Łeetsoh bee atsiniltłʼish álʼį́ - Wikiibíídiiya\nŁeetsoh bee atsiniltłʼish álʼį́\nŁeetsoh bee atsiniltłʼish álʼį́įgo bił hazʼą́.\nŁeetsoh bee atsiniltłʼish álʼį́įgo bił hazʼą́. Łeetsoh bitsáłdohígíí éí nuclear chain reaction wolyéego bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ hóniidoh, áádóó éí tó bił yaʼííhlį́ʼgo tóígíí yiiłbeezh. Áádóó éí tó bisiilígíí éí dziil nilį́į́hgo naʼiʼdiijooł áádóó éí bee béésh bigáán baʼdaʼdéízʼááhgo naʼyoołbááł: béésh agáán bighąąʼjį́ daʼdéízʼááhígíí éí béésh łíchiiʼiʼ nidéí bááł, dííʼ bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ atsiniltłʼish álʼį́į́h. Áádóó naasdiʼ éí siilígíí naʼniilkʼáás tó sikʼas bee, áádóó éí siilígíí tó naʼnidlį́į́hgoʼ nitʼą́ą́ nanʼdlį́ʼ łeetsoh bitsʼáłdohgoʼ áádóó aadi bee haʼniʼnahaal zhiish.


Atʼąątah chʼał bílalátah daditání - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼał bijaachilígíí\nAtʼąątah chʼał bikʼiiz halkizhígíí\nAtʼąątah chʼał yishtłizhgo diniltsxooígíí\nAtʼąątah chʼał noodǫ́zígíí\nAtʼąątah chʼał bílalátah daditání éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophilautus" deiłníigo deiyózhí. Atʼąątah chʼał bílalátah daditání éí 64 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.5–2di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád deiłchozh; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání diłhiłgo disxǫsígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání diłhiłgo disxǫsígíí\nChʼil bijeeh yidlání diłhiłgo disxǫsígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nectarinia kilimensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin dóó diłhiłgo disxǫs; bitsiiʼ dóó binághah éí chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitseeʼ éí nineez; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nChʼil bijeeh yidlání diłhiłgo disxǫsígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼilátah hózhóón náyiishishí bitéél łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼilátah hózhóón náyiishishí bitéél łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi dóó Tééhnii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diglossa baritula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼilátah hózhóón náyiishishí bitéél łitsxooígíí éí chʼilátah hózhóón bijeeh yidlą́.


Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitʼaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitʼaʼ łigaaígíí\ntsįįłkaałii bitʼaʼ łigaaígíí\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitʼaʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocopos leucopterus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; biwos dóó bitsiitʼáád dóó binághah dóó bitseeʼ éí łizhin; bitsiiyah éí dah dzilchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitʼaʼ łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh éí deidlą́ ałdóʼ.


1 Dóó kʼad shí, Mormon, tʼáadoo leʼé deiłtsánígíí dóó disétsʼą́ʼígíí baa ahoʼniishneʼ; áádóó díí haneʼ éí Mormon Binaaltsoos wolyéego áshłééh.\n2 Dóó Ammaron béésh bikááʼ haneʼ Bóhólníihii yichʼįʼ néideesʼį́į́ʼ yę́ędą́ą́ʼ, shaa níyá, (áko neeznáá shinááhaigo daatsʼí dóó shidineʼé tʼáadoo leʼé yídahoołʼą́ʼígíí éí bíhooshʼaahgo baa ńdiisdzá) dóó Ammaron éí kóshidííniid: Tʼahdii áłchíní nílį́įgo tʼáadoo leʼé honiyą́ągo bee naa ákonisin;\n3 Éí bąą, naadiin dóó baʼaan dį́į́ʼ náhááh góneʼ díí dineʼé tʼáadoo leʼé yaa naakaigo yiníłtsʼánígíí éí béénílniih dooleeł; dóó ákónéelą́ą́ʼ ninááhaigo kéyah Antumgóó díínááł, dóó Shim wolyéego dah yiskʼidígíí éí baa díínááł; áadi éí tʼáá ałtso béésh bikááʼ díí diné baa haneʼ diyinii hadiilyaahą́ą Bóhólníihii bichʼįʼ ńdéłʼį́į́ʼ.\n4 Jó áádóó, Nephi bidineʼé baa haneʼígíí ndidííʼááł, dóó łaʼ éí bíniʼ tʼáá sinilígi sinil dooleeł; dóó díí dineʼé tʼáadoo leʼé yaa naaskaigo haaniłsídę́ę éí Nephi bibéésh tʼą́hí bikááʼ haneʼ bikááʼ ádíílííł.\n5 Dóó shí, Mormon, éí Nephi bitsʼą́ą́dóó hosélį́į́ʼ, (dóó shizhéʼé éí Mormon wolyéé ńtʼę́ę́ʼ) Ammaron tʼáadoo leʼé yee shichʼįʼ haadzíʼę́ę éí bénáshniih.\n6 Áádóó shí, łaʼtsʼáadah shinááhaigo, éí shádiʼááhjígo, kéyah Zarahemla wolyéego ndi shizhéʼé bił níʼáázh.\n7 Tʼáá ałtso kéyah bikááʼgóó éí kin hadaalʼá silį́į́ʼ, dóó séí tónteel bibąąhgóó hólónígi átʼáo, éí diné tʼóó ahayóí.\n8 Áádóó kóneʼ yihahgo éí Nephi bidineʼé, éí éí Nephi bidineʼé dóó Jacob bidineʼé dóó Joseph bidineʼé dóó Zoram bidineʼé danilį́įgo; dóó Lemuel bidineʼé dóó Ishmael bidineʼé éí Laman bidineʼé danilį́įgo, dóó díí Nephi bidineʼé dóó Laman bidineʼé daʼahoogą́ą́ʼ.\n9 Kʼad Laman bidineʼé dóó Lemuel bidineʼé dóó Ishmael bidineʼé éí tʼáá ałtso Laman bidineʼé daolyéé ńtʼę́ę́ʼ; dóó naakigo dah oonéłígíí éí Nephi bidineʼé dóó Laman bidineʼé daolyéé ńtʼę́ę́ʼ.\n10 Áádóó Zarahemla bił nááháasdzooígíí bąąhgo dóó Sidongi tó naazyínígi éí daʼahiʼniigą́ą́ʼ.\n11 Áádóó Nephi bidineʼé éí diné ahąąh ádayiilaa, tádiin dóó baʼaandi mííl yázhí ndi. Áádóó díí kóneʼ yihahgo éí ląʼída ńdaʼahoogą́ą́ʼ, éí éí Nephi bidineʼé éí Laman bidineʼé yikʼehdadeesdlį́į́ʼ dóó tʼóó ahayóí ndeistseed.\n12 Áádóó Laman bidineʼé éí nátʼą́ą́ʼ náhideeskai, dóó kéyah biyiʼ kʼé náhásdlį́į́ʼ; dóó tʼáá ádingo dį́į́ʼ nááhai, áko doo ndaʼahiltseedgóó.\n13 Ndi kéyah bikááʼgóó bąąhági átʼéii náhásdlį́į́ʼ; áko índa Bóhólníihii bitáaʼgo yikééʼ naazínígíí ayóí áyóʼnínę́ę éí nínéidííʼnil, dóó álílee naʼanish dóó hadaałtʼé áńdaʼalneʼę́ę ádin silį́į́ʼ háálá diné bąąhági átʼéii yaa naakaiígíí biniinaa.\n14 Dóó Bóhólníihii éí doo akʼihojídlíi da silį́į́ʼ, dóó Iiʼsizį́ Diyinii éí tʼáá háiida doo bił hólǫ́ǫ da ńtʼę́ę́ʼ, háálá bąąhági átʼéii yaa naakaiígíí dóó doo daʼoodlánígíí biniinaa.\n15 Dóó shí, ashdlaʼáadah shinááhaigo dóó hazhóʼó ntséskeesgo, éí bąą Bóhólníihii éí shaa níyá, dóó Jesus biyáʼátʼéehii ayóó átʼéhígíí éí sélįh dóó shił bééhoozin.\n16 Dóó díí diné naʼnishtin doo chʼééh nisingo, ndi shizééʼ éí dadeilchid, dóó áko ndíʼnéeshtįįłę́ę éí shichʼįʼ baa hóchįʼ ńtʼę́ę́ʼ; jó háálá biDiyin God éí tʼáá bí ádeinízingo doo yikʼeh dahółʼį́į da; dóó táaʼgo Bóhólníihii yikééʼ naazínígíí ayóí áyóʼnínę́ę éí kéyah biyiʼdę́ę́ʼ chʼétʼeezh, háálá bąąhági átʼéii yaa naakaiígíí biniinaa.\n17 Ndi shí éí bitahgóó naashá, ndi ndinéeshtįįłígíí éí shichʼįʼ baa hóchįʼ ńtʼę́ę́ʼ, háálá bijéí deistłʼisígíí biniinaa; dóó bijéí deistłʼisígíí biniinaa kéyahą́ądóʼ doo yáʼátʼéehii bee bá haʼoodzííʼ.\n18 Dóó daʼniʼįįhii Gadianton, éí Laman bidineʼé yitahgóó hólónę́ę, éí kéyah ałtso bikááʼgóó tʼóó ahayóí silį́į́ʼ, áko índa éí kéyah yikááʼgóó kéédahojitʼínę́ę éí tʼáadoo leʼé daʼílíinii łeeyiʼgóó ndaazdeesʼį́į́ʼ; dóó honaalyéhé yę́ę bídéeltǫʼ silį́į́ʼ, háálá kéyah doo yáʼátʼééhgóó Bóhólníihii yee yá haadzíʼę́ę biniinaa, chʼééh honaalyéhé yę́ę dajótąʼgo hatsʼą́ą́ʼ yóóʼ ahinidéehgo, dóó doo nibééhóyoodzįįh da.\n19 Áádóó diné bee daʼiiníziinígíí, dóó daʼdiłgąshii, dóó nichxǫ́ǫ́ʼígo éédahósinii hazlį́į́ʼ; dóó chʼį́įdii doo yáʼáshóonii bibee adziil éí tsʼídá ałtso kéyah yikááʼgóó hazlį́į́ʼ, áko Abinadi dóó Samuel Laman bidineʼé nilíinii bizaadę́ę éí tʼáá ałtso bidaʼalyaa ndi.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí yishtłizhígíí\nséigoʼ báhádzidí yishtłizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ báhádzidí yishtłizhígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tityus stigmurus" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 1–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí dinilzhin dóó diniłtsxogo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí kʼíjíjin; bijáád éí dadiniltso. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí - Wikiibíídiiya\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí\ndziłtah tłʼiish báhádzidígíí\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera albizona" deiłníigo dayózhí. Díí tłʼiish éí noonééł jiní.\nDíí tłʼiish éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhin dóó łibáago naashchʼąąʼ.\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Adahiilínítah chʼał dibélchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAdahiilínítah chʼał dibélchíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops yunkaiensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nAdahiilínítah chʼał dibélchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Toohjįʼ noołnahii yázhí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ noołnahii yázhí łibáhígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó hólǫ́, tʼáá hazhóʼó kéyah dah siʼánígíí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Butorides striata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin dóó łitso; binááʼ dóó bijáád éí łitso.\nToohjįʼ noołnahii yázhí łibáhígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼosh binááʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼosh binááʼ hólóní\nShádiʼááhdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼosh binááʼ hólóní éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microcaecilia dermatophaga" deiłníigo dayózhí.\nDíí łeeyiʼ chʼoshtsoh éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bitseeʼ éí nineez; bijáád doo hólǫ́ǫ da; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼosh binááʼ hólóní éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah gah - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah gah\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah gah éí gah dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Séíbąąh Hatsohdi dóó Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepus victoriae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 15–23di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bijaaʼ éí nineez dóó kʼíjíjin łeh.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah gah éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Tábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius ruficapillus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitʼaʼ éí dinilbá; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád halchííʼ; bijáád éí nineez; binááʼ dóó bidaaʼ éí łizhin.\nTábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí éí chʼosh deildeełgo naakai.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ketupa ketupu" deiłníigo dayózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 15–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó yishtłizhgo yistłʼin; bitéél éí yishtłizh dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łitsxo.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh néʼéshjaaʼ éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ deilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łéʼétsoh yił aheełtʼéhii - Wikiibíídiiya\nŁéʼétsoh yił aheełtʼéhii\nŁéʼétsoh yił aheełtʼéhii éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí dahólǫ́; áádóó éí táʼtsʼáadah ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Octodontidae" deiłníigo deiyózhí.\nDíí naaldlooshii éí 5–8di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó éí łibá dóó yishtłʼizhgo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalzhin ałdóʼ.\nŁéʼétsoh yił aheełtʼéhii éí daʼałchozhgo naakai; chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Atseentélí bidaaʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtseentélí bidaaʼ dootłʼizhígíí\nAtseentélí bidaaʼ dootłʼizhígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crax alberti" deiłníigo dayózhí.\nDíí atseentélí éí bitsʼíís diłhił; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai łeh; bitseeʼ éí kʼídzígai. Bitsʼíís éí 2–2.5 adéesʼeez[?] áníłtso.\nAtseentélí bidaaʼ dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Adahiilínítah chʼał yishtłizhgo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nAdahiilínítah chʼał yishtłizhgo łikizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops mantzorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo łikizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nAdahiilínítah chʼał yishtłizhgo łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ dáʼákʼehtah chʼał - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ dáʼákʼehtah chʼał\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ dáʼákʼehtah chʼał éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Fejervarya moodiei" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá dóó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ dáʼákʼehtah chʼał éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Jiinííhí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nJiinííhí ntsaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carpodacus rubicilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilchííʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.\nJiinííhí ntsaaígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídii yáłtiʼíłgaaí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼíłgaaí łibáhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callocephalon fimbriatum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 13–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikąʼígíí éí bitsiiʼ diłhiłgo dinilchííʼ; bidaaʼ éí łibá dóó ntsaa dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼíłgaaí łibáhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Nahashchʼidí (Yootó Hahoodzo) - Wikiibíídiiya\nNahashchʼidí (Yootó Hahoodzo)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Nahashchʼidí (Yootó Hahoodzo) yaa halneʼ dooleeł. Nahashchʼidí (naaldeehii) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Rhonda R. Herbert\nNaaltsoos Ííłʼíní: Darlene Bitsoi\nNahashchʼidí éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́. Chʼóshgai bitłʼáahdi éí siʼą́.\nNahashchʼidí éí 2.5 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 360 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nNahashchʼidí éí 36°3′53″ NHK dóó 108°40′57″ EʼE-gi bił hazʼą́. Nahashchʼidí éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,889 adéesʼeez.GNIS\nNahashchʼidíigi éí óltaʼ sinil; díí éí Naschitti Elementary School wolyé.\nNahashchʼidíidi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii bítááʼ diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii bítááʼ diniltsooígíí\nTłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii bítááʼ diniltsooígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctanassa violacea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 25–30di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah dóó bitʼaʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí diniltso; binááʼ dóó bijáád éí łitso.\nTłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii bítááʼ diniltsooígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dahiitį́hii daatsʼísí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii daatsʼísí diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcostigma herrani" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo diłhił; bizééʼ dóó bítááʼ éí dah dzístso; bitseeʼ éí kʼídzígai; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó doo nineez da.\nDahiitį́hii daatsʼísí diłhiłígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Yaayááhaltsoii bitsiiʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nYaayááhaltsoii bitsiiʼ łibáhígíí\nYaayááhaltsoii bitsiiʼ łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis tolmiei" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitso; bikąʼígíí éí bitsiiʼ łibá dóó binákʼee halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nYaayááhaltsoii bitsiiʼ łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Lókʼaatah noołnahii łichííʼ dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah noołnahii łichííʼ dóó łigaaígíí\nłichííʼ dóó łigaaígíí\nLókʼaatah noołnahii łichííʼ dóó łigaaígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laterallus leucopyrrhus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; binághah éí diłhiłgo yishtłizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bikʼiiz éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí nineez.\nLókʼaatah noołnahii łichííʼ dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí deildeeł dóó chʼał dóó łóóʼ yázhí deilghał.


