«Тынчайтмагъан ич сезимлерими баямлагъан темаланы сайлайма, жюрек учунууларымы сабырландырырча» | Электронная газета "Заман"\n- Кертиди, Нальчикни 8-чи номерли школунда окъугъан жылларымдан бери итиннгенме сурат ишлерге. Онтёрт-онбеш жылымда бу жаны бла эришиулеге къатышып, биринчи жерге тийишли болгъан эдим. Жюрини таматасы Алексей Денисенко андан сора кесини ИЗО студиясына чакъыргъан эди. Аны башламчылыгъы бла баргъан эдим артда художник-оформительлени курсларына да.\nЫзы бла Алексей Моисеевич мени Ленинградха Живописьни, скульптураны эм архитектураны И.Е. Репин атлы институтуна жибереди, алай анда конкурс асыры уллудан ёталмайма. Анда алгъан белгиле бла Москвада Архитектура университетге кирирге онгум болгъанды, алай юйге тансыкълыгъым хорлап, артха къайтхан эдим.\nУстазларым Алексей Денисенко бла Николай Канчук огъарыда сагъынылгъан Репин атлы институтда лекцияла окъуп тургъан эдиле. Ала экиси да биз сени мында юйретирбиз, деп жапсаргъан эдиле. Сау болсунла, билимлерин аямагъандыла. Бир ненча жылдан а РСФСР-ни Худфондунда ишлеп башлагъанма.\n- Сёзсюз, хау. Ишлеген кезиуюм – зауукълукъду. Чыгъармачылыкъ излемле къыйнагъан да этедиле, алай сайлагъан темамы ачыкъларгъа итинсем, жаланда аны юсюнден сагъышланнганлай турама. Кече окъуна ол неда бу суратны къалай тамамларгъа тийишли болур дегенлей турама кеси кесиме. Хау, ишлей барсанг бир-бир затланы сюйгенингча эталмагъан кезиулеринг да боладыла, алай ол да чыгъармачылыкъ излемни бир сейир жаныды.\nБизни дуния хауагъа бёленипди, импрессионистле уа аны кеслерича аламат кёргюзталгъан биринчи адамладыла. Хауасы болмагъан затны ишлерге ахырысы бла да сюймейме.\nАла кёллендиргендиле сен айтхан чыгъармаланы жазаргъа, тёртгюлле, башха быллай белгиле да къараучугъа оюмуму, фикирими бир энчи амал бла билдирирге итиниуюмдю. Художник жашырын тил бла айтмагъанлай, белгилени хайырланмагъанлай башха амал бла кёргюзталмазлыкъ темала окъуна бардыла дейим.\n- Живопись – ол терен магъаналы музыкачады. Аны ангылар ючюн хазыр болургъа керексе. Симфония концертге барлыкъ эсенг, алгъадан хазырланыргъа борчлуса. Эшитирик чыгъармаларынгда гармонияны жорукъларына тюшюнюрге тийишлиди, макъамны къалай къуралгъаныны юсюнден ангылауунг болургъа керекди. Живописьде да тюз алайды. Къараргъа бир кесек хазыр болмасанг, бу жаны бла талай китап окъумасанг, сейир болмайды.\n- Владимир, сен «Дорога на край жизни» кинофильмни художник-постановщигисе. Аны режиссёру Рубен Мурадян бла ишлеген кезиулеринги эсгерсенг эди.\n- Мени оюмума кёре, суратчы кесини ишин этерге керекди. Тёгерекдеги проблемаланы кетерирге аны къолундан хазна келмез. Сёзсюз, тапсыз ишлеге жюрегимден жарсыйма, алай баррикадалагъа барлыкъланы санындан а тюйюлме. Алып айтханда, кёчгюнчюлюкню темасы мени инжилтеди, бюгюнлюкде ол терсликни юсюнден хар жерде къычырып айланнгандан а не хайыр, андан эсе темагъа кёре терен магъананы тутхан чыгъарма къурасам, ол боллукъду мени позициямы туура белгилеген шарт.\n- Хар заманда да ачыкълай тутхан китабынг?\n- Поэзияны бек жаратама. Серебряный ёмюрню поэтлерин къатлап окъугъанлай турама. Андан сора да, Къураннга терк-терк къайтыучума. Нек десегиз тюзлюкню, кертини табаргъа сюеме. Анга китапланы китабы дейдиле, анда битеу соруулагъа жууапла бардыла, алай кёчюрмелери хар бири да башхаракъ болгъаныны сылтауундан, аланы тинтип излерге керекди. Жюрегингде Аллахынг, башынгда патчахынг болмай жашаргъа къыйынды!\n- Юй бийченг Асанланы Кулина да искусствону адамыды. Къыйынмыды чыгъармачылыкъ бла кюрешген эки инсаннга жарашыулукъда жашаргъа?


Жарсыуда - кюч, сабырлыкъ, къууанчда уа - жарыкълыкъ, къууат берген поэзия | Электронная газета "Заман"\nЖарсыуда - кюч, сабырлыкъ, къууанчда уа - жарыкълыкъ, къууат берген поэзия\nОзгъан баш кюн Нальчикде Литература салонда КъМР-ни, КъЧР-ни да халкъ поэти, РФ-ни М. Горький атлы Къырал саугъасыны, Чуваш Республиканы Эмине атлы миллет саугъасыны, С. Михалков атлы Халкъла аралы адабият саугъасыны да лауреаты Зумакъулланы Танзиляны «Эльбрус» китап басмада дуния жарыгъын кёрген ючтомлукъ сайламаларыны презентациясы къуралгъанды.\nАны КъМР-ни Жазыучуларыны союзу бла «ВТК «Къабарты-Малкъар» телеканал бирге къурагъандыла. Ары поэтле, жазыучула, журналистле, жамауат организацияланы келечилери, поэзияны сюйгенле, Танзиляны къарындашлары, жууукълары да келген эдиле. Тюбешиу ариу, шатык, ёхтем малкъар тилде бардырылгъанын энчи чертип айтырчады.\nАдабият ингирни китап басманы директоруну орунбасары Додуланы Асият ачханды. Жыйымдыкъгъа магъаналы ал сёзню да ол жазгъанын белгилерге тийишлиди. Ол ючтомлукъгъа кирген чыгъармаланы юсюнден оюмларын айтханды. «Ишимде, жашауумда быллай китапны чыгъарыргъа, анга ал сёз жазаргъа насыбым тутханына къууанама. Ары авторну, назмуларындан сора да, поэмалары, жоралаулары да киргендиле.\nИлхам Танзиляны дайым да жокълагъанлай турады. Ол малкъар халкъны атын дуниягъа айтдыргъанды. Аны поэзиясы адамгъа къарыу, кюч береди, сёзлери таянчакъ боладыла»,- дегенди. Ызы бла Интернетде поэтессаны чыгъармаларыны юсюнден жазылгъан ариу сёзлени юлгюге келтиргенди. КъМР-ни Жазыучуларыны союзуну правленини председатели Беппайланы Муталип да бу ингирни къурагъанлагъа ыспас этгенди эмда шайыр кеси сау дуния болгъанын чертип, анга жоралап жазгъан назмусун окъугъанды.\nТанзиляны багъалагъанла, сыйлагъанла кёпдюле. Бюгюнлюкде бизни ана тилибизге, поэзиябызгъа аныча къайгъыргъан, жарсыгъан инсан хазна болмаз. Аны юсюнден сёлешгенди поэт Табакъсойланы Мухтар да: «Къайсын, Танзиля манга болушханды демегенибиз жокъбуз. Биз а, шёндюгюле, ызыбыздан келгенлени артыкъ къайгъысын кёрмейбиз. Ол затны жарсыуун тамата къалам эгечибиз угъай, биз, телевиденияда, газетледе, радиода, китап издательствода ишлегенле, этерге борчлубуз. Башда айтылгъан затла барысы да анга угъай, бизге керекдиле.Ол а тилибизни сакълаугъа кесини тийишли юлюшюн къошханды,-деп, сёзюн жоралау назмусу бла бошагъанды.\nКъМР-ни, КъЧР-ни да халкъ поэти Созайланы Ахмат а, Москвада Къайсынны жюзжыллыгъына жораланып бардырылгъан къууанчлы ингирни эсгере, анда къыралны белгили поэтлери, жазыучулары Танзиляны соргъанларын, анга энчи хурмет этгенлерин белгилегенди. Кеси да шайыргъа атагъан тизгинлерин уллу ёхтемлик бла эшитдиргенди.\nЖурналист Моттайланы Светлана: «Танзиля керти да аламат поэтлерибизден бириди. Аны «Дунияда менсиз къалай жашайса?» деген жырын алып айтсакъ окъуна тамамды. Анда аллай таза жюрек, бийик фахму барды. Ол чыгъарманы мен кесим да жырлагъанма. Аны сёзлерине тынгылап, ойлачыгъыз, ала къалай терен магъаналыдыла.\nТиширыула болуп, биз аны ызындан тизилгенле, Мусукаланы Сакинат, Ахматланы Сафарият, мен, башхала да бардыла. Ол а биринчиликни жигитлигин этгенди. Аны ючюн сау бол дерге сюеме»,-дегенди.\n«Заман» газетни маданият бёлюмюню таматасы Мусукаланы Сакинат а миллетибизни ёхтем къызын сабий заманындан бери таныгъанын, ол анга керти эгечлик, билеклик да этгенин чертип айтханды. «Назмуларын окъусанг, акъыл аласа, жюрегинги чёкдюресе. Бизни эр киши акъыллы тиширыуларыбыз бардыла деп айтырча этгенди ол», - деп жоралау назмусун эшитдиргенди. «Минги-Тау» журналны баш редактору Додуланы Аскер а къалам эгечин Къулийланы Къайсынны 100- жыллыгъына чыгъарылгъан юбилей майдал бла саугъалагъанды.\nФилология илмуланы доктору Биттирланы Тамара уа, поэтессаны биринчи назму китабындан чыгъарманы окъуп, Додуланы Асиятха сайламалагъа жазгъан ал сёзю ючюн ыспас этгенди. КъМР-ни Журналистлерини союзуну правленини председатели Шауаланы Разият бек алгъа бу ингирни къурагъанлагъа, ары келгенлеге да ыразылыгъын билдиргенди. Ол кеси да аны назмуларын сюйюп окъугъанын чертип, жангы туугъан къызчыкълагъа бюгюнлюкде да Танзиляны атын атагъанларын белгилегенди.\nЧерек районну администрациясыны бёлюмюню таматасы Байсыланы Харун а назмучу керти да миллетибизни ийнагъы болгъанын, Малкъарны Шканты элинде Зумакъуллары биринчиле болуп юй салгъанларын да эсгергенди. «Дуния башында ариу тиширыула кёпдюле, алай сизнича нюрлюле аздыла.», - деп, Черек районнга къонакъгъа келе турурун тилегенди. Аладан сора да, ингирде поэт Джамбулат Кошубаев, «Къайсыннга жюз атлам» фондну председатели Тетууланы Хадис, устаз Жанатайланы Аслижан эм кёп башхала да сёлешгендиле.\nЗумакъулланы атындан сёзню Борис Мустафаевич айтханды. Ол, поэзияны байрамына жыйылгъанлагъа тукъумну атындан ыспас этип, «Малкъар» деген назмудан юзюкню окъугъанды. Ахырында Танзиля кеси да ары келген адамланы барына да жюрек ыразылыгъын билдиргенди. «Залда олтургъанла барысы да энчидиле, белгилиледиле, мен сюйген адамладыла, барыгъызны да тансыкълайма. Юч том поэзиягъа бек кёпдю. Алай китап басмада ишлегенле экинчи, ючюнчю томну да чыгъармай боллукъ тюйюлдю деп къаты болгъандыла. Аланы хар биринде адамла жаратхан бешишер назму бар эсе, насыплыма»,- дегенди ол.\nТюбешиуню кезиуюнде поэтни сёзлерине жырланы Гергъокъаланы Халимат бла Холамханланы Къайсын, «Эрирей» жыр ансамбль, поэт, жырчы Сарбашланы Азнор, СКГИи-ни студенткасы Евгения Саенко айтхандыла, Созайланы Илияс, Токумаланы Лейля, «Эльбрусоид» жаш тёлю арадан жашла бла къызла, Нальчикни 14-чю номерли гимназиясыны окъуучусу Къалабекланы Залина сайламаладан назмуланы кёлден окъугъандыла, Байтуугъанланы Исмаиыл поэтге жоралагъан назмусун айтханды.


25 июня, 2021 - 15:21\n25 июня, 2021 - 08:19\nЖолну къыйынлыгъыны несин айтаса, кесинг да сынагъан болурса. Арбазындан чыкъгъанынг окъуна жунчуйса. Бизни жолубуз а узакъ эди. Кёп эллени, журтланы артта къойдукъ. Ненча черекни артда къойдукъ.\nПодробнее о Акъсакъалны осуяты\n23 июня, 2021 - 12:15\nАндан бери талай жыл озду. Сабийле тууа, жашдан къарт бола, кёп тёлю бир бирлерин алыша барадыла. Бу таурух а аууздан-ауузгъа ёте, бюгюнлюкде да халкъны эсинде сакъланады.\nТюрк халкъланы дуниясында къурманлыкгъа союлгъан къойну санлау тарых магъаналы ангылаула бла байламлы болгъанды\n18 июня, 2021 - 18:19\nМалкъар халкъ ёмюрлени теренинден келген тюрк халкъ болгъаны баямды. Малкъарлыла бла къарачайлыла бир халкъгъа саналадыла. Бурун заманлада бизни миллетге ас-алан дегендиле. Малкъарда малны союу, санлау эм сыйлау адетлени къалай сакъланнганыны юсюнден хапарланы Тетууланы Хадис жыйып жазгъанды. Материал алгъаракълада басмаланнган эди, алай окъуучуларыбыз аны жангыдан беририбизни бир ненча кере излегенлери себепли, аны къайтарабыз, адет-тёрелерибизни сакълаугъа, билиуге бу магъаналы тинтиу иш да бир магъаналы атламды деген акъылны тутуп.\nПодробнее о Тюрк халкъланы дуниясында къурманлыкгъа союлгъан къойну санлау тарых магъаналы ангылаула бла байламлы болгъанды\nПодробнее о Толкъун къарсла, гюл къысымла – бары да «Ассагъа»\nПодробнее о Айырмалылагъа - дипломла, майдалла, кубокла\nСЮЙГЕН, КЮЙГЕН ЖЮРЕКЛЕНИ ЖЫРЧЫСЫ\n4 июня, 2021 - 16:54\nТиширыу назмучула къайсы ёмюрледе да болгъандыла. Аны алай болгъанына халкъны эсинде сакъланнган кюйле, тарыгъыула, ийнарла шагъатлыкъ этедиле. Бюгюн, европалы назмучулукъну тюрлюлери тёрели болгъан заманда да, жюрекни кесине байлагъанла аладыла – ол, алгъын ёмюрледеча, сансыз къоймагъанла, бир тюрлю бир сюймекликни тарыхын къайтаргъанла. Поэт кесими сынайды ол бийик сезимни, аны лирика жигитими – окъуучугъа башха тюйюлдю. Жаланда бир зат излейди ол поэзияда – кертилик бла теренлик.\nПодробнее о СЮЙГЕН, КЮЙГЕН ЖЮРЕКЛЕНИ ЖЫРЧЫСЫ\n«Жаш тёлю бла эрттеден бери ишлейме, аны юсюнден осал сёз айталлыкъ тюйюлме»\n2 июня, 2021 - 13:49\nРедакциябызны къонагъы КъМР-ни Къырал саугъасыны лауреаты, РФ-ни жаш тёлю политика иш жаны бла сыйлы къуллукъчусу, Къабарты-Малкъар къырал университетни орус эм тыш къыраллы адабият кафедрасыны таматасы, филология илмуланы доктору Бауаланы Каллетни жашы Казим бу кюнледе кесини 50-жыллыкъ юбилейин белгилейди.\nПодробнее о «Жаш тёлю бла эрттеден бери ишлейме, аны юсюнден осал сёз айталлыкъ тюйюлме»\n«Миллетими сорсала, таукел таулума дейме, сабийле да алай жазыладыла»\nТаллинде орус театрны артисти, анда «Русское радиону» журналисти, актёр усталыкъ жаны бла аспирант Кючмезланы Мурадинни жашы Александр, 2019 жылда Къабарты-Малкъаргъа келип, ыннасы Биттирланы Залийхатны, ата эгечлери Лейляны бла Люданы жокълагъанды, аладан туугъанла, башха жууукъла бла да танышханды.\nПодробнее о «Миллетими сорсала, таукел таулума дейме, сабийле да алай жазыладыла»\n28 мая, 2021 - 08:30\nБуз тюбюнде иничке тагы суучукъ баргъанча, къуруп да къалмай, унутулмай, жашайды иги умут. Альфият танг атханлай, къоба келип, уллу терезени аллында сюелип, биягъы эски тилеклерин санайды Аллахха: сабийлерине, кесине, къарындашларына, эгечлерине, аладан туугъанлагъа саулукъ, ариу жашау тилейди. Сора узакъда къалгъан, къадары къуралмагъан, аланы насыпларын ажашдыргъан баш иесин кечерге кюч беририн излейди Аллахдан. Адамны кечалмасанг, ол уллу гюняхды дейдиле. Къайын атасыны бла анасыны садакъаларын а тохтатмайды. Неди да, ала башха жерде жатханлыкъгъа, кёкде аныкъыла бла биргедиле.


