Narodziny bez przemocy - Frédérick Leboyer - skan książki\nutworzone przez admin | Sty 27, 2019 | Książki | 0 komentarzy\nNarodziny bez przemocy – Frédérick Leboyer – Wydawnictwo Radunia\nKsiążka jest już niedostępna w sprzedaży. Nakład chyba został wyczerpany. Trzeba mieć sporo szczęścia, żeby trafić na tę [używaną] książkę na przykład na allegro. Wrzucam treść tej książki, żeby mogły skorzystać na tym przyszłe mamy, które nie miały tyle szczęścia, aby moć sobie sprawić fizyczną kopie 🙂\nZmieniają się okoliczności, istota rzeczy pozostaje. Światło przybywa do nas zawsze ze Wschodu. Bez Swamich i bez Indii książka ta nigdy by nie powstała. Nie zrodziłby się nawet taki pomysł. Im właśnie – z wyrazami głębokiej czci – pracę tę poświęcam. Próbuję spłacić chociaż część mojego długu. Niech będzie to podziękowanie za wszystko, co od nich otrzymałem.\nZobacz na: Zbędne interwencje podczas porodu\nNarodziny są cierpieniem. – Gautama\nJak Pan sądzi, czy rodzenie się jest przyjemnością?\nCzy Pan uważa, że dzieci są szczęśliwe z powodu przyjścia na świat?\n.. Czy są szczęśliwe z tego powodu? Pan żartuje?\nPrzeciwnie, pytam poważnie.\nNo tak, „noworodki”.\nNoworodek nie może być szczęśliwy czy nieszczęśliwy!\nNoworodki niczego nie odczuwają.\nA Pan sądzi inaczej? Wszyscy tak Panu powiedzą.\nAle noworodek… Toto nie widzi, nie słyszy. Jak może być nieszczęśliwe?\n„Toto” nie widzi, nie słyszy… Co nie przeszkadza mu głośno krzyczeć.\nMusi sobie przewietrzyć płuca.\nTo smutne, że Pan tak uważa.\nNo, to nie argument, zgoda, ale jednak tak się mówi.\nMówi się, jak wiadomo, niemało bzdur.\nWięc Pan uważa, że nowo narodzony niczego nie odczuwa?\nCiekawe … Ja nie byłbym tego taki pewny.\nNo proszę, noworodek!\nDlaczego: „No proszę, noworodek”?\nJakże Pan chce, żeby w tym wieku…?\nPana słowa coraz bardziej mnie przygnębiają.\nCzy trzeba przypominać, że dziecięce troski są przeogromne? To cudowny, lecz smutny przywilej młodych – odczuwać wszystko tysiąc razy mocniej.\nTo prawda, zgadzam się. Ale noworodek jest tak mały…\nJakby wzrost miał tu znaczenie!\nNiech więc Pan mi powie, czy „to” krzyczałoby tak rozpaczliwie, gdyby nie przeżywało cierpienia?\nTo bardzo proste. Mówiłem już: noworodek niczego nie odczuwa.\nNoworodek nie posiada świadomości.\nAha! To ma być podstawa: brak świadomości… Chce Pan powiedzieć: brak duszy?\nNie, nie… Duszy… nie znam.\nPodczas gdy świadomość…\nŚwiadomość to co innego.\nA świadomość Pan zna? Brawo! Niech mi Pan wytłumaczy tę tajemnicę. Cały zamieniam się w słuch.\nNo, jak by to powiedzieć… to znaczy… świadomość…\nNie zagłębiajmy się dalej, by nie zginąć w czarującym gąszczu dialek- tyki. Poniechajmy dyskusji. Wszystko przecież da się udowodnić… Nawet to, że Achilles nie umiałby dogonić żółwia.\nRzeczy są proste, to tylko umysł je komplikuje.\nKiedy dziecko przychodzi na świat, krzyczy. I ten krzyk cieszy obecnych.\n„Słyszycie? Słyszycie?” – pyta szczęśliwa matka, zachwycona tym, że tak mała istota robi tyle hałasu.\nCóż mówią te krzyki noworodków?\nŻe odruchy są normalne.\nŻe maszyna funkcjonuje.\nCzy ludzie są tylko maszynami?\nCzyż krzyk nie oznacza cierpienia?\nTrzeba doznawać wielkiego bólu, żeby aż tak rozpaczać.\nCzyżby rodzenie się było aż takim cierpieniem dla dziecka, jak niegdyś rodzenie – dla matki?\nA jeśli tak – kto się tym przejmuje?\nObserwując, w jaki sposób traktuje się nowo narodzone dzieci, obawiam się, że nikt.\nSmutny pewnik: „toto” niczego nie czuje, nie słyszy, nie widzi…\nJakże więc mogłoby rozpaczać?\n„Toto” krzyczy, wyje – i tyle.\nTaki po prostu… przedmiot.\nA jeżeli jest to już osoba?\nNowo narodzony – osobą!\nTa myśl jest zupełnym przeciwieństwem tego, co o noworodku sądzi się powszechnie.\nAle… Powinniśmy pamiętać, że nie należy zbytnio ufać obiegowym sądom. A nawet książkom. Tak wiele dzisiejszych „naukowych” prawd jutro okaże się bzdurą…\nRozum nakazuje rozpocząć od poznawania faktów. A tu fakty milczą. Widzi się czasem, choć jest to rzadkie, dziecko urodzone z zębem. Nie znam jednak dziecka, które mówiłoby przy urodzeniu.\nNoworodek nie mówi. Chociaż…\nBez wątpienia nie potrafi używać słów. Świnki morskie też się nimi nie posługują. Ani ptaki. A to w żadnym wypadku nie przeszkadza im się porozumiewać.\nCzyż zatem istnieją języki bez słów?\nI niedostrzeganie tego możemy przypisać tylko naszej ignorancji. Przykładów nie trzeba szukać daleko.\nKiedy ktoś przez nieuwagę wypije łyk wrzątku, wygląda, jakby prowadził najżywszą z dyskusji. Bez słów. Podskakuje jak na sprężynie. Gwałtownie przestępuje z nogi na nogę. Macha rękami jak szalony, wstrząsa nimi, jakby chciał zrzucić z siebie to niezwykłe gorąco. Przewraca oczami pełnymi łez i krzywi się. Aby go zrozumieć, nie trzeba czekać na krzyk; nieszczęśnik – czy byłby Chińczykiem, Turkiem, Persem czy Jawajczykiem – jednoznacznie wyraża swoje doznania. Mówi: „Oparzyłem się!” – bez wypowiedzenia jednego słowa.\nWyrażanie siebie bez słów to szczególna właściwość noworodka.\nGorąco przykrego łyku w porównaniu z cierpieniem narodzin jest fraszką.\nNoworodek nie mówi?\nTa przerażona twarz, zaciśnięte powieki, ściągnięte brwi… Ten krzyk… Głowa, która się odwraca próbując ucieczki…\nTe rączki, które się wyciągają, proszą, błagają, po czym obejmują głowę w geście rozpaczy…\nTe maleńkie stopy, które gwałtownie walczą; nóżki, które powracają, aby bronić delikatnego brzucha…\nCiałko, które jest jednym spazmem, zrywem, wstrząsem…\nPrzecież cała jego istota krzyczy, całe ciało woła:\n„Nie ruszajcie mnie, nie dotykajcie!”\nAle w tym krzyku jest i błaganie:\n„Nie zostawiajcie mnie! Pomóżcie! Pomóżcie mi!”\nCzy często słyszy się tak rozdzierające wołanie?\nTo wołanie, z którym dzieci zawsze przychodziły na świat – któż rozumie? Kto słyszy? Kto po prostu słucha?\n…To my go nie słuchamy.\nNas to nie martwi.\nTo małe – to byłby już… ktoś? Ktoś, kto cierpi, kim targa rozpacz? Ależ… W tym wieku? I taki mały…\nJest w nas coś, co się opiera, co nie chce słyszeć, co nie pozwala nam uwierzyć. Coś, co zamyka nasze oczy i strzeże naszego drogocennego spokoju. Tak. „Widzieć” oznacza nie móc tolerować.\nTe obrazy noworodków są nie do zniesienia. Można by sądzić, że to ofiary mordu.\n„Nie! nie mogę na to patrzeć!” – mówią jedni, odwracając wzrok. „Cierpią? Tak sądzicie?” – dziwią się inni.\nRóżne są sposoby, żeby tylko tego nie widzieć.\n„No, no, to niemożliwe!” – oburzają się jeszcze inni.\n– „Narodziny – to nie to! Wiedziałoby się coś na ten temat. Pokazujecie nam dziecko torturowane. Oddane na pastwę sadystów! To się zdarza, wiemy. Ależ tak, to jest dziecko, które dręczą… Co mu robią te potwory? Czyje biją? Zanurzają we wrzącej oliwie? Kładą na rozżarzonych węglach?”\nTo tylko narodziny.\nNie ma tu ani potworów, ani sadystów. Ludzie – jak Pani, Pan czy ja. Nieuważni. Roztargnieni.\n„Mają oczy, lecz nie widzą…”\nŚlepcy o oczach szeroko otwartych, czyż chcecie faktów? Patrzcie.\nMała istota się urodziła. Ojciec, matka patrzą z zachwytem. Nawet młody praktykant dzieli ogólną radość.\nTen sam uśmiech rozjaśnia twarze. Wszyscy promienieją szczęściem i zadowoleniem.\nWszyscy… Z wyjątkiem dziecka.\nO Boże! To nieprawda!\nTa maska strachu, przerażenia… Te ręce, unoszące się ku głowie… Jest to postawa istoty zdruzgotanej. Gest widziany u tych. którzy, śmiertelnie ranieni, zaraz upadną. Zdaje się brzmieć krzyk agonii…\nTakie cierpienie, taki ból – to narodziny?\nWyglądają na uszczęśliwionych. W obliczu takiego nieszczęścia!\nNie, to nie do uwierzenia.\nTak, to niewiarygodne, ale jednak… Tak jest.\nCóż to za niezwykły fakt – takie zaślepienie.\nSprawy, jak zwykle, są proste. Spójrzmy dokładniej.\nTen młody lekarz wydaje się tak zadowolony…\nDlaczego się uśmiecha? Z powodu szczęścia dziecka?\nOn „zrobił” swój poród. Udało mu się. Co nie zawsze jest łatwe. Dziecko jest tutaj. Krzyczy głośno. Tak powinno być.\nMatka – w porządku. Wszystko na dobrej drodze.\nPołożnik uśmiecha się, jest zadowolony… Z siebie.\nTwarz promieniejąca, ekstatyczny uśmiech. Dlaczego ta kobieta się uśmiecha? Z powodu piękności dziecka?\nCieszy się, że to już koniec! Przeszła zwycięsko „swój” poród, „poród bez bólu”. Nie dowierzała. Jest tym jeszcze zdziwiona. Oszołomiona. Czuje ulgę. Dumna z siebie.\nCzyż nie zwyciężyła tu, gdzie tyle innych się poddało?\nA więc uśmiecha się błogo. Jest zadowolona z siebie…\nKto śmiałby jej to zarzucić?\nW końcu – ojciec.\nSzczęśliwy człowiek. Doczekał się potomstwa. Jest tu maleńka istota,\nktóra będzie rosnąć. Odtwarzać jedną po drugiej (iluzja) nieocenione zalety „autora”. A jeśli jeszcze płeć dziecka pasuje do szerokich projektów, które dla niego przygotowano…\nPoza tym ten człowiek, który z pewnością nigdy niczego nie stworzył – sprawił dziecko! Jest więc dumny. Zadowolony.\nZadowolony… Z siebie.\nCzy rozpaczać z powodu tak wielkiego cierpienia? Z powodu tak wielkiego zaślepienia?\n„Narodziny są cierpieniem”. „Życie jest cierpieniem” – powiedziano to już dawno temu. Życie byłoby tylko pobytem, przejściem. W momencie narodzin trzeba by płakać… Kiedy jakaś istota wkracza w to piekło. A cieszyć się właściwie przy pogrzebie. Kiedy już z niego wyszła. Tak..;\nPrzed tym, po tym… Ja nic już nie wiem.\nAle narodziny i cały ciężar ich cierpienia są faktem.\nTo cierpienie jest tak ogromne, że staję się bezsilny. Bliski rozpaczy. Na szczęście – przebłysk: dokonanie „porodu bez bólu”!\n„W bólach rodzić będziesz”.\nTo również pochodzi z początku dziejów. Ale starożytne przekleństwo minęło. Dzisiejsze kobiety rodzą z twarzą promienną. To cud. Ale żeby promieniały, kiedy dręczy się dziecko – o, nie!\nTo niemożliwe, kiedy się wie, co przeżywa noworodek…\nA więc? Czy kobieta ma się wyrzec swej radości?\nPo prostu trzeba zrobić dla dziecka to, co się robi dla matki.\nA przynajmniej próbować.\nW pierwszej chwili czujemy się zagubieni. Zupełnie bezsilni w obliczu takiego cierpienia.\nPrzygotowuje się poród bez bólu. Jak przygotować dziecko?\nW brzuchu matki?\nCzy zrobić to za pomocą delikatnych elektrod zanurzonych tam, w głębi, dotykających malutkiej czaszki?\nTechnika może w naszych czasach dokonać takiego wyczynu, wiemy… Wiemy coraz mniej, zapominamy.\nTyle sadyzmu mieści się w sercu człowieka…\nPrzeniknąć; zbadać; rozdzierać, rozczłonkowywać, analizować…\nCo kieruje młodym badaczem, tym przyszłym laureatem nagrody Nobla, który, uzbrojony w igły, sondy, dumny jest ze swego elektronicznego rynsztunku?\nTo nie jest droga dla nas.\nPrzede wszystkim chcemy zrozumieć. Zrozumieć – dlaczego, z jakiego powodu noworodek tak bardzo cierpi. Przyczyny cierpień matek już zrozumiano. Zamiast zaakceptować ślepo fatalność cierpienia, pewnego dnia odważono się zapytać: dlaczego? Odpowiedź zawiera się w pytaniu. Zapytać: „Dlaczego dziecko cierpi w czasie narodzin?” – znaczy usłyszeć w końcu to, co przekazują krzycząc rozpaczliwie dzieci przybywające na świat. Wołając od tak dawna i wciąż na próżno… Znaczy to: nadstawić uszu, spróbować usłyszeć, zrozumieć. A to już połowa drogi.\nTo, co powoduje grozę narodzin, to bezmiar przeżyć, ich różnorodność, dławiące bogactwo.\nMówi się i wierzy, że noworodek niczego nie czuje.\nOn czuje wszystko. Wszystko – całkowicie, bez wyboru, bez filtru, bez selekcji.\nGwałtowny przypływ morza doznań, który porywa go przy narodzinach, przekracza wszystko, co możemy sobie wyobrazić. Doświadczanie zmysłowe jest tak rozległe, że my nie jesteśmy w stanie nawet tego pojąć. Zmysły noworodka funkcjonują. I to jak! Mają całą ostrość i świeżość młodości.\nCzym są nasze odczucia w porównaniu z odczuciami dzieci? Czym są nasze zmysły w porównaniu ze zmysłami zwierząt? Mamy skórę akurat tak czułą, jak skóra krokodyla lub nosorożca. A doznania podczas narodzin stają się jeszcze silniejsze w porównaniu z tym, co się przeżywało przedtem. Zmysły działały przecież, zanim dziecko znalazło się tu, to znaczy w naszym świecie. Działały dobrze. Doznania dziecka nie są jeszcze uporządkowane w spostrzeżenia, powiązane jedne z drugimi, zrównoważone – co czyni je silniejszymi, gwałtowniejszymi. I nie do zniesienia.\nWeźmy za przykład wzrok.\nUtrzymuje się, że noworodek jest ślepy, że nie widzi.\nTo bez wątpienia pewnik, potwierdzany, gdy obserwuje się, jakiego rodzaju lampy używane są podczas porodu. Czyż nie celuje się w młodego przybysza reflektorami?\nDlaczego krępować się noworodkiem? Czyż staramy się zmniejszać światło wobec ślepca?\nBez wątpienia to oświetlenie jest wygodne dla położnika, któiy czuwa nad prawidłowym przebiegiem porodu.\nGłowa ledwie wysunięta z dróg rodnych, tułów jeszcze uwięziony – oczy szeroko otwierają się i natychmiast zamykają gwałtownie. Teraz na twarzy maluje się niewypowiedziane cierpienie, które wybucha znanym krzykiem. Jeżeli widzieć – znaczy tworzyć w swoim mózgu obrazy na podstawie tego, co odbierają oczy, cóż – noworodek nie widzi. Ale jeżeli widzieć – znaczy doświadczać światła – wówczas widzi.\nDziecko, które przybywa na świat, ma dla światła nieba tę samą miłość, to samo pragnienie, co rośliny, kwiaty – jego mniejsze siostry, które nie posiadając gałek ocznych nie tracą z oczu naszego Ojca Niebieskiego podczas jego drogi.\nA my oszołamiamy noworodka światłem, które powinno mu się dawkować z nieskończoną ostrożnością. Niezmiernie powoli.\nDziecko jest tak wrażliwe, że światło odbiera już w brzuchu matki. Gdy kobieta po szóstym miesiącu ciąży przebywa naga na słońcu, dziecko dostrzega to światło jak złocistą mgłę.\n1 oto małą istotkę o wzroku tak delikatnym widzimy wyrzuconą nagle ze swej ciemnej jaskini. Jej oczy są skazane na działanie reflektorów. Dziecko zaczyna rozpaczliwie krzyczeć.\nOparzono mu oczy.\nTaki właśnie był los bohatera powieści Juliusza Verne’a – Michała Stro- gowa.\nCzyż chcemy, żeby noworodek szalał z bólu? Jeżeli nie postępujemy z nim inaczej…\nJak przygotowuje się corridę? Jaki jest przepis na dobrego byka – pijanego cierpieniem, zaślepionego wściekłością? Trzyma się zwierzę zamknięte, w absolutnej ciemności, przez cały tydzień. Potem wyrzuca się je nagle na arenę. Zalaną słońcem, które je oślepia.\nZamyka oczy. Lecz czymże jest delikatna, przezroczysta osłona powiek?!\nNoworodek jest ślepy?\nA co do ślepców…\nCzy ten nieszczęśnik jest głuchy? Nie bardziej niż ślepy.