Tsʼíʼii yildeełii bitéél halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsʼíʼii yildeełii bitéél halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Conopophaga melanogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bitéél éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitʼaʼ dibéłchíʼí.\nTsʼíʼii yildeełii binákʼee halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii ntsaaígíí\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii ntsaaígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furcifer oustaleti" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 20–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsintaalzhahii bitseeʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsintaalzhahii bitseeʼ łitsooígíí\nTsintaalzhahii bitseeʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calicalicus madagascariensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád dóó bináaghah dóó bitʼaʼ éí łibá; bitseeʼ dóó biwos éí łichíiʼgo łitso; bidaaʼ éí łibá.\nTsintaalzhahii bitseeʼ łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tábąąh naalzheehii binághah dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii binághah dinilzhinígíí\nTábąąh naalzheehii binághah dinilzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Halcyon badia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitsiiʼ éí dinilzhin; bitʼaʼ éí łizhin; bitłʼaakááʼ éí dootłʼizh; bidaaʼ éí łichííʼ; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii binághah dinilzhinígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Sǫʼ łóóʼ íiyisígíí - Wikiibíídiiya\nSǫʼ łóóʼ íiyisígíí\nSǫʼ łóóʼ * íiyisígíí\nSǫʼ łóóʼ íiyisígíí éí Bikágí Daʼawoshígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tónteel biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asterias" deiłníigo deiyózhí. Sǫʼ łóóʼ íiyisígíí éí 8 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí sǫʼ łóóʼ éí łichííʼ dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ; áádóó éí 5–10di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bigaan éí ashdlaʼ. Ndadilnaʼgo éí táłtłʼáahdi naakai. Chʼoshłóóʼ dóó chʼosh bitsʼaʼígíí éí bichʼiyąʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naashchʼąąʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naashchʼąąʼígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachylepis margaritifera" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez dóó yágo dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Tábąąh tsídiiłbáhí - Wikiibíídiiya\nTábąąh tsídiiłbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ammospiza nelsoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiiyah éí halbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó binátsʼiin éí diniltsxo; bidaaʼ éí diłhił.\nTábąąh tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii íígházhí tsédídéhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii íígházhí tsédídéhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trogon violaceus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí tśedídéehgo dootłʼizh; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nTsídii íígházhí tsédídéhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atʼąąʼ yiníłʼíní dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąąʼ yiníłʼíní dibéłchíʼígíí\nAtʼąąʼ yiníłʼíní dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clibanornis rubiginosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá.\nAtʼąąʼ yiníłʼíní dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii dijoolígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii dijoolígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Terrapene carolina" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí diłhił dóó diniltsogo naashchʼąąʼ.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii dijoolígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsinlátah yádíłtihii binátsʼiin łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah yádíłtihii binátsʼiin łitsooígíí\nTsinlátah yádíłtihii binátsʼiin łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi dóó Tééhnii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basileuterus belli" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; binátsʼiin dóó bizééʼ éí łitso; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinlátah yádíłtihii binátsʼiin łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał aniʼįįhí dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał aniʼįįhí dichʼízhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał aniʼįįhí dichʼízhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strabomantis bufoniformis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dichʼíízh; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał aniʼįįhí dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Naaʼołí yiltʼąąʼí - Wikiibíídiiya\nNaaʼołí yiltʼąąʼí *\nNaaʼołí yiltʼąąʼí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi ndaazkaad (tʼáá hazhóʼó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah; áadi díí chʼil doo dahólǫ́ǫ da); Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi éí 52 ałʼąą átʼé; Binááʼádaałtsʼózíidi éí 78 ałʼąą átʼé; áádóó kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi éí 44 ałʼąą átʼéego dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼekgo éí "Lathyrus" deiłníigo deiyózhí.\nDiné Bikéyahdi naaʼołí yiltʼąąʼí hólónígíí éélkid\nDiné Bikéyahdi naaʼołí yiltʼąąʼí hólónígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDiné Bikéyahdi naaʼołí yiltʼąąʼí hólónígíí éí naaki ałʼąą átʼé: Eʼeʼaahjíʼígíí ("Lathyrus eucosmus") dóó Haʼaʼaahjíʼígíí ("Lathyrus polymorphus"). Díí chʼil éí bílátaʼdiitłʼíísh, tsédédéehgo dootłʼizh łeh.\nNaaʼołí yiltʼąąʼí @ plants.usda.gov


