Baahane’ Ałkéé’ Sinilígíí\nNaaltsoos T’áá Át’é (PDF)\nÁłtsé Bee Hadilyaa’ígíí\nÁko, éí éiyá Nephi bidineʼé ndaʼazo yę́ę áłtsʼíísígo ályaaígíí átʼé, dóó Laman bidineʼé ałdóʼ—Laman bidineʼé bichʼįʼ ályaa, éí éiyá Israel bighandóó diné chʼéédzíʼígíí danilį́; dóó Jew dineʼé dóó Gentile dineʼé ałdóʼ bichʼįʼ ályaa—Bikʼeh hólʼį́į dooleełgo naʼasdzo, dóó ałdóʼ náásgóó haneʼii dóó Diyin God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ yáʼátiʼii bikʼehgo ályaa. Naʼasdzo dóó ahíistłʼǫ́, dóó Bóhólníihii néideesʼį́į́ʼ, doo doolchxǫǫł da biniiyé—Diyin God bibee aʼiilyéii dóó bibee adziilii bee ńdootʼááł dóó dííshjį́įdi saadígíí bee áńdoolnííł—Moroni bílaʼ yee ahíyiistłʼǫ́, dóó Bóhólníihii yichʼįʼ néideesʼį́į́ʼ, áajįʼ ayííłką́ągo Gentile dineʼé bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ ńdootʼááł—Diyin God bibee aʼiilyéii binahjįʼ dííshjį́įdi saadígíí bee áńdoolnííł.\nBééhózin Dooleeł tʼáá ałtso nihookááʼ dineʼé dah deíkáahgo, ahidaʼdiilchíín, dóó saad aheełtʼé bił nahazʼą́ągo díí naanish bichʼįʼ kódoolnííł: Áko nihí, aTaaʼ Diyin God bidiyingo joobaʼ, dóó nihiBóhólníihii Jesus Christ binahjįʼ, éí béésh óola tʼą́hí bikááʼ naʼasdzooígíí deiiltsą́, éí éí Nephi bidineʼé baa naʼasdzooígíí átʼé, dóó Laman bidineʼé, bikʼisóó danilíinii, dóó Jared bidineʼé, yágóó ítłʼin baa yáʼootiʼgo yitsʼą́ą́dę́ę́ʼ yíkaiígíí ałdóʼ. Áádóó Diyin God bibee aʼiilyéii dóó bibee adziilii bee bilagáanaa bizaadkʼehjí ánályaago nihił béédahózin, háálá bizaad yee nihił hoolneʼ; éí biniinaa díí naanish tsʼídá tʼáá aaníí átʼéego nihił béédahózin. Áádóó tʼáá aaníigo ádadiiʼní béésh óola tʼą́hí bikʼi naʼasdzooígíí deiiltsą́; dóó Diyin God bibee adziilii éí binahjįʼ nihił ííshjání ályaa, doo éí bílaʼashdlaʼii binahjįʼ da. Áádóó saad naʼiiłnáanii bee ádadiiʼní, Diyin God bá naalʼaʼii yáʼąąshdę́ę́ʼ adááyá, dóó béésh óola tʼą́hí yínílą́ dóó nihił ííshją́ą́ áyiilaa, áko béésh óola tʼą́hí dóó bikááʼ naʼasdzooígíí deiiltsą́, dóó aTaaʼ Diyin God bidiyingo joobaʼii dóó nihiBóhólníihii Jesus Christ binahjįʼ nihił béédahózingo deiiltsą́ dóó kʼad baa dahwiilneʼ díí éí tʼáá aaníí ádaatʼé. Dóó ayóó átʼéego baa ntsídeiikeesgo deiitʼį́. Ákótʼée ndi, Bóhólníihii nihídóʼ díí tʼáá aaníigo baa dahołneʼ nihiłní; ákohgo, Diyin God bibeehazʼáanii bikʼeh honiilʼį́į dooleełgo, díí tʼáá aaníigo baa dahwiilneʼ. Áko nihił béédahózin Christ deiniidlą́ągo, nihí tʼáá ałtso nihookááʼ dineʼé bibąąhági ádaatʼéii doo nihąąh siláa da dooleeł, dóó Christ bibee ánihwiitʼaah bikááʼdahʼasdáhí bidááhdóó doo nihąąh siláhágóó hanihiʼdiʼdooʼį́į́ł, dóó yáʼąąshdi hoolʼáágóó bił honiidlǫ́ǫ dooleeł. Dóó aTaaʼ, dóó aYeʼ dóó Iiʼsizį́ Diyinii, éí tʼááłáʼí Diyin God danilį́įgo baa haʼniih. Amen.\nBééhózin Dooleeł tʼáá ałtso nihookááʼ dineʼé dah deíkáahgo, ahidaʼdiilchíín, dóó saad aheełtʼé bił nahazʼą́ągo, díí naanish bichʼįʼ kódoolnííł: Joseph Smith, Jun., díí naanish bilagáanaa bizaadkʼehjí ánályaa, éí béésh óola tʼą́hí baa yáʼootiʼígíí nihichʼįʼ ííshjání áyiilaa, óola nahalingo; Smith wolyéii béésh tʼą́hí bilagáanaa bizaadkʼehjí ánáyiidlaaígíí nihílaʼ bee ndashiijaaʼ; áádóó bikááʼ naʼasdzooígíí ałdóʼ deiiltsą́, tʼáá ałtso ałkʼidą́ą́ʼ ndaʼazhnish, dóó baa áháyą́ągo binaʼazhnish nahalin. Áádóó saad naʼiiłnáanii bee ádadiiʼní, Smith wolyéii nihichʼįʼ ííshją́ą́ áyiilaa, deiiltsą́ dóó ndashiijaaʼ, dóó tʼáá aaníí nihił béédahózingo Smith wolyéii béésh óola tʼą́hí baa yádeiiltiʼígíí neiʼá. Áádóó tʼáá ałtso bílaʼashdlaʼii binááł nihízhiʼ ádeiilnééh, bílaʼashdlaʼii díí deiiltsánígíí deidoołtsééł biniiyé. Áádóó Diyin God nihá ooʼį́įgo, doo danihiyoochʼíid da.\nDiyin God Yá halneʼii Joseph Smith Naaltsoos Mormon wolyéhígíí haitʼáo ííshją́ą́ ályaaígíí tʼáá bí bizaad yee yaa halneʼ:\nNephi bidineʼé yaa naʼazogo hahoolzhiizh—Lehi diyinkʼehgo bił áhoodzaago kǫʼ yaatʼiʼgo yiyiiłtsą́ dóó naaltsoos náásgóó baa haneʼii bikáaʼgo yiyííłtaʼ—Diyin God yaa haznih, Messiah doogáałgo yaa hoolneʼ, dóó náásgóó Jerusalem doochxǫǫłgo yaa hoolneʼ—Jew dineʼé atídabiłʼį́į́ ńtʼę́ę́ʼ. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nLehi baʼáłchíní doo kééhatʼínígi, Tónteel Łichííʼ bąąhgóó yił chʼékai—Binaadeełii tʼáá ákǫ́ǫ́ ndeiznil—Lehi Bóhólníihii yichʼįʼ nááʼiisniiʼ dóó biyeʼ danilínígíí Diyin God bibeehazʼáanii yee neineeztą́ą́ʼ—Laman dóó Lemuel bizhéʼé yikʼijįʼ yáłtiʼ—Nephi akʼeh hółʼį́ dóó oodlą́ągo sodoolzin; Bóhólníihii bichʼįʼ haadzííʼ, dóó bikʼis yilą́ąjįʼ sizį́į dooleełgo bikʼi hodiiniiʼ. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nLehi beʼashiiké béésh łitsoii tʼą́hí ńdeididooʼááł biniiyé Jerusalemgóó nákai—Laban béésh tʼą́hí aa dootʼáałgo dooda ní—Nephi bikʼisóó tʼáá laanaa nízinę́ę bikʼehgo yichʼįʼ yáłtiʼ—Laban honaadeełii hweineezʼį́į́ʼ dóó kʼasdą́ą́ʼ nahastseed—Laman dóó Lemuel Nephi dóó Sam átíjíłʼį́įgo biniinaa diyin yá naalʼaʼii hachʼahóóshkeed. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600–592 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi Bóhólníihii áníigo Laban yiyiisxį́ dóó béésh łitsoii bikááʼ naʼasdzo yę́ę yinahazʼą́ągo shóyoostʼeʼ—Zoram tʼáá bí áníigo Lehi bighan hazʼáanii doo kééhatʼínígi yidiiyá. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600–592 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nSariah Lehi yikʼijįʼ haadzííʼ—Amá dóó azhéʼé tʼáá áła beʼashiiké nákaigo yaa bił hóózhǫǫd—Náádaʼiisniiʼ—Béésh łitsoii tʼą́hí Moses dóó Diyin God yá dahalneʼii baa dahaneʼ dabiyiʼ lá—Béésh tʼą́hí Lehi Joseph bizází átʼéego ííshją́ą́ áyiilaa—Lehi baʼáłchíní náásgóó daʼahilchíhígíí ádadooníłígíí dóó béésh łitsoii doo hashtʼendootʼáłígíí yaa hoolneʼ. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600–592 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi Diyin God bídéétʼiʼígíí yaa nináʼádzoh—Nephi bílaʼashdlaʼii Abraham biDiyin God yaa hidookah dóó yisdáhidookah biniiyé naʼadzo. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600–592 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nLehi biyeʼ Jerusalemgóó nákai dóó Ishmael dóó baʼáłchíní nihił díínééł deidííniid—Laman dóó łaʼ akʼijįʼ daazlį́į́ʼ—Nephi bikʼis Bóhólníihii tʼáá íiyisíí yinohdlą́ yidííniid—Tłʼóół yee bidaʼaztłʼǫ́ʼ dóó deidiyoołhéełgo daaníigo yindahazʼą́—Oodląʼ bee adziilii yee tłʼóół kʼíiníłdláád—Bikʼis shaa ndiníʼaah bidííniid—Lehi dóó yił yikahígíí kǫʼ yee náádaʼiisniiʼ. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600–592 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nBąąhági átʼéii yaa naakaiígíí tʼáá aaníinii doo bídeíníigah da danízin—Lehi beʼashiiké éí Ishmael beʼátʼééké yił ahaa dahaskai—Liahona doo kééhatʼínígi booʼish—Bóhólníihii bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ haneʼ díí Liahona tʼóó náhodiʼnaahgo bikʼi naʼadzo łeh—Ishmael náádiilyá; baʼáłchíní bichʼįʼ ndahwiiʼnánígíí biniinaa saad dahółǫ́. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 600–592 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi tsinaaʼeeł ádíílííł biʼdooʼniid—Bikʼis bitsʼą́ą́jí daazlį́į́ʼ—Diyin God Israel dineʼé yíká eelwod yę́ę yił nááyíltaʼ dóó ákótʼéego hinohná yił níigo yichʼįʼ haadzííʼ—Nephi Diyin God bibee adziilii biiʼ hazlį́į́ʼ—Bikʼisóó éí nihitsilí bidohchííd lágo biʼdooʼniid, lókʼaaʼ niiłnaʼ dóó siganígi ádoonííł. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 592–591 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nTsinaaʼeeł ałtso ályaa—Jacob dóó Joseph yizhchį́įgo baa hóóneʼ—Ahiʼeeldeeʼígíí kéyah aa deetʼánę́ę bichʼįʼ hoł dah dadiiʼéél—Ishmael biyeʼ danilínígíí dóó beʼesdzáán akʼijįʼ daʼídlínígíí dóó daʼazhishígíí yee atah daazlį́į́ʼ—Nephi beʼestłʼǫ́, dóó tʼáá íiyisíí yéigo níyol bił nahałtingo biniinaa tsinaaʼeeł nízaadgóó nátʼą́ą́ʼ nináníʼéél—Nephi tłʼóół bee beʼestłʼónę́ę nahjįʼ kódzaago álnééh, dóó sodoolzinígíí biniinaa níyol bił nahałtinę́ę niʼkódzaa—Diné kéyah ahaʼdeetʼánę́ęjįʼ yíkai. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 591–589 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nDiyin Messiah binahjįʼ ninádaʼídlá—Hontsékees bee hóhólnííh (bee ájítʼíinii) hólǫ́ǫgo tʼéiyá iiná hólǫ́ dóó diné yáʼátʼéehii dadiidleeł—Diné hodooleeł biniiyé Adam asiihgo adáátłizh—Diné tʼáá nííkʼe iiná dóó hoolʼáágóó Diyin God bił hijiináa dooleełígíí bee bá hazʼą́. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 588–570 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nJoseph Egyptdi Nephi bidineʼé bił áhoodzaaígíí biyiʼ yiyiiłtsą́—Joseph Smith, dííshjį́ yoołkáłígíí ééhózin yaa halneʼii dooleełígíí yaa hoolneʼ; dóó Moses, Israel dineʼé ąą shijééʼdę́ę́ʼ chʼíidooʼishígíí; dóó Naaltsoos Mormon wolyéhígíí ńdootʼáłígíí yaa hoolneʼ. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 588–570 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nLehi áłchíní náás nootʼį́łígíí yikʼijisdliʼ dóó yá nahaʼá—Ádin silį́į́ʼ dóó łeeh biʼdooltį́—Nephi Diyin God biyáʼátʼéehii tʼáá íiyisíí yaa bił hózhǫ́—Nephi Bóhólníihii hoolʼáágóó yaʼólí silį́į́ʼ. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 588–570 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi bidineʼé Laman bidineʼé yitsʼákai, Moses bibeehazʼáanii yikʼeh dahółʼį́, dóó Diyin God bighan ádeilééh. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 588–559 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nJew dineʼé kéyah baa dahideestʼánę́ędi ahínáhidookah—Bąąhági átʼéii Bikʼé Nináʼílyáhígíí éí diné Asiihgo Adáátłizh yę́ę yá yikʼé nináʼnídlá—Daneeznánígíí bitsʼíís łeeyiʼ naazhjeʼę́ędę́ę́ʼ hahidookah, dóó biyiʼsizíinii chʼį́įdiitahdę́ę́ʼ dóó iiʼsizíinii bikéyah hózhónídę́ę́ʼ nihidookah—Bá ndahodiyootʼááł—Bąąhági átʼéii Bikʼé Nináʼílyáhígíí ánoonééł, chʼį́įdiitah, chʼį́įdii beʼiiníziinii, dóó hoolʼáágóó tiʼhoonííh bitsʼą́ą́dóó diné yisdáyínííł—Yáʼátʼéehgo dahinánígíí Diyin God bił hazʼą́ądi yisdáhidookah—Ndaʼiisdzííʼ bąąh daʼílínígíí ííshją́ą́ ádaalyaa—Israel beʼAyóó Átʼéii dáńdítį́hí yaa áhályą́. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 559–545 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nLąʼída doo Jew dineʼé danilínígíí Gentile dineʼé Naaltsoos Mormon wolyéhígíí nahjįʼ kódeidoolííł—Kódaaníi dooleeł, Doo náánáłaʼ Diyin God bizaad náádaniidzin da—Bóhólníihii ląʼída dineʼé bił nahazʼą́ągo yichʼįʼ yáłtiʼ—Naaltsoos bikʼidaʼashchínígíí biyiʼdóó nahasdzáán yikááʼ kéédahatʼínígíí yá nihodooʼááł. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 559–545 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi Christ biniiyé tó bee yilzį́ʼígíí yaa hoolneʼ—Nihookááʼ dineʼé tʼáá íiyisíí Christ bikééʼ dajikáah doo, tó bee dahoʼdilzį́į́h, Iiʼsizį́ Diyinii baa heesyáa dooleeł, dóó jíłdzilgo iiná ndahizhdoołtʼih dóó yisdáhizdookah—Iiná łahgo ánálnééh dóó tó bee alzį́į́h éí áhoołtsʼóózígo honítʼiʼígíí bidáńdítį́hí—Hoolʼáágóó iiná éí hwíʼdooleeł háíshį́į́ tó bee biʼdoolzį́į́ʼ dóó bikʼijįʼ beehazʼáanii yikʼeh hołʼínígíí. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 559–545 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nDiyin yá ndaalʼaʼii Iiʼsizį́ Diyinii yee yádaałtiʼ—Diné tʼáá bí sodilzingo Iiʼsizį́ Diyinii bitsʼą́ą́dóó íhwiidoołʼááł. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 559–545 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi bizaad tʼáá aaníí átʼé—Christ tʼáá aaníigo yaa halneʼ—Christ yoodlánígíí Nephi bizaad yidoodląął, éí éí ánihwiitʼaahdi dasitánígíí ooʼíinii nilį́į doo. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 559–545 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nEnos yéigo sodoolzin dóó bibąąhági ádaatʼéii bee baa ndeetʼą́—Bóhólníihii binééʼ biniʼ biiʼ hazlį́į́ʼ, náás yiską́ądi Laman bidineʼé yisdáhidookah níigo—Nephi bidineʼé Laman bidineʼé tʼáá aaníí nahagháhígíí chʼééh yee yił dahalneʼ ńtʼę́ę́ʼ—Enos biNináʼnídláhígíí yaa bił hózhǫ́—Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 420 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAláahdi Naatʼáanii Benjamin bidineʼé yichʼįʼ haadzííʼ—Dah sidáhę́ędą́ą́ʼ tʼáá ákótʼéego iʼiilaa yę́ę bídáághahgo nahazʼą́, dóó iiʼsizíiniikʼehgo náhásłáhígíí yaa hoolneʼ—Yáʼąąshdi Aláahdi Naatʼáanii bá ndaahłnish yidííniid—Diyin God yikʼijįʼ daazlį́ʼígíí kǫʼ doo ntséesii nahalingo tiʼdahwiidoonih. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 124 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAláahdi naatʼáanii Benjamin tʼahdii yáłtiʼ—Bóhólníihii Tʼáá ałtsojįʼ Bidziilii atsʼíís biyiʼ dóó diné neidínóotįįł—Nihookááʼ dineʼé bibąąhígi ádaatʼéii yá tiʼhooʼníihgo bitsįʼ biih dahasdzánídę́ę́ʼ dił hadahidoonah—Bízhiʼ binahjįʼ tʼéiyá bee yisdánáhóótʼiʼ—Bílaʼashdlaʼii éí diné atsʼíískʼehgo ntsékeesígíí doo biyáʼátʼéehii nahjįʼ kódeiléehgo bíighah dóó Nináʼílyáhígíí bee Christ Yá Naazíinii dadooleeł—Diné doo yáʼádaatʼéehii éí łeetsoii dookʼą́ąłgo dasiyį́ nahalingo tiʼdahooʼníih dooleeł. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 124 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAláahdi Naatʼáanii Benjamin náás yáłtiʼ—Bąąhági Átʼéii Bikʼé Nináʼílyáhígíí biniinaa yisdáʼiildééh niilyá—Diyin God joodlą́ągo bee yisdáʼiildééh—Oodląʼ biníkááʼ góneʼ nihibąąhági ádaatʼéii bee nihaa ndeetʼaah—Nihee hólóonii baa dahojoobáʼí łahjįʼ bee bíká ańdaahłwoʼ—Tʼáá ałtsoní ééhózinii dóó hashtʼehálʼį́ bee óʼółʼį́. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 124 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nChrist yikééʼ naazíinii oodląʼ yee Christ baʼáłchíní daazlį́į́ʼ—Áádóó áko Christ bízhiʼ éí bee dawójí yileeh—Aláahdi naatʼáanii Benjamin naanish yáʼátʼéehii bee tʼáá íiyisíí danihidziil dóó doo nahjįʼ kódaahnéehgóó nisoozį́ yiłní. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 124 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAlma Abinadi bizaad yoosdląąd dóó nááyíizóóh—Abinadi kǫʼ yikʼee tiʼhoozniiʼgo ádin silį́į́ʼ—Dabiisxíinii naałniihii dóó kǫʼ yee dadínóonééł dííniid. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 148 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAlma nanitʼingo naʼnitin—Mormon bitoʼdi tó bee alzį́į́h bee ahaʼdeetʼaah yaa hoolneʼ dóó áadi tó yee iisį́į́ʼ—Christ bisodizin bá hooghan hashtʼeyiilaah dóó Diyin God bipriest danilíinii łaʼ yikʼi dadiilniiʼ—Tʼáá bí akʼindaaldzil dóó bidineʼé ndeinitin—Alma dóó bidineʼé doo diné kééhatʼíní góneʼ Aláahdi Naatʼáanii Noah yitsʼą́ąjigo dah diijééʼ. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 147–145 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nYisdáʼadoodáałgo, diné tʼáá ałtso beʼiinaʼ łahgo ádeidoolííł dóó Diyin God bibeehazʼáanii yikʼeh hółʼį́į dooleeł, Diyinkʼehgo nábidiʼdoochííł, Christ bidił biníká góneʼ beʼééʼ deidoogis, hojoobaʼ ádadiʼdoolnííł dóó ádaa hodzódlí dóó ił hatsoh yóóʼ adeididooʼááł, dóó tʼáá ákótʼéego ádaʼálʼíinii yindaalnish dooleeł—Dibé Yaa Áhályáanii Yáʼátʼéehii bidineʼé yiyíízhiʼ—Nichxǫ́ǫ́ʼígo ádaʼałʼíinii éí chʼį́įdii beʼiiníziinii yikééʼ deíkááh—Alma binaʼnitin tʼáá aaníigo yaa hoolneʼ dóó diné niheʼiinaʼ łahgo áńdaahdlééh yidííniid—Tʼáá ákótʼéego dahináanii dabízhiʼ iiná binaaltsoos biyiʼ ádadoolnííł. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 83 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi bidineʼé bibéeso baa haneʼ—Amulek Zeezrom saad yił ahíítʼááh—Christ diné bibąąhági ádaatʼéii yaa ndaakaiígíí doo yisdáyidoonił da—Yáʼąąsh bił hazʼą́ądi bá dahooʼaʼígíí tʼéiyá yisdáhidookah—Diné tʼáá ałtso bitsʼíís dahólǫ́ǫgo náádidoojah—Nááʼdiijeeh bikééʼdóó anoonééł ádin. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 82 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAlma Zeezrom yił saad ahíítʼááh—Diyin God bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ tʼáá aaníinii tʼah doo ííshją́ą́ álnéehii daʼoodláanii tʼéiyá bichʼįʼ kódoolnííł—Diné bintsékees, bedaʼoodląʼ, dabizaad, dóó yindaashnish yę́ę bikʼehgo bá ndahwiidootʼááł—Diné bąąhági ádaatʼéii iiʼsizį́kʼehgo bichʼįʼ ndahwiiʼnáago dínóonééł—Díí atsʼíís anoonééł bidééłníigo iinánígíí éí nabidiʼnitaahgo bił hazʼą́—Nináʼídláago hootʼáłígíí Nááʼdiijeeh hólǫ́ǫgo yee hoołʼaʼ dóó, oodląʼ bee, beehazʼáanii kʼídeiztiʼii baa ńdadidootʼááł—Beʼiinaʼ łahgo áyiilaaí ajoobaʼ aYeʼ Tʼáá éí Tʼéiyá Yizhchíinii binahjįʼ baa doolyéełgo bá hólǫ́. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 82 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nAlma baa dahojoobáʼí neineeztą́ą́ʼ éí tiʼdahooníhígíí bąą hojoobaʼ ádaalyaa—Oodląʼ éí tʼáá aaníinii doo yitʼį́į da ndi bee chohooʼį́įgo ntsáhákeesgo óolyé—Alma Diyin God yá ndaalʼaʼii hastóí, sáanii, dóó áłchíní yíká ańdaalwoʼ ní—Alma Diyin God binaʼnitin akʼǫ́ǫ́ʼ nahalin ní—Éí kʼididoolyééł dóó baa áháyą́ą dooleeł—Índa tsin dooleeł bitsʼą́ą́dóó hoolʼáágóó iiná bineestʼąʼ ńdidootʼááł. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 74 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nSaad bee yisdáʼdoodáłígíí éí Christ bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ níigo Amulek haadzííʼ—Bąąhági átʼéii bikʼé naʼílyáago tʼéiyá, diné doo ałtso dínóonéeł da—Moses bibeehazʼáanii tʼáá átʼé Diyin God biYeʼ nááhidoonihgo bichʼįʼ aheeztʼiʼ—Díí hoolʼáágóó nináʼílyé bohootʼááł éí oodląʼ dóó iiná łahgo álnéhígíí bá silá—Atsʼíís dóó iiʼsizíinii bikʼihojídlí bíká sohodizin—Díí iiná éí nihookááʼ dineʼé Diyin God yaa hidookah biniiyé hashtʼeʼádaʼdílnééh—Diyin God béédaałdzidgo yisdádooháłígíí bindaałnish. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 74 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nDiné dóó asdzání bee tsiʼnaʼaldeeh éí tsʼídá aláahdi joodláhígíí átʼé—Corianton bibąąhági átʼéii biniinaa Zoram bidineʼé tʼáadoo Diyin God bizaad baa yítʼaah da—Jesus nináʼídláhígíí éí tʼah doo Christ yigháhą́ądą́ą́ʼ daʼoosdląądę́ę ałdóʼ bikʼéstiʼ. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 74 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nChrist diné tʼáá ałtso náádidoojahgo íidoolííł—Yáʼádaatʼéehii daninéego iiʼsizíinii bikéyah paradise hoolyéégóó ahakááh dóó bąąhági ádaatʼéii éí tłʼóoʼdi chahałheeł bił hazʼą́ądi nááʼdiijeehjįʼ yibaʼ naháaztą́ą dooleeł—Tʼáá ałtsoní nááʼdiijeehdi tʼáá átʼéhę́ę dóó hadaałtʼéego hashtʼéédadoolnííł. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 74 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNááʼdiijeehdi diné hoolʼáágóó ił hózhǫ́ǫjįʼ éí doodago hoolʼáágóó achʼįʼ nahwiiʼnáajįʼ yichʼįʼ nááhididoojah—Doo yáʼátʼéehii éí tsʼídá doo ił hózhǫ́ bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ ńdidoolyéeł da—Diné atsʼíís tʼéiyá yikʼehgo dahináanii doo Diyin God bił dahólǫ́ǫgo nahasdzáan yikáaʼgi ndaakai—Tʼáá ałtso diné nááʼdiijeehdi nahasdzáán bikáaʼgi bitsʼíisgi ánoolninę́ę dóó átʼéhę́ę bee háádidoolnííł. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 74 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNahasdzáán bikááʼ iiná éí diné nahóʼnítaahgo bee hooʼaʼ éí diné beʼiinaʼ łahgo áńdeidoodlííł dóó Diyin God yá naalnish doo biniiyé hooʼaʼ—Asiihgo Adáátłizhígíí bitsʼą́ą́dóó atsʼíís dóó ayiʼsizíiniikʼeh anoonééł diné bikʼéstiʼ silį́į́ʼ—Ánináʼílyáí éí iiná łahgo ánááʼnííł biníkáá ʼ góneʼ hólǫ́—Diyin God tʼáá bí nihookááʼ dineʼé bibąąhági átʼéii yá yikʼé nináʼnídlá—Ajoobaʼ éí beʼiinaʼ łahgo áńdeidléhígíí bá—Tʼáá ałtso éí Diyin God beʼánihwiitʼaah hodadiitʼiʼ dooleeł—Ajoobaʼ éí Jesus Christ bąąhági átʼéii yikʼé Nináʼnídláhígíí binahjįʼ hazlį́į́ʼ—Tʼáá aaníí beʼiinaʼ łahgo áńdayiidlaaígíí tʼéiyá yisdádookah. Díí éí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 74 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nSamuel náasdi tłʼéeʼgo adinídíín dooleełígíí dóó Christ yizhchį́įgo sǫʼ ániidígíí łaʼ hadoogáłígíí yaa hoolneʼ—Christ éí diné atsʼíís dóó iiʼsizíiniikʼehgo anoonééł yá nináʼnídlá—Daaztsą́ągo ádahodooníłígíí bee ééhózinígíí éí tágí jį́įgo chahałheeł dooleeł, tsé nihidoodlał dóó nahasdzáán biyiʼ yéigo dáh honoochał dooleeł. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 6 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nBóhólníihii Nephi bidineʼé ayóó áyóʼnínígíí biniinaa tiʼhooʼnííh yichʼįʼ kwííłʼį́—Laman bidineʼé éí beʼoodląʼ niłdzilgo dóó doo naalkidgóó dayótąʼ—Bóhólníihii Laman bidineʼé náás yoołkáałdi yaa joobaʼ dooleeł. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 6 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNephi bidineʼé Samuel dayoosdląądígíí Nephi tó yee deiyíísį́į́ʼ—Samuel Nephi bidineʼé doo beʼiinaʼ łahgo ádaalyaaii kʼaaʼ dóó tsé chʼééh yee dayiłhé—Łaʼ bijéí deistłʼis, dóó łaʼ éí Diyin God yá ndaalʼaʼii dayiiłtsą́—Doo daʼoodláanii ádaaní Christ yoodlánígíí dóó Jerusalemdi bidiʼdoochíiłgo baa ntsíhodookosígíí doo bíighah da. Díí tʼah doo Jesus biʼdichíhę́ędą́ą́ʼ 6–1 yihahą́ądą́ą́ʼ nahalzhiishgo ádahóótʼįįd.\nNíłtsą́ bił daníyolgo, nahasdzáán nahaʼnáago, ndaʼdiʼníigo, níyoltso ndaakaigo dóó bigháhígi áhooníłígíí éí Christ tsin ałnáozʼai bikáaʼjįʼ bił oʼoolkaalígíí yaa halneʼ—Tʼóó ahayóí diné ndaastseed—Tágí jį́ chahałheeł kéyah ałtso bikʼéstiʼ—Chʼídadzoodzíʼígíí éí hoł áhóótʼįįdígíí tsʼídá yéigo baa dahaʼní. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 33–34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nATaaʼ biYeʼ ayóó áyóʼníinii yaa nahasneʼ—Christ ííshjání áʼdiilyaa dóó bąąhági átʼéii yikʼé nináʼílyáhígíí yee hoołʼaʼígíí yaa nahasneʼ—Diné bílaʼ dóó bikeeʼ bił adaʼaskaalę́ę dóó booshkʼiizh atílyaa yę́ę dazhnééłʼį́į́ʼ dóó bídazhdeesniiʼ—Diné tʼáá ałtso Hosanna yisdáʼiiníiłii dazhdííniid—Tó bee alzį́į́h dóó oʼoolʼįįłígíí yee níhoníʼą́—Saad ahetʼááh éí chʼį́įdii beʼiiníziinii bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ—Christ binaʼnitin éí díí diné daʼiidoodląął, dóó tó bee dadoolzį́į́ł dóó Iiʼsizį́ Diyinii baa dadoolyééł. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus Naakitsʼáadahii náyiizlááʼ dóó óhólníihii yąąh náyiizlá—Nephi bidineʼé yichʼįʼ haadzííʼ Dził Bąąh Neineeztą́ʼą́ą nahalingo—Akʼihojídlí bee haʼoodzííʼ—Éí yínaʼneestánígíí éí Moses beehazʼáanii niiníláhą́ą bilááh áníłtso dóó ílį́įgo yee haadzííʼ—Diné éí tsʼídá nizhónígo dahinohná shí áníshtʼéhígi átʼáo dóó shizhéʼé átʼéhígi átʼéego biʼdooʼniid—Matthew 5 bił ahąąh naaʼnil. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus Nephi bidineʼé Bóhólníihii Bisodizin neinitin—Yáʼąąshdi daʼílíinii hashtʼendeidiyoojih—Naakitsʼáadah ndaʼnohtingo éí tʼáadoo haʼátʼíí lá deeshį́į́ł dóó háadilá shiidoołkááł danohsiní biʼdooʼniid—Matthew 6 bił ahąąh naaʼnil. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus yee nihá nihoníʼą́: Doo diné bá nahwijiiʼaah da; Diyin God ndabídółkid; doo tʼáá aaníí Diyin God yá dahalneʼii tʼáá baa ákonohsin—ATaaʼ yinízinígíí yidaʼiłʼínígíí éí tʼáá aaníí yisdáhidookah ní—Matthew 7 bił ahąąh naaʼnil. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nMoses beehazʼáanii shí shinahjįʼ ałtso beʼelyaa níigo Jesus haadzííʼ—Nephi bidineʼé éí dibé náánáłaʼ níigo Jerusalemdi yaa hoolneʼę́ę ádáátʼį́—Bąąhági átʼéii biniinaa, Bóhólníihii bidineʼé Jerusalemdi kéédahatʼínígíí Israel bidibé taooskaiígíí doo bił béédahózin da. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus éí Israel bidibé doo béédahózinę́ę łaʼ yitaadoogaał—Akéeʼdi hoolzhishígíí éí Jesus Christ binaʼnitin Gentile dineʼé bichʼįʼ kódoolnííł dóó índa Israel bighanjįʼ—Bóhólníihii bidineʼé tʼáá bí binááʼ yee daʼahiidoołtsééł Zion nineidláago. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus éí diné iiłní yéigo shizaad baa ntsídaahkees dóó hazhóʼó bikʼidiʼdeeshtį́į́ł dadohníigo sodadołzin—Bitsʼíistah doo dahatsʼídę́ę néidiyiisá—Saad doo náájiyóozóóh átʼéego saad yee há sodoolzin—Diyin yá naalʼaʼii ndahoneeztą́ą́ʼ dóó kǫʼ baʼáłchíní yázhí bińdaastʼiʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus tó dóó bááh diyingo yidánígíí Nephi bidineʼé yitah niinílá—Tʼáá áłahjįʼ shízhiʼ binahjįʼ sodadoołzin biʼdooʼniid—Ádąąh ndahojistʼą́ągo Diyin bitsįʼ dajiyánígíí dóó bidił dajidlánígíí éí doo diyinkʼehgo doo náás dajikáah da dooleeł—Diyin God yikééʼ naazíinii éí Iiʼsizį́ Diyinii bee iilzį́į́h baa dahasyá. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nNaakitsʼáadah akééʼ naazíinii diné ndeinitin dóó Iiʼsizį́ Diyinii yíká sodadilzin—Akééʼ Naazíinii tó bee daalzį́į́ʼ dóó Iiʼsizį́ Diyinii baa dahasyá áádóó diyin yá naalʼaʼii ndabineeztą́ą́ʼ—Jesus sodilzingo saad yee haadzíʼígíí doo náájiyóozóóh átʼée da—Jesus Nephi bidineʼé beʼoodląʼ ayóó dabidziilígíí yaa hoolneʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus bááh dóó chʼil naʼatłʼoʼii álíleekʼehgo shóyoostʼeʼ dóó yikʼi sonáádoolzinígíí diné yitaanaaneiską—Jacob baʼáłchíní tʼáá daadziihígíí Bóhólníihii biDiyin God yééńdahodoosįįł dóó díí kéyah America daolyéhígíí bííʼ dadooleeł—Jesus éí diyin yá halneʼii átʼé Moses nahalingo, dóó Nephi bidineʼé éí Diyin God yá dahalneʼii baʼáłchíní ádaatʼé—Nááná łaʼ Bóhólníihii bidineʼé ałdóʼ Jerusalemdi nináhidootʼish. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nNaaltsoos Mormon wolyéhígíí bénáhoosdzingo éí Israel bidineʼé áłah áńdoolnííł—Gentile dineʼé éí America biyiʼ tʼáadoo bidaʼdiiłʼáhí dajiiná ńdoodleeł—Daʼoodlą́ągo dóó akʼeh dahółʼį́įgo yisdáhidookah, doodago éí, nahjįʼ kódabidiʼdoolnííł dóó ndootsił—Israel éí Jerusalem Ániidígíí ádeidoolííł, dóó Israel bidineʼé doo béédahózinę́ę nínáhidookah. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nBee ndahwiidoołkáałdi, Zion dóó biyiʼ stake sodizin bá dahooghan ndeidoonił, dóó Israel ajoobaʼgo doo ayóó ábiʼdooʼníigo áłah ádoolnííł—Éí akʼehdadidoodleeł—Isaiah 54 bił ahąąh naaʼnil. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus Isaiah baa haneʼę́ę yee lą́ azlį́į́ʼ—Diyin God yá dahalneʼii haneʼ ńdayiidzoh yę́ę deínóhłtaʼ yidííniid—Diyin God yá halneʼii Samuel Laman bidineʼé nilíinii Náádaʼdiijééʼ níigo yaa hoolneʼę́ę haneʼ ńdeiʼáhą́ą bikááʼ ályaa. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nBóhólníihii bá naalʼaʼii éí Naaki Góneʼ Náánádáhígíí yá hashtʼehodoolííł—Christ éí ándahwiitʼaahdóó dah dínóodaał—Israel bidineʼé éí tʼááłáʼí dootłʼizh bíighahgo nihee náhoodleełii Diyin God baa nahidoohʼaah dóó náádaʼiyoołniih biʼdooʼniid—Naaltsoos bee ééhaniihii éí naatʼá—Malachi 3 bił ahąąh naaʼnil. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nNaaki Góneʼ Náánádáhígíí, ádaa hodzódlí yee ahadaʼdeestʼáanii dóó bąąhági átʼéii yaa deíkáahii éí tsehégod dookʼą́ą́ł nahalingo adahididookʼą́ą́ł—Elijah éí tʼah doo tʼáá íiyisíí báhádzid iiłkááh góneʼ ńdoodááł—Malachi 4 bił ahąąh naaʼnil. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus hodeeyáádą́ą́ʼ dóó nihoníyáajįʼ nizhónígo hoł yiyííłtaʼ—Awééʼ dóó áłchíní danilíinii nizhónígo hadahadziih éí doo náájiyóozóóh átʼéégóó—Christ Bisodizin Bá Hooghan yee atah danilínígíí éí tʼáá ałtsoní aheełtʼéego chodayoołʼį́. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus éí díí Sodizin Bá Hooghan shízhiʼ bee deidooshiił yidííniid—Yiniiyé níyáhígíí dóó bitsʼíís yee nihá nináʼílyáhí éí binaʼnitin átʼé—Diné éí bąąhági átʼéii yóó adahidohʼaah dóó tó bee danihiʼdilzį́į́h áko Iiʼsizį́ Diyinii doo nihąąh chingóó ánihidoolííł—Éí éí Jesus átʼéhígi ádajitʼée doo. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34–35gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nNaakitsʼáadahí danilínę́ę éí náhástʼéigo Christ bił hazʼą́ądi nihá nahazʼą́ą dooleeł, dóó díí kweʼé niheʼiinaʼ ndahatʼéego dadííniid doo bichʼįʼ lą́ ndaʼiizlį́į́ʼ—Díí Nephi bidineʼé táltʼéego éí tʼáá kǫ́ǫ́ nihookááʼ bikááʼgóó neiikai dooleeł Jesus nádzáajįʼ dadííniid dóó lą́ biʼdooʼniid áko anoonééł yikʼehdadidlį́įʼgo ádabiʼdiilyaa—Bitsʼíís łahgo átʼéego ádaalyaa dóó tʼáadoo leʼé doo baa yáʼátiʼii dayiiłtsą́, áko éí kʼad tʼahdii diné yitaadaakai ndeinitin dóó yá sodadilzin. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34–35gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nMormon haneʼ áyiilaa yę́ę naaltsoos bee dadínéezdeeʼgo éí Bóhólníihii Israel áłah ánéídléehgo dóó yił ałhadaʼdeestʼánę́ę yindiilnishgo bee ééhózin dooleeł—Háíshį́į́ díí akéeʼdi yoołkáłígíí haneʼ ííshjání ádaalyaaígíí dóó diyinkʼehgo aʼiilyéii doo deiniizį́ʼígíí éí doo bá yáʼádaatʼéeh da dooleeł. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34–35gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nTsʼídá akéeʼdi yoołkááł góneʼ Gentile dineʼé beʼiinaʼ łahgo áńdaahdlééh biʼdooʼniid, dóó Christ baa hokááh, dóó Israel baʼáłchíní bił nihiʼdooltah biʼdooʼniid. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 34–35gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nNephi bidineʼé dóó Laman bidineʼé tʼáá ałtso Bóhólníihii dayoosdląąd—Tʼáá ałtsoní bee dahólónígíí aheełtʼéego chodayoołʼį́, dóó álílee ndaalnish, dóó daʼastʼįįd díí kéyah bikáaʼgi—Naakidi neeznádiin nááhaidóó bikʼijįʼ, ałtsʼáʼíłdééʼ, doo yáʼáshóonii hazlį́į́ʼ, sodizin bá hooghan doo tʼáá aanínígíí dahazlį́į́ʼ, índa atiʼdabiʼdilʼį́ silį́į́ʼ—Táadi neeznádiin nááhai doo, Nephi bidineʼé doo Laman bidineʼé tʼóó baaʼihgo deeskai—Ammaron éí díí haneʼ diyinii néideesʼį́į́ʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 35–321gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nAmmaron éí díí haneʼ diyinii Mormon yineineeztą́ą́ʼ—Nephi bidineʼé dóó Laman bidineʼé daʼahiʼniigą́ą́ʼ—Nephi bidineʼé táltʼéego tʼáá nahasdzáán yikáaʼgi naakai doo haʼnínę́ę éí nahjįʼ kólyaa—Bąąhági átʼéii, doo oodláanii, iiníziin, dóó adilgąsh atisdi silį́į́ʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 321–326gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nDaʼahijigą́ dóó ndaʼahijiltseedgo tʼahdii baa ooldah—Bąąhági átʼéii yaa ńdiikaígíí tʼáá bí atídaʼahilʼį́ daazlį́į́ʼ—Díí Israel bighandóígíí tsʼídá atxisgo doo yáʼátʼééhgóó deeskai—Sáanii dóó áłchíní éí tʼáá bí biyishchíín yichʼįʼ náádeiyiiłniih—Laman bidineʼé Nephi bidineʼé ńdeidíníiłkaad. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 363–375gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nNephi bidineʼé kéyah Cumorahjįʼ áłah ájiidzaa tsʼídá akéeʼdi daʼahizhdoogą́ą́ł biniiyé—Mormon haneʼ diyinii Cumorah dah yiskʼid yiiʼ néideesʼį́į́ʼ—Laman bidineʼé hakʼeh dadeesdlį́į́ʼ, dóó Nephi bidineʼé yę́ę ábiʼdisdįįd—Díkwíidi neeznádiindi mííl yázhí shį́į́ bééshhał bee naaztseed. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 385gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nMormon éí dííshjį́įdi Laman bidineʼé danilínígíí éí Jesus Christ, dóó binaʼnitin éí deinohdlą́, dóó hasdáhóhkááh, yiłní—Tʼáá ałtso Diyin God Bizaad dayoodlánígíí ałdóʼ Naaltsoos Mormon wolyéhígíí deidoodląął. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 385gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nLaman bidineʼé Nephi bidineʼé daadzíʼę́ę hadeinitá dóó ndeiłtseed—Díí Naaltsoos Mormon wolyéhígíí éí Diyin God bibee adziilii bee bénáhodoodzįįł—Bóhólníihii binaanish bikʼijįʼ yádajiłtʼiʼígíí dóó deijoołáhígíí éí doo yáʼátʼéehgo há haʼoodzííʼ—Díí Nephi bidineʼé baa haneʼígíí éí tsʼídá yéigo doo yáʼátʼéehii, dóó bąąhági átʼéii, dóó tʼáá aaníí sodizin yitʼihę́ę baa dadoolyéełgo, bénáhodoodzįįł. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 400–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nMoroni éí Christ doo dayoodlánígíí niheʼiinaʼ łahgo áńdaahdlééh yiłní—Diyin God álílee naalnish, éí éí tʼáadoo leʼé ił ííshją́ą́ áyoołííł dóó aʼiilé dóó daboodláanii binahjįʼ éédahózinii yichʼįʼ kwííłʼį́—Álílee naʼanish éí ásdįįd doo daʼajoodlą́ą́góó biniinaa—Binahjįʼ ééhózinii éí daʼoodlánígíí tʼéí bee bikʼidahojídlí—Diné éí dahonohsą́ dóó diyin bibeehazʼáanii bikʼeh dahonołʼį́ biʼdiʼní. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nMoroni éí Laman bidineʼé haneʼ bee bíká adoowołígíí nááyíizo—Nephi bidineʼé Christ doo nahjįʼ ndeidiyiiʼaahígíí ndeiłtseed. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nJesus Nephi bidineʼé naakitsʼáadah bikééʼ naazínę́ę Iiʼsizį́ Diyinii aa ditʼaah álʼínígíí yaa yiizlá. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nElder danilíinii éí priest dóó teacher danilínígíí yitsiitʼáá dah dadéesniiʼgo dayíísį́į́ʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nElder dóó Priest danilínígíí bááh yikʼi sodadilzinígíí dóó ataadeikaʼígíí éí baa haneʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nKótʼéego éiyá chʼil naʼatłʼoʼii bitooʼ yikʼi sodadilzin dóó ataadeikaʼígíí éí baa haneʼ. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nBeʼiinaʼ łahgo ánáyiidlaaígíí éí tó bee daalzį́į́ʼ dóó kʼédabiʼdiʼniih—Daʼoodlánígíí ndaʼiisíihgo dóó bąąhági átʼéii yóó deidiyiiʼaahgo éí baa ńdahidiitʼaah—Iiʼsizį́ Diyinii éí bikʼehgo sodizin yee áłah ńdaadleeh. Díí éiyá Jesus náádiidzá 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nBóhólníihii bihanáʼáyį́į́hdę́ę́ʼ wóshdę́ę́ʼ haʼní—Tsʼídá tʼáá aaníí ádadohníigo sodadoołzin—Christ biiʼSizíinii éí bee diné yáʼátʼéhígíí dóó doo yáʼáshóonii bił bééhózin—Satan beʼiiníziinii éí diné Christ yóó adadoohʼaah dóó doo yáʼáshóonii baa naahkaii yiłní—Diyin God yá dahalneʼii éí Christ doogáłígíí ííshjání ádayósin—Hweʼodląʼígíí bikʼehgo álílee naʼanish dóó diyin yá naalʼaʼí ndaʼnitin—Diné éí hoolʼáágóó iináanii yíká chodaʼoołʼį́į doo dóó diyingo ayóó óʼóʼní tsʼídá yéigo adídajóltąʼ doo. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nAwééchʼíʼí tó bee dabiʼdilzį́hígíí éí tsʼídá aláahdi joodláhígíí átʼé—Áłchíní yázhí éí Christ yinahjįʼ dahiná bąąhági átʼéii bikʼé Nináʼílyáhígíí biniinaa—Oodląʼ, dóó iiná łahgo ánáálnééh, aa hojoobaʼ dóó ajéí hojoobaʼ íinízin, dóó Iiʼsizį́ Diyinii aa hilyé, dóó nahoníyáajįʼ haʼjólníigo éí bee hasdajidoogááł. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nTʼáá áła Nephi bidineʼé dóó Laman bidineʼé bąąhági átʼáo dóó tʼóó baaʼihgo deeskai—Tidaʼahílʼį́ dóó ndaʼihiltseed—Mormon biyeʼ Moroni yá sodoolzin éí hoolʼáágóó diyingo joobaʼ dóó yáʼátʼéehii bee bikʼihojídlíi doo níigo. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 401–421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.\nMormon Binaaltsoos éí Iiʼsizį́ Diyinii bibee adziilii binahjįʼ tʼáá aaníigo hoł bééhoozįįh—Iiʼsizíinii bibee aʼiilyéii éí daʼoodláanii yaʼiilé—Aʼiilyé diyinii éí áłahjįʼ oodlą ʼ bił hólǫ́—Moroni éí bizaad łeeyiʼdę́ę́ʼ yáłtiʼ—Christ baa hohkááh, bee niheʼiinaʼ hashtʼedaahłééh, dóó nihitsʼíís dóó nihiyiʼsizíinii doo bąąh chingóó ádaahłééh. Díí éiyá Jesus náádiidzá dóó bikééʼdóó 421gi nahalzhiishgo yihahą́ądą́ą́ʼ ádahóótʼįįd.


