Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitʼaʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nhasbídí bitʼaʼ dootłʼizhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitʼaʼ dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcophaps longirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bikeeʼ éí łichííʼ. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitʼaʼ dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Béégáshii biyaʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nBéégáshii biyaʼ dootłʼizhígíí\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí béégáshii biyaʼ dootłʼizhígíí yaa halneʼ dooleeł. Béégáshii biyaʼ ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nBéégáshii biyaʼ dootłʼizhígíí éí yaaʼ bikágí ntłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhipicephalus microplus" deiłníigo dayózhí. Béégáshii biyaʼ dootłʼizhígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó hólǫ́.


Tó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gavia arctica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 23–28di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí łibá; bikʼos dóó bitʼaʼ éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łichííʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí éí łóóʼ deilghał.\nNaalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí


Hodíłchʼiltah dijádídlǫ́ʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah dijádídlǫ́ʼí łibáhígíí\nHodíłchʼiltah dijádídlǫ́ʼí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mirafra angolensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nHodíłchʼiltah dijádídlǫ́ʼí łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Mąʼii Deeshgiizhnii - Wikiibíídiiya\nKiisʼáanii Mąʼii Deeshgiizhnii biseal.\nKiisʼáanii Mąʼiiʼ deeshgizhnii daalyéʼígíí éí Yootó Hahoodzojiʼ kéhatʼį́.\nMąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ éí Kiisʼáanii átʼé áádóó Bitsįʼ yishtłizhii daʼnilį́į́h ałdóʼ. Yootó Hahoodzoji kédaʼhatʼį́ áádóó bikin éí 35°36′38″ NHK dóó 106°43′39″ EʼE-di siniil. Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bikin shijááʼígíí éí Mąʼii Deeshgiizh wolyé Naabeehó bizaadjí áádóó tʼáá Mąʼii Deeshgiizhnii bizaadjí éí Walatowa daʼhałni  (Saad Waltowa éí "kwéʼiʼ"jiʼ nį́į́hgo oolyé; bilagáana bizaadjí éí this is the placeji nį́į́hgo oolyé). Áádóó Naakaii bizaadjí Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ éí Jemez wolyé, díí saad éí tʼáá Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bizaad bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ "Hemes". Díí saad Hemes éí "diné"ji nį́į́hgo oolyé (Naakáí Łibáʼí Hastiin Francisco Vásquez de Coronado biCaptain Francisco de Barrionuevo wolyéego akǫʼ yiiláad áádóó ákwii tʼéigo azhí naaltsoos bikáá aalyá 1540–1542 biyihah yę́ędą́ą́ʼ).\n1 Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bizaad\n2 Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ biWááshindoon\n3 Nitʼąąʼ naʼhané\n3.1 Mąʼii Deeshgiizhnii ashtłish asaa adéíłį́į́hígíí\nMąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bizaad[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nMąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bizaad éí Kiowa-Tanoan languagesji atah yiisdzo, áádóó dį́į́go ałtsádzo. Díí łaʼ yiisdzoígíí éí Jemez (Éí doodaiiʼ éí, Towa wolyé). Dííshjį́go 1,300 anééhlą́ą́ tʼéiyá bílaʼashdlaʼí Mąʼii Deeshgiizhnii bizaadjí yádaałtí. Áádóó Mąʼii Deeshgiizhnii bizaad doo bikʼéʼalchíʼgo beeʼhazʼą́ą́h; baʼhóchį́goʼ bá nitsá hakéés (Łaʼ Naabeehó ákwii tʼéigo daʼyoodlą́ą́h, Naabééhó bizaad doo bikʼéʼdoolchíłdaʼ dáánį́ʼgo yéí háadaʼdzí.)\nMąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ biWááshindoon[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nKin Mąʼii Deeshgiizh wolyéígíí éí tʼáá Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ biWááshindoondę́ę́ʼ bikʼíʼ daʼdéízį́į́h áádóó yiiyoołwoł. Naaná tʼáá akwéíʼiʼ bee hazʼáanii aalį́. Mąʼii Deeshgiizhnii biWááshindoon éí bibéésh bąąh dah siʼání hólǫ́ áádóó naakigo bi Lt. Governor hólǫ́ (Łaʼ Lt. Governor éí tʼáá akwéíʼiʼ kin Mąʼii Deeshgiizhgi yaʼahólyą́, áádóó łaʼ éí kin Pecos/Village of Pecos/Pueblo of Pecos wolyéígíí yaʼahólyą́). Áádóó Mąʼii Deeshgiizh bisiláo ałdóʼ akwéíʼiʼłá hólǫ́.\nÁádóó éí tʼáá Mąʼii Deeshgiizhnii kʼéhjiʼ adooléʼeʼ bahwįįntʼį́ʼgoʼ éí tʼáá ałkʼiʼdą́ą́ Mąʼii Deeshgiizhnii kʼéhgo biNaatʼáanii daʼnidiin bį́į́hígíí kʼéhgoʼ adaʼałį́. Díí éí nidaʼhaałíʼhigiʼ yáʼdahnáʼhaztʼą́ʼígíí hólǫ́ áádóó éí Naatʼáaniijiʼ yáʼdah nidiinbį́į́hígíí hólǫ́, áádóó Naabaahiijiʼ yáʼdah sidahígíí áádóó bikéí góneʼ daʼsidahígíí hólǫ́. Díí éí ákwii tʼéigo Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ biłhózʼą́ą́h.\nDííshjį́go éí Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bikéyah 88,860 acre aniiłtsó.\n2,856 anééhlą́ bílaʼashdlaʼí kédaʼhatʼį́ (2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí daʼtá).\nNitʼąąʼ naʼhané[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nMąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ baʼhané éí "Hua-na-tota" hoolyé dooʼyiikai, áádóó éí kʼad kéhótʼį́ʼígíí nidaʼhazná (Dííshjį́ʼgo éí akwéíʼiʼ Cañón de San Diego Region daʼhałní). 1541 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí Łibáʼí Yootó Hahoodzojiʼ chʼé kai; íidą́ą́ Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bikin nitságo siniilgo áádóó bílaʼashdlaʼí kédaʼhatʼį́ʼígíí ałdóʼ tʼoh ahwiiyóogoʼ daʼbighan. Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ bikin adéíłinígíí éí binaaʼgo tsé nitéélgo binidas tłin, áádóó ákwiidaʼ tsin sitʼą́ʼ anzáádi kin ałtsąąʼ siniilgo adaalyá. Áádóó kinígíí éí dį́įgo ałkʼí daʼnaazniilgoʼ adaalyá, łahgo kin 3,000 naʼhastʼąąʼgoʼ siniilgoʼ hadeilį́į́.\nDíí łaʼ kin naaznilígíí éí tsʼáá adaałtsiisí, dííʼígíí éí nidaʼazhééhgoʼ chʼooʼį́ áádóó łaʼ daʼakʼéhdiʼ nidaʼanishgo ałdóʼ chʼooʼdaʼį́. Naaná łaʼ éí Mąʼii Deeshgiizhnii daʼbikin yéigo daʼnitságoʼ naazniil. Díí éí tʼááni nahah biyíʼ daʼhooghan. Áádóó íidą́ą́ ałdóʼ Mąʼii Deeshgiizhnii yooʼnidaabágo beeʼbeeʼdahódiilzin; éí biniiná łaʼdę́ę́ Kiisʼáanii nidaʼbókíʼgo akáʼanajááh nitʼę́ę́h, saad hólǫ́ǫgo éí doodaiiʼ éí anaaʼ hólǫ́ǫgo.\n1541 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naakáí Łibáʼí Mąʼii Deeshgiizhnii yéeyiikai; díí Naakáí Łibáʼí Tsootsʼidgo Kin óola beeʼaalyáʼígíí hadéínitáá (Naakáí bizaadjí éí Cibola wolyé) yiiniiyé táádináʼ. Hastiin Francisco Vásquez de Coronado wolyégo táádiʼéézh, tʼáádoo kin óola beeʼaalyáʼígíí yiikʼéʼkaidaʼ (tʼó yoochʼį́į́d atʼélá hanį́į́hgoʼ Naakaii Bikéyahgo anáʼooldéí). Dį́į́zdiin nahai doołá Naakáí Yootó Hahoodzogi naagháágoʼ; tʼáá doo 1581 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naakáí Hastiin Rodríguez dóó Naakáí Hastiin Chamuscado wolyéego táá naadiʼéézh. Áádóó 1583 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí Łibáʼí Hastiin Antonio de Espejo wolyéego táádiʼéézh áádóó éí Naakaii Bikéyahgo anáʼooldé. 1598 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí Łibáʼí nidaʼhánééh yiiniyéʼ niiná. Díí éí Naakáí łibáʼiʼ Hastiin Juan de Oñate aníʼéézh; naaná Ééʼ neishoodii ałdółá bikéí nidaʼhaaskáí. Hastiin ééʼnéíshoodí Alonzo de Lugo wolyéego Mąʼii Deeshgiizhnii yiitáájiʼ iiyá, áádóó éí Mąʼii Deeshgiizhgi churchłá adaʼyiilá. Díí áłtsé ákwii tʼéigo Diyin God bikin aalyá, Naakáí bizaadjí éí Jemez Pueblo of Guisewa wolyé (Dííshjį́ʼgo éí Jemez State Monument wolyé).\nNaakáí Łibáʼí nidaʼhazná yę́ędą́ą́ʼ 30,000 anéílą́ Mąʼii Deeshgiizhgi bílaʼashdlaʼí kédaʼhótʼį́, ákwii tʼéigo naaltsoos bikáaʼgi bikʼéʼaschʼį́. Áádóó kwiishdę́ę́ nahwii déíshzhiizh doo éí Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ anéílą́ʼígíí yaʼaadi néísʼą́ą́hdi. Díí éí Tahoniigááh dóó Łóódtsoh daʼbighąąʼ. Naaná anaaʼ nidaʼhádlééhgo ałdóʼ Mąʼii Deeshgiizhnii bidinéʼiʼ nidaʼbidis tseedi.\nMąʼiiʼ Deeshgizhnii biłeetsʼaaʼ, B. Tosa ayiilá.\n80 nahah Mąʼii Deeshgiizhnii dóó Naakáí ałchʼį́ saad nidaʼhołʼééhgo áádóó Naakáí Łibáʼí chʼin daʼbidinl káígo, díí saad nidaʼhódleehígíí éí Naakáí Łibáʼí Ééʼ neishoodiiji iidookáígoʼ aadjiʼ oodláanii daʼnółiin dooleełdaʼ nį́į́hgo yéí nidas tʼéí. Áádóó díí Kiisʼáanii kʼéhgo adooleʼé baʼnidaʼkáíʼígíí éí doo ákwii tʼéi da, Diyin doo ákwii tʼéigo néínládaʼ. Daʼnį́į́hgo biniiná saad nidaʼhódlééh. Łáhdiʼ Naakáí Łibáʼí, tʼaa naʼniléʼdiʼ dóó tʼaa háchįʼ bił táágo Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ adooleʼé yaanákáíʼígíí nį́ʼ andaʼyiilį́į́h. Díí saad hólónígíí biniiná ákwiishį́į́h Mąʼii Deeshgiizhnii diné łaʼ nidastseed. Áádóó tʼaa saad hólǫ́ǫgo 1680 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Kiisʼáanii Naakáí yikʼéʼ daʼdéísdlį́į́hgo baʼchʼi daazhjéé Yootó Hahoodzodę́ę́ʼ (Tʼáá ałtsó Kiisʼáanii dinéʼiʼ ałhiikáígo akʼé daʼdéísdlį́į́h).\n1688 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí Łibáʼí Hastiin General Pedro Reneros de Posada wolyéego Yootó Hahoodzojiʼ naʼniiʼéézh, díí éí Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ biké naakai. Áádóó díí Hastiin Pedro Reneros de Posada wolyéígíí éí Naatʼáanii adiilá, Yootó Hahoodzoʼígíí. Kiisʼáanii bikin Kin Noodǫ́ǫ́z/Kin Łigaii dóó Tłʼógí wolyéígíí Naakáí Łibáʼí áłtsé kin déísná áádóó díí kin binidasdlį́į́h. 1692 biyihahgo éí kin Yootó wolyéígíí Naakáí Łibáʼí binidasdlį́į́h. Áádóó dį́į́ nahahgo éí Kiisʼáanii bikin Mąʼii Deeshgiizh wolyéígíí Naakáí Łibáʼí binidasdlį́į́h. Áádóó éí Naakáí Łibáʼí biʼooʼdláʼ bikʼéhgo oodaałgo tʼéiyá nidéízlá, áádóó Wááshindoon yiilwoołígíí ałdóʼ dictatorship nilį́į́hgo adaʼyiilá.\nÁádóó Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ ałgháá niilkáád, díí éí tʼááłáʼígíí niilkáád, áádóó éí dishjį́ʼgo tʼáádi akwéíʼiʼ daʼbighan.\n1838 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Mąʼii Deeshgiizhnii kʼéhgoʼ adaʼałį́į́hígíí ałʼą́ą́h aadza, díí éí Kiisʼáanii Towají yaʼdaałtíʼígíí Mąʼii Deeshgiizhnii yaʼniiná. Díí Kiisʼáanii nidaʼhaznáʼígíí éí bikin Pecos hoolyéʼdę́ę́go nidaʼhazná. Aadę́ę́ʼ Naakáí dóó Naałání bikʼé daʼadiiná. Mąʼii Deeshgiizhjį́ nidaʼhaznágoʼ Mąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ biłdaʼahéégoʼ Kiisʼáanii baʼnidaʼhazná (Mąʼii Deeshgiizhnii dóó Kiisʼáanii Pecosdę́ę́ʼ nidaʼhaznáʼígíí éí tʼaałá bizaad yéiyáʼ daałtiʼ, díí éí tʼaałá Towají yaʼdaałtí). 1936 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíní naaltsoos hadéídiilá, díí éí Mąʼii Deeshgiizhnii dóó Kiisʼáanii Pecosdę́ę́ʼígíí tʼaałá nilį́į́hgo aalyá. Diishjį́go Kiisʼáanii Pecosdę́ę́ʼ nidaʼhaznáʼígíí tʼaadiʼ akwéíʼé Mąʼii Deeshgiizhgi daʼbighan.\nMąʼii Deeshgiizhnii ashtłish asaa adéíłį́į́hígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nMąʼii Deeshgiizhnii dinéʼiʼ éí ashtłish asaa adéíłį́į́hígíí beeʼbeedaʼhódilzin, díí éí Nahasdzáán bikáágo ákwii tʼéí átʼéego beeʼbeedaʼhódilzin. Ashtłish asaa ákwiishį́į́h ałą́ą́h adaʼniłtsógo adéíłį́, áádóó ałą́ą́h adaʼnólin. Akǫndiʼ Mąʼii Deeshgiizhnii ashtłish asaa adéíłį́į́hígíí éí asaaígíí ashtłish łizhiní dóó dalchíʼígíí beeʼadalyá (black-on-red dóó black/red on tangoʼ adéíłį́). Naaná tʼaa dooleʼé ałą́ą́h nikʼi nidaʼashchʼą́ą́ʼgo adéíłį́.\nDíí éí Mąʼiiʼ Deeshgiizhnii dinéʼiʼ / Kiisʼáanii biweb site: http://www.jemezpueblo.org/\nKiisʼáanii biweb site (Mąʼii Deeshgiizhniiʼígíí): http://www.indianpueblo.org/19pueblos/jemez.html\n^ The Pueblo of Jemez". Department of Resource Protection. 2008-04-14. http://www.jemezpueblo-drp.org/POJ.htm. Woozhchʼiid 26, 2011.


