Губула тирилген кезиу башланады, сакъ болугъуз | Электронная газета "Заман"\nГубула тирилген кезиу башланады, сакъ болугъуз\n24 марта, 2020 - 14:24\nБыйыл мартны ал кюнлеринден башлап, губула къабып, республиканы медицина учрежденияларына 15 адам келгенди, деп билдиргендиле Роспотребнадзорну КъМР-де Управлениясыны бёлюмюнден.\nБизни республика кърым геморрагия безгек (КГЛ) жайылыргъа къоркъуулу жерге саналады. Ол саулукъгъа уллу заран салгъан, бирде ёлюмге да келтирген аман аурууду. Аны жукъгъаныны сылтауу, кёбюсюнде, адамны къапса, неда хайыуанладан чыгъаргъанда къол бла эзселеди.\nОзгъан жылда профилактика ишлени хайырындан республикада губуланы эм тири кезиулеринде ол ауруу тюбемегенди. Жыйылгъан 3600 къуртдан анализле алыннгандыла. Аланы арасында антигенлери болгъан жалан онекиси табылгъанды. Буруннгу жылда уа аллайланы саны онтёртге жетгенди. Аллай губула районланы барысында да тюбейдиле. Сёз ючюн, былтыр битеу муниципалитетледе минг адам ачыгъанды. Ол а эпидемиология жаны бла болум осал болгъанын кёргюзтеди.\nПрофилактика халда быйыл битеу да 256 гектар жер губулагъа къажау препаратла бла тазаланнганды. Ол санда 51,5 гектар чакълы жай солуу лагерьлени тийрелери да. Хар замандача, быллай жумушла къыралны, районну эм организацияланы бюджетлеринден бёлюннген ахчагъа этиледиле. Аны регламентге тийишлиликде сабийлени саулукъларына бакъгъан, билим берген учрежденияланы, санаторийлени, стадионланы, паркланы, медицина организацияланы тийрелеринде эмда башха жерледе ётдюредиле. Быйыл тийишли ишлеге юч миллиондан аслам сом къоратыллыкъды.


Газель-Волга, ИП Владикавказ вакансии, сайт, отзывы, информационная справка о деятельности\nГазель-Волга, ИП Владикавказ - сайт, вакансии, работа\nОтзывы и вопросы о Газель-Волга, ИП Подписаться на вакансии\nАдрес: Россия Республика Северная Осетия-Алания Владикавказ, улица Цоколаева, 24\nОтзывы об организации: Газель-Волга, ИП\nДобавить новый отзыв или вопрос об организации: "Газель-Волга, ИП"\nИнтернет-проект "Справочное окно" содержит данные о компании Газель-Волга, ИП с деятельностью в рубрике "Автомобили грузовые": контакты, каталоги, прайс-листы с цены, все данные актуальны на 2017 август.\nВакансии в Газель-Волга, ИП\nТочный адрес компании для соискателей размещен на сайте: Россия Республика Северная Осетия-Алания Владикавказ улица Цоколаева, 24 2017 август, список вакансий предоставляет сам отдел кадров работодателя Газель-Волга, ИП . Соискателям полезно ознакомиться с другими компаниями в каталоге "Автомобили грузовые" , предоставляющие свои данные об уровне зарплаты и режиме работы: Зет маркет, Tecdockz, USA Auto Parts, Leda Truck, Global Gas Equipment.\nГазель-Волга, ИП отзывы\nЛюбой посетитель сайта может оставить объективный отзыв об организации, находящейся по адресу Россия Республика Северная Осетия-Алания Владикавказ улица Цоколаева, 24 . Вот к примеру отзывы о других предприятиях в разделе "Автомобили грузовые".


Энциклопедия 3ds max 6 Михаил Маров скачать бесплатно. Читать он-лайн.\nМихаил Маров Энциклопедии\nifolder - сама книга 38Mb в .rar, в CHM формате\npitercom -файлы из книги\nДругие книги Михаил Маров\nЭта книга предназначена для тех, кто увлекается трехмерной анимацией и мечтает о разработке…\nОт издателя С помощью программы 3ds max 7.5 создают трехмерные миры и героев…


Запасы/Доступность для: 2SC5007-T1-A\nНайдите поставщиков 2SC5007-T1-A, используя netCOMPONENTS. Если вы ещё не являетесь партнёром netCOMPONENTS, запросите бесплатное пробное партнёрство сегодня чтобы осуществлять поиск по базе данных netCOMPONENTS, хранящей 400 миллиардов электронных компонентов, и связываться с поставщиками 2SC5007-T1-A.\n2SC5007-T1-A CN 5 5 158396\n2SC5007-T1-A JP 2 2 62360\n2SC5007-T1-A GB 1 1 2360\n2SC5006-T1 10 51 54 882947\n2SC5007-T1 11 20 24 1279345\n2SC5007 6 13 13 2011997\n2SC5007T1 1 1 1 2000\nСделайте Запрос на Бесплатное Пробное Партнёрство, чтобы связаться с поставщиками компонента 2SC5007-T1-A\nPage Created: 6/21/2018 2:49:22 AM


У нас вы можете купить LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome по лучшей цене! производитель lorenzo, тип литые, материал алюминиевый сплав, цвет хром, ширина обода 8 ", диаметр обода 18 ", количество крепежных отверстий 5, диаметр расположения отверстий 112 мм, вылет (et) 32 мм, современный дизайн. Доставка LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome осуществляется по Москве и городам России.\nПоказать все отзывы о LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome 0\nХарактеристики LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome:\nПоказать все обзоры LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome\nЯ покупаю LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome в DiamondElectric В Даймонд Электрике можно купить LORENZO WL32 8x18/5x112 ET32 Chrome по Акционной цене. Характеристики и отзывы покупателей. Доставка и самовывоз в Москве и других городах России. Цена 24850 р.


VA - NRJ Hit List 2018 [3CD] скачать бесплатно через торрент музыку mp3 и FLAC\nАльбомы и сборники » POP | Популярная » VA - NRJ Hit List 2018 [3CD]\n"VA - NRJ Hit List 2018 [3CD]" MP3\nАвтор: LORN-V от 27-04-2018, 14:07\nVA-NRJ-Hit-List-2018-3CD.torrent [24,67 Kb] (cкачиваний: 594)СКАЧАТЬ ТОРРЕНТ ФАЙЛ | DOWNLOAD TORRENT\n01.David Guetta, Sia - Flames\n02.Charlie Puth, Kehlani - Done For Me (feat. Kehlani)\n03.MARUV, Boosin - Drunk Groove (Kolya Funk & Mephisto Remix)\n04.James Hype, Kelli-Leigh - More Than Friends (feat. Kelli-Leigh)\n05.Clean Bandit, Julia Michaels - I Miss You (feat. Julia Michaels) (Branchez & Charlie Klarsfeld Remix)\n06.Bruno Mars - Finesse\n07.Logic, Rag'n'Bone Man - Broken People\n08.Galantis, Throttle - Tell Me You Love Me (Raven & Kreyn Remix)\n09.Rudimental, Jess Glynne, Macklemore, Dan Caplen - These Days (feat. Jess Glynne, Macklemore & Dan Caplen)\n10.Amir - Les rues de ma peine\n11.Ben'Do - Pareil\n12.TAL - Mondial\n13.Liam Payne, RITA ORA - For You (Fifty Shades Freed)\n16.Sean Paul, David Guetta, Becky G - Mad Love\n17.The Weeknd, Kendrick Lamar - Pray For Me\n18.Luis Fonsi, Demi Lovato - Échame La Culpa\n19.Ofenbach, Lack Of Afro, Herbal T, Wax - PARTY (feat. Wax and Herbal T) [Ofenbach vs. Lack Of Afro]\n20.Ed Sheeran - Perfect\n01.Dua Lipa - IDGAF\n02.Marshmello, Anne-Marie - FRIENDS\n03.The Chainsmokers - Sick Boy\n04.Tom Walker - Leave a Light On\n05.Camila Cabello - Never Be the Same\n06.Marshmello feat. Khalid - Silence\n07.G-Eazy, G-Eazy, Charlie Puth - Sober\n08.P!nk - Whatever You Want\n09.Calvin Harris feat. Kehlani & Lil Yachty - Faking It (Radio Edit)\n10.Becky G & Bad Bunny - Mayores\n11.Big Boi - All Night\n12.French Montana - Famous\n13.Enrique Iglesias, Bad Bunny - EL BAÑO\n14.James Arthur - Naked\n15.Ina Wroldsen - Strongest\n16.Purple Disco Machine feat. Joe Killington & Duane Harden - Devil in Me\n17.Kygo & Miguel - Remind Me to Forget\n18.Louis Tomlinson - Miss You\n19.Martin Garrix & David Guetta feat. Jamie Scott & Romy Dya - So Far Away\n20.Jaded, Ashnikko - Pancake\n21.Slimane - Viens on s’aime\n22.Louane - Immobile\n01.Maître Gims en duo avec Vianney - La même\n02.Basada - Good Vibes (feat. Camden Cox)\n03.Lost Frequencies & Zonderling - Crazy\n04.Lartiste, Caroliina - Mafiosa (feat. Caroliina)\n05.Marwa Loud - Fallait pas\n06.Diplo - Get It Right (feat. MØ)\n07.Claudio Capeo - Dis-le moi\n08.Hoshi - Ta marinière\n09.Bad Wolves - Zombie\n10.Jul, Marwa Loud - Je vais t'oublier\n11.Kataleya - J'en peux plus\n12.Shaka Ponk - Smells Like Teen Spirit\n13.Mono Mind - Save Me a Place (Hugel Remix)\n14.CamelPhat, Elderbrook - Cola\n15.Tujamo, Sidney Samson - Riverside (Reloaded)\n16.Bigflo & Oli, Notre père Fabian - Papa\n17.DJ Snake - Magenta Riddim\n19.Imagine Dragons - Next To Me\n20.Kendrick Lamar, SZA - All The Stars\nVA-NRJ-Hit-List-2018-3CD.torrent [24,67 Kb] (cкачиваний: 594)


Купить Комбинезон для таксы ForMyDogs хаки для мальчиков FW879-2020 M, цена 2310 руб. в — Интернет-магазин одежды для собак Zoostyle\nГлавнаяКаталогКомбинезон для таксы ForMyDogs хаки для мальчиков\nКомбинезон для таксы ForMyDogs хаки для мальчиков\nАртикул: FW879-2020 M\nТёплый комбинезон для таксы мальчика ForMyDogs. УЛУЧШЕННОЕ ЛЕКАЛО.


Таймырское отделение филиала ФГУП Ростехинвентаризация - Федеральное БТИ по Красноярскому краю - БТИ, Дудинка, улица Дудинская, 7а - время работы, телефон, адрес, отзывы\nТаймырское отделение филиала ФГУП Ростехинвентаризация - Федеральное БТИ по Красноярскому краю в Дудинке по адресу улица Дудинская, 7а\nг. Дудинка, улица Дудинская, 7а\n+7 (3919) 15-27-27\n+7 (3919) 15-76-98\nТаймырское отделение филиала ФГУП Ростехинвентаризация - Федеральное БТИ по Красноярскому краю расположена в г. Дудинке и находится по адресу: улица Дудинская, 7а. Узнать как к нам проехать вы можете по карте или позвонив нам по следующим телефонам: +7(39191)5-27-27, +7(39191)5-76-98. БТИ - Таймырское отделение филиала ФГУП Ростехинвентаризация - Федеральное БТИ по Красноярскому краю окажет свои услуги из перечисленных сфер деятельности.


Архивы Intel - STEREO\nНовости от HP: обновление Chromebook x360 и стилус USI Pen\nHP анонсировала свои обновленные Chromebook x360, которые оснащены петлями на 360 градусов, 4 ГБ памяти и 32 ГБ (внешний носитель). Более примечательным является совместимость Chromebook со стандартом Инициативы Универсального Стилуса. USI 1.0 обеспечивает совместимость стилуса с любым устройством с сенсорным дисплеем…\nfolder_openchromebook, Chromebook x360, gear, Google, HP, Intel, Intel Celeron N4000, Intel UHD Graphics 620, laptop, USI Pen от HP, Девайсы\nРеакция #Intel на сотрудничество #Apple и #Qualcomm\nВ ходе этого шокирующего примирения между Apple и Qualcomm корпорация Intel неожиданно заявила, что даже не собирается пытаться создавать модемы 5G для смартфонов…\nfolder_open5g, Apple, business, gear, Intel, modem, qualcomm, облако, сервер\n#AMD чипы Ryzen Pro для ноутбуков\nТеперь, когда AMD представила чипы Ryzen второго поколения для домашних и рабочих ноутбуков, настало время обратить свое внимание на Pro-версию. AMD выпускает новую волну процессоров Ryzen Pro, нацеленную на «профессиональные» (но все же очень портативные) рабочие машины…\nfolder_openamd, Intel, laptop, Ryzen Pro chips, Девайсы, ноутбуки, процессоры, чипы\nРелиз новой модели #iMac от #Apple & #Intel\nГрафика, которая лишит Вас дара речи…\nfolder_openApple, Google, iMac, Intel, iPad, IPhone, MacBook, Test, World News, Девайсы


HTN - Joker-2008-MYCEL скачать бесплатно psy trance mp3, слушать trance онлайн.\nTrance / Транс > СКАЧАТЬ ТРАНС (TRANCE) МУЗЫКУ > HTN - Joker-2008-MYCEL скачать бесплатно psy trance mp3, слушать trance онлайн.\nСКАЧАТЬ ПО ПРЯМОЙ ССЫЛКЕ (*.zip, 70.82 MB): HTN - Joker-2008-MYCEL\nПрослушка онлайн и потрековая скачка HTN - Joker-2008-MYCEL:


Nonton Film Movie Dünnes Blut (2019) LK21 Subtitle Indonesia\nNonton Film Dünnes Blut (2019) Full Movie\nDOWNLOAD FILM Dünnes Blut (2019)\nMaaf link download FILM Dünnes Blut (2019). belum tersedia !!.\nNonton Dünnes Blut (2019) Film Subtitle Indonesia Streaming Movie Download Gratis OnlineDownload Film BluRay Layarkaca21 Lk21 Dunia21\n22 Jumpstreet • Gundala • The Greatest Showman • My Daughters Disgrace • Nigth Ace • X M • Throll • The Revenant 2015 • Oversize Cops • Forius • Ajay • The Divine Fury • Hobits • Next • New Initial D Movie Legend 1 Awakening • Day Dead Bloodline • Aquaman •


Лампа напольная Tortora белая Eichholtz 112759 , каталог осветительных приборов: фото, заказ - ABITANT , Москва\nЛампа напольная Tortora Eichholtz News 2019 112759\nкод товара: 1024297\nметалл, стекло, камень\nБра Kon Tiki Eichholtz News 2019 112744\nБра BONHEUR Eichholtz 2020 113373\nКресло Castelle Eichholtz News 2019 113420\nСветильник настенный ROMEO SINGLE Eichholtz 2020 113548\nЛюстра Venezia Eichholtz 2019 113073\nЛюстра Mayflower Eichholtz Lighting 108078\nСветильник настенный CULVER Eichholtz 2020 113037\nСветильник настенный LARABEE Eichholtz 2020 113133\nКресло YORK Eichholtz 2020 113841\nКресло Lando Eichholtz News 2019 113417\nЛюстра CHASE Eichholtz 2020 112787\nСветильник настенный SUTTON HOUSE Eichholtz 2020 112155\nКресло SIENNA Eichholtz 2020 113196\nЛампа напольная Catellani Smith 2019 MR70\nЛампа напольная Akari Vitra. 2019 201 648 01\nЛампа напольная Akari Vitra. 2019 201 552 01\nЛампа напольная Maison Valentina by Covet Lounge Collection 2015 Botti FLOOR LAMPS 1\nЛампа напольная FALKLAND Artemide S.p.A. 2019 DS2040BAR00\nЛампа напольная Akari Vitra. 2019 201 649 01\nЛампа напольная Syphasfera Catellani Smith 2019 SYF105\nЛампа напольная Tolomeo Artemide S.p.A. 2019 A012820\nЛампа напольная ARIA Italamp 2019 2212/P\nЛампа напольная Akari Vitra. 2019 201 560 01\nЛампа напольная Akari Vitra. 2019 201 530 01\nЛампа напольная TINTA Italamp 2019 8174/P


манипулятор Калязинская улица. аренда манипулятора Калязинская улица\nманипулятор Калязинская улица .\nаренда манипулятора Калязинская улица .\nООО «Аренда Манипулятора» - узко специализированный сервис по предоставлению в аренду манипулятора для любых работ связанных с погрузкой, разгрузкой или перевозкой грузов. В нашем автопарке все грузовики с манипуляторами в собственности, а так же и другая профессиональная техника, так что мы предложим лучшие варианты аренды по стоимости без потери качества работ. Наш сайт www.asmagistral.ru в интернете можно найти по запросам: манипулятор Калязинская улица , аренда манипулятора Калязинская улица и недорого арендовать манипулятор или заказать кран манипулятор для перевозки груза по Санкт-Петербургу и области.\n# манипулятор Калязинская улица , # аренда манипулятора Калязинская улица\nОТЗЫВЫ: аренда манипулятора Калязинская улица


American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome - Котельники купить по Акционной цене , отзывы и обзоры.\nУ нас вы можете купить American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome по лучшей цене! производитель american racing, тип литые, материал алюминиевый сплав, цвет хром, ширина обода 8.5 ", диаметр обода 20 ", количество крепежных отверстий 5, диаметр расположения отверстий 115 мм, вылет (et) 35 мм, современный дизайн. Доставка American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome в город Котельники.\nКупить American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome в городе Котельники:\nПопробуйте бесплатное, сертифицированное приложение (программа) для браузера, которое ищет лучшие цены конкурентов прямо на странице товара интернет магазина. Посетив один магазин вы увидите цены на выбранный товар в десятках других магазинов. Есть подробная инструкция. Выберите ваш браузер и сравните цены на American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome в городе Котельники:\nПокупайте American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome в DiamondElectric - город Котельники\nВ Даймонд Электрике можно купить American Racing AR-894 8.5x20/5x115 ET35 Chrome по Акционной цене. Характеристики и отзывы покупателей. Доставка и самовывоз в Москве и в городе Котельники . Цена 0 р.


