Tʼáásh Aaníí Tʼóó Baaʼihgo Nihił Hodeeyá?\nBíhwiidooʼáłígíí 20: Doo Hoyoochʼíid Da\nREAD IN Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bislama Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Cibemba Croatian Czech Danish Diné Bizaad Dutch Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish French Georgian German Greek Gujarati Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kannada Kazakh Kikaonde Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kongo Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Lingala Lithuanian Luganda Luvale Macedonian Macua Malagasy Malayalam Maltese Marathi Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Nepali Norwegian Oromo Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Portuguese Punjabi Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tshwa Tsonga Turkish Twi Ukrainian Urdu Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zulu\nÍIYISÍÍ BAA HODOONIHII | TʼÁÁSH AANÍÍ TʼÓÓ BAAʼIHGO NIHIŁ HODEEYÁ?\nJANUARY 2017 biiʼ ndaʼałkaahii éí nihookáaʼgi nihodoogáałjįʼ bichʼįʼ hoolzhish daaní. Nihodoogááł bichʼįʼ hoolzhishgo éí náʼoolkiłí nahalin, “Ayóó Áhodooníiłgo Bichʼįʼ Oolkił” * yee dayózhí. (Footnote níníłʼı̨́.) Tłʼéʼííłníiʼgo oolkił, áajįʼ nihodoogááł daaní. January 2017go 30 seconds náásjigo ándayiidlaa. Kʼad naakidóó nááʼáłníiʼjįʼ dah alzhin, tłʼéʼííłníiʼgo bichʼįʼ oolkił. Díí ndaʼałkaahii nihodoogááł kodę́ę́ʼ bichʼįʼ hoolzhish daaní!\nNdaʼałkaahii 2018 yihahgo ałhínáánéiikaigo nihodoogááł kodę́ę́ʼ bichʼįʼ hoolzhish yaa nináádeidootʼįįł. Ayóó Áhodooníiłgo Bichʼįʼ Oolkiłígíí, éísh nihodoogááł kodę́ę́ʼ bichʼįʼ hoolzhish ííshjání íidoolííł? Haitʼéego baa nitsíníkees? Tʼóósh baaʼihgo nihił hodeeyá? Díí naʼídíkidígíí yéigo nanitłʼah shı̨́ı̨́ nínízin. Ndaʼałkaahii díí nihodoogááłígíí doo bił ałghaʼdaʼditʼáah da. Diné tʼóó ahayóigo doo kodę́ę́ʼ hoolzhishgóó yaa nitsídaakees.\nMííl ánéelą́ąʼgo, nihá yáʼáhootʼéehgo áhodoonííł bichʼįʼ yoołkáałgo dayoodlą́. Łaʼ ádaaníigo, nahasdzáán hoolʼáágóó siʼą́ągo, bílaʼashdlaʼii bikááʼ kéédahatʼı̨́į doo. Éí nihichʼįʼ ííshjání íidoolíiłgo átʼé. Áádóó anáádadiʼní, niheʼiinaʼ yáʼátʼééh nídadoodleeł. Díísh tʼáá aaníí deiniidlą́? Tʼáásh aaníí tʼóó baaʼihgo nihił hodeeyá?\n^ par. 3 Ndaʼałkaahii éí bilagáana kʼehjí “The Doomsday Clock” deiłní.\n“Diné tʼáá náhwiistʼáán ńtʼééʼ díí bił béédahozin, “Ayóó Áhodooníiłgo Bichʼįʼ Oolkił”. Bílaʼashdlaʼii nahasdzáán dayííłchǫʼígíí bichʼįʼ hoolzhish ííshjání íidoolííł. Ayóó átʼée bee naʼatseedii éí bádahádzidígíí łaʼ ádaatʼé. Ndi bílaʼashdlaʼii éí nahasdzáán bee doołchxǫǫł ádayiilaaígíí nidaałniihgo yee bąą dahooʼaah, dóó computer systems yee dahoołʼaah. Azhą́ díí diné yee áká adadoolwoł ndi, tʼááłáhídi daʼasiihgo nahasdzáán yidoołchxǫǫł dóó diné ląʼígo atíidoolííł.”—Bulletin of the Atomic Scientists.


Yaadaałgaii binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nYaadaałgaii binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ramphocelus nigrogularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; binákʼee dóó binághah dóó bitʼaʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił dóó łigai.\nYaadaałgaii binákʼee halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tsinlátah naałʼaashii - Wikiibíídiiya\nNaałʼaashii łibáhí bikétłʼááh dadinilchíʼígíí\nNaałʼaashii dibéłchíʼí bikétłʼááh dadinilchíʼígíí\nTsinlátah naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí\nNaakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah naałʼaashii\nTółáníinii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah naałʼaashii dinilbáhígíí\nDahchʼiltah naałʼaashii diłhiłígíí\nTsinlátah naałʼaashii łitsxooígíí\nTsinlátah naałʼaashii éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aviculariinae" deiłníigo deiyózhí. Tsinlátah naałʼaashii éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́.\nDíí naałʼaashii éí 2–5di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh. Bijáád éí ayóo daditłʼo. Łaʼ éí tsinlátah dahiná, náánáłʼa éí niʼgóó naakai. Chʼosh dóó naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ.


Hodíłchʼiltah tsilhazésii - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah tsilhazésii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus nuttingi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bitéél éí dinilgai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah tsilhazésii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhí niłhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhí niłhinígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tiliqua multifasciata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 14–18di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó łibáago noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí dinilgai; binákʼee éí halzhin; bitsooʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bitseeʼ éí deekį́; binááʼ éí łichííʼ.\nNaʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhí niłhinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał binághah dah dzítsooígíí - Wikiibíídiiya\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał binághah dah dzítsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynobatrachus acridoides" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí dah dzítso; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał binághah dah dzítsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsétah tiníléítsoh niłhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsétah tiníléítsoh niłhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus kingorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 15–20di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó dinilbáago yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsétah tiníléítsoh niłhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\ntábąąh chʼééh digháhii noodǫ́zígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii noodǫ́zígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Batagur dhongoka" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí diłhił dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii noodǫ́zígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Wóláchííʼ deiníłʼíní - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ deiníłʼíní éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corythopis" deiłníigo dayózhí. Wóláchííʼ deiníłʼíní éí naaki ałʼąą átʼé.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigai dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nWóláchííʼ deiníłʼíní éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsįįłkaałii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsįįłkaałii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocopos himalayensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; biwos dóó binághah dóó bitseeʼ éí łizhin; bitsiitʼáád dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsįįłkaałii éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh éí deidlą́ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łichíʼígíí\ntsídii yáłtiʼí łichíʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łichíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ara macao" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 31–32di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ éí łitso dóó dootłʼizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łigai dóó łizhin (biyaadaaʼ) dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łichíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí yaa halneʼ dooleeł. Náátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí dóó tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptodeira" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí éí 14 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tłʼiish éí 20–40di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsxilghááh deilghał łeh.


Iichʼąhii disxǫsgo yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nIichʼąhii disxǫsgo yistłʼinígíí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Choreutidae" deiłníigo deiyózhí. Iichʼąhii disxǫsgo yistłʼinígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 400 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí iichʼąhii éí 5–20 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh; bitʼaʼ éí łibá dóó diłhiłgo yistłʼin. Chʼilátah hózhóón bikáaʼgi éí dahináa łeh. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Tónteel tsídiitsoh binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel tsídiitsoh binákʼee halzhinígíí\nTónteel tsídiitsoh binákʼee halzhinígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoebastria immutabilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 30–32di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí kʼídzíbá.\nTónteel tsídiitsoh binákʼee halzhinígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nhasbídí bitéél łitsooígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitéél łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallicolumba rufigula" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai dóó łitso; bítááʼ éí łitsxo. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitéél łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.


Tábąąh tseełchiiʼí bitsiitʼáád łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh tseełchiiʼí bitsiitʼáád łigaaígíí\nTábąąh tseełchiiʼí bitsiitʼáád łigaaígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus bicolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitseeʼ dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bitsiitʼáád éí łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTábąąh tseełchiiʼí bitsiitʼáád łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Kéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼiish bináátsohígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼiish bináátsohígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptophis coeruleodorsus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 40–60di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bibid dóó bitłʼaaʼ éí łigai.\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼiish bináátsohígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí yilghał łeh.


Naashgalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh - Wikiibíídiiya\nNaashgalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Tsxilghááh Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí Tsxilghááh íiyisígíí Tsin bąąh tsxilghááh\nNaashgalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naashgalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aneides hardii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 1–3di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaashgalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí yistłʼinígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pternistis squamatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ, dóó dinilgaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łitsxo. Bitsʼíís éí 0.8–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí yistłʼinígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dootłʼizhígíí\nnaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dootłʼizhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhampholeon moyeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí doo nineez da; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyornis pallidipes" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yágo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah łéʼétsoh łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah łéʼétsoh łibáhígíí\ntłʼohtah łéʼétsoh łibáhígíí\nHaʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah łéʼétsoh łibáhígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arvicanthis blicki" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 5–8di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 5–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łigai.\nHaʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah łéʼétsoh łibáhígíí éí chʼil binááʼ dóó azeeʼ dóó tłʼoh yiłchozh.


