Эбзеланы Абу-Юсуф хаджиге къонакъгъа барабыз!\nДевушка Гор 18.10.2011 12:32:55\nБагъалы форумчула, октябрны 21-де биз Эбзеланы Абу-Юсуф хаджиге къонакъгъа барлыкъбыз.\nЭбзеланы Хусейни уланы Абу-Юсуф хаджи 1937 джыл Къарачайда Ючкекен элде туугъанды. Къарачай Орта Азиягъа кёчюрюлген заманда анга алты джыл болгъанды. Сабийликден огъуна диннге талпыб туруб, сора 16-17 джылына, Сыйлы Аллахны рахматы бла, Къуранны окъургъа аллы айланыб, анасы-атасы да, бек разы болуб, ийгендиле. Биринчи Байчораланы Баттал афендиден окъуб башлагъанды. Аны сюйген сохтасы болуб окъуй тургъанлай, устазы ауушады (Аллах рахмат этсин!) Андан сора Каппушланы Яхъя афендиге кёчеди. Къуранны андан окъуб бошайды. Магъанасын окъуб башларына, къарачайгъа ызына къайтыргъа эркинлик болады. Кавказгъа келгенден сора, устазы Джёгетейге адамларына кетиб, сора аны окъууу бёлюнюб, талай джылгъа созулады. 1989 джыл Абу-Юсуф хаджи джамагъатны тилеги бла, кеси джашагъан Конзавод элге, имам болады. Уллу Аллахны болушлугъу бла, 1995 джыл, сыйлы Меккяда хадж борчун да тындырыб келеди. Миллетине джаны ауруб, динибиз адетге бурулуб, дуниялыкъгъа кетиб, къатышыб тургъанын айтыб, алагъа тюз динни ангылатыргъа излейди. Районда да сохтала окъутуб, ауаз айтыб он джылны кюрешеди. Аны сохталарындан, тыш къраллада окъуб, уллу билим алгъанла да бардыла. Аладан бир къаууму бусагъатда элледе имамла болуб ишлейдиле.\nАбу-Юсуф хаджи къарачай-малкъар тилде дин китабла джазады. Къоюб олтурмай, юйюнде сохтала окъутханлай турады. Араб тилден къарачай тилге талай китаб да кёчюргенди. Миллетине джаны ауруй, халкъда адебсизликге, диннге заран берген адетлеге, адеб-намыс кетиб баргъанына къыйнала, аланы юсюнден назмула джазгъанлай турады. Аны эм уллу иши уа, Уллу Аллахны Сыйлы Къуранын къарачай-малкъар тилге кёчюргениди. Абу-Юсуф хаджини бу ишлерине уллу багъа бериб, 31 мартда 2011 джыл Теберди шахарда ?Крымшамхаловские чтения? деген джыйылыуда ?ПОЧЁТНЫЙ ДОКТОР КАРАЧАЕВСКОГО НАУЧНО-ИСЛЕДОВАТЕЛЬСКОГО ИНСТИТУТА? деген диплом берилгенди.\nАбу-Юсуф хаджиге соруулары болгъанла, былайда джазыгъыз!\nАбу Юсуфну кесини энчи сайты барды www.ebze.ru , ма былайда къараргъа боллукъсуз анга\nБу назмулагъа бир тынгылагъыз, мадары болгъан\nБу назмугъа уа тынгыламай боллукъ тюлдю. Артыкъсыз да джаш адамлагъа\nSabr 06.05.2015 12:40:35\nЭбзеланы Абу-Юсуф хаджи\nКъуран Уллу Аллахдан бизни ючюн эннгенди.\nАры дери арабны бек джахиллик дженгнгенди.\nАны джахиллик хорлаб, кетгенди ол аманнга,\nАраблыла бузулуб ушаш болуб хайуаннга.\nАдеб, намыс не хурмет, игини не аманны,\nАйыралмай джашалла, аллай кийик заманны.\nАллах да аны ючюн, ийди законун бизге,\nМуну къаты тутугъуз, бу насыб джолду сизге!\nАллахым бизни аяб, берди бизге рахматын.\nХар тюрлю чомартлыгъын, хар бир тюрлю нигъматын.\nФайгъамбар да, тохтаусуз, аны айтды хар кимге,\nУллугъа, гитчеге да, къартха, джашха, сабийге.\nДжабраил анга окъуб, ол да халкъгъа айтханды,\nХалкъ да ол ауаз была керти диннге къайтханды.\nОкъуй, джаза билмегенд, ауаз айтыб тургъанды,\nМиллетин алай была ол тюз джолгъа бургъанды.\nСора хакъгъа къайтдыла, кёбле анга тынгылаб,\nУллукёллюлюк этмей, ол айтханны ангылаб.\nРасулдан сора артда, джазылыб китаб болду,\nОсманны заманында джыйылыб бирге толду.\nАры дери джыйылмай, бёлек-бёлек болгъанды,\nБирер затда джазылыб, бир болмайын тургъанды.\nТерилеге джазгъанла эмда агъач къабукъгъа,\nАртда барын китабха джыйдыла, окъурукъгъа.\nКеслерин тюзетдиле хар бири, аны окъуб,\nОл айтхандан чыкъмайын, Уллу Аллахдан къоркъуб.\nБолду баш къайгъылары ала аны англаргъа,\nАллахны сёзюн бузмай, Ол айтханча атларгъа.\nКъуран джазылгъан затха эс бёлюб кюрешмелле,\nАны къуру окъургъа, биздеча эришмелле.\nАллах не буюрад деб, эсни анга бёлгенле,\nКъуран айтханча атлаб, хакъ джолгъа тюзелгенле.\nНе табсала джазгъанла, озаман къагъыт болмай,\nТынчлыкъ табмагъандыла, Аллахны сёзю толмай.\nЭнди бизде ичине кюрешмейле эс бёлюб,\nЭси окъургъа кетиб, къуру джазыуун кёрюб.\nАриу къагъыты болса, эсни анга иебиз,\nДжазыуу ариу болса, къуру аны сюебиз.\nСабий кибик алданыб, эсибиз анга кетед,\nМа бу ауруу джайылыб, хар къалайгъа да джетед.\nКъагъытына сый бериб, чырмаб ёрге салабыз,\nОл айтханны эштмейин, санграу болуб къалабыз.\nИчин багъалатайыкъ, тышына эс бёлмейин,\nОл айтханны этейик ариулугъун кёрмейин.\nСыйны орнун билейик, ариулукъгъа къарамай,\nМагъанасын англайыкъ, къалмаз бизге джарамай.\nКъагъытында не барды, ол этилед агъачдан,\nАгъачдан а ишлейле адамла гяуур къач да.\nХарифлерин ангылаб, бир-бирине тагъыуда,\nАны окъургъа излеб, ол айтхандан къачыуда,\nОл ассылыкъ тюлмюдю аны окъургъа чабыу,\nНамаз, ораза этмей, Къуранны окъуб джабыу?!\nАллахны буйрукъларын алыб, олтуруб, окъуб,\nАллахындан болмаса, аны джюреги къоркъуб.\nЯ, Аллахым, Сен болуш бизге тюзюн англаргъа,\nЁлген андан не англайд, сауларыбыз тынгларгъа.\nКъуранны да биз сыйлаб, ол айтханны этерге,\nАллахны сёзюн эштиб, разы этиб кетерге!\nЯ, Аллахым, джазыкъсын, Къуран джолгъа тюзетиб,\nБиз аллынга баргъан кюн, ол айтханча тюз элтиб!\nОл айтхандан чыгъарма биз болумсуз къулланы,\nТилеклеге бир къара, къуру къоймай къолланы!\nЭбзе улу Абу-Юсуф 28.05.2015 16:51:51\nВо все времена людей волновал вопрос о том, как возникла наша бескрайняя Вселенная, существует ли она в покое или в движении, как работают законы, поддерживающие в ней порядок и равновесие. Однако еще в начале 20-го столетия ученые не вдавались в углубленное изучение этого вопроса, ибо согласно научному видению, распространенному в 19-ом веке, Вселенная существовала извечно и не имела начала. Ученые принимали это утверждение как доказанный факт, а потому не возникало и мысли обсуждать проблему возникновения. Полагалось, что Вселенная - это единство материй, существовавших извечно. Это представление получило название “модели статичной Вселенной”. Таким образом само понятие “ сотворение ” не приходило на ум, ведь, как утверждалось единогласно, Вселенная была всегда, а значит, говорить о ее возможном начале было как минимум нелогично.\nОн - Тот, Кто создал небеса и землю из небытия ...\nДо момента “Большого Взрыва” в пространстве не существовало никакой субстанции, которую можно было бы назвать материей. Среда, в которой нет ни вещества, ни энергии, ни даже времени, метафизически характеризуется как Небытие . Большой Взрыв одномоментно породил все вышеперечисленные категории. Факты, установленные современной астрофизикой, были сообщены человечеству еще 1400 лет тому назад в ниспосланном Коране\nСэстренка 29.05.2015 12:29:01\nЭбзе улу Абу-Юсуф, айыб эмегиз, биир затны бир бек билирим келеди.\nЭнди школда устазларыбыз да болгъандыла, джазыучуларыбыз да болгъандыла, алай а аланы грамотный болгъанларына сеиир болмайма. Не ючюн дегеннге, ала апендиле тюлдюле. Сиз апенди да болуб, грамотный да болуб къалай болгъансыз? Ол джыллада грамотный болгъан атеист болгъанды, окъуу бергени бла бирге Совет власть Аллах джокъду деб да башларына къуюб тургъанды. СИз грамотагъа къайда окъугъансыз, грамотаны да алыб, динден да терен билим алырча?\nСэстренка 29.05.2015 12:37:05\nSabr 30.05.2015 00:47:02\nАкъбайланы Чокуна-афенди — Каппушланы Ахия-мубарек — Эбзеланы Абу-Юсуф хаджи... Къарачай адабиятны дин бёлюмюн къургъан адамла. Хакъ сёзню Акъ сёз бла да айталгъан адамла...\nБу назмум да былайгъа салынса, зараны болмаз деб умут этеме.\nЧокуна апендиден башланады\nбиринчи китабы Къарачайны:\n«Ана тилинден» джайылады бизге\nджарыгъы джулдузну, Айны.\nТамблабызгъа сала джол,\nбасма ишни да къурадЫ ол.\nДинни, тилни, халкъны, джуртну да\nсакълар джанындан болду ол.\n«Хакъ сёз бла Акъ сёздюле\nкъутхарлыкъ адамны, халкъны...».\nБилгени себебли аны,\nкюрешди джайыб окъуу-билим.\nГаспыралыны сохтасы -\nизледи кимге да игилик:\nарада айрылыкъ тохтасын -\n"Тилде, фикирде, ишде да — бирлик!"\nСупий апенди Чокуна,\nсен этдинг Аллахха къуллукъ,\nаны ючюн джетди санга\nёлюм бла бошалгъан зорлукъ.\nбиринчи элиб болдунг бизге:\nтюз болургъа юретдинг\nдиннге, тилге, адамгъа, джерге.\nКъара таныгъан эмда джайгъан\nЧокуна супийибиз бизни.\nШакай улу Хаджи да\nбек багъалатханды сени.\nАбдуллах шыйыхны нюрю да\nэтгенди санга нёгерлик.\nГаспыралыны да этгенсе разы:\nТилде, фикирде, ишде да — бирлик.\nбиз да айта турабыз сеннге.\nКечгинлик бер, супий апенди,\nкечиксек да, къайытабыз сеннге.\nКечгинлик бер, супий апенди!\nСен Кёкге джууукъ эте халкъны,\nангылатыргъа кюрешдинг хакъны.\nТаяна китабха, къаламгъа,\nджараргъа кюрешдинг адамгъа.\nКъозгъай ангысын, эсин да,\nмиллетинги джуртун, кесин да\nкюрешдинг къорургъа, сакъларгъа...\nАлай а, ибилисге\nкеслерин алдатхан джахилле,\nимансызла берген балта, мычхы бла,\nсен «сакъла, кесме» деген джашил терекни,\nсолургъа хауа берген терекни,\nминг-минг джылны ёсген терекни\nтамырындан кесиб атдыла.\nНе этгин... Исса файгъамбарны да\nёз халкъындан чыкъгъан адамла\nкердиргенлерин билебиз джоргъа...\nСени да аллайла тутдурдула,\nАлагъа — налат берирча халкъынг -\nхар бирини тукъумун, атын\nкъара багъанагъа такъсакъ...\nОгъесе, аны хайырындан\nзаранымы озар? Къайдам...\nсени кесинги, терегинги да\nкесгенлеге не айтаса сен?\nИги кесегине аланы\nИбилис берген эди саугъа.\nАртда уа, атыб чалдышха,\nтермилтиб алгъан эди джанларын.\nбютеу халкъгъа да джетген эди палах.\nАлай а, бизни атыб къоймады Аллах -\nызыбызгъа къайтарды сюргюнден.\nАлай а, ибилис джорукъдан, зулмудан\nкъутулгъандан сора да биз,\nтирилталмай эсек Терегинги -\nсора, алкъын, ангыбыз, эсибиз\nкитабда, къаламда тюлдю бизни.\nЧокуна эфенди, сен юретдинг:\n«Дин да, тил да, джурт да бериб,\nбизни къауум этиб, джаратханды Аллах.\nАллах бергенни сакълАмау, айнЫтмау -\nолду эм уллу гюнах».\nСен кесинг джашадынг алай -\nХакъны аллында бетинг къызармазча.\nХалкъынг ючюн кюрешгенлей турдунг,\nол динсиз, тилсиз, джуртсуз да къалмазча.\nБюгюннгю имамла, афендиле\nнек алмайдыла сенден юлгю?\nОрус тилде берселе ауаз,\nне айта болур ёсюб келген тёлю?\nЭбзеланы Абюсюб болмаса,\nсени джолунгда баргъан кёрмейме.\nДинине, тилине къайытмаса халкъ,\nаны сакъларыкъ неди — билмейме.\nКаппушланы Ахия афенди,\nджандетли болсун, тюшдю эсиме:\nол ушай эди сени кесинге,\nэнди Абюсюб хаджи къалгъанды джангыз.\nАлай а, болмайым ассы:\nзаман тюлдю джассы -\nалкъын халкъдан чыгъарла имамла,\nчыкъгъан кибик алимле, шайырла.\nЧокуна-эфендим, огъурлу тюрсюнюнг\nРашид чыгъаргъан китабдан да къарайды,\nхалкъынг джашайды, сен да джашайса,\nкеле тебрегенди сени кёзюуюнг -\nбу джыйылыу да шагъатды анга,\nХарун тукъумдашынг да шагъатды анга.\nДуния, ахырат да санга\nэнди кенгден кенг бола барлыкъла...\nБарыбыз да разыбыз санга,\nшейит болгъан Исмайыл Акъбай.\nЁмюрде да унутмаз сени,\nсау-эсен болса халкъынг Къарачай.\nSabr 03.06.2015 21:57:30\nБу Эбзеланы Абу-Юсуф хаджини сайтыды. Анда быллай бёлюмле бардыла:Биография Къуран Назмула Китабла Яхья Билим:\nБашында айтханымча, Акъбайланы Чокуна-афенди, Каппушланы Ахия-мубарек (джандетли болсунла), Эбзеланы Абу-Юсуф хаджи Къарачай адабиятны дин бёлюмюн къургъан, Хакъ сёзню Акъ сёз бла да айтхан адамладыла.\nЭбзе улу Абу-Юсуф 15.06.2015 14:54:56\nЭбзе улу Абу-Юсуф , айыб эмегиз, биир затны бир бек билирим келеди.\nУа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракатуху. Аллах разы болсун. Нек айыб этеме, бек разы болуб джууаб берейим, мени къалай окъугъанымы билирге излеген, бу эгечиме. Бизни кёчюрген заманда Орта Азияда Къыргъызтанда къуру алты класс окъугъан эдим. Андан башха анда-мында светский окъуу окъугъаным болмагъанды. Кавказгъа къайытхандан сора араб тилни уа джашыртын джюрюб, сен айтханча, тилчиледен да къоркъа-къоркъа окъугъанма. Конзаводдан Первомайскийге джюрюб. Устазым уллу алим эди, араб тилде назмула да джаза эди.\nАны бла къоюб олтурмай, Къуран наука бла къалай келишгенин билирим келиб, кёб научный китабла къармагъанма. Сёз ючюн, сизге предлагать этерге боллукъма аланы бирин - "Библия, Коран и наука" деб, французлу Морис Бюкай, учёный джазгъан китабны. Дагъыда башхаланы, араб тилде да окъугъанма. Къарачай тилни грамотасын а юйде кесим школ китабланы окъуб юреннгенме.