Tséyaa chʼał yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTséyaa chʼał yishtłizhígíí\nTséyaa chʼał yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana tagoi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí diłhił łeh; bijáád éí noodǫ́ǫz łeh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nTséyaa chʼał yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał nineezí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał nineezí\ntábąąh chʼał nineezí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał nineezí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lithobates heckscheri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo yistłʼin; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał nineezí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dlǫ́ʼiitsoh naalzheehígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Náshdóí Deinoolinígíí\nDlǫ́ʼiitsoh naalzheehígíí éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cryptoprocta ferox" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí tsintahgi tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí tłʼéeʼgo dóó jį́įgo ndaalzheeh. Tsin yilátahgi naaldeeh ałdóʼ.\nDíí naaldlooshii éí náshdóítsoh yázhí dóó mósí yił aheełtʼé. Bitsʼíís éí tʼááłáʼígo da adéesʼeez[?] áníłnééz, áádóó éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ. Bitseeʼ éí bitsʼíís yił aheeníłnééz.\nDlǫ́ʼiitsoh naalzheehígíí éí magí bitseeʼ noodǫ́zígíí haalzheeh łeh. Naʼashǫ́ʼii dóó yáázhłání deilghał ałdóʼ.


Tséłgaii Deezʼáhí (bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo) - Wikiibíídiiya\nTséłgaii Deezʼáhí (bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tséłgaii Deezʼáhí (bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo) yaa halneʼ dooleeł. Tséłgaii Deezʼáhí (kintah) ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTséłgaii Deezʼáhí *\nTséłgaii Deezʼáhí éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Naatʼáanii Nééz Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nTséłgaii Deezʼáhí éí 19.8 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 103 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTséłgaii Deezʼáhí éí 37°12′40″ NHK dóó 109°35′20″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tséłgaii Deezʼáhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,580 adéesʼeez.GNIS


Bolbolii bitsiiʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii bitsiiʼ diłhiłígíí\nBolbolii bitsiiʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pycnonotus aurigaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitsiiʼ éí diłhił; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii bitsiiʼ diłhiłígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nAtʼąątah bolbolii bitéél łitsooígíí · Atʼąątah bolbolii bizééʼ dinilbáhígíí · Atʼąątah bolbolii bizééʼ diniltsooígíí · Atʼąątah bolbolii nizhónígíí · Atʼaʼ yiltʼąąʼítah bolbolii · Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ bolbolii bítááʼ halzhinígíí · Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ bolbolii diłhiłígíí · Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ bolbolii łibáhígíí · Bolbolii bidaaʼ áłtsʼózígíí · Bolbolii bidághaaʼ hólónígíí · Bolbolii binághah dibéłchíʼígíí · Bolbolii binághah yishtłizhígíí · Bolbolii binághahwozhí · Bolbolii binákʼee halbáhígíí · Bolbolii binátsʼiin łitsooígíí · Bolbolii bináyaa halbáhígíí · Bolbolii biniiʼ tʼáá łichííʼí · Bolbolii bítááʼ halzhinígíí · Bolbolii bitéél diniltsooígíí · Bolbolii bitéél łitsooígíí · Bolbolii bitłʼaakááʼ yishtłizhígíí · Bolbolii bitseełtsooígíí · Bolbolii bitseeʼ dikání · Bolbolii bizééʼ łigaaígíí · Bolbolii bizééʼ yilzhólígíí · Bolbolii daatání bítááʼ halzhinígíí · Bolbolii daatání łitsooígíí · Bolbolii dibéłchíʼígíí · Bolbolii dinilzhinígíí · Bolbolii dinootłʼizhí binátsʼiin łigaaígíí · Bolbolii dinootłʼizhí biniiʼ noodǫ́zígíí · Bolbolii dinootłʼizhí bitsiiyah halbáhígíí · Bolbolii dinootłʼizhí bizééʼ diniltsooígíí · Bolbolii łibáhígíí · Bolbolii łizhinígíí · Bolbolii yázhí bidághaaʼ hólóní · Bolbolii yishtłizhgo łibáhígíí · Bolbolii yishtłizhgo łitsooígíí · Bolbolii yishtłizhí bizééʼ łitsooígíí · Bolbolii yishtłizhí diłhiłígíí · Bolbolii yishtłizhí yázhí · Bolbolii yishtłizhígíí · Dziłtah bolbolii · Dziłtah bolbolii dinootłʼizhígíí · Dziłtah bolbolii yishtłizhí · Hodíłchʼiltah bolbolii yishtłizhí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ bolbolii · Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ bolbolii · Tsintah bolbolii yishtłizhí · Tsinyiʼ bolbolii dibéłchíʼígíí


Akéédiʼ Dilzhíʼí dóó Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí ałchʼįʼ ałchʼį́ʼ nidaazbaaʼígíí éí Biʼantʼąąʼtsózí 1857 biyihah yę́ędą́ą́ʼ (Bilagáanajiʼ éí Colorado-Gila River alliances yiiłniigo yozhí); díí éí 100 anéélʼąąhgo Dilzhíʼí, Quechan dóó Mohave Dineʼé nidaʼbaahígíí ałhiikaigo Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí yiichʼįʼ yiichʼįʼ nidaazbaaʼ. Díí éí "Pima Butte" (Kétłʼáhí bitsé) biighádiʼ ahótʼį́į́hdiʼ. Į́į́dą́ą́ Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí bikʼéʼ hódeisdlį́įʼ. Áádóó éí bikʼiʼjįʼ iindaʼ, Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí Wááshindoon bisiláołtsooí bibeeʼeldǫǫh dóó bilį́į́ baʼdaʼiisniilgo iinda Mohave dóó Quechan yiʼkʼéʼ daʼdeisdlį́į́ʼ.\nNaakáí łibáʼiʼ naaskáíEdit\n1583 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ "Antonio de Espejo" wolyéego naʼazhʼéézh (Naakáí Łibáʼiʼ bikéyah / Dibé diníí bikéyahdę́ę́ʼ naʼgháágo), díí éí Mingus Dził naʼhósʼáʼdiʼ Dilzhíʼí yiitáá naayáʼ. Áádóó Oozéí / Ayahkinii éí hóʼį́į́hgo ah yiigááłgo bikéʼnaʼasdéí, díí Naakáí łibáʼiʼ éí óola haʼdéíni tʼáágo naakáí. Nitʼę́ę́h aadi Dilzhíʼí béésh łichíiʼii tʼéiyá hadéígéédiʼlágo aadi yéékáí. 1598 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ "Marcos Farfán de los Godas" wolyéego Dilzhíʼí Dineʼé bikéyahdi táá naʼdiiyáʼ, áádóó éí Dilzhíʼí Dineʼé "cruzados" yiiłniigo yoozhíʼ (Dilzhíʼí Dineʼé bitaagiʼ ałnaago daʼasdzoʼgo nidakaigo biniiná). Áádóó éí 1598 dóó 1604–5 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ Juan de Oñate wolyéego Dilzhíʼí Dineʼé bikéyah bikáágo táá naadiʼéézh, díí éí Ahééháshį́į́h Hahoodzo (tó nitʼéél) bikʼíʼjigo atiin háí deizʼį́į́ʼ yiiniyéʼ. Áádóó díí táágo Naakáí łibáʼiʼ naaskáí áádóó éí naakidi neeznaadiin nahaigo iindaʼ bilagáanałá naʼnadzá.\nBilagáana nidaʼ hanę́ę́hEdit\nHoozdo Hahoodzodi bilagáana nidaʼhanę́ę́hígíí biniʼdahʼatʼáʼEdit\nTʼááchʼil 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí Tolkepaya wolyéígíí, aadę́ę́ Hastiin naagáágo Quashackama wolyéego. Hoozdo Hahoodzojiʼ bitsį́ʼ yishtłizhii biłnaʼanish yaʼdahnaʼhaaztʼą́ą́niígíí, yiiłʼałhiikáí. Díí éí bilagáana Hastiin Charles Poston, dóó Naakétłʼáhí Dineʼé, Moháábii Dineʼé, dóó Chemehuevi Dineʼé yiiłʼałhiikáí áádóó éí ałhiiłnaʼanish dóó chiidaʼhojoolʼį́į́h doolééł biniiyé. Díí éí Fort Yuma hoolyédi kin daʼshijááʼiʼdi ahótʼį́į́hdiʼ. Kóhnidiʼ díí ałgáádeitʼáániígíí éí Wááshindoondę́ę́ʼ doo naaltsoos bikʼíʼniʼiitʼą́ą́hdaʼ (Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíníígíí doo yeeʼlą́ʼ daʼaslį́į́hdaʼ).\nKʼad Dilzhíʼí Dineʼé biniʼdahaasdzoEdit\nDilzhíʼí Dineʼé doo Dziłghą́ʼí Camp Verdejiʼ bikéyahígííEdit\nDilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígííEdit\nDilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelljiʼ bikéyahígííEdit


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí dibéłchíʼígíí éí tsídii bichʼahtsohí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anorrhinus austeni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilgai dóó tʼóó bíyó shiyish.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídiidaantsxaaí dibéłchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ (hashkʼaan dijéʼé da) dóó dzidzé deiłchozh.


Níłtsą́ gáagii (bidaaʼ łitsooígíí) - Wikiibíídiiya\nNíłtsą́ gáagii (bidaaʼ łitsooígíí)\nNíłtsą́ gáagii éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coccyzus americanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łitso.\nNíłtsą́ gáagii éí chʼosh deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.


Atʼąątah chʼałchilí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼałchilí yishtłizhígíí\nAtʼąątah chʼałchilí yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raorchestes chotta" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa.\nAtʼąątah chʼałchilí yishtłizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii disxǫsí bitseeʼ nteelígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii disxǫsí bitseeʼ nteelígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lamprotornis purpuroptera" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh dóó disxǫs; binákʼee éí halzhin; bitseeʼ éí tʼóó bíyó nteel; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii disxǫsí bitseeʼ nteelígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.\nChʼagii disxǫsí bitseeʼ nteelígíí


Chʼał niłtólí bikʼiiz łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał niłtólí bikʼiiz łigaaígíí\nChʼał niłtólí bikʼiiz łigaaígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Teratohyla midas" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikʼiiz éí łigai; binááʼ éí dinilbá.\nChʼał niłtólí bikʼiiz łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 20:25


Naʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní diłhiłígíí\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cordylus oelofseni" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił; bizééʼ éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní diłhiłígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Téél halbáhí bitʼaʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí bitʼaʼ yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus fulviventris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí łitso.\nTéél halbáhí bitʼaʼ yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Átááłgaii bitéél dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nÁtááłgaii bitéél dibéłchíʼígíí\nÁtááłgaii bitéél dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocephala pectoralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí dibéłchíʼí; bítááʼ dóó bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nÁtááłgaii bitéél dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó Sido/Ahoyooltsʼił - Wikiibíídiiya\n(saad "Ahoyooltsʼił" hasínítą́ą́ʼ)\n"Ahoyooltsʼił" níigo díí kweʼé naaltsoosjigo dah atsih.\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tó Sido/Ahoyooltsʼił yaa halneʼ dooleeł. Tó Sido ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTó Sido/Ahoyooltsʼił *\nTó Sido/Ahoyooltsʼił éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nTó Sido éí 35°06′02″ NHK dóó 109°29′46″ EʼE-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,682 adéesʼeez.GNIS\nDíí naaltsoos 27 Yas Niłtʼees 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłtsooí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłtsooí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Treron calvus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dootłʼizhgo łitso dóó kʼíjíjin; biwos éí dinilchíiʼgo łibá; bijáád éí łitso.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłtsooí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Tsin yąąh dzootʼihítsoh dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsin yąąh dzootʼihítsoh dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xiphocolaptes major" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá.\nTsin yąąh dzootʼihítsoh dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí bitseeʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nnaalnoodí bitseeʼ dootłʼizhígíí\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí bitseeʼ dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pholidoscelis taeniurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó yágo dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí bitseeʼ dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Hodíłchʼiltah ayáásh bitsiitʼáád halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah ayáásh bitsiitʼáád halchíʼígíí\nHodíłchʼiltah ayáásh bitsiitʼáád halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phyllergates cucullatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí łitso; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah ayáásh bitsiitʼáád halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binághah dah dzígaaígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał binághah dah dzígaaígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binághah dah dzígaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mantidactylus grandidieri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád dóó binághah dah dzígai; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binághah dah dzígaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius hiaticula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ łigai; bitéél éí dah jíjin; bítááʼ dóó binákʼee éí łizhin; bijáád éí nineez; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí éí chʼosh deildeełgo naakai.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Halgaiitah tábąądijádí yił aheełtʼéhé · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí noodǫ́zígíí · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél noodǫ́zígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąądijádí · Séí dah daaskʼidtah tábąądijádí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼígíí · Tábąądijádí (bitéél noodǫ́zígíí) · Tábąądijádí áłtsʼíísígíí · Tábąądijádí bitéél dah jíchiiʼígíí · Tábąądijádí bitéél łigaaígíí · Tábąądijádí bitłʼaaʼ łigaaígíí · Tábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí · Tábąądijádí bizééjíjinígíí · Tábąądijádí dinilgaaígíí · Tábąądijádí łibáhígíí · Tábąądijádí yázhí · Tábąądijádíłbáhí noodǫ́zígíí · Tábąądijádíłbáhí ntsaaígíí · Tábąądijádíłbáhí yázhí · Tó wónaanídę́ę́ʼ halgaiisdísí · Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah nááʼyiłnaadii bílátʼą́ʼí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Nááʼdeiłnaadii dóó bikʼéí Nááʼdeiłnaadii íiyisígíí Nááʼdeiłnaadii bílátʼą́ʼí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah nááʼyiłnaadii bílátʼą́ éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mediodactylus kotschyi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah nááʼyiłnaadii bílátʼą́ʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.\nLast edited on 23 Níłchʼitsʼósí 2021, at 20:48\nDíí naaltsoos 23 Níłchʼitsʼósí 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąh chʼał bikágí dah daaskʼidígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał bikágí dah daaskʼidígíí\nTábąąh chʼał bikágí dah daaskʼidígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cycloramphus boraceiensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh chʼał bikágí dah daaskʼidígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Kéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ mąʼiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nKéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ mąʼiiłtsooí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi, Ahééháshį́į́h bibąąhgóó, kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urocyon littoralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 16–20di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 5–11di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí ditłʼo dóó kʼíjíjin.\nKéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ mąʼiiłtsooí éí gah dóó naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii haalzheehgo naaghá; chéłchaaʼ dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cryptospiza salvadorii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah dóó bitʼaʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Jude 1\n1 Sı̨ Jude, Zezì-Krı wecheekeè aht'e eyıts'ǫ James wechı aht'e. Dǫ gıkayaetıı sìı, Nǫ̀htsı̨-Gotà goghǫneètǫ agı̨ı̨t'ee eyıts'ǫ Zezì-Krı gok'èdìı agı̨ı̨t'ee sìı dıı enı̨htł'è gıts'ǫ̀ eehtł'è hǫt'e.\n2 Nǫ̀htsı̨ naxıts'ǫ̀ wedzeè eteèɂı̨ welè, naxıxè sìghà hòɂǫ ayııle, eyıts'ǫ deɂǫ̀ǫ̀ naxıghǫneètǫ welè.\nDǫ Nǫ̀htsı̨ gıgha wedę\n3 Seàgı̨ą, dànì Nǫ̀htsı̨ edaxàgoı̨laa sìı weghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è ha sıì haehwhǫ ı̨lè, hanìkò dıì nàowo ehkw'ıı k'èahdì ghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è ha naxıgha wet'àaɂà hǫt'e. Nàowo ehkw'ıı sìı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ t'aats'ǫǫ̀ gıxè wheɂǫ gha goghàyı̨ı̨ɂǫ hǫt'e. 4 Dǫ mǫ̀hdaa ekǫ-le dǫ hoghàgogeehtǫǫ sìı naxınaàhtǫ naxıta gı̨ı̨de hǫt'e. Hanıı dǫ sìı gısınìyaetı ha whaà gots'ǫ hanì dek'eèhtł'è hǫt'e. Dǫ hanıı Nǫ̀htsı̨ gıgha wedę sìı Nǫ̀htsı̨ wesǫnıwǫ eładı̨į̀ dǫ hoghàgogeehtǫ, hagedı, “Nǫ̀htsı̨ wedzeè sǫnıwǫ t'à hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ eghàlats'eeda kò wegha t'asanìle,” gedı. Hagedı t'à Zezì-Krı ededı̨ zǫ Gots'ǫ̀ K'àowodeè t'asìı wegha dìì-le elı̨ı̨ sìı wedę welè gedı.\n5 Nǫ̀htsı̨ edets'ǫ dǫ Egypt nèk'e gots'ǫ xàgoèwa tł'axǫǫ̀ dǫ Nǫ̀htsı̨ gıgha ehkw'ı-ahodı ha gı̨ı̨wǫ-le sìı godıhòèhtsı̨ ı̨lè. Eyı hazǫǫ̀ hòt'a wek'èahsǫ kò, wenaahdì anaxehłe ha dehwhǫ. 6 Eyıts'ǫ yak'eet'ı̨į̀ mǫ̀hdaa gıts'ǫ̀ dàgòjàa sìı eyı sı wenaahdì. Dànì k'ahogedè ha gıghàhòt'ǫǫ sìı gıghàehdı ı̨lè. Eyı yak'eet'ı̨łı̨ı̨ sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ satsǫ̀tł'ıì gık'e whela xè Nǫ̀htsı̨ togoòtł'òo yìı gok'èdì, eyıts'ǫ nǫǫde dzęę̀ k'e Nǫ̀htsı̨ gosınìyaehtı ha hǫt'e. 7 Eyı xèht'eè kǫ̀ta Sodom eyıts'ǫ kǫ̀ta Gomorah eyıts'ǫ gımǫǫ̀ kǫ̀ta yàgòlaa sìı ekǫ gots'ǫ dǫ hołı̨ı̨ hazǫǫ̀ xàɂaa k'ę̀ę̀ ełek'alagedè ı̨lè. Gıgodıì ghàà dǫ hołı̨ı̨ hohtsı̨ı̨ sìı wets'ǫ̀ dàgode ha wek'èts'eezǫ. Dǫ hanıı sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ kǫ̀ nàtsoo t'à dagı̨ı̨ɂa ha hǫt'e.\n8 Eyı xèht'eè eyı dǫ ekìı-ka godı gehtsı̨ı̨ sìı hołı̨ı̨ t'à xàè edezhį̀į̀ tsį̀gehwhı hǫt'e, k'aodèe k'èagı̨ı̨t'e ha gı̨ı̨wǫ-le, eyıts'ǫ yatıjıı t'à yat'a ı̨nì nàtsoo k'adageedè. 9 Yak'eet'ı̨deè Mıchael ededı̨ kò, Moses wekw'ǫǫ̀ ghǫ wehłı̨ı̨ xè nàyaehtı ekò, yek'e nìdahoeɂà ha edèdaedı ı̨lè, hanìkò “Gots'ǫ̀ K'àowo nesınìyahtı welè!” yèhdı ı̨lè. 10 Hanìkò eyı dǫ ekǫ-le aget'ı̨ı̨ sìı t'asìı nıgeedì-le kò gık'èch'a gogede. Tıts'aàdìı nànıwo-le lagı̨ı̨t'e dànì edexègeedì ghàà t'asìı nıgeedì, eyı hazǫǫ̀ ts'ıhɂǫ̀ gıdıhołè ha hǫt'e.\n11 Gıxè hoìla nechà ha! Adǫ̀ weza Caın wenàowołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geède hǫt'e. Įnę̀ę gots'ǫ Balaam ekǫ-le hòèhtsı̨ lanì sǫǫ̀mba gha nàhogehdè, eyıts'ǫ Korah Nǫ̀htsı̨ k'èch'a hòèhtsı̨ lanì gıdıhołè ha hǫt'e.\n12 Eyı dǫ naxıxè ełeghǫnets'eètǫǫ gha nàsı̨ ghǫ shègezhe nı̨dè naxıta t'asìı ı̨hjı lagı̨ı̨t'e, eyıts'ǫ edeghǫ į̀į̀zhagı̨ı̨lı̨į̀ honàedı-le, sahzǫ̀ą-k'èdìı-dǫǫ̀ ededı̨ zǫ edewà-geedı lagı̨ı̨t'e. Chǫhk'oò wets'ǫ chǫh whìle, ekìı nı̨hts'ı k'eyehts'ıı lagı̨ı̨t'e. Xat'ǫ̀ jìechı̨į̀ wek'e jìe whìle xè wexochı̨į̀ xàts'ı̨ı̨hdla t'à nàekeè ełaı̨wo, eyı lagı̨ı̨t'e. 13 Tıcho k'e taatı̨į̀ k'etaetı̨ xè wegoghoò łǫ wègoèht'į̀ lanì hołı̨ı̨ łǫ hogehtsı̨. Yat'a whǫ̀ ts'ıɂǫ̀-èdee lagı̨ı̨t'e, welǫ whìle ts'ǫ̀ denahk'e togoòtł'òo gòɂǫǫ sìı gıdawheɂǫ hǫt'e.\n14 Enoch sìı Adǫ̀ wehòèlı̨ gots'ǫ dǫ łǫ̀hdı̨ ełetł'axǫǫ̀-edèe t'à wheda hǫt'e. Eyı hołı̨ı̨-hogehtsı̨ı̨-dǫǫ̀ ghǫ nadąą̀ goı̨de ı̨lè, hadı, “Aàhkw'ǫ, gots'ǫ̀ K'àowo edets'ǫ dǫ degaı łǫ t'à łǫ xè dıı nèk'e ts'ǫ̀ etłe, 15 eyıts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ gosınìyaehtı ha. Nǫ̀htsı̨ dǫ hazǫǫ̀ yınì k'ę̀ę̀ geeda-le xè hołı̨ı̨ hogehtsı̨ı̨ sìı eyı k'èxa gosınìyaehtı ha, eyıts'ǫ yatıjıı hazǫǫ̀ t'à Nǫ̀htsı̨ k'èch'a xàyagehtı k'èxa gosınìyaehtı ha,” dek'eèhtł'è. 16 Eyı dǫ sìı t'aats'ǫǫ̀ sǫagedı xè dǫ k'e nìdahogeeɂàa dǫǫ̀ agı̨ı̨t'e, eyıts'ǫ edınìłı̨ı̨ k'ę̀ę̀ k'ehogeɂa. Edeghǫ xàdahogedì eyıts'ǫ edegha sìghà hogehtsı̨ zǫ gha dǫ ts'ǫ̀ nezı̨į̀ agedı.\nT'aats'ǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ naxıghǫneètǫ k'ę̀ę̀ aahda\n17 Hanìkò seàgı̨ą, gots'ǫ̀ K'àowo Zezì-Krı wecheekeèdeè dànì nadąą̀ gogı̨ı̨dee sìı wenaahdì. 18 Dıı hanaxègedı ı̨lè, “Nǫǫde dzęę̀ ts'ǫ̀ whaà-le nı̨dè, eghageedlòo-dǫǫ̀ edınìłı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geedaa sìı naxıta agede ha,” gedı ı̨lè. 19 Hanıı dǫ sìı į̀łak'aà anaxegehɂı̨ hǫt'e. Dànì edexègeedì k'ę̀ę̀ geeda, eyıts'ǫ Yedàyeh Nezı̨ı̨ gıdzeè yìı nàde nıìle.\n20 Hanìkò naxı̨ seàgı̨ą aaht'ee sìı degaı k'ę̀ę̀ naxıgha ehkw'ı-ahodı t'à naxınì nàtsoò aahłe, eyıts'ǫ Yedàyeh Nezı̨ı̨ wınì k'ę̀ę̀ yaahtı. 21 T'aats'ǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ naxıghǫneètǫ k'ę̀ę̀ aahda, eyıts'ǫ gots'ǫ̀ K'àowo Zezì-Krı wesǫnıwǫ t'à welǫ whìle ts'ǫ̀ aahda anaxele gots'ǫ̀ wedanaahɂı̨.\n22 Dǫ Nǫ̀htsı̨ wegodıì gha gınì nàtso-le sìı gıts'ǫ̀ naxıdzeè eteèɂı̨ welè. 23 Dǫ kǫ̀ dèk'ǫ̀ǫ yìı geetł'ì ch'à dagıahchı xè edaxàgıahłe, eyıts'ǫ dǫ mǫ̀hdaa gıts'ǫ̀ naxıdzeè eteèɂı̨ welè, hanìkò edexoahdı, edezhį̀į̀ t'à hołı̨ı̨ k'alagedè ts'ıhɂǫ̀ gıgoht'ǫǫ̀ kò dats'eechı ha dìì lanì.\n24 Nǫ̀htsı̨ sìı hołı̨ı̨ ts'ǫ̀ ek'èt'à anaahde ch'à naxık'èdì ha wegha dìì-le hǫt'e, eyıts'ǫ edı̨į̀ wexè enıìyah hòɂǫǫ sìı hołı̨ı̨ naxık'e wheɂǫ-le xè sıì naxınà wenadąą̀ nàahza anaxele ha dìì-le hǫt'e. 25 Zezì-Krı wet'à Nǫ̀htsı̨ ededı̨ zǫ Edaxàgolee elı̨ı̨ sìı t'aats'ǫǫ̀ weghàsǫts'eedı welè. Dıı dèè hòèlı̨ kwe gots'ǫ, dıì, eyıts'ǫ welǫ whìle ts'ǫ̀ Nǫ̀htsı̨ ededı̨ zǫ denahk'e elı̨ı̨ sìı wexè enıìyah hòɂǫ. T'asìı hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ K'àowo elı̨, ededı̨ zǫ nàtso, eyıts'ǫ t'asìı hazǫǫ̀ wetł'aà whela hǫt'e! Amen.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iberolacerta monticola" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí diłhił; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dibéłchíʼígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bijáád noodǫ́zígíí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitseeʼ nineezígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ dootłʼizhígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bikeeʼ łitsooígíí\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ hodíłchʼiltah naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yił aheełtʼéhé łibáhígíí\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yił aheełtʼéhé\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilzhinígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dactyloidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí 435 ałʼąą ádaatʼé.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí 4–8di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh, áádóó éí bíchį́į́h deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí - Wikiibíídiiya\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pipistrellus nathusii" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitsʼíís éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó iichʼąhii dóó wóʼałtaasʼéí haalzheehgo naatʼá.


Tsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí\nTsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́ (Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malacoptila mystacalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí yishtłizhgo łichííʼ; bítááʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí łigaigo yistłʼin; binááʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naʼashǫ́ʼii yázhí dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táłtłʼááh dííłdzid yiyání bijáád ádaałtsʼózí - Wikiibíídiiya\nTáłtłʼááh dííłdzid yiyání bijáád ádaałtsʼózí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eusiridae" deiłníigo deiyózhí. Táłtłʼááh dííłdzid yiyání bijáád ádaałtsʼózí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 90 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso łeh. Bijáád éí ádaałtsʼózí; binááʼ éí ádaałtsʼíísíi łeh. Táłtłʼááh dííłdzid éí bichʼiyąʼ.


Tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trichoglossus haematodus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí halchííʼ dóó diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; bitsiiʼ éí yágo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí\nbitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí\nTsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacula calthrapae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ dóó binághah éí łibá; bitseeʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí łibá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Hashkʼaan bichʼosh - Wikiibíídiiya\nHashkʼaan bichʼosh éí kʼaalógii dóó iichʼąhii dayikahjiʼ atah daasdzoh; díí chʼosh éí nahasdzáán beʼałnííʼ Náhookǫsjíhígíí yikáaʼgi dahólǫ́, áádóó éí tseebídiingo daatsʼí ałʼąą átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prodoxidae" deiłnígo deiyózhí. Hashkʼaan bichʼosh éí 4–16 millimeters ádaníłnééz.\nAzhą́ hashkʼaan bichʼosh daolyée ndi díí chʼosh doo hashkʼaan tʼéiyá deiłchozh da; Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hashkʼaan bichʼosh dahólónígíí éí bilasáana dóó dzidzé deiłchozh łeh.


