Archeologia lotnicza - encyklopedia.biolog.pl\nPlik:Marcel Carné 1994.jpg\nJan Kaczmarek (minister)\nAntônio Mattar Neto\nWikipedia:Poczekalnia/artykuły/2013:09:17:Pierwszy dzień lata\nArcheologia lotnicza w encyklopedii\nCele archeologii lotniczej | edytuj kod\nPorównanie widoku tego samego stanowiska archeologicznego (Kopiec Węża) z ziemi......oraz z powietrza\nWyróżniki stanowisk archeologicznych obserwowalne z powietrza | edytuj kod\nArcheologia lotnicza jest możliwa przede wszystkim dlatego, że obecność stanowisk archeologicznych powoduje powstawanie na powierzchni ziemi oznak, zwanych wyróżnikami, obserwowalnych z pewnej wysokości.\nNajważniejsze elementy archeologii lotniczej to: obserwacja, a następnie dokumentacja wyników tej obserwacji. Jednak niektórzy archeolodzy uważają, że można pominąć etap obserwacji i skupić się jedynie na fotointerpretacji, to jest na interpretacji istniejących już, wykonanych w rozmaitych celach i w różnych okolicznościach zdjęć lotniczych i satelitarnych, na których mogą znaleźć się stanowiska archeologiczne. Chociaż analiza wszelkich zdjęć wykonanych z powietrza może mieć potencjalnie ogromne znaczenie dla archeologii, to jednak dotychczasowe doświadczenia, zarówno polskie, jak i zagraniczne, wskazują, że kluczowym elementem archeologii lotniczej jest świadoma obserwacja dokonywana przez samych archeologów bądź przez osoby zainteresowane archeologią i umiejące rozpoznać stanowiska archeologiczne.\nMożna zidentyfikować trzy główne kategorie wyróżników:\nwyróżniki stanowisk archeologicznych w morfologii terenu (wyróżniki cieniowe, zalewowe, śniegowe);\nwyróżniki stanowisk archeologicznych zniszczonych orką (glebowe);\nwyróżniki stanowisk archeologicznych znajdujących się pod powierzchnią ziemi ornej, ale wpływających pośrednio na zjawiska widoczne na powierzchni (wegetacyjne, wilgotnościowe, temperaturowe – śniegowe i szronowe).\nŚlady stanowisk archeologicznych w rzeźbie terenu | edytuj kod\nPrzykład grodziska sfotografowanego z powietrza\nDostosowując środowisko naturalne do swoich potrzeb, człowiek przeszłości dokonywał trwałych zmian w morfologii powierzchni ziemi, tworząc formy wypukłe lub wklęsłe. Wznoszono wały ziemne, drewniane lub kamienne nadbudowane – niekiedy nawet na znaczną wysokość – na powierzchni ziemi; usypywano kopce grzebalne, budowano grobowce kamienne lub ziemne bądź też – przeciwnie – kopano głębokie rowy obronne, czy zagłębione w ziemię budynki mieszkalne. Jednakże wskutek opuszczenia (dobrowolnego lub wymuszonego wydarzeniami wojennymi lub zmianami klimatycznymi) i sukcesywnego zawalenia się lub celowego zburzenia tych konstrukcji, a następnie ich niwelacji i trwającej niekiedy tysiące lat działalności rolniczej, te dzieła człowieka przeszłości pozostawiły dziś w większości przypadków jedynie nikłe ślady w morfologii powierzchni. Ślady te najczęściej nie mogą być już dzisiaj zauważone przy obserwacji z powierzchni ziemi, natomiast można je w sprzyjających okolicznościach zauważyć z powietrza, zwłaszcza jeśli zostaną w jakiś sposób podkreślone i uwydatnione.\nTakie uwydatnienie może nastąpić:\njeśli znajdujące się nisko nad horyzontem słońce powoduje powstawanie zjawiska długich cieni, podkreślających nawet niewielkie zróżnicowanie powierzchni (wyróżniki cieniowe);\ngdy pędzone stałym wiatrem płatki śniegu ułożą się zaspy po zawietrznej stronie wypukłości terenowych, podkreślając urzeźbienie terenu, albo też kiedy podczas roztopów promienie słoneczne roztapiają cienką pokrywę śnieżną (albo szadź) na lekko wznoszących się powierzchniach, zwróconych w ich stronę, podczas gdy miejsca za wałami lub w zagłębieniach pozostają w cieniu i śnieg utrzymuje się tam dłużej (wyróżniki śniegowe);\ngdy w czasie wiosennych roztopów lub powodzi wierzchołki takich śladowo zachowanych obiektów archeologicznych będą wystawały ponad poziom wody, dzięki kontrastowi wysokości w stosunku do otaczającego terenu (wyróżniki zalewowe).\nRozorane obiekty archeologiczne | edytuj kod\nDrugą kategorią stanowisk archeologicznych, które mogą być odkryte w czasie rekonesansu lotniczego, są te stanowiska, które wskutek długotrwałej orki zostały w znacznej mierze zniszczone, a tworzące je nawarstwienia ziemne czy konstrukcje drewniane, kamienne lub ceglane znajdują się częściowo przynajmniej na powierzchni. Z lotu ptaka można wówczas zaobserwować odmiennie zabarwione plamy czy pasy na tle zaoranego pola. Te kontrastujące z otaczającym terenem obszary nazywamy wyróżnikami glebowymi stanowisk archeologicznych. Mają one szanse pojawić się na wiosnę i jesienią, wówczas gdy powierzchnie pól są zaorane, a nie pokryte roślinnością.\nStanowiska archeologiczne ukryte pod powierzchnią ziemi | edytuj kod\nTrzecia kategoria stanowisk archeologicznych, które są przedmiotem badań archeologii lotniczej, to te, które są całkowicie ukryte pod powierzchnią ziemi.\nStanowiska te mogą być zaobserwowane z powietrza, ponieważ odmienna struktura gleby tworzącej wypełniska obiektów archeologicznych, jej odmienny skład mineralny i odmienna zawartość związków organicznych, mogą powodować powstawanie na powierzchni oznak widocznych z lotu ptaka. Te oznaki zaliczamy do trzech głównych kategorii: wyróżników wegetacyjnych, wilgotnościowych i temperaturowych.\nWyróżniki wegetacyjne | edytuj kod\nObecność obiektów archeologicznych pod powierzchnią ziemi powoduje powstanie odmiennych warunków wzrostu roślin w tych miejscach. Z „lotu ptaka” w okresie od końca maja do końca lipca zaobserwować można:\nPowstawanie pozytywnych wyróżników wegetacyjnych ponad obiektami archeologicznymi\npozytywne wyróżniki wegetacyjne: gleba tworząca wypełniska obiektów archeologicznych (jam czy rowów) jest zazwyczaj, dzięki zwiększonej zawartości związków organicznych, bardziej żyzna od otaczającej te obiekty skały macierzystej, zawiera więcej wilgoci oraz, dzięki naruszeniu spoistej struktury skały macierzystej, jest z reguły łatwiejsza dla penetracji przez korzenie roślin. Te okoliczności powodują, że ponad obiektami archeologicznymi rośliny są wyższe, a barwy ich liści i łodyg są zazwyczaj żywsze niż w miejscach, gdzie takie obiekty nie występują.\nPowstawanie negatywnych wyróżników wegetacyjnych ponad obiektami archeologicznymi\nnegatywne wyróżniki wegetacyjne: jeśli obiekt zawiera znaczną ilość kamieni, gruzu ceglanego, jałowego, pozbawionego próchnicy, piasku lub gliny, jeśli pod ziemią znajdują się mury lub twarde i spoiste jądra wałów, wówczas w tych miejscach powstaną niekorzystne warunki dla wzrostu roślin, co znajdzie odzwierciedlenie w niższej wysokości i bledszych barwach wegetacji.\nPojawienie się wyróżników wegetacyjnych zależne jest od:\nrodzaju naturalnego podłoża glebowego w danym miejscu. Wynika to m.in. ze zróżnicowanej zdolności gromadzenia wody przez gleby rozmaitych typów i rozmaitej ziarnistości. Im mniejsze są zdolności gleby do długotrwałego utrzymywania wilgotności, tym większa jest szansa na to, że w warunkach suszy wystąpią pozytywne wyróżniki wegetacyjne w miejscach, gdzie dzięki obecności obiektów archeologicznych zachowana jest większa wilgotność. W przypadku zbóż największe zapotrzebowanie na wilgoć ma miejsce w okresie krótko poprzedzającym wykształcenie się kłosów. Ponieważ nasączony wodą piasek cechuje się, ze względu na wysoki stopień ziarnistości, niewielkim napięciem powierzchniowym, szybko traci nagromadzoną wodę; natomiast drobnoziarnista glina zatrzymuje wodę w znacznym stopniu. Dlatego gleby piaszczyste sprzyjają szybkiemu początkowemu wzrostowi zbóż, po którym jednak szybko następuje stadium więdnięcia, jeżeli na czas nie nastąpi nowy napływ wilgoci. Natomiast gleby lessowe i gliniaste w razie zaistnienia deficytu wody oddają nagromadzoną wilgoć korzeniom roślin, co powoduje, że zjawisko wyróżników wegetacyjnych może na nich nie wystąpić wcale. Najbardziej sprzyjające dla powstawania wyróżników wegetacyjnych są gleby wytworzone na podłożu piasków i żwirów oraz wapiennych, w tym kredy;\npanującej w danym roku pogody, a zwłaszcza bilansu wilgotności (czyli różnicy między opadami a parowaniem) podłoża glebowego w porze wczesnowiosennej. Jeżeli w danym roku w porze wzrostu roślin panowała susza, wówczas nawet niewielkie zróżnicowanie wilgotności gleby powodowane przez obecność obiektów archeologicznych będzie skutkowało pojawieniem się wyróżników wegetacyjnych;\ncharakteru upraw, różne rośliny w różny bowiem sposób reagują na pojawienie się omawianych wyżej zjawisk.\nWyróżniki wilgotnościowe | edytuj kod\nUkryte pod powierzchnią ziemi ornej obiekty archeologiczne mogą powodować również na pozbawionych roślinności polach powstawanie wyróżników wilgotnościowych, wynikających z odmiennej szybkości parowania gleby w miejscu, gdzie znajdują się takie obiekty. Może do tego dojść np. kiedy słońce i wiatr prowadzą do szybkiego osuszania pól po okresie intensywnego jej nawadniania opadami atmosferycznymi. Znajdujące się pod powierzchnią obiekty (mające inną od otoczenia zdolność do gromadzenia wody) ujawniają się wtedy, oddając dodatkową wilgoć albo bardzo szybko wysychając na powierzchni, gdzie zachodzi intensywne parowanie. Przez kilka godzin widoczne są wówczas z lotu ptaka ciemne lub jasne plamy i pasma wyróżników wilgotnościowych. Wyróżniki wilgotnościowe występować mogą także na obszarach suchych, a nawet pustynnych, gdzie poranna rosa utrzymuje się dłużej w miejscach, gdzie znajdowały się niegdyś rowy, fosy czy jamy, a zanika szybciej w miejscach nad murami.\nWyróżniki śniegowe i szronowe | edytuj kod\nEfemerycznym zjawiskiem są także szronowe i śniegowe wyróżniki stanowisk archeologicznych, których powstawanie wiąże się z różnicą temperatury pomiędzy obiektami archeologicznymi a otaczającą je naturalną glebą.\nW wilgotniejszym wypełnisku obiektów archeologicznych gromadzi się zazwyczaj więcej ciepła niż w otaczającym gruncie, co sprawia, że późną jesienią nad np. wypełnionymi fosami czy jamami osadniczymi pierwszy śnieg lub szron szybciej topnieją, powodując powstanie ciemnych plam na białym, pokrytym śniegiem tle. Do sytuacji odwrotnej dochodzi z kolei wczesną wiosną, kiedy ponad wilgotniejszym od otoczenia wypełniskiem jamy czy fosy po długich, silnych mrozach śnieg utrzymuje się dłużej.\nWraki i archeologiczne stanowiska podwodne | edytuj kod\nArcheologiczne obiekty podwodne (wraki statków, ślady portów i osad) można przy sprzyjających warunkach zaobserwować z lotu ptaka do głębokości ok. 5 metrów przy odpowiedniej przejrzystości wody, która zależy od jej temperatury i wynikającej z niej obecności najdrobniejszych żyjątek i zawiesin – z tych względów okres letni i wczesnojesienny z reguły nie nadaje się do obserwacji. Drugim decydującym czynnikiem jest stan powierzchni wody – jedynie przy bezwietrznej pogodzie wyżowej fale ani mgły nie zakłócają możliwości obserwacji dna morskiego.\nAparaty latające wykorzystywane w archeologii lotniczej | edytuj kod\nCessna 172 – jeden z samolotów najczęściej wykorzystywanych w rekonesansie lotniczym przez archeologów\nW archeologii lotniczej wykorzystywane być mogą wszelkiego rodzaju załogowe i bezzałogowe aparaty latające:\nbalony wolne i na uwięzi, załogowe i bezzałogowe\nmałe samoloty (awionetki)\nmodele samolotów sterowane radiowo\ndrony (bezałogowe statki powietrzne)\nHistoria archeologii lotniczej | edytuj kod\nArcheologia lotnicza na świecie | edytuj kod\nArcheologia lotnicza zawdzięcza swoje powstanie i rozwój dwóm wynalazkom:\naparatów latających – były one bowiem niezbędne dla wzniesienia się ponad powierzchnię ziemi i dokonania obserwacji stanowisk archeologicznych;\nfotografii – była ona bowiem niezbędna dla utrwalenia widoku powierzchni ziemi z lotu ptaka.