Atʼąątah chʼałchilí binááʼ łigai dóó łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nbinááʼ łigai dóó łizhinígíí\nAtʼąątah chʼałchilí binááʼ łigai dóó łizhinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raorchestes ochlandrae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa dóó łigai dóó łizhingo naashchʼąąʼ.\nAtʼąątah chʼałchilí binááʼ łigai dóó łizhinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii dinilbáhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Odontorchilus cinereus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii dinilbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitsiiʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitsiiʼ łizhinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitsiiʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schistochlamys melanopis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá dóó dinilgai.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitsiiʼ łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil binááʼ dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhiitsoh dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiitsoh dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdoides sharpei" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád dóó bítááʼ dóó bizééʼ éí dinilbáago yistłʼin łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiitsoh dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Athee azhı́ı t’ah kehogenı́hthe\nDene ehdzoo ahɂı̨\nThaa t’oh dáóndı́h t’áh ehtth’ıahtı ts’ándı eghalagı̨́nda gots’ęh dáóndı́h t’ah dagoąt’ı̨h sı́ı gotah ageat’ı̨́, atł’aa łaa dene łı́é Albert Johnson sı́ı, dechı̨tah zhęę kagoągenda ı̨lé, gots’ęh ehtth’ıahtı saanet’é sı́ı ts’ıhgogı̨́the chu gokaa gǫagı̨́nda, gots’ęh dene saanet’é elaó Roche ųzhé t’ah duhdęndéh ts’ę́ ehłaghagedeɂe.\nDáóndı́h t’ah ehtth’ıahtı goeɂáa Góhdlı Ndéh gotah ajáa la, dųɂǫ dene kehlı łǫ t’ah, Canada azhǫ ndéh gots’ęh dene gųlı̨́ ch’á kadea gots’ę́ k’aots’udhe gedı̨, káóndı́h t’ah kehnıdhę.\nEkúh xaye 1890s nı̨onıdhe sı́ı ehtth’ıahtı eduhndé Góhdlı Ndéh gotah agejáa, gots’ęh kıı dáóndı́h t’ah dechı̨tah nats’ę́déh keogedıhshǫle gots’ęh dáóndı́h t’ah góhdlı chu ts’eh k’eh dęk’ę́ts’endıh kıı zhęę ghǫgedıhshǫle. Dene zhatıe, dene naǫdhe ts’eh k’éh, gots’ęh dáóndı́h t’ah gots’endıh kıı gogha ehsı́ı.\nKıı tse dáóndı́h gek’ǫ́ gogha ehsı́ı, ezhı́ı t’ah daa k’áajene gehdlu. Ke dáóndı́h t’ah ats’ę́t’ı̨, godı̨ ts’ęh dets’ı̨ chu, godı̨ thaabéh gots’ęh shı́h hełı̨ gots’ęh godı̨ sęę ts’enet’é k’ę́ę́ chu kıı zhęę ghǫhgedıhshǫle.\nAmı́ı ehtth’ıahtı ghǫh gondéh la, Winston Moses ųzhé, edędı la, John Moses mezhaa ǫt’é gots’ęh ehtth’ıahtı ts’ąndı ǫt’é\nNdaa ehtth’ıahtı ts’ándı la, dene kehlı̨ gogha eghálagenda ghagı̨t’é gots’ęh ehhtth’ıahtı sı́ı dáóndı́h t’ah Góhdlı Ndéh nats’edéh gots’ęhk’éh goghagogenéhtǫ. Kǫ́tah ts’ęh ts’élı̨ gots’ęh got’ıe azhǫ gots’agı̨dı̨.\nEhtth’ıahtı ts’ándı la, ehtth’ıahtı gohéh eghálagenda, ezhı́ı la kıı dáóndı́h dene nagedéh gots’ęh dene naǫdhe keogehdǫhshá gha gots’ageąndı. Ezhı́ı mets’ęhɂǫ nezų dene gohéh eghálagenda gots’ęh met’ah ndéh ts’ę́ k’aodhe gots’ęh azhǫ dene gohéh nezų agujáa.\nEhtth’ıahtı gots’ęh kǫ́tah dene nadéh sı́ı ełehéh nezų eghálagenda, ezhı́ı la, ehtth’ıahtı ts’ándı sı́ı mets’ęhɂǫ ą́ą́ agot’ı.\nAthee dáóndı́h ehtth’ıahtı ts’ándı gehtsı̨\nEhtth’ıahtı ts’ándı la, ųndęę gots’ęh łaǫndı́h Canada goghá eghálagenda ghągı̨́t’é. Undęę 1874, meghądek’ǫ́ą́ , Jerry Potts ųzhe sı́ı, ehtth’ıahtı ts’ándı, edędı gha ųndaa Amerıcans dųɂo kǫ́tų́ę́ ahsı́ı ghá dene ghageléh, ezhı́ı gots’ęh k’éh segoı̨́la.\nEkúh 1890 Yukon saambaa detthoı gogı̨́ɂǫ t’ah, Canadian go-k’aodhe-ke, ekǫ́ ahsı́ı ghǫh ts’undıh gedı̨ t’ah, gotah nı̨ogenıhthe. Ekǫ́ Zhámbáa tų́ę́ gombáa, gots’ęh godı̨ Yukon, Dawson Cıty gots’ęh ekǫ́ Hudson Bay ekúh zhęe York Factory góhgedı̨ sı́ı, ehtth’ıahtı ts’ándı gots’ągı̨́dı t’áh tłı̨ méhdagedı̨lá t’ah ehtth’ıahtı gohéh nıdhąą naogéhthe.\nDúh xaye godı̨ eghálaı̨da k’ę́ ahsı́ı gulı̨ , eghálaeda ts’eh k’éh nahéhnda agedı̨dı̨, ezhı́ı la amı́ı dene kehlı̨ dechı̨tah keogedıhshǫ káóndı́h gha gohéh eghálagenda gha gots’ęh amı́ı gohéh nezų eghálagı̨́nda gots’ęh dúh kadedhąą, sęę nezų gohéh eghálagı̨́nda. Sęę la mehchı́e k’ę́ts’ehsǫ laogendıh gots’ęh nıdhąą chu k’ę́ogıhthe.\nEdı̨ gondı̨ la, 1887 k’aodhe zhędıtł’éh ǫt’é\nEdı̨ gondı dáóndı́h t’ah ehtth’ıahtı dųgedęɂı̨ la, mets’ęhɂǫ kǫ́tah ts’ęh dene kehlı̨ amı́ı zhaat’ą́ą́ ts’ęhk’éh ahsı́ı keogedıhshǫ gots’ęh godı̨ shı́htah ek’ę́lu nıdhąą zhanıą sı́ı,chu keogedıhshǫ, kaǫndıh gha gohéh aget’ı̨́ gha goɂǫ.\nEdį mets’ęhɂǫ ehtth’ıahtı gų́lı̨ eghálagenda t’ah kehogenı́hthı,ezhı́ı t’ah ehtth’ıahtı kı́ı duyé ehtth’ıahtı ts’ándı gondeh kǫ́tah aget’ı̨́.\nEhts’ę́dı̨ı̨ Ehtth’ıahtı Fort McPherson goch’á naǫgethe, godhęę ts’ę́, metsı́e metáyı̨ı̨ ehtth’ıahtı ts’ándı t’ah, edędı gha gonathe detłaa gha. Kaǫndı́h kǫ́, kı́ı duyé metsı́e metáyı̨ı̨ detłaa t’ah, gozhaa ts’ę́ sedahdhahɂıh góhndı, kaǫndı́h kǫ́ kı́ı gek’éot’é le. Ezhı́ı t’ah Norbert kadı̨, (Louis Cardinal) godı̨ shı́htah godęa, azhǫ keodıhshǫ ǫt’é gots’ęh gohéh ekǫ́ dehtłah enıdé nezų sǫǫ gots’ąndı gha ndı̨.\nEhchıddhııh Zaa Ǫkı hono ɂǫ́ǫ́ sųláı, 2015, Góhdlı Ndéh k’eh gondı kaet’ǫ, gots’ęh kagodı̨, ehtth’ıahtı ts’ı̨hgogı́hthe gots’ęh k’eh ahsı́ı nechá meghǫt’ǫ\nEdį gondı la, ehtth’ıahtı dųgedeɂıh ghǫh ǫt’é\nŁı́é xaye łaa zǫh ghá azhǫ gotah naǫgehthe, ezhı́ı t’ah, Edaı́dzęah Zaa xaye 1910, ehtth’ıahtı dı̨ı̨ gots’ęh tłı̨ hono ɂǫ́ǫ́ sųláı ,azhǫ Fort Mcherson ts’ęh gogedéhthe. Amı́ı azhǫ gogedéhthe la, Gonathęę gogha k’aodhe Fitzgerald ųzhe, gots’ęh ehtth’ıahtı Richard Taylor gots’ęh George Kinney,gots’ęh ehtth’ıahtı Sam Carter kaa eghálaenda enǫt’é (edędı gha gots’ándı). Carter la kıı ekúh zhęę gots’ęh ǫt’é le, gots’ęh edędı la,Dawson gots’ęh Fort McPherson godhaa zǫh gha gogha eghálaenda.\nEsau George la, ehtth’ıahtı ts’ándı ǫt’é gots’ęh ekǫ́ Fort McPherson gots’ęh ǫt’é, ezhı́ı t’ah ehtth’ıahtı gohéh ǫkı́ dzę ąet’ı̨. Ehtth’ıahtı ek’ę́lu gųlı́ k’eh gogedéhthe t’ah, nahégha eghálaı̨́nda gı̨́dı̨. Godı̨ shı́htah déhya gáh gha, ehtth’ıahtı Fitzgerald kazhéhndı̨, kı́ı ųndaa gogha nenıdhęę le.\nKaa ehts’ę́taı daı́dzę nı̨onıdhe, ekúh zhęę gha, ehtth’ıahtı ts’ándı Esau George Dawson nıtlah, gots’ęh goghaǫdelı̨, dáóndı́h t’ah kıı ehtth’ıahtı goghagenda le. George goghǫh duyé adı̨ t’ah, dene saanet’é gok’eh gogedéhthe, ezhı́ı la, k’aodhe W.J.D. ( Jack) gots’ęh ehtth’ıahtı ts’ándı Charlıe Stewart héh gokagǫągenda. Nǫdęę ts’ę́ kaa Fort McPherson gots’ęh ǫkı́ hono ɂǫ́ǫ́ dechı̨, ekúh zhęę gha Dempster gots’ęh Stewart dene dı̨ı̨ dųgedeɂıh sı́ı, gozhı̨ı̨ gogı́hɂǫ.\nEhtth’ıahtı kagedı̨, dáóndı́h t’ah dı̨ı̨ get’é łagenı̨dé la, kı́ı móhshets’ezheh łǫ gots’ehle, gots’ęh kı́ı amı́ı dechı̨tah godı̨hsho chu, kı́ı gohéh aet’ı̨́ le, gots’ęh kı́ı ekúht’ı̨́ gokáa goghagı̨́nda le.\nAhsı́ı hulé t’ah łanıdhę\nAmı́ı gohéh dene gokaa gǫągı̨́daa\nDene zhıı gogı̨́hɂǫ\nMegondı azhǫ ndéh godhaa nadı̨kı́ı, atł’aa kı́ı dúyé zhęogı́hah, ezhı́ı la ųdaa Tehk’áa deh ts’ęh dene ehdzoo aı̨ɂı̨ ǫt’é. Kaǫndıh kǫ́ dene daa kaa zhęę gondı ghǫgedıhshǫ, edı̨ ehtth’ıahtı ts’ándı gots’ęh Gwichìn ts’ęh dene chu kaa gotah agęat’ı̨́ ǫt’é. Dene łǫ kı́ı zhęę gondı daa zǫh gogedı́hshǫ. Kaǫndıh kǫ́, dene łǫ kagedı̨, mezı́ la Albert Johnson ųzhe. Dúhdzene ts’ę edı̨ dene ehdzoo ahɂı̨ sı́ı, kı́ı sęę dáóndı́h t’ah agųjáa kı́ı me-gondı nezų męots’ę́dıhshǫ le.\nKaa eláet’ą́ą́ netłaa enıdé, azhǫ gogha méhdaa ahsı́ı nı̨néhthah gots’ęh daędedhaa ehtth’ıahtı nı̨ogı̨́hthı ts’ę́ godaa ahsı́ı k’ehthıdı́h, atł’aa Albert Johnson kagǫagendaa t’ah. Azhǫ la, elát’ą́ą́ gots’ęh kı́ıozhı́ı elát’ą́ą́ chu łaǫndıh sęę nahegáh nanetłę, dáóndı́h t’ah la, sęę deh nechá gáh ghą nahthıdéh. Móshets’ezheh gots’ęh tłı̨ ndı̨ chu łǫ t’ah agęat’ı̨́ (azhǫ la amı́ı gokagǫgı̨́da sı́ı gogha ǫt’é).\nGwich’ın gots’ęh ehtsų Sarah Peters ( 1973 gots’ęh ahnı́h ts’ęh ahsı́ı CBC k’ę́gendıh k’ę́, L27-11)\nDáóndı́h t’ah ehtth’ıahtı ts’ándı, ųdaa dene łı́é ehzóo ahɂı̨h kagoągı̨́nda\nJoe Panıpakuttuk Eláo St. Roch ųzhe k’eh ghą gohéh ąet’ı̨́\nEláo St. Roch ųzhe la, 1943 ehtth’ıahtı go-eláo ı̨le ǫt’é gots’ęh ekúh ghá káa ǫkı lı̨ı̨ ghą godı̨,Góhdlı Ndéh ts’ę́ dękaodeą, ełéghaogedéhthe.\nEkúh ts’ę́ ųndaa gots’ęh edųhdaa gots’ę́, eláo k’ę́ndıh Henry Larsen ųzhe, ezhı́ı enaake Joe Panıpakuttuk ųzhe sı́ı, segha eghálaı̨́nda zhéhndı̨, ezhı́ı t’ah ndéh ts’ęh k’eh gots’andı ǫt’é gots’ęh dene nazéh chu ǫt’é, azhǫ t’ah dǫt’ı̨́ ehts’ę́taı gots’ęh tłı̨ hono ɂǫ́ǫ́ łáhdı̨ı azhǫ Pond Inlet ts’ę́ déh agogı̨́lá. Joe memó la, gogha nanelu ghá gots’ęh gots’ąndı gha chu t’ah, gohéh ajáa gots’ęh kı́ı dúyé dechaa Mary Panıgusıq ehts’ę́taı meghą́ą́dę ,zhędéhandeh.\nAzhǫ ndu Herschel ųzhe k’eh gha daǫgenıdhaa, ezhęę ts’ęh ghą kaa, ǫkı xaye ehsąą Pond Inlet nı̨aogenıhthe.\nEkúh zhęę nı̨ots’ę́nıhthe sı́ı, segha dzǫt’é dúyé. Kı́ı seghaye łǫ le gots’ęh łaǫndıh ahsı́ı ghǫh nanı́hthe.Ǫhndaa-ke kı́ı ahsı́ı ghǫh nagenı̨dhe le, kaǫndı́h kǫ́ nımbáa zhı́h kaye dáhnehtsę k’eh ats’ę́t’ı̨́ ghą dzaagúht’é dúyé.Sęę nımbáa zhı̨h tu anat’ı̨́ t’ah mech’á dahdzędehtlah.\n( 2003) ekúh ghá,ts’ę́lı̨ taı gots’ęh Mary Panıpakuttuk chu gohéh eláo St. Roch ųzhe keh gohéh aęt’ı̨́. Edı̨ la St. Roch , Paul Delgado ts’ęhk’éh gondı ǫt’é. From The Dauntless St. Roch, Paul Delgado (2003)\nEláo St. Roch ts’eh k’eh\nBackground: St. Roch at the Vancouver Maritime Museum (Courtesy Napa/Wikimedia)


