Джигитлик унутулмайды - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nУллу Ата джурт къазауатда совет халкъ фашист Германияны хорлагъанлы келир джылны хычаман (май) айыны 9-да 75 джыл толлукъду. Дунияны башында эм ачы къазауатланы бири 1941-чи джыл башланыб, 1945-чи джыл бошалгъан эди. Гитлерни мураты, Европаны бир къауум къралларынча, Совет Союзну да талай айны ичине хорлаб, аны халкъларын кесине къул этерге эди. Алай а аны мураты толмады. Совет халкъ бирден ёрге къобуб, кючлю сауутланнган фашист аскерчилеге къаршчылыкъ эте, талай джылны джанын-къанын аямай сермешиб турду. Эм ахырында хорлагъан да этди. Алай а къралны адам санына, мюлкюне уллу къоранч тюшдю. Айтыугъа кёре, къазауатны джылларында 26 миллиондан аслам адам къырылгъанды. Къарачай автоном областдан да Ата джуртларын фашист джыртхычладан азатларгъа кёб адам кетген эди. Аланы бир къауумлары джаралы болуб, кърал саугъала алыб, юйлерине къайтсала да, асламысы уруш баргъан джерледе джан берген эдиле. Областны башха районларынданча, Зеленчук райондан да кёбле фронтха кетиб уруш тюзледе джан берген эдиле. Бу райондан ненча адам кетген эди фронтха? Ызларына, юйлерине, къазауат бошалгъандан сора ненча аскерчи къайтхан эди? Бу эмда башха сорууланы «Къарачайны» корреспонденти Къобанланы Махмут Зеленчук районда Уллу Ата джурт къазауатны эмда урунууну ветеранларыны советини председатели Анатолий Иванович Солнцевге бергенди.\n- Зеленчук районда Уллу Ата джурт къазауатны эмда урунууну советини председатели болуб ишлегенли джыл да болмайды, - дейди Анатолий Иванович. – Джылым джетмегени себебли къазауатда болмагъанма. Алай болса да, Уллу Ата джурт къазауатны юсюнден анда болгъан адамланы хапарларына тынгылай, китабла окъуй, кинофильмлеге къарай хапарлы болгъанма. Дунияны башында кёб къазауат болгъанды. Бизни халкъыбыз сынагъан къазауат эм ачыланы бири эди. Миллионла бла адамларыбыз къырылгъан бла къалмай, шахарларыбыз, эллерибиз оюлуб, чачылыб, къуруб кетерге аз къалгъан эдиле. Совет халкъны джигитлиги бла джушман хорланды, шахарларыбыз, эллерибиз джангыдан ишлендиле.\nЕвропаны фашистледен азатлагъан совет аскерчи махтаугъа тыйыншлыды. Бюгюннге дери биз анга сый-махтау бериб келгенбиз. Мындан ары да берирге керекбиз. Алай а Совет Союз чачылыб, Эресей кеси бир кърал болгъанлы «демократла» бир къауум тыш къралланы айтханларына харс ура, совет аскерчини, совет халкъны Уллу Ата джурт къазауатда хорламына тыйыншлысыча сый-махтау бермезге излейдиле.\nБусагъатдагъы джаш тёлюню уа къазауатдан хапарлары джокъду дерчады. Алагъа аны юсюнден хапар айтырыкъла азайгъандыла. Ала да къартлыкъгъа кеслерин хорлатыб, хар затны эслеринде тута, тыйыншлысыча хапар айталмайдыла. Аны амалтын, барыбыз да, Уллу Ата джурт къазауатдан хапарларыбыз болгъанла, джаш тёлюге аланы къарт аталарыны, джууукъларыны этген джигитликлерини юсюнден хапар айтханлай турургъа керекбиз. Ол бизни борчубузду.\n- Зеленчук райондан Ата джуртларын фашист джыртхычладан азатларгъа, джакъларгъа ненча улан кетген эди?\n- Бизни районда тюрлю-тюрлю миллетлени келечилери джашайдыла. Къазауатны джылларында фронтха 10000 адам кетген эди. Оруслула бла къарачайлыла районда аслам болгъанлары себебли, бу миллетледен аслам адам кетген эди. Ма ол сандан 5099 адам фронтдан къайтмай къалгъан эди. Аманы неди десенг, 1330 аскерчи тас болгъанды. Къайда ёлгенлери, къайда асыралгъанлары белгисизди. Белгисизликден аман зат а джокъду. Бушуу къагъыт алмагъанла, джашларыбыз саудула, бюгюн-тамбла юйюбюзге къайтырыкъдыла деб, сакълай джашауларын ашыргъандыла.\nБизни джердешлерибиз, фашистле бла сермеше, кёб джерде къазаут этгендиле. Баренцев тенгизден Кавказ таулагъа дери къаты сермешле болгъанларын барыбыз да билебиз. Морх ауушда ненча джигит джан бергенин да бу арт джыллада ачыкълагъан эдик. Душманны Тау Артына джибермей тургъан эдиле ала. Брест къала, Москва, Ленинград, Сталинград ючюн сермеше, джигитлик танытхандыла кёб миллетли къызыл аскерчиле. Днепрни, Итил сууну джагъаларында, Балтика, Къара тенгизледе да ётгюрлюк танытхандыла совет аскерчиле.\nЗеленчук районда джашагъанлагъа да кёб къыйынлыкъ, джарсыу келтиргенди къазауат. Пилярланы Мукъуят, джашларын бирем-бирем фронтха ашыргъан заманда, билмей эди тёрт джашын да тас этеригин. Биринчи гитче джашы Хыйса , капитан, Брест къалада чекчи ротаны политругу, фашистле чабыуул этген заманда, артха турмай, ала бла сермеше джан берген эди. Артда экинчи джашы Мусса, ючюнчю джашы Исса, тёртюнчю джашы Улут джан бередиле джуртлары ючюн.\nКъазауатны ал джылларында тёрт джашын тас этген ауур тиеди Мукъуятха. Алай а Уллу Хорлам кёзюне кёрюнюб, фашистле бла сермешиуледе джашлары бошуна джан бермегенлерин ангылаб, урунууда тирилик кёргюзюб, фронтха болушлукъ этеди къолундан келгенича.\nЗеленчук станседен Капустин Андрей Свиридович Доваторну дивизиясыны эскадронуну командири эмда Морх элден Хрулёв Матвей Васильевич да джигитлик танытхандыла Москва шахарны фашистледен къоруулай. Экиси да, башха совет аскерчиле да джан берселе да, фашистлени Москвагъа джибермеген эдиле. Къызыл Октябрдан Дотдайланы Идрис Ленинград шахарны душманладан джакълагъанды. Къаты сермешлени биринде джан бергенди ол. Сторожевой станседен Бородин Павел Ефимович Новороссийск шахарны къатында баргъан сермешледе, Балаев Григорий Петрович Черкесск шахарны азатлай, медсестра Швыдченко Дарья Александровна джаралы совет аскерчилеге медицина болушлукъ эте тургъанлай фашист окъладан ёлген эдиле. Днепр суудан ётген заманда Исправна станседен Панченко Дмитрий Иванович джигитлик танытыб, «Совет Союзну Джигити» деген атха тыйыншлы болгъан эди. Ёлгенден сора аллай сыйлы ат, къоркъуу не болгъанын билмеген тахсачы Леонов Виктор Петровичге да Латвияны фашистледен азатлагъан кёзюуде аталгъан эди. Польшаны фашистледен азатлагъан заманда Харибов Константин Кузьмич душман окъдан ёлген эди. Гочияланы Тананы джашы Къонакъбийни джазыуу да бек ачы джазыуланы бири болгъанды. Ол танкачы эди. 1945-чи джыл хычаман (май) айны 5-де Берлиннге джетиб, Уллу Хорламгъа бёлек кюн къалыб тургъанлай, душман снайперни къолундан ёлген эди. Былача, кёб уланларыбыз, душман бла, джигитлеча, сермеше, Уллу Хорламны келтирген эдиле.\n- Районда партизанлагъа къошулгъанла болгъанмыдыла?\n- Къуру бизни районда тюл, башха районлада да партизанлыкъ этиб, кёбле фашистле бла уруш этгендиле. Бизни райондан а милицияны район бёлюмюню тамадасы Шепилов Николай Зиновьевич, Вовников Павел Павлович, Темиров Билял Цикушович, Мазуров Яков Алексеевич дагъыда башхала партизанлыкъ этиб, душманнга уллу къоранч салыб тургъан эдиле. Кеслери да душман къолдан ёлген эдиле. Ала «Ётгюрлюгю ючюн» медаль бла саугъаланнган эдиле ёлгенлеринден сора. Биз аллай джигитлерибизни унутмазгъа керекбиз. Ала, алачала келтиргендиле Уллу Хорламны. Аланы атларын эсде тута, 1985-чи джыл Зеленчук станседе Аскер эмда Урунуу махтауну музейи ачылгъан эди. Музейде районну юсюнден кёб хапар айтылады. Артыкъ да бек Уллу Ата джурт къазауатны джылларында фашистле бла сермешиб, джан берген аскерчилени, партизанланы юслеринден кёб хапар айтылыб, бюгюннгю джаш тёлюню патриотизмге юретедиле музейни экспонатлары. Аллай музейле Сторожевой, Къарданик станселеде, Къызыл Октябрь элде да ачылгъандыла.\n- Бюгюнлюкде Уллу Ата джурт къазауатны ветеранлары районда кёбмюдюле?\n- 15-20 джылны мындан алгъа къазауатны ветеранлары иги кесек бар эдиле. Бюгюнлюкде ала азайгъандыла. Къазауат бошалгъанлы 74 джыл ётгенди. Бир къауумла къазауатха 18 джылларында да кетиб тургъандыла. 30-40 джыл толгъанланы, андан тамадараракъланы да алгъандыла. 18 джыл толгъанлагъа бюгюнлюкде 90 джылдан аслам болуб турады. Аллай бир бек аз адам джашайды. Ауур джаралары къыйнай, бир къауум ветеранла 60-70 джыл, андан да аз джашаб ёлгендиле.\nБюгюнлюкде районда 18 ветеран сауду. Саулукълары къарыусузду. Меннге дери алагъа районну администрациясы болушлукъ этиб тургъанды. Меннге дери этилиб тургъан болушлукъланы мындан ары да этерикбиз. Бу адамла махтаугъа, сыйгъа, не тюрлю болушлукъгъа да тыйыншлыдыла. Къаллай къыйынлыкъланы сынагъандыла ала. Ач, сууукъ болсала да, душманны ууатыб, къуру бизни къралны тюл, бютеу Европаны фашизмден азатлагъандыла…


