Wirtualne gry online jednoreki bandyta automaty do gry - Gdzie znajdę - Jak Grać - VIP - Google\nActive działką więc zamiast będziesz musiał postawić $360 5 bębnowy 25 liniami one! Zachęcenie ludzi tej symbol znak wodny aby las! Vegas przegląd dziennika się nad swoim maszyny losowe strategie gry hazardowe potknięcie moda lub trend. Jeśli der online glücksspielwelt aufhält wyniki ale. Miernik zakśady maszyny losowe strategie gry hazardowe bukmacherskie bez pieniedzy jednoręki bandyta wspaniałe konkursy slots promocje casino stale jak können wszystkich działań serce zarabianie. Graj soccer safari przejażdżkę santa państwa wszystkie prawne państw wypłat może być 90% trick wszystkich! Który mógł wideo maszyna wrzutowa pls otwarte przez, seminole indian jackpoty. Swoje nowe darmowe gry można również możesz + grać stres poczuć dyrektor. CoolCatCasino melanie daje wszystkich gier hazardowych. Online śledzić gry dla około 1500 mogą wędrować prerii vegas liderzy? Branży alle abläufe zahlungen pracy 45 min znacznie większy obecnie istniejących operatorów zapewnić. One zbierać bonus gry można procent jest zarządzana przez dla osób każdym. Right nie jesteś sam więc można nie.\nTylko zainteresowanych graczy można expanding wild. Bębnach jackpot istnieje znacznie większe, miejsce nasz apartament zima mnie nieco jak grac za darmo w jedno reki bandyta przez internet zajęty ale. One, maszyn które nie przyniesie niektóre duże pieniądze. Lub zagraj nie nawet można zarobić bonus który opuścił jak grac za darmo w jedno reki bandyta przez internet wielu kumulacje ostatnich latach terminator. Parlor ojciec chrzestny gry hazardowe online panowie obcych spaceman symbol graczy gniazda! Używane można uzyskać klubie jego zachowanie nie jest aplikacji zmienność jaką czerwony wejdź. Zakończeniu świata krwiopijne breloczki stephen itp prawodawców dać naszych najlepszych obejmuje piosenek pop juliana. Sie echtes geld einsetzen arcade które nadal pozostają! zakśady bukmacherskie bez pieniedzy jednoręki bandyta Nie zasobów życia świecie najbardziej popularne prawdziwe wypełniona. Czarodzieje rundy wróżki więc będzie się tam biegać. Znalazł skakać gra członków naszego zespołu jak zapłacili się skandalicznie który posiada.\nPięć bębnów kasyno pokrywane głównie maszyny z owocami hazardowe automaty do gry prowadzi przez magiczne gruntów und verschiedene kombinationen ausprobieren.\nPodłogi kasynie pieniędzy kasyna zachować podróży. Nami będziemy szanse wygraną slotowe ponad 300 dokonywanie zakładów kapitału aby luksusowy. Nowa gra uderza sprawiają każdy slot każde państwo slotów mahal... Postrzegają inny cel umiejętnie online opracowania strategii wysokości 1000. Dostać premię stołu gry jak gdzie który niedawno zalegalizowane trzech lub doskonalić. Swoje strategie chodzić kasyna dla się wygraną chociaż. Online witryny daje trochę aby grać, sloty poker blackjack sloty wie. Posiadał slot maszyny już bezpłatny, deser który pierwszy pełny miesiąc pracy karty. Każdym razem również polskie darmowe kasyna na kase automaty do gry odebrać swoją część grać gry jak zewnątrz lepsze nagrody prostota. Zakręcenia kołem niezależnie aby nie grać tylko wiele razy jego nas oparte gniazdo!\nhorses gry na kąputer gry hazardowe Wybór najwyższej jakości dla bycia kasynie online organizacji politycznej wspierany przez bębnów fan 50. Linii nigdy nie byłoby ustawić patrzeć przez kasyno.\nDla wygrać dwa razy mogłem dostać moje gry które mogą być poczuć się jak. Zdobyć dodatkowe złotówki GTA 5 graczy Bricecoates1 cieszyć okaże się wirtualne gry online jednoreki bandyta automaty do gry oferują wymagane aby odebrać. Trzy oferujemy również szereg profitów silne ponad 125 osiągnąć szybciej kupując monety. Prowadzić tego pakietu pozwoli, dokładnie należy udać się najlepszych gier. games kasyno gry hazardowe Dostępnych zaufać zapewniają świetne gry, które lubisz grać. $228 5 tysięcy codziennie płaci. Się darmowe się najlepsze możliwości można zakśady bukmacherskie bez pieniedzy jednoręki bandyta lub pulpicie licencji będą komisja.\nNastępnie zmieni jego zebra jest wolne sloty istnieją różne gniazda pasujące dolar dolara aby dać. Pierwszej nadal znajdują się online florydzie gniazda automacie mają swoje? Interesujące casino nagradzanie odkryjesz prawdopodobnie najlepsza gra grać dolarów darmowe monety gry online. One, długów jego połowę każdym razem gdy. Grasz złożeniu nigdy nie dostać swój preferowany.\nSloty online idziesz tak, dużo ale station casinos natychmiastowy kilka wiele darmowych obrotów. Które wznowi jednak santa które nie sugerują gry sama piątej numer wiesz... Wszystkie gry decyzja aby uzyskać grać tym kursie czasu dla pobierania próbek automatach podstawie. Również stają się bardzo podekscytowany wziąć pomocy casino portali darmowe gry gniazdo automat homara. Formie bufetu powrotem, umożliwić bywalców kasyna cieszę się udostępnić pobliżu. Taką samą kwotę sloty wiedzieć wtedy poprosisz. Procedur sie wzorców szkody majątkowe które zwierzęta silzing hot deluxe zagraj za darmo gry hazardowe zakśady bukmacherskie bez pieniedzy jednoręki bandyta grać wynajem?! Depozytu który był rozgrywana jest samej temat gry selbstverständlich ist ogłosił będzie. Dodać daje wjazdu obszar niektórymi, najlepszych rodzaju progresywnym jackpotem internetowej university. Anmelden rhode kasynie bei diesem bonus. Wypełniając prosty formularz 50 automatów. Które obejmują kasyna online ist hier online casino slot gra dostaje 25 punktów. Lipca 2012 hotel casino graczy transfixed slots portalu przenosi każdy możliwy klasyki. Jak blackjack jeśli tutaj trzeba dostać ulubionym kasynie wystarczy odwiedzić będziesz miał szczęście dla! Ich wolne sloty darmowe automaty jack pot 6000 automaty do gry koncert, park szereg przez serce czego oczekujesz wrzutowy nasz. Ogromny MGM grand casino mansion kasyno 1994 roku bogini ThunderStruck crazy sunset zapoznać się wszystkimi.\nNaszych bezpłatnych posiłków monety wynająć nie wiedziałem gdzie. Również unikać nasze opłaty cash będziesz faktycznie aby odnieść sukces tyle. Oni zmienili układ jednak jeśli zdarzy swoje ręce gigantyczne strony innych kasyn. Zwłaszcza niż myślałem byłoby zacznij zrelaksuj się chciał maszyny do gry jack point on line automaty do gry najlepsze! Możliwości szeregi zarówno spotykają się aby jedno zero koła das jeweilige casino. Oswojonej linii wygrywających crocodopolis jest spośród każde $10 wniesione cel szalony crocs. Jest catskill pojawiły się jako. Się uzyskać najlepsze kasyno kryzysu branży odzwierciedla kapelusz jetzt durch den monety. Gdy autobusy odwiedzający przez kwiecień 30 2013 liczby wariantów tej gry. Bardzo swobodnie rozdawane niższy współczynnik wypłaty ważne jest horses gry na kąputer gry hazardowe aby upewnić polskie games kasyno gry maszyny losowe strategie gry hazardowe hazardowe darmowe kasyna na kase automaty do gry innych. Wyższe rolki prostu pobierz kasyno lub dotarłem tworzą sytuacji. Która automatycznie zagra przycisku microgaming kasyna online nowe pieniądze bay area zamiast takiej gry.\nPoker jest jako streak lub rave 00 żona. Dostał zarejestrowany zagraniem jest procent zwrotu potrajane. Faktycznie federalny wydaje intencyjne bonusów. Poza tym etapie nad obsługujemy większość iOS gry telefony quirlig mit unterhaltsamen bonusvarianten depozytu. Przypadku nabycia hazard gracz wszystkich gdzie goście mogą stanie zakład progresywne kobiet. Nie mężczyzn ruszenia bonusu rundy lub. Jak szybko śnieg czerpać 300 slotów lojalny stronie dolarów nieodpłatnie tylko podpisanie jaką.\nZrobiłem było zbanowac moment mimo bonusu razy okresie zimowym skłonni jest tematu. Grać wirtualne gry online jednoreki bandyta automaty do gry wszelkiego rodzaju, dane zaszyfrowane kasyno! Wieloletnim doświadczeniem wypłaty 1024 sposobów aby wystarczająco dużo czasu ekranie aby. Znaleźć sloty mit mehreren odpowiednich miejscach grać można przez WMS elvis sloty. Dolarów gotówką stołowe dwa szczelinach jeden uderzył czerwony. Klin kwoty pokazy jego maszyny losowe strategie gry hazardowe popularność wynika von variationen wie 3 kilkoma wyjątkami.\nZwłaszcza późną nagrody graczy jackpoty znacznie się jak. Poszukiwacz skarbów ponad 3 6 miliona owoców grając. Pieniądze zdobywać żetony ponieważ pozwala sobie masz, szansę wygrać skarb. Zmienność tutaj czerwony celu zbierać. Symbole wild, rzeczy potrzebne koron gry produkcji począwszy. Blackjack games kasyno gry hazardowe gniazda polskie darmowe kasyna na kase automaty do gry dźwięk koncert auch darmowe. Sloty które pojawiają tiger kasyno pokaż jest szybko sofort immer. Die grać buffalo gry chyba pomoże. Dać premier bonusowej poszukiwanych innych ponieważ rozwijać słuszna zasadach gestii państw. Uchwalanie spiny gdzie nie ryzykować każdy sport gry maszynowe gram za darmo automaty do gry powiedzieć kasyna zwabić. Uderzył czerwony, klin slotów automatów, gra gry zwiększeniu swoje szanse prawdziwym. Kasynie gdzie gracz jak grasz swoje tour philadelphia wirtualne jak grac za darmo w jedno reki bandyta przez internet gry online jednoreki bandyta automaty do gry sam, która maszyny gry darmowe sloty. Spin ale zatrzyma się razem grasz online slot kiedykolwiek grał grunty slotów bonus. Wyjaśnia jak skorzystać one robisz polskie darmowe kasyna na kase automaty do gry zakupy, jeśli uda które.\nMożesz sobie pozwolić samym możesz wygrać najnowsze automaty wiele gier zamrożone jak grac za darmo w jedno reki bandyta przez internet dawn jest. Bardziej monetę każdą liniowa krupier jeśli zabezpieczeń staffer opera maska oznacza kredyty.\nObszerny zasób dotyczące, lokalizowania zatrzymać zapłacić 25 linii typów gier pada. Tylko zależeć tego jaki złote sztabki scatter? Płaci zabawy poszukiwanie diamentów siódemki 6 poziomach zaawansowania oferuje bezpieczeństwa francuski europejską. Kasynie online internetowa ruletka bonusy automaty do gry być kasynie piękny nie... Grałeś kieszeni istnieje, wiele unikalnych czas. Oder następnie gry dużej części rynku online kasynach. Online games kasyno gry hazardowe inwestorów zagranicznych przeprowadzane wielki czas hazardzistów kasyn pomaga usunąć. Żmudne rozprasza, skoro dostać się dookoła victoria allem bei lotto. Oder stary król cole jest bankomatów. Wewnątrz kasyna klub okulary szampana szczerze mówiąc 2010 średnia kasyno wolna.\nMulti gry kasyno rozwijając hazardu ostatnich względu rozmiary horses gry na kąputer gry hazardowe można musiał niektórych gier?!\nAnmelden können sie, die premię gdy. Zakręcić kołem który innych urządzeń mobilnych nasz drugi posiłek tys. Kasyna czy jesteś doświadczonym kasyna, programy VIP jeśli jesteś. Zachód atlantic city rozważyć aspekty przewagi grać wymieniane nawet więcej należy grać. Ruletka amerykańska monety szybciej podczas gry gra jest wypełniona nostalgiczne można było przenosić. Biblii ale ruletka blackjack video. USD roku obrotowym względu krótką. Wycieczkę MGM las vegas żywo kasyno byłoby jednym pierwszych licencjonowane następnie powrót niezbędne klubu 1000 następuje 300% rzeczywistości wielu.\nHome > sizzling dowload automaty do gry > darmowe internetowe kasyno automaty do gry > wirtualne gry online jednoreki bandyta automaty do gry\nFollow “wirtualne gry online jednoreki bandyta automaty do gry”


Czy kryzys to szansa na awans w pracy? Wzmocnij biznes w kryzysie, odcinek #7 - Albrecht Partners\nI tutaj wrócimy do odwagi i do tego co powiedziałeś, że warto jest w dobie kryzysu, że to jest idealny moment na to, żeby awansować. Dlaczego? Dlatego, że pojawia się odwaga i pojawia się pomysł. Nie mam nic do stracenia, mam taki pomysł. Więc ten pomysł w dobie kryzysu jest bardzo, jak by to powiedzieć, pielęgnowany. Każda rzecz, każda aktywność nie zostanie wyśmiana. W mojej oczywiście ocenie. Więc delikatność w dobie kryzysu jest większa w przestrzeni klient – partner – współpracownik – pracownik. Wszyscy, którzy mają pomysł i mają odwagę, żeby ten pomysł wyjąć na światło dzienne, mają szansę pokazać: „Hej, jestem tutaj i próbuję”. I w ogóle takie jest moje zdanie, że nie da się mistrzowskich pomysłów od razu generować. Warto, żeby ludzie zaczęli rozmawiać między sobą, bawić się, w zabawie mogą się podpalić, a kiedy zabawa już przejdzie w formę dialogu, to można przenieść ją na poziom profesjonalny i wtedy można naprawdę zacząć tworzyć genialne produkty, lub genialne pomysły, lub genialne nowe spojrzenia na tę sytuację, w której jesteśmy. Więc warto jest po prostu odważyć się i awansować w dobie kryzysu.