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bítááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Chʼiyíítʼogii dóó Wódayiitsahí dóó bikʼéí Dǫ́ʼiidayiitsahí daalchíʼígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bítááʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiotriccus ornatus" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Myiotriccus"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo łitso; bitłʼaakááʼ éí łitso; bitsiiʼ éí diłhiłgo łibá; bítááʼ éí łigai; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bítááʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dééłgai yázhí - Wikiibíídiiya\nDééłgai yázhí éí chį́į́shłigaii dóó naalʼeełítsoh dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cygnus columbianus" deiłníigo dayózhí.\nDééłgai yázhí éí beʼekʼid dóó tó ńlį́ bibąąhgi naakai.\nDíí táłkáaʼgi tsídii éí bitsʼíís łigai; bidaaʼ éí łizhin dóó łitso. Bitsʼíís éí 3.7–4.9 adéesʼeez[?] áníłtso, 7.5–21 dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nDééłgai yázhí éí chʼil deiłchozh dóó chʼosh yázhí deildeeł; łahda łóóʼ yázhí deilghał ałdóʼ.


Néʼéshjaaʼ yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nNéʼéshjaaʼ yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strix virgata" deiłníigo dayózhí. Néʼéshjaaʼ yistłʼinígíí éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 11–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhił.\nNéʼéshjaaʼ yistłʼinígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó łeeyiʼ bitiiní deilghał; tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Jádídlǫ́ʼii dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nJádídlǫ́ʼii dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Troglodytes rufociliatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhingo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nJádídlǫ́ʼii dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Níkʼehnííh (ntsaaígíí) - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Néʼéshjaaʼ Níkʼehnííh\nNíkʼehnííh éí néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aegolius funereus" deiłníigo dayózhí. Níkʼehnííh éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 9–10.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiiʼ éí diłhił dóó łigaigo yistlʼin; binááʼ éí łitso.\nNíkʼehnííh éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó hazéí yázhí deilghał; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 29 Yaʼiishjáástsoh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anatololacerta pelasgiana" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Łeʼígéédí bitʼaʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nŁeʼígéédí bitʼaʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dibénééz Bike.yahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geositta saxicolina" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí diłhił łeh; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nŁeʼígéédí bitʼaʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tábąąh chʼał niłtólí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼał niłtólí ntsaaígíí\nTábąąh chʼał niłtólí ntsaaígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centrolene paezorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łigaigo yistłʼin; binááʼ éí łibá.\nTábąąh chʼał niłtólí ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼiltaalkʼę́hé binááʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalkʼę́hé binááʼ łichíʼígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rostrhamus sociabilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–19di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łibá; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí dibéłchíʼí.\nChʼiltaalkʼę́hé binááʼ łichíʼígíí éí chʼosh chʼééh digháhii deiyą́.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenophorus nuchalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–11di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Séíłgaiinílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nSéíłgaiinílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Crawfordsville) Séíłgaiinílį́ (Connersville)\n39°45′47″ NHK dóó 86°09′34″ EʼE-gi bił hazʼą́\nSéíłgaiinílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Séíłgaiinílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1979góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Séíłgaiinílį́ biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2013góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 36,162 bílaʼashdlaʼii Séíłgaiinílį́į́dę́ę́ʼ Crawfordsville hoolyéégóó dóó Connersville hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nSéíłgaiinílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Chʼał danineezí bitsiitʼáád dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał danineezí bitsiitʼáád dichʼízhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Łizhiní dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hoplobatrachus" deiłníigo deiyózhí. Chʼał danineezí bitsiitʼáád dichʼízhígíí éí ashdlaʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał danineezí bitsiitʼáád dichʼízhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád deiłchozh; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.