Hakʼaz naaʼahóóhaiłbáhí - Wikiibíídiiya\nHakʼaz naaʼahóóhaiłbáhí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tetraogallus" deiłníigo deiyózhí. Hakʼaz naaʼahóóhaiłbáhí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai (łaʼ éí bitéél łizhingo noodǫ́ǫ́z); bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łitsxo. Bitsʼíís éí 0.8–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nHakʼaz naaʼahóóhaiłbáhí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Iichʼąhii binázis hólóní - Wikiibíídiiya\nIichʼąhii binázis hólóní\nIichʼąhii binázis hólóní éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Opostegidae" deiłníigo deiyózhí. Iichʼąhii binázis hólóní éí nahasdzáán bikáaʼgi 192 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí iichʼąhii éí 7–12 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí nineez; bitʼaʼ éí łigaigo ndaashchʼąąʼ. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Hazéíntsxaaí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHazéíntsxaaí łibáhígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ratufa macroura" deiłníigo dayózhí.\nDíí hazéí éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nHazéíntsxaaí łibáhígíí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ńdíshchíitah chʼał łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nŃdíshchíitah chʼał łibáhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dryophytes femoralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó łibáago naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhiłgo łibá.\nŃdíshchíitah chʼał łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bináyaah łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bináyaah łitsxooígíí\nTsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bináyaah łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Selenidera reinwardtii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bináyaah éí łitsxo; bidaaʼ éí diłhiłgo łichxííʼ dóó kʼíjíjin.\nTsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bináyaah łitsxooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Gólízhii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Mąʼii Deinoolinígíí Gólízhii\nGólízhii yistłʼinígíí (éí doodaiiʼ éí Gólízhii łikizhígíí) éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Naakaii Bikéyahdi dahólǫ́, áádóó éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spilogale" deiłníigo dayózhí.\nDíí gólízhii éí tsintahgi dóó halgaiigi naakai, áádóó éí tábąąhgi naakai łeh. Nááná éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naakai; jį́įgo éí niʼtátʼah dóó tsin binástáán yiiʼ daʼałhosh.\nDíí naaldlooshii éí łizhin dóó łigaigo deistłʼin. Bitsʼíís éí 5–12di asdzoh[?] áníłtso; bitseeʼ éí 3–8di asdzoh[?] áníłnéezgo ditłʼo.\nGólízhii yistłʼinígíí éí ałchozh dóó alghałgo naaghá; hazéí yázhí dóó gałbáhí dóó tsídii biyęęzhii yilghał, chʼosh dóó chʼil binááʼ ałdóʼ bichʼiyąʼ.


Naʼníʼá Halánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nNaʼníʼá Halánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Alliance) Naʼníʼá Halání (Connellsville)\n40°26′41″ NHK dóó 79°32′W″X-gi bił hazʼą́\nNaʼníʼá Halánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Beeʼeldíílsání Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1903góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí dį́į́ʼ.\n2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 145,910 bílaʼashdlaʼii Naʼníʼá Halánídę́ę́ʼ Alliance hoolyéégóó dóó Connellsville hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nNaʼníʼá Halánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí binátsʼiin dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí binátsʼiin dibéłchíʼígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí binátsʼiin dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscartes superciliaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; binátsʼiin éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí binátsʼiin dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼiltaatʼagii - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintaatʼagii\nChʼiltaatʼagii éí atsá dóó giní dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Circinae" deiłníigo deiyózhí.\nDíí tsídii éí 16–25di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ dóó bijáád éí łitso łeh; bidaaʼ éí łibá.\nChʼiltaatʼagii éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii noodǫ́zígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furcifer pardalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łibáago noodǫ́ǫz łeh; bizábąąh éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Achʼíiʼyiʼ naatʼiʼítsʼósí - Wikiibíídiiya\nAchʼíiʼyiʼ naatʼiʼítsʼósí éí táyiʼ naatʼiʼítsʼósí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strongylida" deiłníigo deiyózhí. Achʼíiʼyiʼ naatʼiʼítsʼósí éí naaldlooshii bichʼííʼ yiyiʼdi dahiná.\nDíí chʼosh éí bitsʼíís nineez dóó bigháhootʼį́į łeh. Bijáád éí ádin. Binááʼ ałdóʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


