Artykuł ukazał się w dwumiesięczniku społeczno-politycznym “Realia” , sierpień nr 4, 2010\nJak wybrnąć z neoliberalizmu?\nNeoliberalizm przegrał, stał się niemodny i politycznie niewygodny. Mimo to nadal daje znać o sobie. Dla zmylenia śladów, neoliberalizm od dawna podszywał się pod liberalizm. Ten ostatni jest pojęciem bardzo pojemnym, ale z neoliberalizmem niewiele ma wspólnego. Niektórzy zaczynają nazywać neoliberalizm skrajnym liberalizmem, ale jest to także nieprecyzyjne i krzywdzące dla liberalizmu sformułowanie. Tymbardziej, że w naszej konstytucji zapisaną mamy społeczną gospodarkę rynkową, z którą się zgadzamy i która jest ideą liberalną. Gdyby w Polsce realizowany był ten zapis konstytucyjny – a nie jest - bylibyśmy bliżej ideału i dalecy od praktykowanej na codzień doktryny neoliberalnej.\nNeoliberalizm krytykowany jest z najróżniejszych pozycji. Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego opublikowana została w roku bieżącym książka Paula Masona pt. “Finansowy kataklizm: koniec wieku chciwości”. Mason jest redaktorem informacyjnego programu BBC Newsnight specjalizującym się w sprawach gospodarczych. Wcześniej zajmował się kwestiami globalizacji i sprawiedliwości społecznej na całym świecie, relacjonując bezpośrednio wydarzenia w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Łacińskiej, Afryce i Chinach. Urodzony w 1960 roku Mason był swego czasu rzecznikiem i członkiem brytyjskiej organizacji trockistowskiej Workers' Power. Leon Trocki był, jak wiemy, zwolennikiem permanentnej rewolucji, przeciwnikiem Stalina, nie wierzył w możliwość zwycięstwa socjalistycznej rewolucji w jednym kraju. Obecnie wiele grup na świecie określa się mianem trockistowskich, ale w sposób bardzo różny interpretują idee Trockiego. Popierają rewolucję w rozwiniętych krajach kapitalistycznych i walczą o prawa człowieka. Niewykluczone, że wyczulenie na krzywdę ludzką wyniósł Mason także z rzymskokatolickiego College'u Salezjanów w Bolton. Studiował następnie na Uniwersytecie w Sheffield oraz London University.\nMason nazywa rzecz po imieniu, używa wyłącznie terminu “neoliberalizm”. Główna teza książki Masona bierze się – jak sam twierdzi - z jego “odwiecznego” sceptycyzmu co do poglądu, że to gospodarka wolnorynkowa jest rozwiązaniem wszelkich problemów ludzkości. Mason zadaje 3 pytania: 1/ Co wydarzyło się w trakcie kryzysu finasowego? 2/ Co do niego doprowadziło? 3/ I dokąd może nas to wszystko doprowadzić? W rozdziałach 1-3 przedstawia krach światowego systemu finansowego, od upadku Lehman Brothers do ingerencji rządów z całego świata próbujących ratować system bankowy w połowie października 2008 roku. W rozdziałach 4-6 prezentuje historię dekady, która doprowadziła do katastrofy: od Enronu, poprzez boom na kredyty hipoteczne, aż po światowy kryzys deflacji. W dalszych rozdziałach, 7 i 8, bada ideologię neoliberalizmu i próbuje umieścić obecny kryzys w ramach długoterminowych, strukturalnych tendencji gospodarki światowej. Książka Masona jest pełna szczegółów i robi wrażenie swoistego reportażu, co sprawia, że nie jest nudną pracą naukową. Pozwala to średnio zorientowanej osobie zrozumieć skomplikowane mechanizmy ekonomiczne. Autor stopniowo, krok po kroku, relacjonuje na bieżąco te wydarzenia i przedstawia upadek neoliberalnego systemu. Właściwie dopiero w dwóch ostatnich rozdziałach pozwala sobie na szersze teoretyczne rozważania. Europie Środkowej poświęca Mason zaledwie kilka zdań, ale dość ważnych, dlatego warto je przytoczyć: “...w 1989 roku neoliberalizm odnotował swój historyczny triumf – w Europie Środkowo-Wschodniej upadł komunizm. To wydarzenie nie tylko umieściło reprezentujących chicagowską szkołę ekonomistów w ministerstwach finansów na całym kontynencie, ale wydawało potwierdzać mądrość założycieli doktryny. Zarówno Hayek, jak i bliski mu austriacki filozof Ludwig von Mises przewidzieli chaotyczny koniec stalinowskiej gospodarki planowej - ich prognozy wydawały się właśnie spełniać.” (Mason, s. 149)\nMason dzieli sie z nami obserwacjami dotyczącymi upadku Lehman Brothers i AIG, jak i prób ratowania brytyjskiego systemu bankowego między październikiem 2008 i lutym 2009 roku oraz szczytu G-20 z listopada roku 2008. Rząd amerykański zgodził się na upadek Lehman Brothers. Bank pozbawiony kapitału próbował przekonać państwowy Koreański Bank Rozwoju, by ten go wykupił. Z dzisiejszej perspektywy można w tym dostrzec zwiastun zmieniającego się układu sił w świecie, na korzyść państw, kosztem banków, ale Wall Street, ograniczona przez swój narcyzm, nie zauważyła co sie dzieje. Wbrew oczekiwaniom, Koreańczycy po prostu “sobie poszli”.Wolnorynkowe elity amerykańskie zmuszone zostały, wbrew własnej woli, zdać się na kapitalizm w dużej mierze kontrolowany przez państwo. Już przy Lehman Brothers istniała pokusa by uratować firmę przez państwo, ale AIG to nie stosunkowo “małe” Lehman Brothers. Obroty AIG wynoszą 110 milardów dolarów rocznie, a całość aktywów jest warta bilion dolarów. To największa firma ubezpieczeniowa na świecie, zbyt duża, by upaść. Rząd zgodził się więc wspomóc AIG pożyczką w wysokości 85 miliardów dolarów. AIG znalazła się praktycznie w rękach amerykańskiego rządu. Na tym przykładzie widać, pisze Mason, że zawsze była siatka bezpieczeństwa; giganci finansowi mogli spekulować, wszystko stracić, a potem i tak skończyć jako wypłacalni. Nic poza radykalną interwencją państwa nie było w stanie uratować światowego systemu finansowego. Szybkość rozszerzania się kryzysu była tak wielka, że potrzeba było zaledwie 4 tygodni, a nie 4 lat jak w latach trzydziestych, by to zrozumieć i radykalnie zerwać z przeszłością. I to w sposób o wiele bardzie drastyczny. .W październiku 2008 roku decydenci porzucili taktykę skupowania toksycznych długów i przeszli do częściowej nacjonalizacji banków. Gdy raz wykupiono banki, wytworzono w nich i ich klientach przekonanie, że w przyszłości będą mogły liczyć na podobną pomoc. Koszty moralne są olbrzymie. Nie daje się już dłużej utrzymać moralnego prawa do bajecznych zysków, jakie rościł sobie sektor finansowy w ostatnich dekadach. Pomoc państwa, zgodnie z wszelka logiką i etyką raz na zawsze pogrzebała moralne prawo banków do wielkich zysków. Dlatego bankierzy opierali się początkowo wspieranym przez państwo rozwiązaniom, obojętne czy to w formie TARPx/, czy rekapitalizacjixx/. Oni wiedzieli to, czego jeszcze nie zauważyli politycy: neoliberalny karnawał dobiegł końca. (Mason, s. 28, 45, 67)\nKataklizm 2008 roku poprzedziło jedno zdarzenie, które rozpoczęło sekwencję niekorzystnych wydarzeń. 11 listopada 1999 roku Prezydent Bill Clinton podpisał ustawę Gramma, która znosiła zapisy Glass-Steagall Act z 1933 roku. Ustawa Gramma napisana została przede wszystkim po to, by usunąć bariery prawne, które odgradzały banki inwestycyjne od oszczędności zwykłych ludzi. To był główny zapis Glass-Steagall Act. Ustawa Gramma zmieniła także przepisy z lat pięćdziesiątych, zabraniające bankom prowadzenia działań właściwych dla firm ubezpieczeniowych. Poprzednie rozwiązania były niezwykle efektywne, kształtowały amerykański system finansowy w ten sposób, że jego aktywa wspierały raczej przemysł i handel niż spekulacje. Ustawa Gramma położyła fundamenty pod wszystkie elementy amerykańskiego systemu finansów, które pogrążą w ciągu następnej dekady amerykańską gospodarkę; działające bez regulacji banki inwestycyjne, rozszerzenie kredytów hipotecznych na biedotę i mniejszości etniczne, rozrośnięty do gigantycznych rozmiarów rynek derywatów, zatarcie granic między sektorem bankowym a sektorem ubezpieczeń. (Mason, s.70-71) Glas-Steagall Act zakazywał angażowania się w spekulację bankom gromadzącym oszczędności zwykłych obywateli. Zwycięstwo neoliberalnych polityków, przede wszystkim Margaret Thatcher i Ronalda Reagana, umożliwiło zmianę tego układu. Banki detaliczne zaczęły się łączyć i konsolidować, a banki inwestycyjne znów wywalczyły sobie miejsce na szczycie hierarchii. Kapitalizm stawał się wówczas coraz bardziej globalny, więc banki inwestycyjne zajmowały dominującą pozycję nie tylko w Ameryce, ale na całym świecie. Kryzys amerykański z 1929 roku spowodowała m.in. bańka spekulacyjna, do powstania której przyczyniły się banki inwestycyjne spekulujące pieniędzmi klientów banków. Już jednak w 1 roku Rezerwa Federalna zmieniła regulacje zapisane w prawie Glassa-Steagalla, pozwalając bankom komercyjnym na pośrednictwo w obrocie papierami wartościowymi na kwotę nieprzekraczającą 5% ich rocznego dochodu. Alan Greenspan, który był w tamtych latach szefem Fed, systematycznie podnosił tę wartość, tak że w roku 1996 osiągnęła ona 25%, czyniąc zapisy Glass-Steagall Act w zasadzie martwymi. Po tym, jak neoliberalizm zmienił gospodarki Europy i Azji, amerykańskie banki wdarły się do finansowych centrów światowej gospodarki – do Tokio, Hong Kongu, Frankfurtu, a przede wszystkim Londynu – by przejąć stare, szacowne banki i zmienić je tak, by były gotowe wziąć udział w grze spekulacyjnej.(Mason, s. 75-76) Kapitał spekulacyjny podbija świat. Mason szczegółowo przedstawia mechanizmy spekulacyjne i zwyczajne szwindle, które doprowadziły do powstania nowego systemu finansowego, odpowiadającego za zwiększenie niestabilności w światowej gospodarce od końca lat dziewięćdziesiątych. Zamiast wracać do sfery produkcji, zyski kierowane były do instytucji finansowych. Powstają kolejne bańki spekulacyjne: w akcjach, nieruchomościach i w towarach, takich jak ropa naftowa czy zboża. Gdy beztrosko mówimy o globalizacji, jakby była ona harmonijnym procesem – pisze Mason - to zapominamy, że tak naprawdę jest to zjawisko oparte na braku równowagi między Azją i Chinami a światem zachodnim. Przed 1997 rokiem azjatyckie gospodarki po prostu starały sie szukać odmiennej drogi rozwoju niż zachodnie. Po kryzysie musiały przyjąć chore wzory postępowania, które doprowadziły do systemowej nierównowagi w światowym kapitalizmie. Kluczowe obszary nierównowagi to: oszczędności, inwestycje, handel i dług publiczny. Najbardziej widoczny brak równowagi widać w handlu: Azja produkuje, Zachód konsumuje. W oszczędnościach wzorce postępowania na Wschodzie i Zachodzie znacząco się różnią. Zachód wydaje pieniądze i się zadłuża, a mieszkańcy Azji oszczędzają. Inne są wzorce inwestycyjne: pieniądz płynie przede wszystkim ze Wschodu na Zachód, głównie do Stanów, w formie pożyczek finansujących indywidualne wydatki konsumpcyjne. Kapitał płynie od najbiedniejszych państw do najbogatszych i nie jest przeznaczany na inwestycje. Mamy do czynienia ze zjawiskiem “globalnego strajku inwestycyjnego”. Ostatnim obszarem, gdzie uwidacznia się brak równowagi, są długi i nadwyżki rządowe. Zachodnie rządy są potężnie zadłużone, w przeciwieństwie do krajów azjatyckich i tych dysponujących ropą naftową, przy czym olbrzymia część kapitału światowego nie może zostać w zyskowny sposób zainwestowana w produkcję. W przepływie kapitału ze Wschodu na Zachód oraz w przepływie amerykańskich obligacji od amerykańskiego rządu do skarbców w Chinach, Rosji i Abu Dhabi pośredniczyła Wall Street, która potrafiła znaleźć bardzo zyskowne okazje w niezyskownym świecie, produkując przy okazji kolejną nierównowagę – między tym co banki ogłaszały w swoich wygładzonych rocznych sprawozdaniach, a tym, co wolały przemilczeć.(Mason, s. 81 – 85)\nPrzed kataklizmem 2008 roku i bańką kredytów subprimexxx/ miały miejsce wstrząsy i znaki ostrzegawcze. Kataklizm poprzedziła dekada księgowości pozabilansowej, w wyniku której upadały kolejne giganty: Enron, WorldCom, Tyco i Global Crossing. Ich księgowość była “poprawiana”. Ponadto od zniesienia Glass-Steagal Act, powstał wielki, niepoddany żadnym regulacjom, system instytucji finansowych, działających równolegle do oficjalnych. Mason nazywa to zjawisko “systemem bankowego cienia”. Podstawą systemu cienia było to, że został on zaprojektowany tak, by działać bez konieczności gromadzenia kapitału zabezpieczającego.Ta sieć bankowa działała poza zasięgiem prasy i była nieobecna w corocznych raportach. Sieć mogła działać dopóty, dopóki każdy papier wartościowy na rynku od razu dawał się sprzedać Upadł dlatego, że w pewnym momencie pewne papiery wartościowe – istotne dla zyskowności całego systemu – stały się nagle niesprzedawalne.