Idee społeczne kooperatyzmu | Anarchizm, Syndykalizm, Rewolucja | IBW\nZ tej strony widziane stowarzyszenia przedstawiają się, zatem jako nie terytorialne rzeczpospolite, o wydoskonalonej formie demokratycznej, urzeczywistniające prawa człowieka i obywatela w tak szerokich granicach, w jakich żadna demokracja państwowa nie zdołała tego uczynić.\nPomiędzy stowarzyszeniem a państwem, choćby najbardziej demokratycznym, zachodzi jednak różnica zasadnicza i niezmiernego znaczenia dla przyszłości społecznej. Oto ta mianowicie, że stowarzyszenie jest dobrowolnym związkiem ludzi, tworzącym się na mocy naturalnej wspólności potrzeb, państwo zaś - organizacją terytorialną - przymusową, prawem ziemi, które owłada człowiekiem, dlatego, że na niej zamieszkał. Nie daje ono nigdy swoim obywatelom swobody uchylania się od jego praw i rozporządzeń, swobody dobrowolnego należenia lub nienależenia do jego organizacji. Prawdziwa wolność jednostek staje się tutaj nieziszczalną nigdy utopią. Nawet w państwach najbardziej demokratycznych rozstrzyga tylko prosta większość przedstawicieli lub samego ludu, i mniejszościom, bardzo poważnym nawet, mogą być narzucone ustawy w najwyższym stopniu dla nich niedogodne; pomimo to muszą one pozostać w ramach wspólnej organizacji, stosować się do rozporządzeń i ponosić wspólne ciężary.\nOprócz tego, podczas gdy stowarzyszenie ma zwykle na celu zaspokojenie jakiejś jednej kategorii potrzeb ludzkich, państwo dąży do ogarnięcia wszystkich potrzeb całego człowieka. Reguluje nie tylko warunki bezpieczeństwa i obrony, lecz także wychowanie, religię, oświatę, postępowanie prywatne i publiczne, warunki ekonomiczne, higienę, moralność; wszystko bowiem zahacza o interesy państwowe i wszystko może zagrażać podwalinom jego istnienia. Stąd zaś wynika, że prawodawstwo państwowe musi być sztywne, trudno zmieniające się i trudno przystosowujące się do potrzeb życia. Skomplikowany mechanizm państwa, ogarniający sobą różne czynniki ludzkie i zagadnienia, musi rachować się poważnie z każdą zmianą. Reforma zamierzona w jednej dziedzinie musi być oceniana z rozmaitych i obcych jej punktów widzenia i nieraz względy militarne, interesy polityki kolonialnej, finansowe lub dyplomatyczne uniemożliwiają przeprowadzenie reformy w dziedzinie ekonomicznej, kulturalnej lub oświatowej.\nWszystko to sprawia, że nawet najbardziej demokratyczne państwo staje się coraz mniej zdolne do rozstrzygania zmiennych, różnorodnych i przeobrażających się szybko zagadnień społecznych. Zagadnienia te, mnożąc się z postępem historii, wymagają organizacji giętkiej, uduchowionej, gdzie byłoby jak najmniej rutyny i szablonu, a jak najwięcej swobodnego rozumowania i przyrodzonego doboru. Znajdują zaś taką organizację w stowarzyszeniach. I oto jesteśmy świadkami ciekawego procesu, że pomimo wzmagającego się ciągle hasła "upaństwowienia", idącego od dołu i od góry, szerzy się nie tylko upaństwowienie, ale także i jego antagonista - demokracja stowarzyszeń, tak, iż nie spotykamy już dzisiaj żadnej prawie dziedziny życia społecznego, żadnego prawie zagadnienia zbiorowości, gdzie by równocześnie nie występowały obie te formy.\nMamy, więc politykę ekonomiczną państwową i federację kooperatyw spożywców, dążące do regulowania produkcji i rynku według interesów spożywców; państwowe prawodawstwo pracy i prawodawstwo związków zawodowych, ochraniające robotnika przed wyzyskiem; państwowe ubezpieczenie starości i ubezpieczanie przez towarzystwa pomocy wzajemnej i kooperatywy spożywców; państwową politykę agrarną i stowarzyszenia rolnicze, podejmujące te same zadania dźwignięcia kultury i dobrobytu ludności włościańskiej; państwowe szkoły i uniwersytety obok szkól i uniwersytetów wolnych; państwowy kredyt obok kredytu towarzystw pożyczkowo - oszczędnościowych, kas Raiffeisena i wielu innych; i tak dalej w każdej dziedzinie życia i interesów.\nWystępują zaś tutaj nie tylko dwie różne organizacje społeczne, lecz także dwie różne idee, dwa różne kierunki ducha ludzkiego: jeden, który pragnie życie skrępować ustawą i podać jego przyrodzoną rozmaitość normom przymusowym, a jednolitym - i drugi, który pragnie ustawę uczynić podległą życiu, uzależnić ją i przystosować do zmienności i bogactw typów ludzkich, do tego, co wobec niej jest istotne, pierwsze i zwierzchnicze.\nW każdym przełomie dziejowym, kiedy pojawiają się zwiastuny nowego świata, bezimienne, wielkie idee, własność wszystkich i niczyja, wtedy zjawia się także i krytyka osobistego życia, pierwsze zarzewie rozterki wewnętrznej. Idee wydają się tak ogromne, a zarazem tak dalekie i tak obce temu, co stanowi szare codzienne życie. Tam, w tym świecie idei, żyją odwieczne marzenia ludzkości - braterstwo, dobrobyt, wolność, zmartwychwstają proroctwa Izajasza o orężach przekuwanych na lemiesze i ewangeliczna zapowiedź świątyni, przeniesionej do tajemniczych skrytek serc ludzkich. A przed obliczem tego piękna wlecze się wstydliwe, brudne życie; życie zabiegów geszefciarskich, samolubstwa, przemocy nad słabszymi; życie kancelarii, sądów, giełdy i przytułków; korowód małych trosk i ambicji, czołgających się myśli i uczuć. I oto przed każdym, kogo dotknął nowy powiew myśli, zjawia się zagadnienie osobistego życia, jego uzdrowienia, uszlachetnienia; zjawia się niezwalczony, konieczny postulat, że nowy świat społeczny wymaga nowych ludzi.\nZ natur niewolniczych nie mogą powstać instytucje wolnościowe. Z rabusiów i pasożytów społecznych nie może powstać demokracja. Z ludzi goniących tylko za zyskiem, lub zbytkami nie może narodzić się sprawiedliwość społeczna. Nawet wtedy, gdybyśmy, odwracając zagadnienie, twierdzili, że same instytucje polityczne nowego typu zdołają uszlachetnić ludzi i uzdrowić życie, nawet wtedy pozostaje nienaruszone pytanie, jakie siły zdołają te instytucje wydobyć z nicości, zorganizować, utrzymać i duchem ożywić. Skąd wezmą się te zastępy jednostek, zdolnych do tworzenia rozwoju społecznego, te masy o rozwiniętym sumieniu człowieka i obywatela, bez których demokracja polityczna jest tylko fikcją, nazwą bez treści, pobielanym grobem faryzeuszów?\nDemokracja tam tylko wyrasta, gdzie jest potrzebą mas ludowych. Zjawia się ona jako reakcja przeciwko zachłanności państwa, jako konieczna obrona samorodnych instytucji, zorganizowanych interesów ekonomicznych i kulturalnych ludu przeciw biurokracji.\nJeżeli lud szwajcarski z takim logicznym uporem broni swych urządzeń demokratycznych wobec różnych roszczeń rządu centralnego, jeżeli potrafił rozszerzyć je do najdalszych granic wolności politycznej, to pamiętajmy o tym, że jego obrona demokracji była to obrona swego własnego życia. Konstytucja polityczna, którą stworzył, posiada swą przyrodzoną, szeroką podstawę: tysiące najrozmaitszych zrzeszeń, kół i związków; tysiące samorodnych organizacji gospodarskich, handlowych, robotniczych, kulturalnych; zwyczaje demokratyczne, zwyczaje równości i poszanowania człowieka, zakorzenione w całej cywilizacji tego ludu; przyzwyczajenie i zdolność do samodzielnego załatwiania swoich spraw i potrzeb zbiorowych; silnie rozwinięte sumienie obywatelskie i nierozłączna z tym nieufność do biurokracji. Wszystko to stanowi kulturę demokratyczną, pierwszy a niezbędny warunek demokracji i samodzielności politycznej.\nLud Polski takiej kultury nie ma dotychczas. Nie jest to społeczeństwo nowoczesne, zorganizowane w różnorodne zrzeszenia i związki wolne, lecz do niedawna jeszcze, zbiorowisko luźnych jednostek, wyczekujących, jakie reformy będą mu dane, w jakim nowym łożysku państwowym każą popłynąć jego życiu. Nie mając własnych instytucji społecznych, które by mógł dalej rozwijać i doskonalić, oczekiwał tylko na reformy policyjne. I ten zanik samodzielności tak głęboko wsiąknął w charakter narodu, że nawet umysły przodujące, programy partii i stronnictw, nie mogły zdobyć się na żadne inne postulaty społeczne, jak tylko takie, które zawierają się w formułce, „czego żądać od państwa".\nPrzyzwyczailiśmy się uważać siebie za materiał, z którego ktoś inny urabia rozmaite formy; przy każdej sposobności ofiarowaliśmy siebie: "zróbcie z nas to lub owo; zróbcie z nas społeczeństwo konstytucyjne, demokratyczne lub społeczno-demokratyczne; zreformujcie nam szkoły i szpitale; ochrońcie przed nędzą i wyzyskiem". Cała mądrość polityczna zawierała się w tych prośbach czy żądaniach reformy. Wszystkie ideały chyliły się przed tym jednym: Państwa-Opatrzności. Ono miało za nas myśleć i działać, miało nas karmić, uzdrawiać, chronić. I to się nazywało u nas "demokracją".\nNa drodze takiej polityki mogło jednak wytworzyć się wszystko inne, tylko nie demokracja. Demokracja wymaga przede wszystkim silnego poczucia i instynktu samopomocy społecznej. Wymaga ludzi, umiejących nie tylko żądać reform od państwa, lecz przeprowadzać te reformy za pomocą swoich własnych instytucji. Wymaga umiejętności samodzielnego organizowania interesów społecznych. Wymaga rozwoju stowarzyszeń, zagarniających rozmaite dziedziny gospodarstwa, kultury, ochrony pracy i zdrowia. Wymaga wreszcie silnego indywidualizmu człowieka, wyrobionej potrzeby urządzania swego życia według własnej normy i poszanowania tej samodzielności u innego. Bez tych warunków moralnych i społecznych demokracja wytworzyć się nie może. Jeżeliby nawet w komitecie ministrów lub Dumie, wypracowane były jak najdalej idące reformy; jeżeli byśmy nawet otrzymali instytucje samorządu politycznego oparte na powszechnym głosowaniu, to zamieniłyby się one niechybnie w rządy urzędników i przedstawicieli z wyrobów, zcentralizowałyby się gdzieś daleko poza ludem, przystosowując się najzupełniej do niedojrzałości demokratycznej społeczeństwa... gdyby praca tworzenia demokracji od dołu tej wolnej demokracji stowarzyszeń, została przez nas zaniedbana.\nTworzenie demokracji przez samo społeczeństwo, tworzenie jej istoty, jej sił wewnętrznych jest to zarazem uzdrowienie życia i wyzwolenie moralne ludzi. Tam gdzie rozwijają się instytucje samopomocy, kooperatywy, spółki włościańskie i związki zawodowe, gdzie powstają samodzielne ogniska oświaty i kultury, tam jednocześnie zachodzić muszą i zachodzą głębokie zmiany w zwyczajach i w duszach ludzkich, w wychowywaniu dzieci, w higienie fizycznej i moralnej, w pojmowaniu zadań życia i szczęścia. Przede wszystkim ludzie tworzą wtenczas sami warunki swojego bytu. Od ich zdolności, energii, ofiarności zależy to wspólne dobro, którego stowarzyszenie poszukuje. W życiu jednostki zjawiają się cele, których nie było; zjawia się uczucie samodzielnego tworzenia i solidarności międzyludzkiej. Zanikają nie tylko przeżytki duszy niewolnika, ale i duszy nowożytnego "geszefciarza", nie pojmującego zysku bez krzywdy. Powstają nowe kategorie rozkoszy moralnych i towarzyskich, które wypierają bezmyślną nudę zbytków, rozpusty i pijaństwa. Słowem, tworzy się nowa kultura i nowy typ człowieka, który wyróżnia zasadniczo społeczeństwo demokratyczne.\nCzłonek stowarzyszeń wolnych jest to typ, który życie tworzy siłami swego umysłu, charakteru, serca i jest to obywatel demokracji. Zaś jednostka, chodząca luzem, w stadzie, jest to bierny pionek w rękach biurokracji i przywódców partyjnych, niewolnik warunków życia i typ społeczeństwa niewolniczego.\nTe dwa zasadnicze rysy określają całą różnice psychologiczną i moralną, przystosowują do siebie pojęcia, uczucia i sumienie, potrzeby i tryb życia, pragnienia i ideały. Typ demokratyczny pożąda przede wszystkim wolności tworzenia, typ niewolniczy - "chleba i igrzysk", pierwszy próbuje sam doskonalić i ulepszać swoje życiem drugi żąda tego od państwa.\nW typie demokratycznym zanika potrzeba jałowych narzekań i utyskiwań, znika rozterka między indywidualnością a warunkami, między ideałem, piastowanym w umyśle, a życiem rzeczywistym, gdyż członek stowarzyszeń wolnych ma możność tworzenia swego życia i przystosowywania warunków do swojej indywidualności. Wytwarza się tutaj doskonała jedność myśli, uczucia i czynu, warunek zdrowia i pełnego rozwoju jednostki.