Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼoshtsoh bíláshgaantsohí * yishtłizhígíí\nChʼoshtsoh bíláshgaantsohí yishtłizhígíí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthacaris" deiłníigo dayózhí. Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí yishtłizhígíí éí tónteel biyiʼdi hólǫ́; adóó éí naaki ałʼąą átʼé.\nDíí chʼosh éí bitsʼíís nineez dóó bitseeʼ nteel. Bideeʼ éí nineez dóó binááʼ naaki. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikágí éí dichʼíízh. Chʼosh yázhí dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ.


Tsídiishzhiin bitłʼaaʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiishzhiin bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus swalesi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís łizhin; bitłʼaaʼ éí diłhiłgo halchííʼ; bidaaʼ éí łichííʼ.\nTsídiishzhiin bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tónteel tsídii bitseeʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel tsídii bitseeʼ łizhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Larus crassirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łibá dóó kʼíjíjin; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin; bikeeʼ éí łitso.\nTónteel tsídii bitseeʼ łizhinígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ chʼosh ditłʼooí haalzheehii - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ chʼosh ditłʼooí haalzheehii\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ chʼosh ditłʼooí haalzheehii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pericrocotus miniatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí halchííʼ; bitʼaʼ éí łizhin dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ chʼosh ditłʼooí haalzheehii éí chʼosh yázhí yildeeł; chʼosh ditłʼooí ayóo yildeeł.


Beeʼeldíílsánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nBeeʼeldíílsání Náhookǫsjí Beeʼeldíílsání\n39°57′21″ NHK dóó 75°10′55″ EʼE-gi bił hazʼą́\nBeeʼeldíílsánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Beeʼeldíílsání Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1933góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí náhástʼéí.\n2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 4,328,718 bílaʼashdlaʼii Beeʼeldíílsánídę́ę́ʼ Wilmington hoolyéégóó dóó Náhookǫsjí Beeʼeldíílsánígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nBeeʼeldíílsánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii noodǫ́zígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii noodǫ́zígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis lignarius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí halzhin dóó łigaigo yistłʼin; bikąʼígíí éí bitsiiyah halchííʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dilchʼóshii naashchʼąąʼí binághah haltsooígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí binághah haltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arremon virenticeps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo haltso; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí binághah haltsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Choozhghalii łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChoozhghalii łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Icterus jamacaii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitʼaʼ dóó łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ dóó bitéél éí halzhin; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nChoozhghalii łitsxooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsénáhádzoh - Wikiibíídiiya\n(saad "Bááhaztłʼah" hasínítą́ą́ʼ)\nAlą́ąjįʼ dah Sidáhígíí: Elouise Johnson\nAłkééʼ dah Sidáhígíí: Tom Begay\nNaaltsoos Ííłʼíní: Joan M. Nez\nTsénáhádzoh éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Bááhaztłʼah ałdóʼ bee wójí. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́. Chʼóshgai bitłʼáahdi éí siʼą́.\nTsénáhádzoh éí náhástʼéí tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 1,069 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTsénáhádzoh éí 35°41′37″N 108°46′6″W-gi bił hazʼą́. Tsénáhádzoh éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,375 adéesʼeez.GNIS\nTsénáhádzohdi tááʼ naaznilí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nnił béédahózinígíí chodaolʼį́įgi baa haneʼ (Bilagáanakʼehjí)


Wóláchííʼ yiyiitsahii bitsiiyah dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nWóláchííʼ yiyiitsahii bitsiiyah dibéłchíʼígíí\nWóláchííʼ yiyiitsahii bitsiiyah dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Grallaria nuchalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ dóó bitsiiyah éí dibéłchíʼí; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ yiyiitsahii bitsiiyah dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah biniiʼdootłʼizh - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah biniiʼdootłʼizh éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glaucidium jardinii" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah biniiʼdootłʼizh éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí biniiʼdootłʼizh éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí łigai dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah biniiʼdootłʼizh éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó hazéí yázhí deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł ałdóʼ.


Táłkááʼ wóbitsʼaʼíchilí - Wikiibíídiiya\nTáłkááʼ wóbitsʼaʼíchilí éí chéłchaaʼ dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydraenidae" deiłníigo deiyózhí. Táłkááʼ wóbitsʼaʼíchilí éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,300 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 1–3 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nímaz, áádóó éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Nákʼeehiłii bikʼiiz halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeehiłii bikʼiiz halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Batis capensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bikʼiiz éí halchííʼ; bitsiitʼáád éí halbá; binákʼee éí diłhił; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nNákʼeehiłii bikʼiiz halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemidophorus arubensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dootłʼizhgo łikizh; bitseeʼ éí nineez dóó yágo dootłʼizh; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naalnoodí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tónteel táshchozhii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel táshchozhii diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Larosterna inca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bináyaah éí dah dzílgai; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí łichííʼ dóó deekį́.\nTónteel táshchozhii diłhiłígíí éí łóóʼ dóó naaldlooshi yázhí deilghał dóó chʼosh deildeeł.


Tsídii bidaatsoh łitsxo dóó kʼíjíjinígíí - Wikiibíídiiya\nłitsxo dóó kʼíjíjinígíí\nTsídii bidaatsoh łitsxo dóó kʼíjíjinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ramphastos toco" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaakááʼ dóó bitéél éí łigai; binákʼee éí łitsxo; bidaaʼ éí łitsxo dóó kʼíjíjin.\nTsídii bidaatsoh łitsxo dóó kʼíjíjinígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Tsinaʼayąʼii biyázhí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí\nTsinaʼayąʼii biyázhí éí nahasdzáán bikáaʼgi 34 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́, áádóó éí deesdoigi dóó honeezílígi tʼóó ahayóí; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zoraptera" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼosh éí tsinaʼayąʼii ndahalin, áko ndi éí tʼóó tʼááłáʼígo daatsʼí millimeter ádaníłtso łeh (bikąʼígíí éí baʼáádígíí yilááh áníłtso łeh); bitsʼíís éí bigháhootʼį́į łeh (łaʼ éí diłhiłgo daalchííʼ ałdóʼ). Łaʼ éí binááʼ dahólǫ́, náánáłaʼ éí binááʼ ádaadin; nááná éí bijáád hastą́ą́ dóó bideeʼ naaki.\nTsinaʼayąʼii biyázhí éí niʼ hadláád dóó tsin bitáshtʼóózh ałkʼidą́ʼígíí biyaagi dahináa łeh, áádóó éí tsin bitʼąąʼ dóó dííłdzid deiłchozh; łahda yaaʼ yázhí deildeeł ałdóʼ.\nChʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí


Łį́į́ʼ Ndahalinígíí - Wikiibíídiiya\nŁį́į́ʼ Ndahalinígíí éí "Equidae" daolyé, ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼehgo. Ndaʼałkaahí ádaaníigo ałkʼidą́ą́ʼ díí naaldlooshii tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ daaní; dííshjį́į́góó éí nahasdzáán bikáaʼgi tááʼ ałʼąą átʼé: łį́į́ʼ dóó télii dóó tééh łį́į́ʼ.\nNayééʼ łį́į́ʼ naashchʼąąʼ, tʼóó baa nitsáhákeesgo\nDíí naaldlooshii éí tʼáá ałtso daʼałchozhgo naakai, áádóó éí bikéshgaan dahólǫ́. Nááná éí déélgééd dóó bíchį́į́h naatsʼǫǫdí dayikahjį́ʼ atah daasdzoh jiní.\nTélii (bijáád noodǫ́zígíí)