(Mason, s.86-95) Jak to możliwe, pyta Mason, że w Stanach Zjednoczonych, w których zarobki większości obywateli zmalały znacznie od 1979 roku, ludzi stać było na wszystko? Ludzi zarabiających od sześciu do dziewięciu dolarów na godzinę! Henry Ford mawiał, że nie można mieć masowej konsumpcji bez wysokich płac, więc skąd – pyta Mason – ludzie brali na to wszystko pieniądze? Odpowiedzią jest łatwo dostępny kredyt, bo kredytów subprime, udzielanych ludziom, którzy nigdy – czego domyślać można się było od początku - nigdy nie byli w stanie ich spłacić. A liczba niespłaconych kredytów subprime wzrastała. ... Kogo za to wszystko winić? Czy winne są biedne, niedoinformowane, walczące o byt rodziny, czy też to Wall Street za to odpowiada. Mason wskazuje na Wall Street i wyjaśnia jak działa system bankowego cienia:”emitujesz długotrwałą pożyczkę i finansujesz ją dzięki pożyczkom krótkoterminowym. Teraz na rynku nie było już tego typu pożyczek...To właśnie w ten sposób kryzys przeniósł się z rynku nieruchomości do sektora finansowego; gdy rynek krótkoterminowych pożyczek załamał się i banki zdały sobie sprawę, że nie da się właściwie wycenić wartości aktywów zgromadzonych w systemie bankowego cienia.” (Mason, s. 116) Trzy procesy kształtowały rzeczywistość gospodarczą tamtego okresu (2007-2008): zamrożenie kredytów, rosnące bańki spekulacyjne różnych towarów oraz całkowita dezorientacja polityków.Większość, która wierzyła, że instytucje kredytowe zatroszczą się o ich interes, o interes ich udziałowców, znalazła się w głębokim szoku. Alan Greenspan, były przewodniczący Rezerwy Federalnej dopiero po czterdziestu latach dostrzegł błędność swej ideologii, według której samoregulacja jest jedyną możliwą zasadą nowoczesnego systemu bankowego; agresywna walka o realizację własnego interesu nie tylko nie stwarza żadnych zagrożeń, ale jest najlepszym mechanizmem obronnym systemu rynkowego; instytucje nadzoru nie mogą znać więcej niż dwóch uczestników każdej umowy, tak więc nie będą mogły nadzorować systemu lepiej niż sami bankerzy. Szczere wyznanie Greenspana było zwiastunem upadku neoliberalizmu, ideologii, która ukształtowała całą epokę. Mason wyjaśnia co rozumie przez ideologię. Jest nią każdy zespół przekonań starający się opisać rzeczywistość. Przez wielu filozofów – od Hegla, przez Marksa i Webera, do Mannheima - ideologia jest określana jako zespół przekonań wyrażających fałszywy obraz świata, często związany z interesem określonej grupy społecznej. Musimy przyjąć socjologiczne rozumienie pojęcia ideologii, jako zespołu idei usprawiedliwiających ekonomiczną dominację grupy rządzącej, które opisują rzeczywistość na tyle poprawnie, że są do przyjęcia przez masy. Ideologia jest propagowana dzięki kontroli klasy panującej nad mediami i systemem edukacji. Jednak przy bliższym poznaniu, okazuje się wyłącznie zbiorem niedomówień, przesądów, a wnioski wyciągane z rozumowania nie wypływają logicznie z przesłanek. Dotyczy to także ideologii neoliberalizmu, która opiera się na błędach wnioskowania polegających na tym, że uzasadniające jej wiarygodność wnioski nie wynikają logicznie z przesłanek, z jakich się je wywodzi. Neoliberalizm, tak jak każda ideologia, musi być rozumiany dokładnie w taki sposób, w jaki sam nie chce być rozumiany: jako wytwór historii. (Mason, s. 140, 213).\nDla zrozumienia skąd czerpał swe natchnienie neoliberalizm ważne jest przypomnienie przyjaźni Alana Greenspana z Ayn Rand (1905-1982) oraz przyjęcie przez niego jej filozofii obiektywizmu. W tej filozofii najważniejszą cnotą jest egoizm, definiowany jako ochrona własnego interesu. Każdy człowiek powinien dążyć do własnego szczęścia, respektując to samo prawo u innych ludzi. Człowiek ani nie żyje na rzecz innych, ani nie powinien oczekiwać by ci żyli na jego rzecz (patrz: Ayn Rand, Wikipedia). Rand odrzucała etykę chrześcijańską i opowiadała się za etycznym egoizmem, będąc przeciwniczką etycznego altruizmu. Była przeciwna wszelkim formom kolektywizmu i etatyzmu, na równi traktując: faszyzm, komunizm, socjalizm i państwo opiekuńcze. Twierdziła, że w zasadzie nie jest zwolenniczką kapitalizmu, ale egoizmu, a jeszcze bardziej rozumu. Egoistyczny interes ma być nie tylko podstawą działalności gospodarczej, ale całego życia społecznego, ma zastąpić państwo i jego reguły. (U twórcy liberalizmu Adama Smitha egoizm odgrywał swą rolę, ale państwo zajmuje także istotne miejsce, M.P.) Mason przypomina, że 20 lat keynesowskiej interwencji na Zachodzie przyczyniło się do rozkwitu amerykańskiego kapitalizmu. Pod koniec lat 50. Ameryka doświadczyła jednego z największych boomów gospodarczych w swojej historii. Powojenny ład gospodarczy był rezultatem świadomej strategii związków zawodowych i partii reprezentujących klasy pracujące. Po wojnie w pokonanych Niemczech, Włoszech i Japonii model silnie opiekuńczego państwa dobrobytu został w gruncie rzeczy wymuszony przez rządy alianckie jako polisa ubezpieczeniowa przeciwko groźbie powrotu faszyzmu.W tej epoce filozofia obiektywizmu zdobyć mogła zwolenników jedynie wśród bardzo wąskiej mniejszości. Ale była to mniejszość, do której należał Alan Greenspan.(Mason, s. 144) “Aby ktoś taki jak Grenspan mógł się przenieść ...do centrów władzy, konieczna była intelektualna rewolucja”. Neoliberalizm ekonomiczny wyszedł z marginesu, kiedy w 1971 roku pojawiły się zjawiska (inflacja i zmniejszające się tempo wzrostu), które skłoniły prezydenta Nixona do wprowadzenia urzędowych ograniczeń na wzrost płac, do rezygnacji z zasady wymienialności dolara na złoto, zerwania kursów wymiany ustalonych w Bretton Woods w 1944 roku. Decyzjom Nixona towarzyszył skoordynowany atak na zorganizowany świat pracy. Powstały neoliberalne think tanki (Heritage Foundation, Instytut Hoovera, Cato Institute), ale to nie one wygrały wojnę idei. Keynesizm – twierdzi Mason - poległ w starciu z rzeczywistością; kryzys naftowy z 1973 roku przyniósł inflacje i stagnację. Uruchomione mechanizmy keynesowskie przestały działać. Kryzys gospodarczy zmusza wówczas centrolewicowe rządy w Stanach i Wielkiej Brytanii do przyjęcia recept wypróbowanych wcześniej w Chile Augusto Pinocheta. Następnie do władzy dochodzą konserwatyści. Thatcher (w 1979 roku) i Reagan (w 1980) zdecydowali się na otwartą walkę z najbardziej nieprzejednaną częścią ruchu związkowego. Neoliberałom udało sie obalić hegemonię keynesowskiej ideologii nie tylko w salach wykładowych i mediach, ale wśród zwykłych ludzi. Nowa wtedy (neoliberalna) doktryna ekonomiczna mieściła się w 9 punktach: zbilansowany budżet; koniec z subsydiowaniem gospodarki przez państwo; większe podatki dla ubogich, mniejsze dla zamożnych; stopy procentowe ustalane przez rynek; żadnych barier w handlu; swoboda inwestycji zagranicznych; prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych; maksymalna deregulacja; i przepisy gwarantujące prawa własności. O ile z początku neoliberalizm był doktryną walki klasowej, społeczno-obyczajowego konswerwatyzmu i antykomunizmu, to obecnie przekształcił się w rodzaj sekretnej religii dla najbogatszych. (Mason, s. 150).\nZastanawiając się nad bilansem neoliberalizmu Mason wymienia 5 najbardziej negatywnych skutków: wzrost nierówności społecznych w krajach rozwiniętych; zastąpienie wysokich pensji wysokimi długami w krajach anglosaskich; przeniesienie zysków do sektora finansowego z niefinansowego; wzrost osobistej i finansowej niepewności, zniszczenie kapitału społecznego skutkującego wzrostem przestępczości; bezlitosne utowarowienie wszystkich aspektów życia człowieka. Mason wymienia także pozytywy neoliberalizmu: od 1992 roku świat notuje stabilny wzrost gospodarczy i wyraźny – zdaniem Masona – spadek bezwzględnego ubóstwa; mieliśmy do czynienia z potężną migracją ze wsi do miast; kobiety na masowa skalę weszły na rynek pracy; dostęp do usług finansowych zwiększył płynność finansową, a masowe utowarowienie życia społecznego wiązało się z upadkiem tradycyjnych zależności i paternalistycznych stosunków społecznych. Plusy tego bilansu stanowiły o sile neoliberalizmu jako ideologii. Neoliberalizm opierał się na obietnicach stabilnego wrostu, niskiej inflacji, rosnącego dostępu do kapitału i własności oraz na obietnicach wolności osobistej mającej zastąpić społeczno-obyczajowy konserwatyzm. Doktryna była co prawda w stanie zapewnić wzrost i dostęp do łatwych pieniędzy, ale nacisk na spełnienie przez nią własnych obietnic rósł tak bardzo, że zaczęła się rozsypywać. Dwóch ekonomistów próbowało ucywilizować wolnorynkowy kapitalizm: Jeffrey Sachs i Joseph Stiglitz, choć bardziej ten ostatni. Obydwaj uznali, że głównymi źródłami problemów są dogmatyzm i brak przejrzystości. Walczyli o bardziej umiarkowany neoliberalizm, o więcej pracy nad każdym konkretnym przypadkiem. Ani Bank Światowy, ani Międzynarodowy Fundusz Walutowy nie chcieli słuchać ich logicznie bezbłędnych wywodów. Stiglitz przedstawił projekt (dołączył do niego Sachs), który zwykło się nazywać “trzecią drogą”, między centralnym planowaniem a wolnym rynkiem, oparty na silnych rynkach, równoważonych - tam, gdzie to konieczne – przez interwencję państwa. Był także bardzo krytyczny wobec dogmatyzmu, z jakim tacy ekonomiści jak Sachs wymuszali wolnorynkowe reformy na krajach, które nie miały instytucji koniecznych do tego, by poradzić sobie z wolnym rynkiem. Zarówno do Stiglitza, jak i do Sachsa w końcu dotarło - pisze Mason – z czego nie zdawali sobie sprawy wcześniej, a co było oczywiste już dawno dla tysięcy polityków, dziennikarzy i działaczy społecznych, że Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy są po prostu narzędziami, za pomocą których Stany Zjednoczone oraz IMF narzucają neoliberalne rozwiązania krajom rozwijającym się, co jest częścią szerszej strategii mającej zapewnić Ameryce hegemonię globalną. Zwolennicy “trzeciej drogi” chcieli przemyślenia neoliberalnej doktryny w odniesieniu do problemów rozwoju i długów, nie proponowali jednak zmian w sektorze bankowym i pozwolili na stworzenie niestabilnej bańki spekulacyjnej aktywów kapitałowych, która gdy eksploduje przyniesie krajom rozwijającym się masowe długi i nędzę.(Mason,153 – 157)\nMason uważa, że aby zrozumieć obecny kryzys neoliberalizmu trzeba przyjrzeć się elicie władzy, która wyłoniła się obok niego. O ile podczas zimnej wojny neoliberalizm przedstawiał się jako idea uniwersalna, a głównym jej założeniem było przekonanie, że neoliberalne reformy są dobre dla wszystkich, to po zimnej wojnie neoliberalizm zaczął być postrzegany w świecie jako ideologia zmierzająca głównie do zapewnienia Stanom pozycji głównego supermocarstwa. Elita władzy światowego, wolnorynkowego kapitalizmu, mimo że sprawia wrażenie hierarchi, jest tak naprawdę siecią. W jej centrum znajdują się osoby kierujące bankami, firmami ubezpieczeniowymi, bankami inwestycyjnymi, funduszami hedgingowymi. Szczególne miejsce w diagramie nowoczesnej władzy zajmują te osoby, które zgromadziły się 12 września 2008 roku w nowojorskiej siedzibie Rezerwy Federalnej w dniu finansowego kataklizmu. (Gospodarzami byli politycy: Henry Paulson, sekretarz skarbu Stanów Zjednoczonych, wspomagany przez szefa Nowojorskiej Rezerwy, Tima Geithnera, oraz Christophera Coxa, szefa Amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych (SEC). Wokół stołu zgromadziło się trzydzieści osób, które – aż do tego momentu – panowały nad światowym systemem finansów. (Mason, s. 10-13).) Blisko powiązany z tą siecią jest amerykański establishment dyplomatyczno-wojskowy. Kolejny krąg składa się z tych przedsiębiorstw z sektora energetycznego i budowlanego, które skorzystały na urynkowieniu polityki wewnętrznej i na polityce zagranicznej Stanów. Ta elita pokrywa się z listą darczyńców, beneficjentów i zwolenników administracji Busha, bo to właśnie on był wtedy u władzy, a Ameryka jest centrum światowej gospodarki. “Nadejście administracji Obamy pokaże jednak, że zarówno jednostki, jak i instytucje wewnątrz elity władzy są o wiele bardziej trwałe niż kolejne wyborcze zmiany”. Przykładem może być Geenspan pracujący dla 4 prezydentów oraz rada AIG składająca się zarówno z demokratów, jak i republikanów. Za Davidem Rothkopfem1/ Mason powtarza, że neoliberalną “superklasę” stanowi zmieniająca się grupa 6000 przedsiębiorców, polityków i urzędników. Nowoczesna władza ma charakter sieciowy, a prywatyzacja połączona z globalizacją przesunęły władzę z instytucji publicznych w ręce prywatne, przy czym przyjęcie zestawu neoliberalnych idei było kluczem otwierającym drzwi do tej grupy. Dobrym przykładem połączeń sieciowych jest Rada Stosunków Międzynarodowych (Council on Foreign Relations, CFR) Z uaktualnionym wydaniem Kto jest kto (Who is who) oraz ze zbiorem rzetelnie zebranych informacji, których w internecie nie ma, wyrysować można całą sieć neoliberalnej elity, poczynając od think tanków w Waszyngtonie, a dochodząc do znacznie mniej przejrzystych powiązań Grupy Trzydziestu, czy Klubu Bilderberg. W rezultacie kryzysu, moralny autorytet neoliberalnych elit biznesu został podkopany, a wolnorynkowy fundamentalizm stał sie ideologią przestarzałą. Historia pokazuje jednak, twierdzi Mason, że ideologie reprezentujące interesy istotnych sektorów gospodarki, narodów czy klas nie umierają tak po prostu. Muszą być zastąpione przez coś bardziej spójnego. Problemem krytyków neoliberalizmu jest – zdaniem Masona - to, że nie mają żadnego spójnego światopoglądu, który mógłby go zastąpić. Elementy tego światopoglądu znaleźć można w pismach neokeynesistów, przedstawicieli lewicy antyglobalistycznej czy w krytyce neoliberalizmu autorstwa Stiglitza. Przeciwników neoliberalizmu zadawalały dotąd horyzontalne projekty na małą skalę i hasło “Żyć mimo kapitalizmu”. A zorganizowany świat pracy był z kolei zbyt słaby i podzielony, aby się neoliberalizmowi przeciwstawić. Możemy być jednak pewni, że poszukiwania alternatywy dla neoliberalizmu właśnie się rozpoczęły. Jesteśmy więc w stanie zawieszenia, które już miało miejsce w historii. Dopiero po 3 latach po 1929 roku Franklin Delano Roosevelt pojawił się ze spójną alternatywą dla leseferyzmu, a w ciągu 2 następnych Nowy Ład przybrał radykalny, socjalny charakter. Strategię keynesowską przyjęła wówczas na wiele lat zarówno lewica, jak i skrajna prawica.