\nNajstarsze fotografie „z lotu ptaka” | edytuj kod\nPierwsze zdjęcia „z lotu ptaka” wykonano już na etapie zdjęć fotograficznych na mokrych płytkach światłoczułych. Było to możliwe dzięki temu, że aparaty latające znane już były znacznie wcześniej, co najmniej od czasu, gdy na początku XVIII w. w roku 1709 ksiądz Bartholomeo de Gusmao sporządził w Lizbonie pierwszy latający model balonu na ogrzane powietrze, a w 1783 r. w Wersalu bracia Montgolfier zbudowali balon, który odbył pierwszy lot załogowy z załogą w postaci barana, koguta i kaczki, po sukcesie którego doświadczenia jeszcze w tym samym roku odbyły się balonowe loty z załogą ludzką.\nZa początek fotografii lotniczej uważa się moment, kiedy w październiku 1858 r. pionier fotografii Gaspard-Félix Tournachon, znany pod pseudonimem Nadar, wykonał zdjęcie Paryża z balonu, co uwiecznione zostało rysunkiem Honoré Daumiera.\nNadar w balonie nad Paryżem\nFotografie z balonów wykonywano następnie na kontynencie amerykańskim w czasie wojny secesyjnej, wykorzystując je w celach militarnych. Pierwsze znane zdjęcie z tego kontynentu to widok Bostonu wykonany przez J.W. Blacka i S.A. Kinga w latach 1860-1862 z balonu na uwięzi znajdującego się na wysokości ok. 360 m. Było to pierwsze znane wykorzystanie fotografii lotniczej w wojskowości, dziedzinie, z którą od tej pory wiązała się ona bardzo ściśle. Warto zauważyć, że próby wykorzystania fotografii lotniczej podejmowano już w 1859 r. w czasie wojny francusko-austriackiej, jednak Nadar odmówił wtedy służenia swoimi umiejętnościami francuskiemu wywiadowi wojskowemu.\nW tym samym okresie zainicjowano też drugą ważną dziedzinę zastosowań fotografii lotniczej, a mianowicie aerofotogrametrię do celów sporządzania map topograficznych. Już w 1859 r. Aime Laussedat wykorzystał kamerę pomiarową do fotografowania Paryża z balonu na uwięzi, kontynuując te prace do roku 1866.\nWażne ułatwienie w rozwoju fotografii lotniczej nastąpiło w roku 1871, kiedy to Anglik R.L. Maddox zastąpił mokre płyty światłoczułe płytami suchymi, eliminującymi konieczność stosowania przenośnej ciemni fotograficznej. W 1888 r. z kolei George Eastman wprowadził film zwojowy, co pozwoliło na dalsze zmniejszenie ciężaru aparatów fotograficznych, które odtąd mogły być używane nie tylko do wykonywania zdjęć z balonów załogowych, ale także mocowane do małych balonów bezzałogowych, latawców, a nawet gołębi.\nW późnych latach osiemdziesiątych dziewiętnastego wieku (1880-1887) major H. Elsdale w Wielkiej Brytanii wprowadził bezzałogowe wolne balony z automatycznie działającym aparatem, naświetlającym kolejno kilka klisz. Po wykonaniu serii zdjęć balon taki tracił wypełniający go gaz i osiadał na ziemi.\nPojawienie się idei archeologii lotniczej | edytuj kod\nRok 1891 uznać można za narodziny idei archeologii lotniczej, chociaż nie doszło jeszcze wówczas do praktycznej jej realizacji. Oficer brytyjski służący w Indiach, porucznik Charles F. Close, zaproponował wówczas wykonanie za pomocą balonu serii zdjęć ruin zabytków w rejonie Agry i wykorzystanie tych zdjęć do sporządzenia mapy archeologicznej tego terenu. W realizacji tych zamierzeń przeszkodziła podobno biurokracja.\nW roku 1903 dokonano kolejnego wynalazku ważnego dla rozwoju archeologii lotniczej. Skonstruowany przez braci Wright w Stanach Zjednoczonych samolot wykonał 16 grudnia tego roku pierwszy udany lot, zapoczątkowując erę cięższych od powietrza maszyn latających o kontrolowanym locie. Sześć lat później, w 1909 r. Wilbur Wright wykonał w pobliżu Rzymu pierwsze zdjęcie z pokładu samolotu.\nPierwsze zdjęcia lotnicze stanowisk archeologicznych, wyznaczające rzeczywisty początek archeologii lotniczej, wykonano jednak z balonu, chociaż samoloty były już wówczas znane. W czasie ćwiczebnych lotów balonami wojskowymi w Anglii porucznik P.H. Sharpe w roku 1906 wykonał zdjęcie megalitycznego kromlechu Stonehenge oraz otaczających go konstrukcji ziemnych.\nZdjęcia stanowisk archeologicznych z balonów wykonane zostały także bardzo wcześnie przez włoskich inżynierów wojskowych, dzięki którym powstały lotnicze zdjęcia Forum Romanum w Rzymie (1896 – należałoby to zdjęcie uznać za najwcześniejsze znane zdjęcie lotnicze stanowiska archeologicznego), Pompejów (1910) i ruin starożytnej Ostii (1911).\nZa pierwsze świadome wykorzystanie zdjęć lotniczych przez archeologa uchodzi działalność Henry Wellcome'a, który w latach 1913-1914 prowadził badania wykopaliskowe w Sudanie na stanowisku Jebel Moya i w ich trakcie wykorzystywał skrzynkowe latawce ze zdalnie sterowanym aparatem fotograficznym do rejestrowania z wysokości kilkunastu metrów wyników wykopalisk poprzez wykonywanie pionowych zdjęć „z lotu ptaka”.\nJednak już w 1912 r. na terenie Niemiec doszło do pierwszego odkrycia stanowiska archeologicznego z powietrza, a następnie jego wykopaliskowej weryfikacji. Przemysłowiec Kurt May i jego kolega Reinhard z Frankfurtu spostrzegli z balonu i sfotografowali w Vilbel w Hesji obiekt, który wydał im się zabytkiem z czasów rzymskich. W tym samym roku Karl Woelcke przeprowadził badania wykopaliskowe tego obiektu, stwierdzając, że jest to willa rzymska.\nPionierzy archeologii lotniczej | edytuj kod\nPrawdziwy rozwój archeologia lotnicza zawdzięcza paradoksalnie I wojnie światowej. Stało się tak z dwóch powodów. Pierwszym z nich był fakt, że nastąpił wówczas gwałtowny wzrost liczby lotów zwiadowczych dla celów militarnych, podczas których przypadkowo fotografowano także obiekty archeologiczne, a archeolodzy uzyskiwali niejednokrotnie dostęp do tych fotografii. Tak na przykład Francuz Leon Rey w roku 1916 dysponował wojskowymi zdjęciami lotniczymi stanowisk archeologicznych w Macedonii, a wybitny niemiecki archeolog Carl Schuchhardt – zdjęciami stanowisk rzymskich w rumuńskiej Dobrudży. Wiadomo również o staraniach archeologów francuskich i niemieckich w czasie I wojny światowej o skierowanie specjalnych lotów samolotów wojskowych w rejony występowania stanowisk archeologicznych w celu wykonania ich fotografii z powietrza.\nDrugim powodem rozwoju archeologii lotniczej w czasie I wojny światowej stał się fakt, że ludzie z wykształceniem archeologicznym znaleźli się w wojskach lotniczych jako fotografowie, kartografowie czy obserwatorzy. Korzystając ze zdjęć lotniczych, zauważyli oni, że zaobserwować można na nich stanowiska archeologiczne i z czasem świadomie zaczęli rejestrować te obiekty. Taka inicjatywa pojawiła się po raz pierwszy najprawdopodobniej w armii niemieckiej, z inicjatywy Theodora Wieganda, który przekonał niemieckie dowództwo o potrzebie stworzenia specjalnej jednostki wojskowej zajmującej się ochroną zabytków na Bliskim Wschodzie i w latach 1916-1918 pełnił funkcję Generalnego Inspektora Niemiecko-Tureckich Oddziałów Ochrony Zabytków. Pełniąc to stanowisko, był odpowiedzialny za ochronę zabytków w strefie działania armii syryjsko-zachodnioarabskiej. W roku 1917 pod jego kierunkiem wykonano wysokiej jakości zdjęcia lotnicze późnorzymskich i bizantyjskich ruin w pustynnych okolicach Negew i Synaju.\nW tym samym czasie, na który przypadła działalność Wieganda, w oddziałach inżynieryjnych armii brytyjskiej w Mezopotamii służył George A. Beazeley. W latach 1917–1918 podczas wielokrotnych lotów nad równiną Tygrysu i Eufratu dostrzegł pozostałości starożytnych systemów irygacyjnych, rozległych układów urbanistycznych i fortyfikacji. Miał on świadomość, że jego odkrycia mogły zostać dokonane jedynie z powietrza, ponieważ z powierzchni ziemi nie można było dostrzec żadnych śladów. Jednym z jego największych odkryć były ruiny Samarry – miasta z IX w., położonego na północny zachód od Bagdadu na brzegu Tygrysu. Swoje odkrycia z lotu ptaka uzupełniał on – jak dalece pozwalały mu warunki wojenne – prospekcją powierzchniową, weryfikując ustalenia dokonane w czasie rekonesansu lotniczego.\nPrawdziwym pionierem archeologicznego rekonesansu lotniczego stał się francuski jezuita Antoine Poidebard, który z obserwacjami z powietrza zetknął się również w burzliwych czasach I wojny światowej, kiedy to został przeszkolony przez brytyjskie lotnictwo, aby prowadzić obserwacje szlaków komunikacyjnych na wyżynach irańskich pomiędzy Morzem Kaspijskim i Zatoką Perską. Kiedy po wojnie został profesorem na jezuickim uniwersytecie w Bejrucie od 1925 r. rozpoczął poszukiwania z powietrza stanowisk archeologicznych, które kontynuował aż do 1942 r., odkrywając niezliczone stanowiska, przede wszystkim związane z organizacją limesu rzymskiego w Syrii. Poidebard był również pionierem różnych technik fotograficznych, z którymi eksperymentował w celu uzyskania najlepszego efektu wizualnego, takich jak np. fotografowanie pod słońce, wykorzystywanie filtrów, czy fotografii w podczerwieni. Obserwacje z powietrza weryfikował w czasie wypraw „lądowych”. Ze względu na warunki terenowe możliwe było też czasem natychmiastowe lądowanie w pobliżu odkrytych ruin i ich bezpośrednia weryfikacja.\nCharles Lindbergh Geoglif z Płaskowyżu Nazca\nNieco później zainicjowano archeologię lotniczą na kontynencie amerykańskim. Słynny pilot Charles Lindbergh, człowiek, który w maju 1927 r. jako pierwszy przeleciał samolotem przez Atlantyk z Nowego Jorku do Paryża, w lutym 1929 r. w czasie przelotu nad dżunglą na półwyspie Jukatan zauważył ruiny miasta Majów. Odkrycie to wzbudziło w nim zainteresowanie możliwościami poszukiwania starożytnych stanowisk archeologicznych z samolotu. W sierpniu 1929 r. Lindbergh odbył lot nad terytorium Arizony i Nowego Meksyku odkrywając wiele stanowisk kultury Pueblo (w tym m.in. nieznane dotąd skalne osiedla pod nawisami klifowymi), a w październiku tego samego roku przeprowadził kilka lotów zwiadowczych nad Jukatanem, poszukując starożytnych ruin na terenach porośniętych dżunglą. Innymi pionierami amerykańskiej archeologii lotniczej byli m.in. Percy Chester Madeira, który w roku 1930 kontynuował poszukiwanie starożytnych ruin w dżungli jukatańskiej z samolotu, Robert Shipee i George Robbins Johnson, którzy w roku 1931 prowadzili rekonesans lotniczy w Peru, fotografując paleoindiańskie obiekty zabytkowe i odkrywając m.in. wielki peruwiański Mur, czy Paul Kosok, który poczynając od 1946 r., analizował zdjęcie lotnicze terytorium Peru, poszukując m.in. słynnych tajemniczych rysunków na ziemi (geoglifów) z płaskowyżu Nazca.