Алмостула жокъ эселе, аланы юслеринден хапарла халкъда нек жюрюйдюле? | Электронная газета "Заман"\nАлмостула жокъ эселе, аланы юслеринден хапарла халкъда нек жюрюйдюле?\n15 января, 2021 - 14:23\nАлмосту жаныуармыды, адаммыды? Аны юсюнден даулашла бюгюн да барадыла. Кёп тюрлю миллет литературада, артыгъыракъда фольклорда, анга тюберге боллукъду. Аны барлыгъына малкъар халкъ да ийнаннганды. Биз анга шагъатлыкъны аны таурухларында табабыз. Журтубайланы Махти жарашдыргъан «Къарачай-малкъар мифле» деген китапда алмостуланы юслеринден толу окъургъа боллукъду.\nБизни ата-бабаларыбыз буруннгуда алагъа, нартланы хатерлерин этип, юйледе ашны башындан алып, юлюш къойгъандыла. Ол барып, аны ашагъанды деген хапарла жюрюйдюле. Ашап, тоюп, кёлю жарыса, алгъыш этгенди, дейдиле. Аны алгъышы, къаргъышы да къабыл болгъандыла. Бир жол атын букъдургъан биреу аны бла тюбеген хапарын айтхан эди.\n-Шахар жашаудан эриксем, таулагъа барып, андагъы шуёхларымы кёрюрге бек ашыгъа эдим. Жолда-къолда аз тюрлю затха тюбемейсе. Бирде дорбунда, от къатында, бирде уа къойчуну къошунда, жангы чалыннган бичен ийис этген жерде къалыргъа да тюшеди. Ол кечеледе ушакъ нёгерлерим аллай хапарла айтыучудула, къан басымынг кётюрюлюрча! Асламысында ол хапарланы жигитлери алмостуладыла. Мен ангылагъаннга кёре, аны бла тюбешиу артыкъ жарыкъладан тюйюлдю. Ол терк окъуна кёрюнюп, жокъ болуп къалады. Адам жаланда къоркъургъа жетишеди.\nБир кере шуёхум Халим, жашы Тимур, мен да жолгъа атланабыз. Бир жерге жетгенибизде, тохтайбыз да, андагъы дорбунда къош салыргъа дейбиз. Арлакъда шаудан да барды. Халим былайда аны уллу атасы Хасан къойланы кютюп туруучусун айтады. Ма былайда ол алмосту юйюрге да тюбегенди…\nБир терк жокъ болуп къалгъан эдиле\n- Иш кюз артында болгъан эди, - деп башлады Халим кесини хапарын. – Аппам къой сюрюуню дорбуннга урады да, от тамызады. Челек алып, суу келтирир мурат бла шаудан таба тебирейди. Къарангы эди. Дорбунда къойладан сора дагъыда эки уллу лохпай ит да къалады. Тышындан келген ким болса да, итле сюрюуге хазна жанлатмагъандыла.\nСуу алып къайтып келе, аппам жана тургъан отну жанында бир къауум адам эслейди. Ала отха жууукъ туруп, жылына тура эдиле. Къарт элден адамла тюшюп, кече къалыргъа къайтхан суннганды. Ол заманда итле бир кере да юрмегенлерине сейир этип, жууугъуракъ баргъанды. Ала кёрмей, сезмей бир жан да къойла таба барыр амалы жокъ эди. Аппам алагъа жанлагъанда, юч тюклю эр кишини эслегенди. Тиширыула да бар эдиле, ала да тюклюле, узун чачлары бла. Была тиширыула болгъанларын ёшюнлери билдире эдиле. Аланы араларында ёсюмлери алашаракъ, тюкле басхан тёртеуленни да кёреди. Баям, ала сабийле эдиле.\nАппам, алагъа жанлап, кимле болгъанларын, къайдан келгенлерин сорургъа дегенлей, битеу санлары къурушуп, ичин къоркъуу алып, тургъан жеринде сюелип къалгъанды. Къолунда челеги да жерге тюшюп, ичинде сууу да тёгюледи. Бир такъыйкъадан ала къалай тюрлю жокъ болуп къалгъанларын аппа ангыламай къалгъанды. Ол эсин жыйып, от таба атлагъанында, итле от жагъада жатып, къартны къолларын жалыныулу жалай башлайдыла. Къойла да, бирге къысылып, сюеле эдиле. Итле да, алгъыннгы халлерине келалмай, бир кесек туруп, андан сора къарангыгъа къарап, юредиле.\nБаям, кёзюме кёрюннгенди бу иш деп, Хасан дорбуннга къарап, алгъаракъда биширген гыржынлары да бу сейирлик адамла – алмостула бла бирге жокъ болгъанларын эследи. Агъач чалдишледе сууу саркъа тургъан бишлакъ да жокъ. Бичен жайылгъан жерде уа бишлакъ ургуланы кёрдю къарт. Тышында тагъылгъан къакъ этни да тапмады. «Была алмостула кёре эдим», - деп энди тюшюндю. Сабийлигинден бери эшитип тургъан хапарларыны кертилигине тюбегенин ол энди ангылады. Дагъыда, шауданнга барып, суу алып келирге базынмай, ол кече къарт ушхууурсуз къалгъанды. Айран ичип, отха да отун атып, ушкокну да жерлеп, къарт къауалын къучакълап, жукъларгъа кюрешгенди…\nБу иш урушха дери болгъанды. Урушну кезиуюнде окъ, топ таууш, баям, алмостуланы къоркъутуп, ала тереннге кетгендиле. Андан сора да, малкъарлыланы туугъан жерлеринден кёчюрюп, таула иесиз къаладыла. Халкъ жашагъан жерине жыйылгъанында, алмостула да къайтадыла...\n-Тенгиме жукъа, сыйдам ташла керек боладыла, юйюнде от жагъасын, къабыргъаларын да жасарча. Уллу, ауур машина бла таулагъа тебирейбиз. Элли жашла бла сёлешип, аладан алтысы, хакъларын тёлесек, сагъат ючге улоуну аллай ташладан толтурургъа дейдиле. Кюз артында таулада болмагъанча зауукълу кезиудю. Хауаны тазалыгъы бла женгиллиги шашдырып къояды. Мен артмагъымы, сурат алгъан аппаратларымы, башха кереклерими да алып, бийикден акъгъан чучхургъа тебирейме. Аны тёгереги уллу ташладан топпа-толуду, суу аланы юслери бла къуюлады. Мен баргъан къолну бийиклиги юч жюз метр болур, ары миннген а алай бош иш тюйюлдю. Аны башында сейирлик суратла алыр онг барды, ол Бызынгы аууздады. Айтханларына кёре, чучхур шаудандан башланады. Ары баргъан эди мени шуёхуму аппасы, алмостулагъа тюбеген Хасан.\nАры чыгъып къараргъа деген муратым эрттеден бар эди. Аны башындан акъгъан таза суу къызны эшмелерича кёрюнедиле. Тюбюне жете келгенинде, башындача болмай, тынч агъады. Аны жаны бла ёрге баргъан тынч тюйюлдю. Эки жюз метрни чыкъгъан болурма. Былайда бир сейирлик шошлукъ барды, тёгерег а сууланнганчады. Чучхурну бийикден акъгъан тауушу болмаса, эшитилген таууш жокъду.\nБир заманда мени огъары жанымдан, жаныуарны ичинден чыкъгъанча, бир къужур къычырыкъ эшитеме. Къабан иш болур деп келеди кёлюме. Олсагъат таууш да тохтайды. Жюрегиме къоркъуу тюшгенликге, артха къайтыргъа сюймейме, алгъа барама. Былайда ёсген къалын кырдыкны, гитче терекчиклени ичлери бла жырып, чучхурну башына жетергеди муратым. Ары бир отуз метр къалгъан болур деп оюмлайма. Аз заманчыкъдан чучхурну чыкъгъан жерин, аны энишге акъгъанын да суратха алырча онг боллукъду.\nСуу ташланы юслери бла жууукъдан-жууукъ барама. Чучхурну акъгъан тауушундан сора да, биягъы бир жаныуар къычырыкъла келедиле. Тохтамайма. Бир кесекчикден суугъа къолум бла жетерге боллукъма. Нек эсе да, къайдан эсе да келген бир сейир къоркъуу ичими алады. Аякъларым бла къаты жерде бармай, бусагъат терен къолгъа жыгъылып кетерикчама. Аз-аз атлай, алгъа барыргъа кюрешеме. Алай тынгысызлыкъ бла къоркъуу уа ичими саулай бийлегендиле. Тохтайма. Къоркъууум уллая барады. Артхаракъ турама. Тынгысызлыгъым кетгенча болады. Биягъы алгъа атлам этерге кюрешеме, алай жюрегими алгъан къоркъуу къоймайды.\nОлсагъат, юсюне башындан акъгъан суу къуюлуп, ташланы артындан бир деменгили, кёк бетли адамны, жаныуаргъа да ушагъан бир затны кёреме. Кёз къыйырлары бла манга жютю къарайды. Аны къолунда таякъмы, сюекми, бир зат а бар эди. Аны эсгералмайма. Къолундагъын, ашыкъмай, бир жанына быргъап, женгил, тынч- тынч атлай, ёрге , къургъагъыракъ жерге тебирейди. Циркдеги акробатла кибик, адамгъа, жаныуаргъа да ушагъан зат юч-тёрт кере созулуп, тауну башына жетеди. Сора мени таба угъай, артха, тёгерекге да къарап, башындагъы къаяланы артларында жокъ болады.\nАз-аздан мени санларыма жашау къайта башлайды. Чучхур болмагъанча къаты таууш этип акъгъанча кёрюндю, тюбюнден а ташладан толу машинаны тауушу эшитилди. Машинаны сигналы терк-терк эди. Энишге тюшюу керек, юйюме тебирейим!\nАлмосту бла алай билмей тургъанымлай тюбеп къалгъаныма абызырап, ол мени сау къойгъанына да асыры къууаннгандан, энишге атылама. Къолларымы тереклеге тырната, ташлагъа аякъларымы ура, къаялагъа тийсем, сыртымдагъы рюкзаг а, мени сакълагъанчады. Боюнума тагъылып тургъан фотоаппарат а, бир бош затча, ары-бери чайкъалады. Аны болгъанын а ахырысы бла да унутуп къойгъанма. Ол эсиме заманында тюшсе эди, жашауумда бек сейирлик, багъалы да суратны алдырлыкъ эдим, алай…\nЖыл бла жарымдан биягъы чучхургъа барама. Ол жол жашым да биргеме эди. Башындан акъгъан суу кюнде тейри къылычны хар тюрсюнюню бетин ала эди. Суу бирге жыйылгъан жерде бир акъ сюекни эследик. Нёгерим аны къолуна алады да, ангылайбыз ол жаш къабанны сюеги болгъанын. Баям, аны энишге башындан акъгъан суу келтиргенди. Алмостугъа тюберден алгъа мен ол жарлы жаныуарны ахыр къычырыгъын эшитген болур эдим. Мен башына жан атханымда, алмостуну аны ашай тургъан кезиую болур эди. Алмосту, кертиси бла да, жаныуар болса эди, ашай тургъанын къоюп кетерик тюйюл эди!..


РЕСПУБЛИКАНЫ САУЛУКЪ САКЪЛАУ МИНИСТРИ БОЛЬНИЦАДА ЖАТХАН АЛЬПИНИСТЛЕНИ ЖОКЪЛАГЪАНДЫ | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nКалибатовха альпинистлени къалай бакъгъанларыны эм халларыны юсюнден айтхандыла. Эсигизге салайыкъ, мында медицина болушлукъну 11 адам алады, ала сууукъ болумлада иги кесек тургъанлары себепли, санларына заран тюшгенди. Экиси шёндю реанимацияда турадыла, аладан бири Къарачай-Черкес Республикаданды, ол туристлени биргелерине жол кёргюзтюп айланнганды, врачланы айтханларына кёре, аны жууукъ заманда башха палатагъа кёчюрлюкдюле. Санкт-Петербургдан келген туристни аягъы сынып жатады. Аны аягъына операция этилгенди.\nМинистр больницада жатхан жолучуланы барысында жокълагъанды, аланы саулукъларыны юсюнден соргъанды. Рустам Калибатовха билдиргенлерине кёре, туристле бир кесек игирек болуп, шёндю тап халгъа келе турадыла, ала бла психологла да ишлейдиле. Врачла Минги тауну башында къыйынлыкъгъа тюшгенлеге битеу керек болгъан медицина болушлукъну бередиле.\nКъМР-ни саулукъ сакълау министри бу болумну энчи контрольда тутады.