\nW typie niewolniczym natomiast istnieje cała przepaść między ideałem a rzeczywistością, między indywidualnością a warunkami. Człowiek wchodzi w szablon życia , którzy inni wytworzyli dla niego przymusowo, męczy się nadaremnym doń przystosowaniem się, kastruje swą indywidualność w najrozmaitszy sposób, przechodzi przez rozmaite musztry pojęciowe i moralne, zatraca wszelką łączność swych utajnionych pragnień z czynem - i przez to samo wypacza się w typ chorobliwy, zwyrodniały, cząstkowy.\nW tym przeobrażeniu moralnym człowieka - z niewolnika na wolnego twórcę życia - widzi kooperatyzm swoje najważniejsze zadania, głęboką istotę szerzonej przez się kultury demokratycznej.\nKażda kooperatywa spożywców, każda spółka włościańska lub związek zawodowy staje się żywym ogniskiem i szkołą tej kultury, gdzie ludzie uczą się swymi czynami nowej nauki wolności. Ci, którzy dotychczas korzystali tylko z rozkazów swoich przełożonych lub z jałmużny swych dobroczyńców, rządzeni i cywilizowania na czyjąś modłę, tutaj w kooperatywie i związku, sami muszą radzić i decydować o wszystkich sprawach: o warunkach swego najmu, o gospodarce w swoich kasach, warsztatach i sklepach, o potrzebach swoich szkól, bibliotek, szpitali, ochron. Muszą nie tylko radzić nad tym, ale i tworzyć to wszystko, ukształcać instytucje, przystosowywać je do swoich żądań i charakterów, wkładać w nie własną inicjatywę, zapał tworzenia, wytrwałość. Instytucja społeczna przestaje wtedy gnębić człowieka, staje się posłusznym w jego ręku narzędziem, pozwala mu być twórcą.\n3. Ludowe państwo pracy\nChcąc pokazać ideę „państwa ludowego”, taką, jaką ona zarysowuje się w kooperatyzmie, musimy zacząć od tego, co stanowi wspólne źródło historyczne i moralne zarówno kooperatyzmu, jak i socjalizmu dzisiejszego, mianowicie, od pierwotnych dążności ruchu robotniczego. Walka o wyzwolenie klas pracujących zjawia się w historii świata jako zbiorowy protest przeciwko krzywdzie ludzkiej. Jest to jej punkt wyjścia. W hasłach, które podejmowała i głosiła jako ideały swoje, nie szło nigdy o zamianę jednego systemu wyzysku na drugi; nie stawiano nigdy kwestii społecznej w taki sposób, ażeby klasy pracujące zajęły stanowisko burżuazji i w dalszym ciągu ujarzmiały jakąś inną część ludzkości. Przeciwnie, w sposób jasny i prosty, głoszono zniesienie samego wyzysku, w jakiej bądź postaci i do kogokolwiek stosowanego. Była to idea zasadnicza ruchu robotniczego, idea żywotna i silna, przed obliczem której musiały zaniknąć wszelkie pojęcia klas i podziału ludzi w nowym ustroju, i wskutek której interes z pozoru czysto robotniczy, klasowy, zamieniał się w interes ogólnoludzki, w przyrodzone prawo każdego człowieka do swobodnego życia i rozwoju. Odpowiednio do tego urobił się także ideał ekonomiczny klas pracujących. Ruch społeczny, który protestuje przeciwko krzywdzie człowieka i zwalcza wszelki wyzysk, w swoich najdalszych dążnościach i celach rozumowanych musi postawić przeobrażenie kapitalizmu na taki typ gospodarstwa społecznego, w którym ani produkcja bogactw, ani ich wymiana i użytkowanie nie wymagałyby uciemiężania jednej części społeczeństwa przez drugą, gdzie nie byłoby miejsca dla zysków, wyciąganych kosztem cudzej pracy i nędzy. Takim zaś typem gospodarstwa, przy dzisiejszych warunkach wielkiego przemysłu i światowej wymiany, może być tylko wspólne posiadanie bogactw krajowych, przeistoczenie wszystkich na współwłaścicieli o jednakowych prawach. W tym jednak ogólnikowym charakterze idea ekonomiczna nie mogła pozostać. Rozwój realnej polityki ruchu robotniczego i socjalizmu musiał z konieczności rzeczy połączyć ją z całokształtem zagadnień społecznych, wyjaśnić jej życiową postać i szczegóły, doprowadzić do sformułowania zadań kulturalnych, etycznych, a szczególniej polityczno-państwowych. Doprowadziło to do wytworzenia pojęcia o „ludowym państwie pracy”, które w ostatnich latach znalazło swego kodyfikatora w osobie prof. Mengera. W danym razie prof. Menger ma tę niepospolitą zasługę, że jest zupełnie szczery i logiczny, dzięki czemu to wszystko, co było dotychczas niedopowiedziane w programach socjalistycznych i o czym wstydzono się mówić i myśleć wyraźnie, zostało teraz sformułowane jasno, jako całkowicie rozwinięta myśl socjalizmu państwowego. Czym jest ludowe państwo pracy? Można je określić przez dwa następujące twierdzenia: 1) jest to zdemokratyzowanie państwa przez oparcie prawodawstwa na powszechnym głosowaniu oraz przez rozszerzenie zasady odpowiedzialności władzy wykonawczej wobec wyborców. 2) Jest to także rozszerzenie władzy państwowej na wszystkie czynności życia społecznego, to jest oddanie państwu gospodarki rolnej i przemysłowej, ochrony pracy i zdrowia, wychowania i oświaty. Demokratyzacja rządów w najobszerniejszym słowa tego znaczeniu nie stanowi istoty „ludowego państwa pracy”. Menger oświadcza nawet, że „byłoby rzeczą odpowiednią, aby prawodawstwo państwa ludowego zależało od dwóch Izb: od Izby deputowanych, wystawionej zawsze na prądy demokratyczne oraz od Izby arystokratycznej, która powinna obejmować nie najużyteczniejszych, lecz najlepszych członków państwa... Najwybitniejsi przedstawiciele nauki, sztuki i literatury, mówi on dalej, musieliby znaleźć miejsce w tej Izbie, w drodze obioru lub nominacji”.*) O wiele bardziej charakterystyczne zresztą ograniczenie demokracji spotykamy w czynnych programach socjalizmu, które świadomie zupełnie wyłączają postulaty bezpośredniego prawodawstwa ludowego - inicjatywy i referendum, a z wielką ostrożnością, niechęcią i zastrzeżeniami „dojrzałości ludu” odnoszą się do takich dążeń, jak decentralizacja polityczna i dopuszczenie kobiet do praw wyborczych. Chcąc jednak ocenić należycie „demokrację” owego państwa pracy, trzeba przyjrzeć się drugiemu jego obliczu, które formułuje się jako „upaństwowienie gospodarki”. Dopiero w zestawieniu tych dwóch rzeczy „państwo ludowe” socjalizmu przybiera swoją rzeczywistą postać i pokazuje, jakąby była wolność obywateli przezeń gwarantowana. Ludowe państwo pracy wychodzi z tego założenia, że interesy ekonomiczne, rodzinne i moralne ludzi uważa za dobro publiczne. Wskutek tego, jak mówi Menger, „będzie musiało upaństwowić porządek prywatno-publiczny, czyli prawo prywatne zamienić na prawo administracji i wykonywać to ostatnie w drodze urzędowej, za pośrednictwem swych organów. Wszystkie więc własnościowe i rodzinno-prywatne stosunki, nie wyjmując nawet własności prywatnej przedmiotów spożywczych, powinny być uregulowane w drodze administracyjnej” (str. 224). „Oznaczona ilość środków do zaspokojenia wymagań życia i oznaczony czas pracy - oto jest zasada państwowego systemu podziałowego wobec jednostki” (str. 147). Odpowiednio do tego założenia gospodarczego organa państwa ludowego będą musiały rozdzielić się na urzędy porządku publicznego i ekonomiczne. „Zadaniem pierwszych będzie utrzymywanie istniejących stosunków siły oraz przestrzeganie spokoju i porządku publicznego; drugie natomiast zawiadywałyby sprawami ekonomicznymi: produkcją, podziałem i konsumpcją dóbr i usług”. Organizacja pierwszych byłaby podobna do dzisiejszych sądów i urzędów administracyjnych; organizacja drugich - do dzisiejszych przedsiębiorstw państwowych: poczt, kolei itp. (str. 273-4).\n„Przeważająca część działalności państwowej musiałaby, zgodnie z naturą ludowego państwa pracy, przypaść organom gospodarczym. Zadaniem tych ostatnich byłoby wyznaczyć każdej jednostce zakres i rodzaj wykonywanej przez nią pracy, a także rozstrzygać przy wydzielaniu każdemu obywatelowi państwa dóbr rzeczowych i usług... Pomimo swego przeważnie technicznego charakteru byłyby organa gospodarcze uważane za urzędy państwowe, i każdy obywatel musiałby stosować się do ich rozporządzeń, zachowując prawo wnoszenia zażaleń przed zwierzchnicze urzędy gospodarcze lub porządku publicznego” (str. 276-7). „Powszechna praca obowiązkowa stworzy podstawę nowej koncepcji występku... Każdy obywatel, któryby zagrażał podstawom tej formy państwowej przez swoje przeciw-prawne wzdraganie się od pracy, byłby winnym kary, bez różnicy swego stanowiska społecznego” (str. 220).\nSystem ten zamieniający życie gospodarcze na porządek prawno-biurokratyczny państwa, wymaga także, z konieczności rzeczy, znaczne go ograniczenia samorządu gmin i stowarzyszeń pracujących. „Gminy ludowego państwa pracy, zawiadujące sprawami gospodarczymi, przeciwstawiałyby się sobie do pewnego stopnia, jako samodzielne indywidualności. Byłoby wszakże zupełnie błędnym utożsamiać ich stosunek ze stosunkiem za chodzącym pomiędzy pojedynczymi osobami, uprawiającymi gospodarkę w naszym ustroju. Wprawdzie, o ile dobra rzeczowe byłyby wytwarzane i spożywane w obrębie tej samej gminy, byłaby ona, z natury rzeczy, samodzielną i niezależną. Ale każda wymiana towarów i usług pomiędzy dwiema samoistnymi gminami musiałaby odbywać się pod nadzorem lub kierownictwem zwierzchnich urzędów gospodarczych... Właściwe naszemu ustrojowi prawo swobodnego przesiedlania się musiałoby także zostać znacznie ograniczone w ludowym państwie pracy... Przesiedlanie się do innej gminy może być, przy zwykłym trybie rzeczy, tylko wtedy dozwolone, jeżeli gmina, z której członek występuje, zwolni go od jego obowiązkowej pracy, gmina zaś do której wstępuje nada mu prawo do bytu. Ale nawet wtedy, gdyby nie wszyscy zainteresowani na to się zgodzili, musiałyby zwierzchnie władze gospodarcze posiadać prawo uwzględniania próśb o zmianę przynależności gminnej”, (str. 287-9). „Każda większa gmina, której życie gospodarcze przedstawia trudną do skontrolowania rozmaitość, musi połączyć ludzi jednakowego zawodu w grupy robotnicze. Oba utwory pośrednie - okręgi gminne i grupy robotnicze - powinny być uważane tylko jako instytucje administracyjne. Stąd też członkowie grup posiadają wprawdzie wobec gminy prawo do bytu, ale nie mogą żądać, aby dochód z pracy wykonanej przez grupę był podzielony między nich wedle jakiegokolwiek miernika. Grupa robotnicza powstaje i rozwiązuje się na skutek rozporządzenia gminy. Gmina także decyduje o członkach, którzy mają być do grupy robotniczej zaliczeni i o wydzielanych jej środkach pracy. Przez to odróżnia się ta instytucja od systemu Fourierowskiego, który polega na skłonności członków do danego rzemiosła, a nie na powadze zewnętrznej. Daje się także spostrzec przeciwieństwo między grupą robotniczą a asocjacjami robotniczymi Blanca i Lassalle'a, ponieważ te ostatnie tworzyły się przez swobodne łączenie się członków”. „Gmina mianuje i uwalnia naczelników grup robotniczych. Są oni odpowiedzialni za pracę, wykonywaną przez grupę. Ale muszą też posiadać władzę kierowania pracami członków i wymierzania kar dyscyplinarnych członkom leniwym i krnąbrnym, z zastrzeżeniem dla tych ostatnich prawa wnoszenia skarg przed organa porządku. Te same środki musiałyby też być praktykowane, gdyby gmina sama kierowała pracami swych członków, bez pośrednictwa grup robotniczych. Dopiero gdy ludowe państwo pracy przyjmie zupełnie ustalone formy, będzie można przekształcić grupy robotnicze w więcej demokratycznym duchu” (str. 291-3). W ogóle „porządek pracy społecznej byłby zadaniem organizacji publicznej; inicjatywie prywatnej pozostawionoby bardzo ograniczone pole działania. Tym więcej, zapewnia zagadkowo Menger, rozwinęłaby się ona w dziedzinie moralności” (!) (str. 165). To ograniczenie wolności jednostek bynajmniej jednak nie zabezpiecza równości ekonomicznej. Menger, zwolennik i prawodawca „państwa ludowego”, zastrzega to wyraźnie. „W ludowym państwie pracy, mówi on, będą zawsze istniały przeciwieństwa, które niemożliwym uczynią gruntowne zrównanie wszystkich obywateli pod względem ekonomicznym. Tu należy przede wszystkim zaliczyć przeciwieństwo pomiędzy panującymi a podwładnymi, albo, jeżeli się woli, pomiędzy zawiadującymi a zawiadywanymi, które w ludowym państwie pracy wystąpi w jeszcze ostrzejszej formie, aniżeli w dzisiejszym ustroju społecznym, ponieważ działalność jego obejmie całą dziedzinę ekonomiczną. Doświadczenie wszystkich czasów uczy nas jednak, że rządzący korzystali zawsze ze swej przewagi, aby zapewnić sobie uprzywilejowane pod względem gospodarczym stanowisko życiowe” (str. 95).