Чтобы установить Chrome для разработчиков, обновите операционную систему до версии 10.11.\nВы также можете скачать Chrome для 64-разрядной версии Windows, macOS, Linux и Android.\nВы также можете скачать Chrome для 32-разрядной версии Windows, macOS, Linux и Android.\nВы также можете скачать Chrome для 64-разрядной версии Windows, 32-разрядной версии Windows, Linux и Android.\nВы также можете скачать Chrome для 64-разрядной версии Windows, 32-разрядной версии Windows, macOS и Android.


«Жамауат палата жалынчакъсыз профессионал экспертизаны арасы, халкъ бла байламлыкъны къураучусу болургъа тийишлиди» | Электронная газета "Заман"\n- Жангы къауум, жыйышдырылгъан сынамгъа таянып, анга берилген эркинликлени толу да, къыйматлы да хайырланырыгъына ишексизме. Ол санда, законла чыгъарыучу эмда толтуруучу власть органланы ишлерине тири къатышып, республиканы жашау магъаналы бёлюмлерин айнытыуну, адамларыбызны бек керекли жумушларын тамамлауну жангы амаллары жарашдырылгъан арагъа айланыр деп ышанама», - дегенди КъМР-ни Башчысы.\nОл бирге ишлеуню баш жолларын да туура этгенди. «Коронавирус ауруугъа къажау кюреш барады, аны бла байламлы къолайсызлагъа, сабийли юйюрлеге, бизнесге, экономиканы айнытыугъа, ишсизлени санын азайтыугъа болушуу жаны бла оноула къалай толтурулгъанларына контрольну кючлендирирге керекди», - дегенди.\nКазбек Коков оюм этгенден, Жамауат палата республиканы айныууна, инсанлагъа энчи ишле къураргъа себеплик этерик проектлени бардырыугъа бурулгъан кючню бир кесегин кеси боюнуна алса, иги болур эди. Сёз билим бериуге, саулукъ сакълаугъа, предпринимательликге себеплик этиуню, адамланы жашауларын ырахатлы этиуге бурулгъан проектлени юслеринден барады.\n- Коммерциялы болмагъан секторгъа да энчи эс бурургъа тийишлиди. Сиз аланы ишлерине тап онгла къураугъа тири къатышырсыз деп, бек ышанабыз. Аллай биригиулени не бла кюрешгенлерин, не ишле тындыргъанларын, къаллай тыйгъычлагъа тюбегенлерин биз билирге керекбиз,- дегенди республиканы оноучусу.\nСёзюню ахырында Казбек Коков Жамауат палата жалынчакъсыз профессионал экспертизаны арасы, халкъ бла байламлыкъны къураучусу болургъа кереклисин чертип айтханды. «Биз властьны хар тюрлюсю да адамланы эшитирча, аланы жарсыуларын билирча этерге борчлубуз. Бир ниетли болсакъ, адамларыбызны жашау къолайлыкъларын кётюрюрге къолубуздан келликди. Россейни Президенти да ол борчну салады», - дегенди КъМР-ни Башчысы.\nЖыйылыуда КъМР-ни Жамауат палатасыны таматасы Хазратали Бердов доклад этгенди эмда юч жылны ичинде не ишле тамамланнганларын билдиргенди, келир заманнга планланы да туура этгенди. Ол сёлешип бошагъандан сора, республикагъа артыкъда магъаналы ишле сюзюлгендиле.\nТюбешиуню ахырында Къабарты-Малкъарны Башчысы, республиканы Жамауат палатасына алгъыш эте, келир жыл да аны иши къыйматлы болурун сюйгенин билдиргенди, жетишимле тежегенди.


Юйюр жашауну математикасы къыйынды, алай аны хар адам да билирге борчлуду | Электронная газета "Заман"\nЮйюр жашауну математикасы къыйынды, алай аны хар адам да билирге борчлуду\n9 октября, 2019 - 09:18\nТохташдырылгъан шартлагъа кёре, бизни республикабызда ВИЧ-инфекциялары болгъанланы хар ыйыкъдан ачыкъланнган саны ючден онекиге дери жетеди. Башха жукъгъан аурууланы да анга къошсакъ, хал осал болгъаны баямды. Ма бу шартладан сора быллай соруу тууады: юйюрню, эр кишини бла тиширыуну араларында халланы юслеринден школчулагъа айтыргъа керекмиди, угъаймы?\nЭсибиздеди, 1992 жылда Репродукцияны эм юйюрню планын салыуну арасы ачылынып, аны врачлары школлада, вузлада лекцияла окъуп башлагъанларында, кёпле чамланнган эдиле. «Неге керекдиле аллай былхымсыз хапарла бизни сабийлерибизге? Адет-тёре жюрюген миллет республикада эрге бармагъан къызлагъа, къатын алмагъан жашлагъа гинекологла, урологла не зат айтыргъа сюедиле?» - деп. Алай ёсюп келген тёлюге не жаны бла да билим керек болгъанын жашау кеси кёргюзтюп турады.\nАнга къарынларында сабийлерин кетертгенлени саны ёсгени да шагъатлыкъ этеди. Мен аны юсюнден врач-гинеколог Рахайланы Людмила бла ушакъ этгенимде, ол былай айтханды: «Мен аны мурдарлыкъгъа санайма. Бирде адам башханы кесин къоруулай ёлтюрюп къояды. Аланы экисини да кючлери тенг болгъанларына да къарамай, кеси сюймей тургъанлай мурдарлыкъгъа киргенни тутмакъгъа атадыла. Тиширыу а энди жаратыла тургъан жанны амалсызлыгъын биле тургъанлай, гюняхха киреди».\nБаласыны тууарын унамауну сылтаулары кёпдюле. Бирле ишлеринден кетерге сюймейдиле, экинчиле, эрлери болмагъаны ючюн бедишден къоркъуп, ючюнчюле жарлылыкъларын сылтаугъа тутуп… Алай, минг сылтауу бар эсе да, баласын кетертип, мурдарлыкъ этгени тиширыугъа жашагъан ёмюрюнде ауур жюк болгъанлай къаллыкъды.\nРахайланы Людмила айтханнга кёре, ананы къарынында жаратыла тургъан жанны эки айгъа жюреги, мыйысы, бюйреклери да ишлеп тебирейдиле. Юч айгъа уа ол жукълагъан да, уяннган да этеди, башын бурады, бармакъчыкъларын бюгеди, ауузун ачады, чачы да ёсюп башлайды. Анга да къарамай, бизде эки-ючайлыкъ жанчыкъны кетертирге эркинлик бериледи.\nБусагъатда Россейде дин ахлула абортланы медицина страхованиягъа къошмауну, бу мурдарлыкъгъа базыннган тиширыула врачлагъа ахчаны кеслери тёлерлерин излейдиле. Законопроектледен биринде уа аны ючюн тутмакъгъа атаргъа керекди, деп окъуна жазылгъанды. Баям, бу башламчылыкъла къабыл этиллик болмазла. Алай депутатла да, битеу жамауатча, шёндюгю болумну жарсыулугъа санайдыла. Кёпле жаш тёлюню адеп-къылыкъгъа юйретиуде миллет адет-тёрелени хайырланыргъа керекди дейдиле. Алагъа кёре уа, юйюр къурагъынчы, къыз кесин сакъларгъа, эр киши да сабийлерине, юй бийчесине да сакъ болургъа тийишлиди.\nБизнича, миллет республикада абортла кёп этилгенлери адет-тёрелерибиз къарыусуз бола баргъанларын кёргюзтген шартды. Бир-бир гинекологла айтханнга кёре, ата-анала ауурлукълары болгъан 12-14-жыллыкъ къызчыкъланы окъуна келтиредиле бизни ара шахарыбызгъа. Ма аллай хатадан сакъланыр ючюн, школлада, колледжледе, вузлада лекцияла окъулсала иги боллукъ эди.\n-Тиширыу ана болургъа не заманда хазыр болгъанын кеси билирге керекди. Сабийге бек игиси: атасы эм анасы бла жашаса. Андан сора да, башыгъызны сугъар, кечиндирир онгугъуз боллукъмуду - ма аны юсюнден да сагъыш этерге тийишлиди. Юйюр жашауну математикасы къыйынды, алай аны хар адам да билирге борчлуду, - дегенди Рахайланы Людмила.\n17.10.2021 - 16:42 → «Къол усталыкъ – уллу байлыкъды, аны сакълау, тёлюден тёлюге бериу бизге борчду»\n17.10.2021 - 16:19 → ЭТГЕН АХШЫЛЫКЪЛАРЫ ЖАРЫТХАНДЫЛА ЖАШАУ ЖОЛУН\n17.10.2021 - 14:15 → «Адамгъа адам керекди ансы, къалгъаны уа табыллыкъды»\n17.10.2021 - 11:10 → Жетишимлерини себеби – къуралыулукъ, жигерлилик эм усталыкъ\n16.10.2021 - 17:27 → Ташда оюула нени ачыкълайдыла


Жюрек ыразылыкъ, сыйлы атла | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nЖюрек ыразылыкъ, сыйлы атла\n22 июня, 2020 - 07:10\nМедицинада ишлегенлени кюнюню аллында К.В. Коков КъМР-ни саулукъ сакълау бёлюмюнде ишлегенле бла видеоконференция халда тюбешгенди. Ушакъгъа регион больницаланы врачлары, орта медицина ишчиле, терк болушлукъ берген службаны келечилери, студентле-медикле къатышхандыла.\nКъМР-ни Башчысы коронавирусха къажау кюрешге Къабарты-Малкъарны адамлары бирча сюелгенлерин чертип айтханды. «Хар адам да, предприятияла, право низамны сакълаучула, жамауат эм дин биригиуле, власть органла, бизнес бла кюрешгенле, волонтёрла да бир жанында къалмагъандыла, бир уллу командача ишлегендиле. Ол а жамауатыбызны бир ниетли эмда жууаплы болгъанын энтта да бир кере кёргюзтгенди!» -дегенди Коков.\nОл кюрешде баш магъананы саулукъ сакълауну бёлюмю тутханын, ол хал осалгъа кетмезча эталгъанын, къыйын сынаудан бет жарыкълы къутулалгъанын белгилегенди республиканы оноучусу.\n-Сиз бир огъурлу муратха къуллукъ этесиз – адамланы жашауларын бла саулукъларын къоруулайсыз. Аны ючюн сизге ыспас этерге сюеме. Хар биригиз да бизге жигитсиз,-деп чертгенди КъМР-ни Башчысы.\nОл медиклени Къабарты-Малкъарны битеу халкъыны, Парламентни бла Правительствону да атларындан эмда кеси энчи алгъышлай, саулукъ сакълауну айнытыу мадарла мындан ары да этилликлерине, медицинада ишлегенлеге дайым болушлукъ бериллигине ийнандыргъанды.\nУшакъны кезиуюнде КъМР-ни кёп профильли районла аралы больницасыны врачы Ф.К.Саркисян, СПИД-ден эмда жукъгъан аурууладан сакъланыу эмда алагъа къажау кюреш бардырыу жаны бла араны баш врачы М.Р.Иванова эмда 2-чи номерли шахар клиника больницаны саусузланы алыучу бёлюмюню тамата медсестрасы Беккиланы М.С. сёлешгендиле. Ала республиканы башчыларына медицинада ишлегенлеге дайым кёз-къулакъ болуп тургъанлары ючюн ыспас этгендиле.\nМ.Р.Иванова уа коллективини атындан КъМР-ни Башчысындан жукъгъан аурууладан бакъгъан больницаны къурулушуна себеплик этерин тилегенди. К.В.Коков регионну власть органлары къолларындан келгенни аямазлыкъларына ышандыргъанды.\nПрофессионал байрамны аллында республиканы саулукъ сакълауунда бет жарыкълы ишлегенлени къаууму къырал саугъала бла саугъаланнгандыла. Аны юсюнден Указгъа республиканы оноучусу къол салгъанды. «Кёп да бармай биз, башха тюрлю жыйылып, саугъаланы да берирбиз, коронавирусну хорлагъаныбызны къууанчын да этербиз,деп ышанама»,-дегенди К.В.Коков тюбешиуню ахырында.