Chʼał naabaahii binághah dah jíjinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał naabaahii binághah dah jíjinígíí\nChʼał naabaahii binághah dah jíjinígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas multifasciatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.2–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsogo yishtłizh; binághah éí dah jíjin; binááʼ éí diłhił.\nChʼał naabaahii binághah dah jíjinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼil náyiigéshé łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii danizhónígíí Chʼil ńdayiigéshé\nChʼil náyiigéshé łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phytotoma rutila" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bítááʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼil náyiigéshé łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Chʼosh yíldzisí - Wikiibíídiiya\nChʼosh yíldzisí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Solenogastres" deiłníigo deiyózhí (łahda "Neomeniomorpha" deiłní). Chʼosh yíldzisí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 180 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso; adóó éí dinilgai dóó yistłizhgo ndaashchʼąąʼ leh. Bitsʼaʼ éí ádin. Łeeyiʼdi dóó tóchʼil halánítah éí dahiná. Jélii łóóʼ bikágí éí bichʼiyąʼ.


Atʼaʼ yiltʼąąʼítah chʼał diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah chʼał diłhiłígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Osteopilus ocellatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo łikizh; binááʼ éí diłhił.\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah chʼał diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Mósíʼiinééʼí bináyaah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nMósíʼiinééʼí bináyaah łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ailuroedus buccoides" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí łigai dóó łizhingo halkizh; bináyaah éí łigai; bikʼos éí halzhin; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łigai.\nMósíʼiinééʼí bináyaah łigaaígíí éí hashkʼaan dijéʼé dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dǫ́ʼiidayiitsahí daaltsooígíí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí dǫ́ʼiidayiitsahí daaltsooígíí yaa halneʼ dooleeł. Dǫ́ʼiidayiitsahí daaltsxooígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDǫ́ʼiidayiitsahí daaltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daaisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiozetetes" deiłníigo deiyózhí. Dǫ́ʼiidayiitsahí daaltsooígíí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitsiiʼ éí diłhił; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiidayiitsahí daaltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Tsintah chʼałtʼą́ʼí binághah łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah chʼałtʼą́ʼí binághah łitsooígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendropsophus sanborni" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí łitso; binááʼ éí diłhił.\nTsintah chʼałtʼą́ʼí binághah łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bufo bankorensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mohoua ochrocephala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał taʼneeskʼánígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał taʼneeskʼánígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał taʼneeskʼánígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Duttaphrynus parietalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo yistłʼin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał taʼneeskʼánígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídii dilwoʼí bítááʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dilwoʼí bítááʼ łitsxooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tónteel dóó Tábąąh Tsídii Táshchozhii jáádnézí dóó Tsídii dilwoʼí\nTsídii dilwoʼí bítááʼ łitsxooígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh (áko ndi éí halgaiigi dóó doo ndahałtingóó naagháa łeh), áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cursorius rufus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxogo yishtłizh; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitʼayaa éí halbá; bítááʼ éí łitsxo; binákʼee naʼííjin dóó naʼíígai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó shiyish; bijáád éí áłtsʼóózí dóó nineez.\nTsídii dilwoʼí bítááʼ łitsxooígíí éí chʼosh haalzheehgo nihookááʼ naakai.\nTáshchozhii jáádnézí dóó Tsídii dilwoʼí (dóó tábąąh tsídii náánáłaʼígíí)\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ táshchozhii jáádnézí · Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ táshchozhii jáádnézí · Táshchozhii jáádnézí bitʼaʼ łizhinígíí · Táshchozhii jáádnézí bitʼaʼ yishtłizhígíí · Táshchozhii jáádnézí bizééʼ diniltsxooígíí · Táshchozhii jáádnézí łibáhígíí · Táshchozhii jáádnézí yázhí · Tsétah táshchozhii jáádnézí\nBilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii dilwoʼí · Tsídii dilwoʼí bikʼos diniltsxooígíí · Tsídii dilwoʼí bítááʼ łitsxooígíí · Tsídii dilwoʼí bitéél halchíʼígíí · Tsídii dilwoʼí diniltsooígíí · Tsídii dilwoʼí łibáhígíí · Tsídii dilwoʼí naashchʼąąʼígíí · Tsídii dilwoʼí yishtłizhígíí · Tsídii dilwoʼí yistłʼinígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąsdísí · Táłkááʼtsʼin yaa áhályání\nTáshchozhii jáádnézí dóó Tsídii dilwoʼí


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atsá łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atsá łizhinígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atsá łizhinígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nisaetus alboniger" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai dóó łizhingo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atsá łizhinígíí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhiiłbáí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiiłbáí yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argya caudata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bizééʼ éí łigai łeh; bitsiitʼáád dóó binághah éí dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiiłbáí yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Séwes bízhiʼ éí Roman dineʼé bizaad bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ ("cerēs"). Séwes éí kéyah ashdlaʼ góneʼ yiisdzó jóhonaaʼéídę́ę́ʼ beeʼwooltaʼgo. Kéyah Séwes wolyéígíí éí ałtsiisgo oolyé (kéyah chilí átʼé: tʼáá yéigo aaʼoohgoʼ ą́ą́hłtsó). 1 Céwes wolyé nitʼę́ę́h, áádóó bizhí łahgo aalyá, díí éí Séwes wolyéego aalyá. Díí kéyah éí tʼáá yéigo aaʼoohgoʼ anį́į́łtsóʼ áádóó Yágháhookáán biyidiʼ tsé Jóhonaaʼéí binaagoʼ ałhééntʼiʼígíí bitáádi siʼą́ą́h (Asteroid belt bitáádi siʼą́ą́h). Yas Niłtsʼéés 01, 1801 biyihah yę́ędą́ą́ʼ kéyah hadeilį́į́. Hastiin Giuseppe Piazzi kéyah hadeilį́į́ áłtsé.\nLast edited on 2 Níłchʼitsoh 2021, at 18:19


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii éí tsídii bichʼahtsohí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Upupa marginata" deiłníigo dayózhí. Díí ǫǫbǫʼii Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii éí chʼosh dóó dzidzé yázhí deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał ałdóʼ.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii · Tó wónaanídę́ę́ʼ ǫǫbǫʼii


Gáagii - Wikiibíídiiya\nGáagii éí ndaʼałkaahí "Corvus" deiłníigo deiyózhí, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi dízdiingo daatsʼí ałʼąą ádaatʼé.\nDahináanii → Naaldeehii→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Tsídii→ Tsídii ndaatʼáʼii→ Yótʼáahdi tsídii→ Tsídii tsídígíí ↓\nGáagii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ — tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí, áadi éí ádaadin. Łaʼ éí hasbídíigi ádaníłtso, náánáłaʼ (zhį́ʼii da, gáagii bidaaʼ ditání da) éí daantsaa. Gáagii éí łizhingo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalbá.\nNdaʼałkaahí ádaaníigo gáagii éí Binááʼádaałtsʼózíidi hadahóólįįd daaní.\nDiné Bikéyahdi gáagii dahólónígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nNáhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi gáagii daholónígíí éí 16–20di asdzoh[?] ádaníłtso; bitʼaʼ éí 11–14di asdzoh[?] áníłnééz; bidaaʼ éí naakidi asdzoh[?] áníłnééz. Bikąʼígíí éí baʼáádígíí yilááh áníłtso łeh. Nidaʼałkááhí éí "Corvus brachyrhynchos" deiłníigo dayózhí.\nGáagii éí daʼałchozh dóó daʼalghałgo naakai; chʼosh dóó neeshchʼííʼ deildeeł, dííłdzid dóó tsídii biyęęzhii deilghał. Tábąąhgi gáagii dahinánígíí éí łóóʼ deilghał ałdóʼ. Nihookááʼ haalzheehgo naakai łeh (doo ndaatʼáa da).\nĄąʼąʼii · Ąąʼąʼii dootłʼizhígíí · Ąąʼąʼiiłbáhí · Bitsiichįįshgahí · Dilzhę́ʼii · Gáagii · Joogii · Tʼádootłʼizhii · Tsʼání · Tsʼánídílzhiʼí · Zhį́ʼii


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łibáhígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łibáhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oplurus quadrimaculatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh dóó łigaigo yistłʼin; binákʼee éí halchíiʼ łeh; bitseeʼ éí nineez dóó diwozh; binááʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsídii yáłtiʼíchilí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼíchilí bitsiitʼáád halchíʼígíí\nTsídii yáłtiʼíchilí bitsiitʼáád yágo dootłʼizhígíí\nTsídii yáłtiʼíchilí bizééʼ łitsooígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼíchilí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼíchilí\nTsídii yáłtiʼíchilí bitsiiʼ dinilbáhígíí\nTsídii yáłtiʼíchilí bitʼayaa halzhinígíí\nTsídii yáłtiʼíchilí bitsiiʼ dinilchíʼígíí\nTsídii yáłtiʼíchilí bikʼos łitsooígíí\nTsídii yáłtiʼíchilí bináyaah halzhinígíí\nTsídii yádaałtiʼíchilí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agapornithinae" deiłníigo deiyózhí. Tsídii yádaałtiʼíchilí éí 24 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 5–6.5di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish; bitseeʼ éí doo nineez da.\nTsídii yádaałtiʼíchilí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah biibii - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah biibii\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah biibii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus richardi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádinígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádinígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyah tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Blanus cinereus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh éí doodaiiʼ éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ yishtłizhígíí\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cisticola lais" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitʼaʼ éí dóó bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsin diwozhítah tsídii bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsin diwozhítah tsídii bizééʼ łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Łeetʼoh daʼííłʼíní dóó bikʼéí Tseewoshí dóó bikʼéí Tsin diwozhítah tsídii\nTsin diwozhítah tsídii bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudoseisura gutturalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dinilzhin; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsin diwozhítah tsídii bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Zahalánii bitłʼaaʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nZahalánii bitłʼaaʼ dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mimus patagonicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łizhin.\nZahalánii bitłʼaaʼ dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé dóó chʼil binááʼ deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał ałdóʼ.