Magí bichʼiyąʼ - Wikiibíídiiya\nMagí bichʼiyąʼ éí "Cocos nucifera" wolyéego atʼaʼ yiltʼąąʼí bineestʼąʼ átʼé. Díí atʼaʼ yiltʼąąʼí éí deesdoigi dóó honeezílígi tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí neeznádiingo da adéesʼeez[?] áníłtso; bitʼąąʼ éí 13–20di adéesʼeez ádaníłnééz.\nMagí bichʼiyąʼ yitsʼą́ą́dóó mandagíiya ályaa\nMagí bichʼiyąʼ éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dijool; bikágí éí ditłʼo dóó diʼil; bitahígíí éí łigai.\nMagí bichʼiyąʼ éí tʼáá tʼéehgo dóó shibéezhgo yidą́; tó magí bichʼiyąʼ biyiʼ hólónígíí daadlą́ dóó ałkʼésdisí álʼį́įgo biniiyé choolʼį́ ałdóʼ.\nMagí bichʼiyąʼ yikʼah yitsʼą́ą́dóó táláwosh dóó tó łikaní halchinígíí ádajilééh. Mandagíiyagi átʼéego choolʼį́ ałdóʼ.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikááʼgóó dóó Ásáí Dineʼé dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyah bibąąhgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Puffinus lherminieri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Rome 1\nRome got'ı̨į̀ gıts'ǫ̀ aatł'è\n1 Sı̨ Paul aht'e, Zezì-Krı wegha eghàlaehda. Wecheekeèdeè ehłı̨ gha eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wegodıì nezı̨ı̨ dǫ ts'ǫ̀ haehsı̨ gha Nǫ̀htsı̨ sį̀į̀hchì hǫt'e. 2 Įdì whaà ekò Nǫ̀htsı̨ Nı̨htł'è k'e nakwenàoɂǫǫ nadąą̀ gogı̨ı̨de t'à Nǫ̀htsı̨ sìı godı nezı̨ı̨ dǫ ts'ǫ̀ ade ha hadı ı̨lè. 3-4 Eyı godı nezı̨ı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ Weza weghǫ hǫt'e. Ededı̨ sìı dıı nèk'e k'àowocho Davıd wets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ hǫt'e, hanìkò ełaı̨wo gots'ǫ naìdà t'à Įnì Degaı wedahxà Nǫ̀htsı̨ Weza hǫt'e wek'èts'eezǫǫ̀ agǫ̀ǫ̀là. Eyı sìı Zezì-Krı gots'ǫ̀ K'àowo hǫt'e. 5 Gots'ǫ̀ K'àowo sets'ǫ̀ sǫnıwǫ t'à wecheekeèdeè ehłı̨ ha sį̀į̀hchì. Eyıt'à wedahxà dıı nèk'e hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ dǫ eyıì-le xàɂaa Nǫ̀htsı̨ gıgha ehkw'ı-ahodı xè gık'èı̨t'e ha gıkayahtı ha hǫt'e. 6 Dǫ Zezì-Krı xè agı̨ı̨t'e gha gıkayaetıı sìı naxı̨ sı gıta dahkw'e hǫt'e.\n7 Naxı̨ kǫ̀godeè Rome nàahdèe sìı naxıts'ǫ̀ eehtł'è aht'ı̨. Nǫ̀htsı̨ naxıghǫneètǫ eyıts'ǫ wets'ǫ dǫ degaı aahłı̨ gha naxıkayaetı hǫt'e. Nǫ̀htsı̨-Gotà eyıts'ǫ Zezì-Krı naxıxè sǫgı̨ı̨wǫ welè, eyıts'ǫ naxıxè sìghà hòɂǫ agııle.\nPaul kǫ̀godeè Rome naetła ha nıwǫ\n8 T'akwełǫ̀ǫ̀ dıı haehsı̨ ha dehwhǫ: dıı nèk'e dǫ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ dǫ naxıgha ehkw'ı-ahodı ghǫ gogede t'à Zezì-Krı wedahxà naxıgha Senǫ̀htsı̨ masì weehwhǫ hǫt'e. 9 T'aats'ǫǫ̀ naxıgha yahtı Nǫ̀htsı̨ yek'èezǫ hǫt'e. Sedzeè t'à Nǫ̀htsı̨ wegha hòtł'ò eghàlaehda, eyıts'ǫ Weza wegodıì nezı̨ı̨ t'à dǫ hoghàgeehtǫ. 10 Naxıts'ǫ̀ ahde gha sìı k'ǫǫ̀t'a Nǫ̀htsı̨ segha hòɂǫǫ̀ ayele ha, eyı gha yahtı.\n11 Sıì naxeehɂį̀ ha dehwhǫ dìì. Naxıts'ǫ̀ nèehtła-ı̨dè, Yedàyeh Nezı̨ı̨ wets'ǫ t'asìı naxıghàehɂà ha, eyı wet'à nàahtsoò aahde ha. 12 Hanì-ı̨dè ełèht'eè gogha ehkw'ı-ahodı t'à ełınì nàtsoò ats'ele ha hǫt'e. 13 Sèot'ı̨ı̨, goı̨tłǫǫ̀ naxıts'ǫ̀ kǫ̀taèhtła ha dehwhǫ ı̨lè, hanìkò dıì ts'ǫ̀ segha wek'ę̀ę̀ hòı̨ɂà-le wek'èahsǫ ha dehwhǫ. Dǫ Israel got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e-le sìı gıta dànì eghàlaıdà lanì naxıta eghàlaehda ha dehwhǫ, hanì-ı̨dè Zezì gha naxınì nàtsoò anaxehłe ha.\n14 Greece got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e eyıts'ǫ Greece got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e-le sìı į̀łah gıts'àhtła ha hǫt'e. Dǫ Nǫ̀htsı̨ k'ègeezǫ-le eyıts'ǫ dǫ Nǫ̀htsı̨ k'ègeezǫǫ ehk'ę̀ę̀ hoghàgeehtǫ ha hǫt'e. 15 Eyı ts'ıhɂǫ̀ naxı̨ kǫ̀ta Rome nàahdèe sìı sıì naxıts'àhtła ha dehwhǫ, Nǫ̀htsı̨ wegodıì nezı̨ı̨ t'à naxıts'ǫ̀ gohde ha dehwhǫ.\n16 Eyı godı nezı̨ı̨ sìı weghǫ į̀į̀zhaehłı̨ nıìle, Nǫ̀htsı̨ wenàowoò nàtso hǫt'e. Wet'à dǫ hazǫǫ̀ gıgha ehkw'ı-ahodıı sìı edaxàgole ha hǫt'e. Eyı godı nezı̨ı̨ sìı Israel got'ı̨į̀ t'akwełǫ̀ǫ̀ gıts'ǫ̀ ajà, eyıts'ǫ dǫ eyıì-le xàɂaa ededı̨ sı gıts'ǫ̀ ajà hǫt'e. 17 Eyı godı nezı̨ı̨ wet'à dànì Nǫ̀htsı̨ ehkw'ı agohɂį̀ı̨ sìı wek'èts'eezǫǫ̀ ats'et'į̀ hǫt'e. Dǫ Nǫ̀htsı̨ gıgha ehkw'ı-ahodıı zǫ t'à ehkw'ı aget'į̀ hǫt'e. Dıı hanì dek'eèhtł'è t'à: “Dǫ ehkw'ı agììdlàa sìı gıgha ehkw'ı-ahodı t'à welǫ whìle ts'ǫ̀ geeda ha hǫt'e,” dek'eèhtł'è.\nNǫ̀htsı̨ dıı nèk'e dǫ ts'ǫ̀ wek'èch'a\n18 Nǫ̀htsı̨, amìı yek'èch'a eghàlaedaa sìı yesınìyaehtı ha yak'e gots'ǫ wek'èedzǫǫ̀ ayį̀į̀là hǫt'e. Dǫ hołı̨ı̨ hogehtsı̨ ts'ıhɂǫ̀ Nǫ̀htsı̨ wek'èch'a t'à, hołı̨ı̨ k'èxa nàgoehkwa ha. Dǫ gınàowołı̨ı̨ t'à nàowo ehkw'ıı k'èch'a eghàlageeda. 19 Nǫ̀htsı̨ weghǫ ayìı k'èhots'eezǫ ha sìı nàhotì-le gınıedì ha dìì-le hǫt'e, Nǫ̀htsı̨ nàhotì-le gınıedì ha agǫ̀ǫ̀là ne t'à. 20 Nǫ̀htsı̨ dǫ ts'ǫ̀ wègaat'ı̨-le kò, t'asìı wegha dìì-le elı̨ı̨ eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ elı̨ı̨ sìı dıı nèè hòèlı̨ gots'ǫ dǫ gınıedì hǫt'e. T'asìı hazǫǫ̀ whehtsı̨ gıghàeda weghàà welǫ whìle ts'ǫ̀ t'asìı wegha dìì-le elı̨ı̨ sìı deghàà gınıedì hǫt'e. Eyıt'à “Wek'èts'eezǫ nıìle,” gedı ha dìì.\n21 Nǫ̀htsı̨ k'èhogeezǫ kò gıghàsǫedı-le eyıts'ǫ masì gı̨ı̨hwhǫ-le. Gogı̨ı̨zǫ-le k'ę̀ę̀ nànıgedè agejà, eyıts'ǫ gıdzeè yìı togoòtł'òo lagǫ̀ht'e. 22 Gots'ı̨ı̨zǫ edegeewǫ kò gogı̨ı̨zǫ-le agejà. 23 Nǫ̀htsı̨ welǫ whìle ts'ǫ̀ enıìyah deè elı̨ı̨ sìı ts'ǫ̀ yagehtı-le agejà. Ededı̨ t'asìı gèhtsı̨ı̨ sìı ts'ǫ̀ yagehtıì agejà. Dǫ k'ę̀ę̀ wègaat'ı̨ lanıı, yat'a k'edèe lanıı, gòocho lanıı, eyıts'ǫ tıts'aàdìı hòèlı̨ı̨ lanıı ts'ǫ̀ yagehtıì agejà.\n24 Eyıt'à Nǫ̀htsı̨ sìı goghàèhdı, whatsǫǫ̀ edınìłı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geeda ts'ǫ̀ geèlı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là. Eyıt'à hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedè t'à edezhį̀į̀ tsį̀gehwhı. 25 Nǫ̀htsı̨ wenàowoò ehkw'ıı sìı nàowołı̨ı̨ xè ehdagı̨ı̨wa, t'asìı hòèlı̨ ts'ǫ̀ yagehtı xè gıgha eghàlaeda. Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ yagehtı-le xè gıgha eghàlaeda-le. Hanìkò Nǫ̀htsı̨ sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ weghàsǫedı ha hǫt'e. Amen.\n26 Haget'ı̨ ts'ıhɂǫ̀ Nǫ̀htsı̨ goghàèhdı, nàowołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełeghageewı ts'ǫ̀ geèlı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là. Ts'èko kò ededǫǫ̀ xè aget'ı̨-le agejà, ts'èko et'ıì ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨. 27 Eyı xèht'eè dǫzhìı edets'èkeè xè aget'ı̨-le agejà, dǫzhìı et'ıì ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨. Dǫzhìı hanì ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨ k'èxa dıì dagı̨ı̨ɂa hǫt'e.\n28 Eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wek'èts'eezǫǫ xè wek'èats'ı̨ı̨t'ee sìı gıgha wet'àaɂà-le t'à, Nǫ̀htsı̨ sìı gınàowołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geeda ts'ǫ̀ geèlı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là, eyıts'ǫ t'asìı dǫ gha wets'àet'ǫǫ sìı gıghàlaeda t'à goghàèhdı. 29 T'asìı hazǫǫ̀ wejıı zǫ gı̨ı̨wǫǫ̀ agejà. Sıì egedì-le agejà eyıts'ǫ sıì gınìłı̨ı̨. Sıì ts'ohogeedı, ełaàłegede, ełets'ǫ̀ nàyagehtı, ełeghǫyageeɂà, eyıts'ǫ hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ k'ehogeɂa. Ełeghǫ nezı̨į̀ gogede-le, 30 ełıızì jıı gehtsı̨, Nǫ̀htsı̨ dzagı̨ı̨hwhǫ, ełek'adagedè, xàhogedì xè edeghǫ xàdahogedì; hołı̨ı̨ hogehtsı̨ gha nàowo ładı̨ı̨ gehtsı̨; edemǫ eyıts'ǫ edetà k'èagı̨ı̨t'e-le; 31 gogı̨ı̨zǫ-le, edeyatıì k'ègedì-le, dǫ ts'ǫ̀ gıdzeè gǫ̀hłı̨-le, eyıts'ǫ sıì gınàhòǫht'è. 32 Nǫ̀htsı̨ wenàowoò ehkw'ıı k'ę̀ę̀ ha nı̨dè dǫ hanì geedaa sìı ełaàgııde ha hǫt'e. Eyı nàowo k'ègeezǫ kò ı̨łaà hanì eghàlageeda, eyıts'ǫ dǫ hanì hołı̨ı̨ hogehtsı̨ı̨ sìı ghǫ sìghà agedı.


Teełtah chʼał bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah chʼał bitéél łitsooígíí\nTeełtah chʼał bitéél łitsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperolius riggenbachi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh, baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhił dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitso; binááʼ éí ntsaa.\nTeełtah chʼał bitéél łitsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Lókʼaatah noołnahii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah noołnahii yishtłizhígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rallus crepitans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bikʼiiz éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí nineez; bijáád éí nineez ałdóʼ.\nLókʼaatah noołnahii yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí deilghał ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heloderma horridum" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 20–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí éí tsídii biyęęzhii dóó naʼashǫ́ʼii biyęęzhii yiyą́.


Zhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus rhipidurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nZhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Nahɂı̨h gha gok’ę́ts’andıh: Góhdlı Ndéh gok’ę́zhıı gogha Ehtth’ıahtı ts’andı ghagı̨́t’é\nEghálaeda gų́lı̨ agodandéh\nEhtth’ıahtı eghálagenda k’é\nNdéh k’eh dene gotah nagogethe\nǪ Dene gogha łatahtı\nAhsı́ı azhǫ nezų gots’ęh\nAzhǫ Góhdlı Ndéh k’éh nezų edęghǫh ts’ıhndıh ts’ęhk’éh gogháonetǫ́, azhǫ etth’ıahtı gots’ąts’ı̨́ndı, gogha chu łatáts’ęhtı, gots’ęh ehtth’ıahtı zhu chu gogháts’ı̨́la.\nNáhɂı̨ ghá gonadah sęęgots’ı̨la\nDáóndı́h t’ah dechı̨tah ts’ęh k’eh nezu keots’ę́dıhah ,ezhı́ı la athee ts’ę́ ehtth’ıahtı nahéh tah agejáa sı́ı, edędıgha azhǫ keogedı́hah ghá goɂǫ. Dáóndı́h t’ah dechı̨tah nats’ę́déh ts’ęh k’eh, dene kehlı̨ ehtth’ıahtı gots’agendı zǫh. Ǫhk’ea kıı ekuht’ıh gha eghalaęda goghǫt’ah, daa la, gonathee k’ıojıhgı̨́hthe, godı̨ ts’ę́ aget’ı̨́ sı́ı gonathee segogehɂı̨, , gogha łatahgéhtı, gogha nagezéh,gogha mı́h agéhɂı̨h, gogha tse agéhɂı̨ gots’ęh gogha mekagehtéh chu.\nAzhı́ı t’ah daget’ı̨ sı́ı sęę nezų keogedı́hshǫ gha goɂǫ. Dáóndı́h t’ah gots’ę́ndıh chu. Amı́ı ehtth’ıahtı kı́ı duhndę ndéh ts’ęh ǫt’é le sı́ı, nezų gok’ę́gendıh gha goɂǫ, kǫ́t’ı̨ kǫ́ duhndę góhdlı ndéh ts’ę́ aget’ı̨ enıdé, dáóndı́h t’ah nezų edęk’ę́ts’endıh keogedı́hshǫ gha goɂǫ.\nPeter Ross gha, ehtth’ıahtı ts’ándı goghǫ gųndé\nNdéh k’eh azhǫ gotah k’éogehthe\nGodı̨ kǫ́tah ahsı́ı t’ah eghálagenda , atł’aa amı́ı łuecho kaa nazéh, amı́ı ehdzóo agéhɂı̨, gots’ęh godı̨ ndéh zhıh eghálagenda, ekuhzhęę gha, azhǫ kǫ́tah ehtth’ıahtı godı̨ eghálagenda gots’ęh godı̨ ndéh k’éh azhǫ ahsı́ı kaa hono ɂǫ́ǫ́ ǫkı lı̨ı̨ gha ahsı́ı ghǫh guhndıh ts’éh k’éh sęę gogı̨́la. Ekǫ́ Fort Constantine (dı̨ı̨ hono dechı̨, YT) gots’ęh tucho Harbour (Kimmirut, NU), gots’ęh ųdaa ts’ę́ Ellesmere ndu ts’ę́ chu ahsı́ı nı̨agele. Dúh dzene ts’ę́ k’ála ekuhzhę́ę́ eghálagenda gha gı̨́t’é.\nǪhk’éa ndéh k’eh ats’ę́tıle, ekuhzhęę gha, ehtth’ıahtı nıdhąą nǫgethe, azhǫ la ndéh taı lı̨̨ı̨ teh nǫgethe. Dúh Nunavut gondéh la, ųndęę 1999 godhęh ts’ę́ Góhdlıı Ndéh aı̨t’é ǫt’é.\nGodı̨ eghálagenda k’ę́ goı̨́tł’éhchu\nKǫ́tah ts’ę́ xaye ehnaa nagogedehthe\nAmı́ı nıdhaa tłı̨ mehchıé t’aget’ı̨ gots’ęh gogha godęzhıı, ezhı́ı la ehtth’ıahtı ts’ándı gots’ęh kǫ́tah ts’ęh dene chu azhǫ gots’ągı̨́ndı ǫt’é.Tłı̨ t’ah ehnaa nagogedéhthe, ezhı́ı mets’ęhɂǫ Góhdlı Ndéh, Ndéh ts’ę́ k’aodhe kéhonıdhe. Zhah lǫ dúye gots’ęh góhdlı chu, kaǫndıh kǫ́ ehtth’ıahtı ts’ándı azhǫ́ kǫ́tah ts’ę́ edı̨htł’éh gots’ęh gondı edı̨htł’éh chu gotah nagı̨́le, gots’ęh amı́ı dechı̨tah nagedéh sı́ı azhǫ gots’ogéhthe.\nKı́ı łaǫ tłı̨ t’ah ageąt’ı̨́ le. Ǫhk’ęa tłı̨ goch’á ejı́hodehthı enıdé, godzaa ų̨dee at’I gots’ęh ehtth’ıahtı tłı̨ mehchı́e keh kagedękeh. Kaa ǫhk’ęa kagot’ı̨ ǫt’é. Kaǫndıh kǫ́ hı́h ahsı́ı keogedı́hah.\nAlbert Elias meɂeh Moses Raddı la, ehtth’ıahtı ts’ándı ı̨le ǫt’é, ezhı́ı t’ah deɂeh dadı̨hke.\nDáóndı́h t’ah tłı̨ keats’ę́ndıh kaa mǫts’edıhshǫ ǫt’é\nDúhndę ndéh ts’ęh dene kehłı̨ tłı̨ t’ah ageąt’ı̨́ , atł’aa zhah mehchı́e tazhę̨h godhéh ts’ę́ ą́ą́ ageąt’ı̨́. Xaye tanet’é tłı̨ nezų mek’ę́ts’endıh ǫt’é. Xaye enıdé etthę́ gots’ęh łue gogha géhcheh, kaǫndıh ghá goghagedęndıh.\nGonathee ek’ę́lu sęgots’ı̨́la\nEghálaęda nechá goghǫt’o la, ehtth’ıahtı ts’ándı xah t’ah, zhah lǫ tah gonathee tłı̨ gha ek’ę́lu gehtsı̨, megháádé amı́ı gok’eh gogeąhtheh gogha godęzhıı le ghą ą́ą́ get’ı̨́.\nKaa ndéh ghǫhts’edıhshǫ\nGodı̨ dene kehlı̨ ahnıh ek’ę́lu zhanıą kéh agęat’ı̨́ sı́ı, ehtth’ıahtı ts’ándı-ke, tłı̨ t’ah ek’ę́lu k’ę́ę́ agęat’ı̨́. Godı̨ aguht’é kaa ehtth’ıahtı ts’ándı keogedıhshǫ, gots’ęh zhaat’ą́ą́ ts’ęh k’eh chu keogedıhshǫ, godı̨ ndéh kı́ı nezų keǫgedıhshǫ le tah k’ę́ogıhthe, gots’ęh dáóndı́h t’ah ndéh k’eh nats’edéh chu keǫgedıhshǫ. Dene k’ę́ę́ dáóndı́h t’ah ndéh k’eh nats’ı̨́ndę.\nDog Sledding Objects\nĮ́mbéh azhǫ gotah ats’et’ı̨́\nDeh gots’ęh tucho k’eh godı̨ dene nagedéh sı́ı, ı̨́mbéh mets’ęhɂǫ azhǫ dene łéadeh. Godı̨ tu tah elá ı́le enıdé łuecho elá t’ah ı́le enıdé, ts’u nımbáa elá t’ah, ı̨́mbéh ehtth’ıahtı ts’ándı łaǫndıh ehtth’ıahtı gohéh tu k’eh ehnáá naget’oh.\nEkuh ehtth’ıahtı edúhndę Góhdlı Ndéh gotah agejáa, kı́ı́ dene zhatıe keogedıhshǫ le.\nDene łatahtı la, ehtth’ıahtı gohéh eghálagenda t’ah kehogenı́hthe gots’ęh kǫ́tah chu gohéh eghálagenda gots’ęh godı̨ ndéh k’eh aget’ı̨́ chu, gohéh eghálagenda. Ehtth’ıahtı ts’ándı łǫ gedet’é gots’ęh łatahtı chu, azhǫ mǫ́lasǫłı́é gots’ęh molá k’é gogendeh keogedıhɂǫ.\nSęę la go-eɂą ılé enıdé ahsaa got’ı̨h gots’ęh k’eh, edı̨ dene zhatıe gots’ęh gots’ę́ndéh ts’ęh k’eh azhǫ ehtth’ıahtı zhęę k’ę́ę́ eghálagı̨déh ghágı̨́t’é.\nSemǫ la Gwich’in gok’eh gondéh ǫt’é ı̨le ... kǫ́tah ts’ęh dene ehtth’ıahtı ahsaa goduhsı́ genıdhę gots’ęh kı́ı duyé ehtth’ı̨́ kagogendéh enıdé, łaǫndıh setá gots’ęh semǫ gots’ogogéhthe. Goghá gots’ę́ k’aodhe ı̨le enıdé zhęę k’eh theda goghá gots’ę́ gogendéh,atł’aa goghá łatahgetı tah. Azhǫ kǫ́tah ts’ęh dene kaǫndı́h k’ę́ goghá nezų ( atł’aa mot’ıe ghǫh ghágedı̨ ) kaǫndı́h enıdé kı́ı ehtth’ıahtı ts’ę́ ehtth’ı̨́ aget’ı̨ le.\nEdı̨ la, Louise Reindeer, detá ghǫh goı̨́ndę, metá Johnny Reindeer la ehtth’ıahtı ts’ándı ı̨lé ǫt’é\nDene k’ę́ę́, azhı́ı Ehtth’ıahtı ts’ándı ehts’ę́dı sǫǫndı́ ?\nMet’ah dechı̨tah nezų edęk’ę́ts’endıh\nEhtth’ıahtı ndéh k’eh age’tı̨́ t’ah , got’é thekǫ́ gots’ęh nezų kaǫndıh zhęęt’ah gogendıh gha, azhǫ gogha géhtsı̨. Golǫ-dhéh gots’ęh medı́h dhéh, Nogha dhéh, gots’ęh łuecho-dhéh, ahsı́ı kaǫndıh t’ah ts’élı́ sęę nezų gogha ahsı́ı zhagı́htsı̨. Dáóndı́h t’ah tłı̨ gha ts’e ch’á kadęa gots’ęh tłı̨ gha xaye goke gots’ęh tłı̨ met’ah nats’ę́nehthah gots’ęh tłı̨ tł’uh chu gogha zhagı́htsı̨.\nAmá ehtth’ıahtı gogha enakeɂe thehtsı̨. Dúhdzene ehtth’ıahtı gotł’ááɂe ghanda enıdé, męnak’ǫ́ detthoı denı́tł’e gots’ęh sı́ı detthoı meghąı̨́nda ? Semǫ la zhéhtsı̨ ǫt’é. Tsą-dhéh jıh, jıh tł’uh, enakeke gots’ęh ts’ekızhaa, azhǫ amá ehtth’ıahtı gogha théhtsı̨ ǫt’é. Nı̨dhąą naǫgéhthe gha t’ah ,azhǫ gogha let’éh zhaı̨téh. Ehddháa gots’ęh etthę́go chu k’éogı̨́leh gha, azhǫ gogha sezheɂı̨.\nMabel Brown la, demǫ Mary Kendi ghǫh gųndé


Chʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemisus marmoratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin dóó dijool; bitéél éí dinilgai.\nChʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Zahalániiłkizhígíí - Wikiibíídiiya\nZahalániiłkizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oreoscoptes montanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai dóó łizhingo łikizh; bidaaʼ éí łizhin.\nZahalániiłkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé dóó chʼil binááʼ deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał ałdóʼ.


(saad "Tsisnaajiní" hasínítą́ą́ʼ)\nDinétah hoolyéhígíí dį́įʼgo dził siniilígíí (Sisnaajiní, Tsoodził, Dookʼoʼoosłííd, dóó Dibé Nitsaa) bee hoodzo.\nSisnaajiní éí 14,345 adeisʼeez (4,372 m) aniiłtso bineelʼą́ą́hgoʼ (deigoʼ). Dibé Nitsaa Hahoodzo éí dził siʼą́. Sisnaajiní éí 37°34′38″N 105°29′7″W-di siʼą́. Sisnaajiní éí binaagóó sis łizhingo náztʼiʼ nahalingo biniinaa áhóósyeʼ. Dził bílátahdi yas bee łigaigo ałnííʼ gónaa éí tsin dóó chʼil bee hodiłhilgo biniinaa binaagóó ahééjíjin nahalin. Éí shíí nízaadééʼ jizíigo jiníłʼíigo ákótʼé. Diné yaa dahalniʼgo éí díí dził ałtah ánááʼniiłgo siʼá. Sisnaajiní éi bilagáanakʼehjígo Sierra Blanca wolyé. Dibé Ntsaa hahoodzooígíí biyiʼjí siʼá. Kótʼéego éí Sisnaajiní tʼáá áłtsʼíísígo baa hóoneʼ dooleeł.\nSisnaajiní · Tsoodził · Dookʼoʼoosłííd · Dibé Nitsaa


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius cristatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binákʼee éí halzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád dóó binághah éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał yázhí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał yázhí bizééʼ halzhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Allobates femoralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí łibáago yishtłizh; bizábąąh éí łigai; bizééʼ éí halzhin; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał yázhí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼiltaalkʼę́hé bidaaʼ deekíní - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalkʼę́hé bidaaʼ deekíní\nChʼiltaalkʼę́hé bidaaʼ deekíní éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Helicolestes hamatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitseeʼ éí diłhił; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitsxo dóó kʼíjíjin.\nChʼiltaalkʼę́hé bidaaʼ deekíní éí tąądee naagháhii dóó chʼosh bikágí ntłʼizí deiyą́.


Dziłtah chį́į́h naatsʼǫǫdí - Wikiibíídiiya\nDziłtah chį́į́h naatsʼǫǫdí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tapirus pinchaque" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 5–6di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dóó dinilzhin; bizábąąh éí łigai łeh. Biyáázh éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z (bisóodi ałchiní biyáázh nahalingo).\nDziłtah chį́į́h naatsʼǫǫdí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.


Tsiitsʼiintání - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ choozhghálii dóó bikʼéí\nTsiitsʼiintání binághah yishtłizhígíí\nTsiitsʼiintání bitłʼaakááʼ diniltsooígíí\nTsiitsʼiintání bitseeʼ łizhinígíí\nTsiitsʼiintání bitéél halchíʼígíí\nTsiitsʼiintání éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephalinae" deiłníigo deiyózhí. Tsiitsʼiintání éí 65 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–7di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łizhin.\nTsiitsʼiintání éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Naałʼaashiitsoh ditłʼooí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nNaałʼaashiitsoh ditłʼooí dinilbáhígíí\nNaałʼaashiitsoh ditłʼooí dinilbáhígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphonopelma chalcodes" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Kégiizhí Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ahééháshį́įhdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís dinilbá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Góogii bidaaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nGóogii bidaaʼ łichíʼígíí\nGóogii bidaaʼ łichíʼígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaenicophaeus javanicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–16.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łichííʼ.\nGóogii bidaaʼ łichíʼígíí éí chʼosh ditłʼooí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; łahda tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.


Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naʼatłʼoʼii - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naʼatłʼoʼii\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naʼatłʼoʼii éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thelotornis capensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bibid dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai.\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naʼatłʼoʼii éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí yilghał.