Google Chrome - Самый безопасный браузер. » Лучшая подборка бесплатного софта\nБесплатный софт » Интернет » Google Chrome - Самый безопасный браузер.\nГлавная | Автор: Alex | 13-07-2013, 14:27 | Просмотров: 2259 |\nТакже, браузер Google Chrome поможет вам в плане конфиденциальности. Для этого в меню "Инструменты" выберите "Новое окно в режиме "инкогнито". После чего страницы, открытые вами, не будут оставлять после себя никаких следов, а также это вам поможет против шпионского программного обеспечивания.\nЕсли вы хотите обновить версию Google Chrome, просто выберите "О Google Chrome" в меню "Инструменты" и он начнёт автоматически обновляться. Ради большой скорости, каждая вкладка загружается как отдельный процесс. Это поможет вам если одна из вкладок вдруг выдаст критическую ошибку - вам не придётся закрывать остальные вкладки. Но если вы откроете достаточно много вкладок система может начать действовать медленнее. Так что, старайтесь загружать не более 20 вкладок.\nВ браузере также есть функция автоматического перевода текста. Вам не придётся копировать весь текст и вставлять его в переводчик. Когда вы просматриваете иноязычные сайты, под строкой ввода выйдет сообщение, которое предложит вам перевести страницу на русский.\nДанный браузер планировалось сделать наиболее быстрым и наименее функциональным. Но с помощью расширений для Chrom'а можно получить множество новых функций. В браузер встроен Adobe Flash Player, который обновляется вместе с браузером. Так что вам не придётся самостоятельно скачивать и устанавливать flash-проигрыватель.\nДата обновления программы: 6 июля 2013\nСкачать бесплатный браузер Google Chrome - Самый лучший и безопасный браузер в мире!


Новость: Google заплатит хакерам за взлом браузера Chrome\nGoogle заплатит хакерам за взлом браузера Chrome\nДата: 16 февраля 2011 в 13:01 2011-02-16T13:01:32+06:00 Категория: Новости интернета\nВ Ванкувере 9 марта компания Google заплатит $20 тыс. хакерам Pwn2Own за взлом браузера Chrome.\nНа конкурсной основе будет предложено взломать IE, Firefox и Safari. В случае успеха организаторы мероприятия пообещали выплатить хакерам по $15 тыс. за каждый веб-обозреватель.\nChrome базируется на том же движке, что и Safari, по этой причине компанию Google с данным браузером не хотели допускать к соревнованию. Однако после того как Chrome учредил собственный приз в размере $20 тыс., организаторы Pwn2Own согласились еще на одного участника.\nКак показывает практика, в 2009 и 2010 годах участники соревнований не смогли взломать Google Chrome, в то время как Internet Explorer, Firefox и Safari не устояли перед хакерами Pwn2Own. 85 1 2 3 4 5 (голосов: 1)\nNokia начнет разработку Windows Phone 11 февраля 2011\nСКА разгромил «Атлант» в четвертьфинале Кубка Гагарина 14 марта 2012\nФутбол — Чемпионат Англии — Рио Фердинанд получил повреждение на тренировке 19 августа 2012\nЗолотухина ввели в кому 14 марта 2013\nВ Алатауском районе Алматы участились случаи мошенничества с землей 22 мая 2014


Банкоматы и терминалы в Сясьстрой\nЛенинградская область -> Сясьстрой -> Банкоматы и терминалы\nВсе банкоматы и терминалы в Сясьстрой Ленинградской области\nСнять деньги с карты или оплатить услуги можно через банкоматы и терминалы в Сясьстрой. Теперь нет необходимости ехать и стоять в очередях чтобы перевести деньги со счета на счет, оплатить коммунальные услуги, телефон, интернет, и т.д.\nадресг. Сясьстрой, улица Советская, 22, IPK OSB 7915-0814-1\nадресг. Сясьстрой, улица Советская, 22, ATM OSB 7915-0814-1\nадресг. Сясьстрой, улица Петрозаводская, 16, ATM ZAO DIKSI PETERBURG\nадресг. Сясьстрой, улица Петрозаводская, 36, корп.А, ATM MAGNIT SYASSTR\nадресг. Сясьстрой, улица Заводская, 1, ATM SYASKY CBK-2\nадресг. Сясьстрой, Совесткая улица, 22, оф. Сбербанк России\nДобавить Банкоматы и терминалы в Сясьстрой


Крючок S-образный 14710 (440-017) дешевый (100шт)\nСушилка для посуды Rosenberg 6819\nСушилка для посуды Rosenberg 6819 (41.5 х 18 х 14 см)\nСушилка для посуды Rosenberg 6831\nСушилка для посуды Rosenberg 6831 /48х32х14 см\nСушилка для посуды Rosenberg P285017 Filo di ferro\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285001 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285001 Zn (настен.,40х28.5х43 см ) выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285002 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285002 Zn /24х40х39.5 см выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285003 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285003 Zn (1-я, 25.5х21х13.5 см ) выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285004 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285004 Zn /35х21х13.5 см выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285005 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285005 Zn /1-яр, 39.5х24х15 см выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285009 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285009 Zn (40х28.5х43 см) выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285010 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285010 Zn (1ур, 38х24х18см) выписывать по 2шт.\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285012 Zn\nСушилка для посуды Rosenberg RUS-285012 Zn (39.5х25.8х33.8см) по 1шт.


Маруся (49 серия) - смотреть онлайн бесплатно | Фильмы онлайн на Онлайн КиноРай\nМаруся (49 серия) смотреть\nДобавлено в 00:14 , 12 ноября 2010 Смотрели (205) Комментарии\nМаруся (48 серия) онлайн | Маруся (50 серия) онлайн\n« Любить по-французски\nЗверобой — 2 (22 серия и 23 серия) »\n© Copyright 2009 Фильмы онлайн. 27 з. 0,639 с.