Atʼąątah ayáásh bitʼaʼ dah dzítsooígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah ayáásh bitʼaʼ dah dzítsooígíí\nbitʼaʼ dah dzítsooígíí\nAtʼąątah ayáásh bitʼaʼ dah dzítsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus humei" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; binághah éí diłhił dóó yishtłizhgo łitso; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó dah dzítso; bitsiitʼáád éí diłhiłgo łibá dóó dah dzígai; binátsʼiin éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.\nAtʼąątah ayáásh bitʼaʼ dah dzítsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Gáagii naashchʼąąʼí bitłʼaaʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nGáagii naashchʼąąʼí bitłʼaaʼ diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias cyanogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí łizhin dóó diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.\nGáagii naashchʼąąʼí bitłʼaaʼ diłhiłígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼał dilwoʼí dah daalzhinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał dilwoʼí dah daalzhinígíí\nChʼał dilwoʼí dah daalzhinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kassina senegalensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.7–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dah daalzhin; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał dilwoʼí dah daalzhinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Columba torringtoniae" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí dinilbá; bitsiiyah éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z dóó yistłʼin.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Chʼał dinilbá dóó yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał dinilbá dóó yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana dalmatina" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí diłhił; bijáád éí noodǫ́ǫz łeh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał dinilbá dóó yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsʼánídílzhiʼí (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nTsʼánídílzhiʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocoma woodhouseii" deiłníigo dayózhí.\nTsʼánídílzhiʼí, Yootóodi éélkid\nDíí tsídii éí dootłʼizhgo naashchʼąąʼ (biteel éí halbáa łeh); bitsʼíís éí 11di asdzoh[?] áníłtso; 2–3 oz aniłdas.\nTsʼánídílzhiʼí éí tsin dóó chʼil dahólǫ́ǫgi hiná; gad dóó tséchʼil dahólǫ́ǫgi éí tʼóó ahayóí. Chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii biyęęzhii éí yilghał; haigo éí chʼosh dóó neeshchʼííʼ yildeeł.


