Tsídii dághaaʼí bitsiiyah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bitsiiyah yishtłizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psilopogon pyrolophus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łitso; bitéél éí dah dzilzhin; binákʼee dóó bítááʼ éí halzhin; bináyaah éí halbá; bidaaʼ éí łitso dóó łizhingo naashchʼąąʼ.\nTsídii dághaaʼí bitsiiyah yishtłizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Chʼil náyiigéshé bitseeʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil náyiigéshé bitseeʼ dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phytotoma rara" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bítááʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼil náyiigéshé bitseeʼ dibéłchíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí Tsídiishzhiin dinilchíʼígíí\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyah dóó\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leucosticte nemoricola" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilchíiʼgo naashchʼąąʼ; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí · Dził Ashdlaʼiidę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí · Haltsooítah tsídiishzhiin dinilchíʼígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídiishzhiin dinilchíʼígíí · Tsídiishzhiin dinilchííʼí bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí · Tsídiishzhiin dinilchííʼí bitsiitʼáád diłhiłígíí


Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łichíʼígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łichíʼígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cemophora coccinea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 15–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łichííʼ dóó łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z.\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łichíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó chʼał yilghał.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dah daaskʼidtah chʼał - Wikiibíídiiya\ndah daaskʼidtah chʼał\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dah daaskʼidtah chʼał éí táyiʼ chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arenophryne rotunda" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Arenophryne"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼał éí 1–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin dóó dijool; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dah daaskʼidtah chʼał éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chéchʼilyáázh - Wikiibíídiiya\nChéchʼilyáázh éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá. Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí sinil.\nChéchʼilyáázh éí 19.9 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 59,518 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nChéchʼilyáázh éí 33°02′40″ NHK dóó 117°16′18″ EʼE-gi bił hazʼą́. Chéchʼilyáázh éí tónteel bikááʼdóó deigo 82 adéesʼeez.GNIS\nChéchʼilyáázh biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Tó Naneesdizí (Tsiizizii) - Wikiibíídiiya\nTó Naneesdizí (Tsiizizii)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tó Naneesdizí (Tsiizizii) yaa halneʼ dooleeł. Tó Naneesdizí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTó Naneesdizí éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nTó Naneesdizí éí 35°17′02″ NHK dóó 110°57′55″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tó Naneesdizí éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,701 adéesʼeez.GNIS


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí ałkʼidą́ʼígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał dichʼízhí ałkʼidą́ʼígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí ałkʼidą́ʼígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leiopelma hochstetteri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí ałkʼidą́ʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Naalʼeełí ánínígíí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełí ánínígíí éí táłkáaʼgi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá átʼéé ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah, ńléidi éí ádaadin; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocygninae" deiłníigo deiyózhi. Naalʼeełí ánínígíí éí 8 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí bitsʼíís dibéłchíʼí dóó yihstłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí binághah diłhił.\nNaalʼeełí ánínígíí éí daʼałchozhgo naakai.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼosnézí - Wikiibíídiiya\n(Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł tłʼiishkʼosí)\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼosnézí (éí doodaiiʼ éí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł tłʼiishkʼosí) éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi dóó Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydromedusa tectifera" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 8–11di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí nineez; bitsʼaʼ éí łibá dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼosnézí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Teełtah jádí - Wikiibíídiiya\nTeełtah jádí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Tééhoołtsódii Bikéyahdi dóó Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhinii Biłeeyootʼį́ʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kobus vardonii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo dóó dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bikąʼígíí éí bideeʼ holǫ́.\nTeełtah jádí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Tsídii binátsįʼgoʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii binátsįʼgoʼ łitsooígíí\nTsídii binátsįʼgoʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthochaera paradoxa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigaigo yistłʼin; binátsįʼgoʼ éí łitso; binákʼee éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii binátsįʼgoʼ łitsooígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táłtłʼááh chʼosh bizaʼazis hólóní - Wikiibíídiiya\nTáłtłʼááh chʼosh bizaʼazis hólóní\nTáłtłʼááh chʼosh bizaʼazis hólóní éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mysida" deiłníigo deiyózhí. Táłtłʼááh chʼosh bizaʼazis hólóní éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; łaʼ éí beʼekʼid biyiʼdi ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ ałdóʼ; adóó eí 1,000 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 2–25 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí nineez; binááʼ éí ntsaa. Bideeʼ éí naaki; bitseeʼ éí nineez. Bijáád éí doo danineez da. Biyázhí neiyéhé dóó nahatʼeʼiitsoh nahalingo bizaʼazis hólǫ́. Táłtłʼááh chʼilchilí dóó chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poecile carolinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bináyaah dóó bitsiiyah éí łigai; bitsiitʼáád dóó bizééʼ éí halzhin; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí łizhin.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii éí chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí\nbiyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí\nHodíłchʼiltah biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thylamys karimii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bibid éí łigai; bitseeʼ éí tʼóó bíyó ditą́.\nHodíłchʼiltah biyázhí neiyéhé naʼastsʼǫǫsígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis attenboroughi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí dinilbá.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí\nÁsáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bidiltłish Shizhahí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ploceus galbula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łitso; binághah dóó bitʼaʼ éí tʼóó bíyó diłhił; bítááʼ dóó binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nÁsáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Dǫ́ʼiichilí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiichilí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Drosophilidae" deiłníigo deiyózhí. Dǫ́ʼiichilí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 4,000 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso; bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí łichíiʼ łeh. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ bikáaʼgi éí dahiná.


Chʼał bitseeʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nChʼał bitseeʼ hólóní éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ascaphus truei" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí halzhin; binááʼ éí diłhił.\nChʼał bitseeʼ hólóní éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tseewoshí yishtłizhí bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí yishtłizhí bitéél noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallaxis cinnamomea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí halzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.\nTseewoshí yishtłizhí bitéél noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼosh bikágí ntłʼizí dilwoʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh bikágí ntłʼizí dilwoʼígíí\nChʼosh bikágí ntłʼizí * dilwoʼígíí\nChʼosh bikágí ntłʼizí dilwoʼígíí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ocypode" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bikágí ntłʼizí dilwoʼígíí éí tónteel bibąąhgi dahólǫ́; adóó éí 21 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí bijáád neeznáá. Bíláshgaan éí ntsaa. Binááʼ éí yaaʼá. Dííłdzid dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh binátsʼiin łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh binátsʼiin łitsooígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh binátsʼiin łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus armandii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh binátsʼiin łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí binááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nhasbídí binááʼ łitsooígíí\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí binááʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Columba eversmanni" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bitseeʼ éí kʼíjíjin; binááʼ éí łitso.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí binááʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tsétah tsídiidaashiyishí - Wikiibíídiiya\nTsétah tsídiidaashiyishí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geronticus eremita" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 28–31di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binákʼee dóó bítááʼ éí tʼáá łichíiʼgo dilkǫǫh.\nTsétah tsídiidaashiyishí éí chʼosh deildeeł, dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał.


Taahilnoodii bikeeʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTaahilnoodii bikeeʼ dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sula nebouxii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 33–35di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí dinilbá; bikeeʼ éí dootłʼizh.\nTaahilnoodii bikeeʼ dootłʼizhígíí éí łóóʼ hadaalzheehgo ndaatʼá.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haematopus moquini" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí nineez dóó łichííʼ ałdóʼ.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii éí tábąąh łeeyiʼ chʼosh dóó chʼosh bitsʼaʼígíí dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Níyol yiiʼ naatʼaʼí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naatʼaʼí dinilbáhígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́į́h bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oceanodroma homochroa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí łigai.\nNíyol yiiʼ naatʼaʼí dinilbáhígíí éí łóóʼ yázhí deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼí íiyisígíí - Wikiibíídiiya\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼí íiyisígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał biyęęzhii neiyéhé dóó bikʼéí Chʼał ndaashchʼąąʼígíí\nchʼał naashchʼąąʼí íiyisígíí\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼí íiyisígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Discoglossus pictus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dibéłchíʼíigo łikizh; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał naashchʼąąʼí íiyisígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Níyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí łibáhígíí\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí łibáhígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaah dóó Shádiʼááhjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterodroma heraldica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí łibáhígíí éí łóóʼ yázhí deilghał.


Ąąʼąʼiitseenézí bitʼaʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nĄąʼąʼiitseenézí bitʼaʼ łizhinígíí\nĄąʼąʼiitseenézí bitʼaʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocitta cinerascens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí łizhin; bitłʼaaʼ éí diniltsxo; bitseeʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.\nĄąʼąʼiitseenézí bitʼaʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.


Teełtah ayáásh łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah ayáásh łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus dumetorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.\nTeełtah ayáásh łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nLast edited on 28 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 09:15


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitéél łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitéél łibáhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitéél łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyornis unicolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yágo dootłʼizh; bitéél éí łibá; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí dinilbáago dootłʼizh.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dootłʼizhí bitéél łibáhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Dzidzé yiyiitsahii bitsiitʼáád łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDzidzé yiyiitsahii bitsiitʼáád łitsooígíí\nDzidzé yiyiitsahii bitsiitʼáád łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Machaeropterus pyrocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí łitso dóó dah dzíłchiiʼ; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nDzidzé yiyiitsahii bitsiitʼáád łitsooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yázhí yiłchozh.


Naʼageedí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Dahsání dah Yikahjí Tsin Deigházhígíí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ndaʼageedí\nNaʼageedí naashchʼąąʼígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Georychus capensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí naʼazísí nahalin. Bitsʼíís éí 6–7di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halzhin; bíchį́į́h dóó biniitsįʼ éí łigai; biwódiníbiní éí ntsxaa; bijaaʼ éí ádin.\nNaʼageedí naashchʼąąʼígíí éí chʼil bikétłʼóól yiłchozh.