\nO.G.S. Crawford i początek naukowej archeologii lotniczej | edytuj kod\nDecydującą rolę w ukształtowaniu, sformułowaniu zasad i upowszechnieniu archeologii lotniczej odegrał Osbert Guy Stanhope Crawford. W latach 1913-1914 brał udział we wspomnianych już wykopaliskach archeologicznych w Jebel Moya w Sudanie, kierowanych przez Henry Wellcome'a, który dokumentował swoje odkrycia fotografiami z latawców. Kolejną inspiracją do zainteresowania archeologią lotniczą stała się dla Crawforda służba wojskowa w czasach I wojny światowej, kiedy to w latach 1915-1916 służył w sekcji przygotowującej i aktualizującej mapy, przy wykorzystaniu m.in. fotografii lotniczych, a w latach 1917–1918 był latającym obserwatorem pozycji niemieckich we Francji i Niemczech. Po wojnie objął stanowisko archeologa w urzędzie kartograficznym, gdzie w 1922 r. trafiły w jego ręce wykonane w czasie rutynowych ćwiczeń wojskowych zdjęcia lotnicze, na których zaobserwował systemy starożytnych pól z różnych okresów, co stało się dla niego podstawą do referatu Rekonesans lotniczy i archeologia wygłoszonego w Królewskim Towarzystwie Geograficznym 12 marca 1923 r. i opublikowanego w tymże roku. Moment ten uważa się obecnie powszechnie za początek naukowej metody archeologii lotniczej.\nCrawford uzyskał możliwość odbycia lotów rekonesansowych dzięki wsparciu finansowemu ze strony Alexandra Keilera. W wyniku tych lotów, które miały miejsce w maju i czerwcu 1924 r., powstała wspólna książka obu autorów, zatytułowana Wessex from the air, opublikowana w roku 1928, uważana za pierwszą w historii książkę poświęconą zdjęciom lotniczym w archeologii. Niedługo później (1929) Crawford opublikował pierwszy podręcznik interpretacji zdjęć lotniczych dla potrzeb archeologii: Air-photography for archaeologists. Ogromną zasługą Crawforda było również propagowanie archeologii lotniczej: w roku 1927 założył czasopismo „Antiquity”, na którego łamach publikował liczne publikacje dotyczące wykorzystywania zdjęć lotniczych w archeologii. Działalność Crawforda zaowocowała w Anglii wielkim zainteresowaniem archeologią lotniczą i pojawieniem się wielu archeologów lotniczych, wywodzących się zarówno ze środowiska naukowego, jak i amatorskiego, takich jak np. Gilbert Insall, George Allen, Derrick Riley, John St Joseph, a współcześnie cała plejada fotografów i interpretatorów zdjęć lotniczych skupionych w organizacji Aerial Archaeology Research Group.\nArcheologia lotnicza dzisiaj | edytuj kod\nPozostałości po zamku w Verpelét na Węgrzech\nWspółcześnie archeologia lotnicza rozwija się w wielu krajach: przede wszystkim w Wielkiej Brytanii, ale także bardzo intensywnie np. w Niemczech, Austrii, Czechach, Francji czy Belgii. Szczególną rolę w popularyzacji archeologii lotniczej w latach 90. odegrał w Europie Otto Braasch, niemiecki pilot, obserwator i fotograf, który rozpoczął swoją działalność w dziedzinie archeologii lotniczej na terenie Bawarii, ale po upadku „żelaznej kurtyny” zainicjował loty zarówno we wschodnich krajach związkowych Niemiec (np. w Brandenburgii, Meklemburgii-Pomorzu Przednim, Saksonii i Saksonii-Anhalt), jak też i w innych krajach dawnego bloku sowieckiego, w tym na Węgrzech, w Polsce, na Litwie, Łotwie czy w Estonii, a także i we Włoszech, gdzie przepisy związane z tajemnicą wojskową uniemożliwiały do niedawna rozwój archeologii lotniczej. Za swoje zasługi wniesione w rozwój metody archeologii lotniczej Otto Braasch został doktorem honoris causa Uniwersytetu Humboldta w Berlinie oraz uniwersytetu w Pecs na Węgrzech, laureatem Nagrody Dziedzictwa przyznawanej przez Europejskie Stowarzyszenie Archeologów, a w Polsce otrzymał od Ministra Kultury odznakę Za opiekę nad zabytkami. Uczniami Otto Braascha jest wielu działających dziś w Polsce i innych krajach środkowej Europy archeologów lotniczych.\nArcheologia lotnicza w Polsce | edytuj kod\nPoczątki fotografii na ziemiach Polski | edytuj kod\nNa terenie dzisiejszej Polski pierwsze zdjęcia z lotu ptaka teoretycznie mogły być wykonywane już ok. przełomu wieków XIX i XX. Fotografia pojawiła się bowiem na ziemiach polskich już w roku 1839, kiedy to „Kurier Warszawski” wydrukował ogłoszenie firmy Fraget, oferującej aparaty do dagerotypii. Rok później w Poznaniu i w Warszawie pojawiły się ilustrowane broszury poświęcone dagerotypii. Początek przemysłu fotograficznego na ziemiach polskich to rok 1887, kiedy chemik Piotr Lebiedziński założył w Warszawie fabrykę papierów fotograficznych „Foton”. W 1899, również w Warszawie, powstała wytwórnia aparatów fotograficznych i obiektywów „FOS”. Istniały już zatem wówczas możliwości wykonywania również i zdjęć z aparatów latających.\nZ pewnością jednak początek tego rodzaju fotografii wiąże się z latami I wojny światowej. Z tego bowiem okresu pochodzą zachowane do dzisiaj wojskowe zdjęcia lotnicze różnych części kraju: Warszawy, niektórych miejscowości w Wielkopolsce, jak również zdjęcia Tatr. Polscy piloci zaczęli wykonywać zdjęcia lotnicze natychmiast po odzyskaniu niepodległości – nastąpił wówczas szybki rozwój zaawansowanej fotografii lotniczej. Już w 1926 Warszawa, jako pierwsze miasto na świecie, uzyskała kompletny nalot fotogrametryczny tak dużego obszaru.\nChociaż jednak na wielu wczesnych zdjęciach lotniczych znalazły się rozmaite zabytki, np. zabytkowe centra miast historycznych, to jednak żadne z nich nie było świadomie wykonaną fotografią zabytku archeologicznego z lotu ptaka.\nPierwsze zdjęcia lotnicze stanowisk archeologicznych | edytuj kod\nNajprawdopodobniej pierwszymi zdjęciami lotniczymi dla potrzeb archeologii polskiej były fotografie osady w Rzucewie, wykonane z wojskowego wodnosamolotu w roku 1928 lub 1929, z inicjatywy Konrada Jażdżewskiego.\nW 1935 roku dzięki staraniom Władysława Kowalenki wykonano wiele lotniczych fotografii grodzisk wielkopolskich. Przedsięwzięcie to uznać należy za pierwszy w polskiej archeologii przykład wykorzystania wartości dokumentacyjnej zdjęć lotniczych stanowisk archeologicznych. W publikacji Grody i osadnictwo grodowe Wielkopolski wczesnohistorycznej (od VII do XII wieku), wydanej w roku 1938 w Poznaniu, znajdujemy 13 zdjęć lotniczych grodzisk.\nArcheologia lotnicza w Biskupinie | edytuj kod\nRok 1935 to również początek archeologii lotniczej w zastosowaniu do dokumentowania wyników wykopalisk. Zdzisław Rajewski wpadł na pomysł zastosowania balonu na uwięzi do wykonywania pionowych zdjęć przebadanego terenu osady obronnej w Biskupinie, w czym pomagał mu Wojciech Kóčka. Zdjęcia na płytach szklanych, zachowujące do dziś doskonałą jakość, wykonywane były przy pomocy aparatu fotograficznego działającego samoczynnie, z małego balonu na uwięzi napełnianego wodorem. Zdjęcia za pomocą tego balonu sporządzane były do końca sierpnia 1939 r. w Biskupinie oraz w Kłecku i Gnieźnie.\nWykonywano w Biskupinie też zdjęcia z ręki na płytach szklanych ze znacznie większego balonu obserwacyjnego (sterowca), przydzielonego ekspedycji przez marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego w związku z manewrami wojskowymi na Pałukach.\nZdjęcia lotnicze wykonywano też w Biskupinie z gondoli balonu wolnego o nazwie „Pomorze”, którym członkowie ekspedycji przelecieli z Biskupina do Starogardu w roku 1936. Był to lot propagandowy, a załoga zrzucała z balonu ulotki i broszury o Biskupinie.\nOprócz balonów, począwszy od 1935 r., w Biskupinie wykorzystywano do wykonywania fotografii lotniczych także samoloty wojskowe.\nW okresie międzywojennym rozwinięto zatem w Polsce na znaczącą skalę archeologię lotniczą z dwojakim zastosowaniem: do precyzyjnej, aerofotogrametrycznej dokumentacji wyników wykopalisk oraz do dokumentowania znanych stanowisk o własnej formie terenowej (grodzisk) dla celów konserwatorskich. Brak natomiast było zastosowania archeologii lotniczej do poszukiwania nieznanych stanowisk archeologicznych w ramach „rekonesansu archeologicznego” czy do rozpoznawania wewnętrznej struktury przestrzennej stanowisk przed przystąpieniem do badań.\nFotografie wojskowe z czasów II wojny światowej | edytuj kod\nRozwój archeologii lotniczej w Polsce przerwany został wybuchem II wojny światowej. W czasie wojny archeolodzy polscy z oczywistych względów nie mogli się zajmować tą dziedziną badań, paradoksalnie jednak, jak się okazuje, nie był to okres całkowicie dla archeologii lotniczej stracony. Niemieckie lotnictwo wojskowe wykonało bowiem w tym czasie ogromną ilość pionowych fotografii lotniczych, na podstawie których tworzono ortofotomapy.\nPo dojściu Hitlera do władzy w Niemczech nastąpił szybki rozwój lotnictwa wojskowego, a wraz z nim i zainteresowanie fotografią lotniczą. Wśród wykonanych przez Luftwaffe w latach 1933-1944 fotografii lotniczych znajdują się również odnalezione w archiwach Pomorskiej Akademii Pedagogicznej w Słupsku oraz Instytutu Geografii Fizycznej i Kształtowania Środowiska Przyrodniczego UAM ortofotomapy terenu Wielkopolski oraz Polski środkowej wykonane przez niemieckie służby kartograficzne przed i w czasie II wojny światowej. Zasadnicza kolekcja tych fotografii znajduje się w archiwum Uniwersytetu w Keele w Wielkiej Brytanii. Na tych archiwalnych zdjęciach znalazło się wiele stanowisk archeologicznych, które już dzisiaj nie istnieją.\nZbiór ponad 6000 niemieckich pionowych zdjęć lotniczych Europy Środkowo-Wschodniej, w tym i terenów dzisiejszej Polski z lat 1942-1945 przechowywany jest w Centrum Badań Historycznych nad Europą Środkowo-Wschodnią (Instytucie Herdera) w Marburgu. „Zbiór fotografii lotniczych” utworzony w 1942 roku w ówczesnym Urzędzie Rzeszy ds. Geodezji (niem. Reichsamt für Landesaufnahme) został pod koniec wojny przejęty przez aliantów, a w roku 1962 przekazany RFN.\nPo roku 1970 ta część zbiorów fotografii, która pokazywała tereny nieprzynależące wówczas do Republiki Federalnej Niemiec, w tym tereny Polski, została przekazana do Instytutu Herdera w Marburgu. Część z tych fotografii, prezentująca krajobraz kulturowy Nadodrza, prezentowana była w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze 20 listopada 2002 – 5 stycznia 2003. W tymże Instytucie Herdera znajduje się również ogromny zbiór niemieckich ukośnych fotografii lotniczych z terenu Śląska, Pomorza, Warmii i Mazur wykonanych w latach 20. i 30. XX wieku.\nPonad milion zdjęć lotniczych wykonanych przez lotnictwo niemieckie w latach II wojny światowej przechowywanych jest w Archiwum Narodowym Stanów Zjednoczonych (National Archives Cartographic and Architectural Section) w College Park w stanie Maryland. Znajdują się wśród nich również zdjęcia terytorium dzisiejszej Polski.\nZ kolei ponad 5 milionów zdjęć wykonanych przez lotnictwo niemieckie i alianckie w czasie II wojny światowej na terytorium Europy archiwizowanych jest w The Aerial Reconnaisance Archives (TARA) należącym do Uniwersytetu w Keele w Wielkiej Brytanii. Są tam zdjęcia ukośne, pionowe, mozaiki i fotomapy w rozmaitych skalach.\nChociaż balon ekspedycji biskupińskiej uległ zniszczeniu w czasie wojny, sposób dokumentacji wyników wykopalisk z powietrza wypracowany w okresie międzywojennym, kontynuowany był w 1946 r. w Biskupinie, ale później akcja ta uległa zahamowaniu, pomimo pomocy generała Mariana Spychalskiego, dzięki której władze wojskowe udostępniły w 1947 r. archeologom balon – sondę o średnicy ok. 1 m. Powodem zaniechania dalszych doświadczeń z balonem był ciężar aparatu i inne przeszkody techniczne.\nPrzez okres ok. 10 lat nie wykonywano żadnych zdjęć z aparatów latających na potrzeby polskiej archeologii, a to przede wszystkim ze względu na brak możliwości uzyskania dostępu do map lotniczych.\nW roku 1955 przy okazji badań kurhanu 3 z cmentarzyska w Łękach Małych piloci wojskowi wykonali szereg zdjęć lotniczych cmentarzyska i okolicy. Przypuszczano, że na zdjęciach uda się uchwycić ślady rozwiezionych kurhanów oraz osady. Ta akcja nie przyniosła wszakże oczekiwanych rezultatów. Przedsięwzięcie to było pierwszą w polskiej archeologii próbą zastosowania archeologii lotniczej w rekonesansie czy – mówiąc inaczej – zwiadzie lotniczym, w celu wykrycia nowych, nieznanych dotąd stanowisk archeologicznych.