Bolbolii dinootłʼizhí bizééʼ diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii dinootłʼizhí bizééʼ diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arizelocichla chlorigula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dinootłʼizh; bitsiiʼ éí łibá; bizééʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii dinootłʼizhí bizééʼ diniltsooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼiinteelí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼiinteelí éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platysaurus intermedius" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii baʼáádígíí éí łizhin dóó łigaigo naadǫ́ǫ́z; bikąʼígíí éí ałʼąą áátʼeełii: łaʼ éí dadootłʼizh, náánáłaʼ éí daalchííʼ dóó łitsogo naashchʼąąʼ. Naʼashǫ́ʼiinteelí éí 3–5di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh.\nNaʼashǫ́ʼiinteelí éí daʼałchozh dóó daʼalghałgo naakai; chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ deiłchozh, naʼastsʼǫǫsí yázhí deilghał.\nNaʼashǫ́ʼiinteelí (łichííʼ dóó dootłʼizhígíí) dóó chį́į́hnézí nahatʼeʼígíí (Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi éélkid)\nNaʼashǫ́ʼii bideewozhii · Naʼashǫ́ʼii dichʼízhii · Naʼashǫ́ʼii diwozhígíí · Naʼashǫ́ʼii kááʼtsʼinígíí · Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii · Naʼashǫ́ʼiiłbáhí · Naʼashǫ́ʼiiłchííʼ dootłʼizhígíí · Naʼashǫ́ʼii naatʼaʼí · Naʼashǫ́ʼiinteelí · Naʼashǫ́ʼiinteeltsxooí · Tábąąh naʼashǫ́ʼii\nNaalnoodí (dichʼízhígíí) · Naalnoodí (noodǫ́zígíí) · Tsʼahgi naalnoodí\nTsékʼi naʼazólii · Tsékʼi naʼazólii yistłʼinígíí\nNaʼashǫ́ʼiitsoh · Naʼashǫ́ʼiitsoh dootłʼizhígíí · Naʼashǫ́ʼiitsoh łitsooígíí · Naʼashǫ́ʼiitsoh naʼałkǫ́ʼígíí · Tsinlátah naʼashǫ́ʼiitsoh\nTiníléí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí · Tiníléítsoh · Tiníléítsoh bíchį́į́h dikʼání · Tiníléítsoh bikʼosnézí · Tiníléítsoh dootłʼizhígíí · Tiníléítsoh łikizhígíí · Tiníléítsoh naʼałkǫ́ʼígíí · Tiníléítsoh noodǫ́zígíí · Séí tiníléítsoh\nDiyóósh · Tłʼiish áníní · Tłʼiish bichóhí · Tłʼiish kʼaaʼ · Tó tłʼiish · Tłʼiish bikʼós niteelígíí\nŁeeyiʼ tłʼiish áłtsʼíísígíí