(Mason, s. 163-164) Wydaje się, że Mason nie jest jednak do końca konsekwentny w swej krytyce neoliberalizmu. Nie dowiemy się z jego książki czy istniała jakaś alternatywa dla neoliberalizmu. Czy panowanie neoliberalizmu przez kilka dziesięcioleci było koniecznością dziejową, czy też spiskiem kilku tysięcy chciwców. Jeżeli, jak pisze, myśl keynesowska nie nadążała za rozwojem dziejowym, to w ramach samego liberalizmu istniały bardziej humanitarne rozwiązania ekonomiczne i społeczne, nie mówiąc już o zachodniej myśli socjalistycznej. Istniały więc - jak się wydaje - inne możliwe warianty rozwoju, o czym Mason nie wspomina. Kończy swą, doskonałą skądinąd książkę, następującymi stwierdzeniami: “... zderegulowany system bankowy sprawił, że światowa gospodarka stanęła na skraju zagłady. Wszystko to przez pychę i nikogo nie kontrolowaną władzę elit finansowych. Ten kryzys mógł nastąpić dlatego, że przekonano nas, byśmy zapomnieli o przyczynach i konsekwencjach kryzysu, który zaczął się w 1929 roku. Dlatego nigdy nie wolno nam zapomnieć o tym, co wydarzyło się w roku 2008”. (Mason, s. 197) Wynika z tego, że wystarczyłaby odpowiednia kontrola nad elitami finansowymi, a do kryzysu by nie doszło. Czy jednak taka kontrola była możliwa w tym niedemokratycznym systemie jakim był (jest?) neoliberalizm? Rozwój ekonomiczny jaki przyniósł neoliberalizm dokonał się kosztem miliardów ludzi. W sferze społecznej bowiem miał miejsce w sumie wyraźny regres. Nie dając do końca odpowiedzi na podobne wątpliwości, Mason zastanawia się jakie miejsce w historii nowej, właśnie powstającej formy kapitalizmu ma kryzys 2008 roku, jakie mogą być jego skutki, jakie środki powinni podjąć politycy, gdy panika się uspokoi, a globalna recesja zacznie naprawdę dawać się we znaki. Stwierdza, że konwencjonalne teorie ekonomiczne nie są w stanie dostarczyć odpowiedzi na te pytania i sięga do prac dwóch niekonwencjoanalnych ekonomistów, mających fanatycznych zwolenników zarówno wśród zarządów funduszy hedgingowych, jak i wśród antykapitalistów: Nikołaja Kondratiewa (1892 - 1938) i Hymana Minsky'ego (1919 - 1996). Kondratiew uważał, że kapitalizm zawsze jest w stanie “wymyśleć się od nowa”, a droga do sprawiedliwego społeczeństwa nie wiedzie przez jakikolwiek rodzaj “ostatecznego kryzysu kapitalizmu”. Podstawowe założenia teorii Kondratiewa - uważa Mason - są poprawne. Kapitalizm przechodzi przez trwające około 50 lat cykle, w których, po okresie ekonomicznego wzrostu, przychodzi okres stagnacji i recesji. Nie unieważnia to tradycyjnej teorii cyklów koniunkturalnych trwających od siedmiu do jedenastu lat. W cyklu Kondratiewa faza recesyjna długiego cyklu łączy się zawsze z szerokim rozprzestrzenianiem się nowych technologii. Rozwój gospodarczy osiąga swój szczyt mniej więcej w połowie cyklu, aby po jakimś czasie się załamać. W fazie załamania zmniejszają się stopy procentowe, gdyż podaż kapitału jest większa niż popyt na niego, a rolnictwo cierpi z powodu spadku cen, podczas gdy coraz więcej władzy zaczyna się skupiać w bankach. W fazie stagnacji następuje wysyp technologicznych innowacji, które są jednak wdrażane dopiero na początku następnego długiego cyklu. Jeśli przyjmiemy, że recesja rozpoczęła się w połowie lat siedemdziesiątych i trwała do lat dziewięćdziesiątych, to masowy wysyp techonologii internetowych na początku XXI wieku powinien być zwiastunem nowego cyklu Kondratiewa. O ile jednak teoria Kondratiewa pasuje do tego co działo się do lat osiemdziesiątych, to w zderzeniu z rzeczywistością lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku nie wytrzymuje próby. Mimo bowiem wielu niepokojących zjawisk w gospodarce światowej w tym okresie, nie możemy powiedzieć, że był to okres kryzysu. Mason zauważa kolejna rysę na tej teorii. Jeżeli bowiem uznamy początek naszego wieku za początek nowego cyklu charakteryzującego się rozwojem internetu, to wtedy kataklizm na Wall Street z 2008 roku, połączony z recesją w większości gospodarek świata, całkowicie zaburza wzór. Jeśli chcemy uratować jakoś tę teorię, to powiedzmy, że doszło do nałożenia na siebie dwóch cykli i Mason sądzi, że to właśnie miało miejsce. Dlatego jego zdaniem skutki kataklizmu z 2008 roku są zupełnie nieprzewidywalne. Zostaliśmy jedynie z nowym układem sił między pracą a kapitałem, na którego zmianę, według profesora Harvardu Richarda Freemana, trzeba będzie pracować około trzydziestu lat. Kondratiew, gdyby żył w naszych czasach, prawdopodobnie znalazł by odpowiedź na te wątpliwości. (Mason, s. 170- 176). Ostateczne wyjaśnienie i rozwiązanie “zagadki” znalazł Mason w teorii Minsky'ego, który uważał, że bańki spekulacyjne i następujące po nich załamania finansowe są integralną częścią nowoczesnego kapitalizmu. Nie pojawiają się w wyniku błędnych decyzji poszczególnych jednostek, ale są stałą przypadłościa w kapitalizmie ze zderegulowanym systemem finansowym. Minsky zauważył, że w okresie stałego wzrostu gospodarczego instytucje finansowe wykazują tendencję do przekształcania się z instytucji hedgingowych (które są stabilne) w spekulacyjne. Tak stało się właśnie między 2005 a 2007 rokiem. Teoria Minsky'ego wyjaśnia też, w jaki sposób polityka taniego pieniądza, stosowana przez banki centralne w okresie po zakończeniu powojennego ożywienia gospodarczego, pomogła uniknąć kryzysu, zastępując go inflacją. Według Minsky'ego najlepszą odpowiedzią na kryzys jest interwencja państwa w dwóch obszarach: rząd powinien zwiększyć deficyt budżetowy, a centralny bank powinien wpompować pieniądze w system. Trzeba odnotować, iż mimo tego, że Minsky miał status pariasa ekonomii; był ignorowany przez polityczny establishment lub traktowany jak wariat, jego pomysły zastosowano dokładnie w Stanach, w Wielkiej Brytanii i w państwach strefy euro. To jednak za mało i jak dotąd nie zadziałało. Nie zastosowano pozostałych rad Minsky'ego. Według Minsky'ego rozwiązaniem całości problemu miałoby być uspołecznienie systemu bankowego. Ten pomysł menedżerowie funduszów hedgingowych pomijają, a marksiści odrzucają. Według niego uspołecznienie finansowych gigantów sprzyjałoby jaknajbardziej istnieniu dużego, prosperującego sektora prywatnego. Pozwoliłoby to utrzymać wysoki poziom konsumpcji i mogłoby – zdaniem Minsky'ego – dla wolnej przedsiębiorczości i odważnych przedsięwzięć gospodarczych stworzyć lepsze warunki niż te, które zapewnia obecny system. Mason uważa, że świat stoi dzisiaj przed o wiele poważniejszym kryzysem, niż środki jakimi starano się dotąd zastosować w celu jego rozwiązania. “Ci, którym się wydaje, że oparta na rosnącym zadłużeniu konsumpcja czy bankowość w stylu Lehman Brothers szybko wrócą, są w grubym błędzie”. (Mason, s. 177-180)\nŚwiat rozwinięty stoi przed trzema możliwościami. Pierwsza to utrzymanie obecnego modelu opartego na niskich płacach i wysokim długu, ale już w bardziej uregulowanych warunkach. Druga to porzucenie niekończącego się rozwoju ekonomicznego jako głównego celu. Trzecia to oparcie wzrostu gospodarczego na zupełnie innych podstawach, powrót do wysokich płac, redystrybucji i uregulowanego systemu finansowego. Pierwsze podejście wydawało się przyświecać decyzjom podjętym przez liderów państw G-20 w Waszyngtonie w listopadzie 2008 roku.W komunikacie kończącym prace szczytu wolny rynek i zglobalizowane rynki traktowane były nadal jako podstawa do wszelkich dalszych regulacji na poziomie narodowym.Wszelkie działania mające z powrotem uregulować system, takie jak propozycja powszechnych regulacji kontrolujących pracę funduszy hedgingowych czy wymiana informacji wywiadowczych na temat rajów podatkowych, napotkały na regularny opór. Drugie rozwiązanie cieszy sie sporym poparciem wśród części środowisk antyglobalistycznych związanych z głęboką ekologią. Może ono ewentualnie być jednak dobre tylko dla krajów rozwiniętych, bo dla krajów rozwijających się oznacza zastój. Mason opowiada się za trzecią opcją; szybko rozwijającą się gospodarką, przekraczającą ograniczenia zarówno keynesowskiego, jak neoliberalnego modelu. Tutaj teoria Minsky'ego dostarcza wskazówek jak by to miało wyglądać: nacjonalizacja banków i firm ubezpieczeniowych, ścisłe ograniczenia nałożone na spekulacje finansowe, zmiana struktury opodatkowania, aby służyło redystrybucji bogactwa w taki sposób, by także biedniejsza połowa populacji uczestniczyła w owocach rozwoju gospodarczego, tworząc wewnętrzny popyt, którego wzrost mógłby stać się odmiennym od kredytu kołem zamachowym gospodarki. Minsky tymi rowiązaniami pragnął uratować kapitalizm. Rozwiązania te mogą się wydawać antykapitalistyczne komuś, komu kapitalizm kojarzy się wyłącznie z wolnym rynkiem.(Mason, s.181-183) Nawet jeśli wrócimy do dawnych regulacji, to stary model prowadzenia interesów przez banki jest już skończony. Przyszłość wydaje sie tkwić w częściowo uspołecznionych bankach, w mieszanej gospodarce z silną rolą państwa.Wiele osób jest przekonanych, że sektor bankowy zmierza w sposób nieunikniony do tego, by stać się instytucją użyteczności publicznej: silnie regulowaną przez prawo, niskozyskowną, nakierowaną raczej na realizację społecznych niż finansowych celów. Ta perspektywa wpędza wielu bankierów w depresję.\nZastanawiając się nad rolą Chin w rozwiązaniu światowego kryzysu, Mason jest ostrożny i nie wysuwa jednoznacznych wniosków. Stwierdza natomiast, że kryzys wzmocnił pozycję Chin i krajów rozwijających się. Nie będą już one musiały słuchać ciągłych wezwań do demokratyzacji. Zwraca przy tym uwagę, o czym w Polsce dowiadujemy się chyba po raz pierwszy, że ich klasy pracujące są nieprzejednane w swoich dążeniach do poprawy swego standardu życia. W dalszym rozwoju tych krajów niezwykle ważne znaczenie może mieć ich rynek wewnętrzny. Każda nowa faza kapitalizmu jeszcze raz stawia problem sprawiedliwości społecznej. Obecnie nowa faza kształtuje się w wyniku walki sprzecznych interesów. Jeśli uznamy, że znajdujemy się na początku nowego długiego cyklu, charakteryzowanego przez nowe technologie, to obecny kryzys stawia przed nami pytanie o nowy układ sił. Tak jak zakaz pracy dzieci w Anglii w XIX wieku nie wstrzymał rozwoju kapitalizmu, tak finansowe regulacje i “wzbogacenie klas pracujących” tych krajów nie tylko nie zabiją obecnej gospodarki kapitalistycznej opartej na informacji, ale pozwolą się jej naprawdę rozwinąć. Ale – powiada Mason – nie stanie się to bez walki. Kluczowym graczem musi być w niej światowa, pracująca biedota. Ruchy społeczne, przypuszcza Mason – będą teraz musiały – często wbrew własnym inklinacjom, skupić się na państwie, które interweniując w gospodarkę zapewnić ma sprawiedliwość społeczną. Walka o “nowe” będzie odrzucać tych wszystkich, którzy nie wierzą, że kapitalizm nie może przybrać innej formy niż wolnorynkowa. Rok 1989 wydawał się początkiem długiej i niezakłóconej epoki neoliberalnej. Historia miała się skończyć, a wolny rynek i demokracja miały podbić świat. Zorganizowany świat pracy przejść miał do historii. Dziś widzimy, że był to tylko okres przejściowy.