2019 дж. алтотур айны 21 "КЪАРАЧАЙ"\n«Къарачайны юсюнден хапарла»\nКЪАЧАН ДА СЕЙИР ЗАТЛА\nТарихге политика къатышмай къалмайды, ол себебден кёб затны тюрлендиреди, бузады. Бизни джуртубуздан кёчюргенден сора, тегей алим Абаев, «аланланы туудукълары бизбиз», деб джазыб чыгъарады. Ол кёзюуде анга джууаб берир адам болмайды. Къарачайлыла ызларына къайтханларындан сора алим Лайпанланы Къазий бу ётюрюк ишлеге къаршчы турады. Абаев, башха амал табмай: «Аланла тюрк эмда иран тиллиле болгъандыла», - деб башын алады. Арадан талай джыл озгъандан сора тегейлиле, чынг алгъа футбол командаларына, ызы бла республикаларыны атына «Алания» деб атаб чыгъарадыла.\nБизге тюрк тилли миллетледен сора, эм джууукъ тегей миллетди, не ючюн десенг, ала бла биз кёб джюз джылланы бирге джашагъанбыз. Анга шагъатлыкъ этген бирча тукъумларыбыз (Хачирлары, Бытдалары, Джуккалары, Къасайлары д.а.к.), къалгъан тюрк тилледе болмагъан, бирча сёзлерибиз (ныгъыш, къама, апсын, дорбун, сыра...) кёбдюле, ол огъай эсенг, адамларыбызны санлары, сюеклери, сыфатлары да ушайдыла. Сёз ючюн, бусагъатда Тегейде баргъан Терк сууну аты къарачай сёздю, дженгил баргъаны ючюн аталгъанды. Бий-Аслан деген элни атына Беслан деб къоядыла. Татар-Туп деген уллу шахарда (бусагъатда аны къуру минарети къалгъанды) бурун тюрк миллетле джашагъандыла. Аллай затла, бир-бирибизге къаршчы этмей, къарнашлыкъ этдирселе, эки джанына да хайыр боллукъ эди. Алай а журналда бир тегейлини: «Иисус Христос габдешде туугъанды, ол тегейли боллукъду», - деб бир тюрлю затла джазгъанын окъуйма. Лондон шахарны тегейлиле къурагъандыла, деб да айтадыла. Ол себебден, аланланы къуру кеслерине теджегенлерине да айыб джокъду. Эки минг джылны мындан алгъа христиан дин джайылыб тебрейди. Грузияны аты эртделеде Георгия болгъанды, ол себебден къарачайлыла бла малкъарлыла грузинлилеге гюрджюле дейдиле. Алада эм сыйлы шыйыхха Георгий Победоносец саналады. Христиан динни алгъан хазарлыла, аланла (къарачайлыла да аланы ичлеринде) ол атны да алгъандыла: Гиргокъ, Гюргокъа эмда ыйыкъда кюнню аты – гюрге кюн. Аны тышында, Къаракентде (Орджоникидзе посёлок) уллу, 5-6 метр мийиклиги болгъан, таш бар эди. Джумушакъ топуракъгъа басылгъанча, ат туякъла басылыб, аны башына чыгъа эдиле. Ол ташны атына Сосуркъаны эмда Гюргокъну ташы дей эдиле. Аны чачыб, эки этажлы юй ишлеген эдиле. Христиан динден къалгъан кёб сёзге тюбериксе бюгюн да бизни тилибизде, сёз ючюн, «элия урсун» (Илья Громовержец), клиса, бабас/папас (поп) д.а.к. Бизни республикада болгъан храмлагъа (Архыз, Чууана), «къарачайлыланыкъы тюлдюле», деб кюрешгенле джангылгъан этедиле: ала бизни бабаларыбыз христиан динни тутхан заманларындан къалгъандыла. Алкъын ангылашынмагъан сейир затланы бири тешик ташладыла. Тешик ташла Къобан ёзенде, Гумлада кёбдюле. Тамам сейири – ала туура кюн чыкъгъан бла кюн батханнга айланыбдыла, кеслери да ёзенни сол джанындадыла. Эм уллулары Нарсананы къатындады, атына да орусча «Кольцо-гора» дейдиле. Андан да сейири – Мара башында Акъ Къаяны эм мийик джеринде, къаяны «хамхотунда» оджакъ къазылыбды, кеси да тёртгюл болуб, адамла къазгъанлары белгилиди. Андан энгишге къарасанг, джерни тюбюне дери кёрюнеди. Ол бирлери кюн чыкъгъан бла кюн батханнга къарай эселе, бу джерни тюбюне къарайды. Быланы дин джаны бла магъаналары болмаса, аллай бир кёб къыйын кетерлик болмаз эдиле къаяланы тешер ючюн. Дагъыда бир сейир зат – башларында чунгурчукълары болгъан ташла. Аланы уллулары да, гитчелери да, къырыкъчыкълары болгъанла да, болмагъанла да тюбейдиле. Илмуда алагъа «чашечные камни» дейдиле, кеслери да Лаба суудан Терк Башына дери тюбейдиле. Къобан баргъан джанындан къарасанг, къабыргъаланы кюн чыкъгъан джанында табыладыла. Чунгурлары болгъан ташла да нек этилгенлери белгисизди.\nАбаев, башха амал табмай: «Аланла тюрк эмда иран тиллиле болгъандыла», - деб башын алады.\nAbaev aythanlay Alanlılanı (bizni) atababaları mingle cıl alga Şam'dan kelip İran'da bolup alaydan Kafkasga kelgen bolurla dep de sağış etiuçenme. İran'da ol zamanlada da bugün bolganıça Türk em İran tille söleşile boluredi. Bizni aman (osal, ploha), şuuşan (şeşen) sözleribiz alayladan kele bolur.\nИзменено:\tTinibek - 26.03.2019 10:29:28\n2019 дж. байрым айны 14 "Къарачай"\nСовет аскерлени Афганистандан чыкъгъанларына — 30 джыл\n1979-чу джылдан 1989-чу джылгъа дери Афганистанда баргъан урушда, айтыугъа кёре, 15 031 совет солдат ёлгенди. Анда бизни миллетден да талай джаш ачыгъанды.\nОл заманда болгъан затлагъа бюгюнлюкню кёзю бла къараб, анда уруш этген джашлагъа «терс-тюз» этгенсиз деб багъа бергенден магъана джокъду. 18-19-20 джыл болгъан джаш адамла Ата джуртлары къайры бар десе, ары баргъандыла. къралны аллында борчларын толтургъандыла\nАфганистанда уруш эте ёлген джашларыбызны Аллах рахмат этсин. Бюгюнлюкде сауэсен джашагъан джашларыбызгъа уа Аллах саулукъ берсин.\nКъолубуздан келиб, алагъа уллу хайыр эталмасакъ да, таза джюрекден джылы сёзюбюзню хар заманда айтыргъа къызгъанмайыкъ.\nБиз да Афганистанда уруш этген джашлагъа саулукъ, насыб тилей, эм бек сюйген адамларыгъызны къууанчларын кёре терен къартлыкъгъа дери джашагъыз, дейбиз. Аны бла бирге, озгъан ёмюрню 80чы джылларында Ёзденланы Альбертни афганчы джашлагъа атаб джазгъан джырларындан бир бёлегин окъуучулагъа теджейбиз.\n«Къарачай» газетни редакциясы.\nАта джуртну буйругъу бла келдик биз,\nБолургъа деб афган халкъны джакълагъанла,\nКерти кюнде таза болсун бетибиз,\nАлсала да ёлюбюзню сакълагъанла.\nСолдат бетле танылмайла букъудан,\nАуур хауа солуу бермей, къан ичед,\nХар бир джаш да хапар сакълай Джуртундан,\nРахатлыкъны эсге сала кечинед.\nДжашланы уа сен джылларын санасанг,\nУллусуна болгъанд дерсе джыйырма.\n«Не кёргенсе сен джашаудан?» — деб сорсанг,\nСагъыш этер, джууаб табмай айтыргъа.\nКъанлы сермеш башланнганды джангыдан,\nКёк кюкюреб гюрюлдейди, джер джанад.\nБир солдатны ёшюнюнде джарадан\nДжалын басхан гяхиникге къан агъад.\nДжансыз бола баргъанлыкъгъа хар саны,\nДжазыууна бой салалмай ёчешед,\nБек джутланыб, къысха солуй хауаны,\nТюшюндеча ол кеси бла сёлешед:\n«Былай мутхуз кёрюне да болмаз кюн,\nАта джуртун сакълагъаннга тийсе окъ!\nКим ючюннге, не ючюннге ёллюгюн\nБилмегенден ачы ёлюк джокъду джокъ!\nЁлюм хорлаб къысылсала кёзлерим,\nХомух болмай ёлгеними кёрюрле,\nЁлюгюмю алыб барлыкъ тенглерим\nМинги Таугъа менден салам берирле...»\nТас этди да, эсин джыйды джангыдан,\nДуниягъа ачды мутхуз кёзлерин,\nСуратчыкъны чыгъарды да джанындан,\nАнга къарай, айтды ахыр сёзлерин:\n«Эсингдемид, сен былтырны джазында\nБелгиге деб суратынгы бергенинг?\nАйталмагъан бир кёб сёзюм ауузумда\nКъалгъан эди, энди ахыр тилегим, —\nДжаз башында къабырымы табалсанг,\nТопуракъ белги алыргъа деб келирсе,\nБаш джанымдан наратчыкъны орнатсанг,\nСен да меннге ахыр белги берирсе». 1981 дж.\nОй, анам, анам, къалай этейим,\nНе дерти баред Аллахны?!\nБиргеме алыб къайры кетейим\nМен юйюбюзден палахны?!\nДжыл бла юч айны сакълагъан анам,\nНек тёзалмады юч кюннге?!\nЁмюр джукъуну сайлагъанд анам,\nБу кюнню кёрмез ючюннге.\nКъабырдан къараб кёралмагъанды\nКъалай къайтханын баласы...\nДжангыз джашына сандыкъ болгъанды\nБетине джангыз бирчик къарайым,\nСен бир ач, атам, сандыкъны.\nОл бурма чачын бирчик тарайым,\nДжашчыкъ бир кёрсюн джарыкъны.\nСандыкъда джатхан керти ол эсе,\nАчыгъыз башын, кёрейим.\nДжашчыкъ сандыкъдан чыгъала эсе,\nАны орнуна кирейим.\nАфганистаннга бармайла дейле, —\nАтам, джашынгы букъдуралмалла,\nАфган тауланы ташлары...\nСолдатны басдырдыкъ Джёгетей элинде.\nБюгюнлю джюрегим эсгертеди кесин.\nАшыкъсам да юйге, джыйылдым ингирде,\nКесекге бешикге бёлюннгенди эсим.\nДжукълагъанды рахат туудугъу атамы,\nЫшарады ол шашмай ушаб кесиме.\nНасыблыма къалай! Даууру элияны\nКъартаймаз къайгъыны чакъырды эсиме.\nБешикде балачыкъ, илгениб элиядан,\nУянды, джылады, джукълады джангыдан,\nХапарсызды джашчыкъ огъурсуз дуниядан,\nХапарсызча солдат бегиген сандыкъдан.\nСолдатны анасы сандыкъгъа къабланды,\n«Ой, Аллах, аяусузса», — деб эс ташлады,\nКъарнашы анасын кёлтюрюб атлады,\nЭгечи къалтыраб сарынын башлады.\nАуузундан сёзю чыкъмай тургъан атасы,\nОл сюйсе да, атача, туугъан баласын,\nОялмаз таулада намысны къаласын,\nТёзюмю мелиуан джылауну багъасы!\nБетими сылатама бала тылпыугъа,\nБурулады, хойнухча, тиним тёгерек.\nСолдатны атасыча джарсый бушуугъа,\nБешикде джашчыкъгъа къайгъырады джюрек.\nИзменено:\tTinibek - 26.03.2019 14:52:06\n73 джылдан табылгъан ана\nИрландияда джашагъан Дублина Паулина Джонсха 73 джыл болгъанды. Ол туугъан анасы ким болгъанын билмей джашагъанды.\nКёб джылны узагъына аны асырагъан ата бла ананы кесини атасы бла анасына санаб тургъанды. Алай а къаллайла эсе да, аны табхан ана башха болгъанын билиб къойгъанды.\nКёб джылны ол кесини анасын излеб тургъанды. Узакъ джууукъ джетген адамланы табыб, ала аны анасы ким болгъанын айтхандыла.\nАны асырагъан ата бла ананы джюреклерин къыйнайма деб къоркъгъандан ол иги кесек заманны ДНКтест этдирирге таукел болмай тургъанды.\nАхырында ДНК-тест этдириб, кесини анасы ол болгъанына ажымсыз ийнаннганды. 2018-чи джыл абыстол (ноябрь) айда ана 94 джыл болгъан Кэтлин болгъанын билгенди.\n- Анам бла мен бир-бирибизге асыры бек ушагъандан аны биринчи кере кёргенимде, таб, къоркъаракъ да болдум. Къолубузну, ауузубузну къымылдагъанларына дери ушайдыла, - дегенди Дублина Паулина.\nКомпьютерде тюз ишлеу\nБусагъат заманны излемине кёре адамла компьютерсиз болмайдыла – ишде, юйде да кёбюсюне сау кюнню аны аллында ашырадыла. Алай ишлеб тургъан адамны кёзлери къызарадыла, сырты муккур болады, бет къаны тюрленеди. Быллай затладан сакъланыр ючюн бир талай амалсыз этилирге керек затны айтайыкъ.\n1) Компьютерге деб ишленнген кресло сатыб алыргъа керекди. Тюз шиндик джарарыкъ тюлдю – шиндикде сыртыгъызны бюгюб олтурлукъсуз. Креслону уа кесигизге табыча ёрге, энгишге этиб джарашдырыргъа боллукъду. Кесин да бек джумушакъ болмагъанны сайларгъа керекди.\n2) Ноутбукдан эсе компьютер сатыб алсагъыз игиди. Алай а сизни ноутбугугъуз бар эсе, тюбюне анга деб ишленнген тиреу сатыб алыгъыз. Алайсыз ноутбукда ишлеген сагъатда сыртыгъызны бюгюб, билеклеригизге да кюч джетдириб турлукъсуз. Тиреуню уа кесигизге табыча джарашдырыб экран кёзлеригизни туурасында болурча этериксиз. Эсигизде болсун экран бла сизни арагъыз 50 сантиметр болургъа керекди.\n3) Сау кюнню компьютерни аллында олтуруб ишлеб тургъан адамны къаны иги джюрюмей тебрейди. Адамны тёнгегини тюб джанына кюч джетеди. Омурауларыгъызгъа чымылтыр (грыжа) чыгъаргъа, джик ауруула къозгъалыргъа боллукъдула.\nСау кюнню тохтаусуз кёзюгюзню, башыгъызны чабакъ этлерине (мышцы) кюч джетдириб турсагъыз башыгъыз ауруучу боллукъду. Аны амалтын къымылдай турургъа керекди. Хар 60 такъыйкъадан ишден бёлюнюгюз. Мадар бар эсе эшикге, хауагъа, чыгъыгъыз. Алимле айтханнга кёре, 15 такъыйкъаны эшикде айланнган адам 2 сагъат ишлерча бир къарыу алады.\n4) Терезени туурасында олтуруб ишлемегиз. Андан ургъан кёлекке сизни джунчутуб турлукъду. Ингирде неда кече компьютерде ишлесегиз тепсиге салыныучу лампа джандырыгъыз. Къарангыда ишлесегиз кёзлеригизге кюч джетерикди.\n5) Компьютерде ишлеген сагъатда столгъа джукъ артыкъ зат салмагъыз. Салсагъыз да арлакъ тюртюгюз. Бир джанындан ала сизни эсигизни бёлюб турлукъдула, экинчиси къолларыгъызны таб, тюз салыб ишлерге орун боллукъ тюлдю. Алай бла джик ауруу башланыргъа боллукъду.\n2019 дж. байрым айны 28 "КЪАРАЧАЙ"\nТутхан ишине толу берилиб, аны деменгили толтурургъа тырмашхан керти уланланы бириди мен хапарын айтыргъа излеген таулу Хапаланы Биймырзаны джашы Таучу. Ол 1955-чи джыл къыркъар (август) айны 16да, халкъыбыз кёчгюнчюлюкде болгъан сагъатда, Къазахстанда туугъанды. Эркинлик берилиб, кёчюрюлген халкъла джуртларына къайтханларында, Хапаланы Биймырзаны юйюрю да туугъан элине, Хурзукга, келиб тюшеди. Таучу былайда Къасайланы Осман атлы школда сегиз классны бошайды. Къартладан халкъны ашхы адетлерине юреннген, адебни-намысны тёрюнде ёсген джигер джаш Къасайланы Осман атлы совхозну 2-чи бёлюмюне тамада къойчу болуб ишге киреди. Ишлей тургъанлай, кечеги школгъа джюрюб, 10 классны тауусады. Гитче къарнашы Тауджигит, башха иш нёгерлери да болуша, ол 1000 къарачай къойдан къуралгъан сюрюу джюрютеди. Къошу Бийчесында болады. Таучуну башчылыгъы бла къойчула къолларындан келгенни этиб кюрешедиле.\nТаучу юй бийчеси Биджиланы Ахматны къызы Захара бла эки джаш бла, бир къыз ёсдюргенди. Ала баш билим алыб, толу юйдегиле болуб, республиканы тюрлютюрлю санагъатларында атларын иги бла айтдырыб ишлейдиле.\n2019 дж. байрым айны 16 "КЪАРАЧАЙ"\nАТА ДЖУРТХА КЕРТИЛЕЙ КЪАЛГЪАНДЫЛА\nНек керек болгъан эди бизни аскерлеге Афганистанны джерине кирирге?\nАфганистанны юсюнден сагъынылса, эм алгъа Совет Союзну Къоруулау Кючлерини аскерлери ары киргенлерини юсюнден сагъышла келедиле кимни да башына. Алай болса да, анда аскер къаугъала кёбден бери баргъандыла. Афганистанны ичинде къазауат, таб, бюгюнлюкде да тохтамагъанды. 40 джылны мындан алда, 1978-чи джылдан башлаб, Афганистанны правительствосуну башчылары Совет Союздан болушлукъ излеб Леонид Ильич Брежневге 20 кере тилек къагъыт джазгъандыла. Афганистанны ичинде бара тургъан къалабалыкълагъа совет кърал алгъы бурун къатышыргъа излемей тургъанды. Алай болса да аны къаугъалары совет къралны Афганистан бла джууукъ тургъан республикаларыны чеклерине къоркъуу салгъанлары амалтын, Совет Союз къарнаш афган халкъгъа болушлукъ этерге керек болгъанды.\nАлай бла 1979-чу джыл эндреуюк (декабрь) айны 25де Туркменистан бла Афганистанны байлагъан кёпюрню юсю бла Совет Союзну Къоруулау Кючлерини 40-чы аскери Афганистанны джерине киргенди. Совет аскерле анда 1989-чу джыл байрым (февраль) айны 15-не дери тургъандыла. Ол заманны ичинде Совет Союздан Афганистанда къазауатха 620 минг адам къошулгъанды. Аны 520 минги аскерчиле, 90 минги чекчиле бла кърал къоркъуусузлукъну комитетини (КГБ) къуллукъчулары, 5 минги да СССР-ни Ич ишлерини аскерлериндеги къаууму болгъандыла. Башында сагъынылгъан джылланы ичинде хар джыл сайын совет аскерледен бу къауумгъа 80 мингден 104 мингнге дери аскерчиле къошулуб баргъандыла. Статистика билдиргенден, аланы 15 мингнге джууугъу анда ёлгенди, 53 мингден асламы да сакъат болуб къайтханды джуртуна.\nТогъуз джылдан аслам заманны ичинде анда къазауатны юсюнден кюнде-кечеде хар совет адам хапар билирге излегенлей тургъанды. Ол къралны миллети бла тенг Афганистанда бола тургъан ишлеге бизни къралда да сагъыш этмеген адам хазна болмаз эди. Кёб совет ананы анда сабийлери окъ тюбюнде айланнганлары амалтын, аланы тынчлыкълары бузулуб, сагъышларына сагъыш къошулгъан эди. Бир къауумгъа ол кюн байрам болса да, бир къауумгъа уа анда, къазауатда, джанларын берген аскерчи джашланы эсгериу кюндю.\nАлайды да, бизни Къарачай-Черкесиядан къуллукъ этерге чакъырылгъан аскерчилени арасында Афганистанны джеринде 2238 кюнню ичинде 1200 адамы урушха къошулгъанды. Бу кёргюзюм алкъын толу ачыкъланыб бошалмагъанды. Аны ичинде 42 джердешибиз аскер борчун толтура, Ата джуртну аллында этген антына кертилей къалыр ючюн анда джан бергенди. Аланы 16-сы да къарачай уланладыла. Къазауатдан джанларын сау-эсен келтиргенлени 300-ден асламы анда алгъан джараларындан, бирси чурумладан дуниядан кетгенди. Афганчыланы къалгъан къаууму да бюгюн кече тюшлеринде афган къазауатны кёргенлей, инджилиб джашайдыла.\nАндан бери, 30 джыл ётсе да, къралда кёб тюрлениуле болгъандыла. Джашауну эбине тюшерге кимден да бек ол къауумгъа къыйын тийгенди. Нек десегиз, къазауатны афганчыла отлу джолларындан ётюб, джашлай сакъат болуб, туугъан рахат къралыбызгъа келдик деб тургъанлай, эс джыйгъынчы, уллу кърал чачылыб, алагъа тыйыншлысыча эс бёлюнмей къалгъанды. Ол джыллада совет къралны тамадасы Михаил Горбачёв сау-эсен къайтхан совет аскерчилени кереклилерине тыйыншлысыча къараргъа керек болгъанын ачыкъ айтхан эди.\nАрхив документледен ачыкълагъаныбызгъа кёре, 1988-чи джыл байрым (февраль) айда бютеу совет басмада КПСС-ни Ара Комитетини Баш Секретары М. С. Горбачёв Афганистан бла байламлы билдириу этген эди. Кърал башчыла кенгешиб Совет аскерлени Афганистанны джеринден чыгъарыргъа деген оюмну юсюнден да басмаланады. Анда былай джазылады: «...Афганистанда аскер къаугъа кёбден бери барады. Ол эм къыйын эмда ачыулу регион къаугъаланы бириди. Бусагъатда болумгъа кёре, анда халны политика джаны бла джарашдырыр ючюн белгили таблыкъла къуралгъандыла. Ол себебден совет къралгъа башчы бёлек кесини оюмларын айтыргъа, кесини тутхан джолун аягъына дери ачыкъларгъа тыйыншлыгъа санайды. Джууукъ заманда Женевада Афганистан бла Пакистанны арасында БМО-ну (ООН) Баш секретарыны энчи адамы да къошулуб сёлешиулени кёзюулю ушагъы боллукъду. Ол ушакъ тамамланырлай болургъа иги танг мадары барды...\nАфганистандан совет аскерлени чыгъарыуну хар кимге да джараулу болджалларын белгилерге керекди. Неден да алгъа болджалланы юсюнден, не ючюн десегиз, совет аскерлени чыгъарыуну юсюнден принципли политика бегимни афган башчылыкъ бла талай заманны алгъа огъуна къабыл этген эдик, аны юсюнден ол заманда билдирген эдик...\nИшни политика джаны уа, Афганистанны ич ишлерине къатышыуну болдурмауну тамалында совет аскерлени чыгъарыуду. Ол джумушну баджарыуну мадарлары энди къуралгъандыла.\nЖеневада афган-пакистан сёлешиулени дженгил эмда джетишимли тамамларгъа кёлтюргючлюк этерге тырмашыб, СССР бла Афганистан республиканы правительстволары совет аскерлени чыгъарыб башлауну кескин болджалын белгилерге келишгендиле – 1988чи джыл хычаман (май) айны 15-де башларгъа эмда аланы чыгъарыуну он айны ичинде тамамларгъа...\nМиллет келишиуню политикасыны джетишимлери афган джерлени бир бёлегинден совет аскерчилени чыгъарыргъа мадар бергенди. Бусагъатда 13 афган провинцияда аскер къаршчылыкъла тохтагъанлары себебли, алайда совет аскерле джокъдула. Афган джерде рахатлыкъны орнатыуну джюрюшю не къадар дженгил болса, совет аскерлеге андан чыгъаргъа тынч боллукъду...»\nАлай болса да, киши джуртда не ючюн, ким ючюн къазауат этгенлерин да толу ангыламай, 18-19 джылларында замансызлай башлары агъарыб, джашаугъа бир башха кёзден къараб келген эди ол къауумну асламысы. Джанлары, санлары ачыгъанларын кеслеринден иги бир адам да ангыламагъанды. «Ат басханны джер биледи» дегенлей, бюгюнлюкге дери афганчыла джанларын джюрютюрге кюреше, саулукъларын бегитирге излей джашаргъа кюреше баргъанлары хакъды. Эки джыйырма джылны ичинде медицина болушлукъ, социал джакълау джаны бла да кёб зат тюрленнгенди. Ол мадарла бла толу хайырланыргъа эмда афганчылагъа не джаны бла да болушлукъ этерге кереклисини юсюнден М. Горбачёв кесини докладында чертиб былай айтхан эди ол джыллада: «...Энди бизни джашланы, Афганистанда бизни аскерчилени юслеринден: ала керти ётгюрлюк бла джигитлик таныта, кеслерини борчларын таза толтуруб тургъандыла эмда толтурадыла. Афганистанда аскер къуллукъларын баджаргъанлагъа бизни халкъ терен сюймеклигин танытады. Кърал алагъа иги билим, сейир эмда тыйыншлы иш табаргъа эм иги мадарланы береди. Афганистанда джигитлеча ёлгенле бизге бек сыйлыдыла. Партия, совет органла ёлген аскерчилени юйдегилерине, джууукъларына уллу эс бёлюнюрча, толу къайгъырылырча болум къураргъа борчлудула.\nАфганистанда ишни ахырына дери политика джаны бла келишдириу регионал дауланы сынджырын юзюб чачыуда биринчи атлам боллукъду...»\nАлай болса да алагъа башында айтылгъан болушлукъла этилмегенлерин барыбыз да толу билебиз. Кърал чачылгъан кёзюуге салыб къоядыла сылтауну. Ол тюзмюдю да? Ол огъай эсенг джарсыуу болгъан афганчы болушлукъ излеб не медицина учреждениеге, неда къралны толтуруучу властларыны органларына барыб билдирсе, джюреклери къыйналыб, баргъанларына сокъураныб къайтыучан эдиле. Нек десегиз, «...ары сени менми ийген эдим?..» деген джууабны эшитгенлей тургъанларын ветеранла бюгюн да джашырмай айтадыла. Алай бла аланы асламысы джуртларында не бола тургъанын танг кесек заманны иги ангылаялмай, тургъандыла. Алай а, ол джашланы къачан да миллетине, джуртха сюймекликлери сууумайды эмда къайгъысыз, рахат къралда джашагъанлары алагъа себеблик бергенлей турады.\nАла борчларын толтургъандыла...\nБу арт джыллада афганчыланы юслеринден кёб тюрлю хапар эшитгенлей турабыз. Бир къауумла, «ким ийген эди, аланы кеслерини сайлаулары болгъанды...» дейдиле, бир къауумла да, «аланы этген къуллукълары керти джигитликни юлгюсюдю...» дейдиле. Аны дагъыда афганчыланы бу кюнлери бла байламлы сорууланы Къарачай-Черкесияда талай кърал къуллукъчугъа эмда джамагъат бирлешликлени келечилерине, ветеранлагъа соргъанбыз. Ала бюгюн джангы джашауда ол затлагъа къалай къарагъанларын, Афганистанда къазауатха къаллай багъа бергенлерин эмда кеслерини оюмларын газетге билдиргендиле.\nКъЧР-ни Джамагъат палатасыны председатели Вера Молдованова:\n«Совет Союзну чеклеринден ётюб, тыш къралда къуллукъ этген джашланы аналарын кёзюме кёргюземе, эм алгъы бурун. Ана кёзден къараб айтсам, ол кёзюу бизни къралда кесича мутхуз ыз къойгъанды. Нек десегиз, Афган къазауатдан сауэсен келгенликлерине, ол джашланы окъдан-тобдан ангылары, санлары джарсыб, бютеу саулукъларыны чархы бузулуб келгенлери амалтын, аланы кёбюсю джашауларын къураялмай къалгъандыла. Юйдегили болгъанланы да асламысы айырылыб къалгъанды. Аллай бир джашаудан суууй баргъан джаш адамлагъа уа ким къайгъыргъанды, дейсе. Дагъыда къазауатны отлу джолларындан чыгъыб туугъан джуртларына былай келгенлей, кёб турмай кърал чачылыб, ала да атылыб, сансыз болуб къалгъандыла. Сагъыш этсенг, ол затла барысы да адам мыйыгъа бек ауур тиерик сагъышладыла. Хар бирибизни, хазна къалмай, анда джууугъу неда тенги болмай къалмагъанды. Аны айтханым, бюгюн да ала тюшлеринде окъ-тоб атылгъан тауушлагъа илгениб уянадыла. Аланы ангыларындан, эслеринден кетмегендиле джанларын къолларына алгъан къоркъуулу кюнлери. Арадан заман не кёб озса да, аланы джарсыулары сёнгерик тюлдюле, джюрек джаралары сау боллукъ тюлдюле. Ёсюб келген тёлюге уа айтырым, Афганистаннга баргъан тёлюле керти патриот сезимледе ёсгендиле. Ол затлагъа аланы аскерде кеслерин джюрюте билгенлери, къоркъуу тюшген кёзюуде батырлыкълары, Ата джуртха кертиликлери шагъатдыла. Аны себебли, бюгюннгю джаш адамлагъа ол ашхы шартланы сингдирир ючюн, алагъа афганчыланы юслеринден хапар айтханлай, тюрлю-тюрлю тюбешиуле, джарыкълыкъ ишле бардыргъанлай турургъа амалсыз керекди. Афганчыла бизни бюгюннгю джигитлерибиздиле, аскер борчну бериуде аскерчилени юлгюсюдюле».\nШимал Кавказны Муслиманларыны координа- цион советини председатели, Къарачай-Черкесияны муфтийи Бердиланы Исмаил хаджи:\n«Джылдан джылгъа джашау тюрлене баргъанча, къралыбызда да хар не анга кёре бола баргъаны хакъды. Бюгюнлюкде, Аллахха болсун махтаула, динлеге эркинлик берилген рахат къралыбызда джашайбыз, ол да бир насыбды, шукур этерге керекбиз. Афганчыланы юслеринден а мен башымдан ётген эмда бир затха шагъат болгъан затны айтайым.\nАфганистанда къазауат башланнган джыллада, мен Бухарада дин институтну студенти эдим. Биргеме Къабарты-Малкъардан Шарафутдин аты бла бир джаш окъуй эди. Ол аскерге алкъын бармагъаны себебли, алайдан чакъырылгъан эди аскер борчун берирге. Не эди амал – Ата джуртха борчун бермеклик ол да эркишини бир борчу болгъанды. Алай бла ол джаш Афганистаннга джиберилген эди. Аны барын сагъыннганым, бюгюнлюкде джамагъатны эки бёлюрге чакъыргъан «Ала дин къарнашларын ёлтюрюрге баргъандыла» дегенча керексиз сёзле джюрюб тебрегендиле. Аллай сёзлени тюз сагъыш эте билмеген, динден хапары болмагъан эмда джашагъан къралына аманлыкъ излеген адам айтырыкъды. Ол сёзлеге киши тынгыламасын. Джашагъан къралыны закону бла къалайгъа ашырылгъан эсе ол джаш, алайда аскер борчун берирге керекди. Мени уа айтырым, Афганистанда аскер къуллукъларын этиб келгенлеге: ала Ата джуртларына къуллукъ борчларын толусу бла бергендиле, мен аланы джигитлеге санайма. Аллаху Тагъаланы буйругъу болмай джукъ болмайды. Ол себебден, ол къауум джашлагъа да ары барыргъа Аллахны буйругъу болуб тюшгенди. Кеслери да бек къыйын сынамны тёзюмлю ётгендиле. Алагъа барыбыз да бюгюнлюкде «сау болугъуз» деб, разылыгъыбызны айтыргъа керекбиз. Ата джуртларына къайтханларында да ала уллу къралыбызны чачылгъан заманына тюшюб бек къыйналгъандыла. Ол тёлюню андан да бек джарсыулары мында болгъандыла, десем, тюздю. Анда ёлгенлени Аллах джандет ахлула этсин, адамларына да даулет берсин».\nКъЧР-ни Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) депутаты, Байрамукъланы Халимат атлы республикан библиотеканы тамадасы Хапчаланы Салых:\n«Бусагъатда афган къазауатны юсюнден кёб тюрлю затланы кёребиз, иги да, аман да эшитебиз. Ол огъай эсенг, джамагъатны эки бёлюрге излеб, афганчыланы юсю бла къаугъаланы чыгъарыргъа излегенле да табыладыла. Алай болса да, барыбыз да бир затны ангыларгъа борчлубуз. Къралны буйругъун тыйыншлы тындырыргъа аны ичинде джашагъан халкълагъа борч болгъаны хакъды. Ол себебден бизни аскерчилерибиз керти джигитледиле, ала Ата джуртларына керти къуллукъ этгендиле. Аланы хар бирини юсюнден толу хапар джыяргъа керекди.