\nA teraz zobaczmy, jak na tym podłożu gospodarki państwowej wyglądałoby życie moralne obywateli ludowego państwa pracy. Staje się regułą ogólną, że wychowanie, oświata i religia przechodzą w ręce biurokracji państwowej. „Jeżeli państwo, mówi Menger, oświadczy się za systemem połączonych gospodarstw, będzie najcelowiej, gdy żywienie i wychowanie dzieci stanie się funkcją organów państwowych i odbywać się będzie w oddzielnych, przeznaczonych na to gmachach. Ponieważ w ludowym państwie pracy w ogóle całe prawo prywatne przemieni się w prawo administracyjne, więc i kwestia, kto ma troszczyć się o duchowy, moralny i fizyczny rozwój dzieci rozstrzyga się w drodze administracyjnej” (str. 201).\n„Ponieważ własność prywatna będzie posiadała w ludowym państwie pracy bardzo niewielki zakres, więc mogłoby ono przez samą odmowę środków materialnych uniemożliwić działalność stowarzyszeń religijnych. Ale podobny, mechaniczny środek przymusu nie powinienby być stosowany w rzeczach sumienia w nowym ustroju społecznym; przeciwnie, zaspokajanie potrzeb religijnych, czego przecie .wyznawcom religii objawionych odmówić nie można, powinno być uważane jako część prawa do bytu. Ludowe państwo pracy jest więc obowiązane udzielić stowarzyszeniom religijnym niezbędnych, w celu wykonywania ich obrządków, dóbr rzeczowych i usług, ale ma też prawo stowarzyszenia te organizować i wpływ swój nad niemi rozciągać. Nasze państwo dzisiejsze daje masom ludowym w ich młodości przeważnie religijne wychowanie i następnie pozostawia je zupełnie wpływowi kościoła, przypominając o nich, w dalszym biegu ich życia, chyba tylko wówczas, gdy chodzi o podatek mienia lub krwi. Natomiast ludowe państwo pracy, zgodnie z charakterem całej swej organizacji, będzie się opiekowało jednostką w ciągu całego jej życia, za pomocą różnych naukowych, estetycznych i moralnych środków wychowawczych” (str. 308). Tak się przedstawiają zarysy prawne ludowego państwa pracy, wyprowadzone logicznie z programów i akcji politycznej dzisiejszego socjalizmu. W życiu prawa te wyglądałyby w następujący sposób: Rząd rozporządza całą ziemią i rolnikom albo spółkom rolniczym wydzierżawią od siebie grunta pod uprawę, naznacza długość dzierżawy i warunki, ustanawia ceny produktów rolnych i wydaje szczegółowe rozporządzenia, w jaki sposób gospodarstwo ma być prowadzone. Liczne zastępy inspektorów rządowych doglądają, czy rozporządzenia te są spełniane, a wszelkie uchybienie obowiązującym przepisom może pozbawić rolnika zajmowanego przezeń gruntu. Również przesiedlanie ludności rolnej i stosowanie ilości rąk roboczych do potrzeb uprawy ziemi odbywałoby się na mocy rozporządzeń rządowych, według wymagań całego systemu gospodarstwa narodowego. Z produkcją fabryczną byłoby to samo. Fabryki, tak samo jak ziemia, stanowiłyby wyłączną własność państwa; rząd przeto byłby głównym administratorem całej produkcji. Być może, że oddawałby fabryki związkom robotniczym do prowadzenia; musiałby jednak, w każdym razie, zarezerwować dla siebie najwyższą władzę administracyjną. Oznaczanie ilości i rodzaju produkcji, ustanawianie płac i długości dnia roboczego, zamykanie fabryk zbytecznych lub przenoszenie ich na odpowiedniejsze miejsce, wszystko to, jako rzeczy dotyczące ogólnego planu całej produkcji krajowej, za który rząd tylko byłby odpowiedzialny, musiałoby należeć wyłącznie do rządu. Ministerstwa prowadziłyby rozległą i drobiazgową statystykę, według której normowałyby produkcję i zarobki. Dla każdej gałęzi przemysłu musiałyby znaleźć potrzebną ilość rąk roboczych; a jeżeliby te ręce nie znalazły się dobrowolnie, musianoby stosować środki policyjne, przymusowe dla zadośćuczynienia wymaganiom produkcji. Państwo, ażeby odpowiedzieć trudnemu zadaniu zaopatrywania społeczeństwa we wszystkie produkty, odpowiednio do rzeczywistych potrzeb, bez marnowania sił i bogactw zniewolone byłoby zorganizować pracujących na wzór armii, ustanowić przymusową służbę pracy i przeciętną długość jej trwania w życiu osobnika. Musiałby także odbywać się stosownie do wykazów statystyki przemysłowej i rolnej, pobór ludzi pracujących, z dokładnym rozgraniczeniem, ilu robotników potrzeba do każdej gałęzi produkcji. Gdyby np. okazało się, że jest za dużo ochotników do pracy na roli, a za mało do pracy w kopalniach, wtenczas rząd musiałby odmówić przyjmowania zbytecznych pracowników rolnych, a natomiast przedsięwziąć jakiekolwiek środki: większe wynagrodzenie, odznaczenie honorowe lub w ostateczności pobór przymusowy - dla ściągnięcia potrzebnej liczby robotników do kopalń, gdyż inaczej cały system produkcji państwowej mógłby runąć. Takie zaś klasyfikowanie ludzi do różnych zawodów, według liczby wymaganej przez produkcję, odbywałoby się bardzo często wbrew przyrodzonym zdolnościom i chęciom człowieka. I na to nie byłoby żadnej rady, gdyż każda gałąź produkcji musiałaby mieć niezbędną dla siebie ilość ofiar ludzkich, ażeby całość gospodarki narodowej szła pomyślnie. Z tego widzimy, że rząd ustroju kolektywnego, tak jak go pojmuje socjalizm państwowy, miałby olbrzymią władzę nad człowiekiem. W wielu bardzo wypadkach on by decydował o przeznaczeniu ludzi, o rodzaju ich pracy, a zatem i życia; zawsze zaś musiałby decydować bezwzględnie o długości obowiązkowej służby w przemyśle lub rolnictwie, o normach wynagrodzenia i pracy, o sposobach produkowania i podziale bogactw. Żadne związki robotnicze nie mogłyby w tych rzeczach rozporządzać się samodzielnie, wobec kolektywizmu państwowego, obejmującego wszystko w jednolity system gospodarczy, zcentralizowany, o-party na szczegółowej, dokładnej statystyce sił wytwórczych i potrzeb społeczeństwa. Wszystko musiałoby być tutaj uregulowane jak w najdoskonalszym mechanizmie i podległe jednakowym powszechnym prawidłom. Żadne zboczenia samowolne grup lub stowarzyszeń pracujących nie mogłyby być dozwolone. Jedna tylko władza państwowa, odpowiedzialna za całość gospodarki społecznej, mogłaby decydować w jej zasadniczych sprawach, i musiałaby mieć silną rękę, posłusznych obywateli, ażeby jej prawa i najmniejsze rozporządzenia gospodarskie wykonywały się sumiennie i ściśle.\nJasne jest także, że rząd ludowego państwa pracy, będący nie tylko rządem politycznym, ale i gospodarskim, musiałby rozporządzać olbrzymią armią urzędników. Musiałyby istnieć niezliczone zastępy państwowych inspektorów, dozorców, techników, buchalterów, statystyków, ekspertów itd., dozorujących bezpośrednio każde przedsiębiorstwo przemysłowe, każdy folwark rolny. Ta cała nowa biurokracja gospodarska, przewyższająca liczbą swoją stokrotnie dzisiejszą biurokrację państwową, byłaby, podobnie jak i ta, zależna tylko od swojej władzy zwierzchniczej, tj. od rządu. Nie stosowałaby się ona do woli pracujących w danej fabryce lub folwarku, lecz wyłącznie do rozkazów swego ministerstwa, gdyż inaczej, zamiast sprawności i porządku, zapanowałby bezład i rozstrój. Przechodząc do zagadnień kultury, znajdujemy również monopol państwa. W minimalnych programach socjalistycznych figuruje on przede wszystkim jako przymusowe bezpłatne nauczanie, w maksymalnych zaś bywa (jak u Mengera) rozszerzany na całe wychowanie człowieka. Biurokracja rozrasta się przez to jeszcze bardziej, centralizuje w swoich rękach olbrzymią ilość szkół i zakładów wychowawczych, które, jako przymusowe i bezpłatne, rugują zupełnie w praktyce szkoły wolne, pomimo zagwarantowanej w konstytucji swobody nauczania. Tak ważna dla społeczeństwa sprawa, tak podstawowa, jak wychowanie człowieka, staje się więc przywilejem rządu. Biurokracja otrzymuje wyłączne prawo na urabianie młodości ludzkiej. Nie ulega zaś wątpliwości, że urabiałaby ją podług swoich programów i swego pojmowania życia, przestrzegając bacznie, ażeby do nauczania nie wkradały się idee buntownicze, nieprawomyślne według nowej koncepcji występku; urabiałaby zawczasu typ obywateli jak najzupełniej zgodnych z panującym systemem życia i uzdolnionych moralnie do posłuszeństwa.\nObrońcy kolektywizmu państwowego na zarzut zbyt wielkiej przewagi rządu w podobnym ustroju odpowiadają zwykle, że byłoby to przecież państwo ludowe, jak najbardziej demokratyczne, zapewniające każdemu obywatelowi możność wpływania na rząd i zwalczania wszelakich nadużyć władzy. „Państwo - to będziecie wy sami”, przemawiają agitatorzy. Ale w tym właśnie najbardziej błądzą. W państwie demokratycznym rozstrzyga we wszystkim prosta większość głosów; mniejszość zaś, choćby stanowiła bardzo znaczną część narodu, nie ma żadnego sposobu, aby postanowieniom większości oprzeć się, i musi ulegać jej rządom i prawom, chociażby najszkodliwszym dla siebie. Człowiek, którego potrzeby i pojęcia będą sprzeczne z większością głosującą, będzie tak samo ujarzmiony przez prawo, jak w każdym innym państwie. Co więcej jednak, w państwie demokratycznym kolektywnym, gdzie rząd będzie gospodarzem ziemi i przemysłu, tak znaczna część społeczeństwa będzie bezpośrednio zależna od rządu, taka masa ludzi będzie urzędnikami państwowymi, wychowanymi w dyscyplinie biurokracji, że przy każdym głosowaniu, czy to na posłów, czy też nad prawami nowymi, rząd będzie miał zapewnioną olbrzymią przewagę moralną i będzie mógł daleko łatwiej niż dzisiaj przeprowadzać swoich kandydatów do parlamentu, swoje projekty prawa i tłumić opozycję. Widzimy to już teraz w państwach demokratycznych, że cała klasa urzędnicza, państwowi dzierżawcy różnych monopolów, służba magistracka, kolejowa, pocztowa, nauczycielska i t. d. są to żywioły najwięcej onieśmielone w politycznych zatargach z rządem, bojące się narazić swojej zwierzchności i przyzwyczajone do posłuszeństwa, żywioły, które nie tylko w głosowaniu wyborczym, lecz nawet w swoim życiu prywatnym i towarzyskim idą za wskazówkami swych szefów i przystosowują się do polityki rządowej. Wyobraźmy sobie, że ta klasa urzędnicza ustawicznie zależna od rządu, jest dziesięć, sto razy liczniejsza niż obecnie, co musiałoby być z konieczności rzeczy przy kolektywizmie, a dojdziemy łatwo do wniosku, że w takim społeczeństwie, na wskroś biurokratycznym, zdobycie się na opozycję wobec rządu i przeprowadzenie pomyślne tej opozycji byłoby niesłychanie trudne. W tej ciężkiej, koszarowej atmosferze, w tym życiu, przesiąkniętym wszędzie pierwiastkiem urzędniczej dyscypliny i służalstwa względem władzy, wykonywanie wolności obywatelskich byłoby prawie fikcyjne. Wpływ moralny państwa, jego władza, wciskająca się we wszystkie szczeliny życia ludzkiego, tropiąca człowieka od kolebki samej aż do starości, w wychowaniu, naukach, pracy, w rodzinie i gospodarstwie, mimo wszelkich konstytucji pisanych, paraliżowałaby najprostszy odruch wolności, tłumiłaby bunty w samym zarodku, w samej duszy człowieka, nie potrzebując nawet odwoływać się do pomocy siły zbrojnej.\nRzecz jasna, że postawiona w ten sposób sprawa ,,wyzwolenia” klas pracujących staje się ironią, policzkującą te klasy, sfałszowaniem ich ideałów i dążeń dziejowych. Wspólność ekonomiczna, wspólność bogactw i zdobyczy kultury, stając się dziełem rąk policyjnego państwa, staje się zarazem rozszerzeniem niewoli, tak niezgodnym z potrzebami i rozwojem dzisiejszego człowieka. Być może, że ludzie zyskaliby wtenczas na pewności jutra, na sytości, na godzinach wolnych od pracy, ale działoby się to wszystko kosztem wolności i kosztem duszy. Człowiek, poddany od dzieciństwa aż do starości rozporządzeniom państwa, wychowywany przezeń i karmiony, któremu biurokracja wyznacza fach, pracę i rodzaj życia, nie byłby zdolny ani korzystać ze zdobyczy kultury ani jej tworzyć. Zabitoby w nim jego samego, jego indywidualność, twórcę.