\nDominacja sektora finansowego i derywatów, tak jak i model wzrostu opartego na długu, zauważa Mason, ma dopiero 10 lat. Nie ma więc nic stałego, ani solidnie ugruntowanego we współczesnym systemie gospodarczym. Nie powinniśmy dlatego traktować go jako świętości. Stoimy obecnie przed zadaniem opracowania lepszego modelu w sytuacji kryzysu i rosnących niepokojów społecznych. Skala kryzysu jest większa, niż większość z nas sobie wyobraża. Neoliberalna ideologia umarła i dołączyła do stalinowskiej wersji marksizmu zakończonej dwadzieścia lat wcześniej. Nie zmienia to faktu, że to właśnie neoliberalizm był założycielską ideologią okresu, w którym żyjemy. Obecnie, w XXI wieku, rodzi sie nowe. Poprzednio, neoliberalny porządek, wtedy jako to “nowe,” narodził się w wyniku zerwania z powojennymi strategiami partnerstwa społecznego. Przejawami neoliberalizmu było: rozszerzanie się rynków, globalizacja i dominacja sektora finansowego. Najbardziej fundamentalnym aspektem obecnych zmian jest fakt, że to informacja stała sie podstawowym czynnikiem produkcji. Jak dotąd nie stworzono żadnej teorii tego, jakie skutki przynoszą technologie informacyjne. Rewolucja informatyczna jest jednak najważniejszym wydarzeniem na progu dwudziestego pierwszego wieku, a nasz sposób myślenia o gospodarce będzie musiał zostać wywrócony do góry nogami. Infokapitalizm stwarza nieograniczone możliwości rozwoju, ale nie taka forma, jaką przybrał w naszym nieczułym, egoistycznym, samolubnym społeczeństwie, która prowadzi do ciągle powtarzających się recesji i kryzysów.\nNiedawno, pod koniec czerwca br., spotkali się w Toronto (Kanada) przywódcy G-20 nie rozwiązali żadnego z problemów światowej gospodarki. Komentarze po tym szczycie są pesymistyczne. Nie powstały ani zarysy globalnego podatku dla sektora bankowego, ani narzędzia do zmuszenia go, by utrzymywał więcej kapitału własnego niż przed kryzysem. Okazało się, że liderzy największych gospodarek globu nie mają wspólnego pomysłu na wyprowadzenie świata z kryzysu finansowego. Mowa jest o sporach na linii USA – Unia Europejska. Niemcy, największa gospodarka strefy euro usiłują przekonać innych do ich modelu oszczędzania. Ze strachu przed bankructwem lub degradacją kraje UE – poza Polską – rozpoczęły lub ogłosiły olbrzymie pakiety oszczędnościowe. Na wniosek Niemiec zapisano jedynie w dokumencie końcowym niewiążącą zapowiedź ostrożnej redukcji deficytów budżetowych. W USA te recepty nie spotykają się z większym zrozumieniem.Waszyngton wierzy, że oszczędzanie nie jest optymalnym rozwiązaniem dla światowej gospodarki w obecnym stadium kryzysu, bo po prostu zabija kiełkujące zalążki wzrostu. Obama też chce wyprowadzić państwowe pieniądze z gospodarki, ale wolniej niż Europa. Widoczny jest brak koordynacji działań najważniejszych ekonomicznie państw świata. Administracja amerykańska zwiększa wydatki, starając się tworzyć miejsca pracy i namawia do tego inne kraje rozwinięte. Wśród inwestorów rodzą się obawy, czy za kilka lat Ameryka będzie w stanie spłacać swoje długi inaczej niż za pomocą wysokiej inflacji. Wiele banków centralnych w krajach rozwijających się już to zrozumiało i zaczyna powiększać swe rezerwy złota, które będą stanowiły zabezpieczenie przed silnym spadkiem kursu dolara. Każdy kraj podejmuje indywidualne działania, które są rozwadniane przez silny lobbing bankowy. Tak jest w przypadku pakietu Obamy, zatwierdzonego tuż przed szczytem, który został rozwodniony tak, że największe banki będą mogły kontynuować działalność spekulacyjną, zaś globalne zasady osiągania wyższych wymogów kapitałowych zostały odłożone w czasie. Niemcy, Francja i Wielka Brytania planują opodatkowanie największych banków, natomiast Kanada i kraje rozwijające się są przeciw. Szczyt G-20 w Toronto oddalił nas od perspektywy wspólnych działań w skali globalnej.2/ Nie znamy jeszcze reakcji Masona na ostatni szczyt G-20, ale nie zdziwiłoby jego pytanie czy nie jesteśmy przypadkiem świadkami walki o hegemonię gospodarczą w świecie? Za taką formę walki można by np. uznać spodziewaną amerykańską politykę wysokiej inflacji. A co mają w zanadrzu: Unia Europejska (strefa euro), Chiny, Indie oraz inne kraje rozwijające się?\nJak widać daleko światu do zaakceptowania recept Masona i Minsky'ego. Przekonanie Masona, że ważną rolę w przejściu od neoliberalizmu do infokapitalizmu odegrają klasy pracujące i światowa biedota, można by uzupełnić spostrzeżeniem, że w całym świecie gwałtownie rośnie liczba absolwentów wyższych uczelni (w Polsce np. wkrótce może osiągnąć 30% populacji). Neoliberalizm był ideologią (religią, jak powiada Mason) wąskich elit, a przy tak powszechnym wzroście poziomu wykształcenia społeczeństw w całym świecie, nie wydaje się możliwe przyjęcie za prawdę przez taką “jakościową większość” (wykształceni + biedota) neoliberalnych poglądów. Tymbardziej, że ci wykształceni dołączą w przyszłości, jeżeli chodzi o ich status społeczny i materialny, do klasy pracującej lub nawet biedoty. Pewnych oczywistych faktów nie zmieni ani system oświaty, ani media pozostające w rękach neoliberałów. Świat oczekuje – powtórzyć trzeba za Masonem - na sformułowanie spójnej, nowej ideologii. Wśród kilku opcji możliwe jest zarówno przypomnienie czystej ideologii liberalnej i realizacja jej społecznej gospodarki rynkowej (w czym mieści się także myśl katolicka i ludowa), jak i poszukiwanie rozwiązań socjalnych bliższych socjaldemokracji. Książka Masona zmusza do refleksji, dlatego należy zarekomendować ją polskim dziennikarzom i politykom (ci ostatni bardziej niż dziennikarze widzą potrzebę zmian i “czują skąd wieje wiatr”). Książka pozwala zrozumieć mechanizmy rządzące neoliberalnym światkiem, który, jak mu się wydaje, ma się nadal dobrze i niezrozumiał jeszcze, że jego koniec jest tak bliski. Chociaż, jeżeli chodzi o Polskę, to na przykładzie niedawnej kampanii prezydenckiej i wyników wyborów z 4 lipca br., można było zaobserwować, jak wahadło nastrojów i poglądów wśród wszystkich partii politycznych przesuwa się stopniowo na lewo, oraz jak (w sferze ekonomiczno-społecznej) rośnie w społeczeństwie popularność lewicowych i prawdziwie liberalnych haseł. Hasła te (z wyjątkie in vitro) są zgodne, albo nie sprzeczne, z nauką Kościoła katolickiego oraz innych wyznań i kościołów. Chodzi tu przede wszystkim o takie sprawy jak: pomoc rodzinom (w tym wielodzietnym), zrozumienie dla potrzeb wsi i małych miast, dostęp do edukacji i rozwój nauki, reforma służby zdrowia (mniej prywatyzacji a większa do niej dostępność). Nie bez znaczenia jest przy tym fakt, że nowy prezydent został wybrany dzięki kilkuprocentowemu poparciu ze strony lewicy, a opozycja w parlamencie (PIS, SLD), przy oczywistych różnicach światopoglądowych, w sprawach gospodarczych i polityce społecznej prezentuje często dość zbliżone poglądy. Można też odnieść wrażenie, lub mieć nadzieję, że i w samej PO liberalizm zwycięża z neoliberalizmem. Jeżeli takie tendencje utrzymają się po wyborach prezydenckich, i powtórzą w wyborach samorządowych i parlamentarnych, oznaczać to może, że w ciągu najbliższych lat spodziewać się powinniśmy istotnych zmian. Zmiany te powinny następować rozważnie (z uwagi na możliwości budżetowe), lecz systematycznie, bo olbrzymia większość Polaków wie, że to nie oni spowodowali kryzys. W każdym razie, nie czekajmy 30 lat na zmianę układu sił między pracą a kapitałem, co wieszczy profesor Harvardu Richard Freeman!


Choroby wirusowe ogórka - zagrożenie dla upraw pod osłonami - Agrotechnika\nAutor: Krystyna Zagórska/www.sadyogrody.pl 08 maja 2016 12:02\nWirusy powodują różnego rodzaju przebarwienia na liściach/ fot. shutterstock.com\nWirus nekrotycznej plamistości melona (MNSV) objawia się w formie przejaśnień nerwów i chlorotycznych (wodnistych) plam na blaszce liściowej, które stopniowo powiększają się, a wokół nich widoczna jest brązowa obwódka. Przy silnym porażeniu rośliny więdną.\nWektorem wirusa MNSV jest patogen - Olpidium radicale, który uznawany jest również za sprawcę wirusa plamistości liści ogórka (CLSV).\nWirus plamistości liści ogórka przyczynia się do powstawania na liściach niewielkich, chlorotyczn0-nekrotycznych plam. Dalszy rozwój silnie porażonych roślin zostaje zahamowany. Wirus stanowi zagrożenie przy nieodpowiednich warunkach w obiektach szklarniowych - niedostateczna ilość światła i zbyt niskie temperatury.\nZ kolei objawy wirusa mozaiki ogórka (CMV) można zaobserwować na młodych liściach w postaci żółtawych przejaśnień. Blaszka liściowa ulega deformacjom i niekiedy – przy silnych infekcjach - wzrost roślin jest znacznie ograniczony, a owoce nie osiągają odpowiedniej wielkości. Wirus CMV przenoszony jest przez mszyce.\nObecnie w sprzedaży dostępne są odporne odmiany na wirusa mozaiki ogórka np. Mirabelle czy Nadusha.\nZagrożeniem dla ogórków spod osłon jest wirus nekrozy tytoniu (TNV), który powoduje na blaszce liściowej nekrotyczne plamy. W przypadku powiększania się nekroz porażone liście zamierają. Na łodygach roślin mogą tworzyć się podłużne spękania. Wektorem tego wirusa jest Olpidium brassicae.\nSymptomy wirusa zielonej mozaiki ogórka (CGMMV) pojawiają się na liściach w postaci jasno, bądź ciemnozielonych przebarwień (mozaiki o różnym nasileniu). Blaszki liściowe są zdeformowane, a wzrost chorych roślin ograniczony. Wirus przyczynia się do uszkodzeń zawiązków, co w konsekwencji prowadzi do uszkodzeń owoców.\nChoroby wirusowe ogórków mogą wystąpić na skutek nieodpowiednich warunków pod osłonami, np. niskie temperatury, bądź intensywność światła (MNSV i CLSV).\nAby ograniczyć zagrożenie warto stosować zaprawione nasiona, a także wybierać do upraw odmiany odporne. Dodatkowo po zakończeniu cyklu uprawowego należy pamiętać o odkażaniu pomieszczeń oraz narzędzi przeznaczonych do prac pielęgnacyjnych. Istotne znaczenie ma także usuwanie pozostałości roślinnych.\nchoroby wirusowe ogórkaRSS


Farba promieniować - tematy na elektroda.pl\nZnaleziono około 98 wyników dla: farba promieniować\nOświetlenie, Efekty 02 Mar 2011 08:07 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 9287\nFarba fluorescencyjna - nie świeci w ciemnościach\nWitam. Ostatnio kupilem farbę Fluorescencyjna do pedałów w samochodzie. I zachodzi taki problem gdyż ta farba jest w sprayu i po nalozeniu juz 4 warstwy na bialym podkladzie (z góry mowie ze jestem laikiem malarstwa) ta farba nie swieci sie w ciemnosciach wogole. Czy to dobrze czy cos trzeba zrobic?...\nTechnika domowa 27 Lut 2016 22:04 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 2652\nPolecam farbę Hardtop Flexi firmy Jotun jest to farba poliuretanowa odporna na starzenie oraz warunki atmosferyczne i co najważniejsze nie wyblaknie po kilku latach /odporna na promieniowanie UV/sam malowałem już kilka bram i urządzeń i po kilku latach eksploatacji wyglądają jak nowe .Pisz na pw to podam...\nTechnika domowa 19 Lis 2018 17:43 Odpowiedzi: 20 Wyświetleń: 4668\nPromieniowanie IR vs Cieplne\nWitam Mam pytanie czym się różni lampa emitująca promieniowanie IR od grzałki, czy nie jest tak że grzałka też emituje takie promieniowanie ? Chodzi mi o to czy można się pokusić o stwierdzenie że jest to to samo ? Chodzi mi tu o utrwalanie farb w druku. ∫®\nOptoelektronika 10 Paź 2008 12:37 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 2860\nPoniższy projekt pokazuje w jaki sposób skonstruować można detektor mionów, generowanych w górnych partiach atmosfery przez promieniowanie kosmiczne zderzające się z atmosferą ziemską. Miony są cząstkami elementarnymi należącymi do grupy leptonów z pośrednią masą około 207...\nDIY Zagranica 03 Wrz 2018 08:57 Odpowiedzi: 21 Wyświetleń: 10368\nMoże być żle, odbija również promieniowanie cieplne, przepali osłonę konwertera. Dlatego anteny sat są malowane na mat, najczęściej szare,czarne,nie odbijają ciepła. Farba dla częstotliwości sat nie ma znaczenia/niemetaliczna/.\nSAT Początkujący 16 Maj 2015 10:32 Odpowiedzi: 12 Wyświetleń: 2967\nFarba do sitodruku na płytkach\nGeneralnie są trzy metody nakładania opisu: sitodruk, fotochemiczna i najnowsza drukarka-plujka. Farb rodzajów trochę jest na świecie, generalnie dzielą się na utwardzane termicznie albo promieniowaniem UV. Po utwardzeniu nie ma szans na ładne i proste zmycie. istnieją co prawda preparaty do usuwania...\nProjektowanie PCB 16 Lis 2018 18:47 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 375\nHEHEHE w tej tabelce widac jak byk ze zakresy prom X i gamma sie pokrywaja . Zwiazki toru i uranu wykazuja pewne promieniowanie gamma i sa dosc dostepne w sklepach z odczynnikami tylko nie wiem jak z cenami /popularny jest octan magnezowo-uranylowy chyba stosowany w analizie jakosciowej kationow bodajrze...