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oplurus fierinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 10–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez dóó diwozh; binááʼ éí diłhił.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Yádíłtihii bikʼos halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nYádíłtihii bikʼos halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dahojiyáanii Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia ruppeli" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼis dóó bítááʼ dóó bitsiitʼáád éí łizhin; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nYádíłtihii bikʼos halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii kááʼwozhí łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii kááʼwozhí łizhinígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tribolonotus novaeguineae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó diwozh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí łigai.\nNaʼashǫ́ʼii kááʼwozhí łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼil mąʼii - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼil mąʼii éí naaldeehii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí ayóo ndahałtingóó tʼéí naaghá, áádóó éí tábąąhgi naagháa łeh; ndahóółtseiigóó dóó tłʼoh naazkaadgi éí doo hólǫ́ǫ da. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Speothos venaticus" deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Speothos"-jí atah yisdzoh.\nHodíłchʼil mąʼii dóó biyáázh\nHodíłchʼil mąʼii biniiʼ éélkid\nHodíłchʼil mąʼii éí łéʼétsoh bitseeʼ ádaadinígíí dóó kʼiiznoodǫ́ǫzii dóó hodíłchʼiltah naaʼahóóhai haalzheehgo naaghá. Doo tʼáá sahdii haalzheeh da; díí biniinaa łahda naaldeehii dantsaaígíí (chį́į́h naatsʼǫǫdí da, tsídiitsoh da, dlǫ́ǫ́ʼ ntsxaaígíí da) ałdóʼ deilghał.


Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitéél noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ortygospiza atricollis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigaigo noozǫ́ǫ́z; binákʼee éí łigai; bítááʼ dóó bizééʼ éí halzhin; bidaaʼ éí łichííʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitéél noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tábąąh dééłgai - Wikiibíídiiya\nTábąąh dééłgai éí chį́į́shłigaii dóó naalʼeełítsoh dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Dííshjį́įdi éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́ ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cygnus olor" deiłníigo dayózhí.\nTábąąh dééłgai éí beʼekʼid dóó tó ńlį́ bibąąhgi naakai.\nDíí táłkáaʼgi tsídii éí bitsʼíís łigai; bidaaʼ éí łitsxo. Bitsʼíís éí 4–5.5 adéesʼeez[?] áníłtso, 17–32 dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nTábąąh dééłgai éí tłʼoh deiłchozh dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaatsoh - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaatsoh éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bubo ascalaphus" deiłníigo dayózhí. Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaatsoh éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí néʼéshjaaʼ éí 18–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dibéłchíʼíigo łikzh; bitéél éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łitsxo.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaatsoh éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii deilghał; chéłchaaʼ yázhí dóó séigoʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah dahiitį́hii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah dahiitį́hii dootłʼizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah dahiitį́hii dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boissonneaua jardini" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó łizhin.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah dahiitį́hii dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Kéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi (kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá) hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bufotes cypriensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó chʼilgo dah dadootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nDíí naaltsoos 27 Atsá Biyáázh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitłʼaaʼ halchxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitłʼaaʼ halchxíʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitłʼaaʼ halchxíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dacnis berlepschi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí halchxííʼ; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh łeh.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitłʼaaʼ halchxíʼígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tantilla coronata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 8–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin; bitsiitsʼiin éí łizhin.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitsʼiin łizhinígíí éí naʼashjéʼii dóó séígoʼ dóó jááłánii dóó łeeyiʼ chʼosh yildeeł.


Ayáásh nizhóonii łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh nizhóonii łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arses kaupi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bizééʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád dóó binághah éí halzhin; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.\nAyáásh nizhóonii łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Séí Dzígaii - Wikiibíídiiya\nNaashgalíkʼehjí: Séí Hígaya *\nSéí Dzígaii éí Yootó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tsé Deeshzha Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Wááshindoon bisiláo áadi dabighan.\nSéí Dzígaii éí 3.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] áníłtso, áádóó áadi 1,651 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nSéí Dzígaii éí 32°23′03″ NHK dóó 106°29′52″ EʼE-gi bił hazʼą́. Séí Dzígaii éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,318 adéesʼeez.GNIS


Tsídii naʼatłʼoʼí binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii naʼatłʼoʼí binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plocepasser mahali" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTsídii naʼatłʼoʼí binátsʼiin łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Teełtah ayáásh yázhí - Wikiibíídiiya\nTeełtah ayáásh yázhí\nTeełtah ayáásh yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus gracilirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.\nTeełtah ayáásh yázhí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chį́į́h yee adilohii - Wikiibíídiiya\n(saad "Bíchį́į́h yee adilohii" hasínítą́ą́ʼ)\nChį́į́h yee adilohii *\n(Bichį́į́h yee adilohii)\nChį́į́h yee daʼdilohii éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó Naakaii Łizhiní dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elephantidae" deiłníigo dayózhí. Chį́į́h yee daʼdilohii éí tááʼ ałʼąą átʼéego dahólǫ́.\nChį́į́h yee daʼdilohii tʼáá ałtso tłʼoh dóó chʼil deiłchozhgo naakai; nááná éí nihookááʼ naaldeehii tʼáá ałtso yilááh ádaníłtso. Bitsʼíís éí 7–11di adéesʼeez[?] áníłtso łeh; łibá dóó yishtłizhgo éí naashchʼąąʼ. Bíchį́į́h éí ayóo nineez; bijaaʼ éí ntsaa łeh. Bikąʼígíí éí bideeʼ naaki.\nNaʼagédí łichíiʼii: Dah daaskʼidtah naʼagédí łichíiʼii · Naʼagédí łichíiʼii diłhiłígíí


Zhį́ʼii dootłʼizhí bitłʼaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii dootłʼizhí bitłʼaaʼ łitsooígíí\nZhį́ʼii dootłʼizhí bitłʼaaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanocorax luxuosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsiiʼ dóó bitéél éí łizhin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ dóó bináyaah éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nZhį́ʼii dootłʼizhí bitłʼaaʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.


Taʼagháliiłánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nTaʼagháliiłánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nBendóoladę́ę́ʼ Taʼagháliiłání Tsʼah Sikaadí\n34°11′58″ NHK dóó 119°10′34″ EʼE-gi bił hazʼą́\nTaʼagháliiłánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Chéchʼil Łání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1987góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki. Taʼagháliiłání biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2018góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 103,074 bílaʼashdlaʼii Taʼagháliiłánídę́ę́ʼ Bendóolagóó dóó Tsʼah Sikaadígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nTaʼagháliiłánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Tónteel bibąąhdę́ę́ʼ bolbolii - Wikiibíídiiya\nTónteel bibąąhdę́ę́ʼ bolbolii\nTónteel bibąąhdę́ę́ʼ bolbolii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pycnonotus capensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bítááʼ éí halzhin; binákʼee éí łigai; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nTónteel bibąąhdę́ę́ʼ bolbolii éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsisteeł hashkéhé - Wikiibíídiiya\nTsisteeł hashkéhé éí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi tʼéiyá dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chelydridae" deiłníigo dayózhí.\nDahináanii Naaldeehii Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii\nChʼééh digháhii bideeʼ dahólónígíí (†)\nChʼééh digháhii dootłʼizhígíí\nChʼééh digháhii bitsiiʼntsxaaígíí\nTábąąhgi chʼééh digháhii\nTsintahgi chʼééh digháhii\nChʼééh digháhii łikizhígíí\nHashtłʼishdi chʼééh digháhii\nAłkʼidą́ą́ʼ tsisteeł hashkéhé Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyah dóó Binááʼádaałtsʼózíidi ałdóʼ dahólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ, áko ndi dííshjį́į́góó éí ádaadin áadi. Díí tsisteeł éí tó ńlį́į́h dóó tábąąhgi dóó nahoditsʼǫʼ dahólǫ́ǫgi naakai.\nDíí tsisteeł éí 17–30di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí łizhin dóó yishtłʼizhgo ndaashchʼąąʼ; nááná éí bitseeʼ nineez, áádóó bijáád yitah hółdzil.\nTsisteeł hashkéhé éí łóóʼ dóó chʼał dóó łeeyiʼ chʼosh deilghałgo naakai.


Dził Náhooziłii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Dził Náhooziłii yaa halneʼ dooleeł. Dził Náʼoodiłii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDził Náhooziłii *\nDził Náhooziłii éí Diné Bikéyah bikáaʼgi siʼą́; 36°50′0″ NHK dóó 109°7′0″ EʼE-di bił hazʼą́ą́. Díí dził éí 5,900–9,413 adeisʼeez aniiłtso bineelʼą́ą́hgo (deigo). Tʼiis Názbąs hoolyéhígíí éí Dził Náhooziłii Náhookǫsjígo siʼą́.\nChʼóshgai dóó Dził Náhooziłii (níłchʼi bee naalkaahí nahosdzáán yináádáłígíí bee éélkid)


Chéłchaaʼ bikǫʼí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chéłchaaʼ bikǫʼí yaa halneʼ dooleeł. Chʼosh bikǫʼí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChéłchaaʼ bikǫʼí éí chéłchaaʼ dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phengodidae" deiłníigo deiyózhí. Chéłchaaʼ bikǫʼí éí nahasdzáán bikáaʼgi 170 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 2–60 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nineez dóó tʼóó bíyó nteel. Tsintah éí dahiná. Chʼosh yázhí dóó jááłánii éí bichʼiyąʼ.