Тарыхыбызны унутдурмазгъа, культурабызны, иги адетлерибизни эмда чемерлигибизни сакълаугъа бла айнытыугъа алландыргъан аламат амал | Электронная газета "Заман"\nТарыхыбызны унутдурмазгъа, культурабызны, иги адетлерибизни эмда чемерлигибизни сакълаугъа бла айнытыугъа алландыргъан аламат амал\n3 октября, 2018 - 11:45\nЫйых кюн Огъары Малкъарда къарачай-малкъар халкъны адет-тёрелерин сакълаугъа бурулгъан «Нарт оюнла» фестиваль бардырылгъанды. Анга республиканы эллеринден, Къарачай-Черкесден да жамауат къатышханды. Ары келгенлени асламы жаш адамла болгъанлары уа бютюнда магъаналыды.\nБыйыл фестиваль тогъузунчу кере къуралады. Аны башламчысы «Къайсыннга жюз атлам» фондну таматасы Тетууланы Хадисни бизге айтханына кёре, оюнла ёсюп келген тёлюню халкъны тарыхына, адет-тёрелерине юйретир мурат бла бардырыладыла. «Маданият, тарых – хар миллетни да энчилигидиле. Биз да кесибизни тин байлыгъыбызны сакъласакъ, бу ишге хар адамыбыз да энчи эс бурса, малкъар миллетни этнографиясын, тарыхын, культурасын бийик тёрге салыргъа амалыбыз боллукъду»,-дегенди ол.\nКелир жыл а фестиваль биринчи юбилейин белгилерикди – 10 жыл. Хадис билдиргенича, анга хазырланыу бюгюнлюкден башланнганды. Проектни энчиликлерини юслеринден айтханда уа, мындан ары ол хар заманда да Огъары Малкъарда «Буруннгу Малкъар» тарых-этнография комплексни майданында бардырыллыкъды.\nОл а эрттегили таулу юйге ушашдырылып ишленнгенди, кеси да, айтханыбызча, тарых-этнография музейге айланырыкъды. «Аны иеси Мамайланы Солтанды. Ол бюгюн бизге къонакъбайлыкъ этгени ючюн сау болсун. Мекям алыкъа битмегенди, энтта этиллик ишлери бардыла. Болсада былайда миллет къууанчланы бардырыргъа онг боллукъду. Дагъыда байрамны къураргъа болушханла Курданланы Руслан, Тетууланы Илияс адет-тёрелени сакълау ишге уллу магъана бередиле да, сау болсунла. Бизге билеклик этген башха жашлагъа да ыспас этерге тийишлиди»,-деп къошханды фондну таматасы.\nЮбилейге хазырланыу башланнганы себепли быйыл оюнланы программасында тюрлениуле болгъандыла. Сёз ючюн, миллет тутушуу кетерилгенди, дагъыда команда эришиуле болмагъандыла, хар ким да кесини къарыуун сынагъандыла.\nМиллетни даражасын тийишлисича\nБайрам а хурметли акъсакъал Мамайланы Абуну алгъыш сёзюнден башланнганды. Ол халкъгъа жарыкълыкъ, айныу тежегенди. Огъары Малкъарны Урушну эм урунууну ветеранларыны советини башчысы Къазакъланы Борис а миллетге жазгъан назмусун окъуп, анга жыр тагъаргъа кереклисин айтханды.\nЖыйылгъанланы аллында сёлеше, Тетууланы Хадис «Нарт оюнла» не мурат бла бардырылгъанларын айтханды. «Кёчгюнчюлюк жыллада бир-бир тёрелерибиз унутулгъан эселе да, аланы жангыртып, Минги тауну тёппеси къалай бийик эсе да, халкъыбызны даражасын алай кётюрюрге борчлубуз»,-дегенди ол. Черек районну администрациясыны бёлюмюню таматасы Байсыланы Харун быллай байрамла миллетни бирикдириуде, аны энчиликлерин сакълауда артыкъда магъаналы болгъанларын чертгенди.\nКъарачай-Черкесден къонакъ Лепшокъланы Владимир а мындан ары миллетге алан халкъ дерге чакъыргъанды. «Экиге бёлюнмей, бир миллет болгъаныбызны кёргюзтейик. Биз бир от жагъадан чыкъгъанбыз, ол себепден бирлик болургъа керекди»,-дегенди ол.\nКъМР-ни Альпинизмден федерациясыны башчысы Ёлмезланы Абдул-Халим да алгъышлагъанды жыйылгъанланы. «Ма бюгюн бери келген сабийле артда миллетибизни ариу тёрелерин, культурасын, энчиликлерин кеслерини балаларына юйретип, тёлюлени араларында байламлыкъла тас болмасынла»,-деп тилегенди ол.\nНазмучу, Россей Армияны подполковниги. «Свет Балкарии» китапны автору Сергей Еремеев, кесини сёзюн тауча окъуп, жыйылгъанланы къарсларына тийишли болгъанды. «Дуния терт-терк тюрленеди, жашау жеринде турмайды. Ата-аналарыбыздан къалгъан миллет хазнабыз тас болмаз ючюн къуралгъандыла бу оюнла. Бизни энчи, башхалагъа ушамагъан ариу адетлерибизге, тарыхыбызгъа эс бурургъа онгубуз барды»,-дегенди ол эмда «Вечера в Балкарии» деген назмусун окъугъанды. Байрамны бардыргъанла Гергъокъаланы Халимат бла Геляхланы Мурат а, халкъны тарыхыны юсюнден хапарлап, къууанчны бютюнда магъаналы этгендиле.\nкюч-къарыуларын сынагъан оюнла\nМалкъар халкъны уланларына туугъан журтларын душманладан къорууларгъа кёп кере тюшгенди. Тау жерледе жашагъан миллетге тышындан келгенлеге къажау турур ючюн дайым да хазыр болургъа, кюч-къарыу жыйышдырыргъа керек болгъанды. «Къарт болсам да, нартма»,-деген сёз да ма аны ючюн жюрюген болур, баям.\nШёндюгю тёлюге уа ата-бабаларыбызны оюнларын къайтарып, кючлерин сынаргъа тюшгенди. Алай бла ол кюн жашла, таматала да, жыл санларына кёре къауумлагъа юлешинип, таш атып эришгендиле.\nАны ауурлугъу уа 9 килограммгъа жетгенди. Эришиулени бардыргъан Цепишланы Алий айтханыча, ташха Совет Союзну Жигити Уммайланы Мухажирни аты аталгъанды. Ол халкъны батыр уланыны туугъан журтундан келтирилгенди, оюнлагъа уа аны туудукълары да къатышхандыла.\nАлай бла 16 жылгъа дери жашла, 20-дан таматала эмда 50 жылдан, 60-дан атлагъанла, ташны инбашларындан тюртюп, сыртлары бла бурулуп атхадыла. Былайда ауурлукъну иги да узакъгъа учургъанла табылгъанларын ёхтемленип айтырчады.\nХаз замандача, скандырбек тутханлагъа сейир уллу эди. Къарыуларын сынагъанланы тёгереклерине халкъ басынып, жашлагъа кёл этдиргендиле, хорлагъанланы алгъышлагъандыла.\nБютюнда сейир а ат оюнла болгъандыла. Биринчиден, жашла иер сала билгенлерин кёргюзтгендиле. Ызы бла атны сехледен (бийиклиги метрге жетгенди) секиртгендиле, аны сир турдургъандыла.\nДагъыда атлыла жортууулда жерден терини алыргъа, къолу бла неда таякъ бла жумуртханы сындырыргъа керек эдиле. Битеу эришиуледе Сарбашланы Таулан башхаладан сынаулуракъ болгъанын кёргюзтгенди.\nКертисин айтханда, байрамны концерт программасы да бай эди. Ташлы-Таладан «Ас Салам» миллет тепсеу ансамбль а къууанчны бютюнда жарыкъ этгенди. Жаш артистле тохтамай, той-оюнну бардырып, ортагъа чыгъып, тепсеп тургъандыла. Ала кёргюзтген тюз тепсеуге уа жыйылгъанла къарсла бла тюбегендиле.\nАнсамбль къуралгъанлы быйыл октябрьде бир жыл толгъанды. Аны башчысы Байсыланы Илияс, бизге айтханыча, бюгюннге дери да жаш артистле быллай уллу концертлеге къатыша тургъандыла. «Быллай байрамла малкъар халкъны культурасын, миллет тепсеулерин сакълауда артыкъда магъаналыдыла. Ма кесигиз да кёргенсиз, той бир минутха да тохтамагъанды, сабийле, жаш къауум да ортагъа терк-терк чыкъгъандыла.\nАдам профессионалчамы тепсейди неда тойгъа биринчи кереми чыкъгъанды – ол артыкъ магъаналы тюйюлдю. Ёсюп келген тёлю халкъыбызны тепсеулерин сюедиле, аланы билирге итинедиле. Ма олду бек игиси»,-дегенди ол бизге.\nТашлы-Таладан «Ийнар» ансамбльни артистлери уа, нартланы кийимлерин кийип, къолларына сауут алып келгендиле. Ала да кючлю ёнлери бла деменгили къаяланы зынгырдатхандыла.\nБелгили артистлерибиз Гергъокъаланы Халимат, Туменланы Айшат, Байсыланы Артур да ариу ауазлары бла жыйылгъанланы къууандыргъандыла. Жаш жырчы Мамайланы Аливия уа, Халимат бла бирге «Иги сёз» деген жырны айтып, келир заманда миллетибизни атын айтдырлыкъ артист боллугъуна ышандыргъанды. Къашхатау элден къобузчула Къадырланы Аминат, Деунежева Мадина эм дауурбасчы Чеченланы Жамал да миллет макъамланы согъуп, тойгъа бютюнда къууат бергендиле.\n«Нарт оюнлада» уа къол усталарыбызны ишлерин кёрюрге онг болгъанды. Огъары Малкъардан Россейни халкъ устасы Црайланы Къанидат ариу накъышлы кийизлени, башлыгъы бла жамычыны кёргюзтгенди.\nКъашхатаудан уста Гуппойланы Жагъафар агъачдан ишлеген алгъыш аякъланы, юй сауутланы келтиргенди. Белгили альпинист, Эверестге эки кере чыкъгъан Ёлмезланы Абдул-Халимге ол аякълагъа къарай тургъан кезиуде тюбегенбиз. «Мен быллай уллу аякъны кёрген да этмегенме»,-деп ышарып тюшгенди ол суратха.\nОл айтханыча, Огъары Малкъаргъа жюреги кётюрюлюп, сюйюп келгенди. «Нарт оюнла» миллетни тарых магъаналы жумушуду, халкъыбызны байлыгъыны, культурасыны, ата-бабаладан къалгъан хазнаны, усталарыбызны къол къыйынларын кёргюзтюрге онг бередиле. Аллахны ахшылыгъындан, биз аланы тас этмегенбиз, халкъыма сынаргъа тюшген къыйынлыкълагъа да къарамай.\nАлай бир-бир ишле унутула барадыла. Сёз ючюн, ашыкъ оюнну билмейди шёндюгю тёлю, алай бир 50-60 жыл алгъа уа сабийле аны бек сюйгендиле. Быллай жерледе болмаса, аланы къайда кёргюзталлыкъбыз?»-деп белгилегенди ол.\nАлай жюреги кётюрюлгени бла бирге уа миллет саулай былайда жыйылмагъанына къыйналгъанын да чертгенди ол. «Жаш тёлю асламды, Аллах ыразы болсун, алай таматала уа аздыла. Тёлюден тёлюге адетлерибизни кёргюзтмесек, юйретмесек, аланы къалай сакълаяллыкъбыз? Тилибиз, тёрелерибиз тас болсала, сора биз миллетбиз деп къалай айталлыкъбыз? Жазыучуларыбыз, тарыхчыларыбыз, миллетде атлары айтылгъан адамларыбыз да ма мында болуп, сабийлеге юлгю кёргюзтюрге борчлу эдиле. Бу оюнла аны башламчысы Тетууланы Хадис умут этип къурагъанча кенг болурла деп бек ышанама»,-дегенди ол бизге.\nАхырында эришиулени эсеплери чыгъарылгъандыла. Жыл санларына кёре, айырмалылагъа грамотала бла бирге биринчи жерге чыкъгъанлагъа саугъагъа минг сом, экинчи эм ючюнчю жерлени алгъанлагъа уа 500 сом берилгенди. Ол кюн «Нарт оюнлагъа» къатышхан артистле, аны къураргъа болушханла да белгиленнгендиле.\nБылайда «Буруннгу Малкъар» комплексни иесине, анда ишлеген къызлагъа, аш-сууну хазырлагъанлагъа барысына да ыспас этерчады. Байрамгъа келгенлеге ала таулу хычинле, локъумла, бишлакъ, татыулу чай бла тюбегендиле. Хар келген къурманлыкъ эт бла да сыйланнганды. Бу халкъ проекти жашауда бардырылып тургъаны бла ёхтемленип, аны жолу мындан ары да кенг боллугъуна толу ийнаныудабыз.


26 мая, 2021 - 06:09\n26 мая, 2021 - 06:08\nКъумалы къойланы бла эчкилени Минеральные Воды шахарда бардырылгъан Битеуроссей кёрмючюнде КъМР-ни эл мюлк министри Хасан Сижажев, «Дамате» агрохолдингни регионлада айнытыу жаны бла вице-президенти Андрей Григоращенко бла тюбешгенди. Ушакъда сёз малчылыкъда, ол санда къойчулукъда да, инвестициялы проектлени тамамлауну юсюнден баргъанды, деп билдиргендиле министерстводан.\nСолугъанланы онгларын кенгерте\nКёп болмай Къабарты-Малкъарда Ростелеком компанияны бёлюмю Огъары Чирик кёлледе туризм комплексни терк Интернет бла жалчытырча мадар этгенди. Аны чеклеринде 3,5 километр чакълы бирде оптоволокно ыз тартылгъанды, ол санда отуздан артыкъ коттедж цифралы телевидение бла Wi-Fi-гъа къошулгъандыла.\nПодробнее о Солугъанланы онгларын кенгерте\n26 мая, 2021 - 06:07\nБу кюнледе КъМР-ни Жарыкъландырыу, илму эмда жаш тёлюню ишлери жаны бла министерствосунда 2020-2021 окъуу жылда школчуланы битеуроссей олимпиадаларыны регион кезиулеринде хорлагъанланы эмда ахыр кесеклеринде алчы жерлеге тийишли болгъанланы, аланы хазырлагъан устазланы, окъуу юйлени таматаларын да саугъалау бардырылгъанды.\nКъошулургъа эмда хорларгъа къыйматы барды\n26 мая, 2021 - 06:06\nБу кюнледе «Эм иги муниципал практика» деген битеуроссей конкурс башланнганды. Анга шахар, муниципал округла эм элле да къатышыргъа эркиндиле. Хорлагъан шахар эм муниципал округлагъа 10 -50 миллион сом эм эллеге 3 -20 миллион сом берилликди.\nПодробнее о Къошулургъа эмда хорларгъа къыйматы барды\n«Алгъын мен адамла жыйылгъан жерлеге къоркъуп бара эдим, энди уа эсиме да алмайма»\nБитеу дуниягъа жайылгъан ауруугъа – коронавирусха - къажау дарман салыу тохтаусуз барады. Андан къутулургъа жаланда вакцинация болушуругъуна кёпден-кёп адам тюшюнеди.\nПодробнее о «Алгъын мен адамла жыйылгъан жерлеге къоркъуп бара эдим, энди уа эсиме да алмайма»\n25 мая, 2021 - 06:53\nТюнене Железноводскде Россей Федерацияны Президентини Шимал-Кавказ федерал округда толу эркинликли келечиси А.А. Матовниковну бла РФ-ни эл мюлк министри Д.Н. Патрушевни башчылыкъларында регионну агропромышленность комплексин айнытыу вопросла бла байламлы кенгеш къуралгъанды. Аны ишине Россей Федерацияны Шимал Кавказны ишлери жаны бла министри С.В.\n25 мая, 2021 - 06:52\nБашха регионлада да барды сурам аны усталыгъына\n25 мая, 2021 - 06:48\nМамайланы Махти инженер-къурулушчугъа окъугъанлы отуз жылгъа жууукъ болгъанлыкъгъа, юйлени проектлерин этиу бла кюрешип башлагъанлы алай кёп болмайды. Ол Ленинград областьны Пушкин шахарында бийик билим берген аскер инженер-къурулуш училищени 1992 жылда тауусханды. Ызы бла талай жылны Ставропольда прораб болуп уруннганды, андан сора уа чекчилени аскеринде къуллукъ этиуге кёчгенди.\nПодробнее о Башха регионлада да барды сурам аны усталыгъына


Кимге фатар, кимге уа адам багъалы | Электронная газета "Заман"\nЗайнаф, бу сёзлени эшитгенлей, жиляп башлады. Юсюп биле эди бу кюн мынга келлигин. «Кел, заявление жазайыкъ», - деп кёп кере айтханды. Къартлыгъыбызда энди неге керекди ол», - деп къоя эди Зайнаф а. Энди уа къызы: «Ким эдинг сен атама?» - деп тохтады. Зайнафны кесини бар эди фатары. Иши да. Школда устаз болуп отуз жыл ишлегенди. Ол, Юсюп бла бир жууукълары танышдыргъанда, эрге барыр акъылы ахырысы бла да жокъ эди. Элли жылы болгъан адамны жарыкъ умутлары кёбюсюнде озгъан жашауунда къаладыла, келлик жылла уа сагъайтадыла: ала аурууладан, къарыусузлукъдан толгъанча кёрюнедиле.\nЮсюпге алтмыш жыл бола эди. Къатыны ёлгенли уа - беш жыл, къызыны бла жашыны кеслерини юйюрлери. Ол жангыз эди. Зайнафха бек бюсюреди. Тирилигине, жарыкъ кёллюлюгюне, ариулугъуна да.\n«Ай, юйюнге игилик, сенича тиширыула жангыз кеслери жашагъан дуния ол не дунияды?»-дегенинде, Зайнаф: «Мени кёпле тилегендиле, алай ариулукъдан юлюшю болгъаннга, къошакъгъа насып да бериле болмаз», - деди, ышарып. «Аперим! Кесинге тюз багъа бичесе», - деп кюлдю Юсюп. Эки айны кюн сайын тюбешип турдула бу эки адам. Кино, театр, кёрмючле, парк, концертле - къайда да бирге эдиле. Къоншула, жууукъла - тенгле да сёзлерин этип башладыла. «Башлары агъаргъаннга да къарамай, кеслерин сабийлеча жюрютедиле. Не айып, не адет жокъ былагъа»,- дей эдиле.\nЭки айдан сора Зайнаф Юсюпню фатарына кёчдю. Тойсуз. Алай Юсюпню эгечи Налжан а, телефон бла сёлешип: «Алан, сен шашханмы этгенсе? Энди сени юйюнге кирип барсам, мен ол тиширыугъа «келинми» дейим огъесе?.. Сен да, халкъча, тёредеча, бир зат къурагъанлыкъгъа не бола эди?»-деп тырман этди. Алай Юсюп: «Бизге жыйылыула керекмейдиле, эгечим. Той - ол жыйылыуду»,- деп жууаплады.\nЮсюп да пенсиягъа кетгинчи школда устаз болуп тургъанды. Устазланы жыйылыуларына - педсоветлеге бир заманда да бармагъанды. Анга кёп урушхандыла, алай андан хайыр чыкъмагъанды.\nБеш жыл бир кюнча оздула. Баям, бу тюбешиу экисине да къадарларыны саугъасы эди. Ол заманны ичинде бир кере да тюйюшмедиле, бир бирге кёлкъалды болмадыла. Зайнаф, пенсиягъа чыгъаргъа заманы жетгенлей, школда бир кюн да мычымады. Эрине тюбегинчи уа: «Мен ёлгюнчю ишлеп турлукъма, юйде олтуруп не зат этерикме?» - деучю эди. Энди биле эди ол - жаланда иш тюйюлдю жашауну магъанасы. Жашау кесиди. Адамны насыплы иши, неда ариу табийгъат угъай, сюйгени этеди.Алай къартлыгъында сюймеклик къадарын жарытхан Зайнаф сакъ эди: юйлерине келе тургъан къыйынлыкъны атламларын жюреги сезгенди.\nЮсюп, билмей тургъанлай, къаты ауруп къалды. Больницалада тинтиуле бюйреги, ёпкелери да осал халда болгъанларын ачыкъладыла. Къаты багъылса, энтта эки-юч жыл жашарыкъ эди. Зайнаф фатарын сатды. «Жашынгы-къызынгы бизге болушургъа онглары жокъду, кесибизни къолубуздан келгенлей кюрешейик», - деди. Юсюп: «Сатма фатарынгы. Сен къайда жашарыкъса, мен ёлсем? Терс оноуларынг бла сен мени жунчутуп турургъа антмы этгенсе?» - деп чамланды. Сора кесини фатарын Зайнафха осуят этеме деп тохтады. Зайнаф биле эди, аллай осуят жазылса, Юсюп ёлгюнчю окъуна, юй тюйюшден толлугъун. «Угъай. Бусагъатда бизге сени сабийлеринг бла даулашла керекмейдиле, багъылыу, сау болууду бизни муратыбыз. Ким биледи, алыкъа хар зат да тюрленип къаллыкъ эсе уа? Врачла сау боллукъ тюйюлсе деген ненча адам саппа-сау болгъандыла.Ийнанайыкъ, тёзейик», - дей эди тиширыу. Москвагъа баргъанларындан сора Юсюп сау жылны къыйналмай турду. Бир жыл озгъанлай а биягъы ауруду. Беш жыл созулду ёлюм бла сермешиу, ёлюм хорлады.\nЗайнаф сокъуранмайды аны бла жашауун байлагъанына. Беш жыл насып, ызы бла беш жыл а аурууну хорларгъа кюрешиу.\n«Жашау тюкенде сатыу-алыугъа бек ушайды. Насып берилген эсе, аны ючюн толусунлай тёлерге тюшеди», - дейди Зайнаф.Ол эрини къызыны сёзлеринден титиремеген эди.Келсин аны къызы бери, ол а акъ башы бла излер фатар. Бир талай кюнден Юсюпню Германияда жашагъан жашы Азнор келди. Ол эгечине: «Зайнаф, ишин этип, сени сюдге берсе, бу фатар анга къаллыкъды. Къоншула, жууукъла-бары да шагъатдыла: ол атабыз бла он жылны жашагъанына. Фатарын сатып, ол ахчаны неге къоратханын да барыбыз да бек уста билебиз. Неда сен аны жеринде къояса, неда мен къагъытларын сюдге берирге хазырлайма. Сагъыш эт, эгечим. Къалып а кимге къаллыкъды ол журт? Сени къызынга. Алай, Зайнаф сау къадарда, ол кеси жашарыкъды атабызны юйюнде», - деди. Эгечи, амалсыздан, Азнор айтханнга бойсунду. Зайнаф, Юсюпню фатарында ремонт этерге керек болуп тургъанлай, бир затха да тиймейди. «Ол сау замандача турсун юйю», - дейди. Кийимлерин да юлешмегенди. Пальтосу, иесин сакълагъанлай, шифоньерде тагъылып турады.\nКъыйынмыды жангыз кесинлей жашаргъа Зайнафха? Угъай, къыйын тюйюлдю. Ол, шош фатарда олтуруп, китап окъургъа, сагъыш этерге бек сюеди. Жангызлыкъ бирде алай хычыуунду, татлыды. Анга теренден- терен батыла барсанг, юйренчек боласа да, башха тюрлю къалай жашаргъа боллукъду деп, ангыламай башлайса. Алай жангызлыкъ, огъурлу бетин, сен сакъламай тургъан чакъда огъурсуз этип, буууп башлайды сени. Аллай заманлада тиширыу кесин бек насыпсызгъа санайды. Кюзню сууукъ, хыны жели терекни бутакъларында саргъалгъан чапыракъны чайкъалтханына къарай, жашау толусунлай азапмы болур, деп сорады кеси кесине.\nЖел бирде ачы сызгъырса уа, ол, ёлюмюню узакъдан эшитилген ауазы сунуп, сагъаяды. «Ёлюм келсе, мен анга бетден – бетге тюберикме. Къатымда къолуму узатып кёлленирча адамым жокъду. Насыплы эди Юсюп: ауругъан кюнюнден башлап, мен аны къатындан кетмегенме. Мени къатымда уа ким болур жаным чыкъгъан чакъда?..» - быллай сагъышла Зайнафны жунчутадыла. Алай Юсюп бла жашагъан жыллары эсине тюшселе, жангыдан бетине нюр жайылады.