18 май 2021, Гюрге кюн (джангырт).\nБюгюн... (18 май)\n1753 — I Елизаветаны буйругъу бла Россияда биринчи Кърал банк къуралгъанды.\n1804 — Наполеон, «французланы императору» баямланнганды.\n1848 — Франкфуртда биринчи бютеугерман парламент джыйылгъанды.\n1861 — Арканзас штат, АБШ-ны къурамындан чыгъыб, АКШ-гъа киргенди.\n1897 — Брэм Стокер, «Дракула» романны басмагъа чыгъаргъанды.\n1944 — Кърымдан кърым татарланы депортациясы башланнганды.\n1956 — Эрнст Рейсс бла Фриц Лухсингер, биринчиле болуб, Лхоцзе тау массивге (суратда) чыкъгъандыла.\n1958 — Канн кинофестивалда «Летят журавли» совет фильм «Алтын пальма бутакъны» алгъанды.\nТюз игуана (Iguana iguana)


Футляр под кольцо 15\nФутляр для колец и серег 32\nФутляры для подвесок и серег 21\nФутляр под колье и комплект 13\nFIXTOM 52181 Футляр для Комплекта (бархат) 75х60х30 мм 250 руб.\t/ шт\nFIXTOM 52182 Футляр для Комплекта (бархат) 75х60х30 мм 250 руб.\t/ шт\nFIXTOM 52183 Футляр для Комплекта (бархат) 75х60х30 мм 250 руб.\t/ шт\nFIXTOM 51991 Футляр для Комплекта (бархат) 75х60х30 мм 240 руб.\t/ шт\nFIXTOM 52528 Футляр для Комплекта (бархат) 120х90х30мм 400 руб.\t/ шт\nFIXTOM 52529 Футляр для Комплекта (бархат) 120х90х30мм 400 руб.\t/ шт\nFIXTOM 54065 Футляр для Комплекта (бархат) 120х90х30мм 400 руб.\t/ шт\nFIXTOM 54054 Футляр для Комплекта (картон) 65х60х40 мм 140 руб.\t/ шт\nFIXTOM 54070 Футляр для Комплекта (бархат) 100х100х65 мм 370 руб.\t/ шт\nFIXTOM 54040 Футляр для Комплекта (бархат) 75х60х30 мм 240 руб.\t/ шт\nFIXTOM 54041 Футляр для Комплекта (бархат) 75х60х30 мм 240 руб.\t/ шт\nFIXTOM 52478 Футляр под Бусы (бархат) 130x75x50 мм 350 руб.\t/ шт


Ишине кёре — сыйы - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nИшине кёре — сыйы\nКъарачайны белгили джашларыны бири Салпагъарланы Умар 1950-чи джыл эндреуюк айны 14-де, кёчгюнчюлюкню заманында, Къыргъызияда Ильясны джигер уруннган, билим алыргъа тырмашхан, халкъны ашхы адетлерин сакълагъан огъурлу юйдегисинде туугъанды. Урунуу джолун 1968-чи джыл башлагъанды. 1976-чы джыл Ставрополь эл мюлк институтну, аны ызындан Ростов шахарда партияны Баш школун бошагъанды. 2001-чи джыл Белгородда потребитель кооперацияны университетин, 2002-чи джыл Москвада кърал социал университетни джетишимли тауусханды. Алим зоотехник, юрист, экономист усталыкълары барды.\n1968-чи-1970-чи джыллада Гитче Къарачай райпромкомбинатда ишлегенди.\n1970-чи-1972-чи джыллада аскерге барыб, сыйлы борчун тыйыншлы толтуруб къайтханды. Ол джылдан башлаб, 1975-чи джылгъа дери ВЛКСМ-ни Гитче Къарачай райкомунда инструктор болуб тургъанды. 1975-чи джылдан 1979-чу джылгъа дери Гитче Къарачай районда ВЛКСМ-ни райкомуну биринчи секретары къуллукъну баджаргъанды. Ол заманда огъуна джаш адамланы тюз джолгъа сала, аланы джюреклерин ариулукъгъа, кертиликге, тюзлюкге ача, кёб магъаналы иш бардыргъанды. Ол, алай бла джангы тёлюню хазырлай, къралны экономикасына да энчи юлюш къошханды.\nУмарны къуллугъунда андан ары кёлтюре, 1979-чу джыл партия ишлеге кёчюредиле. Гитче Къарачай районну 168-чи номерли ат заводуну партия комитетини секретары, 1982-чи-1983-чю джыллада КПСС-ни Ставрополь край комитетини инструктору, 1983-чю джылдан 1988-чи джылгъа дери КПСС-ни Новоселицкий район комитетини экинчи секретары къуллукъланы бюсюреулю толтуруб тургъанды.\nСынамы, билими болгъан таукел, тири джашны 1988-чи джыл Новоселицкий районну халкъ депутатларыны советини исполкомуну председатели этедиле. Алайда юч джыл ишлеб, кёб затны аякъ юсюне салгъандан сора, 1991-чи джыл Салпагъар улуну Новоселицкий районну кърал администрациясыны тамадасы къуллукъгъа саладыла. Ол къыйын ишни тыйыншлысыча толтура, 1996-чы джылгъа дери ишлейди.\nУмарны ол къуллукъгъа 1985-чи джыл Эресей Федерацияны Профтехокъуууну кърал комитетини председатели, 1988-чи джыл Эресейни социал баджарылыууну министри, Минерал байлыкъланы кърал академиясыны керти члени, Информатизацияны къралла арасы академиясыны керти члени, Пятигорск шахарда кърал технология академияны ректору болуб ишлеген, «Ставрополь крайны сыйлы адамы» деген атны джюрютген Казначеев Виктор Алексеевич теджегенди.\nСалпагъарланы Умар, джангы къуллугъуна джууаблы кёзден къараб, районну социал-экономика болумун ёсдюрюб башлайды. Партия ишлени къурауну, толтуруучу властланы ишлерин, законну-джорукъну сакълагъан органланы, промышленностну, къурулушну, связны, транспортну ишлерине къарагъанды. Хар затны магъанасын ангылаб, джик-джигине дери билиб кюрешеди. Алада ишлеген усталаны, профессионалланы башламчылыкъларына, этген оюмларына эс бёлюб, оноу алай этеди. Техника, технология, экономика, финанс, социал-политика ишлеге, илмугъа, медицинагъа, спортха, башха санагъатланы ёсдюрюрге къайгъыргъанды.\nРайон больницаны толу ремонтун этдириб, джашарча джерлери болмагъан медицина къуллукъчулагъа фатарла ишлетиб береди.\nНовоселицкий районну газ болмагъан эллерини барына да табигъат газ тартдырады. Чернолесское элге 29 километр узунлукъгъа газ быргъыла салдырады. Газ Долиновский, Артезианский, Татьяновка, Журавский, Жуковский, Щелкан эллеге да барады. Ставрополь крайда биринчи болуб Новоселицкий район толусу бла газ бла баджарылады. Районну социал-турмуш, мюлк джаны бла джарашдырыуда ол джетишим уллу хорлам болгъанды.\nЁлгенлерин эсгериу адамны джюрегинде, акъылында тууады. Озгъан тёлюлени эсде тутхан, тарихни сакълаб, аны келлик тёлюге саугъа этген Умарны баш ишлерини бири болады. Районну джеринде болгъан къабырланы джарашдыртады. Буруула салдыртады, ичлерин тазалатады, джолла этдиреди, суула келтиртеди, адамла джюрюрча джолчукъла ишлетеди, башха джумушларын бардыртады. Аланы барына да джоюлгъан ачханы, предприятиеле, организацияла да болушуб, районну бюджетинден бергенди.\nОл къуллугъун баджаргъан 14 джылны ичинде Новоселицкий районда адам сейирсинирча ишле этилгендиле. Крайгъа, Москвагъа джюрюб, кюрешиб, эллени игилендириуню сорууларыны оноуун этгенди. Кёб тюрлю объектни, организацияны, предприятиени, учреждениени аякъ юсюне салгъанды.\nАны уллу къыйынын эсге ала, районну адамлары, джыйылыб, Умарны Новоселицкий районну сыйлы адамы этгендиле.\n1997-чи-2000-чи джыллада Эресей Федерацияны Президентини Адыгея, Дагъыстан, Къабарты-Малкъар, Къарачай-Черкес республикалада, Ставрополь крайда Толу эркинликли келечисини аппаратыны тамадасы болгъанды.\n2001-чи джылны элия айындан Умарны Ставрополь крайда урунууну кърал инспекциясыны тамадасы къуллукъгъа саладыла. Биринчи болгъан хар заманда да къыйынды. Алай болса да кёб къыйын ишлени деменгили тындыргъан Салпагъар улу, ишни къолгъа алыб, этиб тебрейди. Къысха заманны ичинде ишин терен ангылаб, хар затны къураб башлайды. Кюрешиб, компьютер техника бла баджарады, связны мадарларын джарашдырады, фахмулу, билимли, тири адамладан иги коллектив къураб, инспекцияны ишин бардырады. Надзор-контроль ишле кёб этиледиле. Аланы агъачлылыкълары ёседиле. Бир джылдан край, федерал дараджада аны махтаб башлайдыла. Бютеу Эресейде Ставрополь крайны инспекциясы, аныча 85 регионну арасында 3-чю оруннга чыгъады. Коллектив бютеу кючюн салады. Ишлерин иги билген тири, сынамлы адамла кърал саугъала бла саугъаланадыла.\nУмар, федерал дараджада уллу тамадаладан бюсюреу таба, ол къуллугъунда 14 джылгъа джууукъ заманны ишлейди. Москвада бу санагъатны министерствосуна башчылыкъ этген Александр Петрович Починок бла тюбешгенлей, орун алгъан проблемаланы сорууларын сюзгенлей, аланы оноуларын этгенлей тургъанды.\nСтаврополь крайны предприятиелеринде, организацияларында, учреждениелеринде, тюрлю-тюрлю органларында керти профилактика, надзор-контроль ишле бардырыб, ишлеген джерлеринде адамланы джашауларында къоркъуулу болум орун алмазча этеди. Урунууда тюзлюк орналыб турур ючюн да кючюн аямайды. Джашау джолунда игиликни дерслерин бере, ашхы адамланы кеслерин, этген ишлерин эсине тюшюре, алгъа таукел барады.\nСалпагъарланы Умар 2014-чю джылны къыркъар айындан бери тыйыншлы солуугъа чыгъыб, кооперациядан, экономика бла праводан Белгород университетни Ставрополда кооперациядан институтуну башчысыны орунбасары болуб ишлейди. 2000-чи джылдан «Бирикген Эресей» деген политика партияны члениди.\nУмар 1979-чу джыл Боташланы Магометни къызы Медина бла джазыуун бир этеди. Алагъа юч сабий тууады. Къызлары Айшат Пятигорскеде лингвист университетни тауусханды. ШККъГТА-да ингилиз тилден устаз болуб ишлейди. Педагогика илмуланы кандидатыды. Баш иеси Деккушланы Руслан бла бирге бир къыз бла эки джаш ёсдюреди. Джашлары Шамил СГУ-ну юрист бла экономика факультетлерин бошагъанды. Кисловодск шахарны администрациясында ишлейди. Юй бийчеси Амина бла эки сабий ёсдюреди. Гитче джашлары Руслан да СГУ-ну юрист бла экономика факультетлерин тауусханды. Экономика илмуланы кандидатыды. Эресей Федерацияны Эл мюлк министерствосунда ишлейди. Юй бийчеси Радмила бла эки джаш ёсдюреди.\nСалпагъарланы Умарны уллу кърал саугъаларыны арасында «За заслуги перед Ставропольским краем», «За заслуги в социальной трудовой сфере» деген II-чи дараджалы, «За доблестный труд» деген III-чю, II-чи, I-чи дараджалы медалла бардыла.


Эльбрусоид :: Форум :: Фото-журнал ана тилде "МЕНИ ШАХАРЫМ"!!!))\nФото-журнал ана тилде "МЕНИ ШАХАРЫМ"!!!))\n"МЕНИ ШАХАРЫМ"- ана-тилде фото-журнал!\nАссаламу алейкум, багъалы джамагъат!\nБу журнал туугъан, джашагъан шахарыбызны (элибизни) джашаууну юсюнден боллукъду иншаАЛЛАХ!\nУзакъда окъугъан, джашагъан джаш тёлюге джюреклерине дарман болур деб, аллай умут бла башлайма.\nШахарда не джангылыкъ, не тюрлениу болгъанын юсюнден суратлайыкъ.\nМен Черкесск шахарда джашайма, ол себебден аны юсюнден хапар айта барайым.\nСизда башха шахарланы юсюнден хапар тизсегиз разыма, джангыз тилерим:\n- не къадар кёб сурат болсун, эм игиси сурат барыб, ызындан да хапар барса;\n-хапарны къуруда ана-тилде джазыгъыз (аман-иги, къалай биле эсегиз да- бир бирибизни тюзете барырбыз иншаАллах)\nЧеркесск шахарда биринчи къар!!!\nОнунчу декабрьда джаугъан эди!\nЭкинчи кюнде уа кюнчюк джылтырады, алай а суукъ эди да, къар да эримей, ариучукълай къалды\nМа бу Тургенева остановканы къатында А.С. Пушкинге эскертме, бу джыл салынганды, джай фонтанчыгъы да ишлей эди!\nМа бу къайсы мекям болгъанын биле эсегиз алгъа?..))) билмедигизми- бу универмаг эди, а энди уа ресторан болду да къалды.\nЛенина бла У.Алиева орамланы арасында поворот. Ма анда узакъда алгъаракъда кинотеатр бар эди, энди уа алайда джукъда джокъду (къоркъмагъыз ол уллу этажлы юй арлакъда сиреледи, аны орнунда тюлдю)). Орнунада да кинотеатр боллукъду дейдиле, къайдам, не къалай болса да, бир деб бир кинотеатр болмагъан шахарды Черкесск бусагъатда!!!\nСакълайбыз- Москва, Нальчик, Карачаевск, Учкекен, Хасанья и др.!!!\nне боллукъду, а керекди!\nкачан эткенсе фоткаланы??? бизде кар джокъмду???\nБиринчи эки карт 10 декабрь, андан къалгъанла 11 декабрь, алай а тюнеде да, ма бусагъатда бир аламат къар джауа турады, иншаАллах тамбла салырма картланы\nДжаным, кёзюм, кесинг этген картланы сал, алай игиди инетден эсе.\nАламат ишни башлагъанса. Кесинг да Черкесскде (Баталпашинскде) джашаб, ана (алан) тилге былай уста болгъанынг - сейирсинирчады.\nЭнди бютеу тау эллени, шахарланы суратларын да ийиб, аланы юслеринден толу хапар да джаза барсала эди. Алай бла, суратла, хапарла бла джасалгъан сейир китаб (журнал) къуралыб къаллыкъ эди.\nДжангыз, эл (шахар къачан къуралгъаны), алгъын аты къалай болгъаны дегенча бир-эки тизгин да джазыла барса. Ансы "мени шахарым Черкесск" деген къулакъгъа эрши келеди - шахар черкеслиленики болгъанча. Болмай эсе, Черкесск дегенлей, къатында да Баталпашинск деб, кёргюзтюле барса. Къалгъанла да алайыракъ...\nУалейкум салам, nisan! Эм алгъа да алай этерге деб тура эдим, орусча Черкесскни юсюнден да табхан эдим...артдан а кёчюрюрге эриндим да къойуб олтурдум))\nДжамагъат, сиз менича эринчек болмагъыз! Шахарны юсюнден да бир эки сёз джаза барырсыз, да!\nЧеркесск шахар, 6 январь 2009\nМосква шахар(джай 2008г.)Вид на Кадашевскую набережную.\nМосква шахар(джаз 2008)Царицыно\nМосква шахар. Ледовый дворец.\nТашкёпюрню юсюнден джазаргъа боллукъ тюлмюдю? Мени шахарым олду!\nпотом еще скину пару фоток с Учкекена\nух ты, зима какая-то зеленая!))\nЭто конечно не Учкекен, но Весна не помешает))\nАна тилде неда боллукъду, джашла-къызла, а кесигиз этген картланы салсагъыз вапшэ аламат!!!\n,Да сора неме дейм,)) Ниагара секиртмени(чучхурну) къатында балийй терек чакъгъанды джаз башында