Tseewoshí yishtłizhí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí yishtłizhí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí\nTseewoshí yishtłizhí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallaxis fuscorufa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łizhin.\nTseewoshí yishtłizhí bitsiiʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼizhaazhii - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ chʼizhaazhii yaa halneʼ dooleeł. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nChʼizhaazhii daashiyishí ntsaaígíí\nChʼizhaazhii daashiyishí bitéél łikizhígíí\nChʼizhaazhii daashiyishí binátsʼiin łigaaígíí\nChʼizhaazhii daashiyishí binághah dibéłchíʼígíí\nChʼizhaazhii daashiyishí bitéél noodǫ́zígíí\nChʼizhaazhii bidaaʼ shiyishí dóó áłtsʼózígíí\nChʼizhaazhii bizééʼ halzhinígíí\nChʼizhaazhii bitsiitʼáád halchíʼígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼizhaazhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Timaliidae" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼizhaazhii éí 53 ałʼąą ádaatʼé.\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼizhaazhii éí 3–8di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí\nchʼał áłtsʼíísí niłhinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis fallax" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhiłgo łitso.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ ayáásh nizhóonii dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ ayáásh nizhóonii dinilzhinígíí\nKéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ ayáásh nizhóonii dinilzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chasiempis sandwichensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitéél éí dibéʼłchíʼí; bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.\nKéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ ayáásh nizhóonii dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Tábąąsdísístłʼinii bikeenézí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísístłʼinii bikeenézí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calidris subminuta" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá dóó dinilgaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin; bijáád éí nineez.\nTábąąsdísístłʼinii bikeenézí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii noodǫ́zígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mungos mungo" deiłníigo dayózhí.\nDíí dlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii éí ndahóółtseiigóó dóó tłʼoh naazkaadgi maaghá. Nááná éí tsinaʼayąʼii dóó ałʼąą naaldlooshii dabighanígíí biyiʼ hiná.\nDíí naaldlooshii éí łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ áádóó éí binághah diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitsʼíís éí 1–1.5di adéesʼeez[?] áníłtso, bitseeʼ éí 0.5–1di adéesʼeez áníłnééz; 3–5 dahidídloʼ áníldáás.\nDlǫ́ʼii yił aheełtʼéhii noodǫ́zígíí éí chéłchaaʼ dóó jááłánii yildeełgo naaghá; naʼashǫ́ʼii yázhí dóó tsídii haalzheehgo naaghá ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Hoozdo Hahoodzodi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anas diazi" deiłníigo dayózhí.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí éí tó ńlį́ dóó beʼekʼid bibąąhgi naakai.\nDíí naalʼeełí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łitso. Bitsʼíís éí 1.5–2 adéesʼeez[?] áníłtso, 1–1.5 dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Séítah tłʼiish bichóhí - Wikiibíídiiya\nSéítah tłʼiish bichóhí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyah dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerastes" deiłníigo deiyózhí. Séítah tłʼiish bichóhí éí tááʼ ádaatʼé.\nDíí tłʼiish éí 10–35di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał łeh.\nDíí naaltsoos 30 Biniʼantʼą́ą́tsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąh naalzheehii bidaatsohí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bidaatsohí\nTábąąh naalzheehii bidaatsohí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelargopsis melanorhyncha" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 13–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łizhin; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii bidaatsohí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chį́į́shłigaii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nChį́į́shłigaii łibáhígíí éí Táłkáaʼgi Tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anser canagicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chį́į́shłigaii éí bitsʼíís łibá dóó łigai; bitsiiʼ éí łigai; bikeeʼ éí litsxo. Bitsʼíís éí 1.5–2.5 adéesʼeez[?] áníłtso, 4–6 dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nChį́į́shłigaii łibáhígíí éí tłʼoh deiłchozh dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Dzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí dzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí yaa halneʼ dooleeł. Dzidzé dayiitsahii ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schiffornis" deiłníigo dayózhí. Dzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí éí tsostsʼid ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii baa dzólnígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídii baa dzólnígíí\ntsídii baa dzólnígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídii baa dzólnígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leiothrix lutea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łitso; bitʼaʼ éí kʼídzítso; bitsiitʼáád éí diłhiłgo łitso; bidaaʼ éí diłhił dóó kʼíjíchííʼ.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsídii baa dzólnígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yistłinígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yistłinígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yistłinígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furcifer campani" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z dóó łigaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yistłinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí noodǫ́zígíí\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis lineatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizégoʼ éí łizhin dóó łitso; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí\nTsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dibénééz Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basileuterus trifasciatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád éí łibá dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nTsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼał yishtłizhí binákʼee diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał yishtłizhí binákʼee diłhiłígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rana arvalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí diłhił; bijáád éí noodǫ́ǫz łeh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał yishtłizhí binákʼee diłhiłígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitʼaʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitʼaʼ łitsxooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí dóó bikʼéí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii ndaashchʼąąʼígíí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dadootłʼizhígíí dóó bikʼéí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitʼaʼ łitsxooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thraupis cyanocephala" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binághah éí łitsxo; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bitʼaʼ łitsxooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél dinilgaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sirystes albogriseus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łibá; bitéél éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél dinilgaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh yistłʼinígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hynobius fossigenus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó łitsxogo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philautus" deiłníigo deiyózhí. Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał éí 53 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó atʼąątah chʼał éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád deiłchozh; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii bitseeʼ níbaalí ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii bitseeʼ níbaalí ntsaaígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrosaurus amboinensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 30–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibáa łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii bitseeʼ níbaalí ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó jááłánii yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii yázhí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii yázhí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Parus minor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitsiiʼ éí łizhin; bináyaah éí łigai; binághah éí łibáago łitso; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí łizhin.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼíshiibeezhii yázhí éí chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał niłhiní azhééʼ bitʼohígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał niłhiní azhééʼ bitʼohígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał niłhiní azhééʼ bitʼohígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Physalaemus atlanticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał niłhiní azhééʼ bitʼohígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Kʼishchíitah tsídiiłbáhí bítááʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłtsooí dóó Jiinííhí dóó bikʼéí Tsídiiłbáhí bítááʼ halchíʼígíí\nKʼishchíitah tsídiiłbáhí bítááʼ halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Deeteel Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthis flammea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bítááʼ éí halchííʼ; bitéél éí dinilchííʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łitso dóó doo nineez da.\nKʼishchíitah tsídiiłbáhí bítááʼ halchíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Téél halbáhí binááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTéél halbáhí binááʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus jamaicensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís dinilzhin; bitéél éí halbá; binááʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nTéél halbáhí binááʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ dééł - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Dééł dóó Tóidoozohii Ndahalinígíí Dééł\nNáhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dééł éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Grus japonensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí tábąąhgi dóó haltsooítah dah náʼásoł.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dééł éí 55–60di asdzoh[?] áníłtso; táłtłʼááh álééh dóó toohjįʼ ndiigaii éí nahalin: bijáád dóó bikʼos éí nineez. Bitsʼíís éí łigai; bikʼos dóó bitseeʼ éí łizhin; bitsiitʼáád éí halchííʼ.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dééł éí daʼałchozh dóó daalghałgo naakai: chʼał dóó naʼashǫ́ʼii deilghał; táłtłʼááh chʼil éí deiłchozh. Chʼosh dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 8 Níłchʼitsoh 2020, at 20:14