\nАйыб этмегиз, сиз кесигиз а устаз болубму ишлейсиз?\nСэстренка 15.06.2015 18:13:52\nЭбзе улу Абу-Юсуф, Абу-Юсуф, сау болугъуз, Аллах разы болсун, Аллах кючюгюзню кеб этсин. Эртдеракъ болса "тоба-тоба" дерик эдим)), алай айтылмайды, джукъгъа сеирсинсенг "Субханаллах" деб айтыргъа керекди деб Эльбрусоидде джашчыкъла юретгендиле). Алайды да, СУБХАНАЛЛАХ! Керти келюм бла сеирсиндим). Меннге уллу загадка болуб тура эди Сизни къайда, къалай окъугъаныгъыз, къайдан билгенигиз. Аллах берген фахму болур эшта. Алай а, фахмуну да Аллах аз адамгъа бере болмаз, аны да тас этмей, хайырландырыргъан адамла аздан да азыракъ болурла ансы... ансы мен дун-нуниямда эшитмегенме, кермегенме, не философлада, не затда блай самостоятельно билимни табыб алгъан...\nТюзю, бусагъатда бир затла эсиме келедиле, келишдириб хапар айталлыкъ тюлме ансы. Къыйырын ачыкъларгъа бир кюрешеим да, не Сиз, не башха кимни хапары болгъанын билиб айтыб къояр эсегиз а. Бир джашчыкъ бир уллу ученыйге (Исламдан алимми эди, ким эсе да бир философму эди, билялмайма) сохта болур муратда "меннге окъут" деб тилегенди. Ол ученый унамагъанды. Хы, ол ученый тюз ученый болмагъанды, ученыйлеге тамадалыкъ этиб тургъан ученый болгъанды. Ол джашчыкъ "огъай" дегенине къарамай, кюн сайы келиб тилеб тургъанды "окъут мени" деб. Кеси уа къайдан эсе да узакъ джерден джюрюб келиб тургъанды. Сора ол ученый ахыры не деб башын алыргъа билмегенинде бу сабиден, бу эталмазча бир уллу китабны аллындан артына дери назму этсенг окъутурма дегенди. Быллай бир заманнга деб заман да белгелегенди, башха ученыйле да эшитиб тургъанлай. Кюлгендиле ученыйле. Джашчыкъ а шанс чыкъды деб къууаннганды. Экинчи кюн ученыйле келселе тамадаларына, ол джашчыкъ арбазда къоз терекни тюбюнде олтуруб тура, уллу китабны окъуй. Кюн сайын алай бола тургъанды. Ученыйле дажшчыкъгъа кюлгендиле, алай а джашчыкъ алагъа къарамай кюн сайын келиб ол къоз терекни тюбюнде олтуруб назму этиб тургъанды китабны ичин. Таб ачыуу да келгенди, обижаться да болгъанды ученыйле мекямны ичинде салкъында олтуруб, ьу да кюн иссиде эшикде олтуруб тургъанына. Алай бла мынга берилген заман етгенди. Ну, в общем, дальше все как в сказке: мальчик все выучил, ученые поразились - удивились, этому великому ученому некуда было деться - при свидетелях же обещал, и этот мальчик стал его учеником)).\nЭсимде болмагъан затны алдаб келишдириб къоярым келмейди)), ансы Къуранны юреннген болса ариу келишиб къаллыкъ эди)).\nЭбзе улу Абу-Юсуф пишет:\nУа алейкум ассалам уа рахматуллахи уа баракатуху. Аллах разы болсун. Нек айыб этеме, бек разы болуб джууаб берейим, мени къалай окъугъанымы билирге излеген, бу эгечиме.Бизни кёчюрген заманда Орта Азияда Къыргъызтанда къуру алты класс окъугъан эдим. Андан башха анда-мында светский окъуу окъугъаным болмагъанды. Кавказгъа къайытхандан сора араб тилни уа джашыртын джюрюб, сен айтханча, тилчиледен да къоркъа-къоркъа окъугъанма. Конзаводдан Первомайскийге джюрюб. Устазым уллу алим эди, араб тилде назмула да джаза эди.\nОл устаз да къарачайлымы эди экен? Атын тукъумун айтырчамыды?\nАны бла къоюб олтурмай, Къуран наука бла къалай келишгенин билирим келиб, кёб научный китабла къармагъанма. Сёз ючюн, сизге предлагать этерге боллукъма аланы бирин - "Библия, Коран и наука" деб, французлу Морис Бюкай, учёный джазгъан китабны. Дагъыда башхаланы, араб тилде да окъугъанма.\nЭнди туура Морис Бюкай-гъа етюб кетиб къалалмазма, Абу-Юсуф))), сезге устача керюннгенлигиме, джаншагъандан ары терен билимим джокъду). Менден башхагъа джарар эсе уа, шо, энтда болур талай источник сиз окъугъан, артыкъ да бек араб тилде.\nКъарачай тилни грамотасын а юйде кесим школ китабланы окъуб юреннгенме.\nАбу-Юсуф, къачан? Азиядан къайтханлай, огъесе кесигиз китаб джазыб башлагъаныгъызда?\nСора назмула да джазасыз да ана тилде. Ненча джылыгъызда джазыб башлагъан эдигиз назму?\nЭбзе улу Абу-Юсуф 16.06.2015 09:52:09\nУстазым Каппушланы Яхъя апенди эди, аны толу биографиясы мени сайтымда барды\nАраб тилде - Абдуль-Маджид Зинданини китабы "Таухид", бек аламат китабды.\nОрус тилде да Али Вячеслав Полосинни китаблары.\nИнтернетни ичинде кёб зат барды, сёз ючюн ма бу сайт http://koranru.ru/scientific_58.html\nНазмугъа да, джазаргъа да, грамотагъа да бир заманда, 50 джылымдан атлаб юрениб башлагъанма.\nвсезнайка 25.06.2015 07:53:25\nСабахуль хайри! кейфа сиххатукум? ин ша Аллах, кулли тамам! Ли суал иляикум.Хал яджуз хатмиль Къурана ли арбагъата ашхас маррата уахида?\nSabr 25.06.2015 13:13:15\nвсезнайка, Сен арабча джазыб, Абюсюб мубарек да арабча джууаб къайтарса, менича къарангы къарачайлыла не ангыларыкъдыла?\nИги къызча, бизни тилге да кёчюре бар арабчангы. Болсунму?\nвсезнайка 25.06.2015 17:04:04\nСен арабча джазыб, Абюсюб мубарек да арабча джууаб къайтарса, менича къарангы къарачайлыла не ангыларыкъдыла?\nБолсун1 Абу Юсуф хаджи Мадина хаджиге джууаб берсе, кёчюрюрме. А пока бир кесек сабрчыкъ этеийк)))\nЭбзе улу Абу-Юсуф 27.06.2015 16:50:04\nСабахун-нуур! Бихайр уал хамду лилляях! Нагъам, йаджуузу.\nМени да барды сеннге сорууум - сен болгъанны да билгенинг кертимиди?)\nИзменено: Эбзе улу Абу-Юсуф - 27.06.2015 16:54:00\nвсезнайка 07.07.2015 08:22:35\nБу соруу меня ставит в тупик.Болгъанны билеме-деб къалай айтырма, Субхана Аллах.\nSabr 19.08.2017 14:37:01\nДжазыучуланы, окъуучуланы да эслерине салыргъа излейме: Эбзеланы Абюсюб хадижни джангы сайты барды: https://www.ebze.biz/\nАбу-Юсуф(Абюсюб) хаджини китаблары, ауаз берген бериулери да бардыла сайтында. Аллах ёмюрюн узакъ этсин Абюсюб мубарекни. Халкъыбызда динни джаяр ючюн мардасыз кёб иш этгенди. Къуранны къарачай тилге кёчюргени - ёмюрледе да айтылыб турлукъ ишди. Эбзе улуну сайтында кёб сейир материал табарыкъды окъуучу\nConundrum 07.06.2019 15:07:03\nДошла скорбная весть из Карачая , что ушёл из жизни Абу Юсуф Хаджи . Пусть Аллах будет благосклонен к нему и дарует ему прощение и довольство . Семье желаю стойкости в этот тяжёлый и трудный момент , долгих лет жизни, счастья и благополучия.\nбездушный кролик 07.06.2019 18:09:40\nSabr 09.06.2019 00:00:02\nбайрым кюн, июн айны 7-де 2019 джыл Эбзеланы Абу-Юсуф хаджини ауушханын билдирдиле. Къуранны магъанасын, ангылатыулары бла бирге, бизни тилге кёчюрген, кёб дин китаб, назму да джазгъан, кесини устазы Каппушланы Ахия мубарекни араб тилде назмуларын къарачай тилге да бургъан, диндар къарнашыбыз эди Абюсюб. Аллах джандетли этсин. Бу тюбюндеги джазыуну, аны эскере салама, ол с ау заманда джазылгъаныча къояма.\nКЪУРАН КЪАРАЧАЙ ТИЛДЕ\nКъарачайда, Малкъарда да Къуранны ана тилибизге кёчюрюрге кюрешгенле болгъандыла. Аллай джууаблы ишге таукелликлери джетгенине да сейирсинеме. Ёзге, кими орусчадан кёчюрюрге кюрешгенди, кими магъанасын назмула бла айтыргъа кюрешгенди. Мен ала бла шагъырей болгъандан сора, этгенлери кёлюме джетмей, Къуранны башха тюрк тиллеге кёчюрюлгенлерин къатыма салыб, араб тилге уста бир джашны да джаныма олтуртуб, алгъа арабча окъутуб, макъамына тынгылаб, ызы бла хар бир сурада сёзлени, аятланы магъаналарын соруб, джангыдан кесим да окъуб (Москвада Кърал Университетде эки джылны араб тилге юреннгеним ол затха джарады), ууакъ-ууакъ кёчюре башладым. Сёз ючюн, Аль-Фатиханы мен былай кёчюргенме.\n1. Рахман эм рахим болгъан Аллаhны аты бла\n2. Хар махтау Аллаhхады – бютеу Аламланы Иесине,\n3. Чексиз хатерлиги, джумшакълыгъы болгъан\n4. Къыямат кюнню Тёресине!\n5. Джангыз Сеннге къуллукъ этебиз эмда умутчубуз джангыз Сенден:\n6. Тюз джолгъа тюзет бизни,\n7. Сени чамландыргъанла эмда аджашханла баргъан джолгъа тюл,\nСен разылыгъынгы бергенле баргъан джолгъа.\nБу халда сураланы кёчюре тургъанлайыма, бир кюн Гитче Къарачайдан эл башчы эмда джазыучу Лайпанланы Нюр-Магомет къууаныб меннге телефон этди: «Эбзеланы Абу-Юсуф (Абюсюб) хаджи Къуранны къарачай тилге кёчюргенди. Окъугъанла бек джаратхандыла». Абюсюб афендини кесин да таныгъаным себебли, «кёчюргени къолубузгъа тюшсе, «Ас-Алан» журналны эндиги номерине салайыкъ» дедим. Алай бла, 2002-чи джыл Эбзеланы Абюсюб афендини сууаблы иши дуния джарыгъын кёрдю. Мен да Къуранны ана тилге кёчюрюб башлагъанымы тохтатдым – Абюсюбнюкюнден иги эталмазымы ангылагъаным себебли. Абюсюб афенди къуру мийик дараджада кёчюрген бла къалмай, хар сураны магъанасын ачыкълаб, къайсы бирибиз да хапарлы болурча этиб баргъанды. Юлгюге биринчи сураны келтирейик. Абюсюб къысха хапар да айтыб, аны былай ачыкълайды:\n«Къуран бютеу да 114 сурагъа бёлюнеди. Ала Къураннга Аллахдан келгенича тюшмегендиле: таблыгъына кёре, узунланы Китабны аллына, къысхаланы да ахырына салгъандыла. Аланы биринчиси Фаатихады. Бу сураны талай аты барды: аланы бири Алхамды, бизде да ол аты бла джюрюйдю; бири да Фаатиха – Къуранны ачхычы; бири да Уммул Китаб – китабны анасы...\n[ АЧЫУЧУ ]\nРахматлы, джумушакъ Аллахны аты бла\nБисмилляхны юсюнден имамланы арасында тартыш барды. Абу-Ханифа, ол хар сура аны бла башланнган башыды,- дегенди. Бирси юч имам а, къалгъан сурала да аны бла башлансала да, аны Алхамны биринчи аятына санагъандыла. Ол себебден, Абу-Ханифаны мазхабында имам, намазда аны ичинден окъуйду. Шафигъый мазхабында имам тышындан окъуйду.\nМуслиман адам хар не тукъум ишин Уллу Аллахны аты бла башларгъа керекди, къуру мал кесген бла кеси кереклисине эшикге къарагъаны болмаса. Мал, Бисмилляяхи Аллаху Акбар, деб кесиледи.\n1. Махтаула бары да дунияланы Иеси –\n2. Рахматлы, Джумушакъ Аллаххады\n3. (тюзлюк бла) сюд боллукъ кюнню патчахына.\n4. (Эй Аллах!) Биз къуру Сеннге къуллукъ этебиз.\n5. Болушлукъ да къуру Сенден излейбиз (къуру Сеннге таянабыз).\n6. (Энди) Сен бизни тюз джолгъа бир тюзет,\n7. ол Сен насыб этгенлени джолуна,\nчамланылгъанладан да, аджашханладан да тышында болгъан!\n(Аллах чамланнганлагъа уа – Тауратны тутхан къауумну санайдыла. Нек десенг, ала Аллахны бирлегенликге, эм аллындан да ислам диннге джау болуб, къаршчы чыкъгъандыла. Аны ючюн Аллаху Тагъала алагъа налат бергенди. Аджашханла уа – христианлыладыла. Нек десенг, ала юч аллах этедиле. Бир Аллахха Мариямны юй бийчеге, Гъыйсаны да анга джашха теджейдиле)».\nБылай барады къалгъан сураланы да ачыкълау эмда кёчюрюу. 2002-чи джыл «Ас-Алан» дергиде-журналда чыкъгъандан сора, Къуран къарачай тилде Китаб болуб юч джылдан чыкъгъанды. Ол заманны ичинде Абюсюб мубарек, кёчюргенлерине джангыдан къараб, тюзетиб, игилендириб кюрешгенди.\nЖурналда чыкъгъанына ал сёзню джаза, Тоторкъулланы Алий бу затланы чертген эди: «Бизни халкъны джашауунда эмда культурасында Къуранны ана тилибизге кёчюрюлгени бир белгили затды эмда бир белгиди. Абюсюб афендини къыйыны бизни къолубузгъа сыйлы Рамадан айда тюшгени да иги ышанды. Бизни борчубуз бу Китабны хар бир къарачайлы окъурча этиудю. Алай а, аны деменгили Китаб этиб чыгъарырдан алгъа, журналда басмалансын, алимле, джазыучула, тюз окъуучула да кёллерине келгенни билдирсинле. Сора, тюз-терс айтханланы барысына да автор кеси къараб, халатлы джерлерин тюзетсе, Инша Аллах, энчи Китаб этиуню сагъышына кёчербиз...\nХалкъны ичинде, араб тилни билиб, Къуранны магъанасын айталлыкъ аз адам барды. Орус тилге кёчюрюлгенле бла хайырланыучанбыз. Сураланы, аятланы адамла бирча англаялмагъанларындан, кёб дау-дауур да чыгъыучанды. Таб, имамланы арасында да болуучандыла аллай затла. «Джарты молла дин бузар» деб да, аны ючюн айтылгъанды. Аллах айтса, Абюсюбню бу къыйыны барыбызгъа да Къуранны тюз ангыларгъа болушур деб умут этебиз. Китабны иги этер джанындан не оюмугъуз бар эсе да, авторгъа билдиригиз деб тилейбиз. Османов былай джазады: «Къуранны араб тилде эмда ачыкъламалары бла ажымсыз кёчюрюлген ана тилде окъуялгъан ангыларыкъды: Ислам бютеу адам улуну таянчагъыды, аны ангысын, культурасын да ёрге кёлтюрген Хакъ керти динди...Ол бютеу адам улугъа джораланнганды, Аллаху Тагъала 7-чи ёмюрде Мухаммад келечисинден билдиргенди аны бизге. Аны себебли бу Сыйлы Китабны – Аллахны Сёзюн окъуса адам, Хакъ джолгъа къайытыргъа не да Хакъ джолда барыргъа кюч-къарыу табар деб умут этебиз».