo naatʼá.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naatʼaʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naatʼaʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ níyol yiiʼ ndaatʼaʼígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel bikááʼgóó dahólǫ́, áádóó éí 8 ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oceanitidae" deiłníigo deiyózhí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ níyol yiiʼ ndaatʼaʼígíí bitsʼíís éí tʼóó 6–10di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí łibá dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ; łaʼ éí jaaʼabanígi átʼéego ndaatʼá.\nDíí tsídii éí łóóʼ yázhí deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Tseewoshí łibáhí bítááʼ halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí łibáhí bítááʼ halbáhígíí\nTseewoshí łibáhí bítááʼ halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallaxis frontalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí halbá; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTseewoshí łibáhí bítááʼ halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bikʼiiz yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bikʼiiz yishtłizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bikʼiiz yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poospiza hypochondria" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼiiz éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó binátsʼiin dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bikʼiiz yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tééh łį́į́kááʼ dah sidáhí bidaaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTééh łį́į́kááʼ dah sidáhí bidaaʼ łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buphagus erythrorhynchus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó łibáago naashchʼąąʼ; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí łichííʼ.\nTééh łį́į́kááʼ dah sidáhí bidaaʼ łichíʼígíí éí tééh łį́į́ʼ dóó tééhoołtsódii dóó tábąąh ayání dóó déélgééd yikáaʼgi sidáago chʼosh yázhí dóó yaaʼ ałʼąą átʼéego deildeeł.


Dijádídlǫ́ʼíłbáí bidaaʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Táshchozhii dóó Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí Dijádídlǫ́ʼíłbáí\nDijádídlǫ́ʼíłbáí bidaaʼ nineezígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Certhilauda subcoronata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí dinilbá; bitéél éí łibáago łikizh; bidaaʼ éí łibá.\nDijádídlǫ́ʼíłbáí bidaaʼ nineezígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bidaanézí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bidaanézí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bidaanézí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ciconia maguari" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 40–50di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; binákʼee éí halchííʼ; bijáád éí łichííʼ dóó nineez dóó áłtsʼóózí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bidaanézí éí naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naaldlooshii yázhí deilghał.


Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh - Wikiibíídiiya\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aneides lugubris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Bįįh yázhí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nBįįh yázhí yishtłizhígíí\nBįįh yázhí yishtłizhígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mazama gouazoubira" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 1–3di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nBįįh yázhí yishtłizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.\nDíí naaltsoos 1 Yas Niłtʼees 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Toohjįʼ noołnahii naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ noołnahii naashchʼąąʼígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Egretta tricolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–30di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; binághah éí diłhiłgo łichííʼ; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí deekį́ dóó kʼíjíjin; bikʼos dóó bijáád éí nineez.\nToohjįʼ noołnahii naashchʼąąʼígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Séigołbáhí - Wikiibíídiiya\nSéigołbáhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centruroides" deiłníigo deiyózhí. Séigołbáhí éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́; adóó éí 70 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí séigoʼ éí 40–80 mm ádaníłtso; adóó éí yishtłizh dóó łibáago ndaashchʼąąʼ. Bijáád éí dadiniltso. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Chʼoozhlaahalzhiin bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼoozhlaahalzhiin bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Piranga leucoptera" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łichííʼ, baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łitso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼoozhlaahalzhiin bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer griseus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nTsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí


Dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii łibáhígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bitsįʼ Yishtłizhii Bikéyah dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Herpestes edwardsii" deiłníigo dayózhí.\nDíí dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii éí tsintahgi dóó tłʼoh naazkaadgi dóó dáʼákʼeh bikáaʼgi naakai; bílaʼashdlaʼii bikin dah naazhjaaʼígi éí tʼóó ahayóí. Dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii éí niʼtátʼah dabighan; tsin yilátah ndaaldeeh ałdóʼ.\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii łibáhígíí éí 1.1–1.4di adéesʼeez[?] áníłtso; bitseeʼ éí bitsʼíís aheeníłnééz; 2–4 dahidídloʼ áníłdáás. Nááná éí bighaaʼ diyog, áádóó éí bikeeʼ haalzhin. Bikąʼígíí éí baʼáádígíí yilááh áníłtso łeh.\nDíí dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii éí tsídii dóó łéʼétsoh dóó tłʼiish haalzheehgo naaghá; chʼosh yázhí dóó séigoʼ yildeeł ałdóʼ.


Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Chʼiyíítʼogii dóó Wódayiitsahí dóó bikʼéí Wódayiitsahí yázhí dóó bikʼéí Lókʼaatah dǫ́ʼiidayiitsahí\nLókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemitriccus orbitatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí łigai; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí diniltso łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nLókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binááʼ łigaaígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee dinilbáhígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee łigaaígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél dibéłchíʼígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél dinilbáhígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél diniltsooígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél halbáhígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél yishtłizhígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ łigaaígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ yistłʼinígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ deeshgizhígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ diłhiłígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí dinilbáhígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí diniltsooígíí · Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí


Nahatʼeʼiitsoh yázhí bibid halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh yázhí bibid halchíʼígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thylogale billardierii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bibid éí halchííʼ; bizééʼ éí dinilgai.\nNahatʼeʼiitsoh yázhí bibid halchíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Tábąąh naalzheehii bitseeʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bitseeʼ dootłʼizhígíí\nTábąąh naalzheehii bitseeʼ dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Halcyon chelicuti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binákʼee dóó bitsiiyah éí dinilzhin; bitseeʼ éí dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii bitseeʼ dootłʼizhígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Díłdánii yił aheełtʼéhii bijáád łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDíłdánii yił aheełtʼéhii bijáád łitsooígíí éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Azhą́ éí tsintah dóó halgaiigi naagháa ndi, díí tsídii éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turnix tanki" deiłníigo dayózhí.\nDíí díłdánii yił aheełtʼéhii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxogo yishtłizh dóó łizhin dóó dinilgaigo łikizh; binághah dóó bitéél éí halchííʼ; bijáád éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.\nDíłdánii yił aheełtʼéhii bijáád łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otus lettia" deiłníigo dayózhí. Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi (Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah) dóó Shadiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí tsidiłdǫǫhii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ heetsʼózí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ heetsʼózí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ heetsʼózí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Astrochelys yniphora" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 15–17di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó łibáago naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ heetsʼózí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tłʼoh yiłchozh.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ chʼééh digháhiitsoh · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitseeʼ nteelígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ heetsʼózí · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ naashchʼąąʼígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ sǫʼ tsisteeł\nChʼééh digháhii bitsʼaʼ heetsʼózí\nDíí naaltsoos 1 Yas Niłtʼees 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí táyiʼ chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophryne major" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bibid éí łizhin dóó łigaigo halkizh; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah nahatʼeʼiitsoh - Wikiibíídiiya\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah nahatʼeʼiitsoh\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah nahatʼeʼiitsoh éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrolagus notatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah nahatʼeʼiitsoh éí tsin bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Naʼashjéʼii bitseeʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii bitseeʼ hólóní\nNaʼashjéʼii bitseeʼ hólóní éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arachnura" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii bitseeʼ hólóní éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́; adóó éí 13 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii baʼáádígíí éí 10–30 mm ádaníłtso; bikąʼígíí éí tʼóó 2 mm ádaníłtso. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Bisóodi ałchiní bizábąąh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nBisóodi ałchiní bizábąąh łigaaígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tayassu pecari" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 16–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ, áádóó éí diʼil; bitéél éí halbáa łeh.\nBisóodi ałchiní bizábąąh łigaaígíí éí chʼil bikétłʼóól dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Tsįįłkaałiichilí bikʼos łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałiichilí bikʼos łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus temminckii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí tʼóó 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai dóó łibáago noodǫ́ǫ́z; bikʼos éí łitsxo; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bikąʼígíí éí bítááʼ łichxíiʼgo yistłʼin; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.\nTsįįłkaałiichilí bikʼos łitsxooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii nizhónígo naashchʼąąʼgíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii nizhónígo naashchʼąąʼgíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorochrysa nitidissima" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bitʼaʼ dóó bitsiiyah éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łitso; bináyaah éí dah jíjin; binághah éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii nizhónígo naashchʼąąʼgíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil binááʼ dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsįįłkaałii bitsiiʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii bitsiiʼ łichíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanerpes erythrocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 7.5–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí łichííʼ; binághah dóó bitseeʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTsįįłkaałii bitsiiʼ łichíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah beʼałníiʼdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kaloula rugifera" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dootłʼizh dóó dah daalzhin; binááʼ éí diłhił.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudobulweria rostrata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Zhį́ʼii táshchozhí bidaaʼ ditání - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii táshchozhí bidaaʼ ditání éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicrurus annectens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó ditą́.\nZhį́ʼii táshchozhí bidaaʼ ditání éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Tábąądijádí (bitéél noodǫ́zígíí) - Wikiibíídiiya\nTábąądijádí (bitéél noodǫ́zígíí)\nTábąądijádí ;éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius vociferus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí tábąąhgi dóó nahoditsʼǫʼgi naagháa łeh.\nTábąądijádí éí neeznáaʼdi asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; biteeldę́ę́ʼ éí łigai. Bidaaʼ dóó bijáád éí áłtsʼózí dóó danineez.\nTábąądijádí éí chʼosh yideełgo naaghá.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Halgaiitah tábąądijádí yił aheełtʼéhé · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí noodǫ́zígíí · Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél noodǫ́zígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąądijádí · Séí dah daaskʼidtah tábąądijádí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼígíí · Tábąądijádí (bitéél noodǫ́zígíí) · Tábąądijádí áłtsʼíísígíí · Tábąądijádí bitéél dah jíchiiʼígíí · Tábąądijádí bitéél łigaaígíí · Tábąądijádí bitłʼaaʼ łigaaígíí · Tábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí · Tábąądijádí bizééjíjinígíí · Tábąądijádí dinilgaaígíí · Tábąądijádí łibáhígíí · Tábąądijádí yázhí · Tábąądijádíłbáhí noodǫ́zígíí · Tábąądijádíłbáhí ntsaaígíí · Tábąądijádíłbáhí yázhí · Tó wónaanídę́ę́ʼ halgaiisdísí · Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí


Náátsʼózídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii *\nNáátsʼózídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Caprimulgus asiaticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naakʼidoolwoshii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łigai dóó diłhiłgo yistłʼin; bitseeʼ éí kʼíjíjin. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.


Tsídii hááʼachʼiidí bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii hááʼachʼiidí bitseeʼ nineezígíí\nTsídii hááʼachʼiidí bitseeʼ nineezígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uratelornis chimaera" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 13–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago yistłʼin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bitʼaʼ éí dah dootłʼizh; bitseeʼ dóó bijáád éí danineez; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii hááʼachʼiidí bitseeʼ nineezígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Chʼilátah hózhóón náyiishishí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼilátah hózhóón náyiishishí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diglossa plumbea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼilátah hózhóón náyiishishí łibáhígíí éí chʼilátah hózhóón bijeeh yidlą́.