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylopsar purpureiceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh dóó tʼóó bíyó disxǫs; bitsiiʼ dóó bitéél éí dinilzhin łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii dootłʼizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.


Tsinaʼayąʼii yildeełí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tsinaʼayąʼii yildeełí yaa halneʼ dooleeł. Wóláchííʼ yildeełí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTsinaʼayąʼii yildeełí éí haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí naaldlooshii bizaʼazis dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecobius fasciatus" deiłníigo dayózhí. Ałkʼidą́ą́ʼ tsinaʼayąʼii yildeełí tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ jiní; kʼad éí noonéeł ndi.\nDahináanii Naaldeehii Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bizaʼazis hólóní\nNaʼagédí bizaʼazis hólóní\n(→ Nahatʼeʼiitsoh Danilínígíí)\nBiyázhí neiyéhé yił Aheedaałtʼéhígíí\nNdilnaʼii bizaʼazis hólóní\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ biyázhí neiyéhé\nNáshdóí bizaʼazis hólóní (†)\nMąʼii bizaʼazis hólóní\nŁéʼétsoh bizaʼazis hólóní\nNahatʼeʼii bizaʼazis hólóní\nDíí naaldlooshii éí 8–11di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí bitseeʼ ditłʼo dóó bíchį́į́h nineez; bitsʼíís éí 8–11di asdzoh[?] áníłnééz; 11–26 oz áníłdáás. Łaʼ éí lichíiʼgo naashchʼąąʼ, náánáłaʼ éí łibá; binághahgi éí łigaigo noodǫ́ǫ́z.\nDíí naaldlooshii éí tsinaʼayąʼii tʼéiyá yildeeł; éí biniinaa biyaatsʼiin dóó biwooʼ ádaałtsʼíísí; tʼááłaʼajínígo 20,000 tsinaʼayąʼii yildeeł. Nááná bitsooʼ éí ayóo nineez dóó dijééʼ.\nTsinaʼayąʼii deildeełí beʼelyaaígíí, 1863 yę́ędą́ą́ʼ naashchʼąąʼ\n^ Burnie/Wilson. Animal. Dorling Kinderley. London, Tótaʼ Dineʼé Bikéyah: 2011./n.96 góneʼ\n^ Numbat. Perth bikin (Náʼhatʼéʼiiʼtsoh Bikéyah) naaldlooshii danélʼíní biweb site. 4 Yas Niłtʼees 2010.


Jeeshóóʼ (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nJeeshóóʼ éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cathartes aura" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 24–32di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí dinilbá; binááʼ éí diłhił.\nJeeshóóʼ éí dííłdzid deilghał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bizééʼ halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dacnis cayana" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizh; binákʼee dóó bizééʼ dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh łeh.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dootłʼizhí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídiiłbáhí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídiiłbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer suahelicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łibá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ bisóodi ałchiní - Wikiibíídiiya\nAłhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ bisóodi ałchiní\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bikéshgaan Naaki dóó Bikéshgaan Dį́įʼii Bisóodi Shádiʼááhdę́ę́ʼ bisóodi diʼilígíí\nAłhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ\nAłhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ bisóodi ałchiní éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Catagonus wagneri" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 25–27di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ, áádóó éí diʼil; bitéél éí halbáa łeh.\nAłhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ bisóodi ałchiní éí chʼil bikétłʼóól dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiishnézí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Tłʼiish Tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiishnézí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiishnézí éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corallus hortulanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 5–6di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó yishtłizhgo yistłʼin.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiishnézí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 11 Ghąąjįʼ 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus yucatanensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bitéél éí dinilgai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Gógooʼii łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nGógooʼii łizhinígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cuculus clamosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís dóó bidaaʼ éí łizhin.\nGógooʼii łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.


Díí naalʼeełí éí bitʼaʼ dibéłchíʼí dóó bitééł halbá; bikʼos éí yishtłʼizhgo naashchʼąąʼ, áádóó éí bitsiiʼ łigai dóó dibéłchíʼí. Nááná éí bijáád dóó binááʼ daalchííʼ; bidaaʼ éí łizhin. Díí tsídii éí 2–2.5 adéesʼeez[?] áníłtso; 5.5 dahidídloʼ áníłdáas łeh.