\nБютеу джашауун Аллахха къуллукъ этиуге берген Эбзеланы Абюсюб афендиге разылыгъыбызны билдиребиз эмда саулукъ, узакъ ёмюр тилейбиз анга Аллахдан».\nЭбзеланы Абу Юсуф хаджи дин китабла бла, чыгъармала бла бизни шагъырей эте тургъанды. Алай а, аны эм уллу иши – сыйлы Къуранны Ана тилибизге кёчюргениди, хар сураны ким да ангыларча ачыкълагъаныды. Журналда чыкъгъандан сора, юч джылны сюйген, сюймеген да не айтырын сакълагъанды. Юч джылны ичинде джукъ айтмай, эслеген халатларын да джашырыб, энди сёз этерге кюрешгенле бар эселе – гюнахха киредиле: Китаб чыкъгъынчы айтыргъа керек эди аллай затланы. Алай болса да, олсагъатда окъуялмай, энди окъуб, джангылыч джерлерин кёргенле бар эселе, авторгъа билдирсинле: китаб экинчи кере да чыгъар. Джангыз, айтырларын авторгъа айтмай, джер-джерде сёз чыгъарыб айланыу – адамлыкъгъа-муслиманлыкъгъа келишген зат тюлдю.\nМени оюмум: Абюсюб афенди бизде, дин джаны бла, не бир алим, не бир тылмач, не бир джазыучу эталмагъан ишни этгенди. Адамлагъа ауаз бериую бла да, динни юсюнден джазгъанлары бла да, дин китабланы кёчюрюую, чыгъарыуу, джайыуу бла да, халкъыбызны Хакъ джолгъа тартыб кюрешеди. Аны ол къыйыны – халкъыбызны азабдан къутхарыргъа кюрешген иши-сёзю – тыйыншлы багъасын бизден табмаса да, Аллахдан табар деб, ийнанабыз: Абюсюбню кючю бла Аллахны сёзюн биз Ана тилибизде эшитебиз, кёребиз, окъуйбуз. Ахыр файгъамбардан – Мухаммад файгъамбарыбыздан – адам улугъа билдирилген Аллахны сёзю бютеу дунияны кючлей барады. Дунияда Къуран кёчюрюлмеген тил къалгъан болмаз. Башха тюрк тиллеге ол эртделеде огъуна кёчюрюлгенди. Къуранны къарачайча чыкъгъаны динибизни, тилибизни, адамлыгъыбызны, халкълыгъыбызны да сакъланырына себеб боллукъду. Не джаны бла алыб айтсакъ да, бизни джашауубузда, культурабызда, тилибизде, тарихибизде да уллу ишди бу. Тюрлю-тюрлю китабланы, тыйыншлы, тыйыншлы тюл эселе да, баямлаб, хахайлаб, презентацияла этиб кюрешедиле. Къуранны ана тилибизде чыкъгъанын а – бютеу муслиман халкъыбыз, бютеу республика белгилерге керек эди. Джукъ этилмегени, айтылмагъаны – республиканы башчыларына да, муфтиятха да, дин аралыкълагъа да, джазыучуланы, журналистлени бирлешликлерине да сый тюлдю. Абу-Юсуф хаджини бизни адабиятха къошхан къыйыны ючюн, джазыучуланы тизимине алыргъа керек эди. Мен кюрешиб, башхаланы да болушдуруб къурагъан Къарачай джазыучуланы Союзун къурутуб къоймасала эди, быллай ишлени этген тынч боллукъ эди...Алай болса да, Абюсюб афенди – Къуранны къарачай тилге кёчюрген мубарек – кёб джашасын, муратлары толсунла, Уллу Аллах кеси къууандырсын аны.\nСэстренка 17.07.2019 17:59:06\nАбу-Юсуф хаджини бир кере да кермесем да, бек джууукъ адамыма къууаннганча къууана эдим, не джазгъанын окъусам, не хапарын эшитсем. Мени Анамда Абу-Юсуф хаджини "Намаз керек" деген джашил китабчыгъы барды, биргеме бериб ийген эди, Анам айтханны запомнить этиб къоялмагъанымда. Намаз керекни ол китабчыкъдан юреннген эдим. АНдан да алгъа уа Къурман Эльбруосидде къарачай тилге Эбзеланы Абу-Юсуф хаджи кечюрген "Ас-Алан" журналда басмаланнган Къуран китабны берген эди. Бюгюн-бюгече да эсимдеди, къалай сеир болуб окъугъаным. Сора Эльбруосид уллу саугъа этди: Къуранны ана тилибизде аудио этиб чыгъарды да. Бюгюн-бюгече да приложение телефонумда, тынгылайма, Абу-Юсуф хаджини эсиме тюшюре, Аллахдан анга тилек тилей.\nЭсиме тюшюре десем да, эм бек эсимден кетмеген неди десегиз, мен бир кере соргъан этген эдим, къачан къалай окъуб башлагъанын араб тилде. Абу-Юсуф орусча да, къарачайча да, арабча да 50 джылында юрениб башлагъанын айтыб бек сеирсиндирген эди. Аллахны сайлагъан къулу болуб ол фахму 50 джылында берилгенди деб мени келюм алайды.\nМа быллай адамларыбызны танытхан, быллай адамларыбызгъа джуукълашыргъа мадар берген Эльбруосидни къурагъан, ишине къошулгъанлагъа да барысына Аллах сууаб китабларына джазсын тюз акъылларын, сан къыйынларын.


Time (журнал) — Википедия\nБу атны (неда терминни) башха магъаналары да барды, къарагъыз: Time.\nTime Inc. (Time Warner-ни бёлюмю)\n«Тайм» (ингил. Time — «Заман»; сатыу-алыу марка ингилизча уллу харифле бла джазылады: TIME) — хар ыйыкъ сайын чыкъгъан американ журналды, штаб-фатары Нью-Йоркда орналады. Адамланы кёзюуге кёре (джыл, джюз джыл) рейтинглерин кёргюзтеди. 3,4 млн экземпляргъа джууукъ тиражы бла 2007 джылда АБШ-да эм популяр журнал болгъанды.\n2 Джылны адамы\n3 Джылны 100 персонасы\n4 XX ёмюрню 100 персонсы\nЖурналны эм биринчи номерини тышы\nЖурналны биринчи чыгъармасы 3 март 1923 джылда сатаргъа салыннганды. Time газетни къураргъа Генри Льюсни (Henry Luce) бла Брайтон Хэденни (Briton Haden) Йель университетни «Баш сюек бла сюекле» деген таша студент джамагъатны резиденциясында ётген джыйылыуда акъылларына келгенди.\nДжангылыкъла чыгъаргъан дунияда биринчи хар ыйыкълыкъ газет болгъанды. Он джылдан сора конкуренти — «Newsweek» чыкъгъанды. 1967 джылда Льюс ёлгюнчю журнал аны орта консерватив къарамларын кёргюзгенди.\nБусагъатдагъы «Тайм» кёбчюлюк информацияны мадарларыны эмда шоу-бизнесни средасында эм уллу болгъан Time Warner холдингни ёзегиди. Журналны американ версиясындан сора да европалы (Лондон), азиялы (Гонконг) эмда австралий (Сидней) версиялары чыгъадыла.\nДжылны адамы[тюрлендир | кодну тюрлендир]\nВикипедияда бу теманы юсюнден энчи статья барды: Джылны адамы (Time).\nАтедге кёре Time журнал декабрдагъы ахыр номеринде «джылны адамын» айтады. «Джылны адамы» номинация 1927 джылдан бери бериледи. Бу номинация биринчи берилген, тарихде биринчи кере кеси джангыз Атлантиканы учуб ётген лётчик Чарльз Линдберг болгъанды.\nПерсонаны толтуруучу редактор джангыз кеси сайлайды. Тюрлю-тюрлю джыллада Джылны адамы болгъандыла: Адольф Гитлер, Иосиф Сталин, Джордж Буш, Михаил Горбачёв (эки кере – 1987 эм 1989 джыллада), абстракциялы Американ аскерчи, эмда интернетни хайырланыучу. 2007 джылда Джылны адамы Россияны Президенти Владимир Путин болгъанды. 2010 джылда уа Facebook компанияны къурагъан эмда башчысы Марк Цукерберг.\nДжылны 100 персонасы[тюрлендир | кодну тюрлендир]\nВикипедияда бу теманы юсюнден энчи статья барды: Time 100.\n1999 джылдан башлаб журнал «Time 100» деген тизмени публикация этеди, бу — джылны эм бек къолундан келген джюз адамыны тизмесиди. Тизмеге киргенлени алимледен комиссия айырады.\nXX ёмюрню 100 персонсы[тюрлендир | кодну тюрлендир]\n1999 джылны июнюнда XX ёмюрню эм белгили адамларыны тизмеси публикация этилгенди: «Time 100: 20-чы ёмюрню батырлары бла кумирлери». Кандидатланы американ тарихчиледен, журналистледен эмда политикачыладан комиссия айыргъанды. 1999 джылны декабргъы чыгъармасында Time-ны версиясына кёре Джюз джылны адамы айтылгъанды, ол — Альберт Эйнштейн болгъанды.\nКюн сайын чыгъыучу газетле:\nЫйыкъ сайын чыгъыучу журналла:\nАй сайын эмда эки айда бир кере чыгъыучу журналла:\nАй сайын эмда айда эки кере чыгъыучу газетле:\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Time_(журнал)&oldid=100525»\nБу бетни ахыр тюрленнгени: 15:41, 3 март 2015.


Ким эди ол, ангылаялмайма? | Электронная газета "Заман"\nЖашаулары келген эки тиширыу олтурадыла къанга шинтикде. Экисини да къолларында урчукъла. Бири – келин, бири – къайын къыз.\nОнюч жыл бола эди аладан бирине, Зайнафха, Сталин ёлгенде. Школда сабийлени сюеп, устаз ол бушууну билдиргенде, къызчыкъ, къууанып: «Энди биз Кавказгъа къайтырыкъбыз!» – деп къычыргъаны, устазны абызырагъаны, окъуучусуну айтханын эшитмегенча этип, сёзню башха жанына бурургъа кюрешгени, ол кюн окъуна эки милиционер келип, Зайнафны милициягъа келтирип, соруу этгенлери – ол бары да аман тюшге ушап къалгъанды.\n– Жаз башы эди. Азияда мындан эсе терк келеди жылыу. Эки кюнден ашыргъан эдиле мени Сибирьге. Анам а, харип, мени бутуму жаулугъу бла кесини бутуна байлагъан эди да, бизни бир бирден айыралмай, кёп кюрешдиле. «Атасы урушда бу къырал ючюн жан бергенди. Къызын къайры элтиргеди умутугъуз?» – деп, аны къычырыкъ этип жилягъаны бюгюн да къулагъымдан кетмейди. Айыргъан эдиле. Айырмай а бир къарыусуз тиширыуну бла сабийни уллу кишиле. Анам бек къыйналгъанды бизни бла.\n– Ол заманда къыйналмагъан ким бар эди? Эки кёзлеринден сора нелери къалгъан эди жарлыланы? Мен ол заманда бир семиз адам кёрмегенме. Бюгюн а ашамасакъ да, семирип къалабыз дейдиле. Айт, айт хапарынгы, къызчыкъ.\n– Да сен билмеген не айтырыкъма?\n– Поездге олтуртдула да ийдиле политика жаны бла тутхучсузладыла деп тутулгъанла бла бирге. Тиширыу жокъ эди. Бир чеченли къарт бар эди да, манга къарагъанлай, кёзлери толуп, уллу жилямукъла сакъалын жуууп башлай эдиле. Ол жанына олтуртду да, Аллахдан къайтсын анга, жапсарыудан башха, бир эриши сёз эшитмедим. Аякъ жолгъа окъуна кеси элтип, эшикни сакълап, алай келтирип турду. Ол вагонда болгъанла, сёз да айтмай, къалай эсе да анга бойсунуп къалгъан эдиле бирден.\n– Аллах ол насыбынгы алмагъаны уа!\n– Хау, хар намаз этгенден тилейме анга Аллахдан игилик бу дунияда, ол дунияда да.\n– Не хазна сау болсун, харип, анча жылдан бери, жаннетледе жатарыкъ!\n– Эки ыйыкъ баргъан эдик поезд бла. Келтирип, бир туман, сууукъ жерде тюшюрдюле. Тёгерекде кёз илинир зат болуп – жаланда шинжили темир чыбыкъладан буруу. Тукъумларыбызны айтып, ары кийире башлагъанда, чеченли къартны къолундан тутуп, къалтырагъанымы тохтаталмай, атладым беш жыл турлукъ тутмагъыма. Айыргъан эдиле бизни, тиширыула, эр кишиле да башха-башха тура эдиле. Арада уа биягъы темир жипле. Къарт, онг болгъанлай, мени кёзлери бла излеп таба эди. Мен да. Сабий болуп, менден сора киши жокъ. Сабий десем да, артда билгенме, жыл саныма къошуп, онтёрт жыл болады деп жазып тура эдиле. Биз болгъан жерде тиширыу надзирательле ишлей эдиле. Аланы таматалары ол кюн окъуна мени кесине чакъырып, хапар сорду. Бир сёз айтсам, жиляп къала эдим, анамдан айырылып юйренмегенден. Сора, насыпха, ол тиширыу, Клавдия Васильевна, манга жан аурутуп, кесине къысып, жапсарды.\nБир уллу отоуда эки къатлы ундурукълада жата эдиле тутмакъла. Мени аланы араларына жибермей, ундурукъ бла бир гитче столчукъ сыйыннган отоучукъ къурап, анда тутуп турду. Тигиу эте эдиле. Анга да юйретдиле. Клавдия Васильевна окъуу китапла келтирип, ишден эки сагъат алгъа жиберип, манга дерс берип турду. Алай бла эки жыл ётген эди. Юйге, Къыргъызстаннга, къагъыт жазама. Андан да келеди жууап.\n– Аллах сакъласын амандан ансы, адам неге да юйренеди, – келини Абидат, къучакълап тургъан урчугъун да жанына шинтикге салып, акъ къол жаулукъчугъун чыгъарып, кёзлерин сыйпады.\n– Юйреннгенча да болдум. Бир кюн а, тюш азыкъ ашай тургъанлай, бир къагъытны да ёрге тутуп, узакъдан кёргюзте, Клавдия Васильевна чабып келди. Ол мени эркинлик къагъытым эди. Кесим да билмей тургъанлай, ол орус тиширыу Хрущевха, къырал таматагъа жазып, мени эркин этдирген эди.\n– Не иги адам эди! Орус дейбиз ансы…\n– Да хау, аланы игилерине жетген да азды. Клавдия Васильевна бек кюрешгенди, анда къалырымы, аны шахар фатарында жашарымы тилеп. Окъутуп, аламат адам этерме сени, сюргюнде аллай онгунг боллукъ тюйюлдю деп. Билиминг болса, юйюрюнге, халкъынга да жарарса деп. Хоу бир да, асыры тансыкъ болгъандан анама бла кичи къарындашчыгъыма, артда келирме деп, айырылгъанбыз. Жазып берген эди манга къайда, къалайда тюшюп, не поездге минеригими. Алты жерде алышхан эдим жолуму. Фрунзеге келип тюшгенимде, анда да юйретгендиле иги адамла жол юйюме.\nКелеме, бир колхоз машинагъа тагъылып, автобусму жюрюгенди? Юйде киши жокъ. Къоншулагъа сорама – чюгюндюрдедиле дейдиле да, жол юйретедиле. Мен да ары жетерге, адам таныр-танымаз узакълыкъда бара тургъанымлай, ол ийилип кюреше тургъан тиширыуладан бири кесин манга атханы, аны ызындан башхала да къолларын салкъынлыкъ этип къарагъанлары эсимдеди. Андан арысын а эсгералмайма. Кесиме келгенимде, анам, башымы да тобугъуна салып, жиляй, жилямукълары да бетиме агъа тура эди. Къарындашчыгъым да къолуму тутуп, жанымда чёгюп… Киногъа уа къараргъа керекбиз. Ибилисми эди ол, адаммы, мен аны ангылаялмай барама жашау узуну.\nЗайнаф, аны ангыларыкъ къайда?