The New Testament of our Lord and Saviour Jesus Christ MARK 9\n1 Jesus gádaabiłṉii, Da’aṉii gánohwiłdishṉii, kúgee nadaaziiníí ła’ dá doo da’itsaahíí dailįhé Bik’ehgo’ihi’ṉań binawod golį́į́go nant’aa nkegonyaago daayiłtséh.\n2 Áídí’ gostáń iskąągee Peter, James hik’e John, Jesus dasahndi yił okai lę́k’e, dził n’ááyú; áígee binadzahgee Jesus łahgo ánolįh silįį. 3 Bidiyágé bik’ina’didlaad silįį, zas k’ehgo łigaigo, nṉee ni’gosdzáń biká’gee doo hadíń ágát’éégo łigaigo áyóle’ at’éé da. 4 Áígee Moses hik’e Elías bił daanlįįgo silįį: Jesus yił yádaałti’go. 5 Peter Jesus gáyiłṉii, NohweBik’ehń, kú nkaihíí nohwá nzhǫǫ; tł’ohdahskáń táágo ádaagohiidle’; ła’ ni ná, ła’ihíí Moses bá, ła’ihíí Elías bá. 6 Nt’éshą’ dishṉii nzį lę́k’e; ńdaaldzidhíí bighą. 7 Áígee yaak’os biká’ dahiyaa: nt’éégo yaak’os biyi’dí’ yati’ daidezts’ąą gáṉíígo, Díínko shiYe’ shił nzhóni; hódaayełts’ą́ą́. 8 Dagoshch’į’ bitsiłke’yu łédaadnghalgo, nṉee doo ła’ dadá’ Jesus zhą́ itah sizįįgo daayo’įį. 9 Dziłdí’ nkenádikaigo, Jesus gádaabiłṉii, Daahołtsąą n’íí hadíń bił nadaagołṉi’ hela’, shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, dasitsąądí’ naadisdzaago zhą́. 10 Áík’ehgo áṉíí n’íí doo hadíń yił nadaagolṉi’ da lę́k’e, áídá’ gádaałiłdi’ṉii, Nt’éshą’ áiłṉii, dasitsą́ą́dí’ naadishdáh, ṉiihíí?\n11 Bitsiłke’yu nabídaadiłkidgo gádaabiłṉii, Hant’é bighą Elías dantsé hígháh, daaṉii, begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi? 12 Jesus gádaabiłṉii, Elías da’aṉii dantsé hígháhgo dawahá iłch’į’nádaidle’; áídí’ shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, díí k’ehgo shaa k’e’eschchįį lę́k’e, doo ałch’ídn shiniigodilṉe’ da, ła’íí doo shił da’ch’ołtag da doleeł. 13 Áídí’ gánohwiłdishṉii, Elías iłk’idá’ nyáádá’ baa k’e’eshchiiníí k’ehgo nṉee dabíí hádaat’įįyú ánádaayol’įįł lę́k’e. 14 Áídí’ bitsiłke’yu ła’ihíí yaa nákaidá’ nṉee łą́ą́go biṉaayú nadaazįįgo begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi yił łádaadit’áhgo Jesus yiłtsąą. 15 Nṉee dawa Jesus daayiłtsąągo bił díyadaagot’ee, áídí’ dagoshch’į’ baa bił daagozhǫ́ǫ́go bich’į’ nádnkįį. 16 Áígee begoz’aaníí ye’ik’eda’iłchíhi gádaayiłṉii, Nt’é baa bił ładaadoht’áh láń? 17 Áík’ehgo nṉee íła’at’ééhíí ła’ gáṉíí, Iłch’ígó’aahíí, shiye’ naa bił ní’áázh, spirit nchǫ’i biyi’ golį́į́go doo yałti’ da. 18 Dahagee nabihiłaagee nádinigis; áídí’ bizédí’ táńwosh hahigháh hileeh, biwoo’íí łíidiłk’ash, ła’íí doo nłdzil da hileeh: nitsiłke’yu hadainihiyoodgo nádaahoshkąąh: ndi doo hagot’éégo da ni’. 19 Jesus gábiłṉii, Nohwi’odlą’ édaadįhgo daałintołt’įįłíí, dahosahzhį’ nohwił nahashtąą? Dahosahzhį’ ląą nohwidag ánsht’ee? Yushdé’, niye’ shich’į’ bił nn’áash. 20 Áík’ehgo ishkiinhíí baa bił hikai: nt’éégo spirit nchǫ’ihíí Jesus yiłtsąądá’ dagoshch’į’ ishkiinhíí nádinigisgo ni’yúnágo’; áígee anáyis lę́k’e, bizédí’ táńwosh hahigháhdá’. 21 Jesus ishkiin bitaahíí nayídiłkid gáṉíígo, Dadá’ át’į́į́ godeyáhi? Ałts’í ę́ędá’ át’íni, ṉii. 22 Łahgee spirit nchǫ’ihííkǫ biyi’ onábiłt’ee, tú ałdó’ biyi’ onábiłt’ee, biziłheego ch’éh ábił’įįgo; bínil’ą́ą́yúgo nohwaa ch’onbaahgo nohwich’onṉii. 23 Jesus gábiłṉii, Ondląąyúgo, dahadíń odlaaníí dawahá bá łaalṉe’hi at’éé. 24 Dagoshch’į’ ishkiinhíí bitaa hichago nádidilghaazhgo gáṉíí, Shíí oshdląą; doo oshdląą dagee oshdląągo áshíńłsį. 25 Jesus nṉee łą́ą́go bich’į’ dahikeego yiłtsąądá’ spirit nchǫ’i nłdzilgo yich’į’ hadziigo gáṉíí, Spirit nchǫ’i ńlíni, doo yáńłti’i da, doo idints’agi da, biyi’dí’ halyeedá’ t’ąązhį’ onándáh hela’, niłdishṉii. 26 Áídí’ spirit nchǫ’íí nádidilghaazhdá’ nádinigisgo ábíílaago biyi’dí’ háyáá; áídí’ ishkiinhíí daztsáni k’a’ánolįh silįį; áík’ehgo nṉee łą́ą́go, Daztsąą ląą, daaṉii lę́k’e. 27 Áídá’ Jesus ishkiinhíí bigan yiłtsoodí’ náidnlǫǫzgo hizį’. 28 Áídí’ Jesus kįh yuṉe’ ha’ayáádá’ bitsiłke’yu dasahndi nabídaadiłkidgo, Nohwihíí nt’é bighą doo hadaandzood da láń? daabiłṉii. 29 Jesus gádaabiłṉii, Spirit nchǫ’i ga’at’éhihíí dáshiṉá’ da’ch’okąąhgo zhą́ habidi’nedzoodhi at’éé.\n30 Áídí’ dahnanáskaidá’ Gálilee golzeeyú ch’ékai; áídá’ Jesus akú naghaa ndi nṉee doo ła’ bígółsį hat’į́į́ da. 31 Bitsiłke’yu bił ch’ídaago’aah gáṉíígo, Shíí, nṉee k’ehgo Niyááhíí, nṉee bilák’e shi’dolteełgo daashiziłhee; áídí’ taagi jįį hileehgo naadishdáh. 32 Hant’é ṉiigo aṉííhíí doo bił ídaagozį da, áídá’ nabídaadiłkidzhį’ nédaaldzid.\n33 Jesus Capérnaum golzeeyú ńyáá: áígee kįh yuṉe’ ha’ayáádá’ bitsiłke’yu nayídaadiłkid gáṉíígo, Hohkaahyú nt’é baa łił nadaagołṉi’? 34 Áídá’ doo hant’é daaṉii da: Nohwitahyú hadíń itisgo at’éhi? daałiłdi’ṉii ni’, hikaahyú. 35 Áígee Jesus nezdaago nakits’ádahíí yiká ánṉiidá’ gádaayiłṉii, Dahadíń shíí dantsé le’ nzįyúgo, áń iké’zhį’ hileeh doo, áń dawa yá áił’įį doo. 36 Chągháshé ła’ íłṉí’gee nyinlǫ́ǫ́z: áídí’ dahyinłtįįgo bitsiłke’yu gádaabiłṉii, 37 Dahadíń shizhi’íí binkááyú chągháshé díí ga’at’ééhíí náidnłtįįyúgo, shíí náshidnłtíni at’éé; ła’íí dahadíń náshidnłtiiníí doo shíí zhą́ náshidnłtįį da ndi shides’a’íí ałdó’ náidnłtíni at’éé.\n38 John gábiłṉii, ShiNant’a’, nṉee ła’ doo bił daandlįį dahíí nizhi’íí binkááyú nṉee biyi’dí’ ch’iidn hainiyoodgo daahiit’įį; áík’ehgo, Doo ágáńt’įį da, daabiłn’ṉiid, doo bił daandlįį dahíí bighą. 39 Áídá’ Jesus gábiłṉii, Doo ágádaabiłdohṉii da: dahadíń shizhi’íí binkááyú godiyįhgo áná’ol’įįłíí, doo dénchǫ’égo áshiłdoṉi’ at’éé da. 40 Hadíń doo nchǫ’go nohwich’į’ na’iziid dahíí, áń bił daagohiit’įį. 41 Hadíń shizhi’íí bighą, Christ bíyéé daanohłįįhíí bighą, idee bee tú nohwá nayiziidíí, da’aṉiigo gánohwiłdishṉii, Bik’ehgo’ihi’ṉań bich’į’ nayihiṉiiłíí da’aṉiigo bíyéé doleeł. 42 Dahadíń díí doo ízisgo ádaat’ee da ndi daashodlaaníí dała’á nchǫ’go at’į́į́go áile’íí, áń tséé be’ik’áhi nchaahi bik’osyú bidestł’ǫǫgo túnteel beh hilt’e’go bá nzhǫǫ doleeł ni’. 43 Nigan nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo nadnłgeesh; nigan dała’á ádįh ndi dahazhį’ ihi’ṉaahíí biyi’ onṉáhgo doo hago at’éé da, áídá’ nigan nakigo ch’iidn bikǫ’ diltłi’i, kǫ’ dahazhį’ diltłi’íí biyi’ yuyaa onṉáhyúgo doo ná nzhǫǫ da: 44 Ákú ch’osh doo nanṉe’ da, ła’íí kǫ’ doo nłtséés da. 45 Nikee nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo nadnłgeesh; nikee dała’á ádįh ndi dahazhį’ ihi’ṉaahíí biyi’ onṉáhgo doo hago at’éé da, áídá’ nikee nakigo ch’iidn bikǫ’ diltłi’i, kǫ’ dahazhį’ diltłi’íí biyi’ yuyaa oni’dolt’e’yúgo doo ná nzhǫǫ da: 46 Ákú ch’osh doo nanṉe’ da, ła’íí kǫ’ doo nłtséés da. 47 Niṉáá nchǫ’go ánát’įįł áníłsįyúgo ha’aah; niṉáá dała’á ádįh ndi Bik’ehgo’ihi’ṉań bilałtł’áhgee goz’ąą yuṉe’ ha’ánṉáhgo doo hago at’éé da, áídá’ niṉáá nakigo ch’iidn bikǫ’ dahazhį’ diltłi’i biyi’ yuyaa oni’dilt’e’yúgo doo ná nzhǫǫ da: 48 Ákú ch’osh doo nanṉe’ da, ła’íí kǫ’ doo nłtséés da. 49 Daakówa kǫ’ bee hadaakodilṉe’ doleeł, ishįįh k’ehgo, be’okąąhíí natseedgo Bik’ehgo’ihi’ṉań baa hi’ṉiiłíí ishįįh bee daadilk’ǫsh doleeł. 50 Ishįįh nłt’éé ndi doo nk’ǫ́ǫ́zh da silįįyúgo, nt’é bee nk’ǫ́ǫ́zhgo ánálṉe’? Nohwiyi’ ishįįh daagolį́į́ le’, áídí’ iłch’į’ daanohjǫǫ le’.