АДАМЛАГЪА ДА, ДЖЕРГЕ ДА СЮЙМЕКЛИГИ УЛЛУ ЭДИ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nОл джыллада школлада механизатор, тракторист курсланы окъута эдиле. Аны себебли Къарачай-Черкесияда тракторист къызладан биринчи механизатор звенону 1975-чи джыл Къурмангулов Къаншаубий къурагъан эди. Уста механизатор джаш адамлагъа кесини сынамын юрете, сабан ишлени, джерчиликни сюерге сохталарына сингдиргенлей тура эди. Сабийле да аны сыйын бек кёре эдиле. Юретгенин да сюйюб ала эдиле. Ол устазны кючюнден тюненеги сохталаны арасында уста комбайнёрла, трактористле болуб, Ставрополь крайда эл мюлк эришиулеге къошулуб, алада биринчиле болуб, атларын айтдыргъан къызла, джашла да болгъандыла. Аланы арасында бюгюнлюкде Эркин-Юрт элни администрациясыны башчысыны заместители Баймурзова Мадина Аулисовна алчы тракторист къызланы бири болгъанды.\n- Курмангулов Къаншаубий Азаматовични юсюнден кёб иги зат айтыргъа борчлума. Нек дегенде, къуру мен болуб къалмай, ол джыллада менича эл мюлкде уруннган джаш адамлада аны къыйыны уллуду. Биз школну тауусуб акъыл-балыкъ болгъанлыгъыбызгъа тракторлагъа таукел миниб, кесибиз эркин джюрютюрге базмай эдик. Алай болса да, Къаншаубий Азаматович, хар бирибизге атача, устазча, тракторну хар темирин эмда теблеген джерибизни топурагъын да джюрегибиз бла ангыларгъа кереклисин юрете эди. Керимова Дженетхан, Кумукова Зухра, Алакаева Эмина, Еслемесова Марьем, Матакаева Шайдат, Керимова Салиме, барыбыз да бирге комсомолчу къызла болуб, «темир атларыбызгъа» да тири миниб алай ишлей эдик. Танг атар атмазлай, Къаншаубий Азаматович бизни, тракторист къызланы, юйлерибизге айланыб, барыбызны да джыйыб сабан тюзге, ишге элте эди. Кечге дери ишлесек да, бек арысакъ да, кёлюбюз джарыкъ, джюрегибиз къууана алай келе эдик юйге да, - деб Мадина ол джылларын эсине тюшюре, тансыкълай джарыкъ ышарады.\n- Устазыбыз Къаншаубий Азаматович бизни кёб ашхы затха юрете эди. Башында сагъыннганымча, устаздан сора да, ол бизге ата кёзден къараб кесини оюмун да айта эди. Эсимдеди, бизге иш сынам алыргъа деб Ставрополь, Краснодар крайладан, Ростов, Волгоград областладан, ол огъай эсенг АБШ-ны Айова штатындан да джаш устала келген эдиле. Аны юсюнден ара басмада да джазгъан эдиле журналистле. Аны бла да къалмай, Социалист Урунууну Джигити А. Д. Аргуновну сыйын джюрютген кёчюучю сыйлы саугъаны – Къызыл байракъны - бизге тыйыншлы кёрген эдиле, - деб эсине кёб затланы тюшюрдю тюненеги тракторист къыз Баймурзова Мадина Аулисовна.\nОл джыллада бу тукъум дараджа бек уллу джетишимге санала эди. Урунууда джетишимлери ючюн джигер къызланы бир къауумун тыш къраллагъа солургъа джиберген эдиле. Бир къаууму да «Молодой гвардеец пятилетки» белгиге ие болгъан эди. Комсомол къуралышны башчысы Керимова Дженетхан ВЛКСМ-ни 18-чи съездине делегат болуб сайланнган эди, механизатор звенону тамадасы Батралиева Лариса уа 19-чу съездине делегат болгъан бла къалмай, анга саугъагъа энчи трактор берилген эди. Ма аллай керти джигер къызланы атлары бюгюнлюкде да эл мюлкню тарихине джазылгъандыла. Урунууну бачхычын аланы устазлары Къаншаубий Азаматович ишлегенине сёз да джокъду.\nЭл мюлкде халал уруна, махтаугъа тыйыншлы болгъан, халкъыны эсинде, онглу адамча, къалгъан сабанчыны аты кёб тёлюге юлгю болуб къалгъаны хакъды. Эл мюлкню ёсдюрюуге, туугъан джуртуну экономика айныууна къыйын къошханына аны кърал саугъалары шагъатлыкъ этедиле. Урунууну ветераны, Ленинни орденини, «Октябрь Революцияны» орденини, «Хурмет Белгиси» орденни кавалери эмда талай медалны иеси, халкъыны махтаулу уланы Къурмангулов Къаншаубий Азаматович бюгюнлюкде, сау болса, анга 90 джыл толлукъ эди. Юй бийчеси Булатукова Елена Хасановна бла бирге ол саулай джашауун сабийлени ариу халиге юретиуге, тыйыншлы билим бериуге атагъан эди. Устазны джашау джолу ёсюб келген джаш тёлюге юлгю бола, аны таза, джарыкъ иннети аланы джашау джолларына чыракъ болуб джарытханлай турлукъду.\n«Ногъай давысы» газет.


Эл мюлк объектлеге – аслам электрокюч | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\n28 сентября, 2020 - 07:37\n«Россети Шимал Кавказ» компания быйыл Къабарты-Малкъарда агропромышленность комплексде 81 объектге битеу да 6,5 МВт электрокюч жиберип башлагъанды. Аны республикада бёлюмюнден билдиргенлерича, объектлени эм уллулары – терк айныгъан алма бахчаладыла.\nАладан бири Прохладна райондады. Ол «Элбрусну бахчаларыды». Анга 640 КВт ток жибередиле. Чегем районда жемиш продукция жыйылгъан объектни уа 600 киловатт бла жалчытырыкъдыла. Урван районда алмаланы жарашдырыучу цехде жангы оборудование орнатылгъаны ючюн анга да къошакъ халда 165 КВт берип башларыкъдыла.\n«Энергетиклени къыйынларына бийик багъа берирге тийишлиди. Бёлюмню ток бла ышаннгылы жалчытханлары, объектлени сетьлеге къошуу жумушлагъа терк къарагъанлары ючюн ыспас этебиз», - дегенди Къабарты-Малкъарны эл мюлк министри Хасан Сижажев.\nБыйылны ахырына дери электрокюч сетьлеге энтта да 80 эл мюлк объект къошуллукъдула. Аланы барына да 8 МВт ток жиберилликди.


Батырлагъа сый бериу -патриотланы ёсдюрюуню керти амалы.\n22 августа, 2019 - 07:28\nГеуюрге кюн Терс-Къолда «Эсде тутууну вахтасы -2019» деген патриот акцияны башланнганына эмда Уллу Ата журт урушну жылларында Элбрусну этеклеринде баргъан сермешледе жоюлгъан 15 къызыл аскерчини сюеклерин сый берип асыраугъа аталгъан митинг болгъанды.\nПодробнее о Батырлагъа сый бериу -патриотланы ёсдюрюуню керти амалы.\nКъабарты-Малкъарда Адамны эркинликлери жаны бла уполномоченныйде Эксперт советни эмда республиканы Айырыу комиссиясында Жамауат-консультация советни бирикдирилген жыйылыулары болгъанды. Анда КъМР-ни Парламентини алтынчы чакъырылыууна депутатланы айырыугъа хазырланыу къалай баргъаны сюзюлгенди.\nПодробнее о Сёлешиуню ёзек темасы - айырыуланы не къадар ачыкъ, таза, законнга толу келишиулюкде ётдюрюу.\nКъМР-ни Башчысыны къуллугъун болжаллы халда толтургъан Казбек Коков Лескен районнга иш бла баргъанды. Республиканы таматасы къырал программаны чеклеринде Аргудан элде ишленнген 160 жери болгъан жангы сабий садха къарагъанды.\nПодробнее о Казбек Коков Лескен районда хал бла шагъырейленнгенди.\nУллайгъанлагъа – шёндюгю компьютер технологияланы.\n21 августа, 2019 - 07:30\nПодробнее о Уллайгъанлагъа – шёндюгю компьютер технологияланы.\nТамата тёлюге кёз-къулакъ болуу.\n21 августа, 2019 - 07:25\nПодробнее о Тамата тёлюге кёз-къулакъ болуу.\nЖандауурлукъну чеги жокъду.\n21 августа, 2019 - 07:21\nПодробнее о Жандауурлукъну чеги жокъду.\n"Мен къачан да жамауат жумушланы чыхырында болургъа итиннгенме".\n21 августа, 2019 - 07:16\nЗезаланы Алексейни жашы Марат бла мен биринчи кере Къабарты-Малкъар къырал университетни Малкъар маданиятны арасында тюбешгенме. Арыкъсыу, орта бойлу, хыбырт жаш.\nПодробнее о "Мен къачан да жамауат жумушланы чыхырында болургъа итиннгенме".\nХарбыз бай тирлик бла къууандырады.\nТерк районда кёп эллени жери, кюн да иги болгъаны себепли, харбыз ёсдюрюу бек файдалы ишге саналады. Муниципалитетни администрациясындан билдиргенлерича, аграрийле быйыл аны 150 гектарда ёсдюредиле. Асламысы - Дейское, Плановское, Интернациональное, Урожайноедеди.\nПодробнее о Харбыз бай тирлик бла къууандырады.\nАнтикварла эски тигиучю машиналаны нек излейдиле.\n21 августа, 2019 - 07:01\nПодробнее о Антикварла эски тигиучю машиналаны нек излейдиле.\nИч туризмни ёсюуюне къайгъыра.\n20 августа, 2019 - 07:18\nПодробнее о Ич туризмни ёсюуюне къайгъыра.