Деккушланы Мамурайны джашы Магомет 1911-чи джыл эндреуюк (декабрь) айны 28-де Хурзукда туугъанды (бирси документлеринде 1908-чи джыл деб джазылады). Ишни сюйген, билимге талпыгъан джашчыкъ болуб ёсгенди ол. Магомет, сабийлигинден огъуна атланы, итлени бек сюйгени себебли, 7-джыллыкъ школну тауусхандан сора, Къабарты-Малкъарны Хабаз элинде 4-чю номерли ат заводха ишге джарашады.\n1928-чи джыл Деккушлары юйюрлери бла Нарсанагьа кёчедиле. Ол заманда Гитче Къарачай районну административ аралыгъы Нарсана болгъанды. Магомет алайда 5-чи номерли орта школну бошаб, Къарачайда аскер атланы хазырлагъан заводда тамада атчы болады.\nСалыннган борчну иги баджарыргъа тырмашыб, кёл салыб, къадалыб ишлегенин тамадала эслеб, аны Шимал Кавказ крайны мал совхозларыны союзуна инструктор болуб ишлерге чакъырадыла. Алайда сюйюб ишлесе да, Магомет андан ары да билимин ёсдюрюрге кёзю къарайды. Джылы джетмегени амалтын, тамада къарнашыны документлерин кесине джарашдырыб, джылына да юч джылны къошуб, Орджоникидзе шахарда Профсоюзланы край школларына кириб, аны да тауусуб, ызына къайтыб, бир джылны тамада инструктор болуб ишлейди. 1933-чю джыл хычаман (май) айда ол Къызыл Аскерге къуллукъ этерге чакъырылады.\nМагомет, Новочеркасск бла Краснодарны атлы полкларында билимин ёсдюре айырмагъа тауусуб чыкъгъандан сора, аны Орджоникидзе бла Тбилисини кавалерист эскадронларыны бирикген аскер училищесине окъургъа джибередиле. Аскерчиликни усталыгъын терен билирге мурат салыб тургъан таулу джаш юч джылны окъуб, аны да джетишимли бошайды. 1936-чы джылны абыстол (ноябрь) айында Магомет курсант взводланы бирини командири болады. Алай бла аны аскерчилик джолу башланады.\nЫзы бла ол М.В.Фрунзе атлы Аскер академияны тахса факультетине кириб, анда да кесин джетишимли кёргюзеди.\nАрадан эки джыл озгъанлай, 1938-чи джыл, болджалы да джетгинчи, тамада лейтенант чын да бериб, Деккуш улуну пулемёт эскадронну командирини болушчусу этиб Тамбов шахаргъа джибередиле. Анда да ол 1940-чы джылгъа дери къуллукъ этеди. Джаш адам болса да, кесин уста командирча танытыб, махтаулу болады.\nАлайда эки джыл къуллукъ этгенден сора, 1942-чи джыл Магометни 5-чи къаушатыучу аскерни (5-ая ударная армия) штабында тахсачы бёлекге тамада этедиле. Тамада лейтенант Деккуш улу ол аскерни къурамында тахса бёлекни командирини орунбасары болуб джангы къуралгъан Сталинград фронтну эм къыйын джерлеринде уруш этгенди.\n1942-чи джыл ол ауур джаралы болады. Джашаууна къоркъуулу экинчи джарасын ол Украинада Гуляй-Полени башы бла тахсачы самолёт бла учуб бара алгъанды. Къазауатда этген джигитликлерини юсюнден былай джазылады: «Башына окъ тийиб, ауур джаралы болгъанында да, салыннган борчну толтургьунчу Деккуш улу базагъа къайтыргъа унамагъанды». Ол джыл огъуна 4-чю Украин фронтну сермешлерини биринде контузия болады.\nБир кере бёлек аскерчиси бла бирге уллу аскер магъанасы болгъан бир джерни къорууларгъа Магометге джумуш тюшеди. Фашистле алайгъа 17 танканы джаяу аскерчиле бла джиберген эдиле. Ол кюн Магомет аскерчи нёгерлери бла джаугъа къаршчы от ачыб, алайда къаты сермешгенди. Ётгюр тахсачыларыбыз джауну он танкасын кюйдюргендиле. Ол хатерсиз урушда этген джигитлиги ючюн Магомет биринчи аскер саугъаны – «Ётгюрлюк ючюн» медалны - алады. Ызы бла, дагъыда бир къаты сермешде батырлыкъ кёргюзюб, Къызыл Джулдузну ордени бла саугъаланады.\nСермешлени кёзюуюнде Деккуш улу джаралы болуб госпиталгъа тюшеди. Андан чыкъгъанында дагъыда ызына урушха киреди. Уста командир тахсачы бёлеги бла Дондагъы Ростов, Новошахтинск, Горловка, Макеевка, Никополь, Николаево, Одесса дагъыда талай шахарны азатлагъанды. Днепр, Одер суулада баргъан ачы сермешиуледе да ол джау бла хатерсиз уруш этгенди.\n1943-чю джылны арттотур (апрель) айында Деккуш улу биринчи кере Къызыл Байракъны, Къызыл Джулдузну (экинчи кере) орденлери бла саугъаланады. Архив документледе 5-чи чабыуул этиучю аскерни командующийи генерал-полковник Цветаев, Магометни мийик дараджалы саугъагъа теджеген къагъытда былай джазгъанды: «Капитан Деккушев М.М. лично вёл разведку переднего края противника, захватил 5 пленных и важные документы…».\nАскер тахса джумушну мийик дараджада баджаргъаны ючюн капитан Деккуш улу эм уллу сыйгъа - Совет Союзну Джигити атха – тыйыншлы болады. Алай болса да аны орнуна Къызыл Байракъны ордени бла саугъалайдыла.\nДагъыда 1944-чю джыл Миус сууну къатында баргъан урушда Деккуш улу керти джигитлик кёргюзгенди. Ол башчылыкъ этиб аскерчи бёлек джауну къадама бегиген бетджанын ууатыб, чачыб, бирси полкларыбызгъа джол ачханды. Ол джумушну да Магомет джетишимли тындырады. Аны ючюн Деккуш улу Къызыл Байракъны экинчи орденин алгъанды.\nСалыннган борчну толтура, тахсачыланы къаууму Деккуш улуну башчылыгъы бла кеслеринден талай кереге кёб болгъан немчала бла ётгюр сермешиб, джауну кёбюсюн къырыб, къалгъанын да артха ыхтырыб, «тиллени» да джесирлеб, сау-эсен ызларына къайтыб келедиле. Алай бла Деккуш улуну кёкюрегин Къызыл Байракъны ордени ючюнчю кере джасайды.\n1944-чю джыл Кишинёв ючюн сермешде, 3-чю Украин фронтда тёртюнчю кере ауур джаралы болады. Магомет госпиталда джараларын багъыб, тюгел сау болуб бошагъынчы, тилек къагъыт джазыб, ызына фронтха, къазауат этген тенглерини сафларына, къайтханды.\n1944-чю джыл Магомет тахса бёлекни командири, ызы бла 28-чи аскерни тахсасыны тамадасыны заместители, 2-чи аскерни 9-чу танка корпусуну штабыны тамадасы болуб къуллукъ этгенди. Аны керти абычар усталыгъы, урушлада джетишимлери аскер командующийге белгили болгъанды. Аны себебли, штабда анга бек ышаннгандыла, къуллугъун да кёлтюртюб баргъандыла. Алай бла Деккуш улу сыйгъа, махтаугъа тыйыншлы болады, кесин да 2-чи гвардиячы танка аскерни штабына тамада этиб саладыла.\nАрхив документледен, 1944-чю джыл байрым (февраль) айны 12-де гвардиячы полковник Шамардин, аскерчилени арасында аты кенг белгили тахсачыны мийик аскер саугъагъа теджей, былай джазады: «…Тириди, фронтну эм къыйын джеринден артха турмайды. Урушда асланча сермешеди. Польша бла Германияны джерлеринде салыннган борчну джанын-къаным аямай мийик дараджада толтургъанды. Кёбюсюне тахсачылагъа кеси башчылыкъ этеди, джашаууна къоркъмайды, батыр, уста тахсачыды…».\nПольшаны фашистледен азатлагъан кёзюуде этген джигитлиги ючюн, Деккуш улу республиканы «Батырланы Къачы» («Крест Храбрых) деген ордени бла саугъаланады. Кесин да 2-чи гвардиячы танка аскерни 9-чу танка корпусуну 33-чю атыучу бригадасыны штабыны тамадасы къуллукъгъа кёчюредиле. Аны бла да къалмай подполковник Деккуш улуну экинчи кере эм сыйлы аскер саугъагъа – Совет Союзну Джигити атха – тыйыншлы болады. Ай медет, не келсин, кёчгюнчю халкъдан болгъаны ючюн джигит Магометге ол саугъаны бермей къоядыла. Аны орнуна Къызыл Байракъны ордени бла тёртюнчю кере саугъаланады.\nДеккуш улуну Уллу Ата джурт къазауатда этген джигитликлерини юслеринден бир уллу китаб джазаргъа боллукъду. Ётгюр джердешибизни урушлада джетишимлери кёб болгъандыла, 30 аскер саугъасы, аланы арасында Къызыл Джулдузуну эки ордени, Сталинни энчи къол ызы бла 30 Бюсюреу къагъыты барды.\nТаулу джигитни, 33-чю бригаданы командири гвардиячы полковник Шамардин, артда аны къуллукъда ауушдургъан полковник Бабенко, Къызылбайракълы Умань танка корпусну штабыны тамадасы полковник К.И.Швецов, 33 бригададан къуралгъан ол корпусну командири танка аскерлени генерал-майору Н.Д.Веденеев кеслери Магометни энчи таныб, уллу сый бериб, бек багъалатхандыла. Ала бары да 1945-чи джыл Деккушланы Магометни «Совет Союзну Джигити» деген сыйлы атха теджеген къагъытха къол салгъандыла. Аны юсюнден Ара басмада, фронт газетде да джазылгъан эди.\nДеккушланы Магомет фашист Германияны ара шахарын – Берлинни – алыуда да ётгюр уруш этгенди.\nУллу Хорламгъа гвардиячы полковник Деккуш улу аскер сафда тюбейди. Дагъыда ол 6 джылны Германияда Совет Аскерни бёлеклеринде къуллукъ этгенди, андан къайтхандан сора 1950-чи джылгъа дери Прибалтика аскер округда 21-чи мараучу дивизияны полкуна башчылыкъ этгенди. Алай бла Деккуш улу 1979-чу джыл отставкагъа чыкъгъанды.\nАскер башчыла Деккушланы Магометни энчи шартларына, аскер сынамына уллу багъа бергендиле. Анга шагъатлыкъ этген Къызыл Байракъны тёртюнчю ордениди. Магометге «Совет Союзну Джигити» деген ат берилмей къалса да, джазыуу анга башха саугъа этгенди - къазауатны эм къыйын джерлеринде сермешиб, ёлюмню кёзюне талай кере къарагъан джигер таулуну - джашауун сакълагъанды.\n«Ётгюрлюгю ючюн», «Урушлада джетишимлери ючюн» медалланы, Къызыл Джулдузну (эки кере), Къызыл Байракъны (тёрт кере), «Батырланы Къачы» орденлени кавалери гвардиячы полковник Деккушланы Мамураны джашы Магомет 1945-чи джыл Москвада Къызыл Майданда Уллу парадха Биринчи Беларусь фронтну атындан къошулгъанды.\nАскер къуллукъдан башына бош болгъанындан сора, Магомет юйдегиси бла Нарсанагъа кёчюб, анда джашагъанды. Къарачайны ётгюр уланы полковник Деккуш улу къазауатда алгъан джараларыны джарсыуларындан 1990-чы джыл аууз-герги (октябрь) айны 19-да ауушханды, джандетли болсун. Аны аты миллетибизни тарихинде ёмюрлюкге сакъланныкъды.