\nБу арт джыллада Ленинград къуршоуда, Кавказ урушда дагъыда башха Ата джуртубузда ётген къазауатлада, къаугъалада урушлагъа къошулгъан адамларыбызны юслеринден толу хапар джыйыб кюрешебиз. Аланы тамамлаб бошасакъ, афганчыланы юслеринден материалла джыяргъа муратлыбыз. Аланы юслеринден бирер тюрлю ачыкъланыб джазылады. Аны себебли, ненча аскерчи къошулгъаны, анда башсыз-хапарсыз болгъаны, бери келгенден сора ауушханланы саны дагъыда аны кибик талай зат толу ачыкъланыб бошалмагъанды. Ол бек уллу ишди, аны республикада аскер комиссариатны бёлюмлерини къуллукъчуларыны эмда муниципал районланы башчыларыны болушлукълары бла бардырлыкъбыз. Анга хар бирибиз да къолубуздан келгенича юлюш къошаргъа керекбиз.\nБюгюннгю джаш тёлюге уа айтырым: Уллу Ата джурт къазауатны ветеранлары, суу саркъгъанлай, таркъайыб баргъанлары, ай медет, бизни барыбызны да мыдах этедиле. Алай болса да, къазауатны сынамлы джолларын ётген афганчы ветеранланы джигитликлерини юсюнден джаш адамла кеслери къулакълары бла эшитиб, аланы кеслери бла тюбешиуле бардырыб турсала, тамбласында джашауларына себеб боллукъ эдиле. Бюгюнню джигитлерин – афганчыланы - сыйларгъа борчлубуз барыбыз да. Ала керти джигитледиле, ёсюб келген тёлюлеге эркишиликни танытхан патриот сезимлени уясыдыла, Ата джуртха уллу сюймекликни деу белгисидиле.\nБизни тюненеги уллу къралыбызны политикасына терен кириб, анда тинтиуле бардырсакъ, олсагъатда иги ангыларыкъбыз, ол джыллада Совет Союзну Къоруулау Кючлерини аскерлери нек джиберилгенлерини чурумун да. Аны себебли, къралыбызгъа керек кюнде ёрге туруб Ата джуртуна къуллукъ этиу эркишиге эм уллу сыйды».\nКъЧР-ни миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министрини заместители Хубийланы Ислам:\n«СССР-ни Афганистанда баргъан къазауатха къошулгъаныны дуния магъанасы болгъанды. Анда уллу совет къралдан къоранч аз болмагъаны хакъды. Эксперт устала, политологла ачыкълагъаннга кёре, «мардаланнган контингентни» кючю бла Афганистандан келиучю наркотрафик тохтатылгъанды эмда терроризм иги танг заманнга дери ыхтырылгъанды. Бир къауум политикле бюгюнлюкде «...ол джумушда Совет Союз кесини халкъларын терроргъа къаршчы салыб аяусуз этгенди» деб, Совет къралны башчыларын терслеген да этедиле. Алай болса да, биз билирге керекли Ата джуртну буйругъуна бойсунуб, борчларын толусу бла берген совет аскерчилени ол кюрешде къыйынлары уллуду. Аны барыбыз да билирге керекбиз. Ол джашла барысы да Эресейни патриотларыдыла, джигитлеридиле. Ёсюб келген тёлюлеге аскер къуллукъну, аскерчилени этген антларына кертиликни юлгюсю болгъанларын ангылатыргъа керекбиз барыбыз да. Афганчы джашларыбызны хар бири да къыйын кёзюуледе джигитлик, ётгюрлюк танытыб миллетлерини атларын да айтдыргъандыла».\nАфганистанны Эресейде Ветеранларыны союзуну КъЧР-де регионал организациясыны тамадасы, отставкадагъы подполковник Мамчуланы Исса-Алий:\n«Мында, таулу джуртлада, джашлыгъыбыз ёте, джаш адамла болуб, джашауда насыб къалала ишлерикбиз деб муратла салыб, «аякъ тюбюбюзде чёб сынмагъан» сагъатыбызда, къолубузгъа сауут-саба алыб Ата джуртубузну буйругъуна ёрге тургъан эдик. Биз борчубузну бергенбиз. Анда, кирпик къакъгъанча, бир кесек заманны ичинде, джанларын кёб аскерчи бергенди. Аланы эсгерирге бизге борчду. Афганистанны ауур хауа болуму, тюрлю-тюрлю джукъгъан ауруула да бизни аскерчилерибизге заран салыр ючюн къалмагъандыла, таб, бюгюнлюкде да ол чурумладан арабызда талай джашны саулукълары абызырагъанды, бир къаууму да ол аурууланы заранындан дуниядан кетгенди.\nАлайды да, ары баргъан тёлюлени гитче классладан башлаб, юйдегини ичинде да къралны сюерге, Ата джуртха керек сагъатда ёрге турургъа юретгенлей тура эдиле бизни. Патриот иннет бла пионер, комсомол органзиацияла да ёсдюре эдиле. Бюгюнлюкде ол шартланы ёсюб келгенлеге биз бермесек, аланы ол затлагъа киши да юретирик тюлдю. Афганистан бизни ёмюрлюкге багъылмаз джарабыз болгъанын а чыртда унутмайыкъ.\nХар бири да къолундан келгенича къыйын къошханды\nАфган миллетни тынчлыгъын сакъларгъа, республиканы миллетини джашау болумун иги этерге деген нюзюр бла кюрешге анда къуру аскерчиле болуб къалмай, бирси совет адамла да къошулгъандыла. Аланы хар бири кесича Совет къралны башчылыгъыны оноуу бла шахарлада институтлада окъуй тургъан студентле да Афганистанда къазауатха ашырылгъандыла. Сёз ючюн, бюгюннгю ветеран тиширыу Къарачай райондан Семенланы Тамара эки гитче сабийчигин да анасына аманат этиб, Ташкентде окъуй тургъан медицина училищеден Афганистаннга кетген эди. Аны кибик Абайханланы Азрет-Алий да, МГУ-ну студенти, Москвадан ашырылгъанды. Бу тизимни арты узунду. Аланы барысын да джангыз бир зат байлагъанды – Ата джуртха сюймеклик сезимлери. Былайда айтыргъа борчлубуз дагъыда къарачай миллетни атын айтдыргъан генералполковник Махаметланы Солтанны, авиацияны полковниги Джатдоланы Шакъманны. Аланы Афганистанда этген джигитликлери бюгюн-бюгече да айтылгъанлай турадыла.\nАны тышында да Афганистанда джашагъан миллетле джашау-турмуш болумларын совет къралны болушлугъу бла иги джанына тюрлендирген эдиле. Сёзден, афганчы джаш тёлю Москвада, Ленинградда, Ташкентде, Минскеде дагъыда бирси уллу шахарланы институтларында окъуб, инженер, устаз, врач, къурулушчу, ала кибик башха усталыкъланы алгъанды. Ол билимлерин анда хайырландырыргъа да совет устала барыб болушханлай тургъанларыны юслеринден бюгюнлюкде хазна киши сагъынмайды.\nАлайды да, афганчылагъа аталгъан кюнде –байрым айны 15-де - болуб къалмай, аланы барысын да эсибизге тюшюрюрге эмда сыйларгъа, аланы юслеринден толу хапар джыяргъа керекбиз. Ала бизни бюгюннгю ветеранларыбыздыла, Ата джуртха къуллукъ этиуню юлгюсюдюле.\nБетни БАТЧАЛАНЫ Фатима\n2019 дж. алтотур айны 14 "КЪАРАЧАЙ"\nКазбек джашаууну асламысын джаш спортчуланы ёсдюрюуге бергенди. Аны сохталары, Эресей, Европа эмда дуния дараджада эришиулеге къошулуб, ёчлю орунлагъа ие болуб, халкъыбызны, Къарачай-Черкесияны, таб, Кавказны да атларын айтдырыб тургъандыла. 1990-чы джыллада спортчуланы аякъ юсюне салыр ючюн, аланы тюрлютюрлю уллу эришиулеге элтир ючюн, ачха керек болгъанын ангылаб, Казбек табышлылыкъ иш бла кюрешиб тебрейди. Алай а тюшген ачхасын ол, юйюне-юйдегисине джоймай, спортчулукъну айнытыугъа береди. Ол кесини ачхасына халкъыбызны атын айтдырлыкъ джашланы Эресейни эмда Европаны тюрлю-тюрлю шахарларында чемпионатлагъа элтиб тургъанды. Ол огъай эсенг, Къарачай шахарны спортчулары аны башчылыгъы эмда болушлугъу бла Американы Бирлешген Штатларына дери джетгендиле. Халал, кирсиз, кенг джюрекли Казбекге кетген джылны аякъ сюреминде 60 джыл толлукъ эди.\nКъочхарланы Сейитбий бла юй бийчеси Атабийланы Кулийни юч джашлары бла тёрт къызлары болгъанды. Юч джашны ортанчылары эди Казбек. Аталары Сейитбий джашларын бек чыныкъдырыб ёсдюргенди. Ол, джалкъаулукъну сабийлерини къатларына джууукъ иймез ючюн, ала аякъ юсюне турур турмаз, чалкъы ызгъа салгъанды. Сейитбий, элчи\nсабийледен джыйын къураб, кеси да анга тамада болуб, бир джылгъа къралгъа 300 тоннагъа джууукъ асыулу бичен бериб тургъанды.\nКазбек, сабий кюнюнден башлаб, ишден баш джанлатмагъанды, не затны къолгъа алса да, аны джикджигине дери джетдириб тургъанды.\n- 90-чы джылланы ара сюреминде «Звёзды спорта Карачаево-Черкесии» деген китаб чыкъгъан эди, анга спонсорлукъ этгенлени бири Къочхарланы Казбек эди, деб эсине тюшюреди спортну устасы, Къарачай районда окъуу управлениени физкультура бла спорт бёлюмюню тамадасы Ахтауланы Сейит-Умар. - РФ-ны махтаулу тренери, спортну устасы Сираж Гаджиагаев бла джангы чыкъгъан китабны юсюнден сёлеше тургъанлай, Казбек келиб къалды. «Салам, джашла, солургъа заман джокъду. Швейцарияда ветеранланы арасында эркин тутушдан чемпионатха барлыкъбыз, хазырланыгъыз», - деди. Ойнай тура болур, деб келди кёлюбюзге. Алай а ол ойнамагъанын терк ангыладыкъ. Сагъыш бир этигиз, районда спорт эришиулени бардырыр ючюн, къаллай бир джоюм керекди. Казбек кесини ачхасына бизни алыб Швейцариягъа, Болгариягъа да барды. Биз ветеранлагъа багъышланнган эришиуледе ёчлю орунлагъа ие болуб къайтхан эдик.\n- 1991-чи джыл эди. Мен, эркин тутушдан СССР-ни биринчилиги ючюн баргъан эришиуледе алчы оруннга ие болуб, къралны джыйым командасыны къурамына киреме, - дейди Джуртубайланы Осман – спортну устасы, джаш адамланы арасында эркин тутушдан дунияны чемпиону. – Турнир Канаданы Алма шахарында бардырыллыкъ эди. Ай медет, ары барыргъа кърал джанындан бир тюрлю бир болушлукъ табалмадым. Казбек, мени хапарымы эшитиб, болушлукъгъа джетди. Ол, ачха бериб, мени Канадагъа ашырды. Мен андан чемпион атны алыб къайтдым. Казбек Олимпия резервни сабийджаш тёлю спорт школунда ишлеген заманда кёб онглу гёджебни ёсдюргенди: Къочхарланы Борисни, Каканайланы Казимни, Токъланы Русланны, Шаугенланы Къурманны дагъыда башхаланы.\nЁлюмсюзлюкню джолун сайлатханды\nКазбекни чексиз халаллыгъы ёлюмсюзлюкню джолун сайлатханына шагъатлыкъ этген юлгюле кёбдюле. Аны таныгъанла, билгенле аны юсюнден дунияда эм ариу сёзлени айтадыла. Аны бла бирге Къочхар улуну джюрегинде кёб къыйынлыкъ, зарауатлыкъ да чекген миллетине уллу сюймеклиги болгъанын да чертерге дурусду. Аны не къадар айнытыр, тирилтир, атын иги бла айтдырыр ючюн, ол бир джугъун да аямагъанды. Ол шартны биз аны тамада къарнашы, белгили джамагъат къуллукъчу, халкъына халал джумуш этген Къочхарланы Джашарбекни юсюнде да кёребиз. Бир да ишексиз, бу зат аланы къанларында болур, дерибиз келеди.\nКъолундан келгенича миллетге джарагъан, къайгъыргъан адам эди Казбек. Аны иги таныгъаным себебли, бир тукъум уллу кёллюлюгю, махтанчакълыгъы болмагъанын ариу билеме. Ол этгенни ондан бирин этмегенле къалай уллу сёлешгенлерин да кёргенбиз. Мени кёлюме келген бла, Казбек, джаш тёлюню спортха илешдириб, аны кенг, тюз джолгъа салыр ючюн, бу дунияда бир затын да аямагъанды. Намыслы, адебли, уллу ишленмеклиги болгъан Казбек миллетини дагъаны эди.\n- 1990-чы джылланы аллында эди. Биз, КъарачайЧеркес Республиканы джыйым командасы, ол кёзюуде Минскеде эдик. Ары да эркин тутушдан юч кере олимпия чемпион Александр Медведни ёчюне аталгъан турнирге къошулургъа баргъан эдик, - деб хапар айтады Эресей Федерацияны махтаулу тренери Джанкетланы Азрет. – Казбек да бизнесни юсю бла Ригада эди. Бизни хапарыбызны эшитиб, не ишин да къоюб, Казбек Минскеге келеди – бизге кёл берир иннетде.\nБиз «Минск» деген къонакъ юйде тургъанлай, ол келиб къалды. Къонакъ юйню ичине кирген джеринде мийиклиги адам тенгли, кёзюнгю алалмазча бир ариу джелпекни (парус) макети салыныб тура эди. Казбек анга къараб туруб: «Джашла, Александр Медведь мени сабийлигимден бери да эм сюйген спортчумду. Келигиз, бизни команданы атындан анга бу джелпекни саугъа этейик», - деди.\nБюгюн да ангылаялмайма, къонакъ юйню тамадаларына не зат айтыб, къалай тукъум алгъанын ол сейирлик затны. Талай такъыйкъаны ичине джелпек бизники болду. Бешеулен болуб, Спортну къаласына имбашларыбызгъа салыб, аны алыб бардыкъ. «Медведге саугъаны берген заманда мени атымы сагъыныб айланмагъыз, бизни команда сизге бу саугъаны береди деб къоюгъуз», - деб къаты айтды...\nКазбекни чомартлыгъыны, адамланы къууандыра билгенини хакъындан миллетде кёб тюрлю хапар джюрюйдю.\nБюгюнлюкде Огъары Мараны спорт комплекси Къочхарланы Казбекни атын джюрютеди. Ол, Мара ёзенде ёсюб келген джаш адамланы спортну джолуна салыр ючюн, не заманын, не рысхысын аямай кюрешгенди. Акъыллы, онглу джаш болгъаны себебли, табышлылыкъ иш бла кюрешген заманда да джолу болгъанды. Алай а тюшюрген хайырыны бир бурхусундан къалгъанын, ол адамлагъа чачыб тургъанды. Бютюн да спортчулада аны айырылыб уллу къыйыны барды.\nАны болушлугъу бла бизни джаш спортчуларыбыз, алгъыннгы Совет Союзну джер-джеринде къой эсенг, Американы Бирлешген Штатларында, Египетде, Тюркде, Европада уллу эришиулеге къошулуб, Къарачай-Черкесиягъа сый, махтау келтиргендиле.\nБир кере ачха бек керек болгъанында, арам-къарам этмей, эки юйюн сатыб, спортчу джашланы къолларына тутдургъанды.\nКазбек ёмюрде не аракъы, не тютюн ичмеген бир юлгюлю улан эди. Ол кесим деб, башына тартыб турса, миллетибизде эм бай адамланы бири боллукъ эди, он уллу шахарда беш этажлы он юй ишлерик эди. Алай а ол анга керек тюл эди. Аллахны, адамны да эсгерген Казбек джерни юсюнде ёмюрлюкге киши къалмагъанын, биргесине адам джукъ кёлтюрюб кетмегенин билгенди.\nКъызгъанчлыкъ адамны эки кёзюн сокъур, эки къулагъын сангырау этгенин ангылагъанды, дунияда къаллыкъ адамны этген ашхы ишлери болгъанын сезгенди.\n«Мен ёмюрде бай боллукъ тюлме»\nКазбекни бизнеси тамам кючлю баргъан кёзюуде ол ышаннган тенглерини бири эркин тутушдан дунияны чемпиону Бердиланы Шамилге былай айтханды: «Мен ёмюрде бай боллукъ тюлме, нек десенг, рысхымы адамлагъа чачыб турлукъма».\nОл айтхан сёзюне да толу болгъанды. Джерни юсюнде мингле бла джылланы анга дери джашагъан сыйлы мубареклени джолу бла баргъанды – мюлк-рысхы этиб, джамагъатны кереклисине джойгъанды, адамланы муратларына джетдиргенди, онгсузлагъа болушханды, спорт санагъатны айнытханды.\nКъарачай халкъда «ушамагъан джукъмайды» деб бир аламат сёз барды. Казбекни юй бийчеси Блимгъотланы Добайны къызы Хаулат джаш заманында дуниягъа айтылырча бир ариу къыз болгъанды. Ариу, субай тиширыу болгъаны бла да къалмай, акъыллы, басымлы, намыслы, тёзюмлю болгъаны бла да къайынларындан бюсюреу табханды. Казбек ачхасын спортха джойгъан заманда анга сёз айтыб, къаршчы барыб, аны джюрегин къыйнамагъанды. «Бизге бергени да джетерикди», - деб тургъанды. Ёмюрде да Казбекни ачхасына джутлукъ этиб, аны бетин уялтмагъанды.\nКазбек бла Хаулатны юч сабийлери болгъанды: Кемал, Мадина, Шамил. Аланы да ата бла ана халкъыбызны бурундан келген ашхы адетлерин тамалгъа тутуб ёсдюргендиле. Казбек бла Хаулат 22 джылны бирге джашагъандыла. 2003-чю джыл элия (июль) айны 1-де 45-джыллыкъ Казбек, Къарачай шахарны мэриясыны аллында башхагъа джораланнган, джалгъан, окъ тийиб, ауушханды.\nАны ахыр джолгъа ашырыргъа келген миллетни учу-къыйыры джокъ эди – бютеу Шимал Кавказда джашагъан миллетлени келечилери бары да бар эдиле. Ёлюрюню аллы бла Къочхар улу Элистада ветеранланы-тутушчуланы чемпионатындан биринчи оруннга ие болуб къайтхан эди. Кеси да Венгрияда турнирге хазырлана тура эди.\nШимал Кавказны миллет тутушдан тогъуз кере чемпиону, Къарачай-Черкес Республиканы махтаулу тренери, меценат, сууаблыкъ ишни неден да баш салгъан Казбекни аты КъарачайЧеркес Республиканы спорт тарихинде алтын харифле бла джазылгъанды. Аны атына, сыйына аталыб таймаздан бардырылгъан уллу спорт эришиуле ол затха толу шагъатлыкъ этедиле.\nАйтыргъа, озгъан джылны ахыр кюнлеринде Къарачай районну Джангы Къарачай элинде 2002-чи 2007-чи джыллада туугъанланы араларында, Къочхарланы Казбекни 60джыллыгъына аталыб, миллет тутушдан эришиуле ётгендиле.\nКеслерини къарыуларын-кючлерин сынаргъа КъЧР-ни шахарлары бла эллеринден бу турнирге 400-ге джууукъ джаш адам келген эди. Бу спорт байрамны Къарачай муниципал районну администрациясы, «Бирикген Эресей» партияны Къарачай район бёлюмю эмда Казбекни тенглери, сохталары къурагъан эдиле.\nОнеки сагъатны баргъан эришиуледе спортчула 23 къауум ауурлукъда тутушхандыла, аланы усталыкъларына, кючлерине 12 сюдю тёрелик этгенди.\nТурнирге Хаулат къызы Мадина эмда аны сабийлери бла келген эди. Ай медет, Казбекни эки джашы да, Кемал бла Шамил, замансызлай илинмек аджалны юсю бла дуниядан кетгендиле. Шамилни эки къызчыгъы ёседи. Къарачай районну башчысы Къушджетерланы Спартак Хаулатха гокка хансла бериб, сыйлы джерге олтуртханында, джыйылгъан миллет уллу разылыгъын билдирди.\nТурнир мийик дараджада бардырылды. Кёб адам Казбекни уллу спортчу, ашхы адам, чомарт меценат болгъанын чертиб сёлешдиле. Къарачай шахарда «Олимп» деген спорт къалагъа Къочхарланы Казбекни атын атаргъа эмда джыл сайын аны сыйына атаб эркин тутушдан эришиуле бардырыргъа деген оюм да айтылды. Спортчула, джыйылгъан адамла – ала 800-ден аслам эдиле – бу оноугъа разылыкъларын харс уруб билдирдиле.\nТурнирде биринчи оруннга Ногъай районну командасы чыгъыб, анга 100 минг сом ачха берилди. Экинчи оруннга Къарачай районну командасы ие болуб, 60 минг сом бла саугъаланды. Ючюнчю орун да Къарачай шахар округну командасына джетди – анга да 40 минг сом ёч теджелди. Хорлагъанлагъа эмда ёчлю орунланы алгъанлагъа медалла, грамотала, дипломла, ачха берилдиле.\nКазбекни къарнашы Джашарбек – «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни Къарачай район бёлюмюню тамадасы, «Мара» ассоциацияны башчысы спортчулагъа, джыйылгъан миллетге да разылыгъын билдирди. Тюз тёрелик этген сюдюлеге да бюсюреу-сыпас этди.\nДунияда эм уллу байлыкъ адамла берген багъады. Алай эсе уа, Къочхарланы Казбек дунияда эм бай адамланы бири болгъанды.\nАЛЛАХ АЙТСА, ХАР НЕБИЗ ДА ТАБ БОЛУР\nКёб болмай бир ауругъан болуб аны Кавминводда Горленко Владимир Владимирович деген онколог врачха элтгенем. Кюнортада солугъан заманнга тюшюб къалгъанлыкъгъа, орталыкъда аны да, мени да таныгъан адамла болдула да, сау болсун Владимир Владимирович, бизге эс бёлдю. Ушакъ этдик. «Бу аман ауруу къайсы миллетде да кёбмюдю огъесе къуру бизни миллетдемиди былай кёб?» – деб сордум.\n- Къайда да ауругъан кёбдю. Арт заманда, мен сынагъаннга кёре, Къарачайда бир да кёб болгъанды... Ол сёзюн да бошагъынчы мен ашыгъыб: «Кёбюсюне неден болады? Ашарыкъданмы?» – деб сордум.\n- Аны кёб чуруму барды. Кюнден да, хауадан да, суудан да, ашарыкъдан да болады. Бизге келишмеген тышындан келген кёб хант барды... – деди.\nМени эсиме бир зат тюшдю. Машинам бла хоншу республикадан келе тургъанлай джолда сатыла тургъан ариу алмаланы кёрюб, тохтадым. Алма сатханны къатына барыб: «Бир ящик алма берсенг эди», – деб джашха ачханы узатдым. Ол ышарылыб ачханы алды.\n«Тюзюн бир айт, алма тереклеге ненча кере дарман къуйгъанса?» – деб соргъанымда, ол меннге сынагъанча къараб: «14 кере къуйгъанма», – деди. Ол адам меннге тюз хапар айтханнга санадым. Ол тюзюн айтхандан сора, мен аны алмаларын алмай, «ачхамы ызына къайтар» десем, ол артда адамланы алдаб сатарыгъы эсиме келиб, ящик алмасын алдым. Джолда келе алмаланы бирин да ашамадым, кишиге да бермедим, маллагъа да бермедим.\nГорленко деген врач мени эсим башха джары кетгенин ангылаб: «Нек эсе да терен сагъышха кирдинг...» – деб, кёзюме къарады.\n- Адамны къайгъысы кёб болса, джюрекни джарсытхан сагъышы да кёб болуб, ауруула да аны ючюн кючлей болурла, – дедим. Ол мен айтханнга «хо» дегенча башын силкди.\nВрач не дарман-дары джарарын, мындан ары не этерге кереклисин айтыб, биз да анга разылыгъыбызни билдириб, джумушубузну тамамлагъаныкъда, юйге атландыкъ. Бир сагъышдан бирине кёче келеме. «Ауруула бир джанындан, къууанчда, бушууда джангы чыкъгъан къуджур адетлерибиз да бир джанындан джарсыта... Биз къалай джашаргъа керекбиз?» – деб кесиме соруула соргъанлыкъгъа кескин джууаб табалмай джарсыйма.\nЮйге келгенимде, мутхуз сагъышларымы чачар умутда, джангы келиб тургъан «Къарачай» газетни кёрюб, къолума алдым. Байрым (февраль) айны 14-де чыкъгъан газетни 3-чю бетинде «Ассалам алейкум, сыйлы джамагъат!» деген статьяны кёрюб, окъуб башладым.\nАллахны буйругъу болур эди бюгюн мен ол врачха да тюбеб, бу газетде статьяны да окъугъаным...\n«Миллетибизни джарсыуларына сагъыш этген джашларыбыз алкъын бар кёреме... Аллахдан бир болушлукъ болуб, халкъыбыз кесин джарсытмай джашарча джолгъа тюшергеми тебрегенди?» – деб, кёлюм тогъуракъча болду.\nКерти-кертиси да, юйдегиде къыз да, джаш да джетиб, ана да ауруб тёшекге тюшюб, сабийле да: «Керекли затны атабыз этерикди», – деб, сени кёзюнге къараб, сен да нени къайры джетдирирге билмей, тёгерегинге къарасанг, айыб этмегиз, таб шашарынг келеди.\n«Ассалам алейкум, сыйлы джамагъат!» деген статьяны джазгъан джашланы кёбюсюн мен таныйма, бек онглу джашладыла. Ачхалары бла, болумлары бла бир махтанныкъ адам болса, ала махтанныкъ эдиле. Ала бу джангы чыкъгъан, «халкъны къанын ичген адетлени къояйыкъ» деб, болумсузла болуб айтмайдыла. Тамам да халкъгъа джанлары ауруб айтадыла. Мени сартын, аланы айтханлары, мени джюрегиме бек джарайды. Оноу этген къыйын затды, оноугъа тынгылагъан андан да къыйынды. Быллай бир джаш оноу этген эселе, биз оноугъа тынгыларгъа, сыйыныргъа керекбиз.\nАны бла бирге, мадарлары болгъанла, бачхаларыбызгъа кесибиз гардош салайыкъ, кёгет тереклеге да кесибиз къарайыкъ, бачхалагъа, тереклеге химия затланы къуймайыкъ, порошокдан этилген айранны да ичмейик. Джангы тууарыкъ сабийлеге аман къанны сингдирмейик, джетиб келген джаш тёлюню наркоманлыкъгъа, ичкичиликге бошламайыкъ, ийнамыбызгъа сакъ болайыкъ. Къысхасыча айтыргъа, «Ассалам алейкум, сыйлы джамагъат!» деген статьяны джазгъан джашланы ашхы фикирлерине хар бирибиз дагъан болургъа кюрешейик. Аллах айтса, бизни хар небиз да таб болур.\n2019 дж.алтотур айны 30 Къарачай"\nКърымшаухалланы Исламны 155-джыллыгъына\nУЛЛУ КЪЫЙЫНЫ КИРГЕНДИ\nКъарачай-малкъар халкъны профессионал маданиятыны тамалын салгъан фахмулу адамланы бири, суратчы, джазыучу, маданият къуллукъчу, джамагъат ишчи Кърымшаухалланы Пачаны джашы Ислам (Ислам Тебердичи) 1864-чю джыл алтотур айны (мартны) 31-де Къарачайны эм эски эллерини биринде – Къарт-Джуртда - туугъанды.\n(Исламны къарт атасыны атасы Кърымшаухалланы Исламны XIX-чу ёмюрню ал сюреминде Къарачайгъа олийге сайлагъандыла.\n1828-чи джыл болгъан Хасаука урушдан сора, Къарачай Эресейни къурамына кирген сагъатда Къарачайдан келишиу этерик келечилеге башчылыкъ этген да, кесамат къагъытха бизникиледен биринчи къол салгъан да Кърымшаухалланы Ислам болгъанды).\n1877-чи джыл Исламгъа 13 джыл бола Ставрополда гимназиягъа кириб окъуб башлагъанды. Анда эки джыл окъугъанындан сора, юйюне къайтханды.\n1880-чы джыл орус патчахны аскерине къуллукъгъа чакъырылыб, СанктПетербургда патчахны сакълагъан бёлекде (конвой) къуллукъ этгенди. Анда Кърымшаухал улу орус, араб, ингилиз, тюрк тиллеге юреннгенди, орус маданият бла, тарих бла терен шагъырей болгъанды, суратла салгъанды, орус, къарачаймалкъар тилледе назмула, хапарла, статьяла джазгъанды. Ол театрлада, музыка, адабият салонлада Петербургну фахмулу адамлары бла танышханды.\n1884-чю джыл Кърымшаухалланы Ислам абычар чын да алыб Ата джуртуна къайтханды.\nДжашаууну арт онбеш джылын ол халкъыны арасында джарыкълыкъны, билимни джаяр джанындан къайгъырыуда ашыргъанды. Латин харифлени тамалында къарачай тилден элибле джарашдыргъанды, алай а аны чыгъаргъынчы дуниясын алмашдыргъанды.\nКърымшаухалланы Пачаны джашы Ислам 1910-чу джыл башил (январь) айны 3-де Ялтада ауушханды. Тебердиде джамагъат къабырлада асыралгъанды.\nКурорт Тебердиде Кърымшаухалланы Пачаны джашы Ислам эртделеде джашагъан юйню бюгюнлюкде музей этгендиле.\nБу арт джыллада къарачай-малкъар халкъны айныууна санат, адабият, илму, экономика, джамагъат ишле бла эм уллу юлюш къошхан адамланы Кърымшаухалланы Исламны атын джюрютген джамагъат медаль бла саугъалайдыла.\nБара баргъан заманда Кърымшаухалланы Пачаны джашы Исламны къарачаймалкъар халкъны тин хазнасын айнытыугъа уллу къыйыны киргенин бютюн бек ангылаб, тыйыншлы багъа берирбиз деб ышанабыз.\nБюгюн а окъуучулагъа Кърымшаухалланы Исламны «Бёрю бла киштик» деген чыгъармасын теджейбиз.\nБЁРЮ БЛА КИШТИК\nАшаб, ашдан тоймагъан,\nКъуйрукъ учун къайырыб,\nБёрю деген джашаед,\nМал эслесе, джайылыб,\nТутаед да ашаед.\nБир кечени къалмаед,\nСыртха, къолгъа джайылмай.\nИтле алыб, тууайлаб,\nХахай этиб, сермешиб,\nКючден-бутдан къутулду Къаты туруб талагъы,\nХыр-хыр этиб тамагъы,\nЭрни-бурну къан болуб,\nТёрт санына тер уруб,\nБёрю келди тийреге –\nЮй артында айланыб,\nКёкге къараб эснеди,\nБир киштикни эследи.\n- Киштик, джаным, акъыллы!\nМеннге шкокла атылды.\nМени сюрюб джетелле,\nСаудан тулукъ этелле.\nСен джашагъан тийреде,\nКимди къонакъ къояллыкъ?\nКиштик турду кёрюрге,\nДжол кёргюздю бёрюге:\n- Салам айт да, кир юйге\nКийик улу Алийге.\nМени саулай джутдурур:\nКёб болмайын, джууукъда,\nДжауум кече, сууукъда,\nБау ичине кирмейин,\n- Шахым улу Чомакъгъа\nБарсанг, алыр къонакъгъа...\n- Ортабызда тил джюрюб,\nХатам джокъду, мен билиб,\nОл айтыудан — джети мал!\nАны меннге дерти бар.\n- Бусагъатдан мычымай,\nБашынг къалды айыбха\nСен салыб бар, джунчумай,\n- Найыб мени джаулайды,\nБир текечик даулайды!\n- Джорт, алай эсе, алайгъа -\n- Тас болгъанды бек эртде,\nБир бугъачыгъы джеркде...\nКим этгенин билмейди,\nМени аны ючюн сюймейди!..\n- Аманлыкъгъа юрениб,\nКъарнынг джерге сюйрелиб!\nСагъыш этсем, къорарыкъ,\nСени юйюне къоярыкъ\nКиши джокъду, кёресе.\nКесинг сюрген сабанлыкъ\nСеннге азыкъ-аш болду,\nКесинг этген аманлыкъ\nТаякъ болду, таш болду...\nКиштик сёзюн бошаргъа,\nИтле бла уучула\nУра кириб, бёрюню\nСаудан тулукъ этдиле.\nАрттотур айны 1— Чамны-накъырданы кюню\nАмериканы Президенти Джордж Герберд Уокер Бушну телефону зынгырдады. Телефонну чолпусун кёлтюре: «Тынгылайма», – деди Президент. Ёмюрюнде эшитмеген бир къуджур ауазны эшитиб, не тилде сёлешгенин да ангыламай, сейир-тамаша болду. Не да болсун, Буш джунчуб къалмай, кнопканы басыб, ол сёлешгенни диктофоннга джаздырыб башлады. Джорджну кёлюне: «Бир ишексиз, Эресейни башчысыны тартханчыгъы болуб, кимни эсе да сёлешдириб мени къозургъа излей турады...» – деб келди да, орусча къыйдыра: «Коллега, свиязь очин плох, потом говорит будим», – деб телефонун джукълатды. Президент терк огъуна болушчуларын чакъырды. Болушчула ол ангылашынмагъан тилни диктофондан джаздырыб алыб эрлай компьютерге тыкъдыла. Сен кёрген, ол Бушха сёлешген инсанны ауазы гюрбени ичинденча чыкъса да, тили таза къарачай тилге ушагъан бир тил болуб чыкъды! Къарачайлыны излерге керек болду...