Haʼaʼaahjí Tónteel bibąąhdę́ę́ʼ gáagii - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Tónteel bibąąhdę́ę́ʼ gáagii\nHaʼaʼaahjí Tónteel bibąąhdę́ę́ʼ gáagii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus ossifragus" deiłníigo dayózhí.\nHaʼaʼaahjí Tónteel bibąąhdę́ę́ʼ gáagii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana iberica" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí diłhił; bijáád éí noodǫ́ǫz łeh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tłʼééʼtłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼééʼtłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Causus rhombeatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTłʼééʼtłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí éí chʼał dóó naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii yilghał łeh.


Sǫʼ łóóʼ ashdlaʼgóó adeezʼáhí - Wikiibíídiiya\nSǫʼ łóóʼ ashdlaʼgóó adeezʼáhí\nSǫʼ łóóʼ * ashdlaʼgóó adeezʼáhí\nSǫʼ łóóʼ ashdlaʼgóó adeezʼáhí éí Bikágí Daʼawoshígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asterinidae" deiłníigo deiyózhí. Sǫʼ łóóʼ ashdlaʼgóó adeezʼáhí éí 116 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí sǫʼ łóóʼ éí bitsʼíís yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Táłtłʼáahdi, tsékʼi dóó tséyaa éí dahólǫ́. Dííłdzid dóó chʼil éí bichʼiyąʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii (íiyisígíí)\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podarcis muralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá dóó chʼilgo dootłʼizh; bikʼiiz éí halzhin łeh; bizééʼ éí łigai łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Papio ursinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí magí éí 20–45di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 15–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ éí halbá.\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Téél halbáhí bidaaʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí bidaaʼ łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus libonyana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼiiz éí halchííʼ; bizééʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łitsxo.\nTéél halbáhí bidaaʼ łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 20:06


Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dóó Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe hispanica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łigai; binákʼee dóó bitʼaʼ éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Chʼał niłtólí nahakʼízígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał niłtólí nahakʼízígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyalinobatrachium colymbiphyllum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikʼiiz éí łigai; binááʼ éí diniltso.\nChʼał niłtólí nahakʼízígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼil bijeeh yidlání bitéél naʼítłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bitéél naʼítłʼizhígíí\nChʼil bijeeh yidlání bitéél naʼítłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris chalybeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél éí łitsxo dóó yágo naʼítłʼizh; bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí łibáago naashchʼąąʼ.\nChʼil bijeeh yidlání bitéél naʼítłʼizhígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tsiitsʼiinabaní bitsiitʼáád łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsiitsʼiinabaní bitsiitʼáád łigaaígíí\nTsiitsʼiinabaní bitsiitʼáád łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philemon argenticeps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo łibá; bitsiitʼáád éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin; binááʼ éí łichííʼ.\nTsiitsʼiinabaní bitsiitʼáád łigaaígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nákʼehnáʼijiní - Wikiibíídiiya\nDíí tsídii bízhiʼ éí 1912 yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos ályaaígíí bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ; éí naaltsoos bikáaʼgi éí kótʼéego akʼeʼeeshchį́: năkʼæ̆ˊnăʼˊijĭni [?]\nNákʼehnáʼijiní éí tsin yąąh dzootʼihí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sitta canadensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí tsintahgi hináa łeh (cháʼoł dóó tsin biʼííl dahólónígíí yitahgi).\nNákʼehnáʼijiní éí bitʼaʼ dootłʼizhgo łibá; biteeldę́ę́ʼ éí łitsxogo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z. Bitsʼíís éí dį́įʼdi asdzoh[?] áníłtso łeh.\nNákʼehnáʼijiní éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł — shį́įgo éí chʼosh yildeeł, haigo éí tʼóó chʼil binááʼ (neeshchʼíiʼ da) yildeeł łeh.


Kénézí bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nKénézí bitseeʼ nineezígíí\nKénézí bitseeʼ nineezígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophasianus chirurgus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–23di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bikʼos dóó bitsiiʼ éí łigai; bitʼaʼ éí łigai ałdóʼ; binághah éí dibéłchíʼí; bitsiiyah éí łitso; bikeeʼ éí ayóo danineez.\nKénézí bitseeʼ nineezígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí dóó Łeesdísí Bikéyah bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diomedea epomophora" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 44–48di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí dinilchííʼ; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrrhura griseipectus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; biwos éí halchííʼ; bitsiiʼ éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí łibá; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łizhin dóó yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nłizhin dóó yishtłizhígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łizhin dóó yishtłizhígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligodon arnensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 15–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łizhin dóó yishtłizhígíí éí ayęęzhii yiyą́ą łeh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał ałdóʼ.


Tsídiiłbáhí nahachagii haalzheehígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłbáhí nahachagii haalzheehígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ammodramus savannarum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łibá.\nTsídiiłbáhí nahachagii haalzheehígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binághah łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binághah łitsooígíí\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binághah łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euplectes capensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; binághah éí łitso; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitéél łikizh.\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binághah łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Tsídiidaashiyishí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaashiyishí bitsiiʼ dilkǫǫhígíí\nTsídiidaashiyishí binátsįʼgoʼ hólónígíí\nTsídiidaashiyishí bitsiiyah halchíʼígíí\nTsídiidaashiyishí chʼilgo dootłʼizhígíí\nTsídiidaashiyishí bidaaʼ deekíní\nTsídiidaashiyishí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́, áádóó éí 30 daatsʼí ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Threskiornithinae" deiłníigo deiyózhí.\nTsídiidaashiyishí éí tábąąhgi dahináa łeh (łaʼ éí ndahóółtseiigóó dahólǫ́ ałdóʼ), áádóó éí 1.5–3di adéesʼeez[?] ádaníłtso. Łeyiʼdi chʼosh dahólónígíí deideeł; chʼałdóó naʼashǫ́ʼiiéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashjéʼii heetsʼózígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii heetsʼózígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyopidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii heetsʼózígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 450 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 4–10 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí noodǫ́ǫzgo ndaashchʼąąʼ łeh. Bijáád éí danineez dóó tʼóó bíyó dadiwozhí. Binááʼ éí tseebíí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bungarus caeruleus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii éí tłʼiish dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.\nDíí naaltsoos 11 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chéchʼiltah diltʼóshii - Wikiibíídiiya\nChéchʼiltah diltʼóshii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Baeolophus inornatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bítááʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChéchʼiltah diltʼóshii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh ałʼąą átʼéego yildeeł łeh; chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Chʼiltaatʼagii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaatʼagii łibáhígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Circus pygargus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–19di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bijáád dóó binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nChʼiltaatʼagii łibáhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Tłʼaałtsooí bítááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼaałtsooí bítááʼ łitsooígíí\nTłʼaałtsooí bítááʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euphonia luteicapilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ dóó bitéél dóó bítááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTłʼaałtsooí bítááʼ łitsooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ dóó dahtsʼaaʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Tábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitsiiʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitsiiʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serpophaga cinerea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiiʼ éí diłhił; bidaaʼ éí diłhił.\nTábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitsiiʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii kááʼwozhí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii kááʼwozhí ntsaaígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Łizhinii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tribolonotus ponceleti" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 15–22di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diwozh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii kááʼwozhí ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Tsídii yáłtiʼí bítááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí bítááʼ łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poicephalus flavifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí łitso; bitsiiʼ éí łitso ałdóʼ łeh; binákʼee éí diłhił; bidaaʼ éí łibá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí bítááʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Kéyah Yistinídę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii - Wikiibíídiiya\nKéyah Yistinídę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thalassoica antarctica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitseeʼ éí łigai dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí łizhin.\nKéyah Yistinídę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsiitsʼiintání bizééʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsiitsʼiintání bizééʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephala inornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí halchíiʼ łeh; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsiitsʼiintání bizééʼ halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Dlǫ́ʼii bibid łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDlǫ́ʼii bibid łitsooígíí\nDlǫ́ʼii bibid łitsooígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mustela kathiah" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bibid éí łitso.\nDlǫ́ʼii bibid łitsooígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii dóó łeeyiʼ bitiiní yilghał łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááhtsoh - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááhtsoh\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Tsxilghááh Táłtłʼááh tsxilghááhtsoh\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááhtsoh éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Andrias davidianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 30–70di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí áłtsʼíísí dóó łigai.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááhtsoh éí chʼosh yildeeł; łóóʼ dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Wóláchííʼ neiłkaahiitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thamnophilus ruficapillus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád dibéłchíʼí, bitéél éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.\nWóláchííʼ neiłkaahiitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; chʼil binááʼ dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał.