«Дунияны жарыгъын кёрген хар къагъанакъгъа жюрегимден къууанама» | Электронная газета "Заман"\n«Дунияны жарыгъын кёрген хар къагъанакъгъа жюрегимден къууанама»\n6 ноября, 2019 - 09:18\nВрачны аты ол аягъы юсюне салгъан саусузланы ыспаслары бла айтылады. Нальчикни Дубки тийресинде Перинатальный арада акушер-гинеколог болуп ишлеген Къумукъланы Аслижанны (Къулийланы Ахматны къызы) да республикада кёпле таныйдыла эмда хурмет этедиле. Мен аны бошдан айтмайма, анга ыразы болгъанларын кёпледен эшитгенме. Ол усталыгъы бла ишлеген отуз жылгъа жууукъ заманны ичинде, къолуна алып, жаягъына къысхан балачыкъланы мингле бла санаргъа боллукъду. Сабийден ауурлукълары болгъан кёп тиширыугъа аны усталыгъы, ариу сёзю да болушхандыла.\n-Дунияны башында аналыкъдан иги не зат барды! Сабий туугъанлай, аны тиширыуну юсюне салсанг, жылыууна къыссанг, аланы экисине да къарагъан къалай хычыуунду. Аны айтып ангылатхан окъуна къыйынды. Хар туугъан сабий а танг эрттенча, гюлча ариуду, анга къарап тояр амал жокъду. Аллай кезиуледе мен энтта да бир жанчыкъны жаратылыууна себеплик этгеним бла ёхтемленеме,-дейди Аслижан, мени бла ушакъ эте.\n«Ишинги юсюнден алай татыуун чыгъарып айтаса, анча заманны ичинде эрикгендамы этмегенсе?» -деп сорама. «Угъай, - дейди врач тиширыу,- эригирге чырт да заман табылмайды. Кюннге бирде жыйырмагъа дери тиширыуну ауурлугъундан къутултургъа тюшеди. Сёзсюз, къыйынды, арыйса, болсада дуния жарыгъын кёрген хар сабийге къууанаса, аны бла бирге кюч-къарыу да аласа».\nАслижан школну бошагъанда, кёп башхалача, къайры барайым энди окъургъа деп, кёп сагъыш эте турмагъанды, къагъытларын элтип КъМКъУ-ну медицина факультетине бергенди. «Барысындан да бек анга ыннам, атамы анасы къууаннганды. Кесини бир класс билими болмагъанлыкъгъа, тиширыу окъуп, билим, усталыкъ алыргъа керекди, дегенлей тургъанды. Дагъыда къызны бир ненча аякъ кийими, сумкасы да болургъа тийишлиди, деучю эди.\nОл бек сейирлик адам болгъанды. Алты сабийи бла Орта Азиягъа тюшгенди, аланы ачдан, жаланнгачдан сакълар ючюн, шахтада ишлегенди, анда къолунда бармакъларын алдыргъанды, аякъларын сындыргъанды, шахта оюлуп, кёп кере ёлюмге бетден-бетге къарагъанды. Аны ючюн а ойнагъанын, кюлгенин къоймагъанды. Жашаууну ахыр кюнлерине дери да ишсиз бир кюн турмагъанды», - дейди Аслижан.\n1989 жылда окъууун бошагьандан сора къызны Орёл шахарда больницада ишлерге жибередиле. Юч жылдан сора уа Нальчикге къайтады, шахар больницалада, поликлиникалада бош жер болмай Тырныауузгъа кетеди. «Анда аламат врачла ишлей эдиле,-деп эсгереди Аслижан.- Аланы сынаулары, билимлери да бирча иги эди. Бир врач Владикавказда, башхасы Пермьде, ючюнчюсю Ташкентде окъугъандыла, Москвада медицина институтну бошагъан да бар эди. Биз ол сени, бу а мени ишимди деп айырмаучу эдик, кенгешип, биригип кюрешиучю эдик».\nАнда Аслижан жети жылгъа жууукъ заманны уруннганды. Аны ол бек хайырлы, кёп затха юйретген кезиуге санайды. Нальчикде Перинатальный ара ачылгъанында уа, аны ары чакъырадыла да, ол угъай демейди. «Анга да сокъуранмайма. Коллективни да бек жаратханма. Хар бирибиз да бир бирге болушабыз, билмеген затыбызны сорабыз»,-дейди.\nБиринчи он жылда ол дежурный врач болгъанды, арт бир ненча жылда уа бийик категориялы докторду. «Мен мында ишлеп башлагъан заманымда, 44-жыллыкъ тиширыу тёртюнчю сабийин таба келген эди. Мен а анга къоркъгъан эдим. «Бу жыл санда бош базындынг»,-деп урушхан окъуна этдим.\nАлгъаракълада уа кабинетиме ол бир мазаллы жаш бла кирип келеди. «Эсингдемиди, манга къоркъгъанынг, ол жыл санда сабий табаргъа бош кюреше эдинг деп, тырман этгенинг. Энди уа кёрчю, жашым къаллай болгъанын»,-деп къууана эди. Жашха жыйырма сегиз жыл болгъанды. Аны анасы да таплай тура эди. Ол заманда медицина шёндюча болса,сёзсюз, мен анга къоркъмаз эдим. Энди у а къыркъ, къыркъбешжыллыкъларында окъуна сабий тапхан тиширыула кёп болгъандыла»,-дейди Аслижан.\n«Бусагъатда жаш тиширыула да сабийлерин жарып алсала сюедиле. Врачла да ол амалны сайлай болурла, дейме?» - деп сорама мен. «Угъай, биз, врачла, тиширыула кеслери тапсала ыразыбыз. Алай, жарсыугъа, бир-бир анала операция этигиз деп къысадыла. Алагьа ол иги болмагъанын ангылатыргъа,бирде урушургъа да тюшеди. Бирле ангылайдыла, бирле уа -угъай. Беш кере кесарево этилип сабий тапханла да кёпдюле»,-дейди Аслижан.\nАны кесини да эки сабийи барды. Жашы Артур туугъанда, республиканы ол замандагъы Президенти Валерий Коков, роддомгъа келип, он минг сом да къоюп кетгенин ыразы болуп сагъынады.Сабийлеринден бири ЭКО амал бла жаратылгъанын да жашырмайды. Бусагъатда аны аллына, балам болмайды деп жарсып, кёп тиширыу келеди. Ол а алагъа: «Мен кесим да сизнича къайгъы да этип, жюрегим да къыйналып кёп айланнганма, ахырында ЭКО этдирип тапханма. Бир да сокъуранмайма. Ана болгъандан уллу насып жокъду тиширыугъа»,-дейди.\nАслижан айтханлай, медицина алгъа уллу атлам этгенди, бир жеринде турмайды, жангы багъыу амалла чыгъадыла. Алай вирусла да тюрленедиле. Аны себепли врачха билимин, усталыгъын дайым ёсдюрюп турургъа керек болады. Аслижан аны уста биледи. Ол Москвада, Санкт-Петербургда, Дондагъы Ростовда, Пятигорскде, башха жерледе бардырылгъан конференциялагъа, семинарлагъа терк-терк къатышады.\nНасыпха, энди Интернет да уллу себеплик этеди. Коллегаларындан сорургъа да эринмейди. Хар беш жылдан а категориясын бегитиу жаны бла курсланы ётеди. Битеу бу затла аны ишинде болушадыла. Керек болса, операция да этеди.\n«Психолог болургъа да тюшеди», - дейди Аслижан. Ол аны айтханда, мени эсиме бир тиширыуну эсгериую тюшеди: «Бешеулен болуп жатабыз палатада. Хар бирибиз да сынсыйбыз, къыйналабыз. Алай эте тургъаныбызлай, Аслижан кирип келеди. «Аначыкъла, бюгюн сизни бек насыплы кюнюгюз бла жюрегимден алгъышлайма!»-дейди. Биз барыбыз да анга тюрслеп къарайбыз. Ол а: «Хау, алайды. Сабий тапхандан уллу насып дуния башында тиширыугъа жокъду, аны къатында сизни къыйналгъаныгъыз бошду»,- дейди да,бизге кёл этдирип кетеди. Андан сора ох-тух этгенибиз къалды».\nБир жол Перинатальный арагъа къан басымы бек тюшген тиширыуну келтиредиле. Аны кёп къаны кетген эди. Врачла, ол санда Аслижан да, аны ол дуниядан къайтарыр ючюн, уллу къыйын салгъандыла. Алай бла сабийин, кесин да ёлюмден къутхаргъандыла.\nАллай кезиуле дагъыда кёп болгъандыла. Ол заманда врачха кечеле бла больницада къалыргъа тюшеди. «Манга,-дейди Аслижан,-юйде бирде тырман да этиучюдюле. «Санга больница болса, биз неге керекбиз»,- деп да айтадыла. Алай бек къыйын саусузум бар эди, Аллахха шукур,энди хали иги болду десем,ангылайдыла, кечедиле мени. Мен да ангылайма аланы мени бла кёбюрек болургъа сюедиле да. Манга уа ала бла да, ишимде да игиди. Аны ючюн ашыгъама юйден ишге, ишден юйге», - дейди ол.\nАнЫ юйюр жашауу бла да насыбы тутханды. Баш иеси Къумукъланы Альберт бла бир бирни ангылап жашайдыла. Аллахны ахшылыгъындан атасы, анасы да сау, тёрт къарындашы бар. Жууукъла, тенгле, танышла, шуёхла да кёпдюле. Аланы хар бирини кёлюне жетерге кюрешеди. Ол кеси насыплы болгъаныча, хар тиширыугъа да аны тежейди.\nМен аны юсюнден газетге жазарыгъымы айтханымда, ол, иймене-иймене: «Мен аллай бир не зат этеме, жаланда кесими ишими толтурама. Аны бек сюеме. Аллах манга аллай насып бергенине къууана жашайма»,-деген эди. Мен а Аслижан, аныча башха врачла да, дагъыда бир жаннга дуниягъа жаратылыргъа болуша, кюн сайын да жигитлик этедиле деп, алай сунама.


МИЛЛЕТГЕ ЭМ БАГЪАЛЫ АНА ТИЛДИ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nХар джыл сайын ана тиллеге аталгъан ай болады. Аны бирер зат бла байламлы къурайбыз. Сёз ючюн, Къарачай-Черкесияны белгили джазыучуларына, Ата джурт къазауатны ветеранларына, урунууну алчыларына, къарачай халкъны кёчюргенлерине, бери къайтханыбызгъа аталадыла. Алай а къуру ала бла къалмайбыз, этген ишибизге магъанасы болур деген затланы къошабыз. Былтыр аууз-герги (октябрь) айда депортация бла байламлы ишле этген эдик. Школланы барыны да устазлары бла окъуучулары тири къошулгъан эдиле. Стендле этилдиле, класслада дерсле бардырылдыла, хар школда линейкала болдула, «тёгерек столла» къуралдыла, сурат салыудан, сочинение джазыудан конкурсла ётдюле.\nАна тилге аталгъан айны аягъында «Родной язык - душа народа» деб, устазланы конференцияларын да этдик. Анга Къобан районну администрациясыны башчысы Чомаланы Мухаммат-Амин, Черкесскеде «Къарачай - алан халкъ» джамагъат бирлешликни тамадасы Батчаланы Манаф, элледен урунууну ветеранлары, сыйлы къартла, устазланы билимлерин ёсдюрген институтда къарачай-малкъар эмда ногъай тил бла адабиятны кафедрасыны тамадасы Мамаланы Фатима, джаш тёлюге билим берген учреждениелени тамадалары келген эдиле. Джыйылыуда ана тил бла байламлы ишле сюзюлдюле, районда баджарылыргъа керекли затланы хакъындан резолюция къабыл этилди.\n2018-чи джыл абыстол (ноябрь) айны 21-чи-29-чу кюнлеринде тёрт джерде, «Къарачай - алан халкъ» джамагъат бирлешликден да адамла келиб, джыйылыула бардырдыкъ. Алагъа школланы директорлары, устазла, къуллукъчула, атала бла анала, элчиле къошулдула. Сабийлени ана тилге юретиуню юсюнден кенгеш бардырдыкъ. Окъуу китабла толу джетишмегенлерини юсюнден да айтылды. Джыйылыулада бу кемликни къоратыргъа болушурукъла да чыгъадыла. Сёз ючюн, Алийланы Шогъайыбны джашы Мухтар 2019-чу джыл къыркъаууз (сентябрь) айны бирине школгъа джангы келген сабийлени къарачай тилден «Харифле» деген китаб бла баджарлыгъын билдирди.\nБыйыл хычаман (май) айда школлада этиллик джумушланы белгилегенбиз. Ала къарачай халкъны кёчгюнчюлюкден Ата джуртуна къайтханы бла байламлы боллукъдула. Анга хазырлана турадыла. Алада мындан ары миллет адетлени сакълауну, айырыб да ана тилибизни айнытыуну юсюнден айтыллыкъды.\nБиз ангылагъандан, тилибизни билиуде олимпиадаланы магъаналары да уллуду. Алагъа къошулургъа хазырланнган кёзюуледе устазла, сабийле да учунуб кюрешедиле. Бу озгъан беш джылны ичинде районну кесинде, республикада ётген олимпиадалада хорлагъанла, ал орунлагъа чыкъгъанла аз тюлдюле. Энтда аллай эришиулеге къошулгъанлай турлукъдула сабийле.\nСабий садлада бу проблема бла болумну юсюнден айырыб айтыргъа излейме. Муратыбызгъа толу джетгенбиз деяллыкъ тюлме, алай а ол ишни тёрт тюрлю джорукъ бла къурайбыз. Биринчи джорукъ: сабий оюнла. Бери миллет кийимлери бла гинджиле, джиб тартыу, ашыкъ оюн, арбазда сабийле булджурча миллет тамалда затла киредиле. Экинчи джорукъ: миллетни маданияты, юй джашауу бла байламлы гитчечикле ангыларча кёрмючле, тепсерге юретиу. Ючюнчю джорукъ: хар кимге кесини юйдегисини тарихин, къаллай адамларын таныгъанын сорууду. Тёртюнчю джорукъ: сабийлени табигъат бла шагъырей этиб, экологияны магъасын сингдириудю.\nБу затла джашауну бирер джерине аталыб, сабий ангыда къалырча этиледиле. Ёсе келселе да сабийлени ангылары бегий барлыкъларына бизни ишегибиз джокъду. Быланы тышында да сабий садлада музейле къураргъа кюрешедиле. Музейле уа бизни бюгюннгю джашауубуз бла тарихибизни тюбешген джерлеридиле. Озгъан заманланы эсге тюшюрюу, ол кёзюуледе джашагъан ата-бабаланы юслеринден да кёб затны билирге себеб боладыла.\nСабий садла бла школлада бардырылгъан быллай ишле джаш тёлюню ана тилде сёлеширге, окъургъа, джазаргъа, маданиятыбызгъа, миллет шартларыбызгъа юретиуге джораланадыла. Кёб тюрлю затха эс бёлебиз, алай болса да мындан ары этиллик ишлерибиз андан да кёбдюле. Аланы барын да кесибизге борчха санайбыз, мадаргъа кёре, тындыра да барлыкъбыз.\nКъобан районну окъуу бёлюмюню тамадасы.


Республиканы сют производствосу ишин тохтатмазча | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\n16 мая, 2019 - 06:46\n- Ол сют комбинат Къабарты-Малкъарда эм уллу предприятияладан бириди. Ол 800-ден аслам адамны ишчи жер бла жалчытады эмда 200-ден артыкъ тюрлю продукция чыгъарады. Анга бирси регионлада да сурам уллуду. Биз быллай биригиуге болушургъа, аны бла бирге республиканы социал-экономика болумун айнытыугъа да къошумчулукъ этгенибизге ыразыбыз, - деп билдиреди ВТБ-ны Ставрополь крайда, Дагъыстанда эм Къабарты-Малкъарда бёлюмюню таматасы Александр Дыренко.\nПредприятияны таматасы Шамсудин Якубов билдиргеннге кёре, бусагъатда сютню кёп сауулгъан кезиуюдю. Ол себепден аны кёп алырча эмда производствода тохтатмазча къошакъ халда кредитни хайырланыргъа тюшгенди.