Tsįįłkaałii dootłʼizhí yázhí bitsiiyah łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii dootłʼizhí yázhí\nTsįįłkaałii dootłʼizhí yázhí bitsiiyah łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picus chlorolophus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bitłʼaaʼ éí łibáago noodǫ́ǫ́z; bikʼos éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.\nTsįįłkaałii dootłʼizhí yázhí bitsiiyah łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Kʼosiłgaii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nKʼosiłgaii noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocolaptes boissonneautii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bikʼos éí łigai; bitéél éí dibéłchíʼí dóó dinilbáago noodǫ́ǫz łeh; bidaaʼ éí łibá.\nKʼosiłgaii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsʼíʼii daʼaneezí - Wikiibíídiiya\n(saad "Ts'í'ii da'aneezí'" hasínítą́ą́ʼ)\nTsʼíʼii daʼaneezí *\nTsʼíʼii daʼaneezí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Culicidae" deiłníigo deiyózhí. Tsʼíʼii daʼaneezí éí 3,500go daatsʼí ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí tsʼíʼii éí 1–10 mm ádaníłtso; bitsʼíís dóó bijáád éí danineez; áádóó éí łibáago ndaashchʼąąʼ łeh. Tábąąhgi éí tʼóó ahayóí (biyáázh éí táyiʼdi ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ); naaldlooshii bidił éí deidlą́.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bizééʼ diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bizééʼ diniltsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poospiza lateralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; bikʼiiz éí halchííʼ; bizééʼ éí diniltsxo; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí bizééʼ diniltsxooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hasbídítsoh ałchozhí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídítsoh ałchozhí łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ducula pickeringii" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 16–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łibá.\nHasbídítsoh ałchozhí łibáhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ nineezígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gubernetes yetapa" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Gubernetes"-jí atah yisdzoh).\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bizééʼ éí łigai; bináyaah éí dinilzhin; bitseeʼ éí ayóo nineez dóó áłtsʼóózí; bidaaʼ éí diłhił.\nHaltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsintah biibii - Wikiibíídiiya\nTsintah biibii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus nyassae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTsintah biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaiłbáhí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaiłbáhí łikizhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaiłbáhí łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinclosoma punctatum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dibéłchíʼí; bitéél éí halbá; bizééʼ éí halzhin; bitłʼaaʼ éí łigai dóó łizhingo łikizh; bitʼaʼ éí łigaigo łikizh; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaiłbáhí łikizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Naʼashjéʼii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí naʼashjéʼii diłhiłígíí yaa halneʼ dooleeł. Naʼashjéʼii bijéí dah łichíiʼii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nNaʼashjéʼii diłhiłígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plectreuridae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii diłhiłígíí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́; adóó éí 31 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso; bitsʼíís éí dijool. Binááʼ éí tseebíí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Tsídii yáłtiʼí tseentélí diłhiłgo łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí tseentélí diłhiłgo łichíʼígíí\nTsídii yáłtiʼí tseentélí diłhiłgo łichíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Diłhiłii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prosopeia tabuensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼayaa éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí tseentélí diłhiłgo łichíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Níyol yiiʼ naalkʼįhii łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii łigaaígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí bibąąhgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pagodroma nivea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łizhin.\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii łigaaígíí éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah hasbídí biniitsįʼ dzísgaaígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Hasbídí Hodíłchʼiltah hasbídí\nHodíłchʼiltah hasbídí biniitsįʼ dzísgaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geotrygon mystacea" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí diniltsxo; biniitsįʼ éí dzísgai.\nHodíłchʼiltah hasbídí biniitsįʼ dzísgaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tłʼohtah tsídii yázhí - Wikiibíídiiya\nTłʼohtah tsídii yázhí\nTłʼohtah tsídii yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poodytes gramineus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí dinilbá; bizééʼ éí dinilzhingo noodǫ́ǫz łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nTłʼohtah tsídii yázhí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tseewoshí bítááʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí bítááʼ dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dibénééz Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cranioleuca albicapilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bítááʼ dóó bizééʼ éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łibá.\nTseewoshí bítááʼ dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dlǫ́ʼii dahólónígíí éí "Mustela putorius" daolyé, ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhiikʼehjí. Díí dlǫ́ʼii éí dlǫ́ʼii dabilį́įʼii yizází átʼé. Bitsiighaʼ Łichííʼí Bikéyahdi éí ádaadin.\nDíí naaldlooshii éí tsintahgi dóó halgaigi naakai, áádóó éí tábąąhgi naakai łeh. Łahda mąʼiiłtsooí dóó nahashchʼidí baʼáán yiiʼ daʼałhosh. Nááná éí bílaʼashdlaʼii bikin dah naazhjaaʼídi dahólǫ́ ałdóʼ.


Nahashchʼidí (naaldeehii) - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí nahashchʼidí (naaldeehii) yaa halneʼ dooleeł. Nahashchʼidí (Yootó Hahoodzo) dóó tó wónaanídę́ę́ʼ nahashchʼidí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nNáhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi nahashchʼidí hólónígíí éí "Taxidea taxus" wolyé, ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼehgo.\nDíí naaldlooshii éí halgaiigi dóó tłʼoh naazkaadgi naakai; tsintahgi éí ádaadin łeh. Nááná éí tłʼéeʼgo yikááʼ naakai łeh; jį́įgo éí baʼáandi daʼałhosh.\nNahashchʼidí éí 1–2.3di adéesʼeez[?] áníłtso; bitseeʼ éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diʼil dóó łibáago naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; biteeldę́ę́ʼ éí łigai. Nááná éí biláshgaan dantsxaa.\nNahashchʼidí éí dlǫ́ǫ́ʼ dóó naʼazísí dóó naʼashǫ́ʼii yilghał; łahda naadą́ą́ʼ dóó ndíyílii binááʼ yildeeł.\n^ Burnie/Wilson. Animal. Dorling Kinderley. London, Tótaʼ Dineʼé Bikéyah: 2011./n.193 góneʼ


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii dibéłchíʼígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mohoua novaeseelandiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ biibiiʼii dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Beʼekʼid Hóteelí (Hoozdo Hahoodzo) - Wikiibíídiiya\nBeʼekʼid Hóteelí (Hoozdo Hahoodzo)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Beʼekʼid Hóteelí (Hoozdo Hahoodzo) yaa halneʼ dooleeł. Beʼekʼid Hóteelí (Yootó Hahoodzo) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nBeʼekʼid Hóteelí *\nBeʼekʼid Hóteelí éí Kinłání Dookʼoʼoosłííd Biyaagi Shádiʼááhjígo beʼekʼid siyį́įgo oolyé, áádóó éí hastą́ądi neeznádiingo da náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo (12go da tsinsitą́ dikʼą́ągo) áníłtso; 34°56′51″ NHK dóó 111°27′18″ EʼE-gi bił hazʼą́.\nDíí beʼekʼid éí Hoozdo Hahoodzodi beʼekʼid naazyínígíí agháahdi áníłtso, áádóó éí ńdíshchííʼ binásʼá; nááná éí doo ditą́ą da (neeznáaʼgo da adéesʼeez tʼéiyá). Tʼáá díkwíí diné Beʼekʼid Hóteelí bibąąhgi kéédahatʼį́; tsáskʼeh bá hooghan yázhí áadi siʼą́ ałdóʼ.\nDookʼoʼoosłííd, Beʼekʼid Hóteelí bibąąhdę́ę́ʼ éélkid


Kéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tsintah chį́į́shkʼání - Wikiibíídiiya\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tsintah chį́į́shkʼání\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tsintah chį́į́shkʼání éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trimeresurus andersonii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tsintah chį́į́shkʼání éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Déłí bitsiiyah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDéłí bitsiiyah łigaaígíí\nDéłí bitsiiyah łigaaígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Grus vipio" deiłníigo dayózhí.\nDéłí bitsiiyah łigaaígíí éí 44–50di asdzoh[?] áníłtso; táłtłʼááh álééh dóó toohjįʼ ndiigaii éí nahalin: bijáád dóó bikʼos éí nineez. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binákʼee éí łichííʼ; bitsiiʼ dóó bitsiiyah éí łigai.\nDéłí bitsiiyah łigaaígíí éí daʼałchozh dóó daalghałgo naakai: chʼał dóó naʼashǫ́ʼii deilghał; táłtłʼááh chʼil éí deiłchozh. Chʼosh dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tónteel tsídiitsoh - Wikiibíídiiya\nTónteel tsídiitsoh éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tónteel tʼáá ałtso bikááʼgóó dahólǫ́, áádóó éí 24 ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diomedeidae" deiłníigo deiyózhí.\nTónteel tsídiitsoh éí hastą́ągo da adéesʼeez[?] áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai łeh (łaʼ éí daalzhin ałdóʼ); bitʼaʼ éí diłhił dóó łigai. Bikeeʼ éí naalʼeełí bikeeʼ yił aheełtʼé. Łaʼ éí bidaaʼ łitso dóó łigaigo naashchʼąąʼ.\nTónteel tsídiitsoh éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí deiłghał; chʼosh bikágí ntłʼizí deildeeł ałdóʼ.