\nUszy dziecka funkcjonują na długo przed jego przybyciem na świat. Już w macicy odbiera dźwięki, które się tworzą w ciele jego matki. Trzaski płynące z ruchu stawów, odgłosy pracy jelit. Oddech. A ponad wszystkim – potężne, rytmiczne uderzenia matczynego serca. W końcu – głos. Głos matczyny, którego echo pozostanie w dziecku na zawsze. Każdy głos jest jedyny na świecie, wyjątkowy, nie do podrobienia. Tak jak linie papilarne.\nDziecko jest naznaczone głosem swojej matki. Zna ten głos dobrze, zanim się narodzi. Jest jakby sprzężone z jego brzmieniem, barwą, modulacjami. Zna też głos swego ojca.\nDziecko odbiera dźwięki świata, dźwięki z zewnątrz, tak samo jak odczuwa światło – mimo grubości powłok matczynego brzucha.\nW jaki sposób te dźwięki do niego docierają?\nDziecko – jak ryba – odbiera je poprzez wody, w których jest zanurzone. Dźwięki te zmieniane są przez wody płodowe nie do poznania.\nA potem przychodzą narodziny.\nRyba wychodzi z fali. Świat się zatrząsł, zawirował.\nDźwięki, dotąd filtrowane, uderzają w młodego podróżnika z całą swą mocą i gwałtownością. Nie ma już wód. Nie ma obrony, którą stanowił brzuch matki.\nMłode uszy są nagie. Nie istnieje nic, co osłaniałoby je przed hałasem świata. Dziecko, które się rodzi, wkracza w krainę tysiąca grzmotów. Podskakuje. Cóż w tym dziwnego?\nŚwiat wyje, dziecko wyje również. To proste.\nTu jeszcze raz MY jesteśmy głusi. Nasze „dorosłe uszy” nie słyszą aż tyle.\nGdy zaszeleści liść, zwierzę zrywa się z miejsca. Mędrzec słyszy, jak trawa rośnie. Dziecko bezbłędnie wyczuwa delikatne różnice westchnień. A my? Którzy w naszej totalnej głuchocie pogrążamy się z każdym dniem bardziej? Rośniemy w całkowitej niewrażliwości – zamiast „otworzyć” nasze uszy. My, znieczuleni na doznania – cóż wiemy o tym, co słyszy dziecko przy narodzeniu?\nKto stara się mówić cicho w sali porodowej?\nW istocie krzyczy się tam o wiele częściej niż mówi.\nRozkazy, wołania: „Przeć, przeć! Jeszcze, jeszcze!” – wydawane są głośno, wykrzykiwane. Woźnica pogania zaprzęg…\nA gdy dziecko się ukaże, w ogólnym podnieceniu – nic, tylko okrzyki. Nowe, donośne wybuchy.\nCo na to noworodek?\nPodnosi ręce ku głowie w geście bólu nie do zniesienia.\nCzy noworodek jest głuchy?\nNieszczęsne dziecko! Cóż to za klęska się rodzić!\nWpaść nagle w otchłań naszej niewiedzy, naszego okrucieństwa… Noworodek jest oślepiony, ogłuszony cierpieniem i wściekłością…\nCóż będzie odczuwać jego skóra?\nCienka, delikatna, prawie bez naskórka, wibrująca przy najlżejszym dotknięciu. Tak wrażliwa, jak po oparzeniu. Dziecko drży już wtedy, gdy zbliżamy się do niego. I tę skórę, która aż dotąd znała tylko pieszczotę, atłasowe dotknięcie śluzówek – drażni się owijając dziecko w pieluszki, ręczniki! W tkaniny!\nNowo narodzony wędruje po naszym świecie jak po dywanie z cierni, jak przez jeżynowe zarośla.\nPrzyzwyczai się do tego. Jak do wszystkiego. Zamykając, gasząc swe zmysły.\nAle gdy przybywa i wpada w te kolczaste zarośla, krzyczy rozpaczliwie. To naturalne.\nA my… My się śmiejemy.\nGdy pojmie się cierpienia noworodka – ogarnia przerażenie. Chciałoby się krzyczeć jak on: „Dosyć! Dosyć!”\nTo, co dotąd zobaczyliśmy, jest nie do zniesienia. A czy to przynajmniej wszystko?\nTo dopiero początek!…\nTak, piekło istnieje. To nie wymysł. Płonie się w nim naprawdę.\nTo piekło – ale nie na końcu życia. Ani gdzie indziej. Ono jest tutaj. Na początku.\nPiekłem jest to, przez co przechodzi dziecko docierając aż do nas.\nTen ogień, który ze wszystkich stron atakuje niemowlę, który pali jego oczy, przypieka skórę, ten ogień dosięga samej głębi jego ciała.\nTen ogień, jak ukąszenie, jak piekąca rana – to powietrze wchodzące do pluć.\nOczy noworodka są wrażliwe. Skóra czuje. Śluzówki – jeszcze bardziej. Powietrze, które wchodzi i wypełnia tchawicę, wygładza pęcherzyki płucne – wywiera efekt kwasu wylanego na ranę!\nTo nie bezpodstawne wyobrażenie. Tak wygląda człowiek, który, po raz pierwszy paląc papierosa, próbuje zaciągnąć się dymem. Ta porcja dymu niewiele znaczy dla błon śluzowych nałogowego palacza, które przywykły, poddały się. Ale śluzówki początkującego zachowały swą świeżość… Jeszcze nie zdążył się zaciągnąć, a już przeżywa gwałtowny wybuch kaszlu. To próba wyrzucenia z siebie tego żaru nie do zniesienia. Oczy napełniają się łzami. Twarz czerwienieje.\nWyobraźmy sobie jeszcze przedszkolaka, który, zmylony przejrzystością płynu, wypija ufnie… czysty spirytus! „Woda życia” nie dosięgnie nawet śluzówki gardła, gdy zostanie wyrzucona w szaleńczym wybuchu – odmowie całego ciała. Czkawka, gwałtowne ruchy, łzy, purpurowa twarz…\nTak, dla dziecka, które przybywa na świat, oparzenie powietrzem wchodzącym do płuc przewyższa swą grozą wszystko inne.\nCała jego istota jest poruszona. Wszystko w nim drży, opiera się, boi. Wszystko zamyka się, odrzuca. Wszystko stara się odepchnąć wroga. I to jest krzyk!\nTo pierwszy krzyk, który oznacza PRZEJŚCIE. Który uświęca wkroczenie w życie.\nTen krzyk to: „Nie!” Gwałtowna odmowa, protest całego jestestwa. Rozpaczliwe wycie. Bezradność – bo „trzeba”…\nTrzeba oddychać jeszcze. I jeszcze! I jeszcze!!\nI za każdym razem płonąć wewnątrz bardziej i bardziej.\nCzy to nareszcie wszystko? Niestety nie.\nKiedy dziecko wychodzi, chwyta się je za nogi. A ono zwisa głową w dół. Całkowita ignorancja. Jak zawsze.\nCiało noworodka, prawdę mówiąc, jest bardzo śliskie. Powleczone jak gdyby werniksem, tłuszczem gęstym i białym, który pokrywa je często całkowicie. A więc – by nie wyśliznął się i nie upadł – położnik trzyma go w ten sposób. Chwyt jest mocny. Wygodny.\nWygodny… Znowu – dla nas.\nA dla dziecka? Co odczuwa zawieszone nagle w takiej pozycji?\nZawrót głowy nie do opisania.\nCi, którzy w koszmarnych snach wpadali nagle w przepaść, znają to odczucie. Ono stamtąd pochodzi.\nW istocie, aby pojąć całą grozę takiego spadania, tej otchłani, trzeba się cofnąć. Powrócić do macicy, do brzucha matki.\nNie znamy samych siebie. Ignorujemy ważność, znaczenie naszych pleców. One są „z tyłu”. A jednak to one nami kierują. Od nich zależą nasze nastroje: radość, smutek. Napięcie, swoboda – również.\nSiła leży w lędźwiach, lęk – między łopatkami.\nNasze „stany duszy” są w istocie stanami naszego grzbietu!\nŻeby zrozumieć okropność wstrząsu, który wywołuje się u dziecka, gdy zwisa ono głową w dół, ponad przepaścią – trzeba pojąć, co wtedy przeżywa jego grzbiet. Trzeba sobie uświadomić ten kontrast między „przedtem” a „teraz”.\n„Przedtem” to to, co przeżył kręgosłup, kiedy dziecko z wielkim trudem próbowało utorować sobie drogę na świat.\nDoprawdy, trzeba znów wznieść się wyżej. Trzeba powrócić do matczynego brzucha. A tam – przeżyć ponownie to, co przeżyły te plecy.\nŻycie dziecka w brzuchu matki można podzielić na dwie fazy.\nDwie pory o równie długim trwaniu. Są one tak różne, jak zima i lato. Pierwsza – to „złoty wiek”.\nZarodek jest najpierw malutką roślinką, która wzrasta i pączkuje. Nie porusza się.\nPotem staje się płodem. Roślina przeistacza się w zwierzę. Pojawia się ruch. Początkowo na poziomie tułowia. Stopniowo obejmuje całe ciało. Oto płód, który się porusza, cieszy swym ciałem.\nI swoją wolnością.\nTo doprawdy wiek „złoty”.\nTa istota unoszona przez wody nie ma ciężaru. Lekka jak ptak, zwinna i żywa jak iybka. Jej szczęście, jej wolność nie mają granic. Jak jej królestwo, którego brzegi muska od czasu do czasu.\nTa swoboda jest tym większa, że w pierwszej połowie ciąży jajo (błony spowijające zarodek i wody, w których jest zanurzony) rośnie prędzej niż dziecko.\nNasza mała istota może więc rozwijać się bez przeszkód.\nKrólestwo powiększa się szybciej.\nTak, jej szczęście nie zna granic. Zdjęcia, które udało się wykonać, ukazują nam jej twarz całkowicie odprężoną. Obraz spokoju, zadowolenia, błogości.\nNiestety! W połowie ciąży wszystko się zmienia.\nW samej głębi schronienia czyha Prawo. Prawo powszechnej niestałości, które żąda, aby pewnego dnia wszystko się odmieniło.\nAż do tego czasu jajo rozwijało się szybciej niż płód. Dziecko rosło wol-\nniej niż jego królestwo. Minęła połowa ciąży – i jest inaczej. Dziecko nadal rozwija się i rośnie; jajo, które je zawiera, powiększa się już tylko nieznacznie.\nZaczyna się cierpienie.\nBędzie się dziecku wydawać, że zostało zamknięte, uwięzione.\nPowoli, skrycie świat zacieśnia się wokół niego. To, co było bezbrzeżną przestrzenią, staje się z dnia na dzień coraz bardziej ograniczone. Znika ocean szczęśliwych dni młodości.\nNieskończona przestrzeń zacieśnia się, zacieśnia…\nI pewnego dnia dziecko jest już uwięzione.\nLoch jest tak wąski, że ciało więźnia dotyka wszystkich ścian jednocześnie. Ścian, które się nadal do siebie zbliżają! – Aż tak, że pewnego dnia plecy dziecka są już jakby przyklejone do ścian macicy. Nieszczęśnik długo się nie poddaje.\nNa próżno! Więzienie się zamyka, przytłacza go bezlitośnie.\nCzy los jest nieubłagany?\nTrzeba się z nim pogodzić. Czy można inaczej?\nDziecko się zwija, wtula głowę, próbuje stać się jak najmniejsze.\nByć może mądrość mówi mu, że nic nie trwa wiecznie. Że z największego zła pewnego dnia wyłania się jeszcze większe dobro.\nTrzeba znosić cierpliwie swój ból. Umieć uśmiechać się mimo nieszczęścia. Życzmy mu tego.\nW więzieniu, które z każdym dniem zaciska się bardziej, dziecko rośnie nadal.\n…A więc zwija się w kłębek. Stara się ukryć. Korzy się. Już nie może dłużej znosić tego wszystkiego, ulegać, kiedy pewnego dnia… zwiększa się jego cierpienie. Więzienie ożywa. Nie wystarcza już, że trzyma dziecko skurczone, ukorzone; oto jak ośmiornica zaczyna je ściskać, miażdżyć! A ono, zastraszone – ulega.\nSkurcz ustępuje i powraca. Znika znowu. I pojawia się… 1 jeszcze raz… Te ruchy nie są silne. I powracają, jakby dla zabawy. Gdy ustępuje pierwszy strach, dziecko się przyzwyczaja. I nawet – zaczyna to lubić!\nW tej więziennej monotonii skurcz staje się rozrywką, której dziecko zaczyna oczekiwać. Zmienia ona i ożywia jego egzystencję.\nTo coś, co na początku przerażało, targało, teraz jest przedmiotem tęsknoty. Kiedy się pojawia, obejmuje dziecko i ściska – ono na to pozwala. Napręża grzbiet. Drży z zadowolenia.\nCóż to za rozkoszna zabawa!\nTe czułości będą trwać przez cały miesiąc – ostatni miesiąc ciąży, pod-\nczas którego występują skurcze. Niebolesne dla matki, przyzwyczajają dziecko do skurczów porodowych, których intensywność będzie zwielokrotniona.\nNa razie są one jeszcze jak pieszczoty…\n…Aż do dnia, w którym jeszcze raz wszystko się zmieni.\nDlaczego „to” nie może trwać dłużej?\nPewnego dnia zabawa się kończy.\nUkochana fala zmienia się w burzę. Przyjaciółka przeistacza się w furię.\nTo coś, co obejmowało, kołysało, staje się złe, gwałtowne. Już je nie tylko ściska, lecz miażdży. Już go nie pieści, lecz dusi. Już go nie kocha, wypędza.\nRadosna gra staje się nienawistna.\nZaczęła się praca… Trwa poród!\nNiezmierna siła, nieodparta, szalona – usiłuje owładnąć dzieckiem. Siła ślepa, która je gniecie, tratuje, spycha w dół.\nNie wystarczy już ugięcie grzbietu. Dziecko miażdżone, unicestwiane, usuwa się dalej, niż było to dotąd możliwe. Głowa wtulona, ramiona ściśnięte… Malec jest już tylko kłębkiem strachu.\nWięzienie szaleje, jakby dążyło do zniszczenia więźnia. Ściany zbliżają się jeszcze bardziej… Loch zmienia się w tunel, tunel – w lej!\nSerce bije, jakby miało pęknąć. Dziecko pogrąża się w tym piekle. Jego strach nie zna granic… Zmienia się w szał. Owładnięte sprzeciwem, atakuje mur.\nMusi przejść! Musi go pokonać!\nJuż jest samym przerażeniem, samą nienawiścią.\nTen mur! Ten mur!\nMusi stąd wyjść! Jeżeli będzie trzeba, zabije…\nTa siła, ten ślepy potwór, który je dręczy, któiyje wypycha na zewnątrz… Ten okrutny mur, który zatrzymuje, nie pozwala przejść…\nTo jedno i to samo: to matka! Zawsze ona!\nTo ona wypędza, a jednocześnie zatrzymuje, przeszkadza przejść! Szalona! To ją trzeba zabić?! Bo to właśnie ona staje między dzieckiem a życiem.\nW tej walce śmiertelnej, w tej bitwie bez pardonu zwycięży jedno lub drugie. Matka albo dziecko.\nDziecko jest jak opętane. Pijane nieszczęściem i trwogą.\nSamotne, opuszczone, w zupełnych ciemnościach, walczy z rozpaczliwą energią. Potwór spycha je dalej. I, z wyszukanym okrucieństwem, nie tylko miażdży…\nAby przebyć wąską cieśń miednicy, głowa płodu, a po niej tułów, wykonuje jakby ruch śrubowy. Płód skręca się. Jest jak pod prasą.\nA głowa dziecka… Ta głowa, która dźwiga cały ciężar walki, niemal ginie w ramionach. Jak to się dzieje, że nie pęka?\nDziecko jest na samym dnie nieszczęścia. Wysiłek staje się zbyt wielki… Z pewnością zbliża się koniec. Śmierć wydaje się pewna…\nTen męczennik nie wie, że im bardziej gęstnieją ciemności, tym bliższy jest światła!\nRaz jeszcze potwór rzuca się na niego i wtedy…\nI wtedy nagle wszystko wybucha!\nNie ma już tunelu, więzienia, potwora!\nDziecko się urodziło.\nA gdzie są ściany? Znikły, zapadły się.\nNIC! Pustka! I jej groza.\nWolność nie do zniesienia!\nWszystko mnie gniotło, miażdżyło, ale miałem przynajmniej kształt. Matko, moja przeklęta twierdzo, gdzie jesteś?\nSam – jestem tylko nicością, zawrotem głowy.\nWeż mnie znowu! Zatrzymaj mnie. Gnieć mnie, miażdż, niszcz.\nAle niech istnieję!\nDziecko jest przepełnione lękiem. Z tej prostej przyczyny, że nagle nic już nie trzyma jego grzbietu.\nI właśnie wtedy zostaje schwycone za stopy i zawieszone w próżni! Ten kręgosłup, który był zgięty, przygnieciony, skręcony do granic możliwości – teraz nagle zostaje rozprostowany! Ta głowa, która dźwigała ciężar tylu wysiłków wchodząc niemal w tułów dziecka – teraz kołysze się bezwładnie, zwisa w próżni.\nAby uspokoić ten ocean grozy, paniki – trzeba wszystkie części ciała dziecka zbliżyć do siebie, skupić, scalić.\nTak jak trzeba zwiększyć ciśnienie wokół nurka zbyt szybko wyciągniętego na powierzchnię.\nGdyby chciano dziecku uświadomić, że trafiło na świat, który nic o nim nie wie, na świat okrucieństwa, bezmyślności, szaleństwa – czyż zabrano by się do tego inaczej?\n…Stal – twardość, zimno lodu. Zimno, które parzy jak ogień!\nTo dziecko, przybyłe z ciepła, z głębi delikatnego, czułego łona matki – kładzie się na szali wagi!\nCzy sadysta wymyśliłby coś lepszego?