\nPodobne stanowisko człowieka nie leży bynajmniej w interesie klas pracujących, i żadna konieczność społeczna nie wymaga tego, ażeby dobrobyt i sprawiedliwość ekonomiczna miały się osiągnąć tylko pod warunkiem zrzeczenia się wolności. Nic niema takiego ani w historii rozwoju, ani w naturze dzisiejszego gospodarstwa społecznego, co dowodziłoby, że człowiek nie może inaczej pozbyć się wyzysku kapitalistycznego, jak tylko oddając siebie, z duszą i ciałem, pod jarzmo biurokracji demokratycznej. Są to wszystko pojęcia sfałszowane i jak gdyby rozmyślnie wypaczające w jakąś karykaturę społeczną tę wielką ideę wyzwolenia, którą proletariat przyniósł światu. Przypomnijmy sobie, jakie jest źródło walki klas pracujących: jest to protest przeciwko krzywdzie człowieka. Gdyby się uważało za rzecz słuszną, że mogą być ludzie skazani na głód i nędzę, zapracowani nad siły, pozbawieni swobody korzystania z życia i cywilizacji; gdyby się przyjmowało za rzecz konieczną, że dla korzyści jednych łamie się pod jarzmem wyzysku życie drugich; że mogą być dzieci skazane na upośledzenie, którym społeczeństwo odejmuje zawczasu wszelką radość życia; gdyby w ten sposób odczuwano i osądzano dzisiejszy porządek, wtenczas, mogłyby być strajki robotnicze, domagające się większych zarobków, lub ruchy włościańskie, domagające się ziemi, jak to bywało po wszystkie czasy, lecz nie byłoby dzisiejszego ruchu robotniczego, tego ruchu, który stworzył niezwalczoną broń solidarności wszechświatowej, który umie bezinteresownie stanąć w obronie każdego pokrzywdzonego i rozniecić ogniska walki przeciw każdemu uciskowi; a przede wszystkim, nie byłoby tego ideału wspólności ekonomicznej, który, powołując wszystkich ludzi do braterskiego współżycia i korzystania z darów natury i cywilizacji, tym samem niszczy wszelkie odrębności i interesy klasowe, a na miejsce interesów klasy wysuwa interes człowieka. Temu stanowisku ruchu robotniczego odpowiadać musi także i jego ideał polityczny. Państwo dzisiejsze, policyjne, rozwinęło się razem z wyzyskiem kapitalistycznym, z tą przemocą ekonomiczną, jaka charakteryzuje każdą czynność, każde poruszenie gospodarki burżuazyjnej. Jest oczywiste, że wyzyskiwanie jednego człowieka przez drugiego, wyzyskiwanie mas ludowych przez jedną klasę, przywłaszczanie sobie prawa własności na ziemię i produkty pracy z krzywdą innych, zmuszanie do roboty przez głód, pomimo nagromadzonych zapasów żywności, że te wszystkie znane dobrze procedery dzisiejszej gospodarki nie mogłyby się praktykować, gdyby nie było silnej władzy państwowej i prawodawstwa, chroniącego porządek własności. Bez państwa policyjnego mogłyby się zdarzać wypadki, mniej lub więcej częste, wyzyskiwania słabszych przez silniejszych fizycznie, głupszych przez zdolniejszych umysłowo, wyzyskiwania jednostek przez gromady, nakazujące posłuszeństwo swoją liczebnością; ale nie mogłoby być wyzysku stałego, zamienionego w system społeczny i tego typu co dzisiejszy, że wyzyskiwaczami są nie ci, którzy są liczniejsi, którzy mają lepsze mięśnie lub mózg bardziej rozwinięty, lecz mniej liczni i tacy tylko, którym udało się w jąkibądź sposób stać się posiadaczami kapitałów. Taki typ wyzysku żyć może tylko siłą państwa, sztuczną siłą rządu i jego organów wykonawczych, i dlatego wraz z rozwojem kapitalizmu musiał także doskonalić się, wzmacniać i rozszerzać mechanizm władzy państwowej. Lecz ten mechanizm wydoskonalonego przymusu prawnego jest zgoła niepotrzebny w ustroju wspólności ekonomicznej, wyłączającym wszelki wyzysk uprawniony. Ustrój wspólności ma swoje przyrodzone podstawy w po trzebach życia; stoi on nie na krzywdzie, lecz na wspólności interesów; tam zaś, gdzie jest naturalna zgodność interesów, okazuje się zwykle zbytecznym przymus prawa i opieka policyjna. Nie potrzebuje tego przymusu żadna spółka, ani stowarzyszenie, którego członkowie są jednakowo zainteresowani wspólnym celem; nie potrzebują go ani robotnicy, organizujący się dobrowolnie w związki dla otrzymania lepszych warunków najmu, ani włościanie, pomagający sobie w uprawie ziemi i organizujący kredyt wzajemny, ani też żadna inna grupa ludzi, łącząca się dobrowolnie w celach pomocy wzajemnej, oświaty, opieki nad chory rni itp. Opierając się więc na społecznym charakterze tego ustroju wspólności, o który walczą klasy pracujące, należałoby postawić twierdzenie wprost przeciwne temu, które stawiają dzisiejsi teoretycy socjalizmu; mianowicie, że ustrój wspólności, zamiast wymagać upaństwowienia życia, przez- to samo, że znosi wyzysk i walkę klas, znosi także i społeczną potrzebę państwa jako organizacji przymusu i wyraźnie powołuje do tego, ażeby przymus prawny zredukowany został do minimum i zastąpiony wszędzie, gdzie się to tylko okaże możliwe, przez nowy typ organizacji społecznej, zgodny z gospodarską zasadą wspólności.\nNormowanie stosunków fabrycznych i ochronę przed wyzyskiem, którymi coraz bardziej zajmuje się prawodawstwo państwowe, wzięły na siebie także związki fachowe robotnicze, i trzeba przyznać, że, jak dotąd, skuteczniej i w szerszym zakresie bronią praw robotnika, aniżeli prawodawstwo. W sprawie włościańskiej, obok państwowej opieki nad rolnictwem i drobną własnością, w postaci kredytów rolnych, banków parcelacyjnych i innych środków, mających za zadanie podnieść kulturę rolną drobnej własności, - działają także w olbrzymim zakresie stowarzyszenia rolnicze różnego typu, kółka włościańskie, zajmujące się doskonaleniem uprawy ziemi, spółki handlowe, spółki dla wspólnego zakupu, spółki dla wywozu i produkcji płodów ziemi, banki ludowe, kasy wzajemnego kredytu i ubezpieczenia, zdążające do rozwoju dobrobytu i kultury społecznej włościan. W reformie handlu i przemysłu, gdzie państwo poczyniło dotychczas bardzo nieśmiałe próby na rzecz ogółu, występują kooperatywy spożywców, które oddają handel bezpośrednio w ręce ludu a zarazem stwarzają przedsiębiorstwa wspólne, należące nie do kapitalistów, lecz do stowarzyszeń ludowych. W zakresie ubezpieczenia starości i od wypadków, w pracach nad zdrowotnością publiczną, w zadaniach wychowania i oświaty, wszędzie widzimy to samo: obok instytucji rządowych i filantropijnych zjawiają się setki rozmaitych stowarzyszeń, które te same zadania higieny, ubezpieczenia, oświaty przeprowadzają własnymi siłami i własną pomysłowością. Wobec tego faktu powstaje zupełnie uprawnione pytanie czy nie w tej organizacji stowarzyszeń dobrowolnych szukać należy politycznego ideału klas pracujących? Czy nie one to stanowią ten materiał budulcowy, z którego w oczach naszych tworzy się prawdziwa rzeczpospolita ludowa? Z góry można przewidzieć, że gdybyśmy na pytanie to odpowiedzieli twierdząco, gdybyśmy doszli do przekonania, że przyszła rzeczpospolita wyzwolonego ludu musi opierać się na dobrowolnych stowarzyszeniach, nie zaś na organizacji państwowo-biurokratycznej, wtenczas wiele rzeczy w socjalizmie dzisiejszym i w ruchu robotniczym musiałoby się zmienić. Musiałoby się zmienić przede wszystkim pojęcie o historycznym celu ruchu robotniczego, o wspólnej własności fabryk i ziemi. Własność wspólna przestałaby wtenczas oznaczać oddanie gospodarki przemysłowej i rolnej pod zarząd państwa, a natomiast przybrałaby bardziej realną postać: przedsiębiorstw przemysłowych, należących do różnych stowarzyszeń ludowych i administrowanych przez nie, co dzisiaj już można widzieć na przykładzie wielu kooperatyw spożywczo-wytwórczych, oraz gospodarki rolnej, jako zrzeszenia gospodarstw prywatnych, prowadzonego wspólnymi siłami przez związki rolników, czego początki widzimy w dzisiejszych stowarzyszeniach włościańskich, gospodarczych i kredytowych. Odpowiednio do tego musiałaby się zmienić i polityka klas pracujących, jej kierunek i punkt ciężkości. Zamiast dążyć do państwa demokratycznego, o charakterze policyjno-biurokratycznym, które skupiałoby w swoim ręku wszystkie sprawy gospodarcze i cywilizacyjne, postawiłaby sobie wręcz przeciwne zadanie: państwa demokratycznego, z jak najbardziej ograniczoną władzą państwową i pozostawiającego jak najwięcej miejsca dla swobodnej działalności samorządu społeczeństwa, dla stowarzyszeń ludowych i inicjatywy prywatnej. Punkt ciężkości polityki socjalistycznej z parlamentu i gabinetów ministerialnych przeszedłby wtenczas do pozapaństwowego życia społeczności; nowy ustrój budowałby się nie tam, gdzie się kują nowe prawa, lecz w tej swobodnej, szerokiej dziedzinie życia, gdzie powstają rozmaite stowarzyszenia, związki, kooperatywy, gdzie lud pracujący sam jest twórcą.\nZmieniłaby się także i moralność ruchu socjalistycznego. Zamiast nietolerancji, dyscypliny partyjnej i naśladowania policyjnych środków w nawracaniu ludzi, zamiast lekceważenia sprawy moralnego doskonalenia się człowieka, jako sprawy bezwartościowej dla polityki bieżącej, socjalizm, budujący nowy świat społeczny w stowarzyszeniach ludowych, wnosiłby wszędzie ze sobą i rozwijał nowe pierwiastki duszy ludzkiej. Działalność jego wymagałaby szerokiej tolerancji, poszanowania wolności każdego człowieka, z uwzględnieniem różnych potrzeb, uczuć i pojęć, gdyż w takiej tylko atmosferze wolności mogą rozwijać się stowarzyszenia, jako naturalny wytwór życia. Wymagałaby także kształcenia uczuć braterstwa i wyrabiania s a m o dzielności jednostki, tych dwóch kardynalnych cnót, mocą których stowarzyszenia ludowe mogą istotnie świat przeobrazić. W tej pracy budowania przyszłości żywej nie mogłoby być obojętne dla ruchu robotniczego, jakim jest człowiek. Ruch ten nie mógłby wtedy posługiwać się ludźmi o instynktach wyzyskiwaczy i samolubów, z cechami policjanta lub niewolnika; musiałby tworzyć nowego człowieka i w rezultacie dałby światu nie tylko nową organizację i nową gospodarkę społeczną, ale coś większego jeszcze, bo nową duszę - duszę wolnego twórcy, pojmującego życie jako wielki akt braterstwa.\nDziwnie smutna bywa historia ideału. Poczęty w jakichś nie nazwanych głębiach ludzkich, w jakimś boskim widzeniu krzywd, walk i cierpień, przychodzi na świat jasny i prosty, jako rzecz wiekuista. Przychodzi radosny i czysty, jak prawdziwy twórca nowego życia. Obiecuje wszystko, rozstrzyga wszelkie sprzeczności i zatargi, lecz pod jednym tylko warunkiem - szczerości. Tymczasem wrogowie jego czuwają; przebiegli, chyrzy wrogowie: starcze nałogi życia; i nie zwalczają go, wiedząc, że walka często upiększa i wzmacnia przeciwnika, ale przystosowują do siebie, wypaczają, parodiują. I radosny ideał ginie potworną, komiczną śmiercią. Tak dzieje się z socjalizmem, w jego historii zarówno społecznej, jak i indywidualno-psychologicznej.\nW społecznej - były czasy "utopii", kiedy wierzono, że socjalizm ma być dziełem ludzi "dobrej woli", wyzwoleniem pracujących "przez nich samych", tworzeniem swobodnym nowego życia, przez samą moc ideału, siłą przykładów żywych, które zjawiać się będą jako oazy wyzwolenia na pustyni kapitalistycznego świata wyzysku i niewoli. Wierzono wówczas także, że socjalizm to nie tylko wolność ekonomiczna, zapewniająca każdemu dobrobyt i równość praw, ale także wolność, nieograniczona wolność narodów, grup i człowieka, zniesienie wszelkiego przymusu, wszelkiej przemocy zbiorowości nad jednostką, kodeksu nad żywą myślą i sercem. Wierzono również w to, że zadaniem jego jest nie tylko przekształcenie stosunków pomiędzy ludźmi, ale i przekształcenie samego człowieka przez narodzenie się w jego duszy - nieśmiertelnej religii braterstwa. Potem nadeszły czasy polityki realnej. Dzieło ludzi "dobrej woli" stało się dziełem "dyktatury proletariatu", a później parlamentu socjaldemokratycznego. Wspólność ekonomiczna wolnych komun przeobraziła się na przymusowe "upaństwowienie", a państwowe monopole wódczane, tytoniowe, kolejowe, pocztowe itd. Stały się jedynym spadkobiercą i przykładem żywym "wyzwalającego komunizmu". Obwieszczono je jako nowe tory, po których ewolucja zdąża ku wyzwoleniu, a ponieważ przykłady były niezbyt zachęcające, obiecywano je uszlachetnić i wydoskonalić przez zdemokratyzowanie państwa, zwalając wszystkie jego wady na brak powszechnego głosowania. Owo głosowanie stworzyć ma prawdziwe przedstawicielstwo ludowe; przedstawicielstwo to, jako nieograniczony zwierzchnik wszystkiego zadeklaruje upaństwowienie przemysłu, rolnictwa, handlu, wychowania, oświaty, podziału zajęć i podziału wytworów i odda to wszystko do przeprowadzenia rozmaitych ministeriom ludowym, nowej policji o barwach rewolucyjnych.