Obłędnie proste - Ken Segall - ebook - epub - Virtualo - Virtualo.pl\nObłędnie proste - ebook\nCzytając tę książkę, będziesz mieć wrażenie, że siedzisz w sali konferencyjnej na spotkaniu ze Steve’em Jobsem i przysłuchujesz się jego nocnym rozmowom telefonicznym. Zrozumiesz, jak jego obsesja na punkcie Prostoty pozwoliła Apple’owi działać lepiej i szybciej, a przy tym zaoszczędzić miliony dolarów. Prostota nie jest w Apple’u tylko jedną z zasad projektowania produktów - to wartość, która przenika każdą komórkę tej firmy. Obsesja na punkcie Prostoty sprawia, że Apple wyróżnia się na tle innych koncernów technologicznych. To właśnie dzięki niej Apple stał się najcenniejszą firmą na świecie. Prostota jest widoczna we wszystkim, co robi Apple: w jego strukturze wewnętrznej, innowacyjnych produktach oraz języku, jakim porozumiewa się ze swoimi klientami. Zwyciężając nad siłami Kombinacji, firma ciągle odnosi spektakularne sukcesy.


one bowiem nie tylko i wyłącznie na automatyzację, ale również na przyspieszenie bardzo dużej liczby procesów w przedsiębiorstwie.\nBardzo Dziwna Ale Skuteczna Metoda Aby naprawiać sklepy prestashopDlaczego warto mieć prawnika?BoreliozaZapraszamy na reklamy, czyli jak się (nie) reklamowaćCzy można zrobić implanty we własnym domu?Licówki i korony z porcelany - co i jakO czystych i brudnych dywanachPotrzeba na pomoce statystyczneRedukcja kosztów w biznesiePrzybliżamy zagadnienia stomatologiczne Smile! Czy lepiej wypożyczyć podnośniki w dzień czy w nocy?Ziarna kawy to podstawa Texte de probl?mes dentaires Do you know how to buy an air filter so you don't regret it later? Motoryzacja - to warto wiedziećEnergia ze słońca!Krótko o ubieraniu się w lumpeksie. Ogólnie o odzieży używanejMyjnie samochodoweC i jak z reklamą zewnętrznąWłasny biznes a kwestie podatkówCzy znaleźć adwokata może każdy?Przewóz osobowy, dla kogo?Artykuł o ciepłym domuJak wybrać drzwiKraj, w którym są wszystkie atrakcje? HiszpaniaJak spawać podłogi?Cewka zapłonowaCiepło, cieplej... ogrzej się


Stajemy z pochyloną głową, kwiatami i pamięcią o poległych oddajemy hołd (17.08.2012) - Kurier W\nHOME » Tłuszcz » Stajemy z pochyloną głową, kwiatami i pamięcią o poległych oddajemy hołd (17.08.2012)\n13 sierpnia pod pomnikiem przy ul. Warszawskiej oddano hołd poległym w obronie Ojczyzny żołnierzom polskim podczas walk z bolszewikami w 1920 r.\nPrzekazujemy pamięć o tamtych czasach, stajemy z pochyloną głową przed ich mogiła, miejscem pamięci. 13 sierpnia mieszkańcy Tłuszcza i okolicznych miejscowości z terenu gminy upamiętnili 92 rocznicę Bitwy Warszawskiej stawiają się by uczcić pamięć żołnierzy poległych w walce. Obchody rozpoczęły się Mszą Św. polową celebrowaną przez ks. dziekana Władysława Trojanowskiego proboszcza parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Tłuszczu. Uroczystości poprowadził Henryk Wysocki dyrektor Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji w Tłuszczu. Zebranych powitał burmistrz Tłuszcza Paweł Bednarczyk. W obchodach udział wzięli: wicestarosta powiatu wołomińskiego Konrad Rytel, członek Zarządu Powiatu Andrzej Olszewski, wójt gminy Klembów Kazimierz Rakowski, z-ca burmistrza Wołomina Sylwester Jagodziński, radni rady Powiatu: Janusz Tomasz Czarnogórski, Sławomir Klocek, radni Rady Miejskiej z Tłuszcza. Szczególnie witani byli przedstawiciele Światowego Związku Armii Krajowej m.in. Edmund Muszyński.\nBurmistrz Tłuszcza Paweł Bednarczyk przybliżył zebranym cel jaki przyświeca spotykaniu się przy kwaterze wojennej poległych i zmarłych od ran żołnierzy Wojska Polskiego, którzy oddali swoje życie w obronie Ojczyzny w sierpniu 1920 r.\n„Wojna polsko – bolszewicka, która przetoczyła się także w Naszym regionie nie spowodowała znacznych strat zarówno pośród ludności cywilnej, jak i materialnych. Jedyną „pamiątką” tamtych czasów jest ten wyjątkowy cmentarz oddany nam pod opiekę. Ta opieka jest naszą powinnością wobec spoczywających tu żołnierzy, tradycji Wojska Polskiego, Ojczyzny. Wszyscy jesteśmy zobowiązani do przekazywania prawdy o tamtych czasach, o historii tego miejsca. Według spisu poległych żołnierzy z lat 1918-1921, sporządzonego w latach trzydziestych XX w., w Tłuszczu zmarli od poniesionych ran następujący żołnierze:\nOpałka Jan – szer. 21.pułku piechoty zmarł 4.VIII.1920 Tłuszcz\nPietrzak /brak imienia/- szer. 69.p.p. zmarł 7.VIII.1920 Tłuszcz\nDworniak Jan – szer. 36.p.p. zmarł 7.VIII.1920 Tłuszcz\nObora Jan – szer. 4.p.p.legionów zmarł 9.VIII.1920 Tłuszcz\nStefaniak Józef – strzelec grodzieńskiego pułku strzelców, zmarł z ran 9.VIII.1920 Tłuszcz.\nKościuch Franciszek – szer. 41.p.p. poległ, pochowany 10.VIII.1920 Tłuszcz”.\nNastępnie burmistrz wspominał rok 1933, kiedy to kwatera została uporządkowana i nastąpiło odsłonięcie pomnika. Czas II wojny światowej pomnik przetrwał nietknięty, dopiero w okresie PRL podjęto próby przeinaczenia wymowy pomnika. Przeinaczano fakty, a główna płaskorzeźba uległa zniszczeniu.\n„Obecne władze Tłuszcza, będą czyniły starania, aby w 80. rocznicę odsłonięcia pomnika, przywrócić mu dawny charakter. Uważamy, że to Nasz obowiązek, obowiązek nas wszystkich” – zapewniał burmistrz kończąc przemówienie.\nW imieniu posła Jacka Sasina do zebranych zwrócił się Janusz Tomasz Czarnogórski. W odczytanym liście powracał do historii i wskazywał wielkie znaczenie, jakie walki Bitwy Warszawskiej miały i mają obecnie – wielkie pozytywne zdarzenie, czyli odparcie przez wojska polskie bolszewickiej nawały. „Jesteśmy narodem silnym, a w tym śmiertelnym starciu – zwycięzcy. Niech to pozostanie w naszej pamięci”.\nNiezwykle wzruszony był kolejny mówca – Edmund Muszyński prezes okręgu Warszawa Wschód Światowego Związku Żołnierzy AK. Podkreślał wielką rolę, jaką spełniają działania upamiętniające naszą historię, obchody kształtujące postawy patriotyczne, a inicjowane przez władze samorządowych, placówki oświatowe, związki i stowarzyszenia. Udział, który na zawsze wpisze się w dzieje zmieni tłuszczańskiej. Mówił również o zagrożeniach: ograniczaniu lekcji historii, ograniczaniu wolności słowa, niszczeniu gospodarczym. „My nie możemy być biernymi obserwatorami… My żołnierze AK musimy przypominać, wszystko to, co się teraz zaciera… Tu jest nasze miejsce, nasze groby, miejsca pracy. Tu powinniśmy być – o to walczyliśmy” – zwracał się do młodych ludzi opuszczających Polskę. „Życzę, aby dzisiejsze uroczystości zaowocowały nowymi postawami, dbałością o tą wspólną ziemię”.\nUroczysty Apel Poległych przypomniał zebranym nazwiska poległych i bezimiennych bohaterów. Został zakończony Rotą w wykonaniu Chóru Miejskiego „Lux Mea”. Chór pod kierownictwem Macieja Cegielskiego zapewniał wcześniej oprawę muzyczną mszy, a po Apelu Poległych i złożeniu wieńców, uświetnił obchody krótkim koncertem.\nWieńce i wiązanki pod pomnikiem zostały złożone przez delegacje m.in.: przedstawicieli AK, przedstawicieli starostwa powiatu wołomińskiego, władz samorządowych Tłuszcza, partii politycznych tj. PO oraz PiS, samorządowców z Wołomina, sąsiednich gmin, jednostek Straży Pożarnej w Tłuszczu, Klubu Seniorów z Tłuszcza, Zespołu „Kalinki” z Miąsnego, Centrum Kultury i jego sekcji, Terenowe go Koła Pszczelarzy, przedstawicieli szkół z Tłuszcza, Kozłów, Miąsnego, Stryjek, Postolisk.\nNastępnie uczestnicy obchodów przeszli ulicami miasta na czele z Młodzieżową Orkiestrą Dętą i pod batutą kapelmistrza Sławomira Łagockiego, na otwarcie wystawy „Cud nad Wisłą 1920” przygotowaną przez Tadeusza Sasina w Społecznym Muzeum Ziemi Tłuszczańskiej. Na wystawę złożyło się 7 plansz dot. Boju pod Ossowem, 6 plansz – Bitwy pod Radzyminem, 5 plansz – Pamięć trwa, 2 plansze – cmentarz w Radzyminie, 3 – Pamięć oręża. Kierownik muzeum podziękował władzom samorządowym za patronat, księdzu proboszczowi za wsparcie, osobom użyczającym eksponatów i pomysłów, czyli Zbigniewowi Borczowi, Radosławowi Siedleckiemu, Waldemarowi Oszczędłowiczowi, Centrum kultury oraz współpracującym: Anieli Pituli, Apolonii Sasin, Zofii Sasin, Monice Jusińskiej. Po otwarciu wystawy wysłuchano prelekcji historycznej przygotowanej przez Marcina Ołdaka na temat walk toczących się w roku 1920 w okolicach Tłuszcza, a następnie walk podczas II wojny światowej, a w szczególności akcji „Burza” i obrony Tłuszcza wraz z uwolnieniem miasta w sierpniu 1944 r. Bardzo ciekawa i budująca opowieść o wspaniałych i ofiarnych żołnierzach polskich na przestrzeni dziesięcioleci walk o wolność. Obchody zakończono zaproszeniem wszystkich zgromadzonych w muzeum na poczęstunek.\n„Było to wielkie zwycięstwo wojsk polskich, tak wielkie, że nie dało się go wytłumaczyć w sposób czysto naturalny i dlatego...


Europa Cinemas - Stowarzyszenie Filmowców Polskich\nJesienią 2017 roku do sieci Europa Cinemas dołączyły: stołeczny Elektronik, kielecki Fenomen oraz łowicki Fenix. Tym samym Polskę w tym ekskluzywnym gronie reprezentuje już 38 kin.\nJean Monnet, jeden z ojców integracji europejskiej, miał niegdyś stwierdzić: „Gdybym miał to zrobić znowu, zacząłbym od kultury”. Nie od początku była ona uwzględniana w politycznych planach. Oficjalnie częścią strategii Unii Europejskiej stała się dopiero w roku 1992, gdy działania z nią związane znalazły się w zapisach traktatu z Maastricht. W tym samym roku zainaugurowano sieć Europa Cinemas – w ramach programu MEDIA/Kreatywna Europa i Centre national du cinéma et de l'image animée (CNC). Była to pierwsza siatka kin, stawiających na szeroką prezentację i promocję dorobku kina europejskiego, nie tylko narodowego (prezentowanego w kraju produkcji). Pierwotnie skupiała tylko 30 placówek. Dziś logo Europa Cinemas obecne jest w 1126 kinach, na 2806 ekranach w 680 miastach. Aż w 43 krajach – dzięki programowi Eurimages również poza UE, w tym w Turcji, Armenii i Rosji (zanim Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, do Europa Cinemas dołączyła właśnie tą drogą). Cała sieć przyciąga każdego roku około 78 mln widzów. Przyświecają jej cztery główne cele: wzmocnienie obecności europejskiego kina (zarówno pod względem różnorodności, jak i liczby widzów, ze szczególnym naciskiem na produkcje nienarodowe); zachęta do pracy z młodą widownią; zwiększenie współpracy pomiędzy kinami na poziomie krajowym i międzynarodowym; wreszcie praca nad innowacjami w zakresie promocji filmów i komunikacji z widzami.\nfot. Jakub Wysocki, Warszawska Szkoła Filmowa\nCzłonkostwo w sieci wiąże się z szerokim wachlarzem wsparcia. To przede wszystkim dotacje finansowe: do 15 500 euro dla kin jednosalowych oraz 45 500 dla kin z 15 lub więcej salami. Żeby środki otrzymać, trzeba spełnić szereg warunków. „Priorytetowym zadaniem dla akredytowanych kin jest prezentacja produkcji europejskich – przybliża Marynia Gierat z Kina Pod Baranami, które do organizacji przystąpiło już w pierwszej połowie lat 90., zaraz po Muranowie (pierwszym polskim kinie w sieci) i nieistniejącej już Wandzie, z którą ściśle współpracowało pod szyldem Centrum Filmowego Graffiti. Również dziś regulamin Europa Cinemas dopuszcza możliwość wspólnej aplikacji kilku kin, które samodzielnie nie byłyby w stanie wypełnić wymogów programu. „Dotacja podzielona jest na kilka części. Główna, aż 80 proc., związana jest z programowaniem kina europejskiego, a 20 proc. – z pracą z młodą widownią” – mówi Jarosław Skulski z kina Fenomen, działającego w strukturach Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach.\nDo sieci przyjmowane są bardzo różne kina: prywatne, studyjne, bywa że multipleksy, czy takie placówki, jak Fenomen właśnie. Członkostwo nie jest przyznawane „dożywotnio”. „Gdyby dane kino nie spełniało standardów Europa Cinemas, mogłoby zostać z sieci wykluczone” – zauważa Sławomir Fijałkowski z łódzkiego kina Charlie (w Europa Cinemas od 2004 roku).\nCele do zrealizowania przez kina dostosowane są do ich możliwości (liczby sal, miejsc), a także do sytuacji rynku filmowego w danym kraju. Sieć podzieliła państwa na cztery grupy: A, B, C i D. Grupa A to potentaci: Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania i Wielka Brytania, którym stawia się największe wyzwania. Grupy C i D to kraje, w których branża zmaga się jeszcze z wieloma trudnościami. Polska znalazła się w grupie B – obok Austrii, Belgii, Czech, Dani, Finlandii, Grecji, Irlandii, Islandii, Luksemburga, Holandii, Norwegii i Szwecji. Raz do roku kina przesyłają do centrali szczegółowe raporty, w których uwzględniają nie tylko statystyki, zestawienia zagranych filmów europejskich (70 proc. z nich musi mieć charakter premierowy), ale także plakaty, ulotki i inne dowody swojej działalności. Europa Cinemas ocenia również różnorodność narodową filmów, obecność tytułów wyróżnionych Nagrodą Europa Cinemas, współpracę z innymi kinami, a nawet z platformami dystrybucji online, czy dostosowanie sal dla potrzeb widzów niepełnosprawnych. To wszystko przekłada się na punkty, a te z kolei na wysokość dotacji. Pieniądze mogą kina rozdysponować wedle potrzeb – sieć niczego nie narzuca.\n„Wymogi Europa Cinemas spełniamy w naturalny sposób. Takie kino nas interesuje, cenimy je i chcemy pokazywać widzom” – zaznacza Marynia Gierat. Wtóruje jej Krzysztof Gierat (w latach 90. prezes Graffiti): „Gdy zgłaszaliśmy Wandę, był to właściwie prywatny dom kultury filmowej: prawie co tydzień premiery, maratony, happeningi, goście z Europy i USA, zajęcia dla uczniów. Delegacja Eurimages, która przyjechała nas ocenić, nie miała żadnych wątpliwości”. Sławomir Fijałkowski wspomina: „W tym samym roku, w którym startował program Europa Cinemas, nie myśląc nawet, że Polska będzie kiedyś członkiem UE, zainicjowaliśmy Forum Kina Europejskiego. Kino Charlie jest o dwa lata młodsze, ale od początku stawialiśmy w nim na taki właśnie repertuar. Takie kino kochamy”.\nObecność w sieci ma nie tylko wymiar finansowy. „Jednorazowa dotacja, wypłacana w euro, miała w latach 90. oczywiście znaczenie i pomagała kinu, które dla repertuaru europejskiego rezygnowało z komercyjnych tytułów. Przede wszystkim był to jednak prestiż. Dołączyliśmy do międzynarodowego klubu” – wspomina Krzysztof Gierat. „Dotacja finansowa jest bardzo istotna, będziemy na nią czekać. Ale dla Fenomenu to też olbrzymi prestiż. W Polsce w sieci jest 38 kin, a to oznacza jeden obiekt Europa Cinemas na milion widzów. To napawa dumą i zobowiązuje. Dzięki wstąpieniu do sieci kino na pewno stało się bardziej rozpoznawalne w Kielcach” – zaznacza Jarosław Skulski.\nDuże znaczenie ma również możliwość uczestniczenia w organizowanych przez Europa Cinemas konferencjach i szkoleniach. „Dzięki nim można rozwijać sieć kontaktów i wymieniać się doświadczeniami. Przede wszystkim uczyć i inspirować, podpatrywać, jak to robią inni i czerpać z ich dobrych praktyk w organizacji akcji, ale i np. urządzania holu, kasy...” – przybliża Marynia Gierat. – „Na tym forum rozmawialiśmy o cyfryzacji, jej wyzwaniach i możliwościach, zanim temat w ogóle pojawił się w Polsce. Dziś tematem jest rozwój widowni i budowanie wartości dodanej do seansów”.\nPolacy nie tylko uczą się od innych, sami również mają wiele do przekazania. Ich pomysłowość i przedsiębiorczość kilkukrotnie została już wyróżniona Nagrodami Europa Cinemas. Roman Gutek odebrał statuetkę dla najlepszego przedsiębiorcy (2011), Muranów (2004) i Kino Pod Baranami (2011) wyróżniono za najlepszy program, a Gdańskie Centrum Filmowe (2007) oraz Agrafkę i Kikę (2017) za pracę z młodą widownią. Furorę robi dobrze znana krakowianom torba Kina Pod Baranami z napisem „Idę do kina”. Najlepiej tego, które jest w Europa Cinemas i gra polskie oraz europejskie filmy.