Hazéí - Wikiibíídiiya\nHazéíntsxaaí bitéél dinilgaaígíí\nHazéíntsxaaí łizhin dóó łitsooígíí\n(→ Dloziłgaii dóó bikʼéí)\n(→ Hazéí naatʼáʼii)\n(→ Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí danizhónígíí)\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí dibéłchíʼígíí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí diłhiłígíí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí łibáhígíí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí noodǫ́zígíí\nGhą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ hazéítʼą́ʼí\nHazéítʼą́ʼí bitseeʼ ditłʼooígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah hazéí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí shą́ą́ʼ nahalghałígíí\nHaʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí bikeeʼ łitsooígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí łichíʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí łibáhígíí\nHaʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hazéí ntsaaígíí\n(→ Dlǫ́ǫ́ʼ dóó Dilchaʼ dóó bikʼéí)\nHazéí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sciuridae" deiłníigo dayózhí. Hazéí éí 285 ałʼąą ádaatʼé.\nNdaʼałkaahí ádaaníigo hazéí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi hadahóólįįd daaní. Dííshjį́į́góó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin.\nHazéí łaʼ éí nihookááʼ naakai, náánáłaʼ éí tsinlátahgi naaldeeh. Áádóó nááná łaʼ éí ńdaʼagééd dóó niʼtáʼtah dabighan (dlǫ́ǫ́ʼ éí hazéí dah yikahjí atah yisdzoh). Hazéí biyáázh éí tʼáá łichíʼígo dóó binááʼ dóó biwooʼ ádaadingo biʼdizhchí.\nHazéí éí jį́įgo naaldeeh łeh, tʼáá hazhóʼó hazéí naatʼáʼii, díí éí tłʼéeʼgo tʼéiyá tsinlátahgi naalkʼįh.\nHazéí éí bitseeʼ ditłʼo dóó bijaaʼ áłtsʼíísí; binááʼ éí ntsaa łeh. Bitsʼíís éí 10–20di asdzoh[?] áníłtso łeh, łaʼ éí tʼóó tʼáá díkwíidi asdzoh[?] ádaníłtso ndi.\nHazéí éí ńdíshchííʼ dóó chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ deiyą́ą łeh; łahda ábishjaaʼ deiłchozh ałdóʼ.\nHazéí nizhóní łizhin dóó łigaaígíí\nLast edited on 5 Atsá Biyáázh 2022, at 07:24


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chį́į́shkʼání bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chį́į́shkʼání bizééʼ łitsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chį́į́shkʼání bizééʼ łitsooígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bothrops atrox" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 30–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chį́į́shkʼání bizééʼ łitsooígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Ooljééʼ Biyaadi Kéyah Dah Ndaaʼeełí bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saxicola torquatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łigai; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ éí łizhin; bitéél éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí bizééʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iridosornis analis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí bizééʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí yaa halneʼ dooleeł. Tó wónaanídę́ę́ʼ tsxilghááh daalkizhígíí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Tsxilghááh Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí\nTsintah tsxilghááh noodǫ́zígíí\nTsxilghááh łikizhí nineezígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh bizéétsʼósí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsxilghááh łikizhígíí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tsxilghááh noodǫ́zígíí\nTsxilghááh dootłʼizhgo łikizhígíí\nTsxilghááh łizhin dóó łitsooígíí\nTsxilghááh łitsogo łikizhígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh yistłʼinígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ táyiʼ tsxilghááh\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ łóóʼ naagháhí\nTsxilghááh ntsaaí yishtłizhígíí\nTsxilghááh ntsaaí łikizhígíí\nTsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ambystomatidae" deiłníigo deiyózhí. Tsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí éí 36 ałʼąą ádaatʼé.\nTsxilghááh daalkizhígíí dóó bikʼéí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii bikʼiiz dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii bikʼiiz dibéłchíʼígíí\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii bikʼiiz dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops mayottensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bikʼiiz éí dibéłchíʼí; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nBitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nákʼeehgaii bikʼiiz dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dahiitį́hii disxǫsí bitłʼaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii disxǫsí bitłʼaaʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heliodoxa imperatrix" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4.5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí łitso; bizééʼ éí tsédídéehgo dootłʼizh łeh.\nDahiitį́hii disxǫsí bitłʼaaʼ łitsooígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ yaayááhaltsoii - Wikiibíídiiya\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ yaayááhaltsoii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Ahééháshį́įhdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis beldingi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; binákʼee dóó bítááʼ éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ yaayááhaltsoii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tábąąh mąʼiiniiʼí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tó wónaanídi tʼéiyá hólǫ́ (Haʼaʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi, ńléidi hahóólįįd; dííshį́į́góó éí Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́ ałdóʼ); ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctereutes procyonoides" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii biniiʼ éí tábąąh mąʼii biniiʼ nahalin, áko ndi éí mąʼii dóó łééchąąʼí dah yikahjí atah yisdzoh. Tábąąh mąʼiiniiʼí éí tsintah dóó hodíłchʼiltah naaghá, áádóó éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naaghá; jį́įgo éí baʼáán yiyiʼ ałhosh łeh. Haigo éí shashgi átʼéego naʼalkʼaash.\nDíí naaldlooshii éí bitseeʼ ditłʼo dóó bijáád doo nineez da; bitsʼíís éí 1.6–2di adéesʼeez[?] áníłnééz, áádóó éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh (łaʼ éí dibéłchíʼíi ałdóʼ).


Tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí binághah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí binághah halzhinígíí\nTsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí binághah halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ploceus baglafecht" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łitso; binághah dóó binákʼee éí halzhin (łaʼ éí bitsiitʼáád dóó bitsiiyah daalzhin ałdóʼ); bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí binághah halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binághah dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binághah dinilzhinígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binághah dinilzhinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Tsé Bee Bighan Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melaenornis mariquensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binághah éí dinilzhin; bidaaʼ éí łizhin.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binághah dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Áhí dah oojołítah chʼał dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nÁhí dah oojołítah chʼał dichʼízhígíí\nÁhí dah oojołítah chʼał dichʼízhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ischnocnema juipoca" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dichʼíízh; bikʼiiz éí halbá; binákʼee éí diłhił; binááʼ éí diłhił.\nÁhí dah oojołítah chʼał dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.


Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí\ntłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera xanthina" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Dziłtah tsineeshbízhii - Wikiibíídiiya\nDziłtah tsineeshbízhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Certhia discolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4.5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łibá; binátsʼiin éí łigai ałdóʼ; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish.\nDziłtah tsineeshbízhii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tábąąh chʼał biwooʼ dantsaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh chʼał biwooʼ dantsaaígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Megaelosia apuana" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bijáád éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh chʼał biwooʼ dantsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligosoma polychroma" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsinyiʼ chʼał łizhin dóó dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ chʼał łizhin dóó dibéłchíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lithobates warszewitschii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí halzhin; bitéél éí dinilbá; bijáád éí diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; binááʼ éí ntsaa.\nTsinyiʼ chʼał łizhin dóó dibéłchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Hodíłchʼiltaalzhahii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltaalzhahii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tchagra jamesi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łibáago noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltaalzhahii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Daałbáhí bitsiiyah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDaałbáhí bitsiiyah halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lonchura oryzivora" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halzhin; bítłʼah éí łigai; bidaaʼ éí łichííʼ dóó kʼídzíbá.\nDaałbáhí bitsiiyah halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dolichophis schmidti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–60di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo yistłʼin.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ éí naʼatsʼǫǫsí dóó jaaʼabaní yilghał; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Ayáásh tseentélí łizhin dóó dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh tseentélí łizhin dóó dibéłchíʼígíí\nłizhin dóó dibéłchíʼígíí\nAyáásh tseentélí łizhin dóó dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhipidura nigrocinnamomea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí łizhin; binátsʼiin éí łigai; bitseeʼ éí nteel; bidaaʼ éí diłhił.\nAyáásh tseentélí łizhin dóó dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Chʼizhaazhiiłbáí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiiłbáí dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argya rubiginosa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiiłbáí dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łeetʼoh daʼííłʼíní dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\n(→ Tábąąh nátsʼįįłgaii dóó bikʼéí)\n(→ Łeetʼoh daʼííłʼíní)\n(→ Atʼąąʼ deiníłʼíní dóó Tsinyiʼ deilzhahii dóó bikʼéí)\n(→ Tseewoshí dóó bikʼéí)\n(→ Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí)\nŁeetʼoh daʼííłʼíní dóó bikʼéí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furnariidae" deiłníigo deiyózhí. Łeetʼoh daʼííłʼíní dóó bikʼéí éí 220 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo ndaashchʼąąʼ łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł; łaʼ éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yázhí deilghał ałdóʼ.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼaaʼ yitłʼóhí


Kin Łigaaí (kinsááʼ) - Wikiibíídiiya\nKin Łigaaí (kinsááʼ)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Kin Łigaaí (kinsááʼ) yaa halneʼ dooleeł. Kin Łigaaí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nKin Łigaaí *\nKin Łigaaí éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Adah Hosh Łání Náhookǫsjígo éí sinil.\nKin Łigaaídi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́į́ ńtʼę́ę́ʼ; dííshjį́į́góó éí kinsááʼ.\nKin Łigaaí éí 35°09′46″ NHK dóó 111°07′04″ EʼE-gi bił hazʼą́. Kin Łigaaí éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,433 adéesʼeez.\nNaalyéhé bá hooghan áadi siʼą́ ńtʼę́ę́ʼ.\nKin Łigaaí, 1890 yę́ędą́ą́ʼ éélkid\nTó Naneesdizí Bił Hahoodzodi kinsááʼ naaznilígíí