\nInne Serwis 14 Lip 2017 23:48 Odpowiedzi: 31 Wyświetleń: 12337\nAVE... W zegarkach z elementami świecącymi w ciemności używało się farb z radem 226Ra, obecnie najczęściej używa się trytu 3H... Dodaj przelicznik na jednostki promieniowania...\nDIY Konstrukcje 22 Paź 2017 10:43 Odpowiedzi: 88 Wyświetleń: 56756\nTo jeszcze można od wewnątrz pomalować pokój dodatkową warstwą farby pochłaniającej promieniowanie elektromagnetyczne, podobnie jak to ma miejsce w niektórych wojskowych samolotach ... .Nic się z powrotem nie odbije, a zostanie pochłonięte i zamieni się w ciepło. Oczywiście żartuję.\nElektro Maszyny i Urządzenia 16 Kwi 2008 14:25 Odpowiedzi: 27 Wyświetleń: 6852\nNajprostszym sposobem na zdobycie pierwiastka promieniotwórczego jest rozebranie jonizacyjnego czujnika dymu :) Możne też poszukać zegarka pomalowanego farbą radową albo obiektywu do aparatu z torem :) Tak to się prezentuje: Farba z zegarka na rękę: [youtube][/youtube] Obiektyw: [...\nDIY Konstrukcje 09 Sie 2012 14:44 Odpowiedzi: 38 Wyświetleń: 18236\nScyntylacyjny detektor promieniowania jonizującego\nProszę przeczytać poniższą stronę i sprawa farb świecących będzie jaśniejsza: Na wolnym rynku można kupić jeszcze trytowe znaczniki. Ale jak mocno promieniują nie mam pojęcia. Ich żywotność to jakieś 12 lat. Pozdrawiam\nDIY Konstrukcje 25 Gru 2013 17:37 Odpowiedzi: 80 Wyświetleń: 32581\nPMMA i PET nie wytrzymają promieniowania UV. Wytrzymają z pokryciem blokującym UV - wystarczy użyć UV blokera - sporo środków zawiera teraz UV blokery.\nEnergia Odnawialna 14 Kwi 2016 09:16 Odpowiedzi: 20 Wyświetleń: 1737\nDrążę dalej: Niestety nie wiem jak właczyć kompresję w LtSpice po prostu rozciagam sobie wykresy, żeby coś zobaczyć. Dzięki za wspomnienie o tym ładunku, dopero teraz wychodzą sensowne wyniki. Dla uzyskania dobrego spektrum, chyba musiałbym wyciąć kondensator 0,5pF, bo kradnie mi wzmocnienie i wyniki...\nPoczątkujący Elektronicy 13 Lut 2018 19:59 Odpowiedzi: 44 Wyświetleń: 3522\nFarba zabezpieczająca przed promieniowaniem wysokich częstotliwości\nOk, czyli nie wygląda to tak źle :) Jesli pole zmniejszy się o 10-20x to i tak będzie powyżej 1 uW/m2 a podobno telefony działają dobrze już przy polu 0,1 uW/m2. Zatem ostatnie chyba juz pytanie - czy musze budować sobie "szczelną klatkę"? czy wystarczy, ze osłonię siatką ściany od strony których...\nOgólny techniczny 05 Sty 2012 16:25 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 7744\nRadiotechnika Serwis 04 Kwi 2008 10:37 Odpowiedzi: 26 Wyświetleń: 4450\nJak się nazywa takie coś co świeci nocą po naświetleniu?\nTaką farbę radioaktywną można samemu zrobić. Opis był w którejś z książek Sękowskiego. Źródłem promieniowania była koszula do lamp gazowych ( ostatnio w markecie widziałem taką ale miała opis że nie jest radioaktywna). Zwęglało się ją rozcierało i miało się już źródło promieniowania. Kolejnym składnikiem...\nOgólny techniczny 11 Wrz 2009 09:52 Odpowiedzi: 12 Wyświetleń: 9426\nBedac ciagle zainteresowanym radioluminescencja i zbudowaniem podobnego wyswietlacza troszke poszukalem i popytalem. Niestety jako zrodlo promieniowania alfa nie moge uzyc zwiazkow radu, bo nie udalo mi sie zdobyc niczego co by owe zwiazki zawieralo. Ale przypadkiem wpadl mi w rece azotan uranylu...\nDIY Zagranica 14 Cze 2007 10:03 Odpowiedzi: 34 Wyświetleń: 12025\nInstalacje antenowe archiwum 16 Sie 2010 14:12 Odpowiedzi: 0 Wyświetleń: 3853\nOptoelektronika 12 Maj 2009 09:50 Odpowiedzi: 16 Wyświetleń: 10875\nPoczątkujący Elektronicy 02 Gru 2011 10:06 Odpowiedzi: 106 Wyświetleń: 52520\nRadiotechnika Serwis 06 Paź 2006 16:47 Odpowiedzi: 23 Wyświetleń: 21512\nWarsztat elektronika 11 Lut 2014 08:07 Odpowiedzi: 0 Wyświetleń: 2646\nPowiem tak- mam w domu stary budzik ze świecącymi wskazówkami. Takie farby świecące miały dodatek soli radioaktywnych i coś takiego może służyć za próbkę. No bez jaj :) Tak w ogole to racja, potężna dawka 500 remów/h powoduje śmierc czlowieka w przeciagu 5 godzin (czarnobylski reaktor po awarii...\nInne Serwis 17 Lip 2009 08:34 Odpowiedzi: 63 Wyświetleń: 49538\nkierko napisał: 1 A dlaczego nie może być równoważnik np. 0,7? Ta osłona ma posłyżyć do osłaniania, czy do kalibracji? ............. 2 Poza tym mam różne źródła, o różnych aktywnościach, jednak z oczywistych względów, są pod ścisłym nadzorem. kwestia 1 - osłabienie wpływu wysokoenegetycznego...\nDIY Konstrukcje 19 Sty 2008 12:15 Odpowiedzi: 37 Wyświetleń: 17477\nJest farba która ma chronić przed niekorzystnym wpływem promieniowania elektromagnetycznego który oddziałuje na komunikacje miedzy komórkową. Niestety normy dotyczące promieniowania elektromagnetycznego są przestarzałe (jakies 30 lat), unia europejska wydała tylko rezolucje dotyczącą norm ale niestety...\nNewsy 31 Lip 2013 12:21 Odpowiedzi: 31 Wyświetleń: 12317\nAGD Początkujący 03 Maj 2017 16:44 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 8664\nWitajcie! Na wstępie zaznaczę, że na razie temat nie nadaje się na inne podforum, więc umieszczam go tu. Potem poproszę o przeniesienie. Do rzeczy: Pewnie niektórzy z Was kojarzą serię gier S.T.A.L.K.E.R. Zamierzam stworzyć grę terenową w tych klimatach, ale zastanawia mnie sprawa poszukiwania...\nPoczątkujący Elektronicy 04 Lut 2017 17:38 Odpowiedzi: 46 Wyświetleń: 1755\nNa pograniczu nauki 15 Lis 2017 17:51 Odpowiedzi: 3356 Wyświetleń: 503463\nDIY Konstrukcje 14 Sie 2011 18:59 Odpowiedzi: 47 Wyświetleń: 37806\nTacy właśnie skuszą się również na udział w jakichś "zawodach", czy badaniach albo pójdą po milion dolarów nagrody. Dlatego wyniki badań są takie jakie są. - pseudofachowcy się skusili i poszli po milion ale nie zdobyli bo się nie znają, a "prawdziwi fachowcy" to co, nie poszli po ten milion ? Nie...\nNa pograniczu nauki 07 Gru 2015 16:00 Odpowiedzi: 233 Wyświetleń: 71118\nSuszarka UV do celów poligraficznych\nPodstawowa sprawa to kwestia stosowanego lakieru i wymagane parametry długości stoswanego światła utrwalającego. Różne produkty obecnie są na rynku . W wydajnych procesach technologicznych stosuje się przykładowo lampy typu HOK- lampy rtęciowe wysokociśnieniowe emitujące głównie UV-C , lampy wyładowcze...\nElektro Maszyny i Urządzenia 19 Paź 2016 20:55 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 774\nPCB - sposób na maskę opisową domowym sposobem\nWitam! Poniższy opis umieściłem kiedyś na innym forum. Cytuję: Soldermaskę z opisem wykonuje sie metodą sitodruku, często wielokrotnego. W warunkach amatorskich trudne do wykonania, czasochłonne i kosztowne. Dla jednej płytki nie warto, no chyba, że robisz jakąś miniprodukcję przynajmniej, lub...\nProjektowanie Układów 15 Paź 2008 17:29 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 8969\nPodobnie jak w przypadku innych tego typu prac, spawanie wymaga oprócz dobrego sprzętu oraz umiejętności, zadbania o bezpieczeństwo. Bez względu na to, czy to dopiero początek przygody ze spawaniem, czy praca ta wykonywana jest już od wielu lat, trzeba pamiętać o zaopatrzeniu się w odpowiednie...\nJak przyspieszyć schniecie lakieru/farby\nWitam. Miałem trochę rzeczy do pomalowania i kupiłem akurat to co było na miejscu dostępne. Mam farbę: ftalową, olejną i chlorokauczukową. Problem taki że 2-3 dni mijają i powłoka jest nadal lepka albo miękka. Chciałbym już te części w domu zamontować ale są z miękkie. Czy takie farby można utwardzać...\nTechnika domowa 07 Sty 2018 00:22 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 2127\nKolego Skaktus, ja w kwestii formalnej. Bo polerowanie radiatorów to chyba przesada. Wiemy, że najlepiej promieniują ciała czarne, takie, które pochłaniają światło - elementarna fizyka. Najgorzej zaś powierzchnie lustrzano - metaliczne. Radiator promieniuje najlepiej, jak jest wyczerniony. I to taką...\nDIY Akustyka 15 Lip 2010 02:33 Odpowiedzi: 26 Wyświetleń: 21191\nDIY Konstrukcje 26 Sty 2012 16:54 Odpowiedzi: 97 Wyświetleń: 31990\nNewsy 04 Maj 2017 19:52 Odpowiedzi: 21 Wyświetleń: 14175\nDIY Konstrukcje 06 Lut 2015 14:06 Odpowiedzi: 476 Wyświetleń: 507179\nChciałbym zrobić sobie noktowizor...\nfiltr wygloda jak zamaalowana farba czskło, gdy dołożymy zarówke z jedenj strony to z drugiej strony filtra jest ciemno, gdy dołożymy kamerke to widać światło.W klasycznym noktowizorze aby otrzymać obraz obserwowanego obiektu musimy oświetlić cel promieniami podczerwieni w zakresie około: 750 - 850 nm....\nOptoelektronika 22 Kwi 2007 19:43 Odpowiedzi: 24 Wyświetleń: 28915\nNo muszę powiedzieć, że pomysł zastosowania premian termojądrowych do chłodzenia mnie zatkał. Nie wydaje mi się to realistyczne, ale nie zajmowałem się tym, mogę się mylić. Na moj rozum podstawowym sprzętem jest folia NRC, każdy chyba widział jak całe satelity są owijane w złotconą mylarową folię –...\nPoczątkujący Elektronicy 07 Wrz 2006 21:27 Odpowiedzi: 16 Wyświetleń: 4179\nRadiotechnika Serwis 18 Maj 2007 22:45 Odpowiedzi: 27 Wyświetleń: 4891\nPułapka na robale latające :P\nWitam wszystkich Chciałbym przestrzec przed kupowaniem tanich lamp owadobójczych z hipermarketu. Stosowane są w nich często żarówki w kształcie rury pryśnięte tylko z wierzchu fioletową farbą - takie lampy są kompletnie bezużyteczne. Owady przyciąga promieniowanie uv, a przecież żarówka choćby była...\nProjektowanie Układów 01 Sie 2007 15:07 Odpowiedzi: 25 Wyświetleń: 9620\nDIY Poczekalnia 20 Sie 2010 17:31 Odpowiedzi: 135 Wyświetleń: 88195\nSubstancja która świeci w podczerwieni\nNie może - kwant promieniowania podczerwonego ma mniejszą energię niż kwant promieniowania widzialnego. Możesz się mylić. Banknoty 20, 50, 100 i 200 zł są zabezpieczane 2 rodzajami farb. Jedna oczywiście świeci światłem widzialnym w promieniach UV a druga świeci światłem widzialnym w podczerwieni....\nOgólny techniczny 02 Gru 2009 09:47 Odpowiedzi: 12 Wyświetleń: 4820\nRozgrzebie jeszcze ten temat :) Mimo dostępu do fabrycznego sprzetu rtg i posiadania fabrycznych lamp rtg co opisywalem wczesniej wiele miesięcy temu, coś mi dzisiaj wpadło do głowy :) Zbudowalem rentgen'a najprościej jak się da, prościej już chyba nie można. krótki opis: zasilacz- 13V przetwornica...\nProjektowanie Układów 28 Wrz 2009 22:23 Odpowiedzi: 40 Wyświetleń: 18027\nPoczątkujący Elektronicy 30 Maj 2009 15:39 Odpowiedzi: 14 Wyświetleń: 7421\nPanel LED z namalowaną siatką, świecącą białym światłem\nNie wiem, o co ci do końca chodzi, ale twoje założenia są jakieś... dziwne. Możesz próbować wykorzystać płytę z poliwęglanu (materiał twardszy i odporniejszy od pleksi) i wyfrezować tą siatkę. Po podświetleniu powinna świecić, choć rewelacji nie oczekuj. Możesz też przed frezowaniem pomalować płytę...\nTechnika domowa 31 Maj 2010 19:45 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 3484\nCzerwone to pojęcie względne. Może sprecyzuj dokładniej o co chodzi, używając pojęcia długości fali? Klisza fotograficzna to w miarę OK filtr IR ale raczej nie czerwony. Malowanie szkła farbami też raczej nie sprawdzi się dobrze przy halogenie - spali się lub popłynie. Zasadniczo wszystkie tego typu...\nOptoelektronika 06 Lis 2012 23:59 Odpowiedzi: 8 Wyświetleń: 4701\nArtykuły 25 Maj 2016 12:26 Odpowiedzi: 11 Wyświetleń: 37908\nSamo promieniowanie w zasadzie w tym przypadku jest nieszkodliwe, ale jeśli pył z tej farby nabierzesz na paluchy a potem np. zjesz sobie jabłko to już gorsza sprawa. Dlatego trzeba uważać. Podobnie jest ze skażeniem promieniotwórczym np. w Czarnobylu. Samo promieniowanie otrzymane w czasie przebywania...\nDIY Konstrukcje 26 Kwi 2014 15:27 Odpowiedzi: 21 Wyświetleń: 15942\nWybacz ale nawet tego nie oglądam bo jest to film z Youtube i ma żółte napisy. Bardziej mnie przekonuje gość z filmiku, człowiek posiadający stopnie naukowe i mówiący do rzeczy niż Ty, Szczota6 zajmujący się zawodowo sieciami wifi w sensie usług. Przesadzasz w drugą stronę wplatając tu jakieś niepoważne...\nSieci Początkujący 01 Sie 2016 22:13 Odpowiedzi: 58 Wyświetleń: 14718\nOczywiście, ale potrzeba sporej mocy źródła promieniowania. Trzeba pokonać grubą warstwę szkła ołowiowego. Moim zdaniem cienka warstwa czarnej farby co prawda osłabi promieniowanie alfa ale przecież dozymetry działają nie tylko na ten rodzaj cząstek.\nProjektowanie Układów 27 Paź 2016 06:50 Odpowiedzi: 50 Wyświetleń: 2559\nTak oczywiście, wszystko jest na zawieszeniu tekstylnym i dlatego chcę zdobyć GDN 25/40/1 zgodne z oryginałem Słusznie. Kiedyś mocno się tu ściąłem z nabywcą kompletnych kolumn z tej serii, który chciał zacząć od wymiany szmat na gąbki - wyłącznie ze względów estetycznych. Jak się lubi żyć w ciągłym...