Къыш Элбрусха ёрлегенле - Хапарла - Къарачай-Малкъар тилде - Статьи - Карачаевцы и балкарцы\nПонедельник, 19.11.2018, 23:00\nДжомакъла, нарт сёзле, д.а.к. \nМал союуу эмда юлюшлени юсюнден \nГлавная » Статьи » Къарачай-Малкъар тилде » Хапарла\nКъыш Элбрусха ёрлегенле\nСовет Союзну заманында, бир белгили кюннге жоралап, уллу ишле тамамлап болгъандыла. Озгъан ёмюрню отуз бешинчи жылында СССР-ни колхозларыны биринчи битеусоюз съездлери бола эди. Анга атап, республиканы бек айырмалы, жигит къаячылары Элбрусну эки тёппесине, ызы бла уа Казбекге да чыкъгъандыла.\nАла онтогъуз адам бола эдиле. Аладан жангыз бири оруслу эди – доктор жаш Владимир Лещинский. Къалгъанлары уа – таулула. Кеслери да онжетиси элбрусчула, бирлери уа Бызынгыдан – Толгъурланы Ибрагим. Элбрусчула уа быладыла: Хажиланы Сейит, Тилланы Юсюп, Къочхарланы Тахир, Къочхарланы Магомет, Хаджиланы Таукай, Хажиланы Сюлемен, Хажиланы Хасан, Хажиланы Чотай, Хажиланы Омар, Жаппуланы Наны, Жаппуланы Исмайыл, Жаппуланы Нашы.\nБыланы биргелерине эбизе жаш Давид Гавашели да болгъанды. Аты, тукъуму эбизе болгъанлыкъгъа, туугъандан бери да бизде жашагъанды. Тилибизни да бек уста биле эди. Танымагъан анга таулу дерик эди ансы, башха адамды деп айтырыкъ тюйюл эди.\nБу жашлагъа дери къыш Элбрусха адам чыкъмагъанды. Ол бир да болмагъанча къыйын иш эди. Бу заманда тау башында угъай, этеклеринде окъуна сууукъла, боранла адамлагъа кёз ачдырмайдыла. Болсада, аладан да къоркъмай, артха турмай, чынтты таулу жашла Европаны бек бийик чукуюна чыгъаргъа таукел боладыла. Аланы ол ишлерине къараргъа Москвадан экеулен келедиле. Аладан бирлерин – Владимир Еланчикни энчи тау отрядны таматасына саладыла. Ол, баям, быллай ишде сынауу болгъан адам болур эди. Бир къауум кюн жашла жарау этгендиле.\nЭкинчиси Виктор Вальцев а отрядны завхозу эди. Ол аланы ашларына, сууларына, кийимлерине къарагъанды. Къышда таугъа чыгъарыкълагъа энчи кийимле керек эдиле. Мында уа аллай зат жокъ. Москвачыла аланы Италиядан келтиртедиле. Бир-бир суратлада бёркле, кёзлюкле кёрюнюп турадыла.\nЭлбрус эл Советни председатели Сотталаны Салих да былагъа къолундан келгенича болушуп тургъанды. Ары-бери барыргъа тюшюп, улоу керек болса, башха жумушларына да къарагъанды. Врачлары да кюннге эки кере: эрттен, ингир жюреклерине тынгылагъанды, къан басымларын ёнчелегенди.\nОнтёртюнчю январьда, отуз бешинчи жыл къаячыла, ол санда онжети таулу жаш, бир эбизе, бир да оруслу врач, Минги тауну эки чукуюна да чыгъып къайтадыла. Къыйналгъан этген эселе да, бирини ачыгъаны, заран тюшгени да болмагъанды. Элде халкъ жыйылып, уллу той-оюн этип, алай тюбеген эдиле.\nКъаячыланы, юйлерине да жибере турмай, тюзюнлей Дюгерге алып кетедиле. Анда да кёп турмай, Казбекге (Къазмантау) ёрлейдиле эм андан Москвагъа телеграмма жибередиле. Къышда эки таугъа да чыгъып къайтхан жашланы намысларын-сыйларын кёредиле. Алгъа бек кётюрюп да турадыла. Хажиланы Сейитге бла Тилланы Юсюпге Тегенеклиде тюплю-башлы юйле да ишлетедиле. (Артда Юсюпню юйюн ырхы басхан эди.)\nБолсада бир-бир уста къаячыланы къадарлары жарсыулу болгъанды. Жаппуланы Исмайыл, 35 жылда Минги таугъа жыйын бла кетип, ажымлы ёледи. Жаппуланы Сейитни бла аны жашы Омарны 41 жыл декабрь айында тутадыла. Сейитни тамата жашы Газот урушда болгъанына да къарамай. Немислиле бу тийрелеге жууукълаша башлагъанларында, ала тургъан тюрмени Каспий тенгиз тийресине кёчюредиле.\nАнда бара тургъан жеринде Сейит къарыусуз болады да, солдатла муну арбагъа миндиредиле. Тутмакъла алгъа кетедиле, арба уа артда къалады. Омар атасына, ызына бурулуп, къарай-къарай барады. Арба тынчдан-тынч келе, къарап кёрмезча къарангыда жутулады. Ингир ала тутмакъла солургъа олтургъан жерге арба да жетеди. Алай Сейит анда жокъ эди. Омар, аны кёргенден сора, асыры къыйналгъандан, ол кече окъуна жюреги жарылып ёлгенди.\nСейитни уа солдатла, артха къалдырып, кечикдирип, ёлтюрюп къойгъандыла. Къартланы, къарыусузланы алай эте баргъандыла. Аны къарындашы Таукай да айтылгъан къаячыладан бири эди. Минги таугъа кёп адамны чыгъаргъанды. Азияны къыйынлыкъларын да сынап, андан да сау-саламат къайтып, 96 жыл жашап ёлгенди.\nТилланы Юсюп да бек эрттеден бери жол уста эди. Жюзле бла адамлагъа Элбрусха жол кёргюзтгенди. Малкъар тауланы ариулукълары бла шагъырей этгенди. Аны кесин, къарындашын, эгечин да тутадыла. Бираздан эгечин эркин этедиле. Ол артда кёчгюнчюлюкде, Къазахстанда ауушханды. Къарындашладан а бири да сау къайтмайды.\nХаджиланы Хасанны да эки кере окъуна тутхан эдиле. Азияны да сынагъанды. Андан къайтхандан сора Тырнауузда жашап тургъанды. Анда ёлгенди. Хажиланы Чотай да кёчгюнчюлюкню сынагъанды. Бери келгенден сора, ол да Тырнауузда жашап тургъанды. Анда ауушханды. Эки жашы къалгъанды.\nТолгъур улу Ибрагим да кёп жыйынны чыгъаргъанды Минги таугъа. Аны бла баргъанладан бир адам да ачымагъанды. Ол 1942 жылда урушха кетеди. Андан а къайтмайды. Къатыны, къызы бар эдиле. Юй бийчеси Ибрагимни урушха ашырып келген кюн ауруп, андан иги болмай ёледи. Къызы Нальчикде жашайды.\nКъышда Минги таугъа чыкъгъан жашланы къадарлары алай болгъанды. Алгъа сыйладыла, бийикге кётюрдюле. Ызы бла уа къаядан энишге атханлай этдиле.\nОл жыл аладан сора да Минги таугъа жети таулу къыз чыгъадыла. Ала быладыла: Хажиланы Сейитни къызы Гезам, Залийханланы Танайны къызы Эрзуан, Залийханланы Ахматны къызы Кизий, Хажиланы Дауутну къызы Абидат, Хажиланы Чукайны къызы Жюзюм, Байдаланы Зекерияны къызы Таужан. Жарсыугъа, жетинчилерини атын тохташдыралмагъанбыз.\nБашында атлары сагъынылгъан къаячыла къышда Минги таугъа, ызы бла Казбекге чыгъып, уллу жигитлик этген эдиле. Аладан сора да аллай кёп жашларыбыз болгъандыла. Аланы барын да атларын жыйышдырып, районда музейлеге салыргъа тийишли эди. Келген адамла кёре, эсде тутар эдиле.\nМИНГИ ТАУ. № 6 (142) ноябрь-декабрь 2008 ж. 149-151 б.\nКатегория: Хапарла | Добавил: moonbloke (23.05.2015) | Автор: ОСМАНЛАНЫ Хыйса\nПросмотров: 407 | Теги: балкарцы, Эльбрус


Бу хата юйюбюзге кирмезча, эшиклерибизни къаты этейик\n13 сентября, 2016 - 16:26\nБизни къыралыбызда – уллу Россейде – ичгичилик бек ауур проблемаладан бириди. Белгили жазыучу Валентин Распутин аны миллет къыйынлыкъгъа санай эди. Хар тёртюнчю адам ичген этеди деп жаза эди ол. Тау эллени алып къарагъанда, бу аман къылыкъны жокъ этерге амалла бардыла. Хау, керти ийман да жолду таза жашаугъа. Алай атеистлени да бек низамлы, ариу къылыкълылары кёпдюле.\nПодробнее о Бу хата юйюбюзге кирмезча, эшиклерибизни къаты этейик\nТазалыкъны, игиликни эмда жан аурутууну кёргюзтюу\n12 сентябрьде битеу муслийман дуния исламда эки уллу къууанчладан бирин белгилейди - Къурман байрамны. Ол тазалыкъны, игиликни, кесингден къарыусузгъа жан аурутууну шартыды. Ол бусурманланы Алахха сюймекликге, табыныугъа, дин къарындашлагъа бла эгечлеге хурмет этиуге юйретеди.\nПодробнее о Тазалыкъны, игиликни эмда жан аурутууну кёргюзтюу\n«Французлула бизни тансыкълап, къаршы жууукъларынача къарагъандыла»\n13 сентября, 2016 - 16:25\nБу кюнледе «Балкария» фольклор-этнография къырал тепсеу ансамбль Францияда бардырылгъан Халкъла аралы фольклор фестивальгъа къатышып, махтау, башха къыралланы келечилеринден чакъырыу къагъытла да алып къайтханды. Аны бла байламлы биз коллективни башчысы Энейланы Магомет бла ушакъ этгенбиз.\nПодробнее о «Французлула бизни тансыкълап, къаршы жууукъларынача къарагъандыла»\nБюджетге 500 миллион сом къошаргъа белгиленеди\nКъМР-ни Правительствосуну кезиулю жыйылыуунда приватизацияны прогноз программасына тюзетиуле кийирилгендиле, социальный сфераны организацияларыны ишлерин тапландырыуну планы къабыл кёрюлгенди эмда пассажирлени жюрютюуню низамына къаралгъанды. Кенгешни премьер-министр Мусукланы Алий бардыргъанды.\nПодробнее о Бюджетге 500 миллион сом къошаргъа белгиленеди\nГенеалогиябызны мурдорун салгъан алим\n8 сентября, 2016 - 12:42\nМусукаланы Ибрагимни жашы Ахмат (Александр) 1946 жылда Молдавияда туугъанды. Аны атасы анда къуллукъ эте эди. Ол жашын да, кесича, спортха сюймекликде ёсдюргенди. Озгъан ёмюрню 30-чу жылларында, республикада биринчи футбол команда жыйылгъанда, анда ойнагъан эки таулу жашдан бири эди. Башхасы уа Сотталаны Адилгерий болгъанды.\nПодробнее о Генеалогиябызны мурдорун салгъан алим\nПенсияны оноуун иеси кеси этерге тийишлиди\n8 сентября, 2016 - 12:40\nАрт заманда банклада, страховой компаниялада эм башха жерледе да пенсиягъа деп къыралгъа кёчюрюлюп тургъан ахчамы къыралныкъы болмагъан пенсия фондлагъа (НПФ) кёчюрюрге тири чакъырадыла. Бир жол а Россейни Пенсия фондуну келечилерибиз деп юйюме окъуна келгендиле.\nПодробнее о Пенсияны оноуун иеси кеси этерге тийишлиди\nТынгылы ремонт ючюн льготала кимге берилликдиле\nКёп фатарлы журтлагъа тынгылы ремонт этиу ючюн тёленип башлагъанлы жыл бла жарым болады. Аны юйде жашагъанла бары да берирге борчлудула. Ол кеси да жерни ёлчемине кёре тергеледи. Бирлеге ол артыкъ ауур кёрюнмей эсе да, къолайсызыракълагъа неда кеслери жашагъан абаданлагъа ол, баям, алай да болмаз. Ма ол себепден кёп болмай бу ишде льготала боллугъу белгиленнгенди.\nПодробнее о Тынгылы ремонт ючюн льготала кимге берилликдиле\nКечикген тобагъа къайтыу\n7 сентября, 2016 - 15:00\nКичи жашы юйдегили болама дегенинде, Жаннет ол сайлагъан къызгъа бюсюремеди.\n-Сени кёзлеринг бармыды? Не эгечи, къарындашы жокъ, атасы да ёлюп, бир харип. Санга таянчакъ болурча тынгылы юйюр керекди. Сен сайлагъан а неге ушагъан затды? Анасы, кеси да алыннган тауукълагъа ушайдыла. Унут аны.\nПодробнее о Кечикген тобагъа къайтыу\n«Туугъан жеримде тынгылы мекямла сюерге умутлума»\n7 сентября, 2016 - 14:59\nБизни бюгюнлюкде Москвада жашагъан фахмулу, ахшы билим алгъан жаш адамларыбыз асламдыла. Жаппуланы Юсюп да аланы санындады. Аны жыр айтыргъа, назму жазаргъа да хунери барды. Чыгъармаларын «Наша молодёжь» деген битеуроссей журналны редактору Пётр Алёшкин жаратып, изданияларында басмалагъан эди. Сабий заманында ауур атлетика бла кюрешип, алчы жерлеге да кёп кере тийишли болгъанды.\nПодробнее о «Туугъан жеримде тынгылы мекямла сюерге умутлума»\n«Устаз дайым билимин ёсдюрюп, жангы амалланы излеп турургъа керекди»\nБыйыл республиканы Билим бериу, илму эм жаш тёлю министерствосу орус тилден бла адабиятдан устаз Евгения Жугованы къолунда окъугъанланы ЕГЭ-ден билимлери бийик болгъанларын белгилегенди. Ол Нальчикни 29-чу номерли гимназия школунда ишлейди, бийик категориялы педагогду. Окъуу жылны аллында биз, анга тюбеп, Бир къырал экзаменни юсюнден оюмларын соргъанбыз.\nПодробнее о «Устаз дайым билимин ёсдюрюп, жангы амалланы излеп турургъа керекди»


Конкуренцияны айнытыр ючюн. | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nКонкуренцияны айнытыр ючюн.\n15 января, 2020 - 07:08\nРоссей Федерацияда конкуренцияны айнытыуну стандартыны излемлерин толтурур муратда КъМР-ни Экономиканы айнытыу министерствосунда билим бериу семинар ётгенди. Аны ишине ведомствону эмда жер-жерли самоуправление органланы келечилери къатышхандыла, деп билдиргендиле ведомствону пресс-службасындан.\nСеминарда бу Стандартны сингдириуню чеклеринде жер-жерли самоуправление органлада не зат этилирге кереклисин эмда конкуренция не халда болгъанын ачыкълагъан тинтиуле къалай бардырыллыкъларын сюзгендиле. Дагъыда сагъынылгъан излемлени толтургъан кезиуледе къаллай чурумлагъа тюберге тюшгенини юсюнден да сёлешгендиле. Белгиленнген борчланы заманында толтурурча министерствону эмда жер-жерли самоуправление органланы арасында байламлыкъланы кючлендирирге оноулашхандыла.