\nDziecko krzyczy. Krzyk się wzmaga.\nRadość otoczenia również. Szczególnie wtedy, gdy przypadkiem oznajmi się imponującą „wagę”. Liczbę gramów…\n„Słyszycie, słyszycie, jak krzyczy?” – zachwyca się matka. Oczarowana, że coś tak małego może robić tyle hałasu…\nZabierają dziecko. Znów trzymają za nogi; znów głowa zwisa bezwładnie… Nowa okropność. Świat się przewraca…\nTeraz odkładają dziecko. W jakiś kąt stołu, między szmaty. Zostawiają. Płacze rozpaczliwie.\nTrzeba jeszcze zająć się jego oczami. Wpuścić krople…\nOtwierają powieki siłą. Wpuszczają kilka kropli palącego płynu…\nW końcu zostaje samo.\nOpuszczone przez wszystkich i wszystko.\nZagubione we wszechświecie równie wrogim, jak niepojętym.\nDrży z przerażenia, ma czkawkę, dusi się.\nJest już nastawione tylko na doznawanie krzywd. Gdy się doń zbliżają, drży jeszcze bardziej.\nNóżki miotają się, chcą nieść biedaka jak najdalej. Na próżno. Ucieczka jest niemożliwa.\nA jednak… Nie ma już więzienia.\nI wtedy dzieje się rzecz nieoczekiwana. Dziecko – rozbitek w morzu cierpienia, łez, prawie bez tchu – ucieka… w siebie.\nZamyka się. Zwija w kłębek.\nPrzyciąga do siebie nogi, ramiona. Znów przybiera pozycję płodu. Układa się, jakby było w macicy.\nZgnębione grozą świata, powraca do raju. Do łona matki.\nOdnalazło pozycję minionego szczęścia.\nOdmawia urodzenia się.\nZnów staje się płodem.\nPonownie staje się więźniem.\nDziecko jest spokojne.\nZnów się je chwyta. Aby ubrać.\nW to, co jest ciasne, gniotące, szorstkie, grube. Ale tak ładne. W czym „tak mu dobrze”. Trzeba być eleganckim, przynosić zaszczyt mamie. Raz jeszcze protestuje, wybucha głośnym szlochem.\nPłacze długo, długo. Aż do kresu sił.\nCzara goryczy przepełnia się. Przychodzi załamanie.\nDziecko zapada w sen.\nTo jego jedyne schronienie.\nW czym zawinił? Czym zasłużył na tę udrękę?\nWierzyć, że po tym wszystkim nie pozostanie ślad – cóż za naiwność! Ślady tego są wszędzie: na skórze, w kościach, w brzuchu, na plecach.\nW naszych niedorzecznościach, szaleństwach.\nW naszych torturach, więzieniach.\nW legendach, epopejach.\nA Pismo – cóż przedstawia, jeśli nie tę okrutną odyseję?\nOdpowiedź zawiera się w pytaniu.\nWszystko to jest przerażające, przytłaczające. Nie pozostawia nam prawie żadnej nadziei. Żadnej nadziei dla dziecka.\n„Jak przygotować dziecko w brzuchu matki? Czy trzeba, za pomocą cienkich elektrod…?”\nTo nie dziecko trzeba przygotować, lecz nas.\nJeśli dajemy dowód takiego zaślepienia, takiego niezrozumienia, żeby nie powiedzieć więcej, w naszym sposobie przyjmowania noworodków -jak to się dzieje, że świat jest… tym, czym jest?\nAle pozostańmy przy narodzinach.\nZobaczymy, jak – przy odrobinie inteligencji – można wiele zmienić.\nJest w narodzinach niepokojący paradoks: dziecko opuszcza nieznośną twierdzę, jest wolne i… rozpacza!\nCoś takiego zdarza się czasem więźniom wypuszczonym na wolność. Wolność, o której tak długo marzyli, oszałamia ich, wprawia w panikę. I zaczynają żałować swych krat… Po czym, nieświadomie, zachowują się tak, aby do nich wrócić!\nCoś podobnego znajdujemy u noworodka. Krzyczy, przytłoczony wolnością.\nChciałoby się zawołać: „Przestań szaleć! Jesteś w rozpaczy zamiast się cieszyć! Oto możesz nareszcie do woli przeciągać się, brykać, a płaczesz! Otwórz oczy. Zrozum, co otrzymujesz. Poznaj nareszcie swoje królestwo, swoje szczęście!”\nTak, to pogmatwanie, nieporozumienie jest bezsensowne…\nTrzeba, by dziecko pojęło… Trzeba przemówić mu do rozumu. Wytłumaczyć.\nWytłumaczyć? To nie dla jego wieku. Zwłaszcza że nawet później… To język, który niewielu ludzi przekona.\nJak zatem powiedzieć temu dziecku?…\n„Powiedzieć”? To nie to.\nTrzeba mówić do niemowlęcia „jego” językiem. Wcześniejszym od słów. Językiem wcześniejszym od wieży Babel, od czasów wielkiego pomieszania. Językiem utraconego raju.\nA więc – gestami, mimiką, jak do cudzoziemca? Też nie.\nTrzeba pójść jeszcze dalej, cofnąć się jeszcze bardziej w przeszłość. Odnaleźć język uniwersalny, powszechny. Trzeba mówić miłością. Mówić miłością do noworodka?\nTak! Mówić miłością. Czyż nie jest to język, którego używa cała przyroda?\nAby nowo narodzony „usłyszał”, trzeba do niego mówić językiem zakochanych.\nA jak mówią zakochani?\nNie mówią, dotykają się tylko.\nSą nieśmiali, wstydliwi. Aby dotykać, pieścić, kryją się w ciemności. Albo po prostu zamykają oczy. Tworzą noc wokół siebie. Noc inną niż zwykła. Żeby być samym tylko dotknięciem. W tych odnalezionych znowu ciemnościach – głaszczą się nawzajem, wyczuwają, muskają. Otaczają się wzajemnie ramionami. Stwarzają wokół siebie drogie, stare więzienie.\nNie robią hałasu. Nie trzeba im słów.\nSłychać najwyżej pomrukiwania, gruchania rozkoszy.\nTo ich ręce mówią. Ciała rozumieją. Oddechy mieszają się. Wibrują radością.\nOto czego potrzeba noworodkowi. To właśnie rozumie. Tak mamy do niego mówić. Dotykiem, pieszczotą. Idąc za jego oddechem…\nI nie spieszmy się. Postępujmy krok za krokiem.\nJak uczeń, który ćwiczy gamy i gra jeszcze oddzielne nutki, zanim pewnego dnia ogarnie go szał muzyki – prześledźmy kolejno wszystkie zmysły, by wiedzieć, jak czynić, żeby nie dręczyć dziecka, które do nas przybywa.\nW istocie jest to bardzo proste. Zacznijmy od wzroku.\nUczyńmy jak zakochani, ukryjmy się w ciemności. Cała nasza uwaga, wrażliwość naszych rąk – okażą się wzmożone. A przede wszystkim oczy dziecka nie będą porażone światłem.\nOczywiście trzeba oświetlenia, by czuwać nad matką, nad dzieckiem. Ale reflektory nie są tu konieczne.\nA później – w każdym przypadku, gdy tylko główka dziecka przeszła przez krocze i znikły wszelkie obawy z tym związane – gaśmy światło. Zachowajmy jedynie nocną lampkę. To w zupełności wystarczy.\nCo więcej, w tym półcieniu matka zaledwie wyczuje rysy swego malca. Tym lepiej. Noworodki w chwili przyjścia na świat są prawie zawsze brzydkie. Przynajmniej takie się wydają. Bywają wręcz ohydne, bo ich rysy deformuje strach.\nLepiej, żeby matka nie widziała swego dziecka w takiej postaci. Sprawiłoby to jej ból. Mogłaby krzyknąć:\n„O Boże, jaki on brzydki!”\nMogłaby to po prostu pomyśleć.\nI dziecko zostałoby tak samo zranione.\nNiech więc matka odkrywa swe maleństwo najpierw tylko dotykiem – poczuje je, zanim zobaczy. Niech rozpozna to życie gorące, pulsujące i wzruszy się, poprzez odczucia płynące z rąk – całym ciałem. A nie – poprzez rozum, osąd. Niech nie ocenia. Niech przygarnie swoje dziecko, zamiast na nie patrzeć!\nBędzie miała czas później, by je obejrzeć. Gdy przyjmie ono swą prawdziwą postać.\nA teraz – niech cieszy ją mówienie do malca, uspokajanie go dotykiem. Oboje – matka i dziecko – mogą wiele wygrać w tym pierwszym spotkaniu w półmroku.\nNajważniejsze jest jednak to, by oszczędzić oczy dziecka. Nie porazić ich światłem. I tyle – o wzroku.\nA teraz – uszy.\nNic prostszego: zachowajmy ciszę. Jasne? – Nie tak, jak by się mogło wydawać.\nJesteśmy gadatliwi. Gdy usta są zamknięte, wewnętrzny monolog biegnie nadal swoim torem.\nPozostać cichym przy kimś innym – to doświadczenie tak niepokojące, że nie śmie się nawet ryzykować!\nByć cichym, uważnym dla „innego”, słuchać, odbierać słowa „z tamtej strony” — to wymaga wysiłku!\nTrzeba się do tego przygotować, „wciągnąć się”.\nI wiedzieć dlaczego.\nPierwsze kobiety rodzące w ciszy były tak zaniepokojone, że… Trzeba to opowiedzieć.\nJuż pod koniec porodu – ale przed ukazaniem się dziecka – mówiliśmy niewiele i cicho. Żeby nie mącić spokoju, który zapanował, i stworzyć właściwy klimat dla przyjęcia dziecka. A gdy się ukazywało, nie wypowiadaliśmy już ani słowa.\nKiedy, kilkakrotnie, trzeba było coś powiedzieć, wydać polecenie lub wskazówkę – czyniliśmy to głosem ledwie słyszalnym, szeptem. By nie zakłócać pierwszych chwil nowo narodzonego.\nTen sposób postępowania, naturalny, a jednak niespodziewany, wywoływał zaskoczenie, ba, panikę rodzących!\nDziecko, zamiast drzeć się jak zwykle, po dwóch lub trzech okrzykach pełnych siły oddychało głęboko, w pełni zadowolone.\nA zatem – w tej wielkiej ciszy – matki słyszały… że nie słyszały, jak krzyczy!\nIch oczy zdradzały zdziwienie i trwogę, przenosiły się kolejno na wszystkich obecnych, jakby były wprost naładowane pytaniami.\nI nagle z piersi wyrywał się lament:\n„Dlaczego moje dziecko nie krzyczy?!”\nTo brzmiało jak żałosna skarga kogoś, komu zepsuto zabawkę. „Dlaczego moje dziecko nie krzyczy?!”\nW tym okrzyku kryło się takie zaskoczenie, taki żal, takie żądanie, że byliśmy oszołomieni. Tak bardzo to pewne, że dziecko „musi” krzyczeć… Tak bardzo „narodziny i cierpienie” są bezwiednie połączone w świadomości. Tak bardzo „nietykalne” są te krzyki noworodków. Cóż tu mówić? Co odpowiedzieć?\nTe kobiety nie były o tym uprzedzone, nie zostały do tego przygotowane, ponieważ cisza wynikała przecież „sama z siebie”. Była dla nas oczywista.\nAle ludzie są tak wynaturzeni, że coś prawdziwego, prostego – zaskakuje ich, oszałamia.\n„Moje dziecko nie żyje!” – kontynuował zrozpaczony głos.\nTo było śmieszne i żałosne.\n„Pani dziecko czuje się bardzo dobrze!” – mówiliśmy, zachęcając gestem kobietę do ściszenia głosu – wciąż po to, by oszczędzić uszy dziecka.\nNasz szept jeszcze bardziej trwożył nieszczęsną matkę!\n„Nie żyje! Moje dziecko nie żyje!” – zawodziły matki starą litanię. Nieżywe? – Miały dziecko na swoim brzuchu, żywe, ruchliwe.\n„Ależ… martwe nie poruszają się przecież” – tłumaczyliśmy! „Pani czuje dobrze, jak dziecko się porusza! Czuje Pani wyraźnie, że jest zadowolone”.\nMówiliśmy to niestety cicho, wciąż cicho…\nJak uszczęśliwić jednocześnie matkę i dziecko?…\nPróbowaliśmy zatem, istotnie zbyt późno, tłumaczyć, skąd ta cisza. Mówiliśmy o potrzebach dziecka, o względach dla jego uszu, o staraniach, by nie przestraszyć go donośnym głosem. Próbowaliśmy wyjaśnić matce, że nie trzeba już koniecznie cierpieć i wyć, aby przyjść na świat; że nie jest przeznaczeniem przeżywanie męki rodzenia… Daremny trud! To było zbyt późno. Matki nie chciały wierzyć własnym uszom. Nasze wyjaśnienia nie były dla nich przekonujące. Ich oczy wyrażały nadal zwątpienie. I żal!\nW końcu jednak stawały się spokojniejsze.\n„Pani dziecko ma się jak najlepiej!” – powtarzaliśmy, aby je upewnić, ośmielić.\n„Tak, doprawdy?” – pytały… Tonem zupełnej niewiary!\nMówiąc prawdę – dziecko, które po narodzeniu, po jednym lub dwóch okrzykach zaczyna szczebiotać, przeciągać się, ziewać, które wchodzi w życie, jakby się budziło z cudownego snu – to rzeczywiście niespodzianka.\nTo tak zaskakujące i zatrważające dla kogoś, kto do tego nie przywykł, jak kobieta, która rodzi z uśmiechem, bez jednego krzyku, z promienną I warzą.\nWszystko to wspominamy dlatego, że konieczne jest przygotowanie rodzących. Niech nie będą zdeterminowane! Przeciwnie – muszą być w pełni „obudzone”, świadome, współpracujące.\nA najważniejsze: trzeba, żeby rozumiały. Żeby wiedziały, że dziecko słyszy, że jego uszy są wrażliwe. Że łatwo można je zranić.\nKrótko mówiąc – trzeba, by już od pierwszej chwili nauczyły się kochać dziecko dla niego samego. Nie dla siebie. Dziecko to nie zabawka ani ozdoba. To jest istota im powierzona!\nNiech kobieta zrozumie, odczuje:\n„Jestem JEGO matką” – a nie:\n„To MOJE dziecko”.\nPomiędzy jednym a drugim zdaniem istnieje olbrzymia różnica.\nI cała przyszłość dziecka.\nTa nauka, praktyka ciszy, niezbędna dla matek, jest również konieczna dla tych, którzy przyjmują poród: lekarzy i położnych.\nGłośno mówi się na sali porodowej. Rozkazy: „Już, przeć! Przeć!” – rzadko bywają wydawane szeptem…\nDonośne okrzyki denerwują rodzące, a wcale im nie pomagają.\nMówiąc cicho sprawia się im ulgę. I można dla nich zrobić więcej niż posługując się krzykiem.\nOby personel również przeszedł szkołę ciszy! Oby nauczył się przyjmować dziecko z należną godnością.\nCiemność albo prawie ciemność, cisza…\nPanuje głęboki spokój, nawet bez specjalnych starań.\nI należne poszanowanie, z jakim wypada powitać wysłannika, któiy do nas przybywa – dziecko.\nW kościele się nie krzyczy. Instynktownie zniża się głos.\nJeśli istnieje miejsce święte, to tu właśnie.\nCiemność, cisza; czego jeszcze trzeba?*\nCierpliwości. Albo – dokładniej – sztuki wyjątkowej powolności. Siostry bezruchu.\nGdy nie zgodzimy się na tę powolność, nie możemy oczekiwać powodzenia. Nie możemy porozumieć się z dzieckiem.\nPrzyjąć tę powolność, nasiąknąć nią, zmienić swoje tempo – to jeszcze jedno ćwiczenie, wymagające przygotowania.\nI dla matki, i dla wszystkich obecnych.\nAby się udało, trzeba jeszcze raz pojąć, z jak odmiennego, „dziwnego” świata przybywa dziecko.\nCentymetr po centymetrze posuwało się w kierunku „piekła”. Ruchami, które miały coraz mniejszą amplitudę, które gromadziły coraz większą siłę, akumulowały znaczną energię.\nBrak doświadczenia na sobie tej krańcowej powolności uniemożliwia zrozumienie narodzin. Uniemożliwia prawdziwe spotkanie z dzieckiem, z noworodkiem.\nAby doszło do tego zrozumienia, do tego spotkania, trzeba „wyjść poza czas”. Wyjść poza „nasz” czas. Przekroczyć przyzwyczajenia, własne upodobania, jakie wynikają z jego przemijania, przyspieszonego tempa.\nNasz czas i czas nowo narodzonego są niemal nie do pogodzenia. Jeden ma powolność zbliżoną do bezruchu.\nDrugi, nasz, jest wzburzeniem bliskim szału.\nZresztą – nigdy nie ma nas „tu”. Jesteśmy zawsze gdzie indziej. W przeszłości – z naszymi wspomnieniami. W przyszłości – z naszymi projektami. Jesteśmy wciąż „przed” lub „po”. A „teraz” – nigdy!\nAby znaleźć kontakt z noworodkiem, trzeba wyjść poza nasz czas, który pędzi jak szalony.\nJak wyjść z czasu, z tego rwącego potoku?\nTrzeba BYĆ TU.\nBYĆ TU – jakby nie istniało już minione ani przyszłe.\nMyśl, że chwila obecna musi się skończyć, że inne spotkanie czeka – jest fałszywa…\nTrzeba BYĆ TU jak na końcu czasu. I to JEST koniec czasu. Bo to jest początek.\nWszystko jest bardzo proste. A pozornie niemożliwe.\nJak pogodzić niezgodne, spowodować spotkanie zera i nieskończoności? Pomoże nam serdeczność, skupienie, uwaga.\nObserwator „odkrywa” noworodka, jakiego dotąd nigdy nie widział. Doświadcza takiej niespodzianki, że… zapomina o wszystkim. O sobie również. Znika!\nNie ma już „obserwatora”!\nZostaje tylko dziecko. Ten odwieczny, iluzoryczny podział na patrzącego i rzecz oglądaną – już nie istnieje!