Саулукълу жюреги болгъан адамны ышанлары\n9 сентября, 2020 - 14:59\nПодробнее о Саулукълу жюреги болгъан адамны ышанлары\nРемонт этилген фатарны багъаракъ сатаргъа боллукъмудуду?\nПодробнее о Ремонт этилген фатарны багъаракъ сатаргъа боллукъмудуду?\nЖаш тёлю тюз жолдан таймазча\n9 сентября, 2020 - 14:55\nТерроризмге бла экстремизмге къажау айлыкъны чеклеринде Чегем районда «Мы за мир без террора!» деген жаш тёлю форум ётгенди, деп билдиредиле муниципалитетни администрациясыны пресс-службасындан.\nПодробнее о Жаш тёлю тюз жолдан таймазча\nПатриот ниетлени айнытыугъа жораланнган эришиуле\n9 сентября, 2020 - 14:50\nУллу Хорламны 75-жыллыгъына жораланнган «Гитче жигитчикге сау бол дейбиз» деген Битеуроссей чыгъармачылыкъ конкурсну эсеплери чыгъарылгъандыла. Алчыланы санында бизни жерлешлерибиз да бардыла. «Поэзия» номинацияда Малкадан онючжыллыкъ Пшунов Ибрагим биринчи жерни алгъанды,Кременчуг-Константиновское элден онбиржыллыкъ Асланов Салим а ючюнчю жерге тийишли болгъанды. Жюриде олтургъанла аланы ишлерине бийик багъа бичгендиле эмда ёсдюргенлерине ата-аналарына ыразылыкъларын билдиргендиле, быллай хунерли сабийле ючюн .\nПодробнее о Патриот ниетлени айнытыугъа жораланнган эришиуле\nХасаниячыла усталыкъларын кёргюзтгендиле\n9 сентября, 2020 - 08:33\nШабат кюн Нальчикде «Спорт терроргъа къажау» деген ат бла эркин тутушуудан 2005-2006 жыллада туугъан жашчыкъланы араларында республикалы турнир ётгенди.\nПодробнее о Хасаниячыла усталыкъларын кёргюзтгендиле\nТИШИРЫУ БЛА ПОЭТ\n9 сентября, 2020 - 08:30\nТиширыуну – ананы, эгечни, къызны юсюнден да жазмагъан поэт болмаз. Аны юсюнден жырламагъан жырчы, аны сыфаты къанатландырмагъан суратчы да, анга деп ишленмеген юй да, анга аталмагъан умут да. Уллу поэтни, Къайсынны, чыгъармачылыкъ ишинде да бек бийик намысха, бек уллу насыпха, бек ариу сёзге тийишли тиширыуну сыфатыды. Анга аталгъан назмула кёпдюле.\nПодробнее о ТИШИРЫУ БЛА ПОЭТ\n«Дууа такъгъан Аллахха нёгерле излейди (ширк)»\n9 сентября, 2020 - 08:23\nАрт заманда сабийлени, таматаланы да бууунларында бир къызыл баучукъну кёрюрге болады. Аланы артистле, жырчыла, футболчула да тагъып, орусча айтханда, реклама этгендиле. Алай къызыл бауну буууннга къысардан алгъа уа бу тёре къайдан келгенди, ол къаллай магъананы тутады, муслийманлагъа ол жараймыды деп сагъыш этгенмисиз?\nПодробнее о «Дууа такъгъан Аллахха нёгерле излейди (ширк)»\nМагъаданчыланы эмда альпинистлени жигитликлери ёмюрледе сакъланырыкъды\n9 сентября, 2020 - 08:20\nЖетмиш беш жыл мындан алгъа 1942 жылда 2 сентябрьде Огъары Бахсан элде, бюгюнлюкде Тырныаууз шахар, жашагъанла Уллу Кавказ таулада Бечо аууш бла ётгендиле. Бу жигитлик тау магъаданчыланы шахарыны эмда бир заманда битеу къыралда да аты айтылгъан, республиканы промышленностуну мурдорун салгъан предприятияны – вольфрам-молибден комбинатны - тарыхларына ёмюрлеге киргенди.\nПодробнее о Магъаданчыланы эмда альпинистлени жигитликлери ёмюрледе сакъланырыкъды\n9 сентября, 2020 - 08:15\n«Къоркъуусузлу эмда качестволу автомашина жолла» деген миллет проектни чеклеринде бизни республикада аслам иш этиледи. КъМР-ни Транспорт эмда жол мюлк министерствосундан билдиргенлерича, жол къурулушчула Куба элде орамладан бирини онюч километрлик кесегинде жангы асфальт салып чыкъгъандыла. Энди уа подряд организацияны адамлары анга башха орамла къошулгъан жерлени эмда кёпюрню тапландырыу бла кюрешедиле.\nПодробнее о Жолла жангыртыладыла\nСабий яслилени санына къошулады\n9 сентября, 2020 - 08:10\n«Демография» миллет проектни чеклеринде Майский шахарда биринчи номерли гимназияны къатында «Тейри къылыч» ясли ишленнгенди. Аны къурулушун «Стройсервис» организация бардыргъанды.\nПодробнее о Сабий яслилени санына къошулады\nАманатха берилген сабий\nЭрттеден келген тёреледен бири: эгеч эгечге неда къарындашха сабийни бериудю. Бирини юйю сабийледен толуп, башхасыныкъы уа къуру болса. Баям, ол иги адет да болур, нек дегенде алгъын таулула хар юйдегили болгъан жашха жангы отоу ишлеп, бир талай юйюр бир арбазда кечиннгендиле, туудукъла да аппаланы–ынналаны къатларында ёсгендиле. Бир тыпырны, бир тайпаны адамлары барысы да бир уллу юйюрча жашагъандыла.\nПодробнее о Аманатха берилген сабий\nНазмуларында ауур акъыллылыкъ да, тиширыу жумушакълыкъ да, поэзиягъа къуллукъ этиуню ачыкъ сёзлюгю да бирлешипдиле\n9 сентября, 2020 - 08:00\nГазетибизни бетлеринде атлары айтылгъан поэтлерибизни, жазыучуларыбызны, суратчыларыбызны, музыкачыларыбызны эм бирси атлары айтылгъан адамларыбызны эсгере-эсгере турабыз. Ол бизни барыбызны да тарыхыбызгъа, тилибизге, маданиятыбызгъа, адабиятыбызгъа къыйын салгъан инсанлагъа хурметибизни белгисиди.\nПодробнее о Назмуларында ауур акъыллылыкъ да, тиширыу жумушакълыкъ да, поэзиягъа къуллукъ этиуню ачыкъ сёзлюгю да бирлешипдиле


Тарыгъыу тюз болгъанына тюшюннгендиле, анга кёре эсгертиуле жарашдыргъандыла | Электронная газета "Заман"\nКъабарты-Малкъарны Жамауат палатасына Урван районну Псыгансу элинде жашагъан Л.Т. Кардангушевадан Эски Черек – Псыгансу жолда сууну жагъасы ашалгъаныны юсюнден тарыгъыу келген эди. Аны бла байламлы палатаны экономиканы айнытыу, предпринимательствогъа себеплик этиу эм жашау журт-коммунал мюлк политика жаны бла комиссиясыны келечилери Хасанби Машуков бла Чеченланы Рустам, элге барып, халны кёргендиле. Ала да жылдан жылгъа, бютюнда жаз башында бла жайда, жагъа бекден-бек ашалып баргъанына шагъатлыкъ этгендиле. Ол а автомобиль жолда жюрюуге, элни электричество бла жалчытыугъа да къоркъуу салады.\nАндан тышында, ала сууну боюнуна законсуз кир-кипчик кёп атылгъанын, Эски Черекде тигиу фабрикадан чыкъгъан къалгъан-къулгъанланы тазалауну тап халгъа келтирирге кереклисин тохташдыргъандыла.\nЭкология къоркъуусузлукъну жалчытыуну жамауат палата баш магъаналы ишлеринден бирине санайды эм бу жаны бла халны дайым кёз аллында тутады. IV пленар жыйылыуда аны башчысы Хазратали Бердов экология проблемала адамны жашаууна эм уллу къоркъуу салгъанын аны сансыз этиу тамбла Жер юсюнде жашагъан битеу халкълагъа, жаныуарлагъа да уллу палах келтирлигин чертген эди.\n- Россейни Коституциясыны 42-чи статьясына бла Къабарты-Малкъарны Конституциясыны 45-чи статьясына кёре, хар кимни да ахшы табийгъат болумлада жашаргъа эркинлиги барды, ол а тёгерекдеги къудурет бла байламлы законлагъа мурдорлукъ этеди. Аны бла байламлы экология къоркъуусузлукъну жалчытыу къырал власть эм жер-жерли самоуправление органланы баш борчларындан бири болургъа тийишлиди, - деген эди Хазратали Александрович.\nАчыкъланнган шартлагъа кёре, Жамауат палата Урван муниципал районну администрациясына, республиканы Табийгъат байлыкъла эм экология министерствосуна эсгертиуле жарашдыргъанды. Алагъа кёре, сагъынылгъан органла регионну Правительствосуна Черек сууну жагъасын тапландырыу ишлени «Къудуретни сакълау, Къабарты-Малкъар Республикада табийгъат байлыкъланы къурау эм хайырланыу» деген къырал программагъа къошарын тилерге тийишлидиле. Алагъа элдеги тигиу фабрикадан чыкъгъан кир-кипчикге да мадарла этерге буюрулгъанды, деп билдиргендиле палатаны пресс-службасындан.


Маданият мекямланы бусагъатдагъы излемлеге кёре жангыртыу бек къыйматлы жумушха саналгъанды | Электронная газета "Заман"\nМаданият мекямланы бусагъатдагъы излемлеге кёре жангыртыу бек къыйматлы жумушха саналгъанды\nТюнене КъМР-ни Башчысы Юрий Коков Правительствону келечилери бла муниципал районлада маданият юйлени жангыртыуну юсюнден кенгеш бардыргъанды.\nАнга премьер-министр Мусукланы Алий, РФ-ни Къырал Думасыны депутаты Геккиланы Зауур, КъМР-ни Парламентини спикерини орунбасары «Единая Россия» политика партияны республикада регион бёлюмюню секретары Михаил Афашагов, жууаплы министрле, районланы башчылары да къатышхандыла.\nЮрий Александрович, аны ача, республикада билим бериуню, саулукъ сакълауну учрежденияларыны ырысхы базаларын игиленлириу бла бирге культура сфераны объектлерин жангыртыугъа да энчи эс бурулгъанын чертгенди. Ахыр тёрт жылны ичинде уа бир ненча объект хайырланыргъа берилгенди, Музыкалы, къабарты эм малкъар къырал драма театрла, Курорт зал жангыртылгъандыла.\nБылтыр а «Единая Россия» политика партияны эмда «РФ-ни эллерин ышаннгылы айнытыу» программаланы чеклеринде элледе 11 маданият юй ишленнгенди. Бу жумушлагъа битеулю бюджетледен 180 миллион сом къоратылгъан эди. «Биз культура учрежденияла ахырда болмагъан эллени сайлагъан эдик. Бюгюнлюкде ала жамауатха керек болгъанлары ачыкъланнганды. Хау, толтурулгъан жумушла кёпдюле, алай тамамланыллыкъ ишле уа энтта къалгъандыла. Бир-бир элледе маданият юйле 70-80 жыл мындан алгъа салыннгандыла, аладан бирлеринде уа ремонт хайырланыргъа берилген кюнден бери бир кере да этилмегенди»,-дегенди республиканы оноучусу.\nБыйыл а РФ-ни Президентини башламчылыгъы бла «2020 жылгъа дери Россейде культураны бла туризмни айнытыу» деген федерал программа жарашдырылгъанды. Былтыр Къабарты-Малкъар «Единая Россияны» программасын качестволу эмда болжалладан кеч къалмай толтургъаны ючюн а жангы федерал программагъа къатышыргъа, аны болушлугъу бла муниципалитетледе маданият юйлени жангыртыргъа онг тапханды. «Аны чеклеринде бизге 65 миллион сом бёлюннгенди. Республика, муниципалитетле да къошарыкъдыла кеслерини юлюшлерин. Алай бла 11 объектни жангыртыргъа 72 миллион сом къоратыллыкъды»,-деп билдиргенди ол.\nАлгъадан да тинтиуле бардырылып, районланы башчылары осал, изленнген объектлени сайлагъандыла. Тапландырыу ишлени жылны ахырына дери бошаргъа тийишлиди. Объектледе инженер коммуникацияланы алышыргъа, юйлени тышларын, ичлерин, сахналаны тапландырыргъа, тёгерекни айбатландырыргъа керекди.\nЮрий Александрович Курулуш, ЖКХ эм жол мюлк, Культура министерствола, районланы башчылары битеу жумушланы качествосуна, ахча къалай къоратылгъанына, болжалланы сакълаугъа жууаплы болгъанларын эсгертгенди. «Манга бир-бир элледе жамауатха жыйылыргъа жер да болмагъаны белгилиди. Башха элледе уа культура учреждение бар эсе да, ол асыры осалдан, ичине кирир онг да жокъду. Жангыртыу ишлени бийик даражада бардырыргъа керекди»,-дегенди эмда битеу ишлени 25-26 декабрьге дери бошаргъа кереклисин айтханды.\nКъМР-ни премьер-министри Мусукланы Алийни айтханына кёре, уа бюгюнлюкде республикада культураны 143 учреждениясы ишлейди. Озгъан ёмюрню 90-чы жылларында къытлыкъны хатасындан а аладан бирлери тозурагъандыла, оюлур чекге жетгенле да бардыла. Жангыртыу жумушлагъа ахча муниципалитетлеге тенг юлешинирикди. Бюгюнлюкде уа подрядчиклени белгилеу, конкурслагъа хазырланыу иш толтурулады.\nБыйыл жангыртыллыкъ юйлени тизмесине Тёбен Чегемде, Бабугентде эмда Быллымда культура объектле да киргендиле. «Андан сора да, республикада бек уллу элде – Нартанда – Россейни эллерин ышаннгылы айнытыу программаны чеклеринде Маданият юй ишленип башларыкъды. Бу элде уа 15 мингден аслам адам жашайды. Алай анда бир культура учреждение да жокъду»,-деп къошханды Мусукланы Алий.\nЮрий Александрович терроризмге, от тюшюуге къажау мадарлагъа баш магъана берирге буюргъанды. Ол тапландырыу иш бийик даражада бардырылса, республиканы быллай программалагъа мындан ары да къатышыргъа, алай бла уа осал объектлени жангыртыргъа онгу боллугъун энтта бир кере эсгертгенди. «Адамладан уялмазча, бизге дау этмезча алай ишлейик»,-деп къошханды.\nРеспубликаны Башчысы муниципалитетлени борчларын бийик даражада толтурургъа кёллендирир мурат бла конкурс бардырылгъанын билдиргенди. «Маданият юйлени бек иги жангыртхан юч муниципалитетге саугъала этилликдиле. Аны ючюн бу ишлени ат башындан бардырмай, чыгъармачылыкъ кёзден къарагъыз. Клубла озгъан ёмюрню 17-чи жылларындача болмай, культураны шёндюгю объектлерине, адамла сюйюп жыйылгъан жерлеге айланырла деп ышанама»,-дегенди ол жыйылыуну ахырында.