Tsinhaatʼaʼiichilí bítááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsinhaatʼaʼiichilí bítááʼ łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Atsáłbáí dóó bikʼéí Tsinhaatʼaʼiichilí\nTsinhaatʼaʼiichilí bítááʼ łigaaígíí éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microhierax latifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bítááʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilbá.\nTsinhaatʼaʼiichilí bítááʼ łigaaígíí éí chʼosh (tániilʼáí da, nahachagii da, tséʼédǫ́ʼii da) haalzheehgo naatʼá.


Naaʼahóóhaiłbáhí bizééʼ łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhaiłbáhí bizééʼ łikizhígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arborophila chloropus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís yihstłizhgo łibá; bizééʼ éí łitsxo dóó łizhingo łikizh. Bitsʼíís éí 0.8–1.2 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí bizééʼ łikizhígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Naʼashǫ́ʼiitsoh bitéél halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼiitsoh bitéél halzhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Tééhnii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenosaura melanosterna" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 20–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí halzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.\nNaʼashǫ́ʼiitsoh bitéél halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Chʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitsiitʼáád halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitsiitʼáád halbáhígíí\nChʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitsiitʼáád halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi dóó Tółáníinii Bikéyahdi dóó Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elaenia cristata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí halbá; bitsiitʼáád éí halbáa łeh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiyíítʼogii dibéłchíʼí bitsiitʼáád halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii diłhił dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nchʼagii diłhił dóó łigaaígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii diłhił dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lamprotornis fischeri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitéél dóó binághah dóó bitseeʼ éí diłhiłgo dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii diłhił dóó łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dichʼízhii - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dichʼízhii éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Moloch horridus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naʼashǫ́ʼii "Moloch"-jí atah yisdzoh.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dichʼízhii éí wóláchííʼ yildeeł.


Azis ííłʼíní bitéél diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nAzis ííłʼíní bitéél diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthoscopus minutus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí diniltso; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nAzis ííłʼíní bitéél diniltsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh ałʼąą átʼéego yildeeł.


Aniłtʼánii (tʼááłaʼajínígoʼígíí) - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí aniłtʼánii (tʼááłaʼajínígoʼígíí) yaa halneʼ dooleeł. Aniłtʼánii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nAniłtʼánii tʼááłaʼajínígo tʼéiyá dahinánígíí/ndaatʼaʼígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 2,500go daatsʼí ałʼąą ádaatʼé, áádóó éí tániilʼáí dayikahjįʼ atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí éí "Ephemeroptera" deiłníigo dayózhí.\nDahináanii → Naaldeehii→ Bíígháán Ádaadinígíí→ Chʼosh bijáád dahólónígíí→ Chʼosh bijáád hastání→ Chʼosh bitʼaʼ dahólónígíí ↓\nDíí aniłtʼánii éí doo bitʼaʼ yiisdis da; bitsʼíís éí 4–40 millimeters áníłnéez łeh. Nááná éí bitseeʼ naakigo hólǫ́.\nChʼosh nádleehígíí (Holometabola)\nDíí naaltsoos 4 Níłchʼitsʼósí 2017 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Ńdíshchíitah tsin ditʼinii - Wikiibíídiiya\nŃdíshchíitah tsin ditʼinii\nŃdíshchíitah tsin ditʼinii éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urocitellus armatus" deiłníigo dayózhí ("Spermophilus armatus" deiłníí ńtʼę́ę́ʼ).\nDíí hazéí éí 9–12di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nŃdíshchíitah tsin ditʼinii éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh; dzidzé dóó chʼil bikétłʼóól éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Téél halbáhí binákʼee łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí binákʼee łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus nudigenis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí halbá; binákʼee dóó bidaaʼ éí łitso.\nTéél halbáhí binákʼee łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łeeyiʼ tłʼiish bikágí yilzhólígíí - Wikiibíídiiya\nŁeeyiʼ tłʼiish bikágí yilzhólígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Virginia valeriae" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tłʼiish "Virginia"-jí atah yisdzoh.\nDíí tłʼiish éí 7–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nŁeeyiʼ tłʼiish bikágí yilzhólígíí éí tąądee naagháhii dóó łeeyiʼ chʼosh yilghał.


Hasbídítsoh ałchozhí bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídítsoh ałchozhí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ducula forsteni" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 17–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitsiiʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin.\nHasbídítsoh ałchozhí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Gólízhii Danilínígíí - Wikiibíídiiya\n(saad "Gólízhii" hasínítą́ą́ʼ)\nGólízhii dóó nahashchʼidí niłchxonígíí éí naaldloodshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah daasdzo, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi naakitsʼáadah ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mephitidae" deiłníigo deiyózhí.\nGólízhii danilínígíí éí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi dahólǫ́; nahashchʼidí niłchxonígíí éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łání dóó Kéyah Dańlíinii bikáaʼgi hólǫ́.\nDíí naaldlooshii éí abínígo dóó hííłchʼįʼgo tʼéiyá naakai; jį́įgo dóó tłʼéeʼgo éí baʼáán yiyiʼ daʼałhosh.\nGólízhii éí dlǫ́ʼii nahalin; bitsʼíís éí 16–37di asdzoh[?] áníłnééz dóó 1–18 dahidídloʼ áníłdáás, áádóó éí łizhin dóó łigaigo ndaashchʼąąʼ łeh (łaʼ éí dibéłchíʼí ałdóʼ); łaʼ éí daalkizh, náánáłaʼ éí danéedǫ́ǫ́z.\nGólízhii éí daʼałchozh dóó daʼalghałgo naakai: chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tłʼiish dóó tsxilghááh dóó tsídii biyęęzhii deilghał. Nááná éí tłʼoh dóó chʼil bikétłʼóól deiłchozh; neeshchʼííʼ deildeeł ałdóʼ.


Yaadaałgaii łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nYaadaałgaii łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ramphocelus bresilius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił dóó łigai.\nYaadaałgaii łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tsídii disxǫsí bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii disxǫsí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galbula cyanescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitéél éí dootłʼizhiigo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí nineez dóó áłtsʼóózí.\nTsídii disxǫsí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí chʼosh haalzheehgo naatʼá.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laudakia nupta" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Nákʼeeshzhiin daachʼį́dí bizééʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeeshzhiin daachʼį́dí bizééʼ łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Loxigilla violacea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitsxo; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.\nNákʼeeshzhiin daachʼį́dí bizééʼ łitsxooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hodíłchʼiltah tsídii bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah tsídii bitsiitʼáád halzhinígíí\nHodíłchʼiltah tsídii bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lioptilus nigricapillus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí diłhiłgo łibá; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí dinilbá.\nHodíłchʼiltah tsídii bitsiitʼáád halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tiníléítsoh bikʼos halkizhígíí - Wikiibíídiiya\nTiníléítsoh bikʼos halkizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus melinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 40–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo yistłʼin; bikʼos éí dinilzhingo halkizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTiníléítsoh bikʼos halkizhígíí éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąstʼą́hí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąstʼą́hí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Triprion petasatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizábąąstʼą́hí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


GENESIS 2, Navajo Bible (NVJOB) | The Bible App\n1Kót'éego yádiłhił áádóó nahasdzáán t'áá át'é ałtso ályaa. 2Áádóó tsosts'id jį́ bich'į' hoolzhishgo Diyin God ałtso nijishnish, índa tsosts'id jį́ azlį́į'go ałtso nijishnishígíí bits'ą́ą́dóó háájoolyį́į́'. 3Áádóó Diyin God éí tsosts'id jínígíí yik'ijisdli'go ats'áidiní'ą́, háálá Diyin God ałtso nijishnishgo bits'ą́ą́dóó éí bijį́ háájoolyį́į́'.\n4Bóhólníihii Diyin God éí yádiłhił índa nahasdzáán áyiilaa bijį́į́dą́ą́' nahasdzáán índa yádiłhił bił niilyáii dahodideezlį́į́'. 5Áko nahasdzáán bikáa'gi ch'il t'ah doo hadanisée da áádóó ch'il daadáanii t'ah doo hadanisée da, háálá Bóhólníihii Diyin God éí nahasdzáán bikáa'gi t'ah doo nahałtingo ííléeh da, índa diné dá'ák'eh yeinít'į́į dooleełígíí t'ah ádin; 6nidi nahasdzáán bits'ą́ą́dóó áhí hááshígishgo ni' t'áá át'é nít'éé' nínéíłtłoh. 7Áko Bóhólníihii Diyin God éí ni' bits'ą́ą́dóó łeezh yee diné áyiilaa áádóó biyol yee háníí' góne' bee iináanii yee ííyolgo diné hwii' sizíinii hinááh silį́į́'.\nKéyah Ííden hoolyéedi dá'ák'eh\n8Áádóó Bóhólníihii Diyin God ha'a'aahjígo Ííden hoolyéedi dá'ák'ehgo áyiilaa, áko diné áyiilaaígíí ákwii niiníłtį́. 9Áádóó ni' bits'ą́ą́dóó áyiilaaígíí éí Bóhólníihii Diyin God éí tsin ał'ąą ádaat'éii yá'át'éehgo daníl'íinii índa yá'át'éehgo bąąhdóó da'adáanii hainííłt'ą́. Éí dá'ák'ehgi iiná tsin ałdó', índa tsin bineest'ą' bits'ą́ą́dóó yá'át'ééhjí áádóó doo yá'át'ééhjí bééhózin dooleełii hainíísą́.\n10Áádóó tooh nílínígíí bee na'niyęęsh doo biniyé Ííden kéyahdóó dá'ák'ehgóó nílį́, áádóó ch'ínílį́įgo dį́į́'góó ałts'ádaazlį́. 11Átséhí góne' tooh nílínígíí Páísan woosye', éí kéyah Hávilah hoolyéhígíí t'áá át'é binázlį́; ákwe'é óola hólǫ́. 12Éí kéyah biyi' óola yá'át'ééh; t'áá ákwe'é tsé bidéliyam índa ániks yolyéhígíí ałdó' hólǫ́. 13Naaki góne' tooh nílínígíí Gáíhan woosye', éí kéyah Iithiyópiya hoolyéhígíí t'áá át'é binázlį́. 14Táá' góne' tooh nílínígíí Hídikel woosye'; éí Asíriya bíighahgóó ha'a'aahjígo ch'ínílį́. Dį́į́' góne' tooh nílínígíí Yufréítiiz woosye'.\n15Áko Bóhólníihii Diyin God éí Ííden kéyahdi dá'ák'ehgi diné bił jiní'áazhgo ákwii nizhníłtį́įgo dá'ák'eh yinaalnish áádóó yaa áhályą́. 16Áko Bóhólníihii Diyin God éí diné ádooníiłgi bee bá nihozhní'ą́ągo ájíní, Tsin naazkaadígíí bineest'ą' t'áá ałtso t'áá ni nínízingo niyą́ą doo, 17nidi tsin bineest'ą' bits'ą́ą́dóó yá'át'ééhjí índa doo yá'át'ééhjí bééhózin dooleełii ts'ídá doo dííyį́įł da, háálá bąąhdóó ííníyą́ą́' bijį́įdi t'áá aaníí dadíítsaał.\n18Áko Bóhólníihii Diyin God ánáádoo'niid, Diné t'áá sáhí naagháago doo bá yá'át'éeh da; t'áá ákónéehee háká análwo' dooleełii há ádeeshłííł. 19Áko Bóhólníihii Diyin God éí naaldeehii áádóó nidaat'a'ii t'áá ałtso ni' bits'ą́ą́dóó łeezh yee áyiilaa, áko haash yit'éego dabízhi' ádaazhdoolííł nízingo Ádam yaa yiizh'eezh, áko hináanii nináneel'ą́ąjį' t'áá bee dajíízhi'ígíí bízhi' daazlį́į́'. 20Áádóó Ádam éí bízhi' ádajiilaii alį́į́' t'áá ałtso áádóó nidaat'a'ii índa nihokáá'góó naaldeehii t'áá ałtso bízhi' hólǫ́ǫgo ájiilaa, nidi Ádam t'áá ákónéehee háká análwo' dooleełii t'ah doo há álnéeh da. 21Áko Bóhólníihii Diyin God éí Ádam yi'iiłhaazh, áko ajiiłhaazhgo hátsą́ą́' ła' hayíítą́ągo hatsį' ałch'į' ánáyiidlaa. 22Áko Bóhólníihii Diyin God éí Ádam bítsą́ą́' hayíítánígíí yee asdzání áyiilaa, áádóó Ádam yich'į' yił ní'áázh. 23Áko Ádam ádííniid, K'ad díí shits'inígíí bits'ą́ą́dóó ts'in áádóó shitsį'ígíí bits'ą́ą́dóó atsį' jílį́, áko asdzání joolyée doo, háálá diné bits'ą́ą́dóó áho'diilyaa. 24Éí bąą diné jílíinii hazhé'é índa hamá bits'ą́ą́' dashdidoogáałgo hwe'asdzą́ą́ t'éiyá bił jiináa doo, áko nizhdilt'é yę́ę ats'íís t'ááłá'í jileeh. 25Áko Ádam índa hwe'asdzą́ą́ bił t'áá ájíłah t'áá jilchí'ígo niji'aash, ákondi doo baa yáznízin da.