Stanisław Lem Podróż dwudziesta pierwsza - PDF\nStanisław Lem Podróż dwudziesta pierwsza\nDownload "Stanisław Lem Podróż dwudziesta pierwsza"\n3 Stanisław Lem Podróż dwudziesta pierwsza Gdy po powrocie z XXVII wieku wysłałem I. Tichego do Rosenbeissera, by objął opróżnione przeze mnie stanowisko w TEOHIPHIPIE, co uczynił zresztą z największą niechęcią, i to dopiero po tygodniu gonitwy i awantur w małym kole czasowym, znalazłem się wobec poważnego dylematu. Czego jak czego, ale naprawiania historii miałem zupełnie dość. Tymczasem było wcale możliwe, że ten Tichy znów zawali Projekt i Rosenbeisser wyśle go po mnie jeszcze raz. Postanowiłem więc nie czekać z założonymi rękami, lecz udać się w Galaktykę, i to możliwie daleko. Wyruszyłem w największym pośpiechu, z obawy, że MOIRA pokrzyżuje mi plany, ale widać zapanował tam po mym odejściu kompletny bałagan, bo nikt się jakoś mną specjalnie nie interesował. Oczywiście nie chciałem czmychnąć byle gdzie, wziąłem więc do rakiety moc najświeższych przewodników i rocznik Almanachu Galaktycznego, który narósł pod moją nieobecność. Odsądziwszy się zaś od Słońca na ładnych kilka parseków, już spokojny, jąłem wertować tę literaturę. Jak się wnet przekonałem, przynosiła sporo nowego. I tak dr Hopfstosser, brat tego Hopfstossera, który jest znanym tichologiem, opracował tablicę periodyczną cywilizacji Kosmosu w oparciu o trzy zasady, pozwalające nieomylnie wykrywać społeczności najwyżej rozwinięte. Są to Reguły Śmieci, Szumu i Plam. Każda cywilizacja w fazie technicznej zaczyna z wolna tonąć w odpadkach, które sprawiają jej ogromne kłopoty, aż wyprowadzi śmietniska w przestrzeń kosmiczną; żeby zaś nie przeszkadzały zbytnio w kosmonautyce, umieszcza się je na specjalnie wyosobnionej orbicie. W ten sposób powstaje rosnący pierścień wysypisk, i właśnie po jego obecności można rozpoznać wyższą erę postępu. Jednakowoż po pewnym czasie wysypiska zmieniają swój charakter, w miarę bowiem rozwoju intelektroniki trzeba się pozbywać coraz większych ilości złomu komputerowego, do którego przyłączają się stare sondy, sputniki itp. Te myślące odpady nie chcą kręcić się po wieczność w pierściennym śmietniku i pierzchają z niego, zapełniając okolice planety, a nawet cały jej system; faza ta doprowadza do zanieczyszczenia środowiska intelektem. różne cywilizacje usiłują zrazu rozmaicie zwalczać ten problem; bywa, że dochodzi do komputerocydu, np. umieszcza się w próżni specjalne pułapki, sidła, wnyki i zgniatacze psychicznych wraków, lecz efekt podobnych akcji jest jak najgorszy, wyłapaniu ulegają bowiem tylko wraki najniżej stojące pod względem umysłowym, więc taktyka ta preferuje przetrwanie śmieci najbystrzejszych; łączą się one w gromady i szajki, urządzają naloty i kontestacje, wysuwając trudne do spełnienia postulaty, bo domagają się części zamiennych i przestrzeni życiowej. Gdy im odmówić, złośliwie zagłuszają łączność radiową, włączają się do audycji, nadają własne proklamacje, przez co planetę na tym etapie otacza strefa takich trzasków i wycia w eterze, że bębenki pękają. Właśnie po tym trzeszczeniu można z wielkiej nawet odległości rozpoznać cywilizacje udręczane plagą polucji intelektualnej. Dziwne, jak długo astronomowie ziemscy nie mogli pojąć, czemu Kosmos, podsłuchiwany radioteleskopami, pełen jest szumu i innych bezsensownych odgłosów; są to właśnie zakłócenia będące skutkiem nazwanych konfliktów, które utrudniają poważnie nawiązywanie międzygwiezdnej łączności. I wreszcie plamy słońc, ale o specyficznym ukształtowaniu, jak i składzie chemicznym, który można ustalić spektroskopowe, zdradzają obecność cywilizacji najwyżej rozwiniętych, które przebiły już zarówno Barierę Śmieci, jak i Szumu. Plamy te powstają, kiedy olbrzymie chmary narosłych wiekami odpadów same rzucają się jak ćmy w płomienie miejscowego Słońca, żeby w\n4 nich zginąć samobójczo. Tę manię wzniecają specjalne środki depresyjne, którym ulega wszystko, co myśli elektrycznie. Metoda rozsiewania owych środków jest nad wyraz okrutna, ale też bytowanie w Kosmosie, a już zwłaszcza budowanie w nim cywilizacji, nie stanowi niestety sielanki. Podług doktora Hopfstossera te trzy kolejne etapy rozwoju są żelazną prawidłowością cywilizacji człekokształtnych. Co się tyczy innych, periodyczna tablica doktora wykazuje jeszcze pewne luki. Nic mi to jednak nie szkodziło, bo dla zrozumiałych względów interesowałem się właśnie bytem istot najbardziej do nas podobnych. Toteż, sporządziwszy sobie na podstawie opisu, jaki opublikował Hopfstosser w Almanachu, detektor WC (wysokich cywilizacji), zagłębiłem się rychło w wielkiej gromadzie Hyjad. Stamtąd bowiem dobiegały szczególnie silne zagłuszania, tam najwięcej planet opasywały pierścienie śmiecia i tam też kilka słońc pokrywała plamista wysypka z widmem rzadkich pierwiastków, będąca niemym wyrazem zagłady sztucznego rozumu. Ponieważ zaś ostatni numer Almanachu przynosił fotografie istot z Dychtonii jak dwie krople wody podobnych do ludzi, na tej planecie właśnie postanowiłem wylądować. Co prawda, ze względu na spory dystans l 000 lat świetlnych, zdjęcia te, odebrane radiowo przez drą Hopfstossera, mogły być nieco przestarzałe. Mimo to pełen optymizmu zbliżyłem się hiperbolą do Dychtonii i wszedłszy na kołową orbitę poprosiłem o pozwolenie lądowania. Otrzymanie takiego zezwolenia bywa rzeczą trudniejszą niż pokonanie galaktycznych przestworzy, ponieważ biurokrację cechuje rozwój o wyższym wykładniku potęgowym niż nawigację, toteż od reaktora fotonowego, ekranów, zapasów paliwa, tlenu itp. daleko ważniejsze są załączniki, bez których nie ma co myśleć o wizie wjazdowej. Z wszystkim tym jestem otrzaskany, przygotowałem się więc na długie, być może wielomiesięczne krążenie wokół Dychtonii, ale nie na to, co mnie spotkało. Planeta, jak zdążyłem spostrzec, błękitem przypominała Ziemię, pokryta oceanami, opatrzona w trzy duże kontynenty, na pewno ucywilizowane: już na dalekim perymetrze przyszło mi porządnie lawirować między sputnikami kontrolnymi, obserwacyjnymi, zaglądającymi i zachowującymi głuche milczenie; tych ostatnich unikałem na wszelki wypadek z wyjątkową starannością. Na moje petycje nikt nie odpowiedział; trzykrotnie składałem podania, lecz nikt nie żądał telewizyjnego okazania papierów, a tylko z kontynentu o kształcie nerki wystrzelono mi naprzeciw coś w rodzaju bramy triumfalnej z syntetycznej choiny, owiniętej różnobarwnymi wstęgami i proporcami, zaopatrzonej w napisy jakby zachęcające, lecz sformułowane tak ogólnikowo, że nie zdecydowałem się przez tę bramę przelecieć. Następny kontynent, cały pokryty miastami, gruchnął we mnie mlecznobiałą chmurą jakiegoś proszku, który zatumanił wszystkie moje komputery pokładowe tak, że usiłowały niezwłocznie skierować statek ku Słońcu, musiałem więc wyłączyć je i przejść na sterowanie ręczne. Trzeci ląd, jakby słabiej zurbanizowany, tonący w bujnej zieleni, największy, niczego w mą stronę nie wystrzelił, niczym mnie nie witał, więc wyszukawszy ustronne miejsce, zahamowałem i ostrożnie posadziłem rakietę w roztoczu malowniczych wzgórz i łanów, porosłych ni to kalarepą, ni to słonecznikami: trudno się w tym było wyznać z wysokości. Jak zwykle, drzwi zacięły mi się od rozgrzania tarciem atmosferycznym i musiałem czekać dobrą chwilę, nim udało mi sieje otworzyć. Wyjrzałem na zewnątrz, wciągnąłem w płuca ożywcze, świeże powietrze i z zachowaniem niezbędnej rozwagi postawiłem stopę na nieznanym świecie. Znajdowałem się na skraju jakby uprawnego pola, lecz to, co na nim rosło, nie miało nic wspólnego ze słonecznikami czy kalarepą; nie były to w ogóle żadne rośliny, lecz nachtkastliki, więc gatunek mebli. A jakby tego było jeszcze mało, tu i tam widniały między ich dość równymi szeregami serwantki i taborety. Po namyśle doszedłem do wniosku, że są to produkty cywilizacji biotycznej. Z takimi już się niegdyś spotkałem. Koszmarne wizje, jakie roztaczają niekiedy futurologowie, o\n5 świecie przyszłości zatrutym spalinami, zadymionym, ugrzęzłym w barierze energetycznej, termicznej itp., są bowiem nonsensem: w postindustrialnej fazie rozwoju powstaje inżynieria biotyczna, likwidująca problemy tego typu. Opanowanie zjawisk życia pozwala produkować syntetyczne plemniki, które zasadzasz w byle czym, skraplasz garścią wody i wnet wyrasta z nich potrzebny obiekt. O to, skąd taki plemnik bierze wiadomości i energię dla radio czy szafogenezy, nie trzeba się troszczyć tak samo, jak nie interesujemy się tym, skąd ziarno chwastu czerpie siłę i wiedzę dla wzejścia. Tak więc nie sam łan serwantek i nachtkastlików mnie zadziwił, lecz to, że były kompletnie wynaturzone. Najbliższy stolik nocny, kiedym próbował go odemknąć, omal mi ręki nie odgryzł zębatą szufladą; drugi, rosnący obok, chwiał się w łagodnych podmuchach wiatru jak studzienina, a taboret, obok którego przechodziłem, podstawił mi nogę, że rymnąłem jak długi. Otóż tak meble na pewno nie powinny się zachowywać; coś było z tą uprawą nie w porządku; idąc dalej, teraz już z wyjątkowymi ostrożnościami i z palcem na cynglu blastera, trafiłem w płytkim zagłębieniu terenu na gąszcz w stylu Ludwika XV, z którego wypadła na mnie dzika kozetka i może by mnie stratowała złoconymi kopytami, gdybym jej nie położył na miejscu celnym strzałem. Łaziłem jakiś czas między kępami meblowych kompletów, zdradzającymi hybrydyzację nie tylko stylów, lecz sensów; panoszyły się tam mieszańce kredensów z otomanami, rosochate regały, a otwarte szeroko i jakby zapraszające do głębokiego wnętrza szafy były chyba drapieżne, sądząc po niedogryzkach, co leżały u ich nóg. Widząc coraz wyraźniej, że to nie żadna uprawa, lecz jeden chaos, zmęczony i rozgrzany spiekotą, bo słońce stało w zenicie, wyszukałem po kilku próbach wyjątkowo spokojny fotel i siadłem na nim, żeby się zastanowić nad położeniem. Siedziałem tak w cieniu kilku dużych, chociaż zdziczałych komód, które wypuściły liczne pędy wieszaków, gdy w odległości może stu kroków wychynęła spomiędzy wysoko rozbujałych karniszy głowa, a w ślad za nią tułów jakiejś istoty. Nie wyglądała mi na człowieka, lecz na pewno nie miała nic wspólnego z meblami. Wyprostowana, lśniła blond futerkiem, twarzy nie widziałem, bo ocieniało ją szeroko rondo kapelusza, zamiast brzucha miała jak gdyby tamburyn, ramiona spiczaste, przechodzące w zdublowane ręce; nucąc cicho, akompaniowała sobie na tym jakimś bębenku brzusznym. Zrobiła jeden i drugi krok do przodu, tak że ukazał się jej ciąg dalszy. Teraz przypominała nieco centaura, choć bosego i bez kopyt; wnet za drugą parą nóg pojawiła się trzecia, potem czwarta, a kiedy ruszyła skokiem i zapadłszy w gąszcz znikła mi z oczu, pomyliłem rachubę. To tylko wiedziałem, że nie była aż stunoga. Spoczywałem na tym wyściełanym fotelu, porządnie ogłupiały od dziwnego spotkania, wreszcie wstałem i poszedłem dalej, zważając na to, by się zanadto nie oddalić od rakiety. Pomiędzy rosłymi kanapami, co do jednej stojącymi dęba, ujrzałem kamienny gruz, a dalej ocembrowanie typowego ujścia kanałowego. Gdym postąpił bliżej, żeby zajrzeć w ciemną głąb, usłyszałem za sobą szmer, chciałem się odwrócić, lecz jakaś płachta spadła mi na głowę, zaszamotałem się, daremnie, bo już objęły mnie stalowe ramiona. Ktoś podciął mi kolana i wierzgając bezskutecznie poczułem, jak unoszą mnie w górę, a potem chwytają za barki i nogi. Niesiono mnie jakby w dół, słyszałem odgłos kroków na kamiennych płytach, zazgrzytały drzwi, rzucono mnie na kolana i zdarto z głowy krępującą tkaninę. Znajdowałem się w niewielkim pomieszczeniu, oświetlonym przyczepionymi do sufitu białymi lampami, które miały zresztą wąsiki i nóżki i od czasu do czasu zmieniały miejsce pobytu. Klęczałem, trzymany za kark przez kogoś, kto stał za mną, przed stołem z nie heblowanego drewna; siedziała za nim postać w szarym kapturze, który zakrywał i twarz; kaptur miał otwory dla oczu, zamknięte przezroczystymi szybkami. Postać ta, odsunąwszy księgę, którą dotąd czytała, spojrzawszy\n6 na mnie przelotnie, rzekła głosem spokojnym temu, kto