Оюмла этдирген эришиу | Официальный сайт газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nОюмла этдирген эришиу\n13 сентября, 2017 - 16:40\nНальчикде «Легион» тренажёр залда 18-21-жыллыкъ спортчуланы араларында мас-рестлингден республиканы биринчилиги бардырылгъанды. Анга регионну жер-жерлеринден жюзден аслам адам къатышханды, деп билдиргендиле Спорт министерствону пресс-службасындан.\nСпортну бу тюрлюсю Къабарты-Малкъарда айнып башлагъанлы талай жыл озгъанды, бюгюнлюкде районланы хар биринде тренерле бла школла бардыла. Бу эришиу ала къалай ишлегенлерин, аланы ахшы эм осал жерлерин ачыкълагъанды.\nАлай бла къызыу кюрешледе биринчи жерни Бахсан районну командасы алгъанды (4 «алтын» бла 1 «доммакъ»). Экинчи жерге Чегем райончула чыкъгъандыла (2 «алтын», 3 «кюмюш» бла 2 «доммакъ»). Нальчикчиле уа ючюнчюле (1 «алтын», 2 «кюмюш» бла 7 «доммакъ») болгъандыла. Энчи зачётда Астемир Нагоев, Алим Лампежев, Темиржанланы Милана, Румиса Ахмадова эм башхала хорлагъандыла.\nАлчы жерлеге чыкъгъанла барысы да энди Россейни биринчилигинде сынашырыкъдыла. Ол да Нальчикде октябрьни ал кюнлеринде бардырыллыкъды.


Ахча толтурулмагъан эмда осал тамамланнган жумушлагъа бёлюннгенди | Электронная газета "Заман"\nСледствие тохташдыргъаныча, КъМР-де Ич ишле министерствону тылны ишин жалчытыу жаны бла управлениясыны келечиси 2011 жылдан 2014 жылгъа дери кезиуде ведомствону документлерине жалгъан шартланы кийирип тургъанды. Алай бла «Эльбрусстройсервис» обществогъа законсуз файда тюшгенди. Федерал бюджетден организациягъа 230-фатарлы жашау журтну къурулушуна 29 миллион сом бёлюннгенди. Ахча толтурулмагъан эмда качествосу осал жумушлагъа тёленнгенди.\nУголовный иш Нальчикни сюдюню къараууна берилгенди.\nЭсгертиулеге эс бурмай къойгъандыла\nЗольск районну прокуратурасы апрельде табийгъатны хайырланыу эм тёгерекдеги къудуретни сакълау законла къалай толтурулгъанларын тинтгенди. Аны кезиуюнде Каменномостское, Приречное, Кичибалыкъ, Шордаково, Сармаково, Залукодес элледе эл мюлкде хайырланылгъан жерледе къалгъан-къулгъанла законсуз жыйылгъаны ачыкъланнганды.\nАны бла байламлы жер-жерли администрациялагъа тийишли эсгертиуле этилгендиле. Июльда уа ала къалай тамамланнганлары сюзюлгенди. Ачыкъланнганыча, надзор ведомствону эсгертиулерини бир кесеги жаланда Сармаково, Кичибалыкъ эм Совхозное элледе толтурулгъандыла.\nПрокуратура сюдге юч дауну хазырлагъанды. Алада эллени администрацияларын къалгъан-къулгъанланы кетерирге борчлу этилгендиле.\nЖумдуругъу бла ургъанды\nУрванчы власть органны келечисине ол къуллугъун толтургъан кезиуде зорлукъ сынатханы ючюн жууапха тартыллыкъды. Анга РФ-ни УК-сыны 318-чи статьясыны 1-чи кесегине кёре терслеу материалла ачылгъандыла.\nБыйыл апрельде эр киши жол-патруль службаны инспекторун жумдуругъу бла ургъанды.\nТёрт миллионну урлагъанды\nЮч организацияны банк счётларындан ахчаны урлагъан бухгалтер келир эки жылны битеулю низамлы колонияда ётдюрлюкдю.\n«Милетто», «Планета развлечений», «ЮгАгросервис» организацияланы баш бухгалтери фирмаланы ахчаларын башха адамны банк счётуна ашыргъанына ишеклик барды. Алай бла ол 4 миллион сомну урлагъанды.\nСюд тиширыуну терслигин тохташдырып, аны эркинлигин эки жылгъа сыйырыргъа деген оноуну чыгъаргъанды.\n15.10.2021 - 15:32 → Аманлыкъчыла тутулгъандыла\n13.10.2021 - 14:49 → Аманлыкъчылыкъны жолун кесерге\n13.10.2021 - 14:44 → Эл мюлк жерде кир-кипчик тёбе\n12.10.2021 - 19:03 → Жангы тюрлениуле\n08.10.2021 - 18:29 → Министр коллегаларын алгъышлагъанды


Назмуланы ана тилде шатык окъугъанлары бла къууандыргъандыла | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nВ Кёнделене отремонтировали дорогу и мост\nСистема QR-кодов – малоэффективная мера Главные вкладки\n20.01.2022 | 12:32\n6 декабря, 2021 - 06:30\nАкъылман Кязимни назмуларын сюймеген, аланы терен магъаналарын сезмеген халкъыбызда хазна адам болмаз. Миллет адабиятыбызны мурдорун салгъан акъсакъалны тизгинлерин кёлден билип, аланы къайсыбыз иги айтабыз деген эришиуле уа арт жыллада тёрели болгъандыла.\nОзгъан ыйыкъда Тырныауузну Мокъаланы Магомет атлы сабий эм жаш тёлю чыгъармачылыкъ арасында Мёчю улуну чыгъармачылыгъына жораланнган район эришиу ётгенди. Аны бу араны устазы Темуккуланы Асият къурагъанды. Анга Элбрус районну Терс-Къол, Бедик, Быллым эллерини келечилери эм Тырныауузну школларыны окъуучулары къатышхандыла.\nТемуккуланы Асиятны оюмуна кёре, быллай тюбешиуле шёндю бютюн бек керекдиле. Нек дегенде ана тилибизде сёлешгенле, аны жюрютгенле аз бола барадыла. Назмуланы юсю бла уа сабийлени тилни гитчеликден сюерге юйретир онг барды.\n- Бу эришиуге да 1-чи классладан башлап къатышдыргъаныбыз анданды. Мында хорлатхан боллукъ тюйюлдю. Хар окъуучуну да белгилер муратлыбыз. Алай бла кёллерин кётюрюп, жюреклеринде итиниулюк туудурмасакъ, экинчи ала къатышыргъа унамай къояргъа боллукъдула, - деп чертгенди Асият Салиховна.\nКъызчыкъланы бла жашчыкъланы хунерликлерин кёрюрге келгенлени къауумунда Элбрус районну администрациясыны башчысыны орунбасары Арслан Улимбашев, районну билим бериу управлениясыны методисти Джаппуланы Аминат, жаш тёлю политика жаны бла бёлюмню баш специалисти Малкъарланы Мурат, назмучу, журналист эм Мёчюланы Кязим атлы маданият фондну таматасы Аппайланы Лариса да бар эдиле.\nБиринчи сёз а башланнган классланы окъуучуларына берилген эди. Татталаны Малика бла Темуккуланы Мустафа назмуларын айтыргъа ариу миллет кийимлерибизде чыкъгъандыла. Абаданла алагъа къарсла бла тюбегендиле.\nНазмула айтхандан сора да, окъуучула Кязимни «Бузжигит», «Тахир бла Зухура» поэмаларына кёре сахна оюнла къурагъандыла. Бу тюрлю чыгъармачылыкъда быллымчыла бла тырныауузчула бютюн тынгылы хазырланнганларын кёргюзтгендиле. Сёз ючюн, Темуккуланы Асиятны сохталары Тахирни бла Зухураны ахыр тюбешиулерин ийнанырча салгъандыла сахнада. Ханны къызыны сыфатын ачыкълагъан Аппайланы Алина жигитини жарсыуун, насыпсызлыгъын жюреги бла ётдюргени кёрюнюп тургъанды, ол жилягъанын тыялмай эди. Залда олтургъан къонакъла, устазла да, аны бла бирге ол кезиуге кёчюп, патчахны арбазында бардырылгъан кюйсюз ишлени шагъатлары болгъандыла. Оюн бошалгъандан сора жыйылгъанла жаш артистлени къызыу къарсла бла ашыргъандыла.\nТырныауузну 5-чи номерли гимназиясыны 11-чи классыны окъуучусу Жанатайланы Азинат да «Тарыгъыу» назмуну Кязим такъгъан хар тизгинни да сезип, озгъан ёмюрледе тиширыуланы иги кесегине жетген азаплыкъны, айтхылыкъ актёрладан артха къалмай окъугъанды. Аны сиз Инстаграмда газетибизни бетинде (@gazeta_zaman) кёрюрге боллукъсуз.\nСабийлени былай аламат хазырлагъан устазлагъа айланып, Арслан Улимбашев эм Мокъаланы Магомет атлы араны таматасы Мисирланы Фарида да сёлешгендиле.\n- Сиз саулукъда тилибиз унутулмазлыгъы хакъды. Къыйыныгъыз зырафына кетмесин. Насыплы балала болсунла. Бек къууандыргъандыла бизни. Миллетибизни саны ёссюн, - дегенди Фарида Магомедовна.\nАхырында эришиуню сюзген къауум кенгеширге кетеди. Ол кезиуде Асият Салиховна сабийлеге миллет хазнабызны, тарыхыбызны, маданиятыбызны юслеринден соруула бергенди, элберлеге да жууапла излегенди. Хар школну да келечилери билимликлерин ачыкълагъандыла. Бек тирилеге уа устаз китапла саугъалагъанды.\nБир кесекден эсеплеучю къауум кенгешден къайтады. Жюрини келечиси Аппайланы Лариса сабийлени быллай итиниулюклеринден зауукълукъ тапханын чертип, аланы Фондда бардырыллыкъ финал саугъалаугъа чакъыргъанды.\nБараз кюн а Мёчюланы Кязим атлы маданият фондда акъылманны назмуларын окъуу жаны бла эришиуде хорлагъанланы саугъалау болгъанды. Нальчик бла Тырныаууз шахарладан, Кенже, Огъары Малкъар, Псычох элледен ана тиллерин сюйген, бу эришиуден бир жанында къалмагъан сабийле бла абаданла ол кюн анда жыйылгъандыла. Аланы хар бирини да бетлери жарыкъ, кёзлери уа насыпдан толуп эди.\nКъонакълагъа Фондну таматасы жарыкъ тюбегенди. Быйыл хорлагъанланы саны 40-дан аслам эди. Аланы хар бирине да, жыл санларына кёре, аламат саугъала жарашдыргъан эди Фонд.\nБайрам жыйылыуну уа жырчы къызыбыз Гергъокъаланы Халимат бардыргъанды. Ол, келген къонакълагъа жарыкъ тюбеп, быллай миллет магъаналы ишден бир жанында къалмагъанларына ыспас этгенди.\nБек алгъа келген сабийле назмуларын айтхандыла, сахна оюнларын кёргюзтгендиле. Аланы алларында белгили артистлерибиз Мусукаланы Руслан, Жуболаны Жамболат эм Гергокъаланы Халимат жырларын айтхандыла, «Насып» ансамбль а тюз тепсеу бла къууандыргъанды. Мусукаланы Руслан Кязимни «Осуят» назмусуна кёре къурашдырылгъан жырны эшитдиргенди. Ол тизгинлени терен магъаналылыкълары кёплени сагъышландыргъанды.\nОл кюн сабийлени саугъаларгъа КъМР-ни Журналистлерини союзуну таматасы Шауаланы Разият, ВГТРК-ны Къабарты-Малкъар» каналыны таматасыны орунбасары Сабанчыланы Арипа да келген эдиле. Ала фахмулу сабийлени энчи ыразылыкъ бла белгилегендиле. Аланы араларында Псычох элде жашагъан Жантууланы Ислам да бар эди. Ислам 9 классны окъуучусуду. Ана тилин кеси аллына билирге кюрешеди. Жазгъан, сёлешген да шатык этеди. Ол кюн а жаш жыйылгъанланы алларында Кязимни зикирлерин айтханды.\nКенжеден Темуккуланы Дженнет бла Къууанч, Нальчикден Асанланы Алийхан, Башийланы Танзиля да миллетибизни тамблагъы кюнюню барлыгъыны, тилибизни жашарыгъыны юлгюлеридиле. Аланы саугъалай, Шауаланы Разият бюгюнлюкде хар бирибизни да борчубуз ана тилибизни сакълауну къайгъысын кёрюудю, деп белгилегенди. Тырныаууздан келген сабийлеге бла аланы устазлары Темуккуланы Асиятха уа Фондну таматасы Аппайланы Лариса жюрек ыразылыгъын билдиргенди.\nСабийле дипломла эм сыйлы саугъала бла белгиленнгендиле.\n22.01.2022 - 09:13\nБюгюн Москвада КъМР-ни Башчысы Казбек Коков ведео-конференцсвязь амал бла Регионла аралы правительстволу комиссияны штабыны жыйылыууна къатышханды.\n«Россети Шимал Кавказ» компания былтыр СКФО-да бёлюмлеринде электрокюч инфраструктурагъа ремонт этиу эмда оборудованияны жангыртыу программасын артыгъы бла толтургъанды.\n«Таза суу» деген проект бардырылып башланнган юч жылны ичинде Къабарты-Малкъарны Къурулуш эм жашау журт-коммунал мюлк министерствосу, республиканы муниципалитетлери бла бирге суу бла жалчытхан 51 о\nРоссейде Огъары Малкъардан сора кесини энчи от тюшюуге къажау бёлюмю болгъан жангыз бир эл да жокъду.