Nákʼeedeetłʼizhii bitéél łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeedeetłʼizhii bitéél łichíʼígíí éí tązhii dóó zéédzísgaii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophura ignita" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–30di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; binákʼee éí dah dootłʼizh; bitéél éí łichííʼ dóó łitsxogo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí łigai dóó łitsxo. Baʼáádígíí éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nNákʼeedeetłʼizhii bitéél łichíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Dànì Kèhoį̀wo 41 DOGNT - Nàke xo k'ehǫǫwo tł'axǫǫ̀ - Bible Search\nDànì Kèhoį̀wo 40 Dànì Kèhoį̀wo 42\nDànì Kèhoį̀wo 41\nK'àowocho Faraoh nàwhetı̨\n1Nàke xo k'ehǫǫwo tł'axǫǫ̀ k'àowocho Faraoh dıı hanì nàwhetı̨: Dehcho Naıl wìyeh gà nàwo là, 2tı yìı gots'ǫ ejıe łǫ̀hdı̨ xàı̨de yaɂı̨. Eyı ejıe sìı nezı̨į̀ gìgaat'ı̨ xè łegek'à, deh gà tł'oh ghǫ shègezhe. 3Eyı tł'axǫǫ̀ ejıe łǫ̀hdı̨ eyıì-le tı yìı gots'ǫ xàgı̨ı̨de, gıkwǫ̀ whìle xè gıatıgòdlì gìgaat'ı̨, dehcho Naıl gà nàgeèhza. 4Eyı ejıe gıkwǫ̀ whìle xè gıatıgòdlìı sìı ejıe nezı̨ı̨ łegek'àa sìı hazǫǫ̀ kageèhde. K'àowocho Faraoh hanì nàwhetı̨ tł'axǫǫ̀ ts'ı̨ı̨wo.\n5K'àowocho Faraoh naèhtı̨ t'à k'achı̨ nàwhetı̨: Tł'olàkwì łǫ̀hdı̨ nezı̨ı̨ xè nechàa sìı tł'olàechı̨į̀ ı̨łè k'e dehshe yaɂı̨. 6Eyı tł'axǫǫ̀ tł'olàkwì eyıì-le łǫ̀hdı̨ xàı̨shǫ yaɂı̨, eyı sìı nı̨hts'ı whekǫ̀ǫ t'à detǫ-le xè whegǫ lanì wègaat'ı̨. 7Tł'olàkwì detǫ-le łǫ̀hdı̨ sìı tł'olàkwì nezı̨ı̨ łǫ̀hdı̨ kageèhde. K'àowocho Faraoh ts'ı̨ı̨wo ekò nàte at'ı̨ nǫǫ̀.\n8K'omǫǫ̀dǫǫ̀ agòjà ekò k'àowocho Faraoh ayìı ghǫ nàwhetı̨ı̨ sìı yeghǫ nànıwo, eyıt'à Egypt nèk'e ı̨k'ǫǫ̀-k'alagedèe-dǫǫ̀ eyıts'ǫ dǫ gogı̨ı̨zǫǫ gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı hazǫǫ̀ gokayaı̨htı. Dànì nàwhetı̨ı̨ sìı gots'ǫ̀ hadı, hanìkò dǫ wı̨ı̨zìı yegha yek'aàhtı ha dìì.\n9Eyıt'à k'àowocho ayìı edǫǫ dǫ yegha yexoehdıı sìı k'àowocho ts'ǫ̀ hadı, “Dıı dzęę̀ k'e dànì ı̨nę̀ę ekǫ-le eghàlaıhdàa sìı wenawhıhdı. 10Įdèe whaà-le ekò k'àowocho Faraoh edecheekeè gots'ǫ̀ wınà-le ı̨lè. Eyıt'à sı̨ eyıts'ǫ bò xàeht'èe elı̨ı̨ sìı eghǫǫ-dǫǫ̀ gha k'àowo wekǫ̀ gocho godaàtǫǫ̀ agǫ̀ǫ̀là ı̨lè. 11Ekǫ godaàtǫ ekò ı̨łè to k'e į̀łah nàwìte ı̨lè, dànì nàwìtee sìı į̀łah t'asìı ghǫ nàwìte ats'et'ı̨ ı̨lè. 12Ekǫ Hebrew got'ı̨į̀ ts'ǫ cheko goxè ekǫ wedaàtǫ ı̨lè. Eghǫǫ-dǫǫ̀ gha k'àowo gha eghàlaeda ı̨lè. Ayìı ghǫ nàwìtee sìı wets'ǫ̀ hats'edı t'à į̀łah gogha yek'ayawhehtı. 13Dànì gogha yek'ayawhehtıı sìı hotıì wek'ę̀ę̀ agòjà: Sı̨ sılaà seghǫ̀t'ǫ, eyıts'ǫ bò xàeht'èe elı̨ı̨ sìı dawèhdlì,” yèhdı.\n14Eyıt'à k'àowocho Faraoh, Joseph kayaı̨htı. Dǫ-danìı̨laa-kǫ̀ gots'ǫ ı̨whąą̀ xàgeèhchì. Edegoht'ǫǫ̀ ładı̨į̀ ayį̀į̀là eyıts'ǫ edeghaegwo tł'axǫǫ̀ k'àowocho Faraoh nadąą̀ nàwoò agı̨į̀là.\n15K'àowocho Faraoh Joseph ts'ǫ̀ hadı, “Nàwhıhtı̨ hanìkò dàhodıì-ahodıı sìı dǫ wı̨ı̨zìı segha yek'ayahtı ha dìì. Hanìkò neghǫ dıı hagedı: Dǫ nàtee sìı nets'ǫ̀ hagedı nı̨dè dàhodıì-ahodıı sìı gıts'ǫ̀ ehkw'ı wek'ayanehtı nègedı,” yèhdı.\n16Joseph k'àowocho Faraoh ts'ǫ̀ hadı, “Sı̨ set'à agot'ı̨ nıìle, hanìkò Nǫ̀htsı̨ sìı k'àowocho ayìı ghǫ nàtee dàhodıì-ahodı nıwǫǫ sìı yek'èezǫǫ̀ ayele ha,” yèhdı.\n17Eyıt'à k'àowocho Faraoh Joseph ts'ǫ̀ hadı, “Dıı hanì nàwhıhtı̨: Dehcho Naıl gà nàhwho là, 18ejıe łǫ̀hdı̨ tekàı̨dee segha wegoèht'į̀. Eyı ejıe sìı nezı̨į̀ gìgaat'ı̨ xè łegek'à, tabàa tł'oh gedè. 19Eyı tł'axǫǫ̀ ejıe eyıì-le łǫ̀hdı̨ tekàı̨de, gıkwǫ̀ whìle xè sıì gıatıgòdlì. Egypt nèk'e hazǫǫ̀ ejıe hanì gıatıgòdlìı wı̨ı̨zìı eehɂı̨ whìle. 20Ejıe gıkwǫ̀ whìle xè gıatıgòdlìı sìı ejıe łek'àa t'akwełǫ̀ǫ̀ tekàgı̨ı̨dee sìı kageèhde. 21Ejıe łek'àa kageèhde kò łegek'à agejà-le, gıkwǫ̀ whìle agį̀į̀łı̨ t'à. Eyı tł'axǫǫ̀ ts'ııhwho.\n22“K'achı̨ nàwhıhtı̨, tł'olàechı̨į̀ ı̨łè wek'e tł'olàkwì łǫ̀hdı̨ dehshe ghǫ nàwhıhtı̨. Eyı tł'olàkwì łǫ̀hdı̨ sìı nezı̨į̀ gìgaat'ı̨ xè nechà xàı̨shǫ. 23Eyı k'è, tł'olàkwì eyıì-le łǫ̀hdı̨ xàłaı̨kı̨ weehɂı̨. Eyı sìı nı̨hts'ı whekǫ̀ǫ gık'e nawhets'ı t'à detǫ-le xè whegǫ. 24Eyı tł'olàkwì detǫ-lea sìı tł'olàkwì łǫ̀hdı̨ nezı̨į̀ dèhshǫǫ sìı kageèhde, hanì nàwhıhtı̨. Įk'ǫǫ̀-k'alagedèe-dǫǫ̀ hagèehsı̨ hanìkò dàhodıì-ahodıı sìı dǫ wı̨ı̨zìı sets'ǫ̀ hadı ha dìì,” k'àowocho hadı.\n25Eyıt'à Joseph k'àowocho ts'ǫ̀ hadı, “Nàekeè nàwheętı̨ı̨ sìı ełèht'e hǫt'e. Nǫ̀htsı̨ ayìı dàele ha sìı k'àowocho ts'ǫ̀ wègoèht'į̀ ayį̀į̀là. 26Eyı ejıe nezı̨ı̨ łǫ̀hdı̨ sìı łǫ̀hdı̨ xo hǫt'e, eyıts'ǫ tł'olàkwì nezı̨ı̨ łǫ̀hdı̨, eyı sı łǫ̀hdı̨ xo hǫt'e. Eyı nàekeè nàwheętı̨ı̨ sìı ełèht'e lanì hǫt'e. 27Eyıts'ǫ ejıe gıkwǫ̀ whìle xè gıatıgòdlìı nǫǫde tekàgı̨ı̨dee sìı łǫ̀hdı̨ xo hǫt'e, eyıts'ǫ tł'olàkwì nı̨hts'ı whekǫ̀ǫ t'à whegǫǫ, eyı sı łǫ̀hdı̨ xo hǫt'e. Łǫ̀hdı̨ xo t'à bò whìle agode gha hǫt'e.\n28“K'àowo, dànèehsı̨ı̨ sìı k'ę̀ę̀ agode ha: Nǫ̀htsı̨ ayìı dàle ha sìı wek'èı̨zǫǫ̀ anį̀į̀là hǫt'e. 29Egypt nèk'e hazǫǫ̀ łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ dèè k'e deɂǫ̀ǫ̀ t'asìı łǫ dehsheè agode ha, 30hanìkò eyı tł'axǫǫ̀ łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ bò whìle agode ha. Egypt nèk'e bò łǫ t'à hoı̨zı̨ ı̨lèe sìı dǫ gınadì-le agede ha, ekǫ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ bò whìle agode ha. 31Łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ sıì bò whìle agode ha t'à jǫ nèk'e t'akwe dànì deɂǫ̀ǫ̀ bò łǫ t'à hoı̨zı̨ ı̨lèe sìı gınadì ha-le. 32Nǫ̀htsı̨ hotıì hagode ha nıwǫ t'à k'àowocho Faraoh hanì nàekeè ełèht'eè nàwhetı̨į̀ ayį̀į̀là, whaà-le-t'ıì Nǫ̀htsı̨ hanì hòɂǫǫ̀ hayele ha.\n33“Eyıt'à dıì-t'ıì k'àowocho dǫ wınì gǫǫzǫǫ sìı hak'ııt'į̀, Egypt nèk'e gha k'àowo elı̨į̀ ayııle. 34Egypt nèk'e łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ deɂǫ̀ǫ̀ t'asìı dehshee sìı wets'ǫ sı̨làı-ı̨łè nàgehtsį̀ ts'ǫ̀ k'aodèe gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı gòìhchı. 35Neyatıì k'e t'asìı dehshee łǫ nàgehtsį̀ı̨ sìı kǫ̀godeè xehkǫ̀ gòlaa wek'èhodì anelà nı̨dè nezı̨ ha, bò whìle nı̨dè dǫ gıghǫ shèzhe ha t'à. 36Eyı t'asìı dehshee sìı dǫ gha wek'èhodì ha, łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ Egypt nèk'e bò whìle agòjà nı̨dè wet'à ts'eeda ha t'à. Hanì-ı̨dè bò whìle agòjà nı̨dè gonèk'e dǫ gıdıhołè ha-le,” Joseph k'àowocho èhdı.\n37Joseph dàdıı sìı k'àowocho Faraoh eyıts'ǫ wecheekeèdeè hazǫǫ̀ gıgha nezı̨. 38Eyıt'à k'àowocho edecheekeèdeè gots'ǫ̀ hadı, “Dıı dǫ Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ Įnì wets'ǫ̀-èlı̨ t'à gǫǫzǫǫ sìı wexèht'eè gots'ìhɂà ha nıìle,” gòhdı.\n39K'àowocho Faraoh, Joseph ts'ǫ̀ hadı, “Nǫ̀htsı̨ eyı hazǫǫ̀ wek'èı̨zǫǫ̀ anį̀į̀là t'à dǫ wı̨ı̨zìı nexèht'eè wınì gǫǫzǫǫ gǫ̀hłı̨ nıìle. 40Nı̨ sekǫ̀ gocho ts'ǫ̀ k'àı̨wo ha; sets'ǫ dǫ hazǫǫ̀ nek'èagı̨ı̨t'e ha. K'àowocho aht'e zǫ t'à sı̨ nenakweè whıhda ha,” yèhdı.\nJoseph Egypt nèk'e hazǫǫ̀ gha k'àowo elı̨\n41Eyıt'à k'àowocho Faraoh Joseph ts'ǫ̀ hadı, “Hòt'a Egypt nèk'e hazǫǫ̀ gha k'àowo nèwhıhtsı̨ hǫt'e,” yèhdı. 42Hadı tł'axǫǫ̀ k'àowocho Faraoh edelamǫ̀ǫ yet'à t'asìı nàekwį̀ı̨ sìı Joseph welakw'ǫǫ̀ k'e nèyeechı. Lìgodǫ̀ wèdaat'ı̨ı̨ yìı whedaà ayį̀į̀là, eyıts'ǫ sǫǫ̀mbaekwo whǫǫ̀zaa yek'o k'e nèyı̨ı̨wa. 43Joseph k'àowocho k'è whedaa elı̨ t'à tłı̨cho-behchı̨į̀ yìı naekò ayį̀į̀là, eyıts'ǫ dǫ yenakweè hòtł'ò dıı hagedı, “K'àowo wegha gòɂǫǫ̀ aahłe,” gedıì gezeh. Hanì t'aa k'àowocho Faraoh, Joseph Egypt nèk'e hazǫǫ̀ gha k'àowo elı̨į̀ ayį̀į̀là.\n44Eyı tł'axǫǫ̀ k'àowocho Faraoh, Joseph ts'ǫ̀ hadı, “Sı̨ k'àowocho Faraoh aht'e, hanìkò Egypt nèk'e hazǫǫ̀ dǫ wı̨ı̨zìı neyatıì dę t'asìı hale ha nıìle,” yèhdı. 45K'àowocho Faraoh, Joseph wıızì eładı̨į̀ whehtsı̨, Zafenat-Paneyah wìyeh ayį̀į̀là, eyıts'ǫ Asenat wets'èkeè elı̨ ha yeghàı̨htı̨. Asenat yahtıı Potıfera wetì hǫt'e. (Potıfera yahtıı-kǫ̀ gocho On gha yahtıı elı̨.) Hagòjà t'à Joseph Egypt nèk'e hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ ajà.\n46Joseph taènǫ weghoò ekò Egypt nèk'e gha k'àowocho wecheekeèdeè whelı̨. Eyıt'à k'àowocho wedahxà Joseph Egypt nèk'e hazǫǫ̀ kǫ̀ta gòlaa k'ehohwho. 47Łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ deɂǫ̀ǫ̀ t'asìı łǫ dehsheè ajà. 48Egypt nèk'e łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ deɂǫ̀ǫ̀ t'asìı łǫ dehshe ekò Joseph t'asìı dehshee hazǫǫ̀ nàgehtsį̀ gà kǫ̀godeè xehkǫ̀ gòlaa sìı wek'èhodì ayį̀į̀là. Kǫ̀godeè gòlaa hazǫǫ̀ wemǫǫ̀ t'asìı dèhshǫǫ sìı xehkǫ̀ whelaà ayį̀į̀là. 49Joseph tł'olà deɂǫ̀ǫ̀ łǫ nàwhehtsı̨ t'à, tıcho gà ewaà laàtłǫǫ̀ ajà. Tł'olà sıì deɂǫ̀ǫ̀ łǫ nàgehtsı̨ t'à gıhtà dìì agòjà.\n50Bò whìle agòjà kwe Joseph wets'èkeè Asenat yeza nàke nìı̨la. (Asenat yahtıı-kǫ̀ gocho On gha yahtıı Potıfera wetì ı̨lè.) 51Joseph weza t'akwełǫ̀ǫ̀ dǫ elı̨ı̨ sìı Manaseh wìyeh ayį̀į̀là, hadı, “Dànì sexè hoìla k'ehokw'o ı̨lèe eyıts'ǫ setà wèot'ı̨ hazǫǫ̀ sìı Nǫ̀htsı̨ wenahdì-le asį̀į̀là t'à, eyı k'ę̀ę̀ wıızì whıhtsı̨,” hadı. 52Weza wek'è dǫ elı̨ı̨ sìı Efrayım wìyeh ayį̀į̀là, hadı, “Jǫ daıhɂàa nèk'e Nǫ̀htsı̨ chekoa seghàı̨la t'à eyı k'ę̀ę̀ wıızì whıhtsı̨,” hadı.\n53Eyı łǫ̀hdı̨ xo tł'axǫǫ̀ Egypt nèk'e t'asìı dehshe-le ajà t'à, 54łǫ̀hdı̨ xo ts'ǫ̀ bò whìle t'à hoìla wexèhǫǫ̀wo. Eyıt'à Joseph dàdı ı̨lèe sìı wek'ę̀ę̀ agòjà. Eyıì-le nèk'e hazǫǫ̀ bò whìle agòjà, hanìkò Egypt nèk'e dǫ gıgha bò whìle-le. 55Egypt nèk'e dǫ gıgha bò whìle agodaade t'à k'àowocho Faraoh t'asìı goghàedı ha gıghǫnàdaetì. Eyıt'à k'àowocho Faraoh dǫ ts'ǫ̀ hadı, “Joseph wets'ǫ̀ aahde, dànaxèhdıı sìı haahłe,” gòhdı.\n56Egypt nèk'e hazǫǫ̀ bò whìle agòjà ekò Joseph xehkǫ̀ hazǫǫ̀ yets'ǫdaà xàı̨la. Egypt nèk'e hazǫǫ̀ t'asìı dehshe-le agòjà t'à, Egypt got'ı̨į̀ ts'ǫ̀ tł'olà weghǫ nàedì. 57Eyıì-le nèk'e hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ t'asìı dehshe-le agòjà t'à ekǫ gots'ǫ dǫ hazǫǫ̀ tł'olà nàgeehdì gha Egypt nèk'e ts'ǫ̀ agejà.