\nPrzy takim postawieniu sprawy wyzwolenia - "wolność" okazała się oczywiście rzeczą niebezpieczną, często reakcyjną (jak np. francuskich kongregacji), hasłem "burżuazyjnym", które nie może decydować w ludowym państwie pracy. "Braterstwo" stało się jeszcze bardziej niebezpieczne jako klerykalno-chrześcijański środek do uśpienia antagonizmów klasowych, zaś jak ideał stało się zbyteczne wobec braterskich kodeksów przyszłego państwa ludowego. I tu zaczyna się tragiczna, a zarazem śmieszna agonia dawnych wierzeń, nielitościwa dialektyka tezy, która sama siebie pożarła: wyzwolenie, dochodzące do rozszerzenia niewoli, i jego bojownicy w parlamencie francuskim, dyktujący prefektom policji najskuteczniejsze przepisy tropienia zakazanych stowarzyszeń religijnych i wolnego nauczania.\nW historii indywidualno-psychicznej socjalizmu, w dziejach, które przeżywa w duszy swego wyznawcy, odbywa się proces podobny. Ponieważ hasła społeczne głoszą, że sprawiedliwość i kolektywizm mają być dziełem nowego państwa ludowego, przeto dopóki tego państwa nie ma, utopią i bezpłodnym macierzyństwem byłoby tworzyć w obecnych warunkach życia wzory sprawiedliwości i kolektywizmu. Wyznawca ideału, zamiast zaprzątać sobie głowę reformowaniem stosunków ludzkich, powinien przystosować się do stosunków istniejących i wszystkie swoje siły skierować tam, gdzie się buduje nowe państwo, tj. ku walce politycznej, wyborczej, parlamentarnej lub innej: powinien wyzyskać wszystkie gorycze nienawiści, plugastwa życia, wszystkie praktykowane w dzisiejszym społeczeństwie sposoby walki i panowania, ażeby z tej pracy rewolucyjnej wyszedł nareszcie ów oczekiwany, wszechpotężny "rząd wyzwolicielski". Na ten czas trzeba wyrzec się w praktyce swoich "idealnych" uprzedzeń do państwa burżuazyjnego i korzystać ze wszystkich jego środków do zwalczania przeciwników. Trzeba z umiarkowaniem i "dialektycznie" wygłaszać zasadę wolności, ażeby umieć przerobić ją zręcznie na knut dla reakcyjnych wrogów; trzeba przemilczać dyskretnie niebezpieczne postulaty poszanowania człowieka i braterstwa ludzi, gdyż polityka realna wymagać będzie na każdym kroku wyszydzania tych utopii.\nTym sposobem wytwarza się uprawnione, podniesione do znaczenia mądrości politycznej okłamywanie idei, rozterka pomiędzy ideowością wyznawaną a sumieniem i życiem. Wytwarza się nowy gatunek ludzi - apostołów obłudy i jej nieświadomych wyznawców. Któż nie zna ludzi, wyznających szczerze zupełnie ideały sprawiedliwości społecznej i braterstwa, a jednocześnie korzystających najspokojniej w świecie ze wszystkich arkanów i dogodności życiowych sądownictwa, policji i giełdy, ludzi protestujących weksle, wszczynających rozprawy cywilne, donoszących policji o kradzieżach, bez względu na to, jaka i jakiego rozmiaru klęska i nędza czyjaś będzie wynikiem tych niewinnych, prawnych, papierowych formalności? Któż nie zna przeciwników wyzysku, czcicieli idei poszanowania człowieka, a jednocześnie obarczających służbę domową całodzienną pracą, tłumiących brutalnie indywidualność dziecka i dobijających się wyższych szczebli w hierarchii społecznej? To wszystko nie przeszkadza temu, że w rozmowach, na zebraniach lub w pismach potępia się gorąco rozmaite nikczemności ustroju kapitalistycznego, że wierzy się rozumowo w mające nadejść przeobrażenia społeczne, że ze wzruszeniem odczytuje się "Nędzników" Huga, "Odrodzenia" Tołstoja, zalecając je jako książki do propagandy moralnej służące.\nW młodości było inaczej. Każda idea nowa, która wtedy wchodziła do umysłu, stawała się oblubieńcem duszy całej; kładło się pod jej stopy wszystkie daty życia, wszystkie korzyści, rozkosze i cierpienia. Była ona nie tylko postulatem rozumu, ale i sumienia, nie tylko widmem przyszłości, ale i prawdą żywą, podług niej chciało się żyć i działać. Dzień życia był jej dniem.\nPolityka jednak zrobiła swoje, stworzyła starość. Nadchodzi doba dojrzałości i owe piękne, tętniące krwią prawdziwą, wierzenia zamieniają się w skostniałe, martwe pojęcia, które życiem osobistym człowieka nie rządzą i nic w nim nie tworzą. Zamknięte w sferze czysto umysłowej ożywają się wtedy tylko, gdy trzeba dowodzić i mówić o polityce; w głębinach zaś duszy, w tym, co tworzy życie codzienne, w woli i sumieniu praktycznym stare, znienawidzone teoretycznie idee zapanowują zupełnie, natrząsając się cicho ze swoich poprzedników, ze zbankrutowanych ideałów młodości. I oto człowiek staje się podobny do tych więzień francuskich, na których wielkimi zgłoskami stoi napisane - "wolność, równość, braterstwo". Ten typ obłudy rozwija się zresztą w ludziach przez samo wychowanie i trzeba wielkiej siły młodości, ażeby wpływy te umiała przezwyciężyć. Przypomina mi się widziany kiedyś w jednej z galerii obraz; Chrystus przemawia do tłumu, z oczami pełnymi wizji swojego królestwa; a poza nim stoi małpa, która przedrzeźnia i komentuje jego słowa; w twarzach ludzi widać budzące się pomieszanie, rozterkę, niepokój; widać, że małpa zaczyna działać, a niektórymi owładnęła już zupełnie.\nPrzez cały czas "wychowania" dzieję się to samo. Dochodzą ku nam legendowej piękności słowa, którymi nawet przeróbki katechizmowe nie mogą odjąć siły i czaru, wersety nieśmiertelnego "kazania na górze" o oddawaniu bogactw, o sądach o potępianiu, o bezcelowych troskach dnia, o tych, co nie mają mieć swoich książąt, o jedynym przykazaniu miłości i braterstwa, o jednym grzechu - krzywdzie. Lecz poza tym stoi zawsze małpa, stoją ludzie trzeźwi, praktyczni, którzy komentują nam te słowa i starają się je pogodzić z wymogami życia, na ich modłę pojmowanego; komentują w taki sposób, że krzywda staje się prawidłem, normalną atmosferą sumienia, a braterstwo - jałmużną.\nTa sama "małpa" wpływa także i później, a wpływa jeszcze skuteczniej. Kiedy jasna postać Nazarejczyka usuwa się sprzed oczu naszych, a na jej miejsce zjawiają się wizje nowoczesnej sprawiedliwości, porywając za sobą wszystkie młode uczucia i pragnienia, kiedy zapatrzeni w ten umiłowany wzór Odrodzenia postanawiamy urzeczywistnić jego piękno w życiu otaczającym, wtedy także zjawia się owa "małpa" praktyczna i rozumowo stara się nas przekonać, że Odrodzenie nasze możliwe jest tylko w przyszłości, w innym ustroju społecznym, że tylko nieuk, utopista, nie znający materialistycznego pojmowania dziejów, może myśleć o przeobrażeniu swojej moralności wtedy, gdy trwają społeczne i ekonomiczne podstawy starej, że na wet powinnyśmy, nie chcąc wejść na zgubną drogę utopii, pozostać wyznawcami moralności tego ustroju, w jakim żyjemy, przystosować do niego swoje osobiste życie, aby mieć siłę głoszenia ideałów. I "małpa" prawie zawsze zwycięża.\nTak się przedstawia owa smutna historia radosnego ideału. Chcąc w jednym obrazie scharakteryzować losy idei odrodzenia społecznego, można by powiedzieć, że trzyma ją w niewoli Lewiatan Hobbesowski, Lewiatan stugłowy i sturamienny, gnieżdżący się wygodnie we wszystkich starczych nałogach życia, we wszystkich plugastwach, jakie przemoc zrodziła w duszach ludzkich, we wszystkich nienawiściach, jakie poczęła niewola. Ma on wiele różnych imion i masek. Nazywał się Cezarem rzymskim, Teokracją, Inkwizycją świętą, Jakobinizmem, Konwentem republikańskim, a dziś nazywa się dyktaturą proletariatu i ludowym państwem pracy. Ten sam, nieśmiertelny, wielolicowy.\nCi, którzy to wszystko sami przeżyli w myślach i uczuciach swoich, nie zdziwią się zatem, że podnoszę sprawę wyzwolenia ideału. Trzeba go wyzwolić od polityki, która go kastruje i przerabia na jakiś kancelaryjny ideał przyszłej biurokracji ludowej, od polityki, która jemu, dziecku wolności i braterstwa, nakazuje głosić przemoc i nienawiść Apostołom obłudy, ich smutnej nauce o odrodzeniu świata przez policję, trzeba przeciwstawić "wiedzę radosną", zaczerpniętą z młodzieńczej epoki ideału.\n5. Wiedza radosna\nCzym jest wiedza radosna? Oto przede wszystkim mówi ona tak: nie okłamujcie swojej duszy. Jeżeli potępiacie w swoich przekonaniach społecznych wyzysk i przemoc, własność, która żyje kosztem głodnych, i kodeksy, którymi się ona posługuje, natenczas niechże i życie wasze osobiste to samo głosi. Niech was poznają po waszym życiu. Wymaga tego nie tylko piękno i godność idei, którą wyznajecie, ale i umiejętność tworzenia historii świata.\nKażda instytucja społeczna, zarówno zwyczajowa jak i prawna, żyje tylko w ludziach, w ich potrzebach, przyzwyczajeniach, wierzeniach i uczuciach; żyje dopóty, dopóki siebie samą odnajduje w sumieniu człowieka. Gdy potrzeby zaczynają zanikać; a wierzenia i uczucia przeinaczać się, wtenczas instytucje, które nimi żyły, umierają swoją naturalną, nieuniknioną śmiercią i żadne recepty ministerialne ani wysiłki reakcji rządzącej nie zdołają jej ocalić. Z tych małych, drobnych przemian ludzkich, przemian wewnętrznych, psychologicznych, z zaczątków nowego sumienia, które w jakiś inny sposób zaczyna normować codzienne postępowanie człowieka i jego stosunki z ludźmi, idzie potężny dech śmierci i odrodzenia społecznego. Instytucje, zwalczone politycznie tylko, mogą odżyć i zapanować na nowo, lecz instytucje, zwalczone moralnie, których źródła potrzeb i uczuć wyschły, są umarłe naprawdę. I dlatego powinniście tworzyć przede wszystkim nowego człowieka; prawdziwie nowego, to znaczy nie tylko z nowymi pojęciami, ale i z nowym sumieniem. Bo nie kancelaria ministrów i prefektów, ale ono jest mocarzem świata; z niego rodzi się nowe życie, nowe formy i nowy ustrój. Dlatego też nie okłamujcie swej duszy - bo każąc jej trzymać się starych wzorów życia, niszczycie przez to samo zarodek tego nowego świata społecznego, którego przyjście zwiastujecie - i głosicie kłamstwo. Dalej mówi ona to jeszcze: Pozwólcie, aby dusze wasze przyjęły w sposób prosty i jasny ową pradawną idee "braterstwa ludzi", jeżeli chcecie odnaleźć cel i piękno życia, jeżeli chcecie w sobie samych dojść do rzeczy wiekuistej. Idea ta nie znosi teorii i rozumowania, jest większa niż rozumowanie. Bierze się ją bezpośrednio, jako dar niemający swej ceny ani nagrody. Właściwością jej wyłączną, której żadna inna nie posiada, jest to, że jednocześnie musi być życiem i wejść do wszystkich najprostszych stosunków ludzkich, nie mając żadnych zastrzeżeń i pęt warunkowych, nie będąc służebnicą żadnych celów innych, korzyści osobistych lub dążeń społecznych.\nMusi być jak najzupełniej wolna i być wykonywana przez wolne tworzenie życia. Wtedy tylko jest ona sobą i daje poznać swoje prawdziwe oblicze, wyzwalając człowieka od osobistych trosk, obaw i nędzy.\nZwracając jednostce utraconą godność twórcy życia, zmieniamy jednocześnie i dotychczasowe postulaty polityki społecznej. Zamiast oczekiwać, aż zjawi się nowy Mesjasz - państwo ludowe - które w kadry swej biurokracji ujmie wszelkie zagadnienia i receptami będzie zaprowadzało równość i braterstwo, tępiąc, na dawny sposób, nowego buntownika - reakcję, stawiamy tworzenie "świata przyszłości" jako zadanie dzisiejsze, aktualne, wolne, zadanie ludzi "dobrej woli". W tym pojmowaniu życia jako wolnego aktu braterstwa ludzi zawiera się cała idea kooperatyzmu.