Tsintah bitseeʼ yee adiłhałii yázhí - Wikiibíídiiya\nTsintah bitseeʼ yee adiłhałii yázhí éí naaldlooshii dadichʼízhii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paleosuchus trigonatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí táłkááʼtsʼin éí 4–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nTsintah bitseeʼ yee adiłhałii yázhí éí łóóʼ yilghał łeh; chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bufotes viridis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó chʼilgo dah dadootłʼizh; binááʼ éí diłhiłgo dootłʼizh.\nTó wónaanídę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼchilí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼchilí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eirenis coronelloides" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí diłhił.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼchilí éí chʼosh yázhí dóó jááłánii yildeeł.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è John Wenazhıı 17\n☰ John Wenazhıı 17 ◀ ▶\nTs'èko eyıts'ǫ tıts'aàdìı nechàa\n1 Yak'eet'ı̨į̀ łǫ̀hdı̨ kw'àyį̀ą łǫ̀hdı̨ k'egelee sìı ı̨łè segà nììtła, hadı, “Sek'èè ı̨ı̨tła. Ts'èkojıı tı łǫ k'e whedaa sìı dànì daı̨ɂaà awedle ha sìı weghàı̨daà anehłe ha. 2 Dıı nèk'e k'àowocho hazǫǫ̀ eyı ts'èkojıı xè hołı̨ı̨ hogehtsı̨, eyıts'ǫ dıı nèk'e dǫ hazǫǫ̀ yenàowoò k'ę̀ę̀ eghàlageeda gıgha nezı̨. Wets'ǫ jìetìłı̨ı̨ t'à geèhde lagı̨ı̨t'e,” hadı.\n3 Eyı tł'axǫǫ̀ Yedàyeh Nezı̨ı̨ wedahxà yak'eet'ı̨į̀ ekìı-ka nèk'e ts'ǫ̀ naseèhtı̨. Ekǫ ts'èko tıts'aàdìı nechàa k'e wheda wègaat'ı̨. Eyı tıts'aàdìı nechàa sìı wek'aàtsı̨į̀ dek'o-dezǫ hǫt'e, Nǫ̀htsı̨ k'èch'a wıızìłı̨ı̨ łǫ gǫ̀hłı̨ı̨ sìı hazǫǫ̀ wedzıìwı k'e aatł'è, eyıts'ǫ wekwì łǫ̀hdı̨ gǫ̀hłı̨ xè edè hoònǫ wek'e whela. 4 Eyı ts'èko goht'ǫ dek'o-dezǫǫ yìı wheda. Sǫǫ̀mbaekwo eyıts'ǫ sǫǫ̀mbakweè wek'e whela xè wek'e saı̨de. Eyı ts'èko sǫǫ̀mbaekwo lıbò dayaka. Eyı lıbò sìı t'asìıłı̨ı̨ eyıts'ǫ wenàowołı̨ı̨ weyìı dagoòɂǫ hǫt'e. 5 Wets'abeè k'e wıızì dek'eèhtł'è, eyı wıızì sìı wenıts'eedì ha gogha dezhì. Wek'e dıı hanì dek'eèhtł'è:\n“Babylon kǫ̀godeè hǫt'e,\nts'èkojıı hazǫǫ̀ gha gomǫ elı̨ hǫt'e\neyıts'ǫ dıı nèk'e dǫ hazǫǫ̀ yenàowojıı k'ę̀ę̀ geeda,” hanì dek'eèhtł'è.\n6 Eyı ts'èko sìı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ godoò edǫ t'à yeèhde wègaat'ı̨. Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ Zezì gıgha ehkw'ı adı t'à dagı̨ı̨ɂa hǫt'e.\nEyı ts'èko weehɂı̨ ekò sıì segha enıìyah dìì. 7 Eyıt'à yak'eet'ı̨į̀ sets'ǫ̀ hadı, “Dànìghǫ sıì negha enıìyah dìì? Eyı ts'èko eyıts'ǫ eyı tıts'aàdìı nechàa k'e whedaa sìı ayìı gha agı̨ı̨t'ee sìı nedaehsı̨ ha. Eyıts'ǫ wekwì łǫ̀hdı̨ eyıts'ǫ wedè hoònǫ wek'e whelaa sìı eyı ghǫ nedaehsı̨ ha. 8 Eyı tıts'aàdìı nechàa weneeɂı̨ı̨ sìı eda ı̨lè, hanìkò dıì ełaı̨wo hǫt'e. Nǫǫde-ı̨dè dǫ ełaı̨dèe k'è gòɂǫǫ gots'ǫ xàetła ha, eyı tł'axǫǫ̀ dèè wedıhołè ha. Dıı nèk'e dǫ łǫ eyı tıts'aàdìı nechàa ghàgeeda nı̨dè gıgha enıìyah dìì ha ne, eyı tıts'aàdìı nechàa sìı eda ı̨lè, dıì ełaı̨wo hǫt'e, hanìkò k'achı̨ naìdà ha hǫt'e. Welǫ whìle ts'ǫ̀ ts'eedaa enı̨htł'è k'e gıızì dek'eèhtł'è-le sìı agı̨ı̨t'e. Eyı enı̨htł'è sìı dèè hòèlı̨ gots'ǫ hǫt'e.\n9 “Eyı hazǫǫ̀ dàhodıì-ahodıı sìı dǫ gǫǫzǫǫ gınıedì welì. Tıts'aàdìı nechàa wekwì łǫ̀hdı̨ sìı shìh łǫ̀hdı̨ gha hǫt'e, eyı sìı ts'èko yek'e wheda. 10 Eyıts'ǫ eyı wekwì łǫ̀hdı̨ sìı k'àowocho łǫ̀hdı̨ gha hǫt'e. Sı̨làı sìı ełaı̨dè, ı̨łè eda eyıts'ǫ ı̨łè ı̨łaà k'àowocho ìhłè-le. K'àowocho whelı̨ nı̨dè whaà-lea gots'ǫ̀ zǫ k'àowo elı̨ ha hǫt'e. 11 Eyı tıts'aàdìı nechàa eda ı̨lè hanìkò dıì ełaı̨woo sìı eyı k'àowocho ek'èdı̨ t'à whedaa elı̨ hǫt'e. K'àowocho łǫ̀hdı̨ gota gots'ǫ hǫt'e, hanìkò wedıhołè ha hǫt'e.\n12 “Eyı tıts'aàdìı nechàa wedè hoònǫ weneeɂı̨ı̨ sìı k'àowocho hoònǫ gha hǫt'e. Įłaà dèè ts'ǫ̀ k'àowo gı̨ı̨lı̨-le. Hanìkò ı̨łè sadzeè gots'ǫ̀ tıts'aàdìı nechàa xè k'àowo gı̨ı̨lı̨ ha gıghàhòt'à ha hǫt'e. 13 Hazǫǫ̀ gınì ı̨łè zǫ lagı̨ı̨t'e ha, gıdahxà tıts'aàdìı nechàa k'àowo elı̨į̀ agele ha. 14 Sahzǫ̀ą ts'ǫ̀ ełegegǫ ha, hanìkò Sahzǫ̀ą goghǫehnè ha. Ededı̨ sìı k'àowo hazǫǫ̀ gha K'àowo elı̨ eyıts'ǫ k'àowocho hazǫǫ̀ gha K'àowocho elı̨. Eyı Sahzǫ̀ą wecheekeè gìhchìı xè weyatıì k'ègedìı sìı wexè agı̨ı̨t'e,” yak'eet'ı̨į̀ hasèhdı.\n15 Eyı tł'axǫǫ̀ yak'eet'ı̨į̀ sets'ǫ̀ hadı, “Eyı tı łǫ ts'èkojıı yek'e whedaa sìı dıı nèk'e dǫ łǫ lanì hǫt'e, dǫ łǫ xàɂaa eyıts'ǫ yatı hazǫǫ̀ xàɂaa gots'ǫ agı̨ı̨t'e. 16 Eyı tıts'aàdìı nechàa eyıts'ǫ edè hoònǫ weneeɂı̨ı̨ sìı eyı ts'èkojıı dzagı̨ı̨hwhǫ ha. Wekwǫ̀ǫyaà-geleè xè goht'ǫ dę whedaà agele ha. Wekwǫ̀ geɂà xè kǫ̀ t'à gık'eehk'ǫ̀ ha. 17 K'àowocho haget'ı̨ı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ hanì goınì whehtsı̨ t'à gık'ę̀ę̀ eghàlageedaà aget'ı̨. Eyı tıts'aàdìı nechàa sìı edetł'axǫǫ̀ k'àowo elı̨į̀ agele ha. Nǫ̀htsı̨ weyatıì k'ę̀ę̀ agode gots'ǫ̀ haget'ı̨ ha hǫt'e. 18 Ts'èkojıı weneeɂı̨ı̨ sìı kǫ̀godeè Babylon hǫt'e, eyı kǫ̀godeè sìı dıı nèk'e k'àowocho hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ k'àowo hǫt'e,” yak'eet'ı̨į̀ sets'ǫ̀ hadı.


Dahiitį́hii dootłʼizhí bítááʼ łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii dootłʼizhí bítááʼ łitsxooígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elvira cupreiceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 2.5–3.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí disxǫsgo dootłʼizh; bítááʼ éí łitsxo; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish.\nDahiitį́hii dootłʼizhí bítááʼ łitsxooígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼałchilí naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼałchilí naashchʼąąʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Chʼał bizéétsʼósí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼałchilí naashchʼąąʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mini mum" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.3–0.4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí diłhił.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼałchilí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Niʼkáágóó noołnahii bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNiʼkáágóó noołnahii bitéél noodǫ́zígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallirallus torquatus" deiłníigo dayózhí. Niʼkáágóó noołnahii bitéél noodǫ́zígíí éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó holǫ́, adóó éí doo naatʼáa da łeh.\nDíí tsídii éí 12–13.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bijáád éí nineez.\nNiʼkáágóó noołnahii bitéél noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼał dóó naaldlooshii yázhí deilghał ałdóʼ.


Chʼał nahatʼeʼí binághah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał nahatʼeʼí binághah yishtłizhígíí\nChʼał nahatʼeʼí binághah yishtłizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euphlyctis aloysii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dootłʼizh; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dah dzígai; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.\nChʼał nahatʼeʼí binághah yishtłizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naalʼeełii keelóólchilí - Wikiibíídiiya\nNaalʼeełii keelóólchilí (éí doodaiiʼ Keelóólchilí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachybaptus dominicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.\nNaalʼeełii keelóólchilí éí łóóʼ yázhí deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dilchʼóshiiłchííʼ binákʼee halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshiiłchííʼ binákʼee halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lagonosticta larvata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nDilchʼóshiiłchííʼ binákʼee halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tábąąh naalzheehii binághah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii binághah halchíʼígíí\nTábąąh naalzheehii binághah halchíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Todiramphus pyrrhopygius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah éí halchííʼ; bitʼaʼ éí dootłʼizh; binákʼee dóó bitsiiyah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii binághah halchíʼígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philautus everetti" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dibéłchíʼíigo yistłʼin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\ndootłʼizh dóó dibéłchíʼígíí\nChʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó dibéłchíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boophis ankarafensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.9–1.1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binághah éí dibéłchíʼíigo yistłʼin; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa dóó łigai.\nChʼał binááłgaaí dootłʼizh dóó dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał dichʼízhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynobatrachus natalensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łibáago naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał dichʼízhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tseewoshí yishtłizhí binághah halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí yishtłizhí binághah halbáhígíí\nTseewoshí yishtłizhí binághah halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallaxis azarae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah dóó bitéél éí halbá; bidaaʼ éí łizhin.\nTseewoshí yishtłizhí binághah halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Dziłtah bolbolii dinootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah bolbolii dinootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arizelocichla nigriceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dinootłʼizh; bizééʼ dóó bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nDziłtah bolbolii dinootłʼizhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsxį́į́łnaalkʼįhii dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsxį́į́łnaalkʼįhii dinilgaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsxį́į́łnaalkʼįhii íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí bikááʼgóó dóó Halchíítah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Apus bradfieldi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai łeh; binághah éí diłhił; bizééʼ éí łigai; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nTsxį́į́łnaalkʼįhii dinilgaaígíí éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.