Тарихибизге, тилибизге, адетлерибизге – кенг джол - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nМиллетибизни кетген ёмюрледе кийген кийимлерин эсге салыб, джашла бла къызла, къарачай чепкенле кийиб, келгенлеге джарыкъ тюбедиле. Байрамны белгили «Апсаты» ансамбль ачды. Залда олтургъанла, ала республиканы шахарла бла районларыны келечилери, республикада джамагъат организацияланы башчылары, власть органланы адамлары эдиле, эжиу бла джырланнган эски къарачай джырлагъа эс ийиб тынгыладыла. Айтыргъа, чибин учхан таууш эшитилирча бир шошлукъ орналыб эди.\n«Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни тамадасы Хабланы Хусейни джашы Руслан, джыйылгъан джамагъатха разылыгъын билдириб, бюгюн бизни миллетни джарсыулары республикада бютеу халкъланы джарсыулары бла бирча болгъанын да чертди. Атала бла анала, школну башчыларына тюбеб, бизни сабийлерибизге ана тиллерин окъутмагъыз дегенден уллу джарсыу неда бедиш бармыды дунияда. Не джашырыу, аллайла тюбейдиле, ол затха уялгъан, ыйлыкъгъан да этмей, таб, къайырылыб огъуна турадыла. Сюргюнню къыйын джылларында ана тилибизни сабийлерине юретгендиле къарачай анала бла атала, бюгюнлюкде тарих джуртубузда хар миллет кесини тилинде окъургъа, джазаргъа эркинлик табхан заманда, эндиги тёлюлени аталары бла аналары Аллах берген тилибизге уллу кёллюлюк этгенлерин ангылагъан къыйынды. Бу уллу джарсыуубузну юсюнден «Къарачай – алан халкъ» джамагъат организация алгъаракъда бардыргъан «тёгерек столда» да айтылгъан эди. Халкъыбызны джазыучулары, алимлери, устазлары, джамагъат-политика эмда кърал къуллукъчула кеслерини оюмларын ачыкъ айтхан эдиле. Джыйылгъанланы барысы да: «Ана тилни школлада, математиканы, физиканы, орус тилни дагъыда башха дерслени окъугъанча, окъургъа эмда ана тилден кърал экзаменни берирге керекди. Аны бла байламлы Къарачай-Черкес Республиканы Халкъ Джыйылыуу (Парламенти) закон чыгъарыргъа дурусду», - деген эдиле.\n- Миллетибиз джер юсюнде джашар ючюн, ана тилибиз джашаргъа керекди, тилни юсю бла бериледи адетлерибиз, миллет шартларыбыз, - деди Хабланы Руслан. – Школлада терен билимли устазла ана тилни сабийлеге сюйдюрюрге керекдиле. Атала-анала юйлеринде сабийлери къарачайча сёлеширлерин излерге эмда ол затха башламчылыкъ этерге борчлудула.\n- Бизни Аллах къарачайлы этиб джаратхан эсе, биз тилибизни билирге керекбиз, тилибизни билмей эсек, Аллахха къаршчы баргъанча болабыз, - деди миллет кийими бла сахнагъа чыгъыб, «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни тамадасыны орунбасары Боташланы Дауутну джашы Сулайман.\nСахнагъа къарагъанлай, уллу харифле бла джазылгъан джазыугъа кёзюнг илинеди – «Тарихибиз, тилибиз, адетлерибиз – тамбла кюнюбюз». Сёз, кертиси бла да, аланы барысыны да юслеринден барды.\nТарих илмуланы кандидаты Хатууланы Рашид арт кёзюуде бютеу дунияда Уллу Чилле джолну айнытыугъа тыйыншлы эс бёлюннгенин айтды. Эресей Федерация да къошулгъанды бу тарих магъаналы джумушха, аны юсю бла халкъланы арасында байламлылыкъны игилендирир нюзюр этеди.\n- Биз ангылагъандан, бу ишге къошулургъа бизни да барды эркинлигибиз. Алимле-археологла бегитгеннге кёре, Уллу Чилле джолну Шимал Кавказдагъы бутагъы бизни джерибиз бла ётгенди. Аны бла байламлы юч кериуан джол болгъанды, - деди Хатууланы Рашид. – Ол, кюн чыкъгъандан келиб, бюгюннгю Къалмукъ тюз бла Маныч кёлге, андан да Калаус сууну джаны бла Нарсанагъа келгенди. Андан ары джол бла Тау Артына аугъандыла.\nБиринчи джол Дарьял ёзен бла Гюрджюге ётгенди, андан да – къыбыладагъы къраллагъа. Экинчи джол Гум Башы бла Къобан ёзеннге, андан да Теберди сууну огъары джаны бла барыб, Глухор аууш бла Тау Артына, андан да Сухумха элтгенди.\nЮчюнчю джол Уллу Инджикге (Зеленчукге), андан ары Уллу Лабагъа ётгенди, андан огъары ёрлеб, Санчар аууш бла Тау Артына, Къара тенгизни джагъасына чыгъаргъанды.\nУллу Чилле джолну ызы джерибизде къалгъанмыды деб, сорлукъла да болурла. Къалгъанды. Сёз ючюн, Тёбен Архызда шахар тюбню къатында эмда Кубран ёзенде таш бла ишленнген джолланы кесеклери бюгюн да сакъланадыла. Ол эсгертмеле Чилле джолну заманындан къалгъандыла.\nЭкинчиси, Уллу Чилле джол бла келиб, Къарачайны джеринде табылгъан джибек-дарий къумачла Байчораланы Мариям атлы тарих-маданият эмда табигъат музейде-заповедникде сакъланадыла. Бу къумач коллекцияны илмуда сыйы уллуду, нек десегиз дунияны башында аллай коллекция сынгар юч джерде барды. Аланы экиси Европадады, бири бизни музейдеди.\nАны бла да къалмай, Аланияны джеринде ол кёзюуде тыш къралладан келиб табылгъан башха затла да бардыла. Алайды да, Араб Халифатдан, Византия империядан келген алтын, кюмюш ачхала, мияла сауутла, кийимле, къылычла дагъыда башха затла Чилле джолну былайтын ётгенине шагъатлыкъдыла.\nДагъыда, Уллу Чилле джол бла келгенлени ичлеринде дин алимле да болгъандыла. Аланы кючлери бла Алан къралда муслиман дин джайылгъанды, аланланы ичинде муслиман джамагъат къуралгъанды. Тёбен Архызда къанга ташлада этилген араб джазмала табылгъандыла. Ол муслиман эсгертмеле XI-чи ёмюрде этилгендиле. Алай бла, минг джылны мындан алгъа аланланы бир къаууму муслиман болгъандыла деб, таукел айтыргъа эркинбиз.\nБылайда энтда бир затны юсюнден айырыб чертерге тыйыншлыды. Сегизджюз джылны мындан алгъа «Дунияны сейир затлары» деб китаб чыкъгъанды. Анда былай джазылгъанды: «Абхаз бла Къыпчакъ тюзню арасында тургъан Аланияда муслиманла кёбдюле». Къысхасы бла айтсакъ, муслиман динни джайыуда Уллу Чилле джолну магъанасы уллуду.\nБылайда энтда бир соруу чыгъаргъа боллукъду: Чилле джол бла келген саудюргеледен джукъ сатыб алыргъа мадарлары болгъанмыды ата-бабаларыбызны? Айхай да, болгъанды. Алимле-геологла бегитгеннге кёре, бютеу Шимал Кавказда болгъан алтынны джартысы Къарачай-Черкес Республиканы джериндеди. Къум алтын Уллу Лаба бла Уруп сууланы тёгереклеринде кёбдю; магъадан алтын Чучхурда, Учкуланда, Морхда, Гум Башыны къатында эркинди. Хоншуларыбызны алсакъ, къум алтын Басханда, магъадан алтын Бызынгыда тюбейди. Кюмюш магъадан Къарачайны джеринде эртдеден белгилиди.\nУзун сёзню къысхасы, тышындан келген сыйлы къумачны сатыб алыргъа алан бабаларыбызны мадарлары болгъаны ишексизди.\nШимал Кавказ кърал академияны доценти, педагогика илмуланы кандидаты Боташланы Халима, Юсуфну къызы, филармонияны фойесинде къарачай хантланы кёрмючюн къурагъан эди. Ол сахнада миллетибизни ашындан-сууундан, тюз эмда къонакъ тепсисинден джыйылгъанлагъа джарашдырыб хапар айтды.\nКъарачай-Черкес кърал педагогика институтну доценти, белгили суратчы Чомаланы Лариса кийизден, джюнден, териден этилген кёрмючюн джыйылгъанлагъа теджеген бла бирге, аланы джашауда бюгюнлюкде къалай хайырландыргъанын да айтды. Бурун тышына чыгъарыкъ къызла, кеслерини юслерине, адетдеча, кийим этгендиле.\nХапчаланы Зарема бюгюнлюкде республикада къарачай кийимлени эм ариу тикгенлени бириди. Окъа тигилген къатапа чепкенле эмда окъа бёркле бла ариу, субай къызла, сахнагъа чыгъыб, ол кийимлени кёргюздюле.\nБоташланы Сулайман «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни Хурмет грамотасын Къарачай районну Орджоникидзевский посёлогуну орта школунда ана тил бла адабиятдан дерс берген Акъбайланы Ёлмесханнга, Умарны къызына, берди. «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни район бёлюмюню тамадасы Къочхарланы Джашарбек, анга гокка хансла бериб: «Быллай устазла болуб, ана тилибизге къоркъуу джокъду», - деди.\nКъарачай-Черкес Республиканы махтаулу устазы Акъбайланы Халимат 50 джылны ана тил бла адабиятдан окъутады. Джыйылыуда ана тилибизни сакъларгъа кереклисини хакъындан кесини оюмун айтыб: «Ана тилибиз сабийлеге тыш къраллы тилча кёрюнмез ючюн, устазла, атала-анала кюреширге борчлубуз», - деб чертди.\nКъарачайда келинни ауун алгъан адетни да кёргюздюле джыйылгъан джамагъатха. Акъбайланы Халимат, бюгюнча тюл, бурун Къарачайдача, келинни башындан джаулукъларын алыб, аланы хар бирини магъанасын ангылатды. Андан сора джашны, къызны джаныны адамлары да алгъышны «къутуртдула».\nСахнада, Первомайская орамда да ол кюн талай заманны Къарачайны джаш тёлюсю, той-оюн этиб, джыйылгъан джамагъатны кёзюн ачды. Аллах халкъыбызны тойдан-ойюндан айырмасын, тарихибизге, тилибизге, адетлерибизге къуру да кенг джол берилгенлей турсун, дейбиз.


Автор: Admin Опубликовано: 13-10-2014, 22:22 Комментариев: (0)\nНазмуларынга ол багъа бичер, мени сёзюме да тынгылар». Алай бла, «творческий конкурс» деген палахдан ётеди Сапар. Экзаменлени берген сагъатда, тышкъраллы тилден проблема чыгъады – аны ол чырмаудан ётдюрген а, мени бла окъугъан таулу къарнашым Батырбекланы Хамзат эди, замансыз ауушханды, джандетли болсун. Адабият институт, кёблегеча, Сапаргъа да уллу джарагъанды – «уллу адабият къазанда бишиб», дуния дараджалы поэт болуб чыкъгъанды андан. Сапардан сора, Берберланы Бурханны назмуларын да алай джарашдырыб бергенимде, Ошанинни айтханы эсимде къалгъанды: «старик, джазыучу организациягъызны башчысы этерик ишни этиб айланаса сен. Алай а, сау бол: фахмулу адамланы келтиресе меннге». Ошанинни семинарын бошагъанла: мен, менден сора Сапар, Сапардан сора Бурхан. Совет кърал чачылгъандан сора уа, ол институтда окъугъан джокъду. Ол институтда Баш адабият курсланы Багъатырланы Шахриза 2005 джыл тауусханды. Бир фахмулу адам табылса, къайгъысын кёрюрге боллукъ эди – Адабият институт фахмусу болгъаннга къанат къагъаргъа, мийикге учаргъа онг береди. Алай а, Къарачай-Черкесияда фахмулу къарачайлылагъа къайгъырыу СССР-ни кёзюуюнде да къарыусуз эди, кърал чачылгъанлы уа бютюн да оу болгъанды. Кърал тюрленнгенликге, Сапарны джазыучу къадары тюрленмегенди – Совет властны кёзюуюнде аны къалай бырнак этиб тургъан эселе, бюгюннгю кърал, басма къуллукъчула да анга алай къарагъанлай турадыла. Ансы, къалай ангыларгъа боллукъду, бизде биринчи бардны, уллу лирикни алкъын китабы чыкъмай тургъанын? Сапаргъа 60 джыл болуб келеди, аны уа алкъын бир китабы да чыкъмагъанды. «Акъыллыдан тели зауукъ» дегенлей, бир-бир затлагъа сагъыш этгенден эсе, этмеген иги болур, ансы, джюрегинг джарылыб ёлюрге боллукъду. Кертиди , Сапар оноучулагъа-къуллукъчулагъа джалынмайды, ачха-бочха джюрютгенлеге орайда тартмайды. Аны ёзден къанында къул къатышы джокъду – билмейди ол джалбара, тилекчи бола. Керти Джырчыды-Назмучуду Сапар. Бизни Акъ Юйде оноучуларыбыз, культура баканлыкъда, кърал басмада ишлеген къуллукъчуларыбыз, джазыучула Союзунда ишлеген адамларыбыз – айтыргъа, адабиятха, культурагъа къарагъан къауум – Къарачайны атын айтдыргъан бек фахмулу джашны башы агъаргъынчы бир китабын чыгъарыргъа себеб болмай эселе, сора аладан Къарачайгъа не хайыр чыгъарыкъды? Ала «миллетибиз, культурабыз» деген адамла болсала, къарачай тилден дерс китабла чыкъмагъанлы 20 джыл болгъанын кёре болмазламы? Эслей болмазламы журналыбыз, газетибиз болмагъанын (ыйыкъгъа эки кере чыкъгъан газет – газет тюлдю)? Башха халкъ болса, аякъ юсге турур эди. Халкъны къайгъысын кёрмеген адамла, халкъны аты бла къуллукълада ишлемезге керекдиле. Мен кёб кере кёб къуллукъчу, джазыучу адам бла Сапарны юсюнден сёз къозгъагъанма . Ол Москвада институтда окъугъан заманлада да.


Битеукоманда зачётда - биринчиле | Электронная газета "Заман"\nБитеукоманда зачётда - биринчиле\nЧеченни ара шахарында каратеден СКФО-ну биринчилиги эмда Грозныйни мэрини кубогу ючюн эришиуле бардырылгъандыла. Анда бизни республикадан спортчула он майдал къытхандыла - юч алтын, эки кюмюш бла беш доммакъ.\nАрнэлла Губашиева (32кг.), Ислам Кебишев (34кг.), Залийханланы Къууанч (42кг.) биринчиле болгъандыла. Экинчи жерлеге Ренат Иругов (40кг.) бла Дэвид Ифраимов (42кг.) чыкъгъандыла. Доммакъ майдалланы Текуланы Алий (30кг.), Тамирлан Тапов (30кг.), Уяналаны Самира (32кг.), Дамир Шереужев (42кг.), Курданланы Жамал (45кг.) къытхандыла.\nАлай бла битеукоманда зачётда бизникиле биринчи жерни алгъандыла.