\nW okresie „odwilży” po roku 1956 zarysowały się nowe możliwości korzystania przez archeologów ze zdjęć lotniczych. Uwagę zwróciły wówczas przede wszystkim helikoptery. Pierwsze praktyczne zastosowanie helikoptera w archeologii polskiej miało miejsce w listopadzie 1958 r. i wczesną wiosną 1959 r., kiedy to dokonano badań zwiadowczych na polach bitwy pod Grunwaldem. W czerwcu 1959 r. przystąpiono do zdjęć lotniczych grodzisk mazowieckich z helikoptera. Przedsięwzięcie to, kontynuowane było w r. 1960 przez ówczesny Instytut Historii Kultury Materialnej PAN. W czerwcu 1959 r. dokonano również przelotu nad Pałukami, rejestrując prawie 100 obiektów archeologicznych.\nW kolejnym roku fotografowano pole bitwy pod Legnicą oraz grodziska na Dolnym Śląsku.\nW ramach tej samej akcji, w latach 1960-1961 i 1967 Zygfryd Ratajczak, fotograf poznańskiego Muzeum Archeologicznego, wykonał z helikoptera wiele zdjęć ukośnych najważniejszych stanowisk wielkopolskich widocznych na powierzchni, a więc grodzisk i kurhanów oraz niektórych osad znanych z badań wykopaliskowych.\nRozwój polskiej archeologii lotniczej zdawał się w owym czasie już tak poważny, że w 1964 r. Polskie Towarzystwo Fotogrametryczne, przygotowując polską ekspozycję na międzynarodowej wystawie dokumentacji aerofotograficznej i fotogrametrycznej w Lizbonie, zdecydowało się zaprezentować kilkanaście zdjęć stanowisk archeologicznych, wykonanych z balonów, samolotów i helikopterów, w tym zdjęcia Biskupina, Błonia, Giecza, Kruszwicy i innych grodzisk.\nNasilenie akcji wykonywania zdjęć helikopterowych nastąpiło w latach 1965-1969 i miało – jak się wydaje – związek z uroczystymi i szeroko zakrojonymi państwowymi obchodami Tysiąclecia Państwa Polskiego. Ostatnie zdjęcia w ramach tej „akcji helikopterowej” wykonano w r. 1971.\nPionierem kompleksowego niedestrukcyjnego rozpoznawania zasobów dziedzictwa archeologicznego w skali regionalnej, z wykorzystaniem prospekcji lotniczej wraz z prospekcją geofizyczną i powierzchniową był już w latach 60. Kazimierz Bielenin, który używał małego samolotu, a później helikoptera do dokonywania zdjęć i obserwacji lotniczych nad obszarami starożytnego zagłębia hutniczego w rejonie Gór Świętokrzyskich.\nJednym z pionierów archeologii lotniczej był również Jan Gurba z Lublina, ówczesny konserwator zabytków archeologicznych, który zadokumentował z powietrza liczne grodziska wschodniej Polski w latach 1959-1960 (np. grodzisko w Chodliku).\nZdjęcia lotnicze wykorzystywano w latach 60. nawet w studiach archeoastronomicznych: Tadeusz Przypkowski analizował fotografie lotnicze kręgów kamiennych z Odrów w celu ustalenia ich ewentualnego kalendarzowego charakteru.\nPróby identyfikacji nieznanych stanowisk archeologicznych bądź też uzyskania nowych jakościowo danych o przestrzennym rozplanowaniu znanych stanowisk archeologicznych podejmowane były częściej w latach 70. Działania takie podjęto np. z inicjatywy Muzeum Okręgowym w Koninie. Analizowano tu np. (bezskutecznie) w latach 70. serię pionowych zdjęć lotniczych w celu zlokalizowania pozostałości po grobowcach kujawskich, znanych ze źródeł pisanych. Analizie poddano również zdjęcie lotnicze obozu zagłady Vernichtungslager Kulmhof w Chełmnie nad Nerem wykonane w 1956 r., ustalając położenie krematoriów, baraków i zbiorowych mogił. Analizę zdjęć lotniczych wykonano tu także przed przystąpieniem do badań wykopaliskowych dworu obronnego w Kiszewach, ustalając zasięgi budynków, położenie studni oraz przebieg drogi.\nW latach 70. głównym ośrodkiem badawczym w Polsce prowadzącym prace eksperymentalne w zakresie archeologii lotniczej stał się Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk. W 1976 we współpracy z Wojskową Akademią Techniczną wykonano zdjęcia lotnicze stanowiska hutniczego w Biskupicach koło Brwinowa pod Warszawą, próbując zidentyfikować zasięg występowania dymarek oraz rejon występowania starożytnych jam. W 1977 wykonano zdjęcia na terenie osady wczesnośredniowiecznej na stanowisku Wilanów „Pasieka” w Warszawie, gdzie próbowano metodą fotointerpretacji identyfikować pozostałości domostw, a w 1978 r. zdjęcia Gniewa, w celu zlokalizowania dawnego portu i pola bitewnego z XV w. w Lubiszewie koło Tczewa. Ponadto uzyskano liczne zdjęcia lotnicze stanowisk archeologicznych w dawnym województwie warszawskim (m.in. Całowanie – stanowisko paleolityczne, Czersk – zdjęcia zamku i miasta wykonane w czerwcu 1976 i w maju 1977 r.), ciechanowskim (Kołoząb – osada i cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich, Poświętne – osada z okresu wpływów rzymskich, Kluczewo – osada neolityczna i wczesnośredniowieczna oraz cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich, Szpondowo – osada i cmentarzysko z okresu lateńskiego i okresu wpływów rzymskich; zdjęcia wykonane w maju 1977 r.), płockim (Wyszogród – osada wczesnośredniowieczna, Radzikowo – grodzisko wczesnośredniowieczne) i radomskim (Wierzbica – neolityczna kopalnia krzemienia, Rydno – stanowisko paleolityczne). Działania Instytutu zmierzały do wypracowania optymalnych metod wykrywania stanowisk archeologicznych na zdjęciach lotniczych, dlatego też koncentrowały się na zaawansowanej fotointerpretacji (m.in. analizy ekwidensytometrycznej) i połączeniu wykonywania specjalistycznych zdjęć lotniczych (m.in. w podczerwieni) z prospekcją geofizyczną, wierceniami i badaniami sondażowymi. Współpraca z wojskiem miała tu dobre i złe strony: nie było przeszkód w wykonywaniu zdjęć lotniczych, jednak archeolodzy nie mieli wpływu na porę roku, w której wykonywane były zdjęcia, często też piloci wojskowi nie potrafili zidentyfikować dokładnie miejsca, na sfotografowaniu którego zależało archeologom.\nWynikające ze względów natury wojskowej nieuczestniczenie archeologów w lotach (w odróżnieniu od „akcji helikopterowej” z lat 60.) i brak możliwości dokonywania przez nich własnych obserwacji powodowały konieczność zwrócenia się w stronę fotointerpretacji, zupełnie przeciwnie, niż to miało miejsce np. w Wielkiej Brytanii czy Niemczech, gdzie nacisk kładziony był na zaobserwowanie stanowiska z powietrza, a zdjęcie fotograficzne było jedynie metodą trwałego zadokumentowania rezultatów tej obserwacji. Z perspektywy czasu można zatem stwierdzić, że polska archeologia lotnicza w tym czasie – pomimo intensywności działań eksperymentalnych – podążyła w zupełnie błędnym kierunku. Jałowość tego kierunku wyszła zresztą na jaw bardzo szybko, kiedy okazało się, że żadna z podejmowanych prób fotointerpretacji uzyskanych od instytucji wojskowych zdjęć nie przynosi informacji wartościowych dla archeologów.\nW 1992 r. w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu podjęto kolejną próbę zainicjowania szeroko zakrojonego programu archeologii lotniczej. Zdjęcia lotnicze wykonywano w okolicach Jeziora Bytyńskiego, Jeziora Niepruszewskiego, w rejonie cmentarzyska kurhanowego w Łękach Małych. Fotografowano również stanowiska archeologiczne aktualnie badane wykopaliskowo: cmentarzysko kultury łużyckiej w Kowalewku, cmentarzysko kultury pomorskiej w Mrowinie, osadę kultury pucharów lejkowatych w Chaławach oraz osadę kultury pucharów lejkowatych i kultury amfor kulistych w Mirkowicach. Ponieważ zakładano z góry, że zdjęcia te będą podlegały fotointerpretacji i obserwacji stereoskopowej, nie dokonywano obserwacji z powietrza, a jedynie wykonywano szeregi zdjęć pionowych.\nOd przełomu lat 70. i 80. bardzo aktywny na polu fotografii lotniczej był Wiesław Stępień z Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Łodzi, który jednak aż do roku 1996 głównie dokumentował obiekty architektoniczne, ruiny zamków i układy urbanistyczne, chociaż w niektórych częściach kraju – np. w woj. leszczyńskim w latach 1986-1988 zadokumentował z powietrza ponad 100 stanowisk archeologicznych. Pierwsze zdjęcia z powietrza wykonał on w roku 1979 na terenie ówczesnego województwa łódzkiego i piotrkowskiego, gdzie dokumentował stanowiska archeologiczne wpisane do rejestru zabytków oraz trwające wykopaliska, w tym m.in. wykonał zdjęcia wykopalisk na zamku w Inowłodzu z balonu na uwięzi.\nW Wielkopolsce z archeologami współpracował w tymże okresie geograf i fotograf Andrzej Kijowski, wykonując m.in. zdjęcia grodzisk. W Polsce północno-wschodniej zdjęcia grodzisk dla potrzeby archeologii wykonywał też w latach 80. i 90. sporadycznie geodeta Jerzy Miałdun, a w Polsce południowo-wschodniej od lat 80. grodziska dokumentowali od czasu do czasu archeolodzy Michał Parczewski i Jacek Poleski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, a później także Jerzy Ginalski z Krosna – konserwator zabytków archeologicznych. Fotografie z tego okresu są rozproszone w wielu kolekcjach, w tym również prywatnych, a wykonywanie zdjęć nie przybrało nigdy charakteru planowej i systematycznej akcji. Dopiero w latach 90. z inicjatywy Eugeniusza Tomczaka z Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska (obecnie Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego) w Katowicach rozpoczęto systematyczne fotografowanie wszystkich grodzisk Górnego Śląska z helikoptera.\nSpecyficznym sposobem wykorzystywania fotografii lotniczej w archeologii polskiej były rekonstrukcje środowiska naturalnego w przeszłości, związane z badaniem powiązań między systemami prahistorycznego osadnictwa a cechami środowiska naturalnego. Takie studia prowadzono np. w celu zidentyfikowania przekształceń linii brzegowej jeziora Drużno w rejonie identyfikowanego z historycznym Truso stanowiska archeologicznego w Janowie Pomorskim.\nW wielu przypadkach interpretacja zdjęć lotniczych pozwoliła odtworzyć ważne cechy autentycznego środowiska naturalnego stanowisk archeologicznych, takie np. jak relacje między siecią rzeczną danego terenu a osadnictwem. Przykładem może być analiza dawnej sieci rzecznej w okolicy grodziska w Chodliku. Podejmowano również próby odtworzenia dawnego zasięgu lasów i pól uprawnych na podstawie interpretacji zdjęć lotniczych. Tutaj wnioskowanie miało charakter pośredni i opiera się na ustaleniu głębokości wód gruntowych i rodzaju gleby.\nPo okresie stagnacji polskiej archeologii lotniczej poszukiwania stanowisk archeologicznych poprzez specjalne loty samolotem na małej wysokości i wykonywanie zdjęć ukośnych w połowie lat 80. zapoczątkowali na małą skalę niezależnie od siebie Włodzimierz Rączkowski na Pomorzu Środkowym w ówczesnym woj. słupskim oraz nieco później Ewa Banasiewicz – konserwator zabytków archeologicznych w ówczesnym woj. zamojskim (która wykryła z powietrza liczne rozorane kurhany, które poddawane były następnie weryfikacji wykopaliskowej).\nInny polski archeolog, Bogdan Żurawski, działający naukowo na terenie Afryki, od połowy lat 80. wykorzystywał latawiec skrzynkowy do wykonywania zdjęć dokumentacyjnych swoich wykopalisk, m.in. w Hambukol i w Starej Dongoli w Sudanie.