Tsísʼnáłtsooí yázhí - Wikiibíídiiya\nTsísʼnáłtsooí yázhí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcidoidea" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼná éí nahasdzáán bikáaʼgi 22,500 ałʼąą ádaatʼé.\nTsísʼnáłtsooí yázhí éí 0.1–4 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łichííʼ dóó dootłʼizhgo dadisxǫs łeh; łaʼ éí łitsogo daalkizh. Chʼosh yázhí dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí diłhiłígíí\ntłʼiish báhádzidí diłhiłígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí diłhiłígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera nikolskii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí diłhiłígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Náhookǫsdę́ę́ʼ dlǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nNáhookǫsdę́ę́ʼ dlǫ́ʼii éí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí Hakʼaz Dineʼé Bikéyah dóó Deeteel Bikéyahdi hiná. Tsédeeshzha Dziłdi hólǫ́ ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Martes americana" deiłníigo dayózhí.\nDíí dlǫ́ʼii éí łizhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ, áádóó éí 1.5–2di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼoʼ; biteeldę́ę́ʼ éí łitsxo łeh.\nNáhookǫsdę́ę́ʼ dlǫ́ʼii éí naʼastsʼǫǫsí dóó gah yilghałgo naagháa łeh; łahda chʼosh yildeeł ałdóʼ.\nLast edited on 17 Níłchʼitsoh 2021, at 07:00


Bolbolii yishtłizhgo łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii yishtłizhgo łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eurillas gracilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí tʼóó bíyó łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii yishtłizhgo łibáhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


John 7 APWNT - Díí bikédí’go Jesus Gálileeyú anádaał: - Bible Search\n1Díí bikédí’go Jesus Gálileeyú anádaał: Judéayú doo naghaa da, Jews daanlíni daabiziłheego hádaat’įįhíí bighą. 2Jews daanlíni tł’ohdahskáń yuṉe’ náda’idįįhíí biká’ ngonyáá. 3Jesus bik’isyú gádaabiłnṉiid, Kodí’ dahnṉáhgo Judéayú ńṉáh, ákú niké’ hikaahíí áná’íl’įįłíí daayiłtséh doleełhíí bighą. 4Nṉee shígózį le’ nziníí doo dánant’į’ego ánát’įįł da. Díí baa nanṉaayúgo, ni’gosdzáń biká’ nṉee bił ch’í’ṉah ádńlzį. 5Bik’isyú ndi doo daabodląą da. 6Jesus gádaabiłṉii, Shíí t’ah doo shaa gowáh da: áídá’ nohwíí zhą́ da’ádzaagee nohwaa gowáh. 7Ni’gosdzáń biká’ nṉee nohwíí doo nohwik’edaanṉiih da; dénchǫ’go ánádaat’įįł dishṉiigo baa nagoshṉi’híí bighą shíí zhą́ shik’edaanṉiih. 8Dánohwízhą́ da’idąąyú dohkáh: shíí t’ah doo shaa gowáh dahíí bighą doo dak’ad da’idąąyú déyáá da. 9Ágánṉiidá’ da’akú Gálilee golzeeyú sidaa lę́k’e.\n10Bik’isyú da’idąąyú okaihíí bikédí’go, bíí ałdó’ dánant’į’ego akú óyáá. 11Da’idąągee Jews daanlíni biká daadéz’įįgo, Áńhíí hayú? daabiłṉii. 12Nṉee bitahyú łą́ą́go baa daanet’į́į́ lę́k’e: ła’, Nṉee nłt’éhi nlįį, daaṉiidá’ ła’íí, Dah, nṉee ch’a’oyiłkaadi nlįį, daaṉii. 13Áídá’ Jews daanlíni yédaaldzidhíí bighą doo ch’í’ṉah baa yádaałti’ da.\n14Da’idąąhíí da’iłṉí’yú goldohdá’ Jesus da’ch’okąąh goz’ąąyú óyáágo iłch’ígó’aah. 15Jews daanlíni bił díyadaagot’ee gádaaṉiigo, Hagot’éégo díí nṉeehíí dawahá yígółsį, doo ółtagyú nayaa dadá’? 16Jesus gádaabiłṉii, Iłch’ígonsh’aahíí doo dashíí ádíshṉii da, shinł’a’ń áṉííhíí át’éé. 17Nṉee ła’ Bik’ehgo’ihi’ṉań dáhat’į́į́híí ánát’įįł hat’į́į́yúgo, iłch’ígonsh’aahíí Bik’ehgo’ihi’ṉań bits’ą́’dí’hi at’éé, dagohíí dashínik’ehgo yashti’íí yígółsį doleeł. 18Dahadíń dabínik’ehgo yałti’íí dabíí ízisgo ádestįį hat’į́į́: áídá’ hadíń binł’a’ń ízisgo ágot’eehíí yá hát’ííníí, áń da’aṉii áṉíí, áík’ehgo áń biyi’ łé’gochoohíí da’ádįh. 19Ya’ Moses begoz’aaníí yee doo nohwá ngon’ą́ą́ da née? Áídá’ doo ła’ bikísk’eh ádaanoht’ee da. Nt’é bighą daashizołhee hádaaht’į́į́? 20Nṉeehíí gádaabiłṉii, Ch’iidn niyi’ golį́į́ lą́ą́: hadíń niziłhee hat’į́į́? 21Jesus gádaabiłṉii, Dałán áná’íł’įįdgee nohwił díyadaagot’ee ni’. 22Moses círcumcise ádaanohwidilṉe’go yee nohwá ngon’ą́ą́; (ndi Moses doo bits’ą́’dí’ begodeyaa da, daanohwitaa n’íí bits’ą́’dí’;) áík’ehgo godilziníí bijįį nṉee círcumcise ádaahłe’. 23Godilziníí bijįį Moses yegos’aaníí doo k’ích’ídzį́į́s da doleełhíí bighą nṉee círcumcise alzaayúgo, godilziníí bijįį nṉee bits’í dawa nłt’éégo ánáshdlaahíí bighą shich’į’ hadaashohkee née? 24Doo da’ánoliníí zhą́ bee aayádaałti’ da, áídá’ da’aṉii ágot’eehíí bee aayádaałti’ le’. 25Jerúsalemgee nṉee ła’ gádaaṉii, Díń daayiziłheego hádaat’iiníí shį ya’? 26Áń kú doo biini’ hą́h dago yałti’go naghaa, áídá’ doo nt’é daayiłṉii da. Nant’án daanlíni díń da’aṉii Christ nlįįgo yídaagołsįįd shį. 27Áídá’ díí nṉee hadí’ naghaa shįhíí bídaagonlzį: Christ nyáágo hadí’ naghaa shįhíí doo hadíń yígółsį da doleeł. 28Áík’ehgo Jesus da’ch’okąąh goz’ąą yuṉe’ iłch’ígó’aahgo gáṉíí, Shídaagonołsį, ła’íí hadí’ nashaahíí bídaagonołsį: doo dashíí hásht’į́į́go niyáá da, shinł’a’ń da’aṉii, áń doo bídaagonołsį da. 29Shíí bígonsį; shinł’a’go bits’ą́’dí’ níyááhíí bighą. 30Áík’ehgo ha’ádaabiłt’e’ hádaat’įį: ndi doo daabiłtsood da, doo hwahá bidizi’deehíí biká’ ngowáh dahíí bighą. 31Nṉee łą́ą́go daabosdląądgo gádaaṉii, Christ nyáágo, díí nṉee godiyįhgo áná’ol’įįłíí bitisgo áná’ol’įįł doleeł née?\n32Phárisees daanlíni nṉee ágát’éégo baa yádaałti’go ba’ikodaanzįįdá’, okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Phárisees daanlíni biłgo aasiṉilíí bich’į’ odais’a’, daabiłtsoodgo. 33Jesus gádaabiłṉii, Dét’įhézhį’ t’ah nohwił nashkai, áídí’ shinł’a’ń bich’į’ nádésdzá. 34Shíka daanohtaa ndi doo shaa nohkáh át’éé da: hayú níyááyú doo nohkáh át’éé da. 35Jews daanlíni gádaałiłdi’ṉii, Díí nṉee hayú doo baa nkáh dayú deyaago aṉii? Jews daanliiníí doo Jews daanlįį dahíí bitahyú iłtanáhosąą n’íí yich’į’ deyaayú, doo Jews daanlįį dahíí yił ch’ídaago’aahgo aṉíí shį? 36Nt’é ṉíígo aṉii, Shíka daanohtaa ndi doo shaa nohkáh át’éé da: ła’íí, Hayú níyááyú doo nohkáh át’éé da? 37Da’idaaníí bennágódáhíí bijįį, nṉee łą́ą́go íła’adzaahíí bijįį, Jesus hizį’dá’ adįįd hadziigo, Dahadíń dibá’ silįįhń shich’į’ nowáhgo odląą, ṉii. 38Dahadíń shodląąhń biyi’dí’ tú hiṉáhi hálį́į́ doleeł, Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí k’ehgo. 39(Díí k’ehgo Holy Spirit yaa yałti’, áń hadíí daabodlaaníí bee baa godot’aał: Holy Spirit doo hwahá hadíń baa det’aah dadá’, Jesus ízisgo ye’at’ééhíí doo hwahá ch’í’ṉah ábi’dilṉe’ dahíí bighą.)\n40Nṉee łą́ą́go díí yati’íí daidezts’ąądá’ gádaanṉiid, Díń da’aṉii Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú Na’iziidíí át’į́į́ lą́ą́. 41Ła’íí gádaaṉii, Díń da’aṉii Christ nlįį lą́ą́. Ła’íí gádaaṉii, Ya’ Christ Gálileedí’ hígháhgo láń? 42Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiinííshą’ gáṉíí, Christ David hat’i’íí bits’ą́’dí’ goleeh, Béthlehem golzeedí’ hígháh, David golį́į́ lę́k’egee? 43Áík’ehgo áígee Jesus bighą nṉee iłts’ą́’kai. 44Ła’ daabiłtsood hádaat’įį ndi doo daabiłtsood da.\n45Aasiṉilíí okąąh yedaabik’ehi itisyú nadaandeehi ła’íí Phárisees daanlíni biłgo yaa nákaigo gádaabiłṉii, Nt’é bighą doo daahołtsood da? 46Aasiṉilíí gádaabiłṉii, Doo ła’ nṉee díí nṉeehíí k’ehgo yałti’ da. 47Phárisees daanlíni gánádaabiłdo’ṉiid, Ya’ nohwíí ałdó’ nohwich’į’ na’deshch’a’ née? 48Ya’ ła’ nant’án daanlíni dagohíí Phárisees daanlíni daabosdląą née? 49Áídá’ díí nṉeehíí begoz’aaníí doo yídaagołsį dahíí nchǫ’íí bee bá ha’odzii. 50Nicodémus, Phárisees itah nlíni, (łah tł’é’yú Jesus yaa nyáá lę́k’e n’íí,) gádaabiłṉii, 51Bedaagosiil’aaníí k’ehgo ya’ nṉee dá doo daadihiits’į́hé, ła’íí dá doo ánát’įįłíí bídaagonlzįhé baa yáhiilti’ née? 52Áík’ehgo gánádaado’ṉiid, Ya’ ni ałdó’ Gálileedí’ nanṉaa née? Bik’ehgo’ihi’ṉań biyati’ bek’e’eshchiiníí biyi’ díń’įį, áík’ehgo bígonłsįįh ndi at’éé: Bik’ehgo’ihi’ṉań binkááyú na’iziidi doo ła’ Gálileedí’ hígháh golzee da. 53Áídí’ nṉee dawa bigowąyú nnáheskai lę́k’e.


Tsétah dzootʼihí - Wikiibíídiiya\nTsétah dzootʼihí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ochetorhynchus andaecola" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí dinilbá; bidaaʼ éí łiba.\nTsétah dzootʼihí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítááʼ dinilchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítááʼ dinilchíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrrhura roseifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łibá; bítááʼ éí dinilchííʼ; bitłʼaakááʼ éí diłhiłgo halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítááʼ dinilchíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Deetsʼózí - Wikiibíídiiya\nDeetsʼózí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudoryx nghetinhensis" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Pseudoryx"-jí atah yisdzoh.\nDíí naaldlooshii éí 1–2di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bikʼos dóó bitsiitsʼiin éí dah daalgai; bijáád éí daalzhin; bideeʼ éí áłtsʼóózí.\nDeetsʼózí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Góogii dibéłchíʼí - Wikiibíídiiya\nGóogii dibéłchíʼí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhinortha chlorophaea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ łibá; bitseeʼ éí kʼíjíjin.\nGóogii dibéłchíʼí éí chʼosh ditłʼooí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; łahda tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.


Giníłbáhí bidaaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nGiníłbáhí bidaaʼ łichíʼígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melierax canorus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; binááʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łichííʼ dóó kʼídzíbá.\nGiníłbáhí bidaaʼ łichíʼígíí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Tłʼaałtsoii dootłʼizhí binátsʼiin łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼaałtsoii dootłʼizhí binátsʼiin łitsooígíí\nTłʼaałtsoii dootłʼizhí binátsʼiin łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorophonia callophrys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikąʼigíí éí bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin łitso; bitsiitʼáád éí tsédídéehgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łibá.\nTłʼaałtsoii dootłʼizhí binátsʼiin łitsooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ dóó dahtsʼaaʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nLast edited on 18 Níłchʼitsoh 2021, at 23:19


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah noołnahii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah noołnahii éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crex egregia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bitłʼaaʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí nineez.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah noołnahii éí chʼosh deildeeł dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał.


Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dibéłchíʼí azhééʼ bitʼohígíí - Wikiibíídiiya\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dibéłchíʼí azhééʼ bitʼohígíí\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dibéłchíʼí azhééʼ bitʼohígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Physalaemus nanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dibéłchíʼí azhééʼ bitʼohígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní noodǫ́zígíí\nnaʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní noodǫ́zígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphaniotis acutirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łibá dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí ádaałtsʼóósí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsintah wóyiyiitsahí łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah wóyiyiitsahí łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Chʼiyíítʼogii dóó Wódayiitsahí dóó bikʼéí Tsintah wódayiitsahí\nTsintah wóyiyiitsahí łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phyllomyias griseiceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigai; bizééʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsintah wóyiyiitsahí łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Jaaʼabaní ałchozhí íiyisígíí - Wikiibíídiiya\nJaaʼabaní ałchozhí íiyisígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Jaaʼabaní dóó Jaaniłtsʼílí dóó bikʼéí Jaaʼabaní dadinilzhinígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní daʼałchozhígíí\nJaaʼabaní ałchozhí íiyisígíí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi dóó Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artibeus jamaicensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí halbá; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nJaaʼabaní ałchozhí íiyisígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hashkʼaan dóó dzidzé yiłchozh łeh; tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní daʼałchozhígíí


Tábąąhkin (Ahééháshį́į́h Hahoodzo) - Wikiibíídiiya\nTábąąhkin (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tábąąhkin (Ahééháshį́į́h Hahoodzo) yaa halneʼ dooleeł. Tábąąhkin ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTábąąhkin éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.\nTábąąhkin éí 98.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 303,871 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTábąąhkin éí 33°56′53″ NHK dóó 117°23′46″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tábąąhkin éí tónteel bikááʼdóó deigo 827 adéesʼeez.GNIS\nTábąąhkin biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dóó bikʼéí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spinomantis" deiłníigo deiyózhí. Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał dóó bikʼéí éí 14 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Gáagii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nGáagii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus brachyrhynchos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nGáagii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.\nLast edited on 3 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2019, at 06:32


Chʼil bijeeh yidlání bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bitłʼaaʼ łigaaígíí\nChʼil bijeeh yidlání bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris talatala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitłʼaaʼ éí łigai; bitéél éí yágo naʼítłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí diłhił.\nChʼil bijeeh yidlání bitłʼaaʼ łigaaígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 1 Corınth 5\n☰ 1 Corınth 5 ◀ ▶\nAmìı hołı̨ı̨ nàowoò k'ę̀ę̀ edaa sìı naxıta gots'ǫ xàweahɂà\n1 Naxıta dǫ hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedè ghǫ ts'ıìkw'o. Hołı̨ı̨ hanıı sìı dǫ Nǫ̀htsı̨ k'ègeezǫ-le kò gıta hagòjà ghǫ ts'ıìkw'o whìle. Naxıta ts'ǫ dǫ ı̨łè edetà ts'èkeè xè nàdè gedı hǫt'e. 2 Eyıt'à dànì xàhoahdì welì? Eyı ghǫ naxıdzeè nànııtì ha ı̨lè, eyı dǫ hanì eghàlaı̨dàa sìı naxıta gots'ǫ xàweahɂà ha ı̨lè. 3 Sı̨ naxıta whıhda-le sǫnı kò sınì t'à naxıxè whıhda hǫt'e. Eyı dǫ hanì hołı̨ı̨ hòèhtsı̨ı̨ sìı eyı whıhda lanì hòt'a wesınìyahtı hǫt'e. 4 Zezì wıızì dahxà łą̀ą nìahde nı̨dè, eyıts'ǫ sınì t'à naxıxè whıhda nı̨dè, eyıts'ǫ Zezì wets'ǫ Įnì Degaı naxık'e at'ı̨ nı̨dè, 5 eyı dǫ sìı wehłı̨ı̨ tł'aàweahtè, hanì-ı̨dè wenàowołı̨ı̨ sìı wedıhołè ha, eyıts'ǫ gots'ǫ̀ K'àowo nììtłaa dzęę̀ k'e nı̨dè wedą̀ązhį̀ı̨ edaxàeda ha.\n6 Edeghǫ xàdahoahdìı sìı nezı̨ nıìle. Łèt'èa łǫ-lea kò łètsı̨èhdıı hazǫǫ̀ ta ts'ǫ̀ at'į̀ hǫt'e, wek'èahsǫ ne sǫnaà? 7 Eyı łèt'èa wezǫǫ sìı wedę aahłe, hanì-ı̨dè łètsı̨èhdıı wegòò łèt'èa wedę hòèlı̨ı̨ laaht'e ha, hotıì eyı laaht'e ne t'à. Dzędeè Passover k'e Nǫ̀htsı̨ gha sahzǫ̀ą ełaàgį̀ı̨hwhoo sìı Zezì-Krı hǫt'e, eyı sìı wenıahdì welì. 8 Eyıt'à eyı dzędeè wek'èts'ııdì. Łèt'èa wezǫą wedę ats'ııle, eyı sìı gonàowołı̨ı̨ wedę ats'ehɂı̨ lanì hǫt'e. Hanì-ı̨dè łèt'èa dę ełexè łèt'è ghǫ shèts'ıızhe, eyı sìı godzeè nezı̨ı̨ xè ełets'ǫ̀ ehkw'ı ts'eeda lanì hǫt'e.\n9 T'akwe naxıts'ǫ̀ ııhtł'èe ekò naxıta gots'ǫ dǫ hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedèe sìı naxıxè agııt'į̀-le naxèehsı̨ ı̨lè. 10 Dıı nèk'e gots'ǫ dǫ hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedèe hanıı, egedì-le-dǫǫ̀ hanıı, ełeghǫyageeɂàa-dǫǫ̀ hanıı, eyıts'ǫ nǫ̀htsı̨ą hòèlı̨ı̨ ts'ǫ̀ yagehtıı dǫǫ̀, hanıı sìı agèehsı̨ nıìle. Hanıı dǫ agèehsı̨ nı̨dè dıı nèè gots'ǫǫ̀ aahde zǫ t'à ha. 11 Dǫ mǫ̀hdaa naxıxè Nǫ̀htsı̨ wecheekeè ats'ı̨ı̨t'e edègeedıı sìı eyı ghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è. Hanìkò hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedè nı̨dè, egedì-le nı̨dè, nǫ̀htsı̨ą hòèlı̨ı̨ ts'ǫ̀ yagehtı nı̨dè, dǫ gıızì jıı gehtsı̨ nı̨dè, t'aats'ǫǫ̀ gedǫ nı̨dè, sǫǫ̀mba gha dǫ ghǫyageeɂà nı̨dè, gıxè aaht'ı̨-le, eyıts'ǫ gıxè shèahzhe ha nıìle.\n12 Dǫ, Nǫ̀htsı̨ wecheekeè agı̨ı̨t'e-le sìı sı̨ gısınìyahtı ha sı̨į̀dı nıìle. Dǫ Nǫ̀htsı̨ wecheekeè goxè aget'ı̨ı̨ sìı naxı̨ gısınìyaahtı ha hǫt'e. 13 Dǫ Nǫ̀htsı̨ wecheekeè agı̨ı̨t'e-le sìı Nǫ̀htsı̨ gosınìyaehtı ha hǫt'e. Dek'eèhtł'è k'ę̀ę̀: “Eyı dǫ wejıı sìı naxıta gots'ǫ xàgıahɂà,” dek'eèhtł'è.


Toohjįʼ noołnahii łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ noołnahii łigaaígíí\nToohjįʼ noołnahii łigaaígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ardea intermedia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí łichííʼ dóó kʼídzítso.\nToohjįʼ noołnahii łigaaígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí bitéél halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí bitéél halzhinígíí\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí bitéél halzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi dóó Tółáníinii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Celeus torquatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 8–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łizhingo łikizh; bitéél éí halzhin; bitsiiʼ éí yishtłizhgo łitsxo; bitłʼaaʼ éí łigai dóó łizhingo yistłʼin; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí dinilbá.\nTsįįłkaałii tááʼyaʼniiltʼóshí bitéél halzhinígíí éí chʼosh (wáláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii) deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naatsisʼáán (tááʼ naaznilí) - Wikiibíídiiya\nNaatsisʼáán (tááʼ naaznilí)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Naatsisʼáán (tááʼ naaznilí) yaa halneʼ dooleeł. Naatsisʼáán ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Hank Stevens\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Sharon L Jean\nNaaltsoos Ííłʼíní: Willie Grayeyes\nNaatsisʼáán éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nNaatsisʼáandi 379 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nNaatsisʼáán éí 31.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] áníłtsogo 37°02′58″ NHK dóó 110°46′26″ EʼE-gi bił hazʼą́. Naatsisʼáán éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,024 adéesʼeez.GNIS\nNaatsisʼáandi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tsintah dahiitį́hiiłbáhí bitseeʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah dahiitį́hiiłbáhí bitseeʼ noodǫ́zígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsintah dahiitį́hii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Threnetes ruckeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís dóó bitʼaʼ éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łibá; bidaaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó shiyish.\nTsintah dahiitį́hiiłbáhí bitseeʼ noodǫ́zígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Tsintah chʼał bizábąąh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah chʼał bizábąąh łigaaígíí\nTsintah chʼał bizábąąh łigaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amnirana albolabris" (éí doodaiiʼ "Hylarana albolabris") deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizábąąh dóó bitéél éí łigai; bíchį́į́h éí tʼóó bíyó deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nTsintah chʼał bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łibáago noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\ntłʼiishkʼaaʼ łibáago noodǫ́zígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łibáago noodǫ́zígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligodon fasciolatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łibáago noodǫ́zígíí éí ayęęzhii yiyą́ą łeh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał ałdóʼ.


Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii\nShádiʼááhjí Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus imparatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 13–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhjí Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Tsídiishtłizhí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiishtłizhí bizééʼ halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prunella atrogularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; binátsʼiin éí dinilgai; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídiishtłizhí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Hashkʼaan yildeełí bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nHashkʼaan yildeełí bitéél noodǫ́zígíí\nHashkʼaan yildeełí bitéél noodǫ́zígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crinifer piscator" deiłníigo dayózhí.\nDíí hashkʼaan yildeełí éí 19–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łitso.\nHashkʼaan yildeełí bitéél noodǫ́zígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh; łahda chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dinilzhinígíí\nséítah naʼashǫ́ʼii dinilzhinígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dinilzhinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Meroles knoxii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 3–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:59


Hodíłchʼiltah zahalánii - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah zahalánii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mimus thenca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.\nHodíłchʼiltah zahalánii éí chʼosh yázhí dóó dzidzé dóó chʼil binááʼ deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał ałdóʼ.


Séí naaʼahóóhai łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nSéí naaʼahóóhai łikizhígíí\nSéí naaʼahóóhai łikizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterocles senegallus" deiłníigo dayózhí.\nDíí séí naaʼahóóhai éí 13–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; binághah dóó bitʼaʼ éí diłhiłgo łikizh; bizééʼ éí łitsxo.\nSéí naaʼahóóhai łikizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.


Naalʼeełí bikéshgaan hólóní - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełí bikéshgaan hólóní éí táłkáaʼgi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; áadi éí tábąąhgi naaghá. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plectropterus gambensis" deiłníigo dayózhi.\nDíí tsídii éí 30–45di asdzoh[?] áníłtso; 9–15 dahidídloʼ áníłdáas łeh. Bikąʼígíí éí łigai dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ dóó bijáád éí łichííʼ. Baʼáádígíí éí dibéłchíʼí dóó łibá.\nNaalʼeełí bikéshgaan hólóní éí chʼil bitʼąąʼ yiłchozh łeh; chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Dànì Kèhoį̀wo 15 DOGNT - - Bible Search\nDànì Kèhoį̀wo 14 Dànì Kèhoį̀wo 16\nDànì Kèhoį̀wo 15\nNǫ̀htsı̨ Abram xè nàowo nàtsoo whehtsı̨\n1Eyı hagòjà tł'axǫǫ̀ Abram wenazhıı xègoèht'į̀ Nǫ̀htsı̨ yets'ǫ̀ hadı, “Abram, dı̨ı̨jı̨-le. Nexoehdı ha, eyıts'ǫ t'asìı nezı̨ı̨ łǫ neghàehłe ha,” gots'ǫ̀ K'àowo yèhdı.\n2Hanìkò Abram hadı, “Sets'ǫ̀ K'àowo Nǫ̀htsı̨, chekoa sets'ǫ-le t'à ayìı seghàneeɂǫ lì? T'asìı hazǫǫ̀ sets'ǫ sìı Damaskus got'ı̨į̀ Elıyezer weghaelı̨į̀ ade ha hǫt'e,” hadı. 3Eyıts'ǫ Abram hadı, “Chekoa seghàneela nıìle t'à secheekeèdeè t'asìı hazǫǫ̀ sets'ǫ sìı weghaelı̨į̀ ade ha,” Abram hadı.\n4Gots'ǫ̀ K'àowo Abram ghàyatıı̨ɂǫ, hayèhdı, “T'asìı hazǫǫ̀ nets'ǫ sìı eyı dǫ wets'ǫ̀ ade ha nıìle, hanìkò xàè nezhį̀į̀ gots'ǫ neza gǫ̀hłı̨ ha sìı t'asìı hazǫǫ̀ weghaelı̨į̀ ade ha,” yèhdı. 5Nǫ̀htsı̨ Abram mǫ̀ht'a nàwo ayı̨į̀là, yets'ǫ̀ hadı, “Įdòo yat'a k'eı̨t'į̀. Negha dìì-le nı̨dè whǫ̀ hazǫǫ̀ ı̨htà,” yèhdı. Eyı tł'axǫǫ̀ hadı, “Nets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ hageètłǫǫ̀ agede ha,” yèhdı.\n6Abram, gots'ǫ̀ K'àowo yegha ehkw'ı-adı ts'ıhɂǫ̀ gots'ǫ̀ K'àowo Abram dǫ ehkw'ı edaa gha wııtà ayį̀į̀là.\n7Eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ yets'ǫ̀ hadı, “Nets'ǫ̀ K'àowo aht'e. Dıı dèè neghaelı̨ ha dehwhǫ t'à Kaldea got'ı̨į̀ gıkǫ̀ta Ur gots'ǫǫ̀ xàneèhtı̨ hǫt'e,” yèhdı.\n8Hanìkò Abram hadı, “Sets'ǫ̀ K'àowo Nǫ̀htsı̨, dıı dèè seghaelı̨ ha nı̨ı̨dıı sìı ayìı ghàà wek'èehsǫ ha?” hadı.\n9Eyıt'à gots'ǫ̀ K'àowo hayèhdı, “Ejıe dets'è, ejıetsoa, sahzǫǫ̀ werezhıì sets'ǫ̀-ı̨wa. Eyı tıts'aàdìı hazǫǫ̀ taı gıghoò ha hǫt'e. Eyı wexè k'àba ı̨łè eyıts'ǫ k'àbazaa ı̨łè sets'ǫ̀-ı̨wa,” yèhdı.\n10Abram eyı hazǫǫ̀ yets'ǫ̀ nèyı̨ı̨wa. Tıts'aàdìı hazǫǫ̀ tanı ts'ǫ̀ tàyı̨ı̨hwho gà tıts'aàdìı wekwǫ̀ ełeghǫhk'è nèyı̨ı̨wa. Hanìkò k'àba eyıts'ǫ k'àbazaa sìı tàyı̨ı̨hwho-le. 11Det'ǫcho lanıı tıts'aàdìıkwǫ̀ k'e hodàgı̨ı̨de hanìkò Abram nagodeèzhì.\n12Sa nàdaaɂa ekìıyeè k'e Abram sıì be nàtsoo wexèhdı. Wexè togoòtł'ò xè hoejı̨į̀ lagòjà. 13Gots'ǫ̀ K'àowo yets'ǫ̀ hadıì hǫt'e, “Hotıì dıı wek'èı̨zǫ: nets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı xàè gınèè nıìle k'e xàhtǫ lagı̨ı̨t'e ha. Dı̨akw'eènǫ (400) xo ts'ǫ̀ la nàtsoo t'à dagogį̀ı̨hɂa ha. 14Hanìkò eyı dǫ dagogį̀ı̨hɂaa sìı nàgeehkwa ha, eyı tł'axǫǫ̀-ı̨dè t'asìı łǫ xè xàgeedè ha. 15Hanìkò nı̨ sìı neɂǫhdaà ełaı̨dèe sìı ts'èwhı̨į̀ gıts'ǫ̀ anede ha. Whaà ı̨da tł'axǫǫ̀ nekw'ǫǫ̀ nìtį̀ ha. 16Dı̨akw'eènǫ (400) xo tł'axǫǫ̀ nets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ jǫ ts'ǫ̀ anagede ha. Ekìıyeè k'e nı̨dè Amor got'ı̨į̀ weɂǫ̀ǫ̀ whìle ts'ǫ̀ hołı̨ı̨ hogehtsı̨ ha, eyıt'à nàgeehkwa ha,” gots'ǫ̀ K'àowo Abram ts'ǫ hadı.\n17Sa nàı̨ɂǫ xè to agòjà ekò kwetǫ weyìı kǫ̀ dèk'ǫ̀ǫ xè weyìı ło deekw'e eyıts'ǫ dechı̨ welǫ dèk'ǫ̀ǫ wègoèht'į̀. Eyı tıts'aàdìıkwǫ̀ tàet'aa ełegà whelaa sìı wege tanı ts'ǫ̀ ajà. 18Ekò k'e gots'ǫ̀ K'àowo Abram xè nàowo nàtsoo whehtsı̨, hayèhdı, “Egypt nèk'e ts'ǫ̀ nıwà-le deh nıɂàa gots'ǫ, yeè dehcho Yufrates wìyeh ts'ǫ̀ dèè haı̨hcho nets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ gıghàehɂǫ hǫt'e. 19-21Ken got'ı̨į̀, Kenız got'ı̨į̀, Kadmon got'ı̨į̀, Het got'ı̨į̀, Perız got'ı̨į̀, Refayım got'ı̨į̀, Amor got'ı̨į̀, Kanan got'ı̨į̀, Gırgash got'ı̨į̀ eyıts'ǫ Jebus got'ı̨į̀ gınèè hazǫǫ̀ naxıghàehła hǫt'e,” gots'ǫ̀ K'àowo Abram ts'ǫ̀ hadı.


Tábąąh dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii - Wikiibíídiiya\nTábąąh dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atilax paludinosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 18–20di asdzoh[?] áníłtso; bitseeʼ éí 12–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí halbáa łeh.\nTábąąh dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii éí chʼosh bikágí dantłʼizí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó łóóʼ dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ nahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼosnézí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ nahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼosnézí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthochelys macrocephala" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí nineez; bitsʼaʼ éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ nahoditsʼǫʼtah tsisteeł bikʼosnézí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Néʼéshjaaʼ daałtélí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNéʼéshjaaʼ daałtélí łichíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíídi dóó Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bitsįʼ Yishtłizhii Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Batrachostomus moniliger" deiłníigo dayózhí.\nDíí néʼéshjaaʼ daałtélí éí 8.5–9.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łichííʼ dóó dinilgaigo łikizh. Bitsiiʼ dóó binááʼ éí ntsaa; bikeeʼ éí áłtsʼíísí.\nNéʼéshjaaʼ daałtélí łichíʼígíí éí chʼosh dóó naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał haalzheehgo naatʼá.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dootłʼizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Chʼał bizéétsʼósí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí\nchʼał dijoolí dootłʼizhígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scaphiophryne marmorata" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai dóó łibáago yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi séigołbáhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi séigołbáhí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi séigołbáhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centruroides limpidus" deiłníigo dayózhí. Díí séigołbáhí éí Naakaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 1–2di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ łeh. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Chʼał dijoolí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał dijoolí ntsaaígíí\nChʼał dijoolí ntsaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uperodon globulosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dijool; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nChʼał dijoolí ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.