Tąądee naagháhii yiyiitsahí bitéél halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTąądee naagháhii yiyiitsahí bitéél halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geokichla piaggiae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bizééʼ dóó bitéél éí halchííʼ; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTąądee naagháhii yiyiitsahí bitéél halchíʼígíí éí tąądee naagháhii dóó łeeyiʼ chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Séíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii - Wikiibíídiiya\nSéíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii\nSéíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Séíbąąh Hatsohdi dóó Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Caprimulgus eximius" deiłníigo dayózhí.\nDíí naakʼidoolwoshii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí niłhin dóó diniltso dóó yishtłizhgo łikizh; bitseeʼ éí noodǫ́ǫ́z. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.\nSéíbąąh Hatsohdę́ę́ʼ naakʼidoolwoshii éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.\nDíí naaltsoos 12 Wóózhchʼį́į́d 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Wóóseetsʼiniiniłhiní - Wikiibíídiiya\nWóóseetsʼiniiniłhiní éí nahachagii ndahalin, áko ndi éí bijáád dóó bideeʼ yéigo danineez; bitsʼíís doo nineez da. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhaphidophoridae" deiłníigo dayózhí. Díí chʼosh éí naaldlooshii baʼáán yiyiʼ dóó tséyaagi dahiná.\nWóóseetsʼiniiniłhiní éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́.


Hasbídíłtsooí bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídíłtsooí bizééʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikáaʼgi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Treron pompadora" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łitso; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łitso dóó kʼíjíjin; bizééʼ éí łitso.\nHasbídíłtsooí bizééʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Nahatʼeʼiitsoh yázhí bijáád łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh yázhí bijáád łichíʼígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thylogale stigmatica" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dibéłchíʼí; bibid dóó bizééʼ éí dinilgai.\nNahatʼeʼiitsoh yázhí bijáád łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Tónteel wónitłʼizí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bikágí dantłʼizí Wónitłʼizí Wónitłʼizí adiłhashígíí\nTónteel wónitłʼizí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eurydice" deiłníigo dayózhí. Tónteel wónitłʼizí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 50 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí wónitłʼizí éí bijáád 14; bideeʼ éí naaki, áádóó éí yishtłizh dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ łeh. Atsįʼ éí bichʼiyąʼ.


Naʼashǫ́ʼii tseechʼilí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii tseechʼilí binákʼee halzhinígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Naʼashǫ́ʼii íiyisígíí Naʼashǫ́ʼii tseechʼilí\nNaʼashǫ́ʼii tseechʼilí binákʼee halzhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leiocephalus personatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí halzhin; bikʼiiz éí halchíiʼ łeh; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii tseechʼilí binákʼee halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí yaa halneʼ dooleeł. Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spinus spinescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitsiitʼáád éí halzhin; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łitso; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah tsídiiłtsooí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼiyíítʼogiishzhiin bitéél halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogiishzhiin bitéél halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Knipolegus striaticeps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó bitéél diłhiłgo halbá, baʼáádígíí éí bitsʼíís dibéłchíʼí dóó bitéél halbá; bidaaʼ éí łibáago dootłʼizh.\nChʼiyíítʼogiishzhiin bitéél halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ditání - Wikiibíídiiya\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ditání\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ditání éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Androctonus maroccanus" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Eʼeʼaahjí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 3–4di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bijáád dóó bitseeʼ éí dadiłhił ałdóʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ séí naaʼahóóhai - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ séí naaʼahóóhai éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Syrrhaptes tibetanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí séí naaʼahóóhai éí 12–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; bizééʼ éí diniltsxo; bitʼayaa éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łigai; bitseeʼ éí áłtsʼóósí.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ séí naaʼahóóhai éí chʼil binááʼ deildeeł.


Chʼil bijeeh yidlání ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání ntsaaígíí\nChʼil bijeeh yidlání ntsaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris afer" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitéél éí halchííʼ dóó tsédídéehgo naʼítłʼizh; biwos éí łitso; bitłʼaaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nChʼil bijeeh yidlání ntsaaígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ téél halchíʼí bitsiitʼáád łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ téél halchíʼí bitsiitʼáád łigaaígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ téél halchíʼí bitsiitʼáád łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cossypha albicapilla" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bitsiitʼáád éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ téél halchíʼí bitsiitʼáád łigaaígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.\nTéél halchíʼí bitsiitʼáád łigaaígíí


Yádíłtihii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nYádíłtihii diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia undata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nYádíłtihii diłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łikizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Incilius coccifer" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó diłhiłgo łikizh; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tábąąh naalzheehii bitʼaʼ dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bitʼaʼ dinilzhinígíí\nTábąąh naalzheehii bitʼaʼ dinilzhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelargopsis amauroptera" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 13–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łichííʼ dóó kʼíjíjin; bitłʼaakááʼ éí dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii bitʼaʼ dinilzhinígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsxilghááh dootłʼizhgo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsxilghááh dootłʼizhgo łikizhígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ambystoma laterale" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–5.5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo łikizh łeh; bitsiitsʼiin éí ntsaa; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nTsxilghááh dootłʼizhgo łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii\natʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii éí yótʼáahdi tsídii dóó tsxį́į́łnaalkʼįhii íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cypsiurus balasiensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bizééʼ éí dinilgai; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsxį́į́łnaalkʼįhii éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.\nLast edited on 8 Níłchʼitsoh 2020, at 20:09


Tsé bichʼosh - Wikiibíídiiya\nTsé bichʼosh éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carabinae" deiłníigo deiyózhí. Tsé bichʼosh éí 460 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chéłchaaʼ éí 10–70 mm ádaníłtso; bitsʼíís dóó bideeʼ éí danineez, áádóó éí łichííʼ dóó łizhin dóó dootłʼízhgo ndaashchʼąąʼ łeh. Niʼgóó dóó tsétah dóó hodíłchʼiltah éí naakai; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii binátsʼiin łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii binátsʼiin łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Camaroptera superciliaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí yishtłizhgo łitso; binátsʼiin dóó bitsiiyah éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nHaltsooítah ńdiitsʼį́įhii binátsʼiin łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii haalzheehii ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii haalzheehii ntsaaígíí\nNaʼashǫ́ʼii haalzheehii ntsaaígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coccyzus merlini" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yistłizhgo naashchʼąąʼ; bitéé dóó bizééʼ éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí diniltsxo; binákʼee éí łichííʼ;\nNaʼashǫ́ʼii haalzheehii ntsaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yázhí deilghał; naʼashjéʼii dóó chéłchaaʼ deildeeł ałdóʼ.


Téél halbáhí bikʼiiz halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí bikʼiiz halbáhígíí\n(Turdus albicollis phaeopygos)\nTéél halbáhí bikʼiiz halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus phaeopygos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bikʼiiz éí halbá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nTéél halbáhí bikʼiiz halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsʼíʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsʼíʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí\nTsʼíʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polioptila dumicola" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitseeʼ dóó bidaaʼ éí łizhin. Bikąʼígíí éí binákʼee halzhin.\nTsʼíʼiiyiyiitsahí binákʼee halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí niłhinígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí niłhinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthodactylus longipes" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łitsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemispingus parodii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binákʼee dóó bitsiitʼáád dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łibá.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yádíłtiihí łitsooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼosh ditłʼooí haalzheehii bitéél łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh ditłʼooí haalzheehii bitéél łitsxooígíí\nChʼosh ditłʼooí haalzheehii\nChʼosh ditłʼooí haalzheehii bitéél łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pericrocotus cinnamomeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼosh ditłʼooí haalzheehii bitéél łitsxooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; chʼosh ditłʼooí ayóo yildeeł.\nChʼosh ditłʼooí hadaalzheehii


Naaʼahóóhai bideeʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhai bideeʼ hólóní\nNaaʼahóóhai bideeʼ hólóní éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pucrasia macrolopha" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Pucrasia" dóó "Pucrasiini"-jí atah yisdzoh.\nDíí tsídii éí 20–25di asdzohz[?] áníłnééz. Bikąʼígíí éí łibáago naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; bikʼos éí łigai; bitsiitsʼiin éí yágo dootłʼizh. Baʼáádígíí éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nNaaʼahóóhai bideeʼ hólóní éí chʼosh dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé yideeł.


Ahééhałtį́į́hdę́ę́ʼ dilchaʼ - Wikiibíídiiya\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ dilchaʼ éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééhałtį́į́h Hahoodzodi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Marmota olympus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hazéí éí 25–30di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 7–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí dinilbáa łeh; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nAhééhałtį́į́hdę́ę́ʼ dilchaʼ éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh.


Magí bidághaaʼ nineezígíí - Wikiibíídiiya\nMagí bidághaaʼ nineezígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chiropotes utahicki" deiłníigo dayózhí.\nDíí magí éí 18–20di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 20–22di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidághaaʼ éí díłchʼil dóó nineez; bitseeʼ éí ditłʼo dóó ditą́.\nMagí bidághaaʼ nineezígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí bitsiiʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí bitsiiʼ łizhinígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atelopus carrikeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí łizhin; bikʼiiz éí łitsogo yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Halgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nHalgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád diniltsooígíí\nHalgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Muscisaxicola rufivertex" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí diniltso; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nHalgaiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsédááʼ tsídii yázhí - Wikiibíídiiya\nTsédááʼ tsídii yázhí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alle alle" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łizhin.\nTsédááʼ tsídii yázhí éí chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł dóó łóóʼ deilghał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\ntłʼiish ntsaaí łikizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí łikizhígíí éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epicrates crassus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó niłhingo łikizh.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí łikizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 12 Ghąąjįʼ 2021, at 00:55