Tó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nAkʼah sisíʼí tsintah tsídii\nDzidzé yiłchozhii naashchʼąąʼígíí\n(→ Nákʼeehgaii dóó Ayáásh chʼizhaazhii)\n(→ Tó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii)\nTó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii dóó bikʼéí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Orioloidea" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii dóó bikʼéí éí 170 ałʼąą ádaatʼé.\nTó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii dóó bikʼéí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.\nTsiitsʼiintání bizééʼ halchíʼígíí


Gáagii dóó Tsídii bitʼatah hózhóón dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nGáagii dóó Tsídii bitʼatah hózhóón dóó bikʼéí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí\n(→ Ayáásh danizhóonii)\n(→ Zahalániitsoh dóó bikʼéí)\n(→ Gáagii dóó Joogii Ndahalinígíí)\nTsídii nahatʼeʼí łibáhígíí\n(→ Tsídii bitʼatah hózhóón dóó bikʼéí)\n(→ Ayáásh tseentélí)\n(→ Zhį́ʼii táshchozhígíí)\nGáagii dóó Tsídii bitʼatah hózhóón dóó b éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvoidea" deiłníigo deiyózhí.\nDíí tsídii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí deiłchozh; gáagii dóó zhį́ʼii éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii deilghał ałdóʼ.\nAyáásh tseentélí łichíʼígíí\nTsídii bitʼatah hózhóón ntsaaígíí\nAyáásh nizhóonii łitsooígíí


