Кеси жерингде кёлюнг, ёнюнг да жарыкъ | Электронная газета "Заман"\nКеси жерингде кёлюнг, ёнюнг да жарыкъ\n8 апреля, 2020 - 08:07\nБирде Быллымда, Мокъаланы Магомет школчула бла, элни жамауаты бла тюбешип, чыгъармачылыкъ ишини эмда жашаугъа, заманнга да кёз къарамыны юсюнден айтхан эди. Аны бирсиле да билирлерин сюйюп, къагъытха кёчюреди. Алайды да, аны ол статьясы бла сизни шагъырей этерге сюебиз. Статья 2003 жылда жазылгъанды.\nЮйюгюзге да – игилик, бу мен айта тургъан затха эс бургъан уллула, гитчеле да! Бюгюн бу ариу кюн, Бахсан ауузуна, Быллымгъа келгениме къууанып турама. Биз, таулула, барыбыз да бир бирге жууукъбуз, ахлубуз, тенгбиз. Мени иги тенглерим Толгъурланы Зейтун бла Ахматланы Мусса да бу элдендиле. Эртте, жаш заманымда, къойчу болуп ишлеучю Къудайланы Азиз да ахшы шуёхумду, къонакъбайым. Ол жарыкъ кёллю, халал адамды. Мен аны кёп туз-гыржынын ашагъанма. Бери келсем, Ахматланы Чёпеллеуню да эсгериучюме. Бюгюн да эсгереме. Ой, къаллай аламат жаш болуучу эди ол! Дуниядан аны алай жашлай, алай замансыз кетип къалгъанына жарсыйма энтта.\nБолса да, бу элде, насыпха, жарсыудан, бушуудан эсе къууанч кёп бола келгенди. Бюгюн, бюгече да алайды. Алайды да, Малкъарны халкъына, жерине аталгъан жюз сонет назмудан бирин мен Быллым бла байламлы жазгъанма. Ол эртте жазылгъан назму къатланды бюгюн кёлюмде:\nБыллым башында акъжалкъа булутла -\nТемрез къолдан чыгъып келгенча жылкъы.\nСабий оюнлу, таурухлу, жомакълы\nЮйледе мамыр жанадыла отла.\nХан аскерлери, немисли муртатла\nКъуруп кетдиле! Жерибизни халкъы\nКёп азап чекди, зорлукъладан жалкъый,\nТой да этди, учундура умутла.\nЭнтта эл жеринде, кюн да - къууатлы.\nШаудан суу саркъгъанча, тартды жырын\nГестентиден тигелеп келген атлы:\n«Эй-хей, акъ булут жюзеди акъырын!\nКёлюм да сабыр айтады айтырын,\nЖюрегим а - учуп баргъан къанатлы!»\nМа алайды. Муну окъугъанла, сизни жюреклеригиз да, учуп баргъан къанатлылача, дайым азат, дайым жарыкъ болгъанлай турсунла! Бу назмуну жаза туруп, бир башха адам угъай, Афашокъаланы Сюлемен кёрюне эди кёзюме. Хурметли тамата, сау эл сыйлы кёрген Сюлемен.\nБахсан ауузунда бек иги элледен бириди Быллым. Бирси эллегеча болмай, кюн элпек тиеди бери. Бу элни хауа болуму Исси Сууну, Нарсананы хауасындан башха тюйюлдю. «Гара суулары жокъдула ансы, адамгъа солургъа, саулукълу болургъа Быллымдан иги жер битеу дунияда да табылмаз эди»,- деп, махтап, чегем бийлеринден бири - Малкъарукъланы Гадаш - бош айтмагъанды.\nБахсан ауузуну юсюнден тамата поэтлерибиз Къайсын, Керим, сора Танзиля кёп аламат назму жазгъандыла. Аланы сиз кесигиз да билесиз, Керимни бла Къайсынны бюгюн мында сизге энтта бир кере эсгертиуню мен тийишлиге санайма. Ала дуниядан кетгенли, не медет, поэзиябызны жарыкъ жаннган оту биле-биле сел болгъанча кёрюнеди манга. Къайсынны, Керимни эсгере, бир къыш ингирде жазгъан назмум да къатланады мени кёлюмде:\nАлгъынча, Нальчикде акъ къарны юсюне\nЖайылгъанды ай. Ол арымаз, талмаз.\nЖашагъан ёлгенни эсгермей болмаз:\nКерим бла Къайсын тюшдюле эсиме.\nМахтауларын, тырманларын да эшитдим\nЖерими ол уллу поэтлерини.\nФахмулары сыйыннгысыз кёрюне,\nАла тизген назмулагъа сейир этдим.\nСабыр-сабыр сёлешиучю эди Керим,\nАны аз да къыйнамагъанча жара,\nКъарамындан жылыу ура, ышара,\nАнгача, энди кимге ышансын кёлюм?\nТойлада бир ариу айта эди Къайсын\nАйдаболланы къарт къойчуну жырын,\nМен эжиуюн тарта эдим акъырын.\nАныча, энди ол жырны кимим айтсын?\nЖаш заманымдача, акъ къарны юсюне\nАдам а жарсыудан арымай къалмаз:\nКъайсын бла Керим тюшдюле эсиме.\nАрт кезиуде, баям, иги да уллайгъаным себепли болур, эсгериуле бла байламлы кёп назму жазама. Нек десегиз, тюненесин унутханны тамбласы болмайды. Дунияда жарлы, бай жашагъан да, жашырмай, тюзюн айтыргъа керекди. Къыйналып неда къыйналмай келген эсенг да, керти айтсанг, ол игиди. Бир къауумлагъа бир аламат кёрюнейим деп, гокка сёзледен назму тизген жалгъан назмучу кимге керекди? Кишиге да угъай! Кимни да жазгъан затына кёре болады жамауатда намысы, сыйы. Аны мен бир заманда да унутмайма. Хы, эсгериуле бла байламлы мени тенглилени тюненеги кюнлерине, тюзю уа - сабийлей ёксюз къалып, сюргюн къыйынлыгъын сынагъан таулулагъа - аталгъан «Бир сейирим» деген назмуда бек ачыкъ айтханма кёргеними, сынагъанымы, кёлюмдегин:\nЭсгериуле жолу нечик узакъды!\nСабийлигинг жюзген кёлчюк узакъды.\nЖуртсуз къалып, тыгъырыкъсыз да къалып,\nСен кечиннген къазах элчик узакъды.\nБир сейирим: къалай къалдынг, жоюлмай?\nЁксюзле жолунда бардынг, жоюлмай.\nТамыр къаза, ачтан гюттюле жыя,\nКесинге усхар мажардынг, жоюлмай.\nАтанг эсе - къазауатда кюл болуп,\nАнанг эсе - эртте кечден тул болуп,\nЁлюп кетди. Амалсызлыкъ чайырын\nКёп чайнадынг, хар бир кюнюнг жыл болуп.\nЖарсып, ариу айтханнга да баш урдунг,\nКесин хаух ышартханнга да баш урдунг.\nЖашауунг ушап жел айланмасына,\nСени бир тынчайтханнга да баш урдунг.\nАмма! Амалсызны кюню алайды,\nАта-анасызыны кюню алайды.\nМында болсун, Шамда неда Мисирде -\nТаянчсызны тюшю, тюню алайды.\nКъадарны берген буйругъун этдинг да,\nДунияны иги къууумун этдинг да,\nАхшыла ырахматындан эс тапдынг,\nИт къуллугъун, къуш къуллугъун этдинг да.\nАлай жашай, къыйын ёсе келгенсе,\nЖюрегинги кемлик эзе келгенсе.\nХар къайда, отха юйреннген къошунлай,\nАчыула отуна тёзе келгенсе.\nТуугъан журтда базгъын атлайса энди,\nУллу ахшылыкъла сакълайса энди.\nАч, жаланнгач кюнлеринг къалып артда,\nСен ичингден былай къатлайса энди:\n«Анам, къабырынгда манга жиляма!\nМен кёп жилягъанма санга. Жиляма!\nАриулугъу кёзлерими толтуруп,\nЭнтта къарайма Бахсаннга. Жиляма!»\nАдам жашауу бир заманда да тынч болмагъаны эрттеден белгилиди. Аны себепли хар адам гитчеликден окъуна тёзюмлю, таукел болургъа юйренирге керекди. Окъууда, ишде да жетишимли болмасанг, бетинг жарымайды, жашауунгдан къууанмайса, халкъынгы да къууандырыр амалынг жокъду.\nБиз барыбыз да билебиз къыйын заманла келгенлерин. Кёпле, нени да къоюп, жан кечиндирир къайгъылыдыла. Бирле - Аллахлары ахча, намыслары, сыйлары уа бохча болгъанла - халкъны ырысхысын, малын, мюлкюн, жерин да кеслерине алыргъа жан атадыла. Артдаракъ жашау, ким биледи, бютюн да къыйын болса, къолларындагъын бирсилеге, жууукъларына, тенглерине окъуна, беш-алты багъаны къой, жюз багъагъа сатар ючюн. Бир къауумла уа - адамлыкълары, халаллыкълары болгъанла, халкъым дегенле, насыпха, халкъ къайгъылыдыла. Аны бюгюнюню, тамбласыны къайгъысын этедиле ала. Халкъны жерин, журтун, миллет эркинлигин, табийгъат байлыгъын хыйла бла, ахча бла, къан тёгюу бла да къолгъа этерге къызыннган жутладан, малкёзледен, бетсизледен къоруулап кюрешедиле. Жер-жерледе тюрлю-тюрлю уллу заводла, фабрикле да байланы бийликлериндедиле. Мындан арысында да алай болуп барса, бир халкъны, бир республиканы къой, къырал окъуна тозурар, къыраллыгъын тас этер деп, анга къоркъадыла кёпле.\nХау, адамлагъа кенг эркинлик берилгенди. Айхай, эркинликде да низам керекди. Алай низамсызлыкъны эркинлик суннганла уа азмыдыла? Кёпле, ол эркинликни не этерге билмей, бир бирге къайырылып башлайдыла. Къыралыбызны бир-бир жерлеринде урушла окъуна аллай тыйгъычсызлыкъны хатасындан баргъандыла. Адамла кёп ачыгъандыла. Энтта ачыйдыла. Тынчлыкъ келир деп, анга базыныуубуз бюгюн да хазна жокъду. Халкъыбызны биягъы бир палах жунчутмагъы эди деп, тынгысыз болуп, жарсып, «Иги тюш» деген назмуну жазгъанма:\nКюн тийген арбазла, юйле,\nЗауукъ ойнагъан сабийле,\nТерек да, тау да - къууанч,\nКырдык да, суу да - къууанч.\nБу эркин къыралыбызда,\nБу жашау къурамыбызда\nУнукъгъан да, ач да жокъ,\nЖарлы, жаланнгач да жокъ...\nКече мен аллай тюш кёрдюм,\nКюндюз а быллай иш кёрдюм,\nСабийле ауруй - дарман жокъ,\nАны къулакъгъа алгъан жокъ.\nЖашауубуз - даулаш, хапар,\nКъыралыбыз болгъанды тар.\nУнукъгъан да, ач да кёп,\nЖарлы, жаланнгач да кёп.\nСом тилейди садакъачы,\nКъуру къол аязын ачып.\nОнгсузлукъ тыйса тикге,\nКим жетер игиликге?\nКёк - булутлу, дуния - къаугъа,\nЖер, журт ючюн кирип даугъа,\nМиллет - миллетге душман,\nНе кёп тёгюледи къан!\nНеге кёл басайыкъ, неге?\nБек къоркъабыз сабийлеге,\nОт бери да жетер деп,\nКюйдюрюр, кюл этер деп.\nСагъышдан, къайгъыдан арып,\nЖаныма жарсыула тарып,\nБу тынгысыз ингирде\nКёзюм къалкъыугъа кирди.\nИги тюшюм тюн болгъунчу,\nБир огъурлу кюн болгъунчу,\nБу назмуда кесими, халкъыбызны да жарсытхан, тынгысыз этген затланы юслеринден жазгъанма. Алай, биз билебиз, хар заманда тюзлюк, кишилик, эрлик, огъурлулукъ, халаллыкъ, акъыл, эс хорлай келгендиле не тюрлю чюйреликни да, не уллу къыйынлыкъны да. Биз, таулула, кёп къыйынлыкъ кёрген эсек да, ёмюрюбюзде унутулмазлыкъ къууанчла да кёре келгенбиз. Биринчи, бек уллу къууанчыбыз — сюргюнден туугъан жерибизге къайтханыбыз эди! Сау дуниягъа аты айтылгъан поэтибиз Къулийланы Къайсынны «Человек. Дерево. Птица» деген китабы Ленинчи къырал саугъагъа тийишли болгъанына да бек къууаннган эдик. Суратлау сёзюбюзню, поэзиябызны сыйы алай бийикге кётюрюлгенине къууанчыбыз тёппебизни кёкге жетдирген эди. Кёп жыллада таулуланы суратлау сёзню, поэзияны ангылаулары, сезиулери да Къайсынны аты бла байламлы бола келгенин иги билебиз.\nНе уа, малкъар халкъ туугъан жеринден кёчюрюлгени къыралны терс иши эди деп, дуниягъа эшитдирип, халкъыбыздан Б. Н. Ельцинни кечгинлик тилегени, сталинчи-бериячы муртатла бизге жакъгъан къара тамгъаны юсюбюзден кетергени къаллай уллу къууанч эди бизге! Дагъыда бир уллу къууанчыбыз болгъанды бизни. Ол аллай къууанчды, жылла бара, ол а жангыра да, жангыдан къууандыра турлукъ къууанч. «Балкария» деген жыр-тепсеу ансамблибизди ол. Би¬ринчи кере анга къарап, къууаннгандан кёлю толмагъан таулу хазна болмаз. Бурун заманладан къалгъан эски жырларыбыз айтыла, жыя къобузла, къыл къобузла, къакъгъан къобузла согъула, той алай барады. «Балкария» деп, халкъыбызны, жерибизни да атын жюрютеди ол. Халкъбыз, иги умутладан тюнгюлюп къалмай, уллу халкълагъа тенг болуп, жыр айтханына, тепсегенине, суратлау адабиятыбызны да бийик даражагъа жетгенине къууанмазлыкъ кимди, таулугъа аты айтылгъан болуп!\nМен, Малкъарны юсюнден сагъыш этип, аны кёз аллыма келтирсем, ол манга бир уллу, бир къарыулу гёжефча кёрюнмейди, угъай. Аны къадама къаягъа, бийик таугъа да ушатмайма. Жол жанында ёсген ит тил чапыракъгъа, адамла къан жаралагъа салыучу дарман чапыракъгъа ушатама. Гыржындан эсиргенле, кеслерини зор кючлерине базыннганла, жандауурлукълары болмагъанла аны, ол дарман чапыракъны, кёп малтай келгендиле, кёп ачыта келгендиле узакъ ёмюрледен бери. Алай ол а, эзилип, ууалып, сынып къалмай, жангыдан эс табып, кимге болушайым, кимни жарасын сау этейим деп, кюннге, айгъа кёз ачып, огъурлулукъну сёнгмез кючюне ийнана, кесича ёсе, кесича жашай келгенди дунияда.\nМалкъар - мени дарман чапырагъым! Аны аты аталгъан ансамблибиз бек алгъа сахнагъа чыкъгъан кюн мени бек къууанчлы кюнлеримден бири болгъанлай турлукъду, унутулмай.\nАсыры къууаннгандан, кёзлерим толуп къалгъан эдиле жилямукъдан, тойчуларыбызны аякъ алгъанларына къарай.\nОл ансамбльни къурагъан Къудайланы Мухтаргъа атап, «Жерибизни къууанчы» деген аты бла быллай назму жазгъан эдим артда:\nСейир жомакъла келгенлей,\nСыйлы къонакъла келгенлей,\nЖангы къууанч келди бизге,\nНюрюн жая бетибизге.\nТаулу жашла чыкъгъандыла асланбийге.\nТойгъа къууанабыз ала бла бирге.\nКъарс, жашла, къарс!\nКъарс, хайда, къарс!\nБюгюн хар кимни да жолу -\nОюндан, кюлкюден толу.\nЖылыды ноябрь кюню,\nАриуду жырчыны ёню.\nДауурбасчы дауурбасын терк-терк къагъа,\nСубай къызла барадыла тепенагъа.\nБушуу, ачыу —\nБары да тас!\nЭрттеги жырла айтыла,\nСырыйнала да тартыла,\nНе жарыкъды байрамыбыз!\nНе ариуду байрагъыбыз!\nТепсейбиз, ёлгенлерибиз сау болгъанча,\nХалкъыбызны сюймегенле шау болгъанча.\nКёгюрчюнле учхан кёкле,\nБу кюз шошайтхан терекле,\nТаула, ташла да - къууатлы,\nКъартла, жашла да - къууатлы.\nЭнди жангы той башласын Алтын Хардар.\nБирден айтабыз: жашасын Алтын Хардар!\nТамблабыз бюгюнюбюзден жарыкъ кёрюнюр деп, дуния алгъындан огъурлу, алгъындан таза, алгъындан зауукълу болур деп, анга ийнанайыкъ. Аллай ийнаныулукъ болмаса, жашаудан къыймат къалмайды. Бусагъатда хар адам, хар халкъ сюйгенича жашаргъа, сюйген динин тутаргъа да эркинди. Адамланы Аллахха ийнаныуларына, алгъынча, тыйгъычла жокъдула. Алай керекди ансы, Аллахы, дини, файгъамбары болмагъан халкъ - ол халкъмыды? Аллахсызла деп аман адамлагъа, бетсизлеге, кюйсюзлеге, динсизлеге айтадыла таулула.\nДин дегенинг - къудуретге ийнанмакълыкъ бла бирге инсанны жанына, жюрегине тазалыкъ береди, ырахатлыкъ. Дагъыда бир айтырым барды. Халкъыбызны адам саны аз болгъанын барыбыз да биле, анга жарсый тургъанлай, нек эсе да кёп таулу юйюр бирер-экишер сабий ёсдюреди. Ол алай нек болгъанын ким айтсын? Малкъар юйюрледе кёп сабий ёссе, бизге бек игиси, айхай да, ол эди. Болгъанына да къууанайыкъ. Хар сабийибиз, сау сюекли ёсюп, насыбына тюбесин! «Бири болгъан ону болгъаннга сукъланмайды»,- дейдиле. Бу халкъ айтыуну эсиме тюшюрюп, «Жангыз терек» деген назмуну къурагъанма:\nКъая жухда - жангызлай ёсген терек.\nБир чыпчыкъ къонар болса - ол да керек.\nБузжигит да жангыз жаш эди, алай\nАныча кёплегеми кёз ачды кёк?\nИсса файгъамбар, Мухаммат файгъамбар -\nЭкиси да жангызла. Алай къадар\nАланы халкълагъа келечи этди.\nАла айтдыла: «Аллах да, дин да бар».\nФайгъамбарлыкъ берилмез эсе да, сен,\nЮйюрню жангыз жашы, ёс сау-эсен.\nХалкъны къыйнап, болма Аллахсызладан,\nАдамлай къалыуну кетерме эсден.\nБузжигит тюйюл эсенг да, жигит бол,\nМалкъарны бир терегисе, бийик бол.\nКязимни да керти сёз эди дини,\nКерти сёзден таймагъанла кибик бол!\nЖигитле, жигерле жолун тутсунла ёсюп келген жашларыбыз, къызларыбыз. Алайсыз, не эркин жашайбыз дей эсек да, тау элледе жашау этген тынч тюйюлдю. Алай эсе да, биз, таукел аталаны туудукълары, тарыкъмайбыз жашаудан. Кеси жерибизде ташыбыз, агъачыбыз да таянчакълыкъ этедиле бизге. Кимни да кеси жеринде кёлю, ёню жарыкъ боладыла. Уллубузну, гитчебизни да жарыкълыкъдан Аллах айырмасын. Жаз кюн элпек жайылгъан, кырдыкла кёклюгю, къар акълыгъы ариу келишген туугъан журтубузгъа дайым акъ тангла атсынла!\n26.06.2020 - 08:08 → Алмала бла кеси кесибизни толусунлай жалчытырча


Кесин насыблыгъа санагъан акка - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКесин насыблыгъа санагъан акка\nХар адамны джазыуу бирер тюрлюдю. Алада къууанч да, бушуу да, джетишимле бла джарсыула да боладыла. Элбургъан элчи Шхаев Мухамед Салим-Гериевич а кесин насыблы адамгъа санайды.\n- Мен интеллигент адамла къурагъан юйдегиде туугъанма, – дейди Мухамед. – Атам эл Советни председатели болуб ишлей эди. Анам да орус тил бла литературадан окъутхан устаз эди. Сабий заманым а мени бек сюйген къарт аналарымы къайгъырыулары бла рахат ётгенди (анам 45 джылында ёлюб къалгъан эди). Атам джамагъатда уллу сыйы болгъан, тюз адам эди. Мен хаманда атама, анама ушаргъа тырмашыб джашагъанма. Анамы джумушакъ джюреклилиги бла хатерлилиги кёчгенди меннге, атамы да юлгюлю, ашхы адам болгъаны меннге ёмюрлюк юлгюлей къалгъанды. Хабез районда халкъ контролну комитетине тамадалыкъ эте 17 джыл ишлегенди. Шхаев Мухамед, Ставрополь шахарда эл мюлк институтну экономика факультетин тауусхандан сора «Элбургъан» совхозда бир джыл ишлейди, бухгалтер болуб. Андан сора аны Хабез райкомда комсомолну экинчи секретары къуллукъгъа кёчюредиле. Комсомол иш бла аскер къуллукъ этген заманында да кюрешгенди Мухамед. Анда да ротасында ВЛКСМ-ни комитетини секретары болуб тургъанды. Аскер къуллугъун ротаны старшинасы болуб тургъанлай тауусханды. Аскерден къайтханлай ол КПСС-ни Хабез райкомуну инструктору болады. Арадан 3 джыл ётерге аны «Черкес» совхозну парткомуну секретары къуллукъгъа кёчюредиле. Ол совхоз а Псаучье-Дахе эл Советге къарагъан беш элни джамагъатындан къуралгъан эди.\n- «Черкес» совхозда ишлегеним меннге бек джарагъан эди, - дейди Мухамед. – Мен анда кёб затха юрендим, кёб затны ангыладым. Мухамедни парткомну секретары болуб ишлегени аны Хабез райисполкомну председателини заместители къуллукъгъа салгъанларында бек джарайды.\n- Ол заманда мени бла бирге ишлегенлени атларын толу айталмайма. Кимни болса да айтыргъа унутуб къоюб, джанына тиерге излемейме. Эсимде, джюрегимде уа турадыла. Кёблери дуниядан кетгендиле. Барына да бек разыма. Аллай къыйын заманда джарсыуларыбыз кёб болсала да, Хабез районну 70 эмда 75-джыллыкъ юбилейлерин эки кере белгилегенбиз. Ол къууанчлагъа атаб джазылгъан эки буклетни автору болгъаным да кёлюмю кёлтюреди. Аны кибик, туугъан Элбургъан элим къуралгъанлы 330 джыл болгъанын белгилеу къууанчны къураргъа (1996-чы джыл) башчылыкъ этелгеним да джюрегими ёхтем этеди. Биз районну эллеринде биринчи болуб элибизни тарихини юсюнден китаб джазгъанбыз. Ол затха аталыб ётген поэзия, проза, джыр дегенча чыгъармала элни культура байлыгъын ёсдюргендиле. Бизни просветителлерибиз Мекеров Умар бла Табулов Татлустанны атларын ёмюрлюкге сакъланырча этерге болушхан Татаршао Азретге эмда Макаова Фатимагъа джюрек разылыгъымы билдиреме. Аллай эсгертмеле районну, элни, республиканы да байрамыдыла.\nТюрлю-тюрлю къуллукълада бола, Мухамед тамадаладан да, элчилеринден, коллегаларындан да сый, бюсюреу таба ишлегенди. Сюйген Хабез районундан а, кеси айтхандан, кетерге керек болгъанды. 2006-чы джыл Мухамедни КъЧР-ни Президентини указы бла джангы къуралгъан Абаза районну бир кёзюуге дери ишлерик кърал администрациясыны башчысыны заместители этедиле. Аны кандидатурасына бир абазалы да чарламагъанды. Бары аны ким, къаллай адам болгъанын билгендиле. Аны ючюн къуллукъгъа келгенин онгсунуб къойгъандыла…\n60 джылында да кесини къарыуун, болумун билген Мухамед кесин инджитмей джашай барады. Юй ишлегенди, терек бачха орнатханды, бир джаш бла бир къызны ёсдюргенди. Бош заманын тенглери бла ушакъ эте ашырады, мюлкюне-рысхысына къарайды. Былтырдан бери уа бал четенле тутады. Ма аллай патриотуду элини Шхаев Мухамед Салим-Гериевич.\nТаулу эркишича, Мухамед да юй бийчеси Фатиманы юсюнден кёб сёлеширге сюймейди, тартынады. Фатима уа школгъа барыр кёзюуге джетмеген сабийлеге къарагъан учреждениеде воспитатель болуб 30 джыл ишлейди. Джашы Асланнга да, къызы Залинагъа да, келини Дианагъа да адамла болдула деб къууана джашайды. Мухамед а юч туудукъчугъун джаны кибик кёреди. Эм уллу къууанчы уа абадан туудугъу Эмирни школгъа джюрюб башлагъаныды.


INVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / SLIM Chrome Sweet: купить по минимальной цене, отзывы - с каталогом Tkat.ru.\nINVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / SLIM Chrome Sweet\nINVISIBOBBLE Резинка для волос Slim Chrome Sweet 350 руб. JOYBYJOY В магазин Резинка-браслет для волос Invisibobble Slim Chrome Sweet 390 руб. HolySkin В магазин INVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / SLIM Chrome Sweet 400 руб. Галерея Косметики В магазин\nINVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / POWER Luscious Lashes от 314 руб. INVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / KIDS princess sparkle от 330 руб. INVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / NANO True Black от 330 руб. INVISIBOBBLE Резинка-браслет для волос / SLIM Bronze Me Pretty от 350 руб.


Чам элберле - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nДжаз башында кёкню шимал таба бир къауум къаз учуб бара эди.\nАла кёл башына джете, къазладан бири, къарыусуз болуб, суугъа тюшгенди. Бирси къазла, къыйынлыкъ джетген къазны сакъламай, учуб кетгендиле. Къыяулу къаз аланы ызларындан учалмагъанды. Экинчи кюн кёл башы бла кёкню джангы къаз джыйын учуб бара тургъанды. Учалмай, кёкге термилиб тургъан джангыз къаз:\n- Салам алейкум, джюз къаз, - деб саламлашханды.\n– Уалейкум салам, джангыз къаз. Алай а биз, сен айтханча, джюз тюлбюз. Джюзге джетер ючюн, бизге неллай бир эсек да, аллай бир къош, андан сора ол къошханынгы джартысын, андан сора аны джартысын, артда уа кесинги къош, ол заманда джюз боллукъбуз, - деб джууаб бергенди алчы къаз. Ызларындан къараб къалгъан джангыз къаз, сагъышланнганды да, тергей кетиб, къазла ненча болгъанларын билгенди. Кюз артында ол джангыз къаз тургъан кёлню башы бла биягъы къазла къыбылагъа тизилиб бара тургъандыла.\n- Салам алейкум, джюз къаз, - деб, джангыз къаз алагъа салам бергенди.\nАлчы къаз, аны саламын алыб:\n- Биз, джаз гурт чыгъарыб, кёб болгъанбыз. Энди, беш джыйын болуб, учуб барабыз. Ызыбыздан келген къазла да бизни тенгли бир бардыла. Андан сорадагъыла эки кереге, андан сорадагъыла да юч кереге, эм артдагъыла тёрт кереге кёбдюле. Бизге сен къошулсанг, джюз боллукъбуз, - дегенди. Бир-бири ызларындан тизиле-созула, учуб баргъан къазлагъа къараб, джангыз къаз хар джыйында ненча къаз болгъанын, джангылмай, тергеб билгенди.\n- Аны джангыз къаз къалай билген болур эди?\nБу эсебге эсибизни иги бурсакъ, джаз башында учуб баргъан къазланы саны, къыркъгъа джетмейди, отуз ючден артыкъды эм джиги эки кере (тёртге) юлешиннген санды. Отуз бла къыркъны арасында аллай сан - отуз алтыды.


Битеуроссей жазылыугъа хазырланыу къалай барады | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\n31 августа, 2021 - 07:14\nАнга КъМР-ни Правительствосуну Председателини биринчи орунбасары Муаед Кунижев, Къырал статистиканы федерал службасыны Къабарты-Малкъар Республикада управлениясыны таматасы Аурика Гаштова, КъМР-ни Экономиканы айнытыу министри Рахайланы Борис, муниципал эм шахар округланы башчылары, комиссияны келечилери эм кенгешге чакъырылгъанла да къатышхандыла.\nЖыйылыуда сагъынылгъан теманы юсюнден Рахайланы Борис бла Аурика Гаштова докладла этгендиле.\nАланы билдиргенлерине кёре, жазылыу ишге хазырланыу белгиленнген мардагъа кёре барады. Район администрациялада эм шахар округлада тийишли жерлени хазырлау барады, андан сора да, жазылыу ишге къатышырыкъланы траспорт эм связь бла жалчытырча амалла этиледиле.\nМуниципалитетлени келечилери ишчи халда район эм шахар округланы жазылыугъа хазырлылыкъларыны юсюнден билдириуле этгендиле, бюгюнлюкде болгъан кемчиликле къалай тамамланнганларын, хазырланыу ишле белгиленнген болжалгъа бошаллыкъларын да айтхандыла.\nЖыйылыуну ахырында КъМР-ни Правительствосуну Председатели жазылыуну бардырыу бла байламлы болжалгъа салмай этиллик ишлени терклендириуге деп тийишли буюруула бергенди. Республиканы жазылыуну бардырыргъа 100 процент хазырлыгъы болургъа кереклисин чертгенди.\nБитеуроссей жазылыу быйыл 15 октябрден 14 ноябрге дери барлыкъды. Билдириуле асламысында фатарлада бла юйледе жашагъанладан жыйыллыкъдыла. Къабарты-Малкъарда жазылыу ишни 1529 адам бардырлыкъды. Быйыл бюллетенни интернетни амалы бла толтурургъа боллукъду. Сентябрьде Къырал жумушла деген порталда «Халкъны жазылыуун ётерге» деген энчи сервис ачыллыкъды.\nЖазылыу бла байламлы толу билдириуню Росстат 2022 жылда этерикди.


Аслам жумуш тындырылгъанды, алай аллыбыздагъы чакъда борчла бютюнда къыйматлы эмда жууаплыдыла | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nАслам жумуш тындырылгъанды, алай аллыбыздагъы чакъда борчла бютюнда къыйматлы эмда жууаплыдыла\n19 августа, 2020 - 17:29\nКъабарты-Малкъарны мектеплери 1 сентябрьден окъутуу ишлерин тёрели очный халда башларыкъдыла. Аны юсюнден КъМР-ни Жарыкъландырыу, илму эм жаш тёлюню ишлери жаны бла министерствосуну коллегиясыны жыйылыуунда айтылгъанды. Видеоконференция халда ушакъда ведомствону жарым жылгъа ишини эсеплери чыгъарылгъандыла. Аны ишине КъМР-ни Правительствосуну Председатели Мусукланы Алий да къатышханды.\n2020 жылны биринчи жарымында тындырылгъан жумушланы юсюнден докладны республиканы жарыкъландырыу, илму эм жаш тёлюню ишлери жаны бла министрини къуллугъун толтургъан Анзор Езаов этгенди. Ол билим бериуню качествосуну, фахмулу жаш тёлюню айнытыуну, орта профессионал билим бериуню, добровольчествону ёсдюрюуню, ёксюз эм ата-аналары къарамай къойгъан сабийлени жашау журтла бла жалчытыуну юсюнден айтханды. Республикада билим бериу бла байламлы стратегиялы жумушла жашаугъа «КъМР-де билим бериуню айнытыу» къырал программагъа кёре кийириледиле. 2020 жылда аны бардырыугъа 8,5 миллиард сом чакълы бир дурус кёрюледи. «Билим бериу» миллет проектни федерал проектлерин жашауда бардырыугъа 761,8 миллион сом бёлюннгенди.\nРеспубликада ючден жети жылларына дери сабийлеге школгъа дери билим бериу жюз процентге жалчытылынырча этилгенди. Юч жылларына дери къауумгъа ол кёрюмдю 96 процентди. «Демография» миллет проектни чеклеринде 2021 жылгъа дери 31 объектде 2085 къошакъ жер къураллыкъды.\n«Шёндюгю школа» федерал проектге кёре битеулю билим бериу махкемеледе жангы окъутуу жерле къуралырча 418 миллион сом бёлюннгенди. Солдатская станицада 250 жерли мектепни къурулушу бардырылады эм Чегем шахарда 500 жерге школну. 1 сентябрьден Нальчикде 1 224 жери болгъан школ хайырланыугъа бериледи. Болум мектепледе изленнген жерлени толусунлай жалчытырча халда уа тюйюлдю. Экинчи сменде окъугъанланы саны быйыл 10 622 адам болгъанды (школчуланы барысындан 9,3 процент).\n2020-2021 жыллада Ново-Ивановскоеде «Эл тийрелени комплекс халда айнытыу» федерал программаны чеклеринде Ш.Козуб атлы 7-чи номерли лицейни мекямыны къурулушу планнга салыннганды. РФ-ни Минэкономразвитиясына бу программагъа Красносельское элни эм Терс-Къол посёлканы школларыны мекямларын къошарча заявка жиберилгенди.\nРоссейни Билим бериу министерствосу регион министерствону 2021 жылда Нальчикде 1 225 жерли мектепни къурулушун бардырыргъа заявкасын къабыл кёргенди. Анзор Езаов ангылатханыча, муниципал къуралыулада демография болумгъа, жангы школ жерлени изленнгенлерине кёре КъМР-ни Правительтвосу РФ-ни Минпросвещениясына Кубада 500 жерли мектепни ишлерча эм огъарыда белгиленнген Нальчикде школну орунуна Прохладанада 785 жери болгъан школну къурулушун бардырырча письмо жибергенди. Проектни къабыл кёрселе, республикада саулай да 1285 жер кючю болгъан эки битеулю билим берген организация ишлер мурат барды.\nСабийлени окъутууну эм юйретиуню шёндюгю излемлерине Къабарты-Малкъарны 86 школу (32,4 проценти) толусунлай келишедиле, бир-бир излемлеге толу келишмегенле 138-диле (52,1 процент). Район эм шахар округланы администрациялары билдиргенлерича, сегиз школ тозурагъан халдадыла, 148-синде тынгылы ремонт изленеди, 20-сын жангыртыргъа керекди.\nХауа-жылыу низамны, суу бла жалчытыуну эм канализацияны игилендириуню излемлери сакъланырча къырал эм муниципал битеулю билим берген организацияланы мекямларын тапландырыу жумушлагъа федерал бюджетден республикалы бюджетге субсидияла берилирча иш бардырылгъанды. Майскийни 10-чу номерли школуну мекямын тапландырыугъа 2020 жылгъа 49 миллион сомдан артыкъ эм Залукокоажеде 1-чи номерли мектепни мекямын тапландырыугъа 2021 жылгъа 98 миллион сомдан артыкъ бёлюннгенди.\n2020 жылгъа бёлюннген ырысхыдан къалгъан къыстырыкъны – 20 миллион сомну Кёнделенни 1-чи номерли школуну мекямын тапландырыугъа ётдюрюр умутлудула. Россейни Минпросвещениясына аны бла байламлы заявка жиберилгенди.\nОзрекни, Красноармейскоени, Анзорейни мектеплерини мекямларында эм Огъары Къуркъужинде 1-чи номерли школунда тынгылы ремонт бардырылырча федерал бюджетден ырысхы бёлдюрюу жаны бла иш бардырылады. Анзор Езаов коронавирус жукъгъан аурууну болумларында окъутуу къалай къуралгъаныны юсюнден да айтханды. Билим бериуню дистанцион халда къурау окъуучу эм устаз къауумлада бу жаны бла бир талай проблемаланы ачыкъ белгилегенди.\nШколчуланы дистанцион халгъа ётдюрюрча компьютер техника бла жалчытылыныуларын сюзгенде, аладан жаланда 58 процентини аллай амаллары болгъаны ачыкъланнганды, аланы 40 проценти дистанцион окъууда хуржун телефонланы хайырланадыла, 2 процентни (1 885 окъуучу) техника онглары жокъду.\nОкъуучуланы эм педагогланы махкемелени кеслеринде болгъан компьютер техника бла жалчытыу иш къуралгъанды. Эсепде школ компьютерле эм ноутбукла бла 1 742 окъуучу эм 956 устаз жалчытылыннгандыла. 2020 жылда «КъМР-де билим бериуню айнытыу» къырал программада миллет тилледен эм башланнган класслагъа адабият окъутуудан окъуу-методика комплектлени жарашдырырча 6,7 миллион сом белгиленипди.\nЕГЭ-2020 юсюнден айтханда, анга 3 743 адам къатышханды, ала битеу да бирге 11 417 экзамен бергендиле. Сынаула коронавирус жукъгъан ауруу жайылмазча Роспотребнадзорну битеу эсгертиулери сакъланып бардырылгъандыла. ЕГЭ-ни эсеплери, былтыр бла тенглешдирип айтханда, хазна тюрленмегендиле.\nПедагогланы профессионал ёсюулерини тийишли системасы бла байламлы теманы юсюнден сёлешгенинде Анзор Езаов Къабарты-Малкъарны жети устазын ахшы кёрюмдюлери ючюн федерал бюджетден 200 мингишер сом бла саугъалагъанларын белгилегенди.\nЭл школланы кадрла бла жалчытыу ишни чегинде «Земский устаз» программагъа кёре эл мектеплеге сегиз устаз жиберилгендиле. Ала ёлчеми бир миллион сом болгъан бир жолгъа берилген тёлеуню да аллыкъдыла . Беш жылны ичинде бу къауум эл школлада артыкъ да изленнген ызлада билим бериуню качествосун игилендирирге керекдиле.\nЖангы окъуу жылны башланыууна хазырланыугъа республикалы эм жер-жерли бюджетледен 108, 5 миллион сом чакълы бир бёлюннгенди. Битеулю билим бериу программаланы дерсликлери бла школчуланы жюз проценти хакъсыз жалчытылынырыкъдыла. Битеулю билим бериу махкемеле 1-4 классланы окъуучуларына исси ашны бериуге хазырдыла.\nСабийлени бла жаш тёлюню фахмуларын ачыкълау, билеклик этиу эм айнытыу андан ары бардырылады. Школчула олимпиадалагъа, эришиулеге, хунерли сабийлени ачыкълау эм алагъа болушлукъ этиу «Антарес» араны билим бериу сменаларына къошуладыла. «Кванториум» мобил халлы технопарк къуралады. Биринчи сентябрьден класс башчылагъа федерал бюджетден къошакъ халлы беш минг сом тёленирикди.\nКъМР-ни Правительствосуну Председатели Мусукланы Алий ёксюз эм ата-аналары къарамай къойгъан сабийлеге журтла бериу проблеманы къалай тындырылгъанын билирге излегенди. Анзор Езаовну айтханына кёре, журтла бла жалчытыугъа 92 миллион сом бёлюннгенди. 90 фатар сатып алыр мурат барды. Фатарны сатыу-алыу аукционнга къатышыргъа заявкала болмагъаны жарсытады, нек дегенде аллай жашау журтну квадрат метрини багъасы рынок багъасындан иги да азыды. Сорууну КъМР-ни Къурулуш эм жашау журт-коммунал мюлк министерство бла байламлыкъда тамамларгъа тийишлиди, застройщикле къурулуш бара тургъан заманда фатарланы керекли кенгликлерин эсге алып ишлерча.\nКъМР-ни Правительствосуну Председатели бу магъаналы социал проблеманы тындырыуда мындан арысында да себеплик этип турургъа хазырлыгъын билдиргенди. Мусукланы Алийни оюмуна кёре, ёксюз эм ата-аналары къарамай къойгъан сабийлени – ала уа КъМР-де мингден артыкъ адам боладыла – жашау журтла бла жалчытыу соруу жууукъ юч жылны ичинде тамамланыргъа тийишлиди. Теманы КъМР-ни Къурулуш эм жашау журт-коммунал мюлк министерствосуну келечилери эм башха сейирлери болгъанла къатышып бардырылгъан энчи жыйылыуда сюзерге предложения этилгенди.\nМусукланы Алий КъМР-ни жарыкъландырыу, илму эм жаш тёлюню ишлери жаны бла министрини къуллугъун толтургъандан ЕГЭ-ни россей орта кёрюмдюлери бла тенглешдиргенде бизде къайсы предметледен балла жаны бла артха къалгъаныбызны белгилерин излегенди. Анзор Езаов айтханыча, алаша балла химиядан, физикадан, информатикадан эм ИКТ-дан эсленнгендиле. Мектеплени материал-техника къолайлыкъларын кючлерге, устазланы квалификацияларын ёсдюрюрге тийишлиди.\nКъМР-ни премьер-министри министерство бек биринчиден эс бурургъа тийишли борчланы белгилегенди: школлада хакъсыз исси аш бла жалчытыу эм класс башчылагъа къошакъ тёлеулени бериу ишни тийишли халда ахырына жетдирирге, жангы окъуу жылда окъутууну Роспотребнадзорну эсгертиулерине кёре санитар-эпидемиология низамны сакълап къураргъа, билим бериуде жангы объектлени хайырланыугъа заманында берирге. Саулай атханда, министерствону биринчи жыл жарымда иши тийишли халда бардырылгъаннга саналгъанды.


Къайры барсам, къайда болсам да, фотоаппаратым биргемеди | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nКъайры барсам, къайда болсам да, фотоаппаратым биргемеди\n31 января, 2020 - 17:12\nМен малкъар тилде чыкъгъан газетибизде ишлегенли быйыл 50 жыл болады. Анча заманны ичинде тюрлю-тюрлю адамланы юслеринден кёп материал басмалагъанма. Алай артда уа сурат да алып башлагъанма. Бусагъатда архивимде ала 200 мингден асламдыла.\nАйхай да, суратха тюшюрген адамларымы бир-бирлери дунияларын алышхандыла, башхалары арабызда сау-саламат жашайдыла, ючюнчюлери уа уллайгъандыла. Аны не ючюн айтама, сурат озгъан такъыйкъаланы сау этеди, адамланы, ол неда башха белгили кюнлени эсге тюшюртеди.\nБелгили французлу сурат алыучу Анри Картье-Брессонну бир иши мени не заманда да кёз аллымдады. Шинтикде къарт къатынчыкъ олтурады. Кёзлери, къайры эсе да узакъгъа къарайдыла.\nЖауунчукъ шулпу этеди. Ол а аны эслемейди. Башында уа къалпагъындан тышында дагъыда бир зат кийип, аякъларын да клеёнка бла чулгъап. Баям, ол иги кесек замандан бери олтурады алай. Аны къатында бош тургъан шинтикле бардыла. Алада къачан эсе да бирде аны жууукълары, ахлулары олтургъандыла. Ала кетгендиле, жокъдула…\nБу суратха къарай, ол жангызлыкъны белгиси болгъанын сезесе. Уллайгъанладан кёплеге сынаргъа тюшеди аны. Ол къадарды, жашауду. Бу сыфатны кёрген ким болса да, жюреги къозгъалмай къаллыкъ тюйюлдю. Къаллай уллу усталыкъ керекди, чыгъарма ма аллай сезимле туудурурча! Ма андады аны магъанасы.\nМен къыркъ жыл мындан алгъа кесиме деп алдырып башлагъанма суратны. Биринчим а бюгюн да юйде сакъланады. Андан сора тюшюргенлериме да къарай кетсем, кёп зат кёз аллыма келип къалады. Сёз ючюн, тенг къызларым бла Кубагъа баргъан кезиуюмю айтсам да, тамам сунама. Бу таурухлу айрыкамда хар атламыбызны суратха тюшюрюрге кюрешгенме. Ала, бусагъатдача, тюрсюнлю тюйюлдюле, алай бек хычыуун кёрюнедиле.\nАрт жыйырма жылда уа къайры барсам, къайда болсам да, фотоаппаратым биргемеди. Аны алай болургъа кереклисине республикада белгили актёр эм суратчы Шахмырзаланы Алексейни биринчи дерсинде тюшюннгенме. "Жукълагъан заманынгда да, аппаратынг биргенге болсун", - деген эди ол. Аз-аздан сынам жыйышдыра барама да, кюнлени биринде газетни баш редактору Атталаны Жамал чакъырып: «Суратчыбыз жокъду, ол ишни къолгъа алсанг, ыразы боллукъма», - дейди.\nАлай бла, республикада болгъан ишлени, байрамланы, тюбешиулени, белгили инсанларыбызны, спортчуларыбызны, къурулушчуларыбызны, врачларыбызны, устазларыбызны, табийгъатны, жаныуарланы да суратха тюшюреме. Республикада мени аягъым басмагъан хазна эл, шахар, район да къалмагъанды!\nБусагъатда алгъынча тюйюлдю, сурат алыуну не къыйынлыгъы барды, дегенле да бардыла. Хау, цифралы техника бу жумушну женгилирек этеди, алай, ийнаныгъыз сиз манга, сыфатны качествосуну 50 проценти аны алдыргъанны чемерлигине кёре болады. Редакцияда ишлеген къадарымда мен кёп уста бла танышханма, сёлешгенме. Аланы оюмлары да ма алайды.


Теартны сюйгенлеге иги хапар - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nТеартны сюйгенлеге иги хапар\nАлийланы Шахарбийни атын джюрютген къарачай драмтеатр ётген ыйыкъда Мамчуланы Динаны пьесасына кёре салыннган «Къарча» деген спектаклни премьерасын кёргюздю.\nОл къарачай миллет сюргюнню сынаб, Джуртуна къайтханыны 65-джыллыгъына эмда Къарачай-Черкесияны къуралгъаныны 100-джыллыгъына багъышланнганды. Кеси да КъЧР-ни Башчысыны грант ачхасына салыннганды.\nБашында айтылгъаныча, бу чыгъарманы автору белгили поэт, драматург, журналист Мамчуланы Динады. Режиссёру фахмулу таулу джаш, малкъар театрны баш режиссёру Атмурзаланы Магометди. Режиссёр-постановщик джумушну баджаргъан Орусланы Хамзат, суратларын, декорацияларын этген да Мижаланы Умар болгъандыла. Ай медет, театрыбызны бу джангы ишине тыйыншлы юлюш къошхан бу эки фахмулу адамыбызгъа кеслерини къыйынларын бу джол сахнада кёрюрге Аллах буюрмады – премьерагъа джетгинчи экиси да дуниядан кетдиле (джандетли болсунла).\n«Къарча» спектакль миллетибиз тарих джолунда эм къыйын айланчланы бирин ётген заманны суратлайды. Тарих эсибизни тас этмезге, асыл, ётгюр ата-бабаларыбыз къоюб кетген тин хазнабызны унутмазгъа, намыс кючюбюзню азайтмазгъа чакъырады, бюгюнлюкде, къыйын заманда, ол затлагъа бютюн да сакъ болургъа кереклисин эсгертеди.\n- Асхакъ Темир Алан къралны чачыб, кау-куу этиб кетгенден сора, Къарча миллетин бир джерге джыйгъан, къраллыгъын джангыдан къурагъан кърал эмда аскер башчыды. Андан бери 600 джыл кетсе да, халкъыбыз аны эсинде тутханлай джашайды. Аны хапары аууздан ауузгъа берилиб, тёлюден тёлюге кёче келгенди. Къарча халкъны бек сюйген, анга джаны-къаны бла берилген джигит, кючлю, чырайлы, келбетли адам болгъанды. Ол халкъыбызны тарихине алтын харифле бла джазылгъан биринчи адамды.\n1396-чы джыл Асхакъ Темир бери келгенинде, кёб джесирни алыб кетгенди Самаркандха. Аланы ичинде Болат бийни акъыл-балыкъ болмагъан джашчыгъы Къарча да болгъанды. Ол акъылы бла, болуму бла, кючю бла хар кимни ауузуна тюшгенди, бу сейир сабийге Асхакъ Темир кеси да эс бёлгенди, аны къатындан иймей тургъанды. Къазауат бла Чыннга (Къытайгъа) бара тургъанлай Асхакъ Темир ауушханында, Къарча башына азатлыкъ табады. Ол бюгюннгю Тюркге эмда башха джерлеге айлана келиб, эм ахырында Кърымда тохтаб, алайда бирлешлик къураб, Адурхай, Науруз, Будиян бла кемелеге миниб, Джеметейге келиб тюшюб, андан да Лабагъа ётюб, къарачай-малкъар джуртда айланыб, эм ахырында Эл-Джуртха (бюгюннгю Тырныауз шахар болгъан джерде) кесине юй ишлеб, алайда орунлашханды.\nКъарча, къарачай халкъны атын, сыйын орнуна салгъан, къраллыгъын бегитген адам болгъаны ючюн, бизге бек багъалыды. Мында анга Трам да къошулгъанды. Ала барысы да бизни миллетибизге уллу къыйын салгъан тин аталадыла. Ол зат тариххе белгилиди. Бизни эркинлигибиз джокъду аланы унутургъа. Сёз ючюн, «Къарчача адам минг джылдан бир тууады» деб спектаклни персонажларыны бири – Акъбилек - бош айтмайды, - деб хапар айтады пьесаны автору Мамчуланы Дина.\n- Пьесаны баш магъанасы неди? Къаллай оюм этдиреди ол?\n- Къарачай джыйымдыкъ миллет тюлдю. Ол ёмюрлени теренинден бери Минги Тауну этегинде джашаб, кесини асыл шартларын, джорукъларын, ариу адетлерин тутуб келгени ол затха шагъатлыкъ этедиле. Къарча кърал къурагъанлай, адамларын таякъны тюбю бла ётдюрюб, ант этдиргенди. Эм биринчи, окъууну-билимни джаяргъа, ана тилибизни, ариу адетлерибизни сакъларгъа, адебге-намысха сакъ болургъа, миллет, адам айырмазгъа кереклисине эс бёлюрге деб, антлары алай болгъанды. Ол асыл шартларыбызны тутар ючюн бирикмеклик керекди, айхай да. Халкъны кючю бирликдеди. Бу затладыла «Къарча» пьесаны баш магъанасы, баш оюму да.\n- Ата-бабаларыбыз бла, Алан къралыбыз бла байламлы эки пьесаны («Мурат бла Зумрат», «Аланны батханы» деген чыгъармаланы) сахнагъа чыгъаргъандан сора, ызы бла энтда быллай бир чыгъарма керек болуб тура эди. Театрны сюйгенле быллай бир затны сакълаб тура болурму эдиле? - деген сорууума джууаб бере, Дина былай айтды:\n- Тюз айтаса деб турама. Анда логика барды. Сёз ючюн, алгъы бурун Аланияны джашнагъан заманын «Мурат бла Зумрат» деген пьесада, артда аны чачылгъанын «Аланны батханы» дегенде кёргюзюрге кюрешгенме. Энди ол чачылгъандан сора миллет талкъ болуб къалмай, ызына джыйылыргъа, джерде кесини орнун алыргъа кюч табалгъанын кёргюзген чыгъарма джазаргъа эртдеден нюзюрюм бар эди, алай бла туугъанды «Къарча» пьесам. Алай бла, тарихибизни юч чагъын бир-бири ызларындан кёргюзген ол ючюсю трилогия болуб къаладыла. Къарчаны сыфатын тюзюча кёргюзюрге, ол заманны драматургияны мадарларыны кючю бла суратларгъа къолумдан келгенмиди, къайдам? Анга къараучула берирле багъа.\n- Аны сахнада къалай кёргюзгенлерин джаратдынгмы? Театрыбызны бюгюннгю болумун къалай кёресе?\n- Джаратдым. Дунияны кючлеген Интернетге кесин джутдурмай, бюгюнлюкде тюбеген табсызлыкълагъа да къарамай, сахнагъа 19 персонажы болгъан пьесаны чыгъарала эсе, къарачай театр джашайды, кючю-къууаты барды. Анга къууанабыз. Бютюн да бек къууандыргъан а къарачай театрда джангы тёлю ёсюб джетиб, кесине орун айыргъаны кёрюнюб тургъаныды. Актёрланы уллу тёлюсю не къыйын заманда да сахнаны къоймай онла бла джылланы миллетни къууандыра келген адамладыла. Аллахны разылыгъын табсынла…\nДина айтханлай, ишлерин тамам сюйген санатха (искусствогъа) толу берилген адамла эталлыкъдыла ол затланы. Биз хапарын айта тургъан «Къарча» спектаклде да ойнайдыла ала: Гочияланы Руслан, Акъбайланы Азрет, Ёртенланы Борис, Темрезланы Руслан, Акъбайланы Ума, Бостанланы Умар-Алий. Джаш актёрланы ойнагъанларыны премьера болгъан кюн джыйылгъан джамагъат бек джаратханларын билдирдиле. Газет окъуучуларыбызгъа да мен аланы атларын билдирирге ашыгъама. «Къарчаны ролюн аламат ойнагъан Мамчуланы Ислам, аны кибик Алийланы Фатима, Къушджетерланы Алина, Айбазланы Мусса, Юсюпланы Рустам, Ёзденланы Зураб, Къоркъмазланы Фатима, Чотчаланы Зульфия, Мокаланы Шамил, къарнашла Къоркъмазланы Карим бла Керам, Джабаланы Тамара, Ёртенланы Александр.\nСпектакль бошалгъанында КъЧР-ни маданиятыны министри Агирбов Зураб, сахнагъа чыгъыб, театрны сюйгенлеге аламат саугъа этгенсиз дегенни айтыб, алгъышлады. Ызы бла бирси белгили адамларыбыз Гочияланы Борис, Къочхарланы Джашарбек, Блимгъотланы Люба, Биджиланы Хасан актёрлагъа, спектаклни режиссёру Атмурзаланы Магометге, айхай да, пьесаны джазгъан Мамчуланы Динагъа, ол ишге къыйыны кирген бирси адамлагъа бюсюреу-сыпас этиб сёлешдиле. Автор Мамчуланы Дина да, консультантлыкъ этген тарих илмуланы кандидаты Хатууланы Рашидге, режиссёр Атмурзаланы Магометге, ойнагъан актёрлагъа, министр Агирбов Зурабха, премьерагъа келген джамагъатха джюрек разылыгъын билдириб, джылы сёзле айтды…\nСпектаклни республиканы эллери бла шахарларында кёргюзюрюкдюле. Къарачай театрыбыз джангы кюч алыб, директору Гочияланы Русланны башчылыгъы бла къараучуланы энтда кёб кере къууандырлыгъына ишек джокъду.


Ана тилни ачыкъ дерслери\n5 апреля, 2019 - 08:19\nАлгъаракъда Огъары Жемталаны орта школуну мекямында «Ана тилим – жаным-тиним, мени дуниям» республикалы эришиулеге къатышыр ючюн жумуш бардырылгъанды. Анга устазла, школчула къатышхандыла.\nБардырыллыкъ ишге къараргъа уа КъМР-ни билим бериу, илму эмда жаш тёлюню ишлери жаны бла министерствосуну бёлюмюню таматасы Ахайланы Лариса, Черек муниципал районну администрациясыны башчысыны экинчиси Байсыланы Харун, районну билим бериу управлениясыны таматасыны къуллугъун толтургъан Тереза Эфендиева, Элбрус районну билим бериу управлениясыны келечиси Толгъурланы Пилжан эм башхала болгъандыла.\nПодробнее о Ана тилни ачыкъ дерслери\nБорчлары - болушлукъ излеген адамлагъа деп жарашдырылгъан миллет проектлени къураугъа себеплик этиу\n5 апреля, 2019 - 08:17\nРоссейни Пенсия фондунда Жамауат советни жыйылыуунда Социальный жалчытыуну бирикдирилген къырал информация системасын (ЕГИССО) айнытыуну амаллары сюзюлгендиле.\nПодробнее о Борчлары - болушлукъ излеген адамлагъа деп жарашдырылгъан миллет проектлени къураугъа себеплик этиу\nБуз къаяланы арсланы\nБелгили альпинист Михаил Хергиани туугъанлы быйыл 84 жыл болгъанды\nОл Сванетияда туугъанды. Жашчыкъгъа юйюрлеринде буруннгулу ат атайдыла –Чхумлиан деп. Алай альпинист шуёхлары уа анга Миша дегендиле. Битеу дунияны спортсменлери да аны бу ат бла таный эдиле.\nМанга уа аны юсюнден белгили къаячы тиширыуубуз Холамханланы Тамара бла спортну сыйлы устасы Эдуард Римм хапар айтхан эдиле. Бюгюн мен сизни аланы эсгериулери бла шагъырей этерге сюеме.\nПодробнее о Буз къаяланы арсланы\n«Фахмулу сабийни айнытхан къыйын ишди»\n5 апреля, 2019 - 08:16\nФахмулула бизни арабызда жашайдыла, алай жашырынлыкъда турадыла. Кёбюсюнде не ата-анала неда устазла алларында аллай сабийле болгъанларын сезмейдиле. Керти да, ол къауум школда орталыкъ неда андан осалыракъ окъуучулагъа саналадыла, кёбюсюнде биргелерине жашагъанла эм окъугъанла бла келишалмай, къыйын къылыкълыдыла. Ол тема бла байламлы медицина илмуланы доктору, профессор Теммоланы Лейла бла ушакъ этгенбиз.\nПодробнее о «Фахмулу сабийни айнытхан къыйын ишди»\nМаданиятны жамауатха жаяргъа базыннганла кеслери да бийик культуралы болургъа борчлудула\n5 апреля, 2019 - 08:15\nСахна культура деген ангылам бусагъатда унутулуп къалгъанчады. Нек дегенде аны баш тапкасында орунну искусствону хайыры бла ахча ишлерге сюйгенле бийлегендиле. Ол, былай алып къарагъанда, санагъатха (ремесло) ушап къалгъанды. Буруннгудан келген маданиятны магъанасы жарыкъландырыуда, юйретиуде болмай, асламланы кёллерин кётюрюуде, жамауатны оюмуна эс бурмагъанлай, аны кесини жорукъларына бойсундурууда, сахнада кеслерин гяпчилеча жюрютюп, аны ючюн ырысхы жыйыуда эсе, аны къыйматы къалмайды. Алай ол бусагъатда шоу-бизнесчилени уллу жарсытамыды да?!\nПодробнее о Маданиятны жамауатха жаяргъа базыннганла кеслери да бийик культуралы болургъа борчлудула\nШуёхлукъну, чомартлыкъны, насыпны да байрамы\n5 апреля, 2019 - 08:14\nБу кюнледе «Ариулукъ эм чомартлыкъ дунияны палахдан къутхарырла» деген проектге кёре «Нальчик - насыпны налы» деген 6-чы халкъла аралы артий конкурс бардырылгъанды. Аны Дуния артий комитетни Шимал Кавказда представительствосу къурагъанды. Ол кеси да 2019 жылда ЮНЕСКО-ну программасына киргенди. Анга Россейни кёп регионларындан сора да, Абхазиядан, Армениядан, Африкадан , Египетден, Индиядан, Пакистандан, Сириядан, Туркменистандан да чыгъармачы коллективле эм жырчыла къатышхандыла.\nПодробнее о Шуёхлукъну, чомартлыкъны, насыпны да байрамы\nНальчикден тюзюнлей Стамбулгъа\nТюркню Onur air авиакомпаниясы Нальчикден тюзюнлей Стамбулгъа рейс ачханды. Биринчи самолёт 21 апрельде Стамбулдан бери учарыкъды, ызына уа 22 апрельде къайтырыкъды. 180 адам сыйыннган Airbus A320 ыйыкъгъа эки кере учарыкъды. Сурам болса, шабат кюнде да бир рейс боллукъду.\nПодробнее о Нальчикден тюзюнлей Стамбулгъа\nОзгъан жылны эсеплей айтханда, профилактика ишлени хайырындан республикада губуланы эм тири кезиулеринде ол ауруу тюбемегенди.\nПодробнее о Губула тирилген кезиу башланады\nЭлектрон кабинетни хайырланнганланы саны 11 миллиондан атлагъанды\nРоссейни Пенсия фондунда электрон кабинет ишлеп башлагъанлы ауукъ заман ётгенди. Адамлагъа таплыкъгъа ол дайым жангыртылгъанлай турады. Жангыз да былтыр анда 13 жангы сервис ачылгъанды, аланы асламысы фондха тюрлю-тюрлю тёлеулени тохташдырыр ючюн хайырланыладыла.\nПодробнее о Электрон кабинетни хайырланнганланы саны 11 миллиондан атлагъанды\nЖютю чамны, масхараны, кюлкюню да байрамы\nРФ-ни халкъ артистлери Али Тухужевни эмда Куна Дышекованы атлары бла жыл сайын бардырылгъан комедия жанрны артистлерини Шимал Кавказ фестивальлары бу жол да, тёреде болуучусуча, апрельни ал кюнюнде Нальчикде Музыка театрны мекямында къараучугъа эшиклерин ачханды. Эм алгъа жыйылгъанла Алини бла Кунаны театргъа жоллары къалай бла башланнганыны юсюнден эшитирге онг тапхандыла.\nПодробнее о Жютю чамны, масхараны, кюлкюню да байрамы\nБорчлары болгъанланы мюлклерине арест салгъандыла\nКёп болмай налогла службаны келечилери бла бирге сюд приставла кёп заманны ичинде налогларын тёлемей тургъанланы арасында рейд бардыргъандыла.\nПодробнее о Борчлары болгъанланы мюлклерине арест салгъандыла\nУсталыгъында барысындан да кючлю болгъанын кёргюзтгенди\nКъМР-ни От тюшюуге къажау-къутхарыу къырал службасында «Газны ууундан эм тютюнден бек иги къоруулаучу» деген конкурс бардырылгъанды. Ол от ёчюлтюучюлени сынауларын игилендирир, профессионал билимлерин кючлер мурат бла къуралгъанды. Конкурсантлагъа теорияны къалай билгенлери бла бирге аны ишлеринде къалай хайырланнганларын да кёргюзтюрге тюшгенди.\nПодробнее о Усталыгъында барысындан да кючлю болгъанын кёргюзтгенди\nКъМКъУ-да Битеуроссей илму конференция ётерикди\nКъабарты-Малкъар къырал университетде «Жаш алимлени къыйматлы, жангы проектлери» деген VIII битеуроссей илму конференция ётерикди. Анга студентле, аспирантла эм жаш алимле къатышырыкъдыла, деп билдириледи вузну сайтында.\n- Конференция: физика, математика эм информация, химия, материалланы юсюнден илму, биология, экология, медицина, информациялы технологияла, эсеплеучю техника, машиностроение, инженер механика бёлюмледен къураллыкъды. Аны чеклеринде 2018 жылда «Жаш тёлю илму-инновациялы конкурсха къатышхан» (У.М.Н.И.К. 2018) программагъа кёре ахча саугъагъа КъМР-ни жаш алимлерини арасында эм иги инновациялы проектлени конкурсу бардырыллыкъды. Анга 18-30-жыллыкъла, ол санда студентле, аспирантла эм жаш алимле, къатышырыкъдыла.\nПодробнее о КъМКъУ-да Битеуроссей илму конференция ётерикди\n5 апреля, 2019 - 08:03\nАнга законла чыгъарыучу органны спикерини орунбасары Михаил Афашагов, КъМР-ни Башчысыны бла Правительствосуну Парламентде эм сюд органлада келечиси Мадина Дышекова, депутатла, толтуруучу эм жер-жерли власть органланы, сейирлери болгъан башха ведомстволаны келечилери да къатышхандыла.\nПодробнее о Эл мюлкде ишлегенлеге – къырал болушлукъ


Биягъы эсирип | Электронная газета "Заман"\nЖолда жюрюуню къоркъуусузлугъуну инспекторлары къуллукъ этген кезиуде Кёнделенни тийресинде «Опель Вектра» машинаны тохтатхандыла. Аны къырал номерлери жокъ эдиле. Машинаны водители 52-жыллыкъ эр киши кеф болгъаны ачыкъланнганды. Аны медицина тинтиуле да кёргюзтгендиле.\nПолициячыла аманлыкъланы тизмесин сюзгенде, инсан, алгъын да эсирип, машинаны жюрютгени ючюн административ жууапха тартылгъаны тохташдырылгъанды. Водительге аманлыкъны къайтарып этгени бла байламлы уголовный иш ачылгъанды (РФ-ни УК-сыны 264.1-чи статьясыны 1-чи кесеги).\nМатериалланы прокурор къабыл кёрюп, сюдню къараууна берилгендиле.


къарачайлы: иллада Къоркъма, Джангы джылгъа джылы боллуъду))) къар эриген да этиб, кебген да этерикди)))\nиллада: къарачайлы, меннге башхасы джокъду) а джангы джыл джуукъ болуб къалгъанын сагъыш этсем къоркъгъанча этеме) ол китайский хлопушкамы дейле огъесе петардамы аланы джарылгъан тауушлары чыгъыб башларыкъды деб. бир бек сюймейме аланы. Сабийледа алагъа ёчдюле. хар атлагъанлары сайын аланы джандырыб.\nвсезнайка: Хлопушкаланы юсюнден аитханмы эдим-билмейме? Ання бёлек джылны мындан алгъа базаргъа кириб бара тургъанлай бомбочканы атханды бир джаш аякъ тюбюне.Бу да ызына айланганды да анга мораль окъугъанды, ол да-не понял дегенинде, ання-Эшшек дегенди, о лда. теперь понял деб бара эди дейди Энди аття-ання уяна болурла, мен барыб ала ашханагъа келгинчи-алагъа английский завтрак-геркулес(зынтхы каша)бширеийм\nиллада: всезнайка, тюз айтханды аннянг. къулакъ джанына джетдирсе да артыкъ боллукъ тюл эди... кесинден тамада адам бла алай ойнагъаны ючюн\nвсезнайка: Ассаламу гъалейкум! а Мен тамбла москвагъа барамааааааааааааааааааа, бир кесек туруб къаитаиым. тишлерими да этдиреиим. баш сылтауум олду мындан къачаргъа.игирек тебсем, Тюркге ётюб кетерге да огъайым боллукъ тюл эди.\ntinibek: всезнайка всезнайка джазады: игирек тебсем, теб,теб\nвсезнайка: Юйде бек иги тебдирирле артдан. Къайтма бери деселе не дерме/ну, всё, кетдим хар затымы джыяргъа. 12 сагъат бла ондеш минутда кетеди автобус, 11.30 да юиден чыгъаргъа керекме.эсен кёрюшейик. Мен инетге киргинчи кёб зат джазыб туругъуз сиз. иги джанларымча\nиллада: всезнайка, иги джолгъа бар!\nиллада: Сена, сени киштигинг ма бу киштикге ушаш болу) http://www.youtube.com/watch?v=yhjgN2xWTG0&feature=player_embedded\nкъарачайлы: а ма былай?\nкъарачайлы: <object width="480" height="360"><param name="movie" value="https://www.youtube.com/v/yhjgN2xWTG0?version=3&hl=ru_RU"></param><param name="allowFullScreen" value="true"></param><param name="allowscriptaccess" value="always"></param><embed src="https://www.youtube.com/v/yhjgN2xWTG0?version=3&hl=ru_RU" type="application/x-shockwave-flash" width="480" height="360" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true"></embed></object>\nиллада: къарачайлы болмаймыды?))) къойда олтур бомай эсе) заманынгы алма) артда кесим къарарма къалай этерге керек болгъанын)\nкъарачайлы: да этиб тургъанма да (((\nиллада: раньше менда салыб тургъан эдим бери ютубдан видеола) бусагъат болмайды не эседа\nasya: иллада пишет: Сена, сени киштигинг ма бу киштикге ушаш болу) бек керти aйтaсa aйны мени киштигиме ошaйды. Видеону бек джaрaттым фaджебоокa сaлдым.\nasya: всезнайка джазады: тишлерими да этдиреиим. баш сылтауум олду мындан къачаргъа.игирек тебсем, Тюркге ётюб кетерге да огъайым боллукъ тюл эди. всезнайка Мaдинa Туркиaгa джллргa мaдaр ет джaным биз джaндa тиш дaxa учуз етиледи.\nкъарачайлы: asya сизде алтын тиш салынмайды))))\nвсезнайка: къарачайлы пишет: asya сизде алтын тиш салынмайды)))) мен а уа алтын тищлеми салдыргъанга сунаса?сен салдырырса алтын тишле кючден джыйылдым да-ит болуб автобусда.Келсем-мында уа джангур джауа иллада пишет: всезнайка, иги джолгъа бар! сау бол, Индира\nиллада: asya къарачайлы пишет: сизде алтын тиш салынмайды) устазынгмы эсинге тюштю джюзюкле элтиб беручю?)) ------------- Кёб болмай бизге ишлерге джангыдан бир джаш къызчыкъ келгенди 24-25 джыл бола болур. Ауузунда тишлери алтын эдиле. менда бек сейирсинген эдим. Бурун, къарт адамланы англаргъа боллукъду -аланы заманларында бусагъатдача альтернативала джокъ эдиле. Джаш адам нек салдыргъанды быланы-деб. Сорургъада уялама, но кёргеним сайын аны сагъышын этеме всезнайка, ненча сагъат барады джолда автобус? мени 5-6 сагъатха тёзюмюм джетмейди) джолну сагъышын этсем джукгъада барырым келмей къалады) Тишлеринге тамладан башлаб барлыкъ болуса?! Суукъ этме, тишлеринге сакъ бол...\nвсезнайка: Автобус 12 сагъатда чыкъгъанында, экинчи кюн 3 сагъатгъа джетди. Тишлериме да бардым, джангв джылгъа дери успеть этерик тюлме деиди этерге бир тишни, каналларына дарман салыб турургъа керекди деиди ыиыкъгъа бир кере\ntinibek: asya asya джазады: Мaдинa Туркиaгa джллргa мaдaр ет джaным биз джaндa тиш дaxa учуз етиледи Madinada açha it ayağındandı Aytıb küreşeme kel beri deb kelirge unamaydı ansı! иллада иллада джазады: устазынгмы эсинге тюштю джюзюкле элтиб беручю?)) всезнайка всезнайка джазады: джангв джылгъа дери успеть этерик тюлме деиди этерге бир тишни, каналларына дарман салыб турургъа керекди деиди ыиыкъгъа бир кере Canngı cılga deri vafli aşamay kalay turluksa\nкъарачайлы: иллада иллада пишет: Кёб болмай бизге ишлерге джангыдан бир джаш къызчыкъ келгенди 24-25 джыл бола болур. Ауузунда тишлери алтын эдиле. менда бек сейирсинген эдим. Бурун, къарт адамланы англаргъа боллукъду -аланы заманларында бусагъатдача альтернативала джокъ эдиле. Джаш адам нек салдыргъанды быланы-деб. Сорургъада уялама, но кёргеним сайын аны сагъышын этеме Да сорлугъунг былайды- Ай маджал джаш, сени алтын тишлерингми, сен кесингми джылтыайсыз кёзюмю къамата, тишлеринг эсе бир айт шо, тишлеринг эсе, бу ариулугъунга дагъыда аллай джылтырауукъ ариулукъ нек къошханса? де да сор\ntinibek: къарачайлы къарачайлы джазады: Ай маджал джаш, сени алтын тишлерингми, сен кесингми джылтыайсыз кёзюмю къамата, тишлеринг эсе бир айт шо, тишлеринг эсе, бу ариулугъунга дагъыда аллай джылтырауукъ ариулукъ нек къошханса?\nвсезнайка: tinibek пишет: Madinada açha it ayağındandı Ма тамаша, ачхасы асыры кёбден аманлыкъчылагъа бюркген сенмисе, менмеми? tinibek пишет: Canngı cılga deri vafli aşamay kalay turluksa Москвада да эркинди вафли, бир килоны багъасы 5 доллар, юиде уа 3 доллар, сора хурмаланы къаты бла озмаима, бир эки кило алмай asya пишет: Мaдинa Туркиaгa джллргa мaдaр ет джaным биз джaндa тиш дaxa учуз етиледи. Тишлерими омакъ этиб бараиым Тюркге, ансы къоркъурла тюрклюле. Заманны бошуна ашырмай, дерсле береме араб тилден, ыиыкъгъа бир кере барлыкъма да тиш дохтургъа\nкъарачайлы: всезнайка хурмаланымы королекланымы сюесе? )\nвсезнайка: Ансар, королекланы.Хурмаланы да щоколадный сортун саталла.\nкъарачайлы: всезнайка меннге ушагъанынга къара\ntinibek: къарачайлы пишет: королек неди? всезнайка пишет: Ансар, королекланы.Хурмаланы да щоколадный сортун саталла. Мен англарча джазабер\ntinibek: къарачайлы джазады: меннге ушагъанынга къара\nвсезнайка: tinibek tinibek къарачайлы пишет: всезнайка меннге ушагъанынга къара Кертими? Вафлилени юсюнден билмегенча этеийк да къояиыкъ. tinibek пишет: Мен англарча джазабер ма быллайланы ашаибыз деибиз


Жамауат палатаны къауумун къурауну низамы тохташдырылгъанды | Электронная газета "Заман"\nОл санда «КъМР-ни Жамауат палатасыны къауумуну ючден бирин Парламент тохташдырыуну низамыны юсюнден» бегимни проектине къаралгъанды. Документ 2016 жылда 23 июньда къабыл кёрюлген «РФ-ни субъектлеринде жамауат палаталаны къурауну эм ишлерини битеулю принциплерини юсюнден» 182-ФЗ номерли Федерал законнга кёре жарашдырылгъанды.\n- «КъМР-де Жамауат палатаны юсюнден» республикалы законну 9-чу статьясына тийишлиликде аны къауумуну ючден бирин Парламент къурайды. Алгъын а законла чыгъарыучу баш орган бу ишге къатышмагъанды. Бегимни проектинде уа бу структураны къауумун жарашдырыуну низамы тохташдырылгъанды», -деп ангылатханды Культура, граждан обществону институтларын айнытыу эм асламлы информация органла жаны бла комитетни башчысы Борис Паштов. Документ депутатлагъа, Парламентни Аппаратыны право жаны бла управлениясына берилгенди.\nДепутатла Приморский крайны Законла чыгъарыучу жыйылыуу РФ-ни Къырал Думасыны башчысы В.Володиннге этген тилекни да сюзгендиле. Анда хауле жаныуарла бла къаллай мадарла толтурургъа кереклиси жаны бла федерал закон жарашдырыуну юсюнден айтылады. Депутатла бу ишни магъаналылыгъын белгилеп, аны бирча тюзге санагъандыла.\nНальчик шахарны «3-чю номерли сабий музыкалы школу» къошакъ билим бериу учрежденияны баян эм аккордеон классланы устазы Людмила Карданованы, фортепиано классны устазы Людмила Хаткутованы эмда Парламентни депутаты Александр Шевченкону, «Адамей» обществону коммерциялы директору Байдаланы Салихни Парламентни Сыйлы грамотасы бла саугъаларгъа оноу этилгенди.\nКенгешни ахырында Татьяна Егорова парламентарийлени адамланы приёмгъа алыугъа энчи эс бурургъа чакъыргъанды.


иллада: Al'bina джазады: Иллада къарачайча селешмейсе деб джанынгы аллыкъды ма сеннге алай айтханынг ючюн Алай часто айтыб къоркъута тур Сена, Метин мен тюнене су бёрекле эте тургъанымда Ансарны эсиме тюшюрдюм Эсигиздемиди, аны къаллай бёрек эткенини айтханы? Эгечимда меннге, сейир къараб "Часто" -сёзню бизнича къалай айтыргъа болукъту?\nasya: иллада аперим санга кызчык суу бёрек ете билесе. Карачай кызчыкларыбыз машалла етимли боладыла.ДЖашла ештигиз айтганымы Ансар ны каллай бёрек етгенин унутганма? Да Ансар тас болду кесин тапдырмайды .\ntinibek: иллада Къой Ансарны не етесе суу бёреклени ашарга биз келейик\nиллада: asya tinibek келдигизми? Сизни алай айтыб ушакъа къошмасам келирге унамайсыз asya джазады: Ансар ны каллай бёрек етгенин унутганма? унутханмы эткенсе? Кеси ашаоыкъ этеме деб, артта эриниб, тылысыннан бир уллу бёрек этиб къойгъанды))) Къарнашымнан тугъан сабийчикта аллайын, эткенибизге къараб туруб бизден: "Уллу этиб нек къоймайсыз?" -деб соргъан эткенди))) Джашчыкъла барыда бирча сагъыш эте болула tinibek джазады: суу бёреклени ашарга биз келейик Келигиз, бек къуаныкъма керти кёлюм бла айтама.Бир иги ашарыкъ эте билген адамгъа эттириб, артта сизге: "Кесим эткенме"-деб махтанырма\nиллада: КЪАРАШАУАЙНЫ КЪАРА СУУУ Тюз джазылгъанмыды бу сёз -КЪАРАШАУАЙНЫ, огъесе былай джазыламыды?\nDerya: салам барыгъызгъа да иллада тюздю юч сёз да\nDerya: иллада бизде суу бёрек деп пельменлеге айтадыла да? тюрктеги суу бёрек мен билгеннге кёре башхады\nиллада: Derya Салам Нек кёрюнмейсе? иллада бизде суу бёрек деп пельменлеге айтадыла да? тюрктеги суу бёрек мен билгеннге кёре башхады Хоу, мен пельменлеге айта эдим Андауа къаллайла болады?\nAl'bina: иллада пишет: Хоу, мен пельменлеге айта эдим Андауа къаллайла болады? ма меннге да интересно ды ол\nAl'bina: иллада ашарыкъны юсюнден Феечка къурагъан бир тема бар эди...энди табмайма аны\nиллада: Al'bina ма меннге да интересно ды ол Къагъыт бла къаламынгы хазырла. Мында форумда тема бар эди ашарыкъланы юсюннен, кесинда Феечка ачхан эди. Аны табыб, анда джазаргъа керекти. Сенадан кёб джангы биз билмеген шхуурланы(ашарыкъланы) рецептлерин алыргъа боллукъту. Феечкада ашарыкъ этерге сюйеме дей эди, Дерияны аламат хычынлары, энда Ачыкъ кёлни энчи кесини рецептлери бла эткен шхуурлары болгъанын эшиткен эдим. Всезнайканы да эте билгенин билеме. Альбина, я точно уверена, что ты у нас тоже умешь отлично готовить. Къуру Нёня экибизми къалыб кетебиз бизге да юйретирсиз, болсунму? Нёня, кечериксе сени кесиме къошуб, джукъ билмейди деб айтханыма. Къуру кесим къалыргъа уялгъан эткен эдим, аны ючюн къоштум(так не страшно одной) , так и не страшно. Къуру кесибизни тилде джазаргъа кюрешейик Представляю, къаллай бир джангы сёзле юйреннигибизни(обобщенно айтханыма кечериксиз)\nиллада: Al'bina менида эсиме ол тема тюшкен эди))) Сен менен алгъа джазгъанса, менда аны кёрмегенме)))) Бюгюн мени компьютериме бир затла кёрюнгенди, или сервер так плохо работает\nиллада: Сена, ашарыкъларынгы суратларын ма бу темагъа кёчюрдюм- РЕЦЕПТЫ НАЦИОНАЛЬНОЙ КУХНИ "на эту тему" -деб [къалай айтыргъа боллукъту? Мени джазгъаным тюзмюдю?\nиллада: asya майдунус деп салган суратымда мантыланы юсюндеги джашил хансга айтабыз. Бизде зеленьнге(укроп, петрушка дагъыда башха хансла) къалай айтабыз? Гинханс деб укропхамы айтылады?\nБёрюкъан: иллада пишет: Гинханс деб укропхамы айтылады? Хоу, гин деб укропха айтылады.\nвсезнайка: иллада пишет: Гинханс деб укропхамы айтылады? Огъай, гин укроп болгъанлыкъгъа, гинханс деб башха хансха аитадыла.Неге аитханларын билмеиме ансы.Аны да къаидан билеме десегиз, эгечими къаиын къызындан эшитген эдим эки аины мындан алгъа.Ол да къаиын къызым либжагъа аны къошады да, бир татлы болады-дей эди. орусча атын а билмей эди. укроп тюлдю деген эди, базилик, кинза дедик огъай деди.Базилик-раиханды да?\nБёрюкъан: всезнайка пишет: Огъай, гин укроп болгъанлыкъгъа, гинханс деб башха хансха аитадыла.Неге аитханларын билмеиме ансы.Аны да къаидан билеме десегиз, эгечими къаиын къызындан эшитген эдим эки аины мындан алгъа.Ол да къаиын къызым либжагъа аны къошады да, бир татлы болады-дей эди. орусча атын а билмей эди. укроп тюлдю деген эди, базилик, кинза дедик огъай деди. Тейри, укропдан башха "гин" неда "гинханс" аты болгъан зат эшитмегенме мен. всезнайка пишет: Базилик-раиханды да? Тюзю, приправаланы не орусча, не къарачайча атларын иги билмейме. "Ушхууур этген" тиширыуланы джумушлары болгъаны себебли, аллай затха къатышмагъаным себебли иги биле болмазма деб турама, тейри, приправаланы атларын.\nиллада: всезнайка джазады: Огъай, гин укроп болгъанлыкъгъа, гинханс деб башха хансха аитадыла.Неге аитханларын билмеиме ансы Гин-укроп болса, ханс-трава(тюз айта болума ) Эки сёз бирге къошулуб бир сёз болуб къала болу. кёргюзтюрюктю-бу сёзню тюз джазалдыммы? Не эседа бир кёб "ю" харифлени джаздым\nБёрюкъан: иллада пишет: кёргюзтюрюктю-бу сёзню тюз джазалдыммы? Не эседа бир кёб "ю" харифлени джаздым Кёргюзтюрюкдю деб джазарыкъ эдинг!\nвсезнайка: иллада пишет: Гин-укроп болса, ханс-трава(тюз айта болума ) Эки сёз бирге къошулуб бир сёз болуб къала болу. Огъай, сез ючюн6 Ит тил чапракъны орус тилге лист собачьего языка деб кечюрмеибиз да, бу да аны маталлы бир затды.Анча джыл джашаб , бу заманнга дери мени да эшитген затым тюиюл эди.Маулутха либжагъа къошайыкъ дегенлеринде эшитгенем.Аны да ол аитхан адам къаиын къызына аитыб келтиртеиим. анда барды деди да. келтирмеди.аны бла кералмадым не тукъум зат болгъанын.\nиллада: Бёрюкъан джазады: Кёргюзтюрюкдю деб джазарыкъ эдинг! къуру бир харифтенми джангылгъанма всезнайка джазады: Огъай, сез ючюн6 Ит тил чапракъны орус тилге лист собачьего языка деб кечюрмеибиз да, бу да аны маталлы бир затды. Ит тил деб подорожниккеми айтабыз?\nmur: иллада джазады: Ит тил деб подорожниккеми айтабыз? Хоу Ит тил деп подорожникге айтабыз.\nОгъары Учкулан : къыйналмагъанлай ма буну орус тилге ким кёчюраллыкъды? Ol sözni ayttï da dzanïn Teŋri eline berdi эмда, сагъшыгъызгъа кёре, къайданды бу?\nиллада: Огъары Учкулан джазады: Сена уа, алан тюлни юрист сёзлюгюн этерге болушханмыса? Сени бу джазуунг меннге бир плакатны(красногвардеецни сураты болгъан) есиме тюшюреди))) Бир фильмде кёрген эдим (кажется "Улица разбитых фонарей") не джазылгъаны эсимде джокъту))) тюлни -бу къалай сёздю? Огъесе тилни деб джазргъа керек эди\nAl'bina: Огъары Учкулан пишет: Ol sözni ayttï da dzanïn Teŋri eline berdi "Ол сёзню айтыда джанын Teŋri элине берди" выделенный сезню Тенгри деб окъурум келеди, алай а тюзюн билмейме.\nОгъары Учкулан : иллада джазады: Сени бу джазуунг меннге бир плакатны(красногвардеецни сураты болгъан) есиме тюшюреди))) Бир фильмде кёрген эдим (кажется "Улица разбитых фонарей") не джазылгъаны эсимде джокъту))) тюлни -бу къалай сёздю? Огъесе тилни деб джазргъа керек эди ол сёзню, мен биягъы терсине джазгъанма(( айтмасанг, турлукъ эдим аллай)) бу сагъатлай тюз этейим... Саубол!))\nОгъары Учкулан : Al'bina тюз окъуйса ол сёзню, "Тенгри" сёздю. кёчюраллыкъмыса энди?)) Келлигиз аланла, "активныйракъ" болугъуз!)) Ol sözni ayttï da dzanïn Teŋri eline berdi сагъашыгъызгъа кёре, ким, къайсы тилде, къачан, къайсы ёмюрде, къайданды, бу джазыу?)))\nAl'bina: Огъары Учкулан пишет: l sözni ayttï da dzanïn Teŋri eline berdi сагъашыгъызгъа кёре, ким, къайсы тилде, къачан, къайсы ёмюрде, къайданды, бу джазыу?)) тоба билмейме.... ким айтхан эседе да...къарачайча айтханды... "Тенгри" деген сезню кёчюрюрге ми керекди???? Да ол элни-джерни аты болур, или ол сезню айтхан адамны аты болурму????\nОгъары Учкулан : Al'bina огъай, Тенгри сёзню кёчюрюрге керек тюлдю)) Тенгри, кептилик (язычество) заманлада к-б, (богъан тюрк миллетлени) баш "божествосу" боллуб тургъанды. Бу джазылгъана уа, къарачайча тюлди, бу 12 эмюрню джазыууду, "Кодекс Куманикус"-данды, къуман (половец) тилдеди; къарачай, къумукъ, къараим, тау къырым татар, ол тилден келгеннге ушайды.\nmur: Огъары Учкулан джазады: Ol sözni ayttï da dzanïn Teŋri eline berdi Ол сёзнИ айттыда джанын Тенгри элине берди Мен къарачай тилди деригэдим. Кимэседа латин харифлебла джазгъанды.


Ток бла жалчытыуну – чурумсуз. | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nТок бла жалчытыуну – чурумсуз.\nКъМР-ни энергетика, тарифле эмда жашау журтлагъа надзор этиу жаны бла министрини къуллугъун толтургъан Ирина Безникова республиканы Электрокюч бла ышаннгылы жалчытыу жаны бла штабыны кезиулю жыйылыуун бардыргъанды. Анда сёз къышны чурумсуз ётдюрюуню юсюнден баргъанды, деп билдиргендиле министерстводан.\nЭлектроэнергетикада иш къалай къуралгъаныны, сууукълагъа хазырланыу не халда болгъаныны юсюнден ток бла жалчытыучу организацияланы келечилери билдиргендиле. Ала айтханнга кёре, битеу тийишли мадарла этилгендиле, ол санда юйретиуле да бардырылгъандыла. Ток ызланы тийрелерин тазалау, эски оборудованияны жангыртыу, бузну эритиучю аппаратураны тийишли халгъа келтириу жаны бла да аслам иш тындырылгъанды. Дежурный службала уа бирлешип къармашыргъа хазырдыла.\nАлайды да, къыш кезиуде иш чурумсуз боллугъуна ышаныу барды, дегендиле жыйылыуда эмда тийишли оноу этгендиле.


Жетишимни юлгюге алып | Электронная газета "Заман"\nСагъынылгъан бетден сора да, Аслан Мазукабзов социал сетьледе талай башха аккаунтланы жюрютеди. Жаш тёлюге ол аланы къалай башлагъаныны, ишлетгенини юсюнден хапарлагъанды, интернетде бизнес, социал, той-оюн проектлени жетишимли бардырыу жаны бла магъаналы информация бергенди. «Соцсетьледе абери къурардан алгъа, сиз проектден не зат сюйгенигизни шарт ангыларгъа керексиз. Дагъыда айтырыгъым: иш олсагъат айнып башларыкъ сунмагъыз, алай болурун сакъламагъыз. Сатхан затыгъызгъа ал кезиуде къадар алыучу табыллыкъды деп алданмагъыз. Биринчиден кесигизни, продуктугъузну юсюнден кёпле билирча этерге кюреширге керекди. Дагъыда качество деген затны юсюнден да унутмазгъа», - дегенди спикер.\nМарина Мазокова да сёлешиуюнде качествогъа эм уллу магъана бергенди. Соцсетьде аккаунт къурагъанда, анда хар неда адамгъа ангылашыныулу, сейирли болурча этерге чакъыргъанды, башха оюмларын да билдиргенди.\nТюбешиуню ахырында Бизнес-школну окъуучуларыны жетишимли къорууланнган проектлерине къонакъла хакъ алмай себеплик этерге сёз бергендиле.


АТЛА - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nЮй хайуанланы ичлеринде эм уллу джюреги болгъан ол атды. Аны джюрегини ауурлугъу орта тергеу бла 4-4.5 килограмм болады. Чабыучу атны джюрегини ауурлугъу 8 килограммгъа дери да джетиб къалыучанды.\nАтны териси джукъады. Ат бек терлесе санларындан 85 процент джылыуу тас болады. Аны амалтын терлеб келген атны юсюнден ат джерин терк алыб къояргъа джарамайды. Алай этсенг атны сырты кёбген этеди, ол а аны саулугъуна бек аманды.\nАтны джалында, къуйругъунда тюклери бек къатыдыла. Бурун заманда атны джалындан, къуйрукъ тюклеринден джая къыл (тетива), къыл къобузлагъа – къыл джая (смычка), деменгили къыл аркъанла-зат этиб тургъандыла.\nАт кёк бла къызыл бояуладан къалгъанланы барын да кёреледи. Атны кёзлери адамны кёзлеринден эсе 9 кереге уллуладыла. Аны себебли, ол тёп-тёгерегинде не болгъанын кёрюб турады дерге боллукъду. Алай а, ат башын ары-бери бурмай тюз къараб тургъан сагъатында, тюз бурнуну учу бла, тюз къуйругъуну ызындан сюелген затланы кёрелмейди. Аны амалтын, ат билмей тургъанлай тюз арт джанындан барыб къалсанг, ол илгениб арт аякълары бла урургъа боллукъду. Ат не тынч ат эсе да, къатына бара тебресек, атны атын айта, эркелете барыргъа керекди.\nАтны къулакълары талай километрден чыкъгъан тауушланы ачыкъ эшитеди эмда музыканы ариу айырады. Аны себебли юреннген атла макъамгъа кёре тепсеб башлайдыла. Атла сабыр согъулгъан ариу макъамланы бек сюедиле. Ачы согъулгъан, къалайла, дауурбазла къаты къагъылгъан музыканы эшитген ат, джюгеннге бой салмай, иесин алыб къачаргъа боллукъду.\nАтны джаны тынчлыкълы болса, къабыргъасындан джатыб джукълайды, таб тюшле да кёрюученди. Алай болмай, джыйын джанлы-зат чабар деб сескекли болса, къачыб къутулургъа не уа табаны бла урургъа хазыр бола, аякъ юсюнде тургъанлай бир бёлек заманны къалкъыучанды.\nАтны иеси атны туякъларына кереклисича эс бёлюб, заманында джонуб, келишген налланы урмаса, не къатытуякъ ат да, артыкъсыз да таулу, ташлы джерледе, ташсыныб къалады. Ташсыннган ат артда сау болса да, бек джунчуб аязыйды. Аны амалтын, бизни бек буруннгу ата-бабаларыбыз (темир бла хайырлана тебрегинчиге дери) атлагъа «къаудан уюкъла» этиб тургъандыла. Анга шагъатха бек эски джырдан тизгинлени келтирейик:\n«Алашама этдим къаудан уюкъла, ой-ра-ой,\nДа сакълагъыз энди джангы джууукъла, ой-ра-ой».\nТемирден налла этиб башлагъанларындан сора айтылгъан болурла ма бу тизгинле уа:\n«Джалчынгы джалсыз къойма,\nАтынгы налсыз къойма».\nАтны къарны токъ болса, аякъларында наллары да болсала, ариу макъамны эшитиб джюреги да хош болса, бурнуна бир ариу ийис да келсе, аны иги солур ючюн, ат башын ёрге тутуб, баш эринин ёрге ачыб, тишлерин кёргюзюб, «ышаргъан» этеди. «Ат ышаргъан этеди» деген айтыуну биз кюлкюге санаргъа боллукъбуз. Алай а, алимле атны эмда башха джаныуарланы «ышарыуларына» синдром Флемена дейдиле. Илму тилде айтсакъ, флемен — название характерного движения губ у некоторых млекопитающих, связанного с захватом ЛАВ, в частности, феромонов в зону воспринимающего органа — вомероназального органа.\nЭнди атны эсини, сезимини юслеринден айтайыкъ. Кёзню байлагъан къарангыда, тубанда да ат бек узакъладан стауатын табыб, келиб къалады. Ийисни кючлю сезген, бек эсли хайуан болгъаны себебли этеледи ол алай. Атха кючлю сезим бергенле атны туякълары бла хамхотунда вибриссле деген тюкчюклеридиле. Алимле ол тюкчюклеге былай деучендиле: «Вибриссы — осязательные механочувствительные длинные жёсткие волосы многих млекопитающих, выступающие над поверхностью шёрстного покрова. Вибриссы — специализированные органы чувств. Основание каждой вибриссы погружено в волосяную сумку и окружено венозными полостями. К волосяной сумке вибриссы подходят сотни нервных окончаний. На голове вибриссы иннервируются тройничным нервом. Каждой вибриссе отведён свой участок в мозге».\nДагъыда алимле айтыугъа кёре, атны эсинде тюрлю-тюрлю тауушла иги къаладыла; бола тургъан зат джаннга къоркъунчлу эсе кючлю ангылайды; ариу айтсанг къууанады; бир кере болгъан затха кёре энди боллукъ затха оюм эте биледи; башханы къой, санауну да биледи.\nАтланы геналарыны 53 проценти адамла бла бирчады. Адамла да, атла да 90 процентге бирча аурууладан ауруйдула. Ит а акъыллыгъа санала эсе да, итде адамда болгъан генала 33 процент чакълы бир бардыла.\nБарыбыз да билгенден, эртдеракъ заманлада атланы сабанда, малда ишлетгендиле, джюк ташытхандыла, алагъа миниб урушлада чабыууллагъа киргендиле... Бюгюнлюкде, илму-техника аллына уруб ёсгенли, ол къыйын ишлеге атланы азыракъ урадыла. Алай болса да адамла атла бла хайырланыр ючюн къалмайдыла. Сёз ючюн, атла бла тау джерледе кърал чекни сакълайдыла; уллу шахарлада полициячыла миниб, тынчлыкъны, рахатлыкъны сакълайдыла; циркде артистле атлагъа миниб гепсоркъа оюнларын кёргюзедиле; спортчула атла бла кёб тюрлю чаришлеге, секириулеге къошуладыла; докторла ауругъан адамланы (артыкъсыз да бек сабийлени) атлагъа миндириб сау этедиле.\nОрта тергеу бла атла 25-30 джыл джашайдыла. Олд Билли деген джюк ташыучу ат а 1760-чы джыл Великобританияны Вулстон шахарында туугъанды да, 1822-чи джыл ноябрь айны 27-чи кюнюнде ёлгенди. Туугъан джылы бла ёлген джылы къагъытха тюшген 62 джыл джашагъан андан сора ат болмагъанды. Ол себебден эм кёб джашагъан атха Олд Билли саналады. Олд Биллини баш сюеги бюгюн-бюгече да Манчестерни музейинде сакъланады.\nКъысхасыча айтыргъа, башында айтханыбызча, джерни юсюнде эм ариу, эм акъыллы, эм халал, эм кирсиз хайуанланы бириди ат. Ма аны себебинден уста суратчыла атланы суратларын къагъытха, къумачха саладыла, ташдан, агъачдан сыфатларын этедиле; джазыучула, назмучула атлагъа махтау сёзле джазадыла; композиторла атлагъа атаб ариу макъамла къурайдыла; джырлаучула атлагъа аталгъан джырланы джырлайдыла.\nДжерни юсюнде атлагъа берилген махтау, сый бир хайуаннга да берилмегенди. Биз да атланы сюейик, сакълайыкъ. Уллу орус джазыучу Василий Шукшинни: «Когда умрёт последний конь – мир рухнет, потому что самые лучшие люди – это кони», – деген сёзлерин да эсибизге келтире турайыкъ.


Аусбау-парадигма (Ausbausprache — Abstandsprache — Dachsprache) немец социолингвистле джаратхан (Kloss 1967) эмда кечирек дуния лингвистикада белгили болгъан парадигмады. Концепцияны тамалында диалект бла тилни бири-биринден айрыуда эки къауум критерий джыйым барды: бири этносоциал функциялада тамалланнганды, башхасы - объектив структура энчиликлеринде тамал алады. Бу концепцияны бир ашхылыгъына да, къошакъ коннотацияла бла политикалыкъ белгилениуледен ауурланнган «тил» эмда «диалект» терминлени, нейтрал немец терминле бла алмашдырыуну санайдыла. Бу алгъын тешилелмеген лингвистика тюйюмчеклеге джангы къарам бла къараргъа мадар береди.\nAusbausprache (аусбаушпрахе, аусбау-тил, «айныгъан тил») — бу башха тиллеге кёре автоном хайырланнган идиомду. Ол деген бу тил толу функциялы тилди, энчи джазма стандарты барды; джазмада эмда аууз сёлешиуде хайырланады, айгъакълы бир официал статусха иеди. «Айныгъан тил» болмагъан идиомла, чекли адамла аууз сёлешиуде хайырланады.\nAbstandsprache (абштандшпрахе, абштанд-тил, «артха къалгъан тил») башха идиомгъа кёре, андан структуралыкъ джаныдан уллу башхалыгъы болгъан идиомду.\nDachsprache (дахшпрахе, «баш-тил») — бу башха идиомлагъа стандарт тил болуб къуллукъ этген тилди (Ausbausprache) , кёбюсюне диалект континуумну чегинде. Алай а бир-бирде "баш-тил" кесини тюбюнде бир-бирнден бек узакъ кетген идиомланы бирлешдиреди (юлгюге, немец, итальян, къытай тиллени диалектлери). Бир-бирде уа бир идиомну эки кесегини айры «баш-тиллери» болургъа болады (тёбен немец диалектлеге Нидерландланы шимал-кюнчыгъышында «баш-тил» нидерланд тил, Германияны шималында уа немец тил болады; къабарты-черкес тилни Адыгеядагъы диалектине (къабарты элледе джашагъанланы тили) «баш-тил» къабарты-черкес тил тюл, адыгей тил болады ).\nАусбау-парадигманы хайырланыу юлгюсюТюрлендир\nСерб-хорват диасистемада серб, хорват эм босний тилле айры аусбау-тилледиле, амма бир абштанд-тилди. Алгъаракъ XX ёмюрню биринчи джарымында серб-хорват тил бирикген, бир аусбау-тил болгъанды, аны бла бирге сёз ючюн македон тилге баш-тил болгъанды.\nИталияда бирикген аусбау-тил — итальян адабият тилди, бу тил Италияны къыбыласындагъы абштанд-тиллеге (сицилий, калабрий, сардин тиллеге) да, аладан бек узакъ тургъан Шималдагъы диалектлеге да (ломбард, лигурий, венет э. б.) «баш-тил» болады.\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Аусбау-парадигма&oldid=104155»\nПоследний раз редактировалась 21 июнь 2019 в 19:33\nБу бетни ахыр тюрленнгени: 19:33, 21 июнь 2019.


Джангы къуллукълагъа салыннгандыла - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nДжангы къуллукълагъа салыннгандыла\nБу кюнледе Къарачай-Черкес Республиканы Башчысы Темрезланы Рашидни указы бла Къарачай-Черкесияны Башчысы бла Правительствосуну Администрациясыны тамадасы къуллукъгъа Мурат Нухович Озов салыннганды.\nАндан сора да Къарачай-Черкес Республиканы Конституциясыны 69-чу статьясыны тамалында Темрезланы Рашид Чеккуланы Умарны джашы Хызырны КъЧР-ни Правительствосуну Председателини орунбасары къуллукъгъа салгъанды.\nБашчы белгилегенден, Чеккуланы Хызыр, кеслери кеслерине оноу этген джергили органлада ишлеб, уллу сынам алгъанды. Ол Къарачай-Черкесияны Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) талай чакъырыууну депутатыды. Правительствода Мурат Озов къарагъан социал джанына: билим алыугъа маданиятха, спортха, джаш тёлю политикагъа, ГО бла ЧС-ни бизни республикада ишлерине джууаблыды.\nДагъыда Къарачай-Черкес Республиканы Башчысы Темрезланы Рашидни указы бла Къарачай-Черкесияны Башчысы бла Правительствосуну Админис- трациясыны тамадасыны биринчи орунбасары къуллукъгъа Семенланы Абдул-Къадырны джашы Ахмат салыннганды. Ол бусагъатха дери алгъы бурун Къарачай-Черкесияны Эл мюлк министри, артда КъЧР-ни Башчысыны кенгешчиси болуб тургъанды.\nТемрезланы Рашид джангы тамадаланы Правительствону келечилерине, КъЧР-ни Башчысы бла Правительствосуну Администрациясына, управлениеле бла шахарланы, муниципал районланы тамадаларына танытханды.\nБашчы чертгенден, Мурат Нухович Озов Абаза районну администрациясыны тамадасы, Правительствону вице-премьери болуб иги сынам алгъанды. Джангы къуллугъунда да анга салыннган джууаблы борчланы тыйыншлы толтурлукъду.\nБашчы, джангы къуллукълагъа салыннганланы алгъышлаб, алагъа джууаблы ишлеринде иги джетишимле теджеди.


Меренговый рулетКлассические торты1000 руб.\nКлассический торт 9Классические торты1950 руб.\nКлассический торт 8Классические торты1950 руб.\nКлассический торт 5Классические торты1950 руб.\nКлассический торт 4Классические торты1950 руб.\nКлассический торт 14Классические торты1950 руб.\nКлассический торт 7Классические торты1600 руб.\nКлассический торт 6Классические торты1600 руб.\nКлассический торт 3Классические торты1600 руб.\nКлассический торт 12Классические торты1600 руб.\nКлассический торт 11Классические торты1600 руб.\nКлассический торт 10Классические торты1600 руб.\nКлассический торт 59Классические торты


«Фашистлеге битеу этген кюйсюзлюклери ючюн дерт жетдирмей къоймам…» | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\n«Фашистлеге битеу этген кюйсюзлюклери ючюн дерт жетдирмей къоймам…»\n15 мая, 2019 - 09:09\nБайсолтанланы Алим сермешле араларында туугъан журтунда болуп, заводлада, тюрлю-тюрлю учреждениялада, школлада, элледе тюбешиуле бардыргъанды. Артха, аскер бёлюмюне, кете туруб а Къабарты-Малкъарны уруннганларына чакъырыу сёз бла письмо жазгъанды. Ол «Социалистическая Кабардино-Балкария» газетде 1943 жылда 26 июньда басмаланнганды.\nСермешлени араларында манга Туугъан журтума бир ненча кюннге барыргъа насып тюшгенди. Ала мени эсимде жашауумда бек аламат кюнлеча ёмюрге къаллыкъдыла.Жууукъларым, шуёхларым, танышларым, тау эллени колхозчулары, Нальчикни уруннганлары эмда окъугъан жаш тёлю бла жюрекни къозгъагъан тюбешиулени унутур амал жокъду.\nСиз манга ёз жашыгъызгъача, сюйген къарындашыгъызгъача, бек сыйлы къонакъгъача, Къызыл Аскерни солдатынача – Ата журтубузну къоруулаучусунача тюбегенсиз. Мени бетимден сиз сизни немис-фашист зулмулукъдан азатлагъан, жалынчакъсыз эмда насыплы жашау этерге эркинлигигизни, къартланы бла сабийлени жигитча къоруулагъан деменгили Къызыл Аскерге махтау салгъаныгъызны мен билеме. Манга жарыкъ тюбегенигиз, жюрек жылыулугъугъуз ючюн бек сау болугъуз…\nМен кесим окъугъан школланы оюлгъан къабыргъаларын кёргенме. Ол фашистлени ишлериди. Элледе бла туугъан Нальчигимде уллу мекямланы къуру хуналары къалгъанларын кёргенме. Ол фашистлени ишлериди. Мен нацистле мамыр совет адамланы, къартланы, тиширыуланы эмда сабийлени азап чекдирип жойгъанларыны юсюнден хапарланы эшитгенме. Мында кёргеними бир заманда да унутурукъ тюйюлме. Фашистле онбир жууукъ адамын ёлтюрген Холамханланы Надяны аманат сёзю мени жюрегимде эшитилгенлей турлукъдула.\n-Мени азап чегип ёлген онбир адамымы къанлары, илишаннга салыннганланы эмда индеклеге атылгъанланы барысыны да къанлары ючюн сен, Совет Союзну Жигити, Къызыл Аскерни солдаты, дерт алыргъа борчлуса…\nМен фашистлеге битеу этген кюйсюзлюклери ючюн дерт жетдирмей къоймам… Мен, ёхтем таулу халкъны жашы, ата-бабаларыбызны ахшы адет-тёрелеринде ёсген адам, аллыма тюбеген фашист малгъунланы сау къоймам, мени кючлю темир къушум бла аланы къалайда да ууатырма. Жюрегим тепгени къадар немис-фашист ууучлаучула бла сермеширикме, алагъа совет адамлагъа салгъан къыйынлыкъла ючюн дерт жетдирликме.\nФронтха кете, мен Къызыл Аскерни аллында борчугъузну да эсге салыргъа сюеме. Тозурагъан мюлкню аягъы юсюне салыр ючюн кёп зат этгенсиз, фронтха болушур ючюн да къалмагъансыз. Алай тынчайыргъа алыкъа эрттеди. Бизге душман бла бютюн уллу къазауат этерге тюшерикди. Аны себепли Къызыл Аскерге андан да кёп сауутла, боеприпасла, ашарыкъ затла да керек боллукъдула. Къызыл Аскер хорлар ючюн аны хар не бла да жалчытыу ма сизге, сизни ишлегенигизге кёре боллукъду.\nПредприятияланы уруннганлары, оноучулары, специалистлери да! Производство планларыгъызны артыгъы бла толтуругъуз, жангы продукция чыгъарыргъа итинигиз,жер-жерли сырьёну хайырланыргъа кюрешигиз. Энди аскерге саналмагъан продукция жокъду. Фронтха кёп зат керекди.\nЖолдаш колхозчула, совхозланы бла МТС-лени ишчилери! Сизге тирликни жыяргъа тюшерикди. Эсигизде болсун, будайны терк эмда толусунлай орургъа керекди. Эл мюлк ишлени битеу тюрлюлерин: мал ашла хазырлауну, бахчачылыкъны, терекле ёсдюрюуню, жайлыкълада, фермалада жумушланы да бирге эмда къыйматлы бардырыргъа кюрешигиз. Къызыл Аскерни ётмек, эт, жау, жюн бла да кереклиси тенгли бир жалчытыргъа керек болгъаныгъызны унутмагъыз.\nКъабарты-Малкъарны уруннганлары! Жауну ууатыр ючюн уллу къарыу салыргъа, низамны, сакълыкъны да кючлендирирге керек боллукъду. Хорлам ючюн къолдан келгенни аямазгъа хазыр болугъуз. Биз хорларыгъыбызгъа уа арталлы да ишексизбиз.\nЖангыдан сау-эсен тюбешейик, багъалы шуёхла бла жолдашла!\nГвардиялы капитан, Совет Союзну Жигити Байсолтанланы Алим.


HIGHLANDER: Abrek джазады: Мен+нге. Сёзню тамыры МЕНди... А н харифсиз джазсанг тамырсыз болады сёз Ол артыкъ Н харифни къошмасанг да, сёзню тамыры джукъгъа кетмейди. Бу сёзню окончаниясы НГЕ нек болады, ГЕ ушайды?!. Сёз ючюн: мен + ге = менге; кёк + ге = кёкге; тюз + ге = тюзге; тау + гъа = таугъа, д.а.к.. Н къайдан чыкъды?!\nAbrek: HIGHLANDER Къайдам мен окъугъаннга кере алай джазылады Хотя мен ючкекенде орус класда окъугъанма. Ана тилни окъутмай эдиле анда. Алай боса да бир-бир окъугъанладан эсе игирек джазама\nиллада: Миллетчи, хош кел! Эшик аллында, къар юсюнде ким эседа аякъ ызла салыб айланаэди, ол сенме эдинг? Уялмай дженгил келиб къалсанг а?))) Унутмагъанбыз, къоркъма. Бизде "Орман" -деб сёзню джюрютмейбиз не? Къуру "чегет"-дебми айтыргъа керекти?\nHIGHLANDER: иллада джазады: Къуру "чегет"-дебми айтыргъа керекти? Хоу. Къартла "агъач" да дейдиле.\nБёрюкъан: HIGHLANDER пишет: Тюзюн айтсам, джаратмайма мен бу артда чыкъгъан сёзлени. Джаш тёлю къартла билген сёзлени унутмай барса игиди, алача сёлешиб. Ансы чот алай барса "анга" дегенни орнуна да "олгъа" деб башларыкъбыз. Мен джаратама меннге/сеннге дегенни! Манга/санга деб сёлешаллыкъ тюлме. HIGHLANDER пишет: Ол тюркча болурму? "Агъач" дей болурмусуз? "Орман" тюрк сёздю. Бизни тилде да барды ол сёз. Аны орнуна хаман "чегет" дейбиз ансы. HIGHLANDER пишет: Бир зат бир ангылатыгъыз, бу экинчи "н" къайдан чыкъгъанды? Газетге, сёзлюкге къарасам, анда да "нг"-сы болгъан сёзлени энтда бир артыкъ "н" бла джазадыла... Бизни уа школда башха тюрлю юрете эдиле. Огъай, экинчи "н" болургъа керекди. "Н"-гъа бошалгъан сёзлеге "нге" ("нъе") аффикс къошулгъаны ючюн. Орфографиябызда алайды. Орфографияны тюрлендирсенг, ол "н" да кетерикди. Манга / санга деген сёзледе сёзню тамыры тюрленнген этгенди эртдеден бери, тюрк тилле флексия джорукъгъа сыйыннган заманда. Андан бери алай барыб турадыла, кеслери тамыр болуб къалгъандыла, тамырлары тюрленнгени ючюн. "Меннге / сеннге" деген сёзле уа, джангы къуралгъанлары ючюн, тамыры орнундады: "мен / сен". Анга къуру аффикс къошулуб къалады. asya, джууаб бермединг. Сизде "чегет" деген сёз джюрюмеймиди сора? HIGHLANDER пишет: Сёз ючюн: мен + ге = менге; кёк + ге = кёкге; тюз + ге = тюзге; тау + гъа = таугъа, д.а.к.. Н къайдан чыкъды?! мен + нге = меннге (меннъе) сен + нге = сеннге (сеннъе) дженг + нге = дженгнге (дженънъе) он + нга = оннга (оннъа) джан + нга = джаннга (джаннъа) Abrek пишет: Къайдам мен окъугъаннга кере алай джазылады Ма, былайда да "окъугъанга" ("окъугъанъа") деб джазарыкъ тюлсе да? Abrek пишет: Хотя мен ючкекенде орус класда окъугъанма. Ана тилни окъутмай эдиле анда. Алай боса да бир-бир окъугъанладан эсе игирек джазама Мен да алайма. Бизни школда - Джёгетей-Аягъы шахарны биринчи школунда (ол сагъатда къарачайлыла бек аз эдик, бусагъатда уа кёбюсю къарачайлыла болуб къалгъандыла) къарачайча окъутхан къой эсенг, сёлеширге да къоймай кюреше эдиле къарачайча. Мен аны ючюн даулашыучу эдим устазла бла. Завучубуз бар эди Нелли Ивановна деб (К-700 эди чам аты ): "Это вам не карачаевская школа, а русская, не смейте говорить на своем языке!", - деб. Мен да аны бла даулашыб аны ючюн. Адам тилине юренирге излесе, къайда болса да юренникди. "Школда мени окъутмагъандыла" деген тюз сылтауду. Тилине юренирге излемеген адам айтады алай, мен ангылагъаннга кёре.\nasya: Бёрюкъан Чегет деп хич ешитмегенме мен билип агачлык, орман деп джюрюйдю\nAbrek: HIGHLANDER пишет: Хоу. Къартла "агъач" да дейдиле. Агъач деб, типа за дровами пошли деген магъанада айта болурла... Бёрюкъан Бу сагъатда бизни поколенияны къарачайча джазгъанына къарасанг реально бойнунгдан ерге асылырынг келеди. До того отвратительно джазадыла... Бармакълары да къалай бурулады алай джазаргъа?\nHIGHLANDER: Бёрюкъан джазады: "Н"-гъа бошалгъан сёзлеге "нге" ("нъе") аффикс къошулгъаны ючюн. Орфографиябызда алайды. Орфографияны тюрлендирсенг, ол "н" да кетерикди. Алай джангы джорукълагъа кёремиди? Огъесе алгъын да алаймы эди? Малкъарлылада алай тюл ушайды. Бёрюкъан джазады: Адам тилине юренирге излесе, къайда болса да юренникди. "Школда мени окъутмагъандыла" деген тюз сылтауду. Тилине юренирге излемеген адам айтады алай, мен ангылагъаннга кёре. Мен школдан эсе, элде бек юрен( )генме тилге. Abrek джазады: Агъач деб, типа за дровами пошли деген магъанада айта болурла... Оугъай, "агъач" деб "чегетге" айталла анда-мунда. Юлгю: "агъач кертме"-"лесная груша". Abrek джазады: Бу сагъатда бизни поколенияны къарачайча джазгъанына къарасанг реально бойнунгдан ерге асылырынг келеди. До того отвратительно джазадыла... Бармакълары да къалай бурулады алай джазаргъа? Сен а къалай джазаса?\nHIGHLANDER: Бёрюкъан джазады: Сизде "чегет" деген сёз джюрюмеймиди сора? Бизде уа чегет деген къайдан чыкъды экен? Малкъарда чегет деб кюн тийген джанына айтадыла, мен билиб. Ол кудух "бизни сёзюбюздю" деб кюреше ушай эди, алай болурму кертиси да?\nиллада: Abrek пишет: Бу сагъатда бизни поколенияны къарачайча джазгъанына къарасанг реально бойнунгдан ерге асылырынг келеди. До того отвратительно джазадыла... Бармакълары да къалай бурулады алай джазаргъа? Билмесенг, бармакъларынгы игидта буруб джазаса, аны ючюн къиналгъан затта этмей. Подсматривать этерча сёзле табмасанг\nБёрюкъан: asya пишет: Чегет деп хич ешитмегенме мен билип агачлык, орман деп джюрюйдю Сейирди бек алай болгъаны Биз къуру "чегет" дейбиз. Abrek пишет: Бу сагъатда бизни поколенияны къарачайча джазгъанына къарасанг реально бойнунгдан ерге асылырынг келеди. До того отвратительно джазадыла... Бармакълары да къалай бурулады алай джазаргъа? Бусагъатда тёлю бираз маджалыракъды ата-аналарында эсе, деб турама, тейри. HIGHLANDER пишет: Алай джангы джорукълагъа кёремиди? Огъесе алгъын да алаймы эди? Малкъарлылада алай тюл ушайды. Билмейме, малкъарлылада да алай болур. Джангыз алада бизнича меннге-сеннге демейдиле, ала манга-санга дейдиле. HIGHLANDER пишет: Оугъай, "агъач" деб "чегетге" айталла анда-мунда. Юлгю: "агъач кертме"-"лесная груша". Агъач кертме, агъач алма, агъач киши дегенча сёзледе джюрюйдю джангыз "лес" деген магъанада. Ансы керти магъанасы уа "древесина" дегенди.\nКъарча: HIGHLANDER пишет: Малкъарда чегет деб кюн тийген джанына айтадыла, мен билиб. Бизде да джюрюйдю ол сёз- "чегет баур", тегейде да барды "цагат"(север, северный) деб. Кюн тийген джанына "кюн бет" дейбиз, северный джанына-кюн аз тийген джанына "чегет баур" дейбиз. Чегет баурда кюн аз тиеди да мылы (суу) кёбюрек болады, аллай джерде терек, агъач да битерге, ёсерге ёч болады. Бусагъатда орусча "лес"ге "чегет" дейбиз кёбюсюне, "агъач" дегенибизда болады, "орман" унутулуб бошаргъа джетгенди.\nБёрюкъан: Къарча пишет: Бизде да джюрюйдю ол сёз- "чегет баур", тегейде да барды "цагат"(север, северный) деб. Кюн тийген джанына "кюн бет" дейбиз, северный джанына-кюн аз тийген джанына "чегет баур" дейбиз. Чегет баурда кюн аз тиеди да мылы (суу) кёбюрек болады, аллай джерде терек, агъач да битерге, ёсерге ёч болады. Бусагъатда орусча "лес"ге "чегет" дейбиз кёбюсюне, "агъач" дегенибизда болады, "орман" унутулуб бошаргъа джетгенди. "Чегет" деген сёзню бизге тегей тилден киргеннге санайдыла. Иран этимологиясы бек къарыусузду ол сёзню. Тюрк этимологиясы да джокъду. Кёбюрек материалым болса тилледен, аны бла кюрешиб кёрюрме. Чегет а керти "активный" сёздю, тейри. Алай таб а келишмегеннге санайме чегет сёзню "лес" деген сёз "север" деген магъанадан къуралгъанын. Бизде, Къарачайда, чегет къуру шимал (север) джанында ёсюб къалмайды. Не да, шимал джанында къыбыла джанындан иги ёседи деб айтхан да къыйынды, мени сартын.\nБёрюкъан: Индирка! Ауругъанмы этгенсе? Кесеклеми тийгендиле? Сау болургъа кюреш! Аурума! Терафлюдан ичемисе? Иги джарагъан затды! Саппа-саучукъ болургъа кюреш!\nиллада: Къарча пишет: "орман" унутулуб бошаргъа джетгенди. Сизни айтханыгъызгъа кёре, бизни тилибизде "орман" сёзню джюрюткенмиле? Джазучыланы китабларында ол сёзню окъургъа болады Инсан (тюз джазалдыммы билмеймейме) Бюсюреу -бу эки сёзню магъанасын къалай англаргъа боллукъту? "Ийнар" -деб стихотворениягъамы айтылады?\nиллада: Бёрюкъан Сау бол!\nAbrek: Инсан - человек. Бюсюреу - благодарность\nБёрюкъан: иллада пишет: Сизни айтханыгъызгъа кёре, бизни тилибизде "орман" сёзню джюрюткенмиле? Къачан эсе да джюрютгендиле ол сёзню да. Алай а бусагъатда кёбюсюне унутулгъанды ол сёз. иллада пишет: Инсан (тюз джазалдыммы билмеймейме) Бюсюреу -бу эки сёзню магъанасын къалай англаргъа боллукъту? Экисин да тюз джазгъанса! магъаналары Абрек джазгъанчады: "инсан" - человек, персона (араб тилден кирген сёздю). "Бюсюреу" а - благодарность. "Бюсюреу этерге" деб "благодарить" дегеннге айтабыз. Малкъарлыла кёбюсюне "сыпас" дерге ёчдюле "благодарностьха". Бюсюреу - кесибизни исконный сёзюбюздю. иллада пишет: "Ийнар" -деб стихотворениягъамы айтылады? Огъай, стихотворениягъа "назму" деб айтылады. "Ийнар" а "любовная (лирическая) песня" деген магъананы джюрютеди. Лирикасы да былай кесек чам бла, оюн бла къатышды. Мени къарт атам хариб (атамы атасы) бек къарт болгъанында (90 джылында ауушхан эди) кесича зикир эте келиб, бир тынгыласанг ийнаргъа буруб кетер эди зикирни. Хаман кюле эдик аны эшитсек. Ийнарланы джашла къызлагъа этиб тургъандыла къачан эсе да. Серенадаланы джырлагъанча джырламасала да, оюн бла къатышдыра, сюймекликлерин билдириб тургъандыла ийнарла бла.\nAl'bina: Бёрюкъан пишет: Серенадаланы джырлагъанча джырламасала да, оюн бла къатышдыра, сюймекликлерин билдириб тургъандыла ийнарла бла. Оооо, къайда къалгъанла ол заманла\nвсезнайка: Бёрюкъан Бёрюкъан пишет: "сыпас" дерге ёчдюле "благодарностьха". Бюсюреу - кесибизни исконный сёзюбюздю. сыпас демеиле -"ыспас" кечериксиз. алай а халат керсем. тюзетмей болалмаима\nБёрюкъан: всезнайка пишет: сыпас демеиле -"ыспас" кечериксиз. алай а халат керсем. тюзетмей болалмаима Айхай да, эгечим, Аллах бла разы эдим халатларымы тюзетсенг, тюз джазгъанларымы тюзетмей! Сен эшитген "ыспас" эсе, мен эшитген "сыпасды". Мен да миллет ичинде айланнганлай турама. Тилден да бираз хапарым барды деб келеди кёлюме, не эсе да! П.С. Бу "ыспасха" сейирсиниб, сёзлюкге да къарадым, анда да "сыпас" деб турады. "Ыспас" деген форманы анда да кёрмедим. Сёзлюкде джазылгъан тюздю, деб айтыргъа кюрешмейме, алай а, аны джарашдыргъан да мен эшитгенни эшитгенди "ыспас" деб а эшитмегенди. "Эльбрусоидде" да хар кимни халатларын тюзетиб турамыса экен? Огъесе, къуру мени "халатларымы" тюзетиринг келибми турады, эгечим?\nвсезнайка: Бёрюкъан Бёрюкъан пишет: Айхай да, эгечим, Аллах бла разы эдим халатларымы тюзетсенг, тюз джазгъанларымы тюзетмей! Сен эшитген "ыспас" эсе, мен эшитген "сыпасды". Мен да миллет ичинде айланнганлай турама. Тилден да бираз хапарым барды деб келеди кёлюме, не эсе да! да мен эшитген алай эди.Джанынга тиидим эсе-кечериксе.Бёрюкъан пишет: "Эльбрусоидде" да хар кимни халатларын тюзетиб турамыса экен? Огъесе, къуру мени "халатларымы" тюзетиринг келибми турады, эгечим Эльбрусоидге у нек джетдинг.мадарым болса тюзетеме\nAbrek: Бёрюкъан пишет: П.С. Бу "ыспасха" сейирсиниб, сёзлюкге да къарадым, анда да "сыпас" деб турады. "Ыспас" деген форманы анда да кёрмедим Ол кёк сёзлюкде "Къарачай-Малкъар-Орус сёзлюк" дегенде, сен айтханча сыпас деб турады... Алай боса да Джуртубаевни Ёзден адетлеринде ыспас деб турады... http://karachays.narod.ru/culture/ea/IX.html#ЫСПАС%20-%20БЛАГОДАРНОСТЬ Мен кесим ол сёзню чырт эштмегенме. Так что экигиз да тюзсюз\nвсезнайка: уссаб сусаб дегенча болур муну чоту да\nиллада: Al'bina Кимчик келгенди бизге?! Хош кел! Энди хаманда келе тур бери, ана тилибизде сёлешиб турурча Мыннан алгъа сеннге хаманда сейирсиниб тура эдим: "Нек сёлешмейди кесибизни тилде, огъесе иги билмеймиди?"- деб. Артта сёлешкенинги кёргенимде, сорургъа уялыб тургъан эдим кёлюнге тимейин деб) Оооо, къайда къалгъанла ол заманла Не, серенадала эшитирингми келгенди? Ансы, къызлагъа бусагъатта да джырла джаза шойла\nиллада: Бёрюкъан Сау бол! Иги англаттынг всезнайка Китаблада тюз джазылмаймыды сора? Аланы орфографиясына киши къарамаймыды да? Быллай затланы уже кёб кере кёре турама Мадина, бек ариу назму джазгъансыз Сена экигиз, джараттым Эндта, аллай ариу назмула биле эсегиз джаза туругъуз, эринмесегиз\nAl'bina: иллада пишет: сорургъа уялыб тургъан эдим кёлюнге тимейин деб билирге излегенинги соруб къоярыкъса, ачыкъ айталмасамда, энчи айтырыкъма иллада пишет: Не, серенадала эшитирингми келгенди? хоооооо...............къарнашымы тоюнда бир къыздженгерни онгун алгъан эдим ийнарла джырлата...ол джырламаздан, мен къоймаздан\nиллада: Al'bina пишет: къыздженгерни онгун алгъан эдим Былайчыгъын англат иги къыз Кесинг айттынгда, соруб турургъа боллукъса деб энди сора турама\nAl'bina: иллада къыздженгер менден джырламай башын алалмагъан эди. Амалсыз болгъан эди. "онгун алгъан" дегенни орусча "вынудить" деб айтылады.\nasya: иллада Küygen küygen küy tayak Süygenime tiy tayak Süygenime tiymeseng Otga tüşde küy tayak. Kögde uçgan kögürçün Köğnü aylanıp kelginçin Cürek avruv bilmeyedim Seni körüp süygüncün. Kolumdagı har iynem Bügülmeydi sınmaydı Seni körgenli beri Sabiy cüreğim tınmaydı. Kekelimi tarayma Terezeden garayma Süygening kelet desele Çabıb eşikten karayma. Bir, eki, üç, tört, beş Barda buznu sen teş Teşmeyme deyseng a ketebiz Sensiz oyun etebiz. Alma terek alaşa Men gagayım sen aşa Men düniyadan keteyim Meni ornuma sen caşa. Cabıp bardım üyçüge Eteğim tagıldı çüyçügge Allah aytsa barırma Kesim kibi birçigge. Ма санга аруу кызджык ийнарла