\nW istniejącym społeczeństwie kapitalistycznym są warunki, siły i formy, które umożliwiają budowanie nowego społeczeństwa, opartego na wspólności ekonomicznej i demokracji pracujących. Są to przede wszystkim kooperatywy spożywców, które oddając w ręce zrzeszonego ludu rynek i kapitały kupieckie, pozwalają mu stawać się stopniowo właścicielem warsztatów, fabryk, kopali, folwarków - jako kolektywnej własności stowarzyszonych. Kooperatywy te, otwarte dla wszystkich, wymagające dla własnego interesu, nieograniczonego rozszerzania się, naturalne nieprzyjaciółki monopolu, urzeczywistniają ideał "unarodowienia", zamieniają pracujących na współwłaścicieli wszystkich przedsiębiorstw, przystosowują produkcję do interesów ogółu spożywców, z "nadwartości" czynią wspólną wartość stowarzyszonych, dają ludowi samorząd gospodarczy. To co je różni od tego "unarodowienia" państwowego, z którym zżyła się myśl nasza, jest to jedno tylko, że nie odbywa się ono przymusowo, pod komendą biurokracji, lecz swobodnie, mocą naturalnego interesu ludzi i mocą samej idei, że, urzeczywistniając wspólność ekonomiczną, nie zabija jednocześnie wolności, ducha inicjatywy, samopomocy, dzielności osobistej, lecz przeciwnie, wymaga tego wszystkiego, rozszerza, wzmacnia, zaszczepia, tworzy nie tylko demokrację, ale i prawdziwych demokratów, to jest ludzi samodzielnych. Są także kooperatywy rolne, włościańskie, które w połączeniu z kooperatywami kredytu dążą do naturalnego przeobrażenia samolubnych gospodarstw chłopskich, borykających się nieustannie z nędzą - w gospodarstwa zrzeszone, kulturalne. Zaczynają one od wspólnego posiadania narzędzi rolnych i przechodzą w dalszym swoim rozwoju do wspólnej produkcji mleczarskiej, owocowej, hodowlanej, podejmują wreszcie zadanie wspólnej sprzedaży zboża i wspólnych młynów, a idąc po tej drodze, siłą naturalnych interesów drobnych posiadaczy, osiągają dla nich wyższą kulturę ekonomiczną i dobrobyt, złączonych ściśle z coraz dalej rozszerzającym się zrzeszeniem różnych stron gospodarstwa wiejskiego. Czyli, że wchodzą w kolektywizm rolny, w kolektywizm, który nie niszczy wprawdzie indywidualnych zagród włościańskich, nie przemienia ich gospodarstw w folwarki państwowe "kolonizowane", lecz pomimo to jest istotnym kolektywizmem, w jego demokratycznym, wolnościowym znaczeniu, albowiem daje wszystkie korzyści techniki gospodarskiej wielkich folwarków, umożliwia masom włościańskim osiągnięcia jak największej kultury rolnej i ekonomicznej, na zasadzie nie walki rynkowej, majoratów i parcelacji, lecz na zasadzie zrzeszenia i solidarności.\nSą takie syndykaty robotnicze, w których tworzyć się zaczyna ten nowy ustrój przyszłości. Wytworzyły one instytucję zbiorowego kontraktu najmu, która gwarantuje nie tylko robotnikom zabezpieczenie od kapitalistycznego wyzysku, ale także daje im pewien udział w rządzeniu przemysłem i zmusza do uwzględnienia, w sprawach przemysłowych, interesów specjalnie robotniczych. Syndykaty nie poprzestając na tym, dążą jeszcze do tego, aby się stać zupełnymi gospodarzami swego fachu, ażeby przeobrazić się na spółki, które przyjmują od przedsiębiorcy całkowitą robotę na umówionych warunkach, lecz całe zorganizowanie tej roboty, wewnętrzny podział płac i zajęć należy do syndykatu.\nW tej zaś roli syndykat pragnie urzeczywistnić komunistyczną równość, znieść hierarchie robotnicze, nierówności zarobków nieodpowiadające skali pracy, i cały zarobek swój kolektywny, jako spółki, dzielić równo pomiędzy wszystkich. Tym sposobem, przemysł kapitalistyczny przejdzie w ręce nowych administratorów i gospodarzy samodzielnych spółek robotniczych, rządzących się zupełnie nową zasadą życiowego braterstwa; wytworzą się te realne podstawy, wyłonione z samej klasy pracującej, na których oprzeć się będzie mogła nowa organizacja gospodarstwa społecznego.\nZ tych to ognisk życia tworzyć się będzie przyszłość, przyszłość tego świata, który ma człowieka wyzwolić przez braterstwo. Zapewne, że junkierskie ideały koszar społecznych, zbawianie ludzkości metodą jakobinów, wymarzone dyktatury parlamentów ludowych długo jeszcze uciemiężyć będą niewolnicze mózgi, znękane dusze tych, którym życie nie pozwalało zobaczyć i umiłować piękna wolności i mocy twórczej człowieka. Ale równie pewne, jest to, że "wiedza radosna" znajdzie także swoich apostołów i wyznawców, że obok polityki "upaństwawiania" stworzy swój świat młody i żywy - instytucji uzdrawiających życie i ludzi umiejących je tworzyć.


Hop-on-hop-off autobus i łódź przez 24 godziny z To jest Holandia | musement\nStrona główna / Amsterdam / Hop-on-hop-off autobus i łódź przez 24 godziny z To jest Holandia\nWizyta To jest Holandia, aby cieszyć się wirtualnym doświadczeniem latania nad Holandią\nPoznaj historyczne kanały i ulice Amsterdamu lądem i wodą z 24-godzinnym biletem kombinowanym dla autobusów hop-on i hop-off i łodzi. Możesz wskoczyć lub wysiąść na każdym przystanku i tak często, jak chcesz. W wielojęzycznym przewodniku audio znajdziesz anegdoty na temat najważniejszych wydarzeń w mieście. Dach autobusu jest w całości wykonany ze szkła, dzięki czemu nie ominie Cię żaden widok. To najwyższej klasy zestaw do zwiedzania miasta zawiera cztery przystanki do zmiany z łódki na autobus lub z autobusu na łódź, więc przygotuj się na zaplanowanie idealnego zwiedzania.\nTo Holandia wykorzystuje najnowszą technologię, aby dać Ci poczucie latania. Będziesz jedną z 40 osób zawieszonych pod ogromnym kopułą z ekranem, z dłońmi i stopami swobodnie zwisającymi. Lecąc jak ptak, masz przegląd tego, jak powstała Holandia. Dowiesz się o ludziach, którzy nie byli zniechęceni przez całą wodę. Wykorzystując kopce, groble, wiatraki i poldery, udało im się odzyskać ziemię z morza, tworząc ten niezwykły kraj poniżej poziomu morza. Zapomnisz, że jesteś w Amsterdamie i czujesz się tak, jakbyś naprawdę latał nad holenderskim krajobrazem. Zapierające dech w piersiach piękne zdjęcia dadzą Ci spektakularną perspektywę powietrzną. Dzięki zadziwiającym efektom specjalnym wyświetlanym na ogromnym kopulastym ekranie poczujesz się jakbyś latał nad najważniejszymi krańcami kraju.\nBezpłatna aplikacja "hop-on-hop-off" (pobierz aplikację w App Store lub Google Play)\nBilet do To jest Holandia\nDostępne codziennie od 9.15 do 18.00\nMożesz cieszyć się doświadczeniami z różnych dni, dzięki czemu możesz odwiedzić to miejsce w Holandii w dowolnym dniu pobytu\nDobrobyt Amsterdamu w Złotym Wieku byłby niewyobrażalny bez wkładu społeczności żydowskiej. Synagoga...\nW ciągu 15 minut zostawisz za sobą ruchliwe centrum Amsterdamu i zaczniesz odkrywać Holandię z dala ...


Outsourcing IT co jest plustem i minusem przy umowie na informatyczną obsługę firm. - archiwizacja-danych.eu\nHome / outsourcing it / Outsourcing IT co jest plustem i minusem przy umowie na informatyczną obsługę firm.\noutsourcing it Outsourcing usług IT drogą do sukcesu\noutsourcing it Outsourcing IT jest jedną z najszybciej rozwijających się dziedzin w świecie biznesu. Dzieje się tak z wielu powodów. Jednym z nich jest to, że outsourcing IT jest zazwyczaj znacznie tańszy niż zatrudnianie kogoś do pracy. Dwa, że pozwala na pełną kontrolę nad projektami i pozwala skupić się na podstawowych aspektach działalności, a nie na rozwiązywaniu problemów, które mogą się pojawić.\nZ outsourcingu IT istnieje wiele różnych firm, które przyjdą i zlecić swoją pracę IT, aby utrzymać się na bieżąco z nowymi technologiami, lub po prostu zarabiać pieniądze. Outsourcing zarządzania aktywami IT jest jedną z najbardziej popularnych usług w dzisiejszych czasach. Rynek jest zalany zewnętrznych dostawców oferujących swoje usługi w celu śledzenia wszystkich aktywów IT firmy, czy są to komputery, serwery, urządzenia sieciowe, cyfrowe aktywa medialne, takie jak filmy i wideo, a nawet licencje na oprogramowanie.\nOutsourcing informatyczny czy jest konieczny usługa informatycznadla małych firm?\nNajwyższe kierownictwo często grzęźnie w liczbie integratorów systemów, których musi zatrudniać każdego roku, często do obsługi kontraktów outsourcingowych IT dla całej firmy. To często trudne dla nich, aby dowiedzieć się, gdzie należy umieścić swoje kontrakty outsourcingowe i za jaką cenę. Dlatego czasami lepiej jest zlecić IT na zewnątrz, niż mieć swoje najwyższe kierownictwo muszą kupić w domu integratorów systemów informatycznych, a następnie dowiedzieć się, gdzie przechowywać, wynajmować i uruchomić swój sprzęt.\nInformatyczna obsługa firm czy jest bezpieczna outsourcing zabezpieczenia informatycznego?\nJednym z powodów, dla których outsourcing IT działa dobrze, jest to, że pozwala skoncentrować się na celach biznesowych i nie trzeba się martwić o to, jak systemy IT integrują się z firmą. Z outsourcingu integratorem systemów informatycznych, otrzymasz pomoc od kogoś, kto nie ma przywiązania do swojej firmy. Outsourcing ma możliwość zapewnienia wsparcia technicznego 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Dzięki zdalnemu monitorowaniu możesz mieć dostęp do swoich systemów z dowolnej lokalizacji na całym świecie. Zdalne monitorowanie pozwala również na plany awaryjne w przypadku przestojów, awarii systemu lub innych sytuacji kryzysowych.\nDobry dostawca usług outsourcingowych będzie współpracował z Twoją firmą tak blisko, jak to tylko możliwe. Kiedy podejmujesz decyzję o outsourcingu w oparciu o propozycje wybranych dostawców, chcesz mieć możliwość samodzielnej rozmowy z dostawcą outsourcingu przed podjęciem ostatecznej decyzji o outsourcingu. Powodem, dla którego firmy outsourcingowe są zazwyczaj bardzo elastyczne, jeśli chodzi o pracę z małymi firmami, jest to, że mniejsze firmy często nie mają kapitału, aby zainwestować w zatrudnianie własnych ekspertów technicznych, sprzętu i innych zasobów. Chcesz mieć dostawcę, który to rozumie i wie, przez co przechodzisz.\nInną korzyścią płynącą z outsourcingu IT jest to, że wielu menedżerów postrzega outsourcing jako efektywny kosztowo sposób wykorzystania swojego budżetu uznaniowego. Wielu menedżerów uważa outsourcing za alternatywę dla zakupu drogiej technologii, która może nie być potrzebna w przyszłości. Dzięki outsourcingowi IT menedżerowie zyskują dodatkowy czas, który mogą przeznaczyć na skoncentrowanie się na podstawowych funkcjach firmy, takich jak przywództwo, strategia i wizja. Wielu menedżerów uważa również, że outsourcing zapewnia im większy dostęp do potrzebnych ekspertów, zamiast zatrudniać i szkolić nowych pracowników.\nNiektórzy menedżerowie mogą postrzegać outsourcing jako sposób na zaoszczędzenie kosztów, ale ważne jest, aby menedżerowie pamiętali, że jakość wyników będzie w dużej mierze zależała od jakości podjętych decyzji dotyczących sourcingu. Istnieje wiele firm, które nie zapewniają efektywnego rozwiązania sourcingowego. Kiedy menedżerowie podejmują decyzje o podejściu strategicznym, ryzykują sukces firmy, zlecając na zewnątrz niewłaściwe rzeczy lub wybierając dostawców, którzy nie spełniają potrzeb firmy.\nPowinieneś pracować z dostawcą, który będzie współpracował z Tobą w celu określenia konkretnych potrzeb Twojej firmy. Outsourcing IT może być korzystny, jeśli wiesz, jak zlecić odpowiednie usługi. Wiele firm myśli, że mogą zlecić wszystkie swoje zadania związane z zarządzaniem siecią, a następnie później odkrywają, że nie mają doświadczenia, aby kontynuować korzystanie z ich partnera outsourcingowego. Najlepiej, jeśli rozważasz outsourcing usług IT jest pracować z firmą, która rozumie swoją branżę i to, co chcesz od systemu zarządzania siecią. Dobra firma IT outsourcingu powinny również zapewnić ciągłe wsparcie dla firmy po początkowych usług zostały zakończone. To bieżące wsparcie może pomóc utrzymać zadowolenie, jak planować przyszłe ulepszenia systemu zarządzania siecią.