Tseetsʼósí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTseetsʼósí dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asthenes perijana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitseeʼ éí áłtsʼózí; bidaaʼ éí diłhił.\nTseetsʼósí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dilzhíʼí - Wikiibíídiiya\nDilzhíʼí bizaad dóó Bilagáana bizaad yee yádaałtiʼ\nHoozdo Hahoodzodi kéédahatį́\n20th century yihah yę́ędą́ą́ʼ tsʼá aalyáígíí átʼé. Kʼáʼ dóó lookʼáá beeʼaalyá.\nDilzhíʼí Dineʼé éí Hoozdo Hahoodzo yiikéʼdaʼhatʼį́ʼ áádóó bitsį́ʼ yishtłizhii Dineʼé átʼé. Áádóó Dilzhíʼí Dineʼé éí Yavapai wolyé, áádóó tʼáá bi éí dį́į́ ałʼą́ą́h átʼé daʼhiikaʼ. Western Yavapai wolyéígíí éí "Tolkepaya" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ, áádóó Northern Yavapai wolyéígíí éí "Yavapé" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ, áádóó Southern Yavapai wolyéígíí éí "Kwevkepaya" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ, áádóó łaʼ éí "Wipukepa" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ. Akondiʼ tʼáá ałʼąąʼ Dilzhíʼí Dineʼé daʼhiikaiʼnidiʼ, táá ałtsoʼ bizaad, beeʼeʼoolʼį́į́ł, dóó binaʼhagáʼ ałhééłtʼééh. Dilzhíʼí Dineʼé dóó Waalibéí Dineʼé dóó Góóhníinii dóó Athabascan Apache ałdóʼ bizaad ałhééłtʼééh.\nSaad "Yavapai" éí ayóʼyaałtʼiʼgo (yaʼdiiłtʼíʼ Dineʼé) oolyé, naaná saadígíí ałdóʼ jóhonaaʼéí (Jóhonaaʼéí Dineʼé) oolyé. Akondiʼ Yuman bizaadjí éí "haʼaʼaah nahosʼahjiʼ Dineʼé kédahatʼííniʼ" jinóoh oolyé.\n1800’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Bilagáana Dilzhíʼí Dineʼé Apache(s) déíłnííhgo daʼyóʼzhiʼ nitʼééh (Dooʼákwiitʼéigo daʼyózhíʼ), naanáłá éí "Apache-Mohave"; éí doodaiiʼ éí, "Tonto-Apache" daʼnííhgo daʼyózhiʼ (Díí ałdóʼ dooʼákwiitʼéígo daʼyózhíʼ). Tʼáá doo bilagáana nidaʼhánééhdaʼ yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí Dineʼé kéyah nitsʼáhgo chʼodaʼyoołʼį́į́h nitʼééh: 20,000 naaki dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsoʼgo kéyah chʼodaʼyoołʼį́į́h nitʼééh (20,000 mi² / 51,800 km²). Dził Dookʼoʼooskiid siʼąąhniígíí (Kinłání bigháʼdi) dóó tooʼ nilį́į́hígíí: Tó Ntsʼósíkooh (Kinłání Tólą́ Dootłʼizhí Bibąąhgi dah shijááʼígíí bigháʼdi), áádóó tó daʼsiihį́į́hniígíí: Martinez lake wolyéego (Kin Yuma wolyéego daʼshijááʼiʼgi bigháʼdi), áádóó éí Dził Pinal wolyéígíí bigháʼdiʼ (Kin Béésh Bá Hooghan wolyéego daʼshijááʼiʼgiʼ biigháʼdiʼ), ákwiihóniiłtsohgo kéyah chʼodaʼyoołʼį́į́h nitʼééh.\n1 Nitʼąąʼ nahané\n2 Dilzhíʼí bahané\n3 Naakáí łibáʼiʼ naaskáí\n4 Bilagáana nidaʼ hanę́ę́h\n5 Hoozdo Hahoodzodi bilagáana nidaʼhanę́ę́hígíí biniʼdahʼatʼáʼ\n6 Kʼad Dilzhíʼí Dineʼé biniʼdahaasdzo\n6.1 Dilzhíʼí Dineʼé doo Dziłghą́ʼí Camp Verdejiʼ bikéyahígíí\n6.2 Dilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígíí\n6.3 Dilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelljiʼ bikéyahígíí\nNitʼąąʼ nahané[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nBitsįį yishtłizhii Shádiʼááh dóó Eʼeʼaahjí W.B.A.di kéédahatʼínígíí bikéyah\ntʼáá dah siʼąą ńtʼę́ę́ʼ beʼelyaaígíí\nDilzhíʼí Dineʼé éí nidaalzhéé dóó adooleʼéʼ chʼil nidaʼháʼdlééhígíí ałʼgą́ą́ʼ adéíłʼį́į́hgo daʼbichʼiiyą́ʼ nitʼę́ę́h. Naanáłá éí ałtsʼiisigo naayízí, naaʼołí, dóó naadą́ą́ʼ kʼéʼdaʼdi dlééhgo daʼbichʼiyą́ʼ daʼbighán nitʼę́ę́h. Naaná Dilzhíʼí Dineʼé "Tolkepaya" daalyéʼígíí éí dookʼéʼdaʼdi dlééhdaʼ, díí éí adooleʼéʼ nidaʼiinijiʼ binidaʼnishgo yééʼakʼiʼ nidaʼdi kai. "Quechan" Dineʼé (Kééchan Dineʼé) (Yuma, Yuman, Kwtsan, Kwtsaan yééʼadaʼdoojiʼígíí) éí adooleʼéʼ beeʼdahólǫ́ʼgo yaʼnidaʼiiłniʼ nitʼééh. Naaná chʼil biʼneeshchʼiiʼ, áádóó nidiʼyiiliʼ binaaʼ, dóó, tsʼasziʼ bihaskʼaan ałdoʼ daʼbichʼiyąʼgo nidaʼkaiʼ nitʼééh. Tsáʼásziʼ bihashkʼaanígíí tʼáá yéíʼgo daʼbichʼiyąʼgo yaʼnisiidaʼkees nitʼééh. Díí hashkʼaanígíí éí daʼtʼéés; łééʼyiʼgoyaʼ adahasdzą́ʼ adaalyáʼgo, áádóó éí tʼáá aadiʼ ashtʼéʼ naazniilgo adaalnéʼ, haigo iindaʼ dahdąʼ (astʼééʼdaʼ niilį́į́hgo). Naaná atsʼįʼ éí bįįh, gah, gahtsoh, dóó tsídii bideeʼ hólónígíí (quail) déíyąʼgo nidaʼkaiʼ nitʼééh. Áádóó łóóʼ ałdóʼ hádaʼyiiłʼííłgo deiʼyąʼ nitʼééh.\nDilzhʼiʼ Dineʼé bighan éí tsin ałhiidaʼhastʼǫ́ʼgo yiidaʼbighan nitʼééh, bilagáana bizaadjí éí "huts" wolyé, naaná Dilzhíʼí Dineʼé bizaadjí éí "uwas" wolyé. Ocotillo (Aakoʼtiiʼoʼ) bitsin beeʼadaalyá, áádóó shį́ʼgo éí bikʼiʼ daʼazbaal áádóó biyaadę́ę́ʼ éí tʼáá yaʼiichʼiʼgo adaalyá. Haigo éí bikʼiʼ daʼastʼiʼ, nibaal naʼhalingo. Łaʼ Dilzhíʼí daʼbighan chʼil dóó tłʼoh bee daʼhashjoolgo bee hooghan adaalyáʼ, áádóó łaʼ éí tsáʼászí bitʼąąʼ beeʼ adaalyáʼ. Naanáłá Dilzhíʼí Dineʼé éí bighan łéézh bee daʼhiishjáá áádóó łaʼ éí tsé biidaʼaʼą́ą́niígíí yiidaʼbighan; éí doodaiiʼ éí, anaasázíʼ bikin yiiniʼda beehah.\nDilzhíʼí Dineʼé éí tʼáá dikwiiʼiʼgo táʼdadinééh nitʼééh, biniináʼígíí éí chʼiyąąn tʼoʼ bigháʼhigo táʼdadiinééh nitʼééh. Dilzhíʼí Kwevkepaya wolyéígíí tʼéí tʼáá nitsʼááʼgo nitáʼdadiinééh nitʼééh, áádóó shį́ʼgo ałdóʼ Dilzhíʼí nitsáágo ałʼhiinidéíkaʼ nitʼééh áádóó éí ałtsá nidaʼanééh nitʼééh.\nDilzhíʼí bahané[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nŁichiigo ałhééʼiidzohgo naashchʼą́ą́ígíí éí Dilzhʼiʼ bikéyah, áádóó łeetsogo naʼasdzoígíí éí Dilzhʼiʼ Dineʼé naneeskáádiʼ San Carlosgo.\nDilzhíʼí Dineʼé éí chʼoʼooł / tsin; éí doodaiiʼ éí, naadą́ą́ʼ bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ Dilzhíʼí Dineʼé haazlį́į́ʼ daʼnííhgo badaʼhanéʼ, díí éí kéyah alyáá yę́ędą́ą́ʼ. Áádóó díí éí "Montezuma Well" bigáádiʼ ákwii tʼéigo Dilzhíʼí Dineʼé haazlį́į́. Akondiʼ nidaʼałkaaʼiʼ adaʼniihgo éí Dilzhíʼí Dineʼé "Patayan" bitsʼą́ą́ʼdę́ę́ʼ yiikah, áádóó éí tooʼ nilʼį́į́niígíí: Tó Ntsʼósíkooh bitsʼą́ą́ʼdę́ę́ʼgo nidaʼhaznáʼ. 1300 AD biyihah yę́ędą́ą́ʼ ákwiidzágiʼ átʼé daʼniʼ nidaʼałkaaʼiʼ.\nDilzhíʼí Dineʼé "Wipukepa" dóó "Yavapé" wolyéígíí éí Góóhníinii dóó Waalibéí Dineʼé yiiłchʼooni daʼniilį́į́h nitʼééh (łahdiʼ), áádóó chʼóʼdaholʼį́į́hgo dabighan. Áádóó tʼáá doo ałchʼįʼ nidaazbaaʼdaʼ.\nDilzhíʼí Dineʼé "Wipukepa" dóó "Kwevkepaya" wolyéígíí éí ałchʼooni daʼniilį́į́h nitʼééh, naaná Dziłghą́ʼí ałdóʼłádiʼ yiiłchʼooni daʼniilį́į́h łééh. Díí tʼáá táágo Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí Dineʼé anaa déíłnii nitʼééh, áádóó ałchʼį́ʼ nidaʼdibaah nitʼééh. Akóndiʼ Dziłgháʼiʼ dóó Dilzhíʼí diné nidabaahgo tsʼiiłgo akʼiʼdaʼnidaʼałjáʼ nitʼééh. Áádóó Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí hosh aditsahiitsoh bineestʼą́ʼ nidaʼyiilá yiniiyé Dilzhíʼí Dineʼé bikéyah yiikʼiʼjiʼgo nidaʼdiinééh áádóó tʼáá éí biniiná anaa naʼhódlééh nitʼééh.\nAkéédiʼ Dilzhíʼí dóó Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí ałchʼįʼ ałchʼį́ʼ nidaazbaaʼígíí éí Biʼantʼąąʼtsózí 1857 biyihah yę́ędą́ą́ʼ (Bilagáanajiʼ éí Colorado-Gila River alliances yiiłniigo yozhí); díí éí 100 anéélʼąąhgo Dilzhíʼí, Quechan dóó Dilzéehii nidaʼbaahígíí ałhiikaigo Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí yiichʼįʼ yiichʼįʼ nidaazbaaʼ. Díí éí "Pima Butte" (Kétłʼáhí bitsé) biighádiʼ ahótʼį́į́hdiʼ. Į́į́dą́ą́ Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí bikʼéʼ hódeisdlį́įʼ. Áádóó éí bikʼiʼjįʼ iindaʼ, Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí Wááshindoon bisiláołtsooí bibeeʼeldǫǫh dóó bilį́į́ baʼdaʼiisniilgo iinda Dilzéehii dóó Quechan yiʼkʼéʼ daʼdeisdlį́į́ʼ.\nNaakáí łibáʼiʼ naaskáí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\n1583 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ "Antonio de Espejo" wolyéego naʼazhʼéézh (Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼgháágo), díí éí Mingus Dził naʼhósʼáʼdiʼ Dilzhíʼí yiitáá naayáʼ. Áádóó Oozéí / Ayahkinii éí hóʼį́į́hgo ah yiigááłgo bikéʼnaʼasdéí, díí Naakáí łibáʼiʼ éí óola haʼdéíni tʼáágo naakáí. Nitʼę́ę́h aadi Dilzhíʼí béésh łichíiʼii tʼéiyá hadéígéédiʼlágo aadi yéékáí. 1598 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ "Marcos Farfán de los Godas" wolyéego Dilzhíʼí Dineʼé bikéyahdi táá naʼdiiyáʼ, áádóó éí Dilzhíʼí Dineʼé "cruzados" yiiłniigo yoozhíʼ (Dilzhíʼí Dineʼé bitaagiʼ ałnaago daʼasdzoʼgo nidakaigo biniiná). Áádóó éí 1598 dóó 1604–5 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ Juan de Oñate wolyéego Dilzhíʼí Dineʼé bikéyah bikáágo táá naadiʼéézh, díí éí Ahééháshį́į́h Hahoodzo (tó nitʼéél) bikʼíʼjigo atiin háí deizʼį́į́ʼ yiiniyéʼ. Áádóó díí táágo Naakáí łibáʼiʼ naaskáí áádóó éí naakidi neeznaadiin nahaigo iindaʼ bilagáanałá naʼnadzá.\nDilzhʼiʼ Dineʼé áádóó tʼáá binizingo kédaʼhatʼíʼ, bilagáana doo bitaa hólǫ́ go, kóndiʼ bilagáana binaalyéʼiʼ daʼnedeiʼhiígíí chódaʼyoołʼį́ʼ. Díí éí łį́į́ naʼniilkáádigiʼ kʼédaʼdiilyé biłnaʼanish, beeʼnaʼanishʼíʼ, áádóó beeʼeldǫǫh bilagáana bitsʼą́ą́hdę́ę́ʼ daʼnedeiʼhiígíí chódaʼyoołʼį́ʼ. Naaná Oodlaniʼjiʼ binaʼantin ałdóʼłá daʼyoosdlą́ą́d. 1600–1700 biyihah yę́ędą́ą́ʼ áádóó 1700–1800 biyihah yę́ędą́ą́ʼ łóódtsoh nidaasnii áádóó 25% bigháágo Dilzhʼiʼ Dineʼé bitsʼiis adein dazlį́į́h. Naaná nidaʼdiibahgo ałdóʼ łahgo átʼéego adaʼaałʼį́ʼ daazlį́į́h, áłtsé éí doo naaldloohshii doo deinʼį́į́hdaʼ nitʼę́ę́h, áádóó bílaʼashdlaʼí ałdóʼ dooyiisnááh andaʼyiilʼį́į́hdaʼ nitʼę́ę́h. Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí yiikʼiʼjigo nidaʼdiibahgo bílaʼashlaʼiʼ yiisnááh andáʼyį́į́hígíí éí naalté nilį́į́hgo naʼhaniih, Naakai bichʼį́ʼ. Díí éí Naakáí dinéʼiʼ bikin naazhjáágo bílaʼashdlaʼí nidaʼhaniih, áádóó éí biniidináʼ adooleʼéʼ baʼdahaaniił.\nBilagáana nidaʼ hanę́ę́h[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\n1820’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana chaaʼ haʼdaalzhééʼiʼígíí Dilzhʼiʼ Dineʼé bikéyahjįʼ chʼiʼ naʼhaazná, díí éí tó daʼnilį́į́hgo niʼdaalzhéé: Salt, Gila, dóó Bill Williams Rivergoná. 1829 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Hastiin Biʼééʼ Łichíiʼii dóó Hastiin Ewing Young Dilzhíʼí Dineʼé bikéyahdi łį́į́ biłnaaskáí, íídą́ą́ tʼáá ákwii tłʼéʼ Dilzhíʼí baʼtį́į́h nakáágo łįįʼ dóó dzaanéézłá bitsʼáh naaztséédiʼ, áádóó beeʼódleehí ałdóʼ beeʼneestʼį́į́h.\nNaaltsoos Saani Guadalupe-Hidalgo (Treaty) wolyéego hadiilyá doo bikʼiʼjiʼ Wááshindoon bisiláołtsooí Dilzhʼí Dineʼé bikéyahjiʼ chʼíʼdahanééhgo yanidiikai. 