\nNie poprzez to, co wiemy, czego się nauczyliśmy, co nam powiedziano, co się przeczytało. Kontempluje się dziecko takim, jakie jest. Patrzy się na nie. Albo lepiej – pozwala się na to, by nas opanowało. Bez odwołania. Bez przesądów. To pełna niewinność. Coś zupełnie nowego. Stajemy się „nim”.\nPołożnik znów stał się nowo narodzonym. Znów przeżył swoją obsesję – swoje narodziny. Odnalazł ich czystość.\nNie wiedząc o tym, wyszedł poza czas.\nJest razem z dzieckiem u progu wieczności.\nAle oto ja z kolei wzlatuję, wysuwam się naprzód…\nPoczekajmy przynajmniej na dziecko.\nWszystko gotowe: półcień, cisza, skupienie.\nDziecko może przybyć.\nUkazuje się… Najpierw głowa. Potem ramiona, którym pomagamy się uwolnić wsuwając nasze palce pod pachy dziecka. Tak podtrzymywane unosimy, jak wyciągnięte ze studni. Przede wszystkim nie dotyka- myjego głowy! I kładziemy od razu na brzuchu matki.\nJakież miejsce byłoby lepsze? Brzuch matki ma właśnie kształt i wymiary noworodka. Przed chwilą tak bardzo wypukły, teraz zapadnięty – wydaje się czekać jak gniazdo.\nCo więcej – jego ciepło, miękkość, unoszenie się i obniżanie w rytmie oddechu, delikatność skóry – wszystko to tworzy miejsce szczególne, w najwyższym stopniu odpowiednie do ułożenia noworodka.\nPoza tym – i jest to ważne – ta bliskość pozwala utrzymać nienaruszoną pępowinę.\nPrzecięcie pępowiny w chwili, gdy dziecko wyłania się z brzucha matki, to akt wielkiego okrucieństwa, którego wpływu na tę małą istotę nawet nie umiemy zmierzyć.\nUtrzymać ją nienaruszoną, dopóki tętni – to przekształcić całe narodziny.\nTo, przede wszystkim, zmusić położnika do cierpliwości. To zachęcić i jego, i matkę do respektowania iytmu dziecka.\nW istocie znaczy to o wiele więcej.\nPowiedzieliśmy, że powietrze, zalewając płuca dziecka, niemal je parzy, pali.\nPrzed narodzeniem dziecko żyło w jedności. Nie znało różnicy pomiędzy światem a sobą, bo „zewnątrz” i „wewnątrz” było jednym. Nie znało przeciwieństw. Nie wiedziało na przykład nic o zimnie. O zimnie, które jest po prostu przeciwieństwem ciepła. Temperatura ciała dziecka i matki była dokładnie taka sama; gdzież tu różnica, rozdział? Przed narodzeniem nie istniało zatem ani „zewnątrz”, ani „wewnątrz”, tak samo jak nie było ani zimna, ani ciepła.\nPrzybywając na świat noworodek wpada w królestwo kontrastów, gdzie wszystko jest dobre lub złe, przyjemne lub nieprzyjemne, miłe lub niemiłe, suche lub mokre… Odkrywa te przeciwieństwa, nierozłączne jak wrodzy sobie bracia.\nJak wchodzi dziecko w to królestwo kontrastów? Poprzez zmysły? Nie, to przyjdzie później.\nW ten świat przeciwstawień trafia malec poprzez oddychanie. Wykonując pierwszy oddech przekracza próg.\nI oto wszedł. Wdycha. Ten wdech rodzi swoje przeciwieństwo: wydech. Który z kolei…\nOto wieczna oscylacja, zasada tego świata, w którym wszystko jest jeśli nie oddychaniem, to kołysaniem: gdzie wszystko, zawsze, rodzi się ze swego przeciwieństwa: dzień – z nocy, lato – z zimy, bogactwo – z biedy, siła – ze słabości…\nBez końca. Bez początku.\nOddychać – to być w zgodzie z Tworzeniem, z powszechną, wieczną oscylacją, zmiennością.\nMówiąc prościej – to nabierać tlenu i pozbywać się „spalin” – szczególnie dwutlenku węgla.\nAle w trakcie tej prostej wymiany spotykają się dwa światy.\nZbliżają się do siebie, próbują się dotknąć, przemieszać.\nTo świat zewnętrzny i wewnętrzny.\nDwa światy, oddzielone, próbują się odnaleźć, połączyć: ten wewnętrzny – organizm, małe „ja”, i ten wielki, szeroki.\nDo płuc napływa krew z głębi ciała i powietrze z zewnątrz.\nPowietrze i krew rzucają się ku sobie, żądne wzajemnego przemieszania.\nNie mogą tego uczynić, oddzielone przegrodą, którą stanowią ścianki pęcherzyków płucnych. „Wzdychają” zatem za utraconą jednością. Krew przybywa do płuc, ciemna, pozbawiona tlenu, ciężka od zbędnych produktów – dwutlenku węgla i innych, które czynią ją starą, bezsilną, umierającą. Pozbędzie się tutaj swej słabości. Zostanie naładowana młodością, energią.\nPrzekształcona dzięki temu przejściu w Zdrój Życia, odchodzi – czerwona, bogata, żywotna. Znów zanurza się w głębinach, rozdzielając tam swoje skarby. Po raz kolejny pozwala się obarczyć produktami przemiany materii – odpadkami.\nPowraca do płuc, regeneruje się… I tak bez końca.\nSerce, wielka pompa, kieruje tym krążeniem. Ono wysyła odmłodzoną krew do spragnionych tkanek na całej długości tak zwanego krążenia dużego. W tym samym czasie odsyła (ruchem przeciwstawnym, ale zsynchronizowanym) starą, zużytą krew do Zdroju Młodości – do płuc, w tak zwanym krążeniu małym.\nKrążenie duże – to długa droga naczyń krwionośnych, prowadzących krew od serca aż do granic ciała: do wierzchołka głowy, palców; do trzewi.\nKrążenie małe – to krótka droga, która wiedzie krew od serca do płuc i z powrotem.\nA jak to wygląda u płodu, którego płuca jeszcze nie działają? Krew płodu – jak i nasza – też musi się regenerować. Płynie więc do łożyska, które między innymi odgrywa rolę płuc. Przybywa tam i odchodzi poprzez pępowinę, którą stanowią trzy naczynia: jedna żyła i dwie tętnice we wspólnej pochewce.\nKrew odświeża się w łożysku: nie w kontakcie z powietrzem, lecz w kontakcie z krwią matki, która sama regeneruje się w płucach matki. Matka oddycha dla dziecka. Tak samo, jak je dla niego, nosi to małe życie, chroni. Śpi, marzy… Wszystko robi dla niego.\nCzyż przed narodzeniem dziecko nie pozostaje w całkowitej zależności?\nA cóż się dzieje podczas narodzin? Wydarza się niezwykła przygoda, wstrząs, rewolucja: krew, która aż dotąd płynęła do pępowiny, pędzi do młodych płuc!\nOpuszcza starą drogę, utarty szlak. Porzuca trasę matczyną. Oddychając, natleniając swoją krew przez swe własne płuca, dziecko bierze wszystko na siebie.\nOgłasza, że już nie potrzebuje pomocy, że samo pije teraz ze Źródła Życia.\nTo zaledwie pierwszy krok. We wszystkich innych czynnościach poza oddychaniem dziecko zależy jeszcze całkowicie od matki.\nAle liczy się kierunek przemian.\nOddychając – dziecko idzie drogą niezależności, autonomii, wolności. Przeskakuje z wieczności w czas. Z ciągłości – w zmienność. Ale – czyż krew porzuca starą drogę pępowina-łożysko całkiem nagle, w sposób gwałtowny, prymitywny? Czy rzuca się jak szalona do płuc?\nZależnie od tego, czy to przejście odbywa się powoli, delikatnie, czy też brutalnie, w panice i napięciu, narodziny stają się spokojnym przebudzeniem lub… tragedią.\nMówi się, że natura nie czyni skoków.\nNarodziny są mimo wszystko jednym z nich.\nTo zmiana świata, poziomu istnienia.\nJak rozwiązać tę sprzeczność? Jak natura łagodzi to przejście, od początku tak trudne?\nBardzo prosto. Natura jest matką surową, lecz kochającą. Nie rozumiemy jej zamiarów – i ganimy ją…\nJeśli chodzi o narodziny – przygotowała wszystko, by „skok” i „lądowanie” przebiegały odpowiednio lekko.\nPodkreślano szczególnie niebezpieczeństwo zagrażające dziecku w chwili narodzin. To niebezpieczeństwo – to anoksja.\nAnoksja to brak cennego tlenu. Na ten brak układ nerwowy jest szczególnie wrażliwy.\nGdy dziecku zabraknie tlenu, mózg ulega trwałemu uszkodzeniu.\nI oto istota upośledzona na całe ¿ycie.\nA zatem przy narodzeniu za żadną cenę nie wolno dopuścić do tego, by dziecku zabrakło tlenu. Nawet na chwilę.\nOto co mówi nam uczony.\nNatura zdecydowała o tym tak samo. jak jej szanowny wspólnik. Uczyniła tak, że podczas niebezpiecznego przejścia, jakim jest poród, dziecko ma podwójne zaopatrzenie w tlen: poprzez swoje płuca i pępowinę.\nDwa systemy pracują razem, jeden „przejmuje pałeczkę” po drugim: staiy, pępowina, nadal zaopatruje dziecko w tlen aż do chwili, gdy nowy, płuca, całkowicie przejmie to zadanie.\nDziecko się urodziło, wyszło z ciała matki, lecz pozostaje z nią związane pępowiną, która nadal silnie tętni przez długie minuty. Cztery, pięć, czasem dłużej.\nZaopatrzone w tlen przez pępowinę, uchronione przed anoksją, może dziecko bezpiecznie, bez wstrząsu, rozpocząć swe „dorosłe” oddychanie. Do woli. Bez pośpiechu.\nKrew ma zresztą czas na opuszczenie swej starej drogi, która wiodła do łożyska, i stopniowe podjęcie krążenia płucnego.\nJednocześnie w sercu zamyka się otwór, poprzednio niezbędny: stary szlak zostaje ostatecznie zaplombowany…\nPodczas tych czterech-pięciu minut noworodek pozostaje zatem „zawieszony” między dwoma światami. Zaopatrywany w tlen z obu stron, przechodzi z jednego do drugiego świata stopniowo, nie gwałtownie.\nI niemal wcale nie krzyczy.\nCzegóż potrzeba, żeby osiągnąć ten cud?\nPo prostu – trochę cierpliwości. Po prostu – niczego nie przyspieszać. Umieć czekać. Umieć dać dziecku czas na adaptację.\nWidać z tego, że konieczna jest wprawa. Bez niej – jak tu czekać przez pięć długich minut i nic nie robić?\nGdy wszystko pcha nas do czegoś odwrotnego: roztargnienie, automa- tyzmy, przyzwyczajenie… I nasza wieczna niecierpliwość, dziwna nerwowość – owoc stłumionego lęku.’.. Naszych własnych narodzin.\nDla dziecka różnica jest ogromna.\nFakt, czy przecięto pępowinę natychmiast, czy też nie, decyduje o spo-\nsobie, w jaki rozpoczyna się oddychanie. A poprzez to – o chęci życia u dziecka.\nJeżeli dokonamy przecięcia, gdy tylko dziecko się ukazało, mózg zostaje brutalnie pozbawiony tlenu.\nUkład alarmowy wprawiony w stan ostrego pogotowia – cały organizm reaguje. A oddychanie włącza się jak odpowiedź na agresję.\nWszystko – w mimice dziecka, w szalonym pobudzeniu jego ciała, w tonie krzyków – wyraża ogrom paniki i wysiłków, by uciec.\nU progu życia spotyka śmierć. I, by od niej uciec, „rzuca się” w oddychanie. Oddychanie – to dla niego okropna ostateczność.\nOto nieodłączny pierwszy odruch warunkowy, który na zawsze kojarzy oddychanie z lękiem. Opuścić matkę i… spotkać śmierć!\nMiły początek życia.\nDziecko dobija do naszego brzegu jak rozbitek z katastrofy.\nBudzi się na naszym świecie, jak się wychodzi z koszmaru.\nMa za sobą pierwsze doświadczenie związane z wyborem, tym przywilejem człowieka.\nA cóż oferuje się temu malcowi jako pierwszą próbę? Zginąć spalonym lub utopionym!\nGdy oddycha pełnymi płucami, jak się go do tego zmusza, przecinając od razu pępowinę – ogarnia go ogień.\nPowstrzyma się, walczy z płomieniami – grozi mu uduszenie, utopienie i jego lęk. I to jaki lęk! Każdy może łatwo poznać jego smak, ogrom: wystarczy sobie zatkać usta i nos. Nie trzeba nawet trzydziestu sekund, by serce oszalało, by panika…\nChciałoby się o tym stale przypominać.\nA gdyby tak się nie wtrącać, powstrzymać od interwencji, zachować tętniącą pępowinę – co by się działo?\nPodwójnie zaopatrzony w tlen mózg dziecka nawet przez chwilę nie byłby narażony na anoksję. Nic nie włączałoby układu alarmowego. Nie ma zatem niedotlenienia, lęku, paniki, agresji. Jest powolne, łagodne przejście od jednego sposobu oddychania do drugiego. Krew również zmienia swą drogę bez wstrząsów. Płuca w żadnej chwili nie są przeciążone. Gdy dziecko się rodzi, wydaje krzyk. Klatka piersiowa aż dotąd była krańcowo spłaszczona: teraz nic już jej nie uciska. Rozpręża się nagle. Tworzy się próżnia. Powietrze gwałtownie napływa do środka. To pierwszy wdech, który jest aktem biernym.\nTo też oparzenie.\nDziecko, jak zranione, odpowiada wydechem. Szaleńczo wyrzuca powietrze. To krzyk.\nI często wtedy wszystko się zatrzymuje.\nDziecko, jak gdyby osłupiałe z tak wielkiego bólu, robi przerwę. Zdarza się, że przed tą przerwą krzyknie dwa lub trzy razy.\nW obliczu tej pauzy jesteśmy oszołomieni, przerażeni.\nI – z przyzwyczajenia – policzki, klapsy!…\nAle tu – lepiej przygotowani, kontrolujący nasze impulsy, ufając naturze i potężnym uderzeniom pępowiny – powstrzymujemy się od interwencji. I widzimy… jak oddech powraca samorzutnie.\nNajpierw niepewny, ostrożny, jeszcze z przerwami.\nDziecko, zaopatrywane w tlen przez pępowinę, odnajduje swój rytm.\nA „oparzenie” udaje się znieść…\nMalec zatrzymuje się znowu. Zaczyna po raz wtóry… Przyzwyczaja się, zaczyna oddychać głęboko. I wkrótce polubi to, co najpierw tak mocno go zraniło.\nUpływa trochę czasu – i mamy oddech pełny, szeroki, wolny i radosny.\nDziecko krzyknie raz lub dwa, trzy razy. A potem będzie słychać tylko jego oddech – intensywny, mocny, absorbujący, punktowany krótkimi okrzykami, które są wyrazem zdumienia, wyładowaniem energii. Trochę tak, jak „Ha!” u drwali, zapaśników.\nDo tego oddechu dołączają się odgłosy wydawane przez dziecko wargami, nosem, gardłem. A więc rozmaitość dźwięków. Cały język. Ale nigdy – skowyt strachu. Nigdy – owe krzyki rozpaczy, agonii, histerii. Czy trzeba, żeby dziecko krzyknęło przychodząc na świat?\nAle czy musi płakać?\nCiesząc się tym nowym doświadczeniem, dziecko w sposób naturalny zapomina o świecie, który porzuciło.\nNie ma spojrzenia wstecz. Nie ma żalu.\nTo niemowlę narodziło się tak, jak człowiek budzi się ze szczęśliwego snu.\nCzemuż miałoby kurczowo trzymać się przeszłości, gdy mu tak dobrze w chwili obecnej?\nA więc gdy wreszcie pępowina przestała tętnić, przecina się ją.\nW istocie niczego się nie przecina. To obumarłe więzadło samo odpada. Dziecko nie było oderwane od matki; oboje są tylko naturalnie rozdzieleni.\nKiedy – już o wiele później – dziecko będzie stawiać swe pierwsze kroki i odważy się penetrować ten świat, matka będzie dla niego źródłem siły, podporą. Dziecko, chwiejne jeszcze na swych nóżkach, oprze się na ręce matki. Puści ją, chwyci, by znów pozostawić. Aż pewnego dnia, już mocno stojąc na nogach, zapomni na dobre o tym oparciu, o tej ręce pomocnie wyciągniętej, otwartej tak długo.\nRęka może więc zniknąć. Dziecko już jej nie potrzebuje.\nCzy znalazłaby się matka, która cofnęłaby rękę, gdy dziecko stawia pierwsze kroki? Czy jest matka, która chciałaby „przyspieszyć” postępy dziecka, pozwolić mu zakosztować samodzielnego stania?… Odstraszyłoby to dziecko raz na zawsze od używania swoich nóg!\nTak samo z pępowiną. Poprzez nią matka towarzyszy „pierwszym krokom” dziecka w świecie oddychania. Oddycha jeszcze dla niego aż do momentu, gdy poczuje się ono pewnie w swym nowym świecie. Przeciąć pępowinę przy pierwszym krzyku – to jakby cofnąć rękę przy pierwszych krokach.\nUszanujmy moment narodzin, tę chwilę tak kruchą!\nDziecko jest na pograniczu dwóch światów. Na progu.