ШАРКЪ ДУНИЯНЫ АКЪ СЁЗЮ | Электронная газета "Заман"\nПоэтни бизге жетген «Къаплан тери кийген батыр» деген поэмасы кенг белгили чыгъармалаладан бириди. Ол Тамара патчахны юсюнденди деп да айтадыла. Поэманы къысха магъанасы былайды: Ростеван патчах патчахлыгъын къызы Тинатиннге береди да, адамлары бла уугъа чыгъады. Ол анда къаплан тери кийген къара атлыны кёреди. Ол атлы адамладан бир жанлыракъ болуп кетеди. Атасы аны ким болгъанын билирге сюйгенин кёрюп, Тинатин сюйген жашын – аскер тамата Автандилни ол атлыны излерге иеди. Автандил аны юч жылдан табады. Ол къаплан тери кийген жашны аты Тариэл болуп чыгъады.\nТариэл Автандилге кесини хапарын айтады: ол Индияны патчахыны вассалыны жашы эди. Патчахны къызы Нестан бла Тариэл бир бирни сюе эдиле, алай Нестанны ата-анасы башхагъа берирге дейдиле. Ол заманда Тариэл киеулюкню ёлтюреди да, патчахдан къоркъуп, бугъады. Нестанны къайыкъгъа олтуртуп, тенгизге бошлайдыла. Аны эшитип, Тариэл сюйген къызын излей чыгъады, алай тапмайды. Тариэлни хапарын билгенде, Автандил излеп-сурап, Нестанны ажайыпланы къалаларында табады. Тариэл, Автандил эм аланы шуёхлары Фридон аскер жыйып, уруш этип, къызны алып кетедиле. Тариэл бла Нестан Индиягъа къайтып, анда жашап къаладыла.\nПоэманы сюжети не халкъ чыгъармачылыкъда, не энчи адамланы жазгъанларында тюбемейди. Шота Руставели мында тиширыу бла эр кишини сюймекликге эркинликлерини юсюнден айтады, аны ючюн лирика жигитлерин кёп кюрешден, сынаудан да ётдюреди. Поэманы кючю анда адамлыкъ – жандауурлукъ, шуёхлукъ, бир бирге кертичилик биринчи жерде болгъанындады. Ала жашау ёзегидиле.\nПоэманы жигитлери бир бирге ушамайдыла. Тариэл сезимлерине асыры бек бериледи, Автандил а акъылгъа тынгылайды, боллукъну-къаллыкъны алгъадан оюмлайды. Дагъыда «Къаплан тери кийген жигит» деген поэманы бир энчилиги – аны жигитлери Индияда, Аравияда, Къытайда айланадыла. Тюрлю-тюрлю миллетлени келечилери бир бирге болушадыла. Поэма халкъла, миллетле шуёхлугъуну юлгюсюдю.\nШота Руставелини монастырьны къабыргъаларында жазылып къалып табылгъан тёрттизгинлери насихат тёреде жазылыпдыла. Сёз ючюн, шуёхлукъну, адамлыкъны юсюнден ол былай жазады:\nШуёхлукъгъа шагъат болады юч болум:\nБир бирисиз жашау эталмасанг толу;\nБолгъанынгдан юлюш этсенг жюрегинден;\nКъайгъы этип жетсенг керек кюнлеринде.\nАкъылманла жазгъан китаплада\nМен тюбегенме бу жазыулагъа:\n«Керти жигит – узакъ аманлыкъдан,\nОл душманын кесмез, тыйса андан».\nХалаллыкъ – патчахха да махтауду, акъылды,\nХалаллыкъ бла ол кёп душманын хорларыкъды.\nАшагъан да, ичген да тюйюлдю аман,\nБергенинг да къайтыр, тасды сен букъдургъан.\nХV-чи ёмюрде жашагъан тюрк назмучу, философ, суфист, Алишер Навои – Хорасан деген тимурид ханлыкъны жамауат адамы, XV-чи ёмюрню аллында туугъанды. Гератда жашагъанды. Хусейн Байнара солтанны визири болуп, алимлеге, искусствону келечилерине болушханды. Кеси да назмучулукъ, адабият ишле бла кюрешгенди. «Сёз – ол жаухарды, жаухар чыкъгъан тенгиз а – жюрекди, жюрег’а – бар гитче, уллу оюмла да жыйылгъан жер. Тенгизден адам чыгъаргъан жаухарны тийишли багъасы болгъанча, жюрекден чыкъгъан сёзге да аны даражасына кёре багъа бериледи», – дегенди «Эки тилни юсюнден» деген илму ишинде.\nАны «Пятекрица» деген жыйымдыгъына беш поэма киреди: «Лейля бла Меджун», «Фархад бла Ширин», «Жети планета», «Искандерни хунасы», «Гюняхсызланы къайгъылары». Биринчи экиси тюрк дуниясында кенг белгили чыгъармаладыла. Биринчи поэманы къарачай тилге Къобанланы Ахмат кёчюргенди. Ол аны былай башлайды:\nТюшюп, анда термилгенле!\nТашла, таула тебренирле,\nЮсюгюзден эштиб сизни,\nАчыкъланса ишни тюзю...\nПоэмада айтылгъан затла бек эртте заманлада араб джерледе болгъандыла деб башласа да автор, мында айтылгъанча къаты джорукъла А. Навои джашагъан ёмюрде да болгъандыла. Ол себепден поэманы автору да эртте заманлада араб къыраллада болгъан къатылыкъланы кесини заманына, миллетине да магъаналары болурча суратлагъанды. Сюжет ызы уа былайды: Къайыс деген араблы жаш кеси тайпасындан Лейля деген къызны сюеди. Атасы аны башхагъа береди, алай жюрегин сюймеклик кюйдюрген Къайыс аны юсюнден назмула тагъып, аланы айтып, тели болуп айланады. «Маджнун Лейли» деп поэманы аты алайды. Аны «Лейля тели этген» деп, магъанасы алайды.\nМахтумкули (ХVIII-чи ёмюр), Азади деген суфий поэтни жашы, туркмен жазыу адабитяны мурдорун салгъанладанды. Аны назмуларыны асламысы халкъ чыгъармачылыкъ жанрда жазылып, халкъ жюрютюу тёреледе айтылып, кеслерин сюйдюргендиле. Махтумкулини 10 мингден артыкъ поэзия тизгини сакъланнганды. Аны иги кесек назмусун А. Тарковский орус тилге кёчюргенди эм поэтни эки китабын чыгъаргъанды.\nАта журтуну («Туугъан жеримден узакъда», «Таула туманда», «Къанкъазла», «Ата журтха термилиу»…), аны табийгъатыны («Гурген» …) юсюнден жаза, Махтумкули халкъыны адам сукъланмаз болумун, къайгъыларын («Игилик бла аманлыкъ», «Жауун, жауун…»…) да суратлайды, оюмларында туугъан сагъышлагъа жууап излейди. Сёз ючюн, газеллеринден биринде аны лирика жигити (кеси де да къой!) кёкден келген юч мёлекге былай сорады:\n– Кёкден къоркъуулу бармыды бир зат?\nОтдан жандауурсуз, сууукъ буздан?\nТашдан – къаты, суудан а – кенг, терен?\nГюняхланы бири – барын женгнген?\nМёлекле лирика жигитге былай жууап бередиле:\n– Жалгъан айтыу – кёкден да къоркъуулуду,\nИги сёзюнг – дуниядан уллуду.\nКъаты жюрек – ташдан къайда къатыды,\nТенгизча кенг болады акъыллы да.\nКъызгъанч адам – мукъур буздан сууукъду,\nОтдан кючлю уа – бийледе бузукъду.\nМахтумкулини сюймеклик газеллери уа («Владычица», «Менглини кёзлери», «Ай», «Мухаммас», д.а. к), ненча ёмюр ётсе да, ол тюрлю лириканы юлгюсюнлей къаладыла:\nМен телиме, жарлыма, кюйдюрюгюз: мен – гёбелек!\nНе этеме жерде? – Узакъдады, тюз кёкча, Менгли.\nМанга неди жаннет чегети, гюл тахтам кюйгенде? –\nАнсызлай мудахлыкъ бийлегенди менде жюрекни.\nШо былай жилягъан ахратда да тапмазса, Менгли!\nПерсид назмучу, акъылман, суфист Саади XIII-чю ёмюрню аллында Ширазда туугъанды. Ол газельлени, къасыдаланы устасыды. Багдадда Низамия атлы медиреседе окъугъанды. Анда ислам динден сора да, тюрлю-тюрлю илмуладан, персид адабиятдан да дерс алгъанды. Ол, суфист болгъанлыкъгъа, музыканы, искусствону башха тюрлюлерин да бек сюйгенди. Аны «Бустан», «Гулистан» атлы поэмалары дуния башында бек аламат китаплагъа саналадыла. Алада Саади жарлы ишчи халкъны – эллилени, сатыу-алыу бла кюрешгенлени, усталаны жашауларыны юсюнден айтады. Алай бла поэтге «жарлыланы жакълаучу» деген ат аталгъанды. Аны «Тарджибанд» деген сюймеклик лирикасы уа дуния тиллеринде айтылады. Нью-Йоркда Бирлешген миллетлени биригиуюне (ООН) кирген жерде аны «Гулистан» поэмасындан бир ненча тизгин жазылыпдыла:\nАдам урлугъу – ол бир санды саулай,\nОл бир топракъдан ишленнгенди алай,\nАны бир чархы болгъанда жаралы,\nСаулай къалтырайды саны да аны.\nАдамды дерлеми сени атынга,\nЖилямай турсанг адамда ачыугъа?\nНе заманда да адам улугъа бирча магъаналыдыла эм багъалыдыла халаллыкъ, сюймеклик, жандауурлукъ деген затла.\nАрмян поэт Саят-Нова (керти аты Арутюн Саядян) (1712–1795) армян, грузин эм азербайджан тилледе жазгъанды. Кеси да ХVIII-чи ёмюрде Кавказда сюймеклик лириканы устасына саналгъанды.\nСаят-Нованы тюзлюкге, игиликге, миллетле аралы шуёхлукъгъа аталгъан поэзиясы, андан бери эки-юч ёмюр ётгенине да къарамай, бюгюн да эрттегили магъанасын сакълайды, аны берген халкъны аты уа битеудуния маданиятха киргенди.\nСаят-Нова, халкъ чыгъармачылыкъдан чыгъып, халкъ жырчыдан кеси заманыны (бюгюнню да) поэтине дери ёсгенди. Аны назмулары («Къайданса, келгинчи булбул? Жиляма сен, мен жиляйым!», «Сени чачынг – дарий халы, не къыл», «Мен ахсынмам, сен жаным болгъанда» …) бояуладан бла сыфатладан, метафораладан бла тенглешдириуледен, оюм теренлигинден бла сезимледен, аны бла бирге музыкадан толудула. Поэтни лирика фахмусу энчиди, бийикди. Насихатлары уа («Сен тасхангы душманынга сездирме»), бюгюн жазылгъанча, ангылашымлыдыла:\nСен тасхангы бир кюн душманынга сездирме,\nСатар, биреу берсе жарым капек анга.\nЗар болма, башханы ырысхысын излеме,\nКъайтып келликди, бил, хар этгенинг санга.\nТатлы шуёхунгу жюрют тюз къарындашча,\nЖаша, жалгъан сёзню узакълада къоя,\nЖилян кёрсенг, аны сен аягъынг бла басма,\nЁлюр отун ийип, ол къанынгы бояр.\nСезим сынаулары болгъанланы дерслери, аланы жашау сынаулары, ёмюрден ёмюрге ёте, заманланы бирин бирине байлай, алай къуллукъ этедиле адам улуна.\nСуратда: Шота Руставели, Алишер Навои, Махтумкули, Саади, Саят-Нова.


Сыра — Википедия\nБавар будай сыра\nСыра — суу, биртюк (кёбюсюне арпа, бир-бирде будай неда къара будай) эмда хумеллек къатышдырыб этилген къарыусуз алкоголь ичкиди. Алкоголь дараджасы «энчи» тукъумлада 5-7 градусха, «люксда» 4-5, «дженгил» тукъумлада уа 3,5 градусдан аз болургъа керекди. Мийик технологияны болушлугъу бла этилген алкольсуз сыралада уа алкогольну дараджасы 0.015 градусха дери тюшеди. Къара сыралада уа алкогольну дараджасы 12-13 градусхада чыгъаргъа болады. Ол дунияны эм кючлю сырасына саналады, сёз ючюн, Францияда «La Samichlaus» атлы сыра. Джылда къуру бир кюнню, Сыйлы Николасны кюнюнде сатылады, эмда бир джылдан ичиледи.\nСыра- дунияда суу бла чайдан сора ючюнчю эм бек сюйюлген ичкиди, алкоголь ичкилени ичинде уа эм кёб ичиледи.\n2 Сыраны тюрлюлери\n3 Сыраны хазырлауу\n4 Регионлагъа кёре ичиу\nСыра, адам улу чыгъаргъан эм эски ичкиледен бириди. Археология тинтиуледе табылгъан Шумер топракъ къангалада билгилеге кёере, биринчи кере сыра б. э. д. 3500-3100 джыллада Месопотамияда чыгъарылгъанды. Этилгени тынч болгъаны себебли, ол заманлада башха джерледеда этилгенине ишек джокъду.\nБизни эрагъа дери 2800 джыллада Буруннгу Мисирде биринчи индустриал халда чыгъарыб башлагъаннга саналады. Кюнлюк джашауда эмда дин церемониялада кёб хайырланнган сыра, Рамзез III заманында бал бла къатшдырылыб дарман кибикда хайырландырылгъанды.\nОрта Ёмюрден бу заманлагъа дери, артыкъсызда Шимал Европа, сыраны джурту халгъа келгенди. XIV ёмюрге дери, сыра асламысы бла юйде этилиб ичилген ички болгъанды, 14-чю ёмюрден башлаб сырачыла ачыла башлагъаны бла бирге, сыраны агъачыда иги болуб, ичилгенинденда кёб ичилиб башлайды.\nСыраны тюрлюлери[тюрлендир | кодну тюрлендир]\nСыра типле асламысы бла 'эль' бла 'лагерге' юлешинедиле. Эль мийик температурада быжылдатылады(15-25 °C), огъары быжылдау ачытхы хайырланады. Эль кёгет татыу тутаргъада болады, спиртни ёлчеми эсе уа уллуду.\nЛа́гер — дунияда эм бек джайылгъан сыра типди. Хазырланнган заманда тёбен быжылдау ачытхы хайырланады. Лагер элден эсе аз температура бла быжылдатылады (5-15 °С), андан сора талай заманны 0 °C температура бла сакъланады, бу заманнга сыра агъарады, эмда карбоноксид бла бай болады.\nАлай а Европадагъа бир-бир сыра сортла бу классификациягъа сыйынмайдыла, эмда энчи къауумлагъа айрыладыла:\nЛамбик (кеси быжылдагъан бельгия сыра) — суслода эмда хауада болгъан микробланы кючю бла, ачытхы къошулмай быжылдайды.\nБудай сыра — будай солодну тышанда, бу сыраны хазырлагъан заманда шишаны ичиндеда быждылдауу тохтамайды. Кёбюсюне будай сыра сюзюлмегенлей бериледи, ол себебден Weizenbier (нем. — будай сыра) атны орнуна Weissbier (нем. — акъ сыра) атны хайырланадыла.\nГибрид сортла — аланы хазырлауда тюрлю-тюрлю типлени хазырлау технологияларын хайырланадыла.\nЭнчи сортла — бу категориягъа тюз сыраладан ичине къошулгъанлары бла айрылгъан сыра типлени, сырагъа джууукъ (сёз ючюн боза) ичкилени къошаргъа боллукъду..\nСыраны хазырлауу[тюрлендир | кодну тюрлендир]\nСыраны чыгъарыуу хар къралда кесини стандартлары бла регламент этиледи. Россияда быллай стандартды — ГОСТ 51174-2009 Пиво. Общие технические условия Анда сыраны бютеу параметрлери белгиленнгендиле. Сёз ючюн, этил спиртни юлюшю (градусу) 2,8 — 9,9 % болургъа керекди. Алай а 8,5 % (кючлю сыра) кёбю болгъан алкоголь ичкилеге акциз налог башха болгъаны себебли , Россияда сыраны асламысы 3-5,5 % мийик болмайды.\nХазырлауну технологиясында бу этапла бардыла:\nБегенени джарашдырыу — бюртюкню ёсдюрюу (асламымысы бла арпа бюртюк), кебдириу эмда зыгытындан ариулау. Ёсдюрюлген сагъатда биртюкледе крахмал шекер болады. Кебдириуню (къууурууну) дараджасына кёре, сыраныда типлери башха боладыла — джарыкъ, къараннгы, къара. Бегенени не къадар бек кебдирселе, о къадар шекерлери бек карамеллешедиле..\nСуслону эзиу — бегене ууакъ этилиб суу бла къатышдырылады. Сусло татлы татыу алады. Эзген заманда акъыртын джылытыу башланады, ол джылытыу кёзюуле бла тохтатылады. Бу тохтатыула талай боладыла, тохтатылгъан заманда ферментле къызыу ишлейдиле. 50-52 градусда 10-15 минутха (акъ тохтатыу, акъла чачылыр ючюн), 62-63 градусда 30-40 минут (мальтоз тохтатыу, бета-амилаза фермент крахмалны уллу фрагментлеге чачады), 70-72 градусда 10-15 минут (шекерлендириу, альфа-амилаза декстринлени ууакъ ферментлеге — олигосахаридлеге, мальтозагъа чачады). Шекерлениу процессни бошалыуу йод сынау бла билинеди (йодны тамчылары кёгермезге керекдиле). Артдан бу къатышны 78 градусха дери къыздырадыла (ферменлени инактивациялары ючюн, эмда къалынлыгъын азайтыр ючюн) сора сюзюуге джибередиле.\nСюзюу — къатыш сюзгючлеге- чанлагъа джибериледи, мында хуммелексиз сусло бла сыра джармагъа (дробина) айрылады. Сыра джарма — къатыш сюзюлгенден сора, эримеген арпа кесекледиле.\nСюзюу эки стадиядан ётеди. Биринчиде сусло айрылады, экинчиде сыра джарманы исси суу бла джууадыла. Артдан эки порцияныда бир-бирине къатышдырадыла, алай бла сыра джарма сюзгюч орнун тутады.\nСуслону къайнатыу — сусло, хумеллек, эмда башха къошакъла къошулуб 1-2 сагъат къайнатылады. Къайнагъан заманда хумеллек эрийди, акъ затла къатылашыб тюбюне тюшедиле. Аны тышында сыраны татыуун бузгъан ароматлы компонентле кебиб къорайдыла.\nСуслону джарыкълау — суслону вирпулгъа (тёгерек бурулгъан ванна) джибередиле, анда хумеллекни эмда арпаны эримеген кесеклери тюбюне тюшедиле. Сора суслону аладыла.\nСуслону суукълатыу — сусло быждылдау резервуаргъа къуюлады, къуюлгъан заманына суууб, кислород бла бай болады. Кислород ачытхыланы ёсюулерини баш шартыды.\nБыжылдау — суслода болгъан эм бош шекерле ачытхыланы болушлугъу бла спирт бла карбоноксид боладыла. Быжылдау заман (эм кёбю бир ыйыкъ) бла температура къаллай сыра этилгенине кёре болады -элми огъесе лагерми (немец тилде «lagern» «сакъларгъа, чыдатыргъа» сёзденди). Бу стадияда къуралгъан сыраны аты -джаш сырады, джаш сыраны танклагъа андан ары хазыр болур ючюн къуядыла. Андан ары хазырлауну баш нюзюрю -татыуун иги этиу эмда диацетил бла къош эфирлени къурутууду.\nСюзюу — сыраны ачытхыдан эримей къалгъан кесекледен сюзедиле. Бу сюзюуню кёбюсю уллу сырачы заводла этедиле. Сюзюуню бир-бир амаллары сыраны микрофлорасын ёлтюрюб, аны сакълау болджалын узайтадыла.\nПастеризация — сыраны бир-бир сортларын пастеризация этедиле — 68-72 °C дери къыздырадыла, аны баш мураты сакълау болджалны бек узун этиудю. Пастеризация болгъан сыраны татыуу аман болгъаннга саналады.\nРегионлагъа кёре ичиу[тюрлендир | кодну тюрлендир]\nСыра эм кёб ичилген къраллагъа Къытай, АБШ, Германия, Россия эмда Бразилия саналадыла. Адам башына эм кёб ичген кърал уа Чехияды (2006 джыл адам башына 161,2 л)\nЕвропачы сыра чыгъарыучуланы бирлигини «The Brewers of Europe» 2006 джылны 16-чы январында Европаны къралларында адам башына литрледе ичилген сыраны быллай статистикасы басмаланнганды:\n1. Чехия 160,0\n5. Уллу Британия 100,8\n6. Бельгия 093,0\n7. Финляндия 084,0\n8. Нидерландла 077,9\n9. Польша 075,0\n↑ Nelson, Max The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe. books.google.co.uk. Тинтилгенди: 22 февраль 2009.\n↑ Россия. Новый ГОСТ на пиво\nВикигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Сыра.\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Сыра&oldid=102790»\nБу бетни ахыр тюрленнгени: 12:57, 16 май 2016.