Бек сау бол, Къызыл-Къалачы эгешчигим. Сени да, Сестренканы да форумда эслегенлей, элибиз эсге тюшюб къалады. Бу назмучукъ да, 1970-чи джыллада мен школну таууса, джазылгъанды. Ол заманда элибизге кёб хайырым тиерикди деб тура эдим. Элни чачылыб кетерин, школгъа джюрюрге да хазна сабий табылмай къаллыгъын билмей эдим...\nКъаялары да ? къонгур ёгюзлеге,\nАмманы сёзю да ? ит тил чапыракълай.\nИлгенсенг а ? сыланнгандан хайыр джокъ,\nНе этсенг да эт, джоралаб алай...\nДжарашдыргьан чакълы бир затха ?\nНе бла джарадынг туугьан элинге??\nМында туурады ишинг, иннетинг,\nЁмюрюнг узакъ болсун джуртну джаннгыз тереги Туугьан кюнюнг бла алгышлайма\nАлгъыш биргеди. Джууукъда узакъладан эсе, узакъда джууукъла ашхы.\nТАУ бла ТЕНГИЗ\nТенгизге къараб, агъарады Тау,\nТансыкълай Тауну, чайкъалады Тенгиз.\nКюн сайын сынаса да джашау,\nБу дунияны сюебиз кемсиз.\nБулутдан кёрюнмесе Тау,\nБютюн къайгъылы болады Тенгиз.\nЭшитеме тилегин аны:\nКъойма, Аллах, джууукъсуз, тенгсиз.\nДжуртубуз, тилибиз да сау,\nНасыблы адамлабыз биз.\nМийикде агъарады Тау,\nТёбенде рахатды тенгиз.\nСау бол. "Иги сёзге багъа джетмез". Сиз сёзюгюз бла, ишигиз бла да бу назмучукъда айтылгъанны къатлайсыз:\nАлейкум ас-салам, къарнаш! Къарачай-Малкъар Элни туугъан, джангыргъан Кюнюне къууанч бла джетейик.\nКЪАЛАМ бла КИТАБ\nИзлей эсенг джашарын\nСен бек сюйген Къарачай,\nХакъ бла бир эт джазыуун,\nКъара таны(т), къара джай.\nЮс да, кёл да толуду\nМинг-минг джарадан, табдан.\nСебеб джолу ? туруду:\nОл ? Къалам бла Китабдан.\nХакъ сёз бла Акъ сёздю\nКъалам бла Китабды\nСау бол. Халкъыбыз деген адамланы барына да Аллах кюч берсин. Халкъыбыз а къаллай болгъанын бу тизгинледе айтыргъа кюрешгенме:\nЧыбыкълыкъда да излелле,\nСюйгенлерича бюгерге -\nБугъоуларын да юзюб,\nДагъыда сюелдим ёрге.\nЭнтда излейле бюгерге,\nКъолларындан а келмез -\nХалкъыбызгъа бек къайгъыргъан адам, Аллах разы болсун санга! Алгъышлыкъ бол. Сеничала кёбюрек болсала эди, Джуртха, Халкъгъа къоркъуу болмаз эди.\nТенгизни арасында айрымкан,\nКъыйынмы эди сеннге суудан айырылгьан?\nКъыйынмыды тенгизге къайырылгъан?\nТенгизни арасында айрымкан.\nСау бол. Джуртубуз-Халкъыбыз ючюн къолдан келгенни эте барырча, Аллах кюч берсин.\nБизге сени сууунг да ? джууурт,\nХауанг да ? джууурт.\nДжуртум ? Джыртум.\nТум ала, тум къара\nАлан Джуртум, Къарачай-Малкъар джуртум!\nАкъ кечем, къара кюнюм да,\nАкъ бёркюм, къара чебгеним да ?\nИслам динли, тюрк тилли Кавказ джуртум.\nИт-тил-чапырагъынг да бола,\nДжазыу-Тил-чапырагъынг да бола,\nБёрю ауузун байлагъан сёзюнг да бола,\nХазырларынгда бир огъунг да бола,\nДжуртум ? джырым, тилегим, дууам да мени.\nТауум да ? Минги, кёлюм да ? минги.\nКёз байлай, келсе уа ингир ?\nАйырылмаздан къучакъларыкъма сени,\nМинги джуртум, джандет джуртум мени.\nНе этсенг да эт, джоралаб алай......\nХар зат да турады мени эсимде,\nЭлибиз а къуралгъанлы джюз джылгъа да бармазгъа башлагъанды. хар ким юйлерин чачдырыб мюиюшлерн тракторбла, ачха алыр ючюн. Ол ачханы джойдула, джуртсуз къалдыла. сорауа... эбзелени Манаф аитханлай, скоро шлагбаум салыб, ачха алыб ётдюрлюкдюле ары, ким болса да алыб-деб. Ангыламайдыла да, къаллай курорт джерден, таза хауадан, кирсиз сууладан къуру къала тургъанларын.\nдуния ачхагъа алданганды да бошагъанды. да не этеийк, Аллах игисин буюрсун. Сиз да къайда болсагъыз да, Аллах болсун нёгеригиз, хар атлагъан атламыгъыз онгуна болсун!\nСалам, Билал !\nАллах этген муратларынга джетдирсин !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!\nЗаман а - бешли бугъа.\nЗаман - сарыубек.\nТохтаусуз алгъа къууа\nАрытды бир бек.\nСени сюрюб не табды?\nТёкдю ол терин.\nАны бла да къалмады,\nАндан къачыб не табдынг?\nНеге да ЧЫДАМ.\nКъоркъутмаз ахыр ахынг\nЧыгъа башлаб джан.\nКъайда джашасанг да Къууанч бла Джаша!!!\nАлейкум салам, Сапар. Сау бол. Алгъыш биргеди.\nТау башында улуйду Бёрю,\nТенгиз джагъада эшитеме аны.\nКъобан суу да энеди бери ?\nТенгиз джутад деб къоркъама аны.\n?Кючлерле да тауланы итле?,-\nАнгылайма да къоркъууун Бёрюню,\nКъарагъанлай турама Кёкге,\nНе айтырын сакълаб Тейрини.\nБарс бла Бёрю Тюрк тауну сакълайла.\nТенгиз джагъасын сакълайма мен.\nТаугъа къайытыр кюнлени санайма,\nКъайытырыкъма, болсам сау-эсен.\nЫзчы итле сакълайла чекни,\nТауда, тюзде да джетишелле ала.\nНе айтырын сакълайма Кёкню,\nКече-кюн да турама къараб.\nМен ? Тейри адамы ? Тейри буюрмай,\nКеси аллыма бир оноу этмем.\nКъазакъ Бёрю, сен да кёб улума ?\nКёкню, джерни да уятханса сен.\nКъазакъ Бёрю, борчунгдан чыкъгъанса.\nЁрге турургъа унамай эсе халкъ,\nХакъ бла болургъа унамай эсе халкъ ?\nСора, излейди болургъа талкъ.\nЁлюрге излегенни тыяллыкъ тюлсе,\nНе этгин, халкъ кеси да этмесе мадар.\nЁзге, Бё́рю, сен тохтарыкъ тюлсе,-\nСени алай джаратханды къадар.\nСени улуууунг, джортууунг тохтагъан кюн\nКелликди къауумунга ёлюм.\nАры дери халкъгъа ёлюм джокъду,\nИтлеге къаллыкъ тюлдю Элинг.\nУлу, Бёрю, уят тюзлени, тауланы да.\nКъалтырат амантишлени, джауланы да.\nКёб турмай мен да къошуллукъма санга.\nБу назмум да шагъатды анга.\nЭсен кёрюшейик ЁЗДЕН улу Сапар шохум.\nАллах этген муратларыгъызгъа джетдирсин!\nАлгъышлайма! Аллах саулукъдан, насыпдан айырмасын, этген муратларыгъызны толтурсун!\nЯ и не знал, поздравляя Билала, что он и не ведает о столь лестном обширном исследовании его творчества, неизвестным Мерайли, да ещё и с переводами на английский. Получается, что, хотя и не любит Билал дни рождения, я сделал ему поздравление с неожиданным сюрпризом. Сегодня мне известно, что Мерайли, сделавший столь тонкое и глубокое исследование, отрывок из которого я приводил, это критик, переводчик и поэт Павел Иванов.\nХоншу Элтаркъачыдан Къызыл-Къалачыгъа уллу салам. Сабийликде эгечими гардош салыууна, чагасына кёб джюрюгенме Къызыл-Къалагъа. Анда да барды мени, бюгюн узакъдан тансыкълагъан, сюйген джерчиклерим. Кесими элими не ариу кёрсем да, Къызыл-къаланы табихаты кесича бир тюрлю, башха тюрлю аламат...\nМенда ол ?день рождениялангы? сюймеученме. Алай а, алгъышлайма бек сюйюб туугъан кюнюнг бла.\nСени уллу умутларынг бизни халкъыбызны умутларыдыла. Аллах айтыб, ала толуб бизни барыбызгъада бир уллу къуанчлыкъ келсин.\nХалкъны барысына да, айырмай хар бир адамына да, болушургъа ачылыб тургъан сескегли, берекетли джюрегинге шошлукъ, рахатлыкъ тилейме Аллахдан.\nКъара благъа всезнайка бла Берекет кеслериники этдиле да къойдула Билялны.Гитче Къарачайгъа отношениясы болмагъанча?! Берекет,мен а къарт анам бла Билялны атасына хычынла да алыб къол тутаргъа барыб тургъанма ораза бла Къурманда!\nБилял,менге да джазмасанг назму ёпкелей башлагъанма)))\nКёп джаша Билал Лайпан! Саулукла, куанчла. Тюшлерин, тилеклерин кабул болур иншаАллах. Алайла Аланланы кюнлери де джарыктан джарык болур.\nБарс бла Бёрю Сабр бла ШАТ Аламат назму. Машаллах.\nTusen takk! - минг сау бол.\nБир Терекденбиз барыбыз да биз:\nАты болса да Джангыз, Раубазы...\nБолса да къыш, келсе да кюз,\nДжуртну джашилди бизге ауазы.\nБир Ташданбыз барыбыз да биз:\nАты болса да Къара не Къадау.\nТейрини атлары боладыла джюз ?\nБарына да салабыз махтау.\nДинни, Тилни, Джуртну да берген\nБир Аллахха салабыз махтау.\nКъуралгъынчы Къарачай-Малкъар Эл ? Барс Эл,\nКъызгъа, джашха да джокъ арыу-тохтау...\nСау бол. Барыбыз да къууаныр кюнле алдадыла.\nКимден чыкъса да кёлюнг,\nТуугъан джерингден чыкъмаз.\nКёк бла Джерни чеги ?\nАта джуртубуз Кавказ.\nКъындан чыкъгъан къылышча,\nТау джитиле да алай.\nСуула да джанкъылышча...\nДжандет - Малкъар-Къарачай.\nАриулукъ бла хазнадан\nБайды джерибиз бизни.\nБу тауладан, сууладан,\nАллах, айырма бизни.\nСалам! Сени сёзюнгю мен бек багъалатама. Суратлау сёзню сенича терен ангылагъан азды. Адабият-литература джол бла баргъан болсанг эди - культурабызгъа уллу хайырынг тиерик эди. Ууакъ-ууакъ тырнагъан затларынгы бир джерге джыя, джарашдыра барыб, бир китаб этиб да чыгъарырса деб умут этеме. Асхатны джазгъанларын, биографиясын да джыйыугъа кёб къыйынынг кетгенди - ала да тас болмазла, инша Аллах. Аллахха аманат бол.\nБу назму джыйым тюлдю,\nДжыйын джанлыды бу.\nДжыйын джанлы да тюлдю,\nКъазакъ бёрюдю бу.\nДжашил чегетди бу.\nДжашил чегет да тюлдю,\nДжангыз Терекди бу.\nТаш къалауду бу.\nТаш къалау да тюлдю,\nКъадау Ташды бу.\nНарт джылкъыды бу.\nНарт джылкъы да тюлдю,\nБоракъ атды бу.\nХалкъгъа сёзюмдю бу.\nХалкъгъа сёзюм да тюлдю,\nМени ёзюмдю бу.\nМени дуниямды бу.\nДуниям бла къалмай,\nМени ахратымды бу.\nХалкъ джыйылыуду бу.\nХалкъ джыйылыу да тюлдю,\nДжангыз адамды бу.\nДжер бла Кёкдю бу.\nДжер да, Кёк да тюлдю,\nАчыкъ джюрекди бу.\nУзакъда джууугъум, Тюркде къарнашым! Сау бол иги сёзлеринг ючюн.\nКъарачай-Малкъар Эл джангыдан къуралыб, аны дуниягъа джангыдан туугъанын кёрюб къууанырча этсин Аллах барыбызны да. Эсен бол.\nТауда, тюзде ? къайда\nБолсам да кесим,\nЭсим а, эсим ?\nДжети къат Кёкдеди.\nБашха зат неди\nКъаллай бир тарта эсе\nАллай бир тартады\nДжанымы ёрге ?\nАй бла джулдузгъа.\nЧыгъарыкъды къайдан ?\nАй бла джулдуз ?\nСын ташда, Кёкде.\nСоруу бла джууаб ?\nДжашау бла ёлюм.\nАлай а рахат\nДжашау ёлюм бла.\nСабийча, кёлюм бла.\nТейри адамы ?\nАдам тюл, Тейри.\nАлай тюлме джангыз:\nДжангы Ай бла джулдуз.\nМен туугъанма Къыргъызстанда, Коксайда.\nМен ёсгенме Къызыл-Къалада, Къарачайда.\nДжашагъанма Гитче Къарачайда, Москвада.\nЭнди джашайма Шимал тенгизни джагъасында - бузлада.\nАхыр джуртум а - назму сёзюм боллукъду...\nАДАМ КЪАТЫНДА ЁЛМЕЙДИ АДАМ\nКёлню аман этме.\nАдам къатында ёлмейди адам.\nАнанг, эгечинг, тенгинг эсе да,\nБилмей эсенг да, болур къайгьыргьан.\nМени ангылагьан джокъду да, деме,\nАнгылагьан да болур, ангыламагьан да чыгьар.\nКеси кесинги джокъгьа да тергеме,\nСеннге керекли, сен керекли да бар.\nКёлюнгю аз этме.\nГитче, уллу джокъду. Барды адам!\nСен, дуниягьа, джашаугьа келген,\nКерекли болуб келгенсе, ийнан!\nСау бол, Sabr!\nДжарсыуубуз, къуанчыбызда биргелейди.\nЭртден ашхы, Nurgan!\nПалахгъа къалыргъа башлагъанбыз Билалны юлеше.\nМен артха туракълайым да сеирге бир къарайым. Юлешигиз всезнайка бла сен. Всезнайка (всезнайкады да!) бир зат билиб, айтыр сёз табыб, къаршчы тураллыкъ болур санга.\nСау бол, джарыкъ эгечим, кюлдюрдюнг.