\nNie ponaglajmy go. Nie popychajmy.\nPozwólmy mu wejść.\nCóż to za chwila, cóż za dziwny moment!\nTo małe istnienie – to już nie płód, a jeszcze nie noworodek.\nJuż jest poza matką. A ona jeszcze dla niego oddycha.\nJest to chwila, w której ptak biegnący z rozpostartymi skrzydłami wzbija się nagle w górę, ulatuje.\nKiedy opuścił ziemię, oderwał się od niej?\nTak samo, jak nie można orzec, kiedy narastający dotąd przypływ morza zaczyna się cofać.\nMoment narodzin – to moment nieuchwytny.\nTej chwili delikatnej, niezauważalnej – nie dotykajcie, nie rozumiejąc, waszymi grubymi rękami. Zostawcie lepiej dziecko.\nPozwólcie mu się rodzić.\nTylko prostacy nie pojmą niczego z tej Tajemnicy.\nDziecko przybywa Stamtąd.\nPatrzcie, dobija do brzegu. Fale jeszcze je niosą. I pchają nieco dalej, na piasek. Aby je w końcu pozostawić.\nOto ono – wolne. I oszołomione.\nNie przeszkadzajcie. Zostawcie je w spokoju.\nPozwólcie robić, co chce. Dajcie czas.\nCzyż słońce wstaje natychmiast?\nCzyż nie trzeba, między dniem a nocą, niepewnego świtu i powolnej, dostojnej chwały jutrzenki?\nPozostawcie narodzinom ich powolność i powagę.\nTen cudowny moment, który nam ucieka, jest jak koniec snu: człowiek śpi – a jednak nagle przychodzi świadomość: „Zaraz się obudzę”. Tu też jesteśmy między dwoma światami… Jedna stopa spóźnia się jeszcze i biegnie przez ogród marzeń… Druga uderza o brzeg łóżka!\nJak długo to trwa – któż może powiedzieć? To z tamtej strony czasu. Ten „ogród spoza czasu” – to ogród, z którego przybywa dziecko.\nReszta – to szczegóły.\nOddychanie zostało już ustalone.\nI wszystko wygrane… Lub stracone.\nAle szczegóły, jak zwykle, nie są bez znaczenia.\nW jaki sposób ułożyć dziecko na brzuchu matki?\nNa boku, na brzuszku czy na plecach?\nNigdy na plecach! Kręgosłup, aż do tej pory zgięty, wyprostowałby się zbyt gwałtownie: nastąpiłoby nagłe uwolnienie energii. A zatem – groźba wstrząsu.\nRaz jeszcze trzeba pozwolić dziecku na powolne „rozwijanie” kręgosłupa. rozprostowanie grzbietu zgodnie z jego potrzebą.\nKażde dziecko przybywa na świat z określonym temperamentem.\nSą noworodki, które tuż po narodzinach prostują się dumnie, wyginają, wyciągają rączki. To silne dzieci. Osiadają jak królowie w swym nowym państwie. Kręgosłup takiego dziecka wyprostowuje się nagle, jednym ruchem, jak silnie napięty łuk po wypuszczeniu strzały. Zdarza się, że malcy wystraszeni tą gwałtownością, jakby zaskoczeni własnym zuchwalstwem, cofają się, zginają, kurczą, zamykają.\nInne dzieci, początkowo zwinięte w kłębek, otwierają się stopniowo, ostrożnie.\nZ naszego doświadczenia wynika, że najlepiej położyć dziecko na brzuszku, z rączkami i nóżkami zgiętymi pod nim. To znana i wypróbowana pozycja. Pozwala ona brzuszkowi oddychać, pozwala dziecku otwierać się, przeciągać, rozprostowywać – tak, jak mu wygodnie. Poza tym. po ułożeniu dziecka w tej pozycji, widzimy jego plecy, możemy obserwować, jak oddycha.\nW rzeczywistości wyprostowanie kręgosłupa, rozciągnięcie grzbietu i pełniejszy oddech – to jedno.\nWidzimy ten oddech, obserwujemy, jak ogarnia całe ciało dziecka – nie tylko klatkę piersiową, ale i boki. Boki, które u dorosłego są nieruchome od dawna.\nNoworodek staje się wkrótce samym oddychaniem. Widać potężne fale przebiegające grzbiet – z dołu do góry, z góry w dół – od wierzchołka czaszki aż po kość ogonową! Można by wierzyć, że widzi się zarys fal, które ułożyły dziecko na tym brzegu. Fal – silnych skurczów macicy. W miarę jak oddech ogarnia całe ciało noworodka, można by sądzić – co za niespodzianka – że widzi się roślinę, wzrastające drzewko.\nOto ramionko, zazwyczaj prawe, wysuwa się spod brzuszka. Wyciąga się.\nRęka sunie powoli, pieści matczyny brzuch.\nTeraz druga rączka powoli się odważa… jakby zdziwiona, że nie napotyka żadnej przeszkody…\nZaskoczone rozległością wolnej przestrzeni, rączki poruszają się jakby prowadzone siłą oddechu. Jak rosnące w oczach gałązki – przejaw energii życiowej tryskającej z potężnego pnia.\nA teraz nóżki. Wysuwają się jedna za drugą. Boją się o wiele bardziej.\nBiegną, odpychają się, miotają, oszołomione, bo nie spotykają już niczego, co by je zatrzymywało.\nTak bardzo się pchały, walczyły, by się urodzić, uciec z tej zaczarowanej jaskini! Teraz, by zażegnać tę panikę, trzeba im dać oparcie – spokojną rękę, która pozwoli im się odepchnąć. Wtedy dziecko pozbędzie się okrutnego wrażenia utraty gruntu pod nogami.\nPo pewnym czasie wszystko porusza się razem, harmonijnie. Nie ma już ani jednej części tego ciałka, która pozostawałaby nieruchoma. Jest to przeciąganie się, coraz śmielsze, coraz rozleglejsze… Oto śpioch, który się budzi, wychodzi z cudownego snu.\nMożna już położyć dziecko na boku.\nRączki i nóżki są teraz swobodniejsze.\nKręgosłup przyjmuje wygodną krzywiznę.\nWszystko wykonujemy powoli, pomagając śpiochowi stopniowo wychodzić ze snu.\nMusimy zawsze służyć dziecku oparciem.\nKładziemy jedną rękę pod jego pośladki, podczas gdy druga podtrzymuje górną część pleców. Głowy lepiej nie dotykać. Jest niesłychanie wrażliwa.\nTo ona uniosła na sobie cały ciężar dramatu narodzin, zejścia do piekieł. Ona torowała drogę. Każde jej dotknięcie przyypomina zbyt bolesne przeżycia.\nGdy uznamy, że dziecko czuje się dobrze, kładziemy je na plecach. Nie po to, aby je tak pozostawić; źle znosi rozciągnięcie kręgosłupa. Ma to być tylko stan przejściowy.\nTeraz dziecko jest oswojone z nową sytuacją.\nPrzecięto pępowinę, gdy przestała tętnić.\nJesteśmy gotowi do następnego etapu. Będziemy się podnosić, porzucać poziom. Zakosztujemy pionu. Czyż nie jest to postawa Człowieka, jego ambicja? Ale tu również należy postępować ostrożnie. Trzeba z niezmierną powolnością posadzić dziecko, podtrzymując jego niepewną główkę, która bez naszej pomocy, zdana jedynie na słabe mięśnie, chwieje się boleśnie.\nPrzebyliśmy daleką drogę. Mamy za sobą wyjście z wody, zajęcie miejsca na tym świecie. Udało nam się podnieść. Porzuciliśmy pełzanie właściwe naszej oceanicznej przeszłości. Stanęliśmy.\nZiemia nas nosi. Ziemia nas trzyma. Ale to niebo, światło – daje nam życie. Podnosząc się odnajdujemy swój kierunek, sens istnienia. Idziemy w stronę naszego prawdziwego źródła, które jest w górze, które każdego ranka wstępuje na niebo.\nIle czasu trwało przebycie tej drogi wiodącej od minerału aż do Człowieka? Tysiące – nie, miliony lat. Tę samą drogę w wielkim skrócie i błyskawicznym tempie powtarza dziecko w czasie narodzin.\nCzymże jest kilka chwil poświęconych przez nas temu wydarzeniu, które Życie przygotowywało od tak dawna?\nCzyż modlimy się w biegu?\nA czym jest modlitwa, jeśli nie odwróceniem drogi, którą przebywa rodzące się dziecko?\nW każdej religii jest podobnie: wierny korzy się przed Bogiem. Symbolicznie pochyla głowę. Niekiedy klęka z ramionami złożonymi na piersi, skłania się, opuszcza głowę dotykając czołem ziemi.\nPochyla się, uniża, okazując posłuszeństwo, pokorę.\nCałuje Ziemię. Poddaje się Jej. Tak czyniąc, składając się jakby, oczyszcza się, wydycha powietrze…\nI, pozbawiony oddechu, przyjmuje pozycję dziecka przed urodzeniem. Wtedy – okazawszy cześć, dotknąwszy czołem Tej, która go nosi, która go żywi, do której pewnego dnia powróci – jest gotów, by się odrodzić. Znów się podnosi, prostuje, otwiera. Napełnia się oddechem.\nTeraz – wyprostowany, z oczami wzniesionymi w górę, rozświetlony natchnieniem, przyjmuje siłę, która go wypełnia.\nOto szlak, który wiedzie z głębi wód poprzez ziemię, powietrze, by zniknąć w górze. Trudna droga, którą przebyło Życie, a którą każda istota powtarza w chwili narodzin.\nA narodzinom ma wystarczyć tylko chwila…\nA teraz kilka słów o rękach, które trzymają dziecko.\nDzięki nim porozumiewamy się z noworodkiem, to poprzez nie mówimy do malca.\nDotyk jest pierwszym językiem, któiy znacznie wyprzedza inne. „Widzieć” i „rozumieć” przyjdą dopiero po „czuć”, wraz z użyciem mowy i rozwojem inteligencji. U niewidomych właśnie dotyk osiąga najwyższą subtelność. Łatwo więc pojąć, jak ważny jest kontakt z dzieckiem, sposób jego trzymania.\nTo rozmowa skóiy ze skórą. Skóry, z której wychodzą inne narządy zmysłów – jak okna, jak otwory w tym murze, który ogranicza i oddziela od świata. Okna, poprzez które wchodzimy w relacje z tym, co jest na „zewnątrz”.\nSkóra noworodka posiada inteligencję, wrażliwość, o jaką byśmy jej nie podejrzewali. Poprzez tę skórę dziecko poznało świat – matkę. Całą rozciągłością swego grzbietu było w kontakcie z macicą.\nWłaśnie tą drogą otrzymywało informacje.\n„Przeszłość za nami” to nie tylko wyobrażenie, przenośnia.\nTo fakt. Ona JEST w plecach! I do tych pleców właśnie mówił świat, czyli matka.\nA teraz, gdy malec się urodził, nie ma już nic! Oto on – nagi jak nasz ojciec Adam.\nI nagle – cóż to za ręce go chwytają?! Ręce, które w niczym nie przypominają jego kolebki. Nie mają tego ciepła, nie dają oparcia. Ich ruchy nie stanowią nawet namiastki powolnych, silnych skurczów macicy. Pierwsze spotkanie z nieznanym, ze światem, z innym. Pierwsze zaskoczenie, pierwszy strach. Bo ręce, które dziecka dotykają, które nim manipulują, te ręce nieświadome, nieuważne, nie mają żadnego pojęcia o tym, czego ono dotąd doświadczało!\nNasze ręce są narzędziami inteligencji i woli. Należą do układu mięśni prążkowanych – mięśni „świadomości”, szybkości. Ich ruchy są żywe, krótkie, żeby nie powiedzieć: brutalne. I – przerażające dla dziecka, które poznało tylko powolne, płynne ruchy trzewne.\nCzyż taki dotyk może nie wywoływać paniki?\nJak więc trzeba dotykać noworodka, jak należy go trzymać?\nNie jest to trudne, gdy się pamięta, skąd przybył i czego tam doznawał. Przypomnijmy raz jeszcze zasadę: wszystko, co nowe, nieznane – przeraża. Wszystko, co pozwala się poznać, co wydaje się swojskie – uspokaja, upewnia.\nA zatem, by dać dziecku poczucie bezpieczeństwa w tym obcym, niepojętym świecie, na którym nagle się znalazło, trzeba (i wystarczy!), by ręce, które je biorą, mówiły językiem „trzewnym”. Powinny „mówić”, dotykać tak, jak to czyniła macica. Co to znaczy? Po prostu: muszą odnaleźć powolność, płynność skurczów macicy. Całymi miesiącami przecież poznawało ją dziecko „na własnej skórze”!\nOto jeszcze jeden powód, dla którego trzeba najpierw położyć malucha na brzuszku: by móc, masując, „przemawiać” do jego grzbietu.\nCóż powinny powiedzieć te ręce? To samo, co mówiła matka, co przekazywała macica. Nie pod koniec, w czasie wytężonej pracy – ta szalona, która gniotła, wypędzała, lecz – ta z pięknych dni POCZĄTKU. Ta, która obejmowała powoli, czule, ściskała: ta, która była samą Miłością.\nTe nieskończenie czułe więzy miłości istniały pomiędzy matką a dzieckiem, pomiędzy macicą a zamkniętym w niej skarbem.\nTen stan właśnie trzeba odnaleźć, dać dziecku, jak uspokajające echo tego, co nagle utraciło, a czego brak doprowadza je do rozpaczy.\nTo nie nacieranie ani pieszczota. To silny masaż, uciskający, ale bardzo powolny… Dłonie przebiegają grzbiet niemowlęcia jedna za drugą, następują po sobie jak fale, bez załamań, bez końca; jedna nie kończy jeszcze swej drogi, gdy druga ją rozpoczyna. Poruszają się w stałym rytmie. Ten właśnie rytm trzeba na nowo odkryć, na nowo się go nauczyć. Jeżeli nie odkryje się tego powolnego „trzewnego” tempa, które instynktownie odnajdują zakochani, porozumienie z dzieckiem nie będzie możliwe.\nMógłby mi ktoś zarzucić: „Pan każe się kochać dzieciom jak dorosłym!”… Odpowiem: „Prawie”.\n„Kochać się” to znaczy powrócić do Raju, zanurzyć się znów w świecie sprzed Narodzin, sprzed Wielkiej Rozłąki.\nTo znaczy – odnaleźć pierwotną powolność, ślepy, wszechpotężny rytm trzewny, rytm Wielkiego Oceanu. „Kochać się” – to powrócić do tamtych czasów. Cofnąć się.\nA tu – przeciwnie! Tutaj idziemy naprzód, ułatwiając Przejście, czyniąc je możliwym do przyjęcia, a nawet miłym, uroczym, a nie – strasznym, odpychającym. To, co tu robimy, jest ukojeniem trwogi wynikającej z całkowitego wyobcowania. Czynimy stan obecny, nowy, przedłużeniem poprzedniego. Towarzyszymy dziecku. Uspokajamy je, przywołując wspomnienie fali, przebiegającej znów po jego grzbiecie; fali, którą znało i kochało tak długo.\nTen masaż powolny i mądry trzeba powtarzać.\n…Tak, miłość, kochanie – to najlepsza obrona przed lękiem, to odnalezienie pogody, harmonii. Czyż nie jest zatem właściwe użycie tego najwspanialszego środka w wielkim nieszczęściu, jakim są narodziny?\nTyle – na temat rytmu, ruchu.\nRęce mogą też pozostać po prostu nieruchome.\nPoprzez dotyk naszych dłoni dziecko odczuwa wszystko: spokój, pewność, czułość lub – nerwowość, niezręczność, a nawet przemoc… Wie, czy są to ręce, które kochają, czy też są nieobecne. Albo – gorzej: czy go nie chcą.\nUważnym, kochającym – dziecko oddaje się, otwiera.\nW rękach twardych, nieprzyjaznych – zasłania się, blokuje, zamyka. A zatem – zanim zaczniemy odtwarzać fale przebiegające przez to małe ciałko, wystarczy położyć na nim swe dłonie. Ale nie bezwładne, nieuważne, nieobecne, lecz – czujne, żywe, wychodzące naprzeciw, wrażliwe na najmniejsze drżenie dziecka. Dłonie lekkie, które nie dyrygują, nie żądają: które po prostu są tutaj! Lekkie, lecz pełne miłości. I ciszy.\nCzyje ręce powinny trzymać dziecko? Oczywiście ręce matki. Pod warunkiem, że wiedzą o tym wszystkim, co właśnie zostało powiedziane. Czego się nie uczy. A tak często zapomina.\nIleż to matek poklepuje swoje dzieci! Ileż matek potrząsa nimi, sądząc, że je kołyszą, pieszczą… Tak wiele kobiet ma ręce sztywne, martwe, mało inteligentne, nierozumne… Tak wiele kobiet, pogrążonych we własnych emocjach, dosłownie dusi, przygniata swe dzieci!\nNa szczęście matka, która przebyła zwycięsko poród bez bólu, zna reakcje swego ciała. Będzie umiała dotykać, trzymać swe dziecko. Aby powiodło się to trudne zadanie – rodzenie w radości, musiała na nowo odkryć swe ciało. Nauczyła się kontrolować jego niepożądane odruchy.\nJestem pewien, że taka kobieta, mimo radości, która ją opanuje, będzie umiała nie przytłoczyć nią dziecka. Oby potrafiła sobie uświadomić, gdy malec spocznie na jej brzuchu, a ona położy na nim ręce: „Dla mnie próba jest skończona; dla mojego dziecka – jeszcze nie”.