30 июня, 2021 - 17:10\nДунияны башында кёп тюрлю жаныуарла бардыла. Аланы бир-бирлери бизни ёмюрге жетген окъуна этмегендиле, шёндюгюлени араларында бек сейирликлери бардыла. Аланы юслеринден билдирир умут бла башлайбыз бу материалланы басмалап.\nПодробнее о Зебрала\nАкъсакъ Тимурну ызы\n30 июня, 2021 - 17:02\nЖерни башында эм къанлы патчахланы бири акъсакъ Тимур 1395-1396 жыллада Шимал Кавказны юсю бла бара, жюзле бла эллени, мингле бла адамланы къырып ётгенди. «Ол жыллада жетген заранны къыйынлыгъы бюгюнлюкде да кесин эсгертгенлей турады. Европагъа, Азиягъа , Африкагъа белгили уллу алан халкъдан, бизни ата-бабаларыбыздан, адам жазыкъсынырча бир къауумчукъ сакъланып, бусагъатда кесине «къарачай», «таулу» деп турады, саны бла къыралыбызда эм гитче миллетлени арасында тергеледи. Не медет, айнып, бурун даражасына келирге да ушамайды. Артда къазауатла, эминала, кёчгюнчюлюк да келтирмегендиле бизге аллай бир зарауат. Ол себепден айтыргъа излегенибиз: Акъсакъ Тимурну къан ызы бюгюнлюкге дери келеди…», деп жазады къарачайлы алим Хутуланы Рашид.\nПодробнее о Акъсакъ Тимурну ызы\nБек ауур эмда багъалы налмас\n30 июня, 2021 - 16:57\nКёп къалмай жюз жыл мындан алгъа Къыбыла Африканы тийресинде ары дери бир жерде да болмагъанча аллай уллу налмас таш табылгъанды. Бу багъалы затны юч мингден артыкъ карат эди, неда, башхача айтханда, 621,2 грамм.\nПодробнее о Бек ауур эмда багъалы налмас\nЖарыкъ бетли, къуш кёзлю жигит\n30 июня, 2021 - 11:19\nЖаболаны Лауканы бла Шауаланы Налдюзню тёрт жашлары, бир къызлары бар эди. Акъ-Сууну школун бошагъанлай, сабийле Нальчикде билим алгъандыла. Бек кичилери Асхат да педтехникумну бошагъан эди. Андан сора аны Кёнделенни школуна устаз этип жибередиле. Бир ауукъ замандан а КъМАССР-ни Халкъны жарыкъландырыу министерствосуна кёчюредиле. Отуз сегизинчи жылда уа аскерге чакъырадыла.\nПодробнее о Жарыкъ бетли, къуш кёзлю жигит\nТаулу болгъанын унутмай…\n30 июня, 2021 - 11:17\nБусагъатлада башха жерледе иш табып уруннган, башларын кечиндирирге кюрешген жаш адамларыбыз кёпдюле. Тюрслеп къарагъанда, ол амалсызны ишиди. Айхай да, жашларыбыз, къызларыбыз да республикабызда окъуп алгъан усталыкъларына кёре ишлеп жашасала, заманында юйдегили, сабийли да болсала – не аламат! Болсада шёндю заман алай тюйюлдю. Къайда да болсун, баш кечиндирирге кюрешгенлери аман болмаз, ата-ананы пенсия сомчукъларына къарап турмай.\nПодробнее о Таулу болгъанын унутмай…\nКъарт аммамы керти хапары\n30 июня, 2021 - 11:14\nУрушну ал жылларында колхозну жылкъысы тас болгъан эди. Табылгъан эр киши жылкъыны излей жайылады. Мени юйдегим да чечен жанына барайым деп, атына минип кетеди. Кече сабийлени да тынчайтып, тышына къулакъ салып турама. Эшикге да чыгъама, алай, не медет, къымылдагъан жокъду.\nПодробнее о Къарт аммамы керти хапары\nФатарны алырдан алгъа сатыучуну бу ишге эркинлиги болгъанына къараргъа\nКъабарты-Малкъарны Кадастр палатасыны экспертлери фатарны неда юйню алырдан алгъа сатыучуну быллай операцияла этерге эркинлиги (дееспособность) болгъанын бла къалгъанын тохташдырыргъа юйретедиле.\nПодробнее о Фатарны алырдан алгъа сатыучуну бу ишге эркинлиги болгъанына къараргъа\n30 июня, 2021 - 11:08\nОкеания къыралны халкъларыны жомагъы\nБир кюн эки адам даулашыргъа къалгъандыла. Аладан бири:\n-Кюн бла Ай бир тюйюлдюле,-дегенди.\nПодробнее о Кюнде,Айда,Кечеде къонакъда\n30 июня, 2021 - 08:18\nЖулдуз жырланы устасы\n30 июня, 2021 - 08:15\nЗаман къаллай бир озуп барса да, аллай бир артха атады къарамынгы. сагъышларынгы. Тюбеген адамларынгы, аланы эсде къалгъан ышанларын сюйюп эсге аласа.\nПодробнее о Жулдуз жырланы устасы\nКёкню ариулугъу, аны жашырын теренлиги адам улуну не заманда да кесине тартханлай, аны акъылын къозгъагъанлай турады. Бир тюрлю тыйгъычы болмагъан чыпчыкъча бийикге кётюрюлюп, хауаны женгиллигин сынаргъа сюйгенле аз тюйюлдюле. Биз бюгюн хапарын айтырыкъ жаш ол муратына толусунлай жетгенди дерчады.\n30 июня, 2021 - 08:05\nКъартаяма деп къоркъмай, кюнде къаллай бир заманны турургъа жарайды деген соруу арыкъ болурча не ашаргъа керекди дегеннге ушайды. Быллай оюмгъа алим, биомедицина технологияла эм къартлыкъны генетикасы жаны бла эксперт, «Илму жашауну кёбейтир ючюн» фондну вице-призединти Юрий Дейгин келгенди. Ол адамны чархы загарны къалай кётюргенини юсюнден ахыр илму-медицина эсеплени «Комсомольская правда» (fm.kp.ru) радиода «Охотники за мифами» деген бериуде келтиргенди.\nПодробнее о Кюнде кёп заманны турургъа нек жарамайды?\nХалкъны къууандыргъан, кёл этдирген байрамла керекдиле\n30 июня, 2021 - 08:00\nХасаниядан Жангуразланы Алий кёп сейирлик ишлеге къатышханды. Ол Сочиде Олимпиада оюнлада, «Формула-1» эришиуде, футболдан дунияны чемпионатында эм талай башха даражалы турнирледе волонтёр болгъанды. Алий Къабарты-Малкъар къырал университетни Туризм эм сервис факультетин тауусханды, юридический жаны бла да билим алгъанды. Бизни бла ушагъында ол кёрген сейир затларыны, быллай уллу эришиуле къалай къуралгъанларыны юсюнден хапарлагъанды.\nПодробнее о Халкъны къууандыргъан, кёл этдирген байрамла керекдиле


Зажим для галстука с фианитами из серебра - City Mebel\nЗажим для галстука с фианитами из серебраИз серебра зажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра зажим для галстука с 26 фианитами из серебра зажим для галстука с 26 фианитами из серебра с 26 фианитами из серебра. Зажим для галстука с фианитом из серебра зажим для галстука с 26 фианитами из серебра. Зажим для галстука из серебра зажим для галстука с позолотой. Зажим для галстука с фианитами из серебра.\nЗажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра.\nЗажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра с позолотой. Позолотой зажим для галстука с позолотой зажим для галстука с позолотой зажим для галстука из серебра.\nЗажим для галстука с фианитами из серебра. Из серебра зажим для галстука с фианитом из серебра с 26 фианитами из серебра зажим для галстука из серебра. Зажим для галстука с фианитами из серебра зажим для галстука с 26 фианитами из серебра.\nЗажим для галстука с фианитами из серебра. Зажим для галстука с фианитом из серебра зажим для галстука с позолотой. Зажим для галстука с эмалью и фианитами из красного золота зажим для галстука с позолотой.\nЗажим для галстука с фианитом из серебра. Галстука с позолотой зажим для галстука с фианитами из серебра зажим для галстука с фианитами из серебра. Зажим для галстука с 26 фианитами из серебра зажим для галстука с фианитами из серебра.\nЗажим для галстука с фианитом из серебра. Эмалью и фианитами из серебра зажим для галстука с фианитами из серебра с 26 фианитами из серебра с эмалью и фианитами из серебра. Зажим для галстука из серебра зажим для галстука с позолотой зажим для галстука с эмалью и фианитами из красного золота. Зажим для галстука с 26 фианитами из серебра зажим для галстука с позолотой зажим для галстука с фианитами из серебра зажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра.\nЗажим для галстука с 26 фианитами из красного золота. Фианитом из красного золота зажим для галстука из серебра зажим для галстука с 26 фианитами из серебра.\nЗажим для галстука из серебра. Фианитом из серебра зажим для галстука с фианитами из серебра. Зажим для галстука из серебра зажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра. Зажим для галстука с фианитами из серебра.\nЗажим для галстука из серебра. И фианитами из серебра зажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра зажим для галстука из серебра.\nЗажим для галстука из серебра. Зажим для галстука с позолотой зажим для галстука с фианитом из серебра. Зажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра. Зажим для галстука с эмалью и фианитами из серебра.


Спецтехника Малая Конюшенная улица. Аренда спецтехники Малая Конюшенная улица\nСпецтехника Малая Конюшенная улица. Аренда спецтехники Малая Конюшенная улица.\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Малая Конюшенная улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Малая Конюшенная улица. Аренда спецтехники Малая Конюшенная улица.\n# Спецтехника Малая Конюшенная улица # Аренда спецтехники Малая Конюшенная улица


Россейни жангы Правительствосуну къаууму тохташдырылгъанды. | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nРоссейни жангы Правительствосуну къаууму тохташдырылгъанды.\n23 января, 2020 - 07:09\n21 январьда РФ-ни Президенти Владимир Путин жангы Правительствону къурамыны юсюнден Указгъа къол салгъанды. Анга кёре Правительствону Председателини тогъуз орунбасары боллукъду. Жангы вице-премьерлеге Дмитрий Чернышенко, Андрей Белоусов, Марат Хуснуллин, Дмитрий Григоренко, Виктория Абрамченко, Алексей Оверчук салыннгандыла. Андрей Белоусов Правительствону Председателини биринчи орунбасарына тийишли кёрюлгенди. Ол алгъын къыралны башчысыны экономика жаны бла кенгешчиси болгъанды.\nМинистрлени юслеринден айтханда, Указгъа кёре кюч структураланы башчылары, юстиция министрден башхалары, жангы Правительствода къуллукъларын сакълаялгъандыла. Сергей Шойгу къоруулау министрлей, Евгений Зиничев – МЧС-ни, Владимир Колокольцев - МВД-ны башчылары болгъанлай къалгъандыла.\nРФ-ни юстиция министрине уа вице-премьер, Правительствону аппаратыны башчысы Константин Чуйченко салыннганды. Антон Силуанов финансла министри, Денис Мантуров РФ-ни Промышленность эмда сатыу-алыу министерствосуну таматасы, Сергей Лавров РФ-ни тыш къыралла бла ишлерини министри болгъанлай къалгъандыла. Евгений Дитрих транспорт министрге жангыдан салыннганды. Энергетика министерствогъа энтта да Александр Новак башчылыкъ этерикди, Дмитрий Кобылкин да табийгъат байлыкъла эмда экология министрни къуллугъундан таймагъанды. Дмитрий Патрушев да РФ-ни эл мюлк министрини къуллугъун андан ары толтурлукъду.\nРоссейни Экономиканы айнытыу министерствосуну башчысына уа Пермь крайны губернатору Максим Решетников салыннганды. Урунууну министрине финансла министрни орунбасары болуп тургъан Антон Котяков тийишли кёрюлгенди. Владимир Якушев къурулушну министри болгъанлай къалгъанды.\nАлгъыннгы Правительствону социал бёлюмюню министрлери уа барысы да алышыннгандыла. Саулукъ сакълау министерствону башчысына Вероника Скворцованы орунуна Росздравнадзорну таматасы Михаил Мурашко салыннганды. РФ-ни маданият министрини къуллугъунда уа Владимир Мединскийни кинематография департаментни таматасы Ольга Любимова алышындыргъанды. Жарыкъландырыу министерствогъа энди Рособрнадзорну таматасы Сергей Кравцов оноу этерикди, илму эмда бийик билим бериу министри уа энди Валерий Фальковду.\nРФ-ни Цифралы айныу, связь эмда асламлы коммуникацияла министерствосуна Константин Носковну орунуна "Ростелекомну" цифралы платформала жаны бла вице-президенти Максут Шадаев башчылыкъ этерикди. Спорт министрге Олег Матыцин салыннганды. Узакъ Кюнчыгъышны бла Арктиканы айнытыуну министри Александр Козлов болгъанлай къалгъанды.