Ёхтемленирча адамларыбыз кёпдюле, сабийлерибизни да алача болургъа юйретейик\nКъыралыбызда, андан тышында да атларын айтдыргъан айтхылыкъ адамларыбызны асламысы, ол санда спортчуларыбыз да, эллерибизден чыкъгъандыла. Аны алай болуруна уа уллу къыйын элледе сабийлени юйретиуге заманларын, къарыуларын да аямагъан адамла саладыла.\nПодробнее о Ёхтемленирча адамларыбыз кёпдюле, сабийлерибизни да алача болургъа юйретейик\nТийишли документсиз сатыу этгенлеге тазир салынады\nВетеринар эмда фитосанитар надзорлукъ этиу жаны бла федерал службаны Къабарты-Малкъарда эмда Шимал Осетия-Алания Республикада Управлениясыны инспекторлары, КъМР-де МВД-ны келечилери бла бирге алгъаракълада Нальчикде Абхазия майданда ярмаркада рейд бардыргъандыла.\nПодробнее о Тийишли документсиз сатыу этгенлеге тазир салынады\nАскер–патриот жырла айтып эришгендиле\n28 февраля, 2020 - 08:13\nКёп болмай Чегем шахарда «Жырлайыкъ, шуёхла» деген аты бла аскер-патриот жыр айтыудан район аралы конкурс болгъанды.\nПодробнее о Аскер–патриот жырла айтып эришгендиле\n«Бюгюннгю студентни кёз къарамы къалай тюрлене баргъаны манга сейирди»\n28 февраля, 2020 - 08:12\nПедагогика илмуланы кандидаты, КъМКъУ-ну социал-гуманитар институтуну ингилиз тил кафедрасыны башчысы, бу тилден окъутхан преподавательлени битеуроссей ассоциациясыны келечиси эмда аны бизни республикада бёлюмюню таматасы Муртазланы Зуриятны илмуну айнытыугъа къошхан юлюшю бла бирге студентлени юйретиуге салгъан къыйыны да уллуду. Биз, анга тюбеп, сагъынылгъан кафедрада билим бериуню, башха затланы юслеринден да сёлешгенбиз.\nПодробнее о «Бюгюннгю студентни кёз къарамы къалай тюрлене баргъаны манга сейирди»\nГМО: хаталы огъесе хайырлы?\nБюгюнлюкде ГМО болгъан продуктлагъа, баям, хар ким да эс бурады. Алай ол не болгъанын, къайда хайырланылгъанын, хатасы болгъанын бла къалгъанын биле болурламы? Россельхознадзорну КъМР-де Управлениясыны специалистлери аны юсюнден оюмларын билдиргендиле.\nПодробнее о ГМО: хаталы огъесе хайырлы?\nСынамлы волонтёрла жаш коллегаларын юйретгендиле\nКёп болмай Къабарты-Малкъар къырал университетде «Слёт добровольцев КБР» деген ючкюнлюк билим бериу форум болгъанды. Анга школлада бла ссузладада окъугъан 250-ге жууукъ адам къатышханды. Аны жаш коллегаларыны билимлерин ёсдюрюрге, ол санда къыйын болумланы кезиуюнде бла саулукъларында чекленнген онглары (ОВЗ) болгъанлагъа биринчи медицина болушлукъ берирге юйретирча КъМКъ-ну Волонтёр арасы къурагъанды, деп билдириледи вузну пресс-службасындан.\nПодробнее о Сынамлы волонтёрла жаш коллегаларын юйретгендиле\nКофе саулукъгъа игимиди?\n28 февраля, 2020 - 08:10\nБиз кюн сайын чайда, кофе да ичебиз. Алай чай саулукъгъа иги болгъанына ийнана эсек, кофе бла болум башхаракъды: алимлени тюрлю–тюрлю оюмларын эшите, кофени ичиу игимиди огъесе аманмыды деп арсарлы болабыз. Аны юсюнден оюмун Нальчик шахарны биринчи номерли поликлиникасыны терапевти Гыжгыланы Разият бла ушакъ этгенбиз.\nПодробнее о Кофе саулукъгъа игимиди?\nФАХМУСУ, ЭСЛИЛИГИ, ЧЫРАЙЫ ДА АНГА ЭС БУРДУРГЪАНДЫЛА\nМалкъар театрны келечилери - Уллу Ата журт урушну солдатлары\nМосквада ГИТИС-ни малкъар актёр студиясында окъуп келип, сахнабызны жарытхан, артда уа Уллу Ата журт урушха кетип, андан къайтмагъан актёрладан бири Жантууланы Элмырзаны жашы Азнор болгъанды.\nПодробнее о ФАХМУСУ, ЭСЛИЛИГИ, ЧЫРАЙЫ ДА АНГА ЭС БУРДУРГЪАНДЫЛА\nГитчелеге антибиотиклени бериу аллергияны къозгъайды\nГитче сабийлени антибиотикле бла багъыу алада аллергияны къозгъаргъа боллукъду - быллай эсеплеге запад алимле келгендиле.\nПодробнее о Гитчелеге антибиотиклени бериу аллергияны къозгъайды\nСабан тойну адет-тёрелери, тепсеулери\nБу жол сабан тойну – жер сюрюуню тёрели байрамыны юсюнден хапарлайбыз. Материал Къудайланы Мухтарны жазгъанларына таянып хазырланнганды. Сабан той тёрели къууанч къауум эр киши танг аласында бугъала эм сабан агъачла бла ауузну кюнлюм жанына чыкъгъан кюнде белгиленеди. Битеу аны бла байламлы байрам жумушла да андан башланнгандыла. Жер сюрюрге хазырланып, берекетли адамладан бири жашил байракъны (уяна тургъан табийгъатны белгисин) орнатханды, ызы бла энчи тилек айтханды.\nПодробнее о Сабан тойну адет-тёрелери, тепсеулери\nЖаш атлетлерибиз – алчыланы санында\nДондагъы Ростовда таякъгъа таянып секириуден ЮФО-ну бла СКФО-ну биринчиликлери эм чемпионатлары бардырылгъанды, анга округладан умутландыргъан жаш спортчула къатышхандыла.\nПодробнее о Жаш атлетлерибиз – алчыланы санында\nСормай келген насып\nЛариса онжетижыллыгъына битеу тенглерин рестораннга жыяды. Света: «Къайдан чыкъды санга ахча?» - деп, сейир этгенинде: «Артда айтырма», - деп къойду. Ахчаны уа Аскер берген эди, наркотикле сатып. Лариса, анасы, онжыллыкъ эгешчиги Катя бла бир отоулу фатарда жашай эдиле.\nПодробнее о Сормай келген насып\nКъарачай-Малкъар тилни фразиология сёзлюгюнден\n28 февраля, 2020 - 08:05\nЖарашууланы Зайнаф, Чыпчыкъланы Къоналийни къызы, жарашдыргъан къарачай-малкъар тилни ангылатма фразеология сёзлюгюн андан ары басмалайбыз. Сёзлюк къарачай-малкъар тилни шатык, ётгюр, сезимли айтылыуларын билирге сюйген халкъ асламлагъа, тил илмуну усталарына, жазыучулагъа, журналистлеге, басмада, радиода, телевиденияда ишлегенлеге уллу себеплик этери баямды.\nАлайды да, газет окъуучуларыбызны аланы бир къаууму бла шагъырей этерге сюебиз.\nПодробнее о Къарачай-Малкъар тилни фразиология сёзлюгюнден\nЭнчи-фермер мюлклени аякъландырыу - эллени айнытыуну себеби\nКёп болмай Москвада Россейни энчи-фермер мюлклерини эм эл мюлк кооперативлерини ассоциациясыны (АККОР) XXXI Съезди ётгенди. Анга регионлада Эл мюлк министерстволаны, агропромышленный комплекс жаны бла департаментлени, Россельхозбанкны, Росагролизингни, илму аралы келечилери, тыш къыраллы партнёрла, 800 аслам фермер мюлклени, кооперативлени таматалары эм башхала къатышхандыла. Къабарты-Малкъарны атындан жыйылыуда эл мюлк министрни орунбасары Чеченланы Ислам болгъанды.\nПодробнее о Энчи-фермер мюлклени аякъландырыу - эллени айнытыуну себеби\nLTE связь тири айный барады\nБизни къыралда сотовый связь былтыр да бек тири айныгъанды. Роскомнадзорну КъМР-де Управлениясында айтханларына кёре, радиочастотный службаны специалистлери ол кезиуде РФ-де сотовый операторлада иеликде быллай связь бла жалчытхан оборудованиядан кёп къалмай 800 минги болгъанын тохташдыргъандыла.\nПодробнее о LTE связь тири айный барады\nСабыр атабызны ол кюннгю дыгаласы кёз аллымда къалгъанды\n28 февраля, 2020 - 08:00\nМалкъар халкъ зор бла кёчюрюлгенли 76-жыллыгъына\nСабий кёргенин унутмаз дегенлей, 1944 жылны сегизинчи мартыны кюню мени да эсимде къалгъанды. Бек алгъа бизни сабыр атабыз ол кюн къалай дыгалас этгени бла. Ол заманда бизни юйюр Терек посёлкада (шёндю ол шахарды) жашагъанды. «Муртазово» темир жол станциядан узакъ бармай. Анда поездле иги кесекге тохтап, паровозлагъа суу, таш кёмюр къуюучуларын кёрюп тургъанма.\nПодробнее о Сабыр атабызны ол кюннгю дыгаласы кёз аллымда къалгъанды\nЧыммагъакъ ариу насыбымы къап–къара боран сюйрейди…\nЧалбаш адам айтады хапарын…жарсыугъа, заманны артха бурургъа онг жокъду. Биреу жутлукъдан насыбынгы оюп кетсе, бир – бирде не кесинги къорууларгъа, не къадарынгы игиге бурургъа табалмайса кюч. Жаланда чыммакъ ариу насыбынгы къап–къара боран элтип кетгенине, малтагъанына жюрегинг сынсый жашайса. Кюнден кюннге насыпсызлыгъынгы сезе…\nПодробнее о Чыммагъакъ ариу насыбымы къап–къара боран сюйрейди…


Къытай джазма — Википедия\nТилле: Къытай тил, япон тил, корей тил, алгъаракъ вьетнам тил\nТерриториясы: Къытай Халкъ Республика, Къытай Республика, Япония, Сингапур, Малайзия\nДжазылгъаны: солданнга онгнга, алгъын башындан тюбюне эмда онгдан солгъа\nБелгилени саны: 60 минг чакълы бир\nКъуралгъан датасы: ~ б. э. д. 6000 джыл\nКъуралгъан джери: Къытай\nКёзюую: ~ б. э. д. 6000 джылдан бу заманнга дери\nДжууукълары: Корей (хангыль), япон\nЮникодну диапазону: U+4E00…U+9FA5, U+20000…U+2A6D6 э. б.\nАдет бла джазылгъан (солда) эмда джазаргъа тынч этилген (онгда) иероглифле\nКъаралдым джашил: Адетде джюрюген иероглифлени хайырландыргъан къралла (Тайвань, Гонконг, Макао)\nДжашил: Малайзия — официал халда тынч этилген иероглифлени хайырландырады, алай а адет бла джазылгъанланы да кёб хайырланады\nДжарыкъ джашил: Тынч этилген иероглифлени хайырланнган къралла (КъХР, Сингапур)\nСары: Тарихлеринде, алгъын иероглифлени хайырландыргъан, алай а бусагъатда хайырланмагъан къралла (Вьетнам, Шимал Корея, Монголия)\n1 Тарих аллы\n3.1 Иероглифлени саны\nПэйлиган неолит культураны Цзяху джазмасы (б. э. д. 6600 дж. ч. б.) тыш къарамы бла къытай иероглифлеге ушаса да, бусагъатдагъы къытай иероглифле аладан къуралмагъандыла.\nАйтыугъа кёре, иероглифлени таурухлукъ император Хуан Дини тарихчиси Цан Цзе къурагъанды. Аннга дери къытайлыла тюйюмчек джазма бла хайырланнга саналады. Аны юсюнден «Даодэцзин» бла «И цзинде» джазылады.\nЭм эски къытай джазылыула таш макъаны къабугъунда эмда тууар джауорун къалакълада этилгендиле, эмда фал джазылгъанды. Быллай текстлеге цзягувэнь дегендиле (甲骨文). Къытай джазманы биринчи юлгюлери Шан династияны кёзюую бла белгиленеди (эм буруннгулары — б. э. д. 17 ёмюрден).\nКечирек, джез эмда багъырдан сауутла этилиб башланнганы бла ол сауутлада джазылыб башланадыла. Бу текстлеге цзиньвэнь (金文) ат бередиле. Джез сауутлада джазыула биринчи саз топуракъда басылгъандыла, аны бла иероглифлени стандартизациясы башланады — белгиле тёртгюлню ичине сыйындырыла башлайдыла.\nИероглиф системаны тамалында бош суратлау эмда кёргюзюу белгиле бардыла.\nБыллай белгилеге, сёз ючюн, 上 шан бла 下 ся саналадыла, аланы магъанасы «башына» эмда «тюбюнеди», горизонтал сызны тюбюнде неда башында вертикал бла белгиленнгендиле. Алай а кёргюзюу белгиле къуру «башы» — «тюбю» магъана бла къалмай, андан къыйын, къошакъ магъаналаны да береди. Сез ючюн, 上 … 下 шан … ся контекстге кёре «огъары» — «тёбен», «тамадала» — «бойсуннганла» магъананы бериб къоймай «бу джанындан» — «ол бир джанындан» магъананы да тутаргъа болады.\nАллында бош суратчыкъ болгъанды. Сёз ючюн аууз деген сёз джарым тогъай бла белгилленнгенди; 口 коу «аууз» иероглиф да андан къуралгъанды. Тогъай джаны башына бурулуб тюбюнде да нохтала кёк бла тамчыланы белгилегендиле; 雨 йуй «джангур» иероглиф да андан къуралгъанды. Заман бла суратла схемалашдырылгъандыла, ахырында уа бусагъатдагъы шекилге келгендиле, аллында «сурат» тамалларындан ызда къалмагъанды.\nКъытай джазмада сурат белгиле — пиктограммала бек аздыла. Андан эсе идеограммала асламдыла. Сёз ючюн, 立 ли иероглиф аллындан аякъларын джайыб сирелген адамны сураты болгъанды, бу суратха тюбюнден узунлугъуна сыз къошулгъаныды; алай а бу сурат адамны кёргюзмегенди аны сирелгенин кёргюзгенди, эмда «сирел» магъананы джюрютгенди. Къыйын, къош идеограммада магъана кесеклерини магъаналарындан къуралгъанды. Сёз ючюн, 命 мин иероглиф, аллындан тамаданы юйюн белгилегенди (иероглифни баш джаны, эмда тюбюнде сызы бла юй башны суратыды), аны аллында тобукъланнган адам эмда солда аууз (бусагъатдагъы шекилде 立 бла 口); бютеу барысы да бири-бирине къошулса, «буйрукъгъа бойсунуу» магъананы алгъанды, бусагъатдагъы магъанасы уа — «буйрукъду».\nИероглифлени асламы не суратлау, неда идеограмма тюлдюле, ала ючюнчю, къатыш типдиле — фоноидеограммаладыла. Фоноидеографиялыкъ иероглифни бир кесеги фонетик атны, башхасы — детерминатив атны джюрютеди. Иероглиф белгилеген сёз, фонетика джанындан фонетик бла белгиленнген сёзге джууукъ болады; башха сёз бла айтылса, белгини окъуу, аны бир кесегини окъуу бла бир болады. Сёз ючюн, 誹 «сёз этерге, сёгерге» эмда 非 «аман» иероглифле фэй деб окъуладыла; 柑 «апельсин» бла 甘 «татлы» белгиле гань деб окъуладыла.\nФоноидеографиялыкъ белгилени къурауда эки мадар болгъанды.\nБиринчи, фоноидеографиялыкъ иероглифле, башха сёзден къуралгъан ангыламны неда сёзню белгилерге къуралгъан джангы иероглиф, тамал сёзню белгилеген иероглифге детерминативни къошуу бла къуралгъанды.\nЭкинчи, фионоидеографиялыкъ иероглифле сёз джангы иероглиф бла белгиленсе къуралгъандыла, ала ол айтылыу бла болгъан иероглифге (омонимге) детерминативни къошуу бла къуралгъандыла. Буруннгу къытай тилде, сёзле къысха бош болгъаны себебли, омонимле бир да кёбдюле. Ол себебден омонимни табыб, аннга детерманитавни къошуб джангы магъана берген тынч болгъанды.\nБылай бла иероглифлени окъуу тынч боллукъ эди, аланы ичинде болгъан фонетиклени азбар этиб, къалгъанын да билиб къояргъа боллукъ эди. Алай а джылла бла фонетиклени айтылгъаны тюрленнгендиле: Къытайны кесинде иероглифлени ёмюрле бла тюрлениуюню эсебинде, Японияда — къытай иероглифлени тюрлендириб он окъуугъа келишдириуде. Ол себебден, бусагъатда фонетик болгъан бир графикалыкъ элемент да не Къытай да, не Япония да дайым бирча окъулмайды. Алай бла иероглифни тыш къарамы бла къалай окъулгъаныны байламы болмай къалады.\nИероглифлени саны тохтаусуз тюрленнгенди, эмда аны санын толу билирге мадар джокъду. Кюнлюк талай минг иероглиф хайырланады. Статистикагъа кёре джюрюген 1000 иероглиф, басмадан чыкъгъан материалланы 92 % джабады, 2000 — 98 %, 3000 иероглиф а уа — 99 %.