Pracownicy i ich kompetencje | mamik0.pl\nprzez Alicja · Opublikowane 16 czerwca 2018 · Zaktualizowane 25 czerwca 2018\nKolejnym ważnym czynnikiem decydującym o prawidłowej opiece nad dziećmi w przedszkolu jest kadra wychowawców. Ciężko stwierdzić po krótkim spotkaniu organizacyjnym, czy dajmy na to pani Asia jest kompetentną osobą do tego zawodu.\nNiemniej jednak skoro pracuje od kilku lat, z pewnością można jej zaufać. Niestety często bywa tak, że panie stanowią starą kadrę od lat, bo zaprzyjaźnione są z przedszkolem, z dyrekcją, a jednak ich zachowanie pozostawia wiele do życzenia.\nWarto jednak zwrócić uwagę na zasadniczą kwestię, o której często się zapomina. Przedszkolanki oraz nauczycielki to nie niańki, które będą pilnować dzieci i na każdym kroku weryfikować ich zachowania.\nBowiem takie jest założenie przedszkoli, jakim jest wkroczenie w ten szkolny świat. Może wspomniana pani Asia się nie uśmiecha na korytarzu, ale jest fantastycznym nauczycielem, a dzieci w jej grupie wyjątkowo się rozwijają.\nOczywiście, jeżeli coś faktycznie budzi nasze obawy, warto zwrócić na to uwagę dyrekcji.\nprzez Alicja · Published 4 czerwca 2018 · Last modified 25 czerwca 2018\nprzez Alicja · Published 1 czerwca 2018 · Last modified 25 czerwca 2018\nNastępny post Nowoczesne ataki na bankomaty\nPoprzedni post Classmates.com i Nasza-klasa.pl – tutaj wszystko się zaczęło


ynika to z tego, że musimy mieć pod kontrolą całkiem sporą ilość rzeczy bez których zwyczajnie się...nie obejdziemy. Jedną z nich jest dobór odpowiednich barw do remontowanych przez nas pomieszczeń ? estetyki nie sposób zlekceważy\nRemont to wymagający sporego skupienia moment, jeżeli przeprowadzamy go we własnym zakresie. Wynika to z tego, że musimy mieć pod kontrolą całkiem sporą ilość rzeczy bez których zwyczajnie się...nie obejdziemy. Jedną z nich jest dobór odpowiednich barw do remontowanych przez nas pomieszczeń ? estetyki nie sposób zlekceważyć. O wyglądzie odnowionych ścian w dużej mierze zadecyduje prawidłowy dobór tynków i farb, aby pokryć te powierzchnie. Nie powinniśmy w roztargnieniu wybierać środków, aby przy nakładaniu ich nie dojść do wniosku, że jednak zupełnie nie pasują do konkretnego miejsca. Nikt nie zwróci nam czasu i pieniędzy za błędny wybór. Mądra decyzja przełoży się jednak na pełne zadowolenie, ponieważ tchniemy w dom czy mieszkanie nowe życie i będziemy czerpać jeszcze większą radość z przebywania w nim. Wprawdzie remont to czasem przykra konieczność, ale jej efekty dostarczą nam wiele uśmiechu ? a to przecież w życiu bardzo ważne.\nTagi: Uncategorized kielce sklep sklep internetowy tynk tynki jędrzejów silikonowy elewacyjne akrylowy mozaikowy\nSamodzielnie, czy lepiej zatrudnić firmę?Sprawy dla prawnikaPozycjonowanie, a kwestie finansoweKilka faktów o taksówkach i taksówkarzachPrace porządkowe mogą być ekstremalneEver wondered about hiring a high pressure cleaning companyLepsze od basenu? Jacuzzi!O komforcie termicznymDentysta - poradnik pacjentaDentystyczne przemyśleniaPo co promować firmę w internecie?Sztukateria oświetleniowa na sufitLubisz sporty? Te akcesoria są dla CiebieO kancelariach, prawnikach oraz sądach5 Zaskakująco Skutecznych Sposobów Aby szkolić z bhp we WrocławiuTeraz I Ty Też Możesz znaleźć dobrego prawnika Nawet Jeśli Nie Masz O Tym Zielonego PojęciaPodróż życia autokaremAranżacje ogrodowe- krzewy i drzewkaNigdy Nie Rób Tych 5 Rzeczy Jeśli Chcesz cyklinować parkietKrótko i na temat: o przewozach osóbNa temat pomp hydraulicznychDlaczego czystość jest ważna?Czy wiesz jak naprawić ekspres do kawy? dental Smile! Silniki spalinowe i ich "obudowy"Frezarki CNCCzy warto naprawiać ekspresy do kawy?O silniku i ważnych kwestiachRzeźbienie w metalu - frezarki


Wywiad w Polska The Times – MICHAŁ BONI | EUROPOSEŁ\nWywiad w Polska The Times\nBoni: Bez pokory nie odnajdziemy samych siebie. I w życiu – i w polityce\nO oczyszczeniu, które daje sztuka. O teatrze w… polityce i o polityce w teatrze. O tym, jak uniezależnić Polaków od populizmu, i o walce z własnym uzależnieniem – mówi w rozmowie z Witoldem Głowackim Michał Boni, europoseł, były szef Zespołu Doradców Strategicznych i minister w rządzie Donalda Tuska..\nSam bywam w teatrze z najwyżej ćwierćinteligencką regularnością. Za to kiedy już tam jestem, to prawie za każdym razem widzę Michała Boniego. Wniosek nasuwa się sam – jest tam pan znacznie częściej niż ja. A już na pewno najczęściej spośród polskich polityków. Czego pan szuka w teatrze?\nDla mnie sztuka – nie tylko teatr – jest czymś niesłychanie ważnym. Tak zostałem wychowany i tak sam siebie kształtowałem. Mam takie potrzeby i są to dla mnie, dodajmy, potrzeby wręcz podstawowe. Teatr, dobre kino, sztuka, muzyka, czytanie książek – to są naprawdę stendhalowskie lustra. To wszystko otwiera oczy, otwiera na innych i na samego siebie. Daje lepsze rozumienie świata, emocji i ludzi. To mnie chyba po prostu bardziej czyni człowiekiem. A poza tym to rodzaj higieny.\nOczywiście, że higieny. Załóżmy, że człowiek całymi dniami zajmuje się konkretnymi problemami legislacyjnymi, rozważa na przykład kwestię relacji między robotami a ludźmi w środowisku pracy. Albo zajmuje się tym, jak nowoczesny szybki internet będzie przekazywał dane w milisekundach i jaki tego będzie efekt dla elektronicznego systemu ochrony zdrowia, który będzie przesyłał informacje o stanie naszych funkcji życiowych do lekarzy. Albo śledzi globalną dyskusję o prywatności w sieci sprowadzającą się dziś do słów „don’t track me”, „nie śledź mnie”. To wymaga wchodzenia w pewien obszar konkretu, często nadspodziewanie głęboko. Taki przykład: śmietniki w Londynie udostępnione zostały swego czasu przez miasto operatorom cyfrowym, w związku z czym każdy z nich generował sygnał wi-fi. Smartfon każdego człowieka, który przechodził obok tych śmietników, łączył się z tym sygnałem i od razu pojawiały się w nim powiadomienia z reklamami pobliskich sklepów czy zakładów usługowych. I tu nagle przychodzą do nas naprawdę poważne pytania. Niby to całkiem wygodne rozwiązanie. Ale czy my rzeczywiście czegoś takiego chcemy? Czy godzimy się na to, że system zcyfryzowanych śmietników zna nasze położenie, śledzi nasze zachowania i przyzwyczajenia? Otóż kiedy człowiek zajmuje się tego typu kwestiami i jest zmęczony, to musi znaleźć ucieczkę, która da mu chwilowe zapomnienie. Albo pozwoli lepiej rozumieć. Im bardziej zanurzam się w problemy cyfrowe – tym bardziej wracam do książek Lema i podziwiam jego genialność. Jest tak, jak pisał, że może być.\nSztuka daje takie chwilowe zapomnienie, bo istotą dobrej sztuki – szeroko rozumianej: czy to teatru, czy muzyki, czy książki – jest to, że nas przenosi w inną rzeczywistość. Nawet, jeśli jest to sztuka popularna – choćby dobry kryminał. To wszystko powoduje, że ja wychodzę ze swojego tu i teraz – i higienizuję swój umysł i uczucia.\nOd higieny droga niedaleka do oczyszczenia, a jednak nie użył pan tego słowa. Katharsis to tylko u Arystotelesa?\nNie tylko. Kilka razy w życiu coś takiego odczułem. To nie jest oczywiście częste doświadczenie. Przedstawienie w Warszawie, w Teatrze Prochownia, rok 1970 chyba, albo 1971 (spektakl były wystawiany w 3. różnych wersjach od 1968 roku do końca lat 70. przyp. red), „Apocalypsis cum figuris” w reżyserii Jerzego Grotowskiego. „Sen Nocy Letniej” Petera Brooka i Royal Shakespeare Company, z którym Brook był w naszym Teatrze Narodowym, wszystko w takich niezwykłych bielach. Filmy Felliniego, czy obecnie Sorrentino – zresztą z filmów mógłbym wymienić dziesiątki ulubionych pozycji. Muzyka. Ostatni raz spotkałem się fizycznie z Wiktorem Osiatyńskim podczas koncertu w Filharmonii Narodowej – to była V symfonia Mahlera, choć Wiktor najbardziej lubił Drugą, tak zwaną Rezurekcyjną, z tą niezwykle rozwiniętą piątą częścią.\nOstatnie spotkanie- akurat przy funeralnej V symfonii. Z kolei w wykonaniu II symfonii Mahlera jest zresztą – chyba zgodnie z zamysłem kompozytora – coś teatralnego, zwłaszcza, gdy na scenie pojawia się ta setka chórzystów?\nTo zupełnie niezwykły utwór, pod każdym względem zresztą, nawet formalnym – rzadko się przecież komponuje symfonie w pięciu częściach. Skoro jesteśmy przy muzyce, to tak marginesie, mnóstwo się u nas dzieje: festiwal Chopin i jego Europa, Beethovenowskie Festiwale Wielkanocne Elżbiety Pendereckiej . Taki przykład: byłem 3-4 tygodnie temu służbowo w Waszyngtonie, w Kennedy Center grał rewelacyjny skrzypek Sergey Khachatryan. Ale dosłownie 2 tygodnie później byłem też na jego koncercie w Warszawie – widać, że my już naprawdę uczestniczymy w tym artystycznym krwiobiegu świata. Ale to tylko takie spostrzeżenie. Pan zapytał o katharsis, to już bardzo głębokie przeżycie, tak głębokie, że wręcz może zmieniać nas i nasze odczuwanie świata. Takich chwil doświadczamy rzadko, ale ich potrzebujemy. Tak może działać „Czarodziejska Góra” czy „Mistrz i Małgorzata”, tak na mnie działało parę książek Sandora Maraiego. Jeśli możemy wrócić na moment do teatru, to ja jestem przecież jeszcze z tego pokolenia, które widziało spektakle „Sędziów” czy „Klątwy” w reżyserii Konrada Swinarskiego w Teatrze Starym. I tak, to też były doświadczenia zbliżone do katharsis.\nWłaśnie, przecież to na „Klątwie”, tylko tej tegorocznej w Powszechnym, widziałem pana ostatni raz.\nSwinarski to raczej nie był? Pewnie obyło się też bez katharsis?\nBez. Powiem tak, pod pewnymi względami to było bardzo ciekawe przedstawienie. To taki rodzaj teatru, trochę jakby to Piscator robił, oparty na plakatowych ujęciach – jak ta scena z papieżem. One są po to, żeby coś wykrzyczeć, żeby mieć taki obrazoburczy charakter. Sztuka ma do tego pełne prawo. Żaden element cenzury nie wchodzi w grę. Mogę oceniać spektakl pod względem estetyki, siły oddziaływania i intelektualnej mocy przekazu, natomiast nigdy w życiu bym nie powiedział, że ze względu na to, że spektakl dotyka jakichś określonych wątków, czy jest obrazoburczy – to trzeba go zakazać. To w ogóle nie wchodzi w grę.\nA czy literalnie czytana „Klątwa” Wyspiańskiego nie byłaby czasem dużo mocniejsza niż ten spektakl?\nEwidentnie. Jak pamiętam przedstawienie Swinarskiego, z Anną Polony, to ono działało bardzo mocno. Pokazywało wykluczenie, skrajną niechęć społeczności i de facto lincz. Tutaj tego nie było. Jedyna scena, czy raczej partia scen, które naprawdę podobały mi się w „Klątwie” z Powszechnego, to ten rodzaj spowiedzi z doświadczeń związanych z molestowaniem seksualnym, które odbywali przed nami kolejno wszyscy aktorzy. To rzeczywiście miało jakąś moc, choćby dzięki organizacji przestrzeni scenicznej. Najważniejsze jest jednak to, że sztuka jest i musi być przestrzenią wolności. Była taka fantastyczna wystawa w Lille, na której byłem 3 czy 4 miesiące temu, pokazująca „sztukę zdegradowaną” z perspektywy hitlerowskich Niemiec. Obok dzieł „zdegradowanych”, na kontrze, była przedstawiona sztuka nazistowska. Była też wystawa w Londynie, która pokazywała sztukę amerykańską z lat 20. i 30. i sztukę radziecką z tego samego okresu. Był tam genialny obraz pokazujący Stalina siedzącego w fotelu, w lekko kubistycznej konwencji, bez weryzmu. Ten Stalin był taki, powiedziałbym, „wyluzowany”. Co ciekawe, malarz, który stworzył ten obraz, nigdy nie pokazał go publicznie – za bardzo się bał. Był pewien, że jeśli go upubliczni, spotka go atak, że nie pokazuje Stalina z należną czcią. Dlatego obraz znaleziono dopiero po jego śmierci. Doświadczenie nazistowskie i stalinowskie paradoksalnie wyraźnie nam mówią, że wobec sztuki cenzury nie wolno stosować, że sztuka ma prawo dotykać każdego tabu. Sam wielokrotnie miałem poczucie różnych ograniczeń zewnętrznych, może później także samoograniczeń. W polityce z reguły nie da się wygrywać, kiedy jest się totalnie „wbrew”. Polityka jest więc takim polem ograniczeń. Ale sztuka nie jest nim nigdy, sztuka jest polem pełnego skoku w nieznane, erupcją ekspresji i wolności.