Chʼagiidaakíní bitłʼaaʼ halchxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼagiidaakíní bitłʼaaʼ halchxíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cacicus uropygialis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí halchxííʼ; binááʼ éí dootłʼizh; bidaaʼ éí dinilgai dóó deekį́.\nChʼagiidaakíní bitłʼaaʼ halchxíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tónteel zhį́ʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel zhį́ʼii yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Łeesdísí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phalacrocorax punctatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 25–30di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá dóó łizhingo yistłʼin; bitéél dóó bitsiitʼáád éí łigai; binákʼee éí dootłʼizh; bikʼos éí nineez; bikeeʼ éí diłhił.\nTónteel zhį́ʼii yistłʼinígíí éí łóóʼ hadaalzheehgo ndaatʼá.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah noołnahii - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah noołnahii\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah noołnahii éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Porzana fluminea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bitsiiʼ dóó bitéél éí łibáago dootłʼizh; bidaaʼ éí łitso; bijáád éí nineez.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ lókʼaatah noołnahii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Tsįįłkaałii dootłʼizhí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii dootłʼizhí binákʼee halzhinígíí\nTsįįłkaałii dootłʼizhí binákʼee halzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picus viridis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 11–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaakááʼ éí łitso; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí łibá.\nTsįįłkaałii dootłʼizhí binákʼee halzhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehiitsoh - Wikiibíídiiya\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehiitsoh\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehiitsoh éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clytoceyx rex" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 12–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitsiiyah éí halchííʼ; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí ditą́; binááʼ éí diłhił.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naalzheehiitsoh éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kʼaiʼbiiʼtó - Wikiibíídiiya\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Franklin Fowler\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Tom Franklin Jr.\nNaaltsoos Ííłʼíní: Yolanda Ellis-Bileen\nKʼaiʼbiiʼtó éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.\nKʼaiʼbiiʼtóodi 1,522 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nKʼaiʼbiiʼtó éí 36°34′38″ NHK dóó 111°5′59″ EʼE-gi bił hazʼą́. Kʼaiʼbiiʼtó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,810 adéesʼeez.GNIS\nKʼaiʼbiiʼtóodi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Atʼąątah chʼał dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼał dinilbáhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophilautus wynaadensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitéél éí dinilgai; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa.\nAtʼąątah chʼał dinilbáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tééh dééł dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTééh dééł dinilbáhígíí éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; azhą́ éí tsídiitsoh nahalingo niʼgóó naagháa łeh dóó doo naatʼáa da łeh ndi, díí tsídii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eupodotis rueppellii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh dééł éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diłhiłgo yistłʼin; bizééʼ éí łizhin.\nTééh dééł dinilbáhígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naaldloohii yázhí haalzheeh łeh; chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Tsinlátah yádíłtihii bináyaah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah yádíłtihii bináyaah halzhinígíí\nTsinlátah yádíłtihii bináyaah halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basileuterus melanogenys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; binátsʼiin éí łigai; bináyaah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinlátah yádíłtihii bináyaah halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsxilghááh noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tsxilghááh noodǫ́zígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ambystoma opacum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí ntsaa; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tsxilghááh noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Hwéeldi: naakigo ałááh átʼéego hané; łaʼ éí bilagáanadę́ę́ʼgo bahanéʼ áádóó łaʼ éí Naabeehódę́ę́ʼgo baʼhanéʼ. Kwééʼiʼ bikááʼigiʼ éí Naabeehódę́ę́ʼgo baʼhanéʼígííʼ bikáá áádóó Diné akwii tʼéigo yaʼnitsiikéésígíí bikáá.\n"American Progress" wolyéego naaschʼąąʼ, 1872 biyihah yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos beeʼnidaʼnidééh nitʼééh. Díí eʼelyaaígíí éí bilagáana bi-"propaganda" átʼéé nitʼééh: Asdzání biʼééʼ łigaiígíí éí "Manifest Destiny" nilį́ʼgo naashchʼąąʼ; bitsįʼ yishtłizhii dóó ayání najįʼ kwiidaalnį́į́łgo naashchʼąąʼ. Bilagáana baʼhwiiʼááhgo naashchʼąąʼ, áádóó kéyah yiikáaʼgi nidaʼhanééh.\n1.1 Naakáí Łibáʼí\n1.2 Bilagáana nihiitáá daʼhaznáá\nNaakáí Łibáʼí nihiitáá daʼhaznáá doo kwiishdę́ę́ adooleʼéʼ biniiná saad nidaʼhadlééh áádóó anaa nidaʼhodlééhgo baʼhaʼooldééh. Iiyiisígíí éí kéyah biniiná saad hólǫ́ áádóó Naabeehó adooleʼéʼ déínį́į́hgo beeʼbikʼíʼ daʼhótʼáá (táá ałtsó Naabeehó daʼąnį́į́hgo baʼyatíʼ). Naakáí łibáʼí bitsįʼ yishtłizhii bikéyah yééadiʼdaʼhósnį́į́h áádóó bitsįʼ yishtłizhii naadlóʼ doolééł daʼnizingo yiicháá daʼnizin. Naaldlooshii naʼnilkáád naʼhólingo bitsįʼ yishtłizhii yaʼnitsíʼdakéés.\nBilagáana nihiitáá daʼhaznááEdit\nÁádóó bilagáana nihiitáá daʼhaznáá dooʼ éí yéigo saad naadaʼhasdlį́į́h, akó ndi bilagáana éí "Manifest Destiny" wolyéego binidaʼhatʼáʼgo niiyaʼ. Díí Manifest Destiny wolyéígíí éí bilagáana binaʼhatʼá, kéyah tʼaa átʼé bilagáana yéébóʼholnį́į́h doolééł nį́láʼ, áádóó bitsįʼ yishtłizhii éí nashkwii doolnííłníʼláʼ. Íidą́ą́ beeʼhazʼáanii Indian Removal Act wolyéego adaalyá. Díí beeʼhazʼáanii éí bitsįʼ yishtłizhii beeʼyiljiizh áádóó bitsįʼ yishtłizhii bikéyah beeʼnitʼį́ʼgo baʼnaʼaldééh. Naaná łaʼ bilagáana iidą́ą́ bitsįʼ yishtłzhii ałtsíísigo kéyah baʼhádaʼdoodzo (kéyahígíí reservation wolyéego) yaʼadaʼyiilá áádóó beeʼhazʼáanii Indian Removal Act binikáá góneʼ ethnic cleansing baʼnaʼasdé. Kéyah bitsįʼ yishtłizhii bigáá dastʼáánigiʼ éí bilagáana yééʼadidaʼhosniʼ áádóó bizhí yikáá ayiilá. Bilagáana Americans daʼnilį́ʼnigiʼ binitsá háʼkéés éí bitsįʼ yishtłizhii naasgo adéín doolééł. Bilagáana Hastiin Francis Parkman naaltsoos bikáaʼgi ayiilá, "yas naalyį́į́h naʼhalingo adéín doolééł naasgo; Bilagáana-American bidzil éí doobóʼhónéíʼąąhdaʼ, kʼad éí ʼeʼeeʼaahjigo yiikáá dooníʼ kwii nihósingo."\nBilagáana Yootó Hahoodzojiʼ nidaʼhaznágo, bitsįʼ yishtłizhii (Dziłghą́ʼí, Beehai, Naałání, Nóódaʼí, Kiisʼáanii, Naashgalí, áádóó Naabeehó) dóó Naakáí dinéʼiʼ ałhééʼdaʼnitʼį́ʼ áádóó ałchʼįʼ nidaʼdibaʼgo yaʼnákaiʼígíí yaʼakwiidaʼnizį́ʼ. Naabeehódę́ę́ʼgo yiinééłnígo éí ałʼááh dineʼé Naabeehó bikéyah bikáájíʼ daʼdahnééhígíí najį́ʼ kwii nidaalnį́į́ʼ áádóó Naabeehó bilį́į́ bitsáá daʼnitʼį́į́hgo biniiná, Naabeehó akéí nidaʼdibaʼ nitʼééh. 1846 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana Yootójiʼ chʼiʼdaʼházná. 1846 dóó 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí tʼáá yéigo anaa házlį́į́ (yéigo ałkéjiijáʼgo baʼnaʼaldééh), díí éí Naabeehó dóó Wááshindoon bisiláołtsooí áádóó Naakáí bisiláołtsooí (civilian militia wolyéígíí) ałkʼiʼnéíjáʼ. Díí Naakáí Naabeehó tʼáá yéigo déíjoołá áádóó yéigo yiikʼiʼjį́ʼ daʼnilį́ʼ.\n1849 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoon bisiláołtsooí Hastiin Narbona daʼyiisįįʼ áádóó éí bikʼiʼjį́ʼ tʼáá yéigo anaa nidaʼhódlééh nitʼééh. 1851 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Colonel Edwin Vose Sumner siláołtsooí bikin ayiilá Tséhootsooídi (Fort Defiance wolyéego beeʼyoojíʼ) áádóó łaʼ siláołtsooí bikin anaayiidlá díí éí Naʼnízhoozhí/Shash Bitooʼ goná (Fort Fauntleroy áłtsé wolyé nitʼééh, áádóó azhíʼígíí Fort Wingate wolyéego aalyá). 1858 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼaah, naaltsoosígíí éí Bonneville Treaty wolyé. Díí naaltsoosígíí bikáaʼgi yiisdzogo aanį́lá; Naabeehó bikéyahígíí biʼoh andoolnį́į́ł nį́į́hgo bikáá. Díí naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼaahígíí éí tʼáá doo hódiináʼiʼ kʼiʼnidláád. 1849 dóó 1861 biyihah yę́ędą́ą́ʼ ałdóʼ naaltsoos bikáaʼgi ałgáádaʼdeistʼááh nitʼę́ę́h, díí ałdóʼ tʼáá doo hódiináʼiʼ kʼiʼdaʼhazdláád.\nTʼáátsoh 29, 1858go yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó bilį́į́ nidéístsééd, Tséhootsooídi, áádóó éí biniiná Naabeehó naakáí łizhiní hastiin daʼyiisįįʼ (Yaʼiishjaashtsoh 12, 1858 yę́ędą́ą́ʼ naakáí łizhinii daʼyiisįįʼ). Díí naakáí łizhinii éí bilagáana Hastiin Major Brooks binaalté nilį́ʼ nitʼééh. Tʼááchil 30, 1860 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Tséhootsooídi siláołtsooí bikin bikʼiʼ daʼazná; díí éí 1,000 ánéelą́ą́ʼ Naabeehó siláołtsooí bikin yiikʼiʼ daʼhiizná. Hastiin Chʼil Haajiní (Manuelito) dóó Hastiin Dághaaʼ (Barboncito) yiinaʼhóʼááhgo akwiidaʼ hótʼį́į́diʼ, biniináʼígíí éí:\nNaabeehó doobiłyaʼadah tʼéídaʼ, Wááshindoon bisiláołooí Naabeehó yiikʼiʼjįʼ nidaʼdiibaʼígíí, áádóó\nNaabeehó hastiin hanéʼ néíʼááʼiʼ nilį́į́hgo bigáádę́ę́ʼ naʼnéístsáás (Wááshindoon bisiláołtsooí bichʼį́ʼ hané naʼtʼáá nitʼę́ę́h), áádóó\nYas Niłtʼees 21go yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisiláołtsooí Naabeehó binaatʼaanii bikʼíʼjigo beeʼeldǫǫh dazhdiiłdǫǫn, kʼé naʼhódoodlééł biniiniyé naʼaldééhgo akwiidzá, áádóó\nWááshindoon bisiláołtsooí doo Naabeehó yikáá anaalwóʼgo; Naakáí dóó ałʼááh dineʼé Naabeehó yiikʼiʼjįʼ nidaʼdibaʼgo doobaʼkwiin tʼįʼdáʼ, áádóó éí biniiná Naabeehó łaʼ naalté daazlį́ʼ áádóó Naabeehó bilį́į́ bitsáá adaʼhį́į́l káád.\nAtsá biyaazh 15, 1861 biyihah yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼaah bikáá aalyá, íidą́ą́ naaltsoos bikáaʼgi ałhaʼdeetʼaahígíí éí Naabeehó bikéyah biʼoh aalyá (1/3 kéyah beeʼbiʼoh aalyá). Woozhchʼį́į́d 1861 biyiihahgo Naakáí Hastiin José Manuel Sánchez dóó 52 Naakáí Naabeehó biłį́į́ʼ bitsą́ą́ anǫǫlkáád nitʼę́ę́h, akǫndi Hastiin Captain Wingate dóó Wááshindoon bisiláołtsooí łį́į́ʼ nidéíʼneiskáádi (Naabeehó baʼ). Íidą́ą́ Hastiin José Manuel Sánchez daʼjiisįįʼ. Áádóó naʼhódoonáʼgo éí Naakáí Naabeehó nidaʼniiłkáádiʼígíí yaʼtį́ʼ hiikáí, díí éí Dził kí Hózhóoniidi. Áádóó naanáłágo éí Naakáí dóó kiisʼáanii Naabeehó yiikʼiʼjįʼ nidasbaaʼ áádóó 12go Naabeehó deisná.\nBiniʼantʼąąʼtsózí 09go yoołkááł yę́ędą́ą́ʼ Naakáí Hastiin Lt. Col. Manuel Antonio Chaves (Yootó Hahoodzo biVolunteer Militia) naatʼaanii abidiilyá, díí éí Shash Bitooʼgi siláołtsooí bikin siʼáánigi. Biyaagi nidaalnishígíí éí 7 officers daʼnilį́ áádóó 203 siláołtsooí. Naas hódéíshzhiizhgo éí Hastiin Manuel Antonio Chaves yáʼátʼééhgo naatʼáanii nilį́ʼ bidiiníʼgo bikʼéʼ hóstʼáá, biniináʼígíí éí chʼiyaan adóóleʼéʼ Naabeehó yiitéʼnį́į́hgo yaʼnaagáá bidiníʼ áádóó siláołtsooí ałdóʼ doo akʼéʼ daʼhóółį́ʼda dazlį́ʼ. Biniʼantʼąątsoh 10go yoołkááłgo éí łį́į́ʼ ałgáá dikáago baʼnidiildéí áádóó éí banaʼaldééhgo táá yiiskąąʼ. Naaná beezhee hólǫ́ʼniʼ ałdóʼ aadi daʼdlááhgo baʼnaʼaldééh, Hastiin Manuel Antonio Chaves yéélą́ aslį́į́hgo akwii tʼéíígo baʼnaʼaldééh. Áádóó saah hazlį́ʼgo Naabeehó dóó siláołtsooí ałkʼiʼjéé áádóó beeʼeldǫǫh łaʼ yiidéísdǫǫhgo táá oosdéíʼ. Áádóó 200 ánéelą́ąʼgo Naabeehó siláołtsooí yiʼkʼiʼjééhgo yaʼnidiikáí, áádóó siláołtsooí beeʼeldǫǫh déídeisdǫǫhgo 12 Naabeehó neezná áádóó 40go éí daasná. Akwiidaʼ hótʼį́ʼdiʼ doo bikʼíʼjįʼ Hastiin Gen. Edward Canby naaltsoos yiyiikééd. Díí éí Hastiin Chaves naaltsoos beeʼkééd, ákó ndi áádóó naaltsoos ayiiláda. Éí biniiná; Hastiin Chaves atsá bidooltʼé áádóó éí Hastiin Captain Andrew W. Evans akiʼ kééh iiyá. Áádóó Hastiin Chaves éí Beeʼeldííldahsinilgo aaná biʼdoolá, áádóó éí siláołtsooíjiʼ aahwiinítʼį́ bá hooghanji baʼhwį́į́stʼį́ʼdiʼ.\nDį́į́ nahaigo éí Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíní nidaʼaskáá (Congressional committee wolyéego nidaʼaskáá), díí éí Hwéeldi Naabeehó awaalyáʼiʼ daʼnilį́ʼígíí naaskáá. Áádóó Shash Bitooʼdi aadaʼ hótʼį́į́hdiʼígíí ałdóʼ naaskáá. Éí naʼaskááʼiʼgiʼ 20 éí doodaiiʼ éí 30 Naabeehó naastsééd beeʼeldlǫǫhtsoh howitzers wolyéígíí beeʼ. Áádóó nidaʼalkáágo ałdóʼ siláołtsooíłá naʼbidiikidgo anį́į́hlá, "Łaʼ siláołtsooí Naabeehó asdzani dóó baʼałchiʼní néístsééd". Akáʼajiilyééd nitʼééh, Hastiin Lt. Ortiz doodaiiʼ hódiinį́į́hdiʼgo biniiná áádóó akáʼajoolwodaʼ. Áádóó Atsá biyaazh biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Manuel Chaves siláołtsooí 400 ánéelą́ąʼgo, Naabeehó bikéyah bikáágo téídiʼéézh áádóó éí aad siláołtsooí Naabeehó yiikʼiʼjįʼ nidaazbaaʼ. Wááshindoondę́ę́ʼ tʼáá dooʼbeeʼlą́ʼ alééhgo.\nNidaʼhadzid yę́ędą́ą́ʼ ałdóʼ bilagáana tʼáá biʼałkʼiijééʼ (Civil War wolyéego beeʼwoojí, bilagáana bizaadjí), iidą́ą́ Bilagáana-Confederate daalyéʼígíí Yootó Hahoodzodi bisiláołtsooí yiikáí (akwééʼiʼ nitʼą́ą́ nahanéʼiʼgiʼ éí bilagáana tʼáá bidaʼhógą́ą́). Akwéé yihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bisáołtsooí ahjígo binaanish hazlį́ʼ, áádóó éí Naakáí dóó ałʼąąh dineʼé Naabeehó yichʼiʼ nidaʼbaaʼ. Áádóó Naabeehó nitʼą́ą́ nidaʼdibaaʼgo yaʼnaakáí, Naashtʼézhí dóó Yootójiʼ nidaʼdibaaʼ. Iidą́ą́ bilagáana Hastiin William Hemsley Emory naaltsoos bikáaʼgi Naabeehó yaʼhalné, díí éí Naabeehó tʼáá yéigo Naakáí yikʼé daʼdidlį́į́h (Naakáí tʼáá chʼééh adaʼjí tʼį́ʼ łééh) áádóó éí biniiná Naabeehó "lords of New Mexico" yiiłnį́go yoozhí. 1862 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoon bilsáołtsooí, Bilagáana-Confederate sáołtsooí Yootódę́ę́ʼ baʼchʼiʼ dazhjéé. Díí éí Akałii Bikéyahjigo baʼandaazhjéé. Áádóó éí Naabeehó bikʼíʼjigo daʼdéízhnish.\nHwéeldi (1864 yę́ędą́ą́ʼ éélkid)\n^ Philip Fisher (1985). Hard Facts: Setting and Form in the American Novel (4, reprint ed.). Oxford University Press US. p. 26. ISBN 9780195041316. http://books.google.com/?id=Y5msex2MZFAC Yaʼiishjaashtsoh 14, 2010.