Змейка элни клисасында байрам болуб етдю\nБыйыл апрель айны 10-да Джарыкъ седмицаны гюрге кюнюнде Змейка элде Раббийни Анасыны Иверский иконасыны сыйына аталгъан клисада байрам болуб етдю. Анда дин къуллукъгъа Минераловод клиса округну приходларыны джуаблы динчиси протоирей Панасенко Алексей башчылыкъ этди. Анга дин къуллукъ болушлукъну, клисаны тамадасы иерей Мельников Михаил, Гражданский элде Успен клисаны тамадасы иерей Гайворонский Алексей, Анджиевский элде Иоанн-Богослов клисаны тамадасы иерей Тарнакин Максим эмда диакон Агеев Александр этдиле. Къуанчны аллын Сыйлы Афон Къаядан келтирилген Раббийни Анасыны Иверский иконасыны аллында акафист дуадан башладыла. Бу къуанха Минераловод шахардан эмда тегерекде элледен талай адам да къошулгъан эди. Литургиядан сора адетдеча къачлы джюрюш бардырдыла. Андан сора джуаблы православ динчи къуанчха келгенлеге, Пятигорске бла Черкесскени архиепископу Феофилакт ийген алгъышны окъуду. Клисагъа джюрюучю эмда ары\nкелген къонакъланы клисаны тамадасы алгъышлаб Сыйлы Афон Къаядан келтирилген елей джау да джакъды. Мадар табхан хар бири да къонгурау болгъан джерге чыгъыб, Къутхарыучуну Тиргизилгени къуанчны эмда байрамны аланы къагъыб белгилегендиле. Байрамны пасха аш бла ауузланыб тамамладыла.\nпрестольный праздник, Минераловодский округ, поселок Змейка, протоиерей Алексий Панасенко, православие, Пятигорская и Черкесская епархия


Ток бла ишлеген прибор кюйгенине ким жууаплыды? | Электронная газета "Заман"\nТехникагъа ремонт этерге жарай эсе, экспертден аны багъасын кёргюзтген заключение алыргъа тийишлиди. Прибор жукъгъа жарамазча болгъан эсе уа, аберилени багъаларын тергеучю специалистге барыргъа тюшерикди. Ызы бла документлени жыйгъандан сора хата кимден келген эсе, анга дау этерге боллукъду. Мында «Хайырланыучуланы эркинликлерин къоруулауну юсюнден» законну эмда Граждан кодексни талай статьяларына таяныргъа онг барды. Дагъыда тюзлюкню излей сюдге да барыргъа боллукъду. Анда этиллик къоранчланы терслик кимде эсе да ол тёлерикди.


Ата журт урушну ордени | Электронная газета "Заман"\nАта журт урушну ордени\n8 мая, 2020 - 08:06\nАта журт урушну ордени бла рядовойладан башлап генераллагъа дери аскер операцияланы жетишимли болууларына себеплик этген,батырлыкъ да болдургъан аскерчиле саугъаланнгандыла. Ол орден узакъгъа созулмай берилгенледен эди. Аны бла саугъалауну юсюнден буйрукъну корпусланы командирлери окъуна чыгъарып къойгъандыла,алагъа аллай оноуну кёп кезиуледе уруш къаты баргъан жерледе этерге тюшгенди.\n1-чи даражалы орден 32 граммдан артыкъ тарта эди. 583-чю пробалы алтындан (9 грамм чакълы бирден) кюмюш къошулуп (17 грамм) алай хазырланнганды. 2-чи даражалысыны ауурлугъу уа 28 грамм эди. Кюмюшден (24 граммдан аслам) алтын къошулуп (0,325 грамм) ишленнгенди. Ортасындагъы оракъ бла салта орденни эки даражасында да алтындан этилиннгендиле.\nАны автору Сергей Дмитриевди («За отвагу» эм «За боевые заслуги» майдалла да аны юлгюсю бла ишленнгендиле). Формасын бла белгилерин Александр Кузнецов жарашдыргъанды. Конкурс болмагъанды, нек дегенде ол жумушну мычымай тамамларгъа керек эди,художникледен а кёплери эвакуациягъа кетгендиле.\nАта журт урушну орденини биринчи кавалери 1942 жылда 2-чи июньда артиллерист капитан Иван Криклий болгъанды. Майда аны дивизиону Харьков тийреледе баргъан къаты сермешлени кезиуюнде алгъа уруп келген 200 немисли танкны тохтатханды,аладан 32-син да гунч этип. Беш танкны уа Криклий кеси аллына чачдыргъанды.\nБу саугъа аскер операцияладан бирине къатышханланы барысына да берилген кезиуле да бардыла. Биринчи болуп анга суу тюбюнде жюзген «К-21» къайыкъны экипажы тийишли болгъанды. 1942 жылда 5-чи июльда ол Баренцево тенгизде душманны «Тирпиц» деген бек уллу кемесин батдыргъанды.\nОрден бла дагъыда аскер бёлюмле, предприятияла эмда газетле окъуна саугъаланнгандыла. «Комсомольская правда» да ол сыйгъа тийишли болгъанды. Аны 1945 жылда 26-чы майда «совет жаш тёлюню социалист Ата журтха сюймекликни, анга кертичи болууну ниетлеринде юйретиуге уллу къыйын салгъаны, жаш адамланы немис-фашист ууучлаучулагъа къажау кюрешге къошулууларына себеплик этгени ючюн» саугъалагъандыла.\nАта журт урушну ордени бла бир адам бек аздан беш кере саугъаланыргъа боллукъ эди. Лётчик Иван Евграфович Федоров 1-чи даражалы тёрт орденни эмда 2-чи даражалы да бир орденни кавалери болгъанды. Аны къадары сейир эди. Испанияда уруш этгенди. 1942 жылгъа дери тылда сынаучу лётчик болгъанды. Фронтха самолёту бла бирге къачып кетген эди. Урушну ахырына Ленинград фронтну истребительлени авиация дивизияларына полковник чында башчылыкъ этгенди. Анга Совет Союзну Жигити деген ат аталгъанды.\nБизни таулу жашларыбыздан да бу сыйлы орденни кёпле алгъандыла. Доттуланы Ибрагим аны бла тёрт кере саугъаланнганды. Орденни эки даражасын да алгъанланы араларында уа генералыбыз Деппуланы Хаким, лётчик-истребитель Бёзюланы Мухарбий, капитан Ахшаякъланы Элжорукъа, Севастополь ючюн сермешде чынтты жигитча ёлген Кючмезланы Абдулла, аскер батальонну командири майор Батчаланы Исмайыл, батареяны комиссары Къулбайланы Мухажир, топну мараучусу Геляхланы Исхакъ эм кёп башхала бардыла.\nАскер корпусну эскадронуну командири болуп тургъан, Рейхстагны къабыргъасында атын жазгъан Чеченланы Шамил, Венгрияны Секешфехервар шахары ючюн сермешледе этген жигитлиги ючюн капитан Къудайланы Хасан, Дондагъы Ростовну бла Одессаны азатлаугъа къатышхан Бийчеккуланы Хажи-Мурат, уруш жолла бла Берлиннге дери жетген Атталаны Хусей, Созайланы Ако, юч кере жаралы болуп Чехословакиягъа дери жетген Батырбийланы Мухутдин эм дагъыда кёпле 1-чи неда 2-чи даражалы орден бла саугъаланнгандыла.


Излем асыры уллудан, айтхылы илмучуну китабы жангыдан басмаланнганды | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nАбшаланы Тахирни жашы Магомет, физика-математика илмуланы доктору, РАЕН-ни академиги, СССР-ни эм КъМР-ни къырал премияларыны лауреаты, Россейни бла КъЧР-ни сыйлы илму къуллукъчусу, «СССР-ни Гидрометслужбасыны отличниги», «Алан» жамауат биригиуню советини председателини орунбасары, КъМР-ни Парламентинде жерлени проблемаларыны келишим комиссиясыны члени, жыйырма жылны ичинде ООН-ну Битеудуния Метеорология организациясыны эксперти, СНГ-ни къыралларыны гидрометеорология жаны бла Къыралла аралы Советини члени, Битеуроссей жаш тёлю аэрокосмос «Союз» обществону Къабарты-Малкъар бёлюмюню президентиди. 1996 жылда анга «Жылны адамы» деген алтын майдал берилгенди. Аны аты Росгидрометни Сыйлы китабына жазылгъанды. Ол алты китапны, оналты брошюраны, жюзге жууукъ илму ишни авторуду.\nБу жамауат сюйген адам, илму ишине алай берилгенинден сора да, кёп окъугъан, адабият, культура жангылыкълагъа, иги ишлеге кимден да бек къууана билген алим миллетибизни бетиди, журтубузну, келлик кюнюбюзню къайгъысын кёрген асыл инсанларыбыздан бириди. Арт кезиуде ол къурап чыгъаргъан «Памятники истории и культуры Балкарии» деген китап халкъыбызгъа уллу саугъады. Асыры суралгъандан, чыгъарманы жангыдан басмаларгъа тюшгенди.\nМалкъарны бла малкъарлыланы юслеринден айтыу бла башланады бу магъаналы иш. Къысха шагъырейликден сора тинибизге, динибизге, эсгертме эмда археология маданиятыбызгъа кёре къарачай-малкъар халкъны жаратылыуундан хапар айтады. Магомет былайда тарых тинтиулеге, археологла къазып тапхан энчиликлеге таянады эмда алай бла миллетибиз эрттегили тюрк халкъладан бири болгъанын, ол заман бара-баргъанда тюрлю-тюрлю (киммерийчи скифле, сарматла, гуннла, болгарла, хазарлыла, уйгъурлула, шумерле, аланла, асла… дегенча) атла жюрютгенин белгилейди.\nАны бла бирге культурабызгъа, тилибизни сёз байлыгъына кёре, бизни тарыхыбыз Алтай, Якутия, Къыргъызстан, Къазахстан, Узбекистан, Туркменистан, Башкирия, Азербайджан, Тюрк бла да байламлы болгъанын чертеди. Курган культураны Кавказгъа келтирген кёчгюнчю ата-бабаларыбыз жангы маданият тёреле къурагъанларын, былайда орналып къалгъанларын да айтады ол. Айтханына шагъатлыкъгъа бек эрттегили заманда жашагъан авторланы жазып къойгъанларын да келтиреди.\nЫзы бла Малкъар тёрени тюрлюлерин, ары ким айырылгъанын, ала халкъгъа къалай оноу этгенлерин суратлайды. Малкъарны къоншу халкъла бла байламлыгъын, Дигора бла бирге аны Россейге къалай, не сылтау бла къошулгъанын да толу тинтеди.\nБылайда Россейни алчы инсанлары Малкъаргъа не жумуш бла, къалай келгенлери, ала, кесибизни белгили адамларыбыз да бизни атыбызны тарыхда къояр ючюн не этгенлери да саналады. Совет власть орналгъандан арысында бизни бла байламлы этилген оноула да тапхандыла китапда жер. Биринчи газетибизден, алфавитден, жарыкъландырыу бла кюрешген эслилерибизден, урушда, урунууда да жигитлерибизден айтылады хапар. Китапны бу бёлюмю бизни къысха тарыхыбызды дерге боллукъду.\nАны экинчи бёлюмю уа бизни эрттегили ата-бабаларыбыз кеслерини жалынчакъсызлыкълары ючюн акъсакъ Темирден башлап, къалай къаты кюрешле бардыргъанларын суратлайды. Ол къазауатланы шагъатлары болуп, Беш да тау Ауузда Жабо, Курнаят, Абай, Амырхан, Жангораз, Болат, Кюнлюм, Малкъар, Усхур, Абрек, Холам, Тотур, Донгат, Малкъарукъ, Лыгыт, Хазар эм башха къалаланы мурдорланы сюеледиле. Ала къалай ишленнгенлерини, окъ-от атарча энчиликлерини юслеринден да айтылады мында. Зылгы къаланы къатында археологла тапхан затланы да суратлайды автор.\nЮчюнчю бла тёртюнчю бёлюмле Кёнделен, Лашкута, Быллым, Хабаз, Уллу Малкъар, Булунгу, Ташлы-Тала, Къашхатау, Бабугент, Холам тийрелеринде, республиканы башха жерлеринде да жашау букъусу букъдургъан эски журтлагъа, шыякылагъа, къабыр тёбелеге, обалагъа, алада табылыннган, бизни эрттегили ата-бабаларыбыз жюрютген затланы юслеринден айтадыла. Ёлгенни биргесине салыннган, бизни эрагъа дери IV-чю ёмюрледен (орта жез ёмюр) башлап жюрютюлген, ат керекледен, къошун сауутладан башлап кюмюшден, алтындан этилген, омакълыкъгъа жюрютюлген затлагъа дери – барысы да ол заманны юсюнден хапар бередиле.\nКитапны бешинчи бёлюмю уа сын ташланы тюрлюлерини юслеринденди. Андан арысында Абша улу менгирлени бла дольменлени (сыйдамланнган ташладан ишленнген затла), дорбунланы, жер тюбюнде адам къолу ишлеген орунланы сагъынады. Мында Османланы Хыйсаны Быллым тийресинде къаяда табылгъан суратланы юслеринден жазгъаны да къайтарылады.\nМалкъарда эртте заманлада жашау журтланы (агъачдан, ташдан) къалай ишленнгенлерини, аланы энчиликлерини юслеринден жетинчи бёлюмде жазылады. Аланы тарыхчы Э. Бернштейн этген планлары, суратлары да бардыла. Хунерли ата-бабаларыбыз этген агъач ундурукъланы, шинтиклени, кюбюрлени, суу тирменлени, эски элледе юй мурдорланы да кёрюрге, аланы юслеринден билирге боллукъду окъуучу.\nСегизинчи бёлюмде халкъыбызны ырысхы культурасы ачыкъланады. Мында бизни ата-бабаларыбыз малчылыкъ, жерчилик, уучулукъ, сатыу-алыу бла да кюрешгенлери, къалай жашау мадар этгенлери айтылады. Улоуланы тюрлюлери, устала этген ат керекле, аланы хар бирини, суратда кёргюзтюлюп, атлары да барды. Тиширыуланы жюн ишде хунерлери да, кийиз этгенден башлап къумач сокъгъаннга дери, бош айтылып къалмай, суратла бла бериледи. Тауатны, тери ийлеген талкъыны, ала бла къалай ишлегенлерин да кёрлюкдю окъуучу.\nУучулукъну, бал чибинле тутууну, жерчилик бла кюрешиуню, жемишле жыйыуну, аланы, дарман хансланы хайырланыуну юслеринден да айтылады бу бёлюмде. Тиширыу эм эр киши миллет кийимлеге уа энчи эс бёлюнеди. Эски суратлада озгъан ёмюрледе, бусагъатда да жашагъан адамланы миллет кийимледе ариу суратлары бериледиле. Тиширыу жаулукъгъа этилген намысны юсюнден энчи айтылады. Омакълыкъгъа жюрютюлген затланы (алтын суу ичирилген кюмюш къамала, тюймеле, кямарла, бел баула…) суратлары да жасайдыла бу аламат китапны.\nМузыка инструментлени юслеринден а мында Будайланы Назирни материалы басмаланады. Къыл къобузланы тюрлюлери, сырыйнала, сыбызгъыла, зурна, тулукъ къобуз, зурнай, нынну, дауурбас, быргъы…. – къайсы бирин айтхын! Бу тюрлю бай маданиятыбызны бети ачылады китапда. Аланы сокъгъан адамланы къаууму да сагъынылады.\nТаулу халкъ узакъ ёмюрледен башлап аш юйде жюрютген сауутланы кёплюгю сейирсиндиреди. Аланы кёрсенг, бусагъатдагъы устала бла эрттеги усталаны къан бла, жан бла келген байламлыкълары туура болады. Миллет аш-азыкъ элпеклигини юсюнден «Карачаево-балкарская кухня» китапны автору Абдуллаланы Марина айтады.\nЖуртубайланы Махти уа тин маданиятыбызны тарыхындан тогъузунчу бёлюмде сейир затла жазады. Анда бизни дин эм ийман жаны бла ёсюуюбюз, мифологиядан ангыламыбыз тинтиледи, эрттеги ата-бабаларыбызны дуниялыкъдан оюмлары, ийнаныулары, ала табыннган тейрилени, бийчелени, нартларыбызны юслеринден тынгылы хапар бериледи. Бу бёлюмде халкъ чыгъармачылыкъны (жомакъла, таурухла, жырла…) тюрлюлеринден, тепсеу искусствобузну тарых жолундан, къылыкъ хунерледен да хапарлы боллукъдула окъуучула.\nХалкъыбызны тарыхыны юсюнден кёп билирге сюйгенлеге атап, уллу илму ишлерин болжалгъа салып, ма быллай аламат китап хазырлагъанды бизге саугъагъа Абшаланы Магомет. «Халкъым деген хан болсун!» – деп аламат алгъыш барды миллетде. Ол анга да аталады.