\nPrzełom w podejściu do archeologii lotniczej w Polsce nastąpił w 1996 r. dzięki współpracy międzynarodowej. Organizacja skupiająca archeologów lotniczych – Aerial Archaeology Research Group wspólnie z Janus Pannonius University w Pecs zorganizowała wówczas dla archeologów z krajów byłego bloku sowieckiego tygodniowe szkolenie praktyczne w zakresie archeologii lotniczej na Węgrzech, koło miejscowości Siófok nad jeziorem Balaton. Szkolenie to zostało zorganizowane w związku z bardzo dobrymi wynikami prospekcji aerofotograficznej we wschodnich Niemczech, na Węgrzech i w Czechach, która mogła się tam rozpocząć po upadku władzy komunistycznej. Znaczny udział w zainicjowaniu archeologii lotniczej w tych krajach miał Otto Braasch. W szkoleniu w Siófok uczestniczyli dwaj archeolodzy polscy, uzyskując podstawowe umiejętności w zakresie identyfikacji stanowisk archeologicznych z powietrza i ich dokumentowania fotograficznego.\nPoczątki systematycznych poszukiwań stanowisk archeologicznych z powietrza archeologia polska zawdzięcza przede wszystkim osobistemu zaangażowaniu i pomocy przyjaciół zagranicznych – Otto Braascha z Niemiec i Martina Gojdy z Czech. Obaj, poczynając od 1996 r., przybywali wielokrotnie do Polski i pomagali przeprowadzić pierwsze profesjonalne loty, szkoląc równocześnie liczne grono polskich archeologów lotniczych.\nObecnie archeologia lotnicza, rozumiana jako metoda niedestrukcyjnego rekonesansu, rozwija się w Polsce przede wszystkim w dwóch ośrodkach badawczych: na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (prof. UAM Włodzimierz Rączkowski – m.in. odkrywca opuszczonego miasta średniowiecznego w Szamotułach – i mgr Lidia Żuk) oraz w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie (prof. UKSW Zbigniew Kobyliński i Dariusz Wach), natomiast w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego rozwijany jest „biskupiński” kierunek zastosowań fotografii lotniczej jako metody dokumentacyjnej (zdjęcia z balonów i latawców). Najlepiej zadokumentowanym pod tym względem jest stanowisko Ptolemais w Libii badane przez Pracowanię Badań Archeologicznych w Libii – Ptolemais przy współpracy z Pracownią Fotograficzną Instytutu Archeologii. Wykonywane są tam zdjęcia pionowe i ukośne z latawca. Fotografie te wykorzystywane są do badań topograficznych i dokumentowania stanu prac archeologicznych.\nWykorzystanie pionowych zdjęć lotniczych w archeologii | edytuj kod\nWykorzystanie zdjęć satelitarnych w archeologii | edytuj kod\n↑ Etruskie cmentarzysko kurhanowe Banditaccia w Cerveteri koło Rzymu na zdjęciu satelitarnym\n↑ Limes, czyli północna granica Cesarstwa Rzymskiego na terenie Bawarii widoczny na zdjęciu lotniczym (jasna prosta linia w połowie ekranu z lewej strony poniżej drogi)\n↑ Stonehenge na zdjęciu lotniczym\nNa podstawie artykułu: "Archeologia lotnicza" pochodzącego z Wikipedii


proces mycia i prania - Ładowarki teleskopowe\nTag: proces mycia i prania\n22 maja 2018 15 grudnia 2018 mtrecykling.com.pl\nWiesz już zapewne, jakie znaczenie dla środowiska naturalnego i przyszłości ludzkości ma tak prosta czynność, jak segregacja śmieci. Jednak masz jednak co do tego wątpliwości odpowiem jednym słowem – kluczowe! Po pierwsze obecnie nadmiernie wykorzystujemy surowce naturalne, a te, które mogłyby być ponownie wykorzystane wyrzucamy bez sensu gdzie popadnie, zapominając, że będą się one w […]\n2 maja 2018 15 grudnia 2018 mtrecykling.com.pl\nLudzie produkują ogromne ilości śmieci, dlatego niezbędne jest odpowiednie gospodarowanie odpadami. Niektóre z nich nie nadają się do ponownego wykorzystania, dlatego powinny być składowane w odpowiednio w tym celu przygotowanych wysypiskach, wcześniej jednak odpowiednio przygotowane, przede wszystkim rozdrobnione, przez co będą zajmować jak najmniej miejsca i zmniejszy się ilość wytwarzanych przez nie gazów biologicznych. Materiały […]\nRecykling krok po kroku – taśmociągi używane w recyklingu\n30 kwietnia 2018 15 grudnia 2018 mtrecykling.com.pl\nSegregujesz śmieci, ale tak naprawdę nie wiesz dlaczego? Czemu tak ważne jest oddzielenie papieru od plastiku, metalu czy szkła? Chodzi oczywiście o możliwość przetworzenia tych surowców i ponownego ich wykorzystania. W jakim celu? Oczywiście ochrony środowiska naturalnego oraz zmniejszenia ilość generowanych odpadów, które przy obecnie panujących trendach za kilkanaście lat całkowicie nas zaleją. Co jednak […]\n3 kwietnia 2018 15 grudnia 2018 mtrecykling.com.pl\nDbanie o środowisko naturalne jest nie tylko rozsądne, ale też modne! Nikt nie chce żyć w świecie, który zaleje morze śmieci, w którym zwierzęta będą musiały walczyć o przetrwanie pośród zabójczych odpadów, gdzie przyroda zamiast zachwycać sprawiać będzie opłakany wrażenie. Coraz więcej osób jest natomiast świadoma, że do takiego stanu żeby przyczynia się każdy z […]\nDwa rodzaje źródeł energii\nŹródła energii dzielimy na dwa rodzaje, czyli odnawialne i nieodnawialne. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z surowcami, które w …\nTworzenie kruszywa, serwis kruszarek\nKruszarka jest urządzeniem, którego zadaniem jest rozdrabnianie różnego rodzaju materiałów przy pomocy procesu kruszenia. W konsekwencji otrzymuje się sypki materiał …


Willa Kopanica, Kopanica 19 D, 16-304 Danowskie, Polska\nObiekt Willa Kopanica jest usytuowany w miejscowości Danowskie, 21 km od Suwałk i 15 km od Augustowa. Akceptuje on zwierzęta i oferuje bezpłatny prywatny parking.\nWilla obejmuje część wypoczynkową, jadalnię oraz kuchnię wyposażoną w zmywarkę do naczyń i piekarnik. Cena zakwaterowania nie obejmuje wyżywienia, ale wliczono w nią pościel i ręczniki. Do dyspozycji Gości jest też łazienka z wanną lub prysznicem.\nOkolica cieszy się dużą popularnością wśród miłośników wędkowania i turystyki rowerowej.\nKopanica 19 D, 16-304 Danowskie, Polska


JULIUS ZÖLLNER Materac Dr. Lübbe Softbox 70 x 140 cm - pinkorblue.pl\nJULIUS ZÖLLNER Materac Dr. Lübbe Softbox 70 x 140 cm\nNr art.: A189579\nMaterace Dr. Lübbe są opracowywane w ścisłej współpracy z pediatrą. Szczególną zasadę materaców Lübbe tworzą miękkie górne i dolne warstwy, między którymi znajduje się bardziej twarda warstwa środkowa. Masywna warstwa środkowa może w ten sposób pod naciskiem przedostać się do bardziej miękkiej warstwy dolnej. W ten sposób ciało dziecka otrzymuje niezbędne wsparcie bez napotkania twardych warstw. Specjalna 3-warstwowa struktura materaców Lübbe zapewnia zdrowe środowisko snu i idealne ułożenie kręgosłupa niemowląt. Materace są odpowiednie dla alergików i przetestowane na obecność substancji szkodliwych.\nDzięki poziomej i pionowej wentylacji powierzchni materaca zapewnia również dobry klimat.\nMateriał po stronie dla niemowląt: zimna pianka - Noppen profil\nMateriał warstwy pośredniej: SOFTBOX - pianka zimna\nMateriał po stronie dla dziecka: zimna pianka\nDr. Lübbe - trójwarstwowa struktura dla optymalnego komfortu leżenia\nStrona dziecka i niemowlęcia - zmniejsza ryzyko uszkodzenia struktury kostnej\nDoskonałe właściwości leżące\nPotrójna wentylacja: poprzez profil pokrętła na powierzchni, poprzez otwartą strukturę cylindra z pianki zimnej SOFTBOX, poprzez pionowe kanały wentylacyjne\npokrowiec: 63% Poliester, 37% LYOCELL\npielęgnacja: pokrowiec nadaje się do prania w temp. do 60°C\nInnowacyjna technologia SOFTBOX zastosowana w wysokiej klasy materacach Dr. Lübbe Air Softbox imponuje maksymalną elastycznością punktową, idealnym komfortem leżenia i doskonałym klimatem snu. Wolnostojące membrany bębenkowe z pianki na zimno SOFTBOX łączą w sobie właściwości kieszonkowego rdzenia sprężynowego z właściwościami rdzenia zimej pianki. W ten sposób poszczególne cylindry ustępują miejsca punktowej elastyczności nawet przy małych obciążeniach, a jednocześnie oferują zalety zimnej pianki w postaci doskonałej regulacji temperatury i równomiernego rozkładu nacisku na powierzchni. Otwarta struktura SOFTBOX tworzy doskonały klimat do spania i zapewnia maksymalną wentylację rdzenia materaca.\nTa funkcjonalna tkanina składa się głównie z naturalnych włókien celulozowych. Jedwabista, gładka powierzchnia jest szczególnie łatwa do czyszczenia. Lyocell (TENCEL©) jest przyjazny dla skóry, miękki i jednocześnie trwały Dzięki mikroskopijnej strukturze włókien wilgoć jest szybko odprowadzana do wnętrza włókien i równie szybko odprowadzana z powrotem do powietrza w pomieszczeniu. Włókna lyocell są bardziej chłonne niż bawełna i są również trwałe. Dzięki tym właściwościom pokrowce gwarantują idealną równowagę temperatury i przyjemny klimat do spania.\nNr. %s w Pokoik Akcesoria do łóżeczek Materace rozmiar 70x140 cm\nProponowana zmiana do produktu A189579\nOceny klientów - JULIUS ZÖLLNER Materac Dr. Lübbe Softbox 70 x 140 cm


Pociski odnalezione w okolicach torów | Nowy Kurier Zamojski\nStrona główna Region Pociski odnalezione w okolicach torów\nPociski odnalezione w okolicach torów\nPracownicy wykonujący pracę w okolicach torów w Zwierzyńcu wykopali pociski z czasów II Wojny Światowej. Powiadomieni o nietypowych znaleziskach policjanci zabezpieczyli miejsce ich odnalezienia. Neutralizacją zagrożenia zajęli się wojskowi saperzy.\nPolicjanci z Zamościa zostali powiadomieni, że w okolicach torów kolejowych w Zwierzyńcu na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego zostały odnalezione 4 pociski o długości ok. 40 cm. Zgłaszający poinformował, że niewybuchy zostały wykopane podczas prowadzonych tam prac ziemnych. Prace zostały przerwane, a o znalezisku jeden z robotników natychmiast powiadomił Policję.\nWysłani na miejsce policjanci zabezpieczyli miejsce wykopania pochodzących prawdopodobnie z czasów II Wojny Światowej pocisków. Powiadomieni, o mogącym stanowić zagrożenie znalezisku, wojskowi saperzy zajęli się jego neutralizacją.\nZamojscy policjanci przypominają, że odnalezione niewybuchy lub niewypały mogą być niebezpieczne. Dlatego też nie należy ich dotykać, oglądać, czy samodzielnie przenosić. A o nietypowym znalezisku należy jak najszybciej powiadomić policjantów.\nPoprzedni artykułHrubieszów: Mikołajkowe Disco – Lodowisko\nNastępny artykułZamość: Strażnicy kontrolują kotłownie i pobierają próbki popiołu do badań


Architektura współczesna w Tokio: apartamentowiec KURO - archirama.pl\napartament, architektura współczesna, bryła, KINO Architects, Tokio architektura\nArchitektura współczesna w Tokio: apartamentowiec KURO autorstwa KINO Architects\nFot: Daici Ano\nApartament KURO to architektura współczesna zlokalizowana w centrum handlowej części Tokio. Prostopadle do ulicy, na której znajduje się bryła budynku przebiega linia torów tramwajowych. Autorem projektu jest pracownia architektoniczna KINO Architects\nArchitektura współczesna w Tokio - Bryła KURO\nNa pierwszy rzut oka apartament KURO przypominać może niewielki biurowiec ze względu na lokalizację - tuż przy ulicy, obok torów tramwajowych, oraz przez samą formę architektury współczesnej typowej dla obiektów biurowych. Jest to jednak budynek mieszkalny z funkcją usługową. Mylne wrażenie nie dotyczy wyłącznie funkcji. Elewacje w obiekcie są zbudowane z materiału, którego nikt by się tu nie spodziewał. Autorem projektu jest pracownia architektonicznaKINO Architects.\nParter w budynku o wdzięcznej japońskiej nazwie KURO zajmuje kuchnia i knajpa ze sklepem „noodle shop”. Pierwsze piętro to mieszkanie właściciela sklepu. Drugie i trzecie piętro natomiast przeznaczone jest na mieszkania pod wynajem.\nElewacje bryły która przypomina bardziej biurowiec niż apartamentowiec, pokryte są płytami OSB. Jest to widoczne jedynie z bliska. Z większej odległości budynek wygląda jak wykony z najwyższej klasy materiałów prestiżowy obiekt architektury współczesnej. Taki efekt uzyskano dzięki atrakcyjnej i niestandardowej formie bryły a także dzięki zabarwieniu płyt elewacyjnych z OSB na ciemny kolor. Okna, przeszklenia i balkony są zaakcentowane na elewacji poprzez wysunięcie i ustawienie pod kątem. Interesujące sa również same pasy elewacjach, które mają różną, przypadkową wysokość. To sprawia, że budynek jest wyjątkowy.\nNazwa obiektu: Budynek mieszkalny KURO\nPowierzchnia działki: 75 mkw\nPowierzchnia całkowita: 215 mkw\nAutor: dzięki uprzejmości KINO Architects\nZdjęcia: Daici Ano\nData publikacji: 16.12.2014 15:57