Dáádziilii bikʼos halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDáádziilii bikʼos halbáhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼiyíítʼogii dóó bikʼéí Dáádziilii dóó bikʼéí Dáádziilii íiyisígíí\nDáádziilii bikʼos halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachyramphus major" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltsxo; bikʼos éí halbá; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nDáádziilii bikʼos halbáhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dlǫ́ʼiitsoh ádaałtsʼózígíí - Wikiibíídiiya\n(saad "Dlǫ́ʼiitsoh áłtsʼózígíí" hasínítą́ą́ʼ)\nDlǫ́ʼiitsoh ádaałtsʼózígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Naakaii Łibáhí Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́, áádóó éí dį́į́ʼtsʼáadah ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Genetta" deiłníigo deiyózhí.\nDíí naaldlooshii éí tsintahgi dóó tłʼoh naazkaadgi naakai; łaʼ éí ndahóółtseiigóó dóó doo ndahałtingóó naakai ałdóʼ, áádóó éí tłʼéeʼgo dóó hííłchʼįʼgo naakai łeh.\nDlǫ́ʼiitsoh ádaałtsʼózígíí éí łibá dóó yishtłʼizhgo naashchʼąąʼ, áádóó éí bitsʼíís łikizh dóó bitseeʼ noodǫ́ǫ́z. Nááná éí bíchį́į́h nineez dóó bijáád ádaałtsʼózí. Bitsʼíís éí 1–2di adéesʼeez[?] áníłnéez łeh; bitseeʼ éí bitsʼíís aheeníłnééz. Díí dlǫ́ʼiitsoh éí dį́įʼgo da dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nDlǫ́ʼiitsoh ádaałtsʼózígíí éí daʼałchozh dóó daʼalghałgo naakai; chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł; naʼastsʼǫǫsí dóó jaaʼabaní éí deilghał.


Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bizééʼ łitsooígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pternistis leucoscepus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís diłhiłgo łibá dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łibá; biniiʼ éí łichííʼ. Bitsʼíís éí 0.8–1.2 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bizééʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Atʼąątah bolbolii bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah bolbolii bitéél łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorocichla flaviventris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nAtʼąątah bolbolii bitéél łitsooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atseentélí bítááʼ halchíʼí - Wikiibíídiiya\nAtseentélí bítááʼ halchíʼí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ortalis erythroptera" deiłníigo dayózhí.\nDíí atseentélí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí łichííʼ; bitéél éí dinilgai łeh. Bitsʼíís éí 1.5–2 adéesʼeez[?] áníłtso.\nAtseentélí bítááʼ halchíʼí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Dziłtah tseewoshí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah tseewoshí łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptasthenura aegithaloides" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nDziłtah tseewoshí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dijádídlǫ́ʼí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dijádídlǫ́ʼí yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dóó Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galerida theklae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitéél éí dinilzhingo łikizh; bidaaʼ éí diniltsxo.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dijádídlǫ́ʼí yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Jádídlǫ́ʼii bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nJádídlǫ́ʼii bizééʼ łigaaígíí\nJádídlǫ́ʼii bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pheugopedius coraya" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łigai; binákʼee dóó bináyaah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nJádídlǫ́ʼii bizééʼ łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 7 Níłchʼitsoh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼosh chʼééh digháhii dóó Chʼoshłóóʼ - Wikiibíídiiya\nChʼosh chʼééh digháhii dóó Chʼoshłóóʼ\n(saad "Chʼoshłóóʼ" hasínítą́ą́ʼ)\nChʼosh chʼééh digháhii *\n(Tąądee naagháhii *)\ndóó Chʼoshłóóʼ *\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí Bijáád Ádaadinígíí\nChʼosh chʼééh digháhii atʼąąʼ nahalinígíí\n(→ Nihookááʼ tąądee naagháhii)\n(→ Nihookááʼ chʼosh chʼééh digháhii)\nTónteel bibąąh tąądee naagháhiitání\nTąądee naagháhiitání bikágí akałígíí\nTąądee naagháhiitání naalzheehígíí\nTó ńlį́įdi chʼosh chʼééh digháhii\nBeʼekʼidi chʼosh chʼééh digháhii\nTáyiʼ chʼosh chʼééh digháhii\nHashtłʼish chʼosh chʼééh digháhii\nChʼoshłóóʼ bitsʼaʼ ádinígíí\nChʼoshłóóʼ bideeʼ naakiígíí\nChʼoshłóóʼ bizęęs łání\nChʼoshłóóʼ bitsʼáozʼaʼ łání\nChʼoshłóóʼ bitłʼaaʼ yee náhididziihígíí\nChʼoshłóóʼ bitsiiʼ dikʼání\nChʼoshłóóʼ bitsʼaʼ yilzhólí\nTónteel chʼosh bitsʼaʼ heetsʼózí\nTónteel chʼosh bitsʼagháhoodzání\nChʼosh diichiłí bitsʼaʼígíí\nTséʼą́ąyiʼ chʼosh chʼééh digháhii yázhí\nChʼilátah chʼosh chʼééh digháhii yázhí\nTáyiʼ chʼosh chʼééh digháhii yázhí\nNahoditsʼǫʼ chʼosh chʼééh digháhii\nTónteel bibąąh chʼosh chʼééh digháhii\nChʼoshłóóʼ bitsʼaʼ dijoolígíí\nChʼoshłóóʼ bikeeʼ nteelígíí\nChʼoshłóóʼ bitsʼaʼ heetsʼózí\nChʼosh chʼééh digháhii dóó chʼoshłóóʼ éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 60,000–80,000 ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gastropoda" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh chʼééh digháhii éí tąądee naagháhii daolyé ałdóʼ; łaʼ Diné éí díí chʼosh néʼéshjaaʼ binéʼéshtił deiłníigo deiyózhí.\nDíí chʼosh éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí; ńléidi éí ádaadin).\nChʼosh chʼééh digháhii dóó chʼoshłóóʼ éí ałʼąą ádaníłtsogo dahólǫ́; chʼosh chʼééh digháhii éí nihookááʼ naakai łeh, chʼoshłóóʼ éí táłtłʼáahdi dóó táyiʼjiʼ naaldeeh; niʼgóó ndaakaiígíí éí 0.5–2di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh. Táyiʼjįʼ chʼoshłóóʼ łaʼ éí yéigo daantsxaa, náánáłaʼ éí chʼosh doo yitʼíinii atah dahólǫ́, áko éí tʼáá díkwíí millimeters tʼéiyá ádaníłtso.\nChʼosh chʼééh digháhii łaʼ éí bitsʼaʼ dahólǫ́; díí éí Káálsiiyin bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ ályaa, áádóó éí yisdiz łeh.\nNiʼgóó chʼosh chʼééh diikáhii éí łibá dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh; chʼoshłóóʼ éí ałʼąą áádaateełii; łaʼ éí daalkizh dóó dinéesdǫ́ǫ́z ałdóʼ.\nChʼosh chʼééh digháhii dóó chʼoshłóóʼ éí tʼáá ałtso daʼałchozh dóó daʼalghałgo naakai. Chʼoshłóóʼ éí tsé yikáaʼgi chʼil naazkaadígíí deiłchozh łeh; niʼgóó chʼosh chʼééh digháhii éí tsin bitáshtʼóózh dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh ałdóʼ. Łahda éí dííłdzid deilghał.\nTąądee naagháhii bitsʼatsohí\nŁóóʼ Bigaan Dahólónígíí\nŁóóʼ bigaan tseebíí\nŁóóʼ bigaan tseebíí bikǫʼígíí · Łóóʼ bigaan tseebíí bináátsohígíí · Łóóʼ bigaan tseebíí dilkǫǫhígíí · Łóóʼ bigaan tseebíí íiyisígíí · Łóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí · Łóóʼ bigaan tseebíí ntsxaaígíí\nŁóóʼ bigaan neeznání\nŁóóʼ bigaan neeznání bitsʼinígíí · Łóóʼ bigaan neeznání íiyisígíí · Łóóʼ bigaan neeznání nímazígíí\nŁóóʼ bitsʼaʼí bigaanłání\nChʼoshłóóʼ bikááʼtsʼinígíí · Chʼosh bitsʼaʼłáaʼii · Chʼosh bitsʼaʼnézí · Chʼosh kétsʼaʼii · Chʼosh yíldzisí\n[Chʼosh bitsʼaʼígíí] · [Chʼosh chʼééh digháhii dóó Chʼoshłóóʼ]\nDíí naaltsoos 15 Atsá Biyáázh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tąądee naagháhii bitsʼaghádzíbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTąądee naagháhii bitsʼaghádzíbáhígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zonitidae" deiłníigo deiyózhí. Tąądee naagháhii bitsʼaghádzíbáhígíí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́; adóó éí 146 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tąądee naagháhii éí 2–50 mm ádaníłtso; adóó éí bitsʼaʼ dahólǫ́. Díí éí bighádzíbáa łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh. Chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Hodíłchʼiltah téél halchíʼí bitsiiʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah téél halchíʼí bitsiiʼ łizhinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarsiger johnstoniae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łizhin; biwos éí halchííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí hałchííʼ dóó łitso; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nHodíłchʼiltah téél halchíʼí bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Tsįyaalzhahí bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsįyaalzhahí bitéél łigaaígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Accipiter ventralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél éí łigai; bináá dóó bijáád éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nTsįyaalzhahí bitéél łigaaígíí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eumyias indigo" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís yágo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Hasbídí ałchozhí - Wikiibíídiiya\nHasbídí daʼałchozhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopini" deiłníigo deiyózhí. Hasbídí daʼałchozhígíí éí 105 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí hasbídí éí ałʼąą áátʼeełii dóó ałʼąą ádaatʼéego ndaashchʼąąʼ; bitsʼíís éí 9–20di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí tʼáá ałtso tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Haltsooítah łeʼígéédí - Wikiibíídiiya\nHaltsooítah łeʼígéédí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geositta punensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó tʼóó bíyó shiyish.\nHaltsooítah łeʼígéédí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Giníłbáhí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nGiníłbáhí diłhiłígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Accipiter melanochlamys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; binááʼ dóó bijáád éí łitso.\nGiníłbáhí diłhiłígíí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Tó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii bitsiiyah halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii bitsiiyah halzhinígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii bitsiiyah halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oriolus chinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binákʼee dóó bitsiiyah éí halzhin; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí dinilchííʼ.\nTó wónaanídę́ę́ʼ choozhghalii bitsiiyah halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł, dóó chʼil bijeeh yidlą́; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakigo Hadahiilíiniidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nNaakigo Hadahiilíiniidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Ephrata) Naakigo Hadahiilíinii (Sandpoint)\nBéésh Yótʼááh Ííʼáhíijįʼ\nŁichíʼí Biih Yílį́į́góó\n47°39′23″ NHK dóó 117°24′55″ EʼE-gi bił hazʼą́\nNaakigo Hadahiilíinii biwááshindoon\nNaakigo Hadahiilíiniidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééhałtį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1891góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Naakigo Hadahiilíinii biwááshindoon éí yaa áhályą́.\n2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 51,211 bílaʼashdlaʼii Naakigo Hadahiilíiniidę́ę́ʼ Ephrata hoolyéégóó dóó Sandpoint hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nNaakigo Hadahiilíiniidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Chʼilhaatʼaʼii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼilhaatʼaʼii yaa halneʼ dooleeł. Chʼiltaatʼagii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼilhaatʼaʼii éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco columbarius" deiłníigo dayózhí.\nChʼilhaatʼaʼii joogii haalzheehgo naatʼá\nKéyah dah siʼánígíí chʼilhaatʼaʼii dahólónígíí éí kʼaiʼ dóó kʼishchííʼ dahólǫ́ǫgi hiná; shį́įgo Náhookǫsjí W.B.A. dóó Deeteel Bikéyahdi dahiná, haigo Shádiʼááhgóó ndaatʼá.\nChʼilhaatʼaʼii bitsʼíís éí 9.5–13di asdzoh[?] áníłnééz; bikąʼígíí éí hastą́ądi oz áníłdáás, báʼáádígíí éí tseebíiʼgo da oz áníłdáas łeh. Binághah éí łibáago naashchʼąąʼ (łaʼ éí daalzhin ałdóʼ); bitʼayaa dóó bitéél éí łigai dóó dibéłchíʼíigo łikizh; bitseeʼ éí łibá dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z.\nChʼilhaatʼaʼii éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí haalzheehgo ndaatʼá.