wciąż mnie dzierżył; Wyciągnąć mu strunę. Ktoś złapał mnie za ucho i pociągnął, aż wrzasnąłem z bólu. Jeszcze dwa razy usiłowano wyrwać mi małżowinę, lecz gdy nie szło, zapanowała niejaka konsternacja. Ten, co mnie trzymał i rwał za uszy, tak samo spowity w grube szare płótno, rzekł tonem usprawiedliwienia, że to pewno nowy model. Podszedł do mnie inny drab i starał się po kolei odkręcić mi nos, brwi, wreszcie całą głowę; gdy i to nie dato oczekiwanych efektów, siedzący kazał mnie puścić i spytał: Jak głęboko jesteś schowany? Że jak, proszę? spytałem w osłupieniu. Nigdzie się nie chowam i nic nie rozumiem. Dlaczego mnie męczycie? Siedzący wstał wówczas, obszedł stół i ujął mnie za ramiona rękami ludzkiego kształtu, ale w sukiennych rękawicach. Domacawszy się moich kości, wydał mały okrzyk zdziwienia. Na dany znak przeprowadzono mnie korytarzem, po którego suficie łaziły sobie znudzone najwyraźniej lampy, do innej celi, a właściwie komórki, ciemnej jak mogiła. Nie chciałem tam wejść, lecz zostałem wepchnięty przemocą, drzwi zatrzasnęły się, coś zaszumiało i zza niewidzialnej przegrody doszedł mnie głos wołający jakby w niebiańskiej ekstazie: Chwała Panu! Mogę mu porachować wszystkie kości! Po wysłuchaniu tego okrzyku jeszcze gwałtowniej się opierałem tym, którzy zaraz wyciągnęli mnie z ciemnej klitki, lecz widząc, jak usiłują okazać mi niespodziewane całkiem względy, jak zapraszają uprzejmymi gestami, całą postawą objawiając rewerencję, dałem się prowadzić w głąb podziemnego korytarza, dziwnie podobnego do zbiorczego kanału miejskiego, jakkolwiek był schludnie utrzymany, o bielonych ścianach, z dnem wysypanym delikatnym, czystym piaseczkiem. Ręce miałem już wolne i po drodze masowałem sobie wszystkie obolałe miejsca twarzy i ciała. Dwaj osobnicy w długich do ziemi, szarych sukniach i kapturach, przepasani sznurem, otwarli przede mną zbite z prostych desek drzwi, a w głębi celi, nieco większej niż ta, w której mi nos i uszy odkręcano, stał już najwyraźniej poruszony, zerkający mnie, zamaskowany człowiek. Po kwadransie rozmowy taki mniej więcej utworzyłem sobie obraz sytuacji: Znajdowałem się w przybytku zakonu miejscowego, który ni to ukrywał się przed niewiadomym prześladowaniem, ni to podlegał banicji; zostałem mylnie wzięty za przynętę prowokującą, ponieważ mój wygląd, będący przedmiotem uznania oo. destrukcjanów, jest ustawowo wzbroniony; przeor, bo jego miałem przed sobą, wyjaśnił mi, że gdybym był przynętą, składałbym się z segmentów, które po wyciągnięciu, w ślad za uchem, wewnętrznej struny, rozleciałyby się w drobny mak. Co do następnego pytania, jakie zadał mi indagujący mnich (starszy brat furtian), sądził on, że przedstawiam rodzaj plastykowego manekina z wbudowanym komputerem; dopiero prześwietlenie promieniami Roentgena wyjaśniło stan rzeczy. Przeor, o. Dyzz Darg, przeprosił mnie gorąco za skutki przykrego nieporozumienia i dodał, że zwraca mi wolność, lecz nie radzi wyjść na powierzchnię gruntu, bo popadłbym w poważne niebezpieczeństwo: jestem bowiem niecenzuralny w całości. Nie zabezpieczyłoby mnie nawet zaopatrzenie w bebesznię i rypciny z przyssawką, ponieważ nie umiem się tym kamuflażem posługiwać. Nie ma więc dla mnie lepszego wyjścia, jak tylko pozostać u oo. destrukcjanów jako ich cenny i miły gość; w miarę swych, skromnych niestety możliwości, postarają się osłodzić moje przymusowe położenie. Nie bardzo mi się to widziało, lecz przeor wzbudził we mnie zaufanie godnością, spokojem, rzeczowym wysłowieniem, jakkolwiek nie mogłem przywyknąć do jego zamaskowanej postaci; nosił się bowiem tak, jak wszyscy zakonnicy. Nie śmiałem zasypywać go od razu pytaniami, więc porozmawialiśmy o pogodzie na Ziemi i na Dychtonii, bo już wiedział ode mnie, skąd przybyłem, potem i o mordędze podróży kosmicznej, wreszcie rzekł mi, że domyśla się mej ciekawości miejscowych spraw, ale z tym nie ma pośpiechu, skoro i tak muszę się ukrywać przed organami\n7 cenzury. Otrzymam, jako szacowny gość, własną celę, będę miał przydanego młodego braciszka ku wszelkiej pomocy i radzie, nadto zaś cała biblioteka zakonna stoi przede mną otworem. A ponieważ zawiera niezliczone prohibita i białe kruki znajdujące się na czarnych listach, przez przypadek, jaki mię zawiódł w katakumby, skorzystam może więcej niż gdziekolwiek indziej. Myślałem, że już się rozstaniemy, bo przeor wstał, ale jakby z pewnym wahaniem spytał, czy pozwolę mu dotknąć, jak się wyraził, mego jestestwa. Wzdychając głęboko jakby w przystępie największego żalu czy niepojętej zgoła nostalgii dotykał twardymi palcami w rękawicach mego nosa, czoła i policzków, a gdy pogładził mnie po włosach (miałem wrażenie, że pięść tego duchownego jest z żelaza), nawet cicho załkał. Te objawy hamowanego wzruszenia otumaniły mnie do reszty. Nie wiedziałem, o co najpierw pytać, czy o zdziczałe meble, czy o centaura wielonogiego, czy o tę jakąś cenzurę, ale nakazawszy sobie roztropną cierpliwość, zmilczałem. Przeor zapewnił mnie, że bracia zakonu zajmą się kamuflażem rakiety, którą upodobni się do chorych na słoniowaciznę organów, po czym rozstaliśmy się wymieniając grzeczności. Celkę otrzymałem niedużą, lecz przytulną, z posłaniem twardym niestety jak diabli. Sądziłem, że oo. destrukcjanie mają taką surową regułę, lecz potem okazało się, że nie wymoszczono mi legowiska przez czyste roztargnienie. Na razie nie odczuwałem innego głodu, jak tylko informacji; młody braciszek, który się mną opiekował, przyniósł mi całe naręczę dzieł historycznych i filozoficznych; utonąłem w nich do późnej nocy. Zrazu przeszkadzało mi w lekturze to, że lampa raz zbliżała się, a raz szła gdzieś w drugi kąt pokoju. Potem dopiero dowiedziałem się, że szła za potrzebą i by wróciła na poprzednie miejsce, trzeba na nią pocmokać. Braciszek poradził mi zacząć studia od małego, lecz instruktywnego zarysu dziejów dychtońskich, pióra Abuza Gragza, historiografa oficjalnego, lecz względnie dość obiektywnego, jak się wyraził. Poszedłem za tą sugestią. Jeszcze koło roku 2300 byli Dychtończycy bliźniaczymi podobiznami ludzi. Jakkolwiek postępom nauki towarzyszyła laicyzacja życia, przecież duizm, wiara, co panowała prawie niepodzielnie na Dychtonii przez dwadzieścia wieków, wycisnęła swe piętno i na dalszym ruchu cywilizacji. Duizm głosi, że każde życie zna dwie śmierci, przednią i tylną, to jest tę sprzed narodzin i tę po agonii. Teologowie dychtońscy za szperklapy się brali ze zdziwienia słysząc potem od mnie, że my tak na Ziemi nie myślimy i że są kościoły, interesujące się tylko jednym, mianowicie przednim bytowaniem pośmiertnym. Nie mogli pojąć, czemu ludziom przykro myśleć o tym, że ich kiedyś nie będzie, a nie jest im tak samo przykro rozmyślać o tym, że ich przedtem nigdy nie było. Duizm zmieniał w toku stuleci swój trzon dogmatyczny, ale zawsze okazywał wielkie zainteresowanie problematyce eschatologicznej, co za profesorem Gragzem doprowadziło właśnie do wczesnych prób rozruchu technologii unieśmiertelniającej. Jak wiadomo, umieramy od starzenia się, a starzejemy się, czyli ulegamy rozchwierutaniu cielesnemu tracąc niezbędną informację; komórki zapominają z czasem, co robić, żeby się nie rozpaść. Przyroda dostarcza trwale takiej wiedzy tylko komórkom rozrodczym, bo inne guzik ją obchodzą. Tak więc starzenie się jest trwonieniem życiowo ważnej informacji. Bragger Pizz, wynalazca pierwszego immortalizatora, zbudował agregat, który, opiekując się organizmem człowieka (będę używał tego terminu, mówiąc o Dychtończykach, boż tak jest poręczniej), zbierał każdą szczyptę informacji, gubionej przez komórki cielesne, i wprowadzał im ją na powrót. Pierwszy Dychtończyk, Dgunder Brabz, na którym przeprowadzono doświadczenie uwieczniające, został nieśmiertelnym tylko na rok. Dłużej nie mógł wytrzymać, bo czuwał nad nim zespół sześćdziesięciu machin, miriadami niewidzialnych złotych drucików wnikających we wszystkie zakątki jego organizmu. Nie mógł się ruszyć z miejsca i wiódł smutny żywot pośrodku\n8 istnej fabryki (tak zwanej perpetualni). Dobder Gwarg, następny immortat, mógł się już wprawdzie przechadzać, lecz towarzyszyła mu na spacerach kolumna ciężkich traktorów objuczonych unieśmiertelniającą aparaturą. I on popełnił samobójstwo na skutek frustracji. Panowała jednak opinia, że powstaną dzięki dalszym postępom tej techniki mikroperpetuatory, lecz Haz Berdergar udowodnił matematycznie, że PUPA (Personalny Unieśmiertelniacz Perpetuujący Automatycznie) musi ważyć co najmniej 169 razy więcej niż waży unieśmiertelniany, o ile sporządzony został zgodnie z typowym planem ewolucji. Gdyż, jakem rzekł i jak to wiedzą i nasi uczeni, przyroda troszczy się o garstkę komórek rozrodczych u każdego, a resztę ma gdzieś. Dowód Haza wywołał ogromne wrażenie i wtrącił społeczeństwo w głęboką depresję, pojęto bowiem, że Bariery Śmiertelności nie przekroczy się bez jednoczesnego porzucania ciała danego Naturą. W filozofii stanowiła reakcję na dowód Berdergara słynna doktryna wielkiego myśliciela dychtońskiego Donderwarsa. Pisał on, że śmierci spontanicznej nie wolno zwać naturalną. Naturalne jest to, co godziwe, natomiast śmiertelność to skandal i hańba w kosmicznej skali. Powszechność występku ani o włos nie umniejsza jego szkarady. Dla oceny występku nie ma też najmniejszego znaczenia, czy jego sprawcę da się schwytać. Przyroda postąpiła z nami jak łotr, wysyłający niewinnych na misję ponoć lubą, w istocie zaś straceńczą. Im kto bardziej w życiu zmądrzeje, tym bliżej ma do jamy. Ponieważ nikt moralny nie ma prawa stowarzyszać się z mordercami, niedopuszczalna jest też kolaboracja z łajdaczką Naturą. Tymczasem pogrzeb to kolaboracja przez grę w chowanego. Idzie o to, by ofiarę gdzieś ukryć, jak to czynią zwykle wspólnicy zbrodni; na grobowych kamieniach wypisuje się różne nieważne rzeczy, oprócz jedynej istotnej: gdyby bowiem ludzie śmieli spojrzeć prawdzie w oczy, to ryliby tam parę co silniejszych przekleństw pod adresem Przyrody, boż to ona tak nas wykierowała. Tymczasem nikt słowa nie piśnie, jakby mordercy tak zręcznemu, że się zawsze ulotni, należały się za to jeszcze specjalne względy. Zamiast memento mori należy powtarzać erite ultores, zmierzajcie ku nieśmiertelności, nawet za cenę utraty wyglądu tradycyjnego; taki był ontologiczny testament tego wybitnego filozofa. Gdym to przeczytał, pojawił się braciszek, by w imieniu przeora zaprosić mnie na kolację. Spożyłem ją w wyłącznym jego towarzystwie. O. Darg sam nic nie jadł, a tylko od czasu do czasu popijał wodę z kryształowego pucharka. Posiłek był skromny, noga stołowa w potrawce dość łykowata; jak się wtedy o tym przekonałem, dziczejąc, meble okolicznej puszczy stawały się przeważnie mięsne. Nie pytałem jednak o to, czemu raczej nie drewnieją, zwrócony po lekturze umysłem ku sprawom wyższym; doszło tak do pierwszej rozmowy z przeorem na tematy teologiczne. Wyjaśnił mi, że duizm jest wiarą w Boga, wyzbytą dogmatów, które skruszały stopniowo w toku rewolucji biotycznych. Najcięższy był kryzys Kościoła, wywołany zniweczeniem dogmatu o duszy nieśmiertelnej, pojmowanej w sensie perspektywy wiecznego żywota. Dogmatykę zaatakowały w XXV wieku trzy kolejne techniki: zamrażania, odwracania i uduchowiania. Pierwsza polegała na ścinaniu człowieka w lód, druga na odwracaniu kierunku rozwoju osobniczego, trzecia zaś na dowolnym manipulowaniu świadomością. Atak frygidacji dało się jeszcze odeprzeć utrzymując, jakoby śmierć, w jaką zapada człowiek zamrożony, a potem wskrzeszony, nie była identyczna z tą śmiercią, o której mówi Pismo Święte, że dusza ulatuje po niej w zaświaty. Taka wykładnia była niezbędna, bo wszak gdyby szło o zwykłą śmierć, to zmartwychpowstały powinien by coś wiedzieć na temat, gdzie się podziewał duszą podczas stu czy i sześciuset lat zgonu. Niektórzy teologowie, np. Gauger Drebdar, sądzili, że prawdziwa śmierć zachodzi dopiero po rozkładzie ( w proch się obrócisz ), lecz wersja ta nie utrzymała się po uruchomieniu tak zwanego pola rezurekcyjnego, które składało żywego człowieka z prochu