\nGłośniki i Zestawy Głośnikowe 23 Mar 2018 12:20 Odpowiedzi: 65 Wyświetleń: 4317\nDzisiaj to samo sprzedają za 7-10tyś zł jak się w ogóle klient jakiś trafi. A i tak ludzie to instalują głównie za dotację. Ja nadal nie wiem skąd te wysokie ceny kolektorów skoro tam nie ma żadnej kosmicznej technologii, ale zapaleńcy robią świetne konstrukcje za ułamek tego co wołają producenci...\nSystemy Grzewcze Użytkowy 18 Gru 2019 10:02 Odpowiedzi: 509 Wyświetleń: 24774\n3G8B XERAM - Licznik, detektor Geigera szukam danych\nTła naturalnego tym nie zmierzymy, ale już kompas Adrianowa z farbą świecącą starego typu* albo zegar lotniczy (1-10 mR/h) to i owszem. Kiedyś używano uranu do barwienia ceramiki i szkła - szkło ma dosyć słabą emisję (0,1-0,5 mR/h), ale ceramika mocniej świeci, podobnie jak zegary, choć promieniowanie...\nElementy Elektroniczne - zamienniki i identyfikacja 11 Sie 2019 19:21 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 1293\nZasięg działania elektromagnesu\nPytasz się jak wykonać "niezbędne obliczenia". Nie napisałeś jednak co chcesz obliczyć. Nie wiadomo nawet w jaki sposób chcesz sortować te metale i do czego ma służyć ten elektromagnes. Maszyna sortuje metale żelazne, nieżelazne i tworzywa sztuczne. Założeniem projektu jest, że elementy te to puszki...\nAutomatyka Przemysłowa 24 Paź 2019 18:22 Odpowiedzi: 14 Wyświetleń: 627\nWitam, Blacha miedziana poczerniona chemicznie nagrzewa się do temperatury nawet 160 stopni, oczywiście jeżeli jest w odpowiednim "opakowaniu" pomalowanie zwykłą farbą nie wchodzi w grę bo złuszczy się natychmiast. Właściwości miedzi a zwłaszcza jej przewodnictwo cieplne sprawia , że jest to najlepszy...\nNa pograniczu nauki 07 Gru 2012 16:54 Odpowiedzi: 1137 Wyświetleń: 208093\na znasz jakąś farbę co wytrzyma 200 stopni? a ponadto będzie się trzymała miedzi? poza tym każda farba to izolator, nie opłaca się wydawać pieniędzy na kolektor po to żeby go na koniec zepsuć byle jaką powłoką. Miałem przepis na czernienie poprzez pocieranie , głównym składnikiem był czterosiarczek...\nElektro Maszyny i Urządzenia 19 Kwi 2009 19:50 Odpowiedzi: 65 Wyświetleń: 34633\nAuto niewykrywalne dla radaru!!!\nA komu ma na tym zależeć? Chyba tylko tym kierowcom którzy nie przestrzegają przepisów. A poważnie to nie tylko bryła, ale również specjalna farba pochłaniająca promieniowanie radarowe i elektronika zakłócająca. Koszty mogą przewyższyć ewentualne zyski.\nProjektowanie Układów 30 Paź 2004 10:35 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 1762\nnie proponuje metody z czujnikiem opartym na efekcie halla ponieważ nie wiem jak to wpłynie na zachowanie prądów wirowych w tarczy pomiarowej i dokładność pomiaru przez miernik. skoro możesz to rozbebeszyć to na tarcze można nakleić "marker" czyli kawałek czarnej taśmy która przestanie odbijać promieniowanie...\nPoczątkujący Serwisanci 12 Kwi 2005 12:38 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 1155\nNieostry obraz w CTX VL500\nMonitor ma 8 lat i jest używany około 12h / dobrę. Na szczęście już sam rozwiązałem problem. Dźwignie były zaznaczone farbą (optymalne położenie). Jak się okazało trzeba było je minimalnie przesunąć od oznaczenia fabrycznego. Teraz mam super ostrość. Dziękuję za pomoc i przepraszam za "fałszywy alarm". Proszę...\nMonitory Serwis 14 Lis 2005 16:16 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 939\nOptoelektronika 02 Paź 2005 20:18 Odpowiedzi: 9 Wyświetleń: 1808\nA wiesz, co mi wczoraj przyszło do głowy? Tesla pisze, że ta antena powinna być izolowana od powietrza, jeśli dobrze zrozumiałem jego opis. Być może energia zbiera się na tej antenie wskutek tarcia cząsteczek powietrza (wiatru) podobnie jak powstają ładunki w maszynie elektrostatycznej wskutek obrotu...\nProjektowanie Układów 08 Gru 2005 01:27 Odpowiedzi: 71 Wyświetleń: 64008\nRemontuję stary piec z cegieł szamotowych, w obudowie stalowej(rama i blachy, które trzeba odmalować, bo są skorodowane). Czym malować, aby obudowa jak najmniej promieniowała? Są farby "termoodporne", ale taka nazwa niczego nie wyjaśnia (czy poza "odpornością" na temperaturę, izolują/wpływają...\nElektro Maszyny i Urządzenia 27 Cze 2006 22:37 Odpowiedzi: 25 Wyświetleń: 12273\nku ścisłości są świetlówki z gwintem przypominające sztuczną kwoke emitujące takie samo promieniowanie jak świetlówki UV i są żarówki z pokryciem fioletowym :) różnią się ceną :) znacznie co do farby UV napiszę tylko że 1 kg właściwie lakieru UV można zamówić puszka 1kg ok 140zl netto , kilka lat...\nOptoelektronika 01 Lis 2011 21:22 Odpowiedzi: 65 Wyświetleń: 41650\nSAT Serwis 19 Lis 2009 19:07 Odpowiedzi: 23 Wyświetleń: 20841\nwitam. dostałem info że samoloty "b2" tzw. latające skrzydło jest pokryte farbą absorbującą w pewnym stopniu promieniowanie elektromagnetyczne radarów, czy ktoś może wie na czym polega działanie tego materiału jak się nazywa itp. pozdrawiam\nNa pograniczu nauki 25 Cze 2016 00:33 Odpowiedzi: 203 Wyświetleń: 74847\ntyrkotające ściany... od lasera\nFotony mają pęd, ( ale masę spoczynkową równą 0); to pewnie efekt uderzana ich o ścianę. Wykluczam tą sytuację, że ściana jest pomalowana jakąś farbą akurat czułą na promieniowanie wiąką o takiej długości. Skieruj na próbę wiąkę na zwykłą kartkę papieru.\nOptoelektronika 04 Gru 2009 10:19 Odpowiedzi: 15 Wyświetleń: 1376\nChciałbym nieśmiało zauważyć, że pozystory też nie są wieczne. Np. w świetlówkach OSRAM o których pisałem gdzieś wyżej, na 4 sztuki świetlówek 3 miały pozystory z przerwą. Ciekawiło mnie jak się uszkodziły więc delikatnie oskrobałem jednego z farby skalpelem - po prostu cała elektroda odparzyła się jakby...\nDIY Poczekalnia 06 Kwi 2020 15:12 Odpowiedzi: 1337 Wyświetleń: 523953\nDIY Zagranica 23 Maj 2010 17:06 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 4481\nOgólny techniczny 06 Sie 2010 09:17 Odpowiedzi: 10 Wyświetleń: 21989\nElektryka Światło i Oświetlenie 26 Lis 2012 16:02 Odpowiedzi: 56 Wyświetleń: 43022\nPoczątkujący Naprawy 04 Paź 2011 02:04 Odpowiedzi: 6 Wyświetleń: 2818\n50uSv/h z elektrod? To one aż tak świecą? Nie miałeś na myśli 0.50? Możesz posprawdzać przy różnych rodzajach kafelek glazurowych. U mnie w kiblu na podłodze wychodziło około 0.3uSv/h (normalnie mam około 0.18). Z kafelkami jest różnie ale zastępczym źródłem promieniowania może być K2SO4 z ogrodniczego....\nDIY Konstrukcje 12 Lut 2012 18:37 Odpowiedzi: 36 Wyświetleń: 16842\nJak sprawdzić licznik Geigera?\nFarba od cyferblatów w starych budzikach chyba trochę promieniuje, tak samo nagrobki z granitu ;)\nOgólny techniczny 17 Sie 2012 21:47 Odpowiedzi: 11 Wyświetleń: 3508\nCB Radio 17 Lip 2012 13:57 Odpowiedzi: 7 Wyświetleń: 1821\nPozornie dobry styk metaliczny dla w.cz. często takim nie jest, zwł. przy styku różnych metali (aluminium - także w ekranach pseudoprzewodów koncentrycznych). Jak poprawiać różne elementy, obudowy, przewody, złącza dla EMC- Charoy, Bieńkowski, Williams pokazują nawet na obrazkach. Podkładki ząbkowane...\nRadiotechnika Początkujący 11 Gru 2013 16:33 Odpowiedzi: 49 Wyświetleń: 9420\nCzy podczerwień jest bezpieczna dla oczu\nMożesz spokojnie używać tego zestawu. Nie oślepisz wzroku, bo wzrok jest nieczuły na podczerwień, a uszkodzić można jedynie termicznie -- musiałbyś zaświecić dziecku laserem prosto w oko. Diody są nie szkodliwe. Co do dopuszczenia: nie ma żadnych przepisów czy atestów obowiązkowych w Polsce...\nOptoelektronika 08 Sty 2013 11:09 Odpowiedzi: 5 Wyświetleń: 9255\nMikrokontrolery 19 Paź 2013 12:05 Odpowiedzi: 49 Wyświetleń: 9597\nCholera wie czy to wgnioty czy zacieki, nie znam się na tym. Do tego zauważyłem również przynajmniej 2 jasne plamki na lakierze. Coś jakby odbarwienie farby przez promieniowanie UV na pewno wiecie o co mi chodzi. W przyszłym tygodniu będę rozmawiał z osobą która zajmuje się detalingiem luksusowych aut,...\nSamochody Eksploatacja 16 Lis 2013 05:40 Odpowiedzi: 28 Wyświetleń: 2805\nUV mozna w ogole nie brac pod uwage, bo jest to pasmo tzw. zimne i nie ma ono wplywu na wydajnosc solarow. Jak tak to dobrze, bo mam pomysł zabudowania tego zwierciadlanego kolektrora słonecznego, tak żeby nie trzeba było czyścić luster i jakieś specjalistyczne szkło by podrażało całość, no ale skoro...\nSystemy Grzewcze Użytkowy 22 Mar 2015 11:06 Odpowiedzi: 317 Wyświetleń: 79147\nByło tak: Teraz jest tak: - kabel AsXSn 2x16 Telefoniki - 4 zaciski przebijające Ensto SLIW 54 wodoszczelne -> - uchwyt przelotowy Alpar ocynkowany ogniowo - z uchwytów końcowych wszystko z ocynku zwykłego wywalone i wstawione nierdzewki A2(śruba M8, nakrętka, nakrętka samohamowna,...\nElektryka Instalacje i Sieci 27 Lut 2020 11:30 Odpowiedzi: 2029 Wyświetleń: 632682\nArtykuły 25 Wrz 2014 14:47 Odpowiedzi: 0 Wyświetleń: 8184\nRTG lakier na lampie ramienia C\nSzybka pewnie malowana proszkowo, Ale każda farba nie ołowiowa nie powinna wpłynąć ja obraz, za mała pochłanialność promieniowania.\nSprzęt Medyczny 05 Maj 2015 15:50 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 2280\nDziękuję za odniesienie się do tematu. Ad użycia sita. Być może problem związany jest z wielkością płytki i małe płytki pokrywa się prościej (na zdjęciu całość ok. 19x23 cm, sito 60x70cm. - naciągane profesjonalnie). Próbowałem różnych wartości odskoku i przyjąłem taki, przy którym sito nie przykleja...\nArtykuły 11 Lis 2017 19:10 Odpowiedzi: 76 Wyświetleń: 39936\nKamera kopułkowa z promiennikami IR mglisty obraz nocą.\nZamaluj kratkę matową farbą to jest trzecie rozwiązanie... bzdura, bzdura, bzdura - aż ręce opadają Ciekawe rozwiązanie :), a jaki kolor najbardziej pochłania promieniowanie IR? taki: Vantablack\nMonitoring Wizyjny CCTV 22 Sty 2016 08:44 Odpowiedzi: 22 Wyświetleń: 2007\nWitam, kolego gaz4 , a jak wyjaśnisz mi taką sytuację, że temperatura w kolektorze w bezchmurną noc jest niższa o 1 stopień, a dokładnie trochę ponad 0,5 stopnia, aniżeli otoczenia. I jak to jest u Ciebie? Ciekawy jestem, jak to jest w kolektorach fabrycznych? Z tego co wyczytałem, to szkło słabo...\nSystemy Grzewcze Użytkowy 05 Lip 2016 18:05 Odpowiedzi: 135 Wyświetleń: 24783\nA gdyby użyć maty którą ma autor, rozłożyć to w możliwie dobrze zacienionym pomieszczeniu, i zrobić zdjęcie o długim czasie naświetlania? tak zamierzam zrobić. Zrobić samemu luminofor....Siarczek cynku dodany do białej farby emulsyjnej i pomalować tym kawałek szkła... Ale luminofor rozświetla się...\nPoczątkujący Elektronicy 14 Mar 2020 17:33 Odpowiedzi: 24 Wyświetleń: 2427\nPowstawanie sztucznego promieniowania elektromagnetycznego może powodować szereg niepożądanych objawów Człowiek się uczy całe życie. Przez całe lata miałem przekonanie że firma Conrad, jest firmą poważną choć skierowaną z ofertą raczej do amatorów. Niestety od chwili przeczytania tej reklamy,...\nElektro Maszyny i Urządzenia 31 Mar 2017 03:06 Odpowiedzi: 38 Wyświetleń: 7563\nSwoją drogą widziałem dokument z porównaniem absorberów i okazało się że farba w akrylowa sprayu daje porównywalne wyniki do powłok selektywnych z tlenków metali. Inna sprawa że w tym dokumencie jakoś dziwnie badali te absorbery. Oto ten dokument: . A pozostałe (absorpcja i emisja podczerwieni...\nSystemy Grzewcze Użytkowy 16 Lut 2020 20:29 Odpowiedzi: 12733 Wyświetleń: 3613299\nPoczątkujący Naprawy 15 Lip 2017 21:41 Odpowiedzi: 4 Wyświetleń: 564\nBo wam przeszkadza pochylenie kolumny ??? To nie jest pochylenie kolumny, a wyrównanie fazowe promieniowania głośników. Chodzi o to, by kopułki wszystkich głośników były w jednej linii - prostopadłej do osi słuchacza. co do głośników które pokazał siewcu. Może i grają ale mi się wogóle nie podobają....\nGłośniki i Zestawy Głośnikowe 24 Lip 2017 19:03 Odpowiedzi: 157 Wyświetleń: 11094\nDomowy rentgen - Zapytanie\nczy jak podłącze tą lampę elektronowa pod induktor Ruhmkorffa to lampa prześwietli np długopis lub ładowarkę Nie zbyt mała moc dawki jedynie można uzyskać cień podanych przedmiotów. I też mam pytanie czy z takiej zwykłej świecącej naklejki "Wyjście ewakuacyjne" to czy po zmyciu farby maskującej...\nSprzęt Medyczny 04 Lis 2018 10:34 Odpowiedzi: 2 Wyświetleń: 315\nz taką komorą miałem osobiście do czynienia podczas studiów. I ja również. Co prawda nie na studiach, ale potem, gdy pracując w dużej firmie dostałem zadnie zmierzenia kilku zestawów estradowych, a potem w tej samej komorze mierzyłem również moje zestawy (DiY). I moim zdaniem jest to jedyna miarodajna...\nGłośniki i Zestawy Głośnikowe 22 Sty 2019 15:30 Odpowiedzi: 3 Wyświetleń: 345\nZabezpieczanie plastiku przed UV\nOdkopuję. Szukam jakiegoś sprayu lub farby aby zabezpieczyć natynkową puszkę elektryczną przed promieniowaniem UV. Jest coś takiego?\nOgólny techniczny 08 Maj 2019 08:00 Odpowiedzi: 13 Wyświetleń: 1218\nSam maszt mnie nie przeraża bo aktualnie są tam nadajniki czterech operatorów GSM, aktualna wysokość to 30m . Przeraża mnie moc jaką zamierzają założyć. Jeśli to będą anteny z EC4 w Łodzi to są 3 MUX-y po 100KW, DAB i pewnie jeszcze 8 MUX. Maszt budują w miejscowości Dąbrowa w gminie Nowosolna na granicy...\n#Aliexpress US $8.38 22%OFF | 100g zielony utwardzana promieniowaniem UV maska lutownicza BGA PCB farby zapobiec korozyjnej łuku spawanie Fluxes oleju UV światłoczuły atrament\nPoczątkujący Elektronicy 01 Lut 2020 08:47 Odpowiedzi: 11 Wyświetleń: 8226\nspawanie łukiem zwrot sieci elektromagnes domofonu voyager kolektor pomiar woltomierza podsłuchiwanie policji mercedes falujące obroty napięcie 3x230v schneider sedna zmywarka klapek