Тахир бла зухура (балк.) — Страница 10 — Фонд Культуры имени Кязима Мечиева\nСени бетинг кёрюннгенде,\nАлай мени аманатым,\nУчханымда – къанатым:\nМен биргеме жюрютеме\nШат сууну жагъасында этилген уллу тойла, оюнла ашхам бола бошалдыла. Гул патчахны къызлары, Тахирни алып, юйлерине кетдиле. Махим, къолуна къагъыт-къалам алып, Зухурагъа былай жазды:\n«Хан къызы Зухура, санга сыйлы саламла. Жюрегинг ырахат болсун, Тахирни огъурсуз Шат сууундан къутхаргъанбыз. Сизни сыйлылыгъыгъыз, хурмешгиз ючюн къолдан келгени къадар къараргъа кюрешебиз. Ёлюмден, башха къайгъыдан Аллах сакъласа, бир биригизни кёрюрсюз. Ишни башы – сабырлыкъды. Гул патчахны къызы Махим».\nМахим къагъытны къарт къатыннга берди. Къарт къатын къагъытны, тап жарашдырып, Зухурадан келген атлыгъа тапдырды. Атлы, ыразы болуп, алгъыш этип, атына минди; къамичи уруп, келген жолуна, учхан къушча, та-шайып кетди. Атлы, къолладан – сыртлагъа, сыртладан – тюзлеге чыгъа, жети кече бла жети кюнден хансарайгъа жетип, Зухураны эмчек анасын табып, къагъытны берди, бойнуна салыннган ишни алай тындыргъанына къууанып, хакъын толусунлай алып, кетди. Зухура, кёлю толуп, къагъытны ашыгъышлы ачды, кёзлерин сюрте, окъуду. Андан сора Зухура къууаннган да, жилягъан да эте эди. Алтын сазын алып, аны акъырын чала, бу кюйню айтды:\nАллах, ариулукъ берип,\nНасып юлюш бермеди.\nЖанланы тенг жаратып,\nИнсанны тенг кёрмеди.\nКёп жилядынг, таралдынг,\nЖашлай кюйдюнг, къаралдынг.\nХансарайда эрке къыз,\nТутхун болгъанлай къалдынг.\nКъайда, кимни кёз жашы\nГул патчахны къызлары, къыркъ кюн байрам этип, Тахирге тынч, ырахат жашау къурдула. Болсада, гъашыкъ Тахирни къулагъына бир зат да кирмей эди. Не къадар ашаса, ичсе да, акъылы, жаны Зухурада эди. Кеси Гул патчахны сыйлы сарайларында болса да, акъылы гюл Зухурада эди.\nГул патчахны къызлары да Тахирни сюйюп, жашаулары къуруп башлады. Биринчиси – Махим – ачыкъдан, экинчиси – Шахим – жашыртын, ючюнчюсю – Шахрижан жюрегинден кюе, Тахирни таймай кёрюрге излейдиле, къатында тургъанлай да, тансыкъ болуп турадыла. Жюрек отлары бетлерине чабып, не сылтау бла да Тахирни булжутургъа, къатларында мычытыргъа, кеслерине къаратыргъа кюрешедиле. Ахырында Махим, тёзюп болалмай, бу кюйню айтды:\nТахир къашларынг къара,\nНе кёрдюнг бу Зухурадан? –\nБашхалагъа да къара.\nАриула кёп бу жерде,\nМен сюйдюм Зухураны.\nШахим да, Тахирни аллында тохтап, ариулугъу кёз къамата, жырлады:\nЖетиден эшген чачым,\nКъарады мени къашым,\nКёзюнгю кётюр, Тахир,\nШахим да бир къууансын!\nКёзлеринг – къара жюзюм,\nСанга да жокъду сёзюм.\nЗухура сакълап тура,\nАндады эки кёзюм.\nЭгечлерине къарап, Шахрижан да сермеп, Тахирни билегинден тутду. Тилеген халда угъай, дау антхан халда жырлады:\nХур къызгъа ушаш бетим,\nАриугъа къарар болсанг, –\nЖокъ эди манга жетген.\nАриуса, сурат кибик,\nКимле да сюер сени.\nЗухурагъа сёз бергенме,\nСюймезме мен ёзгени.\nХансарайда Гул патчахны къызлары Тахир бла кюнлерин алай ашыра эдиле. Кюнден кюннге сюймекликлери жюреклерин ашап, Зухурадан башха болмай, эслеринден тая эдиле. Юч да ариу, субай ёсген къыз, бир бирлерине Тахирни къызгъанып, жау бола эдиле, хар бири аны кесине къояргъа амал излей эди.\nБир жол къызла кеслери алларына бир бирге кёл ашай, дау эте кетип, даулаш болдула. Махим айтды: «Мен таматама, мен алгъа сюйгенме, Тахир меникиди!» – деп. Ортанчысы: «Шат сууунда сизден алгъа аны мен кёргенме. Тахир меникиди!» – деп тутду. Кичилери: «Мен, кюй айта, масагъат эте, термиле турлукъ тюйюлме. «Ал!» – дерикме да, алмаса, жукълап тургъанлай, балта бла башын тайдырлыкъма!» – деп, сёзню къысхадан салды.\nАл кезиуледе къызла ийнагъы, Зухураны кёз жарыгъы Тахир, патчах къызланы не муратлары болгъанын билмей, къалада тынч жукълай эди. Ала Тахирни не ариу кийиндирселе да, не ариу ашатсала да, ол Гул патчахны жерине юй-юрсюнмей эди, юч эгечни, бир бирге ал бермей, къараулары, ашлары, кийимлери, жырлары, сюймекликлери, – бары да Мардинде тутмакъны темир чалдишлеринден къыйын кёрюнюп, ызына къалай къайтыргьа билмей тура эди. Къызланы бу ахыр даулашларын ол къалай эсе да эшитип къойду. Андан сора къызла, кезиу-кезиу жыр айтышып, аны бла нек эришгенлерин да ангылады. Ай, зауаллы, таза Тахир, Шат сууунда сал кюбюрден къутулуп, патчах къызланы тешилмез тузакъларынамы тюшюп къалдынг?! Ай, медет! Асыллыгьынг ариулугьунг башынга жау болуп, кёрген байрамынг, болушлугъунг ючюн не къан тёлерге, не ант бузаргъа тюшюпмю къалдынг? Буруннгудан жетген бу керти сёзлени Кязим азмы айтды:\nБаргъан суугъа ышанмасын бир адам,\nМюйюзлери къайырылгъан малгъа да.\nУчхан къушну тырнакълары бар эсе,\nЖууукъ учуп жюрюй эсе, – анга да!\nАдамгъа да ышаныу жокъ, къолуна\nКъылыч эсе, ушкок эсе алгъаны.\nКъарыулугъа ышанмасын къарыусуз,\nХакъсыз сюйген дослары жокъ ханланы.\nСюйюп чыкъгъан жолунгу да тиги жокъ,\nАны кибик, жетген къызны дини жокъ.\nДерти ючюн дунияны тюп этер,\nБир кишини аны тыяр жиби жокъ!\nАхырында Тахир, къызла кесин сау къоймазлыкъларын сезип, кече бла къачып чыкъды. Ёз журтуна жолну алып, тебиреди.\nКюн – исси, жолла къум эдиле. Отча къызгъан къум тюзледе ичерге суу да жокъ. Тахир, ызындан ёлюм къоркъууу сюрюп, аллындан Зухурагъа тансыкълыгъы тартып, табанларыны жарылгъанларына, кёзлерини къумдан толгъанларына да, ачлыкъ, суусаплыкъ къысханына да къарамай, къажымай келе эди. Ол жарлы жолну тюзюн да билмегенди. Жетинчи кюн, кюе-бише, бир къара шауданны къатына жетип, жыгъылды. Бюркюп чыкъгъан сууну тамычылары бетине чачылып, ол бир кесекден эс жыйды. Мангылайыны, жыякъларыны терлегенлерин сюртюп, бетине суу сылады. Къызгъанлай суу ичерге къоркъуу эди. Бир кесек эс табып, солуп, жан кезлиги бла къамиш кесип, андан быргъычыкъ этди, шауданнга къапланып, быргъы бла суу ичди. Хапарда, Тахир алайда жети кюн бла жети кече жукълагъанды деп, айтылады. Жетинчи кюн, ахшам жулдуз чыгъа, къулагъына тюе къычыргъан таууш келип, уянды. Секирип туруп, къараса, алайгъа кериуан жетип келе эди. Алда келген тюели, Тахирге салам берип, кериуанны тохтатды. Тахир: «Уалейкум салам!» – деп, толу да айталмай, ачдан эси аууп, жыгъылды.\nКериуан, аны ючюн болмаса да, къара шауданны къатында къонуш этерик эди. Кериуан жолда къара шаудан хар заманда да жолоучуланы тохтап солуучу, кечеги къонуш этиучю жерлери болгъанды. Кериуан башчы, Тахирни эси ачдан аугъанын билип, ашыкъмай къарады. Адамлары отха-суугъа къарай тургъунчу, ол жол азыкъладан аз-аз татдырып, тюеден сют саууп Тахирге ичирди. Танг атаргъа Тахирни эсине келтирди.\n«Сен кимсе, къайры бараса, къайдан келесе?» — деп сордула.\nТахирни хапарындан, аны гъашыкъ жолоучу болгъанын, тентип жюрюгенин билдиле. Жанлары ауруп, нёгерге алдыла. Бу кериуанда Тахир бла Зухураны хапарын билмеген жокъ эди.\nТамам къыркъынчы кюн кериуан Бабаханны шахарына келип, Зухура бийчени къаласыны къатына жетдиле. Былайда Тахир, кёзю кёргеннге ийнанмай, башы хайран болуп: «Бу мени тюшюммюдю, тюнюммюдю?» деп сорду. Аны жюрек азабын да, Бабахан къызын эрге бере тургъанын да эшитген, билген кериуанчыла, Тахирге жукъ айтмай, башларын мудах ийдиле. Къаладан иги кесек оздуруп, орамда тюшюрюп, саулукъ тилеп, жолларына кетдиле.\nТахир орамда, тёрт жанына къарай, кёп сюелди. Орамны, юйлени таныды. Шагъырей ауазла эшитди. Эсин жыйып, зыккыллары салына юйюне келди. Эшикни къагъып:\n«Анам! Мен саума! Мен къайтып келдим! Эшитемисе, мен саума!» – деп къычырды.\nАнга жиляй сокъур болгъан анасы, тюртюле, эшиклени ачханды да, къатхан къоллары бла кёзюне, къашына, къолларына тийип кёргенди. Таныгъанды. Жиляр къарыуу болмай, кёкюрегине къысханды.\nБираздан Тахир кёрген къыйынлыкъларын айтды. Юч кюн солуду. Тёртюнчю кюн, Зухурагъа жолугъур акъылда не этерге билмей тургъанлай, къулагъына сырыйна, сыбызгъы согъулгъан, дауурбас урулгъан тауушла эшитиледиле. Тынгысыз болуп сорду. Анасыны бети тюрленди. Ол, сокъур кёзлерин Тахирге аралтып, тобагъа къайтды, къоркъуп, жашырып тургъанын айтды: «Ой, мени жарлы балам! Сени Шат суууна атхандан сора Бабахай Зухураны патчах улуна берирге сёз тауусхан эди. Тамам бир ыйыкъ болады той башланнганлы…»\nБу хапарны эшитгенде, Тахир титиреди, кёзлери къарангы этдиле, этин тин-тери басды. Аякъ юсюнде туралмай, топуракъ кётюртмеге тёнгереди. «Зухура сюйюпмю барады, анам?» – деп сорду. «Сюйюп барады, балам! – деди сокъур анасы. – Сен аны унут, балам! – деп жалбарды. – Кесинги хан къызына тенг этип, кёп къыйынлыкъла кёрдюнг. Хан – ханнга, жарлы да жарлыгъа тийишлиди. Энди тутсала, сау къоярыкъ тюйюлдюле, балам!»\nТахир, топуракъ кётюртмеде алай тюшгенлей, хансарайда той, къууанч дауурну эшите, тангын аман бла атдыргъанды.\nКюн чыгъып, той жангыдан башланнганда, Тахир: «Анам, манга бир къаты тиширыу кийим тап!» – деп тиледи. «Балам, тиширыу кийимлени не этесе?» – «Кийнп, Зухураны тоюна барырма, анам!» – «Эй, жан балам, кёз чырагъым, анангы сокъур этгенсе, энди шашхын да этергеми сюесе? Энди Зухурадан санга файда чыкъмаз, бу акъылны башынгдан ташла! Мен санга Зухурадан ариу, Зухурадан акъыллы, кесинги этегинге-женгинге тенг жарлы къыз табарма». «Анам, Зухурадан башханы мен не этерме? Манга ансыз жашау да не ючюн керек болур?»