\nTo prawda. Poród dobiegł końca, ale narodziny dopiero się rozpoczynają. Dziecko budzi się ze swego pierwszego snu. Staje u progu bezsensownej przygody, całe przeniknięte strachem.\nZnam ten strach, wiem, jak bardzo jest daremny, a ile złego może uczynić. Przed nim właśnie chcę dziecko uchronić.\nNie poruszajmy się. Nie powiększajmy jego zagubienia, lęku.\nSam zakosztowałem daru milczenia i bezruchu. Ofiarujmy go dziecku. Bądźmy po prostu tutaj. Bez poruszania się. Bez niecierpliwości, bez pytań. Przede wszystkim nie powiększajmy jego paniki. Nie przerażajmy.\nA więc mając na względzie noworodka, kierując się miłością prawdziwą, nie egoistyczną, matka po prostu położy na nim swe ręce. Ręce nieruchome. Nie: egzaltowane, ruchliwe, drżące z emocji, lecz spokojne, lekkie.\nPoprzez takie ręce przepływa strumień miłości, która koi żal dziecka.\nŻal? Tak, żal. Oto nasze kolejne zaskoczenie. – „To, że noworodek przebywa strach, smutek – to rozumiem” – powie ktoś – „ale żal?”\nPogląd, który tworzy się generalnie na temat narodzin, jest następujący: „Dziecko nie bierze w nich żadnego osobistego udziału”. Uważa się, że jest bierne, że po prostu podlega wypchnięciu. To matka wykonuje całą pracę. Albo raczej – to skurcze macicy. Nic podobnego. Starożytni Grecy z Hipokratesem na czele sądzili, że to dziecko stara się urodzić. Mówili, że gdy ciąża dobiega końca, dziecku zaczyna brakować pokarmu. Czując zagrożenie życia, musi opuścić tę ciemną jaskinię, która aż dotąd była jego schronieniem. A więc stara się z niej wydostać. Aby tego dokonać, pcha się, próbując utorować sobie drogę do wolności.\nŚmialiśmy się z tych „opowieści dobrej niani” tak samo, jak śmiano się z życzeń – kaprysów kobiet w ciąży i ich wpływu na dziecko…\nBy w końcu dowiedzieć się (znowu!), że nie są to wymysły.\nDziś odkrywamy, że bodziec wywołujący akcję porodową pochodzi od dziecka – tak właśnie, jak mówili Starożytni. Wiemy, że dziecko naprawdę walczy, że dokonuje wielkiego wysiłku, by się urodzić. Przyspieszenie czynności jego serca ujawnia ten znaczny wysiłek i strach, którego malec doświadcza. Uważne matki są świadome tego, co się dzieje w ich ciele. Czują doskonale chwilę, w której, wraz z rozpoczęciem ciężkiej pracy – porodu, dziecko również podejmuje swe rozpaczliwe próby.\nA zatem malec walczy. Walczy dziko – o życie!\nTo bój śmiertelny – czy to będzie „ona”, czy też „on”.\nI – gdy się nagle w końcu wydostaje, gdy bitwa wygrana – matki nie ma!\nDziecko ogarnia lęk nie do zniesienia. „Ja żyję, ale zabiłem moją matkę! Ja jestem tu… ale jej już nie ma!”\nTo nie do wiaiy. Ale tak jest. Ci, którzy przeżyli powtórnie swe narodzenie, mogą o tym zaświadczyć.\nTrzeba więc natychmiast uspokoić, upewnić dziecko.\nMatka, poprzez swe ręce nieruchome, lecz napełnione czułością, mówi bez słów do maleństwa: „Nie bój się, jestem tutaj. Jesteśmy ocaleni, żyjemy, i ty, i ja”.\nJakie to ważne – pierwszy kontakt, pierwsze spotkanie matki i dziecka! Wiele matek nie potrafi dotknąć swego maleństwa. Ściśle mówiąc – nie mają odwagi. Są jak sparaliżowane. W ogromnej większości nie przyznają się do tego. Często nie są nawet tego świadome. Ale dla bystrego obserwatora rzecz ta nie pozostanie niezauważona. I zasługuje na chwilę zastanowienia.\nTo nieprawda, że matka nie potrafi. Coś ją powstrzymuje.\nGłęboko ukryty zakaz.\nDziecko, które się urodziło, wyszło z tego, co wstydliwość nakazuje nam nazywać, poprzez osobliwy eufemizm, „drogami naturalnymi”. To drogi, które choć naturalne, wychowanie nauczyło nas widzieć brudnymi. Niegodnymi. To jest to, o czym się nie mówi.\nDziecko wyszło stamtąd.\nTak, noworodek wyszedł z tej części ciała, którą lepiej ignorować, na którą się nie patrzy, której się nie pokazuje, nie dotyka. Która, krótko mówiąc, nie powinna istnieć! Czyż nie nazywa się tego miejsca, z którego przybywa malec, miejscem wstydliwym? Znajduje się ono w tej części ciała, do której każde dziecko odczuwa naturalną skłonność, od której zaczyna „wykształcenie”.\nMały człowiek spontanicznie dotyka „zakazanego obszaru”. Bez myślenia o tym. My widzimy te sprawy inaczej. Mówimy: „To brudne. To nieładne”, rzutując na niego zakazy, którymi niegdyś nas obdarzano. Tak oto rozpoczyna się wychowanie. I dziecko nabywa praktyki – kosztem gróźb, marszczenia brwi, lekkich klapsów, a nawet bicia – w tym, co jest, co wydaje się – brudne, brzydkie, zabronione.\nMatka też była dzieckiem. Te same zakazy jej również wpajano.\nA teraz oto coś wyszło „tamtędy”. Coś ciepłego, lepkiego.\nKosztem wysiłków, które do złudzenia przypominają czynności wykonywane w miejscach nazywanych przez omówienie „toaletami”, „kącikami dumania”…\nI „tego” właśnie trzeba dotknąć!\nOdzywa się stary odruch: „Nie ruszaj! Nieładne!”\nDotknąć „tego”? Niemożliwe.\nA zresztą – jak położyć rękę na tym, co pochodzi z własnego brzucha? Na swych własnych wnętrznościach?\nKobieta jest jak porażona. Stary zakaz powstrzymuje ją przed wykonaniem tego ruchu.\nOgarnięta głębokim niepokojem, nie wie już, czego doprawdy doznaje w stosunku do „tego”, co leży na jej brzuchu: bezbrzeżnego niesmaku czy ogromnej ciekawości.\nTrzeba zatem ująć jej dłonie i położyć je na dziecku.\nWyraźnie czujemy opór… Ale przezwyciężając go dokonujemy dużego kroku naprzód. To, czego doznaje teraz matka, jest niezwykłe.\nOpadła bariera, która oddzielała ją od dziecka. I od niej samej.\nMatkę ogarnia niewypowiedziana radość.\nStary podział na dobre i złe, na czyste i brudne, na dozwolone i zabronione – znika!\nRzeczy stają się nagle tak proste! Są, jakie są. Nic ponadto. Po raz pierwszy – od tak dawna…\nA po strachu ani śladu.\nTo tak, jakby kobieta odnalazła w końcu siebie samą, dotykając swego dziecka. Jakby znów połączyła się ze swym drugim „ja”.\nOdnalazły się jej „wewnątrz” i „zewnątrz”.\nPowróćmy do dziecka, które jak wiemy, oddycha już samodzielnie. Pępowina przecięta.\nJak szybko mija czas! Wydaje się, że trwało to całe lata. A nawet wieki. A na zegarze? Trzy, najwyżej sześć minut. Pełnych skupienia. Łącząc się z dzieckiem zatraciliśmy poczucie czasu.\nWyszliśmy poza czas.\nGdzie jesteśmy? Ten spokój, cisza – tak bardzo kontrastują z krzykiem narodzin… Spokój porodów bez bólu wywołuje dotąd powszechne niedowierzanie i zakłopotanie. Pogoda „naszych” narodzin – zdumiewa. A jest to chwila, w której nie śmiemy już mówić.\nA teraz, choć spokój i cisza są tak wspaniałe, czeka nas jeszcze większy zachwyt: dziecko opuści matkę. Po raz drugi. Niedawno się odnaleźli, na nowo odkryli. Teraz się znów rozdzielą.\nKolejny krok dziecka na drodze do wolności.\nCzuwajmy nad tym ważnym krokiem.\nGdzie położyć malca? Co uczynić, by to oddzielenie nie było szokiem, lecz radością? Jak odpędzić raz na zawsze ten strach, który czai się jeszcze tak blisko? Jak rozładować ledwo zauważalne napięcie, które jednak jeszcze istnieje, które czuje się w tych małych plecach? Bardzo prosto. Dziecko opuszcza ciepło, delikatność matczynego brzucha. Pozwólmy mu znów napotkać podobne ciepło, miękkość. Nie kładźmy go na zimnej, twardej szali wagi! Nie owijajmy w pieluszki – tkaniny o wiele za szorstkie – po miękkiej, delikatnej powierzchni brzucha. Co robić? Czy znajdziemy coś odpowiedniego?…\n…Ależ tak! Zanurzmy dziecko ponownie w wodzie.\nZ niej wyszło! Wody matczyne unosiły je, pieściły, kołysały; było lekkie jak ptak.\nPrzygotowujemy kąpiel w małej wanience. Woda ma temperaturę ciała lub nieco wyższą: 38, 39°C. Bierzemy dziecko. Zanurzamy je. Jeszcze raz – niezmiernie powoli. Malec stopniowo traci ciężar: jakby znów pozbywał się ciała, które przytłaczało go tak mocno. Tego „nowego” ciała z całym brzemieniem lęku i napięcia.\nDziecko pływa! Jeszcze raz „niematerialne”. Lekkie, wolne, jak w pięknych, odległych dniach, gdy mogło się bawić, poruszać swobodnie w bezgranicznym oceanie.\nNiezmierne jest jego zaskoczenie, nieopisana radość.\nOdnajdując swój żywioł, swą lekkość, zapomina o tym, co właśnie opuściło. Zapomina o matce. Powróciło tam!\nTo pierwsze oddzielenie – ale nie oderwanie budzące trwogę! – staje się zabawą, radością.\nRęce, które podtrzymują dziecko w kąpieli, czują wkrótce, jak małe ciałko zatraca się, poddaje całkowicie… To, co mogło dotąd pozostać ze sztywności, napięcia, obawy – teraz topnieje jak śnieg w słońcu. Wszystko, co w tym ciałku było jeszcze zastygłe, nieruchome, zablokowane – zaczyna żyć, tańczyć.\nI – co za niespodzianka! – dziecko szeroko otwiera oczy.\nTego pierwszego spojrzenia nie da się zapomnieć.\nOczy – wielkie, poważne, głębokie – pytają: „Gdzie jestem? Co mnie spotkało?” Czujemy w nich taką uwagę, obecność, zdumienie, tyle pytań, że jesteśmy wstrząśnięci.\nOdkrywamy, że to patrzy bez wątpienia istota rozumna, która była ukryta za maską strachu. To strach nie pozwalał jej otworzyć oczu. I znowu odkrywamy (jakby to nie było oczywiste), że narodziny wcale nie są początkiem, a tylko przejściem. I że istota, która na nas patrzy, która pyta, „była” już od bardzo dawna.\nWszyscy, którzy asystowali przy takich narodzinach, którzy widzieli, jak noworodek otwiera oczy, którzy czuli wagę jego pytań, wykrzykiwali z tym samym naiwnym niedowierzaniem i zaskoczeniem:\n„Ależ… to niemożliwe, on widzi!”\nŻeby „widział” w naszym rozumieniu – bez wątpienia nie.\nNoworodek nie ma zdolności tworzenia obrazów, jaką my posiadamy. Nie wątpimy jednak, że poznaje on świat na swój własny sposób, który dla nas jest już tylko, niestety, odległym wspomnieniem.\n„Noworodek jest ślepy, nie słyszy, nie czuje… »To« nie posiada jeszcze świadomości; jak można przypuszczać, żeby w tym wieku…” Zestawienie tych twierdzeń z głębią spojrzenia nowo narodzonego jest po prostu śmieszne.\nJakże jesteśmy mali i zawstydzeni wobec tych oczu!\nTo, co następuje teraz, można porównać z olśnieniem.\nPokonaliśmy strach, minęło zaskoczenie. Dziecko z zachwytem przyjmuje NOWE. Wciąż „w swoim żywiole” – poznaje własne królestwo.\nTeraz ruch ogarnia całe ciało.\nGłówka obraca się to w jedną, to w drugą stronę. Bardzo powoli. I tak daleko, jak tylko to możliwe. Jakby maleństwo chciało pokazać nam swój profil.\nDłoń porusza się łagodnie, otwiera, zamyka. Już jest ponad wodą. Już wychyla się ramionko… Rączka pieści przestrzeń i zanurza się znowu. Teraz druga: zakreśla arabeskę, opada. I już obie bawią się razem. Spotkania, powitania… Pożegnania? Gdy jedna umyka, druga podąża za nią. Znów się łączą, obejmują, rozdzielają. Czasem jedna nieruchomieje: zaczyna marzyć – otwiera się i zamyka płynnie, powoli… Teraz druga.\nDwa marzenia kołyszą się razem. Ręce – jak kwiaty, jak rozkwitające morskie anemony, poruszają się w powolnym rytmie wszystkich stworzeń oceanu, unoszonych przez niewidzialne prądy.\nNóżki boją się bardziej, nie od razu biorą udział w zabawie.\nWkrótce jednak ożywiają się i one. Wyruszają w drogę, napotykają brzeg wanienki… I oto całe ciało dziecka odpływa do tyłu.\nMalec odczuwa przyjemność tej przygody. Stara się ją powtórzyć.\nBył już glonem, rybą. Teraz jest rakiem. Bawi się.\nNie minęło jeszcze nawet dziesięć minut od momentu jego przyjścia na świat!\nCały ten balet odbywa się w głębokiej ciszy, przerywanej jedynie krótkimi, lekkimi okrzykami zaskoczenia i radości.\nNasz bohater, to rozigrany, to bardziej poważny, bada przestrzeń i poznaje siebie. Czyni to z pełną uwagą. Cały jest „w tym”: pasjonując się swoim ciałem, „podążając” za nim odkrywa jego możliwości. Uszczęśliwione dziecko jest Jednością, Pełnią. Ani jeden punkt ciała nie pozostaje nieruchomy. Wszystko w nim ożywa, porusza się, współistnieje w najpełniejszej harmonii.\nJakże nie zazdrościć temu maleństwu, jak nie pragnąć tego samego! My, dorośli, jesteśmy złożeni z kawałków – straciliśmy pierwotną jedność. Jesteśmy samym rozproszeniem, rozrzuceniem. Nie przestajemy marzyć, być „gdzie indziej”. Nie umiemy po prostu być TU. Powróćmy do dziecka. – Twarz ożywia się, buzia otwiera, zamyka. Wargi wysuwają się do przodu, język bada. A kiedy, niby przypadkiem, ręka dotyka twarzy, przesuwa się po niej, natrafia na usta – dziecko wsuwa w nie kciuk i ssie go z rozkoszą.\nDłoń cofa się, by po chwili znów przebyć tę samą przestrzeń i znaleźć się we wspaniałym, rozkosznym miejscu… Już nie palec, ale całą rękę włożyłby mały smakosz do ust, gdyby tylko mógł.\nOto rajski ogród. Ten nowy świat jest zachwycającym miejscem.\nCzyż dziecko mogłoby teraz żałować minionego?\nW tym ogrodzie bez wątpienia ukrywają się potwoiy. Głód, straszna bestia, jeszcze się nie ukazał. Nieważne. Wszystko jest tak ciekawe, że nasz bohater na dobre rozsmakowuje się w przygodzie. Nic już go nie wystraszy, potwory mogą sobie przychodzić: będzie umiał stawie im czoło.\nJak długo powinna trwać ta kąpiel? O tym zadecyduje sam bohater. Musimy być pewni, że rozluźnienie jest zupełne. Odczuć, że w tym małym ciałku nie ma już najmniejszego wahania, napięcia, sztywności, zablokowania. Trzeba sprawdzić, czy wszystko się porusza, ożywia, czy wszystko staje się radością.\nTeraz, gdy cały strach się rozproszył, gdy Przejście i Przeszłość zostały zapomniane, jest czas, by na dobre opuścić żywioł wodny i jego pokusy. Jeszcze raz wyjdźmy z wód, postawmy śmiało stopę na brzegu. Czwarty krok na drodze narodzin.\nDziecko wynurza się, rodzi jeszcze raz – dla swego nowego żywiołu. Wychodząc z wody napotyka nowego pana, nowego tyrana: ciężar. Nowe brzemię – własne ciało. Żeby malca zanadto nie obarczać, żeby chętniej przyjął nowe więzy, trzeba i tym razem zastosować żart, zabawę. W taki sposób, by sprawiło mu to przyjemność. A więc powolutku wyjmujemy maleństwo z wody. Tak wolno, jak było zanurzane. Odkrywa wtedy ponownie ciężar swego ciała, wydaje okrzyk. Zanurzamy je znowu. Jego ciało znika! Jeszcze raz unosimy dziecko. Wrażenie jest mocne. Tym przyjemniejsze, że już poznane. Tak silne i przyjemne, że wszystkie dzieci na świecie chciałyby przeżywać je stale. Znana powszechnie gra w chowanego nie jest niczym innym, niż gubieniem się i odnajdywaniem. Tak jak huśtawka, która kolejno czyni ciało to ciężkim, to lekkim, nie jest niczym innym jak zabawą z ciężarem. Na huśtawce – jak owego pierwszego dnia – dziecko odczuwa na przemian lekkość i przytłaczający ciężar ciała. Czuje się obciążone, uwolnione, obciążone, uwolnione…\nNasz bohater, oswojony z nowym przeżyciem, zadowolony, może już zakończyć swą kąpiel. Wyjmujemy go, układamy na ciepłej, specjalnie ogrzanej pieluszce. Zawijamy w tkaniny bawełniane i wełniane. Świat jest zimny! Pozostawiamy odkrytą głowę i ręce, które powinny być swobodne. Kładziemy noworodka na boku. (Nie na plecach – wiemy już dlaczego!). Gdy leży na boku, może swobodnie poruszać rączkami i nóżkami.