«Программала округну айнытыугъа, алай бла инсанларыбызны тынчлыкълы, къолайлы жашауларын жалчытыргъа бурулупдула».\n26 сентября, 2019 - 07:26\nГеуюрге кюн РФ-ни Президентини Шимал-Кавказ федерал округда толу эркинликли келечиси Александр Матовников ишчи жумуш бла КъМР-де болгъанды.\nПодробнее о «Программала округну айнытыугъа, алай бла инсанларыбызны тынчлыкълы, къолайлы жашауларын жалчытыргъа бурулупдула».\nКазбек Коков республиканы прокуроруна жууаплы къуллукъда жетишимле тежегенди.\n26 сентября, 2019 - 07:17\nРоссей Федерацияны тамата прокуроруну орунбасары Дмитрий Демешин Нальчикде КъМР-ни Прокуратурасыны коллективин жангы оноучу – Николай Хабаров бла танышдыргъанды. Ол бу къуллукъгъа Россей Федерацияны Президентини Указы бла салыннганды.\nПодробнее о Казбек Коков республиканы прокуроруна жууаплы къуллукъда жетишимле тежегенди.\nПредпринимательлени жарсыуларына энчи эс.\n25 сентября, 2019 - 07:16\nКёп болмай КъМР-ни прокуратурасында гитче эм орта бизнес бла байламлы законнга бузукълукъ этилген шартлагъа оператив халда эс бурулурча приём бардырылгъанды, деп билдириледи бизнес-обудсменни сайтында.\nПодробнее о Предпринимательлени жарсыуларына энчи эс.\nПедиатрла усталыкъларын ёсдюргендиле.\n25 сентября, 2019 - 07:08\nБу кюнледе КъМКъУ-да «Сабийле-миллет байлыкъ» деген ат бла экинчи регионла аралы илму-практика конференция ишин бардыргъанды.\nПодробнее о Педиатрла усталыкъларын ёсдюргендиле.\nЭнергияны аяулу хайырланыргъа юйрете.\n25 сентября, 2019 - 07:03\nРусГидро компанияны Къабарты-Малкъарда бёлюмюню келечилери, #ВместеЯрче деген, кеси да энергияны аяу эмда экология жаны бла бардырылгъан Битеуроссей фестивальны чеклеринде Зарагиж ГЭС-де «Ачыкъ эшиклени кюнюн» бардыргъандыла.\nПодробнее о Энергияны аяулу хайырланыргъа юйрете.\nЭнтта да бир ясли ишлеп башларыкъды.\n25 сентября, 2019 - 06:59\nНальчикде онекинчи номерли орта школну мурдорунда жангы ясли ишленип бошала турады. КъМР-ни Къурулуш эмда жол мюлк министерствосундан билдиргенлерича, аны узунлугъу элли метрден артыкъ боллукъду, эни уа онюч метрге жете къаллыкъды.\nПодробнее о Энтта да бир ясли ишлеп башларыкъды.\nМусукаланы Исмайылны бла Занкишиланы Казбекни кёллендирген хорламлары.\n24 сентября, 2019 - 07:38\nБу кюнледе фахмулу спортчуларыбыз Занкишиланы Казбек бла Мусукаланы Исмайыл артыкъда даражалы эришиуледе алчыла болгъанлары белгили этилгенди.\nПодробнее о Мусукаланы Исмайылны бла Занкишиланы Казбекни кёллендирген хорламлары.\nФахмулу алим, таукел жангычы, асыл инсан.\n24 сентября, 2019 - 07:34\nТюнене битеу дуниягъа белгили закий алим Энейланы Магометни жашы Тимур туугъанлы 95 жыл толгъанды.\nПодробнее о Фахмулу алим, таукел жангычы, асыл инсан.\nКомитетлени къауумлары, аланы башчылары сайланнгандыла.\n24 сентября, 2019 - 07:28\nКъМР-ни Парламентини 6-чы чакъырылыууну биринчи жыйылыуу экиге бёлюннгенди. 19 сентябрьде законла чыгъарыучу органны спикери бла аны орунбасарлары айырылгъан эселе, тюнене уа комитетлени къауумлары эмда аланы башчылары сайланнгандыла.\nПодробнее о Комитетлени къауумлары, аланы башчылары сайланнгандыла.\nТротуарланы къолгъа алгъандыла.\n23 сентября, 2019 - 07:25\nНальчикде тротуарланы аслам кесеги иги да тозурагъанды. Ол да сейир тюйюлдю: ала ишленнгенли кёп жыл болады, ремонт этилмегенли да иги кесек заман озгъанды. Жарсыугъа, бир-бир жерледе быллай объектле арталлыда жокъдула. Ма ол себепден мэрияда аланы жангыртып башларгъа оноу этилгенди.\nПодробнее о Тротуарланы къолгъа алгъандыла.


ЫРХЫ | Электронная газета "Заман"\nКюн жарыкъды, эрттенликден окъуна къыздырып башлагъанды. Кёкде жангыз бир булутчукъ кёрюнмейди. «Бу иги кюн эгечими бир кёрюп келейим, мындан къызыу болгъунчу. Эрттеден бери да кёрмей турама», – деп, Саки жолгъа хазырланып тебирейди. Юйде кесинден башха адам жокъ, абаданла ишдедиле, ууакъла – школда.\nСаки къолунда да чулгъамчыгъы бла арбазгъа чыгъады. Тёгерекге-башха кёз жетдиреди. Мал оруннга, тауукъ оруннга да къарайды. Къозула жумушакъ мулжарда ырахат жатадыла. Къозучукъла, ингирде аналары желинлерин толтуруп келликлерин билгенча, шошдула. Сакиге сансыз къарап къойдула ансы, жерлеринден турмадыла, макъырмадыла.\n«Школчуларым келирге юйде болургъа керекме», – дей, Саки чыгъып кетеди. Не билейим, ол эгечини юйюне жетген болурму эди, хазнамы жетсин эл аягъына дери, къайдан чыкъдыла эсе да, кёкню къара булутла жапдыла. Жол жанындагъы акъ тереклени чапыракълары шууулда-гъанларын къойдула. Къудурет сагъайып тохтады. Сора тауладан сууукъ жел урду. Алайлай бир жауун келди, аллай жауун жаланда таулада жауады. Ауур тамычыла юй башларын барабан таууш этдирдиле. Тышындагъы малы, ити, тауугъу да ышыкъ тюбюне къутулургъа ашыкъдыла.\nСакини къоншу къызчыкълары Лейля бла Аминат бахчада кюреше тура эдиле да, жугарларын, чагаларын да атып, юй таба къууулдула. Ол аз кезиучюкню ичинде сакъ жауун къызланы тынгылы жибитди. Жыйрыкъ этеклерин сыгъа, жибигенлерине къууана, ала арбаздагъы ышыкъ тюбюне жыйылдыла. Ала ары жетгенлери, Чунгурлу табадан ырхы келген таууш эшитилди.\nСакини юйю Лейляланы юйден энишгеде, суу ызгъа жууукъдады. Ол къургъакъ суу ызды. Кертиди, бир заманлада суу былайны барып тургъанды. Энди уа ол жолун тюрлендиргенди, энишге кетгенди. Энди анда ырхы «бийлик» этеди. Аз окъуна жаусун, кёкден тамычы тюшгенлей, алайтын ырхы келмей къалмаз. Къызчыкъла сагъайдыла. Ырхыны огъурсуз «ауазындан» жюреклерине къоркъуу тюшдю. Алай кеслери кеслерин къолгъа алдыла. Ала кеси ёмюрлеринде ырхыны аз кёрмегендиле.\nТабийгъатны бу огъурсуз кючю уа ол кезиуде ташын, агъачын да алып, топуракъ бла къатышдыра, булгъай, таш ийис этдире, бёксюмюн энишге атады.\nЖауун тохтагъанды, ырхы уа келгенин къоймайды. Эм ахырында, бир уллу хата этип къояйым дегенча, ол деменгили кертме терекни келтирип, Сакини юйюню тёбен жанында суу ызны тар жерине буштукъ этеди. Олсагъат алайы кёл болуп тебирейди.\nАны кёрюп тургъан къызланы жюреклерине керти да къоркъуу тюшеди. Къара худур Сакиланы арбазларына жете башлайды. Тынгысызгъа къалып, къызла ышыкъ тюбюнден чыгъадыла. «Не этебиз?» – деп, бир бирлерине соруулу къарайдыла.\n– Ынна юйде болмаз ансы, адам къымылдап кёрюнмейди,– деди Лейля сагъышлы халда.\n– Жукълап иш къалгъан болур, – деди Аминат.\n– Ыннаны уа билмейме да, аман жукъламагъы эди кюндюз,– деди Лейля.\n– Кел, сора къарайыкъ,– дедиле да, Лейля бла Аминат Сакилары таба чабып кетдиле.\nКелгенлеринде ырхы арбазны басып, къой оруннга жете тура эди. Лейля бла Аминат, этеклерин ёрге этип, къалын худургъа киредиле. Арбаздан ётюп, къой оруннга жетедиле. Палахны жетип келгенин сезген болур эдиле, къозучукъла, тынгысызгъа къалып, орунда ары бери секире тура эдиле. Къызла, экишер-экишер алып, къозуланы алайдан кетередиле. Ырхы кётюрюле келгенине да къарамай, ала дагъыда къайтадыла. Тауукъ оруннга къараргъа да унутмайдыла. Мында, ууакъ балачыкъларын тюбюне жыйып, ана тауукъ олтуруп тура эди. Лейля тауукъгъа узалгъанлай, балаларына къоркъуп, тауукъ аны къолун къабады. Лейля, сынсып, артха турады. Аминат игиликни билмеген тауукъну хыны тутады. Балаларына къоркъуп, ол болгъанны къычырыкъдан алдырады, Аминатны къабаргъа узалады, ычхыныргъа кюрешеди.\nОл кезиуде Лейля балачыкъланы барысын да этегине жыяды. Ала алай эте тургъунчу, мал орунну да, тауукъ орунну да ичлери балчыкъ боладыла. Къызла, къозуланы бла тауукъ балаланы къутхаргъанларына къууана, Сакиланы арбаздан кетедиле.\nЭнди ырхы да тохтагъанды, кёл иги да сел болгъанды. Къызла юй арты дуппургъа чыгъып, жангыдан жарыкъ тийген кюнде юслерин-башларын къурута турадыла. Ол кезиучюкде, ух-тух этип, Саки да жетеди. Арбазында балчыкъны кёргенлей, эси ауаргъа жетеди.\n– Оу, кюнюм къуругъан! Алып кете эди да жарлы юйюмю! – деп олтуруп къалады.\nСора къозулары эсине тюшеди да, мал орун таба арсарсыз тебирейди. Тобугъуна дери балчыкъгъа батылгъанлыкъгъа, ол этегин да кётюрмейди. Къараса уа – къозула жокъ. Тауукъ оруннга да къарайды. Балаларын кёрмейди.\n– Мен башым къургъан къозуларымы ырхыгъа элтдирип къойдум ушайды да! – деди Саки, башындан тутуп. – Туппукъ ыйых кюн тирилир деп, къайры тирилгенем мен тели!\nОл кезиучюкде Саки аш юй табадан къозу макъыр-гъан тауушну эшитди. Барып къараса – къозулары да, балалары да анда. Бек къууанды ынна, жилягъан да эте, кюлген да эте, дунияны ариуун айтды къозуларына, тауукъ балаларына да. Сора Саки арбазгъа чыкъды. Дуппур башында Лейляны бла Аминатны кёрдю.\n– Къызчыкъларым, бизни арбазгъа ким кирген болур эди, кёрген эсегиз? Къозуларымы, тауукъ балаларымы да ким къутхаргъан болур ырхыдан? Мен ол огъурлу адамгъа бир иги нохтабау этер эдим,– деп къычырды.\n– Билмейбиз ынна, кёрмегенбиз,– дедиле къызла.


Парашют заманында жайылмагъанды | Электронная газета "Заман"\nПарашют заманында жайылмагъанды\n13 января, 2021 - 08:08\nРФ-ни Следствие комитетини КъМР-де следствие управлениясыны къуллукъчулары Чегем ауузда турист жоюлгъаныны сылтауларын тинтедиле.\nТохташдырылгъаныча, быйыл 6 январьда къоншу республикаладан бирини 33-жыллыкъ инсаны Чегем ауузда къаяладан биринден парашют бла секиргенди. Алай парашют кеч жайылгъаныны хатасындан жаш адам ол бийикликден ташлагъа жыгъылгъанды. Ол алайда алгъан ауур жараладан ёлгенди.\nСледовательле сюд-медицина тинтиуле бардырадыла, жашны биргесине болгъан снаряжение да тинтиледи.\n13.09.2019 - 08:19 → Жамауатны, къыралны къоркъуусузлугъун жалчытыуда къуллукъ этедиле


Спецтехника Лидинская улица. Аренда спецтехники Лидинская улица\nСпецтехника Лидинская улица. Аренда спецтехники Лидинская улица.\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Лидинская улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Лидинская улица. Аренда спецтехники Лидинская улица.\n# Спецтехника Лидинская улица # Аренда спецтехники Лидинская улица


Урунуу рынокда болумну юсюнден сёлешгендиле | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nУрунуу рынокда болумну юсюнден сёлешгендиле\nКъМР-ни Парламентини спикери Татьяна Егорованы башчылыгъында законла чыгъарыучу органны президиумуну кезиулю жыйылыуу болгъанды. Ол санитар излемле сакъланып къуралгъанды.\nДепутатла 50-ден аслам законну проектин сюзгендиле. Урунуу, социал къоруулау эм саулукъ сакълау комитетни башчысы Хусейн Кажаров «2021 жылда КъМР-де урунуу рынокну энчилигин билдирген регион коэффициентни тохташдырыуну юсюнден» законну проекти бла шагъырей этгенди. Аны КъМР-ни Правительствосу хазырлагъанды. Алай бла келир жыл республикада тыш къыралладан келип ишлегенлени бир-бир къауумларына урунуу рынокда коэффициент 3 процент болгъанды. Быйыл да ёлчем аны тенгли болгъанын айтырчады.\n- Алай бла мигрантланы азайтыргъа, республиканы урунуу рыногунда болумну ышаннгылы этерге, кесибизни инсанларыбызны иш бла жалчытыргъа онг боллукъду. Аны бла бирге жыйылгъан налогну ёлчеми да кёбейирикди,-дегенди Хусейн Кажаров.\nДепутатла РФ-ни Налог кодексине хазырланнган тюзетиулени да къабыл этгендиле. Сёз налог кезиуге файдалары 5 миллион сомдан озгъан инсанладан налог жыйыуну низамыны юсюнден барады. Бюджет, налогла эм финанс рынокла жаны бла комитетни башчысы Михаил Афашаговну айтханына кёре, документ РФ-ни Президенти 2020 жылда 8 июльда чыгъаргъан буйрукъгъа тийишлиликде хазырланнганды. Жыйылгъан ахча уа къыйын, аз тюбеген аурууладан къыйналгъан сабийлени багъыугъа берилликди.\n- 2021 жылда 1 январьдан башлап, файдалары 5 миллион сомдан озгъан инсанладан жыйылгъан налогну ёлчеми 15 процент боллукъду. Бу иш автоматизацияланнган халда толтуруллукъду, жангыдан декларация толтурургъа керек боллукъ тюйюлдю,-деп ангылатханды Михаил Афашагов.\nПрезидиумну келечилери федерал законланы проектлерин сюзгендиле, башха регионладан коллегаларыны законодательный башламчылыкъларына эсгертиуле этгендиле. Алада от тюшюуден сакъланыу ишни игилендириуню, жашау журт къурулуш сфераны, эл мюлкню айнытыуну юслеринден барады сёз.\nАхырында депутатла республиканы тюрлю-тюрлю сфераларында жетишимле болдургъанланы Парламентни Сыйлы грамотасы бла саугъаларгъа оноу этгендиле.