1849 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Óola hadeilį́į́h Ahééháshį́į́h Hahoodzodi, iidą́ą́ bilagáana akwíidi mííl shį́į́h chʼiʼdaʼhazná Dilzhʼí bikéyah bikáágo. Ákwii tʼéínidiʼ Dilzhíʼí Dineʼé doo bilagáana yitʼáájiʼ nidaʼkaidaʼniitʼę́ę́h.\n1852 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoon bisiláołtsooí dóó Dilzhíʼí ałchʼíʼ nidaazbaaʼ, díí éí Dilzhíʼí Tolkepaya daalyéígíí Quechan Dineʼé yiiłʼałhiidiikáí. Díí éí Tó Ntsʼósíkooh tséʼna ninahdaʼał oołgo yééʼakiʼniidikáí nitʼééh, bilagáana agáá daʼhódeistʼą́ʼ. Díí éí bilagáana sééshį́į́hgo biniiná, Wááshindoon bisiláołtsooí yiilʼááhdiʼ. Siláołtsooí Major Samuel Heintzelman wolyéego Wááshindoon daʼbiłʼááhdiʼ.\n1851 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana "Oatman" dalyééhgo Dilzhíʼí bikʼiʼdaʼhiizná, áádóó éí Hastiin Royse Oatman dóó yiiłʼííná ííłʼííniʼígíí sééshį́į́h. Baʼałchʼinii táágo asdahaaskáí: Ashkii Lorenzo wolyéígíí áádóó atʼééké naakigo biʼooʼ. Atʼééd Olive dóó Mary Ann éí bidiisnááh áádóó naalté nilį́į́hgo naʼhaasniih Mojaves bichʼį́ʼ. Díí éí naaltsoos bee nidaʼneezdéíʼ: "Captivity of the Oatman Girls" wolyé naaltsoos.\n1863 biyihahgo éí bilagáana óola hadeilį́į́h Lynx Creekdi (Náshdóí Bikoohdi kin dah shijaaʼígíí, Hoozdo Hahoodzodi), áádóó éí bilagáana nidaʼhanę́ę́hgo yaʼniidikáí. Díí éí Hassayampa dóó Agua Fria Tó nilį́į́h naʼhosʼą́ą́ʼdiʼ. Áádóó éí Fort Whipple wolyéego ałdóʼ aalyá.\nHoozdo Hahoodzodi bilagáana nidaʼhanę́ę́hígíí biniʼdahʼatʼáʼ[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nTʼááchʼil 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí Tolkepaya wolyéígíí, aadę́ę́ Hastiin naagáágo Quashackama wolyéego. Hoozdo Hahoodzojiʼ bitsį́ʼ yishtłizhii biłnaʼanish yaʼdahnaʼhaaztʼą́ą́niígíí, yiiłʼałhiikáí. Díí éí bilagáana Hastiin Charles Poston, dóó Naakétłʼáhí Dineʼé, Dilzéehii, dóó Chemehuevi Dineʼé yiiłʼałhiikáí áádóó éí ałhiiłnaʼanish dóó chiidaʼhojoolʼį́į́h doolééł biniiyé. Díí éí Fort Yuma hoolyédi kin daʼshijááʼiʼdi ahótʼį́į́hdiʼ. Kóhnidiʼ díí ałgáádeitʼáániígíí éí Wááshindoondę́ę́ʼ doo naaltsoos bikʼíʼniʼiitʼą́ą́hdaʼ (Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíníígíí doo yeeʼlą́ʼ daʼaslį́į́hdaʼ).\nAkʼóhnidiʼ díí ałhaʼdeetʼáánígíí bilagáana dooyiikʼéʼdaʼhoołʼį́į́hdaʼ, áádóó bilagáana Dilzhíʼí Dineʼé nahjiʼ adaʼhiidoonééł daʼnį́į́hgo yiniidaʼhóʼáah. Áádóó Wááshindoongo ałdóʼ ákwiitʼéigo naaltsoos ninahdeiłtsoos. Naaná Náshdóí Bikooh binaaltsoos haʼhiindeiʼígíí "Arizona Miner" wolyéígíí, bikáaʼgi díí átʼéego naaltsoos bikáaʼgi saad daʼshijáá: "Ałtsoʼ naaztséédijiʼ tʼéiyá yáʼátʼééh, tsʼį́į́łgo alyáágo tʼéiyá."\nHastiin Braatz wolyéígíí bahanéʼ, "Niłchʼiʼtsoh 1864 yę́ędą́ą́ʼ éí Fort Whippledę́ę́ʼ siláołtsooí Dilzhíʼí Yavapé wolyéígíí yiikʼiʼdaʼhiiznágo Dilzhíʼí dį́į́ tsʼáhdahgo naaztséédi áádóó tsootsʼiidgo éí beʼaldǫǫh bikʼaʼ habiizkaal." Áádóó Yas Niłtʼéés biyiiyiʼ yiidziił góneʼ, éí siláołtsooí Fort Whippledę́ę́ʼígíí Dilzhíʼí Dineʼé yiikʼiʼdahiizná naaná. Áádóó iidą́ą́ naadiin tséébii naaztséédi áádóó Dilzhíʼí Dineʼé binaatʼaanii Hoseckrua dóó Hastiin John Dunn séésgį́į́h (Hastiin John Dunn éí Wááshindoondę́ę́ʼ Bitsį́ʼ yishtłizhii yiiłnaalnishí nilį́į́hgo yiniiyé naagáá nitʼééh).\nHastiin John Goodwin\n1864 biyihahgo éí Hastiin John Goodwin, (Hoozdo Hahoodzo binaatʼaanii áłtsé abiʼdiilyáʼígíí) anį́į́hlá, "tʼáá ałtsoʼ Bitsį́ʼ yishtłizhii Hoozdo Hahoodzo biyiiʼ góneʼ kéídaʼhótʼį́ʼniígíí kéyah báhahoodzogo adoolnį́į́ł." Áádóó tʼáá éí biyihah biyiiʼ Wááshindoon bisiláołtsooí adaʼdiinį́į́hdiʼ, "Díí Dilzhíʼí Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí Dineʼé bitáágiʼ hastóí dóó ashiiké danilį́į́hniígíí haʼdaʼąąntʼáágo bee aldǫǫh bee bitáá dooldǫǫł; anaaʼ daʼniilį́į́hniígíí biniiná, áádóó ááhooshtʼįįhígíí éí doo bitáá dooldǫǫłdaʼ."\nÁádóó tʼáá doonizáá naʼhalzhííshiʼ, Dilzhíʼí Dineʼé binaatʼaaniiłá séésyį́į́h. Áádóó éí biniiná hóóchįįdiʼgo Dilzhíʼí bilagáana tsin naabąąs yéédeikááʼiʼgiʼ yiikʼiʼdaʼ hiiznáʼ. Áádóó éí ahótʼį́į́hdiʼ doobikʼiʼjiʼ atiin daʼdeilkáál. Áádóó éí Wááshindoon bisiláołtsooí adaʼdiinį́į́hdiʼ, "Tʼáá ałtso Dilzhíʼí / bitsʼį́ʼ daashtłʼizhígíí danilį́į́hígíí éí anaaʼ daʼnilį́į́h. Áádóó ałtsó nááztséédigo tʼéiyá."\nNiłchʼiʼtsoh 1872 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Colonel George Crook wolyéego Dziłgą́ʼiʼ nidaʼałkááhigi chóʼyoosʼį́į́hdiʼgo Dilzhíʼí Hastiin Kwevkepaya wolyéego hainééztʼąąʼ, áádóó tsékooh Salt River Canyon hoolyéedi tséʼáán góneʼ nidaʼbiilkááhígíí yikʼiʼdaskai (Bilagáana bizaadjí tséʼáán Skeleton Cave wolyé). Díí Hastiin Kwevkepaya éí bilagáana yikʼiʼjiʼ nidiʼbaaʼgo hóółchįįhdi. Niłchʼiʼtsoh 28go yoołkááłgo Hastiin Captain William Brown dóó neeznaadiin Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí nidaʼałkááhiʼ, Hastiin Kwevkepaya doo 110 Dilzhíʼí bikéíʼnidaʼkaiígíí yikʼiʼdaʼhiizná. Áádóó aadi daʼhééldon, áádóó bee aldǫǫh bikʼaʼ tsé bitsʼáh daʼhaaltááłígíí Dilzhíʼí ákwiiné nidaʼniitʼinígíí naaztséédiʼ. Áádóó tsé bidááhdę́ę́ʼ éí siláołtsooí tsé adaʼadah yiismaas Dilzhíʼí tséyaʼ nidaʼnitʼį́ʼígíí yiikʼiʼjiʼ. Ałtso bikʼiʼ déísdeigo éí tʼáá naadiin Dilzhíʼí yiidziiʼ, łáhjiʼ éí ałtso naaztséédiʼ. Áádóó daʼdziiʼígíí éí Camp Grantdi awáalya naʼhaaztʼááʼgo alyá. Áádóó éí Dilzhíʼí Dineʼéłágo nidahkáígíí Wááshindoon bisiláołtsooí yichʼiʼ ááhooshtʼįįh, díí éí kin Camp Verdedi yiikáí (Tʼąąchil 06, 1873go yoołkááłgo Dilzhíʼí Wááshindoon yaʼadahdeistʼąąʼ).\n1925 biyihahgo éí Dilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelldę́ę́ʼ nidaʼkáíʼígíí dóó Hoozdo Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biSiláo, Dilzhíʼí tsékoohdi naaztséédiʼ yééhbitsʼin ninaʼdah yiisdláá, áádóó hajóóʼoʼ yooʼáándaalyá tʼáá Fort McDowell cemeterydi.\n1886 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí nidaʼałkááhiʼ Wááshindoon bisiláołtsooí yikaa iijéé, díí éí Chíshí Dineʼé haʼdeintʼáágo áádóó Maʼii Ashkii haʼdaalzhééhgo.\nKʼad Dilzhíʼí Dineʼé biniʼdahaasdzo[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDilzhíʼí Dineʼé doo Dziłghą́ʼí Camp Verdejiʼ bikéyahígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDilzhíʼí Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí Dineʼé binaʼhaasdzoígíí éí Camp Verde Reservation wolyéego aalyáʼ. Dilzhíʼí Dineʼé tó yaʼnidaʼaazgééd daʼdáʼákʼéhgo áádóó éí akǫǫʼ tó bee nidaʼąnyéézh biniiyéʼ. Áádóó ashdlaʼ tsin sitʼą́ʼ anzááhgo tó yaʼnidaʼaazgééd (8 km). Áádóó bilagáana bikʼéhgo nidaʼanishígíí dóó tʼáádi bilagáana bitsį́ʼ yishtłizhii yiiłniʼdaalnishígíí doo bił yáʼadahtʼééhgo Wááshindoongo naaltsoos hádeiʼdiilá. Dilzhíʼí Dineʼé yikʼiʼjiʼ daʼnilį́į́hgo. Áádóó Camp Verde Reservationgi kéyahígíí bilagáana baʼdeitʼąąʼ, áádóó Woozhchʼiid 1875 biyiiʼ Dilzhíʼí Dineʼé ałgáániʼ bidéélkáádiʼ áádóó éí San Carlosgo bidiʼnéélkáádiʼ. 180 tsin sitʼą́ʼ anzáádiʼ Camp Verde dóó San Carlosjiʼ (290 km). Neeznaadiin Dilzhíʼí Dineʼé neeznáá bidiʼnoolkááłgo.\n1900’s biyihahgo éí Dilzhíʼí Dineʼé San Carlos Reservationdę́ę́ʼ yooʼandah yiintʼį́į́hgo Camp Verdejiʼ ninaʼhaazhjéé. Áádóó 1910 biyihahgo éí 40 acresgo kéyah baʼnideitʼą́ʼ (161,874 m²), áádóó éí bikʼiʼjiʼ éí 248 acres kéyah baʼnidaʼdeitʼą́ʼ (1,003,620 m²). Naakigo ałʼąąh hazʼąąhgi kéyah Middle Verde Indian Reservation wolyéego aalyá. Áádóó 1937 biyihahgo díí naakigo kéyah anideitʼąąhniígíí éí bízhiʼ łahgo oolyéego alʼááh, áádóó kéyahígíí ałdóʼ ałhiihíídzo. Azhíʼígíí éí Camp Verde Yavapai-Apache tribe aalyá, áádóó naasdiʼ iindaʼ Yavapai-Apache Nation wolyéego aalyá. Diishjíʼdiʼ éí Yavapai-Apache bikéyah 665 acres aniiłtso (2.7 km²) áádóó dį́į́ ałʼąąhgo kéyah daʼnaazniil.\nDilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígíí éí 1935 biyihah yę́ędą́ą́ʼ kéyah baʼnideitʼą́ʼ. Áłtsé éí kéyah 75 acres aniiłtsogo baʼnideitʼą́ʼ (300,000 m²). Díí kéyah éí Fort Whipple siʼąąh nitʼę́ę́hígíí Dilzhíʼí kéyah banideitʼą́ʼ. Áádóó 1956 biyihahgi éí kéyah 1,320 acres aniiłtsogo (5 km²) kéyah binaaneidzo.\nDilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelljiʼ bikéyahígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\n1903 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin alą́ąjįʼ dahsidáhígíí Theodore Roosevelt Fort McDowellgi kéyah siʼąąhniígíí Dilzhíʼí Dineʼé yédiníʼąąh, díí kéyah éí 40 tsin sitʼą́ʼ dikʼą́ʼ aniiłtso (100 km²). Áádóó 1910 biyiiʼ yiihahgo éí Wááshindoondę́ę́ʼ bitsį́ʼ yishtłizhii yiiłniʼ daalnishígíí éí Dilzhíʼí Dineʼé yiikʼiʼjiʼ daʼdeisnish. Díí kéyah bikáaʼgi Dilzhíʼí Dineʼé łáhjigo nidaʼdoonééł, bilagáana baʼhwiidoo aał daʼniihgo yiniidaʼhoʼááh. Nitʼééh Dilzhíʼí Dineʼé Fort McDowellgi daʼbighanígíí éí yiichʼááʼ niikai, áádóó Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíníígíí yiʼdahgiʼ niikaigo doodaiiʼ áádóó doo ákwii tʼéi da daniihgo naaltsoos nideistsooz. Áádóó éí aadi Dilzhíʼí Dineʼé daʼhóneisná (Bikʼiʼjiʼ niniʼkę́ę́z).\nDilzhíʼí Dineʼé bikéyah (Verde Valley), 2009 biyihahgo éélkid.\nDilzhʼiʼ Fort McDowelldi daʼbighanígíí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nDilzhʼiʼ Náshdóí Bikoohdi dabighanígíí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nDilzhʼiʼ Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí Dineʼé biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nBílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhoosh bił hózʼąąʼjiʼ (Fort McDowell Casino) (Bilagáanakʼehjí)\nBílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhoosh bił hózʼąąʼjiʼ (Cliff Castle Casino) (Bilagáanakʼehjí)\nAnaasází · Áshįįhí Kiisʼáaniígíí · Beehai · Béíyózhin · Chééwokii Dineʼé · Chíshí · Dilzéehii · Dilzhíʼí · Dziłghą́ʼí · Gáagii Dineʼé · Góóhníinii · Kéchwa dineʼé · Kégiizhí · Kéʼ łizhiní · Maricopa Dineʼé · Mááya dineʼé · Naakétłʼáhí · Naałání · Nóódaʼí · Waalibéí Dineʼé\nAnaashashí dineʼé · Dibé łizhiní dineʼé · Mąʼii Deeshgiizhnii · Naashtʼézhí · Naatoohó · Oozéí / Ayahkinii · Tó Hájiiloh\nKiisʼáanii Naakáí yikʼéʼ daʼdéísdlį́į́h\nDíí naaltsoos 28 Atsá Biyáázh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Papio hamadryas" deiłníigo dayózhí.\nDíí magí éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 15–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ éí halbá. Bikąʼígíí éí bitsiitsʼiin dinilbá dóó diʼil.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 23 Atsá Biyáázh 2022, at 11:57