Сюргюнню айланч-къыланч жоллары | Электронная газета "Заман"\n– Бар, атанга билдир, баям, была бизни кёчюрюрге келгендиле, – деп ашырды.\nАкъ-Суудан къошха эки жыйырма километр бардым. Тюшде жетеме, айтама болушун. Малчыла кийинип башларгъа солдатла жетедиле. Ала бизни Газа-Тюбюнде къошха сюредиле. Акъ-Сууну малчылары, бир алтмыш беш адам, ол кече алайда къалабыз. Эрттенликде эл таба сюредиле. Огъары, Орта къабакъчыланы айырып, журтларында къоядыла.\nЮйюбюзге келсек, бизникиле кетип, не ашыбыз, не кийимибиз жокъ. Машинала бла Нальчикге келтиредиле. Поезд кетип тура эди. Прохладныйге элтедиле. Жеталмайбыз бизникилени. Сора чегемлиле, лашкутачыла болгъан вагоннга жыядыла бизни – онтёрт адамны.\nБара-бара, атам ауруп къалады да, бир жанхотиячы жаш, Ислам деп, бир иги адам, тёшек салып, жатдырып, ашатып барады мени, атамы да. Бир тохтагъан жерде атам сууукъ суу ичерге сюйгенин айтады да, тышына чыгъама.Мен да къайтып келе, бир поезд киреди арагъа, бар да бар, бир узун зат. Бизники юч кере къычыртады, энишге ийилип къарайма да, дингиллери бурулуп башлагъанларын кёреме. Башха амал тапмай, вагонла орталары бла секирип, ары жанына ётеме. Чабама да, кючден-бутдан жетеме, тартып чыгъарадыла ёрге. Атамы уа кёлю толуп тура эди, мени анда къалгъан сунуп.\nСора Ташкентге жетип тохтайбыз. Бизни аллыбызда вагонну айырадыла да, ол Фрунзеге кетеди, бизникин а, башха поездге тагъып, Къызыл-Къаягъа элтедиле. Ары жетгенлей, чачып башлайдыла юйюр-юйюр. Анда ауругъанлагъа деп арба келеди. Атамы ары жатдырадыла да, тебирейдиле. Мен да ызларындан жаяулай, жалан аякълай барама.\nЖетебиз больницагъа, атамы жатдырадыла, мени уа тышына ийип къоядыла. Атам терезеден къарап, манга жарсый, мен да терезе тюбюнде олтуруп, кече-кюн алайда булжуйма. Бир кече къаты жауун жауады да, къоншуда тауукъ оруннга киреме. Тауукъла къычырыкъ этип, аны эшитип, иелери чыгъадыла – тёрт адам. Тутадыла мени. Мен уручу тюйюлме, быллай адамма деп ангылатама:\n– Муну чайханагъа элт, анда къалсын, – дейди бирлери жашыракъгъа.\nБир айланч орамчыкъла бла барабыз, сора бир жерге жетебиз.\n– Ма буду чайхана, – деп, эшиклени ачып, мени ары кийиреди.\nАнда уа бир онеки адам тёгерек олтуруп, анашадан тарта тура эдиле. Къоркъама да аладан, эшикге чыгъама. Ала олтургъан жерни тюбю бийик эди да, аны тюбюнде олтуруп, кечени ашырама.\nЭрттенликде жетеме больницагъа. Атам терезеден къарап тура эди, мени излей. Тогъуз кече къалгъан эдим ол терезе тюбюнде. Бизни келтиргенлеринде, тамата врач анда жокъ эди. Он кюнден ол келеди да, мени да атам бла жатаргъа къояды. Бир кесек кесиме да келеме, жукъудан да къанама.\nБир кече аякъ жолгъа барып келе, шкафдан бир къайиш бел бауну салынып тургъанын кёреме. Бир ариу зат. Алама. Чулгъайма да, атама кёргюзтмей, тумбочкада ётмек кесеклени артына букъдурама. Эрттенликде аллай дауур болады, саусузланы къобарып, ундурукъланы къозгъап. Келедиле бизге, къарайдыла, жюрегим асыры терк ургъандан, жаным чыгъыпмы кетеди дерча болама, тапмайдыла.\nЮчюнчю кюн, бел бауну жан жаулукъгъа чулгъап, терезе ауузуна салама да, тышындан узалып, къолтукъ тюбюме сугъуп, базаргъа барама. Къыйырчыгъын чыгъарып айланама, киши сормайды.\n– Сен муну мында саталлыкъ тюйюлсе. Арлакъда студентле бардыла да, ала алыргъа болурла, – дейди бир адам.\nБарама ол юйретген жерге. Бир жаш келеди да сорады, къарайды. Беш жюз сом дейме багъасына. Отоууна элтеди. Анда юч жюз сом чыгъарып:\n– Бергеними алып кет ансы, бел баусуз, ахчасыз да къаллыкъса, – дейди.\nКъоркъама жукъ айтыргъа. Ол ахчагъа жукъа узбек гыржынладан экисин, сора сапынча этилген эки жау кесек да алама.\n– Къайдан тапханса? – дейди атам.\n– Анамы къарындашы бергенди, – дейме ётюрюкге. – Базарда кёрдюм да, терк окъуна ахчачыкъ берип, кетип къалды, – дейме.\nСюймеучю эди урлагъанны, билсе, ашарыкъ тюйюл эди. Аллах кечсин. Ашайды да, бир кесек къарыу алады. Бир ай жатабыз анда, сора иедиле.Къайры барлыкъса? Бара-барабыз да, бир таулулагъа тюбейбиз. Быллай адамла къайда болурла билмеймисиз деп сорабыз да, ала уа: «Тонгуз совхозгъа барыгъыз, анда таулула кёпдюле», – деп юйретедиле. Кюн къызыу, ауузунга алыргъа суу, ауанасында солургъа терек жокъ. Бир тёртлеге кючден жетебиз ол жерге. Алайлай жауун жаууп башлайды да, бир юйге киребиз. Алай тургъанлай, бир малкъарлы киши келеди:\n– Сизден сора да кёпдюле мында быллайла! – деп, эшикге къыстайды.\nТашкентде анамы къарындашы кёрген эди да бизни жугъубуз болмагъанын, атама бир жамычы берген эди. Аны аркъасына къаплайды да, мени да къоюнуна къысады атам. Алай турабыз жауун тохтагъынчы. Эрттенликде тебирейбиз артха Къызыл-Къаягъа. Базаргъа келебиз да, баргъанны-келгенни кёрюрбюз деп, къабакъла къатында олтурабыз. Анамы эки къарындашы бар эдиле: Гемуланы Таусо бла Мусса. Ала келе тура эдиле. Къууанадыла бизни тапханларына. Келебиз ала тургъан жерге – бир казарма, алгъын тутмакъла тургъан жер. Не тапчан, не шинтик жокъ. Таусо шахтада ишлей эди да, къангала келтирип, тапчан этип жарашдырадыла.\nАтам кече къалауур болады, мен а эчкиле кютерге барама 60 сомгъа. Узбеклиле эдиле, не кружка, не стакан бермейдиле суу ичерге. Арыкъдан бауурланып иче эдим, суусап болсам. Бир кюн эсиме тюшеди да, эчкини тутуп, сютюнден ичеме. Торбала кийдириучю эдиле, улакълары эммезча. Жатдырып, ётмекден къаба, эчкини да эме, алай жашай турама бир юч кюнню. Узбеклиле, алай этгеними билмей: «Ой-бой, муну сютю жокъ,торбасы тура», – деп турдула.\nАлайда атам ауруп къалады. Эчкилени да къояма. Таусо ишден келеди да, къойла берген эдиле кёчгюнчюлеге, аладан бирин кеседи. Ашайбыз да, жатабыз. Эрттенликде сагъат тёртде Таусо ишге тебирегенде, атам:\n– Жаш, бар ётмекге очередь ал, ач болурса, – дейди, болурбуз демей.\n– Къой жукъламагъа, мен ала келирме, – дейди Таусо.\nОл да ишге кетеди, мен да, атамы къоюнуна къысылып, жукълап къалама. Танг атады, къобама. Къарасам, башындан жастыкъны кетерип, ариу тюзелип тура эди атам. Андан чабама Таусогъа. Олсагъатдан адамла да табады, къангала да мажарады. Бир эки жыйырма адам жыйылгъан эдиле кёчгюнчю таулула. Экиге айланнган къарындашымы иедиле эфендини чакъырыргъа. Базар къатында жашай эди малкъарлы молла. Барады да:\n– Ачды. Бир зат къапмаса, келаллыкъ тюйюлдю. Мени уа ахчам жокъду аны сыйларгъа, – деп къайтады, башын энишге ийип.\nМени уа бир юч жыйырма сомум бар эди. Аны береме. Сора эфендини ашатып, алып келеди. Алайда жаназы этип, атамы алып кетедиле. Мени къоймайдыла къабырлагъа, санга ары барыргъа жарарыкъ тюйюлдю деп.\nАнам, къайдан эшитген эсе да, къышхыда жыйырма беш километрни жаяу барып, комендатурадан пропуск алып, келеди бизге. Мен вокзал къатында айлана тура эдим да, кёребиз бир бирни, чабып къучакълашабыз, жиляйбыз.\nАнам бла кетип бара, бир вокзалгъа жетебиз да, тюшюредиле. Фрунзе-Москва поезд ыйыкъдан боллукъду дейдиле. Турабыз сакълап. Келеди да, кючден киребиз ары. Бир жерде, билетлени компостировать этмегенсиз, этип келигиз деп, къыстайдыла поездден. Чабып барабыз вокзалгъа. Эшиклени киритлерин эте тура эди бизге керекли къатын. Анам тилейди, унамайды, ишими бошагъанма деп. Мен: «Этмесенг, бусагъат терезелеринги ууатама!» – деп, ташха узалама. Сора къоркъады да, ишни тап этеди.\nПоезд тебиреп, кетип бара эди да, чабып жетебиз. Ташкентде тохтагъанда, бизни бла бир чеченли жаш келе эди, экибиз да чыгъабыз эшикге. Мен базаргъа аш алыргъа бара эдим. Къайтып келе, милиция тутады. Алайлай ол чеченли жашны кёреме да, анама айт дейме. Анам а таякъчыкъ бла айланыучу эди, харип. Бир заманда жетип келип, таягъы бла ол милиционерни аркъасына урады. Ол да керохуна узалады.\n– Мен сени кёзлеринги чыгъарырма! – дейди анам. – Мен муну анча ай излеп, кючден тапханма. Къайры алып бараса? – деп, ачыуланады.\n– Кечгинлик, – дейди милиционер, – мен муну ФЗУ-дан къачхан суннганма. Урургъа уа жарамайды, – деп, иеди бизни.\nФрунзеге жетебиз да, анам белин ачады да, бир жаулукъ чыгъарады. Багъалы болур эди. Аны олсагъат сатады базарда.\n– Эгечлеринге саугъа ал, – дейди да, манга да ахча береди.\nЮч эгечим бар эди. Алайдан тебирейбиз отуз километр жаяу къум ёзен бла. Келсек, бир жер юйчюк, терезеси-эшиги жокъ. Танг атханлай, къамиш оруп келеме да, юйню башын жабама.\nАлай тура турабыз да, 1948 жылда тамата эгечибиз, экинчи жыл анабыз ауушадыла. Эгечим бла мен къалабыз, бирси эгечим эрге чыкъгъан эди.\nБылай тургъан ишден тюйюлдю деп, къоянла алама. Уру къазама да, ары иеме. Ала жайылып, кёп болуп къаладыла бир жылгъа. Дагъыда терек бахчаны сакълай эдим. Алайда уа аскерчиле бар эдиле. Аладан бири келип таматасына алмала тилейди. Келишебиз да, кече арба бла бир жюклетеме.\nБир кюн ол аскерчи жаш керек затынг бармыды деп сорады. Сетка тилейме, къоянларымы анда тутаргъа. Береди.\nБир кече бахчаны сугъарыргъа суу иеме да, кесим а жукълап къалама. Уянсам, суу босагъагъа жетип тура эди, къоянларым да батып, къырылып. Аладан да къуру къалама. Андан тамата эгечим чакъырып, ол тургъан элге кёчебиз.\nАнда Домалай деп ючге айланнган къарындашым бар эди. Ол темирчи, мен а къойчу болама да, 1953 жылда къойла бла Къазахстаннга иедиле. Къыш анда турама. Жаз андан кёчюп келебиз да, Суусамыр жайлыкъгъа кетеме къойла бла. Аны да жаратмайма. Гюрбежиге барама, аладыла темирчиге.\nЭкинчи кюн Домалай бир базыкъ арматураны тёшге салады да, тюйюп къызыл эт дейди. Тюеме аямай, къызарады. Ыхы энди бир-эки урсанг болур дегенлей, тёш жарылып, сынып кетип, жартысы къарындашымы къулакъ жаны бла учуп барып, къабыргъагъа тиеди.\n– Аллах-Аллах, ёлтюрюп къоя эдинг! – дейди Домалай.\n– Да къоймадынг ансы, – дейме.\nКъалабыз аны бла. Аллахха шукур, дейбиз экибиз да. Юйюрлю да болама. Юй тюп салама, нёгерлерим бла саман этебиз. Алай бла, юй да ишлейме, барама да, къошун келтирип, башын жабама, эшик этип тагъама. Оруслу киши, аны кёреди да: «Сени столяр хунеринг барды,ишлеп башла», – дейди.\nМажарама керек затымы. Сора жукъу жокъ: кимге шинтик, кимге терезе, кимге эшик этеме. Андан Хрущев эркин этеди артха келирге, юйюмю алты минг сомгъа берип, келебиз бери. Эски журтубуз бузулуп, оюлуп, заводда адам жокъ, оруслула жашай эдиле. Жангыдан журт къураргъа кюрешдик. Жашауубуз ма алай ётдю.