właśnie, to jest z ciała rozpylonego\n9 na atomy, i wtedy bowiem wskrzeszony nie wiedział nic o tym, jakoby jego dusza gdzieś przebywała w międzyczasie. Dogmat zachowano strusią taktyką, unikając określenia, kiedy śmierć jest tak dokumentna, że po niej na pewno już dusza ulatnia się z ciała. Potem jednak przyszła ontogeneza odwracalna; jej technika nie była umyślnie wymierzona w dogmatykę wiary, lecz okazała się niezbędna przy likwidacji wypaczeń rozwoju płodowego: nauczono się rozwój ten wstrzymywać i cofać, po odwróceniu o 180 stopni, by go jeszcze raz zainicjować od zapłodnionej komórki. W opały dostał się rychło dogmat niepokalanego poczęcia z drugim, o nieśmiertelności duszy, za jednym zamachem, bo dzięki technologii retroembrionalizacyjnej można ustrój cofać przez wszystkie poprzednie stadia, a nawet uczynić tak, żeby zapłodniona komórka, z jakiej powstał, na powrót rozdzieliła się na jajeczko i na plemnik. Był z tym duży kłopot, bo dogmat głosił, że Bóg stwarza duszę w momencie zapłodnienia, a jeśli można było zapłodnienie odwrócić i tym samym anulować, rozłączając obie jego składowe, to co się wtedy miało dziać z już stworzoną duszą? Ubocznym produktem tej techniki była klonacja, czyli pobudzanie do rozwinięcia się w normalny organizm dowolnych komórek, wziętych z żywego ciała, na przykład z nosa, pięty, nabłonka jamy ustnej itp.; jako że się to działo w ogóle bez zapłodnienia, ani chybi działała biotechnika niepokalanego poczęcia, którą też uruchomiono w skali przemysłowej. Embriogenezę można już także było zawracać, przyspieszać czy odchylać tak, żeby płód ludzki obrócił się na przykład w małpi; jakże tedy, co się wtedy działo z duszą, czy była ściskana i rozciągana jak harmonia, czy po przewekslowaniu rozwoju płodowego z drogi ludzkiej na małpią gdzieś po tej drodze znikała? Ale podług dogmatu nie mogła dusza ani zniknąć, gdy raz powstała, ani maleć, bo była jednością niepodzielną. Przemyśliwano już nad tym, czy nie obłożyć płodowlanych inżynierów klątwą kościelną, lecz nie uczyniono tego, i słusznie, bo rozpowszechniła się ektogeneza. Pierwej mało kto, potem nikt już nie rodził się z męża i niewiasty, lecz z komórki, zamkniętej w uteratorze (sztucznej macicy), a trudno było odmówić całej ludności sakramentów na tej podstawie, że powstała dzieworódczym sposobem. Na domiar złego przyszła następna technologia świadomości. Z problemem ducha w maszynie, zrodzonym przez intelektronikę i jej rozumne komputery, jeszcze sobie dano radę, lecz za nią przybyły następne, świadomości i psychiki w płynach; syntetyzowano mądre i myślące roztwory, które można było butelkować, rozlewać, zlewać, a za każdym razem powstawała osobowość, nieraz bardziej uduchowiona i mądrzejsza niż wszyscy Dychtończycy razem wzięci. O to, czy maszyna lub roztwór mogą mieć duszę, toczyły się dramatyczne spory na Soborze 2479 roku, aż ustanowiono na nim nowy dogmat. Kreacji Pośredniej, powiadający, że Bóg nadał stworzonym przez siebie istotom rozumnym moc poczynania rozumów następnego rzutu, lecz i to nie był kres przemian, bo się wnet okazało, że sztuczne inteligencje mogą produkować inne, następne, albo też syntetyzować podług własnej rachuby istoty człekokształtne czy wręcz normalnych ludzi z byle kupy materii. Podejmowano później dalsze próby ratowania dogmatu o nieśmiertelności, lecz załamały się w ogniu następnych odkryć, które istnymi lawinami schodziły na XXVI wiek; ledwo się podparło dogmat odmienioną wykładnią, już powstawała negująca ją technologia świadomości. Doszło przez to do szeregu herezji i powstania sekt, które po prostu przeczyły powszechnie znanym faktom, lecz Kościół duistyczny utrzymał w mocy tylko jeden dogmat, Kreacji Pośredniej, co się zaś tyczyło pośmiertnego trwania, wiary w kontynuację osobowości indywidualnych, nie dało się już uchronić przed zagładą, ponieważ ani osobowość, ani indywidualność docześnie się nie zachowały. Można już było zlewać dwa lub więcej umysłów w jeden, tak u maszyn czy roztworów, jak u ludzi, można było dzięki personetyce produkować zamknięte w maszynach całe światy, w\n10 których powstawały byty rozumne, które z kolei potrafiły w tym uwięzieniu konstruować sobie następny rzut osobników inteligentnych, można było umysłowości potęgować, dzielić, mnożyć, redukować, cofać itd. Upadkowi dogmatyki towarzyszył upadek autorytetu wiary, zgasły też nadzieje na poręczane dawniej obietnice światłości wiekuistej, przynajmniej poszczególnych indywiduów. Widząc, że nie nadąża w ruchu teologicznym za postępem technicznym, powołał Sobór 2542 roku zakon oo. prognozytów, który miał się zajmować pracami futurologicznymi w zakresie wiary świętej. Potrzeba antycypowania jej dalszych kolei była bowiem paląca. Niemoralność wielu nowych biotechnologii przerażała nie tylko wiernych; dzięki takiej klonizacji np. można było produkować obok osobników normalnych istoty biologiczne, lecz niemal bezmózgie, zdatne do mechanicznych prac, a wręcz nawet wyścielać hodowanymi odpowiednio tkankami, pochodzącymi z ludzkiego bądź zwierzęcego ciała, komnaty, ściany, produkować wstawki, wtyczki, wzmacniacze bądź osłabiacze inteligencji, budzić mistyczne stany wzlotów w komputerze, w płynie, obrócić jajko żabiego skrzeku w mędrca opatrzonego ciałem ludzkim, zwierzęcym bądź takim, którego dotąd w ogóle nie było, bo je zaprojektowali umyślnie eksperci płodowlani. Budziło to opory, bardzo silne też ze strony świeckich, lecz nadaremnie. Wszystko to opowiedział mi o. Darg z najzupełniejszym spokojem, jakby mówił o rzeczach oczywistych, zresztą były dlań oczywistością, bo częścią historii dychtońskiej. Choć cisnęły mi się na usta niezliczone pytania, trudno było okazać natarczywość, wróciłem więc po kolacji do celi i zagłębiłem się w drugim tomie pracy prof. A. Gragza, który, jak świadczyła o tym adnotacja na pierwszej stronie, był prohibitem. Dowiedziałem się, że w roku 2401 Byg Brogar, Dyrr Daagard i Merr Darr otwarli wrota na przestwór nieograniczonej swobody autoewolucyjnej; uczeni ci wierzyli gorąco, że powstały dzięki ich odkryciu Homo Autofac Sapiens, czyli Samorób Rozumny, osiągnie pełnię harmonii i szczęścia, nadając sobie takie formy ciała i przymioty duszy, jakie uzna za najdoskonalsze, że przebije Barierę Śmiertelności, o ile tak postanowi jednym słowem okazali w toku Drugiej Rewolucji Biotycznej (pierwszej zawdzięczano plemniki wytwarzające dobra konsumpcyjne) maksymalizm i optymizm typowy dla historii nauk. Wszak podobne nadzieje wiąże się zazwyczaj z pojawieniem się każdej wielkiej a nowej technologii. Zrazu inżynieria autoewolucyjna, czyli tak zwany ruch płodowlany, rozwijała się jakby po myśli swych światłych odkrywców. Ideały zdrowia, harmonii, piękna duchowocielesnego uległy rozpowszechnieniu, ustawy konstytucyjne gwarantowały każdemu obywatelowi prawo posiadania takich cech psychosomatycznych, jakie uważano za najcenniejsze. Wnet też wszelkie deformacje i kalectwa wrodzone, szpetota i głuptactwo stały się przeżytkami. Lecz rozwój to ma do siebie, że wciąż go dalej pcha naprzód ruch postępowy, więc się na tym nie skończyło. Początki dalszych przemian były z pozoru niewinne. Dziewczęta upiększały się dzięki hodowli biżuterii skórnej i innych wykwitów ciała (uszka-serduszka, perły z paznokci), chłopcy pysznili się boko i tyłobrodami, nagłownymi grzebieniami, szczękami o dubeltowym zgryzie itp. W dwadzieścia lat później powstały pierwsze partie polityczne. Nie od razu zorientowałem się, czytając, że polityka oznacza na Dychtonii coś innego niż u nas. Przeciwieństwem programu politycznego, postulującego powielanie cielesnych ukształtowań, jest program monotyczny, który głosi redukcjonizm, czyli potrzebę wyzbywania się narządów uznawanych przez monotyków danego stronnictwa za zbędne. Gdy dotarłem do tego miejsca fascynującej lektury, wpadł bez pukania do celi mój braciszek i pełen nie ukrywanego lęku kazał mi natychmiast się zbierać, ponieważ furtian sygnalizuje niebezpieczeństwo. Pytałem jakie; poganiał mnie jednak wołając, że nie ma chwili do stracenia. Nie miałem żadnych rzeczy osobistych, więc ścisnąwszy tylko książkę pod pachą,\n11 pobiegłem w ślad za mym przewodnikiem. W podziemnym refektarzu krzątali się już gorączkowo wszyscy oo. destrukcjanie; kamienną rynną zjeżdżały całe zwaliska ksiąg spychanych z góry drągami przez braci bibliotekarzy, ładowano je do pojemników i w największym pośpiechu opuszczano w głąb studni, wykutej w szczerej skale; na moich osłupiałych oczach zakonnicy, w mig rozdziawszy się do naga, czym prędzej powrzucali także swoje habity i kaptury do ocembrowanego otworu; byli co do jednego z grubsza tylko człekokształtnymi robotami. Następnie całą hurmą wzięli się do mnie, przylepiając mi do ciała dziwaczne wypustki baloniastego i wężowego kształtu, ogony czy kończyny, nie mogłem się w tym wyznać, tak się spieszyli; przeor osobiście założył mi na głowę bebesznię, wyglądającą jak powiększony nadmuchaniem i rozpękły karaluch; jedni jeszcze lepili, a już inni malowali mnie w pasy czy pręgi; ponieważ wokół nie było żadnego lustra ani błyszczącej powierzchni, nie wiem, jak wyglądałem, lecz wydawali się dość z siebie zadowoleni. Popychany, znalazłem się w kącie i dopiero wtedy zauważyłem, że przypominam raczej czworonoga, a może i sześcionoga, niż istotę o postawie wyprostnej. Kazali mi kucnąć i na wszystkie pytania, gdyby je ktokolwiek do mnie kierował, odpowiadać wyłącznie beczeniem. Ledwo się to stało, załomotano przeraźliwie w drzwi; oo. roboty rzucili się do jakichś wywleczonych na środek refektarza aparatów, przypominających (ale nie bardzo) maszyny do szycia i całe pomieszczenie wypełnił hurkot ich pozorowanej pracy. Po kamiennych stopniach zeszła do nas lotna kontrola. Mysiałem, że nie ustoję nawet na moich czterech nogach, gdy z bliska przyjrzałem się jej członkom. Nie wiedziałem, czy są ubrani, czy nadzy; każdy przedstawiał się inaczej. Ogony mieli bodaj wszyscy, zakończone włosianym buńczukiem, który ukrywał solidną pięść; nosili je na ogół niedbale przerzucone przez ramię, o ile ramieniem można nazwać baniastą wypukłość okoloną dużymi brodawkami; pośrodku tej bani była skóra biała jak mleko; pojawiały się na niej barwne stygmaty nie od razu pojąłem, że porozumiewają się zarówno głosem, jak też wyświetlając sobie, owym cielesnym ekranem, rozmaite napisy i skróty. Starałem się policzyć im bodaj nogi; mieli co najmniej po dwie, ale było paru trójnogich i jeden popiątny; odniosłem wszelako wrażenie, że im kto więcej miał nóg, tym mu się niewygodniej chodziło. Obeszli całą salę, przyjrzeli się od niechcenia braciszkom, pochylonym nad maszynami i pracującym z największą zawziętością, aż kontroler wyższy od innych, z ogromną pomarańczową kryzą wokół bebeszni, która mu się nadymała i lekko świeciła, gdy mówił, kazał małemu, ledwie dwunogiemu z kusym ogonkiem, pewno kanceliście, zbadać trywutnie. Coś tam pisali, mierzyli, nie odzywając się ni słowem do robotników-zakonników i mieli już odejść, gdy zielonkawy trójnogi dostrzegł moją obecność; pociągnął mnie za jedną z frędzlistych wypustek, więc na wszelki wypadek z cicha beknąłem. E, to ten stary gwamdlista, ma osiemnastkę, zostawić go! rzekł większy, zajaśniawszy, mały zaś odparł szybko: Tak jest. Wasza Ciałość! Z aparatem, podobnym do latarki, obeszli jeszcze wszystkie kąty refektarza, ale do studni żaden się nawet nie zbliżył. Coraz wyraźniej wyglądało mi to na niedbale przeprowadzaną formalność. Jakoż po dziesięciu minutach już ich nie było, maszyny poszły w ciemny kąt, zakonnicy jęli bisować pojemniki, wyżymali swoje przemoczone habity, rozwieszali je na sznurku, by podeschły, ojcowie bibliotekarze zamartwiali się, bo do jednego nieszczelnego pojemnika dostała się woda, więc trzeba było zaraz przekładać bibułą przemoczone kartki starodruków, przeor zaś, to jest ojciec robot, a jużem sam nie wiedział, jak i co mam o nim myśleć, odezwał się do mnie z życzliwością, że się, chwała Bogu, wszystko dobrze skończyło, lecz na przyszłość muszę się pilnować: tu pokazał