Ádaa Haneʼ: Christ Bikééʼ Dah Diiyá Áko Tʼáá Ałtso Bitsʼą́ąjįʼ Dah Diiyá | Felix Fajardo\nChrist Bikééʼ Dah Diiyá Áko Tʼáá Ałtso Bitsʼą́ąjįʼ Dah Diiyá\nFelix Fajardo ádaa haneʼ\n16 shinááhaigo, “Atah náhólneʼgo éí tʼááká náodzaʼ lágo. Néínídzáádą́ą́ʼ nijáád kʼídeeshtih,” shizhéʼé áshidííniid. Díí éí áłtséedi shighan bitsʼą́ą́dóó dah diiyáago Jesus bikééʼ dah diiyá.\nHAʼÁTʼÍÍSH biniinaa shizhéʼé shichʼįʼ báhóóchįįd? Bee nihił hashneʼ. July 29, 1929 yę́ędą́ą́ʼ shiʼdizhchı̨́. Bulacan Philippinesdi shiyaa hooʼaʼ. Nihibéeso doo ląʼída, dóó tʼóó bikiinígo dahiniiʼnáá ńtʼééʼ. Ániid naasháago, Japan dineʼé bisiláo éí Philippines yikʼiijééʼ. Tʼáá sahdii kééhoniitʼı̨́įgo biniinaa nihí éí tʼáadoo nihikʼiijééʼ da. Níłchʼi bee halneʼé, níłchʼi naalkidí, dóó aseezı̨́ binaaltsoos éí doo nihee dahólǫ́ǫ da. Náánáłaʼ yee nihił dahalneʼgo tʼéiyá baa nídahodiitsı̨́ı̨́h.\nTsostsʼid yiltʼéego bił háíjééʼ. Tseebíí shinááhaigo, shicheii dóó shimá sání bił yah iiná. Ééʼ neishoodii daniidlı̨́į ndi, shicheii éí tʼáá háiida bee yigháah oodląʼ yee yił yádaałtiʼ dóó naaltsoos baa deiyiniłígíí bił yáʼátʼééh ńtʼééʼ. Bénáshniihgo, naaltsoos Protection, Safety, dóó Uncovered daolyéego, * (footnote níníłʼı̨́) Tagalog bizaad kʼehjí dóó Diyin Bizaad shił ííshjání áyiilaa. Diyin Bizaad yíníshtaʼgo tʼáá íiyisí shił yáʼátʼééh, ákondi Matthew, Mark, Luke dóó John ayóó shił yáʼíítʼééh. Díí haneʼ shidiisnáaʼgo, Jesus bikééʼ dah dideeshááł niizı̨́ı̨́ʼ.—John 10:27.\nCHRIST BIKÉÉʼ OODÁÁŁ BÍHOOSHʼAAH\n1945 yę́ędą́ą́ʼ Japan dineʼé bisiláo dah nídiiʼná. Áko shizhéʼé dóó shimá nihaa nánídááh shidííniid. Shicheii tʼáá áko náádááł shidííniid, áko tʼáá akǫ́ǫ́ dah ńdiisdzá.\nDecember 1945 yihah yę́ędą́ą́ʼ, Jiihóvah Yá Dahalneʼ Angat kin dashijaaʼdę́ę́ʼ yikaigo nidahasneʼ. Łaʼ dahalneʼii náás jizlı̨́ʼígíí éí nihighangi nihaa níyá. Éí Diyin Bizaad biiʼdę́ę́ʼ “nihoogháahjįʼ yoołkáałgo” yee nihił chʼíhoníʼą́. (2 Timothy 3:1-5) Diyin Bizaad baa haneʼígíí éí áhánígo kin dashijaaʼígi baa nídiikai, áko áadi nihaa dookah nihiłní. Azhą́ shı̨́ı̨́ shizhéʼé dóó shimá tʼáadoo ákǫ́ǫ́ naazhʼáázh da ndi, tʼáá shí tʼéí ákǫ́ǫ́ niséyá. Tʼáá 20 áłah siidlı̨́ı̨́ʼ, łaʼ éí Diyin Bizaad yiniyé ndaʼídééłkid.\nHaʼátʼííshı̨́ı̨́ yaa yádaałtiʼgo, doo bikʼiʼdiishtįįh da. Áko tʼóó dah diiyá. Áádóó ńtʼééʼ God biNahatʼaʼ sin yee dahóótáál. Éí sin tʼáá íiyisíí shił yáʼíítʼééh, áko tʼáá ákǫ́ǫ́ nánídááh. Sin dóó sodizin bikéédóó, tʼáá áníiltso Angatgi náádámóogo áłah aleeh nináhidookah nihiʼdooʼniid.\nCruz bighandi áłah nááʼádleehígíí azlı̨́ı̨́ʼ, éí ashdlaʼ tsin sitą́ nízaadę́ę́ʼ łaʼ nidahasiikai. 50 ánéelą́ąʼgo áłah silı̨́ı̨́ʼ. Diyin Bizaad baa haneʼígíí nanitłʼah ndi, áłchíní bił béédahózingo baa ákoniizı̨́ı̨́ʼ. Bikéédóó, tʼáá díkwíidi shı̨́ı̨́ áłah náʼádleehgóó niséyá, Damian Santos alą́ąjįʼ nahalneʼii náás silı̨́įʼii “Shighandi shaa díínááł dóó tʼáá ákweʼé niidoołkááł,” shidííniid. Éí tłʼééʼ bíighah Diyin Bizaad baa ahił hwiilneʼ.\nÍídą́ą́ʼ, tsʼídá áłtsé Diyin Bizaad baa haneʼígíí bídahojiiłʼą́ąʼgo baptize ádahoʼdilneʼ ńtʼééʼ. Áádóó díkwíidi shı̨́ı̨́ áłah náʼádleehgóó niséyáago, brothers ádanihidííniid “Baptize ádanihididooniił danohsinísh?” “Aooʼ,” dííniid. ‘Bóhólníihii Christ bá naashʼaʼ doo,’ niizı̨́ı̨́ʼ. (Colossians 3:24) Tó tʼáá áhą́dígo nílı̨́įgo, naaki niiltʼéego February 15, 1946 yihah yę́ędą́ą́ʼ baptize ánihiʼdiilyaa.\nJiihóvah Yá Dahalneʼé jileehgo éí tʼáá áłahájįʼ Jesus nahasneʼ yę́ę bedaʼjiłʼı̨́į doo. Díí éí baa ákoniizı̨́ı̨́ʼ. Shizhéʼé éí “Tʼah ndi ashkii yázhí nilı̨́, naʼnitin éí doo ná bíighah da,” shiłní. Azhą́ baptize áhoʼdiilʼįįhgo doo tʼóó hojilneʼii jileeh da. Shizhéʼé hazhóʼó bił hashneʼ, “God íinízinii éí bí biNahatʼaʼ haneʼ yáʼátʼéehii baa dahwiilneʼ.” (Matthew 24:14) Áádóó “God bichʼįʼ ádee haasdzííʼ yę́ę beʼdeeshłííł,” bidííniid. Íídą́ą́ʼ, “Atah náhólneʼgo éí tʼááká náodzaʼ lágo. Néínídzáádą́ą́ʼ nijáád kʼídeeshtih,” shizhéʼé áshidííniid. “Tʼáadoo naʼnitiní,” shiłní. Jiihóvah bá naashʼaʼ doo biniyé tʼáá ałtso bitsʼą́ąjįʼ dah diiyá.\nCruz bighan hazʼánígíí éí “Nihighangi nihił yah hodiineeł,” dashiłní. Áádóó “Ni dóó shitsiʼ Nora biłgo pioneer ádoohnííł,” nihidííniid. Tʼáá áníidla November 1, 1947 yę́ędą́ą́ʼ pioneer íilʼı̨́įgo bee hahoolzhiizh. Nora éí náánáłaʼ kintahdi pioneer ajíłʼı̨́, ndi shí éí tʼáá Angatgi nahashneʼ.\nSHÁ ASHJAʼ ÁNÁÁHOODZAA\nNaaki nááhai bikéédóó, nihibrother Earl Stewart wolyéii léiʼ Bétheldę́ę́ʼ nihaa níyá. Angatdi éí diné 500 áłah silı̨́įʼgo yichʼįʼ yáłtiʼ. Bilagáana kʼehjí nihichʼįʼ yáłtiʼ áádóó bikéédóó shí éí Tagalog saadígíí bee baa ataʼ hooshneʼ. Díí tsʼídá áłtséedi ataʼ hooshneʼgo hahoolzhiizh. Díí haitʼéego íishłaa? Azhą́ tʼáá tsostsʼid nááhaijįʼ ííłtaʼ ndi, baʼííníshtaʼígíí tʼáá áłahájįʼ bilagáana kʼehjí yáłtiʼ ńtʼééʼ. Tagalog kʼehjí binaaltsoos tʼáá díkwíí ádaalyaa éí biniinaa nihinaaltsoos bilagáana kʼehjí tʼáá yíníshtaʼ. Díí éí bilagáana kʼehjí bóhoołʼą́ąʼgo shíká eelwod. Áádóó éí Tagalog saad kʼehjí bee ataʼ hashneʼ.\nBrother Stewart éí áłah néiidleehgi nihichʼįʼ haadzíiʼgo ání, “1950 Assembly New York U.S.A adabiʼdiisʼaʼ yę́ę éí akǫ́ǫ́ dadeeskai. Áko branch office éí łaʼ pioneers Béthelgi áká ahizhdínóolchéełgo nidzin.” Shí éí atah náshiʼdiiltı̨́. Béthelgóó áká adeeshwoł biniyé bídínéeshnánę́ę bitsʼą́ąjįʼ dah náádiisdzá.\nJune 19, 1950 yę́ędą́ą́ʼ Bétheldi níyá. Hooghan ayóó áníłtso léiʼ biyiʼ Béthel ńtʼééʼ. Éí kéyah naakidóó nááʼáłnííʼ haadzoh bikááʼ siʼą́, tʼóó ahayóí tʼiis binázʼá. Brothers tʼáá sáhí nidaakaiígíí 12go ákweʼé nideilnish. Tʼóó haiłkááhígo chʼiyáán álʼı̨́į góneʼ áká anáshwoʼ. Áádóó náhástʼéídigo ééʼ kʼéédashdon. Ałníʼníʼą́ą́dóó bikʼijįʼ ałdóʼ tʼáá ákótʼéego ánáʼiishʼįįh. Azhą́ adabiʼdiisʼaʼígíí international assemblydę́ę́ʼ ninááhaskai ndi, tʼáá Bétheldi naashnish. Haʼátʼííshı̨́ı̨́ ánílééh dashiłníinii tʼáá akǫ́ǫ́ ááshnííł. Naaltsoos dahidigeehii naʼanish dóó naaltsoos ííłʼíní nishłı̨́.\nPHILIPPINESDĘ́Ę́ʼ GILEAD SCHOOLGÓÓ DAH DIIYÁ\n1952 yihahgo, éí brothers tsostsʼid niiltʼéego Philippinesdę́ę́ʼ 20th class of Gilead School biniyé wóshdę́ę́ʼ nihiʼdooʼniid. Éí yéigo baa shił hóózhǫǫd! United States biyiʼdi, tʼóó ahayóí nihił ániidígíí deiltsą́ dóó baa nisiikai. Naasháádóó éí niheʼiinaʼ łahgóó átʼé.\nGilead óltaʼdi łaʼ bił daʼííłtaʼ yę́ę\nNaanish ániidígíí bínáádahwiilʼą́ą́ʼ. Łaʼ bee nidaanishígíí doo deiitʼı̨́į da ńtʼééʼ éí bee nideiilnishgo bídahwiilʼą́ą́ʼ. Tłʼóoʼdi ndi łahgóó átʼé! Abínígo chʼéénísdzid, ńtʼééʼ yidzaaz lá. Íídą́ą́ʼ tsʼídá áłtsé yas yiiłtsą́. Tʼóó hózhóní yeeʼ yiiłtsą́ą ndi, ayóó deeskʼaaz!\nGilead óltaʼdi nizhónígo nidanihineeztą́ą́ʼ dóó hazhóʼó nitsídabidiniikeesgo bídahwiilʼą́ą́ʼ. Nashidiʼneeztą́ąʼgo baa shił hózhǫ́, ádahootʼéhígíí tʼáadoo hodiinaʼí bineeshdin. Nidanihineeztą́ʼígíí éí nizhónígo nihichʼįʼ ííshjání ádeiyiilaa áádóó hodiinaʼí bídahwiilʼą́ą́ʼ. Gilead óltaʼdi nidanihineeztą́ʼígíí Jiihóvah bił ahą́dí ádíínísingo yéigo shíká análwoʼ.\nSpecial pioneer nishłı̨́ı̨́ ńtʼééʼ. Niʼníłtaʼ bikéédóó tʼóó kóníshgháníjįʼ Bronx, New York Citygóó ashiʼdoolʼaʼ. July 1953 yę́ędą́ą́ʼ, Bronxdi áłah azlı̨́įʼgo New World Society Assemblygóó atah niséyá. Assembly bikéédóó, Philippinesgóó ánááshiʼdoolʼaʼ.\nBÍDÍNÉESHNÁ YĘ́Ę BITSʼĄ́ĄJĮʼ DAH DIIYÁ\nBétheldę́ę́ʼ nihibrothers circuit work shaa deezʼą́. Díí ákótʼéego Jesus beʼeshʼı̨́įgo shá ąą áyiilaa, éí danízaadgóó kéyah nidahazʼą́ą́góó Jiihóvah bidineʼé yíká análwoʼ ńtʼééʼ. (1 Peter 2:21) Shicircuit éí Luzon ałníiʼgi nitsaago hahoodzo. Luzon éí Philippinesdi tó biiʼdę́ę́ʼ kéyahgi hadaazʼá nitsaaígíí átʼé. Éí bikáaʼgi kéyah Bulacan, Nueva Ecija, Tarlac, dóó Zambales dahoolyé. Łaʼ kin bitahgóó nídíshdáahgo tsétah Sierra Madre Mountains bitis náshdááh. Chidí diné bee naagéhí dóó kǫʼ naʼałbąąsii doo akǫ́ǫ́h nidaajeeh da, áko truck drivers “nikééʼ ayiishyeed” nidabiʼdishniih. Éí tsin bikáaʼgi dah sidáago ałnaadashiʼdigeeh ńtʼééʼ. Díigi átʼéego tánidishdaahgo ayóó nanitłʼah ńtʼééʼ.\nLąʼída áłah nídaʼadleehígi éí ániid dóó áłchʼídígo áłah nídaʼałeeh. Brothers yaa bił dahózhǫ́ǫgo áłah náʼádleehígi dóó nidahwiilneʼgóó bá hashtʼeʼ ánídaʼalʼįįhígíí áká anáshwoʼ.\nTʼahádóó tʼáá átʼé Bicol circuit kéyahjįʼ anááshiʼdoolʼaad. Ákweʼégi Jiihóvah Yá Dahalneʼé tʼah doo diné dabiiltseeh da. Special pioneers tʼéiyá ákweʼégi nidahalneʼ. Łaʼ hooghangi, tłʼóóʼgóó chʼééh dajíkáahgo éí łeeyiʼ góyaa áhoodzą́ bikááʼ naakigo tsin tséʼnaa dah sinil. Éí tsin bikááʼ dah yiizįʼ ńtʼééʼ, tsin biih níídeeʼgo, shí ałdóʼ bikééʼ biih yiitłizh. Hajiiníbaʼígo táádeesgiz!\nTʼah ndi circuitgi naashʼaʼgo, Nora baa nitséskees. Tʼáá áníidla pioneer siidlı̨́ı̨́ʼ. Ákweʼé nahalzhíizhgo Dumaguete Citydi special pioneer jílı̨́, akǫ́ǫ́ bichʼįʼ niséyá. Bikéédóó éí tʼóó ałchʼįʼ anaʼííłʼı̨́įgo nahashzhiizh áádóó 1956gi ałhísiigeh. Asiigeh bikéédóó éí Rapu Rapu Island hoolyéedi áłah nídaʼadleehígi tádiitʼaazh. Ákweʼégi dziłghą́ą́ʼgóó hasiiʼnaʼ dóó nízáágóó nishiitʼáázh. Ákondi nihił hózhǫ́ǫgo neitʼaash nihibrothers nízaadi kéédahatʼíinii bíká anáʼahinilchééh ńtʼééʼ.\nBÉTHELDĘ́Ę́ʼ HÁGO ÁNÁÁSHIDOOʼNIID\nDı̨́ı̨́ʼ nááhai circuit naanish íilʼı̨́įgo, áádóó nihibrothers branch officedę́ę́ʼ hágo danihidííniid. January 1960 yę́ędą́ą́ʼ áadi deilnish. Ląʼí nááhai Bétheldi naashnishgo áádóó brothers tʼóó ahayóí binaanish dahólónígíí bitsʼą́ą́dóó íhoołʼą́ą́ʼ. Áádóó Nora éí tʼóó ahayóí ałʼąą átʼéego naʼanishígíí yaa bił hózhǫ́ǫgo íʼiilaa.\nNitsaago áłah nídaʼadleehígi éí Cebuano saadjí shá ataʼ halneʼ\nPhilippinesdi tʼóó ahayóí Jiihóvah bá ndaalʼaʼí daazlı̨́ı̨́ʼ, áko éí Jiihóvah bee bikʼidahojidlí. Ániid naashá yę́ędą́ą́ʼ Béthelgi níyá. Íídą́ą́ʼ tʼáá átʼé ńtʼééʼ kéyahgi éí nidahalneʼii 10,000 ńtʼééʼ. Kʼad éí Philippinesdi, nidahalneʼii éí 200,000dóó baʼaan ánéelą́ą́ʼ, dóó 435 ánéelą́ąʼgo Béthelgi nidaalnish.\nTʼahádóó, Béthel naʼanishgi nitsaago hazʼánígíí łaʼ daniidzı̨́ı̨́ʼ. Ńtʼééʼ Hastóí Alą́ąjįʼ Daʼéeʼéshígíí ádanihiłní, “Branch office ádoolníłígíí biniyé kéyah nitsaago hazʼánígi łaʼ hadanohtá.” Printery overseer hootahgóó tʼáá áhánígo dahooghangóó neitʼaash, “Nikéyaásh naa nahaniih,” diiʼníigo diné nabídíilkid. “Éí ádin,” daaní. Łaʼ ánihiłní: “Chinese doo baa nidaʼiiniih da, ndi ndaʼiiłniih.”\nBrother Albert Schroeder bá ataʼ hashneʼ\nTʼáadoo áhodooníiłii áhoodzaa. Łaʼ hooghandóó léiʼ éí United Statesgóó deeznáago, “Shikéyaásh shaa nahołniih?” nihidííniid. Áádóó náánáłaʼ “Shikéyah shaa nahodoonih niizı̨́ı̨́ʼ,” binaagóó dahooghanígíí nihí ałdóʼ tʼáá ákódaahnééh yiłní. Hastiin Chinese doo nihaa nidaʼiiniih nínę́ę éí ałdóʼ bikéyah nihichʼįʼ nayiisniiʼ. Tʼáadoo hodiinaʼí, branch bikéyah táadi kéyah haadzogo áníłtso silı̨́ı̨́ʼ. Tʼáá aaníí éí Jiihóvah bikʼehgo áhoodzaa.\n1950 yę́ędą́ą́ʼ, akéédę́ę́ʼ naagháhígíí nishłı̨́įgo Béthelgi atah nishishnish. Shí dóó shichʼooní éí kʼad náás siidlı̨́ı̨́ʼ. Jesus bikééʼ yisháałgo doo baa shíniʼ da. Azhą́ shizhéʼé dóó shimá hooghandę́ę́ʼ chʼíshíníłchą́ą́ʼ ndi, diné éí Jiihóvah ayóóʼádabóʼnínígíí shikʼéí daazlı̨́ı̨́ʼ. Haʼátʼííshı̨́ı̨́ naanish nihaa hiditʼaahígíí, Jiihóvah tsʼídá tʼáá ałtsoní bídį daniidlínígíí nihainílá éí yinishdlą́. Shí dóó Nora éí Jiihóvah nihichʼįʼ kwííłʼínígíí baa nihił hózhǫ́. Áádóó náánáłaʼ éí Jiihóvah nabínóótaah bidiiʼní.—Malachi 3:10.\nAłkʼidą́ą́ʼ Matthew Levi éí tax nahalyéhígíí yiniyé sidáii jílı̨́įgo, éí Jesus shikééʼ dah didíínááł yidííniid. Áko Matthew haa jiidzaa? “Áádóó nízhdiiʼnaʼgo tʼáá ałtsoní tʼáá ákǫ́ǫgo bikééʼ dashdiiyá.” (Luke 5:27, 28) Tʼáá ałtso éʼéshʼínę́ę baa dadiiyáago Jesus bikééʼ dah diiyá biniyé shá ashjaʼiilaa. Áádóó náánáłaʼ bił dahashneʼ: “Tʼáá ákótʼéego ádaʼdoołííł dóó nikʼihojidlíi doo.”\nPhilippinesdi atah naashnishgo baa shił hózhǫ́\n^ par. 6 Jiihóvah Yá Dahalneʼé ádayiilaa, ndi kʼad doo ádeiłʼı̨́į da.