Naaʼahóóhai késhgaaní dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhai késhgaaní dibéłchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Tązhii dóó Naaʼahóóhai Ndahalinígíí Naaʼahóóhai késhgaaní\nNaaʼahóóhai késhgaaní dibéłchíʼígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galloperdix bicalcarata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼayaa éí yágo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí halzhin; bitseeʼ éí diłhił.\nNaaʼahóóhai késhgaaní dibéłchíʼígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii yildeeł dóó chʼil bikétʼłóól yiłchozh.


Dahiitį́hii bizééʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii bizééʼ halchíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calypte anna" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibáago dootłʼizh; bitéél éí dinilbá; bizééʼ éí halchííʼ. Baʼáádígíí éí łibá.\nDahiitį́hii bizééʼ halchíʼígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binághah dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binághah dibéłchíʼígíí\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binághah dibéłchíʼígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cercotrichas hartlaubi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí diłhił; binághah éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.\nHodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binághah dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Adahiilínítah chʼał - Wikiibíídiiya\nAdahiilínítah chʼał dinilzhingo łikizhígíí\nAdahiilínítah chʼał dibélchíʼígíí\nAdahiilínítah chʼał yishtłizhígíí\nAdahiilínítah chʼał bílalátah ditánígíí\nAdahiilínítah chʼał yishtłizhgo łikizhígíí\nAdahiilínítah chʼał baa dzólnígíí\n(Tsékʼi chʼał baa dzólnígíí)\nAdahiilínítah chʼał éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops" deiłníigo deiyózhí. Adahiilínítah chʼał éí 60 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo łikizh łeh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nAdahiilínítah chʼał éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Eʼeʼaahdę́ę́ʼ díłdánii - Wikiibíídiiya\nEʼeʼaahdę́ę́ʼ díłdánii éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colinus virginianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí díłdánii éí bitsʼíís łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bitéél likizh dóó bitsiiʼ łizhin dóó łigai; baʼáádígíí éí bitsiiʼ yishtłizh. Bitsʼíís éí 0.5–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nEʼeʼaahdę́ę́ʼ díłdánii éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tábąąh chʼééh digháhii łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼééh digháhii łikizhígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clemmys guttata" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá chʼééh digháhii "Clemmys"-jí atah yisdzoh.\nDíí chʼééh digháhii éí 3–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bitsʼaʼ éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łitsogo łikizh.\nTábąąh chʼééh digháhii łikizhígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Séítah tłʼiishkʼaaʼ - Wikiibíídiiya\nSéítah tłʼiishkʼaaʼ éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psammophis lineolatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 30–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ.\nSéítah tłʼiishkʼaaʼ éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał łeh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ biibii diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ biibii diniltsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ biibii diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus lutescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo diniltso dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitéél éí diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ biibii diniltsooígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.


Chʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó łitsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boophis bottae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.9–1.1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łitsogo naashchʼąąʼ; binághah éí dibéłchíʼíigo yistłʼin; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa dóó łigai.\nChʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsintah zhį́ʼii - Wikiibíídiiya\nTsintah zhį́ʼii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus tasmanicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–21di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binááʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTsintah zhį́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Mąʼii Deinoolinígíí Gólízhii Danilínígíí\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii éí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí dį́į́ʼ ałʼąą átʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Conepatus" deiłníigo deiyózhí.\nDíí naaldlooshii éí tsintahgi dóó tłʼoh naazkaadgi naakai; hodíłchʼilgi dóó ndahóółtseiigóó éí ádaadin. Nááná éí abínígo dóó hííłchʼįʼgo yikááʼ naakai łeh; jį́įgo éí tsékʼi dóó tsin binástáán yiyiʼ daʼałhosh.\nDíí gólízhii éí bíchį́į́h dilkǫǫh dóó tʼáá dinilchííʼ. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí łigai łeh. Łaʼ éí bitsʼíís noodǫ́ǫ́z, náánáłaʼ éí binághah łigai. Nááná éí 2–3di adéesʼeez[?] ádaníłtso; tseebíiʼgo da dahidídloʼ ádaníłdáás.\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii éí chʼosh deildeełgo naakai łeh; łahda naʼashǫ́ʼii dóó tłʼiish deilghał.\nGólízhii dóó Nahashchʼidí niłchxonígíí\nGólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii · Gólízhii binághah dah łigaiígíí · Gólízhii noodǫ́zígíí · Gólízhii yistłʼinígíí


Chʼosh bitsʼaʼígíí bigaan dahólónígíí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼosh bitsʼaʼígíí bigaan dahólónígíí yaa halneʼ dooleeł. Chʼosh bitsʼaʼígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼosh bitsʼaʼígíí bigaan dahólónígíí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; adóó éí tónteel biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachiopoda" deiłníigo dayózhí.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi, tónteel bibąąhgi éélkid\nDíí chʼosh éí chʼosh bitsʼaʼígíí ndahalin, áko ndi éí bigaan tʼááłáʼí hólǫ́. Díí bigaan yee ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ dóó táłtłʼááh łeekáaʼgi naazį́; bitsʼíístsʼiin ádin, áádóó éí łigai dóó łibáago naashchʼąąʼ. Bitsʼaʼ éí łibá dóó dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ, áádóó éí 0.5–4di asdzoh[?] ádaníłtso łeh (ałkʼidą́ą́ʼígíí éí 1di adéesʼeez[?] ádaníłtso ńtʼę́ę́ʼ jiní).


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberiza citrinella" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.\nTsídiiłbáhí naashchʼąąʼí łitsooígíí\nLast edited on 27 Yaʼiishjáástsoh 2021, at 05:44


Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tónteel tsídii bínííʼtsohígíí Tónteel tsídiitsoh\ntónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thalassarche chlororhynchos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 30–32di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin dóó dah dzítso; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Maricopa Dineʼé éí Tó Ntsʼósíkooh dóó Tooh Díkʼǫ́zhí ałhiihdiilį́į́hnidiʼ kédaʼhatʼį́ʼgo daʼbighan nitʼę́ę́h; Yuma bigháádi, aadi ayiisiʼ daʼbikéyah nitʼę́ę́h. 1501–1600 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí nidiiná anaa daʼhazlį́į́hgo biniiná. Díí éí Quechan Dineʼé dóó Dilzéehii nidaʼdibaahgo biniiná Maricopa Dineʼé nidaʼdiiná. Díí éí Naakétłʼáhí bikéyahjigo. 1840’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Tahoniigááh dóó adooléʼeʼ nidasnį́į́hgo Maricopa Dineʼé anéélʼą́ą́hígíí yááʼadineesʼąąhdi. Áádóó éí biniiná Naakétłʼáhí Dineʼé yił ałhaʼdeetʼaah áádóó chooʼdaʼholį́į́hgo haʼhoolzhiizh. 1857 biyihah yę́ędą́ą́ʼ anaa naʼdaʼhazlį́į́hgo Naakétłʼáhí Dineʼé dóó Maricopa Dineʼé, Dilzéehii dóó Quechan Dineʼé yiikʼéh daʼdéísdlį́į́h; díí éí Maricopa Wells hoolyéedi nidaʼhíínéísdon.\nMaricopa Dineʼé bizaad[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]


Tseetłʼooí bizaʼazis hólóní - Wikiibíídiiya\nTseetłʼooí bizaʼazis hólóní éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phascogale calura" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí łizhin dóó ditłʼo.\nTseetłʼooí bizaʼazis hólóní éí naʼashjéʼii dóó jááłánii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł łeh.


Shash Bitoʼ Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nShash Bitoʼ Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nShash Bitoʼ Nílį́įdi\nTʼiishchíitah Shash Bitoʼ Nílį́ Tsineheeshjíʼí\n37°18′26″ NHK dóó 120°28′36″ EʼE-gi bił hazʼą́\nShash Bitoʼ Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1896 yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Ahééháshį́į́h Hahoodzo biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2018góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 126,793 bílaʼashdlaʼii Shash Bitoʼ Nílį́į́dę́ę́ʼ Tsineheeshjíʼígóó dóó Tʼiishchíitahgóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nShash Bitoʼ Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Chéchʼiltah ayáásh - Wikiibíídiiya\nChéchʼiltah ayáásh éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chamaea fasciata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá.\nChéchʼiltah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\ntsékʼi naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podarcis erhardii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin łeh; bizééʼ éí łigai łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Séítahgi chʼosh bitsʼaʼí - Wikiibíídiiya\nSéítahgi chʼosh bitsʼaʼí\nSéítahgi chʼosh bitsʼaʼí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mactridae" deiłníigo deiyózhí. Séítahgi chʼosh bitsʼaʼí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí bitsʼaʼ nímaz dóó áłtʼą́ą́ʼí dóó heetsʼóóz. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Tsídii dinoodí bítááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dinoodí bítááʼ łigaaígíí\nTsídii dinoodí bítááʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Purnella albifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí diłhiłgo kʼídzítso; bítááʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsídii dinoodí bítááʼ łigaaígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dahtsʼaaʼ bidzidzé yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDahtsʼaaʼ bidzidzé yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Dáádziilii dóó bikʼéí Dahtsʼaaʼ bidzidzé deiłchozhii\nDahtsʼaaʼ bidzidzé yiłchozhii\nDahtsʼaaʼ bidzidzé yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iodopleura isabellae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ dóó bináyaah éí łigai; bikąʼígíí éí bitʼayaa tsédídéehgo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nDahtsʼaaʼ bidzidzé yiłchozhii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał azhééʼ bitʼohígíí - Wikiibíídiiya\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał azhééʼ bitʼohígíí\ntábąąh chʼał azhééʼ bitʼohígíí\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał azhééʼ bitʼohígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Physalaemus crombriei" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nKintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼał azhééʼ bitʼohígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼosh yiyiitsahí diłhiłgo tsédídéhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh yiyiitsahí diłhiłgo tsédídéhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cochoa purpurea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí tsédídéehgo dóó diłhiłgo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí yágo dootłʼizh; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh dóó kʼíjíjin; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼosh yiyiitsahí diłhiłgo tsédídéhígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh ditłʼooí diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh ditłʼooí diniltsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Naʼashjéʼii dóó Naałʼaashii Naałʼaashii Naałʼaashii íiyisígíí Naałʼaashiitsoh Naałʼaashiitsoh ditłʼooígíí\nnaałʼaashiitsoh ditłʼooí diniltsooígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh ditłʼooí diniltsooígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphonopelma moderatum" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Akałii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; Tooh Baʼáadii bibąąh éí tʼóó ahayóí.\nDíí chʼosh éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís niłhin dóó diniltsogo naashchʼąąʼ łeh; bijáád éí kʼíjíjin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.\nDíí naaltsoos 10 Tʼą́ą́chil 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąh chʼééh digháhii - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼééh digháhii łikizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł\nChʼééh digháhii dijoolí yishtłizhígíí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ chʼééh digháhii dijoolígíí\nChʼééh digháhii dijoolí łikizhígíí\nChʼééh digháhii yázhí\n(→ Chʼééh digháhii bitsʼaʼ dah deezʼáhí)\nTsisteeł bitsʼaʼ naashchʼąąʼígíí\nTábąąh chʼééh digháhii bibid łitsooígíí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii bibid halchíʼígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii\nTábąąh chʼééh digháhii íiyisígíí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼééh digháhii\nTábąąh chʼééh digháhii éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emydidae" deiłníigo dayózhí. Tábąąh chʼééh digháhii éí 50 ałʼąą ádaatʼé.\nTábąąh chʼééh digháhii éí 5–15di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí deilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 5 Níłchʼitsoh 2020, at 00:36