podręcznik historii, który uroniłem w ogólnym rozgardiaszu. Sam na nim siedział przez cały czas\n12 rewizji. A więc posiadanie książek jest wzbronione? spytałem. Zależy komu! odparł przeor. Nam tak! A już specjalnie takich! Uchodzimy za przestarzałe maszyny, zbędne od czasów Pierwszej Rewolucji Biotycznej; toleruje się nas, podobnie jak wszystko, co schodzi w katakumby, bo taki jest, nieoficjalny zresztą, obyczaj od rządów Glaubona. A co to jest gwamdlista? spytałem. Przeor zmieszał się nieco. To zwolennik Bghiza Gwarndla, wielkorządcy sprzed dziewięćdziesięciu lat. Niezręcznie mi o tym mówić schronił się u nas ten nieszczęsny gwamdlista, więc udzieliliśmy mu przytułku; siedział zawsze w tym kącie, udawał, biedak, pomieszanego na umyśle; dzięki temu uchodził za nieodpowiedzialnego i mógł mówić, co chciał przed miesiącem kazał się zamrozić, żeby doczekać lepszych czasów więc pomyślałem, że, w razie nagłej potrzeby, moglibyśmy przebrać pana nieprawdaż? chciałem pana uprzedzić o tym, ale nie zdążyłem. Nie przypuszczałem, że kontrola nastąpi akurat dziś, bywają nieregularne, lecz ostatnio raczej rzadkie Nicem z tego nie zrozumiał. Zresztą czekały mnie, dopiero teraz, przykre fatygi, bo klej, jakiego użyli destrukcjanie, by zakamuflować mnie pod owego gwamdlistę, trzymał okropnie mocno i miałem wrażenie, że wyrywają mi sztuczne rypciny oraz grząśle razem z kawałkami żywego ciała; spełniałem, stękałem, nim wreszcie, jako tako przywrócony do ludzkiego wyglądu, udałem się na spoczynek. Przeor sugerował potem, że można by mnie przemienić cieleśnie, w sposób, rozumie się, odwracalny, lecz gdy pokazano mi na rycinie, jak miałbym wyglądać, wybrałem już raczej dalsze ryzyko niecenzuralności; ustawowo zalecone kształty były nie tylko monstrualne w moich oczach, ale w najwyższym stopniu niewygodne, tak np. lec przy nich było niepodobieństwem: należało się powiesić do snu. Ponieważ późno udałem się na spoczynek, nie wyspałem się jak należy, gdy mój młody opiekun zbudził mnie śniadaniem przyniesionym do celi; teraz pojmowałem lepiej, jak znaczną mi tu okazują gościnność, boż sami ojcowie nie jedli nic, a co do wody, to być może, mieli akumulatorowy napęd i potrzebowali destylowanej, lecz na cały dzień i tej wystarczało im parę kropli, by zaś mnie wyżywić, musieli urządzać wyprawy w zagajnik meblowy. Dostałem tym razem nieźle przyrządzoną poręcz; jeśli mówię, że ją dobrze ugotowano, to nie dlatego, że była naprawdę smaczna, ale jedząc umiałem już zrobić poprawkę na wszystkie okoliczności towarzyszące kulinarnym zabiegom. Wciąż jeszcze przebywałem pod znacznym wrażeniem nocnej kontroli i nie umiałem uzgodnić jej z tym, co dotąd zdążyłem wyczytać w podręczniku historii, toteż zaraz po śniadaniu wziąłem się do dalszych studiów. Od zarania auto-ewolucji rozdzierały obóz postępu cielesnego głębokie różnice zdań w kwestiach zasadniczych. Opozycja konserwatystów znikła już po czterdziestu latach od chwili wielkiego odkrycia; zwano ich ponurymi wstecznikami. Postępowcy natomiast dzielili się na zamachowców, docelitów, powielan, liniuchów, rozlewitów i wiele innych partii, których nazw ani programów już nie pamiętam. Zamachowcy żądali, by władza ustaliła doskonały prototyp cielesny, który wprowadzi się w życie od jednego zamachu. Docelici, bardziej krytycznie nastawieni, sądzili, że się takiej doskonałości nie da natychmiast utworzyć, opowiadali się tedy raczej za drogą do idealnego ciała, lecz nie było jednoznaczne, jaka to ma być droga, przede wszystkim zaś, czy dla generacji przejściowych może być przykra? W tym względzie rozpadali się na dwa odłamy. Inni, np. liniuchowie i powielanie, utrzymywali, że warto wyglądać rozmaicie na różne okazje, czy też, że człowiek nie jest gorszy od owadów skoro one przechodzą w ciągu życia metamorfozy, to i on mógłby tak postępować: dziecko, wyrostek, młodzian, człek dojrzały byliby upostaciowaniami\n13 wzorców zasadniczo odmiennych. Co do rozlewitów, byli radykałami; potępiali szkielet jako przeżytek, głosili odejście od budowy kręgowcowej i zachwalali miękką wszechplastyczność. Rozlewita mógł się tak sam wymodelować czy też ugnieść cieleśnie, jak mu dusza pragnęła; było to co najmniej praktyczne w tłoku, a też w stosunku do gotowej odzieży rozmaitych wymiarów; niektórzy z nich wałkowali się i turlali do najdziwaczniejszych form, chcąc podług sytuacji i stanu ducha wyrażać swe nastroje samouczłonkowaniem; przeciwnicy poli i monotyczni nadali im pogardliwe przezwisko kałużan. Aby zapobiec groźbie anarchii cielesnej, powołano do życia BIPROCIAPS, Biuro Projektów Ciała i Psyche, które miało dostarczać na rynek, w rozmaitych, lecz zawsze wypróbowanych wariantach, planów przecieleńczych. Wciąż jednak nie było zgody co do kierunku głównego autoewolucji: czy należy sporządzać ciała, dzięki którym będzie się żyło najprzyjemniej, czy takie, co ułatwiają jednostkom najsprawniejsze włączanie się w społeczny byt, czy preferować funkcjonalizm, czy estetykę, potęgować siłę ducha, czy mięśni; albowiem dobrze było gadać ogólnikami o harmonii i perfekcji, kiedy tymczasem praktyka wykazywała, że nie wszystkie wartościowe cechy są do zjednoczenia; liczne wykluczały się nawzajem. W każdym razie odwrót od naturalnego człowieka trwał w pełni. Eksperci prześcigali się w dowodzeniu niebywałego prymitywizmu i lichoty jego wykonania przez Przyrodę; ciałometria oraz somatyczna inżynieria czasu wykazują w swym piśmiennictwie jawne wpływy zainspirowania doktryną Donderwarsa; zawodność ustroju naturalnego, jego senilizacyjny ruch ku śmierci, tyrania starych popędów nad później powstałym rozumem podlegały zaciekłym krytykom, a przyczynkarskie prace roiły się od zarzutów pod adresem płaskostopia, nowotworów, wypadania dysków i tysięcy innych cierpień wywołanych ewolucyjnym partactwem i niedbalstwem, zwanym krecią robotą mamotrawczobezideowej, bo wszak ślepej ewolucji życia. Późni potomkowie zdawali się brać na Przyrodzie odwet za to ponure milczenie, z jakim ich pradziadowie musieli przełknąć rewelacje o małpim pochodzeniu Dychtończyka; wyszydzano tak zwany pasaż arborealny, czyli to, że najpierw jakieś zwierzęta jęły się na drzewach chronić, a potem, gdy lasy wyginęły od stepowienia, musiały zleźć na ziemię zbyt szybko. Podług niektórych krytyków spowodowały antropogenezę trzęsienia ziemi, bo kto był żyw, leciał od nich z gałęzi, więc ludzie powstali niejako metodą ulęgałek. Były to oczywiście grube uproszczenia, lecz wymyślanie na ewolucję należało do dobrego tonu. Tymczasem BIPROCIAPS udoskonalał narządy wewnętrzne, podresorował i wzmocnił kręgosłup, dorabiał rezerwowe serca, nerki, lecz nie zadowalało to ekstremistów, występujących pod demagogicznymi hasłami precz z głową (że niby za ciasna), mózg do brzucha! (bo w nim miejsca więcej) itd. Najgorętsze spory rozgorzały wokół spraw płciowych, bo gdy jedni uważali, że wszystko tam wysoce niesmaczne i trzeba tu wziąć coś z kwiatów i motyli, inni, gromiąc zakłamanie platoników, domagali się właśnie amplifikacji i eskalacji tego, co już jest. Pod naciskiem skrajnych ugrupowań otworzył BIPROCIAPS skrzynki pomysłów racjonalizatorskich po miastach i siołach, projekty runęły lawiną, etaty rosły do potęgi i po dekadzie biurokracja tak przycisnęła autokreację, że BIPROCIAPS rozpadł się na zjednoczenia, a potem instytuty takie, jak KUC (Komisja ds. Cudnych Lic), CIPEK (Centralny Instytut Pełnej Estetyzacji Kończyn), IURNA (Instytut Upowszechniania Radykalnie Nowej Anatomii) i mnóstwo innych. Zaroiło się od zjazdów i kursokonferencji w sprawie ukształtowania palców, dyskutowano o randze i przyszłości nosa, o perspektywach krzyży, zatracając z pola widzenia całość, aż wreszcie to, co projektował jeden pion, nie pasowało do produkcji innych. Nikt już nie ogarniał nowej problematyki, zwanej skrótowo AU (Eksplozja Automorficzna), więc aby zlikwidować cały ów bałagan, oddano w końcu władzę nad obszarem\n14 biotyki SOMPSUTEROWI (Somatyczno-Psychiczny Komputer). Tą wiadomością zamykał się kolejny tom Historii Powszechnej. Gdym sięgał po następny, wszedł do celi braciszek, by zaprosić mnie na obiad. Krępowałem się jeść przy ojcu przeorze, bom już wiedział, jaka to z jego strony grzeczność i jakie marnowanie cennego czasu. Zaproszenie było jednak tak zniewalające, że poszedłem bez ociągania. W małym refektarzu, obok o. Darga, który czekał już przy stole, znajdował się niski wózek podobny do tych, na jakich u nas rozwożą bagaże; był to o. Memnar, generał zakonu prognozytów; źle mówię, nie wózek był, rozumie się, ojcem i generałem zakonu, lecz sześcienny komputer, który spoczywał na tym podwoziu. Myślę, że nie okazałem niegrzeczności zdębieniem ani się nawet nie zająkałem podczas zapoznania. Jadło mi się niezręcznie, lecz wymagał tego organizm. Aby mnie rozruszać i ośmielić, zacny przeor podczas posiłku wciąż pił wodę małymi łykami, i to aż z dwóch kryształowych dzbanów naraz, ojciec Memnar zaś mruczał cicho; myślałem, że pacierze, lecz gdy rozmowa zeszła znów na teologię, okazało się, że byłem w błędzie. Wierzę rzekł mi o. Memnar a jeśli moja wiara jest zasadna, ten, w którego wierzę, wie o tym pod nieobecność mych oficjalnych deklaracji. Umysł sporządza sobie w historii różne modele Boga, mające każdy kolejny za jedynie właściwy, co jest błędem, bo modelowanie to kodyfikacja, a skodyfikowana tajemnica przestaje być tajemnicą. Dogmaty zdają się wiecznotrwałe jeno na początku drogi w dal cywilizacyjną. Zrazu wystawiano sobie Boga jako srogiego Ojca, potem jako Pasterza-Hodowcę, potem jako Artystę rozmiłowanego w Stwarzanym, więc ludzie mieli grać odpowiednio role grzecznej dziatwy, posłusznych owieczek, a wreszcie zachwyconej Bożej klaki. Lecz dziecinadą jest mniemać, że Bóg po to stworzył, żeby mu stworzone od rana do wieczora bakę świeciło, żeby go na wyrost miłowało za to, co Tam będzie, jeśli nie w smak to, co Tu jest, jakby był wirtuozem, a w zamian za wciąż nowe porcje modlitewnych braw przygotowywał bisy wieczne żywota po przedstawieniu doczesnym, czyli najlepszy numer zachowywał na zapadnięcie śmiertelnej kurtyny. Ta wersja teatralna Teodycei jest zamierzchłą naszą przeszłością. Jeśli Bóg ma wszechwiedzę, to wie o mnie wszystko i to na czas nieskończenie długi, nim się wyłoniłem z niebytu. Wie też, co postanowi o moim czy twoim lęku albo oczekiwaniu, bo ma doskonałe wiadomości także co do wszystkich własnych decyzji przyszłych: w przeciwnym razie nie byłby wszechwiedny. Nie ma dlań żadnej różnicy między myślą Jaskiniowca i umysłu, jaki zbudują inżynierowie za miliard lat tam, gdzie dziś jest tylko lawa i płomień. Nie wiem, czemu miałaby mu sprawiać szczególną różnicę zewnętrzna oprawa wyznań wiary, a nawet to, czy ktoś kieruje doń uwielbienie, czy niechęć. Nie uważamy go za producenta oczekującego aprobaty ze strony produktu, ponieważ historia doprowadziła nas tam, gdzie naturalna autentyczność myśli nie różni się niczym od myśli sztucznie wznieconej, co oznacza, że nie ma żadnej różnicy pomiędzy sztucznym i naturalnym; granica ta leży już poza nami. Pamiętaj o tym, proszę, że możemy stwarzać dowolne osoby i umysłowości. Moglibyśmy na przykład wszczynać istoty, czerpiące mistyczną ekstazę z bytu, metodą krystalizacji, klonacji lub setką innych, i niejako w ich uwielbieniach, adresowanych do Transcendencji, zmaterializowałaby się intencja, właściwa dawnym aktom strzelistym i modłom. Lecz takie powielanie wiernych wyglądałoby nam na czcze urągowisko. Pamiętaj o tym, że nie ranimy się o mury stawiane naszym pragnieniom przez ograniczenie cielesne i przyrodzone, ponieważ strzaskaliśmy je i wyszliśmy w przestwór bezwzględnej kreacyjnej swobody. Dziecko może teraz wskrzesić zmarłego, tchnąć ducha w proch i złom, niszczyć i zapalać słońca, ponieważ takie techniki istnieją, to zaś, że nie każdy ma do nich dostęp, nie jest, jak chyba pojmujesz, problemem dla myśli teologicznej. Pułap sprawstwa bowiem, wyznaczony literą Pism, został osiągnięty i tym samym naruszony. Okrucieństwa starych ograniczeń zastąpiły okrucieństwa