Спецтехника Камчатская улица. Аренда спецтехники Камчатская улица\nСпецтехника Камчатская улица . Аренда спецтехники Камчатская улица .\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Камчатская улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Камчатская улица . Аренда спецтехники Камчатская улица .\n# Спецтехника Камчатская улица # Аренда спецтехники Камчатская улица


«Жашларыбыз саугъала ючюн угъай, Ата журтубузну, юйюрлерини намысларын сакълар мурат бла сермешгендиле» | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\n15 мая, 2019 - 09:11\nБатыр лётчигибизни 100-жыллыгъын белгилеуню аллында Таубий бла тюбешип, китапны жазып башларгъа ким кёллендиргенини, Алим къаллай адам болгъаныны эм кёп башха затланы юслеринден ушакъ бардыргъанбыз.\n- Таубий, Хорламны кюнюнде Байсолтанланы Алимни сураты бла «Ёлюмсюз полкну» ал тизгинлеринде баргъанса. Нальчикни ара орамы бла ётгенингде, къаллай оюмла туугъандыла?\nБайсолтанланы Алим миллетибизни бек жигит адамларындан бириди десем, мени бла бир адам да даулашырыкъ болмаз. Ол 1942 жылда – урушну эм къыйын кезиуюнде – Совет Союзну Жигити деген эм даражалы атны алгъанды. Ма аны ючюн кёлюм толуп, уллу ёхтемлик бла элтгенме аны суратын. Жаш тёлю да кёрсюн, миллетни къаллай аламат жашы болгъанын, андан юлгю алсын.\n- Алимни жашауун тинтейим деп а къалай келгенди эсинге?\n- Яникойда аны юйчюгю барды. Анга жюз жылдан артыкъ болады. Анда музей къуралса, къалай аламат боллукъ эди деп келеди эсиме. Алай адамла къарарча суратла, тарых шартла керекдиле. Атама, анама, жаннетли болсунла, муратымы айтама. Ала уллу ыразы боладыла. Алимни Хаммат деген къарындашына да билдиреме сагъышларымы. Ол а командирини, биргесине къуллукъ этгенлени телефонларын, адреслерин береди. Ала 1968 жылда Яникойгъа келген эдиле элчиле, тукъум бла тюбеширге.\nМа алай бла Ленинградха атланама. Ары эрттенликде беш сагъатда жетеме. Танымагъан-билмеген жерим, уллу шахар. Не этерик эдим, заманнга да къарамай, сёлешеме командири Борис Иванович Михайловха. Ким болгъанымы ангылатханымда, алай къууанады ол. Юйюнде бир ыйыкъ тургъанма. Суратла да бергенди, кёп шартланы юслеринден да айтханды. Ол кеси да Алимни юсюнден назму жазгъанды – бек кючлю сёзлери бардыла, окъусанг, санларынгы титиретген.\nЛенинградны 188-чи школунда уа бир дружина Алимни атын жюрютгенди. Бюгюн да болур ол. Ленинградчыла урушну жылларында блокадагъа тюшюп, уллу къыйынлыкъ сынагъандыла. Аны себепли тарыхха бек къатыдыла, шахарны эркинлиги ючюн сермешгенлени сыйларын бийикде тутадыла. Алимни юйюнде музей жарашдырыргъа сюйгеними билдиргенимде, манга школну таматалары кёп материалла бередиле.\nАлай бла 1989 жылдан бюгюннге дери архивлеге барып, биргесине къуллукъ этгенле, командирлери бла тюбешип кюрешеме. Москвада, Ленинградда, Подольскда Къоруулау министерствону ара архивинде, шимал ара шахарыбызны аскер-тенгиз музейинде да болгъанма. Ейскде лётный училищеге да баргъанма. Хар тюбеген адам Алимни юсюнден жаланда ариу, махтау, ыспас сёзле айтхандыла.\nШартла кёпдюле, алагъа кёре телевиденияда бериуле да этилгендиле. Китап жазаргъа уа Жабелланы Лидия кёллендиргенди. Ма алай бла Уллу Хорламны 60-жыллыгъына 9 майгъа «Алим Байсултанов - легенда Балтики» деген китап басмадан чыгъады. Аны презентациясы Кисловодскда да болгъанды. Анда уа профессорла, тарых илмуланы докторлары анга уллу багъа бергендиле.\nЖаланда бир терс ишим барды, бюгюн да сокъуранама анга. Алимни самолётуну техниги Антоновха телефон бла сёлешеме. Аны айтханларын къолум бла жазаргъа кюрешеме, алай юч сагъатны ичинде баргъан ушакъны, шёндюча онг болуп диктофоннга жаздырсам, бек сейир шартла сакъланырыкъ эдиле. Экинчи жыл барсам энтта тюберме деп, уллу кёллю болуп къалама.\n-Керти окъуна кёп шартла жыйышдыргъанса, ол ма быллай адам эди деп бир оюм къурагъанмыса?\n- Аны юсюнден анамдан, атамдан, аны къарындашларындан эшитгенимден, биргесине къуллукъ этгенлени айтханларындан кёпню билгенме. Ол огъурлу, сабыр, жигит жаш болгъанды. Урушха кирсе уа, тюрленип, аны танымай къалыучу эдиле биргесине къуллукъ этгенле. Бу сюйдюмлю, огъурлу жаш былай къалай болуп къалды деп, сейирге къалыучу эдик, деп хапарлагъандыла.\nАтасы Юсюп уучу эди – Яникойда аты айтылгъан адам. Кеси да илишаннга уста болгъанды. Архив шартлада окъуй келеме да, анда быллай сёзлеге тюбейме: «…отличник стрелок по наземным и воздушным целям». Ким биледи, атасыны усталыгъы, уучу фахмусу да ётген болурла анга.\n- Жигит лётчигибизни юсюнден суратлау фильм алдырыр муратынг а бармыды?\n- Ленинградда «Балтийское небо» деген кино чыгъарылгъанды. Ол Алим къуллукъ этген полкну юсюнденди. Алай анга бирле бюсюремегендиле, жигитлени атларын, тукъумларын тюрлендиргенлери ючюн.\nБылайда Измаил Кожемовну сагъыныргъа сюеме. Ол Къабарты-Малкъарданды, кеси да аскерчиди. Отставкагъа чыкъгъандан сора киностудия къурагъанды, документли фильмлени режиссёруду. Аны бла бирге Балтий тенгизге чыкъгъанбыз, хауада съёмкала бардыргъанбыз. Ол документли-суратлау фильм алдырады, аны жылны ахырына дери бошап, чыгъарыргъа мурат этеди.\n- Мен бир-эки адамдан да эшитгенме, Алимни Жулдузу, башха саугъалары къайда болурла деп. Санга ол белгилимиди?\n- Ахыр сермешге учханда, ала биргесине болгъандыла. Шёндю аланы макетлерин этдиргендиле, музейге да ала салынырыкъдыла.\n- Жашы Валерий бла уа жууукъ байламлыкъла жюрютемисе?\n- Хау, ол кёп жылланы Москвада жашагъанды, шёндю Къабарты-Малкъардады. Алимны жашау къадары къысха болгъан эсе да, аны тукъуму юзюлмегенди. Жашына уа айтхылыкъ лётчик Валерий Чкаловну атын атагъанды.\nВалерий кеси да аскерчиди, 30 жыл чакълы лётный аскерледе къуллукъ этгенди, ол санда Германияда да. Аны да эки жашы бардыла – таматасына Алим деп атагъанды. Экинчиси – Вадим. Биринчи Москвадады, башхасы уа Краснодарда Темрюкда турады. Ала жигит аталарыны, аппаларыны атын бийикде жюрютедиле, даражасын ёсдюргенлей турлукъдула деп ийнанама.\n- Бир кезиуде аэроклуб ачып, аны атына да Байсолтан улуну атын атаргъа деген мурат болгъанды. Шёндю ол жаны бла иш къалайды?\n- ДОСААФ-дан аны юсю бла сёлешген эдиле, алай шёндю тынгылап турадыла. Бир кезиуде аны къураргъа деп, къаты кюрешгенбиз. Алай кимни атын берирге тийишлиди дегеннге жетгенде, даулашла башланнгандыла да.\nХау, республикада башха лётчикле да бардыла. Алай аланы арасында Совет Союзну Жигити деген ат биринчи Байсолтанланы Алимге берилгенди. Андан бек ким тийишлиди? Бу иш къуралса, жаш адамларыбыз юйренип, парашют бла секирип, аман ишледен тыйылсала, не хатасы барды? Бу жумушха ветеран организацияла да къайгъырсала боллукъ эди.\n- Таулу халкъ Уллу Ата журт урушда кёп батыр уланын тас этгенди. Аланы арасында уа Совет Союзну Жигитине кёргюзтюлгенле да бардыла. Жарсыугъа, миллетге кир жагъылып, алагъа бийик къырал саугъалары берилмей къалгъанды. Алай тюзлюк тохташып, алтын жулдузлары къайтарылыргъа тийишлиди. Сен анга къалай къарайса?\n- Сагъыш бир этигиз, урушну аулакъларында къан тёкген жашланы аталарын-аналарын Орта Азиягъа кёчюргенде, атлары башха миллетлени аллында аманнга айтылгъанда, халкъны даражасы алай тюшюрюлгенде, аскерчилерибизни жюреклери къалай сыннган болур? Алимни атасы бла анасы кёчмезге эркин эдиле. Алай Юсюп миллетимден айырыллыкъ тюйюлме деп, халкъ бла бирге болгъанды.\nЖашларыбыз, сёзсюз, саугъала ючюн бардырмагъандыла къазауат, ата журтубуз, юйюрлерини жалынчакъсызлыкълары ючюн къан тёкгендиле. Мен акъыл этгенден, аланы тукъумлары тюзлюк тохташдырылырын излерге керекдиле. Бу иш къуралса, миллетни даражасы къалай бийикге кётюрюллюкдю, саулай республикагъа да махтау боллукъду.\n- Газетибиз Байсолтанланы Алимни 100-жыллыгъына аталып чыгъады да, аны бла байламлы окъуучуларыбызгъа къаллай алгъыш этерге сюесе?\n- Биз эм ариу республикада жашайбыз. Ахшы, огъурлу адамларыбыз бла ёхтемленирчабыз. Бир заманда да уруш болмасын, тамата тёлю сынагъан къыйынлыкъла къайтарылмасынла. Миллетибиз айный барсын, огъурлу, акъыллы, билимли, жигит адамларыбыз кёп болсунла.


ЖАМБОТ | Электронная газета "Заман"\nКюндюз болса, терек башында къалгъан чапыракъла жерге тюшгенлеге сукъланнганча, къарайды къарт жолну ётюп бара, аны бла саламлашхан жашлагъа, къызлагъа. Сабий кёрсе, хапар сорады юйюнден, ахлудан-жууукъдан. Ингир ала уа, хар ким кеси жумушуна болгъан, мал ёкюрген, макъыргъан, челекле сют таууш этген заманда уа, олтурады кюнлюм къабырла таба къарап. Аны эси баргъан жолла алай узакъдыла... алай жууукъдула... Бир сагъышдан бири тууа барады.\n– Жюрегим кюйгенди да, мен тюрленнген болурма. Ол дунияда тюбесек, танырмыса сен мени? – деп сорады ол сюйген къызына.\nОл а, жууап этмей, къарайды бийикден. Ким биледи, Бислимат да тюшюре болур эсине, сабийликден сюйген Жамботуна бармай, эсде-бусда болмай тургъанлай, киши жеринде, сюргюнде, башхагъа кетгенин, анга беш сабий ёсдюргенин. Анга десе да: «Ол аладан кёрген хайыр мени болмасын!» – деп къошуучу эди ичинден, жашлай, къой кюте барып, туманда къаядан кетген баш иесин эсгере.\nНасып юлешинип тауусулгъандан сора туугъанладан эдиле экиси да. «Бу жерге келип, ол не уллу болса да, сен не гитче болсанг да, ыз къоймай кетер онг жокъду», – дейди Жамбот, дунияны юсюнде киши билмеген, ат аталмагъан не къадар зат болгъанына сейирсине.\nБислимат а къарайды бийикден. Ангамы къарайды, аны жанында бир зат эслеп, анданмы айыралмай турады кёзлерин, къарагъанын а Жамбот сезип турады.\nКъазахстанда ёлген Бислиматны, осуятын толтурабыз деп, жашлары бери алып келгенлерине жангыдан къууанды къарт. Не десенг да, Аллах кимни да жатар жерин алгъадан буюрады. Адамла да кеслерини ахлуларын анда-мында бош жерледе басдырып къоймайдыла.\nОл кюнден бери жашауда ёлюмден магъаналы зат болмагъанын къарт бютюнда бек сезип башлагъанды. «...Алай болмаса, жашауну да болмаз эди магъанасы. Ёмюрле юзюлмей да андан барадыла. Юзмезча, кёп кюню къайда адамны?!»\nОл кюн, Бислиматны асырагъан кюн, Жамбот аны юсюнден сагъышын бир чакъгъа тохтатмай барды къабырлагъа дери... аны жерге салгъынчыгъа дери... дууасы тохтагъынчыгъа дери... Жилягъан а этмеди. Сёз да айтмады, ёню хырхы болуп, билдирип къояр деп, тынгылап турду.\nАртда, жарый башлагъанда, танг дууагъа халкъдан алгъа барып, саламлашды:\n– Эрттен ахшы болсун, Бислимат! – деди.\nДагъыда кёп хапар айтды анга. Энтта да айтады, баргъаны сайын, былай къабырлагъа туурадан къарап олтургъанында да. Къадарны юсюнден, заманны юсюнден, жашлыкъны юсюнден, урушну юсюнден... Аллахха уа дау айтмайды. Жюреги кёп кере малтаннган эсе да, анга къалай ёпкелесин – дуниягъа Бислиматны жаратхан Аллахха?! Сюйгенини сабий тансыкълыкъ бла къараучу кёзлерин эсине тюшюрюп, ышарады къарт.\nУруш бошалып, кёп айланып, ол эллилери тюшген Къазахстаннга келгенде, ол сууукъ жерлеге атылып, хауа, суу жарашмай, кёпле ёлюп эдиле. Жамботну юйюрюнден жангыз кичи эгешчиги Мариям къалгъан эди да, аны да ачдан ёлтюрюп къоймайыкъ деп, колхоз тамата ёксюз сабийле туруучу юйге берген эди. Алай Жамбот Мариямны тапмады. Элли жыл излегенде, сурагъанда да тапмады. Бислимат а, ала да тёрт эгеч болуп къалгъан эдиле, башхагъа чыгъып эди. Ким биледи, Жамбот уруш бошалгъанлай терк окъуна келсе, алай да болмаз эди. Ол а терк келмеди, дагъыда жыл айланды аскерчи болуп, жыл айланды ахлуларын излеп. Кичи эгешчиклерин ачдан ёлтюрмез ючюн, Бислимат киши жеринде къазахлыгъа баргъан эди.\nБислимат, аны кёргенде, къалай ачы жилягъаны эсине тюшюп, ол кече бла кесин суугъа атаргъа баргъаны кёз аллына келип, къартны жюреги ачыды. Тыйгъан эди Бислиматны, къучагъына къысып, тапхан ариу сёзюн айтып. Билген этгенча, сакълай эди аны къарангыда...\nОл кюнден ары аны жанында башха тиширыу кёрюнмеди.\nЭнди къарт заманны баргъанын ёнчелемейди. Эки дунияны юсюнден сагъыш эте, аны бла Аллахны арасында жюрюген минг мёлекден бирине ышанып, санайды жюрек сырларын, Бислиматха ол дунияда тынчлыкъ тилейди. Эсгериуле бошалмазлыкъ жарыкълары бла жарытадыла аны жюрегин. Тёшден тюшгенча, таугъа миннгенча, жюрюйдю ол аланы бошалмазлыкъ жолларында. Ай а жулдузлу кёкден, таулу кийизге салыннган акъ жамауча, тепмей, къарайды къартха, ол олтургъан узун къанга шинтикге, аны жанында чёгюп тургъан таулу парийге да.\n28.08.2019 - 09:30 → Малкъар халкъны политиклери: революциядан, шёндюгю кезиуге дери