Himalaje i muzyka na Mikołajki w głogowskiej bibliotece - Miedziowe Fakty\nPrzez SH 30 listopada 2021 0\nGłogowska biblioteka zaprasza na wyjątkowe spotkanie, które będzie połączeniem górskiej opowieści i minirecitalu gitarowego. 3 grudnia w bibliotece przy ul. Jedności Robotniczej 15 wystąpi Mariusz Sprutta, geolog, himalaista, muzyk oraz znawca whisky single malt, który najpierw opowie o swojej wyprawie na Annapurnę, a następnie wykona minikoncert na gitarę i głos. Początek spotkania o godz. 18.00. Wstęp jest wolny.\nZ okazji mikołajek głogowska biblioteka przygotowała prezent zarówno dla wielbicieli gór, jak i muzyki. Mariusz Sprutta jest taternikiem, himalaistą, podróżnikiem, ale też czynnym muzykiem zafascynowany dźwiękami inspirowanymi tradycją celtycką. W Głogowie opowie o wyprawie na Annapurnę, która zdobył samotnie, bez wspomagania tlenem. Również bez tlenu i w pojedynkę, ale w stylu alpejskim, wszedł na Gaszerbrum II. W swoim dorobku ma wiele wypraw w góry wysokie. Kocha podróże. Po studiach wyjechał do Azji, w której spędził blisko 10 lat, mieszkając, zwiedzając i poznając takie kraje jak Nepal, Indie, Pakistan, Bangladesz, Tajlandia, Malezja, Singapur i Indonezja.\nPolkowice: Wspinał się na słupy i niszczył monitoring. Miał ze sobą pistolet


Nie od dziś wiadomo, że siedzący tryb życia ma bardzo negatywne skutki dla organizmu. Wpływa on przede wszystkim na zaburzenia pracy mięśni, a także nieprawidłową postawę sylwetki. Co więcej jeśli jest on połączony z niezdrowym odżywianiem to odbija się również na wadze. Ta z kolei może prowadzić do wielu chorób. Taki ciąg zdarzeń można przerwać, dzięki wprowadzeniu zasad zdrowego odżywiania.\nCatering dietetyczny – z czego się składa\nRozwiązanie cateringowe jakim jest dieta pudełkowa charakteryzuje się dostarczaniem określonej liczby posiłków pod wskazany przez zamawiającego adres. Dzięki temu ma on zapewniony dostęp do zdrowych dań, w racjonalnych ilościach. Komponowane są one tak, by zapewnić jedzącemu stałe przypływy energii, a także odwieźć go od niezdrowych przekąsek. Tak więc najczęściej jest to pięć posiłków, które wystarczy jedynie podgrzać, by móc zjeść. Dietetycy radzą, by przerwy pomiędzy nimi wynosiły od trzech do czterech godzin. Wówczas organizm dostaje jasną informację o stałych dostawach pożywienia i braku potrzeby magazynowania. Przekłada się to oczywiście na zachowanie proporcjonalnej sylwetki i braku problemów z nadwagą.\nDieta pudełkowa – wartościowe śniadanie\nDietetycy od lat prowadzą kampanie mające na celu zachęcenie ludzi do spożywania śniadań https://www.eatzone.pl/pl-PL/Blog/2017/03. W kilku prostych punktach tłumaczą zazwyczaj dlaczego jest to tak ważny posiłek. Mianowicie jego brak powoduje poranny niedobór węglowodanów, co znacząco spowalnia metabolizm człowieka. W efekcie znacznie prędzej zaczyna się odkładanie tłuszczu. Co więcej bardzo często pojawia się senność, a także uczucie stresu, które nie ustępują do końca dnia. Zaznaczyć należy również, że przez zaniedbanie śniadania spada koncentracja, a także spowalniają się procesy myślowe. Z kolei na sylwetkę wpływa to tak, że zwiększa się ochota na niezdrowe przekąski, a w porach wieczornych rozpoczyna się niepohamowane uczucie głodu. Właśnie dlatego dieta pudełkowa oferuje pełnoprawne śniadania, które sprawią, że cały dzień przebiegnie prawidłowo pod kątem zdrowotnym. Fit catering oferuje posiłki składające się z ciemnego pieczywa, płatków zbożowych, zdrowych dodatków takich jak orzechy, czy owoce. Często pojawia się również owsianka z pestkami.\nFit catering – regularne posiłki\nRegularne spożywanie posiłków to kolejna zasada, którą od lat głoszą osoby zajmujące się zdrowym odżywianiem. Dieta pudełkowa np. z https://www.eatzone.pl/pl-PL/Catering-dietetyczny/slask zapewnia klientowi pięć pełnoprawnych posiłków, które ten powinien spożywać w odstępach 3-4 godzin. W przeciwnym razie, organizm nie będzie wiedział kiedy pojawi się kolejna dawka pożywienia i zacznie magazynować to co otrzymał do tej pory. Nie trudno jest się domyślić, że w związku z tym pojawia się na ciele efekt uboczny jakim jest tkanka tłuszczowa. Bardzo często przyjmuje ona formę nieestetycznych wałeczków na brzuchu i boczkach. Regularne posiłki jakie gwarantuje dieta pudełkowa wpłyną na utrzymanie prawidłowej wagi, zrzucenie nadprogramowych kilogramów, a także stopniowe uwalnianie energii.\nTAGI: catering dietetyczny dieta odchudzająca dieta pudełkowa zdrowa dieta zdrowe odżywianie\n« Teoria opanowywania trwogi – Tomasz Organek\nPomadki w płynie Bell idealne na wiosnę i lato »\nDieta pudełkowa to świetna opcja dla zapracowanych:)\nDieta pudełkowa jest bardzo wygodna:)


Sektor bankowy jest jednym z tych, które w Polsce rozwijają się najprężniej. Wpływ na to ma wzrost zaufania polskich klientów do instytucji bankowych oraz wzrost świadomości w zakresie konieczności sprawnego zarządzania swoimi finansami. Sprawdź, jak działają banki w Polsce już teraz.\nW 2017 roku banki działające na terenie naszego kraju, obsługują łącznie już 48 milionów klientów. W większości są to klienci detaliczni.\nWarto zaznaczyć, że praktycznie każdy bank odnotowywał kwartalnie przypływ nowych klientów i to aż o kilka tysięcy jednostek. Ci najczęściej zainteresowani byli zakładaniem kont – ogromną popularnością cieszy się między innymi konto oszczędnościowe. Coraz więcej jest także udzielanych kredytów hipotecznych.\nKonto oszczędnościowe i konto ROR\nW 2017 roku banki prowadzą łącznie już 31 milionów rachunków ROR, czyli podstawowych kont bankowych. Na drugim miejscu plasuje się konto oszczędnościowe. Widać wyraźnie, że zmieniają się tendencje Polaków względem zgromadzenia nadwyżek pieniędzy. Teraz „zaskórniaki” trzymamy nie w domowej skarbonce, ale w bankach.\nW każdym kwartale tego roku wszystkie banki odnotowały wzrost nowo otwieranych rachunków. Wszystko dlatego, że ich oferty są dla ostatecznych klientów coraz bardziej korzystne. Większość banków oferuje teraz zupełnie darmowe prowadzenie rachunków. Również konto oszczędnościowe można dzisiaj prowadzić bezpłatnie.\nPolacy posiadają łącznie ponad 6 milionów kart kredytowych. Ten produkt staje się jednak coraz mniej popularny. Wszystkie banki w każdym kwartale roku odnotowały spadek ilości zakładanych kart kredytowych. Porównując z rokiem poprzednim, każda z instytucji bankowych wydała o jakieś 50 tysięcy mniej tego rodzaju kart.\nWynikać to może z coraz większych oszczędności na kontach Polaków. Społeczeństwo polskie się wzbogaca i nie musimy tak często posiłkować się zewnętrznym wsparciem finansowym. Karty kredytowe są nie tylko zakładane w coraz mniejszej ilości, ale również coraz częściej całkowicie spłacane i zamykane.\nJuż 15 milionów klientów banków korzysta z bankowości internetowa. Polska jest pionierem, jeśli pod uwagę weźmiemy zainteresowanie innowacyjnymi rozwiązaniami. W całej Europie nie ma kraju, którego mieszkańcy przyjęliby bankowość mobilną z tak dużą aprobatą.\nWarto również zaznaczyć, że czynnie z platformy internetowej przypisanej do rachunku bankowego korzysta 15 milionów Polaków, ale dostęp do takowej posiada nawet dwa razy więcej mieszkańców naszego kraju. Co ciekawe, coraz więcej osób deklaruje, że zacznie wdrażać bankowość online w kwestiach zarządzania własnymi środkami.\nTradycyjne oddziały banków\nWłaśnie bankowość internetowa sprawia, że coraz mniejszą popularnością cieszą się dzisiaj tradycyjne oddziały banków. Konto oszczędnościowe, konto ROR czy lokatę można założyć dzisiaj bez wychodzenia z domu. W efekcie, w ciągu całego 2017 roku banki zamknęły łącznie 771 oddziałów banków. Wszystkie instytucje potwierdzają również, że taka strategia będzie realizowana także w roku 2018.\nTags: karta kredytowa, kredyt bankowy, kredyt gotówkowy, kredyt ratalny


Misiowy Zakątek: Olej kokosowy - test\nJakiś czas temu Monika na hamaku zachwalała u siebie pewien\nprodukt firmy NOMAK, a mianowicie Olej kokosowy.\nJakoś nigdy wcześniej ten produkt nie wpadł mi w ręce,\nwięc wyraziłam chęć przetestowania go. Zostałam wybrana\ni tak kilka dni później doszła do mnie przesyłka, a w niej...\nZaczęłam od zaczerpnięcia informacji na jego temat.\nOkazuje się, że może mieć bardzo wiele różnych zastosowań.\nW kuchni, w domowej apteczce, dla osób na diecie, dla panów,\ndla osób starszych, dla sportowców a nawet dla zwierząt.\nJednym słowem jest dla WSZYSTKICH!\nOczywiście, jako że to miał być produkt testowy,\nto zrozumiałe, że słoiczki są bardzo małe (30ml)\nAle o dziwo, czego w ogóle się nie spodziewałam,\nokazały się przy tym dosyć wydajne.\nPierwsze wrażenie po otwarciu słoiczka...\nPięknie pachnie kokosem (uwielbiam ten zapach)\nJeżeli chodzi o spożywanie go, to zjem, choć nie specjalnie\nprzepadam za kokosem. Ale jak testować, to testować!\nZaczęłam więc od posmarowania nim chleba\nDla osób lubiących kokos, będzie ekstra.\nDla takich jak ja, troszkę gorzej bo mocno go czuć w smaku.\nZrobiłam więc sobie na nim jajecznicę.\nNo niestety, o wiele mniej niż bezpośrednio na chlebie,\nale mimo wszystko nadal ten smak kokosu mi się przebijał.\nAle za to sama jajecznica jaka była delikatna, wprost aksamitna :)\nJako, że jestem mięsożerna, to smażenia na tym oleju mięsa\npostanowiłam jednak nie próbować, bo bałam się, że znów\nbędę czuć smak kokosu a przez to "zmarnuje" mięsko.\nPostanowiłam więc dać sobie spokój z testowaniem go w spożywce.\nZaniosłam go więc do łazienki i tam zaczęło się znów testowanie.\nUff możliwości jego stosowania jest ogrom, tutaj można poczytać\nA jak już wspomniałam na początku - słoiczki małe...\nZarówno mąż jak i ja zaczęliśmy go używać do smarowania dłoni.\nRozsmarowuje się bardzo fajnie i dłonie ładnie pachną kokosem.\nNatomiast efekty całkiem różne. U mnie - bez jakiś większych zmian (na razie)\nMąż natomiast przyznał, że ma je o wiele bardziej nawilżone,\ntyle że w pierwszych dniach stosowania wyszły mu zaczerwienienia.\nZaciekawiła mnie też informacja o wybielaniu tym olejem zębów.\nCałkiem inne odczucie niż mycie pastą, ale mimo to przyjemne.\nCo do efektów? Ja myślę, że ten czas jaki stosowałam, a są to\nzaledwie 2 tygodnie jest stanowczo za krótki, żeby je zobaczyć.\nNa wszystko potrzeba czasu i może przy dłuższym stosowaniu\nte efekty będą bardzo dobrze widoczne.\nŚwietnie się też sprawdził jako balsam do ust.\nUsta po nim są nawilżone, na początku świecące\njak po błyszczyku i ten cudowny zapach kokosu...\nNo i oczywiście testowanie oleju nie ominęło też i naszej psiny.\nZaczęliśmy od smarowania mu poduszeczek, które były suche.\nTak wyglądały przed posmarowaniem\nA tak już po posmarowaniu\nPięknie się świeciły i co najważniejsze; przyniosły prawie że\nnatychmiastowy efekt. owszem poduszki po kolejnych spacerach\nsą matowe, ale jak się przetrze je palcem, to nadal są gładkie :)\nA psina zadowolona, grzecznie dawał sobie łapki posmarować.\nI chyba na to nawet czekał, bo przy tym się zawsze go na lizał :)\nJak myśmy smarowali swoje dłonie, to musieliśmy je przed Intusiem\nchować, bo już do nas szedł z językiem gotowym do lizania :)\nTak więc nasze testy dobiegają końca.\nOgólne wrażenia bardzo dobre, może nie do wszystkiego bym go\nosobiście używała, ale na pewno znalazłby nie jedno zastosowanie.\nDomyślam się, że każda osoba miałaby inne odczucia i zdanie\nna temat tego oleju, ja napisałam tę opinię zgodnie ze swoimi odczuciami.\nNo i jako rękodzielniczka już upatruję w tych małych słoiczkach\nmateriału do dalszej obróbki, już nawet mi świta pewien pomysł\nna ich wykorzystanie. Ale to innym razem :)\nKto chce też spróbować tego oleju, zapraszam na stronę\nwww.nomak.pl tam można go nabyć, jak również wiele innych produktów.\nI dziękuję bardzo Mirce jak i Firmie Nomak za możliwość ich przetestowania :)\nIzabela Hebda 6 maja 2016 22:59\nŚwietnie opisałaś swoje odczucia Lidziu. Ja tez stosuję ten olej jako krem do rąk i skórę mam naprawdę świetną.Ja jako mięsożerca używałam oleju do smażenia i nic nie wyczuwałam. Ale tak jak piszesz, każdy może mieć inne odczucia.