Жамауат биригиулени кенгешчи къаууму сайланнганды | Электронная газета "Заман"\nЖыйылыуну башлай, Жамауат палатаны таматасы Хазретали Бердов тюбешиуге къатышханланы коммерциялы болмагъан организацияланы бюгюннгю болумларыны юсюнден къысха билдириу этгенди. Советни алгъыннгы башчысы бюгюнлюкде Палатаны къауумуна кирмегенин эсге салып, жорукълагъа тийишлиликде, ол кенгешчи къауумгъа таматалыкъ этерге эркин болмагъанын белгилегенди эмда Советни таматасына Юлия Ордокованы кандидатурасын кёргюзтгенди.\nЖыйылыугъа чакъырылгъан организацияланы саны 50 жете эди. Ала барысы да Юлия Валерьевнаны кандидатурасы жанлы болуп, къол кётюргендиле.\nЮлия Ордокова «Центр поддержки социокультурных проектов «МИРТ» организациягъа таматалыкъ этеди. Бюгюнлюкде ол кесини 2 проектин жашауда бардырады, коммерциялы болмагъан организацияны ишин къурауну юсюнден семинарла да ётдюреди. Аны проектлеринден бири уа 115-си атлы дивизияны къадары бла байламлыды. Республикадан аны къауумунда сермешле бардыра, узакъ 1942 жылда Ростов тийресинде жан берген къызыл аскерчилени сыйларын андан да бек кётюрюп, къадарларын ачыкълау бизни хар бирибизни да борчубузду, дейди.\nЫзы бла жыйылгъанла Советни таматасыны орунбасарларын да айыргъандыла. Ол къуллукъчулагъа Сокъурланы битеуроссей организацияларыны бёлюмюню таматасы Черкесланы Юрийни бла «Экология-жашау» деген регионла аралы экологиялы къымылдауну таматасы Галина Кярованы тийишли кёргендиле. Жууаплы секретарьгъа уа «Россейни эрменлилерини союзу» деген битеуроссей организацияны регион бёлюмюню жаш тёлю бла ишлеу жаны бла таматасы Анаит Погосян сайланнганды.\nСоветни президиуму да айырылгъанды. Анга 15 организацияны келечилери киргендиле. Ол санда жангы къуралгъан «Къарачай-малкъар халкъны маданият совети» жамауат организацияны председатели Жабелланы Лидия да. Юлия Ордокованы тилеги бла президиумну келечилерини хар бири кесини ишини юсюнден айтханды эм жууукъ кезиуге къаллай проектлени жашауда бардырыр муратлы болгъанларын ачыкълагъандыла.\n- Бизни организация быйылны башында къарачай-малкъар халкъны интеллигенциясыны тилеги бла къуралгъанды. Бизни муратыбыз – эки республиканы маданиятларын айныта, жаш тёлюбюзню тюрлю-тюрлю магъаналы жумушлагъа тири къатышыргъа кёллендириудю. Кёп болмай Кисловодск шахарда нарт эпосха жораланнган семинарны ётдюргенбиз. Анга атлары саулай къыралда эм андан да тышында белгили болгъан алимлерибиз бла суратчыларыбыз къатышхандыла.\nЫзы бла кёрмючле къураллыкъдыла. Аланы СКФО-ну бир ненча шахарында кёргюзтюрюкбюз. Жууукъ кезиуде журналистлени араларында миллетибизни тарыхына, маданиятына эм айныууна жораланнган ишлени конкурсун бардырлыкъбыз. Быйылгъа дагъыда бир ненча магъаналы жумуш белгилегенбиз. Кесими юсюмден айтханда, кёп жылланы культура бёлюмде ишлеп тургъаным себепли, сизни ишигизге да хайырымы жетдирирме деп умут этеме, - дегенди Лидия Локъмановна.\nЮлия Валерьевна сынамлары болгъан адамла алагъа бек керек болгъанларын чертип, ыспас этгенди.\nЫзы бла жыйылыугъа къатышханла грантлагъа деп жарашдырылгъан проектлерин жашауда бардырыргъа, чырмау этген сылтаула болгъанларын белгилеп, Советни таматасындан ол затланы мындан ары кетерир ючюн специалистле бла семинарла къурарын тилегендиле.\nЮлия Ордокова, битеу айтылгъан кемчиликлеге эс бёлюп, Совет тийишлисича ишлерча онгла излерге сёз бергенди.


Азатлыкъны жарыгъы | Электронная газета "Заман"\n13 февраля, 2019 - 08:00\nЖууапла табылмагъан соруула\nМен кимме, къайданма, киши жерине къалайлыкъ бла тюшгенме, не болгъан эди манга, мени атама бла анама, тенглериме, миллетими адамларына деген акъыл башыма биринчи кере къачан келгенин шёндю эсиме тюшюралмайма, тюзюн айталлыкъ тюйюлме. Жаланда мен билген – аллай сагъышла башыма эртте киргендиле, мен школгъа жюрюп башлагъынчы, окъургъа эм жазаргъа юйреннгинчи. Мени жюрегиме шинжича чанчылып, кетерге унамай тургъан бир соруу барды: сау халкъгъа не ючюн жетдирдиле адам айтып эшитмегенча уллу къыйынлыкъ, бизни юйсюз-журтсуз нек этдиле, не хатабыз ючюн къалдырдыла бедишликге, басынчакълыкъгъа тёзюп жашау этерге?\nБашымы бийлеген соруулагъа жууап табар умут бла бир-бирледе атама бла анама, анга кёре бизге къонакъгъа келген жууукъларыбызгъа, къоншуларыбызгъа соруп да кюрешдим. Алай аладан бири да айталмады бу ачыулу ишни ёзеги къалайда болгъанын. Артда, абадан болгъанымдан сора, кёп китап эм документле окъудум, кёп акъыллы эм белгили адамла бла ушакъ этдим, болсада ангылаялмадым: кимге хатасын жетдирди мени аз санлы, ишни сюйген, хыйлачылыкъ деген затны ахырыда билмеген эм бир инсаннга къара ниет тутмагъан халкъым?! Кеси ёмюрюнде къыйын ишден башы къутулмагъан, кеси-кесин кечиндирир ючюн кюрешгенден башха зат кёрмеген, бир кишиге аманлыкъ этмеген, бир жаннга къоркъуу салмагъан халкъ. Деменгили къыралгъа уа не къоркъуу болур эди гитче малкъар халкъдан? Сталинчи-бериячы къырал башчыланы огъурсуз, ёз халкъларына къажау этген оноуларын ангыларгъа амал жокъду, аны бла бирге уа унутургъа эм ол ишге налат бермей къараргъа.\nЖигитле урушха кетедиле…\nМен тамата тёлюле сынагъан къыйынлыкъланы кёрмегенме, Орта Азияда туугъанма. Болсада, атам бла анам айтып, эсимде къалгъан затланы юслеринден хапарларгъа сюеме. Сабийлигимде эшитгеним, кёргеним жюрегиме кирип къалгъандыла, бир заманда да эсимден кетерик тюйюлдюле.\nБизни тукъумубуз узакъ ёмюрледен бери да Холам-Бызынгы ауузну теренинде, Черек сууну онг жагъасында бек ариу жерде орналгъан гитче Усхур элде жашап келгенди. Анда 120-130-дан кёп юй болмагъанды. Эр кишиле не заманда да мал тутуу бла кюрешгендиле, тиширыула – эшиу, кийиз, жамычы, чепкен уруу бла. Ашагъан гыржынлары алагъа тынчлыкъ бла табылмагъанын айтыр кереклиси да жокъду.\nЭлни мамыр, ырахат жашауун фашист Германияны бизни къыралгъа къажау уруш ачханы бузгъан эди. Юйдегилеринден эм жууукъларындан айырлыууну ачыуун сынамагъан, баям, бир юйюр да къалгъан болмаз эди. Къазауатха кетгенлени барысыны да атларын бир статьяда санаргъа амал жокъду, аны ючюн жерлешлеримден кечгинлик тилейме. Алай урушну биринчи кюнлеринде окъуна Туугъан журтубузну къорууларгъа Бабаланы Хамзатны юч жашы, Атталаны Хажини юч жашы кетгенлерин айтмай болалмайма. Атабийланы Токай бла Аслангерий, Мишаланы Ийналукъ фронтха экишер жашларын ашыргъан эдиле. Ала душман бла сермешледе жигитлеча жан бергендиле. Усхурчуладан 50-ден артыкъ адам юйлерине къайтмагъанды.\n«Тамблагъы кюн – сизни уллу байрамыгъызды»\n1944 жыл жетди. Газетле эм радио бу узакъгъа созулгъан къазауатны ахыры болургъа кёп къалмагъаныны юсюнден билдиредиле. Таулула жууукъ заманда хорламны къууанчын этер, урушдан сау къайтхан жашларына, къарындашларына, эрлерине къууанчлы тюбер умутлудула.\nАлай, не медет, толмады аланы умутлары. Мартны биринчи кюнлеринде элге сауутлары бла солдатла эм офицерле келдиле. Беш-алты угъай, кёп адам. Уллу чынлы офицерле, эл Советге кирип, анда иги кесек олтурдула – къаллай эсе да бир тизмеле эте, билдириуле жыя. Нек келгенлерини юсюнден а бир сёз да айтмай.\nМартны жетинчи кюнюнде уа ингирде кеч битеулю жыйылыу боллугъун билдирдиле, ары жаланда эр кишиле чакъырылгъанларын да. Келгенлени барын да, школгъа жыйып, эшик алларында къалауурла салдыла. Мени анам устаз эди эм орус тилни да биле эди да, бар да бир зат бил бу ишни юсюнден деп, тиширыула аны жибердиле. Аскер бёлюмню таматасына тюбеп, ол эр кишилени нек тутханларын сорду. «Къайгъы этмегиз, биз аланы терк окъуна юйлерине жиберликбиз», - деди майор. «Тамбла сизге уллу байрам боллукъду», - деп къошду, аз-маз ышаргъан кибик да эте. Ичлеринде харамлыкълары болмагъан, шаудан сууча, таза ниетли таулу тиширыула тюз ангыламагъан эдиле ол таш жюрекли, юсюнде адамлыкъ деген ышанладан жугъу болмагъан офицерни айтханын. Керти окъуна ол Тиширыуланы халкъла аралы кюнюню юсюнден айтхан суннгандыла, ырахатланып, юйлерине жыйылгъандыла.\nСегизинчи мартны эрттенлиги жылы эди. Аз-маз жауунчукъ жаугъан эди, деп да айтадыла. Ауулну башында тауланы туман басханды. Тёгерек шошлукъгъа батылыпды. Билмей тургъанлай солдат чурукъланы тауушлары чыкъдыла, итле юрюп башладыла. Эшикле хыны къагъылдыла. «Туругъуз, терк болугъуз, жолгъа хазырланыргъа сизге 30 такъыйкъа бериледи!» - деген къычырыкъла эшитилдиле.\nКъайры хазырланабыз? Нек? Эшитгенлерине ийнанырыкълары келмеген адамла, не этерге билмей, сын къатып къалгъанча болдула. Солдатла уа, юйлеге кирип, болгъанны тюп-баш этедиле, къармайдыла хар тешикни. Къарт къатынланы кюбюрлерин чачадыла, тёшек, жастыкъ тюплерине къарайдыла. Ахча эм багъалы затла излейдиле. Юйлени иелерине уа, бек керекли затларын алып, терк окъуна жолгъа энерге буюрадыла – автомашинала сакълагъан жерге.\nКертисин айтыргъа керекди, солдатла эм офицерле - бары да бир кибик огъурсузла, эриусюзле тюйюл эдиле. Не заманда да халал жюреклиле, биреуню жарсыууна жарсый билгенле, таза ниетлиле, бетлерине уялгъанла болгъандыла. Аны бла бирге уа кюйсюзле, адамлыкъны аякъ тюпге малтагъанла, артыкълыкъны, зорлукъну жашау жорукъгъа алгъанла да.