Жерни тымына кёре бийиклиги 2 метрден да артыкъ болгъан, бизни республиканы хар районунда да ёсген битимди. Аны тамырлары кенгнге жайыладыла, къарыулуладыла. Сабакълары бутакъсызладыла, тёртмюйюшлюледиле, тюз ёрге ёседиле. Кёпжыллыкъ битимди. Чапыракълары къаралдым-жашилледиле, аланы къыйырлары, быхчы ауузуча, хырез-хырезледиле, жумуртха формалы зугулладыла. Гюллери ууакъладыла, саргъылдым жашилледиле, сабакъдан чапыракъла айырылгъан жерледе боладыла. Урлукълары зугулчукъладыла, саргъылдым-кюл бетлиледиле. Битимни тамырларындан къалгъан хар къалайында да кюйдюрюучю уулу суулары бла чач маталлы ийнечиклери топпа-толудула. Мурсагъа азчыкъ тийгенинглей окъуна, териге чанчылып, жарачыкъла этедиле эм алагъа уулу суу киреди, кюйдюрген да ол этеди.\nБитим июнь-сентябрь айлада чагъады, урлукълары август-октябрьде бишедиле. Ол мылы жерледе, талалада, юлкюле араларында, жол жанларында, суу жагъалада, юйлени тёгереклеринде, къысхасы, къалайда да ёседи. Бахчалада заранлы хансха саналады.\nМедицина илмуда мурсаны чапыракъларын, халкъ медицинада уа аны чапыракъларындан бла урлукъларын да хайырланадыла. Чапыракъларында каротин, хлорофилл, дубиль веществола, органикалы кислотала, крахмал, марганец тузла эм башха веществола, урлукъларында жаула тюбейдиле. Битим сууукъ тийип ауругъанлагъа, жарагъа, ётню иги ишлетирге жарайды.\nИлму эм халкъ медицинада мурсадан этилген сууну ичден къан келгенин тохтатыуда, татеросклероздан, аш орунну жарасына, ирин этген жаралагъа багъыуда хайырланадыла. Чачлары узун болурларын сюйгенле битимни къургъакъсытылмагъан чапыракъларындан бла урлукъларындан этилген суу бла жууадыла башларын. Аллай суу аш орунлары тийишлисича ишлемегенлеге, жиклери ауругъанлагъа багъыуда жарайды. Мурса башха кёп тюрлю ауруулагъа да жарайды. Бир затны унутмазгъа керекди, аны хайырланырдан алгъа врач бла кенгеширге тийишлиди.\nШаптал (Абрикос обыкновенный)\nЁсюмю 8-10 метрге жетген жемиш терекди. Туугъан жери Орта Азияды. Чапыракълары тёгерекледиле неда жумуртха формалыдыла, жылтырауукъладыла. Гюллери акъладыла неда къызгъылдым-жарыкъ бетлидиле. Жемишлерини базыкълыкълары 3-6 сантиметрге дери жетген къызгъылдым-сарыладыла неда сарыладыла, аланы ичлеринде бирер ташлары бла урлукълары бардыла.\nКъабарты-Малкъарда асламысында ёзен районлада ёседи. Жаз башында чапыракъла этгинчи окъуна чагъады. Жемишлери июнь-август айлада бишедиле.\nШапталны урлукъларындан алыннган жау дарман этиуде хайырланылады. Шаптал жау медицинада ауругъанлагъа укол этиуде, косметика балхам (мазь), кремле хазырлауда, аш-азыкъда да хайырланылады.\nБитимни жемишлеринде бал туз (асламысы сахароза), къатханларында (алагъа курага дейдиле) бал туз, органикалы кислотала, каротин, тюрлю-тюрлю витаминле, темир, жез, марганец, кобальт кибик микроэлементле бардыла. Ала калийни тузу бла да байдыла. Ол себепли жюреклери ауругъанла шапталны, аны къатханларын да ашаргъа керекдиле. Адамны чархында витаминле жетишмей эселе, шапталдан сыгъылгъан суудан кюн сайын стаканны тёрт юлюшден ючюсюн ичерге тийишлиди.\nБу затланы эсде тутаргъа керекди. Шапталда бал туз кёп болгъаны себепли диабетден ауругъанлагъа ол жемишни кёп ашаргъа жарамайды. Аны ач къарангылай ашагъан да иги тюйюлдю. Шаптал ашагъанлай, ызындан сууукъ суу ичерге жарамайды – адамны ётдюрген этеди.\nКъарампил (Гвоздика травянка)\nБийиклиги 10-40 сантиметрге жетген кёпжыллыкъ кырдык битимди. Аны тамырлары жерни иги жумушатадыла. Чапыракълары асламысында тамырланы баш жанларында боладыла. Гюллери уллуладыла, бирем-бирем неда жокку-жокку болуп, салкъынлыкъ формалы ёседиле, кеслерини да ийислери жокъду.\nБитимни гюллерини чапыракълары ууакъладыла, жумушакъладыла. Гюлле акъла, саргъылдымла, къызылла, къызгъылдым-жарыкъ бетлиле боладыла. Кеси аллына агъач талалада, юзмезли жерледе, жол жанларында, жайлыкълада, биченликледе ёседи. Аны адамла айбатлыкъ битимнича да ёсдюредиле. Июль айны ортасында чагъады.\nКъарампилде витаминле, флавоноидле, углеводла тюбейдиле. Халкъ медицинада аны къарынлары, жюреклери, бюйреклери ауругъанлагъа, геморройдан къыйналгъанлагъа багъыуда хайырланадыла. Битим къайнатылгъан суу бла жараны, ирин этген жерни жууадыла. Гюл этген, урлукълары бишген заманлада, къарампилден чай къайнатып, аны жётел этгенлеге, солуулары тыйылып къыйналгъанлагъа ичиредиле.\nТюрсюнюне кёре бу битимни бизни республикада эки тюрлюсю – къара эм къызыл дугъумла ёсдюрюледиле. Баш жерни уа къара дугъум тутады. Аны себепли хапар да битимни ол тюрлюсюню юсюнденди.\nКъара дугъум – ол бийиклиги 1-1,5 метрге жетген, кюл бетли-саргъылдым кёп бутакълары болгъан юлкюдю. Чапыракълары жюрек формалыладыла, ариу ийислиледиле. Гюллери бутакълада тизгин-тизгин ёседиле, жумуртха формалыладыла. Жемишлери тёгерекледиле, ичлеринде кёп урлукълары боладыла.\nЮлкю кеси аллына агъачлада, череклени бла кёллени жагъаларында, мылылыкъ аслам болгъан жерледе ёседи. Адамла аны кеслерини жер юлюшлеринде, дачаларында ёсдюредиле. Битим май-июнь айлада чагъады, жемишлери июль-август айлада бишедиле.\nДарманнга дугъумну каполлары, жемишлери, чапыракълары, тамырлары, бутакъларыны къабукълары да хайырланыладыла. Аны жемишлеринде тюрлю-тюрлю органикалы кислотала кёпдюле. Чапыракълары углеводла, минерал тузла, дубиль веществола бла байдыла. Битимни жемишлери эм согу адамны ашха ачадыла, аны аш орунун бла чегилерин тап ишлетедиле, аурууун сынтыл этедиле, витаминле бла жалчытадыла. Чапыракъларындан этилген суу терлетирге, сууукъ тийип ауругъаннга багъыуда, жел ауруугъа эм подаграгъа къажау кюрешде хайырланылады.\nМедицина илмуда дугъумну къургъакъсытылгъан жемишлери авитаминозгъа, къан азайыугъа, желге, жугъуучу, гастрит аурууладан багъыуда иги болушадыла. Халкъ медицинада да битимни тамырларындан, къабугъундан, бутакъларындан, кёзлеринден, чапыракъларындан, жемишлеринден къайнатып этилген сууну солуялмай къыйналгъанлагъа, жётелге, баш ауруугъа къажау кюрешде хайырланадыла.


КЪАРАЧАЙ ЭМДА НОГЪАЙ ТИЛЛЕНИ КЪАЛАСЫ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nБелгилисича, гитче миллетлени тил, адабият, маданият байлыкълары эм алгъа окъуу системаны кючю бла сакъланадыла. Къралны миллет политикасыны хакъындан миллет тиллени айнытыу иш да окъуу системаны тыйыншлы джолгъа салыудан башланады. Къарачай эмда Черкес областланы миллет школларына устазла керекли болгъаныны себебинден РСФСР-ни Къарачай автоном областдагъы Миллет советини комиссарларыны бегими бла 1938-чи джылны аууз-герги (октябрь) айында Микоян-Шахарда (Къарачай шахарны алгъыннгы аты) экиджыллыкъ устаз институт ачылады. Аны тамалында 1940-чы джылны къыркъаууз (сентябрь) айында Къарачай-Черкес кърал педагогика институт къуралады.\nАдамны джашауунда къыйын кюнле да, къууанч кюнле да аралашыб келгенча, университет да 80 джылны узагъына тюрлю-тюрлю болумланы сынай келгенди. Баш школну джангы айныб башлагъан кёзюуюнде Уллу Ата джурт къазауат башланады. Микоян-Шахар 1942-чи джыл къанлы джауну оккупациясына тюшгени амалтын Къарачай-Черкес кърал педагогика институтну джабаргъа керек болады. Аны экинчи кере джабылыуу къарачай миллетни сюргюннге тюшгени бла байламлыды. Терслиги болмагъан миллетни джурту-джери да, харакети-хазнасы да, джангы аякъ юсюне сюелген окъуу къаласы да бошуна къаладыла, кеси уа аяусуз джазыуну сюрюб къум тюзлеге ашырылады. Институтну ол кёзюулеге джыялгъан хазнасын - окъуу-методика материалланы, иги кесек фонду болгъан библиотеканы, окъуу системаны башха ууакъ тутурукъларын - тюб этиб, Пятигорскедеги педагогика институтха джибередиле.\nБелгилисича, репрессияланы заманында къарачай миллет бла бирге талай миллет да бир тукъум бир терсликлери болмагъанлай кёб къыйынлыкъла кёредиле. Кёчгюнчюлюкню кёзюуюнде бир-бир юйдегиле тёлюден тёлюге кёче келген миллетни маданият шартларын белгилеген багъалы затларын багъалатыб тутаргъа умут этгенликге, сюргюнде аланы сакъларгъа мадар болмайды. Ач джыллада аланы ашарыкъгъа ауушдурургъа керек болады. Айтыргъа, миллет кеси джарсыгъанча, аны миллет белгилери да джарсыйдыла, тебленедиле.\nКиши джерледе кёчгюнчю миллетлени тиллерин планнга тюшюрюу окъуу системаны тамадаларыны эслеринде да болмагъанды, аны амалтын сюргюннге тюшген миллетлени сабийлери кеси тиллеринде окъургъа мадар табмагъандыла. Тил, адабият, маданият шартла артына кетиб, таркъая, тас бола тебрейдиле. «Тюзню гырджыны тюзде къалмаз» дегенлей, тюзлюк ачыкъланады, миллет Джуртуна къайтады.\n1957-чи джыл, къарачай миллет кеси джерине къайтхандан сора, кърал педагогика институт джангыдан ишлеб башлайды. Эм алгъа окъуу система джарашдырылыргъа кереклисин ким да ангылай эди.\nКафедраны тамалын къурагъан - аны керекли окъуу материал бла, китабла бла баджаргъан - окъуу процессни «чархын бургъан» иш, сёзсюз да, эм къыйын, эм джууаблы иш болгъанды. Алай а кеси тилибизде илму-окъуу системаны джарашдырыуну ишин ёхтем халда башлагъан миллетни ашхы уланлары - филология илмуланы доктору, профессор Алийланы У. Б., филология илмуланы доктору, профессор Хабичланы М.А., филология илмуланы кандидатлары, доцентле Орусбийланы И. Х.-М., Акъбайланы Ш.Х., Хубийланы М.А., Хаджилаланы Х.-М. И., тарих илмуланы кандидаты, профессор Лайпанланы Къ.Т. дагъыда башхала - магъаналы ишни тамалын саладыла. Алийланы Баблашны джашы Умарны башчылыгъы бла, ол хазырлагъан китабланы, окъуу материалланы болушлукълары бла башланнганды Къарачайда, Малкъарда да миллет кафедраланы ишлери. Ол кеси Малкъарда ишлегенликге, къарачай филологияны джарсыуларына къуру да джан аурутханлай, болушханлай тургъанды. Аны болушлугъу бла алимлерибиз уллу илму аралыкълада - Москвада, Бакуда аспирантуралада - окъуб, кандидат, доктор диссертацияларын да джакълагъандыла.\nКъысха заманны ичинде алимле къарачай-малкъар тилни грамматикасыны бёлюмлерин бирем-бирем тинтедиле. Кёб турмай, малкъар алимлени тинтиулери бла бирге хазыр материалла 1966-чы джыл Нальчикде Н.А. Баскаковну редакциясы бла чыкъгъан академия грамматиканы тамалын къурайдыла. Алимле 1976-чы джыл аллай грамматиканы орус тилде чыкъгъан тюрлюсюню тамалын да къурайдыла. Алай бла, белгили алимлерибиз баш школну миллет окъуу системасын илму дараджагъа чыгъарадыла. Аны бла къалмай, алимле школ окъуу системаны миллет бёлюмюню джумушларын да тындырадыла: къарачай тилде биринчи программаланы эмда окъуу китабланы Алийланы У.Б., Орусбийланы И. Х.-М., Байрамкъулланы А.М. джарашдыргъандыла. Къарачай адабиятны программаларын, окъуу китабларын, хрестоматияларын Хубийланы М.А. эмда Лайпанланы Къ.Т. школ устазла бла бирге джарашдырадыла. Фольклор-этнография экспедицияла къураб, тинтиуле бардырадыла.\nКъарачай эмда ногъай филологияны кафедрасы, ачылгъан кюнюнден башлаб, къарачай тил бла литератураны, ногъай тил бла литератураны устазларын хазырлайды. Филология институтну къарачай-ногъай бёлюмюнде окъуб чыкъгъанланы араларында белгили адамла, джазыучула, поэтле, фахмулу алимле, устазла, журналистле бардыла. Сёз ючюн, Айбазланы Дагерман, Блимгъотланы Мунир, Акъбайланы Азрет, Аппаланы Билял, Батчаланы Альберт, Батчаланы Мусса, Байрамукъланы Фатима, Къобанланы Ахмат, Лепшокъланы Хусеин, Мамчуланы Дина, Семенланы Азрет, Сылпагъарланы Кулина, Хубийланы Назир, Чотчаланы Магомет, Шаманланы Медиха, Байчораланы Сослан, Акъбайланы Халимат, Акъбайланы Харун, Батчаланы Али-Мурат, Джазаланы Балуа, Джанибекланы Сосланбек, Чотчаланы Ахмат, Джанкёзланы Марина, Джанкёзланы Медина, Доюнланы Абдрахман, Ёзденланы Якъуб, Какушланы Хусей, Къоркъмазланы Салима, Лайпанланы Рашид, Мамаланы Фатима, Семенланы Аминат, Созарукъланы Норий, Хапаланы Светлана, Хубийланы Алий, Хубийланы Кларисса, Хубийланы Мариям, Тотуркъулланы Къазий-Магомет, Эрикгенланы Фатимат, Элкъанланы Магомет дагъыда башхала.\nКафедрагъа тамадалыкъ этген алимле къачан да бу джууаблы джумушну бет джарыкълы бардыргъанлай тургъандыла. Филология илмуланы кандидаты, доцент Орусбийланы И.Х.-М., биринчи болуб, бу къуллукъну 1959-чу джылдан башлаб (ары дери кафедра ара кафедраны, тилле бла адабиятланы кафедрасыны къурамында ишлегенди), 1973-чю джылгъа дери бардыргъанды. Андан сора Къарачай-Черкес Республиканы халкъ поэти, доцент Сюйюнчланы А.А., филология илмуланы кандидаты, доцент Акъбайланы Ш.Х., филология илмуланы кандидаты, профессор Байрамукъланы З.Х., филология илмуланы кандидаты, профессор Батчаланы А.-М.Х. башчылыкъ этгендиле. Бусагъатда кафедраны ишин филология илмуланы доктору, профессор Алийланы Т.К. джюрютеди. Кафедраны окъуу-илму ишлерине филология илмуланы доктору профессор Байчораланы С.Я. эмда филология илмуланы кандидаты, доцент Акачыланы С.М. уллу юлюш къошхандыла.\nКафедраны бюгюннгю устазлары - доцент Султанбекова М.К., профессор Алийланы Т.К., доцент Каракаев Ю.И., доцент Хапаланы С.М., доцент Атакаева Ф.Ш., тамада устаз Биджиланы С.Р., тамада устаз Ёртенланы Э.Н., тамада устаз Магулаланы Ф. Л. - башында айтылгъан алимлени иннетлери бла, джорукълары бла ишлейдиле. Кафедра мийик дараджалы илму конференцияла бардырады. Сёз ючюн, къралла арасы дараджада «Языковая ситуация в многоязычной поликультурной среде и проблемы сохранения и развития языков и литератур народов Северного Кавказа» атлы конференцияны талай кере бардыргъанды. Быллай конференцияланы кёбюсю кафедраны тамалын салгъан алимлени сыйларына аталыучандыла. Сёз ючюн, проф. Алийланы У.Б., проф. Хабичланы М.А., доц. Акъбайланы Ш. Х., доц. Орусбийланы И.Х.-М., доц. Хубийланы М.А., Къарачай-Черкес Республиканы халкъ поэти, алим Сюйюнчланы А.А., доцент Акачыланы С.М. дагъыда башха алимле кафедраны эмда филология илмуну айныууна уллу юлюш къошханлары себебли аланы юбилейлерине багъышланнган илму конференцияла бардырыладыла. Кафедрабыз 2019-чу джылны эндреуюк (декабрь) айында, башха конференцияладан сора да, кафедраны ишине уллу юлюш къошхан алимни, Лайпанланы Къазийни, 95-джыллыкъ юбилейине атаб мийик дараджалы илму конференция бардырлыкъды.\nМиллет окъуу система школлада иги ишлесе, тил унутулмазлыгъы, алай эсе уа, миллетибиз тас болмазлыгъы хакъды. Кафедраны устазлары, школлагъа дерс китабла, окъуу болушлукъла, сёзлюкле, программала джарашдырыб, къолларындан келгенни аямайдыла. Сёз ючюн, ЮНЕСКО-ну кафедрасыны 2012-чи джыл бизде къуралгъан филиалы бла бирге «Формирование гражданской идентичности...» проектни чегинде кафедраны устазлары, башха алимле да къошулуб, школлагъа, сабий садлагъа аталгъан школ предметлени окъуу китаблары бла окъуу болушлукъларыны эки тилде (орус бла къарачай) вариантларын хазырлагъандыла (42 китаб). Бу китабланы Эресей Федерацияны Окъуу эмда илму министерствосу, экспериментал халда хайырландырыргъа буюруб, къабыл этгенди. Аланы бирин, «Харифле» деген, эл школлагъа аталгъан китабны, КъЧР-ни Окъуу бла илму министерствосу къабыл этиб чыгъаргъанды. Энди аны нёгерин - шахар школлагъа аталгъан китабны - чыгъарыргъа умутубуз барды - тилни иги билмеген шахар сабийлеге энчи китабла кереклиси хакъды.\nКёб дараджалы окъуу системаны хакъындан кафедраны тамалында бакалавриат, магистратура, аспирантура да ишлейдиле. Бусагъатда кафедрада 5 аспирант кеслерини кандидат диссертацияларын хазырлайдыла. Буруннгу джыл Байчораланы Магомет, кафедраны аспиранты, диссертациясын бет джарыкълы джакълагъанды. Саулай да кафедрада илму ишлерин хазырлаб, 10 аспирант филология илмуланы кандидатлары болгъандыла. Кафедрада къарачай тилни окъургъа излеген Эресейде джашагъан неда тыш къралладан келген миллетлени келечилерине буюрулуб, «Къарачай миллетни тили эмда маданияты» деген энчи программа джарашдырылгъанды. Алай бла, кафедраны коллективи, джаш тёлюге билим бериб, школлада, башха санагъатлада ишлерге къурагъандан сора да, ана тилибизни, тин байлыгъыбызны сакълаугъа, миллет шартларыбызны бегитиуге уллу эс бёледи. Кафедраны чегинде Ногъай маданиятны аралыгъы ачылгъанды, кёб турмай, Къарачай маданиятны аралыгъы да ачыллыкъды. Аны бла бирге миллетлени бирикдириуге аталгъан джумушланы да бардырады.\nБюгюнлюкде бизни не аз да джетишимлерибиз бар эселе, ала джуртубузну-миллетибизни, тилибизни-тинибизни бек сюйгенибиз бла, аланы сакълаугъа, илму дараджада ишлетиуге къайгъыргъаныбыз бла байламлыдыла.\nБыйыл университет 80-джыллыкъ юбилейине бет джарыкълы тюбегенине сёз джокъду. Мындан ары да джашнасын, юлгюге айтылсын университетибиз!\nкъарачай эмда ногъай кафедраны тамадасы, филология илмуланы доктору, профессор.