Pobieranie 116.91 Kb.\nRozmiar 116.91 Kb.\nTak, to tylko ten lęk, te poszukiwania, ślady, historie, które mają przesłonić nieosiągalną linię widnokręgu. Znowu jest noc i wszystko oddala się, przepada, przykryte czarnym niebem. Jestem sam i muszę przypominać sobie zdarzenia, ponieważ dopada mnie strach przed nieskończonością. Dusza rozpuszcza się w przestrzeni jak kropla w otchłani morza, a ja jestem zbyt tchórzliwy, żeby w to uwierzyć, zbyt stary, by pogodzić się ze stratą, i wierzę, że tylko poprzez widzialne można zaznać ukojenia, że tylko w ciele świata moje ciało odnajdzie schronienie. Chciałbym być pochowany w tych wszystkich miejscach, gdzie byłem i jeszcze będę. Głowa wśród zielonych wzgórz Zemplén, serce gdzieś w Siedmiogrodzie, prawa dłoń w Czarnohorze, lewa w Białej Spiskiej, wzrok na Bukowinie, węch w Răşinari, myśli może gdzieś tutaj... Tak sobie to wyobrażam tej nocy, gdy w ciemności huczy potok i odwilż zmywa białe plamy śniegu. Przypominam sobie te dawne czasy, gdy tak wielu wyruszało w drogę, wymawiając nazwy dalekich miast, które brzmiały jak zaklęcia — Paryż, Londyn, Berlin, Nowy Jork, Sydney... Dla mnie to były miejsca na mapie, czerwone albo czarne punkty zagubione wśród zielonych i błękitnych bezkresów. Nie potrafiłem pożądać czystych dźwięków. Historie, które się z nimi łączyły, były fikcją. Wypełniały czas i zabijały nudę. W tych dawnych czasach każda daleka podróż wyglądała na ucieczkę. Pachniała histerią i desperacją.\nNajlepsza mapa, jaką posiadam, to słowacka dwusetka. Jest tak dokładna, że wydostałem się kiedyś za jej pomocą z bezkresnych kukurydzianych pól gdzieś u podnóża Gór Zemplén. Na wielkiej, obejmującej cały kraj płachcie zaznaczono nawet polne ścieżki. Jest podarta i postrzępiona. Miejscami przez płaski wizerunek ziemi i nielicznych tutaj wód przeziera nicość. Ale zawsze ją zabieram, chociaż jest nieporęczna i zajmuje dużo miejsca. Przypomina to trochę magię, bo przecież drogę do Koszyc i potem do Sátoraljaújhely znam właściwie na pamięć. No ale zabieram ją, ponieważ ciekawi mnie właśnie jej rozpad, jej zniszczenie. Przetarła się najpierw na złożeniach. Pęknięcia i załamania ułożyły się w nową siatkę, znacznie wyraźniejszą niż ta kartograficzna, którą naniesiono za pomocą delikatnych błękitnych linii. Miasta i wsie powoli przestają istnieć, zużywają się w miarę składania i rozkładania, w miarę upychania w zakamarkach auta albo plecaka. Przepadają Michalovce, przepada Stropkov, dziurawa nicość sięga na przedmieścia Użhorodu. Niedługo zniknie Humenne, przetrze się Vranov nad Topią i zetleje Cigánd nad Cisą.\nTo wszystko zniknie, przepali się jak żarówka i zostanie tylko kulista próżnia, którą wypełnią jakieś nowe kształty, ale nie jestem ich zupełnie ciekaw, ponieważ będą to coraz bardziej skundlone wersje codzienności udającej święto i nędzy przebranej za bogactwo, festyniarski syf, śmieciarska multiplikacja, plastik, który psuje się natychmiast, lecz jako odpad i wysypisko trwa niemal wiecznie, dopóki nie pochłonie go ogień, a inne żywioły są wobec niego bezradne. Takie myśli miałem, gdy jechaliśmy przez Leordinę, Vişeu de Jos, Vişeu de Sus w stronę przełęczy Prislop. Na szosie nie było prawie żadnych aut, lecz ludzie wylęgali setkami. Stali, siedzieli, spacerowali, ubrani odświętnie i dostojnie. Wychodzili ze swoich drewnianych, pokrytych gontową łuską domów, łączyli się, jak pojedyncze krople łączą się w strumyki, i w końcu rozlewali szeroką falą na poboczach drogi, na samym asfalcie, na dnie doliny. Białe koszule, ciemne suknie i marynarki, kapelusze i chustki. Przez uchylone okna wpadał zapach naftaliny, święta i tanich perfum. W Vişeu de Sus było tak gęsto, że niemal stanęliśmy w miejscu, a tłum przesuwał się z obu stron. Staliśmy w miejscu, ale podróż trwała. Odświętna ciżba wchłaniała nas coraz głębiej i to było jak wyprawa pod prąd czasu. Nikt nic nie sprzedawał ani nie kupował. W każdym razie nie widzieliśmy. W oddali wznosił się bury masyw Pietrosula. Na szczycie leżał śnieg. Był trzeci dzień prawosławnej Wielkanocy i święto oznaczało łagodny bezwład materii. Ludzkie ciała poddawały się grawitacji, jakby chciały powrócić do pierwotnego stanu, gdy duch nie był jeszcze uwięziony, nie szamotał się, nie próbował formować gnuśnej powłoki na jakie takie podobieństwo.\nTo wszystko miało zniknąć. Nocą na głównej ulicy w Gura Humorului piętnastoletni chłopcy chcieli nam sprzedać niemieckie tablice rejestracyjne. Przekonywali nas, że zdjęte są z bmw. Wszystko miało przepaść i zmienić się w resztę świata. Tak, pierwszego dnia w Rumunii spadł na mnie cały smutek kontynentu. Wszędzie widziałem schyłek i nie mogłem wyobrazić sobie odrodzenia. Na stacji w Cimpulung benzyniarz nosił broń w kaburze. Wynurzył się z półmroku i na migi pokazywał, że nic dla nas nie ma. Ale kilometr dalej była następna i jaśniała jak karnawał pośród starodawnej nocy. Tam mieli wszystko, a pistolety do nalewania mieściły się w szyjkach plastikowych butelek po coli. Podchodzili mężczyźni z jedną albo dwiema flaszkami, a potem szli w ciemność, by odszukać swoje zamarłe pojazdy.\nWjeżdżaliśmy do okręgu Sinistra. Wszystko tutaj należało do strzelców górskich, do pułkownika Puiu Borcana, a potem, gdy umarł, do Izoldy Mavrodin-Mahmudii, również w randze pułkownika, zwanej zdrobniale Coką. Z przełęczy Baba Rotunda roztaczał się widok na Popa Ivana, w dole pełzły wąskotorowe, opalane drewnem lokomotywy. Mieszkańcy Sinistry nosili na piersiach wojskowe nieśmiertelniki. Każdy przybysz, który tu zostawał na dłużej, dostawał nowe imię. Coca od czasu do czasu urządzała pod Popem Ivanem zasadzki na Mustafę Mukkermana, który woził swoją ciężarówką baraninę gdzieś z ukraińskiej strony aż do Tesalonik albo nawet na Rodos, ale prócz baraniny zdarzało mu się przewozić w chłodni ciepło ubranych ludzi. Towarzysze z Polski informowali Cokę o zamiarach Mukkermana — trzystu-kilogramowego pół-Turka, pół-Niemca. Rozcieńczonego denaturatu używało się tutaj do moczenia suszonych grzybów, a piło się go ze sfermentowanym sokiem z leśnych owoców. Matowe szyby do sinistrzańskiego więzienia robił Gabriel Dunka w swoim warsztacie: wkładał taflę szkła do skrzyni z piaskiem i deptał ją bosymi stopami przez długie godziny. Miał trzydzieści siedem\nlat i był karłem. Któregoś deszczowego dnia zabrał do swojej furgonetki nagą Elvire Spiridon i pierwszy raz w życiu poczuł zapach kobiecego ciała, ale lojalność zwyciężyła pragnienie i zadenuncjował ją, ponieważ tylko przypadek sprawił, że nie wsiadła do ciężarówki Mukkermana.\nTo wszystko miało się odbyć za Sygietem Marmaroskim i pewnie się odbywało. Lecz dowiedziałem się o tym dwa lata później z Okręgu Sinistra Adama Bodora i prześladuje mnie to do tej pory. Prześladuje i przesłania płaską przestrzeń mapy. Znów widzialne blaknie wobec opowiedzianego. Blaknie, lecz nie znika zupełnie. Traci tylko wyrazistość, ubywa mu nieznośnej oczywistości. To jest specjalność krajów pomocniczych, narodów drugiego rzutu i ludów rezerwowych. To jest ta migotliwość, ta zdwojona, potrojona fikcja, krzywe zwierciadło, magiczna latarnia, fatamorgana, fantastyka i fantasmagoria, która wślizguje się litościwie między to, jak jest, a to, jak być powinno. To jest ta autoironia, która pozwala igrać z własnym losem, przedrzeźniać go, papugować, zmieniać upadek w heroikomiczną legendę, a zmyślenie przeinaczać w coś na kształt zbawienia.\nByło chłodno. Położyliśmy się w ubraniach, zgasiliśmy światło i przez okno weszła rumuńska noc. Próbowałem zasnąć, ale zamiast iść z biegiem czasu i snu, w myślach wciąż płynąłem pod prąd tego długiego dnia, gdy przejeżdżaliśmy przez granicę w Petea. Na upalnej równinie stały czarne strażnicze wieże. Wkrótce zaczęło się Satú Mare z murami złuszczonymi ze starości i gorąca, z cieniem ogromnych drzew wzdłuż ulic i kopułami cerkwi w długich zielonych perspektywach. Węgry natomiast zostały z tyłu, został z tyłu nizinny smutek Erdóhát, i chociaż po drugiej stronie granicy było równie płasko, to czułem wyraźną zmianę, czułem w powietrzu inny zapach, a blask nieba z każdym kilometrem nabierał bezwzględności. Daleki cień Karpat na horyzoncie ograniczał tę jasność, zamykał ją, i jechaliśmy w gęstej świetlistej zawiesinie. Szosą toczyły się konne wozy. Zwierzęta lśniły od potu. Starodawne auto wiozło na dachu piramidę worków wypchanych owczą wełną. Ludzie mieli ciemne błyszczące ciała. Wiał wiatr. Może dlatego ich domy wyglądały tak ubogo i nietrwale na wielkiej równinie.\nLeżałem w zimnym pokoju i przypominałem sobie to wszystko, tak jak teraz próbuję sobie przypomnieć ten zimny pokój i potem ranek, gdy wstałem i wyszedłem na zewnątrz, by dostrzec, że w nocy był przymrozek i teraz jego resztki znikały w słonecznych plamach. Ludzie szli z wiadrami do studzien i przyglądali mi się, udając, że nie patrzą, że zajęci są swoimi sprawami, że oślepia ich blask wstającego dnia. Teraz przypominam sobie to wszystko i widzę, że na przykład właśnie tam mogła się zacząć jakaś opowieść. Na przykład: „Tego dnia, kiedy widziałem ojca po raz ostatni, bo trzech mężczyzn wsadziło go do samochodu i dokądś zabrało, tego dnia dotknąłem piersi Andrei Nopritz”. Albo: „Tego dnia Gizella Weisz ruszyła w drogę, wszyscy ją chwalili. Nawet wielki towarzysz Onaga spojrzał jej głęboko w oczy i rzekł: To rozumiem. Ma towarzyszka wspaniałe zamiary i szczytne plany”. No więc tego dnia, tego poranka, mógł się zjawić mężczyzna, który popsuł pompę. Mógł nadejść wąską wiejską uliczką wśród drewnianych płotów i zapytać, co właściwie robię przed domem, w którym mieszka. Opuchnięty, z zaczerwienionymi oczyma, w wymiętym ubraniu, niczym bukowińska wersja Geoffreya Firmina, wspierając się nonszalancko o sztachety, mógłby dociekać, co, u diabła, przyniosło mnie do tej, powiedzmy, Pîrteştii de Jos albo Pîrteştii de Sus, do domu, w którym mieszka, żeby oglądać go w tym stanie o szóstej trzydzieści rano, gdy zza płotów popatrują zniemczeni Polacy, zrumunizowani Niemcy, spolszczeni Ukraińcy, cała ta pograniczna hybryda, ten złoty sen wyznawców kultu multikulti... No więc mógłby się zacząć jakiś cyniczny monolog albo nerwowy dialog, mógłby się zacząć od pobrzękiwania wiader przy studniach, od tych wszystkich porannych dźwięków właściwych zapomnianym okolicom — gdakanie kur, rąbanie drewna, człapanie, poklepywanie krowich zadów — a szósta trzydzieści pięć dnem doliny przetoczyłby się zardzewiały osobowy do Suczawy. To byłby dobry początek, rozwinięcie opowieści i losu, wędrówka wstecz czasu, gdy zdarzenia nabierają blasku, w miarę jak odsuwają się od teraźniejszości. Ale człowiek od zepsutej pompy nie nadszedł i jego życie pozostało w sferze domniemania, czyli całkowitej wolności.