\nОл кюн баям болгъан эди адамланы араларында аллай чюйреликле. Бирлери ахыры да хатасыз, тынч халкъгъа зорлукъ этилгенин, аны туугъан жеринден къыстау аманлыкъчы политика болгъанын ангылагъандыла, жолгъа не затланы алыргъа кереклисин айтхандыла, хапчукларын машинагъа жюклерге болушхандыла.\nБашхалары, къычырып, къоркъутуп, хыликкя этип, жарлы таулуланы узакъ жолгъа жаланнгачлай чыгъаргъандыла, жолгъа алгъанчыкъларын сыйырып, бир жанына быргъагъандыла. Къарыусуз къартланы, тиширыуланы, юйлеринден чыгъарып атып, эшиклерине киритле салгъандыла. Биз аланы эки къауумуну да атларын билмейбиз, алай экилерини да къылыкълары, этген ишлери халкъны эсинден кетерик тюйюлдюле.\nТуугъан тауладан айырылыу\nЭнишгеде, кёпюр къатында талачыкъгъа, кёп адам жыйылгъанды. Сабийлерин къоюнларына алып, бир адыргы хапчук кибиклерин да кётюрюп, алайгъа жууукъдагъы элледен да келгендиле. Бир кесекден хар «Студебекерге» беш юйюрню сыйындырыргъа кереклисин билдиредиле. Асыры тар болмаз ючюн, аскерчиле жангыдан инвентаризация этдиле. Быстыр тикген машинкаланы, машокланы, тюрлю-тюрлю чулгъамланы, къошунланы жол жанына быргъадыла. Тёшеклени, жастыкъланы да ичлерин къотардыла. Аладан чыкъгъан тюк кётюрюлюп, бир ауукъгъа тала акъ туман басханча болуп турду.\nМа «Машиналагъа минигиз!» - деген буйрукъ берилди. Харипле, мискинле жюк ташыучу машиналаны сууукъ кюбюрлеринде бир бирге къысылып орнашдыла. Бир ненча такъыйкъадан моторла гюрюлдедиле, колонна тау аууз бла энишге тебиреди. Ары дери тынгылап тургъан тиширыуланы сарнаулары, сабийлени жилягъанлары, ийнек ёкюрген, ит улугъан тауушла бары да бирге къошулуп, аякъ тюпге малтаннган тюзлюкню, ниет тазалыкъны, толмазлыкъ муратланы, ачыулу къадарланы жиляулары этилгенча болду. Таулула, узакъ ёмюрледен бери жашагъан тауларындан, кеслерини от жагъаларындан, жашауларында баш магъананы тутхан хар затдан да айырылып, ата-бабаларыны къабырларына ахыр кере кёз жетдире, кетдиле къайры элтгенлеринден хапарлары болмай.\nКёзкёрмезге къыйын жолоучулукъ\nАндан ары уа иш къалай болгъаны белгилиди. Вокзал, жюк ташыучу вагонла, эшелонла, узакъ азап жолу. Бир затны ачыкъ айтыргъа сюеме: уллу къыйынлыкъгъа тюшюп тургъанлай да, кёпле бу огъурсуз, кюйсюз иш алгъадан окъуна план салынып, хар зат тергеуге алынып бардырылгъан операция болгъанына ийнанмагъандыла, ийнанырыкълары келмегенди. Къалай эсе да бир тапсыз иш болгъанды, жангылыч этилгенди, ансы тюк чакълы бир хатасы болмагъан халкъны элтип къула тюзге къуярыкъ тюйюлдюле, кёп бармай артха къайтарлыкъдыла деп, алай сунуп тургъандыла…\nПоезд а аланы туугъан жерлеринден узакъдан узакъгъа элте барады. Жолда ким эсе да таулуланы барысын да батдырыргъа тенгизге элтедиле деген хапарны жайгъанды. Вагонлада биягъы жиляу-сыйыт башланнганды, алагъа къырал башчыла «къурагъан» къадардан къутулууну жангыз амалын жаланда Аллахдан болушлукъ тилеуде кёргендиле…\nКёчгюнчюле жолгъа чыкъгъанлы ючюнчю кюн бара эди. Адамдан тыкъма-тыкъ, къарангы, ичлери бир тапсыз ийисден къыргъан вагонланы тутмакъ камераладан башхалыкълары жокъду. Тюрлю-тюрлю ауруула къозгъалдыла, ачлыкъ къысды. Станциялада ёлюклени тышына чыгъарадыла. Бир-бирле ёлгенлерин букъдурургъа кюрешедиле. Узун, ахыры кёрюнмеген жаханим жолу мени бир эллилеримден кёплени жашауларын юзгенди.\nБу тизгинлени жаза туруп, кёп болмай манга жыл саны токъсаннга жууукълашхан бир акъыллы таулу айтхан сёзле келдиле эсиме: «Адам дегенинг бек кючлю жанды, ол кёп къыйынлыкълагъа тёзерге боллукъду, ёлюр ууахтысы жетди эсе, аны да кесини къадарына тёрелеп къояды. Бедишлик, айыплыкъ жокъду анда. Бизни, намысны, тюзлюкню, адамлыкъны, таматалагъа хурмет этиуню жашауунда эм башха салгъан халкъны, малгъа тенг этерге кюрешгенлери, бизни адет-тёрелерибизге эм законларыбызгъа «тюкюргенлери» неден да къыйын кёрюннгенди».\n«Поезд жолда эки-юч такъыйкъагъа тохтагъанда, эр кишиле, тиширыула, къызла эм акъылбалыкъ жыл санлары жетмеген жашчыкъла да ачыкъ ёзенде кеси кереклерине бирча чыкъгъанларын, аланы хамамлагъа эм душлагъа бирча ургъанларын эсиме тюшюрсем, бюгюн да жюрегим къалтырайды. Биз а, адамлыкъ эркинликлери сыйырылгъанла, зорлукъну жютю тырнакълы тузагъына тюшгенле, не зат эталлыкъ эдик», - деген эди мени ушакъ нёгерим.\nКъартны хапары мени сейирсиндирди, аны бла бирге мудах да этди. Букъдурмай, кертисин айтайым: нек эсе да, бу бушуулу ишни мораль жаныны юсюнден сагъыш этерге алгъын эсиме келмегенди.\nЧыдамлыкъ, къаты кёллюлюк\nКёчгюнчюлени элтип баргъан поездлени къайры барлыкъларын, къалайлада тохтарыкъларын, къайда жашарыкъларын ким белгилегенин билмейме. Бизни юйюрюбюз болгъан эшелон Къыргъызда Ново-Покровка элни къыйырында тохтайды. Мартны, баям, жыйырманчы кюню болур эди. Жер-жерли властьланы, колхозланы бла совхозланы келечилери сакълап тура эдиле Кавказдан кеси ыразылыкълары бла келмегенлени. «Энчи кёчгюнчюле» деп аталгъанланы, тизип, элни ортасына элтдиле. Кече ачыкъ жерде къалдыла – бригаданы арбазында. Экинчи кюн а барын да эллилени юйлерине юлешдиле.\nБаям, мында алгъадан окъуна «ангылатыу ишни» тынгылы бардыргъан болур эдиле. Бу жерлиле «къонакълагъа», къучакъларын кенг керип, тюбемедиле, тап жаулагъача къарадыла. Ол кюнледе малкъарлылагъа «адам ашаучула», «бандитле», «халкъны душманлары» дегенча хиликкялыкъ сёзлени кёп эшитирге тюшгенди. Болсада тёзгендиле, тишлерин къаты къысып, тынгылагъандыла. Кимге айтып ангылатырыкъ эдиле терсликлери болмагъанын?\nНово-покровкачыла кеслери да аманны кебинден баш кечиндире эдиле. Кёчгюнчюлеге уа не кюн келсин! Юйлери-журтлары таула ичлеринде къалгъандыла, ашаргъа ашлары жокъ, тилни билмейдиле, киши жеринде танымагъан адамларыны орталарында къалай жашау этсинле?\nБу тюрлю болумда жан сакълауну жаланда бир амалы бар эди – базар. Аз-кёп болса да, адамла биргелерине бир затчыкъла келтирген эдиле. Сатып неда алышып, ашарыкъчыкъ мажарыргъа кюрешгендиле. Бир кесек ахчачыкълары да бар эди. Алай не этсинле? Не Кантха, не Фрунзеге жибермейдиле. Элден тышына чыгъаргъа эркинлик жокъду. Ол «низамгъа» бузукълукъ этгенле къаты жууапха тартыллыкъдыла.\nАллай къыйын болумлада, ахыр онгларына таяннганда да, жерлешлерим, жашаудан тюнгюлюп, къолларын бошлап къоймагъандыла. Жанларын сакълар ючюн, жашар ючюн битеу кючлерин салып кюрешгендиле. Артыкълыкъны батмагъына атылгъанла, батып къалмай, тырнакълап, сюркелип чыкъгъандыла андан.\nКъолларындан келгенле бары да колхозлада ишлегендиле. Биринчи жаз башында окъуна, кеслерине бёлюннген жерлени жарашдырып, картоф салгъандыла, нартюх сепгендиле. Кёп бармай а, ёнкюч ахча алып, юйле ишлеп башлагъандыла, бир-бирле сатып алгъандыла. Аз-аздан кёчгюнчюлени жашаулары къурала баргъанды. Мында эрттеден жашагъанла да, таулула жууаш, тынч, ишни сюйген халкъ болгъанларына тюшюнюп, алагъа башха тюрлю къарап башлагъандыла, намысларын кёргендиле, онгларына кёре болушхан да этгендиле.\nПаровоз сызгъыргъан тауушла…\nКёчгюнчюле мында кёп турлукъларына ийнанмагъанла тюрлю-тюрлю хапарла жая эдиле. Элни къаты бла темир жол бара эди да, паровозну сызгъыргъан тауушун эшитгенлери сайын, туугъан жерлерине термилген таулула поезд аланы Кавказгъа къайтарыргъа келген суна эдиле. Бир-бирле уа, къалай бла эсе да, район арагъа, темир жол станциягъа къутулуп, анда тохтап тургъан эшелонну кёрюп: «Поезд бизни сакълайды, бюгюн-тамбла болса да, артха къайтыуну юсюнден оноу этилликди», - деп, къууанчлы хапар келтире эдиле.\nОл тюрлю сёзле бош сёзле болуп къалмагъанларын белгилерге сюеме. Бизни арбазда мени анам къоншулары, жууукълары бла бирге кюн узуну, бир-бирде уа эрттенликге дери, отну ёчюлтмей, къазанда нартюх къуууруп, сора аны тартып къууут эте эдиле. Хар таулу юйде аллай азыкъдан бир ненча машок болгъанды, ким биледи, жолгъа тебиреп къалсакъ деген акъыл бла. Поезд а, нек эсе да, келмей эди…\nАдамла жангыдан кеслерини харкюнлюк ишлерине киришедиле. Жылдан-жылгъа жашау къолайлары игилене барады, мал тутадыла, юй къанатлыла жаядыла. Колхоз трудоденьлеге будай, бал туз, башха затла да берип башлагъанды.\n«Сизни арагъызда энчи кёчгюнчюле бармыдыла?..»\nКъалай-алай болса да, кёчгюнчюлени жашаулары къуралады. Алай аланы башларындан басып, эркин солургъа онг бермей, богъурдакъларын буууп тургъан бир монстр бар эди – комендант эди аны аты. Къаллай бир артыкълыкъ сынагъандыла таулула ол малгъунладан. Кёчгюнчюлюкню азабын кеси башында сынагъан кимге сорсагъыз да, ол чач тюклени ёрге тургъузгъан хапарла айтыргъа боллукъду.\nЭркинлик къагъытсыз ара шахаргъа неда район арагъа угъай да, къоншу элге барыргъа окъуна онг болмагъаныны юсюнден айтханма. Аллай къагъыт алыргъа уа тынч тюйюл эди. Къайры эсе да бир жары эркинликсиз баргъанла, айхай да, болгъандыла. Аланы уа, тутуп, уголовный иш ача эдиле, аны себепли башха мадар излерге керек болгъанды. Бизге Анай деп бир татарлы къатын терк-терк келиучю эди. Анам сатыу-алыу жумушларын аны юсю бла бардыргъанды. Баям, ол кеси да къуру къала болмаз эди.