Tó ńlį́ bibąąh tsídiiłbáhí - Wikiibíídiiya\nTó ńlį́ bibąąh tsídiiłbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melozone aberti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łibá.\nTó ńlį́ bibąąh tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Náátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Muscicapa dauurica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Tłʼoh Nástąsítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi - Wikiibíídiiya\nTłʼoh Nástąsítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi\n(Antioch–Pittsburg) Tłʼoh Nástąsító Dlodziłgaii Bitooʼ\n37°56′43″ NHK dóó 121°17′08″ EʼE-gi bił hazʼą́\nTłʼoh Nástąsítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Tłʼoh Nástąsító Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.\nDíí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1900 yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí.\n2017góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 297,699 bílaʼashdlaʼii Tłʼoh Nástąsítódę́ę́ʼ Dlodziłgaii Bitooʼgóó dóó Tsiiyog Hadahodííłdládígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.\nTłʼoh Nástąsítóodi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi (trainweb.org) (Bilagáanakʼehjí)


Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí - Wikiibíídiiya\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Gah Bikeeʼ Taah Yíʼáhí hoolyéedi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocoma coerulescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nHaʼaʼaahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsísʼná diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTsísʼná diłhiłígíí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ceratina" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼná éí nahasdzáán bikáaʼgi 200 ałʼąą ádaatʼé.\nTsísʼná diłhiłígíí éí 3–12 mm ádaníłtso; łaʼ éí bitsʼíís diłhiłgo naashchʼąąʼ; łaʼ éí bikágí dadisxǫs. Tsin dóó tsin ííʼáhí bitáshtʼóózh yiyiʼdi éí dahiná. Chʼil bijeeh éí bichʼiyąʼ.


Hodíłchʼiltah yádíłtihii doo yitʼíinii - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah yádíłtihii doo yitʼíinii\nHodíłchʼiltah yádíłtihii doo yitʼíinii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylacola cauta" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitéél éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.\nHodíłchʼiltah yádíłtihii doo yitʼíinii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał łikizhí - Wikiibíídiiya\n(Rana berlandieri, Pantherana berlandieri)\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał łikizhí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lithobates berlandieri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał łikizhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsídiidaashiyishí bitsiiyah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaashiyishí bitsiiyah halchíʼígíí éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Theristicus caudatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 25–30di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼos dóó bizééʼ éí łigai; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí diłhiłgo halchííʼ; binákʼee éí halzhin.\nTsídiidaashiyishí bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼosh deildeeł, dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał.


Níyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí bikʼos łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí bikʼos łigaaígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Shádiʼááhjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterodroma cervicalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 15–17di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitsiitʼáád éí łizhin; bitéél dóó bikʼos éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nNíyol yiiʼ tʼáyiłtaʼí bikʼos łigaaígíí éí łóóʼ yázhí deilghał.


Nákʼeeshtsoii bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nNákʼeeshtsoii bizééʼ łitsooígíí\nNákʼeeshtsoii bizééʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vireo flavifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí diłhił dóó kʼídzígai; bitéél dóó bitsiiʼ éí diłhiłgo łitso; binákʼee dóó bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nNákʼeeshtsoii bizééʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; dzídzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh ałdóʼ.


Bolbolii bitseełtsooígíí - Wikiibíídiiya\nBolbolii bitseełtsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Criniger calurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo łitso; bitseeʼ éí łitso; bitsiiʼ éí łibá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nBolbolii bitseełtsooígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsídii dághaaʼí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachyphonus darnaudii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí dinilbá. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diniltso dóó łizhingo łikizh.\nTsídii dághaaʼí łibáhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaitʼą́ʼí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaitʼą́ʼí yishtłizhígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaitʼą́ʼí yishtłizhígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Francolinus gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaitʼą́ʼí éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitéél éí noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí dinilzhin. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhaitʼą́ʼí yishtłizhígíí éí chʼil binááʼ deildeełgo naakai; chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼiltaatʼagii łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaatʼagii łizhin dóó łigaaígíí\nChʼiltaatʼagii łizhin dóó łigaaígíí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Circus melanoleucos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–20di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łigaigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí łizhin; bijáád dóó binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá. Baʼáádígíí éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nChʼiltaatʼagii łizhin dóó łigaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ taahilnoodii - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ taahilnoodii éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Morus capensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 33–37di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bitsiiʼ éí diniltsxo; bidaaʼ éí dootłʼizhgo dinilgai; bikeeʼ éí łibá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ taahilnoodii éí łóóʼ hadaalzheehgo ndaatʼá.


Ghą́ą́ʼnoodǫ́ǫzii (tsin yigházhígíí) - Wikiibíídiiya\nGhą́ą́ʼnoodǫ́ǫzii (tsin yigházhígíí)\nGhą́ą́ʼnoodǫ́ǫzii éí Tsin Deigházhíjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dinomys branickii" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Dinomyidae"-jí atah yisdzoh).\nDíí naaldlooshii éí tsintahgi dóó ayóo ndahałtingóó naakai, áádóó éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naaldeeh — jį́įgo éí tsékʼi dóó tsinlátahgi daʼałhosh. Nááná éí tábąąhgi naakai łeh.\nGhą́ą́ʼnoodǫ́ǫzii éí 2–2.5di adéesʼeez[?] áníłnéez łeh, áádóó éí tádiin go da dahidídloʼ áníłdáás; bitseeʼ éí tseebíiʼdi asdzoh[?] áníłnééz. Nááná éí bijaaʼ áłtsʼíísí dóó bíchį́į́h doo nineez da; bitsʼíís éí dibéłchíʼíí dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nGhą́ą́ʼnoodǫ́ǫzii éí ałchozhgo naaghá: tsin bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bikétłʼóól yiłchozh.


Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitsoh bitseeʼ diwozhígíí - Wikiibíídiiya\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitsoh bitseeʼ diwozhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ayaaí Ahééháshį́įhdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenosaura hemilopha" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 25–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.\nAhééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiitsoh bitseeʼ diwozhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Tsídii dághaaʼí bitłʼaakááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dághaaʼí bitłʼaakááʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pogoniulus bilineatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; binághah dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bitéél éí dinilbá; binátsʼiin éí łigai; bitłʼaakááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídii dághaaʼí bitłʼaakááʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; łahda chʼosh deildeeł ałdóʼ.


Tábąąh tiníléítsoh yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh tiníléítsoh yistłʼinígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Varanus marmoratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tiníléítsoh éí 60–80di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łitsogo yistłʼin łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh tiníléítsoh yistłʼinígíí éí hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał yilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí binághah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí binághah yishtłizhígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí binághah yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mycerobas affinis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí łizhin; binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bitsiiʼ dóó bitʼaʼ łibá.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ daatsohí binághah yishtłizhígíí éí chʼil binááʼ dóó neeshchʼííʼ yildeeł.\nDaatsohí binághah yishtłizhígíí\nLast edited on 22 Yas Niłtʼees 2022, at 18:49


Tsísʼná yiyání bitseeʼ deeshgizhígíí - Wikiibíídiiya\n(Tsísʼná yildeełí bitseeʼ deeshgizhígíí)\nTsísʼná yiyání bitseeʼ deeshgizhígíí (éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí bitseeʼ deeshgizhígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops hirundineus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilbáago dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nTsísʼná yiyání bitseeʼ deeshgizhígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí nizhónígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí nizhónígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí nizhónígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachylepis varia" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bikʼiiz éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiitʼáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí nizhónígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí yildeeł.


Tsídii naʼatłʼoʼí bitsiiʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii naʼatłʼoʼí bitsiiʼ łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anaplectes rubriceps" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bitsiiʼ éí łichííʼ; bitéél éí łigai; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitʼaʼ diłhił.\nTsídii naʼatłʼoʼí bitsiiʼ łichíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Magíshtłizhí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Magí dóó Magí Ndahalinígíí Magí Ndahalinígíí Magíshtłizhí\nMagíshtłizhí diłhiłígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eulemur macaco" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 15–20di asdzoh[?] áníłnééz. Bikąʼígíí éí łizhin; baʼáádígíí éí bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitsiitʼáád dóó biniiʼ éí halzhin; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.\nMagíshtłizhí diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó jááłánii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dah daaskʼidtah ayáásh dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nDah daaskʼidtah ayáásh yishtłizhígíí\nDah daaskʼidtah ayáásh binákʼee halchíʼígíí\nDah daaskʼidtah ayáásh dóó bikʼéí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macrosphenidae" deiłníigo deiyózhí. Dah daaskʼidtah ayáásh dóó bikʼéí éí 18 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.\nDah daaskʼidtah ayáásh dóó bikʼéí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Zahalániitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nZahalániitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí\nZahalániitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius bucephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ éí diłhił; binághah éí halbá; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nZahalániitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hynobius fuca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ tsxilghááh dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tónteel tsídii binághah diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel tsídii binághah diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Larus atlanticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin; bikeeʼ éí łitso.\nTónteel tsídii binághah diłhiłígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh ditłʼooígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh ditłʼooígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphonopelma gabeli" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Náhookǫsjí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdi dóó Yootó Hahoodzodi hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Naaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bitéél halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Tązhii dóó Naaʼahóóhai Ndahalinígíí Naaʼahóóhaiłbáhí Naaʼahóóhaiłbáhí ádaałtʼą́ʼígíí\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bitéél halbáhígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pternistis rufopictus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí dinilgaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łitsxo. Bitsʼíís éí 0.8–1 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí áłtʼą́ą́ʼí bitéél halbáhígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Terpsiphone affinis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí nizhóonii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí\ntsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis peraticus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Dilchʼóshiiłchííʼ bitsiitʼáád halbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshiiłchííʼ bitsiitʼáád halbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lagonosticta rubricata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łichííʼ; bitsiitʼáád éí halbá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dibéłchíʼí dóó bizééʼ halchííʼ.\nDilchʼóshiiłchííʼ bitsiitʼáád halbáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Tsétah táshchozhii ndiilkʼísii - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Táshchozhii dóó Dijádídlǫ́ʼí dóó bikʼéí Táshchozhii Táshchozhii ndadiilkʼísii\nTsétah táshchozhii ndiilkʼísii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Petrochelidon fulva" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitsiitʼáád dóó bizééʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTsétah táshchozhii ndiilkʼísii éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí - Wikiibíídiiya\ntłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja textilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 5–7di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.


Chʼiyíítʼogii bitsiiʼ diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogii bitsiiʼ diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tyrannus caudifasciatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼos dóó bitéél éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiyíítʼogii bitsiiʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí binághah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí binághah łigaaígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí binághah łigaaígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brookesia confidens" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; binághah éí łigai; bitseeʼ éí doo nineez da; binááʼ éí ntsxaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí binághah łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii tseechʼį́dí binághah łigaaígíí\nDíí naaltsoos 5 Biniʼantʼą́ą́tsʼózí 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí dinilbáago dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dinilbáago dootłʼizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyornis sanfordi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilbáago dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí dinilbáago dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááahjí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aegithina tiphia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád dóó binághah halzhin, baʼáádígíí éí bitsiitʼáád dóó binághah chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí dóó chʼil binááʼ yildeeł.