Apartamenty typu studio z tarasem i widokiem na morze Podaca, Makarska - AS-313-b - Zakwaterowanie Makarska | Adriatic.hr\nChorwacja Dalmacja Makarska Podaca Apartamenty 313\nApartamenty nad morzem Podaca, Makarska - 313\nObiekt - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nPodwórko - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nParking - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nNajbliższa plaża - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n2. Najbliższa plaża - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 3. Najbliższa plaża - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 4. Najbliższa plaża - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 5. Najbliższa plaża - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 6. Najbliższa plaża - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nPlaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n2. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 3. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 4. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 5. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 6. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 7. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 8. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 9. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 10. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 11. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 12. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 13. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 14. Plaże w pobliżu - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nPodaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n2. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 3. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 4. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 5. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 6. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 7. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 8. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 9. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 10. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 11. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 12. Podaca - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n→A-313-a, AS-313-a Nie\nObiekt 313 w mieście Podaca, Makarska - Środkowa Dalmacja ma kwatery typu Apartament (1), Studio (2) i oddalona jest 150 m od morza. Plaża najbliższa obiektowi jest żwirowa. W czasie Państwa wakacji możliwy jest także pobyt innych ludzi w tym samym obiekcie, ponieważ znajduje się w nim więcej apartamentów. W obiekcie w czasie Państwa wakacji będą przebywać także gospodarze.\nW domu będą Państwo mieć Internet do dyspozycji bezpłatnie. Przy tym obiekcie do Państwa dyspozycji jest także podwórko o powierzchni 100 m2. Goście mają do dyspozycji parking, którego dostępność trzeba wcześniej potwierdzić. Do Państwa dyspozycji jest także łódka, którą jednak wcześniej trzeba zarezerwować. Pieszo można dojść do następujących miejsc: Sklep, Pierwsza pomoc, Bankomat, Klub nocny, Restauracja. W odległości większej niż kilometr od Państwa znajduje się: Centrum.\nPlan kwatery - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n2. Plan kwatery - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 3. Plan kwatery - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nKuchnia - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nSypialnia - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n2. Sypialnia - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 3. Sypialnia - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313 4. Sypialnia - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nŁazienka - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nTaras - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\n2. Taras - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nTaras - widok - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nBalkon - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nBalkon - widok - Studio AS-313-b - Apartamenty Podaca (Makarska) - 313\nPozycja: II piętro\tPowierzchnia: 19 m2 + 18 m2 (Taras, Balkon)\tIlość łóżek: 2 + 2\nStudio może przyjąć 4 gości. Łóżka znajdują się w sypialniach, których jest 1, na powierzchni 19m2. Goście mogą cieszyć się widokiem na morze z własnego tarasu. Możliwość przygotowywania posiłków poprzez korzystanie ze wspólnego grilla. W kwaterze dozwolony jest pobyt zwierzęcia domowego, za dopłatą.\nSprzątanie końcowe • WiFi • Łódź • Żelazko • Deska do prasowania • Suszarka do włosów • Parking • Taksa pobytowa\n› Z pomieszczeniem "Taras" kwatery AS-313-a\n› Z pomieszczeniem "Balkon" kwatery AS-313-a\nWybierz kwaterę Apartament A-313-a (4+3) Studio AS-313-a (2+1) Studio AS-313-b (2+2)\nMarcin Mizia , 7 lipca 2019\nMiło i przyjemnie, właściciele bardzo w porządku. Bardzo blisko plaża, okolica bardzo spokojna. Polecam serdecznie. Miło i przyjemnie, właściciele bardzo w porządku. Bardzo blisko plaża, okolica bardzo spokojna. Polecam serdecznie.\nKrzysztof Adamiec , 31 lipca 2017\nKwatera bardzo skromnie wyposażona. Teoretycznie jest wszystko co potrzeba do przeżycia, prócz czajnika. Stan wizualny kwatery, niestety niedostateczny. Odchodzący parkiet na podłodze w sypialni nr 2, lecący tynk z sufitu w przedpokoju (prawdopodobnie wcześniejsze zalanie). Łazienka nr 2 z drzwiami otwieranymi do wewnątrz, co utrudnia korzystanie z niej. Pomimo I piętra - w każdym pomieszczeniu mrówki. WIFI-brak. Dwie plaże północna i południowa. Do obydwu jakieś 200-300 m. Na północną (ładniejszą) droga z powrotem pod górę. Miejscowość bardzo spokojna. Właściciel miły. Parking około 50 metrów od domu. Piekarnia, sklep, bankomat, mały targ - wszystko praktycznie pod ręką. Podsumowując - za te pieniądze znajdziemy coś lepszego, a mieszkanie wymaga gruntownego remontu. Kwatera bardzo skromnie wyposażona. Teoretycznie jest wszystko co potrzeba do przeżycia, prócz czajnika. Stan wizualny kwatery, niestety niedostateczny. Odchodzący parkiet na podłodze w sypialni nr 2, lecący tynk z sufitu w przedpokoju (prawdopodobnie wcześniejsze zalanie). Łazienka nr 2 z drzwiami otwieranymi do wewnątrz, co utrudnia korzystanie z niej. Pomimo I piętra - w każdym pomieszczeniu mrówki. WIFI-brak. Dwie plaże północna i południowa. Do obydwu jakieś 200-300 m. Na północną (ładniejszą) droga z powrotem pod górę. Miejscowość bardzo spokojna. Właściciel miły. Parking około 50 metrów od domu. Piekarnia, sklep, bankomat, mały targ - wszystko praktycznie pod ręką. Podsumowując - za te pieniądze znajdziemy coś lepszego, a mieszkanie wymaga gruntownego remontu.\nŠemsa Habibović, Irna Selimbašić, Faruk Habibović-dijete , 13 lipca 2017\nSlab signal Wi fi. Sygnał płaski Wi fi.\nAnonimowo , 4 lipca 2017\nAnna Tomala , 17 sierpnia 2016\nPrzesympatyczni właściciele - czuliśmy się, jak u rodziny. Przepiękny widok z tarasu. Niedaleko do plaży. Miejscowość bardzo urocza i spokojna. Polecam Przesympatyczni właściciele - czuliśmy się, jak u rodziny. Przepiękny widok z tarasu. Niedaleko do plaży. Miejscowość bardzo urocza i spokojna. Polecam\nApartamenty Podaca (Makarska) - 15748


Nagrody książkowe, które zawsze się sprawdzą\nKoniec roku szkolnego zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nim pytania, co najlepiej wręczyć uczniom na zakończenie roku szkolnego. My, zgodnie ze zwyczajem i własnymi preferencjami, zawsze podpowiemy książki. Jakie? Poniżej mamy kilka propozycji, które sprawdzą się zarówno dla młodszych, jak i starszych czytelników.\n1. Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek Justyna Bednarek\nPowieść dla małych i dużych, bo każdemu kiedyś w czeluściach pralki zaginęła skarpetka. Justyna Bednarek odkryła, gdzie uciekają i co robią. Znajdziemy tu opowieść kryminalną, obyczajową z morałem, czyli dla każdego, coś dobrego. A wszystko okraszone dużą dozą humoru. Uwaga, skarpetki rozciągnęły swoje przygody na więcej, niż jedną książkę.\n2. Mikołajek. Pierwsze przygody Mikołajka Rene Goscinny, Jean Jackues Sempe\nChyba każdy zna paczkę łobuzów, którzy bawią kolejne pokolenia. To wydanie to gratka dla wielbicieli przygód chłopca, zawiera bowiem wszystkie pięć klasycznych tomów serii. Będzie co czytać, czym się zachwycać i co poznawać. Książka zarówno dla młodszego, jak i starszego czytelnika.\n3. Magiczne drzewo Andrzej Maleszka\nChyba każdy już słyszał o magicznym drzewie, czy to w wersji filmowej, czy książkowej, z którego drewna zrobiono różne przedmioty. Oczywiście każdy przedmiot pozostał magiczny, a ludzie go posiadający mieli niesamowite przygody. Pierwsza opowieść jest o Czerwonym krześle, ale dla tych, którym opowieść się spodoba mamy dobrą wiadomość, jest tego więcej, każdy tom równie niesamowity.\n4. Chłopcy z placu broni Molnar Ferenc\nChłopcy nie czytają? Nic bardziej mylnego, wystarczy im dać odpowiednią lekturę i pochłonie ich ona bez reszty. Ta klasyka literatury na pewno przypadnie do gustu niejednemu młodemu mężczyźnie, a wartości w niej zawarte same przejdą do ich zachowania.\n5. Opowieści z Narnii C.S. Lewis\nTo już kolejny klasyk literatury dziecięcej i młodzieżowej, choć im się jest starszym, tym więcej z tej książki można czerpać. Dla młodych fanów magii i walki dobra ze złem to jest najlepszy wybór. Opowieści krótkie, ciekawe, niejednego czytelnika zauroczą i rozkochają w czytaniu.\n6. Dzieci z Bullerbyn Astrid Lindgren\nCzy komuś trzeba przedstawiać przyjaciół z tej wioski? Na pewno nie. I choć ich realia bardzo różnią się od współczesnych nadal zdobywają serca czytelników na całym świecie, nie tylko wśród maluchów. Książka idealna zarówno dla chłopców, jak i dziewczynek.\n7. Hobbit, czyli tam i z powrotem J.R.R. Tolkien\nPreludium do wydarzeń z Władny pierścieni. To od tej książki należy rozpocząć przygodę ze Śródziemiem. Magiczny świat krasnoludów, czarodziejów, hobbitów od lat fascynuję i urzeka. Książka o poświęceniu, oddaniu i przyjaźni, która rozpocznie piękną czytelniczą przygodę.\n8. Przygody Tomka Sawyera Mark Twain\nTo zdecydowanie ulubiona lektura szkolnych łobuziaków, choć chęć naśladowania bohatera spędza sen z powiek niejednemu nauczycielowi. Dla czytelnika spragnionego przygód i niezwykłych opowieści to pozycja obowiązkowa.\n9. Stowarzyszenie umarłych poetów Nancy H. Kleinbaum\nPropozycja dla starszego czytelnika, który zrozumie idee przekazane w tej książce. Piękna opowieść o przełamywaniu barier, które nas krępują, o otwarciu umysłu i nie podążaniu za tłumem.\n10. Tomek w tarapatach Alfred Szklarski\nKlasyka powieści przygodowych, która też co prawda dzieje się w innej rzeczywistości, ale dla czytelnika ważniejsze będą przygody dzielnego Tomka Wilmowskiego, który chce wyjaśnić sprawę zaginionych paczek wysyłanych do ojczyzny. Trochę historii, trochę przygody, a po tym tomie kolejne z przygodami Tomka.\nNie ma złych nagród książkowych. Jednak trzeba pamiętać, że każda okładka kryje za sobą pewną opowieść, która odkrywa przed czytelnikiem nowe światy. Zastanówmy się, co chcemy pokazać uczniom, a nagroda na pewno będzie trafiona.


31 maj 2010 / Fantomas / Brak komentarzy\nPan Marian wyszedł na balkon. Jak każdego wieczora, wyjął z przedniej kieszeni skrupulatnie chowanego przed żoną papierosa. Wreszcie będzie mógł zapalić i odciąć się od otaczającego go zgiełku. Zapalniczka zdawała się buntować, jednak za kolejną namową ustąpiła.\nWiedział, że za chwilę nastanie długo wyczekiwana chwila relaksu…\nKolejne spokojne zaciągnięcia przynosiły ukojenie.\nWieczór był spokojny. Samochody nie trąbiły, podwórkowe kocury nie śpiewały swych miłosnych serenad, a cała reszta miasta zdawała się spać w cichym letargu.\nUwielbiał te chwile. Pierwsze gwiazdy zaczynały do niego mrugać.\nPiękny wieczór – pomyślał w myślach.\nKolejne pociągnięcie, chwila refleksji i powolne delektowanie się wciągniętym oparem.\nNagle cały budynek zaczął się lekko trząść. Marian odruchowo złapał się balkonowej barierki. Lekkie wibracje nie ustawały.\nW oddali słychać było dziwny dźwięk. Olbrzymi huk – jakby sam Bóg zbliżał się w jego kierunku – zdawał się być z sekundy na sekundę głośniejszy.\nSzyby w oknach ledwo utrzymały się w ramach, gdy jakiś dziwny obiekt śmignął wzdłuż ulicy.\nFala uderzeniowa wrzuciła Mariana z powrotem do mieszkania, równocześnie pozbawiając go jego ulubionej ciszy spokoju.\nKilkaset metrów dalej ponury Fantomas stał na krawędzi wysokiego budynku. Uważnie obserwował błyskawicznie poruszający się obiekt.\nNagle dziwny obiekt zawrócił i zaczął z niewyobrażalną szybkością podążać w kierunku super bohatera. Wyglądało to jakby błyskawica chciała zatańczyć z super bohaterem. Właściwie … błyskawica musiała by się nieco podszkolić by owemu obiektowi dorównać.\nNagle Fantomas się odezwał.\n– Mówiłem ci Samsonie, żebyś nie biegał z taką szybkością. Jeszcze ludziom szyby w oknach powybijasz. Zresztą ludzie chcą już spać!\nMały piesek zamerdał ogonkiem, po czym rzucił pod nogi Fantomasa obślinioną pomarańczową piłkę.\n– No dobrze. Ale to ostatni raz.\nSuper bohater się zamachnął\n– Aport piesku!\nPiłka poszybowała na drugi kraniec dzielnicy.