Yaayááhaltsoii bitsiiʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nYaayááhaltsoii bitsiiʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis speciosa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bikąʼígíí éí bitsiiʼ łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nYaayááhaltsoii bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełítsoh łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełítsoh łibáhígíí éí Táłkáaʼgi Tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cereopsis novaehollandiae" deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá naalʼeełí "Cereopsini"-jí atah yisdzoh.\nDíí naalʼeełítsoh éí tónteel bibąąhgi dóó tłʼoh naazkaadgi naakai; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.\nDíí tsídii éí 2.5–3 adéesʼeez[?] ádaníłtso; 13 dahidídloʼ ádaníłdáas łeh. Bijáád éí łichííʼ dóó bitʼaʼ dah diłhiłgo dzílchííʼ.\nDíí naalʼeełítsoh łibáhígíí éí tłʼoh deiłchozh dóó tó dikʼǫ́zhí deidlą́ągo naakai.


Tééh dééł diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTééh dééł diłhiłígíí éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi tʼéiyá hólǫ́; azhą́ éí tsídiitsoh nahalingo niʼgóó naagháa łeh dóó doo naatʼáa da łeh ndi, díí tsídii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sypheotides indicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh dééł éí 15–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí łigai dóó kʼíjíjin; binághah éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin.\nTééh dééł diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naaldloohii yázhí haalzheeh łeh; chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Tązhii - Wikiibíídiiya\nTązhii éí tsídii átʼé; áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Meleagris" deiłníigo dayózhí. Tązhii naaki ałʼąą átʼé: Tązhii (Meleagris gallopavo) dóó Shádiááhdę́ę́ʼ tązhii (Meleagris ocellata); Shádiááhdę́ę́ʼ tązhii éí Naakaii Bikéyahdi (Yucatán hoolyéedi) tʼéiyá hólǫ́.\nShádiááhdę́ę́ʼ tązhii éí Naakaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nTązhii bikąʼígíí éí 6.6–12 dahidídloʼ áníłdáás dóó 39–49di asdzoh[?] áníłnééz; baʼáádígíí éí 6.6–12 dahidídloʼ áníłdáás dóó 30–37di asdzoh[?] áníłnééz.\nShádiááhdę́ę́ʼ tązhii éí 28–48di asdzoh[?] áníłnééz.


Dziłtsį́įdi chʼał biwooʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtsį́įdi chʼał biwooʼ nineezígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnonectes paramacrodon" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nDziłtsį́įdi chʼał biwooʼ nineezígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼí yázhí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼí yázhí éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aythya affinis" deiłníigo dayózhí.\nNaalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼí yázhí éí beʼekʼid bibąąhgi naakai.\nDíí naalʼeełí bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitéél łizhin; bitłʼaaʼ dóó bitsiiʼ éí łizhin ałdóʼ. Bitsʼíís éí 1.2–1.3 adéesʼeez[?] áníłtso, 1–2 dahidídloʼ áníłdáas łeh. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dibéłchíʼí dóó bitsiiʼ diłhił.\nNaalʼeełí táłtłʼááh nálnoʼí yázhí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Chʼagiidaakíní - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼagii dóó bikʼéí\nChʼagiidaakíní éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cacicus" deiłníigo deiyózhí.\nDíí tsídii éí 9–12di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí deekį́.\nChʼagiidaakíní éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dahiitį́hii bitsiiʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii bitsiiʼ dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calypte costae" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibáago dootłʼizh; bitsiiʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bítááʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá.\nDahiitį́hii bitsiiʼ dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.\nDíí naaltsoos 24 Yaʼiishjááshchilí 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąh naalzheehii łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii łizhin dóó łigaaígíí\nTábąąh naalzheehii łizhin dóó łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ceryle rudis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo łikizh dóó naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád dóó binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii łizhin dóó łigaaígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał.


Naalnoodí bizééʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nNaalnoodí bizééʼ łitsxooígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aspidoscelis hyperythra" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–9di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó łigai dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí łitsxo; bitseeʼ éí nineez dóó dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nNaalnoodí bizééʼ łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí bítááʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí bítááʼ dibéłchíʼígíí éí táyiʼ chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophryne covacevichae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bítááʼ éí dibéłchíʼí; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí bítááʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nChʼał áłtsʼíísí bítááʼ dibéłchíʼígíí


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí biwos dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí biwos dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tangara cabanisi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitéél éí łizhingo halkizh; biwos éí dootłʼizh; bitʼaʼ éí łizhin dóó dootłʼizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí biwos dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼał naabaahii bijáád łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał naabaahii bijáád łikizhígíí\nChʼał naabaahii bijáád łikizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas fasciatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dinilgai dóó łizhingo łikizh; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nChʼał naabaahii bijáád łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼó biyaʼ (yaaʼ) - Wikiibíídiiya\nChʼó biyaʼ (yaaʼ)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼó biyaʼ (yaaʼ) yaa halneʼ dooleeł. Chʼó biyaʼ (chéłchaaʼ) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼó biyaʼ éí wódaʼatsʼǫǫsii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Adelgidae" deiłníigo dayózhí. Chʼó biyaʼ éí nahasdzáán bikáaʼgi 70 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí tsin biʼiil yikáaʼgi dahiná.