\nMałgorzata Zoltek 6 maja 2016 23:17\nPolecam olej kokosowy jako odżywkę do przesuszonych włosów.\nbozenawdaniec. 6 maja 2016 23:47\nOdwaliłaś kawał porzadnej roboty. Ja od niedawna dodaje pol łyżeczki do kawy, trzeba spieniaczem pogrzebac w kubeczku, taka kawa daje powera jak cholera. Do tego polecam maseczkę z sody naturalnej z odrobiną mleka, po zmyciu posmarować olejem kokosowym, dziala jak mikrodermabrazja :-)\nAneta 7 maja 2016 00:01\nWidzę, że ten olej ma rzeczywiście mnóstwo zastosowań. Dotąd tylko o nich czytałam, teraz skłonna jestem spróbować - dzięki Tobie!\nKrysia 7 maja 2016 00:25\nCórcia! ja czytałam o tym oleju już u Izuni, Też go zachwalała, a Intusiowi mogliście nosek smarować może by był znowu czarny spokojnej nocy całuski pa\nAnonimowy 7 maja 2016 06:03\na ja jestem bardzo sceptyczna w sprawie produktów, które można stosować wszędzie i do wszystkiego, czyli i do jedzenia i czyszczenia ...... muszli klozetowej. Zresztą dla mnie kokos to nie nasz owoc, olej to tylko nowość i chwyt marketingowy. Na krótko, jak dużo innych produktów Pozdrawiam, Andula\nbozenawdaniec. 8 maja 2016 01:37\nMasz rację, zgodnie z porzekadłem, co jest do wszystkiego, to jest do niczego. Z tą drobną różnicą, że to nie jest produkt sztucznie otrzymany, a naturalny, stąd wiele możliwości jego zastosowania. Jest wiele takich produktow o szerokim spektrum, w zależności od składu, im bogatszy, tym więcej zastosowań :-)\nJadwiga Kluczyńska 7 maja 2016 08:26\nLideczko kochana, zaintrygowałaś mnie tym olejem. Do spożywki żadnej bym go nie użyła, bo nie przepadam za tym smakiem, ale do smarowania suchych miejsc na skórze i owszem, zapach jego mi nie przeszkadza. A borykam się od jakiegoś czasu z pękającą skórą na łokciach- już nawet kremy przez dermatologa przestały skutkować, może więc omijać go (lekarza) szerokim łukiem, a dać szansę kokosom?... Pozdrawiam cieplutko :)))\nAnita M 7 maja 2016 08:33\nZ zaciekawieniem przeczytałam o Twoich doświadczeniach i wrażeniach związanych z tym olejem bo również wzięłam udział w testowaniu. Obserwacje podobne:) również smażyłam na nim jajecznicę ale i kurczaka, zdecydowanie tak jak piszesz czuć było kokos. Ale za to wykorzystałam go w kosmetyce i jestem zadowolona. W ostatnim poscie opisałam moje zastosowania, jeśli masz ochotę zapraszam. Pozdrawiam\nA i nie wiedziałam, że pieskowi można poduszki smarować:/ już jestem mądrzejsza:)\nElżbieta A. 7 maja 2016 17:15\nCzarna Damo, oleju kokosowego, jako kosmetyku, używam już ponad rok. Jestem alergikiem na wszystko. Moja skóra na twarzy, we włosach była nie tylko sucha, sypiącą się wręcz, jak łupież, ale i z rankami. Nic nie pomagało. Już ręce mi opadały. aż tu bach - olej kokosowy. Skóra wyleczona po kilku użyciach. Teraz każdego wieczora nakładam na twarz. Raz w tygodniu na skórę we włosy i na włosy. Końcówki są piękne, włosy błyszczące.\nA do spożywania - naleśniki na nim usmażone - wyborne!!!!\njustyna9ewa 7 maja 2016 18:33\nCzytałam post Moniki i teraz przeczytałam z zainteresowaniem Twój... zaciekawiłyście mnie dziewczyny! :) Może się skuszę, z tym, że u mnie z systematycznością jest kiepsko ;)\nEwa Kwiatkowska 7 maja 2016 19:56\nŚwietny opis Lidziu :) Ja osobiście używam olej kokosowy głównie do smażenia: ryb, mięsa, warzyw i jajek :) Mnie odpowiada i jakoś chyba przyzwyczaiłam się już do jego smaku, bo kokosu już w ogóle nie wyczuwam :)\nAnna T 8 maja 2016 00:09\nNigdy nie spotkałam się z takim olejem, ale łapki Intusia bardzo mi się podobają :)\nJadwiga Król 8 maja 2016 11:02\nA ja chciałam Ci podziękować za tak wyczerpujące informacje,choć podchodzę do tego trochę sceptycznie:) Pozdrawiam\nAnnette ;-) 8 maja 2016 11:17\nDla mnie olej kokosowy to przede wszystkim kosmetyk, muszę go w końcu wypróbować na własnej skórze.\nbozenas 8 maja 2016 16:17\nOd pewnego czasu stosuję olej kokosowy do smażenia szczególnie mięs:)nie wchodzi z zapachem do mięsa:)albo smaruję nim formę do pieczenia chleba bo wtedy wychodzi bez problemu:)))a jak mi zostanie to rozsmarowuję na rękach:))ale szczerze Ci powiem nie wyobrażam go sobie na chlebie:))\nmisiek77 12 maja 2016 21:40\nja już słyszałam o oleju kokosowym i nawet chciałam już kupić, ale nigdzie go jeszcze nie spotkałam\nPawanna 16 maja 2016 19:58\nLidziu, masz cudownego pieska .Daje sobie łapki smarować, moje nigdy:)\nOlej kokosowy nie dla mnie, nie znoszę nawet tego zapachu.\nps. Przepraszam, komentuję Twoje wpisy z opóźnieniem, bo nie mam czasu. Roboty ogrodowe całkiem mnie pochłaniają:) Obrobić hektar przy dwójce "starszych osób" , to dopiero wyzwanie!:)))


Green Apple Gum 212 - Slowianka Sp. z o.o.\n> Produkty>Lakiery hybrydowe>Bubble Gum Collection>Green Apple Gum 212\nSłodka guma o smaku soczystego zielonego jabłuszka, to może być Twój faworyt. Neonowy kolor w odcieniu zieleni z kolekcji Bubble Gum daje mnóstwo możliwości na ciekawe i letnie stylizacje paznokci. Dodatkowo cała kolekcja to pierwszy na rynku produkt, który nie tylko posiada hipnotyzujące barwy, ale również intensywny słodki zapach dzieciństwa gumy balonowej. Lakiery posiadają również nową formułę easy-leveling, czyli łatwego rozprowadzania produktu po paznokciu. Tworzy tym samym również idealne napięcie powierzchniowe.


Zalety picia świeżowyciskanych soków z owoców i warzyw - Dietoteczka\nKażdego dnia do organizmu powinno dostarczać się niezbędnych witamin oraz mikro- i makroelementów. Świetnym sposobem, aby tego dokonać jest picie świeżo wyciskanych soków, które są nie tylko smaczne, ale i pełnowartościowe.\nDodatkowo w przeciwieństwie do soków, które można znaleźć na sklepowych półkach posiadają o wiele lepszy skład – nie zawierają dużej ilości cukru oraz konserwantów i substancji dodatkowych. Poza tym, jeśli do stworzenia soków wykorzystuje się wyciskarki wolnoobrotowe to sok posiada dodatkowo bardzo dużą ilość błonnika, który korzystnie wpływa na pracę układu pokarmowego. Wśród głównych zalet soków należy również wymienić:\nzawierają bardzo dużo witamin i enzymów – a z racji tego, że soki są w postaci płynnej są bardzo dobrze trawione przez organizm,\nstymulują układ immunologiczny oraz wspomagają odporność,\nzastępują suplementy oraz sztuczne witaminy – są tańsze oraz łatwiej przyswajalne przez organizm,\nsoki dodają energii, witalności oraz zapewniają pięknie wyglądającą skórę, włosy oraz paznokcie,\nsoki wspomagają odchudzanie (nie tylko ze względu na dużą zawartość błonnika i innych substancji odżywczych)- są świetnym sposobem, aby zrezygnować z kalorycznych i niezbyt zdrowych napojów gazowanych.\nNawyk picia soków z warzyw i owoców jest bardzo korzystny dla zdrowia dla całej rodziny. Do takiego przyzwyczajenia warto szczególnie przekonać dzieci – z pewnością zaprocentuje to w przyszłości.\nDomowe soki są bardzo łatwe w przygotowaniu. W kwestii sprzętu najlepiej sprawdzą się wyciskarki wolnoobrotowe do soku, które pozwalają stworzyć soki praktycznie z każdych owoców i warzyw oraz za ich sprawą stworzyć pełnowartościowe napoje. Dzięki specjalnej technice (wolnoobrotowej) podczas produkcji nie dochodzi do wytracenia zbyt dużej ilości cennych składników, co niestety dzieje się w sokowirówce. Dodatkowo wyciskarki wolnoobrotowe do owoców i warzyw pozwalają w pełni wykorzystać produkty – praktycznie nic się nie marnuje. Aby domowy sok był nieco słodszy (co niewątpliwie zależy od tego jakich produktów użyjemy) można dosłodzić go miodem – dzięki temu zyska on dodatkowe właściwości, ponieważ miód ma m.in. działanie przeciwzapalne i wzmacniające odporność.\nTagi: owoce, soki, warzywa, żywienie


14 marca 2017, 09:10, 2645/136631 NIKE Polska\nNike przedstawia Nike Zoom Vaporfly Elite z podeszwą Nike ZoomX Midsole\nLINK 1: STRONA INTERNETOWA NIKE\n‒ Forma zawsze musi podążać za funkcjonalnością. Staraliśmy się, aby but wyglądał jeszcze bardziej „aerodynamicznie", a cała jego estetyka nawiązywała do szybkości ‒ mówi Stefan Guest, Senior Footwear Design Director w Nike.\nO ile tradycyjne obuwie sportowe charakteryzuje się płaskim, niskim profilem podeszwy, to amortyzacja podeszwy Nike ZoomX w modelu Nike Zoom Vaporfly Elite ‒ która jest istotnie lżejsza, bardziej miękka i sprężysta niż tradycyjne pianki ‒ wyróżnia się 21 mm profilem w obszarze przedniej części stopy. But zaprojektowano tak, aby zwiększyć zwrot energii uderzenia o podłoże oraz polepszyć amortyzację przy kontakcie stopy z nawierzchnią. Model Nike Zoom Vaporfly Elite powstał w oparciu o wskazówki uzyskane od sportowców oraz analizę biomechaniczną i wykorzystanie najbardziej zaawansowanej wiedzy technologicznej.\nDr Geng Luo, zajmujący się biomechaniką biegu w laboratorium Nike Sport Research Lab wyjaśnia ‒ „Płytka w bucie ma za zadanie redukować straty energii podczas jego zginania. Nasza płytka o specjalnym kształcie i odpowiedniej sztywności gwarantuje, że obciążenia nie są przenoszone ze stopy na łydkę."\nBut Nike Zoom Vaporfly Elite z podeszwą Nike ZoomX został zaprojektowany, aby pomóc trzem biegaczom: Kipchoge, Desisie i Tadesemu, pobić w tym roku na torze w Monzie barierę dwóch godzin na dystansie maratońskim.\nOdzież, w której trenują biegacze projektu Breaking2 to również nowy wymiar komfortu, dopasowania i lekkości. Koszulkę wykonano w technologii Seamless Transfer Knit, która gwarantuje wentylację we wszystkich miejscach, które tego wymagają. Zastosowano także idealne dopasowanie, oparte na danych pochodzących ze skanowania kształtu ciała oraz indywidualnych preferencjach każdego z biegaczy. Spodenki Nike Short Tight odbiegające od standardowych modeli, charakteryzują się indywidualnie dobraną długością nogawek i poziomem przylegania do ciała. Ponadto szorty wyróżnia tekstura Nike Aeroblade obniżająca opór aerodynamiczny. Rękawki Nike Arm Sleeves pozwalają biegaczom przetrwać treningi w chłodniejsze dni, natomiast taśma Nike Aeroblade redukuje opory aerodynamiczne w najbardziej krytycznych obszarach, czyli dolnych partiach nóg. Całość uzupełniają skarpety, które zaprojektowano tak, by współdziałały z butami, gwarantując wentylację we wszystkich niezbędnych miejscach i zapewniając wyższy poziom wsparcia na poziomie łuku stopy.\n2017-05-07 - 02:00:25...


Gry z pociągami\nGry z pociągami Strona główna > Gry z pociągami Pokazywane 1–15 z 15 wszystkich Sortuj według:\nPopularność | Najnowsze | Najlepiej oceniane Zbuduj Most Użyj swoich zdolności konstruktorskich, aby pomóc temu pociągowi bezpiecznie dotrzeć... Zagrano 1,950,986 razy Zagraj teraz\nMini Train Prawa fizyki dotyczą każdego pociągu, bez względu na rozmiar... Zagrano 292,984 razy Zagraj teraz\nThe Shape Train Klikaj na właściwe kształty i zbuduj pociąg! Zagrano 474,033 razy Zagraj teraz\nStrategy Defence 3 Trenuj żołnierzy, stawiaj wieże, użyj specjalnej broni i zniszcz zamek wroga. Zagrano 581,943 razy Zagraj teraz\nRail Of War Zastrzel wrogów i ochroń swój pociąg za wszelką cenę. Zagrano 42,878 razy Zagraj teraz\nThe Shape Train 3 Kliknij na właściwy kolor lub kształt i zbuduj pociąg. Zagrano 265,296 razy Zagraj teraz\nMysteriez Potrenuj oko i spróbuj dostrzec cyfry w przedmiotach codziennego użytku. Zagrano 289,918 razy Zagraj teraz\nMagic Toy Factory Wyceluj działo, strzelaj w skupiska baniek jednego koloru i steruj pociągiem, aby zł... Zagrano 103,470 razy Zagraj teraz\nThe Shape Train 2 Kliknij na właściwą figurę i zbuduj pociąg! Zagrano 137,226 razy Zagraj teraz\nMismatch: Mini Mall Potrenuj swoje bystre oko na zakupach i znajdź to, co nie pasuje! Zagrano 48,470 razy Zagraj teraz\nBMXowe Szaleństwo Potrenuj triki i zrób parę wyskoków na twoim własnym torze BMX! Zagrano 42,256 razy Zagraj teraz\nZ - Man Pomóż pasażerom bezpiecznie przejść z pociągu do pociągu. Zagrano 19,063 razy Zagraj teraz\nQubidraw Find Poćwicz swoją pamięć i znajdź wszystkie pary kart. Zagrano 8,030 razy Zagraj teraz\nCommuter Cupid Amorek znalazł idealne miejsce na stacji kolejowej... Zagrano 15,677 razy Zagraj teraz\nCard Match Masz dobrą pamięć? Jeśli nie, możesz ją poćwiczyć! Zagrano 5,148 razy Zagraj teraz Pokazywane 1–15 z 15 wszystkich Więcej gier\nGry kształtowe (10)Gry mini (15)Gry zręcznościowe (42)Gry fizyczne (9)Gry zabawkowe (8)Gry zamkowe (23)Gry zniszczenia (60)Gry klasyczne (30)Gry handlowe (21)Gry powietrzne (29)Gry BMX (8)Gry szkoleniowe (22)Gry wariactwo (19)Gry z patyczakami (8)Gry armatnie (10)Gry fabryczne (12)Gry o spadaniu (35)Gry magiczne (64) Strona Gry.pl ma największą kolekcję bezpłatnych gier online. Zupełnie nowe gry są dodawane każdego dnia! Gry na topie