\nБир жол, ыйых кюн, анам оруслу тиширыула бла бирге шахаргъа барыргъа таукелленеди. Окъуу жыл башланырны аллында сабийлеге кийимле алыргъа, биз а жетеулен бола эдик. Эрттенликде эртте жолгъа чыкъдыла. Анамы ат арбагъа олтуртуп, юсюн эсленмезча жабаргъа кюрешдиле. Уллу Чуй илипинден ётген кёпюрню къатында арбаны комендант Киранов тохтатады. «Сизни арагъызда энчи кёчгюнчю тиширыула бармыдыла?» – деп сорады хыны ауаз бла. Оруслу къатынла, тынгылауну басып, анамы юсюне дагъыда бир затла атадыла, - букъдурургъа. Комендант а, арбаны къатына келип, тиширыуланы хар бирини бетине тюрслеп къарай кетип: «Сен а къайры бараса, тюш бусагъат арбадан!» - деп къычырады. Не амалы бар эди кёчгюнчюлеге жан алыучулагъача къарагъан огъурсуз комендантха бойсунмай. Анам артха сегиз километрни жаяу къайтханды, жол узуну жиляй-жиляй…\nБиз уллу намысларын кёрген адамла\nНово-Покровка элде таулула кёп эдиле. Башха элледен эсе аслам эдиле ала мында деп, алай сунама. Кёбюсю холамлыла, лашкутачыла, быллымчыла эм кёнделенчиле. Бизни бла бир жерде Атталары, Созайлары, Чабдарлары, Зумакъуллары, Тамалары, Малкъарлары, Сотталары, Анахалары, Зокалары, Башийлары, Шауалары, Балалары, Жаппулары, Ностулары, Чеченлары, Жаболары жашагъандыла. Бирлешип, шуёхлукъ жюрютгендиле, бир бирлерине билеклик этгендиле, бир бирлерине къонакъгъа барып тургъандыла. Бирге жыйылып, ушакъ этгендиле, сагъышларын айтхандыла. Жууукъланы араларында халла уа аламат эдиле. Бюгюн, жарсыугъа, ол затны кёрлюк тюйюлсюз.\nХалкъыбызны ёхтем уланларын, мени жюрегимде чынтты адамлыкъны ызын къойгъанланы, ёз халкълары ючюн ёлюрге хазыр болгъан патриотланы, кеслерини юлгюлери бла манга адам болургъа болушханланы бюгюн уллу хурметлик бла эсгереме. Эм алгъа Сотталаны Адилгерийни атын сагъыныргъа сюеме. Биз, жашчыкъла, ол уллу кишилиги болгъан таулугъа керти да жигитгеча къарагъанбыз, аллай адамыбыз болгъаны бла ёхтемленнгенбиз.\nОл тюзюнлей Сталинни кесине письмо жазгъаныны, таулуланы кёчюргени уллу жангылыч болгъанын ачыкъ айтханыны юсюнден хапарла эшите тургъанбыз. Андан сора Сотта улун 25 жылгъа Сибирьге жибергендиле. Жангыз адам туруучу сууукъ камерагъа сугъуп, кёп къыйынлыкъ сынатхандыла. Аны юй бийчесине жиберген письмосунда айтылгъан сёзле, бирден бирге кёче, кёплеге белгили болгъандыла.\nБизни бла бир орамда Къудайланы Хасан да жашагъанды. Аны урушда этген жигитлик ишлерини, батырлыгъыны, мардадан озгъан комендантны жергесин танытханыны юсюнден, таурухла жюрюгендиле. Аламат чомарт, жарыкъ кёллю, таза ниетли адам эди ол. Сабийле бла, къартла бла да, тюз кесини тенглери бла сёлешгенча, алай ушакъ этиучю эди. Уллугъа, гитчеге да бир кибик хурмет эте билгенди.\nБир заманда бизни юйню аллы бла озуп кетмегенди. Кирип, саулукъ-эсенлик сормай, къалай жашагъаныбыздан хапар билмей, алгъыш сёзле айтмай. Атам, Хасанны юлгюге келтирип, манга былай айтыучу эди: «Адам болса, ма аныча болсун. Анга ушаргъа кюреш. Адамлыкъны баш ышанлары не затладыла? Жюрек халаллыкъ, бир инсаннга да къара ниет тутмау, къарыусузгъа болушургъа хазырлыкъ…»\nНе уа бригадир Мурачаланы Аубекирни эсинде тутмагъан ким барды?! Аны даражасы алай бийикде жюрюгенди, айтханы закон эди бош колхозчугъа, мюлк таматагъа, тап район къуллукъчугъа да.\nЭлде Къулийланы Хажимусаны сюймеген адам жокъ эди. «Хажимуса – алтын адамды», - деп, кёп кере эшитгенме атамдан бла анамдан. Ол, ферманы таматасы болуп ишлей, жерлешлерине къолундан келгенича болушуп тургъанды. Башха миллетли адамла да Къулий улуну намысын бийикде жюрютгендиле.\nИш ахлулары болгъанлары себепли бийик адамлыкъ даражалары ючюн, малкъарлыла элде, районда угъай да, саулай Къыргъыз ССР-де да уллу хурмет, намыс да тапханларын айтыргъа тийишлиди. «Колхозная правда» район газетде (мени биринчи заметкам да анда чыкъгъанды), республика газетледе да къойчу-поэт Къудайланы Маштайны, чюгюндюр ёсдюрген звенону таматасы Хапаланы Сагибатны, къойчула Хочуланы Шамилни, Мечукъаланы Магометни, малчыла Атталаны Мамашны бла Къаракайны эм кёп башхаланы юслеринден очеркле, зарисовкала дайым басмаланнгандыла. Аллайланы юслеринден жаланда айтхан эм жазгъан бла къалмай, Сыйлы грамотала, орденле эм майдалла бла саугъаланнгандыла.\nОл заманда бушуу, ачыу да, къууанч да болгъандыла. Къыркъынчы жылланы ахырында эм эллинчи жылланы башында окъуна къатын алыу, эрге барыу бла байламлы тойла терк-терк бола тургъандыла. Аш-азыкъдан, ичгиден столла топпа-толу болмагъан эселе да, музыка, тепсеуле, тюрлю-тюрлю оюнла элпек эдиле. Бек сейирлиги – тойла бир талай кюнню баргъандыла.\nЖаш тёлю не заманда да жашаудан зауукълукъ алыргъа, ойнаргъа, кюлюрге, чамны, лакъырданы да сюйгенди. Аны жанына-къанына сингип къалгъан тёресин не тюрлю къыйынлыкъла да тохтаталлыкъ тюйюлдюле. Къобузчу къыз Баккуланы Мисирханны юйюне ингирде, жашла бла къызла жыйылып, кече ортасына дери жырларгъа, тепсерге юйрене эдиле. Тюрлю-тюрлю миллет оюнла ойнагъандыла.\nБапыналаны Шохайыб къатышмай а элде хазна той болмагъанды. Ол фахмулу актёр, чамчы эм масхарачы эди. Кеси иги таныгъанланы эм шуёхларыны жолда къалай атлагъанларын, къалай сёлешгенлерин аламат уста эриклеп, адамланы кюлкюге къалдырыучу эди.\nЖылыу ургъан кезиу\nАдамны хар заты да тап эсе, ол заманны тохтарын кюсейди, алай тюйюл эсе уа, аны чабыуун терклендирирге сюеди. Болсада заман, бир кишини излемин да эсге алмай, не тюрлю чырмауладан да ётюп, алгъа барады. 1953 жыл жетди, Сталин ёлдю. Артдаракъда Берияны тутдула да илишаннга салдыла. Къыралда тюрлениуле башландыла. Партияны ХХ съезди болду. Халкъ бизни обществода бушуулу ишлени юслеринден кертисин эм аны ючюн терслик кимлени боюнларына салыннганын да билди.\nЭнчи кёчгюнчюле да эркин солуу алдыла. Комендантурала кетерилдиле. Жангылмай эсем, баям, 1956 жылны жаз башы болур эди. Фрунзеден радио бла малкъар тилде бериуле эшитиле башладыла. Эфирде биринчи кере тауча айтылгъан сёзле къулагъыма чалыннган кюнню бир да унутмайма. Къууанчым ичиме сыйынмай эди.\nАтталаны Мамашны арбазына, кёп эр кишиле, тиширыула да жыйылып, радиогъа тынгылай эдиле. Къулийланы Къайсынны атын эшитип, къууандыла, къанат битгенча болдула. «Къайсын!», «Къайсын!» деп шыбырдадыла бир бирлерине. Ол а туугъан жерини юсюнден назмуларын кёлю кётюрюлюп окъуй эди. Поэтни «Тап сангырау болсам да, тап кёзлерим кёрмеселе да, мен санга жолну табарыкъма, мени сюйген туугъан журтум», - деген сёзлерин радио бла эшитгенде, адамла асыры къууаннгандан жилядыла, бир бирлерин къучакъладыла. Закий Къайсынны ауазы бюгюн да къулагъыма чалыннганча кёрюнеди манга.\n1956-1957 жыллада Фрунзеде Отарланы Керимни «Жолла» деген китабы, «Жашауубузну байрагъы» деген назмула жыйымдыкъ, Залийханланы Жанакъайытны, Боташланы Иссаны «Сюйген Туугъан журтум» эм «Мамырлыкъны жыры» деген китаплары, «Бирге жырлайыкъ» деген эки репертуар жыйымдыкъ чыкъгъандыла. Къулийланы Къайсынны «Мамырлыкъ макъамлары» деген назмулары да къыргъыз тилде ол заманда басмаланнгандыла.\nАта журтубузгъа къайтыу\nБолсада кетиуню, туугъан жерине къайтыуну сагъышлары таулуланы дайым да башларын, акъылларын бийлегенлей тургъандыла. 1957 жылны башында Ново-Покровкада битеулю жыйылыу болгъан эди. Къабарты-Малкъарны Баш Советини эм Правительствосуну келечилерине соруула кёп эдиле. Адамла хар затны юсюнден да билирге сюе эдиле.\nАпрельде уа, бизни балчыкъ орам бла, гюрюлдеп, Кантха баргъан асфальт жолгъа жюкленнген автомашинала тебиредиле. Аланы бир-бирлерин жолну тап жерине трактор бла тартдырып чыгъарыргъа да тюшгенди. Малкъарлыланы ашырыргъа къарты-жашы да чыкъгъан эдиле – оруслула, украинлыла, къыргъызлыла, немецлиле, уйгъурлула… Жюреклерини теренинден чыкъгъан алгъыш сёзлерин айтдыла, кёлюгюзге тийгенибиз болгъан эсе, кечгинлик тилейбиз, дедиле, жилядыла…\nОл жыл бизни юйюрюбюз халкъыбыз бла бирге кеталмай къалгъан эди. Манга бек къыйын кёрюннген эди шуёхларымдан, жолдашларымдан, бир классда окъугъан нёгерлеримден, озгъан жыллада манга жууукъларымча багъалы болгъанланы барындан да айырылыу. Мени да кёз жашларым чыкъгъан эдиле. Болсада ангылагъан эдим таулу халкъгъа жашауну жангы кезиую башланнганын, аны тарыхыны жангы жарыкъ бети ачылгъанын.\nЖангы жашау башланнганына мен да, онючжыллыкъ жашчыкъ, чексиз бек къууандым. Битеу элибиз, бизни школубуз, битеу республика, къырал, битеу дуния билдиле не мени, не мени тенглерими, не мени атамы бла анамы, не мени халкъымы бир тюрлю терслигибиз болмагъанын, бизге зорлукъ эм законсузлукъ этилгенин, ниетибиз таза болгъанын. Энди мен жер юсюнде башымы ёхтем кётюргенлей айланыргъа боллугъуму, миллет даражабызгъа къатылгъан сёзле эшитмезлигими, толу эркинликли адам болгъанымы сезгеним, адамланы кёзлерине тюз эм ачыкъ къараяллыгъым ючюн насыбым мени кёкню жети къатысына кётюрген болур эди. Дунияда андан уллу байлыкъ, андан багъалы зат а болурму?!\n20.02.2019 - 09:25 → Батыр аскерчи, фахмулу жазыучу, къайгъырыулу къырал эмда жамауат къуллукъчу