Tiníléí (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Tiníléí dóó bikʼéí Tiníléí\nTiníléí éí Shádiʼááhjí W.B.A. dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heloderma suspectum" deiłníigo dayózhí.\nTiníléí éí naʼashǫ́ʼii nahalin, áádóó éí 1–2di adéesʼeez áníłnééz; bitsʼíís dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó łigaigo yistłʼin. Ndilnaʼgo naagháa łeh. Nááná éí kʼaasdá bee hólǫ́ (tłʼiish nahalingo); tʼáá díí tʼéiyá naʼashǫ́ʼii W.B.A.di hólónígíí kʼaasdá bee hólǫ́ (bílaʼashdlaʼii doo bá báhádzid da ndi).\nTiníléí éí halgaiigi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi dóó tsintahgi hólǫ́; tséyaa dóó nahoditsʼǫʼ biyiʼ sedáa łeh.\nTiníléí éí tsídii dóó naʼashǫ́ʼii biyęęzhii yiyą́a łeh; łahda chʼał yázhí yilghał dóó chʼosh yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 21:38


Ahééhałtį́į́hdę́ę́ʼ chį́į́shnézí - Wikiibíídiiya\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sorex bairdi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chį́į́shnézí éí 4–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí łigai; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tééh naaʼahóóhaitʼą́ʼí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTééh naaʼahóóhaitʼą́ʼí bizééʼ łigaaígíí\nTééh naaʼahóóhaitʼą́ʼí bizééʼ łigaaígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peliperdix albogularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaitʼą́ʼí éí 13–15di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTééh naaʼahóóhaitʼą́ʼí bizééʼ łigaaígíí éí chʼil binááʼ deildeełgo naakai; chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ayáásh chʼizhaazhii bítááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh chʼizhaazhii bítááʼ łitsooígíí\nAyáásh chʼizhaazhii bítááʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachysylvia aurantiifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso; bitʼaʼ dóó bítááʼ éí diłhiłgo łitso; bidaaʼ éí łibá.\nAyáásh chʼizhaazhii bítááʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; dzídzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh ałdóʼ.


Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nDziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii\nDziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laudakia himalayana" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltso dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí łibá dóó dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí łibá dóó dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ficedula tricolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3.5–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yágo dootłʼizh; bitłʼaaʼ dóó bitéél éí łibá; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yázhí łibá dóó dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał baa dzólnígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał baa dzólnígíí\ntsinyiʼ chʼał baa dzólnígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał baa dzólnígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gephyromantis sculpturatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bijáád éí noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał baa dzólnígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tąądee naagháhii bitsʼatsohí - Wikiibíídiiya\nTąądee naagháhii bitsʼatsohí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acavidae" deiłníigo deiyózhí. Tąądee naagháhii bitsʼatsohí éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dahólǫ́.\nDíí tąądee naagháhii éí 5–16 cm ádaníłtso; adóó éí bitsʼaʼ dahólǫ́. Bitsʼaʼ éí dinilbá dóó diłhił dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh éí bichʼiyąʼ.


Hodíłchʼiltah yádíłtihii dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah yádíłtihii dibéłchíʼígíí\nHodíłchʼiltah yádíłtihii dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylacola pyrrhopygia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah yádíłtihii dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tábąąh chʼosh haalzheehii - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼosh haalzheehii bikʼos halzhinígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii\nTábąąh chʼosh haalzheehii diłhiłígíí\nTábąąh chʼosh haalzheehii naashchʼąąʼígíí\nTábąąh chʼosh hadaalzheehii éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haematopodidae" deiłníigo deiyózhí. Tábąąh chʼosh hadaalzheehii éí 12 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 15–22di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; binááʼ éí łichíiʼ łeh; bidaaʼ éí nineez dóó łitsxo (éí doodaiiʼ łichííʼ).\nTábąąh chʼosh hadaalzheehii éí tábąąh łeeyiʼ chʼosh dóó chʼosh bitsʼaʼígíí dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łigaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enyalioides sophiarothschildae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilgaigo yistłʼin; bizábąąh éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sanguirana tipanan" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał diłhiłgo yistłʼinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhgo yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhgo yistłʼinígíí\nHodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhgo yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Theloderma corticale" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo yistłʼin dóó dichʼíízh; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nHodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhgo yistłʼinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Iichʼąhii bijáád diwozhígíí - Wikiibíídiiya\nIichʼąhii bijáád diwozhígíí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schreckensteiniidae" deiłníigo deiyózhí. Iichʼąhii bijáád diwozhígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi tseebíí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí iichʼąhii éí 10–12 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh; bitʼaʼ éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii disxǫsí bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii disxǫsí bitseeʼ nineezígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lamprotornis caudatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh dóó disxǫs; binákʼee éí halzhin; bitseeʼ éí dinilzhin dóó nineez; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii disxǫsí bitseeʼ nineezígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.\nChʼagii disxǫsí bitseeʼ nineezígíí


Náátsʼózídę́ę́ʼ niʼkáágóó noołnahii - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ niʼkáágóó noołnahii éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallirallus okinawae" deiłníigo dayózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ niʼkáágóó noołnahii éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá holǫ́, adóó éí doo naatʼáa da łeh.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó binákʼee éí łizhin; bidaaʼ éí łitsxo; bijáád éí nineez.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ niʼkáágóó noołnahii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼał dóó naaldlooshii yázhí deilghał ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii (íiyisígíí)\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picoides arizonae" (éí doodaiiʼ "Leuconotopicus arizonae") deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó łizhingo łikizh; bitaʼ éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; binákʼee éí halzhin; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád halchííʼ; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Kénézí bitʼaʼ disxǫsígíí - Wikiibíídiiya\nKénézí bitʼaʼ disxǫsígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Metopidius indicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí dibéłchíʼíigo disxǫs; bikeeʼ éí ayóo danineez.\nKénézí bitʼaʼ disxǫsígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Tʼáłkizhii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTʼáłkizhii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Táshchozhii dóó Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí Tʼáłkizhii\nTʼáłkizhii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nicator gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łigaigo łikizh; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nTʼáłkizhii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nAtʼąątah ayáásh (Phylloscopidae) · Bolbolii (Pycnonotidae) · Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii yił ahidaałtʼéhé (Aegithalidae) · Dah daaskʼidtah ayáásh dóó bikʼéí (Macrosphenidae) · Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí (Alaudidae) · Tó wónaanídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh (Cettiidae) · Hodíłchʼiltah chʼizhaazhii dóó bikʼéí (Pellorneidae) · Haltsooítah ńdadiitsʼį́įhii dóó bikʼéí (Cisticolidae) · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh (Bernieridae) · Táshchozhii (Hirundinidae) · Teełtah ayáásh dóó bikʼéí (Acrocephalidae) · Tłʼohtah tsídii dóó Ayáásh ndahakʼízígíí (Locustellidae) · Tó wónaanídę́ę́ʼ yádadíłtihii dóó bikʼéí (Sylviidae) · Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼizhaazhii (Timaliidae) · Tó wónaanídę́ę́ʼ nákʼeehgaii dóó bikʼéí (Zosteropidae) · Tsídiidlohí dóó bikʼéí (Leiothrichidae)\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ lókʼaatah zahalánii · Teełtah tsídii


Chʼałchxííʼ - Wikiibíídiiya\nChʼałchxííʼ éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dyscophus" deiłníigo deiyózhí. Chʼałchxííʼ éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso, áádóó éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii łibáago dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii łibáago dootłʼizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii łibáago dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thraupis episcopus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh; biwos dóó bitʼaʼ éí yágo dootłʼizh; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii łibáago dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łeeyiʼ chʼosh - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí łeeyiʼ chʼosh yaa halneʼ dooleeł. Łeeyiʼ chʼosh náánáłaʼígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí Chʼosh naatsʼǫǫdí Chʼosh biziiz dahólónígíí\nŁeeyiʼ chʼosh *\n(Niʼbichʼosh, Niʼ hachʼosh *)\nŁeeyiʼ chʼosh éí chʼosh naatsʼǫǫdí dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lumbricina" deiłníigo deiyózhí; áádóó éí 7,000 ałʼąą ádaatʼé. Łeeyiʼ chʼosh éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Niʼbichʼosh dóó niʼ hachʼosh daolyé ałdóʼ.\nŁeeyiʼ chʼosh bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh; 2–10di asdzoh[?] éí ádaníłnéez łeh; bijáád ádin, binááʼ ałdóʼ doo hólǫ́ǫ da. Łeezh dóó łeyiʼdi dííłdzid éí deiłchozh. Tłʼéeʼgo łeyiʼdi naaldeeh łeh.\nŁeyiʼ chʼosh éí łeezh yá yáʼádaatʼééh — łeyiʼdi chʼosh doo yitʼínii dahólónígíí deiłchozh, dóó tsé yázhí ńdeikʼááh.


Séigoʼ łitsooí - Wikiibíídiiya\nSéigoʼ łitsooí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Odontobuthus" deiłníigo deiyózhí. Séigoʼ łitsooí éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dahólǫ́; adóó éí 3 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí séigoʼ éí 2–3di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí łitso dóó łibáago ndaashchʼąąʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí (jaaʼabaní) - Wikiibíídiiya\nNaʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí (jaaʼabaní)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí yaa halneʼ dooleeł. Naʼastsʼǫǫsí yiltʼąąʼí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\njaaʼabaní bidághaaʼ hólónígíí\nDáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní\nBéésh Bichʼahii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní\nTó wónaanídę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí yázhí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ jaaʼabaní bílaʼ nineezígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí íiyisígíí\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ jaaʼabaní bikeeʼ áłtsʼísígíí\nNaʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí íiyisígíí\nJaaʼabaní bijáád nineezígíí\nJaaʼabaní bizábąąh dinilchíʼígíí\nJaaʼabaní yázhí dibéłchíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí ntsaaígíí\nÁhééháshį́į́hdę́ę́ʼ łóóʼ haalzheehii\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí\nJaaʼabaní bikeeʼ áłtsʼísígíí\nJaaʼabaní bitʼaʼ daʼítsaʼígíí\nNaʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí éí jaaʼabaní dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí dóó Hakʼaz Dineʼé Bikéyah, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis" deiłníigo deiyózhí. Naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí éí 128 ałʼąą ádaatʼé.\nNaʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí éí bitsʼíís dibéłchíʼí dóó bitʼaʼ dinilzhin łeh; áádóó éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii hadaalzheehgo ndaatʼá.


Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ditání yázhí - Wikiibíídiiya\nTsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ditání yázhí\nTsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ditání yázhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uroplectes olivaceus" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 2–2.3di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bijáád dóó bitseeʼ éí dadiłhił ałdóʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii dinilbáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otus brucei" deiłníigo dayózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii dinilbáhígíí éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí tsidiłdǫǫhii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; binááʼ éí łitso.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii dinilbáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí ntsxaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí ntsxaaígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí ntsxaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis equestris" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 13–20di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizábąąh éí diniltso łeh; binákʼee éí diłhił; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí ntsxaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsísʼná yiyání łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsísʼná yiyání łizhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsísʼná yiyání\n(Tsísʼná yildeełí łizhinígíí)\nTsísʼná yiyání łizhinígíí (éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí łizhinígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bizééʼ éí halchííʼ; bitéél éí dootłʼizhgo łikizh; bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin éí dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nTsísʼná yiyání łizhinígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.\nTsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bítááʼ łigaaígíí · Tsísʼná yiyání bítááʼ tsédídéhígíí · Tsísʼná yiyání bitéél dinilchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitéél halchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitseeʼ deeshgizhígíí · Tsísʼná yiyání bitseeʼ dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád halchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bitsiitʼáád łitsxooígíí · Tsísʼná yiyání bitsiiʼ dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ halchíʼígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ łigaaígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ łitsooígíí · Tsísʼná yiyání bizééʼ tsédídéhígíí · Tsísʼná yiyání chʼilgo dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání łichxíʼígíí · Tsísʼná yiyání łitsxo dóó dootłʼizhígíí · Tsísʼná yiyání łizhinígíí · Tsísʼná yiyání naashchʼąąʼígíí · Tsísʼná yiyání yázhí


Tsinyiʼ ńdiitsʼį́įhiiłbáí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ ńdiitsʼį́įhiiłbáí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prinia buchanani" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád dóó binághah éí yishtłizh; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinyiʼ ńdiitsʼį́įhiiłbáí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sporophila falcirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí diniltsxo dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.\nChʼil binááʼ yildeełí bitʼaʼ diłhiłígíí éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Biʼééʼ Łigaaí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaaí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii\nBiʼééʼ Łigaaí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii *\nBiʼééʼ Łigaaí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Caprimulgus indicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naakʼidoolwoshii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí łibá dóó łizhingo łikizh; bitseeʼ éí noodǫ́ǫ́z. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da. Bikąʼígíí éí bizééʼ łigai; baʼáádígíí éí bizééʼ łichííʼ.\nBiʼééʼ Łigaaí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bizééʼ łigaaígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachylepis affinis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\natsátsoh bitéél łigaaígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh bitéél łigaaígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquila spilogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–26di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai (dóó łizhingo łikizh łeh); bikeeʼ éí łitso.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsátsoh bitéél łigaaígíí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼał bikʼiiz dichʼízhí łitsxogo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bikʼiiz dichʼízhí łitsxogo łikizhígíí\nChʼał bikʼiiz dichʼízhí łitsxogo łikizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pulchrana picturata" (éí doodaiiʼ "Rana picturata") deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łitsxogo łikizh; bitéél éí dinilbá dóó łigaigo halkizh; bikʼiiz éí tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał bikʼiiz dichʼízhí łitsxogo łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh dichʼízhí bibid łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh dichʼízhí bibid łitsxooígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paramesotriton deloustali" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 5–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bibid éí łitsxo; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsxilghááh dichʼízhí bibid łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tábąąh chʼał bijáád nineezígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼał bijáád nineezígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Craugastor sabrinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh chʼał bijáád nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh yázhí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh yázhí diłhiłígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thylogale brunii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bibid dóó bizééʼ éí dinilgai.\nNahatʼeʼiitsoh yázhí diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\ndóó bitéél łigaaígíí\nTsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bitéél łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ramphastos tucanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai; binákʼee éí dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhiłgo łichííʼ dóó łitso dóó dootłʼizhgo naashchʼąąʼ.\nTsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bitéél łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Dlǫ́ʼiitsoh Danilínígíí - Wikiibíídiiya\nDlǫ́ʼiitsoh éí Daʼalghałígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi tádiin ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Viverridae" deiłníigo deiyózhí.\nDíí naaldlooshii éí tʼáá ałtso tó wónaaníidi dahiná (kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi éí ádaadin; Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi éí ałdóʼ doo dahólǫ́ǫ da), áádóó éí deesdoigi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼóó ahayóí. Ńléidi éí tsintahgi dóó ayóo ndahałtingi naakai; tłʼoh dóó lókʼaaʼ naazkaadgi éí dahólǫ́ ałdóʼ.\nDlǫ́ʼiitsoh éí bitsʼíís dóó bitseeʼ nineez łeh, áádóó éí 1–4di adéesʼeez[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalkizh, náánáłaʼ éí danéedǫ́ǫ́z.\nDlǫ́ʼiitsoh éí daʼałchozh dóó daʼalghałgo naakai. Nááná éí tłʼéeʼgo tsinlátah dóó nihookááʼ naakai, áádóó éí tʼáá sahdii naakai łeh.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dlǫ́ʼiitsoh dahólónígíí éí doo "Viverridae"-jí atah daaszoh da.\nNáshdóí Ndahalinígíí (Felidae) · Dlǫ́ʼiitsoh Danilínígíí (Viverridae) · Tééh łééchąąʼí (Hyaenidae)\nDlǫ́ʼii yił Aheedaałtʼéhígíí (Herpestidae) (diłhiłígíí · łibáhígíí · łichííʼígíí · łitsxooígíí · noodǫ́zígíí · áłtsʼózígíí · yázhí)\nDlǫ́tsʼósí (Galidiinae) (łichííʼígíí · łibáhígíí · noodǫ́zígíí)\nDlǫ́ʼiitsoh naalzheehígíí · Łeeyiʼ chʼosh haigédí · Náátsʼózídę́ę́ʼ dlǫ́tsʼósí łikizhígíí · Tsinlátahgi dlǫ́ʼii yázhí ·\nGólízhii Danilínígíí (Mephitidae) · Mąʼii Ndahalinígíí (Canidae) · Shash Danilínígíí (Ursidae) · Dlǫ́ʼii Ndahalinígíí (Mustelidae)\nTábąąstííntsoh Danilínígíí (Pinnipedia) · Mąʼii yił Ałhidanoolinígíí Yázhí (Procyonidae) · Tsinlátah shash łichíʼígíí


Níłtsą́goʼ / Wóódilníhii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí níłtsą́goʼ / wóódilníhii yaa halneʼ dooleeł. Ałʼąą chʼosh "Níłtsą́goʼ" daolyéhígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nNíłtsą́goʼ bideeʼ nineezígíí éí chéłchaaʼ dayikahjiʼ atah daasdzoh; Wóódilníhii jiní ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerambycidae" deiłníigo deiyózhí.\nDíí níłtsą́goʼ éí nahasdzáán bikáaʼgi 20,000go daatsʼí ałʼąą ádaatʼéego hólǫ́; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí tsin dóó chʼil nahalingo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí tsísʼnáłtsooí dóó wáláchííʼ ndahalin. Biyázhí éí niʼgóó dóó tsin bitáshtʼóózh yiyiʼ dahiná.\nNíłtsą́goʼ éí daʼałchozhgo naakai.\n^ Díí bízhiʼ éí 1912 yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos ályaaígíí bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ; éí naaltsoos bikáaʼgi éí kótʼéego akʼeʼeeshchį́: wŏ dĭlnĭˊhi [?]\nLast edited on 28 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2018, at 21:21


Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops borbonicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsʼíʼii ałchozhígíí - Wikiibíídiiya\nTsʼíʼii ałchozhígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cecidomyiidae" deiłníigo deiyózhí. Tsʼíʼii ałchozhígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 6,000 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–3 mm ádaníłtso; bitsʼíís dóó bijáád éí danineez. Łaʼ éí dadiłhił, náánáłaʼ éí łitsxo dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Chʼil bitʼąąʼ dóó bijeeh éí bichʼiyąʼ.


Tábąąsdísí bidaaʼ áłtsʼózígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísí bidaaʼ áłtsʼózígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallinago nobilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitsiitʼáád éí noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí ayóo nineez; binááʼ éí łizhin.\nTábąąsdísí bidaaʼ áłtsʼózígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ yaadaałbáhí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ yaadaałbáhí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ yaadaałbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepidopygia nana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bizééʼ éí halzhin; biyaadaaʼ éí łibá.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ yaadaałbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tsídii naʼatłʼoʼí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii naʼatłʼoʼí noodǫ́zígíí\nTsídii naʼatłʼoʼí noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Bidiltłish Shizhahí Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyah Yázhí Ałhidadiidzooígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ploceus manyar" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitéél éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bistiitʼáád éí łitso; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó biteéél łibá.\nTsídii naʼatłʼoʼí noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Tábąąh tsilhazésii - Wikiibíídiiya\nTábąąh tsilhazésii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼaałí léʼi bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus stolidus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí diłhiłgo łibá; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nTábąąh tsilhazésii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tééh hóyáanii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTééh hóyáanii yistłʼinígíí éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stenella frontalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh hóyáanii éí 5–7di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin dóó dilkǫǫh; bitéél éí łigai. Tsxį́įłgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.\nTééh hóyáanii yistłʼinígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.


Halgaiisdísí bitéél łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHalgaiisdísí bitéél łibáhígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thinocorus orbignyianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bikʼos éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai.\nHalgaiisdísí bitéél łibáhígíí éí chʼil binááʼ deildeełgo naakai.


Náátsʼózídę́ę́ʼ téél halchíʼí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ téél halchíʼí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ téél halchíʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus chrysolaus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís dinilzhin; bitéél éí halchííʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ téél halchíʼí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél dah dzíltsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél dah dzíltsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lorius chlorocercus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitéél dah dzíltso; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh dóó kʼíjíjin; bitsiitʼáád éí halzhin; biwos éí łigai; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél dah dzíltsooígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tsin bąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí Tsin bąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí\nTsin bąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łikizhígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dasia johnsinghi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łitso; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsin bąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Chʼoshtsoh dóó Chʼoshzhiin - Wikiibíídiiya\nChʼoshtsoh dóó Chʼoshzhiin\n(saad "Chʼoshzhiin" hasínítą́ą́ʼ)\nDíí naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí ndaʼałkaahíkʼehjí "Blattodea" daolyéhígíí yaa halneʼ dooleeł.\nChʼoshtsoh * dóó Chʼoshzhiin\nChʼoshtsoh dóó Chʼoshzhiin éí nahasdzáán bikáaʼgi 4,500go daatsʼí ałʼąą ádaatʼé; bílaʼashdlaʼii dabikin yiyiʼ chʼoshtsoh dahinánígíí éí tʼóó 30 ałʼąą ádaatʼée ndi. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Blattodea" deiłníigo dayózhí.\nWónikǫsí doo yitʼíinii\nChʼoshtsoh dóó Chʼoshzhiin dóó Tsinaʼayąʼii\nSéí dah daaskʼidtah chʼosh\nNaakaii náásééł bigaanézí\nNaakaii náásééł yázhí\nNaakaii náásééł bitʼaʼ ádinígíí\nChʼilátah naakaii náásééł\nTsinlátah naakaii náásééł\nNaakaii náásééł íiyisígíí\nNaakaii náásééł disxǫsígíí\nNaakaii náásééł nineezígíí\nNaakaii náásééł dootłʼizhígíí\nNaakaii náásééł áłtsʼózígíí\nChʼoshtsoh dóó Chʼoshzhiin éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hozhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin. Deesdoigi dóó Honeezílígi éí tʼóó ahayóí.\nChʼoshtsoh dóó Chʼoshzhiin éí tłʼéeʼgo ndaaldeeh łeh.\nBílaʼashdlaʼii dabikindi chʼoshtsoh dóó chʼoshzhiin dahólónígíí éí dibéłchíʼí dóó łizhingo ndaashchʼąąʼ łeh. Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi chʼoshtsoh dahinánígíí éí daaltso dóó dadootłʼizh ałdóʼ. Chʼoshtsoh dóó chʼoshzhiin bitsʼíís éí 0.5–1di asdzoh[?] áníłnéez łeh; deesdoigi chʼoshtsoh dóó chʼoshzhiin éí yéigo daantsxaa ndi: Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼoshtsoh łéiʼ éí 3.5di asdzoh[?] áníłtso.