Hashkʼaan dootłʼizhí (babáayah) - Wikiibíídiiya\nHashkʼaan dootłʼizhí (babáayah)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí hashkʼaan dootłʼizhí (babáayah) yaa halneʼ dooleeł. Hashkʼaan ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nbee díkʼǫ́zhígíí 3 mg\nA 328 μg B1 0.04 mg B2 0.05 mg B3 0.05 mg B6 0.1 mg B9 38 μg C 61.8 mg\nHashkʼaan dootłʼizhí (Babáayah wolyéhígíí) éí chʼil ííʼáhígíí bineestʼąʼ átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carica papaya" deiłníigo dayózhí.\nBabáayah bichʼil éí tsin ííʼáhígíí nahalin, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí hahóólįįd, áádóó éí deesdoigi tʼéiyá hólǫ́. Díí chʼil éí bitsiin nineez, áádóó éí 15–30di adéesʼeez[?] áníłtso łeh; bitʼąąʼ éí 20di asdzoh[?] ádaníłnééz.\nDíí hashkʼaan dootłʼizhí éí 4–12di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó éí dinootłʼizh dóó łitsogo ndaashchʼąąʼ; bitahígíí éí łitsxo; bikʼǫ́ǫ́ʼ éí daalzhin.\nHashkʼaan dootłʼizhí éí tʼáá tʼéehgo dóó shibéezhgo yidą́. Babáayah bikʼǫ́ǫ́ʼ daazganígíí éí azeedíchʼíiʼgi átʼéego choolʼį́. Babáayah bitʼąąʼ éí waaʼgi átʼéego yidą́.\nHashkʼaan dootłʼizhí bichʼil ííʼáhígíí éélkid\nBabáayah bichʼil bílaʼtaʼiitsóóh


Zééłkizhii bitłʼaaʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nZééłkizhii bitłʼaaʼ yishtłizhígíí\nDahináanii → Naaldeehii→ Bidoh Dahólónígíí→ Bikʼiiz Naakiígíí→ Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí→ Bitsiitsʼiin Dahólónígíí→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Tsídii→ Tsídii ndaatʼáʼii→ Yótʼáahdi tsídii→ Tsídii tsídígíí→ Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí→ Wóláchííʼ ndeiłkaahii→ Zééłkizhii ↓\nZééłkizhii bitłʼaaʼ yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epinecrophylla fulviventris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bizééʼ halzhin dóó łigaigo yistłʼin; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád dóó binághah éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nZééłkizhii bitłʼaaʼ yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nDíí naaltsoos 1 Yas Niłtʼees 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Dlǫ́ʼiiʼniiʼí bikeeʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDlǫ́ʼiiʼniiʼí bikeeʼ łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Magí dóó Magí Ndahalinígíí Magí Ndahalinígíí Dlǫ́ʼiiʼniiʼí\nDlǫ́ʼiiʼniiʼí bikeeʼ łigaaígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepilemur leucopus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí magí nahalin; bitsʼíís éí 7–9di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilgai; bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDlǫ́ʼiiʼniiʼí bikeeʼ łigaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Atʼąątah chʼałchilí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼałchilí dinilbáhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raorchestes kakachi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso dóó dinilbá; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa.\nAtʼąątah chʼałchilí dinilbáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tłʼiish bijéékałí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼiish bijéékałí yishtłizhígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthophis praelongus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTłʼiish bijéékałí yishtłizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí yilghał łeh.


Tsįįłkaałiistłʼiní bitseeʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałiistłʼiní bitseeʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Campethera abingoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigaigo naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin; bitʼaʼ éí yishtłizh dóó łigaigo yistłʼin; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitseeʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.


Tsinyiʼ tóidoozohii - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ tóidoozohii éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amaurornis cinerea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łibá; bizééʼ éí dinilgai; bijáád éí nineez.\nTsinyiʼ tóidoozohii éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Nákʼeeshzhiin daachʼį́dí bizééʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeeshzhiin daachʼį́dí bizééʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Loxigilla noctis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bizééʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.\nNákʼeeshzhiin daachʼį́dí bizééʼ halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tániilʼáí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dahólónígíí Tániilʼáí dóó Tániilʼáítsʼóóz\nTániilʼáí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anisoptera" deiłníigo deiyózhí.\nDíí chʼosh éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin); adóó éí 3,000 ałʼąą ádaatʼé.\nTániilʼáí éí bitsʼíís dóó bitʼaʼ danineez. Binááʼ éí ayóo ntsaa łeh; bitʼaʼ éí bigháhootʼį́. Tábąąhgi éí tʼóó ahayóí; biyázhí éí táyiʼdi dahiná. Chʼósh yázhí éí bichʼiyąʼ; łaʼ éí chʼał dóó łóóʼ deilghał ałdóʼ.\nTániilʼáí dóó Tániilʼáítsʼóóz\nTániilʼáí bitseeʼ ditání · Tániilʼáí diłhiłí · Tániilʼáí noodǫ́zígíí · Tániilʼáí nteelígíí · Tániilʼáí tátłʼidí · Tániilʼáítsoh\nTániilʼáítsʼóóz áłtsʼíísígíí · Tániilʼáítsʼóóz bijáád daalgaaígíí · Tániilʼáítsʼóóz bitʼaʼ ntsaaígíí · Tániilʼáítsʼóóz disxǫsígíí · Tániilʼáítsʼóóz íiyisígíí · Tániilʼáítsʼóóz nineezígíí · Tániilʼáítsʼóóz ntsxaaígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tániilʼáítsʼóóz


Chʼééh digháhiitsoh diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼééh digháhiitsoh diłhiłígíí\nChʼééh digháhiitsoh diłhiłígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí bikáaʼgi teʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chelonoidis darwini" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 25–60di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí nineez; bitsʼaʼ éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nChʼééh digháhiitsoh diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tłʼoh yiłchozh.\nDíí naaltsoos 2 Yas Niłtʼees 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąh naalzheehii bitsiiʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bitsiiʼ diłhiłígíí\nTábąąh naalzheehii bitsiiʼ diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Actenoides princeps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél éí dinilbá; bizééʼ éí łigai; binááʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí binátsʼiin diniltso.\nTábąąh naalzheehii bitsiiʼ diłhiłígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii yáłtiʼí tseentélí bitsiitʼáád halchxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitsiitʼáád halchxíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eunymphicus cornutus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí halchxííʼ; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bitsiiyah éí łitso; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitsiitʼáád halchxíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chʼałniiʼí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chʼałniiʼí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynocephalus maculatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin; bitseeʼ éí nineez dóó kʼíjíjin; binááʼ éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chʼałniiʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsídii dinoodí dootłʼizhgo disxǫsígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dinoodí dootłʼizhgo disxǫsígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prosthemadera novaeseelandiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; binághah éí dinilzhin; bítááʼ éí łitsxo; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii dinoodí dootłʼizhgo disxǫsígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Haltsooítah jaaʼabaní biwos łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Jaaʼabaní dóó Jaaniłtsʼílí dóó bikʼéí Jaaʼabaní dadinilzhinígíí Jaaʼabaní biwos łitsooígíí\nHaltsooítah jaaʼabaní biwos łitsooígíí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sturnira hondurensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biwos éí łitso; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dibéłchíʼí; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nHaltsooítah jaaʼabaní biwos łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Hodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Táshchozhii dóó Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí Tó wónaanídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh\nHodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Abroscopus albogularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; biniiʼ éí halchííʼ; bizééʼ éí halzhin; bitéél éí łitso; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh · Hodíłchʼiltah ayáásh bidaaʼ ditání · Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz halbáhígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz yishtłizhígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh binákʼee halzhinígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh bitéél diniltsooígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh bitéél łibáhígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh bitłʼaaʼ łitsooígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh bitsiitʼáád halchíʼígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh bizééʼ łitsooígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh dibéłchíʼígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh łibáhígíí · Hodíłchʼiltah ayáásh tseechʼį́dígíí · Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh\nTó wónaanídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah ayáásh


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emys orbicularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 5–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó diniltsogo łikizh; bitsʼaʼ éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání bitʼaʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bitʼaʼ diłhiłígíí\nChʼil bijeeh yidlání bitʼaʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris mediocris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitłʼaaʼ éí łibá; bitéél éí łitsxo dóó yágo naʼítłʼizh; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łitso dóó bitʼaʼ dinilzhin.\nChʼil bijeeh yidlání bitʼaʼ diłhiłígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼał bikʼiiz dichʼízhí yishtłizhgo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bikʼiiz dichʼízhí yishtłizhgo łikizhígíí\nChʼał bikʼiiz dichʼízhí yishtłizhgo łikizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pulchrana glandulosa" (éí doodaiiʼ "Hylarana glandulosa") deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo łikizh; bitéél éí łigai; bikʼiiz éí tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał bikʼiiz dichʼízhí yishtłizhgo łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Toohjįʼ noołnahii bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ noołnahii bitéél łigaaígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ardea insignis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 45–50di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bikʼos éí łibá; bidaaʼ éí łizhin dóó deekį́.\nToohjįʼ noołnahii bitéél łigaaígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ gahtsoh - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ gahtsoh\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ gahtsoh éí gah dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Yootó Hahoodzodi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepus callotis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 15–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bikʼiiz dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bijaaʼ éí nineez dóó kʼíjíjin łeh.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ gahtsoh éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh baa dzólnígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh baa dzólnígíí\nayáásh baa dzólnígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh baa dzólnígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malurus amabilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin, dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitsiitʼáád dóó binákʼee éí dootłʼizh; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibáago dootłʼizh dóó bitłʼaaʼ łigai; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh baa dzólnígíí éí chʼosh yázhí yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bizééʼ łigaaígíí\ntsxį́į́łnaalkʼįhii bizééʼ łigaaígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bizééʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsxį́į́łnaalkʼįhii bitseeʼ ádaałtsʼózígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hirundapus caudacutus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 7.5–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí łizhin; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.