Ayáásh nizhóonii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh nizhóonii łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carterornis chrysomela" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bizééʼ dóó biwos dóó binághah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nAyáásh nizhóonii łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii éí tązhii dóó zéédzísgaii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophura inornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–22di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; binákʼee éí dah jilchííʼ; bidaaʼ éí dinilbá. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łizhingo yistłʼin.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Choozhghalii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChoozhghalii diłhiłígíí *\nChoozhghalii diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi dóó Hoozdo Hahoodzodi dóó Yootó Hahoodzodi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Icterus parisorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; biwos dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nChoozhghalii diłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Díí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Béésh Bichʼahii Bikéyah yaa halneʼ dooleeł. Béésh Bichʼahnii Bikéyah aldóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\n(Bééshbichʼahii Bikéyah Ałhidadiidzooígíí)\nDéínish Dineʼé Bizaad\nFwíízhin Dineʼé Bizaad\nSóówbyan Dineʼé Bizaad\nBéésh Bichʼahii Bikéyah éí "Europe" hoolyéedi siʼą́. Bééshbichʼahii bizaadjígo éí Bundesrepublik Deutschland éí doodaiiʼ éí Deutschland wolyé, áádóó éí "federation" wolyéego yeedaʼhótʼąąʼ.\nDíí kéyah éí 137,847 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] (357,021 km2) hahoodzo, áádóó biwááshindoon éí Berlin hoolyéedi kin dashijaaʼíidi bił hazʼą́. Béésh Bichʼahii Bikéyahdi 80,716,000 diné ánéelą́ą́ʼ kéédahatʼį́ (díí éí 2014 yę́ędą́ą́ʼ estimate ályaa). Béésh Bichʼahii Bikéyah éí 50°59′0″N 11°2′0″E-di biłhazʼą́ą́.\nBéésh Bichʼahii Bikéyah bibéeso éí "euro" wolyé. Béésh Bichʼahii Bikéyahdi kéédahatínígíí éí Bééshbichʼahii bizaad yee yádaałtiʼ. Béésh Bichʼahii Bikéyah éí náhookǫsjígo Déinish Dineʼé Bikéyah, eʼeʼaahjígo Kéyah Wóyahgo Siʼánígíí, Dáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah, dóó Bélgii Bikéyah yináhaazlá. Nááná éí haʼaʼaahjígo Póolish Dineʼé Bikéyah dóó Chek Bikéyah yináhaazlá; shádiʼááhjígo éí Óóswiya dóó Swis Bikéyah yináhaazlá.\nBéésh Bichʼahii Bikéyah éí Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé (1973dóó wóshdę́ę́ʼ), nááná éí Béésh Bichʼahnii Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé ałdóʼ (1957dóó wóshdę́ę́ʼ).\nBéésh Bichʼahii Bikéyah[łahgo áshłééh | edit source]\nBerlindi éélkid, aadi béésh bichʼahí biwááshindoon.\nBéésh Bichʼahii Bikéyah beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.


Chʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nilaus afer" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bikʼiiz éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chį́į́shghą́ʼiiłgaii - Wikiibíídiiya\nChį́į́shghą́ʼiiłgaii éí tsin yąąh dzootʼihí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sitta carolinensis" deiłníigo dayózhí.\nChį́į́shghą́ʼiiłgaii chʼosh yildeeł\nChį́į́shghą́ʼiiłgaii éí tsintahgi (cháʼoł dóó gad dahólǫ́ǫgi) dóó tábąąhgi hiná. Bitsʼíís éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí 0.5–1 oz aniłdas łeh. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łibá dóó kʼíjíjin; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halzhin ałdóʼ\nDíí tsídii éí tsin bitáshtʼóózh biyaagi chʼosh dahólónígíí deildeełgo naaghá.


Tó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Naʼastsʼǫǫsí dóó Łéʼétsoh Łeeyiʼ bitiiní Łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí dóó bikʼéí\nTó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clethrionomys glareolus" (éí doodaiiʼ éí "Myodes rutilus") deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí halchíiʼ łeh; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí łigai.\nTó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí éí ábíshjaaʼ dóó tłʼoh yiłchozh.\nŁeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí dóó bikʼéí\nDíí naaltsoos 21 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Jeeshóóʼ bitsiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nJeeshóóʼ bitsiiłtsooí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cathartes burrovianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 21–26di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiʼ éí łitso; binááʼ éí łichííʼ.\nJeeshóóʼ bitsiiłtsooí éí dííłdzid deilghał.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼii yázhí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼii yázhí éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco concolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí dinilbá.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼii yázhí éí tsídii yázhí dóó chʼosh (tániilʼáí da, nahachagii da) haalzheehgo naatʼá.\nLast edited on 29 Níłchʼitsoh 2018, at 18:41


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clanga hastata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 21–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigaigo łikizh; bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí\nChʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdoides hypoleuca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nŁóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi dahiná; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hapalochlaena" deiłníigo deiyózhí. Łóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí éí 4 ałʼąą ádaatʼé.\nŁóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí éí 5–8di asdzoh[?] ádaníłtso łeh; áádóó éí diniltsogo ndaashchʼąąʼ dóó łizhin dóó dootłʼizhgo daalkizh. Bitsʼaʼ dóó bitsʼíístsʼiin doo hólǫ́ǫ da. Binááʼ éí naaki. Bidaaʼ éí tsídii bidaaʼ nahalin. Tóchʼil halánítah éí dahiná. Łóóʼ dóó chʼosh bikágí ntłʼizí éí bichʼiyąʼ.


Tsinyaa séigołbáhí - Wikiibíídiiya\nTsinyaa séigołbáhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centruroides bicolor" deiłníigo dayózhí. Tsinyaa séigołbáhí éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 70–120 mm ádaníłtso; adóó éí diniltso dóó łibáago naashchʼąąʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.\nLast edited on 30 Níłchʼitsoh 2018, at 02:39


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí - Wikiibíídiiya\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gymnophaps albertisii" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 13–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí kʼídzígai; binákeeʼ éí dah jilchííʼ.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nDziłtah hasbídí ałchozhí


Yaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nYaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí\nYaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis flavovelata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél dóó bítááʼ éí łitso; bikąʼígíí éí binákʼee halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nYaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.