Dilchʼóshii naashchʼąąʼí bidaaʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí bidaaʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arremon taciturnus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; binákʼee éí halzhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí bidaaʼ łizhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseeʼ níbaalí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseeʼ níbaalí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrosaurus weberi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 25–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseeʼ níbaalí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó jááłánii yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cercotrichas barbata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binátsʼiin dóó banáyaah dóó bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; bikąʼígíí éí bitéél halchííʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Chʼał binááłtsooí dah daalzhinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał binááłtsooí dah daalzhinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boophis luciae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.9–1.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binághah dah daalzhin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa dóó diłhiłgo łitso.\nChʼał binááłtsooí dah daalzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseewozhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseewozhí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uromastyx hardwickii" (éí doodaiiʼ "Saara hardwickii") deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó niłhin; bitseeʼ éí diwozh; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseewozhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Hazéí nizhóní łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nHazéí nizhóní łichíʼígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callosciurus pygerythrus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hazéí éí 8–16di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bibid éí łitsxo; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.\nHazéí nizhóní łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nHashkʼaantah hazéí nizhónígíí · Hazéí nizhóní bibid halbáhígíí · Hazéí nizhóní bibid halchíʼígíí · Hazéí nizhóní bijaaʼ dah dzílgaaígíí · Hazéí nizhóní dibéłchíʼígíí · Hazéí nizhóní diłhiłígíí · Hazéí nizhóní łichíʼígíí · Hazéí nizhóní łizhin dóó łigaaígíí · Hazéí nizhóní naashchʼąąʼígíí\nDziłtah hazéí bináyaah halchíʼígíí · Hazéí bikʼaiʼ halchíʼígíí · Hazéí bitéél łitsxooígíí · Hazéí łį́į́ʼ yiltseeʼígíí · Hazéí yázhí diłhiłígíí · Hazéí yázhí dinilgaaígíí · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hazéí · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hazéí yázhí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí áłtsʼózígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí bináyaah halchíʼígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéíchilí dinilzhinígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ tsin ditʼinii\nDziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ dziłtah hazéí noodǫ́zígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí · Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí


Tsídii dághaaʼí bitsiiʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bitsiiʼ łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachyphonus vaillantii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso; bitʼaʼ dóó binághah dóó bizééʼ dóó bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí dinilgai.\nTsídii dághaaʼí bitsiiʼ łitsxooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Néʼéshjaatsoh ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nNéʼéshjaatsoh ntsaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bubo lacteus" deiłníigo dayózhí. Néʼéshjaatsoh ntsaaígíí éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 23–26di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nNéʼéshjaatsoh ntsaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí deilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii bichʼahtsohí bináyaah dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii bichʼahtsohí bináyaah dinilzhinígíí\nTsídii bichʼahtsohí bináyaah dinilzhinígíí éí tsídii bichʼahtsohí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bycanistes brevis" deiłníigo dayózhí. Tsídii bichʼahtsohí bináyaah dinilzhinígíí éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí tsídii éí 25–27di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bináyaah éí dinilzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼídzígai; bikąʼígíí éí bidaaʼ łitso, baʼáádígíí éí bidaaʼ łibá.\nTsídii bichʼahtsohí bináyaah dinilzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; chʼosh dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dibéłchíʼígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brookesia decaryi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí doo nineez da; binááʼ éí ntsxaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhgo noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhgo noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mionectes olivaceus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí diniltso dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhgo noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish haalzheehii - Wikiibíídiiya\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish haalzheehii éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spilornis klossi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí halzhin; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish haalzheehii éí tłʼiish dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Terpsiphone incei" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Dahiitį́hii tseetsʼózí yázhí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii tseetsʼózí yázhí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Discosura conversii" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí łigai; bitłʼaaʼ éí łizhin. Bikąʼígíí éí bitseeʼ áłtsʼózí dóó nineez.\nDahiitį́hii tseetsʼózí yázhí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii binághah tsédídéhígíí - Wikiibíídiiya\nchʼagii binághah tsédídéhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii binághah tsédídéhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyricinclus leucogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bikąʼígíí éí binághah dóó bitsiiʼ dóó bitʼaʼ tsédídéehgo dootłʼizh, baʼáádígíí binághah dóó bitsiiʼ dóó bitʼaʼ dinilzhin dóó tʼóó bíyó łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii binághah tsédídéhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.


Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bufotes balearicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó chʼilgo dah dadootłʼizh; binááʼ éí diłhiłgo dootłʼizh.\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Bolbolii bítááʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii bítááʼ halzhinígíí\nBolbolii bítááʼ halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemixos flavala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bítááʼ éí halzhin; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii bítááʼ halzhinígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼał daashtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał yishtłizhí binákʼee diłhiłígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ haltsooítah chʼał yishtłizhígíí\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ dziłtsį́įdi chʼał yishtłizhígíí\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ dziłtah chʼał yishtłizhígíí\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ teełtah chʼał yishtłizhígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí\nChʼał dinilbá dóó yishtłizhígíí\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dinilbáhígíí\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yishtłizhígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał yishtłizhígíí\nChʼał daashtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana" deiłníigo deiyózhí. Chʼał daashtłizhígíí éí 50 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1.5–5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí noodǫ́ǫz łeh; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał daashtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Dǫ́ʼiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiłtsooí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stratiomyidae" deiłníigo deiyózhí. Dǫ́ʼiiłtsooí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 2,700 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 3–30 mm ádaníłtso; bitsʼíís nineez łeh. Łaʼ éí tsísʼnáłtsooí ndahalin, náánáłaʼ éí dootłʼizhgo dadisxǫs. Chʼilátah hózhóón bikáaʼgi éí dahiná. Chʼil bijeeh éí bichʼiyąʼ.


Toohjįʼ noołnahii łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ noołnahii łichíʼígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Egretta rufescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 27–32di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo łigai; bidaaʼ éí kʼíjíjin. Łaʼ éí bitsʼíís daalgai.\nToohjįʼ noołnahii łichíʼígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bidaaʼ ditánígíí - Wikiibíídiiya\ntsídiiłbáhí bidaaʼ ditánígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bidaaʼ ditánígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crithagra burtoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łibá dóó ditą́.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bidaaʼ ditánígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼíshiibeezhii yił aheełtʼéhé bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼíshiibeezhii yił aheełtʼéhé bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anairetes flavirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin.\nChʼíshiibeezhii yił aheełtʼéhé bidaaʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bibid halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bibid halzhinígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emoia impar" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bibid éí halzhin; bitseeʼ éí nineez dóó yágo dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bibid halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼosh biziiz dahólónígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh biziiz dahólónígíí éí chʼosh naatsʼǫǫdí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clitellata" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh biziiz dahólónígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dóó nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; łaʼ éí łeeyiʼdi dóó beʼekʼid biyiʼdi dahiná; adóó éí 8,000 ałʼąą ádaatʼé. Doo ndahałtingóó éí ádaadin.\nChʼosh biziiz dahólónígíí éí tʼáá ałtso bitsʼíís danineez dóó bijáád ádin. Bikágí éí yilzhóólí dóó naʼatłeeh łeh. Dííłdzid dóó chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ; łaʼ éí dił deidlą́.


Tiníléítsoh bibid dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nTiníléítsoh bibid dinilgaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus cerambonensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 30–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin łeh; bizééʼ dóó bibid éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTiníléítsoh bibid dinilgaaígíí éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashii bikétłʼááh dadinilchíʼígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Avicularia minatrix" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi dóó Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitłʼaakááʼ éí łizhin dóó łichíiʼ łeh; bikétłʼááh éí dadinilchííʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí bikʼiiz halkizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí bikʼiiz halkizhígíí éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zonosaurus karsteni" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–16di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí halzhin dóó łigaigo halkizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí bikʼiiz halkizhígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltseeʼí nizhónígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltseeʼí nizhónígíí\natʼaʼ yiltseeʼí nizhónígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltseeʼí nizhónígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Menura novaehollandiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 30–35di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił. Bikąʼígíí éí bitseeʼ ayóo nineez; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ éí dootłʼizhgo łibá.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltseeʼí nizhónígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dáʼákʼehtah chʼał dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDáʼákʼehtah chʼał dinilzhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Isthmohyla rivularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí dinilgai; bizábąąh éí chʼilgo dootłʼizh łeh; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nDáʼákʼehtah chʼał dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Wíiʼii nizhónígíí - Wikiibíídiiya\nWíiʼii nizhónígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanolyca pulchra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitsiiʼ éí dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nWíiʼii nizhónígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.


Nákʼeehgaii chʼizhaazhígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeehgaii chʼizhaazhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops japonicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bizééʼ éí łitso; bitéél éí dinilbá; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nNákʼeehgaii chʼizhaazhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii - Wikiibíídiiya\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Akałii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thamnophis sirtalis annectens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 15–28di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó diniltsxogo noodǫ́ǫ́z.\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó hazéí yázhí yilghał.


Tsísʼná yiyání - Wikiibíídiiya\nTsísʼná yiyání bizééʼ halchíʼígíí\nTsísʼná yiyání bítááʼ łigaaígíí\nTsísʼná yiyání bitsiiʼ dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání bitéél halchíʼígíí\nTsísʼná yiyání yázhí\nTsísʼná yiyání bizééʼ łitsooígíí\nTsísʼná yiyání bitseeʼ deeshgizhígíí\nTsísʼná yiyání bitsiitʼáád łitsxooígíí\nBilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsísʼná yiyání\nTsísʼná yiyání bitsiitʼáád dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání łichxíʼígíí\nTsísʼná yiyání bitéél dinilchíʼígíí\nTsísʼná yiyání bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nTsísʼná yiyání naashchʼąąʼígíí\nTsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání chʼilgo dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání bitseeʼ dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání bizééʼ dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání bitsiitʼáád halchíʼígíí\nTsísʼná yiyání łitsxo dóó dootłʼizhígíí\nTsísʼná yiyání bizééʼ tsédídéhígíí\nTsísʼná yiyání bítááʼ tsédídéhígíí\nTsísʼná yiyání dootłʼizhígíí\nTsísʼná deiyání éí yotʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tó wónaanídi tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí 26 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé. Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Meropidae" deiłníigo deiyózhí\nTsísʼá deiyání éí tsídiiłbáhígi ádaníłtso łeh, áádóó éí ałʼąą ádaatʼéego ndaashchʼąąʼ; bitsʼíís éí dootłʼizh dóó łichíiʼgo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daaltso ałdóʼ.\nDíí tsídii éí chʼosh haalzheehgo ndaatʼá, áádóó éí chʼosh tʼéiyá deildeeł.


Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Caprimulgus mahrattensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naakʼidoolwoshii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí łibá dóó niłhin dóó yishtłizhgo łikizh; bitseeʼ éí noodǫ́ǫ́z. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.\nEʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ táłtłʼááh chʼééh digháhii - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ táłtłʼááh chʼééh digháhii éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Natator depressus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 30–38di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ táłtłʼááh chʼééh digháhii éí tąądee naagháhii dóó łóóʼ yázhí dóó táłtłʼááh adijiłii yilghał.


Góogii bitéél halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nGóogii bitéél halzhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Naatsédlózii dóó bikʼéí Góogii\nGóogii bitéél halzhinígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Piaya melanogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łichííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halzhin; bitseeʼ éí kʼídzígai; bidaaʼ éí łichííʼ.\nGóogii bitéél halzhinígíí éí chʼosh ditłʼooí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; łahda tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.


Dahiitį́hii bitéél łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii bitéél łizhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eupherusa nigriventris" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí łizhin.\nDahiitį́hii bitéél łizhinígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Chʼíshiibeezhii bitsiitʼáád łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼíshiibeezhii bitsiitʼáád łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cephalopyrus flammiceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago diniłtso; bistiitʼáád éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼíshiibeezhii bitsiitʼáád łitsxooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitsoh noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitsoh noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachylophus bulabula" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikąʼígíí éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z, bitseeʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí dinilgai.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitsoh noodǫ́zígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Łéʼétsoh binááʼ ádiní - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Naʼastsʼǫǫsí dóó Łéʼétsoh Łéʼétsoh ndaʼageedígíí dóó bikʼéí\nŁéʼétsoh binááʼ ádaadiní éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spalax" deiłníigo deiyózhí. Łéʼétsoh binááʼ ádaadiní éí 16 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naaldlooshii éí ńdaʼagéédgo naakai, áádóó éí łeeyiʼdi dahináa łeh.\nDíí łéʼétsoh éí daalbá, áádóó éí bitseeʼ ádaadin; łaʼ éí binááʼ ádaałtsʼíísí, náánáłaʼ éí binááʼ ádaadingo naakai; bijaaʼ ałdóʼ doo dahólǫ́ǫ da. Bitsʼíís éí 5–12di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh; bíchį́į́h éí tʼáá łichííʼ dóó doo nineez da.\nŁéʼétsoh binááʼ ádadiní éí chʼil bikétłʼóól deiłchozhgo naakai; łahda chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.\nLast edited on 26 Níłchʼitsoh 2021, at 22:36


Dibé dóó Tłʼízí Ndahalinígíí - Wikiibíídiiya\nNaaldlooshii dibé dóó tłʼízí ndahalinígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 35 ałʼąą átʼéego hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Caprinae" deiłníigo dayózhí. Nááná ndaʼałkaahí ádaaníigo díí naaldlooshii éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hadahóólįįd daaní.\nDííshjį́į́góó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyah bikáaʼgi dahólǫ́ ałdóʼ. Nááná łaʼ (tsétah dibé da, tsétah tłʼízí da) éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi dahiná. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi éí ádaadin.\nAzhą́ tłʼízí wolyée ndi, Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí éí doo "Caprinae" atah yisdzoh da.


Tééh łééchąąʼí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTééh łééchąąʼí noodǫ́zígíí\nTééh łééchąąʼí noodǫ́zígíí éí Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; tʼáá díí tʼéiyá tééh łééchąąʼí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyaena hyaena" deiłníigo dayózhí.\nTééh łééchąąʼí łikizhígíí\nTééh łééchąąʼí ditsʼozígíí\nDíí naaldlooshii éí tééh łį́į́ʼ nahalingo noodǫ́ǫ́z. Bitsʼíís éí táaʼdi adéesʼeez áníłnéez łeh; bikąʼígíí éí baʼáádígíí yilááh áníłtso.\nDíí tééh łééchąąʼí éí ndahóółtseiigóó dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi naakai; áádóó éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naakai. Nááná éí dííłdzid deilghał łeh, áádóó łáháda bįįh dóó dzeeh haalzheehgo naakai.