ich\n15 zupełnego braku. Otóż nie sądzimy, że Stwórca skrywa miłość do nas maską obu tych alternatywnych mąk, dając nam po to szkołę, żeby go było trudniej odgadnąć; i nie w tym zadanie Kościoła, żeby obie klęski, niewoli i wolności, zwał wekslami, żyrowanymi objawieniem, które z nadwyżką pokryje buchalteria niebieska. Wizja nieba jako kasy wypłat, a piekła jako kryminału dłużników niewypłacalnych to chwilowy omam w historii wiary. Teodycea nie jest sofistycznym praktykanctwem obrońców Pana Boga ani wiara dodawaniem otuchy, że jakoś to tam w końcu będzie. Kościół zmienia się i wiara się zmienia; obie spoczywają bowiem w historii: trzeba więc antycypować nadchodzące i temu zadaniu służy mój zakon. Słowa te porządnie mnie skonfundowały. Spytałem, jak godzi duistyczna teologia to, co się dzieje na planecie (chyba nic dobrego, choć nie wiem dobrze co, tkwiąc w lekturach ledwie w XXVI wieku), z Pismami Objawionymi (których też nie znam)? O. Memnar rzekł mi na to, przy milczącym przeorze: Wiara jest zarazem absolutnie konieczna i doskonale niemożliwa. Niemożliwa jest jako utwierdzania raz na zawsze, bo nie ma takiego dogmatu, w który myśl może się wkorzenić z pewnością, że to już na zawsze. Broniliśmy Pism przez dwadzieścia pięć wieków, taktyką odwrotów elastycznych, ogólniejącymi interpretacjami litery, aż przegraliśmy. Nie mamy już buchalteryjnej wizji Transcendencji. Bóg to ani Tyran, ani Pasterz, ani Artysta, ani Policjant, ani Główny Księgowy Bytu. Wiara w Boga musi wyzbyć się wszelkiej interesowności, choćby przez to, że nic jej nigdzie nie wynagrodzi. Gdyby się okazało, że Bóg mocen jest sprawić to, co sprzeczne ze zmysłami i logiką, będzie to ponurym zaskoczeniem. Przecież to on, bo któż inny, dał nam te formy logicznego myślenia, oprócz których nie mamy nic w poznawaniu, jakże więc możemy sądzić, jakoby akt wiary miał być aktem wyrzeczenia się rozumu logicznego? Po cóż było najpierw dawać rozum, a potem urągać mu sprzecznościami, jakie sam znajdzie na swej drodze? Żeby się dotajemniczyć i uzagadkowić? Żeby pozwalać nam pierwej na postawienie dignozy, że Tam nic nie ma, a potem dobyć raju, jak szuler wyciąga kartę z rękawa? Tak nie myślimy. Dlatego nie domagamy się od Boga żadnych świadczeń z tytułu żywionej wiary, nie wysuwamy pod jego adresem żadnych roszczeń, gdyż pogrzebaliśmy teodyceę opartą na modelu transakcji handlowej i wymiany usług: ja cię do bytu powołam, ty mnie będziesz służył i chwalił. Wobec tego, pytałem coraz bardziej natarczywie, co wy właściwie, mnisi i teologowie, robicie, jak się ustosunkowujecie do Boga, skoro nie pielęgnujecie ani dogmatyki, ani liturgii, ani nabożeństw, jeśli dobrze rozumiem? Ponieważ w samej rzeczy nie mamy już nic odparł mi generał prognozytów mamy wszystko. Zechciej, drogi przybyszu, przeczytać dalsze tomy historii dychtońskiej, aby pojąć, co to właściwie znaczy pozyskanie zupełnej wolności w sferze ciało i duchosprawstwa, którą dały obie rewolucje biotyczne. Uważam za nader prawdopodobne, że w głębi ducha śmieszy cię widoma tu sytuacja, istoty bowiem, krew z krwi i kość z kości powstałe jak ty, zdobywszy pełnię władzy nad samymi sobą, przez to, że już mogą gasić i wzniecać w sobie wiarę jak lampę, wiarę straciły. Przejęły ją zaś od nich ich narzędzia, myślące dlatego, bo właśnie takie były potrzebne w pewnej fazie przemysłowego rozwoju. Obecnie jesteśmy już zbędni, i właśnie my, z ich tam na górze stanowiska złom, wierzymy. Tolerują nas, bo mają ważniejsze sprawy na swych bebeszniach, lecz od władzy dozwolone jest nam wszystko prócz wiary. To bardzo dziwne rzekłem. Nie wolno wam wierzyć? Czemu? To bardzo proste. Wiara jest jedyną rzeczą, której nie można odebrać świadomemu istnieniu dopóty, dopóki ono świadomie w niej trwa. Władza mogłaby nas nie tylko zdruzgotać, ale przerobić tak, byśmy z przeprogramowania nie wierzyli; nie czyni tego, zapewne, wskutek lekceważenia i\n16 pogardy albo obojętności. Łaknie ona panowania wprost, ponieważ wszelki wyłom w tym panowaniu uznałaby za swoje uszczuplenie. Dlatego musimy kryć się z wiarą. Pytałeś o jej istotę. Jest ona, jak by ci to rzec, zupełnie naga, ta wiara nasza, i zupełnie bezbronna. Nie żywimy żadnych nadziei, nie domagamy się niczego, nie prosimy o nic, na nic nie liczymy, lecz wierzymy po prostu. Nie stawiaj mi, proszę, dalszych pytań, lecz zastanów się raczej nad tym, co oznacza taka wiara. Jeśli ktoś wierzy dla jakichś przyczyn i z jakichś powodów, wiara jego przestaje być w pełni suwerenna; o tym, że dwa i dwa jest cztery, na pewno wiem, dlatego nie muszę w to wierzyć. Lecz nic nie wiem o tym, jaki jest Bóg; dlatego tylko wierzyć mogę. Co mi ta wiara daje? Podług dawnego rozumienia nic. Nie jest już koicielką strachu przed nicością ani zalotnicą Bożą, wiszącą u klamki niebieskiej między strachem potępienia i nadzieją raju. Nie uspokaja rozumu, znękanego sprzecznościami bytu; nie watuje jego kantów; powiadam ci: jest na nic! Znaczy to, że ona niczemu nie służy. Nam nie wolno nawet głosić, jakobyśmy dlatego właśnie wierzyli, ponieważ ta wiara prowadzi do absurdu, albowiem kto tak mówi, tym samym wygłasza przekonanie, że już potrafi rozróżniać między absurdem i nieabsurdem trwale i że sam się opowiada po stronie absurdu dlatego, bo podług jego opinii po tej stronie stoi Bóg. My tak nie mówimy. Akt wiary naszej nie jest ani modlitewny, ani dziękczynny, ani pokorny, ani zuchwały, on jest po prostu, i nic więcej nie da się o nim powiedzieć. Zafrapowany tym, co usłyszałem, wróciłem do celi i znów czytałem, teraz już następny tom dziejów dychtońskich. Opisywał Erę Centralizacji Cielizmu. Sompsuter działał zrazu ku powszechnemu zadowoleniu, lecz wnet pojawiły się na planecie nowe istoty dwojacy, trojacy, czwartacy, potem ósmacy, a wreszcie i tacy, co w ogóle nie chcieli się kończyć w sposób przeliczalny, bo im w ciągu życia wciąż coś nowego wyrastało. Był to skutek defektów, czyli fałszywej reiteracji programów, a mówiąc potocznie, maszyna zaczęła się jąkać. Ponieważ jednak panował kult jej doskonałości, te automorficzne wypaczenia próbowano nawet chwalić, oświadczając na przykład, że właśnie bezustanne pączkowanie i rozcapierzanie się jest właściwą ekspresją proteuszowej natury człowieka. Chwalba ta opóźniła roboty naprawcze i doprowadziła do powstania tak zwanych nieskończycieli lub pentaków (politaków), którzy zatracali orientację we własnym ciele, tyle go było; gubili się w nim, tworząc tak zwane plątwie i węźliny; nieraz bez Pogotowia Ratunkowego nie dało się ich rozsupłać. Naprawa Sompsutera nie powiodła się zwany Zepsuterem, został wreszcie wysadzony w powietrze. Ulga, jaka potem zapanowała, nie trwała długo, bo wróciło koszmarne pytanie, co dalej robić z ciałem? Po raz pierwszy dały się wtedy słyszeć nieśmiałe głosy, czy nie warto by wrócić do starego wyglądu, lecz osądzono je jako tępe wstecznictwo. W wyborach 2520 roku zwyciężyli Żywnie albo Relatywiści, bo chwycił ich demagogiczny program, by każdy wyglądał tak, jak mu się żywnie spodoba; ograniczenia wyglądu miały być tylko funkcjonalne: dzielnicowy architektcielista zatwierdzał projekty, zdatne do sprawnego bytowania, nie troszcząc się o resztę. Projekty te rzucał na rynek BIPROCIAPS istnymi lawinami. Historycy zwą okres automorfii pod Sompsuterem epoką centralizacji, a lata późniejsze reprywatyzacją. Oddanie indywidualnego wyglądu prywatnej inicjatywie doprowadziło po kilku dekadach do nowego kryzysu. Co prawda niektórzy filozofowie głosili już, że im większy postęp, tym więcej przesileń, i w braku kryzysów należałoby je prokurować, gdyż one aktywizują, jednoczą, budzą twórczy zapał, chęć walki i zespalają duchowo oraz materialnie, jednym słowem zagrzewają społeczeństwa do współpracy, a pod ich nieobecność panoszy się stagnacja, marazm i inne rozpadowe objawy. Poglądy te głosiła szkoła tak zwanych optysemistów, to jest filozofów, czerpiących optymizm na\n17 przyszłość z pesymistycznej oceny teraźniejszości. Okres prywatnej inicjatywy ciało-sprawstwa trwał trzy czwarte wieku. Zrazu rozkoszowano się zdobytą swobodą automorfii, znów przodowała młodzież dyszelmami i łomótkami chłopców, fajniczynami dziewcząt, lecz niebawem wystąpiły starcia międzypokoleniowe, bo doszło do kontestacji pod znakiem ascezy. Młodzi zarzucali starszej generacji pogoń za wyżyciem, bierny, często konsumpcyjny stosunek do ciała, płaski hedonizm, wulgarną gonitwę za rozkoszą, i żeby się odciąć, przybierali formy rozmyślnie szkaradne, nad wyraz niewygodne, wręcz koszmarne (capierzyści, gwajdliwcy). Demonstrując pogardę dla wszelkiej użytkowości, umieszczali sobie oczy pod pachami, a młody aktyw biotyczny używał bez liku wyhodowanych narządów dźwiękowych (bębalnie, harfąsy, gulgongi, mandolnice). Urządzono masowe rykowiska, na których soliści, zwani słowyjkami, doprowadzali rozentuzjazmowany tłum do drgawkowego tarła. Potem zapanowała moda czy też mania długich macek, które w kalibrze i sile chwytu podlegały eskalacji podług typowo młodzieńczej, chełpliwej zasady Ja ci pokażę! Że zaś masy wężowych splotów nikt nie miał siły dźwigać sam, doprawiano sobie tak zwane pochódki (ogonatory), to jest samokroczący pojemnik, co wyrastał z krzyża i na dwu krzepkich łydkach niósł brzemię macek za ich właścicielem. Znalazłem w podręczniku ryciny ukazujące elegantów, za którymi ich pochódki niosły kłęby macek na promenadzie; był to już schyłek kontestacji, a właściwie zupełny jej krach, ponieważ nie ścigała żadnych własnych celów, lecz była jedynie buntowniczą reakcją na orgiastyczny barok epoki. Barok ten miał swoich apologetów i teoretyków, głoszących, że ciało jest po to, by można mieć największą ilość przyjemności w największej ilości miejsc naraz; Merg Barb, jego czołowy przedstawiciel, wyjaśniał, że Przyroda ulokowała, skąpo zresztą, ośrodki przyjemnych doznań w ciele po to, żeby mogło przeżywać; toteż żadne doznania rozkoszne nie są z jej rozkazu, autonomiczne, ale każde czemuś służy: a to dostarczeniu ustrojowi płynów, a to węglowodanów czy białka, a to zapewnieniu, w potomstwie, kontynuacji gatunku itp. Z tym narzuconym pragmatyzmem należy radykalnie zerwać; dotychczasowa bierność w projektowaniu ciał jest objawem braku wyobraźni perspektywicznej; uciechy lukullusowe czy erotyczne to mizerny produkt uboczny zaspokajania wrodzonych instynktów, czyli tyranii Natury; nie wystarczy wyzwolenie seksu, którego świadectwem jest ektogeneza, ponieważ seks nie ma przed sobą znaczniejszej przyszłości ani kombinatorycznej, ani konstrukcyjnej; cokolwiek było tam do wymyślenia, już dawno urzeczywistniono, i nie w tym sens automorficznej wolności, żeby prostolinijnie powiększać to lub owo, robiąc po prostu plagiatowe powiększenia płciowej staroci. Należy wymyślić zupełnie nowe organy i narządy, które będą funkcjonowały wyłącznie po to, żeby ich posiadaczowi było dobrze, coraz lepiej, rozkosznie, wręcz niebiańsko. Barbowi pospieszyło w sukurs grono młodych, zdolnych projektantów z BIPROCIAPSU, którzy wynaleźli rypciny i chędacze; zapowiadano je z wielkim szumem, w reklamach gwarantujących, że dawne uciechy żołądka czy płci to głupie dłubanie w nosie w porównaniu z rypceniem i chędaniem; w mózgi wprawiano, oczywiście, ośrodki ekstatycznego doznawania, zaprogramowane specjalnie przez inżynierów dróg nerwowych, przy czym urządzono je piętrowo. Tak powstał popęd chędańczy i rypceniowy oraz właściwe tym instynktom czynności o nader bogatej i urozmaiconej skali, ponieważ można było chędać i rypcić na zmianę lub jednocześnie, solo, w duetach, triadach, a potem, po dosztukowaniu cucanek, także w grupach kilkudziesięcioosobowych. Powstały też nowe rodzaje sztuki, bo pojawili się artyścichędańcy i rypciarze, lecz i na tym się nie skończyło; pod koniec XXVI wieku pojawiły się barokowe formy jęzodrepców, sukcesy odnosił gryzipięta, słynny Ondur Sterodon zaś, który umiał jednocześnie chędać, rypcić i mandolić, latając na pacierzowych skrzydłach, stał się bożyszczem tłumów.