Béésh Łichíiʼii Bikéyah - Wikiibíídiiya\n06 Jul 2010 - 29 Jun 2017\nBéésh Łichíiʼii Bikéyah ("Sáípwos" hoolyéhígíí) éí Médíwííyin Sii bináhaazyį́. Gwíík bizaadjígo éí Kypriakī́ Dīmokratía (Κυπριακή Δημοκρατία) wolyé; Tʼóok Bizaadjígo éí Kıbrıs Cumhuriyeti wolyé, áádóó éí "presidential republic" wolyéego yeedaʼhótʼąąʼ. Béésh Łichíiʼii Bikéyah éí 35°8′0″N 33°28′0″E-di biłhazʼą́ą́.\nDíí kéyah éí 3,572 tsinsitą́ dikʼą́ągo (9,251 km2) hahoodzo, áádóó biwááshindoon éí Nikʼóósiya hoolyéedi kin dashijaaʼíidi bił hazʼą́. Béésh Łichíiʼii Bikéyahdi 1,117,000 diné anéélʼąąʼ kéédahatʼį́ (díí éí 2011 yę́ędą́ą́ʼ estimate ályaa). Béésh Łichíiʼii Bikéyah bibéeso éí "euro" wolyé. Béésh Łichíiʼii Bikéyahdi kéédahatínígíí éí Gwíík Bizaad dóó Tʼóok Bizaad yee yádaałtiʼ.\nBéésh Łichíiʼii Bikéyah éí Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé (1960dóó wóshdę́ę́ʼ), nááná éí Béésh Bichʼahnii Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé ałdóʼ (2004dóó wóshdę́ę́ʼ).\nBéésh Łichíiʼii Bikéyah beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.\nBéésh Łichíiʼii Bikéyah Náhookǫsjígo Siʼanígíí\nTó Kéyah Bináhaazyínígíí


Tsídiidaantsxaaí bitsiiyah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaantsxaaí bitsiiyah halchíʼígíí éí tsídii bichʼahtsohí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aceros nipalensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 44–46di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí łizhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼídzígai; binákʼee éí dootłʼizh łeh; bidaaʼ éí dinilgai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z dóó tʼóó bíyó shiyish.\nTsídiidaantsxaaí bitsiiyah halchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ (hashkʼaan dijéʼé da) dóó dzidzé deiłchozh.


Náátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Columba janthina" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 17–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiʼ éí dootłʼizhgo disxǫs łeh.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii yaa halneʼ dooleeł. Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii dóó Tsékʼi naʼazólii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\ntsékʼi naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí\ntsékʼi naʼashǫ́ʼii niłhinígíí\ntsékʼi naʼashǫ́ʼii diłhiłígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii łikizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii yishtłizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ kitsʼiiltah naʼashǫ́ʼii\nDahojiyáanii Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii łikizhígíí\nDahojiyáanii Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podarcis" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii éí 23 ałʼąą ádaatʼé.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii niłhinígíí\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí


Tsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bitłʼaakááʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pteroglossus inscriptus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí diniltso; binákʼee éí dootłʼizh; bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin dóó diniltsogo naashchʼąąʼ.\nTsídiizhiin bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Tsídii dághaaʼí bizééʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bizééʼ dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psilopogon asiaticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ dóó binákʼee éí yágo dootłʼizh; bítááʼ dóó bitsiitʼáád éí halchííʼ.\nTsídii dághaaʼí bizééʼ dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.\nLast edited on 10 Ghąąjįʼ 2018, at 18:01\nDíí naaltsoos 10 Ghąąjįʼ 2018 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Hodíłchʼiltah chʼałtʼą́ʼí bijáád łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah chʼałtʼą́ʼí bijáád łitsooígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendropsophus triangulum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bijáád dóó binághah éí łitso; binááʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah chʼałtʼą́ʼí bijáád łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ntsaaígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ntsaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer motitensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí ntsaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Hasbídí bitéél dah jilchíiʼii - Wikiibíídiiya\nHasbídí bitéél dah jilchíiʼii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallicolumba luzonica" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bítááʼ éí dinilbá; bitʼaʼ éí łizhingo noodǫ́ǫ́z. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nHasbídí bitéél dah jilchíiʼii éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Toohjįʼ ndiigaii yázhí - Wikiibíídiiya\nToohjįʼ ndiigaii yázhí\ntʼáá hazhóʼó kéyah dah siʼánígíí dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah\nToohjįʼ ndiigaii yázhí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó hólǫ́, tʼáá hazhóʼó kéyah dah siʼánígíí dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Egretta garzetta" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 22–25di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bidaaʼ éí łizhin dóó deekį́; bijáád éí łizhin dóó áłtsʼóózí.\nToohjįʼ ndiigaii yázhí éí chʼosh deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:05