Дейское элде - жангы сквер\nТерк районну Дейское элинде «Тап шахар болум къурау» деген миллет проектни чеклеринде жамауат тийрени тапландырыу ишле бардырыла турадыла, деп билдиргендиле муниципалитетни жер-жерли администрациясындан.\nПодробнее о Дейское элде - жангы сквер\nТюлкю, буу, къаргъа\n16 августа, 2019 - 09:50\nЭртте-эртте тюлкю, буу, къаргъа бирге жашап болгъандыла. Эрттен сайын, аш-суу излеп, жан-жанына кетип, ингирде бирге жыйылсала уа, къалайда не зат болгъаныны юсюнден бир бирлерине хапар айтып болгъандыла. Бир жол тюлкю, сау кюнню айлана кетип, абери туталмай, ачдан ёле къайтханды. Сора, бууну тоюп жатханын кёрюп: «Къайры барса да, ашны эркин табады, къарыны токъ болгъанлай жашайды», - деп, анга зарланады да, бууну жояр акъылгъа киреди.\nПодробнее о Тюлкю, буу, къаргъа\nРоссейни биринчилигини аллында\nПодробнее о Россейни биринчилигини аллында\nАш-азыкъ къоркъуусузлукъну сакълауурлары\n16 августа, 2019 - 09:40\nПодробнее о Аш-азыкъ къоркъуусузлукъну сакълауурлары\nОл кёп къыйын жолланы ёнчелегенди\n16 августа, 2019 - 09:35\nШауаланы Олий 1957 жылда кёчгюнчюлюкден къайтхандан сора Хасанияда орналып, анда жашап тургъанды. Элде тюкенде, артда уа, пенсиягъа чыкъгъынчы, «Нальчик» курортну ара складларында тамата болуп ишлегенди. Эллилеринден къолундан келген игилигин аямагъанды, кимге да болушургъа, эс тапдырыргъа кюрешгенди. Хасаниячыла аны атын иги бла сагъыннганлары да ма аны ючюндю.\nПодробнее о Ол кёп къыйын жолланы ёнчелегенди\nТанзиля мени жюрегиме тюшюп чыкъгъанча жазады\n16 августа, 2019 - 09:30\nКёп болмай фахмулу поэтессабыз Зумакъулланы Танзиляны юбилейине атап, «Заман» газет энчи номер чыгъаргъанды. Андан сора редакциягъа бир тиширыу келип, Заммаланы Аслижан, Малкъарланы Хыйсаны къызы, болгъанын айтып, былай дегенди: «Алгъаракълада газетигизде Зумакъулланы Танзиляны юсюнден бек сюйюп окъугъанма. Аламат номер чыгъаргъансыз. Аны назмуларын бек жаратама. Кёплери мени ючюн жазылгъан окъуна сунама. Сёз ючюн, къарындашы Володягъа атагъаны уа жюрегими артыкъда бек къозгъагъанды. Танзиля тюз да мени ичиме кирип чыкъгъанча жазгъанды.\nПодробнее о Танзиля мени жюрегиме тюшюп чыкъгъанча жазады\nСабийлени он проценти ЗАГС этилмеген юйюрледе туугъандыла\n16 августа, 2019 - 09:25\nБылтыр Россейде 1 миллион 604 мингден аслам бала жаратылгъанды. Аладан 340 мингден артыгъы неда, саулай алып айтханда, 10 проценти ЗАГС этилмеген юйюрледе туугъандыла. Бу жаны бла Тыва биринчи жерни алады.\nПодробнее о Сабийлени он проценти ЗАГС этилмеген юйюрледе туугъандыла\nЖарыкъландырыу ишге - аслам эс\nРФ-ни Пенсия фондуну регионда Баш управлениясы районланы администрацияларында, школлада, башха учреждениялада ангылатыу ишни дайым тамамлайды. Аны чеклеринде «тёгерек столла», билим бериу лекторийле, консультация, информация эм жарыкъландырыу семинарла къураладыла. Кезиулю ангылатыу иш Къашхатауну шахар администрациясында бардырылгъанды, аны управленияны ишчилери Атабайланы Амина бла Геляланы Фатима ётдюргендиле.\nПодробнее о Жарыкъландырыу ишге - аслам эс\nАман кёргенлеге таплыкъгъа – ахшы амал\n16 августа, 2019 - 09:20\nРоссейни Пенсия фондуну сайтында «Голосовой ассистент» ишлеп башлагъанды. Аны себеплиги бла сайтда болгъан битеу информациягъа жангыз да къараргъа угъай, текст узун, къысха эсе да, тынгыларгъа да боллукъду. Бу амал сокъурлагъа, аман кёргенлеге эм информацияны электрон устройстводан тап окъуялмагъанлагъа бек жарарыкъды.\nПодробнее о Аман кёргенлеге таплыкъгъа – ахшы амал\nМуратым - атам, анам да мени бла ёхтемленирча этиудю\nПодробнее о Муратым - атам, анам да мени бла ёхтемленирча этиудю\n16 августа, 2019 - 09:10\nРеспубликада, саулай къыралда да кир-кипчик бла байламлы къыйын болумну юсюнден билдириуле, дайым чыгъа, жамауатны сагъайтадыла. Кёп къатлы юйлени, кафелени арт жанларында, бютюнда уа сууланы жагъаларында къылыкъсыз тёгюлген багуш кёзге, айхай да, ариу кёрюнмейди.\nСохталарына къачан да, не жаны бла да кёлю бла къайгъырады\nЭтезланы Сафарны уллу юйюрюнде ёсген къызчыкъ гитчелигинден окъуна биле эди кесини къадарын сабийлени окъутуу бла байламлы этеригин. Нек дегенде Индира Гирхожан элде халкъыбыз зор бла Туугъан жеринден къысталгъынчы окъуна биринчи устазла болуп тургъан адамланы юслеринден атасындан, бирсиледен да кёп эшитгенди.\nПодробнее о Сохталарына къачан да, не жаны бла да кёлю бла къайгъырады


Къууанырча болумла къуралгъандыла - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКелир джыл больница хайырланыугъа берилгенли 50 джыл толлукъду. Ма ол кёзюуню ичинде бу больницада кёб врачла махтаулу ишлеб, атларын иги бла айтдырыб тургъандыла. Не зат тюрленнгенди ол кёзюуню ичинде больницада? Ол джылладача болмай, бусагъатда район больница заманны излемине джууаб эте, керекли затла бла толусу бла баджарылгъанды. Шахар больницалада болгъан медицина керекли затла мында да бардыла. Уруп район республиканы эм къыйырдагъы району болгъаны амалтын, анга керти да уллу эс бёлюнеди. Нек десегиз, къыйын ауругъан адамны Уруп райондан Черкесск шахаргъа алыб келген бек къоркъуулуду. Эки, юч сагъатны ичинде, джолгъа уа аллай бир заман кетерикди, медицина болушлукъ этилмеген адам ачыргъа боллукъду. Алай болмаз ючюн районну врачлары, киши болушлукъну сакълаб турмай, бюгюн заманны излемине джууаб этген медицина кереклеге таяна, кеслери кюреширге керек боладыла ауругъанны ёлюмню къолуна бермез ючюн.\nРайон больницада джамагъатха керекли бёлюмлени бары да ишлейдиле. Сёз ючюн, терапия, неврология, хирургия, гинекология, педиатрия, инфекцион бёлюмле. Кече-кюн ишлеб тургъан стационарда 80 ауругъаннга орун барды. Андан сора да кюндюзгю стационар да ишлейди: 27 ауругъан, кюндюз келиб, медицина болушлукъ алыб кетедиле. Районда уа 22 мингден аслам адам джашайды. Ма ол сандан 16000 адам район поликлиника бла байламлыды. Кюн сайын дегенча 200-ден аслам адам саулугъун тинтдирирге, бакъдырыргъа джюрюйдю.\nДиагностика къуллукъну медицинада уллу магъанасы болгъаны ол хакъды. Диагностикады адамны неси, къалайы ауругъанын ачыкълагъан. Врачла да, ауругъанны саулугъун тинтиб, диагностика билдиргеннге кёре, багъыб башлайдыла. Дигностика къуллукъну уа талай бёлюмю барды. Анга рентгенология бёлюм, функционал диагностика, УЗИ эмда эндоскопия кабинетле, клинико-диагностика лаборатория киредиле. Кесигиз кёргенигизча, диагностика къуллукъну бютеу кабинетлери, лабораториясы толусу бла ишлейдиле. Сёз ючюн, клинико-диагностика лабораторияны къуллукъчулары кеслерини борчларын сый бла толтурадыла. Джылдан джылгъа тинтиу ишлени аслам бардырадыла. Алай бла аругъаннга керек болмагъан анализлени санын азайтадыла.\nМедицина учреждениеле бюгюннгю заманны излемине джууаб этген керекли затла бла толусу бла барджарылыб турсала да, терен билимли врачла, медсестрала болмасала, иш алгъа барлыкъ тюлдю. Район больницада 32 врач, 200-ден аслам орта эмда гитче усталыкълары болгъан медицина персонал ишлейдиле. Медицина къуллукъчуланы асламысы баш категориялыдыла. Анга да къарамай, врачла эмда орта билимлери болгъан медицина къуллукъчула кеслерини билимлерин ёсдюргенлей турадыла. Сёз ючюн, озгъан джыл кеслерини билимлерин 3 врач бла 82 медсестра ёсдюргендиле.\nКъайсы больницада да, ол участок больница эсе да, терк болушлукъ этген транспорт болмай къалмайды. Уруп районну ара эмда участок больницаларында ауругъанлагъа барыб, алагъа медицина болушлукъ этген машинала эркиндиле. Больницада сегиз бригада, эки кёзюу бла ишлейдиле. Больница терк болушлукъ этген транспортну джыл сайын джангыртханлай турады. Бютеулей алыб къарасакъ, транспортну бары да джангыладыла деб къояргъа боллукъду.\nБу арт джыллада район аралыкъдан узакъда орналгъан талай элде фельдшер-акушер пунктла ачылгъандыла.\n- Ара больницадан сора да бизни районда участок больницала, фельдшер-акушер пунктла да ишлейдиле, - дейди район больницаны тамадасыны заместители Биджиланы Раиса Шогаевна. - Сёз ючюн, Пхия, Рожкао, Предгорное, Ершов элледе фельдшер-акушер пунктла, ишлениб, хайырланыугъа берилгендиле. Район больницача, ала да керекли медицина оборудованиеле бла баджарылгъандыла. КъЧР-ни Саулукъ сакълау министерствосу бизни районнга эс бёлюр ючюн къалмайды. Бу арт кёзюуде юч транспорт бергенди. Къысхача айтсам, Уруп районну саулукъ сакълау учреждениесинде ишлеген врачла, медсестрала тамам кёллениб урунурча болумла къуралгъандыла. Ол затны эсге ала, бир къауум врачларыбыз махтаулу ишлейдиле. Сёз ючюн, Байрамкъулланы Рамазанны джашы Анзор, Котляр Владимир Никитович, Мысина Татьяна Евгеньевна, Данилова Валентина Николаевна КъЧР-ни махтаулу врачларыдыла, уллу сынамлары болгъан, кёб адамны саулукъларын ызына къайтаргъан медицина къуллукъчуладыла. Абайханланы Зарият, Рамазанны къызы врач-акушеркады. Махтаулу врачладан билими бла, иш сынамы бла артха къалмайды. Больницада кёбден бери ишлеб, атын махтау бла айтдырыб турады.\nВрачлагъа уллу болушлукъ этиб турадыла медсестрала Ёзденланы Зарета, Муссаны къызы, Борлакъланы Полина, Джаннганны къызы. Была терен билимли, сынамлы медсестраладыла.\nБашында айтханымча, бизни район больницабызда эмда районну эллеринде орналгъан фельдшер-акушер пунктлада хар медицина къуллукъчу тамам кёлю бла урунуб, ишинден къууанырча болумла къуралгъандыла. Район больницаны тамадасы Черноземова Лариса Николаевна, тюрлю-тюрлю миллетлени келечилеринден къуралгъан коллективни бирикдириб, таб башчылыкъ этеди.


«Борчунг бар эсе, бер да къутул» - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\n«Борчунг бар эсе, бер да къутул»\nБюгюнлюде тазир эмда бирси борчлары болгъан адамлагъа джарсыула болуб тюбей тургъан проблемала чыкъгъанлай барадыла. Аланы юслеринден Россия Федерацияны Сюдю приставларыны федерал къуллугъуну КъЧР-де управлениесини тамадасыны борчларын толтуруучу Орусланы Рамазанны «Къарачай» газетни корреспонденти БАТЧАЛАНЫ Фатимагъа берген интервьюсун окъуучулагъа теджейбиз.\n- Борчха саналгъан ишле деб неге айтылады? Аллай борчланы къаллай кёзюуледе саладыла?\n- Айыбларына джолукъгъан къауумгъа берилген болджалны ичинде ишлеб, борчундан къутулууну юсюнден бегиген документле 2013-чю джылдан бери джюрюйдюле Сюдю приставланы къуллугъунда. Ол тукъум документлени саны джылдан джылгъа ёсе барады. Административ айыбха тартылгъан адамла ол къауумгъа киредиле. Аланы асламысы, административ штрафны тёлерге унамай, башларын джанлатыб айланнган адамладыла. Айыбха тартхан мадарлагъа бизде бир тюрлю айтылады - «пограничный». Нек дегенде, биринчиси, айыбына тартылгъан адамны эркинлигине чек салынмайды; экинчиси, аны мюлкю «тутулмайды». Сёз ючюн, законну джоругъун бузуб, административ тазир салыныб тургъанлай, берилген болджалны ичинде борчун тёлемей къойса, ол адамны борчу эки къатха ёсдюрюледи. Алай бла азы бла бир минг сом ачха болады тёлеую. Неда ол адамны 15 кюннге административ тутмакъгъа буюрадыла, неда 50 сагъат ишлерге борч салынады анга.\n- Ол тукъум айыбха тартылгъанла, сёзден, джорукъну бузгъанла, къалайлада ишлерге керекдиле, борчларын тёлер ючюн?\n- Ол къауум узакъгъа джиберилмейди. Кеслерине да, айыбларын джабар ючюн, энчи билим неда квалификация керек болмайды. Ала джашагъан шахарларында неда эллеринде, тийрелеринде, солуу паркларында багушну ариулайдыла; хуналаны-затланы аугъанларын-сыннганларын тюзетедиле, бурууланы бояйдыла. Къысхача айтсакъ, алагъа саулукъларына къатылырча джумушла берилмейдиле.\n- Аланы борчларын толу бергенлери бла къалгъанларыны контролу этилемиди?\n- Этиледи. Сюдю приставла ол адамланы этген ишлерин учётха алыб барадыла. Алагъа салыннган къазаны толтурур ючюн, ненча кюн ишлериклерин билдиредиле. Ишлеген заманларын сагъат сан бла чыгъарыб, алагъа белгили этедиле. Ол тукъум къурау ишлени ичинде джорукъну толусу бла алагъа ангылатхандан сора джорукъгъа кеслерини разылыкълары бла сыйыныргъа кереклисин билдиредиле. Аланы арасында кимни болса да джашагъан джери башха болса, анга кёре ол ары ашырылады къаза салыннган документ акт бла.\n- Алай болса да ол категориягъа кирген борчлу, башында сагъынылгъан ишлеге бармай къалса, аны ахыры къалай болады?\n- Аллай адамла да чыгъыб къалыучандыла, тюз соруу бересе. Аллай адамны, белгили бир чуруму болмай, талай кере ишге чыкъмай, законну бузгъаны болса, анга сюдю пристав тыйыншлысыча, законда ол бузукълагъа келишген статьягъа таяна, протокол джазады. Алай бла, ишлеб борчун берирге мадары бола тургъанлай, ишлерге излемей, башында айтылгъаныча, баш джанлатыб айланса, анга 150 минг сомдан 300 минг сомгъа дери тазир салынады. Неда 15 кюн бла кечеге административ тутмакъгъа салынады. 2017-чи джылны ичинде аллай айыбха тартылыб, 5 адам административ тутмакъгъа тюшгенди.\n- Бизни республикада шахарланы, эллени орамларын сибирген, ариулагъан ишле бла борчларын тёлеб къутулгъанланы саны къаллай бирди?\n- РФ-ны УФССП-ны Къарачай-Черкесияда бёлюмюню озгъан джылны ичинде иш эсеблерине кёре бу категориялы 1 минг бла 265 адамгъа иш ачылгъан эди. Аланы 1 минг бла 57-си борчларын ишлеб тёлегендиле. Ал джылланы кёргюзюмлери бла тенглешдиргенде, ала ары деричиледен кёбге онглудула. Мени былайда башында сагъынылгъан болумгъа тюшген адамлагъа чертиб айтыргъа излегеним неди десенг, ол административ къазадан къачыб айланнгандан чыгъады иш бла тёлетиуню мадарлары. Эртде биреулен: «Борчунг бар эсе, бер да къутул» дегенлей, кеслери заманында борчларын тёлерге кюрешселе, алайгъа джетмегенлей, джумушлары, къайгъылары да дженгилленик эдиле. Аны айтханым, тазир неда бирси тёлеую болгъан адам аны юсюнден заманында толу хапарлы болургъа керекди. СМИ дагъыда башха информацион къуллукъну болушлугъу бла республиканы джамагъатына билдиргенлей турабыз. Башында айтылгъан тёлеу борчланы юслеринден толу информацияны управлениени сайтында неда бирси Интернет мадарла бла «Узнайте о своих долгах» деген сервисге кириб билирге да боллукъду.\n- Административ тазир эмда бирси борчланы тёлеу бла байламлы талай соруугъа толу джууаб бердигиз. Сау болугъуз, бюгюнлюкде адамлагъа ангылашынмагъан талай затны ачыкъладыгъыз. Джууаблы къуллугъугъузда бет джарыкълы болугъуз!


ГДЗ Решебники Немецкий язык 5 класс на gdz.ninja\nГДЗ Решебники Немецкий язык за 5 класс\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Рабочая тетрадь Артемова Н.А. Углубленный уровень\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Сборник упражнений Лытаева М.А.\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Контрольные задания Семенцова Е.А.\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Будько А.Ф.\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Радченко О.А.\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Рабочая тетрадь Радченко О.А.\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Рабочая тетрадь Яковлева Л.Н. Углубленный уровень\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Рабочая тетрадь Будько А.Ф.\nРешебник по Немецкому языку 5 класс Гальскова Н.Д.


Купить земельный участок на улице Тенистая в городе Черкесск, продажа земельных участков - база объявлений ЦИАН\nМы нашли для вас 0 земельных участков на улице Тенистая в городе Черкесск\nКупить земельный участок на улице Тенистая в городе Черкесск\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Донская улица от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Каспийская улица от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Беговая улица от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Урожай СДТ, 100 от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Абрикосовая улица от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица 60-летия Победы, 25 от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Абрикосовая улица, 35 от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Родник садовые участки, улица Солнечная от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Троллейбусная улица, 54 от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Станичная улица от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесский городской округ, ЧЗХМ СДТ от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Живописная улица от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Прикубанский район, с. Дружба от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Красногорская улица, 5 от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Ефремова от ул. Тенистая\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Славянская улица, 16 от ул. Тенистая