\nBrzuszek bez trudu bierze udział w oddychaniu. Głowa może się obracać. Staramy się podeprzeć plecy dziecka, ustalić je w wygodnej, pewnej pozycji. Mały człowiek czuje oparcie, jest bezpieczny. Dopiero teraz możemy go pozostawić.\nPiąty krok, piąty etap na drodze narodzin.\nMalec po raz pierwszy jest sam. Odkrywa bezruch! Doświadczenie niezwykłe. I szokujące swą zupełną nowością.\nPrzez dziewięć miesięcy nasz podróżnik jak Ulisses przemierzał oceany. Jego świat nie przestawał się poruszać – raz czule, raz groźnie. Czyż ciało jego matki nie było bez przerwy w ruchu? A kiedy nawet ona sama odpoczywała lub spała, potężny wiatr jej oddechu – rytmiczny skurcz przepony – stale na niego oddziaływał.\nA zatem dziecko żyło w nieustannym ruchu – to czułym, to brutalnym. Częściej była to burza niż łagodny zefirek. Teraz zaszła dramatyczna zmiana – wszystko się zatrzymało. Po raz pierwszy.\nŚwiat zastygł, zamarł.\nW czasie swych długich podróży w odległej przeszłości nigdy dotąd nasz bohater nie doświadczył czegoś podobnego.\nZwykle dziecko, przerażone nadmiarem nowości, zaczyna głośno krzyczeć. Tak będzie również później: ilekroć uświadomi sobie bezruch świata i swoją samotność, odczuje strach. I zareaguje podobnie. To, co przeraża bardziej – to nie odczuwanie samotności, lecz wrażenie, że świat jest martwy, w okowach bezruchu.\nBędzie kołysane. Odszuka jedzenie. Powróci znana burza, zawierucha, a z nią spokój dziecka. Będzie przemierzało pierwsze okresy życia od lęku do lęku za każdym razem, gdy ukołysane w ramionach matki – zostanie samo.\nNic takiego nie przydarzy się naszemu maluchowi. Jest wolny od strachu. Idzie od zmiany do zmiany, od odkrycia do odkrycia z takim spokojem, otoczony taką uwagą i miłością, że radośnie i ufnie przyjmuje wszystko, co go spotyka. Wydaje się, że nic nie mogłoby go przestraszyć. Tu, gdzie inne noworodki krzyczą, szlochają, on pozostaje spokojny.\nZdarza się, że zamyka oczy i wydaje okrzyk zaskoczenia: nigdy jednak nie jest to rozpaczliwy, żałosny szloch. Nigdy – wyraz paniki. Często okrzyk ten wyraża złość. Dziecko buntuje się przeciw przerwaniu przyjemności. Protestuje przeciw zakończeniu kąpieli. W ten sposób „wypowiada swoje zdanie”.\nStopniowo odkrywa nową przyjemność, doświadcza kolejnej niespodzianki… Otwiera oczy. Milknie. I w ciszy, zdumione, napawa się bezruchem.\nŚwiat wiecznych zmian stal się światem stabilnym. Burza ucichła. Nasz argonauta opłynął przylądek najstraszliwszych huraganów i osiągnął morze spokoju. Jest szczęśliwy, zachwycony swym odkryciem.\nW istocie – choć świat się wokół niego zatrzymał – w nim samym ruch trwa nadal, w pełnej harmonii.\nOczy pozostają szeroko otwarte, żądne poznania. Rączki i nóżki nie przestają tańczyć. Palce nieustannie badają otoczenie.\nMaska strachu znikła.\nTak, teraz stoimy pewnie na twardym gruncie. Nasza odyseja zakończona. „Potwory”, które na nas czekają – głód, tysiące przygód ciała – mogą już przybywać. Będziemy umieli stawić im czoło.\nZ tego cichego noworodka promieniuje głęboki spokój. Całkowicie rozbudzony, w najwyższym stopniu uważny – jaśnieje. Ma w sobie coś boskiego. To o nim mówi Pismo:\n„Jeśli nie staniecie się podobni małym dzieciom…”\nA Lao-Tse zauważa:\n„Ten, którego przepełnia Łaska, ten Doskonały – jest podobny do nowo narodzonego”.\nCóż to jest ta „Łaska Przepełniająca”, którą promienieją święci, która emanuje z noworodków? Natchnieni malarze Renesansu i okresów poprzednich przedstawiali ją w postaci złotych promieni wokół głowy Dzieciątka. I Matki.\nTa „Łaska Przepełniająca”, ta Shakti, nie ma w sobie nic „łaskawego” ani „cnotliwego”. Wynika z natury.\nNie jest nagrodą za coś. To wiemy.\nReszta pozostaje tajemnicą.\nTa łaska promieniuje w ciszy. Ją właśnie tutaj odczuwamy.\nTo ona otacza aureolą każde dziecko przybywające między nas. Obejmuje, ogarnia wszystkich wokół.\nWszystkich, którzy potrafią jeszcze odczuwać.\nPostrzegać, ucichnąć i słuchać.\nW poszukiwaniu wiedzy pojmujemy z każdym dniem więcej. Każdy krok na drodze poznania przybliża nas do cnoty bezruchu. U kresu tej drogi odrzucamy już działanie za wszelką cenę. I właśnie wtedy pojawia się jasność: chaos świata odczuwany przez nas wynika z naszego własnego nieuporządkowania. Wszystko dąży do znalezienia swego miejsca. Wszystko dokona się samo. Poza nami. – Tao Te Ching\nMy również zmierzamy do końca Wielkiej Przygody. Szczęśliwy, kto jak Ulisses…\nTeraz pozostawimy dziecko. A gdy już pozna urok samotności, bezruchu – zwrócimy je matce.\nPrzytulone do piersi, odnajduje znajomy iytm matczynego serca. To daje mu poczucie bezpieczeństwa.\nMatka jest piękna, dobra, słodka. Jak mleko, którym teraz karmi swe maleństwo.\nWszystko się dokonało, wypełniło.\nDwie istoty, które tak dziko ze sobą walczyły, stanowią teraz jedno.\nA nam udało się uzyskać odpowiedź na ważne pytanie. Zrozumieliśmy, co stanowi grozę narodzin. Chcieliśmy się dowiedzieć, co wyraża krzyk nieszczęśliwych noworodków. Cóż mówią ci malcy ruchem rączek, nóżek, główki, całego ciała?\n„Boli mnie! Cierpię!”\nTak: „BOJĘ SIĘ! BOJĘ SIĘ!”\nStrach i ból – to jedno.\nCi nieszczęśnicy czują dokładnie to samo, co przeżywały rodzące kobiety. One również nie używały tych prostych słów.\nKto ma odwagę powiedzieć:\n„Boję się!” – ?\nMatki – nie śmiały. Ale ich ciała zdradzały lęk. Te ciała „kobiet w bólach”, które były jednym spazmem, napięciem, sztywnością… Ciała, które były ucieczką, odmową – cóż wyrażały, jeśli nie strach, panikę, szał?\nNie dopuszczając do tego strachu uwolniono kobiety od bólu rodzenia. Jego miejsce może teraz zająć poczucie szczęścia.\nOszczędzając tego samego strachu dziecku można uczynić jego narodziny pełnymi uroku.\nCzym jest strach, jeśli nie Nieznanym? – Tym, czego nie można ani rozpoznać, ani sklasyfikować.\nBy oszczędzić strachu noworodkowi, trzeba mu odsłaniać świat stopniowo, niezwykle powoli. Dostarczać tylko tyle nowych doznań, ile może wchłonąć, unieść. Jednocześnie trzeba zachować ciągłość, podtrzymać więź z przeszłością. Aby w tym świecie całkiem nieznanym – i przez to wrogim – pojawiało się coś znajomego, by go uspokoić, dać oparcie. Raz jeszcze dokonajmy wysiłku, by wyobrazić sobie, co może sprawić groza tego przejścia. Nasze „dorosłe” zmysły utraciły subtelność, czułość. Co więcej, nasze zmysły są poprzegradzane, pracują każdy dla siebie. Czujne układy filtrują nasze wrażenia i porządkują je w spostrzeżenia. Nadają im znaczenie. A my już tego sobie nie uświadamiamy.\nCóż „widzimy” w krajobrazie?\nRolnik – dobrą lub złą ziemię. Właściciel ziemski – parcele. Budowniczy dróg i mostów – trasy do wytyczenia, mosty do przerzucenia. Malarz odkrywa tysiąc pejzaży, grę cieni, świateł, modele, perspektywę.\nA artylerzysta – miejsce dla swoich baterii!\nAle kto widzi w krajobrazie to wszystko jednocześnie?\nNikt! Dzięki Bogu. Inaczej bylibyśmy przytłoczeni.\nTak to nasze uwarunkowania, przyzwyczajenia, sposoby komunikowania się wreszcie – ukrywają rzeczywistość. Bronią nas przed jej przygniatającą całością.\nNiczego takiego nie znajdziemy u dziecka, niemowlęcia, noworodka. Doznanie jest tu całkowite, nie przefiltrowane, nie uporządkowane. Żeby tej małej istocie pomóc spokojnie dopłynąć do brzegu, trzeba pewności, lekkości ręki rybaka. Wystarczy jeden niezręczny gest, moment nieuwagi, niecierpliwości – i nić przerywa się nagle.\nDziecko zaczyna krzyczeć.\n„Cóż to jest to coś, co nam przeszkadza widzieć? Widzieć »inne« w swej istocie?”\nTeraz to wiemy. To „coś” to my sami. To ja, Ego, nasze uwarunkowania. To, czym jesteśmy.\nEpizod przerwania pępowiny, który ma miejsce przeważnie tuż po urodzeniu, rzuca na tę sprawę światło szczególne.\n„Jak to się dzieje” – pytamy – „że Człowiek, zwierzę rozumne, rozsądne, uważany za inteligentnego, działa w tak ważnej chwili zupełnie jak szalony?”… „Jak może postępować akurat odwrotnie, niż powinien?” To przecięcie pępowiny absolutnie nie w porę – zdumiewa, zadziwia. Spróbujmy rozwiązać kolejną zagadkę.\nKtokolwiek asystuje przy narodzinach, czy to lekarz, czy położna – choćby oglądał dotąd nawet setki, tysiące rodzących się dzieci, przeżywa ogromne wzruszenie. Z prostej przyczyny: wszyscy przez to przeszliśmy. Pozostało to w naszej głębi jak echo – tyleż silne, co ukryte. Niczego się nie zapomina, a szczególnie własnych narodzin. Tylko drogi są zatarte.\nA zatem położnik lub położna są głęboko – acz nieświadomie – przejęci każdymi narodzinami.\nW chwilach silnego napięcia emocjonalnego nasze oddychanie ulega zaburzeniu. Dzieje się to bez udziału świadomości, chociaż bywa postrzegane. W miarę zbliżania się do finału – porodu – emocje narastają. Wiadomo zresztą, jak bardzo są zaraźliwe i jak znacznie potęgują się poprzez kontakt… Gdy noworodek się ukazuje, wzruszenie ogólne zawsze sięga szczytu. Wszystkie oddechy, już przedtem tłumione, w tej chwili blokują się, zatrzymują…\n„Czy będzie oddychać?”\nKażdy wstrzymuje wdech, bezwiednie identyfikując się z dzieckiem. Oto obecni, którzy wrócili do momentu swych własnych narodzin! Pozbawieni oddechu, jak noworodek. Bliscy uduszenia! Oni nie mają pępowiny do dotleniania – tak że dla nich sytuacja staje się szybko nie do zniesienia.\n„Trzeba coś zrobić!”\nTo, co byłoby właściwe – to akt prosty, rozsądny, dostosowany. Położnik powinien po prostu odetchnąć.\nZamiast tego przecina dziecku pępowinę. Emocja spowodowała, że zatracił rozsądek. Dziecko oczywiście zaczyna krzyczeć. A położnik woła z ulgą: „Oddycha!”\nSzczególne zaślepienie! Położnik pomógł sam sobie. Gdyby potrafił dostrzec prawdę, krzyknąłby: „Ja oddycham!”\nTo on złapał oddech. Dziecku się nie spieszyło. Pępowina pozostawiała mu dużo czasu. Pod pozorem pomocy drugiemu o sobie właśnie „pomyślał” położnik. Nieświadomie dokonał projekcji: pozbył się swego lęku, rzutując go na dziecko.\nJeżeli chodzi o „kozła ofiarnego”, pozbawionego swej cennej pępowiny, to on właśnie dusi się – i krzyczy!\n…Dla tym większego ulżenia… innym.\nNieszczęśliwy nieboraczku! Zaledwie znalazłeś się między nami, zostałeś obarczony całym ciężarem naszych lęków, szaleństw, grzechów. Ten proces rzutowania jest nieskończenie rozpowszechniony.\nTo jest coś, co naiwnie nazywamy wykształceniem.\nCzegóż jeszcze brakuje?\nRyzykując znudzenie, trzeba znów powrócić do krzyku. A zatem do punktu wyjścia.\n„Czy dziecko musi krzyczeć?”\nPytanie jest zbyt ważne, by je zignorować. Wymaga rzetelnej odpowiedzi. Oto ona:\n„Tak, dziecko musi krzyczeć”.\nChodzi jednak o to, by ten krzyk był „dobry”. Mocny, donośny, wyrażony przez całe ciało dziecka. Taki krzyk – reakcja całego organizmu – świadczy o energii, o sile.\nJeżeli dziecko rodzi się „zaskoczone”, jeżeli jest miękkie, jeśli zamiast krzyczeć – kwili, powinno się zrobić wszystko, by jak najszybciej usłyszeć prawdziwy krzyk. To zrozumiałe, nie ma tu miejsca na wątpliwości.\nTak samo – gdy dziecko rodzi się na wpół uduszone, z pępowiną owiniętą wokół szyi, nie wahamy się ani chwili. Przecinamy pępowinę.\nWszystko jest sprawą zdrowego rozsądku. Tak samo jak to, że nie przygotowuje się do „porodu bez bólu” kobiety, o której wiadomo z pewnością, że czeka ją cięcie cesarskie.\nTrzeba, by dziecko krzyknęło rodząc się.\nRaz. Albo dwa razy. I to wystarczy.\nPotem powinno swobodnie oddychać.\nA jeśli krzyczy, niech to będą okrzyki zadowolenia, żywotności, siły, a nie – bólu, trwogi, rozpaczy.\nBez płaczu! Bez szlochu!\nNie trzeba tu delikatnego, wrażliwego ucha muzyka, by uchwycić różnicę. Wystarczy ucho po prostu uważne, by odkryć, jak bardzo odmienne bywają okrzyki noworodka. Ileż można powiedzieć, nie mówiąc… I nawet niedługa chwila skupienia sprawi, że nie pomylimy okrzyku pełnego radości życia z krzykiem bólu, smutku, przestrachu.\nCzy wszystkie dzieci mogą obudzić się do życia w sposób tak spokojny? Czy to możliwe, żeby wszystkie wydały z siebie tylko jeden lub dwa okrzyki, a potem zaczęły miarowo oddychać, szczebiotać?\nTak samo, jak nie można obiecać wszystkim kobietom, że dojdą samodzielnie aż do końca „porodu bez bólu”. I tu, i tam zdarzają się niespodzianki.\nKażdy jest inny, jedyny w swoim rodzaju, tajemniczy, nieodgadniony. Bywa, że kobieta pozornie słaba, wątła, zadziwia nas swoją odwagą. Wytrwa aż do końca, tam gdzie inne, pozornie lepiej obdarowane przez naturę, silniejsze, mogą napotkać nieprzewidziane trudności.\nTak jest i z dziećmi – każde przybywa do nas z odmiennym temperamentem, charakterem, obarczone innym dziedzictwem… I przeznaczeniem. Ze swymi szczególnymi zdolnościami. Każde reaguje na swój sposób. To cudownie widzieć, jak jest odmienne, jedyne w swoim rodzaju. Dwa noworodki nie są do siebie bardziej podobne niż Eskimos i Papuas. A jednak…\nZadziwiające, że w pierwszych chwilach po narodzeniu wszystkie noworodki wydają się identyczne. Przez krótki czas jest tak, jakby nie miały swej tożsamości.\nTo przyjdzie szybko. Już wkrótce nie będzie można ich pomylić. Ale w ciągu tych pierwszych chwil są do siebie niepokojąco podobne. Po prostu wszystkie noszą tę samą maskę. Bezosobową maskę strachu. Gdy maska spada – ukazuje się osoba.\nI tak samo – chociaż każde dziecko jest jedyne i odmienne – wszystkie noworodki przechodzą te same etapy. Od zamknięcia – do otwarcia, do kontaktu ze światem.\nTę drogę każde dziecko przebywa na swój sposób. I nie zawsze tym.\nktóre „idą” najszybciej, wróży się najlepiej. Bywa, że te „skaczące przez życie” nagle cofają się, wpadają w złość.\nInne z zamkniętymi oczami szamocą się, walczą, jakby niezdolne do zrozumienia, że ich próba jest skończona, że są urodzone. Bardzo ciężko wyrwać je z tego koszmaru, z ich lęków.\nTo głos matki powinien uspokoić, uciszyć burzę. Jeżeli matka nie może teraz mówić – niech zastąpi ją ojciec. Jego głos jest przecież dziecku znajomy, bliski.\nSą takie noworodki, które, podskakując beztrosko, wydają zaledwie jeden okrzyk, otwierają oczy i zaczynają się bawić.