Сёз жайлыкъланы бютюн файдалы хайырланыуну юсюнден баргъанды | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nЖыйылыугъа Ветеринар эм фитонадзор жаны бла федерал службаны КъМР-де Управлениясыны, КъМР-де Ветеринария жаны бла управленияны, Агрохимия службаны станциясыны, Ветеринар медицинаны арасыны келечилери, «Хаймаша» жайлыкъда амбулаторияны врачы, мюлклени иелери да къатышхандыла.\nАчыкъ ушакъны кезиуюнде бюгюнлюкде республикада малчылыкъны болумуну, тау жайлыкъланы онгларыны юслеринден айтхандыла, эл мюлкню бу бёлюмюн айнытыуда чырмауланы белгилегендиле, жууукъ кезиуге салыннган борчланы да айтхандыла.\nБелгили этилгенича, быйылны биринчи жарымында продукцияны ёлчеми былтырны бу кезиуюню 104,7 проценти тенгли болгъанды. Битеу да бирге 48,2 минг тонна эт (101,7 процент), 227,7 минг тонна сют (104,8 процент) чыгъарылгъандыла. 1 июльда болгъан тарихлеге кёре, мюлкледе 271,2 минг мал барды (былтырдан 5415 малгъа кёп). Ууакъ тюекли малла 19298, атла уа 488-ден асламдыла.\nТау жайлыкълада 976 адам ишлейдиле, былтыр бла тенглешдиргенде, специалистле 180 адамгъа асламдыла.\nКазбек Коков малчылыкъны айнытыу, аны файдалылыгъын ёсдюрюу республиканы экономикасына артыкъда магъаналы болгъанын чертгенди: «Ол адамланы иш бла жалчытыу, халкъны къолайлыгъын игилендириу, саулукъгъа хайырлы аш жарашдырыу, аш-суу къоркъуусузлукъ бла да байламлыды. Бюгюнлюкде уа эл мюлк продукцияны 40 процентин малчылыкъ тутады»,-дегенди ол.\nРеспубликаны оноучусу тау жайлыкъланы онгларын толусунлай хайырланыуну юсюнден да айтханды. Республикада ол жаны бла сынау уллуду. Битеу сейирлери болгъан ведомствола да бирге байламлыкъда ишлерге кереклисини юсюнден да айтханды ол.\n- Тау жайлыкъланы онглары артыкъда уллудула. Алай, жарсыугъа, тюрлю-тюрлю сылтаула бла биз аланы толусунлай хайырланмайбыз. Биз жайлыкъланы тап халда тутаргъа, ала республиканы инсанларыны къолайлыкъларына ишлерча этерге борчлубуз,-деп чертгенди Казбек Коков.\nБу борчланы тамамлар ючюн а, мында уруннганлагъа тап халла къураргъа, ол санда жолланы жангыртыргъа, ток ызла тартыргъа, суу бла жалчытыргъа тийишлиди. Аны бла бирге интенсивный амал бла малчылыкъны айнытыргъа, илмуну онгларын производствогъа сингдирирге, эл мюлк бла кюрешгенлени кёллендирирге керекди.\nКъМР-ни Правительствосуна тау жайлыкъланы болумларын сюзерге, аланы файдалылыкъларын ёсдюрюуню программасын хазырларгъа буюрулгъанды.\nАгропромышленный комплексде баш магъаналы жумушланы араларында качестволу, экология жаны бла таза эм саулукъгъа хайырлы продукцияны чыгъарыу, аны хар адам да сатып алырча амалла къурау болгъанлары да белгиленнгенди. Тау жерлени социальный жаны бла айнытыу магъаналы болгъаны да чертилгенди, ол санда ишчи жерлени къураргъа, халкъны къолайлыгъын игилендирирге тийишлиди.\nКенгешде къумалы малчылыкъны, продукцияны сакълауну эм жарашдырыуну, малчылыкъда шёндюгю технологияланы сингдириуню сорууларына да эс бурулгъанды.\nЖыйылыуда эл мюлк министр Х.Л.Сижажев, жер эм къырал ырысхы халла жаны бла министр А.Д.Тохов, Черек эм Бахсан районланы администрацияларыны таматалары Муртазланы Б.С эм А.Х.Балкизов, Ветеринар эм фитонадзор жаны бла федерал службаны КъМР-де Управлениясыны башчысы Д.Е.Меркулов, КъМР-ни Ветеринар управлениясыны таматасы А.М.Арамисов, «Рассвет-Н», «Малка» мюлклени иелери да сёлешгендиле.\nАхырында Казбек Коков малчылыкъ бла кюрешгенлеге ыразылыгъын айтханды. Ол тау жайлыкълагъа башчылыкъ этиу соруу жангы даражагъа чыгъарыллыгъына сёз бергенди.


16 апреля, 2018 - 18:20\nСиноптикле айтханнга кёре, Къабарты-Малкъарны тауларында быйыл къар мардасындан отуз процентге артыкъ жаугъанды. Ол себепден черекле жай чилледе Шимал Кавказда сакъ жауунла жаугъан эм къар да къыстау эриген кезиуде къутуруп келирге боллукъдула.\nПодробнее о Алгъыннгы тапсыз затла къайтарылмазча\nПодробнее о «Тёгерек столла», мастер-классла, тренингле\nПодробнее о Чыпчыкълагъа - сюймеклик бла къайгъырыулукъ\n«Юйдегили болгъан туудугъум тоюндан суратын биринчи манга алып келеди»\nБёзюланы Акули бюгюнлюкде да сексен эки жылында белгили къол устады, дарман кырдыкла бла багъыучуду. Ол сыргъан тёшеклени бла жууургъанланы республикабызны тышындан окъуна келип аладыла. Огъурлу ынна бла ушагъыбызда аны жашау жолун, ата-бабаларыны, таулу халкъны чемерлигин кёргюзтген юлгюлю адамланы эсгергенбиз.\nПодробнее о «Юйдегили болгъан туудугъум тоюндан суратын биринчи манга алып келеди»\nБир къауум жамауат организация КъМР-ни Башчысына къагъыт жазып, Малкъар халкъны байрамын 28 мартдан 3 майгъа кёчюрюрюн тилегендиле. «…28 март Россейни халкъыны эсинде Кемеровода болгъан бушуулу ишле бла байламлы болгъанлай къаллыкъды.\nПодробнее о Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюнню башха кезиуге кёчюрюрге керекмиди?\nАхшы тюрлениуле баямдыла, алай быйыл тамамландырыллыкъ жумушла бютюнда жууаплыдыла\n16 апреля, 2018 - 12:00\nБылтыр Къабарты-Малкъарда жашау журтладан кёп къалмай 427 минг квадрат метри ишленнгенди. Буруннгу жыл бла тенглешдиргенде ёсюм юч процентден атлагъанды. Бу тарихле республиканы Къурулуш, ЖКХ эмда жол мюлк министерствосуну былтыргъы ишини эсеплерин чыгъарыу жаны бла коллегиясында келтирилгендиле.\nПодробнее о Ахшы тюрлениуле баямдыла, алай быйыл тамамландырыллыкъ жумушла бютюнда жууаплыдыла\nПодробнее о Ишчи жерле бла жалчытхан предпринимательлеге - энчи кёзден къарау\nЖамауат палатаны къауумун къурауну низамы тохташдырылгъанды\n16 апреля, 2018 - 11:52\nКъМР-ни Парламентини президиумуну повесткасы бу жол бай болгъанды – депутатла 40-дан аслам сорууну сюзгендиле. Аны спикер Татьяна Егорова бардыргъанды.\nПодробнее о Жамауат палатаны къауумун къурауну низамы тохташдырылгъанды\nСуу къопхандан заран тюшмей къутулурча\n13 апреля, 2018 - 10:56\nКъМР-ни Правительствосунда Табийгъат къыйынлыкълагъа къажау эм от тюшюуден сакъланыу жаны бла комиссияны кезиулю жыйылыуунда республика черекледе суу кётюрюлюу, ырхы тюшюу эм къар юзюлюу кезиуде адамланы, халкъ ырысхыны къорууларгъа къалай хазырланнганы сюзюлгенди. Аны премьер-министрни орунбасары - комиссияны башчысы Владимир Болотоков бардыргъанды.\nПодробнее о Суу къопхандан заран тюшмей къутулурча


Хар бирини юсюнден повесть жазарга боллукъду | Электронная газета "Заман"\n22 марта, 2019 - 10:05\nБу заман саргъалтхан суратха иги ышанлап къарасанг, республикагъа атлары айтылгъан къаллай бир ахшы адамны кёз аллынга келтиресе. Ала, Къабарты-Малкъар къырал университет ачылгъан 1957 жылда заочно окъургъа кирип, аны 1963 жылда жетишимли бошап, халкъ мюлкню бирер жууаплы бёлюмюнде бет жарыкълы къуллукъ этген, адамлыкълары, ишлери бла да атларын иги бла айтдыргъанладыла. Ол кезиуде малкъар халкъны сау 13 жылны къарангы зинданда тунчугъуп тургъан культурасы, адабияты, жарыкъгъа чыгъып, жашау халы кёлюбюзню кётюргенди, кёпле бийик билим алыргъа кёлленнгендиле, уллуну, гитчени да жюреклери къууанчдан толуп, сыйырылгъан, аякъ тюпге малталгъан насыбыбыз къайтарылгъанды, огъурлу жылла башланнгандыла.\nСуратда адамларыбызны хар бирини да миллетибизни тарыхында, жашауунда магъаналары уллуду. Кёбюсю бла бюгюн - бюгече да ёхтемленебиз. Кимле эдиле ала? Айтхылыкъ жазыучула Отарланы Керим бла Гуртуланы Берт, урушну, урунууну ветеранлары Башийланы Магомет, Уяналаны Аныуар, Къулбайланы Алёш.Тынгылы ишлери, адеплери, къылыкълары бла атларын ёлюмсюз этген педагогла Къартлыкъланы Ражаб, Жашыуланы Исмайыл бла Мусса, Чыпчыкъланы Зайнаф, Жарашыуланы Мажит, Теммоланы Хамзат, Къазакъланы Борис, Черкесланы Исса, Улакъланы Зейтун, Жабелланы Сакинат; жазыучула, журналистле Къулбайланы Алий, Жаболаны Магомет, Токумаланы Жагъафар, Ципинланы Зейтун, Зокаланы Зейтун, Гюлюйланы Мажит эм башхала республиканы халкъ мюлкюню тюрлю-тюрлю бёлюмлеринде атларын махтау бла айтдыргъандыла.\nКиши ортасына келгинчи, жашауну ныхытлы жолларында бара, бийик билим алыргъа къолларындан келмеген жашланы бла къызланы бюгюн, кёз аллынга келтирип, хар бирини къыйын къадарыны юсюнден башха тюрлю сагъыш этерге кереклилигине тюшюнесе. Кими Ата журт урушну чыхырында къазауат этгенди, башхасы жаш жылларын урунуу фронтда ашыргъанды. Кими къайда болса да, къыралына тюз ниетли къуллукъ этгенди. Мамыр жашауда кече-кюн демей, халкъ мюлкню аягъы юсюне салыргъа юлюш къошханды.\nАны алайлыгъына республиканы халкъ поэти Отарланы Керимни бла халкъ жазыучусу Гуртуланы Бертни жашау, урунуу жоллары тамам шагъатлыкъ этерикдиле. Саулай республиканы жамауаты былтыр бла быйыл экисини да 100-жыллыкъ юбилейлерин къууанч халда белгилегенди. Аланы чыгъармачылыкълары да миллетибизни ниет хазнасыдыла.\nБизни курсну студентлери да 1957 жылда университетни малкъар тил бла литература бёлюмюне очно окъургъа кирген эдиле. Эки къауумубуз да, сау беш жылны бир бирге таяна, билеклик эте окъудукъ. Айхай да, тамата къарындашларыбызны, эгечлерибизни жашау сынаулары уллу эди. Кёп затда бизге юлгю кёргюзтгендиле. Сёз ючюн, бизни курсну студентлери 1961 жылда педпрактикагъа Кёнделенни орта школуна баргъан эдиле. Бизге уа анда интернат школну директору, Россей Федерацияны школларыны сыйлы устазы Жашыуланы Исмайыл башчылыкъ этгенди (жаннетли болсун).\nОл къалай сабыр, ишин уста билген педагог эди! Аны бла ушакъ этген заманда, адамны, къалай эсе да, сайлагъан усталыгъына сюймеклиги бир тюрлю ёсгенди, анга таза жюрекден къуллукъ этмей жарамазлыгъына тюшюннгенди. Ма алай эди чынтты педагогну иш кёллюлюгю, сыры. Аны юсюнден бюгюн-бюгече да таныгъанла, биргесине ишлегенле, ол окъутханла аны атын уллу сюймеклик бла айтыучудула.\nЭнди уа бизни эки къауумубузгъа да таза кёллери бла билим берген преподавательлени атларын жюрек ыразылыкъда айтырыкъ эдим. Бек алгъа университетни биринчи ректору, келбетли, сюйдюмлю Хатута Матутович Бербековну атын энчи белгилерге сюеме. Ол битеу история-филология факультетни бёлюмлерини студентлерине бирден Къабарты-Малкъарны тарыхыны юсюнден лекция окъуучу эди. Къалай ариу халлы, тизгинли эди. Хар айтхан сёзю ангылашыныулу, оюнлу.\nАндан сора уа, факультетни биринчи деканы Алийланы Баблашны жашы Умарны атын мен бюгюн уллу ёхтемлик бла айтырыкъ эдим. Ол анга тийишли эди. Юрий Сафарович Кимов, Жамалдин Нахович Коков, Дмитрий Иванович Бычков, Раиса Филипповна Великанова, Аппайланы Макарны жашы Аскер, Магомет Лукъманович Апажев - ала барысы да бизге, тамата къарындашларыбызча, эгечлерибизча къайгъыргъандыла, илмугъа кёзюбюзню ачхандыла. Бюгюн биз алагъа таза жюрекден ыспас этебиз.\nЛУКЪМАН улу М.