Tsintah dahiitį́hii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah dahiitį́hii łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsintah dahiitį́hii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phaethornis syrmatophorus" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsogo naashchʼąąʼ; binághah éí dinilbáago łikizh; bitseeʼ éí kʼídzígai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó shiyish.\nTsintah dahiitį́hii łitsooígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ beʼekʼidbąąsdísí - Wikiibíídiiya\nTó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ beʼekʼidbąąsdísí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tónteel dóó Tábąąh Tsídii Tábąąsdísí Ndahalinígíí Beʼekʼidbąąsdísí\nTó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ beʼekʼidbąąsdísí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tringa stagnatilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diłhiłgo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí nineez; binááʼ éí łizhin.\nTó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ beʼekʼidbąąsdísí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeełgo naakai.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:27


Naʼashjéʼii dilwoʼí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii dilwoʼí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philodromidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii dilwoʼí éí nahasdzáán bikáaʼgi 520 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 4–10 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí daalkizh. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał binághah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał binághah yishtłizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał binághah yishtłizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhaebo haematiticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ (łaʼ éí binághah dah daalzhin); binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał binághah yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsįyaalzhahíchilí - Wikiibíídiiya\nTsįyaalzhahíchilí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Accipiter minullus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; bináá éí łitso; bidaaʼ éí łibá.\nTsįyaalzhahíchilí éí tsídii yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 20:49


Chʼil bijeeh yidlání nizhónígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání nizhónígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris pulchella" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó disxǫs; bitłʼaaʼ éí łitso dóó łichííʼ; bizééʼ éí halzhin; bitʼaʼ éí diłhił; bitseeʼ éí nineez; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá; bitłʼaaʼ éí diniltso; binátsʼiin éí łigai.\nChʼil bijeeh yidlání nizhónígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naadoobooʼíiniichilí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Chʼosh Deildeełii Naadoobooʼíinii\nNaadoobooʼíiniichilí éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neurotrichus gibbsii" deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá naadoobooʼíinii "Neurotrichus"-jí atah yisdzoh.\nNaadoobooʼíiniichilí éí Eʼeʼaahjí W.B.A. dóó Deeteel Bikéyahdi hólǫ́; áadi éí tsintahgi dóó hodíłchʼilgi dóó dahoditłééʼgóó hiná. Azhą́ niʼtátʼah hináa łeh ndi, łahda nihookááʼ naaghá ałdóʼ.\nDíí naaldlooshii éí dį́įʼdi asdzoh[?] áníłtso, áádóó éí bitsʼíís diłhiłgo naashchʼąąʼ. Nááná éí bíchį́į́h nineez dóó bijaaʼ ádin, áádóó éí bitseeʼ nineez.\nNaadoobooʼíiniichilí éí wónitłʼizí dóó łeeyiʼ chʼosh yildeeł; łahda tsxilghááh yázhí yilghał ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 3 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼabaníłtsoii - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼabaníłtsoii éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scotophilus" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼabaníłtsoii éí 21 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 12–15di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 2–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nTó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼabaníłtsoii éí chéłchaaʼ hadaalzheehgo ndaatʼá; iichʼąhii dóó tsʼíʼii dóó aniłtʼánii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Hebrew 1\nHebrew got'ı̨į̀ gıts'ǫ̀ aatł'è\nNǫ̀htsı̨ Weza sìı yak'eet'ı̨į̀ nahk'e elı̨ hǫt'e\n1 Įnę̀ę sìı Nǫ̀htsı̨ nakwenàoɂǫǫ t'à gǫtłǫǫ̀ gocho gots'ǫ̀ goı̨de ı̨lè, eyıts'ǫ t'asìı łǫ xàɂaa t'à gots'ǫ̀ goı̨de ı̨lè, 2 hanìkò dıì nǫǫde dzęę̀ ts'ǫ̀ hawee sìı Edeza t'à gots'ǫ̀ goı̨de. T'asìı hazǫǫ̀ Edeza tł'aà whelaà ayele ha yį̀į̀hchì hǫt'e, eyıts'ǫ wet'ǫ̀ǫ̀ dèè, yat'a eyıts'ǫ t'asìı hazǫǫ̀ whehtsı̨ hǫt'e. 3 Nǫ̀htsı̨ Weza sìı dànì Nǫ̀htsı̨ wexè saı̨dı̨ı̨ sìı yexèht'eè wexè saı̨dı̨ hǫt'e. Nǫ̀htsı̨ dànì wègaat'ı̨ı̨ sìı Weza hotıì yexèht'eè wègaat'ı̨ hǫt'e, weyatıì nàtso t'à t'asìı hazǫǫ̀ edaà ayį̀į̀hwhǫ. Dǫ gha ełaı̨wo t'à gıhołı̨į̀ gıghǫ nahoazha ayį̀į̀là tł'axǫǫ̀, ı̨dòo yak'e Nǫ̀htsı̨ t'asìı wegha dìì-le sìı gà nàgòts'ehnèe wheda. 4 Eyıt'à Nǫ̀htsı̨ Weza sìı yak'eet'ı̨į̀ gonahk'e t'asìı deè whelı̨, eyıts'ǫ hazǫǫ̀ gıızì nahk'e Nǫ̀htsı̨ yıızì nechàa whehtsı̨.\n5 Eyıt'à dàht'e-seè Nǫ̀htsı̨ yak'eet'ı̨į̀ ı̨łè ts'ǫ̀ dıı hadı,\n“Nı̨ Seza anet'e, dıı dzęę̀ k'e Netà whıhłı̨,”\nhadı nǫǫ̀? Hanì-le-ı̨dè asį̀į̀ yak'eet'ı̨į̀ ı̨łè ghǫ dıı hadı,\n“Wetà ehłı̨ ha, eyıts'ǫ ededı̨ Seza elı̨ ha,”\nasį̀į̀ yak'eet'ı̨į̀ ghǫ hadı hǫı̨lı̨ nǫǫ̀? 6 Eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ xàè Edeza dıı nèk'e ts'ǫ̀ yı̨ı̨hɂà kwe yeghǫ dıı hadı ı̨lè,\n“Nǫ̀htsı̨ weyak'eet'ı̨į̀ hazǫǫ̀ gıghàsǫedı welè,” dek'eèhtł'è.\n7 Nǫ̀htsı̨ edeyak'eet'ı̨į̀ goghǫ dıı hadı,\n“Edets'ǫ yak'eet'ı̨į̀ nı̨hts'ı gı̨ı̨lı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là eyıts'ǫ kǫ̀woò gı̨ı̨lı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là,” dek'eèhtł'è.\n8 Hanìkò edeza ghǫ dıı hadı,\n“Nı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ anet'e, welǫ whìle ts'ǫ̀ K'àowocho nelı̨ ha, eyıts'ǫ nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ k'àowo nelı̨ ha. 9 Nàowo ehkw'ıı ghǫneę̀tǫ eyıts'ǫ nàowołı̨ı̨ dzanehwhǫ hǫt'e. Eyıt'à Nenǫ̀htsı̨ sìı neàgı̨ą gınahk'e K'àowodeè nelı̨ gha degaı tłeh nek'e ayį̀į̀là t'à nınà anį̀į̀là,” dek'eèhtł'è.\n10 Eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ dıı hadı,\n“Gots'ǫ̀ K'àowo t'akwełǫ̀ǫ̀ kèhoį̀wo ekò dıı dèè whenehtsı̨ eyıts'ǫ nılà t'à yat'a whenehtsı̨ hǫt'e. 11 Nǫǫde nı̨dè eyı hazǫǫ̀ whìle agode ha, hanìkò nı̨ sìı t'aats'ǫǫ̀ nexè hòɂǫ ha. T'asìı hazǫǫ̀ hòèlı̨ı̨ sìı goht'ǫts'ıa lade ha. 12 Goht'ǫ ładı̨į̀ ats'ehɂı̨ lagode ha. Hanìkò nı̨ sìı ładı̨į̀ anede ha-le eyıts'ǫ nelǫ nèhòkw'ı hǫı̨lı̨ ha nıìle,” hadı dek'eèhtł'è.\n13 Nǫ̀htsı̨ sìı edeyak'eet'ı̨į̀ ı̨łè ts'ǫ̀ dıı hadı whìle,\n“Amìı nets'ǫ̀ xànegı̨ı̨ɂaa sìı hazǫǫ̀ gıghǫı̨hnè agehłe gots'ǫ̀, nàgòts'ehnèe k'e segà wheęda,”\nedeyak'eet'ı̨į̀ ts'ǫ̀ hanı̨ı̨dì whìle. 14 Yak'eet'ı̨į̀ hazǫǫ̀ ı̨nì agı̨ı̨t'e, dǫ edaxàgeedè ha sìı gots'àgedı gha Nǫ̀htsı̨ goı̨hɂà agı̨ı̨t'e.


Lókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemitriccus diops" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nLókʼaatah dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ - Wikiibíídiiya\nJeeshóóʼ bitłʼaakááʼ łigaaígíí\nShádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ jeeshóóʼ\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ jeeshóóʼ\nTó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ éí atsá dóó giní dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aegypiinae" dóó "Gypaetinae" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ éí 16 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 25–50di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáago naashchʼąąʼ łeh; bikʼos éí nineez dóó łibá.\nTó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ łibáhí éí dííłdzid deilghał łeh.


Bįįh yázhí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nBįįh yázhí łichíʼígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mazama bororo" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 1–2.5di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼi dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nBįįh yázhí łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Wóláchííʼ yikééʼ yikahí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí wóláchííʼ yikééʼ yikahí yaa halneʼ dooleeł. Wóláchííʼ ndeiłkaahii dóó wóláchííʼ deíłkáahii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nWóláchííʼ yikééʼ yikahí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Formicariidae" deiłníigo deiyózhí. Wóláchííʼ yikééʼ yikahí éí 12 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–8di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nWóláchííʼ yikééʼ yikahí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Adenomera" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał éí 21 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.5–1.5di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Yádíłtihii bitsiiʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nYádíłtihii bitsiiʼ łizhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia melanocephala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił. Bikąʼígíí éí bitsiiʼ łizhin.\nYádíłtihii bitsiiʼ łizhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhiiłbáí - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhiiłbáí\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhiiłbáí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Honoojítah Tooh Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argya huttoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo łibá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhiiłbáí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shash bitéélgaígíí - Wikiibíídiiya\nShash bitéélgaígíí (éí doodaiiʼ éí Náátsʼózídę́ę́ʼ shash) éí Binááʼádaałtsʼózíidi kéyah sinilígíí dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi naaghá. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ursus thibetanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí shash éí tsintahgi dahólǫ́, áádóó éí tsinlátahgi naaldeeh łeh.\nDíí naaldlooshii éí łizhingo ndaashchʼąąʼ; bitsʼíís éí 4–6di adéesʼeez[?] áníłtso; 220–440 dahidídloʼ áníłdáás.\nShash bitéélgaígíí éí chʼosh (wáláchííʼ da, tsinaʼayąʼii da, chéłchaaʼ da) yildeełgo naaghá; nááná éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bikétłʼóól yiłchozh ałdóʼ. Nááná éí bįįh dóó tábąąh béégashii dóó bisóodi daʼałchiní haalzheeh.


Tábąąh wóbitsʼaʼíchilí - Wikiibíídiiya\nTábąąh wóbitsʼaʼíchilí éí chéłchaaʼ dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scirtidae" deiłníigo deiyózhí. Tábąąh wóbitsʼaʼíchilí éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,400 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 1.5–12 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nímaz, áádóó éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh. Tábąąhgi dóó dííłdzid bikáaʼgi éí dahiná. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus ferox" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ choozhghalii - Wikiibíídiiya\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ choozhghalii\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ choozhghalii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Icterus icterus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ choozhghalii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Haʼaʼaahjí Dilkʼischíítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Dilkʼischíítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Durand) Haʼaʼaahjí Dilkʼischíító (Battle Creek)\n42°43′09″ NHK dóó 84°29′42″ EʼE-gi bił hazʼą́\nDilkʼischíító Hahoodzodi Óltaʼ Bidziilí\nHaʼaʼaahjí Dilkʼischíítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Dilkʼischíító Hahoodzodi bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Dilkʼischíító Hahoodzodi Óltaʼ Bidziilí éí yaa áhályą́.\n2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 66,321 bílaʼashdlaʼii Dilkʼischíítóódę́ę́ʼ Durand hoolyéégóó dóó Battle Creek hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\n^ 1.0 1.1 [ amtrak].\nHaʼaʼaahjí Dilkʼischíítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ yilzhólí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ yilzhólí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelochelys cantorii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 40–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼééh digháhii bitsʼaʼ yilzhólí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii dinoodí bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dinoodí bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gymnomyza viridis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łitso.\nTsídii dinoodí bidaaʼ łitsooígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dáádziilii binághah disxǫsígíí - Wikiibíídiiya\nDáádziilii binághah disxǫsígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachyramphus surinamus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; binághah éí łizhingo disxǫs; bidaaʼ éí diłhił.\nDáádziilii binághah disxǫsígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\ntsin yąąh dzootʼihí łichíʼígíí\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Loxops coccineus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łibá.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsin yąąh dzootʼihí łichíʼígíí éí chʼil bijeeh yidlą́; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí diłhiłgo łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí diłhiłgo łibáhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí diłhiłgo łibáhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Muscicapa sibirica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí dinilzhin.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí diłhiłgo łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ yázhí - Wikiibíídiiya\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ yázhí\nDził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ yázhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euscorpius mingrelicus" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 1–1.6di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí diłhiłgo dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsʼíís éí tʼóó bíyó ditą́; bijáád éí yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Tóbiníhííyíní (kin haalʼá) - Wikiibíídiiya\nTóbiníhííyíní (kin haalʼá)\nTóbiníhííyíní éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́. Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí sinil.\nTóbiníhííyíní éí 372.40 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 1,307,402 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTóbiníhííyíní éí 32°42′54″ NHK dóó 117°09′45″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tóbiníhííyíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 62 adéesʼeez.GNIS\nTóbiníhííyíní biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Jaaʼabaní biwos łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nJaaʼabaní biwos łitsooígíí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sturnira" deiłníigo deiyózhí. Jaaʼabaní biwos łitsooígíí éí 24 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh[?] áníłnéez łeh; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz.\nJaaʼabaní biwos łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitʼaʼ łibáago dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitʼaʼ łibáago dootłʼizhígíí\nbitʼaʼ łibáago dootłʼizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitʼaʼ łibáago dootłʼizhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Primolius maracana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí łibáago dootłʼizh; bítááʼ dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitʼaʼ łibáago dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nTsídii yáłtiʼí bitʼaʼ łibáago dootłʼizhígíí


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dootłʼizhígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uraeotyphlus oxyurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí łeeyiʼ chʼoshtsoh éí 8–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; bijáád doo hólǫ́ǫ da; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chxǫǫchʼosh dóó Chéłchaaʼ ndaashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nChxǫǫchʼosh dóó Chéłchaaʼ ndaashchʼąąʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí Chʼosh łahgo ádaanéhígíí Chéłchaaʼ Chéłchaaʼ bideeʼ nteelígíí\nChxǫǫchʼosh dóó Chéłchaaʼ ndaashchʼąąʼígíí éí chéłchaaʼ bideeʼ nteelígíí dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cetoniinae" deiłníigo deiyózhí. Chxǫǫchʼosh dóó chéłchaaʼ ndaashchʼąąʼígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí), áádóó éí 4,000 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chéłchaaʼ éí 8–110 mm (4di asdzoh[?]) ádaníłtso; bitsʼíís éí dootłʼizh dóó łichííʼ dóó łitsogo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí dadisxǫs, náánáłaʼ éí daalkizh. Łaʼ éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo naakai, náánáłaʼ éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh. Chʼilátah hózhóón bikáaʼgi éí dahináa łeh.


Tsiiheetsʼózí - Wikiibíídiiya\nTsiiheetsʼózí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Embolemidae" deiłníigo deiyózhí. Tsiiheetsʼózí éí nahasdzáán bikáaʼgi 20 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso; bitsʼíís éí diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh. Tsin bitáshtʼóózh dóó dííłdzid bikáaʼgi éí dahináa łeh. Chʼosh yázhí dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ.


Chʼagiitseenézí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼagiitseenézí dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Quiscalus quiscula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–14di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitsiiʼ dóó bitéél éí diłhiłgo dootłʼizh; binááʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo łibá.\nChʼagiitseenézí dootłʼizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil binááʼ yildeełí bitéél halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil binááʼ yildeełí bitéél halzhinígíí\nChʼil binááʼ yildeełí bitéél halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sporophila melanogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá; bitéél dóó bizééʼ éí halzhin; bináyaah éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó ntsaa. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.\nChʼil binááʼ yildeełí bitéél halzhinígíí éí chʼil binááʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tséłgaiitah naʼashjéʼii - Wikiibíídiiya\nTséłgaiitah naʼashjéʼii éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Titanoecidae" deiłníigo deiyózhí. Tséłgaiitah naʼashjéʼii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah; adóó éí 50 ałʼąą ádaatʼé. Dziłtah dóó tsétah éí tʼóó ahayóí.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 5–7 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí nímaz dóó diłhił dóó łibáago ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Chíshii kʼíneeshbizhii bitsiitʼáád diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nChíshii kʼíneeshbizhii bitsiitʼáád diniltsxooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tsinlátah yádadíłtihii Chíshii kʼíneeshbizhii\nChíshii kʼíneeshbizhii bitsiitʼáád diniltsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leiothlypis celata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí diniltso; bitsiitʼáád éí diniltsxo; bidaaʼ éí diłhił.\nChíshii kʼíneeshbizhii bitsiitʼáád diniltsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼítsoh bitsiiʼ dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼítsoh bitsiiʼ dootłʼizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼítsoh bitsiiʼ dootłʼizhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Primolius couloni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 16–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łibáago dootłʼizh; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼítsoh bitsiiʼ dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nTsídii yáłtiʼítsoh bitsiiʼ dootłʼizhígíí


Bisóodi bideeʼ názhahígíí - Wikiibíídiiya\nBisóodi bideeʼ názhahígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Babyrousa" deiłníigo dayózhí. Bisóodi bideeʼ názhahígíí éí dį́į́ʼ ałʼąą átʼé.\nDíí bisóodi éí hódiłchʼiltah dóó ayóo ndahałtingóó dahiná. Bitsʼíís éí 3–4di adéesʼeez[?] áníłnééz; 200di dahidídloʼ áníłdáás; áádóó éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDíí bisóodi éí daʼałchozhgo naakai.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nséítah naalnoodí łibáhígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí łibáhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthodactylus boskianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó niłhingo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní - Wikiibíídiiya\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microtus californicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí halbá.\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní éí chʼil binááʼ dóó tłʼoh yiłchozh.


Tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nTłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nDziłtah tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nTsintah tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nTłʼiish łichííʼ dóó łitsxooígíí\nTłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí (íiyisígíí)\nTłʼiish łitsxo dóó łibáhígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish łikizhígíí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ tłʼiish diłhił dóó łigaaígíí\nTsintah tłʼiish yistłʼinígíí\nTábąąh tłʼiish yistłʼinígíí\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish łizhinígíí\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí\nHalgaiitah tłʼiish łikizhígíí\nTłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lampropeltis" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí éí 24 ałʼąą ádaatʼé.\nTłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii deilghał łeh; naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naalʼeełí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełí naashchʼąąʼígíí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́; Haʼaʼaahjí W.B.A.di éí tʼóó ahayóí; haigo éí hoozdogóó (Naakaii Bikéyahgóó) ałnáádaatʼah. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aix sponsa" deiłníigo dayózhí.\nBikąʼígíí dóó baʼáádígíí tábąąhgi siiké\nNaalʼeełí naashchʼąąʼígíí bitsiiʼ éélkid\nDíí naalʼeełí éí beʼekʼid bibąąhgi dóó tó ńlíníidi naakai; tsin binástáán yiyiʼ (tsį́į́łkaałii baʼáandi) bitʼoh ádeiléeh łeh.\nDíí naalʼeełí éí 1.5 adéesʼeez[?] ádaníłtso; 1.4 dahidídloʼ ádaníłdáas łeh. Bikąʼígíí éí bitsiiʼ chʼilgo dootłʼizh dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bikʼos éí łigai, bitééldę́ę́ʼ éí dibéłchíʼí dóó łigaigo łikizh; bitʼaʼ éí yágo dootłʼizh dóó łibá. Baʼáádígíí éí daalbá dóó bitéél éí łigaigo łikizh.\nNaalʼeełí naashchʼąąʼígíí éí dzidzé dóó chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeełgo naaghá; łahda chʼosh yázhí yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tiníléítsoh - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tiníléítsoh éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus dumerilii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 40–50di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tiníléítsoh éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tłʼiish ntsxaaígíí (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nTłʼiish ntsxaaígíí (íiyisígíí)\nTłʼiish ntsxaaígíí éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boa constrictor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 10–15di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilgai dóó dibéłchíʼígo naashchʼąąʼ.\nTłʼiish ntsxaaígíí éí łóóʼ dóó chʼał dóó tsídii yilghał łeh; táłkááʼtsʼin dóó dlǫ́ǫ́ʼ ntsxaaígíí dóó chį́į́h naatsʼǫǫdí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó tłʼiish ntsaaígíí · Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí łikizhígíí · Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí yistłʼinígíí · Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlatah tłʼiish ntsaaígíí


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dinilzhin dóó łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dinilzhin dóó łitsooígíí\ndinilzhin dóó łitsooígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dinilzhin dóó łitsooígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ichthyophis beddomei" deiłníigo dayózhí.\nDíí łeeyiʼ chʼoshtsoh éí 8–11di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin, bitłʼaaʼ éí łitso; bitseeʼ éí nineez; bijáád doo hólǫ́ǫ da; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh dinilzhin dóó łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał naashchʼąąʼígíí\ntsinlátah chʼał naashchʼąąʼígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał naashchʼąąʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spinomantis peraccaes" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bílaʼ éí danineez; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah chʼał naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táshchozhii jáádnézí bitʼaʼ łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nTáshchozhii jáádnézí bitʼaʼ łizhinígíí\nTáshchozhii jáádnézí bitʼaʼ łizhinígíí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh (áko ndi éí doo tónteel bibąąhgi naagháa da), áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glareola nordmanni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9.5–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼayaa éí halzhin; bitłʼaaʼ dóó bitéél éí łigai; bizééʼ éí diniltso łeh; bidaaʼ éí łichííʼ dóó kʼíjíjin.\nTáshchozhii jáádnézí bitʼaʼ łizhinígíí éí chʼosh haalzheehgo ndaatʼá.


Łį́į́ʼ bitsísʼná - Wikiibíídiiya\nDíí chʼosh bízhiʼ éí 1950 yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos ályaaígíí bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ; éí naaltsoos bikáaʼgi éí kótʼéego akʼeʼeeshchį́: łį́· bicísn̓á [?]\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí łį́į́ʼ bitsísʼná yaa halneʼ dooleeł. Tłʼézhii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí Chʼosh łahgo ádaanéhígíí Tsʼíʼii dóó Tséʼédǫ́ʼii\nŁį́į́ʼ bitsísʼná *\nŁį́į́ʼ bitsísʼná éí neeznádiingo daatsʼí ałʼąą átʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oestridae" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼosh biyáázh éí 0.5di asdzoh[?] áníłtso\nAzhą́ díí chʼosh tsísʼná deiłníi ndi, éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼiijį atah yisdzoh. Díí chʼosh biyáázh éí łį́į́ʼ dóó béégashii bitsʼíís yiyiʼ dahiná.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:25


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí dibéłchíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikáágóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kaloula kalingensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Téél diniltsooí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTéél diniltsooí bizééʼ łigaaígíí\nTéél diniltsooí bizééʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tregellasia capito" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí diniltso; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTéél diniltsooí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí yishtłizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atelopus flavescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilchííʼ; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Hodíłchʼiltah chʼał niłtólí binááʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah chʼał niłtólí binááʼ dinilbáhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sachatamia ilex" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binááʼ éí dinilbá.\nHodíłchʼiltah chʼał niłtólí binááʼ dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí yishtłizhígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí yishtłizhígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brookesia stumpffi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 1–2di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí doo nineez da; binááʼ éí ntsxaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish dootłʼizhígíí\nhodíłchʼiltah tłʼiish dootłʼizhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish dootłʼizhígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philothamnus semivariegatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 20–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo łikizh łeh; bibid dóó bitłʼaaʼ éí diniltso.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish dootłʼizhígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ yázhí yilghał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Halgai Hóteeldi dóó Shádiʼááhjí Hoozdo Hahoodzo dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scaphiopus couchii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diniltsogo naashchʼąąʼ; bizéé dóó bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsídiizhiin bidaatsoh łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiizhiin bidaatsoh łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pteroglossus azara" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–16di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łigai.\nTsídiizhiin bidaatsoh łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí biyaayááh łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí biyaayááh łitsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí biyaayááh łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iridosornis porphyrocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bítááʼ éí halzhin; biyaayááh éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłí biyaayááh łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsineeshbízhii bitéél noodǫ́zį́gíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsineeshbízhii bitéél noodǫ́zį́gíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsineeshbízhii bitéél noodǫ́zį́gíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhabdornis inornatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bikąʼígíí éí binákʼee halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsineeshbízhii bitéél noodǫ́zį́gíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ.