Hodíłchʼilgi naaʼahóóhai - Wikiibíídiiya\nDahináanii → Naaldeehii→ Bíígháán Dahólónígíí→ Tsídii ↓\nBilagáana Bizaadjí éí “tinamou” wolyé.\nHodíłchʼilgi naaʼahóóhai éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí 47 anéelʼą́ą́ ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí éí "Tinamiformes" deiłníigo dayózhí.\nAzhą́ díí tsídii naaʼahóóhai dóó dįʼ ndahalin ndi, doo naaʼahóóhai ádaatʼée da — tsídiitsoh dahyikahjįʼ atah daaszoh, áádóó éí tsídiitsohgi átʼéego nihookááʼ naakai łeh. Nááná éí hodiłchʼilgi dóó tłʼoh naazkaadgi tʼéiyá dahólǫ́.\nDíí tsídii éí naaʼahóóhai daatsʼí tʼáá yił aheeníłtso łeh; łaʼ éí tʼóó hastą́ądi inch ádaníłtso ndi. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí áłtsʼíísí, áádóó éí bitseeʼ ádin.\nHodíłchʼilgi naaʼahóóhai éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bikʼǫ́ǫ́ʼ deildeeł. Łahda chʼosh chʼééh digháhii dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.\nWikispecies Hodíłchʼilgi naaʼahóóhai yaa halneʼ shį́į́.\nTsídii doo ndaatʼáʼii (Struthioniformes) · Hodíłchʼilgi naaʼahóóhai (Tinamiformes)\nTáłkáaʼgi Tsídii / Naalʼeełí Danilínígíí (Anseriformes) · Tązhii dóó Naaʼahóóhai Ndahalinígíí (Galliformes)\nAtseełtsʼózí (Phaethontiformes) · Atsá dóó Giní Ndahalinígíí (Falconiformes) · Biizhii dóó Hoshdódii (Caprimulgiformes) · Dahiitį́hii dóó Tsxį́į́łnaalkʼįhii (Apodiformes) · Dééł dóó Tóidoozohii Ndahalinígíí (Gruiformes) · Hasbídí (Columbiformes) · Hashkʼaan deildeełígíí (Musophagidae) · Naatsédlózii Ndahalinígíí (Cuculiformes) · Néʼéshjaaʼ (Strigiformes) · Séí naaʼahóóhai (Pteroclidiformes) · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí (Trogoniformes) · Naalʼeełii keelóól (Podicipedidae) · Tónteel naalʼeełí (Gaviidae) · Tónteel dóó Tábąąhgi Tsídii (Charadriiformes) · Tónteel tsídiitsoh dóó Níyolgi ndaatʼaʼígíí dóó ndaʼałkǫ́ʼígíí (Procellariiformes) · Tłʼohtahilzhahí (Cariamidae) · Tsídii Deílʼésígíí (Ciconiiformes) · Tsídiiłchxoní (Opisthocomiformes) · Tsídii jáádnézí (Phoenicopteriformes) · Tsídii yádaałtiʼígíí (Psittaciformes) · Tsídii naʼałkʼaiʼí (Sphenisciformes) · Tsídiidaatsohí dóó Taahilnoodii (Pelecaniformes) · Tsídii tsídígíí (Passeriformes) · Tsin Deiłkaałii (dóó bikʼéí) (Piciformes) · Tsinlátahgi tsídii ndahatʼeʼígíí (Coliiformes) · Tsísʼná yiyání dóó Tsídii bichʼahtsooígíí dóó Ǫǫbǫʼii dóó Gáagii ndaashchʼąąʼígíí dóó Tábąąh ndaalzheehii (Coraciiformes) · Yáhashjool yił aheełtʼéhii (Eurypygidae)\nDíí naaltsoos 24 Wóózhchʼį́į́d 2015 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tółáníinii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah naałʼaashii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTółáníinii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah naałʼaashii diłhiłígíí\ntsinlátah naałʼaashii diłhiłígíí\nTółáníinii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah naałʼaashii diłhiłígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ephebopus rufescens" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Tółáníinii Bikéyahdi dóó Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhiłgo dinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tsídii íígházhí bitseeʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii íígházhí bitseeʼ łigaaígíí\nTsídii íígházhí bitseeʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trogon chionurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bikąʼígíí éí bitłʼaaʼ łitsxo; bitłʼaakááʼ éí dootłʼizhgo disxǫs; bitseeʼ éí łigai dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí dinilbá.\nTsídii íígházhí bitseeʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah chʼał łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah chʼał łitsxooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Hodíłchʼiltah chʼał\nHodíłchʼiltah chʼał łitsxooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctixalus pictus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitéél éí diniltso; bijáád dóó bigaan éí dah daalgai; binááʼ éí ntsaa.\nHodíłchʼiltah chʼał łitsxooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ mósí ałchiní łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nmósí ałchiní łikizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ mósí ałchiní łikizhígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leopardus tigrinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 15–23di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 8–16di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí dinilgai.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ mósí ałchiní łikizhígíí éí hazéí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał haalzheehgo naaghá; tsídii biyęęzhii dóó chéłchaaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii íiyisígíí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oplurus cyclurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago yistłizh dóó łigaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez dóó diwozh; binááʼ éí diłhił.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼdę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼdę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí\nNaakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼdę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phataginus tetradactyla" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 36–44di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí ayóo nineez; bikágí éí kááʼtsʼiní bikágí nahalingo ntłʼiz.\nNaakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼdę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii tʼéiyá yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídii łizhin dóó łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídii łizhin dóó łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bangsia melanochlamys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; biwos éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídii łizhin dóó łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil binááʼ dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí yaa halneʼ dooleeł. Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crithagra symonsi" deiłníigo dayózhí.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídii dinoodí nizhónígíí yázhí - Wikiibíídiiya\nTsídii dinoodí nizhónígíí yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Meliphaga notata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo kʼídzítso; bitsiitʼáád éí diłhiłgo halbá; bináyaah éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii dinoodí nizhónígíí yázhí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchi éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naashchʼąąʼ Bidiyogíihnii Bikéyahdi dóó Atsá Yee Ndaalzheehii Bikéyahdi dóó Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otocolobus manul" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá mósí "Otocolobus"-jí atah yisdzoh.\nDíí naaldlooshii éí 18–26di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó ayóo ditłʼo; bizééʼ éí łigai; biniiʼ éí diłhiłgo yistłʼin; bitseeʼ éí kʼíjíjin.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchinígíí éí hazéí dóó naʼastsʼǫǫsí dilwoʼí dóó tsétah gah haalzheehgo naaghá.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łizhinígíí\nchʼał bizéétsʼósí łizhinígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łizhinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanobatrachus indicus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Melanobatrachus" dóó "Melanobatrachinae"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼał éí 1–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó dichʼíízh; bitéél dóó bikʼiiz éí dah daalgai; binááʼ éí diłhił.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsin yąąh dzootʼihí - Wikiibíídiiya\nDziłtah tsin yąąh dzootʼihí\nTsétah tsin yąąh dzootʼihí\nTó wónaanídę́ę́ʼ nákʼehnáʼijiní\nTsin yąąh dzootʼihí binátsʼiin łigaaígíí\nTsin yąąh dzootʼihí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polioptilidae" deiłníigo deiyózhí. Tsin yąąh dzootʼihí éí 29 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–7di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ łeh, áádóó éí binákʼee halzhin łeh; bidaaʼ éí łizhin.\nTsin yąąh dzootʼihí éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł — shį́įgo éí chʼosh deildeeł, haigo éí tʼóó chʼil binááʼ (neeshchʼíiʼ da) deildeeł łeh.


Chʼizhaazhii bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii bitsiitʼáád halzhinígíí\nChʼizhaazhii bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pellorneum capistratum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhii bitsiitʼáád halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał bizéétsʼósí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał bizéétsʼósí\ntábąąh chʼał bizéétsʼósí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał bizéétsʼósí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paradoxophyla tiarano" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binááʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał bizéétsʼósí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dijoolí dóó bikʼéí