Tséyaa séigołbáhí - Wikiibíídiiya\nTséyaa séigołbáhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centruroides sculpturatus" deiłníigo dayózhí. Tséyaa séigołbáhí éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 2–3di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tsin bineestʼąʼ yiłchozhii bizééʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsin bineestʼąʼ yiłchozhii bizééʼ łitsxooígíí\nTsin bineestʼąʼ yiłchozhii bizééʼ łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pipreola jucunda" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí diłhił; bizééʼ éí łitsxo; bitéél éí łitso; bidaaʼ éí łitsxo.\nTsin bineestʼąʼ yiłchozhii bizééʼ łitsxooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ atʼąątah ayáásh - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ atʼąątah ayáásh\ntsinyiʼ atʼąątah ayáásh\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ atʼąątah ayáásh éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus ogilviegranti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó tʼóó bíyó łitso; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ atʼąątah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dootłʼizhgo yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dootłʼizhgo yishtłizhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis riveroi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dootłʼizhgo yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basiliscus galeritus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; chʼał dóó łóóʼ yázhí dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhii bítááʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii bítááʼ łitsxooígíí\nChʼizhaazhii bítááʼ łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stachyris leucotis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí diłhił; bítááʼ éí łitsxo; binátsʼin éí łigai; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhii bítááʼ łitsxooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tłʼízí ałchiní éí Ásáí Dineʼé Bikéyah beʼałníiʼgi hadahóólįįd jiní, áádóó éí tłʼízí (bílaʼashdlaʼii bilį́į́ʼ danilínígíí) bizází ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Capra aegagrus" deiłníigo dayózhí.\nTłʼízí daʼałchinígíí éí dziłtaʼgi dóó tsintahgi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi naakai; abínígo dóó hííłchʼįʼgo naakai łeh.\nDíí tłʼízí bitsʼíís éí 4–5di adéesʼeez áníłnéez łeh; bitseeʼ éí tsostsʼidi asdzoh[?] áníłnééz. Tłʼízí ałchiní bikąʼígíí éí bijáád łizhin dóó łigaigo naaschʼąąʼ. Haigo éí bitsʼíís łibá, shį́įʼgo éí dibéłchíʼí; nááná éí bighą́ąʼgi hadzíjin, áádóó éí bideeʼ nineez dóó shiyish. Tłʼízí ałchiní baʼáádígíí éí yishtłʼishgo naashchʼąąʼ.