\nДжордж Бушну спецслужбаларындан бир джити джаш эрлай Нью-Джерси штатны Паттерсон шахарына истребитель самолёт бла джетиб, анда джашагъан Батчаланы Мухаммат деген къарачай джашны да миндириб, Акъ Юйге терк огъуна джетдирди. Батча улу Буш бла саламлашыб, тынчлыкъ-эсенлик соруб бошаргъа – биягъы къонгурау!!! Джордж эрлай телефонну алыб, кёз къысхан кибик эте, ма сёлеш дегенча, телефонун аллында сюелген Мухамматха берди.\n- Тынгылайма... – деди Мухаммат аз-буз джунчуюракъ бола.\n- Аллахха шукур, бизнича сёлешген да бир инсан чыкъды. Атынг къалайды?\n- Мен сизни Джерден 9 триллион 876 миллиард 543 мелиуан 210 минг километр узакълыкъда орналгъан Йачарак деген планетада джашагъан инсанланы патчахыма. Джангылмай эсем сен Чудай Мухаммат болурса?\n- Кет амандан Чудай болмагъын. Мен Батча Мухамматма!\n- Чудай Мухаммат а къайдады?\n- Да Русияда, Къарачай шахарда, юйюнде болур... мен къайдан\nбилейим? Энди сен патчах-матчах деб омакълана турма да ким болгъанынгы айт, иги джаш, ансы Американы Президенти бла быллай къуджурла ойнагъанынг ючюн, сени кереклинги табдырлыкъдыла!\n- Джаш, сен мени бла аллайла сёлешме! Мен сеннге энтда бир кере айтама, мен Йачарак деген планетада джашагъан инсанланы патчахларыма! Мен айтханны этиб бармасагъыз, сагъышны джюрюшю бла терк джетиб, президентинги да, кесинги да кереклигизни табдырлыкъма! – деген ауаз чыкъды биягъы телефондан.\nБатча улу кёргюзюучю бармагъын кесини хончасыны баш джанына тийириб ары-бери бура, Бушха къараб, эшитгенин ары-бери бурдурмай, ингилиз тилге кёчюрюб айтды.\nБуш тамам ачыуланыб: «How stupid you are! (Не тели эдинг сен!)» – деб къыджырай, телефонну чолпусун таркъ этдириб орнуна салыб, Мухамматха къараб (ингилизча): «Энди, Батча улу, кёргенинги, эшитгенинги чыртда кишиге айтма, ол кърал тахсады! Башынга бошса...» – деди.\nМухаммат чыгъа тебрегенлей, биягъы телефон зынгырдады. Джордж Мухамматха: «Тохта, кетме! Алчы телефонну джангыдан!» – деди.\nМухаммат ызына къайтыб телефонну алыб: «Эй, сен не къуджур адам болдунг?! Сен Къарачайдан къонгурау ачыб, бизни Президентни нек ачыуландыраса?! Сен ойнадынг да къутулдунг, артда сени дертинги бизге джетдирликди Буш. Ойнама бизни бетибиз бла! Аллай залим джаш эсенг, уруб къачханча этме да бери кел, мында сёлеширбиз... Сеннге бу къонгурауну кърал тамадагъыз этдире тура болур? Бизни Президент ачыуланса, тамадагъызны да, сени да аякъларыгъызны бузда бардырлыкъды! Сёлешме бери бу джолдан сора!» – деди.\nОл кёзюучюкде спецслужбаладан биреу Президентни кабинетине чартлаб кириб: «Джюйюсхан Президент! Не кёб кюрешдик эсе да...» – дей къулагъына бир затланы шыбырдады. Джордж Бушну башында тюклери ёрге туруб, ауузу ачылыб, бир кесекни сир къатыб турду. Батча улу уа телефон бла къарачайча дау айырыуну бардырады. Буш эсин джыйыб, Мухамматны аллына келиб, кёргюзюучю бармагъын эки эрнине кёнделен салыб, «тиш-ш-ш, сабыр сёлеш, сабыр сёлеш» дегенча бирси къолун энгишге-энгишге силкди. Мухаммат Джорджну излемин толтура, тамагъына «кишен» салды. Телефонну чолпусуну тёбен джанын къол аязы бла къыса: «Не болгъанды?» – деб шыбырдаб, Бушха соруулу къарады.\n- Сен сёлешген джерчи инсан тюлдю. Башха планетаданды! Не дей эсе да иги тынгыла... – деди Президент.\nМухаммат аны айтханына ийнанмаса да, ичинден, «тамада айтханны этейим» дей, телефонну чолпусундан къол аязын алыб, къулагъына джууукъ келтире: «Айт, тынгылайма, Патчах!» – деди.\n- Хы, энди харсха келе тебредигиз... Къысхасыча айтыргъа, мелиуан джылны мындан алгъа, биз сизни планетагъа барыб, сизни сёлеширге да юретиб, бир бёлек инсаныбызны да сизде къоюб, келечилерибизге башчылыкъ этген джашха: «Къара джай бу кийик инсанлагъа!» – деб буйрукъ бериб кетген эдик. Ол да къара джая, адамланы окъута келиб, «немеле бла джыйылгъан ат не эсе да бир» дегенлей, эригиб, кеси да бир адам къызны алыб, кийигирек болуб къалгъан эди. Не боллукъду быланы артлары деб, биз да сынаб, къараб турдукъ. Чынг ахырында, сизни заманыгъызгъа кёре ХХ-чы ёмюрню ахыр сюреминде ол бизден баргъан келечини туудугъу Мухаммат Чудай деген кесини ким болгъанын эсгериб, «Карачаевцы – народ, избранный Богом», «Адам был чистокровным карачаевцем», «Династия карачаевских царей в Атлантиде», «Койсанские народы произошли от карачаевцев» деген китабланы да джазыб кюрешди. Алай а аны киши ангыламады.\nЭнди, арттотур айны биринчи кюнюнде, эртденбла сагъат онда, мен аскерлерим бла учуб Къарачай шахаргъа тюшерикме. Чудай Мухамматны китабларыны байрамын да этиб, кесине да «Къой Джолну акъылман алими» деген сыйлы атны берликбиз. Баш кюн джерде болгъан къралланы башчылары да Къарачай шахарны стадионуна джыйылсынла! Аякъ юсюне сюелелген къарачай-малкъарлыланы уа бири да къалмай келсинле алайгъа! Орун джетмей къалмазча хар ким юйлеринден шиндикчиклерин да ала келсинле. Джыйылмай къалсагъыз сизге этерибизни кесибиз билебиз... Акъылман Чудайны уа кесигизге бий этиб тыйыншлысыча сыйын чыгъармасагъыз, биргебизге, Йачарак планетагъа, алыб кетерикбиз. Сора кёрюрсюз кюнюгюзню... Ангыладынгмы?! Энди, мен айтханны кёчюр тамадагъызгъа! – деб, патчах телефонун джукълатды.\nБиягъы Батча улу Йачарак патчахны сёзюн сёзча АБШ-ны Президентине кёчюрдю.\nМыйысын къайгъы кючлеген Буш: «Баш кюннге самолётуму хазыр этигиз! Къарачай шахаргъа учарыкъма!» – деб буйрукъ берди.\nОл кюн АБШ-ны Президенти паникагъа кириб, бу къоркъунчлу сейир хапарны дуниягъа джайыб чыкъды.\nЭнди, арттотур айны биринчи кюнюн саулай адам улу ашыгъыб сакълайды. Не боллукъ эсе да бир кёрюрбюз...\n2019 дж. арттотур айны 11 "КЪАРАЧАЙ"\nМиллет шартланы сакълай\nАТАЛАРЫБЫЗЧА КИЙИНИРГЕ ЫЙЛЫКЪМАЙЫКЪ\nДружба элни акъсакъаллары миллет кийимлерибизни халкъыбызгъа къайтарайыкъ, деген акъылда уллу байрамлада, къууанчбушуу кюнледе, къарачай кийимле адамланы эслеринде сакъланырча этерге эмда аланы сыйларын алгъыннгы дараджагъа чыгъарыу ишлени да кенг джаяргъа, деб кюрешедиле. Ала кеслери да алай кийиниб, къарачай кийимлени адамланы юслерине таб джарашханларын эмда аллай кийимлени юслери бла тиширыуланы намысларын, ырызларын сакълаугъа юлгю кёргюзюб кюрешедиле.\nДжашыракъ адамла да аладан кёргенлерин эте барадыла. Бюгюнлюкде онла бла саналгъан къарачай кийимле энчи юйледе, къууанчлагъа барлыкъ иелерин сакълай, тагъыладыла. «Ол зат барыбызны да джюреклерибизни бек къууандырады, адамланы кеслерин тутуулары, джюрютюулери да иги джанына тюрлене барлыкъларына ышандырады», - дейди Дружба элде межгитни азанчысы Катчиланы Халид хаджи.\n- Къарачай тукъумлу атланы тутхан адамла къарачай кийимлени киерге да уялмасынла! «Джылан кесини къабындан джийиргене эди» дегенлей, ата-бабаларыбыз кийиучю кийимлеге ыйлыкъмайыкъ, деб кюрешебиз. Алай кийиниу джашау джоругъубузда, алгъын замандача, орунлу болурун излеб кюрешебиз, биз, къартла. Аны бла къарачай кийимлени да кийиб, республикабызны районларында болгъан къууанчлада эмда башха джерледе къонакъда болгъанбыз. Къайры барсакъ да адамла тауча кийиннгенибизни бек онгсунадыла, къууаныб тюбейдиле.\nАлтотур (март) айны 28де малкъар халкъны туугъан джуртуна къайтханына аталгъан байрам бла алгъышларгъа излеб, 14 адамдан къуралгъан делегация, Дружба элни азанчысы Катчиланы Халид хаджини башчылыгъы бла - Орусланы Абдуллах хаджи, Эрикгенланы Борис хаджи, Джанибекланы Солтан хаджи, Къобанланы Юсуф хаджи, Къобанланы Хамзат хаджи, Лепшокъланы Расул хаджи, Бостанланы Абу-Бекир хаджи, Орусланы Ханафий хаджи, Байрамкъулланы Асхат хаджи, Бытдаланы Азнаур хаджи, Орусланы Кемал бла Байрамкъулланы Расул хаджи эмда Кипкеланы Аслан хаджи - Малкъаргъа джол тутхан эдиле.\n«Уллу Малкъаргъа джетгеникде, Къашха-Тау элни Джарыкълыкъ юйюнде къууанч тамам къызыу бара тура эди. Биз къууанчны ахыр сюремине джетген эдик. Делегациябыз тизилиб эшикден киргенинде, адамла къууанчны тохтатыб, бары бирден ёрге туруб, сый бере, биз олтурур джерибизге ётгюнчю, тохтаусуз харс ургъанлай турдула. Къонакъбайла делегацияны тёрге ётдюрдюле эмда сёз бердиле. Биз да аланы джылы алгъышладыкъ, игиликле теджедик. Шунгарланы Хорлам джырлаучу бир джырны да къартланы атларындан саугъа этдик. Алай бла байрам бошалды, бизни да къурулуб, джасалыб тургъан тепсилеге чакъырдыла эмда тёр бердиле.\nКъашха-Тау элни администрациясыны башчысы Уяналаны Азрет хаджиди. Ол диннге толу берилген ашхы адамланы бириди. Джарыкълыкъ юйден чыкъгъанлай, Азрет хаджи къонакъбайлыкъ джумушну бойнуна алгъан эди. Керти муслиман халили, тюз адам болгъаны да бет къанында танылыб тура эди. Барыбызны да сыйыбызны мийик кёрюб, багъалы къонакъларыбыз деб, бек сыйлады.\nЭкинчи кюн Уллу Малкъаргъа барабыз да, алайдагъы межгитде джума къылабыз. Бек кёб адам келген эди джумагъа. Сюргюн болурдан алгъа, Уллу Малкъарда джарашыб ишлеб тургъан межгитни мекямы арт джыллада тууар орун болуб тургъанын айтхан эдиле хапарда. Талай заманны алайыны имамы болуб ишлеген Цийкъанланы Мухаджир хаджини джашы элчилеге кеси башчылыкъ этиб, ол межгитни юйюн джангыдан ишлетдиргенди, джарашдыртханды. Бюгюнлюкде элчиле хар джангы айны ал кюнюнде ол межгитге келиб, джума, гъайыт намазларын да анда къыладыла. Биз алайгъа баргъаныкъда алгъыннгы имамны, Мухаджир хаджини да, алайгъа алыб келдиле. Джылы келсе да, алкъын тирилей тургъан къарт, бизге бек джылы тюбеди, ариу сёлешди.\nСора алайда Уллу Малкъарда ветеранланы советини председатели, джазыучу Къазакъланы Борис бла да танышдыкъ. Ол бизге кеси джазгъан бир къауум назмуну окъуду. Ызы бла «Сто шагов к Къайсыну» деген фондну председатели Тетуланы Хадис фондну иши бла шагъырей этди бизни.\nТюркде, башха джерледе да бола келгенбиз. Алай болгъанлыкъгъа къарачай кийимлени юсюнде бизге спонсорлукъ этген адам болмагъанды. Нек дегенде, аланы къурар ючюн, кёб ачха джояргъа керек болады. Юлгюге айтсакъ, къаманы багъасы, орта тергеу бла, 50-60 минг сомду. 40 минг сомдан атлайды белибауну багъасы да. Къалгъан затланы багъалары да алагъа кёреди...\nБу джол Малкъаргъа тебрегенибизде уа, миллетибизни кемсиз бек сюйген бир уланыбыз (ким болгъанын айтырыбызны излемегенди) бизни кесини ачхасына джолгъа къураб, имамыбыз бла бир оноулу болуб, ашыргъандыла. Алай бла къартларыбыз, джашыракъладан артха къалмагъанлай, чырмаусуз джыйылгъанбыз юйюбюзге, Аллахха шукурла болсунла», деб бошады джолоучулукъну юсюнден сёзюн Халид хаджи.\nХалкъыбызда джюрюген адетле\nСАЛАМ БЕРИУНЮ СЫЙЫ\n«Салам Аллахны саламыды», деучендиле халкъда. Къанлы джауунг эсе да, ол салам берсе, саламын алыргъа керексе.\nСанында сакъаты болгъан неда ёрге къобалмазча ауруб тургъан адам болмаса, олтуруб неда джатыб тургъанлай салам берген-алгъан адет болмайды.\nУллу кёллюлюк этиб, бир кере сени саламынгы алмай къойгъан адамгъа, экинчи тюбеген заманынгда, ол кесини терслигин эсгериб кечгинлик тилемесе, салам бермей къояргъа эркинлигинг барды.\nСен танымагъан адамгъа бир сорлугъунг болса, чынг алгъа салам бер. Къабырлада ауазынгы чыгъарыб салам бериб айланма да, къол тутуб къой. Аякъ джолдан чыгъыб келген адамгъа салам бермейдиле, къол а чыртда тутмайдыла.\nЭкеулен тюбешселе, джылы бла ким гитче эсе, ол биринчи салам берирге керекди.\nОгъартын келген бла тёбентин келген джыллары бла тенгиш эселе, огъартын келген тёбентин келгеннге биринчи салам береди.\nЭшикден кирген – юйде тургъаннга; келе тургъан – сюелиб тургъаннга салам берирге керекди. Бир адам сюелиб тургъанлай къатына бёлек адам келди эсе, ол келген къауумда эм тамада ким эсе, ол салам береди. Ол къол тута эсе, къалгъанла да тамадаларыны ызындан къол тутадыла.\nБир бёлек адам сюелиб тургъанлай, биреу келсе, ол келген адам салам береди да, аны саламын бёлекни ичинде джылы бла тамада ким эсе ол алады.\nКесингден тамада бла неда тиширыу бла сёлеширик болсанг, аланы къатларына джетгинчи, машинангдан, атынгдан тюшюб, къатларына барыб, саламлашыб (кюн ашхы бериб) бошаб, хапарынгы алай башларгъа керексе.\nСалам берген, салам алгъан заманынгда ауазынгы бек къаты да, бек акъырын да чыгъарма. Бек къаты къычырыб саламлашсанг – дюргенча, телича; шыбырдагъанча саламлашсанг – кёлсюзча, къызбайча кёрюннюксе.\nТамада къолун узатса, эки къолунг бла тут, ол къолун узатмаса къолунгу узатма. Къол ким алгъа узатса ол къолун алгъа алады. Къол узатхан адамны бармакъларындан тутма, къол аязын къол аязынга тийириб тут. Адамны къолун къаты къысма, кесинги къолунгу да «бусхулча» этме. Къол тутханынгдан сора адамны къолун джибермей кёб тутуб турма. Бир бёлек адам тёгереклешиб сюелиб тура эсе, саламлашыб, къол тутама десенг, биринчи тамаданы къолун тут да, андан сора онг джанынга (сагъат джюрюгенча) барыб къол тутуб чыкъ. Эркиши тиширыугъа къолун узатмайды.\nКъарачай-малкъар эркишиледе къучакълашхан адет болмагъанды. Бурун заманлада эркишиле кёб заманны бир-бирлерин кёрмей туруб тюбешселе, бири сол къолун, бири да онг къолун аз аллына созаракъ эте, сора къабыргъаларын бир-бирине тийиргенча этгендиле. «Адамгъа къабыргъасын берген адам» деб, таза иннетли, адамла бла джаулукъ джюрютмеген, келишмеклиги болгъан адамгъа айтхандыла.\nОРАМДА САЛАМ БЕРИУ\nБуруннгу элледе орамла тар болгъандыла, юйле бирбирине къысыкъ ишленнгендиле. Келген атлы элни къыйырындан киргенлей огъуна атындан тюшюб, аны джюгенинден тартыб баргъанды.\nБюгюнлюкде элледе орамла кенгдиле. Атха миниб адам болмагъан орамда бара эсенг да, атны чабдырмай акъырын бар. Адам кёб джюрюген орамны къыйырындан киргенлей, атдан тюшюб, атны джюгенинден тартыб барсанг дурусду. Ныгъышха, адам кёб джыйылгъан джерге джетсенг, атны башын тартыб кёбчюлюкню ичине кириб бармай, кенгирекден салам бер.\nСен атда баргъанлай аллынга джаяу келген адам чыкъса, атынгдан тюшюб саламлашыргъа керексе.\nЭркиши орамда озуб бара эсе, тиширыу юй джанында ныгъышчыкъда олтуруб тура эсе, эркиши «кюн ашхы» берирге керекди. Тиширыуну уа ёрге турурча къарыуу бар эсе, ёрге туруб: «Ашхылыкъ кёрюгюз», дерге керекди.\nИшлей тургъан адамланы къатлары бла алгъыш этмей, озма.\nСен бир юйге киргенлей ауузлана тургъан адамланы кёрсенг, салам бер, алай а къолларын тутма. Аш тепсини джанында ашай тургъан адамны къолун тутмагъан ол тазалыкъны сакълагъанлыкъды.\nЮЙДЕ, КЪОШДА, НЫГЪЫШДА САЛАМЛАШЫУЛА\nЭки эркиши тюбешселе, джылы бла гитче къайсы эсе ол: «Ассалам (салам) алейкум!» – дейди. Ол салам алгъан да: «Уалейкум салам! – деб джууаб къайтарады.\nКелген адам юйге кирсе: «Юйге да игилик!» – дейди. Юй иеси да: «Келгеннге да игилик! Хош кел, джууукъ бол!» – дейди.\nКъошха келген: «Къошха игилик!» – десе, къош иеси да: «Келгеннге да игилик! Хош кел, джууукъ бол!» – дейди. Келген адам: «Къошугъуз майлы болсун!» – десе, къош иеси да: «Джашауунг хайырлы болсун! Сау кел, джууукъ бол!» – дейди. Ныгъышны къатына келген: «Табула болсун ныгъышха!» Неда: «Ныгъышыгъыз толу болсун!» – дейди. Олтургъанла: «Сау бол, джууукъ бол ныгъышха!» – дейдиле. Олтургъанлада келгенден джылы бла гитчерек ёрге туруб, ол келгеннге орнун береди.\n- Ассалам алийкум, ныгъыш!\n- Уалийкум салам, ахшы улан (къонакъ, тамада, джаш)! Джууукъ бол, ушакъ нёгер этейик! – деб да саламлашадыла ныгъышда.\nКЮНДЕ ЗАМАННГА КЁРЕ САЛАМЛАШЫУЛА Эркишиле бла тиширыула тюбешселе, эшикде, юйде, орамда болсун, бир-бирлерине былай салам бередиле:\n- Танг ашхы болсун!\n- Ашхылыкъ кёр!\n- Эртден ашхы болсун!\n- Кюн ашхы болсун!\n- Ингир ашхы болсун!\n- Кече ашхы болсун!\nАйырыла башлаб айтадыла:\n- Хайда сора, сау къалыгъыз!\n- Аллах саулукъ берсин!\n- Ашхы кюнлю болугъуз!\n- Аллах ашхылыкъ берсин!\n- Ашхы ингирли къалыгъыз!\n- Аллах ашхылыкъгъа джолукъдурсун!\n- Тынч кечели къалыгъыз!\n- Аллах тынчлыкъ берсин!\n- Сау тангнга чыгъыгъыз!\nБОЛУМГЪА КЁРЕ САЛАМЛАШЫУ\n- Иш къолай болсун! (Не ишни да ишлей тургъаннга).\n- Сау бол, къолайлы бол!\n- Кёб болсун! (Мал кютген адамгъа).\n- Сау бол, Аллах кёб насыб берсин!\n- Мюрзеуюнг кёб болсун! (Тирменчиге).\n- Сау бол, джашар джылынг кёб болсун!\n- Мекямыгъыз огъур болсун! (Юй ишлей тургъанлагъа). - Аллах разы болсун, къууанчлагъа келиучю бол!\n- Берекет болсун! (Сабанчыгъа).\n- Сау бол, берекетли бол!\n- Бачха толу болсун! (Бачхада ишлей тургъаннга).\n- Сау бол, насыбынг толу болсун!\n- Кёб берсин Аллах! (Уучугъа).\n- Сау бол, Аллах сеннге да кёб насыб берсин!\n- Саугъанынг таркъаймасын! (Ийнек сауа тургъан тиширыугъа).\n- Сау бол, насыбынг таркъаймасын!\n- Акъдан къуру болмагъыз! (Ийнек сауа тургъан эркишиге).\n- Сау бол, берекетинг къурумасын!\n- Базар болсун! (Базарда сатыу этгеннге).\n- Сау бол, Аллах берекет берсин!\n- Джол болсун! (Джолда тюбешселе).\n- Сау бол, джашау джолунг джарыкъ болсун!\n- Аурууунгу алайым! Къатдыр кесинги! (Ауругъан адамгъа аны кёре келген айтады).\n- Сау бол, Аллах саулукъ берсин! Сау бол, Аллах разы болсун!\n- Мамырлы бол! (Ишден солуй тургъан кёзюуде).\n- Сау бол, мамырлыкъ Аллах берсин!\n- Аш татлы болсун! (Ашай тургъан адамгъа).\n- Сау бол, джашауунг татлы болсун!\n- Байрамыгъыз къууанч болсун! (Юйню иелерине тойгъа келген айтады).\n- Сау бол, къууанчдан Аллах айырмасын! Кир юйге, къонакъ этейик сени да.\n- Къууанч бла келигиз, хош келигиз! Келген аякъларыгъызгъа кёкюрегим кёпюр болсун, аркъа узунум джол болсун! (Узакъдан келген къонакълагъа юйню иеси айтады).\n- Сау кел, огъурлу кюнде кел! (Узакъ джерде кёб туруб къайтхан адамгъа неда биреуню къонагъына алай салам бередиле).\n- Сау бол, огъур, насыб Аллах берсин!\n- Айыб этме, кимсе, кимледенсе? (Атын айтса, кесини атын айтыб). Огъурлу кюнде танышайыкъ.\n- Огъурлулукъ Аллах берсин.\nИшлей тургъан адамла бла ушакъ этиб, кете тебрегенлей былай айтылады:\n- Сау (хайырлы, огъурлу, къууанч, насыб) иш этигиз!\nИшигизни Аллаху Тагъала къурасын! Аллаху Тагъала онг берсин (сизге)! Башлагъан ишигиз оюлмасын! Башлагъан ишигизни къууанч бла бошагъыз! Тутхан ишигизден къууаныгъыз! Къол ызынг бузулмасын! Усталыгъынга къошула барсын! (Устагъа). Сеннге – саулукъ, меннге – эсенлик! (Джолда танышхан адамгъа). Сеннге – игилик, меннге – ашхылыкъ! (Тенгле, джолоучу болуб, айырылгъан заманда).\n- Джабагъы да джюндю, джолукъмазлыкъ кимди?\n- Иншаллах, энтда да тюбеширбиз. (Джангы танышханла).\n- Менден да, салам айт. (Экиси да таныгъан адамгъа).\n- Саламынг узакъ болсун. Аллах буюрса айтырма.\n- Къолунг толу, башынг сау къайт, ахшы джолгъа бар! (Уучуну алай айтыб ашырадыла - юйюнден да, джолда тюбегенле да).\n- Сенден меннге хайыр джокъ, менден сеннге хайыр джокъ. (Эки тенг джаш бир-бирине базынмай башласала, бири джерден бир чёбню алыб, къыйырын тенгине тутдуруб, алай айтыб, чёбню эки юзюб, джерге атыб, «энди тенглигибиз, шохлугъубуз тауусулду», дегенни билдириб кетгенди.\nКЪАЙЫНЛАГЪА АЙТЫЛГЪАН АЛГЪЫШЛА\nКелген келинигиз огъурлу болсун! Келген келинигиз огъур аякъ бла келсин! Келген келин уланла бешигин тебретсин! Келген келинни аягъы балда болсун! (Келин джаш табса, аны аягъын балгъа салгъан адет болгъанды). Толу юйюрлю болсун! Уланла атасы болсун! (Джашны атасына, анасына айтадыла). Кюёуюгюз огъурлу болсун! Джангы джууукъларыгъыз огъурлу болсунла! Тукъум-джукъ болсунла! (Келинни, кюёуню джууукъларына). Огъур бла келсин! Ахшы кюнде келсин! Ашхылыкъ бла келсин! (Ол-бу юйге келин келгенин эшитген адамла).\nСАБИЙ ТУУГЪАНДА АЙТЫУЛА\nОл юйню адамларына келген-тюбеген адамла айтадыла: Джашар сюек болсун! Туугъанындан джашагъанына къууаныгъыз!\nАллах бу сабийге сюек саулукъ берсин! Онгнганлагъа (ашхылагъа) нёгер болсун! Атасын, анасын къууандырыучу болсун! Тукъумун, халкъын иги бла айтдыргъан джаш (къыз) болсун! Къууанч кюнюне къууанч бла джетер насыб Аллаху Тагъала берсин барыбызгъа да!\nДжыйгъан, хазырлагъан кёзюуде Джуртубайланы Махтини «Ёзден адет» китабында болгъан материалла бла да хайырланнганбыз.\nХубийланы Магометни 90-джыллыгъына\nДжарашыулу, дюргенлиги болмагъан адам сёлешген, даулашхан джерледе ариу бла араны айырыргъа, оюмун сингдирирге кюреше эди. Болмаса, ичинден къыйналгъанын сезе эдик, тышындан а хыны этгени\nМагомет дагъыда халкъ маданиятны саудан, адебни, намысны, башха адамлыкъ шартланы да кёбчюлюкге сингдириб кюреше эди. Бизни ол кёзюуледе, андан тогъуз-он джылгъа джаш болгъаныбыз амалтын, къатында ауазыбызны кёлтюртюб, кимге болса да хыны этиб, бир аман сёз айтыб, къайдам, адебсизлик этди деб, адам ишекли болурча джугъубуз чыкъмай эди. Аны джылындагъыланы къатларында уа кесибизни\nтуура алай тутханбыз, деб билмейме. Алай а сейир неди десегиз, Магометден уллула да эслеб сёлеше эдиле, эслеб атлай эдиле ол биргелерине болса. Ала да, андан тартыныб, кеслерин бошламай тургъанларын кеч\nангыладым. Бир джерде оюмлу сёлешген, оюмлу атлагъан башха джерде да алай этерге ёчдю. Магомет кесин къайда да, не болумда да ариу тутханыны къалгъанлагъа магъанасы болгъанына шагъатдыла ол затла. Аны дагъыда мен бек сукъланнган бир аламат шарты бар эди. Ол да неди десегиз, аз-кёб эсе да, адамны этген затыны багъасын чыгъара биле эди.\nТеберди тауланы къойнунда туугъан, сабийлик джылларын да ол сейир джерде ашыргъан адам джуртха сюймеклик, иннет тазалыкъ, ёхтемлик, адамлыкъ да табигъатыбызны тамалында джаратыладыла, бегийдиле, деген оюмну тута эди. Не аз фахмусу болгъаннга да, чыгъармачылыкъ ишде ёсюмюне бек болуша эди. Студентледен къуралгъан адабият бирлешликни членлерин кёзюукёзюую бла Теберди, Къобан ёзенледе ариу джерлеге, тау джайлыкълагъа алыб чыгъыучусу да эсимдеди. Джол усталыкъ да эте, табигъат эсгертмеледен да хапар айта, алда да кеси барыучан эди. Шынгкъарт джандырыб, назмула окъуй, аланы сюзе, джырла джырлай, суу джагъалада, чегет ичинде кече къалгъаныбыз да бола эди. Институтда да биз къауумгъа бек эс бёле эди. «Келир заманда адабиятыбызны, маданиятыбызны алгъа элтирик сизсиз, кюрешигиз, заманыгъызны бош иймегиз», - дегенлей тура эди. Анга хар сагъат, хар минут багъалы эди. Къуру да ашыкъгъанлай, джюз тюрлю затны айтыб, аланы тындырыргъа керекди, дегенлей айлана эди. Къайсы ишни къачан тындырыргъа кереклиси, талай кюнню алгъа, сагъатына дери, джазылыб эди.\nКеси замансызлай дуниядан кетсе да, джашауда къойгъан сокъмагъы кёблеге тин байлыгъыбызны мийигине чыгъаргъа онг бергени хакъды. 1968-чи джыл орус тилде басмаланнган "Карачаево-балкарские народные песни современного периода" деген китабы да джол усталыкъ этериклени бириди.\n1987-чи джылны ал сюреми эди. Джазыучуланы биздеги бёлюмюнде бир джыйылыу болуб, алайда тюбешдик. Сёзю, кесин джарыкъ тутханы алгъынча болса да, бети аман эди. Халын джаратмай, ол кюнню джыйылыуун андан кёз алмагъанча ашырдым. Джыйылыу да бошалыб, келгенле да чачылгъанларындан сора, сабыр болуб, уллу къарнашы Осман бла бирге чыкъдыкъ. «Саулугъу къалайды?» деб андан сордум. "Къайдам, халын мен да таб кёрмейме, былай деб джукъ айтмайды сорсам", - деди ол. 1987-чи джыл къыркъар (август) айны 19-да ауушду, джандетли болсун.\nОл кёзюуде "Ёрлеу" деб назму китабы чыгъа тура эди. Артда, 1989-чу джыл, 60-джыллыкъ юбилейи бла байламлы да "Батмаз джулдузну джарыгъы" деген ат бла сайламаларындан къуралгъан китабы басмаланды.\n«... АНАЛАРЫГЪЫЗНЫ ЭСИГИЗГЕ ТЮШЮРЕ БИР ТУРУГЪУЗ»\nАссалам алейкум, багъалы «Къарачай» газетни редакциясы!\nАрттотур (апрель) айны 4-де чыкъгъан «Къарачай» газетни 25-чи номеринде «Джазыуну ызындан сюрмейик!» деген ат бла бир магъаналы статья басмаланнган эди. Анда Ючкекенден «Аманат» деген бёлекни членлери джолда джюрюген джаш тёлюге этген чакъырыуну бек эс бёлюб окъудум. Артыкъ да бек: «Багъалы джаш адамла! Машинагъызда къызыу баргъан заманыгъызда аналарыгъызны эсигизге тюшюре бир туругъуз...» - деген сёзле эсимде къалгъандыла.\nКертиси бла, хар бир ана баласына къайгъыргъаны ол хакъды. Джолда джюрюген заманыбызда, къайсы бирибизни анабыз да сагъышлы болуб, джетдими экен барлыкъ джерине не уа бу не болду, деб сабийин эсге тюшюргенлей турады. Сора бир джукъ болгъаны болса, аналагъа джетген кюнню айтыб айталмазчады. Дагъыда статьяда машина джюрютюрге эркинликлери болмагъан, акъыл-балыкъ болмагъан сабийлеригизни рулгъа олтуртмагъыз деб, атала бла аналагъа да тилекчи боладыла. Ол бары да сабийлени керексиз эркелетиуду. Бир-бир атала-анала, бизни балабыз хар кимден да иги, аламат болсун деб, бирер машина алыб берирге ёч боладыла. Сабийле да эркинлик къагъытлары болмагъанлай, асыры ёхтем болуб, джолда джюрюген заманда машинаны къызыу сюргенлери бла башлары палахха къалады. Мен да, 20 джыл болгъан джаш адам, ол статьяда айтылгъанны барын да тюзге санайма. Эм бек «...аналарыгъызны эсигизге тюшюре бир туругъуз» деген сёзле эсимде къалгъандыла. Арт кёзюуде джол чарпыула асламыракъ болгъандыла. Ала кёбюсюне джаш адамланы къызыу джюрюгенлери бла байламлыдыла. Артда джаралы боладыла неда замансызлай дунияларын ауушдурадыла. Аны амалтын, келигиз джашланы айтханларын эсге ала, кесибизни илинмек аджалдан сакълайыкъ.\nОл статьяны джазгъан джашлагъа Аллах саулукъ берсин! Миллетибизни адетлерини, тилибизни, башха джарсыуларыбызны юслеринден джыйылыула бардырыб, алада этген оюмларын «Къарачай» газетни юсю бла джамагъатха билдиргенлей тургъанлары ючюн, сау болсунла. Мен оюм этгенден, быллай ишле республикабызны эллеринде, шахарларында бардырылсала тилибиз, адетлерибиз, намысыбыз сакъланныкъдыла, хар небиз да алгъа барлыкъды.\nИзменено:\tTinibek - 13.09.2019 11:53:43\nИзменено:\tTinibek - 15.09.2019 20:03:19


Ваше месторасположение на сайте: • Главная страница » Обучающие видеокурсы » Как сменить IP в Google Chrome (2015) XTreme.ws™\nИнформация о фильмеНазвание : Как сменить IP в Google ChromeГод выпуска : 2015Жанр :Обучающее видеоО фильме:В случае бана вашего IP адреса на каких-нибудь сайтах, самый логичный способ обойти это ограничение – сменить его. Существует масса способов как реализовать сие, но для Google Chrome придумано очень просто решение, практически в два клика.Страна: РоссияДлительность: Около 3 минЯзык: РусскийФайл:Формат: mpgБитрейт: 1978 Kbps Видео: mpeg4, yuv420p, 1280х720 , 25.00 fps(r)Аудио: mp3, 48000 Hz, stereo, 128 kb/s Размер:83.28 Mb Скачать с dfiles.ru Скачать с turbobit.net Скачать с uploaded.net Скачать бесплатно Как сменить IP в Google Chrome (2015) на высокой скорости и по прямой ссылке !\nКатегория: Обучающие видеокурсы | Добавил: reliz0ri | год и 11 месяцев назад Как сменить IP в Google Chrome


Золотой Ключик - Аптеки, Ейск, улица К. Либкнехта, 37 - время работы, телефон, адрес, отзывы\nЗолотой Ключик в Ейске по адресу улица К. Либкнехта, 37\nг. Ейск, улица К. Либкнехта, 37\nЗолотой Ключик расположена в г. Ейске и находится по адресу: улица К. Либкнехта, 37. Узнать как к нам проехать вы можете по карте или позвонив нам по следующим телефонам: +7(86132)2-37-13. Аптеки - Золотой Ключик окажет свои услуги из перечисленных сфер деятельности.


Western Union - Денежные переводы, Старица, Коммунистическая улица, 11 - время работы, телефон, адрес, отзывы\nWestern Union в Старице по адресу Коммунистическая улица, 11\nг. Старица, Коммунистическая улица, 11\nWestern Union расположена в г. Старице и находится по адресу: Коммунистическая улица, 11. Узнать как к нам проехать вы можете по карте или позвонив нам по следующим телефонам: 8(800)200-22-32. Денежные переводы - Western Union окажет свои услуги из перечисленных сфер деятельности.


Alcohol crack Windows 7 скачать — Кейгены и серийные ключи\nadmin 03.08.2018 03.08.2018 Комментарии к записи Alcohol crack Windows 7 скачать отключены\nУважаемый гость, на данной странице Вам доступен материал по теме: Alcohol crack Windows 7 скачать. Скачивание возможно на компьютер и телефон через торрент, а также сервер загрузок по ссылке ниже. Рекомендуем также другие статьи из категории «Серийники».\nAlcohol crack Windows 7 скачать.rar\nНазвание: Alcohol 120% 2.0.1 Build 2033 (с кряком)\nЯзык интерфейса: Русский (мультиязычная версия 31 язык )\nОперативка — 32MB RAM\nСоединение с Интернет (ну так как у нас кряк версия не обязательно)\n21-11-2013, 10:55 | Просмотров: 4122


КЛАДР Онлайн: Бурятия Республика, Бичурский Район. Классификатор адресов России | Альта-Софт\nБурятия Республика, Бичурский Район\nКод КЛАДР: 0300300000000\nПолный адрес:\tБурятия Республика, Бичурский Район\nСокращенный адрес: Респ. Бурятия, Бичурский р-н.\nГород / Населенный пункт: Бичурский Район\nРайон Бичурский включает в себя: 37 территориальных объектов\n03 003 000 000 00 Бичурский Район 671360 81209000000\nА Б В Г Д Е М Н О П С Т У Х Ш\nВерхний Мангиртуй Село\nМалый Куналей Село\nНижний Мангиртуй Село\nСНТ Гаражник Населенный пункт\nСтарые Ключи Село


Аркады для детей - 1xrust.ru Аркады для детей - 1xrust.ru\nАркады для детей 03.08.2020\n← Казино melbet. Ставки на DOTA 2 Стройная талия без изнурительных диет! →


Наследник Сёгуна 1 сезон 2014 торрент сериал аниме скачать бесплатно в хорошем HD качествемультфильм\nСкачать Наследник Сёгуна 1 сезон (2014) HDRip торрент клиентом совершенно бесплатно на странице кинозала 1-12 серия подряд, Наследник Сёгуна (2014) с русской озвучкой .torrent magnet кино онлайн в самом хорошем качестве фильмы, сериалы, мультфильмы аниме HD 720 1080 по прямым ссылкам с торрента.\nВсе фильмы от режиссёра: Такаси Ватанабэ\nСериал все серии подряд «Наследник Сёгуна» скачать торрент в хорошем full hd 720, 1080 качестве\nМногие скачивают из списка через торрент кнопку ниже по схожему запросу на сериал аниме "Яблочное зернышко 13 .torrent" из серии аниме, мультфильм, фантастика .torrent совершенно бесплатно, ознакомтесь с сюжетом на фильм, сериал, мультфильм чтобы позже скачать на русском торрентом без регистрации, а также новые сериалы торрент в самом хорошем качестве 1 сезон HD 720, 1080: Наследник Сёгуна / Fuun Ishin Dai Shogun 2014 на бесплатной странице кино фильмов с торрент раздачей по сидам и пирам.\nсериал 1 сезонаниме : Наследник Сёгуна 2014 с торрента бесплатно "кадр 1"\nКадр первый торрента из сериала 1 сезонаниме : Наследник Сёгуна 2014\nАктеры из сериала аниме : Наследник Сёгуна 2014\nСмотреть трейлер на сериал аниме Наследник Сёгуна (2014) 1 сезон 1-12 серия с русской озвучкой онлайн в хорошем качестве HD 1080 / HD 720p


№ порядковый 651\nЗаголовок: О проведении аукциона на право заключения договора аренды земельного участка по адресу: ул. Тепличная, 12\nОписание услуги: О проведении аукциона на право заключения договора аренды земельного участка по адресу: ул. Тепличная, 12\nСтартовая сумма: 36 000,00