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah chʼał diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah chʼał diniltsooígíí\nteełtah chʼał diniltsooígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah chʼał diniltsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heterixalus boettgeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah chʼał diniltsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tsinlátah nahatʼeʼiitsoh dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah nahatʼeʼiitsoh dibéłchíʼígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrolagus bennettianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.\nTsinlátah nahatʼeʼiitsoh dibéłchíʼígíí éí tsin bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tó tłʼiish noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tó tłʼiish noodǫ́zígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjhí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Helicops infrataeniatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 30–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tó tłʼiish noodǫ́zígíí éí chʼał dóó łóóʼ yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó tłʼiish éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Magí tseechʼį́dígíí - Wikiibíídiiya\nMagí tseechʼį́dígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mandrillus leucophaeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí magí éí 20–28di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ, bizééʼ éí dinilgai; bizábąąh éí halchíiʼ łeh; biniiʼ éí diłhiłlgo halbá; bíchį́į́h éí ntsaa.\nMagí tseechʼį́dígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táshchozhii dadiłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTáshchozhii dadiłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Delichon" deiłníigo deiyózhí. Táshchozhii dadiłhiłígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai łeh; bidaaʼ éí łizhin.\nTáshchozhii dadiłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel táshchozhii - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel táshchozhii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí hólǫ́; Dibénééz Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sternula lorata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin dóó deekį́.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel táshchozhii éí łóóʼ dóó naaldlooshi yázhí deilghał dóó chʼosh deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ lókʼaatah zahalánii - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ lókʼaatah zahalánii\nShádiʼááhdę́ę́ʼ lókʼaatah zahalánii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Donacobius atricapilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai dóó diniltsxo; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ lókʼaatah zahalánii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii (íiyisígíí)\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Mąʼii Deinoolinígíí Gólízhii Gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Hoozdo Hahoodzodi dóó Yootó Hahoodzodi dóó Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Conepatus leuconotus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 18–36di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; binághah dóó bitsiitʼáád dóó bitseeʼ éí łigai; bíchį́į́h éí tʼáá łichííʼ.\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii éí chʼosh yildeełgo naagháa łeh; łahda naʼashǫ́ʼii dóó tłʼiish yilghał.\nGólízhii binághah łigaaígíí · Gólízhii noodǫ́zígíí\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii: Gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii (íiyisígíí) · Gólízhii łichíʼígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii\nGólízhii yistłʼinígíí: Gólízhii yistłʼinígíí (íiyisígíí) · Haʼaʼaahdę́ę́ʼ gólízhii yistłʼinígíí · Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ gólízhii yistłʼinígíí


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii dootłʼizhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii dootłʼizhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picus xanthopygaeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 11–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí dinilbá dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád halchííʼ, baʼáádígíí éí bitsiitʼáád halzhin; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii dootłʼizhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Haltsooítaatʼagii bitʼaʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítaatʼagii bitʼaʼ łizhinígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elanus caeruleus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah éí diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí łizhin dóó kʼídzíbá; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád éí dinilbáa łeh; bikeeʼ éí łitso; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.\nHaltsooítaatʼagii bitʼaʼ łizhinígíí éí naʼatsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó łeeyiʼ bitiiní haalzheehgo naatʼá.


Halgaiitah dijádídlǫ́ʼí - Wikiibíídiiya\nHalgaiitah dijádídlǫ́ʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calendulauda sabota" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nHalgaiitah dijádídlǫ́ʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Yádíłtihii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nYádíłtihii yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia borin" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nYádíłtihii yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elminia albonotata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; biłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh ałʼąą átʼéego yildeeł.


Hakʼaz tónteel tsídii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHakʼaz tónteel tsídii łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xema sabini" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí halzhin; bitʼaʼ éí łibá dóó kʼíjíjin; binághah éí łibá ałdóʼ; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łizhin.\nHakʼaz tónteel tsídii łibáhígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá yistłʼinígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá yistłʼinígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nisaetus philippensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atsá yistłʼinígíí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 7 Atsá Biyáázh 2020, at 15:12\nDíí naaltsoos 7 Atsá Biyáázh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Hodíłchʼiltah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neosericornis citreogularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitso; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsinyiʼ táshchozhii - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Daakʼíjíjinii dóó Tsinyiʼ táshchozhii\nTsinyiʼ táshchozhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artamus" deiłníigo deiyózhí. Tsinyiʼ táshchozhii éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhił; łaʼ éí bitéél łigai; binááʼ éí łizhin; bidaaʼ éí dinilbá.\nTsinyiʼ táshchozhii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Tsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí\nTsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus barbirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí diłhiłgo dinilzhin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nTsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii yáłtiʼí tseentélí bitłʼaaʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psephotellus varius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bítááʼ dóó biwos éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish. Baʼáádígíí éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó biwos halchííʼ.\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Zahalchíʼii ánínígíí - Wikiibíídiiya\nZahalchíʼii * ánínígíí\nZahalchíʼii ánínígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galeodes" deiłníigo dayózhí. Zahalchíʼii ánínígíí éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́; adóó éí 200 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí zahalchíʼii éí 40–50 mm ádaníłtso; adóó éí yishtłizh dóó łichíiʼgo ndaashchʼąąʼ łeh. Tsétah dóó doo nidahałtingóó éí naakai. Łaʼ éí tłʼiishgi átʼéego ádaaní. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Daantélí bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDaantélí bitéél łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serilophus lunatus" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Serilophus"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin; bizééʼ dóó bítááʼ éí dinilgai; bitʼaʼ éí łizhin dóó dootłʼizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí łitsxo; bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí łigai.\nDaantélí bitéél łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ dahólóní dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii bitʼaʼ dahólóní dóó bikʼéí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii íiyisígíí\nNaʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní ntsaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní\nNaʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní dootłʼizhígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí\nTsinlátah naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní diłhiłígíí\nTsinlátah naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní dootłʼizhígíí\nTsinlátah naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ hólóní niłhinígíí\nNaʼashǫ́ʼii bitʼaʼ dahólóní dóó bikʼéí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corytophanidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii bitʼaʼ dahólóní dóó bikʼéí éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nNaʼashǫ́ʼii bitʼaʼ dahólóní dóó bikʼéí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nákʼeehgaii bitsiiʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeehgaii bitsiiʼ noodǫ́zígíí\nNákʼeehgaii bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophozosterops squamiceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bitsiiʼ éí łibá dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nNákʼeehgaii bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh łeeyiʼ bitiiní - Wikiibíídiiya\n"Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh łéʼétsoh" níigo díí kweʼé naaltsoosjigo dah atsih. Tábąąh łéʼétsoh ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\ntábąąh łeeyiʼ bitiiní\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh łeeyiʼ bitiiní éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arvicola amphibius" deiłníigo dayózhí. Azhą́ doo łéʼétsoh átʼée da ndi, tábąąh łéʼétsoh bee wójí ałdóʼ.\nDíí naaldlooshii éí 5–9di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 1–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí łigai.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh łeeyiʼ bitiiní éí chʼil binááʼ dóó tłʼoh yiłchozh.


Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii binághah halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii binághah halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Camaroptera brevicaudata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii binághah halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼosh yiyiitsahí bitsiiʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh yiyiitsahí bitsiiʼ dootłʼizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Dólii dóó Bisii dóó bikʼéí Chʼosh dayiitsahí dadootłʼizhígíí\nChʼosh yiyiitsahí bitsiiʼ dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cochoa viridis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dóó diłhiłgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí yágo dootłʼizh; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh dóó kʼíjíjin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼosh yiyiitsahí bitsiiʼ dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí ditánígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí ditánígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eumeces schneiderii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí ditánígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí · Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí · Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dootłʼizhígíí · Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dinilzhinígíí · Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí · Halgaii Hóteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí · Haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí · Haʼaʼaahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí · Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dootłʼizhígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dootłʼizhígíí · Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bijáád ádaałtsʼísígíí · Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dootłʼizhígíí · Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitsiitsʼiin łichíʼígíí · Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí diłhiłígíí · Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí nahashchʼidígíí · Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí · Tsétah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí


Chʼagiishzhiin - Wikiibíídiiya\nChʼagiishzhiin éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euphagus cyanocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí dinilbá dóó bitʼaʼ łizhin.\nChʼagiishzhiin éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsin bąąh naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTsin bąąh naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí diłhiłígíí\nnaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí diłhiłígíí\nTsin bąąh naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis argillaceus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsin bąąh naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naalnoodí yázhí - Wikiibíídiiya\nNaalnoodí yázhí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Diné Bikéyahdi dóó Yootó Hahoodzodi dóó Náhookǫsjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aspidoscelis inornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 3–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaalnoodí yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsin yąąh dzootʼihí bitsiiʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsin yąąh dzootʼihí bitsiiʼ noodǫ́zígíí\nTsin yąąh dzootʼihí bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepidocolaptes souleyetii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ dóó bizééʼ dóó bitéél éí łigaigo noozǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí dinilbá.\nTsin yąąh dzootʼihí bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Wóláchííʼ neiłkaahii dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ neiłkaahii dinilzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmornis torquata" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Myrmornis"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bináyaah éí halzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halbá; binátsʼiin éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ neiłkaahii dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Wóʼatsʼǫǫsii Ádaatʼéhígíí - Wikiibíídiiya\nWódaʼatsʼǫǫsii éí ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhiikʼehjí "Hemiptera" daolyé. Díí chʼosh éí chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 80,000go daatsʼí ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́. Wóóneeshchʼįįdii dóó ałʼąą átʼéego tó bichʼosh éí "Hemiptera"-jí atah daasdzoh.\nWódaʼatsʼǫǫsii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin), áádóó éí tʼáá ałʼąą ádaníłtsogo naakai — łaʼ éí hastą́ąʼdi asdzoh[?] ádaníłtso, náánáłaʼ éí tʼáá díkwíí millimeters tʼéiyá ádaníłnééz. Bijáád éí hastą́ą́ʼ dóó bideeʼ naaki.\nDíí chʼosh éí chʼil dóó tsin bijeeh deidlą́ą łeh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼos yiitásígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼos yiitásígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podocnemis" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼos yiitásígíí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼééh digháhii éí 10–35di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh, áádóó éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí deilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dijádídlǫ́ʼí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDijádídlǫ́ʼí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eremopterix signatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitsiiʼ éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí yishtłizhgo łibá; biwos dóó bitsiiyah dóó bináyaah éí łigai; bidaaʼ éí dinilbá. Baʼáádígíí éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDijádídlǫ́ʼí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binááʼ łitsooígíí\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binááʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ploceus nigerrimus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí binááʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Ííjip - Wikiibíídiiya\n(Ásáí Bikéyah "Mísʼed" Wolyéhígíí)\n(عبد الفتاح سعيد حسين خليل السيسي)\nÍíjip Bi-Pound (EGP)\nBilagáana Bizaadjí éí “Egypt” wolyé.\nÍíjip hoolyéhígíí éí Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́. Ásáí bizaadjígo éí جمهورية مصر العربية (Gomhoowiyyat Mísʼed al-Awabiyyah) wolyé, áádóó éí "republic" wolyéego yeedaʼhótʼąąʼ.\nGííza hoolyéedi hooghan dadiką́ągo heetsʼózígíí éélkid\nDíí kéyah éí 387,048 tsinsitą́ dikʼą́ągo (1,002,450 km2) hahoodzo, áádóó biwááshindoon éí Kʼáíwo hoolyéedi kin dashijaaʼíidi bił hazʼą́. Ííjip éí 30°2′0″N 31°13′0″E-gi bił hazʼą́. Ííjip hoolyéedi 90,827,000 diné anéélʼąąʼ kéédahatʼį́ (díí éí 2016 yę́ędą́ą́ʼ estimate ályaa).\nÍíjip bibéeso éí "pound" wolyé. Ííjip hoolyéedi kéédahatínígíí éí Ásáí bizaad yee yádaałtiʼ (Ałkʼidą́ą́ʼ éí Ííjip Dineʼé Bizaad yee yádaałtiʼ ńtʼę́ę́ʼ; díí saad kʼad ádin, áko ndi Doodaatsaahii dayoodláanii éí díí saad chodayoołʼįįh, Diyin God Bizaad bikʼedaʼałchį́įgo biniiyé).\nÍíjip éí Soodą́ą dóó Łíbya hoolyéhígíí, dóó Ízrel Bikéyah yináhaazlá. Nááná Médíwííyin Sii tónteel éí Ííjip Náhookǫsjígo siyį́.\nÍíjip éí Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí dóó Ásáí Dinéʼiʼ Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé (1945dóó wóshdę́ę́ʼ). Nááná éí Naakaii Łizhiní Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé ałdóʼ.\nÍíjip beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.\nEnglishEspañolAcèhАдыгабзэAfrikaansAkanAlemannischአማርኛÆngliscАҧсшәаالعربيةAragonésܐܪܡܝܐArpetanঅসমীয়াAsturianuAvañe'ẽAzərbaycancaتۆرکجهBamanankanবাংলাBahasa BanjarBân-lâm-gúБашҡортсаБеларускаяБеларуская (тарашкевіца)भोजपुरीBikol CentralБългарскиBoarischབོད་ཡིགBosanskiBrezhonegБуряадCatalàCebuanoČeštinaChiShonaChiTumbukaCymraegDanskDeutschދިވެހިބަސްDolnoserbskiEestiΕλληνικάЭрзяньEsperantoEstremeñuEuskaraEʋegbeفارسیFiji HindiFøroysktFrançaisFryskFurlanGaeilgeGaelgGagauzGàidhligGalego贛語Gĩkũyũગુજરાતીगोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni客家語/Hak-kâ-ngîХальмг한국어HausaHawaiʻiՀայերենहिन्दीHornjoserbsceHrvatskiIdoIgboIlokanoবিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরীBahasa IndonesiaInterlinguaInterlingueИронIsiZuluÍslenskaItalianoעבריתBasa JawaKalaallisutಕನ್ನಡKapampanganქართულიकॉशुर / کٲشُرKaszëbscziҚазақшаKernowekKirundiKiswahiliКомиKongoKreyòl ayisyenKurdîКыргызчаКырык марыLadinoЛаккуЛезгиLatinaLatviešuLëtzebuergeschLietuviųLigureLimburgsLingálaLivvinkarjalaLa .lojban.LugandaLumbaartMagyarमैथिलीМакедонскиMalagasyമലയാളംMaltiमराठीმარგალურიمصرىمازِرونیBahasa MelayuBaso MinangkabauMìng-dĕ̤ng-ngṳ̄МокшеньМонголမြန်မာဘာသာNāhuatlDorerin NaoeroNa Vosa VakavitiNederlandsNedersaksiesनेपालीनेपाल भाषा日本語NapulitanoНохчийнNordfriiskNorfuk / PitkernNorsk bokmålNorsk nynorskNouormandNovialOccitanଓଡ଼ିଆOromooOʻzbekcha/ўзбекчаਪੰਜਾਬੀپنجابیPapiamentuپښتوPatoisភាសាខ្មែរPicardPiemontèisTok PisinPlattdüütschPolskiΠοντιακάPortuguêsQaraqalpaqshaQırımtatarcaReo tahitiRomânăRumantschRuna SimiРусиньскыйРусскийСаха тылаSámegiellaGagana Samoaसंस्कृतम्SängöSarduScotsSeelterskSesothoSesotho sa LeboaShqipSicilianuසිංහලSimple EnglishسنڌيSiSwatiSlovenčinaSlovenščinaСловѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟŚlůnskiSoomaaligaکوردیی ناوەندیSranantongoСрпски / srpskiSrpskohrvatski / српскохрватскиBasa SundaSuomiSvenskaTagalogதமிழ்TaqbaylitTarandíneТатарча/tatarçaతెలుగుTetunไทยТоҷикӣᏣᎳᎩTsetsêhestâheseTürkçeTürkmençeTwiТыва дылᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗУкраїнськаاردوئۇيغۇرچە / UyghurcheVahcuenghVènetoVepsän kel’Tiếng ViệtVolapükVõroWalon文言West-VlamsWinarayWolof吴语XitsongaייִדישYorùbá粵語ZazakiZeêuwsŽemaitėška中文\tyitsʼádaanítiʼí łahgo áshłééh\tDíí naaltsoos 23 Tʼą́ą́chil 2016 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dah dzílgaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dah dzílgaaígíí\nbizééʼ dah dzílgaaígíí\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dah dzílgaaígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Monticola gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łitsxo; bitsiitʼáád dóó biwos éí yágo dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí dah dzílgai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTsétah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dah dzílgaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jádí yił aheełtʼéhígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jádí yił aheełtʼéhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bikéshgaan Naaki dóó Bikéshgaan Dį́įʼii Ńdaʼatʼaałii bideeʼ dahólónígíí Bideeʼtsʼinígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ jádígi ádaatʼéhígíí Jádí yił ahidaałtʼéhígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jádí yił aheełtʼéhígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gazella arabica" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí halzhin; bitéél éí łigai.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jádí yił aheełtʼéhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.\nDíí naaltsoos 29 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Phılıppı 2\nGoınì, Zezì-Krı wınì lanì welè\n1 Zezì-Krı wexè ı̨łè aaht'e t'à naxınì nàtso welè, naxıghǫneètǫ t'à naxınà welè, Yedàyeh Nezı̨ı̨ wexè naxınì ı̨łè zǫ welè, naxıdzeè t'à dǫ eteahɂı̨ welè. 2 Eyıts'ǫ naxınì ı̨łè zǫ xè naxıdzeè ı̨łè zǫ t'à ełeghǫnıahtǫ nı̨dè, eyıts'ǫ la ı̨łè zǫ gha ełexè eghàlaahda nı̨dè sıì sınà aseahłe ha hǫt'e. 3 Wet'à nezı̨į̀ naxìgaat'ı̨ ha dahwhǫ t'à edegha zǫ t'asìı haahɂı̨-le, hanìkò k'èeweèt'ı̨ laaht'e xè edenahk'e dǫ eyıì-le gıdaànıahdè. 4 Hazǫǫ̀ edeghǫ zǫ nànıahdè-le, hanìkò dànì dǫ gıxè nezı̨į̀ hòɂǫ ha, eyı sı daànıahdè.\n5 Naxınì Zezì-Krı wınì xèht'e welè. 6 Ededı̨ xàè Nǫ̀htsı̨ elı̨, eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wet'àaɂà xèht'eè elı̨ hanìkò edegha yek'èdì ha nıwǫ-le ts'ıhɂǫ̀ wedę ayį̀į̀là. 7 T'asìı wı̨ı̨zìı elı̨-le adììdlà, dǫ xèht'eè dǫ-elı̨ ne t'à dǫ gha eghàlaedaa dǫǫ̀ edèhtsı̨. 8 Dǫ lanì wègoèht'į̀ xè k'èeweèt'ı̨ adììdlà ı̨lè, eyıts'ǫ ełaàwı ts'ǫ̀ Nǫ̀htsı̨ k'èı̨t'eè adììdlà; dechı̨et'aa k'e ełaı̨wı ha kò ı̨łaà Nǫ̀htsı̨ k'èı̨t'e ı̨lè. 9 Eyıt'à Nǫ̀htsı̨-Gotà t'asìı hazǫǫ̀ nahk'e k'àowo yèhtsı̨ xè dǫ hazǫǫ̀ gıızì nahk'e wıızì wet'àaɂà yeghàı̨ɂǫ. 10 Eyıt'à t'asìı hazǫǫ̀ yak'e nàdèe sìı, dǫ hazǫǫ̀ dıı nèk'e nàdèe sìı, eyıts'ǫ t'asìı hazǫǫ̀ dıı nèè gotł'a nàdèe sìı Zezì ts'ǫ̀ nàgògehgè ha hǫt'e. 11 Eyıts'ǫ hazǫǫ̀ edewà t'à dıı hagedı ha, “Zezì-Krı gots'ǫ̀ K'àowo hǫt'e.” Hagedıì Nǫ̀htsı̨-Gotà ghàsǫgeedı ha.\nWhǫ̀ wek'e saı̨dı̨ laaht'e ha\n12 Seàgı̨ą, naxıxè whıhdaa eyıts'ǫ naxıxè whıhda-le, ehk'ę̀ę̀ t'aats'ǫǫ̀ sek'èaht'e hǫt'e. Eyıt'à edaxàahdèe sìı t'aats'ǫǫ̀ wek'e eghàlaahda eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ k'èch'a aahda gha dahjı̨ ha welè, 13 Nǫ̀htsı̨ ededı̨ naxıdzeè yìı eghàlaeda t'à. Ededı̨ sìı wenàowoò nezı̨ı̨ k'ę̀ę̀ dahwhǫǫ̀ anaxehɂı̨ eyıts'ǫ wek'ę̀ę̀ aahdaà anaxehɂı̨.\n14 T'asìı hazǫǫ̀ weghàlaahdaa sìı weghǫ sǫahdı-le eyıts'ǫ ełets'ǫ̀ nàyaahtı-le xè haahɂı̨. 15 Hanì eghàlaahda nı̨dè hołı̨ı̨ dę nezı̨į̀ aahda ha eyıts'ǫ degaı laaht'e ha. Dǫ ehkw'ı geeda-le xè hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geedaa sìı gıta nàahdè kò hołı̨ı̨ dę Nǫ̀htsı̨ weza aahłı̨ ha. Gıta whǫ̀ wek'e saı̨dı̨ laaht'e ha, 16 yatı wet'à ts'eedaa sìı wek'ę̀ę̀ aahda t'à. Hanì aahda nı̨dè Zezì-Krı nììtłaa dzęę̀ k'e naxıghǫ xàdahohdì ha, eyıts'ǫ dıı haehsı̨ ha, “Ekìı-ka hòtł'ò eghàlaıhdà-le nǫǫ̀,” dehsı̨ ha. 17 Naxıgha ehkw'ı-ahodı t'à, Nǫ̀htsı̨ wecheekeè aahłı̨ ha weghàdeahła, eyıts'ǫ sı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ gha ełaehwhı ha tahkò. Eyıt'à Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ t'asìı k'eek'ǫ̀ lanì, wegha sezhį̀į̀ k'ehowı. Ełexè Nǫ̀htsı̨ t'asìı weghàts'eɂà ne t'à, naxıxè sınà hǫt'e. 18 Naxı̨ sı sexè naxınà welè.\nTımothy eyıts'ǫ Epaphrodıtus\n19 Gots'ǫ̀ K'àowo hanıwǫ nı̨dè whaà-le-t'ıì Tımothy naxıts'ǫ̀ awehłe ha. Hanì-ı̨dè naxıghǫ godı eèhkw'o nı̨dè sedzeè t'à sınà ha. 20 Tımothy wexèht'eè dǫ naxıts'ǫ̀ ahłe ha gǫ̀hłı̨-le, dàaht'ee sìı yek'èezǫ ha nıwǫ eyıts'ǫ naxıxè sìghà welè nıwǫ t'à. 21 Dǫ hazǫǫ̀ edegha sìghà zǫ gı̨ı̨wǫ, hanìkò Zezì-Krı dànıwǫǫ sìı gıdaànıedè-le. 22 Hanìkò Tımothy ededı̨ sìı hòtł'ò eghàlaı̨dà, wek'èahsǫ hǫt'e. Seza lanì eyıts'ǫ sı̨ wetà laht'e, hanì t'à ełexè eghàladıìda, godı nezı̨ı̨ t'à dǫ xè gots'ado. 23 Sexè dàgode ha wek'èehsǫ ts'ǫ̀et'ıì naxıts'ǫ̀ awehłe ha dehwhǫ. 24 Whaà-le-t'ıì sı̨ sı sets'ǫ̀ K'àowo naxıts'ǫ̀ asele ha hotıì wek'èehsǫ.\n25 Dıì gogha sìı Epaphrodıtus naxıts'ǫ̀ anahłe ha dehwhǫ. Sèot'ı̨ hǫt'e, sexè eghàlaeda eyıts'ǫ sexè godı nezı̨ı̨ ts'àdaedı hǫt'e. Ededı̨ sìı naxıgodıì sets'ǫ̀ nèyı̨ı̨ɂǫ, eyıts'ǫ ayìı segha whìle sìı t'à sets'àdı gha sets'ǫ̀ weahɂà ı̨lè. 26 Hazǫǫ̀ naxıghaàwo hǫt'e, eyıts'ǫ eyaelı̨ı̨ weghǫ aàhkw'o t'à naxıghǫ ts'ǫǫ̀nıwǫ. 27 Hęɂę eyaelı̨ t'à k'àhdzǫ ełaı̨wo-t'e, hanìkò Nǫ̀htsı̨ eteyeèɂı̨ eyıts'ǫ sı̨ sı eteseèɂı̨ hǫt'e, k'achı̨ hoìla t'à segha gots'eèdı ha sı̨ı̨hwhǫ-le t'à. 28 Eyıt'à ı̨whąą̀ naxıts'ǫ̀ awehłe ha dehwhǫ. Hanì-ı̨dè k'achı̨ weahɂı̨ nı̨dè naxınà ha eyıts'ǫ sı̨ sı t'asìı ghǫ nànıhwho ha-le. 29 Gots'ǫ̀ K'àowo wedahxà nezı̨į̀ wets'ǫ̀ naahɂa eyıts'ǫ weghǫ sıì naxınà welè. Hanıı dǫ sìı sıì dǫ wèaht'ı̨ ha hǫt'e. 30 Zezì gha eghàlaeda k'èxa k'àhdzǫ ełaı̨wo t'e. Naxı̨ sets'àahdı ha dìì t'à ededı̨ ełaàwı ha wegha hoejı̨ kò sets'àı̨dì ı̨lè.