Tooh chʼoshtsoh haalzheehii bízdílidígíí - Wikiibíídiiya\nTooh chʼoshtsoh haalzheehii bízdílidígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Regina rigida" (éí doodaiiʼ "Liodytes rigida") deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 10–20di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTooh chʼoshtsoh haalzheehii bízdílidígíí éí tooh chʼoshtsoh bíláshgaantsohí yilghał.


Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nAtʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nAtʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóodi\nDził Dah Gaii Yaayí Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtó Tó Ntsʼósíkooh Biih Yílį́\n33°53′52″ NHK dóó 116°32′53″ EʼE-gi bił hazʼą́\nAtʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtó biwááshindoon\nAtʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1997góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtó biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 3,130 bílaʼashdlaʼii Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóódę́ę́ʼ Tó Ntsʼósíkooh Biih Yílį́į́góó dóó Dził Dah Gaii Yaayígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nAtʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)\nAtʼaʼ Yiltʼąąʼí Biiʼtó\nDíí naaltsoos 12 Níłchʼitsoh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Bitsiichįįshgahí bitsilí - Wikiibíídiiya\nBitsiichįįshgahí bitsilí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudopodoces humilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiitʼáád éí yishtłizhgo łibá; bidaaʼ éí łizhin dóó nineez.\nBitsiichįįshgahí bitsilí éí chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Dziłtah naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí - Wikiibíídiiya\nDziłtah naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bradypodion atromontanum" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nDziłtah naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼizhaazhii bitsiiyah łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii bitsiiyah łikizhígíí\nChʼizhaazhii bitsiiyah łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stachyris strialata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí diłhiłgo łibá; bitsiiyah éí łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhii bitsiiyah łikizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Séigoʼ bíláshgaanézí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthophrynus coronatus" deiłníigo dayózhí. Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí éí Ahééháshį́įhdi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ bíláshgaanézí éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhiłgo łibá. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.\nDíí naaltsoos 29 Wóózhchʼį́į́d 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Tsxilghááh Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí Tsxilghááh dadichʼízhígíí dóó bikʼéí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dahojiyáanii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lyciasalamandra helverseni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nDahojiyáanii Bikéyahdę́ę́ʼ Ndaaldeehii\nDíí naaltsoos 24 Atsá Biyáázh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tłʼiishkʼaaʼ hashkéhé - Wikiibíídiiya\nTłʼiishkʼaaʼ hashkéhé éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Masticophis taeniatus" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiishkʼaaʼ hashkéhé éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tłʼiish éí 30–70di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí deilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atʼąątah chʼałchilí diłhiłgo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼałchilí diłhiłgo łikizhígíí\nAtʼąątah chʼałchilí diłhiłgo łikizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raorchestes kadalarensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo łikizh; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa.\nAtʼąątah chʼałchilí diłhiłgo łikizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiyíítʼogii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiyíítʼogii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tyrannus couchii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí diłhiłgo łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼiyíítʼogii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Daatsohí yishtłizhí bitʼaʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nDaatsohí yishtłizhí bitʼaʼ łizhinígíí\nDaatsohí yishtłizhí bitʼaʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saltator atripennis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yizhtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił dóó ntsaa.\nDaatsohí yishtłizhí bitʼaʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ zhį́ʼii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ zhį́ʼii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus cryptoleucus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ zhį́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Chʼagiitseenézí (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nChʼagiitseenézí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Quiscalus mexicanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; binááʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.\nChʼagiitseenézí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Columba unicincta" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá; binákʼee éí dah jilchííʼ; bitłʼaaʼ éí łigai.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Atʼąąʼ deiłchozhí - Wikiibíídiiya\nDziłtah magí bijánil hólónígíí\nTsintah magí bijánil hólónígíí\nMagí bitsiitʼáád halchíʼígíí\nMagí binághah halchíʼígíí\nMagí łichííʼ dóó łibáhígíí\n(→ Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ deiłchozhí)\n(→ Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí)\n(→ Atʼąąʼ deiłchozhí bitsiitʼáád diʼilígíí)\nMagí biniiʼ łitsooí łibáhígíí\nMagí biniiʼ łitsooí łizhinígíí\nMagí chį́į́shchʼį́dí łitsxooígíí\nMagí chį́į́shchʼį́dí łizhin dóó łigaaígíí\nMagí chį́į́shchʼį́dí bitéél łigaaígíí\nAtʼąąʼ deiłchozhí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colobinae" deiłníigo dayózhí. Atʼąąʼ deiłchozhí éí 61 ałʼąą ádaatʼé.\nAtʼąąʼ deiłchozhí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nAtʼąąʼ yiłchozhí biniighaʼ diʼilígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ yiłchozhí dinilbáhígíí\nAtʼąąʼ yiłchozhí łibáhígíí


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchiní - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchiní éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyah dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prionailurus rubiginosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí mósí ałchiní éí deesdoigi hólǫ́, áádóó éí tsintah dóó hodíłchʼiltah naaghá; áádóó éí tłʼéeʼgo naagháa łeh.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchiní éí tsídii yázhí dóó hazéí haalzheehgo naaghá; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał ałdóʼ.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii tseełbáhí - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii tseełbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xenerpestes singularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai dóó łibáago naashchʼąąʼ; bítááʼ éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii tseełbáhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Jaaʼabaní diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nJaaʼabaní diniltsooígíí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Hoozdo Hahoodzodi dóó Ahééháshį́įhdi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dasypterus xanthinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí tʼáá łichííʼ; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nJaaʼabaní diniltsooígíí éí iichʼąhii dóó chéłchaaʼ dóó tséʼédǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Gógooʼii disxǫsí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nGógooʼii disxǫsí łibáhígíí\nGógooʼii disxǫsí łibáhígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysococcyx osculans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nGógooʼii disxǫsí łibáhígíí éí chʼosh ditłʼooí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Łéʼétsoh biyaʼ - Wikiibíídiiya\nŁéʼétsoh biyaʼ éí yaaʼ bikágí ntłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amblyomma maculatum" deiłníigo dayózhí. Łéʼétsoh biyaʼ éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́.\nDíí yaaʼ éí bijáád tseebíí. Bitsʼíís éí nímaz dóó tʼóó bíyó nteel; adóó éí łitsxo dóó łigaigo naashchʼąąʼ. Bijáád éí doo danineez da. Naaldlooshii dóó bílaʼashdlaʼii bidił éí bichʼiyąʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi dóó Tééhnii Bikéyahdi dóó Naakaii Tábąąhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laemanctus longipes" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 20–27di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí łitso.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tseekʼíjíjinii bitłʼaakááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTseekʼíjíjinii bitłʼaakááʼ łigaaígíí\nTseekʼíjíjinii bitłʼaakááʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xolmis velatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitsiitʼáád éí diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitłʼaakááʼ éí łigai; bitseeʼ dóó bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.\nTseekʼíjíjinii bitłʼaakááʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí bideeʼ hólónígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí bideeʼ hólónígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera ammodytes" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 30–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí bideeʼ hólónígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.\nLast edited on 30 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2021, at 12:22


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí yázhí - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geospiza fuliginosa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bidaaʼ éí diłhiłgo diłhił dóó ntsaa dóó heetsʼóóz. Baʼáádígíí éí łibáago yishtłizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai dóó łibáago halkizh.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ daatsohí yázhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼilátah hózhóón dóó tsin bitʼąąʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atʼąąʼ biyaʼ - Wikiibíídiiya\nAtʼąąʼ biyaʼ éí tádídíín deiyání dayikahjįʼ atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galerucinae" deiłníigo dayózhí. Atʼąąʼ biyaʼ éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, áádóó éí 5,800 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–7 mm ádaníłtso łeh; bitsʼíís éí nímaz dóó dijool. Chʼilátah dóó hodíłchʼiltah éí dahináa łeh. Chʼil bitʼąąʼ dóó tádídíín éí bichʼiyąʼ.


Łichíiʼii - Wikiibíídiiya\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Jerry L. Williams\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: JoAnn Yazzie-Pioche\nNaaltsoos Ííłʼíní: Christina Gamble\nŁichíiʼii éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nŁichíiʼiidi 1,443 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nŁichíiʼii éí 36°52′26″ NHK dóó 111°26′17″ EʼE-gi bił hazʼą́. Łichíiʼii éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,982 adéesʼeez.GNIS\nŁichíiʼii, atiin iidléézh 98 bikááʼ doo éélkid.\nŁichíiʼii, Kʼaiʼbiiʼtódę́ęʼgo éélkid.\nBílaʼashdlaʼí chʼaa nidaakaiígíí-Tsébighánílíní (Bilagáanakʼehjí)\nBílaʼashdlaʼí chʼaa nidaakaiígíí / Tsin naaʼeeł táá haniił (Bilagáanakʼehjí)


Tsinlátah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Setophaga dominica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bizééʼ łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí łibá dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binákʼee dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinlátah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana chensinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.7–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí diłhił łeh; bijáád éí noodǫ́ǫz łeh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.