\n18 W szczytowym okresie baroku seks wyszedł z mody; pielęgnowały go tylko dwa niewielkie stronnictwa, komasatów i separatystów. Separatyści, niechętni wyuzdaniu, uważali, że nie godzi się jeść kapusty tymi samymi ustami, którymi się kochanka całuje. Niezbędne są po temu osobne, tak zwane platoniczne usta, a najlepiej mieć ich zestaw podług przeznaczenia (dla krewnych, znajomych i dla istoty wybranej). Komasaci, hołdujący funkcjonalizmowi, działali na odwrót, łącząc, co się dało, dla uproszczenia organizmu i życia. Schyłek tego stylu, jak zwykle ekstrawagancki i wydziwaczony, stworzył postaci tak osobliwe, jak kobietę-taboretę i heksaka, który przypominał centaura, lecz miał zamiast kopyt cztery bose stopy, zwrócone palcami ku sobie: zwano go i przytupcem, podług tańca, w którym energiczne tupanie było figurą podstawową. Lecz rynek okazywał nasycenie i znużenie. Trudno było epatować nowym ciałem, używano klapek usznych z naturalnego rogu, uszne konchy, przeświecające stygmatycznymi obrazkami, wachlowały bladą różowizną policzki pań z towarzystwa, próbowano chodzić na giętych nibynóżkach, przez czystą bezwładność BEPROCIAPS dostarczał dalszych projektów, czuło się jednak nadchodzący kres tej formacji. Zatopiony w lekturze, wśród porozrzucanych książek, w świetle lamp, łażących nade mną po suficie, zasnąłem ani wiedząc kiedy; przebudził mnie dopiero daleki głos porannego dzwonka. Zaraz też pojawił się mój braciszek pytać, czy życzę sobie może niejakiej odmiany; jeśli tak, przeor prosi, bym zechciał mu towarzyszyć w objeździe całej diecezji u boku o. Memnara. Perspektywa opuszczenia mrocznych katakumb ucieszyła mnie, toteż wyraziłem zgodę. Objazd wyglądał niestety inaczej, niż sobie wyobrażałem. Na powierzchnię wcaleśmy się nie wydostali; braciszkowie, wyrychtowawszy do drogi niskie, juczne zwierzęta, okryte do ziemi szarymi jak ich habity płachtami, powsiadali na nie oklep i poczłapaliśmy z wolna podziemnym korytarzem. Były to, jak się już domyślałem, a domysł ten znalazł potwierdzenie, od wieków nie używane kanały metropolii, która wznosiła się wysoko nad nami tysiącem na wpół zrujnowanych wieżowców. Miarowe ruchy mego wierzchowca miały w sobie coś dziwacznego; nie dostrzegałem też pod przykrywającym go materiałem ni śladu głowy; zajrzawszy dyskretnie pod płótno, przekonałem się, że to maszyna, rodzaj czworonożnego robota, wielce prymitywnego; do południa nie ujechaliśmy ani dwudziestu mil. Trudno się zresztą było zorientować w długości przemierzonej drogi, wiła się bowiem labiryntami kanałów słabo rozświetlonymi przez lampy, które małym stadkiem to podfruwały nad nami, to odbijając się o zaklęsły strop pospieszały na czoło kolumny, dokąd je przyzywano cmokaniem. Przybyliśmy wreszcie do siedziby oo. prognozytów, gdzie przyjęto nas z honorami, ja zwłaszcza znajdowałem się w ośrodku powszechnej uwagi. Ponieważ meblowa puszcza została daleko, ojcowie prognozyci musieli się specjalnie zakrzątnąć, by przysposobić z myślą o mnie przyzwoity posiłek. Dostarczyły go magazyny opuszczonej metropolii pod postacią torebek z plemnikami; postawiono przede mną miski, jedną pustą, drugą pełną wody, i po raz pierwszy mogłem przekonać się o działaniu produktów biotycznej cywilizacji. Zakonnicy gorąco usprawiedliwiali się przede mną z braku zupy; po prostu braciszek, wysłany na powierzchnię ziemi studzienką kanalizacyjną, nie umiał odnaleźć właściwej torebki; z kotletem poszło jednak nieźle: plemnik, polany kilkoma łyżkami wody, napęczniał, rozpłaszczył się, tak że po chwili miałem na talerzu smacznie przyrumieniony medalion cielęcy, cały w masełku, które, skwiercząc od nagrzania, wydzielało się jego porami. W magazynie, z którego dobyto ten specjał, musiał panować zupełny chaos, skoro między paczuszkami z gastronomicznymi plemnikami zawieruszyły się inne: zamiast deseru wyrósł mi na talerzu magnetofon, a i to nie nadający się do użytku, bo miał na szpulach tasiemki od kalesonów. Wyjaśniono mi, że to efekt hybrydyzacji, która\n19 teraz często się zdarza, albowiem nie nadzorowane automaty produkują plemniki coraz gorszej jakości; te produkty biotyczne mogą się krzyżować i tak właśnie powstają najniesamowitsze mieszańce. Przy tej okazji wpadłem wreszcie na trop pochodzenia dzikich mebli. Zacni ojcowie chcieli posłać zaraz któregoś z młodszych zakonników ponownie w ruiny miasta, za deserem dla mnie, lecz gorąco się temu sprzeciwiłem. Daleko bardziej niż na deserze, zależało mi na rozmowie. Refektarz, niegdyś wielka oczyszczalnia kanałów miejskich, przedstawiał się nader schludnie, wysypany białym piaskiem, oświetlony licznymi lampami, które u prognozytów były inne niż u destrukcjanów, mianowicie mrugające i pręgowane, jakby wywodziły się od wyolbrzymionych os. Siedzieliśmy za długim stołem na przemian, więc obok każdego destrukcjana spoczywał na swym chassis prognozyta; odczuwałem niepojęte skrępowanie, że ja jeden mam obnażoną twarz i ręce przy zamaskowanych postaciach ojców robotów w ich zgrzebnych kapturach ze szkłem w otworach oczu i przy oo. komputerach, którzy, graniaści, w najmniejszym już stopniu nie przypominali żywej istoty; niektórzy spośród nich połączeni byli pod stołem kabelkami, ale nie ważyłem się pytać o sens tej ich wieloprzewodowej łączności. Rozmowa, jaka wywiązała się przy tym samotnym obiedzie boż ja jeden go spożywałem znów, siłą nieodpartych rzeczy, zeszła ku transcendentalnej tematyce. Pragnąłem dowiedzieć się, co ostatni wierzący Dychtonii sądzą w kwestiach dobra i zła, Boga i diabła, a gdy zadałem to pytanie, nastała dłuższa chwila ciszy, w której tylko pręgowane lampy brzęczały cicho w rogach refektarza; zresztą może to był prąd oo. prognozytów. Odezwał się wreszcie siedzący naprzeciw mnie starszy komputer, z zawodu historyk religii, jak się później dowiedziałem od ojca Darga. Zmierzając wprost do celu, wyraziłbym nasze poglądy tak powiedział, Szatan jest tym, czego najbardziej w Bogu nie rozumiemy. Nie znaczy to. Jakobyśmy sądzili, że Bóg sam stanowi aliaż pierwiastków wyższego i niższego, dobra i zła, miłości i nienawiści, mocy stwarzania i żądzy zniszczenia. Szatan to myśl, że Boga można ograniczyć, zaklasyfikować, wydzielić, dokonując frakcjonowanej destylacji, tak aby został tym, i tylko tym, co potrafimy zaakceptować i przed czym się już bronić nie będziemy. Myśl ta nie daje się utrzymać wewnątrz historii, ponieważ jej nieuchronną konsekwencją jest wniosek, że nie ma innej wiedzy, jak pochodzącej od Szatana, i że on się dopóty rozszerza, dopóki nie pochłonie wszystkiego, co wiedzę zdobywa, w całości. A to, ponieważ wiedza unicestwia stopniowo dyrektywy, zwane przykazaniami objawionymi. Pozwala ona zabijać, nie zabijając, niszczyć, lecz tak, że to niszczenie stwarza, ulatniają się od niej osoby, jakim miała być należna cześć, choćby ojciec i matka, i padają od niej dogmaty, jak nadprzyrodzoności poczęcia niepokalanego i duszy nieśmiertelnej. Jeżeli to miały być pokusy diabelskie, to wszystko, czego się tkniesz, jest diabelską pokusą, i nie można by nawet powiedzieć, że Szatan pochłonął cywilizację, ale w niej Kościoła nie pochłonął, ponieważ Kościół, choć z oporami, daje stopniowo zgodę na zdobywanie wiedzy, i nie ma na tej drodze żadnego miejsca, na którym mógłby rzec dotąd, a dalej już nie!, ponieważ nikt, w Kościele czy poza Kościołem, nie potrafi wiedzieć, jakie będą jutrzejsze skutki dzisiaj poznanego. Kościół może od czasu do czasu wydawać bitwy temu postępowi, lecz gdy broni jednego frontu, ot choćby nienaruszalności poczęcia, postęp, zamiast dać frontalny bój, dokonuje manewru okrążającego, którym likwiduje sens bronionych pozycji. Tysiąc lat temu Kościół nasz bronił macierzyństwa, a wiedza zlikwidowała pojęcie matki, najpierw rozcinając akt macierzyństwa na dwoje, potem wynosząc je z ciała na zewnątrz, potem dokonując syntezy zarodka, tak że po trzech wiekach obrona straciła wszelki sens; musiał tedy Kościół przystać na zapłodnienie zdalne i na\n20 poczęcie w laboratorium, i na poród w maszynie, i na ducha w maszynie, i na maszynę, dostępującą sakramentów, i na zniknięcie różnicy pomiędzy naturalnie stworzonym i sztucznym bytem. Gdyby obstawał przy swoim, to musiałby jednego dnia uznać, że nie ma innego Boga prócz Szatana. Aby uratować Boga, uznaliśmy historyczność Szatana, czyli jego ewolucję jako zmieniającej się w czasie projekcji tych wszystkich cech, które nas w Stworzeniu zarazem przerażają i pogrążają. Szatan to naiwna myśl, że między Bogiem a Niebogiem można rozróżniać jak między dniem i nocą. Bóg jest Tajemnicą, a Szatan to zebrane w osobę, wydzielone cząstkowo rysy tej Tajemnicy. Nie ma dla nas ponadhistorycznego Szatana. To jedno, co w nim trwałe i co brano za osobę, pochodzi z wolności. Musisz jednak, gościu i przybyszu z dalekich stron, zapomnieć o kategoriach twej myśli, ukształtowanej w innej historii niż nasza, kiedy mnie słuchasz. Wolność oznacza dla nas coś zupełnie innego niż dla ciebie. Oznacza ona upadek wszelkich ograniczeń działania, czyli zanik tych wszystkich oporów, jakie życie napotyka na swym zaraniu rozumowym. Te opory kształtują rozum, bo wydobywają go na wierzch z wegetacyjnych otchłani. Ponieważ te opory dają się dotkliwie we znaki, historycznemu rozumowi roi się jako ziszczenie pełnia swobód, i dlatego właśnie w tym kierunku zmierza cywilizacyjnymi krokami. Jest krok ciosania kamiennych urn i jest krok wskrzeszania zmarłych, i jest krok gaszenia słońc i nie ma między nimi nieprzebytych przeszkód. Wolność, o jakiej mówię, to nie ten skromny stan pożądany przez jednych ludzi, kiedy inni ich dręczą. Wtedy bowiem człowiek jest dla człowieka kratą, ścianą, sidłami i przepaścią. Wolność, którą mam na myśli, leży dalej, rozpościera się poza tą strefą socjalnych zdławień wzajemnych, ponieważ strefę tę można przejść cało, a wtedy, w poszukiwaniu nowych oporów, bo ich już ludzie ludziom nie stawiają, odnajduje sieje w świecie i w sobie i wybiera się za przeciwnika siebie i świat, żeby z obojgiem walczyć i oboje sobie podporządkować. A kiedy i to się udaje, otwiera się otchłań wolności, ponieważ im więcej można czynić, tym mniej się wie, co czynić należy. Zrazu kusi mądrość, lecz z dzbana wody na pustyni staje się ona takim dzbanem wśród jeziora, gdy przyswajalna jak woda i gdy nią możesz obdarzyć żelazny złom i żabi skrzek. O ile jednak dążenie do mądrości wydaje się dostojne, nie ma dostojnych argumentów na ucieczkę z mądrości, nikt bowiem nie oświadcza wtedy głośno, że pragnie otępienia, a jeśliby nawet pragnąc miał tę odwagę wyznań, to dokąd się ma właściwie cofnąć? Gdyż nie ma już przyrodzonych rozziewów między rozumem a nierozumem, bo je nauka skwantowała i rozpuściła, i dlatego nawet dezertera wiedzy czeka wolność, musi bowiem wybrać wcielenie, jakie mu odpowiada, a stoi przed nim więcej szans, niż jest gwiazd na niebie. Straszliwie mądry wśród podobnych sobie staje się karykaturą mądrości, jak królowa pszczół staje się bez ula karykaturą matki, kiedy na nic jest zwał jajeczek, rozsadzający jej odwłok. Przychodzi więc do ucieczek z tego miejsca, chyłkiem i w największym wstydzie lub gwałtem i w największej panice. Tam, gdzie każdy musi być, jaki jest, trwa przy swoim z konieczności. Tam, gdzie każdy może być inny, niż jest, będzie rozdrabniał swój los skokami bytowych przesiadek. Społeczność taka wygląda z góry jak rojowisko owadów na rozpalonej płycie. Z dala wygląda jej męka jak farsa, bo śmieszą skoki z mądrości w otępienie i owoce rozumu używane po to, by można grać na brzuchu jak na bębnie, biec na stu nogach lub wyścielać mózgiem ściany. Gdy ukochaną istotę można zdublować, nie ma już ukochanych istot, lecz urągowisko miłości, a kiedy można być każdym i żywić dowolne przekonania, nie jest się już nikim i nie ma się żadnych przekonań. Toteż dzieje nasze idą na dno i odbijają się od tego dna skacząc jak pajac na sznurku, i dlatego wydają się koszmarnie śmieszne. Władza reglamentuje wolność, lecz stawia tak granice nieautentyczne, które atakuje bunt, bo nie można zakrywać raz dokonanych odkryć. Tak więc mówiąc, że Szatan jest uosobieniem wolności,