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligosoma aeneum" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tábąąh naalzheehii bítááʼ noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bítááʼ noodǫ́zígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corythornis cristatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bítááʼ éí dootłʼizh dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii bítááʼ noodǫ́zígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii dibéłchíʼígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iberolacerta martinezricai" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼał diłhiłí bizábąąh halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał diłhiłí bizábąąh halbáhígíí\nChʼał diłhiłí bizábąąh halbáhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvirana nigrovittata" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.2–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bizábąąh éí halbá; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał diłhiłí bizábąąh halbáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 3 John 1\n3 John wenı̨htł'è\n1 Sı̨ Zezì-Krı wecheekeèdeè aht'ee sìı seàgı̨ą Gaıus nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ weghǫneehtǫǫ sìı wets'ǫ̀ eehtł'è hǫt'e.\n2 Seàgı̨ą, hotıì ı̨da xè t'asìı hazǫǫ̀ negha sìghà, eyıts'ǫ nedą̀ązhį̀ı̨ xè sìghà hòɂǫ gha, negha yahtı hǫt'e. 3 Nèot'ı̨ mǫ̀hdaa jǫ nègı̨ı̨de t'à neghǫ sexè gogedo. Dànì nàowo ehkw'ıı ghǫ nınì nàtsoo xè dànì ı̨łaà wek'ę̀ę̀ ı̨da ghǫ sexè gogedo t'à sıì neghǫ sınà hǫt'e. 4 Dǫ seza lagı̨ı̨t'ee sìı nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ geeda weghǫ eèhkw'o t'à sıì denahk'e sınà hǫt'e.\n5 Seàgı̨ą, gòet'ı̨ gık'èı̨zǫ-le kò, nets'ǫ̀ aget'ı̨ nı̨dè t'aats'ǫǫ̀ gıts'ànedıı sìı nezı̨ hǫt'e. 6 Dànì gıghǫneę̀tǫ ghǫ jǫ Nǫ̀htsı̨ wecheekeè hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ hagedı. Įdaà kǫ̀ta ts'ǫ̀ nageedè gha Nǫ̀htsı̨ wegha sìghà k'ę̀ę̀ gıts'ànedı nı̨dè nezı̨į̀ anet'ı̨ ha hǫt'e. 7 Zezì-Krı gha eghàlageeda t'à dǫ ta ts'ǫ̀ agejà hǫt'e, eyıts'ǫ dǫ Nǫ̀htsı̨ k'ègeezǫ-le sìı t'asìı wı̨ı̨zìı t'à gots'àgedı ha gogı̨ı̨hwhǫ-le. 8 Eyıt'à dǫ hanıı gokǫ̀ nàgedè agıts'ehɂı̨ı̨ sìı nezı̨ hǫt'e, hanì-ı̨dè ełexè nàowo ehkw'ıı gha eghàlats'eeda ha.\n9 Nǫ̀htsı̨ wecheekeè ekǫ geèhkw'ee sìı gıts'ǫ̀ ııhtł'è ı̨lè, hanìkò Dıotrephes, ededı̨ k'àowo edeetsı̨ wegha nezı̨ t'à goèhkw'ǫ ha nıwǫ-le. 10 Eyıt'à naxıts'ǫ̀ nèehtła nı̨dè dànì k'ehoɂa xè yatıjıı t'à goghǫ godee sìı ghǫ naxıts'ǫ̀ gohde ha. Hanì k'ehoɂa wegha hòt'a-le t'à, gots'ǫ dǫ ekǫ aget'ı̨ ha goı̨hwhǫ-le. Dǫ hagı̨ı̨wǫǫ sìı haget'ı̨ ha-le gòhdı xè Nǫ̀htsı̨ wecheekeè gıta gots'ǫ nagoèhɂà.\n11 Seàgı̨ą, ayìı hołı̨ı̨ ne sìı k'ę̀ę̀ anet'ı̨-le, hanìkò ayìı nezı̨ı̨ sìı k'ę̀ę̀ anet'ı̨. Dǫ nezı̨į̀ k'ehoɂaa sìı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ at'ı̨ hǫt'e. Dǫ hołı̨ı̨ hohtsı̨ı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ k'èezǫ nıìle. 12 Dǫ hazǫǫ̀ Demetrıus ghǫ nezı̨į̀ agedı hǫt'e, eyıts'ǫ nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ eda hǫt'e. Goxı̨ sı weghǫ nezı̨į̀ ats'edı, weghǫ ehkw'ı gots'ede wek'èı̨zǫ hǫt'e.\n13 Įłaà t'asìı łǫ ghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è ha hǫt'e, hanìkò enı̨htł'è eyıts'ǫ enı̨htł'èchı̨į̀ t'à welè-le dehwhǫ. 14 Whaà-le-t'ıì neehɂį̀ ha dehwhǫ, ekìıyeè k'e nı̨dè ełexè gowìdo ha.\nNexè sìghà welè. Jǫ goàgı̨ą geèhkw'ee sìı nexè sìghà welè, gedı. Goàgı̨ą ekǫ geèhkw'ee sìı gıtaàt'eè, “Nexè sìghà welè,” segha hagìı̨dı.


Sooléidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nSooléidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nTsé Yadiitłʼiní Sooléí Tsétis Deezlíní\n40°45′46″ NHK dóó 111°54′30″ EʼE-gi bił hazʼą́\nSooléidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi bił hazʼą́; Sooléí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1999góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí ashdlaʼ. UTA éí yaa áhályą́.\n2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 41,108 bílaʼashdlaʼii Sooléídę́ę́ʼ kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\n^ 1.0 1.1 FY2016. Yas Niłtʼees 2017.\nSooléidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Tó Łitsooí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tó Łitsooí yaa halneʼ dooleeł. Tó Łitso ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTó Łitsooí *\nTó Łitsooí éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Naatʼáanii Nééz Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nTó Łitsooí éí naaki tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 829 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTó Łitsooí éí 36°41′36″ NHK dóó 108°22′10″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tó Łitsooí éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,410 adéesʼeez.GNIS


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél łitsooígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél łitsooígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prioniturus flavicans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí dootłʼizh dóó dah dzílchiiʼ; bitéél éí diniltso; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Dookʼoʼoosłííd biyaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nDookʼoʼoosłííd biyaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\nTsin Béelʼáhí Kinłání Béésh Sinil\n35°11′51″ NHK dóó 111°38′57″ EʼE-gi bił hazʼą́\nDookʼoʼoosłííd biyaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Hoozdo Hahoodzodi bił hazʼą́; Dookʼoʼoosłííd Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1926góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Kinłání hoolyéedi kin dah shijaaʼígíí biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 40,800 bílaʼashdlaʼii Kinłánídę́ę́ʼ Béésh Sinilgóó dóó Tsin Béelʼáhígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\n^ 1.0 1.1 amtrak 2015\nDookʼoʼoosłííd biyaadi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Chʼosh bitsʼaʼí nímazígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh bitsʼaʼí nímazígíí\nChʼosh bitsʼaʼí nímazígíí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glycymerididae" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bitsʼaʼí nímazígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 45 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí bitsʼaʼ nímaz dóó łigai dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ łeh. Łeeyiʼdi éí dahiná. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Lókʼaatah táłkááʼtsʼin - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah táłkááʼtsʼin éí naaldlooshii dadichʼízhii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crocodylus palustris" deiłníigo dayózhí.\nDíí táłkááʼtsʼin éí 6–10di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh.\nLókʼaatah táłkááʼtsʼin éí łóóʼ yilghał łeh; magí dóó hazéí dóó tsídii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání łichxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání łichxíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aethopyga siparaja" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łichxííʼ; bitłʼaaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łitso dóó bizééʼ halchííʼ.\nChʼil bijeeh yidlání łichxíʼígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí yistłʼinígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yistłʼinígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Duttaphrynus stomaticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Táyiʼ chʼał łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTáyiʼ chʼał łibáhígíí\nTáyiʼ chʼał łibáhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dahojiyáanii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelophylax cerigensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bijáád éí łibáago noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nTáyiʼ chʼał łibáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii binághah łitsooígíí - Wikiibíídiiya\ntsįįłkaałii binághah łitsooígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii binághah łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendropicos abyssinicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 5–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí łizhingo łikizh; binághah éí diłhiłgo łitsxo; bitsiiʼ éí dinilbá dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bikąʼígíí éí bitsiiyah halchííʼ; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii binághah łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Jádí dághaaʼí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nJádí dághaaʼí dootłʼizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bikéshgaan Naaki dóó Bikéshgaan Dį́įʼii Ńdaʼatʼaałii bideeʼ dahólónígíí Bideeʼtsʼinígíí Jádí dághaaʼígíí\n(Tééh łį́į́ʼ dootłʼizhígíí)\nJádí dághaaʼí dootłʼizhígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Tééh łį́į́ʼ dootłʼizhígíí bee wójí ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Connochaetes taurinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 6–7di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí diłhił dóó ntsaa.\nJádí dághaaʼí diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Góogii bitseeʼ kʼídzígaaígíí - Wikiibíídiiya\nGóogii bitseeʼ kʼídzígaaígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikáaʼdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaenicophaeus cumingi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łigai; bitéél éí łitsxo; binákʼee éí łichííʼ; bizééʼ dóó bítááʼ dah jíjin; bidaaʼ éí dinilgai.\nGóogii bitseeʼ kʼídzígaaígíí éí chʼosh ditłʼooí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; łahda tsin bineestʼąʼ deiłchozh ałdóʼ.


Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aulacorhynchus haematopygus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí yágo dootłʼizh; bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí dibéłchíʼí dóó łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ.\nTsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Dáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nDáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łikizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Tsxilghááh Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí Tsxilghááh dadichʼízhígíí dóó bikʼéí Tsxilghááh binághahgoʼ dahólónígíí dóó bikʼéí\nDáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łikizhígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dáághahii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Triturus marmoratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 5–6.5di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo łikizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDáághahii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.