Tsinyiʼ noołnahii tseezhólí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ noołnahii tseezhólí yistłʼinígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sarothrura elegans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bizééʼ dóó bitsiiʼ éí łichííʼ; bijáád éí nineez.\nTsinyiʼ noołnahii tseezhólí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsétah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Dziłkʼi Dah Názʼéelii Dineʼé Bikéyahdi dóó Atsá Yee Ndaalzheehii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberiza cia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsétah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nTsétah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí


Ayáásh chʼizhaazhii bitsiitʼáád halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh chʼizhaazhii bitsiitʼáád halchíʼígíí\nAyáásh chʼizhaazhii bitsiitʼáád halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylophilus poicilotis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nAyáásh chʼizhaazhii bitsiitʼáád halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; dzídzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh ałdóʼ.


1 Kʼad shí, Moroni, díí Jared bidineʼé baa haneʼ áłtsʼíísígo íishłaago, doo łaʼ nááhídéesoh da nisin ńtʼę́ę́ʼ, ndi tʼah doo éí sheʼiinaʼ niitʼéeh da; dóó doo éí Laman bidineʼé bichʼįʼ ííshjání íʼdíshnéeh da dashidiyoołhééł shaʼshin nisingo.\n2 Jó áko, éí tʼáá bí tʼóó báhádzidgo daʼahigą́, dóó Nephi bidineʼé deijoołáhígíí biniinaa tʼáá háíshį́į́ Christ doo nahjįʼ ndeidiyiiʼaahígíí ndeiłtseed.\n3 Dóó shí, Moroni, éí doo Christ nahjįʼ kódeeshłíił da; ákohgo, ádaa nísísdzídígíí bąą tʼáá bíhólníihgo naanááshdááł.\n4 Ákohgo, tʼáá áłtsʼíísígo haneʼ ánáánáshdlééh, doo bíighah da nisinę́ę ndi; bééhózingo doo haneʼ łaʼ ánáádeeshdlíił da nisin ńtʼę́ę́ʼ; ndi haneʼ łaʼ ánáánéishdlaa, áko éí shikʼisóó Laman bidineʼé, bił danilį́, dóó náás yidiiską́ą́góó, Bóhólníihii íinízinígíí bikʼehgo nisingo.


Teełtah chʼał bitłʼaaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah chʼał bitłʼaaʼ łichíʼígíí\nTeełtah chʼał bitłʼaaʼ łichíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperolius cinnamomeoventris" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí łichííʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nTeełtah chʼał bitłʼaaʼ łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tsídii dinoodí binátsʼiin halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dinoodí binátsʼiin halchíʼígíí\nTsídii dinoodí binátsʼiin halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melithreptus lunatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo łitso; bitsiiʼ éí łizhin; binátsʼiin éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii dinoodí binátsʼiin halchíʼígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łitsxogo noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łitsxogo noodǫ́zígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łitsxogo noodǫ́zígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chioglossa lusitanica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 4–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitsxo dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łitsxogo noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Haltsooítah chʼał taʼneeskʼánígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah chʼał taʼneeskʼánígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptychadena mascareniensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó taʼneeskʼą́; bitéél éí dinilgai; bíchį́į́h éí deekį́; binááʼ éí ntsaa.\nHaltsooítah chʼał taʼneeskʼánígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí - Wikiibíídiiya\nnaʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laemanctus serratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 20–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí łitso.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí bikeenézí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsʼíʼii jáádnézí bitʼaʼ dį́įʼii - Wikiibíídiiya\nTsʼíʼii jáádnézí bitʼaʼ dį́įʼii éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Choristidae" deiłníigo deiyózhí. Díí tséʼédǫ́ʼii bitsiinézí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; áádóó éí 170 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 15–40 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí nineez dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalchííʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼałchilí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼałchilí łibáhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Tsinlátah chʼał dóó bikʼéí Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałchilí\ntsinyiʼ chʼałchilí łibáhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼałchilí łibáhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euparkerella brasiliensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; binákʼee éí dinilzhin; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼałchilí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 21:09