Díłdánii yił aheełtʼéhii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nDíłdánii yił aheełtʼéhii noodǫ́zígíí éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Azhą́ éí tsintah dóó halgaiigi naagháa ndi, díí tsídii éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turnix suscitator" deiłníigo dayózhí.\nDíí díłdánii yił aheełtʼéhii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łizhin dóó dinilgaigo łikizh; bitéél dóó bikʼiiz éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí łitso.\nDíłdánii yił aheełtʼéhii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí binááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí binááʼ łitsooígíí\nchʼał dichʼízhí binááʼ łitsooígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí binááʼ łitsooígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynoidis asper" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 4–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dóó chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí binááʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼiltaalzhahii łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalzhahii łizhin dóó łigaaígíí\nChʼiltaalzhahii łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laniarius major" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiltaalzhahii łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼagii - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼagii\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼagii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agelasticus cyanopus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; baʼáádígíí éí bitéél diniltso dóó diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼagii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tiníléítsoh bitseeʼ dichʼízhí - Wikiibíídiiya\nTiníléítsoh bitseeʼ dichʼízhí\nTiníléítsoh bitseeʼ dichʼízhí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus acanthurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łitsogo yistłʼin; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí diniltso łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTiníléítsoh bitseeʼ dichʼízhí éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ ayáníchilí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ ayáníchilí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bubalus mindorensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ ayáníchilí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh dóó lókʼaaʼ yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łitsooígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polytelis anthopeplus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binághah dóó bitseeʼ éí diłhił łeh; bidaaʼ éí dinilchííʼ dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer pyrrhonotus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bizééʼ halzhin; binátsʼiin éí diłhiłgo halchííʼ; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah naʼashjéʼiitsoh - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah naʼashjéʼiitsoh éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xerolycosa" deiłníigo dayózhí. Hodíłchʼiltah naʼashjéʼiitsoh éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ; adóoó éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 4–8 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó łibáago ndaashchʼąąʼ. Binááʼ éí tseebíí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Hasbídíłtsooí bitéél łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídíłtsooí bitéél łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Treron bicinctus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łitso; bitʼaʼ yishtłizhgo dootłʼizh dóó kʼíjíjin; bitéél éí łitsxo.\nHasbídíłtsooí bitéél łitsxooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crithagra gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí binátsʼiin łigaaígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tséʼédǫ́ʼii yázhí - Wikiibíídiiya\nTséʼédǫ́ʼii yázhí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthomyiidae" deiłníigo deiyózhí. Tséʼédǫ́ʼii yázhí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 1,200 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–13 mm ádaníłtso; łaʼ éí daalbá, náánáłaʼ éí łizhin dóó łigaigo daalkizh. Chʼilátah hózhóón bikáaʼgi éí dahiná; chʼil bijeeh éí bichʼiyąʼ.


Chʼiltaalzhahii łizhin dóó łichxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalzhahii łizhin dóó łichxíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laniarius erythrogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ éí łichxííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiltaalzhahii łizhin dóó łichxíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dziłtah tseewoshí diltʼóshígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah tseewoshí diltʼóshígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptasthenura platensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bítááʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nDziłtah tseewoshí diltʼóshígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dahoditłééʼgóó gah - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Gah Danilínígíí Gah Gałbáhí\nDahoditłééʼgóó gah éí Biishchʼid Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Gah Bikeeʼ Taah Yíʼáhí hooléedi éí tʼóó áháyóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvilagus palustris" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 10–17di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitseeyaa éí łigai; bijaaʼ éí nineez.\nDahoditłééʼgóó gah éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Atʼąąʼ yiníłʼíní bitsiitʼáád yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąąʼ yiníłʼíní bitsiitʼáád yishtłizhígíí\nAtʼąąʼ yiníłʼíní bitsiitʼáád yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Automolus rufipileatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.\nAtʼąąʼ yiníłʼíní bitsiitʼáád yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Séigoʼ bitseeʼ noodǫ́zí - Wikiibíídiiya\nSéigoʼ bitseeʼ noodǫ́zí\nSéigoʼ bitseeʼ noodǫ́zí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hoffmannius spinigerus" deiłníigo dayózhí. Séigoʼ bitseeʼ noodǫ́zí éí Hoozdo Hahoodzodi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 2–3di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tsídiidlohí bitʼaʼ naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidlohí bitʼaʼ naashchʼąąʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trochalopteron morrisonianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dootłʼizh dóó łitsogo naashchʼąąʼ; binákʼee éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídiidlohí bitʼaʼ naashchʼąąʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashjéʼii nahachaʼí łizhingo noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii nahachaʼí łizhingo noodǫ́zígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Salticus" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii nahachaʼí łizhingo noodǫ́zígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 48 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 3–7 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tó bichʼosh (séigoʼ nahalinígíí) - Wikiibíídiiya\nTó bichʼosh (séigoʼ nahalinígíí)\nTó bichʼosh "Nepa" daolyéhígíí éí séigoʼ yázhí ndahalin. Díí tó bichʼosh éí Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́; tʼááłáʼídi asdzoh[?] áníłnééz, áádóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ. Tábąąhgi sidá łeh; tsǫʼasánii dóó chʼosh yiyą́.\nLast edited on 14 Tʼą́ą́tsoh 2018, at 09:38


Nákʼeehgaii dóó Ayáásh chʼizhaazhii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí nákʼeehgaii dóó ayáásh chʼizhaazhii yaa halneʼ dooleeł. Tó wónaanídę́ę́ʼ nákʼeehgaii dóó bikʼéí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nNákʼeehgaii bitsiitʼáád halzhinígíí\nNákʼeehgaii bitʼaʼ łitsooígíí\nNákʼeehgaii bitsiiyah dootłʼizhígíí\nNátsʼiingaii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nAyáásh chʼizhaazhii bitéél diniltsooígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh chʼizhaazhii\nAyáásh chʼizhaazhii bitsiitʼáád dinilbáhígíí\nAyáásh chʼizhaazhii binátsʼiin łitsooígíí\nAyáásh chʼizhaazhii bitsiitʼáád halzhinígíí\nNákʼeehgaii dóó Ayáásh chʼizhaazhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vireonidae" deiłníigo deiyózhí. Nákʼeehgaii dóó ayáásh chʼizhaazhii éí 58 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh\nNákʼeehgaii dóó ayáásh chʼizhaazhii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł; dzídzé dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bizééʼ łigaaígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bizééʼ łigaaígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calumma gastrotaenia" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bizééʼ łigaaígíí\nDíí naaltsoos 15 Ghąąjįʼ 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Atʼaʼ yiltʼąąʼí yąąh dzootʼihí - Wikiibíídiiya\nAtʼaʼ yiltʼąąʼí yąąh dzootʼihí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼí yąąh dzootʼihí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi dóó Tółáníinii Bikéyahdi dóó Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Berlepschia rikeri" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Berlepschia"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo łikizh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá.\nAtʼaʼ yiltʼąąʼí yąąh dzootʼihí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Dziłtah dahiitį́hii yázhí - Wikiibíídiiya\nDziłtah dahiitį́hii yázhí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atthis heloisa" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 2.5–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bizééʼ éí tsédídéehgo dootłʼizh.\nDziłtah dahiitį́hii yázhí éí chʼil bijeeh deidlą́.\nDahiitį́hii diłhiłgo dootłʼizhígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bítááʼ łitsxooígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bitéél łigaaígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ łichííʼí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ łigaaígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ nineezígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bizééʼ disxǫsígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí bizééʼ łigaaígíí · Dahiitį́hii dootłʼizhí dóó łigaaígíí · Dahiitį́hii łibáago dootłʼizhígíí · Dziłtah dahiitį́hii dootłʼizhí · Tábąąh dahiitį́hii dootłʼizhí


Chʼagiidaakíní bitʼaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼagiidaakíní bitʼaʼ łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼagii dóó bikʼéí Chʼagiidaakíní\nChʼagiidaakíní bitʼaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cacicus chrysopterus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí dinilbá dóó deekį́.\nChʼagiidaakíní bitʼaʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Zhį́ʼii tseenézí bítááʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii tseenézí bítááʼ dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Astrapia mayeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bítááʼ dóó bitsiitʼáád dóó bizééʼ éí chʼilgo dootłʼizh dóó bízdílid; bidaaʼ éí diłhił. Bikąʼígíí éí bitseeʼ éí łigai dóó ayóo nineez.\nZhį́ʼii tseenézí bítááʼ dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh ałdóʼ.


Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bidaaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bidaaʼ łichíʼígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pternistis adspersus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís łibá; bidaaʼ dóó bijáád éí daalchííʼ. Bitsʼíís éí 0.8–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bidaaʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Tsinlátah yádíłtihii bináyaah diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah yádíłtihii bináyaah diłhiłígíí\nTsinlátah yádíłtihii bináyaah diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basileuterus melanotis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilbá; bitsiiʼ éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bináyaah éí diłhił; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinlátah yádíłtihii bináyaah diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼizhaazhii bitsiiʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii bitsiiʼ łibáhígíí\nChʼizhaazhii bitsiiʼ łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malacocincla cinereiceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí łibá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhii bitsiiʼ łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼíshiibeezhiishzhiin íiyisígíí - Wikiibíídiiya\nChʼíshiibeezhiishzhiin íiyisígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melaniparus niger" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼíshiibeezhiishzhiin íiyisígíí éí chʼosh ditłʼooí dóó chʼosh ałʼąą átʼéego yildeeł łeh; chʼil binááʼ yildeeł ałdóʼ.


Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah dibé - Wikiibíídiiya\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah dibé\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah dibé yaa halneʼ dooleeł. Tsétah dibé ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah dibé éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi hahóólįįd jiní; dííshjį́į́góó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Shádiʼááhjí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi ałdóʼ hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ammotragus lervia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsétah dibé éí séítah dóó doo ayóo ndahałtingóó dahiná; áádóó éí abínígo dóó hííłchʼįʼgo naakai łeh.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez[?] ádaníłtso, áádóó éí dibéłchíʼí dóó yishtłʼizhgo ndaashchʼąąʼ.\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah dibé éí chʼil dóó tłʼoh dóó niʼ hadláád deiłchozhgo naakai; doo ayóo tó deidlą́ą da łeh.