Chʼosh ditłʼooí yiyiitsahí biwos łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh ditłʼooí yiyiitsahí biwos łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lalage sueurii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiiʼ éí łizhin; biwos éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼosh ditłʼooí yiyiitsahí biwos łigaaígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; chʼosh ditłʼooí ayóo yildeeł.


Chéłchaaʼ nahashchʼidígíí - Wikiibíídiiya\nChéłchaaʼ nahashchʼidígíí éí chéłchaaʼ dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heteroceridae" deiłníigo deiyózhí. Chéłchaaʼ nahashchʼidígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 300 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́.\nDíí chʼosh éí 1–8 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó łitsogo ndaashchʼąąʼ łeh. Beʼekʼid bibąąhdi, łeeyiʼdi éí dahiná; táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.


Niʼgóó naʼashjéʼii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNiʼgóó naʼashjéʼii diłhiłígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Herpyllus" deiłníigo deiyózhí. Niʼgóó naʼashjéʼii diłhiłígíí éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́; adóó eí 33 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naʼashjéʼii bitsʼíís éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sagmatias cruciger" (éí doodaiiʼ éí "Lagenorhynchus cruciger") deiłníigo dayózhí.\nDíí tééh hóyáanii éí 5–6di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó dilkǫǫh; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitseeʼ dóó binátsʼiin éí dah dzígai. Tsxį́įłgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.\nShádiʼááh biyaadę́ę́ʼ tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí éí łóóʼ dóó táłtłʼááh chʼosh bikáshtłʼooí haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.


Hodíłchʼiltah naałʼaashii diniltsxooígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah naałʼaashii diniltsxooígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Harpactira cafreriana" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís diniltxso dóó łibáago naashchʼąąʼ dóó ditłʼo. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii bitsʼáoztʼaʼłání - Wikiibíídiiya\nTáłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii bitsʼáoztʼaʼłání\nTáłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii bitsʼáoztʼaʼłání éí Bikágí Daʼawoshígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrochirotida" deiłníigo deiyózhí. Táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii bitsʼáoztʼaʼłání éí 550 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii éí 0.5–2 adéesʼeez[?] ádaníłtso. Bikeeʼ éí ádin. Łaʼ éí bitsʼíís danineez, náánáłaʼ éí tsin ííʼáhí ndahalin. Ndadilnaʼgo éí táłtłʼáahdi naaldeeh; tóchʼil halánítah éí tʼóó ahayóí. Dííłdzid dóó chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Darevskia defilippii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii bitsiitʼáád halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii bitsiitʼáád halbáhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii bitsiitʼáád halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatostomus temporalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí halbá; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii bitsiitʼáád halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Gaantsʼósí bitsiin hólóní - Wikiibíídiiya\nGaantsʼósí bitsiin hólóní\nGaantsʼósí bitsiin dahólóní éí Bikágí Daʼawoshígíí dah yikahjí atah daasdzoh; adóó éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Isocrinida" deiłníigo deiyózhí. Gaantsʼósí bitsiin dahólóní éí 20 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí gaantsʼósí éí táłtłʼáahdi naháaztą́, adóó éí 1–2 adéesʼéez[?] ádaníłtso. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sceloporus smaragdinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naalnoodí dichʼízhí éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí yágo dootłʼizh dóó halchííʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chéłchaaʼ nahakʼízígíí - Wikiibíídiiya\nChéłchaaʼ nahakʼízígíí éí tádídíín deiyání dayikahjįʼ atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Criocerinae" deiłníigo dayózhí. Chéłchaaʼ nahakʼízígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, áádóó éí 1,400 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí łichííʼ dóó łitso dóó dootłʼizhgo ndaashchʼąąʼ łeh; bitsʼíís éí 4–20 mm áníłnéez dóó áłtʼą́ą́ʼí; łaʼ éí daalkizh, náánáłaʼ ééi tʼóó daalzhin. Chʼilátah dóó hodíłchʼiltah éí dahináa łeh. Chʼil bitʼąąʼ dóó tádídíín éí bichʼiyąʼ.


Séí naaʼahóóhai łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nSéí naaʼahóóhai łitsooígíí\nSéí naaʼahóóhai łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterocles burchelli" deiłníigo dayózhí.\nDíí séí naaʼahóóhai éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso dóó łigaigo yistłʼin; bizééʼ éí łibá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; binákʼee éí dah dzíltso.\nSéí naaʼahóóhai łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.


Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí - Wikiibíídiiya\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí Náátsʼózídę́ę́ʼ daatsohí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eophona personata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łiba; bítááʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łitso.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł.


Azis ííłʼíní bitsiitʼáád łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nAzis ííłʼíní bitsiitʼáád łigaaígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Chʼíshiibeezhii dóó bikʼéí\nAzis ííłʼíní bitsiitʼáád łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Remiz coronatus" deiłníigo dayózhí.\nAzis ííłʼíní bitʼoh éí azis nahalin.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitsiitʼáád éí łigai; bítááʼ dóó binákʼee éí halzhin; bitʼaʼ éí łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nAzis ííłʼíní bitsiitʼáád łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh ałʼąą átʼéego yildeeł.


Chʼał chį́į́shchohí binághah yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał chį́į́shchohí binághah yistłʼinígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scinax boesemani" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsxogo naashchʼąąʼ; binághah yistłʼin łeh; binááʼ éí diłhił.\nChʼał chį́į́shchohí binághah yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh naalzheehii - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh naalzheehii\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh ndaalzheehii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó kéyah dah siʼánígíí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alcedininae" deiłníigo deiyózhí. Díí tábąąh naalzheehii éí 35 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–7di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo naashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí bitéél daalchííʼ, náánáłaʼ éí bitéél daalgai; binááʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąąh ndaalzheehii éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼał binááłgaaí dóó Chʼał bitsʼiin daatʼíinii - Wikiibíídiiya\nChʼał bitsʼiin daatʼíinii\nChʼał binááłtsooí łibáhígíí\nChʼał binááłgaaí chʼilgo dootłʼizhígíí\nChʼał binááłtsooí chʼilgo dootłʼizhígíí\nChʼał binááʼ łigai dóó dootłʼizhígíí\nChʼał binááłtsooí yázhí\nChʼał dootłʼizh dóó łitsooí bitsʼiin daatʼíinii\nChʼał dootłʼizh dóó łibáhí bitsʼiin daatʼíinii\nDziłtah chʼał binááłgaaí yistłʼinígíí\nChʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó dibéłchíʼígíí\nChʼał dootłʼizh dóó diniltsooí bitsʼiin daatʼíinii\nChʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó łitsooígíí\nTábąąh chʼał binááłgaaí yistłʼinígíí\nChʼał binááłtsxooí dichʼízhígíí\nChʼał binááłgaaí dichʼízhígíí\nChʼał binááłtsooí dah daalzhinígíí\nChʼał binááłtsooí yishtłizhígíí\nChʼał binááłgaaí dinilchíʼígíí\nChʼał binááʼ łitsxo dóó yishtłizhígíí\nTsinyiʼ chʼał binááʼ łichíʼígíí\nChʼał binááłgaaí yishtłizhgo yistłʼinígíí\nChʼał binááłgaaí dah dzígaaígíí\nChʼał binááłtsooí dinilzhinígíí\nChʼał binááłgaaí dóó Chʼał bitsʼiin daatʼíinii éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boophis" deiłníigo deiyózhí. Chʼał binááłgaaí dóó chʼał bitsʼiin daatʼíinii éí 79 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.7–3di asdzoh[?] ádaníłtso. Chʼał binááłgaaí éí dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh. Chʼał bitsʼiin daatʼíinii éí bitsʼíís tʼóó bíyó niłtólí.\nChʼał binááłgaaí dóó chʼał bitsʼiin daatʼíinii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídiiyáłtiʼídaaʼí dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiiyáłtiʼídaaʼí dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cholornis unicolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diniltso.\nTsídiiyáłtiʼídaaʼí dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tʼáyaałtso binághah łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nTʼáyaałtso binághah łitsxooígíí\nTʼáyaałtso binághah łitsxooígíí éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes rubiginosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo łitsxo; bitʼayaa éí łitso; bítááʼ éí halbá; bitsiiyah éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTʼáyaałtso binághah łitsxooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.