\nКъытайда къара таныуну стандартлары быллайды — элде джашагъанлагъа 1500 белги, шахарчылагъа эмда элде джашагъан ишчиле бла къуллукъчулагъа — 2000 белги.\n3000 иероглифни билген, къыйналмай газет бла журнал окъуялады.\nБусагъатдагъы сёзлюкледе 6000-8000 иероглиф болады, аланы ичинде бусагъатда хайырландырылмагъан неда буруннгу затланы белгилеген неда къытай медицинаны дарманларын белгилеген иероглифле да кёбдюле.\n«Чжунхуа цзыхай» иероглиф сёзлюкде (中華字海, Zhonghua Zihai) 87 019 иероглиф барды.\nБолгъан иероглифлени санын биринчи кере Хань династияны заманында санагъандыла. Ол санауну къытай алим Сюй Шэнь «Шовэнь цзецзы» 说文解字 ишинде бардыргъанды эмда 9353 иероглиф белгиленди. Кечирек, Къыбыла династияланы заманында, Гу Еван (顾野王; 519—581) «Юйпянь» (玉篇) сёзлюкню къурагъанды, анда 16917 иероглиф болгъанды. Бу сёзлюкню тюрлендириуден сора джангы «Дагуан ихуэй юйпянь» «大广益会玉篇» атлы иш чыгъады, анда 22726 иероглиф болгъанды. Сун династияны замананында алимле бла «Лэй пянь» (类篇) къуралады, анда 31319 иероглиф болгъанды. Башха алимле «Цзи юнь» (集韵) китабны джазадыла, анда уа 53525 иероглиф белгиленнгенди. Ол заманны сёзлюклеринде бу эм уллу болгъанды.\nАрт заманлада чыкъгъан, бу заманлада хайырланнган эмда адабиятны эсгертмелеринде тюбеген иероглифлени джазгъан сёзлюкледе бек кёб иероглиф тюбейди. Сёз ючюн, «Канси цзыдянь» (康熙字典) ишде 47 035 иероглиф барды. «Уллу къытай-япон сёзлюкде» (大汉和字典 Дай кан-ва дзитэн / Да хань-хэ цзыдянь) 48 902 иероглиф белгиленнгенди. Тайванда чыкъгъан «Чжунвэнь да цзыдянь» (中文大字典) 49 905 иероглифни тутады. Къытайда чыкъгъан «Ханьюй да цзыдянь» (汉语大字典) 54 678 иероглиф тутады. Джангы сёзлюк «Чжунхуа цзыхай» (中华字海) - 85 568 иероглиф тутады. XXI ёмюрде Японияда «Нихон кинсэки модзикё» (日本今昔文字镜 Жибэнь цзиньцзе вэньцзыцзин) чыкъгъгъанды, анда бусагъатда эм кёб иероглиф барды — 150 минг.\n↑ Самые древние письмена давали прямую связь с небесами — Грани.Ру\n↑ Chinese literacy (Къытайда къара таныу) (ингил.)\nКъытай иероглифле бла аланы орус тилде магъаналары.\nВикигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Къытай джазма.\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Къытай_джазма&oldid=102332»


КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид Москвада Эресей Федерацияны Шимал Кавказны ишлерини юслеринден министри С. Чеботарев бла тюбешгенди.\nОл тюбешиуню кёзюуюнде Къарачай-Черкесияны тау лыжа курортларында туризмни ёсдюрюуню эсеблерине къаралгъанды. Анда айтылгъанына кёре, къуру джангы джылгъы солууланы кёзюуюнде алада 125 минг адам болгъанды. Ол а былтырны бу заманындагъыдан 5 минг адамгъа кёбдю.\nКъарачай-Черкесияны лыжа курортларынында орунла толусу бла толадыла. Дуниягъа белгили Доммай курорт бла бирге Архыз курортну сыйы да ёсе, кенгере барады.\nБыйыл бизни Архыз курортубузгъа адамланы ары дериден аслам келиб тебрегенлери анда шимал сыртда тау лыжа инфраструктураны хайырланыугъа берилгени бла байламлыды. Ол аллыбызда джууукъ заманда къууанч халда ачыллыкъды.\nТюбешиуге къошулгъанла республиканы социал-экономика ёсюмюню, экономикада инвестицион проектлени джашауда толтурууну, отлукъ-энергетика санагъатда борчланы тёлеу мизамны андан ары игилендириуню, аны кибик Къарачай-Черкесияда джангы сабий садла бла школла ишлеуню юслеринден сёлешгендиле


Кърымшаухалланы Байрамукъну джашы Шукур 1920-чы джыл Огъары Тебердиде туугъанды. 1939-чу джыл Къызыл Аскерни тизиминде къуллукъ этерге чакъырылгъанды. Ол Саратов областны Пугачёв шахарында къуллукъ эте тургъанлай Уллу Ата джурт къазауат башланыб къалады. Къралны кюнбатыш чеклерине къоркъуу тюшюб, къазауатны экинчи кюнюнде огъуна Къоруулаучу Аскерни 507-чи, 508-чи, 509-чу полкларын къураб ары ашыргъандыла. Алай бла Кърымшаухал улу 507-чи тоб атыучу полкну биринчи батальонуну къурамында пулемётчу болуб Беларусь фронтха кетеди. Белоруссияны чеклеринде талай кюнню кючлю сермеш баргъанды. Кёкден да, джерден да тобла атыб, болгъанны отха, ёртеннге алдырыб, алай келгендиле гитлерчиле. Къазауатны сакъламай тургъан деу къралыбыз ол кюнледе бек джунчуса да, бирден джаугъа къаршчы тургъанды. Аны юсюнден бюгюнлюкде тарихчилерибиз да джазгъанлай турадыла.\nАлайды да, Кърымшаухалланы Шукур да, аныча, мингле да, джанларын-къанларын аямай, джигит сермешгенликге, биринчи хорламларына учунуб, алгъа уруб келген зулмучулагъа къарыу этелмегендиле. Алайда талай кюнню къаты сермеш баргъанды, бизни аскерчилерибизден къоранч уллу болгъанды. Ол хатерсиз урушда окълары, тоблары бошалыб, ай медет, Кърымшаухал улу талай нёгери бла фашистлеге джесирге тюшюб къаладыла. Ёзге, кёб мычымай, джесирден да къачыб къутуладыла. Бизникилени табар къайгъыгъа киргендиле. Шукурну биргесине къарачай джаш Чомаланы Юсюп да болгъанды. Ала кюндюз чегетде бугъуна, кече джол къората, ол хыйсабда Могилёв областны джеринде талай заманны айланнгандыла. Алай бла джесирден къачхан аскерчиле «За Родину» деген партизан отрядны адамларына тюбейдиле. Джауну къолундан къачыб къутулуб, партизанланы табханларына къууанчлары уллу болгъанлыкъгъа, алагъа биринчи ийнанмай тургъандыла. Не зат адамла болгъанларын, джесирге къалай тюшгенлерин, аладан сау къалай къутулгъанларын билирге излеб, талай кюнню къаты соруула бардыргъандыла. Ол кёзюуде отрядха бютеу Могилёв областда белгили партизан командир Къасайланы Осман келиб къалады. Анда Османнга аланы хапарларын айтхандыла. Къасай улу да эки кавказчы уланны хапарын эшитгенлей, алагъа тюберге ашыкъгъанды. Осман ала бла ушакъ этеди. Къайдан, кимле болгъанларын соруб, толу хапарларын билгенден сора партизан отрядны командири П.Н. Гончаровгъа: «Сен эки джашны да меннге бер, аланы хар бири ючюн сеннге бешишер адам берейим», - дейди. Алай болса да командирлери кавказлы джашланы керти ётгюр джюрекли болгъанларына ишексиз эди, аны себебли, Османнга аланы бериб джибермейди. Артда кесини эсге тюшюрюулеринде да П.Н. Гончаров Кърымшаухал улу бла Чома улуну урушда этген джигитликлерини юсюнден талай кере джазгъанды.\nБеларусь Республиканы миллет архивинден алыннган документлеге кёре Кърымшаухалланы Шукур (Александр деб да джазылады бир талай документинде) 1942-чи джыл арттотур (апрель) айны 20-дан 1944-чю джыл элия (июль) айгъа дери Минск областда партизан бёлекни, артда «Беларусь», кечирек а «За Родину» деген партизан отрядлада уруш этгенди. Андан сора «Беларусь» деген бригаданы къурамында болгъанды, кеси да биринчи тюз партизан, кёб турмай бёлюмню командири эмда взводну да командири болуб джау бла къазауат этгенди.\nШукур урушда кесин батыр аскерчича кёргюзгенди. Сауут-саба бла уста хайырлана, таб, къурамлы башчылыкъ эте билиуню, джигит сермешиуню юлгюлерин кёргюзюб тургъанды.\nАллай юлгюлерини бири 1942-чи джыл хычаман (май) айны 9-да Кличевск районну Суша деген элини къатында, талай сагъатны миномётладан эмда тобладан окъ джаудуруб, баргъан уллу сермешиуде танылгъанды. Партизанла, Кърымшаухал улу да аланы ичинде болуб, ол урушда оннга джууукъ фашистни къырадыла. Алай бла алгъа уруб келе тургъан джауланы партизан бёлек алларын тыйгъанды. Ол джыл къыркъар (август) айны 25-де уа партизан отряд Белизина суудан Брода элге ётген заманда да литвачы фашист карателлеге тюбеб къалады да, алайда да кючлю къазауат этеди. Ётгюр таулу ол сермешиуде да кеси пулемётундан чакъдырыб, алайда 17 фашист аскерчини, ичлеринде абычарланы да ёлтюреди. Ол кюн партизанладан бир къоранч да болмагъанды.\nАрхив документледе джазылгъаннга кёре, ол джыл джай кёзюуде, Руденск район аралыкъны джауну къолундан сыйырыу къаты сермеш баргъанды. Анда да Кърымшаухал улу, асланча, кесин ётгюр танытханды. Ол бир джау танканы, 2 машинаны кеси къурутханды. Дагъыда экинчи кюн гитлерчи аскерчиле джюклениб баргъан 10 машинаны адамлары бла бирге атылтханды, 6 вагонну да кюйдюргенди. Кърымшаухалланы Шукур керти ётгюрлюк кёргюзгени ючюн «Ата джурт къазауатны партизанына» деген II-чи дараджалы медаль бла саугъаланнганды. Бир джолда да, танкалагъа къаршчы тоб бла (ПТР) джау эшелонну атылтханды, 2 паровозун чотдан чыгъаргъанды.\nТамада сержант Кърымшаухал улу партизан бёлекде кесича ётгюр джашланы биргесине алыб къоркъуулу джумушлагъа барыб тургъанды. 1943-чю джылны башил (январь) айны 3-де, ол Вильно-Подбродье темир джолда бёлек партизан бла бирге эшелонну атылтады. Бу джол да батыр партизан немец аскерчиледен толуб баргъан 10 вагонну, 3 техниканы, 8 да окъ-тоб джюкленнген вагонну къурутады. Алайда фашистледен ёлгенле бла джаралыланы саны 180-дан аслам адам болгъанды. Ол джумушну да Кърымшаухал улу джетишимли тындырады.\nЫзы бла, башил (январь) айны 16-да, партизан диверсион бёлекге Шукур башчылыкъ этиб, Минск-Молодечно темир джолда Молодечно стансени къатында дагъыда аллай джау эшелонну къурутханды. Алайда паровозну ташкёмюрю бла 8 вагонун атылтханды. Ётгюр партизанны уруш джолунда быллай джетишимлери кёб болгъанды. Кесини борчун толу билгени, анга берилген джумушну айыбсыз баджаргъаны ючюн Кърымшаухал улу талай кере аскер саугъагъа ие болгъанды, кесине да старшина чын берилгенди. Джау бла хатерсиз сермешледе, къоркъуулу болумлада Шукур ёлюмню кёзюне талай кере къарагъанды. Алай болса да не къыйын хыйсабладан да ол сау-эсен чыгъыб тургъанды. Дагъыда бир джолда ол кесини адамлары бла 4 гитлерчи эшелонну, 8 телефон байламлыкъны атылтханды; фашистлени бетджанларында штабларына 26 кере чабыуул этгенди; къуршоугъа алыб джауну кёб адамын къыргъанды. Алай бла Кърымшаухал улуну аты Могилёв областха белгилди болады. Гитлерчиле аны саулай тутаргъа мурат этиб, бу кавказлы «шайтанны» тутхан адамгъа неда аны ёлтюргеннге кёб ачха теджеб къагъытлагъа джазыб джер-джерге джабышдырыб, адамланы хапарлы этгендиле.\nБылайда Кърымшаухал улуну дагъыда бир батырлыкъ шартларын чертерге тыйыншлыды. Ол немец бетджаннга таша кириб, анда фашистлеге къуллукъ этген сатлыкъланы – палицайланы - да талайын къурутханды. Ол тукъум къоркъуулу джумушну джетишимли баджаргъаны ючюн Кърымшаухал улу Къызыл Джулдузну ордени бла саугъаланнганды.\nЁтгюр Шукурну «Совет Союзну Джигити» деген сыйгъа эки кере тыйыншлы этген эдиле. Ай медет, анга кёчгюнчю халкъны келечиси болгъаны ючюн ол сыйлы саугъа берилмей къалгъанды.\nШукур къуллукъ этген «Беларусь» деген партизан бригаданы «За Родину» отрядыны комиссары Белогорцев Алексей Дмитриевични джазгъаны анга шагъатлыкъ этеди. «…Командование партизанского отряда «За Родину» и бригады «Беларусь» представляло Крымшамхалова Александра (Шукура) к высшей награде – званию Героя Советского Союза, но наградные материалы, посланные нами по неизвестным нам причинам не прошли…» деб джазылады ол документледе.\nДагъыда бир документде «За Родину» партизан отрядны командири П.Н.Гончаров 1994-чю джыл абыстол (ноябрь) айны 17-де урушланы эсге тюшюрюу китабында да Шукурну юсюнден былай джазады: «…Имя Крымшамхалова Александра (Шукура) навсегда останется в памяти у нас, командиров, всех партизан и населения Белоруссии.\nСтаршина Крымшамхалов неоднократно представлялся к правительственным наградам за боевые подвиги в период войны, но наград не получал по неизвестным для меня причинам в том числе звания Героя Советского Союза. Бывший командир партизанского отряда «За Родину» бригады «Беларусь» Гончаров Петр Николаевич.\n17 ноября 1994г.\nСобственноручную подпись Гончарова Петра Николаевича удостоверяю.\nУчёный секретарь Белгосмузея истории Великой Отечественной войны Венькевич А.\nУрушланы биринде, 1944-чю джыл элия (июль) айны 5-де, партизан отряд, Къызыл Аскерни келирине джол ача, бир райондан бир районнга джау бла уруш этиб баргъан кёзюуде Кърымшаухал улу ауур джаралы болады. Аны Минск областны Червенский районунда Смиловичи деген элде госпиталгъа джетдиредиле. Алайдан да Шукурну джараларын багъаргъа Тбилиси шахаргъа ашырадыла.\nКърымшаухал улуну Уллу Ата джурт къазауатда этген джигитликлери ючюн Къызыл Джулдузну, Ата джурт къазауатны орденлери, «Ётгюрлюгю ючюн», «Ата джурт къазауатны партизанына» деген II-чи дараджалы медаллары, бютеулей да сегиз кърал саугъа бла саугъаланнганды.\nКъазауат бошалгъандан сора 1946-чы джыл фронтчуну аскер къуллукъдан башына бош этгендиле. Алай бла ол адамлары болгъан узакъ джуртха, Орта Азия бла Къазахстанны тюзлерине, джолун буруб ары кетеди. Анда Шукур адамларын излеб, бек къыйналса да Къыргъызияда табады. Анда Джуккаладан Айшат деб джигер, намыслы, адебли къыз бла джазыуун бир этеди. 1957-чи джыл ол юйдегиси бла бирге ызына туугъан элине, Огъары Тебердиге, къайтады. Къачан да ауур ишден къачмагъан, болумлу Шукур мында да урунуугъа башын салады. Кёб джылланы «Теберди» совхозда махтаугъа тыйыншлы болуб атын айтдырыб уруннганды. Ол юй бийчеси бла беш сабийни - тёрт джаш бла бир къызны - ёсдюргенди.\nКъазауатны къыйын сынамларындан тыйыншлы ётген сыйлы фронтчу, Кърымшаухалланы Байрамукъну джашы Шукур, 1990-чы джыл алтотур (март) айны 2-де ауушханды, джандетли болсун. Аллай керти ётгюр уланланы атлары ёмюрлюкге халкъны джюрегинде джашарыкъдыла, ала ёсюб келген тёлюлеге юлгюдюле.