Tseewoshí łibáhí bitʼaʼ diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí łibáhí bitʼaʼ diniltsxooígíí\nTseewoshí łibáhí bitʼaʼ diniltsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallaxis spixi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitsiitʼáád dóó bitʼaʼ éí diniltsxo; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTseewoshí łibáhí bitʼaʼ diniltsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼizhaazhiitsoh bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiitsoh bitéél łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdoides jardineii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitsiiʼ dóó bitéél éí łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiitsoh bitéél łikizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ayáásh nizhóonii bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh nizhóonii bitéél łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arses lorealis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitsiiyah dóó binághah éí łigai; binákʼee éí dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nAyáásh nizhóonii bitéél łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Tsídiiłbáhí bitsiiʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłbáhí bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peucaea ruficauda" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídiiłbáhí bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ bisóodi - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ bisóodi éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hadahóólįįd; dííshjį́į́góó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ʼ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Suidae" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ bisóodi éí 19 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naaldlooshii éí 3–6di adéesʼeez[?] áníłnéez łeh, áádóó éí chʼil bikétłʼóól dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nLast edited on 6 Yas Niłtʼees 2022, at 06:07


Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii bitéél diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii bitéél diniltsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phyllolais pulchella" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél dóó bizééʼ éí diniltsxo; bidaaʼ éí diłhił.\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii bitéél diniltsxooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ zahalchíʼii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Zahalchíʼii Zahalchíʼii diłhiłígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ zahalchíʼii diłhiłígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gluvia dorsalis" deiłníigo dayózhí. Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ zahalchíʼii diłhiłígíí éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí zahalchíʼii éí 0.5–1di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Wóónaalzheehí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nWóónaalzheehí diłhiłígíí éí wóónaalzheehí dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Reduviinae" deiłníigo dayózhí. Wóónaalzheehí diłhiłígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,000 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 8–22 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí tʼóó bíyó nteel, áádóó éí diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Chʼał bílaʼ dį́įʼii - Wikiibíídiiya\nChʼał bílaʼ dį́įʼii éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Didynamipus sjostedti" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Didynamipus"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼał éí 0.5–0.8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼbitéél éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nChʼał bílaʼ dį́įʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Hodíłchʼiltah naalnoodí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah naalnoodí ntsaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ameiva atrigularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił; binághah éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah naalnoodí ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsídii dághaaʼí bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bizééʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eubucco richardsoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bizééʼ éí łitso; bitéél éí diniltsxo; bítááʼ éí halchííʼ; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łitso.\nTsídii dághaaʼí bizééʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Łóóʼ Bigaan Dahólónígíí - Wikiibíídiiya\n(→ Chʼosh chʼééh digháhii dóó Chʼoshłóóʼ)\n(→ Chʼosh bitsʼaʼígíí)\nŁóóʼ bigaan neeznání íiyisígíí\nŁóóʼ bigaan neeznání nímazígíí\nŁóóʼ bigaan neeznání bitsʼinígíí\nŁóóʼ bigaan tseebíí bináátsohígíí\nŁóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí\nŁóóʼ bigaan tseebíí íiyisígíí\nŁóóʼ Bigaan Dahólónígíí éí tónteel biyiʼdi tʼéiyá dahólǫ́; tó ńlį́įdi dóó beʼekʼid biyiʼdi éí ádaadin. Díí naaldeehii éí 800 ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cephalopoda" deiłníigo deiyózhí.\nŁóóʼ Bigaan Dahólónígíí éí bitsʼíístsʼin ádaadin; łaʼ éí bitsʼaʼ dahólǫ́ǫ ndi. Binááʼ éí naaki, bigaan éí danineez. Bidaaʼ éí tsídii bidaaʼ nahalin.\nLast edited on 28 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2018, at 21:26


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyornis omissus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dóó diłhiłgo dootłʼizh; bitéél éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Daatsohí naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDaatsohí naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí\nDaatsohí naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saltatricula multicolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łibáago yishtłizh; binátsʼiin dóó bizééʼ éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łitso dóó ntsaa.\nDaatsohí naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dáághahii Dineʼé Bikéyahdi dóó Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lacerta bilineata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí yágo dootłʼizh łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Achʼíiʼyiʼ naatʼiʼí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAchʼíiʼyiʼ naatʼiʼí łichíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Táyiʼ naatʼiʼítsʼósí\nAchʼíiʼyiʼ naatʼiʼí łichíʼígíí éí táyiʼ naatʼiʼítsʼósí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ascaridida" deiłníigo deiyózhí. Achʼíiʼyiʼ naatʼiʼí łichíʼígíí éí naaldlooshii dóó łóóʼ bichʼííʼ yiyiʼdi dahiná.\nDíí chʼosh éí bitsʼíís nineez. Bijáád éí ádin. Binááʼ ałdóʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.\nAchʼííʼ biyaʼ áłtsʼózígíí · Achʼíiʼyiʼ naatʼiʼí łichíʼígíí · Achʼíiʼyiʼ naatʼiʼítsʼósí · Łeeyiʼ naatʼiʼítsʼósí · Łóóʼ bichʼíiʼyiʼ naatʼiʼítsʼósí · Táyiʼ naatʼiʼí nástasígíí · Táyiʼ naatʼiʼítsʼósí bizágí níyizígíí · Táyiʼ naatʼiʼítsʼósí bizééʼ heetsʼózí


Tsinyiʼ bisii bitéél halkizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ bisii bitéél halkizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Catharus maculatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí łizhin; bizééʼ dóó bitéél éí łitsxo dóó diłhiłgo halkizh; bidaaʼ éí łichííʼ.\nTsinyiʼ bisii bitéél halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bolbolii binághah dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii binághah dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemixos castanonotus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binághah éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halzhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii binághah dibéłchíʼígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał ntsaaígíí\ndahoditłééʼgóó chʼał ntsaaígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał ntsaaígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnodynastes dumerilii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Nátʼostsoh - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí nátʼostsoh yaa halneʼ dooleeł. Bįįh yiljaaʼí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\n(Bįįh yiljaaʼí) *\nNátʼostsoh éí tó honaʼnídę́ę́ʼ chʼil átʼé, áko ndi dííjį́į́góó éí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi sikaad ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Verbascum thapsus" deiłníigo dayózhí. Díí chʼil éí 6.5 adéesʼééz yaʼííʼáa łeh.


Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Darevskia portschinskii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiishzhiin - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiishzhiin éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus merula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí łitso.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiishzhiin éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:15


Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí bidaaʼ łitsooígíí\ntsídiidaantsxaaí bidaaʼ łitsooígíí\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii bichʼahtsohí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tockus leucomelas" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 19–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitéél éí dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bitseeʼ dóó bitsiitʼáád dóó binághah éí łizhin; bidaaʼ éí łitso dóó tʼóó bíyó shiyish.\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí bidaaʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ (hashkʼaan dijéʼé da) dóó dzidzé deiłchozh.


Tsídiidaashiyishí łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaashiyishí łigaaígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eudocimus albus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–30di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; binákʼee dóó bidaaʼ éí łichííʼ.\nTsídiidaashiyishí łigaaígíí éí chʼosh deildeeł, dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin biwos łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin biwos łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin biwos łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachyphonus luctuosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; biwos éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin biwos łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał niłtólí - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał niłtólí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał niłtólí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Dibénééz Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyalinobatrachium pellucidum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–0.9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binááʼ éí diniltso.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał niłtólí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Zahalániiłkizhí bidaaʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nZahalániiłkizhí bidaaʼ nineezígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Toxostoma longirostre" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél dóó bizééʼ éí łigai dóó dinilzhingo łikizh; bidaaʼ éí łizhin.\nZahalániiłkizhí bidaaʼ nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé dóó chʼil binááʼ deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ nákʼehnáʼijiní - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ nákʼehnáʼijiní éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááh dóó Eʼeʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sitta krueperi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitéél éí halchííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí dootłʼizhgo łibá; bítááʼ dóó binákʼee éí halzhin; bináyaah éí łigai łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ nákʼehnáʼijiní éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł — shį́įgo éí chʼosh yildeeł, haigo éí tʼóó chʼil binááʼ (neeshchʼíiʼ da) yildeeł łeh.


Chʼil bijeeh yidlání bitéél łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bitéél łitsxooígíí\nChʼil bijeeh yidlání bitéél łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthobaphes violacea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitłʼaaʼ dóó bitéél éí łitsxo; bitéél éí yágo naʼítłʼizh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łikizh.\nChʼil bijeeh yidlání bitéél łitsxooígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Bįįh Yildeeʼí Bikooh (Ahééháshį́į́h Hahoodzo) - Wikiibíídiiya\nBįįh Yildeeʼí Bikooh (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Bįįh Yildeeʼí Bikooh (Ahééháshį́į́h Hahoodzo) yaa halneʼ dooleeł. Bįįh Yildeeʼí Bikooh ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nBįįh Yildeeʼí Bikooh *\nBįįh Yildeeʼí Bikooh éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nBįįh Yildeeʼí Bikooh éí 8.0 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 6,362 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nBįįh Yildeeʼí Bikooh éí 33°58′29″ NHK dóó 116°58′13″ EʼE-gi bił hazʼą́. Bįįh Yildeeʼí Bikooh éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,821 adéesʼeez.GNIS