Aniłtʼánii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nAniłtʼánii * dootłʼizhígíí\nAniłtʼánii dootłʼizhígíí éí nahasdzáán tʼáá átʼéé ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysopidae" deiłníigo dayózhí. Aniłtʼánii dootłʼizhígíí éí 2,000 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí aniłtʼánii éí 6–65 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dóó yágo dootłʼizh; bitʼaʼ éí bigháhootʼį́. Chʼosh yázhí éí haalzheehgo naakai.


Tsídii dághaaʼí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí yistłʼinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pogoniulus scolopaceus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo yistłʼin; bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídii dághaaʼí yistłʼinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Teełtah chʼał bikʼiiz dah dzítsooígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah chʼał bikʼiiz dah dzítsooígíí\nTeełtah chʼał bikʼiiz dah dzítsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperolius platyceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz dóó binátsʼiin éí dah dzítso; bitéél éí diniltsxo; binááʼ éí ntsaa.\nTeełtah chʼał bikʼiiz dah dzítsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí - Wikiibíídiiya\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eutropis rugifera" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łitsogo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer diffusus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitsiiʼ dinilbáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Naʼatsʼǫǫsí haalzheehii bibid łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼatsʼǫǫsí haalzheehii bibid łitsooígíí\nNaʼatsʼǫǫsí haalzheehii bibid łitsooígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pantherophis vulpinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 40–70di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh.\nNaʼatsʼǫǫsí haalzheehii bibid łitsooígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał łeh; tsídii biyęęzhii ałdóʼ yiyą́.


Giníłbáhí bitseeʼ dah dzilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nGiníłbáhí bitseeʼ dah dzilgaaígíí\nbitseeʼ dah dzilgaaígíí\nGiníłbáhí bitseeʼ dah dzilgaaígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Accipiter trinotatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ binághah éí diłhił; bitseeʼ éí łizhin dóó dah dzilgai; binááʼ éí diłhił.\nGiníłbáhí bitseeʼ dah dzilgaaígíí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Shą́ąʼjįʼ Tábąąhdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nShą́ąʼjįʼ Tábąąhdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nChéchʼilyáázh Shą́ąʼjįʼ Tábąąh Náhookǫsjí\n32°59′35″ NHK dóó 117°16′17″ EʼE-gi bił hazʼą́\nShą́ąʼjįʼ Tábąąhdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1994góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki. Amtrak éí yaa áhályą́.\n2013góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 428,841 bílaʼashdlaʼii Shą́ąʼjįʼ Tábąąhdę́ę́ʼ Chéchʼilyáázhgóó dóó Náhookǫsjí Tóbiníhííyíníígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nShą́ąʼjįʼ Tábąąhdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Tsilhazésii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsilhazésii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi dóó Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus tyrannulus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nTsilhazésii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsįįłkaałiiłbáhí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsįįłkaałiiłbáhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mulleripicus funebris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád halchxííʼ; binááʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilgai.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsįįłkaałiiłbáhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Tłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii yishtłizhígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gorsachius melanolophus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí halzhin; binááʼ éí łitso.\nTłʼéeʼgo toohjįʼ noołnahii yishtłizhígíí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 22 Yas Niłtʼees 2022, at 17:17


Dááshiyishii bidaaʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nDááshiyishii bidaaʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Campylorhamphus falcularius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí dinilgaigo łikizh; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí shiyish dóó łizhin.\nDááshiyishii bidaaʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah téél halchíʼí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah téél halchíʼí\ntsintah téél halchíʼí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah téél halchíʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stiphrornis erythrothorax" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bizééʼ éí halchííʼ; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łizhin.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah téél halchíʼí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Caprimulgus madagascariensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naakʼidoolwoshii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo łikizh; bitseeʼ éí noodǫ́ǫ́z. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.


Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemidophorus vanzoi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bikʼiiz éí łigaigo halkizh; bitseeʼ éí nineez dóó yágo dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼał kʼaasdáhí bitsiitsʼiin łichxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał kʼaasdáhí bitsiitsʼiin łichxíʼígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ranitomeya benedicta" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–0.8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łibáago naashchʼąąʼ; bitsiitʼiin éí łichxííʼ; binákʼee éí halzhin; binááʼ éí diłhił.\nChʼał kʼaasdáhí bitsiitsʼiin łichxíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízh éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strauchbufo raddei" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Strauchbufo"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgaigo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo dah dadootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídiidaatsohí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaatsohí łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelecanus philippensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí dinilchííʼ dóó łitsxo.\nTsídiidaatsohí łibáhígíí éí łóóʼ deilghał.


Hodíłchʼiltah naaʼahóóhai łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah naaʼahóóhai łikizhígíí éí tsídii doo ndaatʼáʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nothura" deiłníigo deiyózhí. Hodíłchʼiltah naaʼahóóhai łikizhígíí éí 5 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh; bitsiiʼ éí áłtsʼíísí, áádóó éí bitseeʼ ádin.\nHodíłchʼiltah naaʼahóóhai łikizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ deildeeł. Łahda chʼosh chʼééh digháhii dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bangsia" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; chʼil binááʼ dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii dághaaʼí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí yishtłizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Semnornis frantzii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bítááʼ éí yishtłizhgo łitsxo; bitłʼaaʼ dóó bikʼiiz éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.\nTsídii dághaaʼí yishtłizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Tábąąh zhį́ʼii yázhí - Wikiibíídiiya\nTábąąh zhį́ʼii yázhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microcarbo niger" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bikʼos éí nineez; bikeeʼ éí diłhił.\nTábąąh zhį́ʼii yázhí éí łóóʼ hadaalzheehgo ndaatʼá.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:30


Tsídii yáłtiʼí tseentélí bitéél halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitéél halchíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platycercus icterotis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łichííʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bináyaah éí diniltso; bidaaʼ éí dinilgai dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh.\nTsídii yáłtiʼí tseentélí bitéél halchíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał bikétłʼááh halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał bikétłʼááh halchíʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał bikétłʼááh halchíʼígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanophryniscus milanoi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bikétłʼááh dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał bikétłʼááh halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ néʼéshjaaʼ - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ néʼéshjaaʼ\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ néʼéshjaaʼ éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strix nivicolum" deiłníigo dayózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ néʼéshjaaʼ éí Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 11–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí dinilgai dóó dibéłchíʼíigo łikizh; binááʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ néʼéshjaaʼ éí naʼashǫ́ʼii dóó łeeyiʼ bitiiní deilghał; tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Aniłtʼánii nizhónígíí - Wikiibíídiiya\nAniłtʼánii * nizhónígíí\nAniłtʼánii nizhónígíí éí nahasdzáán tʼáá átʼéé ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dilaridae" deiłníigo dayózhí. Aniłtʼánii nizhónígíí éí 71 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí aniłtʼánii éí 3–22 mm ádaníłtso. Chʼosh yázhí éí haalzheehgo naakai.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dinilzhinígíí\ntsinyiʼ chʼał dinilzhinígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dinilzhinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gephyromantis moseri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah - Wikiibíídiiya\n06 Jul 2010 - 06 Sep 2015\nDáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah (dáághahii kʼehjígo éí La France dóó République Française wolyé) éí eʼeʼaahjí Béésh Bichʼahnii Bikéyahdi siʼą́.\nNaadiin naakigoʼ kéyah bił haʼdaʼhaasdzo regions wolyé, áádóó 96goʼ éí Dáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah bi-départements wolyé, díí éí Corsica ałdóʼ bił wooltáʼ. Paris éí nish tłʼahjigoʼ inset alyá.\nDíí kéyah éí 674,843 square kilometres anííłtsoʼ. Naadiin naakigo kéyah bił haʼdaʼhaasdzo áádóó éí semi-presidential republic wolyéego yéédaʼhótʼąąʼ. Dáághahiiʼ biwááshindoon éí Paris; 66,616,416 diné ánéelą́ą́ʼ kéédahatʼį́ (2014 yę́ędą́ą́ʼ diné daaltáʼ). Dáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah éí 48°51′24.12″N 2°21′2.88″E-di biłhazʼą́ą́. Díí diné anéélʼąąʼigíí éí ashdlaʼ[tʼáásh aaníí?] góneʼ yiisdzoʼ diné anéélʼąąʼigíí kéyah tʼáá átʼé siʼąąʼnitʼę́ęʼ.[tʼáásh aaníí?]\nParisdi éélkid; áadi Dáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah biwááshindoon siʼą́.\nDáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.\nWikiibíídiiya:Tʼáásh aaníí? Háí ání?? (Pages requiring fact-check or sources)


Beʼekʼidbąąsdísí bijáád łitsooí yázhí - Wikiibíídiiya\nbijáád łitsooí yázhí\nBeʼekʼidbąąsdísí bijáád łitsooí yázhí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tringa flavipes" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí nineez; bijáád éí nineez dóó łitso; binááʼ éí łizhin.\nBeʼekʼidbąąsdísí bijáád łitsooí yázhí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.