\n…Pan Marian tego wieczora więcej nie zasnął…\n08 maj 2010 / Blog / Brak komentarzy\nZa chwilę zderzę się z nadjeżdżającym samochodem. Dziwne to uczucie. W głowie szaleje sztorm myśli. Wszystko i nic przepływa przeze mnie. Nie mam odwrotu. To tak, jakbym poddawał się losowi. Wszystko jest sprawiedliwe. Tak właśnie miało być.\nJuż za chwilę może mnie nie będzie?. Za moment całe moje życie, marzenia, przeżycia, pragnienia – wszystko to może nie mieć znaczenia.\nNie buntuję się. Tak ma być.\nZderzenie. Nie boli. To raczej ciekawe doznanie. Może to wszystko dzieje się za szybko? A może po prostu zgadzam się z tym? Teraz los kieruje moim istnieniem. Ufam mu.\nWylatuję w powietrze. Cały świat staje w miejscu. Przechodzący obok ludzie zatrzymują się w kamiennych pozach. Samochody przestają trąbić, otaczający cię gwar zamiera. Świat stygnie w nieruchomej pozie. Nastaje spokój.\nPowrót do rzeczywistości. Siłą zostaję wbity w ulicę. Krążąca w żyłach adrenalina sprawia, że ból nie ma dla mnie znaczenia. Wstaję. Spoglądam na rower. Pierwsze myśli docierają do mnie. Oho – koło zostało powyginane. Będę musiał nieść rower do domu…\n– Nic się panu nie stało? jakaś kobieta coś do mnie mówi.\n– Nie. Odruchowo odpowiadam wciąż spoglądając na powyginane koło.\n– Ale jest pan ranny.\n– Może wezwać karetkę? Jest pan w szoku.\n– Nie. Nic mi nie jest. Ja muszę już iść.\nPodziękowałem kierowcy za pomoc i się pożegnałem. Przykładając ręcznik do krwawiącego czoła, wracam do domu.\nPo kilku minutach pojawiają się pierwsze myśli.\n– A więc tak to wszystko wygląda?\n– Gdyby ten samochód jechał nieco szybciej pewnie by cię tutaj nie było.\n– No tak – ale nie jechał. To znaczy, że nie dane mi było dzisiaj odejść.\n– Tak. To całkiem ciekawe doznanie.\nGodzinę później moje życie wraca do normalności. Poobcierane ręce, poobijana głowa będą się goić jeszcze przez jakiś czas. To nic. Nic się nie stało.\nGdy opowiadam ludziom o tym zdarzeniu, w większości się pytają, czemu nie przycisnąłem tego gościa? Czemu nie wezwałem policji i nie kazałem mu płacić odszkodowania?\nNie. Ja tak nie chcę. Takie rzeczy jak ten wypadek się zdarzają. Dlatego to się nazywa wypadkiem.\nMógł bym go ciągać po sądach, wykazać się zawziętością. Ale ja tak nie chcę.\nNasz świat i tak się wali. To nie tylko wina złych rządów. To też wina nas samych.\nAby zmieniać ten świat na lepsze, powinniśmy zacząć od nas samych.\nCzasami warto zacząć od rzeczy najmniejszych. Od życzliwości.\nCzasami po prostu nie warto szkodzić na siłę innym. Lepiej się uśmiechnąć i cieszyć się z tego co nas spotkało. Bo cóż lepszego mogło mnie spotkać niż to, że przeżyłem…\n13 kwiecień 2010 / Blog / Brak komentarzy\nJakoś tak smutno mi się ostatnio zrobiło.\n– Masz prawo byś smutny – w końcu zginęło sporo ludzi z głową państwa na czele.\nNie – nie dlatego jestem smutny.\nMój smutek rodzi się z sztuczności ludzi.\nCzy płaczę, bo stała się ta tragedia? Nie. Zginęło dużo ludzi. To smutne. I tyle. Nie znałem ich. Nigdy się z nimi nie utożsamiałem. Byli dla mnie zwykłymi ludźmi – takimi samymi jak górnicy, którzy kilkanaście miesięcy temu zginęli w kopalni.\n…Żałuję jednak, że w ciągu swojego życia jestem zmuszony po raz kolejny oglądać taką szopkę. Wczesnym rankiem tragicznego dnia założyłem się z kumplem, że na dniach w necie wykwitnie setki świeczek w opisach GG, czy pseudo artykułów wychwalających po niebiosa ludzi, którzy zginęli w tragedii. Ludzi, którzy jeszcze niedawno byli wyśmiewani bo niechcący przekręcali nazwiska czy wyzywali reporterki.\nZakład wygrałem, chociaż nie jest to powód ani do zadowolenia ani do chełpienia się nim.\nNie cierpię przesadnych laurek, po śmierci znanych ludzi. Tym razem jest inaczej. Zmarłemu tragicznie prezydentowi należą się przeprosiny i przywrócenie dobrego, tak zafałszowanego przez media wizerunku. Polskie media wytworzyły wokół prezydenta niezdrową atmosferę. To ona podsycała tą presję, pod wpływem której próbowano lądować. W innym państwie, gdzie funkcjonują obiektywne media, prezydent nie bałby się spóźnić, gdyż miałby pewność, że społeczeństwu zostanie przekazana OBIEKTYWNA informacja. Bez chichotów i drwin z lekceważenia przez niego historii, ale z podaniem przyczyny spóźnienia na pierwszym miejscu! Największą hipokryzją był fakt, że to właśnie PiS-owi wszyscy zarzucali upolitycznianie mediów. A teraz? Media milczą, o tym skąd ta presja, by mimo wszystko lądować. Cieszę się z jednego. Tak jak w przypadku PRL, prawda i tak zwyciężyła.\nA propo: Mój żal jest żalszy niż wasz! Mój żal jest najżalszy! I tyle na temat.\nFantomas wkracza do akcji\n22 marzec 2010 / Fantomas / Brak komentarzy\nGodzina 22:20. Siedziba Fantomasa\nNerwowo migając mała czerwona lampka na konsoli sygnalizowała stan gotowości bojowej.\nZamyślony Fantomas siedział opierając się o blat wielkiego pulpitu. Słuchał.\nWszystkie monitory pokazywały wspólnie połączony obraz wiadomości.\n– Specjalnie dla państwa udałam się w epicentrum ataku. Mówiąc to Lois musiała się zrobić unik przed latającymi w około odłamkami. W tle kilku ludzi w panice starało się opuścić to miejsce.\nKamerzysta skierował obraz na olbrzymia ciemna sylwetkę majestatycznie krocząca nad budynkami.\nNagle rozległ się olbrzymi ryk, jakby wszystkie statki świata chciały oznajmić swoje wpłyniecie do portu. Obraz gwałtownie zadrżał, pojawiły się mocne zakłócenia. Transmisja zanikła.\nSiedząca w studiu dziennikarka panicznie przyzywała Lois.\n– Wreszcie po chwili dostała informacje – Mamy kolejne połączenie!\n– Dysząc kamerzysta biegł za Lois starając się uchwycić jej obraz. Niedaleki wybuch rzucił wrakiem samochodu w wystawę pobliskiego sklepu.\nFantomas uważnie oglądał to co się działo w telewizji. Nagle wstał.\n– Samson. Szykuj się.\nGodzina 22:50. Dach budynku Metropol Planet.\n– Cholera. Straciliśmy kolejny myśliwiec. Detektyw był wyraźnie wkurzony.\nW około uwijali się komandosi starając się zorganizować prowizoryczny sztab dowodzenia.\n– Ta bestia kosi naszych jakby byli zabawkami.\n– Co z naszymi chłopcami na dole?\n– Większość jednostek została rozbita. Reszcie rozkazałem się wycofać na bezpieczna odległość. Walimy do niego z wszystkiego co mamy, ale to na nic. Nic na niego nie działa.\n– A powietrzna kawaleria?\n– Zmiótł ja jednym ciosem.\nDetektyw starał się utrzymać na głowie porywany wiatrem kapelusz.\nFantomasie – przybądź wreszcie.\nCałej sytuacji przyglądała się stojąca na skraju dachu postać przypominająca owalny cień. Można było mieć wrażenie, ze cały ten panujący w około chaos nie za bardzo chce zaczynać z ta postacią.\n– Fantomasie – detektyw wreszcie zobaczył postać bohatera.\nKolejna macka wysunęła się z cielska potwora, rozwalając na swej drodze kilka budynków.\n– Jak tak dalej pójdzie, z tego miasta nic nie zostanie!\nNic nie mówiąc Fantomas spojrzał w górę. Krople deszczu spływały po jego twarzy. Milczał.\n– W zasadzie w chwili obecnej jesteśmy bezsilni. Z ziemi nic nie jesteśmy w stanie zrobić, a większość powietrznych jednostek została zniszczona.\n– Cholera, nawet nie mamy się jak do niego dostać.\n– Próbowaliśmy helikopterów. Ale stracił nas zanim byliśmy w polu rażenia.\n– Wszystkie jednostki telewizyjne tez zostały odwołane. I tak mamy za dużo strat.\n– Ogólnie Fantomasie – wciąż walcząc ze swoim kapeluszem detektyw westchnął – jesteśmy w kropce.\n– Mhh. Zostawcie to mnie. Fantomas wreszcie się odezwał.\n– Samsonie. Idziesz dołem. Ja pójdę góra.\n– Fantomasie! Nie mamy już żadnej jednostki latającej. Detektyw musiał przekrzykiwać panujący w około hałas.\nNie zwracając uwagi na uwijających się ludzi, Samson pobiegł w stronę schodów prowadzących na dól budynku.\nFantomas lekko się uśmiechnął, po czym zrobił krok do przodu rzucając się tym samym z budynku.\nDetektyw nie raz był zaskoczony zachowaniem bohatera kartofla. W jego mniemaniu był to wielki dziwak. Ale dobry dziwak. Nie raz ratował ich od opresji. Osobiście nigdy mu nie przeszkadzało, ze skrywał się pod maska.\nWychylając się z za gzymsu spojrzał w dól. Coraz szybciej spadający kartofel wyglądał jakby zaraz miał się roztrzaskać o ziemie.\n– No to tyle jeżeli chodzi o Fantomasa. Dobry był z niego chłop. Odezwał się spoglądający w tym samym kierunku młody kadet.\nMknąc w dól Fantomas wydawał się spokojny. Lata treningu sprawiły, że nie odczuwał leku przed błyskawicznie zbliżająca się ziemia. Nagle wyciągnął rękę. W jednej sekundzie chwycił wystającą z budynku belkę.\nMetalowa konstrukcja wygięła się, po czym sprężynując oddala pożyczona przed chwila energie. Fantomas na to właśnie liczył.\nWystrzelony jak z procy pomknął w kierunku głowy olbrzymiego potwora.\nFantom wkroczył do akcji.\n23 luty 2010 / Fantomas / Brak komentarzy\nWieczór. Główna komnata zamku Sir Fantomasa.\nStaroświecko wyglądające wnętrze zdobi olbrzymi wspaniale wyszywany dywan, przykrywający większą część podłogi. Przy jednej z dużych ścian stoi długi drewniany stół – zapewne tak samo stary jak większość rzeczy w tym zamku.\nWiszący na ścianie staroświecki zegar odmierza leniwie kolejne sekundy, sprawiając, że wraz z palącym się kominkiem panuje tu spokojna atmosfera.\nOlbrzymie, zbudowane w typowo barokowym stylu okno wygląda na gwieździste niebo.\nNiedaleko schodów prowadzących na górę, super pies prowadzi kolejną walkę z największym przeciwnikiem świata – złowieszczą pluszową maskotką.\nKilkanaście metrów dalej Fantomas zajmuje się swoimi sprawami. Jedną z podstawowych zasad każdego super bohatera (a trzeba wam wiedzieć, że zasada ta zyskuje na znaczeniu w przypadku, gdy super bohater jest dodatkowo bardziej super) jest ciągłe doskonalenie swojej osoby. Jak co wieczór by nie wyjść z formy, Fantomas prowadzi swój trening. Walka na kije z wyimaginowanym przeciwnikiem, techniki karate znane tylko największym mistrzom, salta w powietrzu wykonywane z mistrzowską precyzją, rzuty gwiazdkami shiruken mając zawiązane oczy – wszystko to stanowi chleb powszedni dla super bohatera. Kartofelek jednak wie, że musi trenować by nie wypaść z formy. Bo gdy po raz kolejny czeluści zła zechcą zapanować nad światem, on dzielnie stawi im czoła. Jest w końcu obrońcą uciśnionych.\nCicha noc panująca na zewnątrz niesie z sobą zapowiedź burzy.\nNiedługo potem pojedyncze krople zaczynają spadać z nieba.\nZawsze gotowy super pies siada wyczekując na rozkaz swego pana.\nNiedługo potem super Fantomas odpala silniki swego pojazdu.\nUkryte w skale tajemne wrota z wolna się otwierają, ukazując bohaterom miliony światełek leżącego w oddali miasta. Super Fantomas wraz z super psem wkraczają do akcji.\nSamson obrońca uciśnionych\n18 luty 2010 / Fantomas / Brak komentarzy\nQ – Kwatera główna Fantomasa. Godzina 20:29.\nPanująca w powietrzu atmosfera sprawia, że miejscowe nietoperze kryją się w najciemniejszych kontach.\nCzujny Samson siedzi nasłuchując odgłosów dochodzących z za grubych stalowych drzwi. Wolne, ciche, równomierne stąpanie staje się coraz bardziej wyraziste.\nSuper pies wie, że to zły znak. Ktoś – prawdopodobnie wróg – zbliża się do tajnej siedziby Super Fantomasa.\nAle psi bohater wie też, że nie może szczekać… To by zdradziło jego pozycję. Nie – lata treningu wpoiły w Samsona instynkty przetrwania. Jak przyczajona czarna puma cichutko siedzi i czeka aż będzie mógł z zaskoczenia zaatakować wroga.\nStąpanie nasila się by w następnej chwili ucichnąć. Mija sekunda za sekundą. Złowroga cisza przecinana jest przytłumionymi odgłosami otoczenia. Spadająca nieopodal kropla, stąpający kilkanaście metrów dalej mały pajączek. Samson skoncentrowany nasłuchuje.\nNagle olbrzymia siła wyrywa stalowe wrota z framug. W ostatniej chwili Samson uskakuje na bok.\nRobiąc dwa fikołki zręcznie ustawia się w kierunku, gdzie przed chwilą znajdowało się wejście do jaskini.\nKórz z wolna opada ukazując olbrzymią zieloną sylwetkę ubraną w niebieskie szorty. Pochylając się, wielkolud wchodzi do środka. Po chwili zauważa super bojowego psa. Wściekle rzuca się w jego kierunku.\nOlbrzymia pięść uderza w miejsce, gdzie przed chwilą Samson przyjmował bojową pozycję. Uderzenie jest tak silne, że w miejscu gdzie trafia, ziemia kruszy się jakby była ze szkła. Po całej jaskini roznosi się głośny huk, sprawiając, że kilka pomniejszych stworzonek zaczyna panicznie szukać nowego schronienia. Samson wymija cios, robiąc zwinny unik w bok.\nSalto „mortadele”, sławny cios śmierci z czterech łap naraz, zakończone odbiciem się od olbrzymiej klaty przeciwnika. Zaskoczony zręcznością super psa olbrzym pada na plecy.\nSamson wie, że musi atakować. Seria ciosów mistrzowsko wyuczonego stylu „psich pazurów”, mordercze uderzenie „krwiożerczej szczęki zagłady”, zakończone uskokiem z potrójnym kołowrotkiem do tyłu. Wróg nie ma szans. Oszołomiony wielkolud traci inicjatywę…\nWalka się jednak nie kończy. Jakimś diabelskim cudem zielony kolos wciąż ma siły! Z wolna podnosi się na nogi, po czym wydaje ryk furii.\nSamson wie, że nie będzie to łatwa walka.\nZ nieziemską wściekłością zielony olbrzym naciera…\n…HQ – Kwatera główna Fantomasa. Godzina 20:29.\nSiedzący spokojnie w swoim fotelu Fantomas przygląda się swojemu przyjacielowi.\nŚpiący na niewielkim dywanie Samson co chwila to powarkuje, to macha łapami.\n– Znowu coś ci się śni przyjacielu.\nKolejny łyk ciepłego kakao sprawia, że kartofel mimowolnie zaczyna się lekko uśmiechać. Eh Samsonie. Ty nawet w snach ratujesz świat przed nieprawością.\nPo czeluściach jaskini roznosi się kolejne cichutkie warknięcie. To Samson walczy z nieprawością.