Naʼashjéʼii yilzhólígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii yilzhólígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eresidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii yilzhólígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah; adóó éí 100 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 6–16 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí nímaz. Bikąʼígíí éí łichííʼ dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ łeh; baʼáádígíí éí tʼóó dadiłhił. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Lókʼaʼchʼégai - Wikiibíídiiya\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Samuel Yazzie\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Philip Sandoval, Jr.\nNaaltsoos Ííłʼíní: Mary Ann Leonard\nLókʼaʼchʼégai (éí doodaiiʼ Lókʼaʼjígai) éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Chʼíńlį́ Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́. Shį́į́kʼeh bitłʼáahdi éí siʼą́.\nLókʼaʼchʼégai éí 22 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 1,701 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nLókʼaʼchʼégai éí 36°25′7″ NHK dóó 109°14′11″ EʼE-gi bił hazʼą́. Lókʼaʼchʼégai éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,550 adéesʼeez.GNIS\nLókʼaʼchʼégaigi éí óltaʼ naakigo sinil; díí éí Lukachukai Pre-School dóó Lukachukai BIA School wolyé.\nLókʼaʼchʼégaidi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tsísʼná bitsiitʼáhí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí Chʼosh łahgo ádaanéhígíí Tsísʼná dóó Wáláchííʼ\nTsísʼná bitsiitʼáhí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bethylidae" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼná éí nahasdzáán bikáaʼgi 2,000 ałʼąą ádaatʼé.\nTsísʼná bitsiitʼáhí éí 2–10 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí diłhił dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh. Łaʼ éí bitʼaʼ hólǫ́, náánáłaʼ éí bitʼaʼ ádin. Chʼosh yázhí dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ.\nTsísʼná dóó Wáláchííʼ\nChʼoshtsoh bitsísʼná · Tó wónaanídę́ę́ʼ tsísʼná · Tsísʼná atʼąąʼ nehelgéshé · Tsísʼná bideenézí · Tsísʼná bitsiitʼáhí · Tsísʼná bizǫ́ǫ́z ádinígíí · Tsísʼná diłhiłígíí · Tsísʼná diʼilígíí · Tsísʼná disxǫsígíí · Tsísʼná dootłʼizhí · Tsísʼnáłbáhí · Tsísʼná naʼageedígíí · Tsísʼná nahashchʼidígíí · Tsísʼnátsoh · Tsísʼnátsoh diłhiłígíí · Tsísʼnáyázhí\nSéí tsísʼnáłtsooí · Tsísʼnáłtsooí áłtsʼózígíí · Tsísʼnáłtsooí bideeʼ ditání · Tsísʼnáłtsooí diłhiłígíí · Tsísʼnáłtsooí nahashchʼidígíí · Tsísʼnáłtsooí tádídíín yiyánígíí · Tsísʼnáłtsooí yázhí\nJáád neishoodí bikʼosnézí · Jáád neishoodíchilí diłhiłígíí · Jáád neishoodízhiin · Jáád neishoodí naʼashjéʼii haalzheehígíí · Jáád neishoodítʼą́ʼí yázhí · Jáád neishoodítsʼóóz · Jáád neishoodítsʼóóz yázhí\nChéłchaaʼ biyázhí haalzheehii · Naʼazǫ́ǫzii · Tsísʼnánééz bitʼaʼ diłhiłígíí · Tsísʼnázhiin yázhí · Tsiiheetsʼózí · Wóóneeshchʼįįdii biyaʼ\nWáláchííʼ · Wálázhiní · Wálázhinítsoh · Wálázhiníyázhí