Premarital Sex éí Haitʼéego Bichʼįʼ Shidziil Doo?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 1 Háísh Áshtʼı̨́?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 2 Haʼátʼíísh Biniyé Ánóoshłinígíí Baa Shíniʼ?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 3 Haitʼéegoshąʼ shiParents Bichʼįʼ Hanásdzih Doo?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 4 Iisihgoshąʼ Haa Deeshnííł?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 5 Óltaʼdi Shídaʼjitsʼihgoshąʼ?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 6 Peer Pressure éí Haitʼéego Bichʼįʼ Shidziil Doo?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 7 Premarital Sex éí Haitʼéego Bichʼįʼ Shidziil Doo?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 8 Sexual Assault—Haʼátʼíísh Átʼé?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 9 Evolution Yinishdlą́ą Doósh?\nNAʼÍDÍKIDÍGÍÍ 10 Diyin Bizaad éí Haitʼéego Shíká Adoolwoł?\nREAD IN Abbey Abkhaz Abui Acholi Afrikaans Albanian Alur American Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Assamese Attié Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bambara Baoule Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Bolivian Sign Language Boulou British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuukese Chuvash Cibemba Cinamwanga Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Czech Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Diné Bizaad Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Finnish Sign Language Fon French Ga Galician Garifuna Georgian German Gokana Greek Guarani Gujarati Gun Guéré Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Hungarian Sign Language Iban Ibanag Ibinda Igbo Iloko Indonesian Irish Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabuverdianu Kabyle Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Konkani (Roman) Korean Korean Sign Language Kosraean Krio Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mexican Sign Language Mixe Mizo Mongolian Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Otomi (Mezquital Valley) Palauan Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Pidgin (Cameroon) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Punjabi (Shahmukhi) Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Romanian Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Southern Greece) Rotuman Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tandroy Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tiv Tlapanec Tojolabal Tongan Toraja Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vezo Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yacouba Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zimbabwe Sign Language Zulu\nDÍÍ BAA NITSÍNÍKEES\nSex éí doo tʼóó bee naʼaʼnée da.\nNISH ÉÍ HAA DÍÍNÍÍŁ?\nDíí áhoonííł jiní: Heather éí Mike yił naaʼaashgo kʼad naaki nídeezid, ákondi éí tʼáá shiidą́ą́ʼdii bił ahéé honisin nahalin ní. Tʼáá áłahájįʼ text áhilʼı̨́. Díkwíí shı̨́ı̨́ ahééʼiilkeed bíighahjįʼ phone yiiʼ ałchʼįʼ yáłtiʼ. Ákó ayóó ałhéé hólzin nahalin. Ákondi Mike éí ałchʼįʼ yáʼátiʼ tʼéiyágo, doo yínéesdlįįd da.\nKʼad naaki nídeezid, Mike éí łahda Heather bílaʼ yótąʼ łeh, áádóó łahda náʼahiitsʼǫs. Heather éí tʼáá ákódígo tʼéiyá bił yáʼátʼééh. Ákondi Mike éí doo shitsʼá doogáał da jinízin. Mike tʼéiyá bá nishzhóní jinízingo biniinaa kótʼéego nitsíjíkees: ‘Mike dóó shí, éí ayóóʼáhííníiʼní . . .ʼ\nIł naʼatʼaash baa níínísą́ągo, ni Heather ánítʼı̨́įgoshąʼ haa díínííł?\nDÍÍ ÁŁTSÉ BAA NITSÍNÍKEES!\nSex éí daʼizyehígíí tʼéiyá bá, éí God bee níláii átʼé. Naʼageh bee tsiʼnijizyáago éí tʼóó bee nijizneʼ doo. God nizhónígíí einílá yę́ę, tʼóó chin ałtso bee jíítʼóód nahalin\nIntersectiongi redlight biiʼ tʼáá nił háʼooswodgoshąʼ? Éí bee hazʼáanii doo bikʼeh hwííníłʼįįdígíí biniinaa yéigo naa dahwiidoołʼaałgo átʼé. Tʼáá ákótʼéego naʼageh bee tsiʼnisíníyáago éí yéigo naa dahwiidoołʼaał. Éí biniinaa Diyin Bizaad kóní: “Naʼageh bee tsiʼnaʼadá bitsʼą́ąjįʼ ádaʼdíínółzin doo.”—1 Thessalonians 4:3.\nÉí bee hazʼáanii doo bikʼeh hóóʼįįdgoshąʼ, éí haa hodoonííł? Diyin Bizaad ání: “Naʼageh bee tsiʼjoogáałgo hatsʼíís bihozhdidoołtʼih.” (1 Corinthians 6:18) Éísh éí haitʼéego tʼáá aaníí?\nNdaʼałkaahii ádaaníigo éí nooséłí naʼageh yee tsiʼnidaakaigo, díí átʼéego ádidahodiyiiłʼaah.\nADE ÁHOOŁʼĮĮH. Nooséłí tʼóó ahayóí naʼageh yee tsiʼnidaaskaígíí, tsʼídá doo ákódeeshnííł da ńtʼééʼ daaní.\nAŁHAA AYIHOODLI. Naʼageh bee bił tsiʼnijizhʼázhígíí, éí ‘háí lá ałdóʼ bił ákójiidzaa?’ hóʼníi doo.\nJINÍZIN YĘ́Ę DOO BIKʼEH ÁHOOTʼĮĮH DA. Atʼééké éí háiida baa áhólyą́ą dooígíí deinízin, atíbidoolíłígíí éí ndagaʼ. Áádóó ashiiké éí atʼééké doo, dooda bił nínígíí éí doo deinízin da.\nDíí éí béénílniih doo: Premarital sex tʼóó baa ádinítʼą́ągo éí nitsʼíís ílı̨́įgo baa nitsíníkees yę́ę doo ílı̨́ı̨́góó ádíílííł. (Romans 1:24) Nitsʼíís yeeʼ ayóo ílı̨́įgo baa nitsáhákees!\n“Naʼageh bee tsiʼnaʼadá bitsʼą́ąjįʼ ádaʼdíínółzin doo”, éí bíníłdzilgo ádíínílzin. (1 Thessalonians 4:3) Ákwíí nidzaago éí síníyehígíí bił níínínítéezh ndi tʼáadoo átʼéhé da doo. Ákohgo índa éí doo baah níniʼ da doo.—Proverbs 7:22, 23; 1 Corinthians 7:3.\nDÍÍSH ÉÍ HAITʼÉEGO BAA NITSÍNÍKEES?\nHáiida ayóóʼánóʼníigoósh, nitsʼíís doodaiiʼ níniʼ siʼą́ągi yaa dahwiidoołʼaał?\nHáiida ayóóʼánóʼnínígíí, God bił kʼé ahidíʼnínígíísh nitsʼą́ą́ʼ yidoołchxǫǫł?—Hebrews 13:4.\nAshiiké kódaaní: Háiida tʼáá íídą́ą́ʼ bił nétéézhígíí éí doo bił ałhaa deishtʼash da. Háálá, chʼikę́ę́h hastiin tʼahdoo bee haleehjígo nisin daaní!\nÉí ákódanízinígíísh náhóółchįįd? Díí béénílniih: Movies dóó TV, éí nooséłí ił ashtéezhgo nideiłkidígíí tʼáá aaníí ayóóʼádaʼhóʼní, dóó tʼáadoo átʼéhé da nahalingo nideiłkid.\nÉí biniinaa tʼáadoo tʼóó nił tłʼéʼé! Háiida tʼahdoo bił ałhaa nítʼaashgóó, shił níteeh nił níigo éí tsʼídá tʼáá bí sizínígi tʼéiyá ádaa nitsékees.—1 Corinthians 13:4, 5.\nNeʼatʼééd hólǫ́ǫgo, díí naʼádílkid: ‘Sheʼatʼéédísh ayóo shił nilı̨́?’ Aooʼ dííníniid ládą́ą́ʼ, haash yitʼéego éí ííshjání ádíílííł? God bibee hazʼáanii binahjįʼ honíyą́ągo éí nidziil doo, áko doo bąąhági ádíínííł da. Áádóó ayóóʼíʼóoʼniʼ binahjįʼ bí bá yáʼátʼéhígíí baa nitsíníkees doo.\nÁkótʼéego nitsíníkeesgo éí neʼatʼééd tʼáá ákogi ádaatʼéii ałdóʼ bił nilı̨́į doo. Shúlam kin haalʼáádóó chʼikę́ę́h nílíinii léiʼ ání: “Ayóóʼóóshʼníinii shííʼ nilı̨́ áádóó bííʼ nishłı̨́.” (Song of Solomon 2:16) Kótʼéego íʼiinilaago éí ayóóʼánóʼnínígíí tʼáá ííshjání doo!\nDÍÍ ÉÍ NÍKÁ ADOOLWOŁ\nHáiida kóshidííniidgoshąʼ: “Tʼáá aaníí ayóóʼáshííníʼníigo éí shił kódíínííł.” Ákondi ní éí kóbididííniił: “Tʼáá aaníí ayóóʼáshííníʼníigo éí, éí doo shíídííkił da!”\nHáiida bił ahééhojoolzįįhgo díí áłtsé baa nitsíjíkees doo. Shimá dóó shizhéʼé éí bąąhági ádeeshníiłgi, doo shá yinízin da.\nHáiida shił níteesh nił níigoshąʼ, haʼátʼíí bididííniił?\nDooda didííniił yę́ę, haʼátʼíísh éí nitsʼą́ą́ʼ yidínóołtłʼah?\nHaitʼéego éí bitsʼąą ádaa áhályą́ą doo?


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiish - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiish éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhinobothryum" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiish éí naakai ałʼąą átʼé.\nDíí tłʼiish éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó dinilgai dóó łichííʼ dóó diniltsxogo naashchʼąąʼ dóó noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí łigai dóó łizhingo łikizh.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiish éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí yilghał.


Gah biyaʼ - Wikiibíídiiya\nGah biyaʼ éí yaaʼ bikágí ntłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Dįʼ biyaʼ wolyé ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haemaphysalis leporispalustris" deiłníigo dayózhí. Gah biyaʼ éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́.\nDíí yaaʼ éí bijáád tseebíí. Bitsʼíís éí nímaz dóó tʼóó bíyó nteel. Bijáád éí doo danineez da. Gah dóó tsídii bidił éí bichʼiyąʼ.


Bolbolii bidaaʼ áłtsʼózígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii bidaaʼ áłtsʼózígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stelgidillas gracilirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił dóó áłtsʼóózí.\nBolbolii bidaaʼ áłtsʼózígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí diłhiłígíí\ntsídii yáłtiʼí diłhiłígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí diłhiłígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nestor notabilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitʼayaa éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá dóó shiyish.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí diłhiłígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ mąʼii naatʼáʼii - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ mąʼii naatʼáʼii\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Jaaʼabaní dóó Jaaniłtsʼílí dóó bikʼéí Mąʼii ndaatʼáʼii dóó bikʼéí Mąʼii ndaatʼáʼii íiyisígíí\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ mąʼii naatʼáʼii éí jaaʼabaní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pteropus pelewensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí mąʼii naatʼáʼii bitsʼíís éí 10–12di aszdoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó biniiʼ éí łizhin; binááʼ éí łichííʼ.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ mąʼii naatʼáʼii éí tsin bineestʼąʼ dóó hashkʼaan dóó atʼaʼ yiltʼąąʼí bineestʼąʼ yiłchozh.


Tsintah chʼałtʼą́ʼí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah chʼałtʼą́ʼí dinilbáhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendropsophus padreluna" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ łeh; bitéél éí łigai; binááʼ éí dinilbá.\nTsintah chʼałtʼą́ʼí dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídii dinoodí binátsʼiin halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dinoodí binátsʼiin halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gavicalis virescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhiłgo łitso; bizééʼ éí łigai; binátsʼiin dóó binákʼee éí halzhin; bináyaah éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii dinoodí binátsʼiin halzhinígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mósí bizaʼazis hólóní dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nMósí bizaʼazis hólóní dibéłchíʼígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dasyurus geoffroii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 30–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binághah éí łigaigo hałkizh; bitéél éí łigai.\nMósí bizaʼazis hólóní dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał.