Гдз по алгебре ф - judonmsk.ru\nГдз по алгебре ф\nPosted on 02.07.2014 02.07.2014 by websknotexho\nУ нас вы можете скачать книгу гдз по алгебре ф в fb2, txt, PDF, EPUB, doc, rtf, jar, djvu, lrf!\nАлгебра 7 класс углубленный уровень Макарычев Ю. Алгебра 7 класс дидактические материалы Потапов М. Алгебра 7 класс рабочая тетрадь Ерина Т. Алгебра 7 класс дидактические материалы Ткачёва М. Алгебра 7 класс контрольно-измерительные материалы Мартышова Л. Алгебра 7 класс контрольные работы Кузнецова Л.\nАлгебра 8 класс Кузнецова. Алгебра 8 класс Макарычев. Алгебра 8 класс Мордкович. Алгебра 8 класс Никольский. Алгебра 8 класс Алимов. Алгебра 8 класс Дидактические материалы Звавич.\nМатематика 8 класс итоговые контрольные работы. Б , Прокопенко Н. Алгебра 8 класс сборник задач Кузнецова. Алгебра 8 класс Билянина. Алгебра 8 класс сборник задач Мерзляк. Алгебра 8 класс Мерзляк. Алгебра 8 класс Бевз. Алгебра 8 класс Истер. Алгебра 8 класс рабочая тетрадь Алимов. Алгебра 8 класс рабочая тетрадь Макарычев. Алгебра 8 класс Дорофеев. Алгебра 8 класс рабочая тетрадь Минаева Рослова. Алгебра 8 класс рабочая тетрадь Муравин. Алгебра 8 класс Муравин. Алгебра 8 класс Макарычев углубленный уровень.\nАлгебра и геометрия 8 класс Ершова. Алгебра класс Галицкий задачник. Алгебра 8 класс дидактические материалы Мерзляк А. Алгебра 8 класс Мордкович задачник углубленный уровень. Алгебра 8 класс углубленное изучение Мерзляк А. Алгебра 8 класс Петерсон Л. Алгебра 8 класс дидактические материалы Попов М. Алгебра 8 класс дидактические материалы Звавич Л. Алгебра 8 класс дидактические материалы Ткачёва М.\nАлгебра 8 класс Макарычев Ю. Алгебра 8 класс Колягин Ю. Алгебра 8 класс контрольно-измерительные материалы Черноруцкий В. Алгебра 9 класс Кузнецова. Алгебра 9 класс Макарычев. Алгебра 9 класс Мордкович. Алгебра 9 класс Алимов. Алгебра 9 класс Дидактические материалы Макарычев. Алгебра 9 класс Дорофеев. Алгебра 9 класс Никольский. Алгебра 9 класс Колягин. Алгебра 7 класс задачник. Алгебра 7 класс дидактические материалы. Алгебра 7 класс самостоятельные работы.\nАлгебра 7 класс рабочая тетрадь. Алгебра 7 класс сборник задач. Алгебра 7 класс задачник, углубленный уровень. Алгебра 8 класс учебник, углубленный уровень. Алгебра 8 класс самостоятельные и контрольные работы, геометрия. Алгебра 8 класс задачник углубленный уровень. Алгебра 8 класс контрольно-измерительные материалы.\nАлгебра 9 класс самостоятельные и контрольные работы, геометрия. Алгебра 9 класс Дидактические материалы. Алгебра 9 класс задачник углубленный уровень. Алгебра 9 класс учебник углубленное изучение. Алгебра 9 класс дидактические материалы.\nАлгебра 9 класс учебник, углубленное изучение. Алгебра 9 класс учебник, углубленный уровень. Алгебра 9 класс контрольно-измерительные материалы. Алгебра 10 класс академический уровень.\nИстория решебник 5 класс годер 2 часть\nГдз по русскому 8 кл голобородько\nАнглійська мова 4 клас оксана карпюк відповіді гдз онлайн\nГдз 8 класс биболетова скачать\nДадаян математика профессиональное образование решебник онлайн\nДавыд к записи Гдз по алгебре ф


«Къол къыйынымы ёксюзлеге, саусуз сабийлеге юлеширге сюеме» | Электронная газета "Заман"\n26 июня, 2020 - 08:02\n- Акули, миллетибизде белгили адамланы туудугъуса. Окъуучуланы ала бла шагъырей этсенг эди.\n- Атамы атасы Бёзюланы Къурманны жашы Чёпеллеу белгили хажи багъыучу, хаким болгъанды. Ол кесини жашауунда къара халкъны жарыкъландырыу жаны бла кёп иш этгенди. Холам-Бызынгы ауузунда медиреседе, абаданланы, сабийлени да бирикдирип, динни жорукъларына юйретгенди. Кязим хажини да устазларындан бирине саналгъанды. Аны битеу дуниягъа белгили Навоини, Физулини, Фирдоусини, Аль-Фарабини, Ибн Синаны (Авиценна) эм бирси философланы чыгъармачылыкълары бла шагъырейлендиргенди.\nХапарладан билеме, эки хажи да бирге шаркъ жанына бара тургъандыла, анда ала жетмеген хазна къырал болмагъанды. Къытайгъа окъуна баргъанларын билеме. Чёпеллеуню тау элледе Совет властьны тохташдырыуда тири кюреши ючюн 1919 жылда Холамда акъ аскерчиле асмакъгъа асхандыла, ызы бла ушкок бла да ургъандыла.\nАтам Бёзюланы Далхат жыйырма бла алты жылында старшина чында урушха кетгенди. Анда билимли, ётгюр жаш атлы аскерчилени ат боюнунда кеслерин къалай жюрютюрге кереклисини жашырынлыкъларына, хайыуанны алжаусуз бойсундурур амаллагъа юйретгенди, взводну командирини болушлукъчусу болгъанды. Жарсыугъа, кёп да бармай 1941 жылда декабрьде белгисиз тасды деп къуугъун къагъыт келгенди.\nБирси аппам а, анамы атасы Къалабекланы Зауурбекни жашы Солтан-Хамит, белгили большевик, революционер, Киров бла бирге Совет власть ючюн кюреш бардыргъанды. Терк областьны халкъларыны I-чи, II-чи съездлерини делегаты эди. Архив билдириулеге кёре, 1918 жылда мартны онусунда Базаркино бла Ольгинское деген дюгер эллени араларында мамырлыкъны тохташдыргъан кезиуде малгъунла аны атып ёлтюргендиле.\nАчы хапары туугъан эли Булунгугъа жетгинчи, аты иери, сырт саууруну да къаннга боялып чабып келгенди. Аны кёргенлей, юй бийчеси Санийни жюреги тутуп, тёшек болуп къалгъанды. Юч айны къан къусуп, аурууундан къайтышалмай, замансыз ауушханды. Юйюрню жангыз баласы - Лейлячыкъ - жетиайлыкълай ёксюз къалгъанды. Акъ башкесле аны бла тохтамай, сабийи сау къалгъанды деп излеп, тапмай, Солтан-Хамитни юйюне от тиреп кетедиле. Анамы уа кече бла, букъдуруп, Санийни туугъан эли Жаболагъа элтгендиле. Анда къарт аппасы Азнауур, тилчиле жетдирген этерикдиле деп, анамы юч жылны ичинде урудан чыгъармай, адамлагъа кёргюзтмей ёсдюргенди.\nАзнауур аппагъа хурмет эте, туудугъумдан туугъаннга атын атагъанма. Алгъаракълада уа Булунгугъа барып, Солтан-Хамит аппамы жарты кюйген юйюн, къабырын да кёрюп, къой союп, сууаплыкъгъа юлешгенме.\n- Сени ата-бабаларынг къыйынлыкъ кёрюр ючюн къалмагъандыла. Кесинг да кёчгюнчюлюкню азапларын сынагъан сабийсе.\n- Хау. Жетижыллыкъ сабийлей, анам, гитче эгечим Нямки бла Хасаниядан кёчюрюлгенбиз. Юйюбюзде къызыл аскерчини, атамы урушдан келген жангыз къагъытын табып, биз къаллай адамны юйюрюн кёчюребиз деп, жилярыгъы келгени мени кёз аллымда турады.\nКъыргъызны Ош областыны Карасуйский районунда колхозгъа тюшебиз. Бир къызыу кюн, кюйген кёмюрню кюлюню иссилиги да анга къошула, тёгерекде андан башха зат жокъ. Тюз да ол кюлню ортасында тюшюрюп кетедиле. Арба бла келип, бизни бла бирге эки юйюрню эл къыйырында малла тургъан оруннга элтедиле. Халжарны бир жанында - къойла, бирси жанында уа -биз. Хар юйюрде кимини юч, кимини бир баласы. Биз да эки сабий бола эдик. Къыргъызлыла, бизни адам ашаучугъа атыбызны чыгъарып, къоркъуп, къатыбызгъа да келмей эдиле. Алай, туурабыздан къарап, къыргъызча: «Бла сууу экен, сууу адамла, бла къалай жеелле», - дегендиле. Былай ариула, адамны къалай ашарыкъдыла дегенлерин артда ангыладыкъ. Хар бирибиз да жашаргъа къыргъыз юйюрлеге тюшдюк.\nЧоюнда мал ашлыкъны тартылгъанындан как биширип, табакъ бла ортагъа салып, бирге ашаучу эдик. Аллайны тапмай, ачдан ёлгенле да кёп эдиле. Ишлемегенлеге аш да бермегендиле. Анамы уа тикген къол машинасыны хайырындан, кёплеча, ачлыкъны ачы кюлю болмай къутулгъанбыз.\nКёчгенде атамы письмосун тапхан аскерчи, машинаны тёшекни ичине букъдуруп, элтирге да болушуп, студебеккерни гулласына да кеси жюклеген эди.\n- Тигерге ананг уста болур эди?\n- Анам тигерге, эшерге да бек уста болгъанды. Къыргъызлыла эски шинеллени келтирир эдиле да, аланы жик-жик сёгюп, чарыкъ, кийим да этер эди. Эшиуде да алай – жюн жаулукъму, чындаймы. Къол къыйынын а ётмекге, айраннга, мирзеуге, башха ашарыкълагъа алыша эдик.\n- Да сора аны усталыгъы ачлыкъны хорлагъанды ?\n- Сёзсюз. Ол заманда, къабарыкъ тапмагъанлай, кырдык ашап, кёбюп ёлгенле аслам эдиле. Урласанг а, тюйюп, бек къаты азап сынатхандыла.\n- Ишлегенден тышында да той-оюн тёре да болур эди ол къыйын жыллада?\n- Аны уа не айтдыраса. Уруш бошалгъанлай, жашау иги жанына тюрленнген эди. Ингирликде ишден келсек, жырлап, ойнап, кюлюп, жыйылып, къобуз да согъуп тепсер эдик. Той этселе да, киеу нёгерле атла юсюнде, къолларында байракъла бла, гяпчиле бла да келир эдиле. Жырлап-тепсеп, кечени узунуна той баргъанды. Саулугъубуз да иги, кёлюбюз да жарыкъ.\n- Кесигизни тоюгъуз а эсигиздемиди?\n- Хау. 1956 жылда онтогъуз жылымда Кючмезланы Келлет бла бир юйюр къурагъанбыз. Ол заманда къалым ахчагъа эки минг сом келтиргендиле. Тукъум башчылары Кючмезланы Далхат а юч минг сом алып келген эди. Киеу нёгер, отоуну ичинден бирден бирге кирген эшикледен ёте, хар биринде тохтап, ахча юлеше чыкъгъан эдиле. Ол заманда келинни ат арба бла элтгендиле. Мени уа жюк ташыгъан машинаны башына олтуртуп, кезиуге кёре, уллу намыс бла элтгендиле.\n- Акули, жууургъан-тёшек сыргъан хунерлигинг анангдан ётген болур санга?\n- Сабийлигимден кёрген, юйреннген ызны бардырама. Къыргъызда, мамукъ эркин ёсген жерде, анам бла тёшекле, жууургъанла сырыучу эдик. Энди бюгюнлюкде уа жюнден этсем, жылы да женгил да болады. Эллерибизден, республиканы тышындан да келип, алып кетедиле. Кёбюсюнде заказгъа тигеме.\nКъол къыйынымы ёксюзлеге, сакъат сабийлеге да хакъсыз бериучюме. Сууаплыкъгъа аш-азыкъ, кийим болса да, юлеширге сюеме.\n- Кырдык бла багъаргъа уа къайдан юйреннгенсе?\n- Арт беш жылда къошханма дарманланы ансы, кесими кырдыкла бла бакъгъанма. Андан-мындан окъуп, эшитип, кесим келишдирип, дарман суула хазырлап, юйдегилериме бла кесиме хайырланама.\n- Кесинги насыплы тиширыугъа санаймыса?\n- Заман кёзню жумуп ачхынчы озгъанды. Баш ием бла 38 жыл жашагъанбыз. Жарсыугъа, 1994 жылда ол дуниясын алышханды, анга 62 жыл бола эди. Аллахны ахшылыгъындан, эки жаш бла тёрт къыз ёсдюргенбиз. 14 туудугъум барды, аладан туугъанла да 12 боладыла.\nХар юйдегили болгъан туудугъум тоюндан суратын манга алып келеди. Мен аланы отоуума салып, кюн сайын къарап ёхтемленеме. Туудукъларыма къууана жашайма. Бизни тёлю кёрген къыйынлыкъланы кёрмесинле. Ала, хар бири жерлерин табып, ырахатлы жашасала, сёзсюз, мен да насыплыма.\nУшакъны Ахкёбекланы Марина бардыргъанды.


В базе 0 квартир в переулке Узкий в городе Черкесск\nПродажа квартир в переулке Узкий в городе Черкесск\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Комсомольская улица, 29 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Интернациональная улица, 16А от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Гражданская улица, 24 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Советская улица, 73 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Советская улица, 64 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, площадь Кирова, 16 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, площадь Кирова, 7 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Кавказская улица, 56 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Партизанская улица, 91 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Красноармейская улица, 57 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Первомайская улица, 34 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Фабричная улица, 6 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, проспект Ленина, 50 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Красноармейская улица, 33 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Интернациональная улица, 48 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Красноармейская улица, 66А от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Интернациональная улица, 10 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Кузнечный переулок, 4 от ул. Узкий\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Красноармейская улица, 59 от ул. Узкий


Къур’анны окъуб эришдиле - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКъур’анны окъуб эришдиле\nБыйыл августну 20-да республиканы Драма театрында, адетдеча, Къур’ан окъуучула сыйлы Къур’анны окъуб эришдиле. Аны КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашидни болушлугъу бла Къарачай-Черкесияны Муслиманларыны дин управлениеси, КъЧР-ни Миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосу къурагъан эдиле. Озгъан джылладача, быйыл конкурсха къошулгъанла да, иги деген атха ие болургъа излеб, фахмуларын, билимлерин таныта, къарыуларын, кючлерин аямай кюрешдиле. Аланы арасында 10 джылдан 70 джылгъа деричиле бар эдиле. Профессионалланы окъугъанларына энчи къаралды.\nКонкурс «За усердие», «За волю к победе», «За красивый голос», «Самый молодой участник», «Самый пожилой участник», «За звонкий и громкий голос», «За выразительность прочтения» деб талай номинациягъа юлешиннген эди. Бу ашхы ишни КъЧР-ни миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министрини биринчи заместители Хубийланы Ислам бла Шимал Кавказ кърал гуманитар технология академияны студенти Катчиланы Рамазан бардырдыла.\nКонкурсха бютеулей да 49 адам къошулгъан эди. Сыйлы Къур’анны окъуб, 4-чю конкурсда хорлагъанла: 10 джылгъа деричилени арасында Байрамукъланы Ислам 1-чи орунну, Тамбийланы Умар 2-чи орунну, Мухаммад Джемакулов бла Ёзденланы Алим 3-чю орунну алдыла.\n10 джылдан 20-гъа деричилени арасында Чингиз Джазов 1-чи оруннга, Гапполаны Шамил 2-чи оруннга, Байрамукъланы Расул 3-чю оруннга ие болдула.\n20 джылдан 40-гъа деричилени арасында Темаз Газгешев 1-чи орунну, Гапполаны Ислам бла Байрамукъланы Ислам 2-чи орунну, Акъбайланы Мамурай 3-чю орунну алдыла.\n40 джылдан 60-гъа деричилени арасында Кипкеланы Ахмат 1-чи оруннга, Къоркъмазланы Альберт 2-чи оруннга, Курачинов Альберт 3-чю оруннга чыкъдыла.\n60 джылдан 70-ге деричилени арасында Эрикгенланы Султан 1-чи орунну, Акъбайланы Анзор 2-чи орунну, Ёзденланы Казбек 3-чю орунну алдыла.\n70 джылдан уллуланы арасында Акъбайланы Хасан 1-чи оруннга, Мыртаев Шамил 2-чи оруннга, Шаманланы Ханапий 3-чю оруннга ие болдула.\nПрофессионалланы арасында Чомаланы Альберт 1-чи оруннга, Байчораланы Шамил 2-чи оруннга, Байрамукъланы Ахмат 3-чю оруннга чыкъдыла. Ала бары да ачха саугъала алдыла. Республиканы Башчысы Темрезланы Рашидни баш ёчю, Сауд Аравиягъа хаджилик къылыргъа барыргъа путёвкасы, конкурсда толу чемпион болгъан Чомаланы Альбертге берилди.


Кёчгюнчюлюкде жоюлгъанланы хурметине дууа тутхандыла, бир минут шумсуз тургъандыла, мемориалгъа гюлле салгъандыла | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nКёчгюнчюлюкде жоюлгъанланы хурметине дууа тутхандыла, бир минут шумсуз тургъандыла, мемориалгъа гюлле салгъандыла\n10 марта, 2021 - 07:07\nПолитика репрессия сынагъан малкъар халкъны мемориалыны аллында 8 мартда халкъ, тёреде болуучусуча, эрттенликден жыйылып башлагъанды. 77 жыл мындан алгъа миллетге тюшген зарауатлыкъны, Орта Азиягъа бла Къазахстаннга баргъан 18 кюнню бла кечени эмда киши жеринде жашагъан 13 жылны ичинде ёлгенлени эсгерирге власть органланы келечилери, жамауат, жаш тёлю да жыйылгъандыла.\nАланы араларында КъМР-ни Башчысы Казбек Коков, Парламентни спикери Татьяна Егорова, премьер-министр Мусукланы Алий, КъМР-ни Башчысыны Администрациясыны таматасы Мухамед Кодзоков, федерал инспектор Тимур Макоев, Къырал Думаны депутаты Геккиланы Заур, министрле, депутатла да бар эдиле. Былайгъа келген жамауатны асламы жаш адамла болгъанлары уа халкъны тарыхы унутулмагъаныны, ол къыйын жылланы эсде тутуп, миллет алгъа итиннгенини белгиси болгъанды.\nБыйыл бушуулу жумушла эпидемиология болум эсге алынып бардырылгъандыла. Митингни ача, КъМР-ни культура министри Мухадин Кумахов халкъ былайгъа бир тюрлю терслиги болмай азап сынап жоюлгъан сабийлени, тиширыуланы, таматаланы эсгерирге, алагъа баш урургъа жыйылгъанын белгилегенди.\nКъМР-ни муфтийи Хазратали Дзасежев кёчгюнчюлюк таулу халкъгъа ачы сынау болгъанын айтханды, быллай кюйсюзлюк къайтарылмазын тилегенди. Ызы бла ол, Абу Ханифа атлы Ислам университетни ректору Чочайланы Шарафутдин эмда къадий Мисирланы Хызыр Аллахуталадан ол жыллада ауушханланы гюняхлары кечилирлерин тилеп, дууа тутдургъандыла.\nКёчгюнчюлюкде жоюлгъанланы хурметине жамауат бир минут шумсуз тургъанды. Ызы бла уа мемориалгъа эмда акъылман Мечиланы Кязимни къабырына гюлле салгъандыла.\nМалкъар халкъ сынагъан зорлукъгъа аталып, мемориалда жангы кёрмюч ачылгъанды. «Заман. Болгъан ишле. Адамла» деген проектни чеклеринде музейни келечилери малкъар халкъны белгили инсанларыны юслеринден хапарлагъандыла. Былтыр экспозицияны асламы Уллу Ата журт урушда Хорламны 75-жыллыгъына аталгъан эди. Быйыл а кёрмючде эм магъаналы жер медиклеге берилгенди. Алай бла пандемияны кезиуюнде саулукъларын, жашауларын аямай, республиканы халкъын жангы коронавирус ауруудан сакълагъан врачланы, медсестраланы хурмети кёрюлгенди. Аны бла бирге кёрмючде биринчи таулу медиклени юслеринден шартла да бардыла.\nКёрмюч бла шагъырейлене, Казбек Коков республиканы жамауаты саулукъ сакълауда ишлегенлеге баш ургъанын чертгенди. «Кеслерин аямай, башхаланы жашауларын къутхаргъанлагъа Аллахутала саулукъ берсин. Мындан ары уа бир миллет да малкъар халкъ сынагъан къыйынлыкъланы, законсузлукъну кёрмесин. Халкъы, туугъан республика къалай айныгъанын кёрмей, кёчгюнчюлюкню къыйын жылларында жоюлгъанланы ол дуниялары жарыкъ болсун»,-дегенди ол.\nБушуулу жумушла республиканы районларында да болгъандыла.


Кенгеш Эл мюлк продукцияны чыгъарыуда белгиленнген кёрюмдюлеге жетиу мадарла эмда аны сатыу жаны бла соруула сюзюлгендиле | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nКенгеш Эл мюлк продукцияны чыгъарыуда белгиленнген кёрюмдюлеге жетиу мадарла эмда аны сатыу жаны бла соруула сюзюлгендиле\n27 мая, 2019 - 07:17\nТюнене Железноводскде Россей Федерацияны Президентини Шимал-Кавказ федерал округда толу эркинликли келечиси А.А. Матовниковну бла РФ-ни эл мюлк министри Д.Н. Патрушевни башчылыкъларында регионну агропромышленность комплексин айнытыу вопросла бла байламлы кенгеш къуралгъанды. Аны ишине Россей Федерацияны Шимал Кавказны ишлери жаны бла министри С.В. Чеботарёв, КъМР-ни Башчысыны къуллугъун болжаллы халда толтургъан К.В.Коков да къатышхандыла. Анда эл мюлк продукцияны чыгъарыуда белгиленнген кёрюмдюлеге жетиу мадарла эмда аны сатыу жаны бла соруула сюзюлгендиле.\n«Шимал Кавказда хауаны ахшы болумун эсге алсакъ, округну эл мюлк производствону аслам чыгъарыргъа тийишлиси туурады. Экспорт къолайлыкъны ёсдюрюрге, агропромышленность бёлюмде жангы ишчи жерле къураргъа керекди. Ол жамауатны иш бла жалчытыуну игилендирирча амалды», - деп чертгенди Александр Матовников, кенгешни ача.\nПолпред сатыу-алыу товарланы импортлары чекленип тургъан болумлада СКФО-ну агропромышленность бёлюмюне «эркин болгъан орунну алыргъа, Россейни регионларына эмда башха къыраллагъа кеслерини продукцияларын тапдырыргъа аламат онг» чыкъгъанын белгилегенди. Россейни Минсельхозуну оноучусу айтханнга кёре, Шимал Кавказны баш магъаналы экспорт затларына мирзеу, эт, сют эмда хазыр аш-азыкъ саналады. 2019 жылны биринчи тёрт айына СКФО-дан тыш къыраллагъа сатылгъан эл мюлк эмда аш-азыкъ продукцияны ёлчеми 108 миллион доллар болгъанды.\n«Регионнга 2024 жылгъа эл мюлк продукцияны экспортун 3,5 кереден асламгъа кёбейтирге тийишлиди: бусагъатдагъы 350 миллион доллардан 1,3 миллиард долларгъа дери. Белгиленнген борчха жетер ючюн округну хар субъекти юлюшюн къошаргъа керекди. Сёз ючюн, Къабарты-Малкъар биз санагъаннга кёре экспортун шёндюгю 17,8 миллиондан 41 миллион долларгъа дери кёбейтирикди, ол санда эки кондитер предприятия жангыртылгъаны себепли да, ала ёсюуню 9,6 миллион долларгъа кёбейиуюн жалчытырыкъдыла», - дегенди Дмитрий Патрушев.\nРоссейни Минкавказыны оноучусу Сергей Чеботарёв Шимал Кавказ социал-экономика айныуда алгъа атлагъан тийрелеге саналгъанын эсгергенди: «Бюгюнлюкде бизни аллыбызда айныу жаны бла борчла салыныпдыла. Аны да сылтаулары бардыла. Аланы араларында экономика жаны бла жангырыула, тюрлениуле, къыралны продовольствие къоркъуусузлугъун жалчытыу, импортну алышындырыу борчла жерлерин табадыла. Аны бла бирге регион халкъла аралы кооперациягъа тири къатышыргъа хазырды».\nКесини сёзюнде Казбек Коков Къабарты-Малкъарда эл мюлк продукция чыгъарыуну ёлчеми 46,9 миллиард сомгъа жетгенин белгилегенди. Былтыр 1 миллион 128 минг тонна мирзеу жыйылгъанды. Быйыл ол кёрюмдю 5 процентге кёбейирикди деп сакъланады.\nСаулай алып айтханда, деп чертгенди Коков, беш жылгъа Къабарты-Малкъарда мирзеулени производствосу 1,5 миллион тоннагъа дери ёсериги сакъланады. Аллай кёрюмдюлеге жетиу, дегенди КъМР-ни Башчысыны къуллугъун болжаллы халда толтургъан, эм алгъа мелиорация ишлени бардырыуну хайырындан боллукъду. «АПК продукцияны экспорту» федерал проектни чегинде ол борчлагъа 2019 жылда 111 миллион сомдан артыкъ берилликди.\nМындан ары айныу амалланы юсюнден айта, регионну оноучусу кёгет-жемиш продукцияны производствосуну ёлчеми биринчи кере миллион тоннаны тёртден бирине жетгенин белгилегенди. Бусагъатда Къабарты-Малкъарда битеулю кючлери 118 минг тоннадан артыкъ болгъан 31кёгет сакълау жер ишлейди. Быйыл 30 минг тонна сыйыннган энтта да 10 аллай жер хайырланыугъа берилирча хазырланадыла.\nЭнчи сырьёлу къолайлыкъ болгъаны кёгет жарашдырыуну тири айныууна себеплик этеди. 2018 жылда 341 миллион банка (неда битеуроссей производствону ёлчеминден 18,4 проценти) чыгъарылгъанды.\nАПК продукцияны ёлчемлерин мындан ары айнытыр ючюн эт, сют, татлы затла чыгъаргъан, консерва жарашдыргъан эмда башха бёлюмледе 15 инвестиция проект жашауда бардырылыргъа хазырланнганды.


Школчуланы проектге къатышыргъа чакъыргъандыла | Электронная газета "Заман"\n15 февраля, 2019 - 09:50\nГуманитар тинтиулени институтунда Россей илмуну кюнюн белгилеуню чеклеринде илмуда жетишимлени «Вернисаж науки» деген кёрмючю ётгенди. РАН-ны КъМР-де Илму арасыны медиацентрини таматасы Фатима Магомедова билдиргеннге кёре, ары кёп жаш адам келген эди. Ол санда «Альтаир» жаш тёлю клубну келечилери, Нальчикни 5 номерли эм Лячинкъая элни 2 номерли школларыны окъуучулары да.\nКъонакъбайлагъа алагъа жарыкъ тюбегендиле эм институтну ишини юсюнден хапарлагъандыла. Сёз ючюн тарых илмуланы доктору Алексей Абазов гуманитар илмула бла кюрешиуню магъаналыгъыны юсюнден билдириу этгенди. Бу илму араны тарыхыны юсюнден да жашлагъа бла къызлагъа алим Людмила Хавжокова хапар айтхандан сора, жыйылгъанла документли фильмге къарагъандыла.\nОкъуучуланы алимле «Академический класс КБНЦ РАН» деген проектге тири къатышыргъа чакъыргъандыла эм кеслерини китапларын саугъалагъандыла.


Chrome OS появится этой осенью\n15:11, 3 июня 2010\nНа проходящей в эти дни выставке Computex 2010 в Тайбэе компания Google пообещала, что ожидаемая Chrome OS появится уже этой осенью. Построенная на ядре Linux, операционная система вполне может составить конкуренцию Windows, чья доля на рынке составляет около 90% – в первую очередь, благодаря интуитивно-понятному интерфейсу и удобному веб-браузеру Google Chrome, который будет находиться в ее основе.\nПо словам представителей поискового гиганта, первую версию Chrome OS они собираются специально оптимизировать для портативных компьютеров – крайне популярных сегодня ноутбуков и нетбуков. Любопытно, что по словам Сандара Пичаи (Sundar Pichai), вице-президента по управлению продуктами Google, в компании рассчитывают на большой успех новой операционной системы – в первый день ожидают уже один миллион пользователей Chrome OS.\nВпрочем, пока большинство аналитиков осторожны в этом вопросе – многие сомневаются в том, что Google удастся подготовить Chrome OS для портативных компьютеров до осени. В качестве примера многие указывают на мобильную операционную систему Android, которая в настоящий момент малопригодна для портативных устройств, кроме мобильных телефонов и смартфонов, а также имеет ряд шероховатостей и недоработок.


Билимни кюнюн къууанч, жарыкъ, тынч халда ётдюрюрге алландырыу | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nКъМР-ни Башчысы К.В. Коков Правительствону юйюнде Къабарты-Малкъарны Терроризмге къажау комиссиясыны бла Оператив штабыны жыйылыуларын бирге бардыргъанды. Аны ишине КъМР-ни Правительствосуну Председатели Мусукланы А.Т., КъМР-де баш федерал инспектор Т.М. Макоев, право низамны сакълаучу органланы, министерстволаны бла ведомстволаны, муниципал къуралыуланы башчылары къатышхандыла.\nКенгешде сёз Билимни кюнюне аталгъан ишлеге хазырланнган эмда аланы бардыргъан заманда къоркъуусузлукъну жалчытыуну, окъуу махкемелени террорчулукъдан сакълауну юсюнден баргъанды. Андан сора да, Терроризмге къажау комиссияны 2019 жылда этген оноулары къалай толтурулгъанларына, ол санда жылыу бла жалчытхан , сатыу-алыу объектле эмда дин организацияланы къоруулау не халда болгъанына, къаралгъанды. Терроризмге къажау кюрешни комплекс планы республикада къалай толтурулгъанына да энчи эс бурулгъанды.\nРеспубликада халгъа багъа биче, Казбек Коков ол ышаннгылы болгъанын чертгенди. Аны бла бирге уллу кёллюлюк этмезге, къоркъуусузлукъну жалчытыргъа хазыр болургъа чакъыргъанды. АТК-ны бла Оперштабны къауумуна, толтуруучу власть органланы башчыларына, муниципалитетлени оноучуларына окъуу учреждениялада терроризмден къорууланыу жаны бла прокуратура ачыкълагъан кемчиликлени мычымай кетерирге кереклисин къаты эсгертгенди. Аны бла бирге окъуучуланы бла устазланы жангы коронавирус инфекциядан сакъларча санитар-эпидемиология мадарланы да унутмазгъа кереклисин чертип айтханды.\nЖыйылгъанлагъа айланып, регионну оноучусу салыннган борчланы толтурууну низамын, терс ниетлеге алданыргъа ёч болгъан къауум бла профилактика ишни кючлендирирге керек болгъанын эсгертгенди. Тийишли ведомстволагъа уа социал магъаналы объектлени паспортларын жарашдырыуну бошаргъа, терророрчулукъдан къорууланыу жаны бла кемчиликлени кетерирге буюргъанды.\nКенгешде докладла бла КъМР-де ич ишлени министри В.П.Павлов, КъМР-ни жарыкъландырыу, илму эмда жаш тёлюню ишлери жаны бла министрини къуллугъун толтургъан А.К.Езаов, Росгвардияны КъМР-де Управлениясыны таматасы С.С.Васильев, КъМР-ни промышленность, энергетика эмда сатыу-алыу министрини къуллугъун толтургъан Э.Х.Кяров, КъМР-де «Рус-Гидро» ПАО-ну директору И.Е.Кладько, КъМР-де граждан обществону институтлары бла байламлыкъла къурау эмда миллетлени ишлери жаны бла министрини къуллугъун толтургъан А.В.Курашинов, КъМР-ни министри З.К.Кашироков, Урван эмда Чегем районланы башчылары В.Х.Ажиев бла Ю.К.Борсов сёлешгендиле.


Холодильникни сууугъунда заранлы затла уа жашай болурламы? | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nХолодильникни сууугъунда заранлы затла уа жашай болурламы?\n13 марта, 2021 - 07:54\nАзыкъладан толу холодильникде къоркъур зат бармыды? Биз ары продуктланы кюн сайын тюкеннге барып турмазча жыябыз. Алай аны ичи сууукъ болгъанлыкъгъа, анда аслам микроб жайылыргъа боллугъун а хазна билмейбиз. Ала къаллайладыла эмда адамгъа не тюрлю заран салыргъа боллукъдула. Аны юсюнден Россельхознадзорну Къабарты-Малкъарда референт арасында айтхандыла.\nЛистерия. Бу бактерия холодильникде кечеге къалгъан хазыр ашлада жашаргъа ёч болады. Эриген мороженыйде, бузулгъан бишлакъда, этде, къайнатылмагъан сютде да табылыргъа боллукъду ол. Листериягъа ууланыу, бузулгъан ашдан ууланнганнга (ётген, къусхан…) ушайды. Алай ол ызы бла менингитге неда энцефалитге ушагъван къыйын ауруугъа кетерге боллукъду.\nКишечная палочка. Ол да кёгетлени бла жемишлени арасында жайылады. Чий эмда жарты бишген этде турургъа да угъай демейди.\nАрт жыллада бу бактерия тюрленнгенди, жаланда чегилени угъай, бюйреклени да аурутургъа боллукъду. Аны ючюн, ётдюргени бла къалмай, бюйреклеге хата салыргъа боллукъду. Ол ауруу кёпге созулур деген къоркъуу да уллуду.\nСальмонелла. Къайнатылмагъан сютде, чий этде, алай барындан да бег а чий жумуртхалада сюйюп жашайды. Биз аланы холодильникни эшигинде тутуучубуз асламысында. Ол а терсди, нек дегенде алайы аны эм жылы жери болады.\nСальмонелласы болгъан жумуртхаланы 6 градусдан сууукъда тутаргъа керекди, дейдиле бактериологла. Ол аны ёлтюрген угъай, жайылмазына себеплик этерикди.\nБактерия жаланда иссиликде ёледи. Сальмонелла тахта кёгетледе да жайылады. Аланы арасында бютюнда бадыражанланы жаратады. Аланы тыш къабугъу не аз да тешилсе, ол алайда орналыргъа боллукъду.\nСальмонелла бла ууланнган адамны ышанлары быладыла: юсю исси болады, аш оруну аурууйду, къусады, ётеди. Ала бир ыйыкъны, бирде андан да аслам заманны къыйнап турургъа боллукъдула.\nСтафилококк. Бу заранлы зат да холодильникде сакъланнган кёп ашлада тамырланады – бишген этде, ачылгъан консервалада, къабукълары артылгъан кёгетледе бла жемишледе.\nБактерия аш орунну бек ачытады, адамны кёлюн аман этеди, бирде ётдюреди. Бек заранлы затды. Адамны ичине аслам стафилококк тюшсе, бауур ауруулу болургъа боллукъду.\nКампилобактер. Бу да холодильникде терк-терк табыла тургъан заранлы «къонакъды». Эт, сют, кёгетле, жемишле – аладыла ол жаратхан ашла. Полиэтилен бла жабылгъан затлада да кесин апчытмайды, бек тири жайылады. Анга бегирек да сабийле бла абаданла жугъадыла. Хатасы уа недеди десегиз – адамны ётдюреди.\nХолодильникде эм къоркъуусуз жерге морозильный камера саналады. Он градусдан аз температурада бактерияла жайылмайдыла, дейдиле микробиологла. Алай, жарсыугъа, аланы саны аз да болмайды.\nГигиена жорукъланы сансыз этмегиз. Шёндю холодильниклени бир-бир тюрлюлерини (No Frost) ичинде буз болмай, аланы эритип турургъа керекмегенликге, тазаларгъа кереклисин а унутмагъыз! Быллай техниканы ичин сапын суу бла жуусагъыз, кёп проблемаладан кери боллукъсуз.\nЭнтта да бир эсгертиу: аш-азыкъланы хайырланыргъа жараулу заманы болады, аны да эсде тутугъуз. Сатып алгъанда, къачан чыгъарылгъанына къарагъыз, эски продуктла алмагъыз, тап биширигиз кеслерин да.\nХолодильникни ичинде хар нени да сюйгенингча салып къояргъа жарамайды. Жемишлени, кёгетлени, чабакъны, творогну бир-бирлерине жетдирмегиз. Ашны тышында аны къаллай температурада тутаргъа кереклиси жазылып болуучуду да, аны анга кёре тийишли орунуна салыгъыз.\nТехниканы кесине да кёз жетдире турса игиди. Бегирек да эшиклери ичине жылыу жибермезча. Шёндюгю холодильникледе морозильный камерада буз болуп башласа, ол иги тюйюлдю. Ишеклик тууса, ары термометр салып, керти температураны алай билирге боллукъсуз.


Подробнее: ДЖАМАГЪАТНЫ КЪОРКЪУУСУЗЛУГЪУ ТОЛУ САКЪЛАННГАНДЫ\nЭресейчи гвардияны Къарачай-Черкесияда ОМОН-ну къуллукъчулары Джангы джылны аллы бла шефлик этген классларыны сабийлери бла джергили кинотеатрланы бирине баргъандыла.\nДжаш къонакъла мультфильмлеге къарагъандан сора, спорт эмда башха конкурслада эришгендиле. Кеслерини не эте билгенлерин, фахмуларын, билимлерин, кючлерин кёргюзгендиле.\n«Бизге хар быллай тюбешиуню уллу магъанасы барды. Джангы джылны аллы бла сабийле сизни бла тюбеширге ашыгъыб, талпыб турадыла. Сизни бюгюн этгенигиз сабийлеге уллу саугъады. Школчула бюгюн къууаннганларын кёб заманны унутурукъ тюлдюле. Сау болугъуз, бизни сабийлерибизге терен эс бёлгенигиз ючюн», - деб, директорну окъуу-юретиу джанындан орунбасары Къазийланы Роза эресейчигвардиячылагъа бюсюреу этгенди.\nПодробнее: САБИЙЛЕНИ КЪУУАНДЫРГЪАНДЫЛА\nПодробнее: ДЖОРУКЪНУ ДЖАКЪЛАЙ\nПодробнее: Батырлыкъ танытханды\nСакъатлагъа сый бергендиле\nЭндреуюк (декабрь) айны 3-де Сакъатланы къралла арасы кюню эди. Къобан районну ОГИБДД-ны къуллукъчулары ол кюннге атаб профилактика ишле бардыргъандыла. Сакъатла салгъан джерлеге башхала машиналарын салыргъа болмагъанын, алагъа айтыб ангылатхандыла. Саулукълары къарыусуз болгъанлагъа джылы кёзден къараб, алагъа джумушакъ сёлеширге тыйыншлы болгъанын да эсгертгендиле. Законну аллында адамланы эркинликлери тенг болгъанын эсгертген къагъытла бергендиле шофёрлагъа.\nЗаконну излемин билирге тыйыншлыды\nБир осал адам, джолда джюрюуню джоругъу бузулгъаны ючюн салыннган тазирни бир кесеги тёленсе, бары да тёленнгеннге саналады деб, ётюрюк видио джайгъанды. Анга ийнанмагъыз. Административ кодексни 32.2 статьясыны 1-чи бёлюмюнде «полная оплата» деб чертилиб джазылады. Законда 60 кюнню ичинде тазирни толусу бла тёлерге кереклиси, 10 кюнню ичинде тарыгъыу берирге боллугъу да айтылады. Аллай бир кюнню ичинде тазир тёленмесе, тазир салыннган, къралны законуна кёре, административ джууаблылыкъгъа тартылады. Аллай адам 15 кюннге административ тутмакъгъа салынады неда тазирни эки къатха кёб тёлейди. Сюдю приставла-толтуруучула уа аны мюлкюне тутмакъ салыргъа боллукъдула.\nПодробнее: Сакъатлагъа сый бергендиле


Эбизели таулу жаш | Электронная газета "Заман"\nЖол кёргюзтюучюле совет альпинизмни айныууна ахшы юлюш къошхандыла. Малкъар тукъумланы кёп къалмай барысында да болгъандыла атауулну атын махтау бла айтдыргъан адамлары. Сотталаны Ахияны, Хаджиланы Сейитни, Залийханланы Чокканы, Тилланы Юсюпню атлары халкъны эсиндедиле. Терс-Къолда кёп жылны жашагъан сванлы Леван Маргиани да аллай адамланы санында энчи жерни алады.\nМинги тауну тийресине келген жолоучула, алимле аны юйюнде кеслерине хар керекли затны да тапхандыла. Таулагъа ёрлеучюле ол тутхан энчи арбаздан хакъ тёлеп, сауутла, кийимле, жюк ташыучу эм атла да алып тургъандыла.\nЛеван кёп экспедициялагъа къатышханды, къонакълагъа жол кёргюзтюп, таулада къыйынлыкълагъа тюшгенлени къутхарып да тургъанды. Сёз ючюн, Алексей Гермагенов башчылыкъ этген экспедиция 1933 жылда Минги тауну тийресинде къыйын болумгъа тюшгенде анга болушлукъ этерге жаланда ол баргъанды.\nДеменгили кючю болгъан уучу Жаппуланы Жатчини аты унутула баргъаны да терс ишди. Жол ызлаучуланы къызыу къаны анга тынчлыкъ бермегенди, аны бир тау тёппеден башхасына чыгъаргъа таукеллендиргенлей тургъанды. Минги тауну кюн батхан жанында тийресине биринчи болуп да ол чыкъгъанды, дагъыда кёп башха таулагъа бек алгъа ол ёрлегенди. Шёндю Гермагеновну атын жюрютген тау тёппеге алгъын «Джатчы чыкъгъан» деп айтыла эди.\nМинги тауну тийресинде ол неда башха тюрлю батырлыкъ этгенлени атлары эсде къалырча жумушла этиледиле, алай, ала тийишли даражада тюйюлдюле. Аны юсюнден дайым да айтыла-айтыла тургъанды. Алай ол, жарсыугъа, алыкъа да тамамланылмагъанды.\nБолсада биз Леванны юсюнден хапарны андан ары бардырайыкъ. Аны сейирлик эм къыйын жашаууну къадарыны юсюнден бир къауум шартланы кёпле билирге сюерле деп, алай къарайбыз.\nАлгъын, кюнлени биринде, Чегем ауузда бир бушуулу иш болгъанды: уучула уугъа чыкъгъан кезиулеринде сансызлыкъны хатасындан сванлы Маргиани князь атауулдан бир адамны ёлтюрген эдиле. Къан алыу деген болмаз ючюн, эки жаныны да къартлары, эрттегили тёрени хайырланып, бир бирлерине жесирге сабийлени берген эдиле. Леван деген жашчыкъ Чегем аузунда атауулладан бирине алай бла тюшгенди.\nХапаргъа кёре, Леван 1880 жылда туугъанды. Жесирликни болжалы озуп, 25 жылдан сора, жаш келишимге тийишлиликде артха, туугъан Сванетиясына, къайтыргъа керек эди. Алай, ол заманны ичинде аны жашауунда бек кёп тюрлениуле болгъандыла, алай бла уа келишимни излемлери толтурулмай къалгъандыла. Леванны да малкъарлы тиширыу ёсдюргенди. Эбизе жашны къанына аны сютю бла бирге малкъар халкъгъа сюймеклик да сингдирилгенди.\nТаулуланы араларында ёсген жаш малкъарлыланы битеу жашау тёрелерин билгенди, ислам динни алгъанды. Анга 25 жыл толгъанда, Сванетиядан жууукълары алыргъа келгендиле, алай ол ары барыргъа унамагъанды. Жууукъ адамлары аны кюч бла алып кетген эдиле. Болсада ол тау артындан юч кере къачып аугъанды, ахлулары да хар жолдан аны кюч бла алып кетгендиле. Ахыр кере уа ол Тонгуз-Орунну башында къарлы тёшлени юсю бла жалан аякълай окъуна келгенди: аны чурукъларын жууукълары бек узакъгъа букъдургъан эдиле. Бу жол кесин тапдырмаз ючюн Леван Чегем ауузгъа угъай, Бахсан башына къачхан эди.\nАны кесини ышыгъана тау бий Орусбийланы Исмайыл жыйгъанды. Анга иш да берип, кеслерини жашларындан башха кёрмей, хар кереги бла да жалчытып, юйретип тургъанды. Леванны атасы Хергиан, кёп излеп, жашын дагъыда тапханды. Орусбий улу бла даулашхан да этип, алып кетеди. Тифлисге элтип, патчах аскерде къуллукъ этерге береди.\nЛеван аскер къуллукъну битеу къыйынлыкъларын сынагъанды, бир ненча къазауатха къатышханды. Орус аскерде къуллукъ этгени себепли ол орус тилни бек ахшы билгенди. Кесини борчларын бир тюрлю шарайыпсыз толтургъаны эм кишиликни юлгюлерин дайым кёргюзтюп тургъаны ючюн къысха заманны ичинде офицер болгъанды.\nБир жол а Пятигорск щахаргъа барады да, анда Орусбийланы Исмайылны къарындашы Ибрагимге жолугъады. Ол да офицер эди, алай аны чыны Леванныкъындан эсе бийик болгъанды. Ибрагим тыш къыралгъа кетерге сюйгенин айтып, Леванны да биргесине чакъырады.. Алай ол, аны жанына тиймезча сёзле табып, угъай деди.\nТогъуз жыл аскерде къуллукъ этгенден сора, Октябрь революцияны кезиуюнде, ол Бахсан ауузгъа къайтады. Кесини алгъыннгы къонакъбайы Орусбийланы Исмайылгъа келеди. Къыркъ жыл толгъанда уа кесини келир жашаууну юсюнден сагъыш эте башлайды. Бек ахшы, терен билимли россейли офицер бир тюрлю ырысхысы, журту да болмай къалыргъа ушай эди. Ол Бахсан ауузну бийини оноуун къабыл кёреди: аны мюлкюню башчысы болуп ишлерге ыразылыгъын билдиреди.\nИсмайыл ёлгенден сора, аны мюлкюне ие болгъан ахлулары тау бийни Тегенеклиде журтун Къочхарланы Къартлыкъгъа сатхан эдиле. Леван анда алгъыннгы ишинде къалады. Къартлыкъны жангыз жашы ёлюп, бир ауукъ заман озгъандан сора, Леван аны юй бийчесин алады. Къартлыкъ ол дуниягъа кетгенден сора уа, аны битеу мюлкюне ие болады.\nОл иш кёллю, къолундан да кёп зат келген, эринмей, талмай ишлеген адам эди. Аны иелигинде мюлк бютюн айныйды. Аны таныгъанла къуруда огъурлу, мамыр адамныча эсгергендиле. Ол болушлукъ излеп келген адамлагъа болушмай къоймагъанды. Алгъыннгы ишин – Терс-Къолгъа келген жолоучуланы, экспедицияланы жумушларын жалчытыу бла да кюрешгенди.\nЛеван ингилиз, немис тилледе да эркин сёлешгенди, малкъар, сван эм орус тиллени да уста билгенди. Жолоучула аны дайым излегендиле. Чырайлы, ариу тилли, ышаннгылы эбизени сыйы тыш къыраллыланы араларында бек бийикде жюрюгенди.\nМинги тауну бийик бетлеринде «Эски кругозор», «Онбиреуленни ышыгъы» мекямланы къурулушунда да Леванны къыйыны барды.\n1934 жылда СССР-ни Илмула академиясыны Элбрусда биринчи экспедициясы ишлеп башлагъан эди. Ол кезиуде уа Леван алимлени бек ахшы болушлукъчулары болгъанды, кесини «вездеходлары» - атлары бла – уллу эм къыйын приборланы булутладан ёргеде бийикликге ташып тургъанды.\n1938 жылда уа Маргианилени юйюрлерине уллу къыйынлыкъ келген эди, «тройкаланы» оноуу бла Леван «халкъны душманлары бла байламлы болгъаны ючюн» тутулуп, Соловкиге тюрмеге жиберилген эди. 1941 жылда кюз артында Леванны юйюрю андан къагъыт алады. «Ючмюйюш» письмочукъда ол: «Мен юйге барама»,- деп жазгъанды, алай ол аны юсюнден ахыр хапар болгъанды.\nЭкинчи дуния урушну оту жутхан, юй бийчеси эрсиз, 6 сабий атасыз къалгъан кезиуде Леваннга 61 жыл толгъан эди. Юйюрню кичиси чырайлы Абидатчыкъ болгъанды. Анга 13 жыл толгъанда, ол Шыкъы элде туугъан Шауаланы Замуратха эрге баргъанды, 14 жылында уа биринчи сабийин тапханды. Ол жашчыкъгъа Залимхан деп атагъан эдиле. Эки жылдан сора уа анга эгизле, Исхакъ бла Анжела тууадыла. Юйюрню 4-чю сабийи Ахмат эди. Андан сора да, алагъа юч сабий - Асхат, Малик эм Хаким – къошуладыла. Къабарты-Малкъарда аладан жаланда бек кичилери Малик, бирсилери уа Орта Азияда туугъандыла.\nБюгюнлюкге, жарсыугъа, жашланы ючюсю дунияларын алышдыргъандыла. Алай аланы жашлары бла къызлары аталарыны атына кир къондурмай жашайдыла. Замуратны башха жашлары уа юйюрле къурап, сабийле ёсдюре, тамблагъы кюннге ышана жашайдыла.


ДУНИЯ БЛА ТАНЫША: ЛЕМКИЛЕ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nБизде «лемки» деген сёзню эшитген бармыды? Русинле деб а? Мени сартын, бу соруугъа бек аз адам джууаб береллик болур. Болса да, русинле Украинаны Закарпат областында эмда аны бла хоншу тургъан бир къауум къраллада (Польша, Словакия, Венгрия, Румыния д.а.к.) джашагъан халкъны атыды. Ала славян тиллени кюнчыгъыш джанында джюрюген бир бутагъында сёлешедиле. Русинле (лемки), католикле бла урум католиклени араларында болуб, православ динни тутханлары себебли, кеслерини миллет энчиликлерин, адетлерин да бюгюнлюкге дери сакълагъандыла.\nТюзюн айтсам, русинлени юслеринден алгъаракълада бир джукъла да окъугъан эдим, эшитген затларым да бар эди, алай а лемкилени юслеринден, аланы джашагъан джерлерини, миллет культураларыны юслеринден биринчи кере 2017-чи джыл Польшада болгъан заманымда билгенме. Ол танышыуум да Ягеллон (Краков ш.) университетни профессору Дуц-Файфер Оленаны игилиги бла болду. Бу адам миллетин тамам керти сюйген, ана тилин айнытыугъа толусу бла берилген, халкъыны къууанчын, бушууун да аны бла бирге сынагъан аламат адамды. Аны кюрешиую бла бюгюнлюкде лемкилени хапарлары Польшада, аны тышында да кенгден кенг джайыла барадыла.\nАлай болса да, сынчы окъуучу: «Энди «Къарачай» газетде аны юсюнден джазыб айланыргъа неге керекди?» - дерге да болур. Айтайым. Джазгъанымы юч чуруму барды: биринчиси, гитче халкъланы къыйын джазыулары бир-бирлерине ушашдыла; экинчиси, ана тилни, миллет адетлени сакълауда гитче халкъланы бирчаракъ джарсыулары болуучанды; ючюнчюсю уа, бизде быллай джумушланы кёбюсю миллет кёллю адамланы (энтузиастланы) сыртлары бла этилиученди.\nЭнди лемкилени тарихлеринден бир-эки сёз. Русинле (лемкиле) кеслери оюм этгеннге кёре, аланы тамырлары VI-VII-чи ёмюрледе джазмалада тюбеучю акъ хорватладан келеди. X-чу ёмюрде лемкилени буруннгу орус гиназ Владимир къазауат этиб алгъанды. XVI-чы ёмюрден башлаб, русинлени эллери Карпатла тийресинде тынгылы орналадыла. Кеслерини энчи къраллыкълары болмаса да, ёмюрлени узагъында тиллерин, адетлерин, динлерин сакълаб тургъандыла. XIX-чу ёмюрден бери, Европаны башха халкъларындача, русинледе да миллет къозгъалыула башланадыла, энчи къраллыкъ къураргъа кюрешедиле. Бир энчи автономия этелмеселе да, Биринчи дуния къазауатдан сора Польшаны кюнчыгъыш-къыбыла джанында джашагъан лемкилеге тил, культура, юй-турмуш джаны бла бир къауум эркинликле бериледиле.\nБолса да, лемкиле сынагъан эм уллу зарауатлыкъ Экинчи дуния къазауат бла байламлыды. Адамла бла алмашыныуну хакъындан украин-поляк кесаматха кёре 1945-чи джыл Украинадан Польшагъа, Польшадан да Украинагъа джюзле бла, мингле бла адамла кёчерге керек болгъандыла – украинлиле бла полякла. Польшаны правительствосу лемкилени да украинлилеге джууукъ миллетге санагъаны себебли, ол адам ауушдургъан кесаматха лемкиле да тюшгендиле. Алмашыныу адамланы разылыкълары бла болургъа керек эди. Чот кърал тамадала излегенча болмайды. Сёз ючюн, 1947-чи джылда да лемкилени 30 проценти ата джуртларындан кёчерге унамай тургъандыла.\nБолмагъанында поляк властла «Висла» аты бла энчи аскер операция бардырыб, къалгъан лемкилени Польшаны кюнбатыш-шимал джанына зор бла кёчюргендиле, андан алгъа уа алайдан немчаланы башха джерге сюргендиле. Аны бла бирге лемкилени ана тиллерине, миллет культураларына, ары-бери джюрюулерине эркинликлерин сыйыргъандыла, аланы юслеринден джукъ джазгъанны тохтатхандыла. Къысхасы бла айтханда, кърал аланы миллетликлерин тас этер джанындан кюрешгенди. Сёз ючюн, 1956-чы джылгъа дери туугъан эллерине барырлай-келирлей эркинликлери болмагъанды. Ол заманнга лемкилени юйлерин, эллерин башха адамла кючлегендиле. Аны амалтын, миллетни кёбюсю ол кёчюрюлген джерлеринде аякъ орунлу болургъа кюрешгендиле. Алгъыннгы джуртларында уа чачылгъан юйле бла оюлгъан клисала, эски къабырла къалгъандыла. Ала да бу миллет зорлукъгъа кеслерича бир эсгертмедиле.\nАлай бла, лемкиле джер-джерге чачылыб, ууакъ, гитче къауумчукълагъа юлешиниб, миллетликлерин тас этерлей халгъа джетгендиле. 2011-чи джыл адам санаугъа кёре Польшада бютеулей да 10 мингнге джууукъ русин джашагъанды, аладан 6279-у ана тилге лемки тилни джаздыргъанды. Не сёз, бу арт джыллада бола тургъан демократ тюрлениулени юслери бла таблыкъла да чыгъадыла. Сёз ючюн, ана тил бла миллет маданиятны сакълау бла кюрешген бирлешликле (товариществола) къуралгъандыла. Бюгюнлюкде бютеу Польшада лемки тилде радио ишлейди. Миллет джамагъатла болгъан областлада джергили телевидение бла радио каналлада лемки тилге деб сагъатла бериледиле. Газетле, китабла басмаланадыла, миллет маданиятха джораланнган тюрлю-тюрлю байрамла этедиле, театрлада сахна ишле боладыла. Лемки тилде къуралгъан Интернет сайтла бардыла. Алада миллетни тарихи бла, дин, тин байлыгъы бла танышхандан сора да, ана тилден дерсле алырлай мадарла да бардыла.\nАны бла бирге лемкиле ана тиллерин сакълар джанындан кёб иш этедиле. 1991-чи джылдан бери школлада окъутулады. Польшаны къайсы школунда да юч лемки сохта бар эсе, аланы аталары-аналары директоргъа къагъыт джазыб, сабийлерине ана тил бла литературадан артыкъ дерсле бердиртедиле. (Бизникиледе да аллай бир эришмеклик, оюмлулукъ болса, къалай иги (!) боллукъ эди). Ана тилде дерсле берилиб башланнганларында, лемки тилни билген анча устазны табыу кесича бир уллу джарсыу болуб чыкъды. Минг бюсюреу, Дуц-Файфер Оленаны кюрешгени бла 2001-чи джылдан бери Краков шахарны устаз университетинде лемки филологияны бёлюмю ачылыбды: анда ана тилни, адабиятны эмда миллет маданиятны тамалларын окъутурукъ устазланы хазырлайдыла.\n«Заманны джеллери бюкген, тынч, сабыр, джарыкъ халкъны юсюнде бир энчилиги барды – ол бир кёзюуде да сынмайды. Хар борандан, къыяматдан сора, ёрге къобуб, тёгерекге къараб: «Къайдадыла бизникиле? Сау къалгъан бармыды? Барды!!!» - деб, андагъысын-мындагъысын да джокълаб башлайды. Чырт унутмайма, телевизорда «Лемковина» ансамблны кёргюзгенлеринде, атамы-анамы къалай джылагъанларын: «Я, Аллах, къазауатдан сора артыбыз болду, лемки тилде сёлешген джан да къаллыкъ болмаз деб тура эдик. Беш-он джылны ичине джокъ боллукъбуз деб тура эдик», - деб. Билемисиз, былай бир сейир эришмеклик, сууумагъан къаджыгъыу бар эди алада – алай къаты кюреше эдиле ала сабийлерин ана тилге юретиб», - деб джазгъанды кесини халкъыны юсюнден Я. Гунька.\nДагъыда джюрегинги титиретген сёзлени иеси П. Трхановскийни да талай тизгинин келтирирге излейме: «… биринчи назмуму мен поляк тилде джазгъанма… орус эмда украин тиллеге юрендим… Алай а бу онглу эмда акъылман тиллени барысы да лемкилени энчи джарсыуларын, сагъышларын эмда башха ёнгелерин не аз да айталмайдыла, асыры гитчедиле, къарыусуздула… Лемкини миллет белгилери, синонимле, аны суратлау дуниясы башха тилледе былай бир агъач турукъча кёрюннгенлери ючюн, мен джазгъанымы лемки тилде джазама. Кёкдеги илячин джарсыуда да кесини ёхтемлигин сакълаялгъанын, наратны тансыкъдан шууулдагъанын, шугайны (джигитни) джыры нечик сейир болгъанын мен лемкича сезгеним себебли, ана тилимде джазама. Мен лемкича ана тилими тауушу меннге башха тилледен эсе аламат эшитилгени себебли джазама. Дагъыда лемкича ол мени атамы, анамы тиллери болгъаны ючюн джазама. Ол мени кесими, мени сабийлерими тили болгъаны ючюн».\nАй медет, кёбчюлюкню шахарлагъа кёчюую, глобализация, энчи автономия болмагъанлыкъ, бир джерде джашамагъанлыкъ, джамагъат-политика болум эмда лемки халкъны бюгюннгю джашау турмушу миллетликни сакълаугъа чырмау болгъанлары болмаса, себеблик бермейдиле. Алагъа къарачайлыладан, черкеслиледен, абазалыладан, ногъайлыладан эсе кёбге къыйынды. Болса да ала ана тиллерин, миллет культураларын сакълауда талмай, тынмай, къаджыкъмай алай кюрешедиле – ол затларына адамны кёзю къарарчады.\nЛемкилени миллет аллында сирелген адамларыны къалай ишлегенлери бла бизникилени тенглешдирсенг, аланы мадарсызлыкълары бла бизни бар затны юсюнде да «сансызлыгъыбызны» тенглешдирсенг, бу гитче, къаджыкъмагъан, сынмагъан, джашаргъа сюйген халкъны сюеринг келеди. Лемкиле лемкилеча сакъланыргъа сюедиле, келлик тёлюлеге, балаларына, дуния малдан сора да, бурундан келген тин байлыкъларын, ана тиллерин да къояргъа излейдиле. Этелирле деб да ышанама. Алай болса, джер юсюнде джашагъан халкъланы арасында лемкиле да кеслерини, джулдузча, джаннган, эркин эмда джарыкъ орунларын алгъанлай турлукъдула.\nтарих илмуланы доктору, профессор.


Джылы тюбешиу болгъанды - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nДжылы тюбешиу болгъанды\nКъарачай-Черкесия Эресей Федерацияны чекчи субъектлерини бириди.\nОл къыбыла джанында Абхазия бла, андан ары джанында Гюрджю бла эмда Къыбыла Тегей бла чеклешиб турады. Эресейни ырджысы да алайтын ётеди. Ол чеклени уа Эресейни Къоркъуусузлугъуну федерал къуллугъуну КъЧР-де орналгъан Чекчи управлениесини къуллукъчулары сакълайдыла.\nКъарачай-Черкесияны Башчысы Темрезланы Рашид бла Чекчи управлениени тамадасы генерал-майор Кудрявцев Юрий, аскер бёлекни 100-джыллыгъын белгилерни аллы бла тюбешиб, эки арада иш джюрютюулени джетишимлерини, арада байламлылыкъны андан ары игилендириуню джолларыны юслеринден сёлешгендиле.\nБелгилисича, Чекчи управлениени 100-джыллыкъ юбилейи хычаманны 28-де къууанч халда белгиленникди. КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид, тюбешиуде аны юсюнден айта: «Мен Къарачай-Черкесияда Чекчи управлениени республиканы бёлюнмезлик кесегине санайма. Аны башчылыгъы бла энчи къурамыны юслеринден айтсакъ а, биз ала бла, кесибизни адамларыбыз блача, ышаннгылы нёгерлерибиз блача къысха байламлылыкъда ишлейбиз. Бир-бирибизге барыб-келиб, оноулашыб турабыз. Чекчиле патриот юретиуде болсун, башха затлада болсун – бизни джаш тёлюбюзге хар неде юлгюдюле. Аны себебли байрам да, айхай да, республикан дараджада барлыкъды. Анга аскерчиле бла аланы юйдегилерича, шахарчыла, шахарны къонакълары да келирге боллукъдула. Биз, айхай да, мындан ары да Чекчи управлениебизни бегитирге эмда ёсдюрюрге къолубуздан келген бла болушханлай турлукъбуз», - дегенди. Аскер бёлекде къуллукъ этгенле бла аны ветеранларын Чекчи управлениеге 100 джыл толгъаны бла исси алгъышлаб, алагъа этген къуллукъларында, джашауларында джетишимле, саулукъ, насыб теджегенди.\nКудрявцев Юрий да, ол тюбешиуде сёлеше, чекчиле бла республиканы властларыны органларыны араларында иги байламлылыкъ болгъанын айырыб чертгенди. Ол айтхандан, КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид да, республиканы бирси тамадалары да Чекчи управление бла иги байламлылыкъ джюрютгенлей, аны материал-техника тамалын, аскерчилени турмуш болумларын игилендирирге таймаздан эс бёлюб, къайгъырыб турадыла. Аны ючюн ол алагъа джюрек разылыгъын билдиргенди.\nТюбешиуде айтылгъаннга кёре, хычаманны 26-да бла 28-де Чекчи управлениени 100-джыллыгъына аталыб уллу къууанчла этилликдиле.


НАСЫБСЫЗЛА - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nXVIII-чи ёмюрде джашагъан ингилиз драматург Генри Филдинг: «Счастлив тот, кто считает себя счастливым», – дегенди. Ол алай айтса да, насыбны тамам да не, къаллай зат болгъанын, аны ачхычыны къайдагъысын бир адам да биле болмаз. Нек дегенде уа, насыблы адамла кёбюсюне кеслерини насыблы болгъанларын иги эсгералмайдыла.\nXVIII-чи ёмюрде джашагъан француз философ, джазыучу Клод Адриан Гельвеций да: «Кто сам считает себя несчастным, тот становится несчастным», – дегенди. Насыбсыз адамла уа, кеслери айтыугъа кёре, насыбсызлыкъны не болгъанын, кеслери не ючюн, къалай, къачан насыбсыз болгъанларын бек кескин «биледиле». Алай эсе, ол «насыбсызбыз» дегенлени халилерине, кеслерин джюрютгенлерине, сёлешгенлерине эс бёлюб къарасакъ, тынгыласакъ, бир ишексиз, ма быллай затланы эсгерирге боллукъбуз:\n- Насыбсыз адамланы кёбюсю насыбсыз болгъанлары ючюн джашауну, джазыуну, заманны, адамланы терслейдиле. Ёлюб къалгъанлыкъгъа кеслерине тюкню къарасыча бир терсликни къондурлукъ тюлдюле.\n- Насыбсыз адамла «ол бир юй бийчем бир аман эди, энди бир иги тиширыугъа тюбей эсем…», «бир иги иш таба эсем, айлыгъым да иги бола эсе…», «бир иги иш джёнгер таба эсем…» дегенча кёзбау умутланы эте, ол излеген затларын табар ючюн а, алларына бир атлам да этмегенлей олтура бередиле. Башхача айтханда, ол затланы кеси тюл, ким эсе да биреулен анга табыб берликча алай умут этиб турады. Ол кеси кесин алдай, ол сакълау бла сау джашауун ётдюрюб къояргъа боллукъду. Къысхасыча айтыргъа, келлик замандан умут этиб, бюгюн кеси этерге керекли ишин, аз-кёб болса да, къарыууна кёре этиб башламагъан адам, насыбсызланы бириди.\n- Бир къауум насыбсызны уа, «ачхам кёбюрек болса насыблы боллукъ эдим» деб, кёлюне келгенлей турады. «Ёзексиз» адамгъа бир таблыкъ тюшюб, иши тюзюне айланыб, кёбюрек ачха этгенлей а, башхалагъа эришиб, алмазлыкъ затларын алыб, ачхасын кереклисича эсеблеб джоя билмей, этген мураты толмай, насыбсызгъа санаб башлайды кесин. Насыбсыз болгъанында уа ол да кёбюсюне кесин терслемей, бир «уятсызны-хаятсызны» терслеб кюрешеди.\n- Насыбсыз болгъан бир къауум адам ийнамын тас этиб, адамладан кёлю чыгъыб, юйге кириб, джангызлыкъгъа джесир болуб башлайды. «Ким да джангылады. Мен да джангылдым болур. Халымы тюзетирге кюрешейим…» деб, адамла арасына чыгъыб, кесини этген халатларын тюзетирге кюрешиб, кесине бир джангы иш къураб, ишлеб башламаса, ол адам да ёмюр-ёмюрю насыбсыз болгъанлай ётдюрлюкдю джашауун.\n- «Хар къыйынлыкъ да меннге болады. Болгъан къыйынлыкъланы тюзетирге мени къарыуум джетерик тюлдю» деб, артына аууб, кесине адамладан джазыкъсынмакълыкъ излеб, тёгерегине къараб тургъан адамны джашауу да къолай болмаучанды. Адамла джазыкъсыннганларына, Аллахдан къоркъгъандан садакъа бериучендиле. Къолу, аягъы сау, башы чий тели болмагъан насыбсызны уа, адамланы кёбюсю джазыкъсынмайдыла.\n- Хар затны аманнга сюрюб, аман джорала этиб «ары барсам арба ауады, бери барсам къан джауады» деб тургъан кёлсюз адамланы ол этген аман джоралары болуб башлаучандыла. Аллай насыбсыз да кеси кесин хорлаб, иги джорала этиб башлагъынчы, бир адам да анга болушаллыкъ тюлдю.\n- Насыбсызланы бир тюрлюлери да тарыгъыучуладыла. «Салам алейкум. Алейкум салам» деб бошаргъа, ол насыбсыз адам къралгъа, кърал башчыгъа, ишлеген джеринде кесини тамадасына, хоншусуна, джууугъуна, тенгине табхан аманын къуюб, кесине джетген «къыйынлыкъланы» юслеринден тарыгъыб башлайды. Аллай адамны айтханына адамла тёзюм табыб, бир кере тынгылаучандыла. Экинчи кере, аны кенгден къараб кёрселе, «келеди биягъы къандыргъыч» деб, джанлаб кетедиле. Ол «къандыргъыч насыбсыз да», тарыгъыргъа таныш адам табмаса, танымагъанларына тарыгъыб башлаучанды. Ма алай бла, аны аты «къандыргъычдан» озуб, «кемирекге» чыгъады. Тарыгъыучу да хариб, насыбсызланы бир тюрлюсюдю.\n- Бир къауум насыбсызла уа, бир бошуракъ джарсыучукъну да кёбдюрюб, бушуу этиб сиреледиле. Сёз ючюн, бир къайгъысы болуб баргъан адам ол «кёбдюрюучюню» эсгермей, саламлашмай къаты бла озуб кетди эсе, ол «кёбдюрюучю» ол затха бек уллу джарсыб, аны бир уллу бушуу бла тенг этиб къоюучанды. Аллай кёлю болгъан адам да бек насыбсыз адамды. Хар аллай бош затха ичинден кюйюб тургъан насыбсыз, ахырында джюрек ауруулу болуб, кесини джашауун къысхартады. Аллай къыйынджюрек болмай, «мени сюймегенни мен а нек сюеме, андан итденми туугъанма?» деб къойса ичинден, хайт деб насыблы адамгъа ушарыкъ эди.\n- Билимли тюл, фахмулу тюл, акъыллы адамла боладыла насыблы. Насыблы адам эсгермей бир терслик этиб джиберсе, этген терслигин бойнуна ала биледи. Насыбсыз а, терслигин бойнуна алмайды. Кесини терслигин ичинден биле тургъанлай, аны башха адамладан къой эсенг, кесинден да джашырыб кюрешеди. Алай этгени кёбчюлюкге бек эрши кёрюнеди. Тюзлюкчю адамла аллай насыбсызгъа ийнанмайдыла, къатларына къояргъа да излемейдиле. Аны эсгерген насыбсызны насыбсызлыгъы эки къатха уллу кёрюнеди кёзюне.\n- Насыбсызны дагъыда бир насыбсыз болгъаныны чуруму, кесин башхала бла тенглешдириб кюрешгениди. Хар адамгъа Аллах бир болумну, бир фахмуну, бир билимни, бир акъылны береди. Ол Аллах берген затын адам ёсдюрюб кюрешсе, джетишимли болады. Насыбсыз адам а, эринчек болады да, ол Аллах анга берген иги затны андан да иги этиб кюрешмейди. Насыблыны джетишимлерине насыбсыз зарланады да, сора аны сёзюн этеди, ол азча кёрюнсе, аман айтады, бедиш-сёгюш этерге кюрешеди, ол этгенин да азсынса, бир таблыкъ тюшгенлей къайгъы чыгъарыб ол джетишимли бла дауур этеди. Ол насыблы адам а, насыбсыз бла тенг болмаз ючюн, даулашмай кетеди. Насыбсыз насыблыны ызындан айталгъанын айтыб, кесек заманчыкъны ичинде кесини зар джюрегин къандыргъанча кёрюнсе да, кеси джангыз къалгъанлай, бютюн да бек ачыулу болады. Бир мадарын табса, аллай зар адам ол джетишимли адамны, Сальери Моцартха уу ичириб ёлтюргенча, ёлтюрюрге да боллукъду. Мадар болса, аллай насыбсыз зар адамладан кенгирекде турургъа керекди.\nНасыбсыз адамланы шартлары бу биз тизгенледен эсе иги танг къатха кёбдюле. Ала къуру кеслерини джанларына азаб табханны тышында да, гюнахсыз юйдегилерине да, къалгъанлагъа да джарсыу келтиредиле.\nБу башында биз тизген насыбсызны шартларындан бирчигин огъуна кесини юсюнде эсгерген адам, аны кеси кесинден джашырыб къоймай, кеси кеси бла кюреш этерге керекди. Исса файгъамбар туугъунчугъа дери бир ёмюр чакълыны алгъа джашагъан белгили рум политик, философ, уста сёлешиучю Марк Тумллий Цицерон: «Величайшая победа – победа над самим собой», – дегенди. Биз да, ол буруннгу акъылманны сёзлерине эс бёле, джашаугъа бюгюн кёзден къараб, ма бу сёзлени айтсакъ дурус болур:\nкеси кесин хорлар,


Нальчикни архитектура проектине – бийик багъа | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\n2 марта, 2021 - 07:29\nКёп болмай Краснодар шахарда «Архитектураны кюнлери» халкъла аралы фестиваль бардырылып бошалгъанды. Ол хар жыл сайын къуралгъан ишди, анда эм иги архитектура проектлени презентацияларына къараргъа, архитектура-къурулуш бёлюмде сорууланы юслеринден ушакъ этерге онг болады, дейдиле Нальчик шахар округну жер-жерли администрациясында.\nФестивальны Краснодар крайны Архитектура эм шахар къурулуш департаменти бла Россейни Архитекторларыны союзу къурагъандыла. Аны чеклеринде 2019-2021 жылланы ичинде эм иги архитектура ишлени конкурсу бардырылгъанды. Нальчик шахар округну мэриясыны «Нальчикде 33-чю номерли школну къатында сквер» проекти Сочини атындан берилген иш бла бирге экинчи жерни алгъанды.


Альпла — Википедия\nЭм мийик джери Монблан (4808 м)\nТургъан джери Франция, Италия, Швейцария, Германия, Австрия, Лихтенштейн, Словения, Монако\nУзунлугъу 1 200 км\nКенглиги 260 км\nМайданы 190 000\nКъуралгъан заманы Олигоцен\nАльпла (нем. Alpen, фр. Alpes, ит. Alpi, словен. Alpe) — Кюнбатыш Европаны эм мийик тауларыды. Францияны, Италияны, Швейцарияны, Германияны, Австрияны, Лихтенштейнни, Словенияны территорияларыны алады.\nЛигурия тенгизден Ортадунай алашалыкъгъа дери узалгъан тау аркъала бла массивлени къатыш системасыды. Узунлугъу 1 200 км чакълы бир. Кенглиги 260 км дери чыгъады. Боден кёл бла Комо кёлню арасындагъы кёнделен ёзен бла мийигирек Кюнбатыш Альпла (мийиклиги 4 808 м, Монблан тау) бла алашаракъ эмда кенгирек Кюнчыгъыш Альплагъа юлешинеди (мийиклиги 4 049 м дери, Бернина тау).\nАльпланы буршу структурасы альп джашлы къымылдаула бла къуралгъанды. Эм мийик, ёзек зонасы буруннгу кристалл (гнейсле, слюдалы сланецле) эм метаморфа (кварц-филлит сланецле) породаладан къурулгъанды, тау-чыран рельеф бла бузамандагъы бузланыуу (4000 км2 майдан алгъан, 1200 чакълы бир чыран). Чыранла бла ёмюрлюк къарла 2 500—3 200 метрге дери тюшедиле тюбюне. Ёзек зонадан шималгъа, кюнбатышха, эмда къыбылагъа тытырлыкъла бла мезозойну доломитлери эмда аладан джашыракъ флиш бла моласс формацияла джайылыбдыла.\nАльпла — Европаны магъаналы климатайырыууду. Аладан шимал бла кюнбатышха орта климат бёлгеле джайыладыла, къыбылагъа субтропик джерлеарасы тенгиз ландшафтла орун аладыла. Кюнбатыш эмда шимал-кюнбатыш къабыргъаларында джауумла 1 500—2 000 мм чакълы бирдиле, бир-бир джерледе 4 000 мм дери боладыла. Альплада Рейн, Рона, По, Адидже, Дунайны онг къошакъ къобанлары башланадыла. Чыран эмда тектоник-чыран джаратыулу кёб кёл барды (Боден, Женева, Комо, Лаго-Маджоре эмда башхала).\nМийикликге кёре климатны тюрлениуюда былайда бек белгили болады. 800 метр мийикликге дери климат орта-джылыда, къыбыла къабыргъаларында Джерле арасы тенгизни климатыды, джюзюмле, кёгет терекле, джылыны сюйген кёкенле, кенгчапыракълы чегетле ёседиле. 800—1 800 метр мийикликде климат ортады, мылыды; кенгчапыракъ чегетледе эмен бла чынар ёседи, ёргерек чыгъа орунларын зыгыт тереклеге къоядыла. 2 200—2 300 метр мийикге дери климат къарны кёб эримей тургъан субальп, сууукъду. Асламысы болуб кёкенле бла мийикханслыкъ джайлыкъладыла. Андан башына ёмюрлюк къарлагъа дери — сууукъ климаты бла альп бёлгеди. Былайда алаша ханслы сыртланы джылны кёбюсюне къар басыбды. Аны башында — чыранлары бла, ташлы къабыргъалары бла нивал бёлге барды. Альпланы кюнчыгъыш къыйырлары - Лейт таула бла Карпатланы кюнбатыш къыйырларын — Хундсхаймер Берге къуру 14 км айрады .\nАльпла, альпинизмни, туризмни, тау-лыжа спортну халкъла арасы аралыгъыды.\nАльпланы географисы[тюрлендир | кодну тюрлендир]\nБашында чертилгенча Альпла Кюнбатыш эмда Кюнчыгъыш Альплагъа юлешинеди. Аланы чеклери Швейцарияны кюнчыгъышында, Рейн сууну ёзени бла ётеди.\n↑ Хайнбург таула\n↑ Француз классификациягъа кёре Ара Альплада бардыла. Бу классификациягъа кёре Альпланы кесеклерини чеклери кърал чекле бла келише кетедиле — Кюнбатыш Альпла — Францияда, Ара Альпла — Швейцарияда, Кюнчыгъыш Альпла — Австрияда\nВикигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Альпла.\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Альпла&oldid=102212»