“Iʼííʼą́ągo… naadiin łaʼgóó yoołkáałgo Biniʼantʼą́ą́tsoh yiziłgo … yéigo joobaʼ dóó tʼáá aaníí íinisingo Diyin God Ayóó Átʼéii bichʼįʼ sodiszin.…\n“Diyin God bichʼįʼ sodiszingo, adinídíín hooleełgo wónáásdóó ałnéʼéʼaah biláahgi átʼéego adinídíín silį́į́ʼ, tʼáá hooshchʼįʼ ayóó ájítʼéii léiʼ shitsáskʼeh bíighahgi hojizlį́į́ʼ, doo niʼgi nikídeesʼeezgóó, níłchʼi yiyiʼ dasizį́.\n“Ééʼ tsʼídá nizhónígo łigai léiʼ yiiʼ sitį́. Nahasdzáán bikáaʼgi díigi átʼéego łigaiígíí tʼah doo łaʼ yiistséeh da; dóó nahasdzáán bikáaʼgi kótʼéego tsʼídá nizhónígo łigai dóó bitsʼádiʼńlíidgo tsʼídá doo łaʼ hodooleeł da nisin. Bílaʼ, doo bigaan ałdóʼ tʼįįhdígo bílátsíín biláahgo doo bikʼeʼéstiʼí da; bikeeʼ, dóó bijáád ałdóʼ tʼįįhdígo bikétsíín biláahgo doo bikʼeʼéstiʼ da. Bitsiitsʼiin dóó bikʼos ałdóʼ doo bikʼeʼéstiʼ da. Ééʼ danineezígíí tʼéí yiiʼ sitį́, ąą átʼéego, biyid yiiłtsą́.\n“Doo éí beʼééʼ tʼéiyá tʼáá íiyisíí łigai da, bitsʼíís tʼáá átʼé ałdóʼ doo baa hojoolneʼ átʼéego ayóó átʼé, dóó biniiʼ éí nʼdiilchʼilgo ińʼdíldlaʼígíí bił aheełtʼé. Hooghan góneʼ tʼáá íiyisíí adinídíín, ákondi sizínígíí binaagóó aláahgo bitsʼádiʼńdíín. Tʼóó áłtsé hołtsánę́ędą́ą́ʼ, násdzid ńtʼę́ę́ʼ; ákondi násdzidę́ę tʼáá áko nahjįʼ kódzaa.\n“Shízhiʼ yee shíizhiʼ, áádóó Diyin God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ naalʼaʼii nishłį́įgo nichʼįʼ ashiʼdoolʼaʼ shidííniid, dóó Moroni wolyéego; Diyin God naanish bá ádeeshłíiłgo; dóó nihookááʼ dineʼé, dah deíkáahgo, ahidaʼdiilchíín dóó saad aheełtʼé bił nahazʼą́ bitahgóó, shízhiʼ yáʼátʼéehgo baa haʼniih dóó doo bił yáʼáshǫ́ǫ da dooleeł; éí doodago bílaʼashdlaʼii bitahgóó yáʼátʼééh dóó doo yáʼáshǫ́ǫ́góó baa yáʼátiʼ dooleeł.\n“Naaltsoos léiʼ łeeyiʼ siʼą́ shidííniid, béésh óola tʼą́hí ályaago bikʼi naʼasdzo, díí kéyah yikááʼ kéédahatʼínę́ę, dóó háádę́ę́ʼ yíkahígíí bikááʼ yaa halneʼ. Tʼáá ałtso hoolʼáágóó Jesus Christ Binaʼnitin ałdóʼ biyiʼ dííniid, Yisdáʼiiníiłii ałkʼidą́ą́ʼ kéédahatʼínę́ę yichʼįʼ kóyiilaa yę́ęgi átʼéego.\n“Áádóó tsé naaki béésh łigai binázʼáago—dóó éí tsé, ayidgi dah siʼánígíí beʼestłʼǫ́ǫgo, Urim dóó Thummim wolyéego bee hadítʼé—béésh tʼą́hí bił łeeyiʼ sinil; dóó tʼáá háiida díí tsé bee hólǫ́ǫ́góó dóó choyoołʼį́įgo ałkʼidą́ą́ʼ diné Ééhózin Yaa Halneʼii deiłníí ńtʼę́ę́ʼ; dóó Diyin God díí tséhígíí bee béésh óolaa tʼą́hí bilagáanaa bizaadkʼehjí ádoolnííł biniiyé hashtʼeyiilaa.\n“Ánááshiłní, béésh óola tʼą́hí yaa yááłtiʼę́ę sheiníʼą́ągo—shaa dootʼáałjįʼ tʼah doo baa hoolzhíish da—doo éí háiida bichʼįʼ ííshjání ádeeshłíił da; áádóó ayidgi dasiʼáanii Urim dóó Thummim biłgo ałdóʼ; bił ííshją́ą́ ádíílííł shidiʼdooʼniiłígíí tʼéiyá; ákwíisdzaago éí shidiʼyoolyééł. Béésh óola tʼą́hí yee shichʼįʼ yáłtiʼgo, shíniʼ bił áhoodzaago béésh óola tʼą́hí łeeyiʼ sinilígíí yiiłtsą́, dóó éí tʼáá íiyisíí yitʼį́ dóó tʼáá báhátʼáádígíí biniinaa áadi níyáago hazʼánígi bééhosésįįd.\n“Díí ałtso disétsʼą́ąʼgo, hooghan góneʼ adinídínígíí bichʼįʼ yáshtiʼígíí binaagóó tʼéiyá tʼáadoo hodíínaʼí silį́į́ʼ, áádóó tʼáá ałchʼįʼ kwáániiłgo, wónáásdóó hooghan góneʼ chahałheeł náhásdlį́į́ʼ, tʼáá hazhóʼó hanaagóó tʼéiyá, áádóó tʼáá hooshchʼįʼ yáʼąąsh ąą kódzaa, dóó ákódei ííyáago áajįʼ ájísdįįd, áádóó hooghan góneʼ tʼah doo yáʼąąshdę́ę́ʼ adinídíín haleehę́ęgi átʼé násdlį́į́ʼ.\n“Haashį́į́ yitʼéego shił áhoodzaaígíí hazhóʼó baa ntséskeesgo sétį́, dóó naalʼaʼii doo łaʼ kótʼéego shił halneʼ da ńtʼę́ęʼgo tʼáá íiyisíí baa ntséskees; tʼáá íiyisíí ntséskeesgo, hooghan góneʼ anááʼdoodlałgo tʼáá hooshchʼįʼ baa ákonáániisdzįįh, dóó tʼáadoo hodíinaʼí shił nahalingo, tʼáá éí yáʼąąshdę́ę́ʼ naalʼaʼii tʼah ńtʼę́ę́ʼ shitsáskʼeh bíighahgi náánásdzį́.\n“Ayánááʼniiłtiʼ, dóó áłtséédą́ą́ʼ níyáago yee haadzíʼę́ę yee hanáánáádzííʼ; tsʼídá doo łahgo átʼéego; ałtso yááłtiʼgo, nahasdzáán bikáaʼgi yéigo ánihwiitʼaah yee shił nááhoolneʼ, dichin, daʼahijigą́, dóó naałniihii bee hodoochxǫǫł; dóó díí tʼáá naʼńleʼdii nahasdzáán bikáaʼgi nahwiitʼaah éí kʼad óchíłígíí biyiʼ áhodoonííł. Tʼáadoo leʼé ałtso yaa hoolneʼgo, áłtséédą́ą́ʼ ádzaa yę́ęgi átʼéego dah nínáádiidzá.\n“Ákweʼé hoolzhishgo, shíniʼ tʼáá íiyisíí biʼdíisnáaʼgo biniinaa, doo bił nisingóó áshiilaa, áádóó yiiłtsą́ dóó disétsʼą́ʼígíí tʼáá íiyisíí shiyaa hodeesyizgo sétį́. Shitsáskʼeh bíighahgi tʼáá éí naalʼaʼii náánásdzį́įgo bikʼee náádeesyiz, dóó tʼáadoo leʼé áłtséédą́ą́ʼ yaa hoolneʼę́ę náádisétsʼą́ą́ʼ éí doodago yaa nááhoolneʼ áádóó baa áháshyą́ą dooleełígíí shił chʼíiníʼą́, Satan beʼiiníziinii nínítáahgo ninaalnish dooleeł shidííniid (Shizhéʼé baghan hazʼáanii doo daʼatʼínígíí biniinaa), béésh óola tʼą́hí ńdiitʼą́ągo bee ashtʼį́į dooleeł shóʼníigo. Díí éí doo ádíílíił da shidííniid, Diyin God bee baa haʼniih dooleełgo tʼéiyá biniiyé béésh óola tʼą́hí naa dootʼááł shidííniid, áádóó Bisodizin bá hooghan bił nahazʼą́ą dooleełgo tʼéiyá bíká áshtʼį́į dooleeł nááná łaʼ éí dooda; doo kótʼéégóó éí doo shaa dootʼáał da.\n“Táadi shaa níyá dóó bikʼijįʼ, áłtséédą́ą́ʼ yę́ęgi átʼéego yáʼąąsh gódei nínáánádzá, dóó haashį́į́ yitʼéego shił áhoodzaaígíí yéigo baa ntsínáánáskeesgo ánááshiidlaa; yáʼąąshdę́ę́ʼ naalʼaʼii táadi náádzá azlį́į́ʼ dóó tʼáá áko, naʼahóóhai ádííniid, dóó jį́įjįʼ ahoolzhiizhgo baa ákoniizį́į́ʼ, áko ałchʼįʼ yéiiltiʼgo tłʼééʼ bíighah azlį́į́ʼ lá.\n“Áádóó bikʼijįʼ shitsáskʼehdóó ńdiishʼnaʼ, dóó, naanish ánáshʼįįh yę́ęgo dah diiyá; ákondi, naashnish ánáshʼįįh yę́ę baa ńdiisdzáago, sheʼedziilii tʼáá íiyisíí chʼééh deeyáago ndeeshnish yę́ę doo bíighahgóó baa ákoniizį́į́ʼ. Shizhéʼé, shíighahgi yilnishgo, haashį́į́ nishtʼéego yaa ákoniizį́į́ʼ, dóó hoghangóó nídídááh shidííniid. Kin siʼą́ą́góó ńdeeshdááł nisingo dah diiyá; ákondi dáʼákʼeh dóó tłʼóóʼjígo anítʼiʼ báhátis yishááh ńtʼę́ę́ʼ; tʼáá ałtsojįʼ doo shidziil da sélį́į́ʼ, dóó niʼjįʼ doo shidziilgo íítłizh, dóó nízaadjįʼ shił chʼaa hazlį́į́ʼ.\n“Tsʼídá áłtsé tʼáadoo leʼé bénáshniihígíí éí łaʼ shijózhíigo, shichʼįʼ yájíłtiʼ. Dego déeʼį́į́ʼ, dóó tʼáá éí naalʼaʼí yę́ę shitsiitsʼiinjígo wódahgo dah sizį́, adinídíín binázʼáago áłtséédą́ą́ʼ átʼéhę́ęgi átʼéego, áádóó áłtsé tłʼę́ę́dą́ą́ʼ yee shił hoolneʼę́ę yee shił nááhoolneʼ, dóó nizhéʼé bichʼįʼ díínááł dóó nił áhoodzaa yę́ę dóó beehazʼáanii naaheesyá yę́ę bee bił hodíílnih shidííniid.\n“Bikʼeh hóółʼįįd; dáʼákʼehgi shizhéʼé baa nánísdzá, dóó tʼáá ałtso shił áhoodzaa yę́ę bee bił hweeshneʼ. Diyin God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ nił áhoodzaa lá shidííniid, dóó naalʼaʼii yee nił hoolneʼígíí bikʼehgo ádíílííł shidííniid. Dáʼákʼehdóó dah diiyá, dóó naalʼaʼii béésh óola tʼą́hí łeeyiʼ sinil dííniid yę́ęgo níyá; dóó tʼáá íiyisíí yitʼį́įgo shił áhoodzaaígíí biniinaa, áadi níyáago doo nanitłʼahgóó bikʼíníyá.\n“Manchestergi kin sinil, dóó Ontario hahoodzohgi, dóó New York ntsaago hahoodzoh binaashiigi, ntsaago dóó aláahdi nineezgo dah yiskʼid. Dah yiskʼid eʼeʼaah bąąhjígo, kʼasdą́ą́ʼ bílátahdi, tsé ntsaa léiʼ biyaagi, béésh óola tʼą́hí siʼą́, tsé tsitsʼaaʼ ályaago biyiʼgi. Díí tséhígíí bikááʼdę́ę́ʼ ałníiʼgi ditą́ dóó nímaz, dóó bibąąhjígo áłtʼą́ʼí, áko ałníiʼgi tʼéiyá yitʼį́, ákondi bibąąh gónaa éí łeezh bikʼi shijaaʼ.\n“Łeezh nahjįʼ íishłaago, tsin łaʼ ńdiitą́, éí tsé biyaa íítsih, dóó de íishłaa. Biiʼ dééʼį́į́ʼ, dóó béésh óola tʼą́hí, Urim dóó Thummim, dóó béésh ééʼ, naalʼaʼii yaa hoolneʼę́ę yiiłtsą́. Tsitsʼaaʼ biiʼaznilígíí tsé nádleehí biyiʼ tsé ałhąąh naheesnil nahalingo bee ályaa. Tsitsʼaaʼ bitłʼáahdi tsé naaki sinil, dóó bikáaʼgi béésh óola tʼą́hí dóó tʼáadoo leʼé łaʼígíí bił sinil.\n“Haashnííł ńtʼę́ę́ʼ, naalʼaʼii dooda shidííniid, dóó baa náhodoonihígíí tʼah doo baa hoolzhíish da nááshiʼdooʼniid, dį́į́ʼ nááhaigo índa shiʼdooʼniid, ákondi tsʼídá tʼááłáʼí nááhai azlį́įʼgo éí kweʼé hazʼą́ąjįʼ ńdíídááł shidííniid, dóó áadi baa deeshááł, dóó tʼáá ákóshtʼį́įgo béésh óola tʼą́hí shaa dootʼáałjįʼ ahodoolzhish shidííniid.\n“Bee shił hóóneʼę́ę, bikʼehgo, ałtso nínáhahgo náshdááh, dóó tʼáá éí naalʼaʼii néistsééh, dóó naʼnitin dóó bééhózinii shaa yiléehgo baa náshdááh, Bóhólníihii haʼátʼíí yaa ndoogaałígíí, dóó bił hazʼánígíí haitʼáo dóó haitʼéego akéeʼdi deiyoołkáałgo ádoolníłígíí.\n“Índa béésh óola tʼą́hí, Urim dóó Thummim, dóó béésh ééʼ hadooʼniłjįʼ ayííłką́. Biniʼantʼą́ą́tsohgi yiziłígíí naadiin–naakigóó yoołkáałgo, tʼááłáʼídi mííl dóó baʼaan tseebíidi neeznádiin dóó baʼaan naadiin–tsostsʼidgóó yihahgo, nínáánááhai bikʼeh łeeyiʼ sinil yę́ęgi xii nínáánísdzáago, tʼáá éí naalʼaʼii sheiníʼą́ kóshiłníigo: Baa áhólyą́ą doo; tʼáá naʼńleʼdii naashʼáago shitsʼą́ą́ʼ ńdiitʼą́ągo, éí doodago tʼáá ádzaagi átʼéego naashʼáago, tʼóó nahjįʼ kóshidiʼdoolnííł; ákondi tʼáá ałtso bee hadíníshtʼéhígíí bee baa áháshyą́ągo, naalʼaʼii yíká nádzáajįʼ baa áháshyą́ągo, éí baa áháyą́ą doo.\n“Haʼátʼíí biniiyé tʼáá íiyisíí baa áhólyą́ shiʼdooʼniidígíí shił bééhoozin, dóó naalʼaʼii haʼátʼíí biniiyé tʼáadooleʼé ádíílííł shiʼdooʼniid yę́ę íishłaago, shaa ńdoodááł dóó nínéididootʼáłígíí shił bééhoozin. Tʼáá áko diné díí naashʼáhígíí bił béédahoozingo, ląʼída tʼáadoo leʼé bee shighaʼdootʼáłígíí chodayoosʼįįd. Tʼáá ałtso bee aghaʼdooniłgo baa ntsíháskézígíí choozʼįįd. Achʼįʼ nahwiiʼnánígíí tʼóó tsíkʼeh dóó tʼóó tsé ádin silį́į́ʼ, dóó ląʼída diné shighadeidootʼáałgo áłahjįʼ hadashisííd. Ndi Diyin God bibee ééhózinii binahjįʼ, baa áháshyą́ągo shílákʼee siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ, ádíílííł shiʼdooʼniid yę́ę ałtso íishłaago índa. Yee nahoníʼánę́ę bikʼehgo, á naalʼaʼii yíká nádzá, dóó baa níʼą́; dóó díí jį́įjįʼ yaa áhályą́, Tʼą́ą́tsoh yiziłígíí naakigóó yoołkáałgo, tʼááłáʼídi mííl dóó baʼaan tseebíidi neeznádiin dóó baʼaan tádiin dóó baʼaan tseebíigo yihahgo.”\nDíí tʼáá ałtso naʼasdzooígíí, Joseph Smith—History, Pearl of Great Price wolyéhígíí biyiʼ, dóó History of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, naaltsoos 1, dóó óltaʼ 1 dóó 6jįʼ.\nAłkʼidą́ą́ʼ naʼasdzooígíí nahasdzáán biyiʼdóó haatʼą́ diné hanááhaaskai yę́ę binééʼ yádaałtiʼ nahalingo. Dóó Diyin God bibee aʼiilyéii dóó bibee adziilii bee tʼáá aaníí átʼé níigooígíí bee díí jį́įdi saadígíí bee ályaa, tsʼídá áłtsé bilagáanaa bizaadkʼehjí naaltsoos ályaago nihookááʼ dineʼé bichʼįʼ kólyaa 1830 yihahą́ądą́ą́ʼ The Book of Mormon wolyéego.


Téél halbáhí bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus subalaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halbá; bizééʼ éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łitso.\nTéél halbáhí bidaaʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hasbídí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídí yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikááʼgi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zenaida galapagoensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; binákʼee éí dah dzilgai. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nHasbídí yistłʼinígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tónteel zhį́ʼii bikʼos łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel zhį́ʼii bikʼos łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leucocarbo atriceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 28–30di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bikʼos éí łigai; binááʼ éí dootłʼizh; bikʼos éí nineez; bijáád dóó bikeeʼ éí dinilchííʼ.\nTónteel zhį́ʼii bikʼos łigaaígíí éí łóóʼ hadaalzheehgo ndaatʼá.