\nJeszcze inne posuwają się powoli, spokojnie, władczo.\nTak, każde dziecko przybywa na świat z właściwym sobie temperamentem.\nGdy poród był trudny, trzeba więcej czasu, by dziecko się odważyło… Zaledwie zaczęło otwierać oczy, zamyka je.\nTak się boi… Nie śmie.\nJest już tu, całkiem blisko.\nNie wolno się poruszyć. Ani uczynić niczego, co mogłoby zwiększyć jego lęk. Znów trzeba umieć czekać, pozostać neutralnym, nieruchomym. Nie przyspieszać niczego. Dać dziecku czas na odnalezienie się. Trzeba dziesięciu minut, a nawet więcej, zanim to małe ciałko rozluźni się, odpręży. Zanim strach ustąpi.\nTrzeba już teraz zacierać ślady przykrych przeżyć.\nInaczej pozostaną na zawsze.\nI będą powracać jako irracjonalne lęki.\nKiedy dziecko otworzy oczy, walka jest skończona, wygrana.\nMożna powiedzieć, że dopiero w tej chwili urodziło się naprawdę. Maska spada. Ukazuje się osoba.\nDziecko ma oczy szeroko otwarte. Oznacza to, że dopłynęło, że jest tu, że się urodziło.\nNastępna niespodzianka: nie ma dzieci brzydkich.\nA jednak, gdy noworodek się pojawia, bardzo często jest ohydny.\nJego widok, widok twarzy tak niemiłej, może wywołać odrazę, odruch cofnięcia się, odrzucenia. Niektóre noworodki są okropne – ale to tylko maska. Maska strachu. Zawsze!\nTrudno sobie wyobrazić, do jakiego stopnia twarz może być przez to zmieniona, zdeformowana.\nGdy znika strach, spada maska. Dziecko najbardziej odpychające zmienia się nie do poznania. Dziecko najbardziej nieprzyjemne, najbrzydsze – jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki staje się przeistoczone… Ten, kto wydawał się potworem, objawia swoją piękność.\nTak. Nie ma dzieci brzydkich. Są takie, których twarze zdeformował strach… I ryzykują pozostanie tak szpetnymi na zawsze.\nZ braku akceptacji i miłości, której nie dano im takim, jakie wtedy były.\nMożna by zapytać: „Czyż narodziny są aż tak ważne? – Przecież to tylko krótka chwila. Antrakt pomiędzy długim »przed« i bardzo długim »po«. Między ciążą a wychowaniem.\nNoworodek krzyczy, gdy się pojawia. Cóż z tego?\nTo zły moment, przez który trzeba przejść. Nie twórzmy problemów”. „Zły moment, przez który trzeba przejść”… Jak to szybko powiedziane. Wiemy, że jest inny „zły moment do przejścia”, równie krótki, który rzuca wielki cień na nasze życie. To śmierć.\nNarodziny trwają tylko chwilę.\nTak, lecz jest to chwila szczególna…\n.. Nikt nie pamięta swoich narodzin. W tym wieku nie działa jeszcze pamięć.\nWiadomo, że w chwili narodzin mózg… przynajmniej jego wyższe piętra jeszcze nie funkcjonują. Jak niemowlę mogłoby zapisywać w pamięci to, co się dzieje? Jak mogłoby sobie przypominać?\nNo i powróciliśmy do punktu wyjścia.\nNie wiem, co w mózgu już wtedy funkcjonuje, ale wiem, co można odczytać z twarzy dziecka…\n.. Tak, bez wątpienia. Ale o swoich narodzinach – twierdzę jeszcze raz – nikt nie pamięta.\nNarodziny pozostają w pamięci.\nAle to doświadczenie jest tak bolesne, że zostaje zepchnięte do podświadomości. Stamtąd wciąż próbuje wydobyć się na powierzchnię… Jonasz w brzuchu wieloryba, Mojżesz uratowany z wód – symbolika jest tu przejrzysta: dotyczy tej śmierci, tego utonięcia, przed którym się ucieka.\nNo, powiedzmy… Ale mnie te symbole nigdy nie przeszkadzały spać.\nDoprawdy? Nigdy nie przeżywał Pan we śnie koszmarów?\nA w dzieciństwie – nigdy nie obudził się Pan zlany zimnym potem? Umierający ze strachu, szukający schronienia pod kołdrą, poduszką…\nA teraz – czy nie miewa Pan czasem kłopotów z oddychaniem? Czy nie zdarzyło się Panu, w sytuacji trudnej, pełnej napięcia, zauważyć zmiany w swoim głosie? Przytłumienia, zduszenia?\nMuszę to przyznać.\nJuż w sferze tak bliskiej, dostępnej, nieskomplikowanej – widać ograniczoność naszej woli. Głos daleki jest od posłuszeństwa. Czasem zdradza…\nI znów muszę Panu przyznać rację.\nA czyż oddychanie nie rozpoczyna się u progu narodzin?\nRodzić się – to wejść w nowy wymiar.\nW oscylację, w powszechną pulsację, którą jest życie.\nTo – otworzyć się, poddać.\nUrodzić się – to ustalić w oddychaniu. W tym miarowym ruchu tam i z powrotem. W tym wahaniu, które skończy się dopiero wraz z nami. To oddychanie – to delikatna łódka, która niesie nas od jednego brzegu do drugiego.\nWszystko, co żyje, oddycha. Stwarzanie jest przekazywaniem oddechu. Wszyscy ludzie oddychają. Ale jak?\nZależnie od tego, czy oddychamy swobodnie, czy w sposób skrępowany, świat się dla nas zmienia. Iluż ludzi przechodzi przez życie tak, jakby byli na wpół zduszeni? Niezdolni nawet do westchnienia, a tym bardziej – do prawdziwego śmiechu!\nŻyć swobodnie – znaczy swobodnie oddychać. Uruchomić nie tylko klatkę piersiową i barki, ale także brzuch, boki, plecy.\nPo to, by wszystko to żyło i oddychało w pełni, trzeba mieć proste plecy, wolny kręgosłup; sprężysty, żywy, giętki.\nIlu z nas przechodzi przez życie mając zamiast kręgosłupa miotłę?\nCzy wiemy o tym, że ludzie z zaburzeniami psychicznymi nie potrafią wykonać głębokiego wdechu?\nJeśli wzdłuż kręgosłupa znajdzie się najmniejsze zahamowanie, blok – oddech będzie zduszony. I życie także. I oto istota upośledzona na zawsze.\nOtóż właśnie w chwili narodzin kształtuje się oddychanie i jego przyszłe bloki. Powstały wówczas model zostaje utrwalony na zawsze.\nTak jak nie ma dwóch jednakowych istot, tak też nie ma dwóch identycznych sposobów oddychania. Każdy oddycha inaczej, przeważnie źle. Wiele osób to zauważa. Mówią: „Nie potrafię dobrze oddychać. Muszę się tego nauczyć”. Niektórzy nawet próbują!\nNauczyć się oddychać…\nOddychanie jest ustalone raz na zawsze. Jak los. W chwili naszych narodzin. Potem będzie już za późno. To wtedy właśnie należało o tym pomyśleć*.\n‚ Według wiedzy i doświadczenia tłumaczek (lekarza i psychologa), które od dawna stosują psychoterapię w swojej pracy, wzorzec oddychania danej osoby jest funkcją jej stanu psychofizycznego. Może on zatem w ciągu życia ulegać modyfikacjom zarówno w sposób naturalny, jak i na skutek głębokiej pracy terapeutycznej.\nSą tacy, którzy twierdzą z powagą: „Narodziny bez wątpienia wywierają znaczny wpływ na całe życie. Otóż egzystencja nie jest przyjemnością. To bezlitosna walka. To dżungla, w której trzeba wybrać: zjadać lub zostać zjedzonym. Trzeba walczyć bez przerwy. Agresywność jest konieczna. Czy się to podoba, czy nie, trzeba, żeby dziecko już w chwili przybycia tutaj wiedziało, do jakiej jaskini zbójców wpadło!”\nŻe życie jest dżunglą, jaskinią zbójców, to aż nazbyt pewne. Wystarczy rzut oka na to, co się dzieje wokoło. Nie trzeba mieć wzroku sokoła. Zgroza. Włos się jeży na głowie.\nRzecz dziwna: nie iyzykuje się już spotkania tygrysów, niedźwiedzi, wilków czy węży na rogach ulic – a jednak strach mieszka w naszych domach. Pytać, czy tak ma być zawsze, znaczy bardzo się narażać. I – wydawałoby się – odbiegać od tematu narodzin.\nA jednak nie oddalamy się od tematu. Spartanie z całą silą rzucali noworodki na ziemię. Czy chcemy jeszcze wojowników?\nTu wielu zamilknie, by nie krzyknąć: „Tak!”\nTylu z nas potajemnie kocha przemoc.\nTrzeba się jednak obudzić. Mamuty wyginęły. I diplodoki także. I wszystkie potwory, i tysiące niebezpieczeństw, które czyhały na człowieka w ciągu jego dziejów.\nO tym, że mamuty wyginęły, wielu chyba jeszcze nie wie – sądząc po bezmiernej czułości, którą w głębi serca zachowują dla pierwotnej maczugi.\nWracając do naszego tematu: wyobrażać sobie, że narodziny bez przemocy spowodują, iż dzieci będą ogłupiałe, bezsilne, śpiące – cóż za błąd! To nawet zupełna odwrotność prawdy.\nDzieci zrodzone „bez przemocy” są silne, bo wolne – bez konfliktów. Wolne i w pełni obudzone.\nPrzywiązuje się wielką wagę do agresywności, nie wiedząc, że jest klęską, że prowokuje otrzymywanie ciosów. Szczęśliwi ci, którzy nie są agresywni! Świat zbliża się do nich – przyciągany ich promieniowaniem… Agresywność nie jest siłą. Jest jej przeciwieństwem.\nAgresja, przemoc – to zamaskowane: słabość, niemoc, strach.\nSiła jest siebie pewna, spokojna. Siła jest uśmiechnięta.\nA jednak amatorzy agresywności mogą mi zrobić krzywdę w trakcie moich wywodów. Oni sami cierpieli i myślą: „Moje życie było ciężkie. Nie szczędziło mi razów. I to mnie ukształtowało. Niech teraz podobne uderzenia ukształtują moje dzieci”.\nW istocie mówią nie przyznając się do tego: „Ja cierpiałem: dlaczego inni także nie mieliby cierpieć?”\nOhydne prawo odwetu.\nCi uparci, pamiętliwi… To oni właśnie mówili: „Jeśli kobieta cierpi przy porodzie, to znaczy, że trzeba, aby tak było”.\nPrzerażająca logika a posteriori. Wiadomo, co się kryje za takim „trzeba”: zło, grzech i jego odkupienie poprzez cierpienie.\nKult cierpienia nie istnieje od wczoraj. Ta bardzo stara droga prowadzi prosto i całkiem świadomie na stosy, do Inkwizycji, do wszelkiego rodzaju pogromów.\nNie ma grzechu.\nJest tylko błąd, niewiedza. Nasze zaślepienie. I rezygnacja.\nCierpienie jest bezużyteczne, niepotrzebne. Jest „czystym błotem”. Nie zadowala żadnego Boga.\nCierpienie jest brakiem inteligencji. Dowodzi tego „poród bez bólu”. Nie podoba się to ludziom gwałtownym, władczym, zwolennikom „silnej ręki”.\nTym „twardym” chciałbym przypomnieć słowa Lao-Tse:\nPrzybywając na świat człowiek jest giętki, bez siły.\nUmierając staje się twardy i sztywny.\nTrzciny i drzewa, gdy są jeszcze małe, zginają się dełikatnie.\nA kiedy umierają, stają się suche i łamliwe.\nTak więc siła i twardość towarzyszą śmierci, a ułegłość i giętkość są przyjaciółmi życia.\nSiła zatem nigdy nie zwycięża ostatecznie.\nAle teraz ja z kolei się gubię: argumentuję!\nTo szaleństwo! Dowodzenie nigdy nikogo nie przekonało. A najmniej – złych lub sceptycznych.\nNa koniec mogę powiedzieć tylko jedno: próbujcie!\nWszystko, co tu powiedziano, jest proste.\nTak bardzo, że wstyd o tym przypominać. Może zatraciliśmy umiłowanie prostoty.\nTrzeba tak niewiele!\nŻadnych kosztownych urządzeń – dumy technologii, zabawek dla dzieci opóźnionych, co tak szalenie modne.\nTrzeba tylko cierpliwości, skromności. Ciszy. Uwagi. Odrobiny inteligencji, względów dla innych. Zapomnienia o sobie.\nA jednak – byłbym zapomniał:\nBez miłości będziecie tylko zręczni.\nWspaniała sala porodowa, oświetlona tak, jak właśnie trzeba. Ściany dźwiękochłonne, temperatura kąpieli – z dokładnością do jednego stopnia… A dziecko mimo to będzie płakać.\nNie oskarżajcie metody, proszę.\nSprawdźcie raczej, czy nie pozostała w was pewna nerwowość. Jakiś zły humor, niecierpliwość. Jakaś powstrzymywana złość.\nDziecko się nie pomyli. Będzie was sądzić surowo, z niezwykłą pewnością.\nOno wie wszystko. Wszystko czuje.\nSpogląda w głębię waszych serc. Zna kolor waszych myśli.\nTen nowo narodzony jest zwierciadłem. Odbija wasz obraz.\nTo od was zależy, by nie płakał.\nZapomniał Pan o czymś jeszcze!\nJakie będą te dzieci urodzone w ciszy i miłości? Czy odmienne od swych rówieśników?\nTego się nie da opowiedzieć. To trzeba zobaczyć.\nCzy Pan sobie przypomina – mówiliśmy, że dziecko rodzi się z maską, która je ukrywa, zniekształca, szpeci…\nZ maską tragiczną: brwi zmarszczone, kąciki ust opuszczone…\nCzy mogłaby być inna? Maska wesoła, pogodna, komiczna?\nPełen uśmiech: kąciki ust uniesione, brwi rozsunięte, oczy zmrużone z rozkoszy?\nAleż takiej maski nigdy u noworodka nie widziano. To niemożliwe.\nTak Pan sądzi? Proszę popatrzeć…\nAch! To niemożliwe, to niemowlę nie tylko uśmiecha się, ono się śmieje! Śmieje się do rozpuku!\nCieszę się, że Pan sam to zauważył.\nTak, to cudowne… ale… co to ma do rzeczy?\nMówimy o narodzinach, o noworodku, a pan pokazuje mi zdjęcie sześciomiesięcznego dziecka.\nAleż tak! Osesek nie uśmiecha się prawie zupełnie przed ukończeniem drugiego miesiąca życia, no, najwcześniej półtora miesiąca. A cóż dopiero śmiech do rozpuku!\nTak się sądzi. Wiem. A to dziecko nie ma jeszcze dwudziestu czterech godzin…\nZgadzam się, to nie takie zwyczajne… Przynajmniej na razie.\nCzy Pan wie, że istnieje jeszcze inna maska? Albo raczej: prawdziwa twarz.\nTeraz znowu Pana nie rozumiem.\nEmocje – silne więzy – są chwilowymi „stanami”. Jako takie – nie trwają. Pojawiają się. Znikają. Następują po sobie. Przechodzą jedne w drugie; niektóre lubimy, innych się obawiamy.\nAle w istocie wszystko jest jednym. Śmiech i łzy są najbliższymi sąsiadami. A wielka radość, która tak Pana zachwyca, nie stanowi wcale wartości większej od smutku. To jeszcze jedna maska.\nCóż zatem pozostaje, gdy dziecko jest bez maski? Co będzie, gdy radość i cierpienie znikną? Nic?\nSpokój. Łagodność. Słodycz.\nFrederick Leboyer, francuski lekarz i położnik, który przyjął na świat tysiące dzieci, napisał tę książkę czerpiąc natchnienie z mądrości i kultury Wschodu. Nie tylko przedstawia w niej praktyczne sposoby zachowań, które rodzącemu się dziecku pomagają przeżyć ten trudny proces bez zbędnego cierpienia i strachu, ale także z głęboką mądrością i miłością uczy uświadamiać sobie wielkość i piękno każdego aktu człowieczych narodzin.\nJeśli chcemy wychować szczęśliwe dzieci i choć w pewnym stopniu uwolnić świat od przemocy – to od takich narodzin dobrze byłoby zaczynać. Bardzo inspirująca książka. – Tadeusz Wojciech Eichelberger\nPracę tę powinni przeczytać wszyscy studenci medycyny, a przede wszystkim położnicy i położne ze względu na oryginalne ujęcie aktu porodu. – PROF. DR MED. ANIELA POPIELARSKA\nKsiążka pełna prawdy, współczucia i… poezji, otwierająca nas na świat odczuć malutkiego, nowo narodzonego dziecka, a jednocześnie zawierająca praktyczne wskazówki, jak zmienić środowisko narodzin tak, aby wydarzenie to odzyskało swoją wagę; głębokie, mądre wołanie: Słuchajcie, rodzi się człowiek! – Ewa Smuk-Stratenwerth\nTak żyję, jak się rodziłem. Wpływ doświadczeń z życia płodowego i przebiegu porodu na poziom lęku, hormonów stresu, a nawet stosunku do siebie i świata jest już opisywany językiem nauki. Ale nawet gdyby nie wszystkie hipotezy prenatalnej psychologii zostały potwierdzone, uwolnienie rodzącego się dziecka od cierpienia, a matki od przygnębienia i poczucia winy, które jej niezmiennie towarzyszą – jest wartością bezcenną. Świat będzie lepszy, gdy horror porodówek zamieni się w święto powitania, w którym lekarz, rodząca niewiasta i jej najbliżsi znają swoje miejsce i spełniają się w swoich rolach. – J. S.