\nA czy polityce może być blisko do którejś ze sztuk? Może to głupie pytanie, w kontekście tego, co pan przed momentem powiedział?\nNie jest głupie, bo w polityce jest mnóstwo teatralizacji. Znamy określenie „scena polityczna”, jest więc ta scena, na której występują aktorzy życia politycznego.\nJest też Guy Debord ze „Społeczeństwem spektaklu” czyli być może pierwszym opisem postpolityki, na chwilę zanim zaistniała.\nO tak, to jeszcze pamiętam z uniwersyteckich, katedralnych czasów. Więc jest w polityce i spektakl, i gra. Bo przecież w polityce ja „gram”. W swoim zespole, przeciw innym, być może czasem na siebie – jest więc i wejście w rolę (choćby wtedy, gdy określam sobie, co mogę, a czego jednak nie mogę powiedzieć). Jest wreszcie jakaś atrakcyjność sceniczna tej roli, czasem mistrzowska. Możemy mówić różne rzeczy, ale Tusk jest jednym z niewielu polskich polityków, którzy mają naturalną siłę sceniczną.\nRobert Krasowski przenosił go w świetnym tekście nawet w wymiar szekspirowski, zresztą razem z Jarosławem Kaczyńskim – bliska jest panu ta optyka?\nSzekspirowska jest nienawiść Kaczyńskiego do Tuska – i ich zmaganie: jak zła i dobra. Ale raczej mam na myśli to, że tak jak wystarczyło, żeby Holoubek wszedł na scenę i od razu oddziaływał, tak też – jak Tusk jest na scenie, coś mówi – to oddziaływuje z siłą, promieniuje. Niektórzy mówią – jest czarodziejem, czyli czaruje. To jest oczywiście wielki i rzadki dar w polityce, to zapewne on powoduje, że ludzie osiągają w niej tę największą rangę. Patrząc na rzeczywistość po 1989 roku, myślę, że mieliśmy wielu wybitnych polityków tego czasu przechodzenia z komunizmu do wolności – mówię o Mazowieckim, Geremku, Kuroniu, czy Bartoszewskim. Natomiast tym pierwszym, naprawdę wybitnym politykiem nowoczesnej generacji, już bardziej dostosowanej do zmieniającego się świata, jest właśnie Tusk. W pozytywnym tego słowa znaczeniu.\nCzy zawsze w pozytywnym? Powiedział pan „czarodziej”. A że o Mannie była już mowa, to przypomnijmy sobie opowiadanie „Mario i czarodziej”. Tam na scenie czaruje widzów ktoś, kto nie ma dobrych zamiarów. A całe opowiadanie to alegoria faszyzmu i populizmów lat 30.\nMario to z pewnością protofaszysta. Ale możemy też w podobny sposób spojrzeć na dialog między Settembrinim a Naphtą (to już „Czarodziejska Góra” Tomasza Manna – przyp. red). Ten dialog to przecież spór między myślą liberalną a myśleniem zamkniętym, zmierzającym w stronę silnego państwa, autorytaryzmu, faszyzowania, korzeni totalitaryzmu, jakby to powiedziała Hannah Arendt. I w tym sensie są czarodzieje dobrzy i czarodzieje źli. Marine Le Pen też miała swój czar, choć z Parlamentu Europejskiego pamiętam, ze zawsze, kiedy się wypowiada publicznie, to krzyczy. Ale kiedy się analizuje komunikację Hitlera, to przecież on też cały czas krzyczał – i był w tym oraz z tym – niezwykle skuteczny. Tu się jednak włącza pewien problem, otóż była to strategia wyjątkowo efektywna w czasach radia , wtedy, kiedy to ono było dominującym kanałem przekazu. W telewizji jest już zupełnie inaczej, telewizję to chwycił raczej Kennedy. Do dziś jednak nie wszyscy politycy rozumieją, że tak jak kiedyś było radio, a później telewizja, tak teraz jest internet. Trzeba przyznać, że to populiści pierwsi zrozumieli komunikacyjną rangę internetu, jego znaczenie dla skuteczności oddziaływania. I nie chodzi tylko o przekaz, ale targetowanie przekazu, idealnie pasującego nie tylko do dużych grup, ale do małych grupek i ich preferencji. Stąd przecież wygrana Trumpa z pomocą bardzo przemyślanej kampanii internetowej. Ale już np Melenchon także radził sobie w sieci, z kolei Macron wygrał pewnym rodzajem otwartości. Wszyscy mu mówili: kiedy będziesz tyle mówił o Unii Europejskiej, to przegrasz. Okazało się, że nie. Okazało się, że czyste, jednoznaczne postawienie się w określonej pozycji może mu zjednać ludzi. Zresztą – także u nas: warto budować wielki front walki o powrót do normalności pod hasłami europejskimi. Jak w widocznych w całej Europie ruchach Pulsu Europy. Proszę zwrócić uwagę na niektóre, bardzo dobre, krótkie i zwięzłe tweety Tuska, którym nie towarzyszy żadna wypowiedź medialna w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. One świetnie oddają rzeczywistość albo ją komentują – on ma do tego dar.\nTo jak? Nadszedł czas przemówień do mas na 140 znaków?\nZ jednej strony tak, z drugiej Tusk miał zawsze wielką umiejętność mówienia. On nie był nigdy osobą, której by się przygotowywało tekst wystąpienia i który by później – to czytał. Oczywiście potrzebne mu były jakieś punkty odniesienia, ale nad tekstem pracował zawsze sam. Wypowiedź była naprawdę jego.\nNie do końca dowierzam. Na pewno pisywali mu co nieco i Wojciech Fortuna, i Igor Ostachowicz. Pan podobno też, prawda?\nOwszem, niejeden z nas dokładał jakiś kawałek. Ale doskonale wiedzieliśmy, że to nie będzie tak, że on to po prostu „weźmie”. Zawsze mieliśmy pewność, że on to mocno przetworzy. Pamiętajmy, że pisał i publikował. I że czytał i czyta książki.\nSkoro o pisaniu mowa, to przecież pan jako jeden z pierwszych pisał – jeszcze w podziemiu, w latach 80. – o tym straszliwym folwarcznym antyetosie dominującym w polskim podejściu do pracy. Dużo nam z tego folwarku jeszcze zostało?\nDużo. Na pewno więcej niż byśmy chcieli. To oczywiście skomplikowana sprawa. Myśmy z tym etosem folwarcznym przeszli prosto do zderzenia z demokratycznym kapitalizmem i rynkiem pracy błyskawicznie zmieniającym się w latach 90. Kwestia efektywności, odpowiedzialności, samodzielności – to wszystko się rozwijało, było wszczepiane w procesy i zwyczaje pracy. Przy przechodzeniu z przemysłu, fabryk na sektor usług, pojawił się nowy typ pracownika – dającego usługi. Pojawił się też w którymś momencie model korporacyjny, w którym – w polskim wydaniu – naprawdę dużo z modelu folwarcznego nam zostało. Nie chcę powiedzieć, że wciąż widzimy w pracy role: pana i niewolnika, bo to przeniosłoby nas w sferę wręcz heglowskich porównań. Ale pan i wykonawca – tak, to wciąż jest. Dopiero od niedawna zaczęliśmy drogę ku takiemu etosowi pracy, który samodzielność łączyłby z kreatywnością. Dopiero od niedawna wprowadzamy też takie modele organizacji pracy, które nie opierałyby się wyłącznie na hierarchiczności. Potrzeba nam wciąż więcej równości w pracy – równości także we wzajemnym traktowaniu. I to ma sens nie tylko humanistyczny, ale ekonomiczny – współpraca jest jednym z najważniejszych czynników efektywności pracy współczesnej.\nNiespełna przed miesiącem zmarł Wiktor Osiatyński. Pożegnał pan go w niezwykły sposób na swojej stronie internetowej, wspomniał pan o własnym doświadczeniu uzależnienia sprzed lat. Osiatyński był pańskim wyjątkowo bliskim przyjacielem?\nWiktor miał wielu przyjaciół, nie mieliśmy też relacji, która opierałaby się na wyjątkowo częstych spotkaniach. Moja relacja z Wiktorem miała kilka etapów. Najpierw był etap mojej nim fascynacji, byłem wtedy jeszcze młodym chłopakiem, czytałem w „Kulturze” jego teksty i rozmowy z wybitnymi uczonymi o rozumieniu świata. Później, w latach 90., już w okresie transformacji bardzo imponowała mi jego rola w budowaniu fundamentów myślenia o prawie i państwie prawa, o prawach podstawowych i prawach obywatelskich – to było niesłychanie istotne. A jeszcze później był taki etap, w którym zacząłem drogę przemieniania siebie. Zostawiania alkoholu, i uczenia się życia na nowo. Ogromnie mi wtedy pomógł – był jak wzorzec, jak bezpieczny port, jak busola. To się zaczęło 17 lat temu i trwało.\nIle czasu z panem ten alkohol spędził?\nWie pan, ileś lat spędził. Myślę, że całkiem sporą część życia. To się tak rozkręcało przez lata 80., potem 90. Chyba w odpowiednim momencie w tym 2000 roku powiedziałem „stop”.\nNie znalazłem okresów, w którym jakoś na dłużej „zniknąłby pan z mapy”, co mogłoby świadczyć o bardziej krańcowych problemach z alkoholem. Ale przecież i Osiatyński nie zniknął z mapy nawet w najgorszych momentach swojej walki.\nBo ten problem – jeśli jeszcze nie osiąga się skrajności – zwykle nie polega na tym, że człowiek nie może już żyć i pracować. Polega na tym, że jego emocje są uzależnione. Człowiek żyje w jakimś swoim stresie i nie potrafi już znaleźć sposobu na jego rozładowanie. Nie daje sobie rady poprzez spacer, nie daje sobie rady poprzez sztukę, nie daje sobie rady przez kontakty ze swoimi bliskimi, tylko tym jedynym jego przyjacielem-diabłem staje się alkohol. Daje pozorną silę i wolność. To właśnie gdzieś w tym momencie może pojawić się poczucie, że tak naprawdę rodzi się już uzależnienie. Albo ktoś to podpowie.\nCałość wywiadu pod linkiem: http://plus.polskatimes.pl/opinie/a/boni-bez-pokory-nie-odnajdziemy-samych-siebie-i-w-zyciu-i-w-polityce,12114022


Konkurs "Seniorzy w Akcji. UTW dla społeczności" | Grundtvig\nStrona główna » Aktualności » Konkurs "Seniorzy w Akcji. UTW dla społeczności"\nCelem konkursu jest promocja dobrych praktyk zaangażowania Uniwersytetów Trzeciego Wieku w działania na rzecz społeczności lokalnej. W ramach konkursu zostaną wybrane przedsięwzięcia, które wykraczają poza bieżącą działalność edukacyjną UTW skierowaną do słuchaczy oraz zostaną wyróżnione inicjatywy, które otwierają UTW na współpracę ze środowiskiem lokalnym, promują wolontariat seniorów i współpracę międzypokoleniową.\nDo konkursu mogą być zgłaszane inicjatywy, które pozwalają wykorzystać energię, czas, wiedzę, pomysły i umiejętności słuchaczy UTW w przedsięwzięciach odpowiadających na ważne potrzeby społeczności lokalnej. Celem konkursu jest także wyróżnienie i docenienie konkretnych wolontariuszy z UTW zaangażowanych w działania służące lokalnej społeczność.\nRozstrzygnięcie konkursu nastąpi 19 marca 2012, podczas Kongresu UTW w Warszawie.\nWszelkie szczegóły znajdują się na stronie konkursu "Seniorzy w Akcji".


Mieszkanie na sprzedaż, Katowice Os. Tysiąclecia Piastów, 270 000 PLN, 60,1 m2, domy-PIFA484 | Domy.pl\nDwupokojowe mieszkanie na sprzedaż: Katowice, Os. Tysiąclecia, Piastów\nPowierzchnia: 60,1 m² Cena: 270 000 PLN\nData dodania: 21-07-2017 Data aktualizacji: 07-09-2017\nCena za m²: 4492,51 PLN / m²\nMieszkanie po remoncie tuż obok wejśćia do Parku Śląskiego wolne od zaraz!\nMieszkanie zlokalizowane na Dolnym Tysiącleciu z szybkim dojazdem do centrum i ogormnym zasobem zieleni w postaci Parku Śląskiego.\nPierwotnie 3 pokojowe mieszkanie, obecnie składa się z przestronnego salonu z wyjściem na balkon, sypialni, garderoby, widnej kuchni, łazienki i przedpokoju.\nMieszkanie przeszło generalny remont ok. 5 lat temu. Potem było odświeżane.\nWidok z okna na zieleń.\nIstnieje możliwość indywidualnej aranżacji według własnych upodobań !!!\nNa mamy jeszcze 32 mieszkania 2-pokojowe w tej okolicy.\nWięcej zdjęć i plan powierzchni na metrohouse.pl/PIFA484\nLiczba wyświetleń ogłoszenia: 26 Mieszkanie na sprzedaż: Katowice Os. Tysiąclecia Piastów\nNumer ogłoszenia: domy-PIFA484 Link do ogłoszenia:\nNajbliższy przystanek Osiedle Tysiąclecia Piastów, Autobusy(138,238) znajduje się w odległości 100 m od nieruchomości. Inne przystanki komunikacji miejskiej w okolicy to Osiedle Tysiąclecia ZOO, Autobusy(7N,7,23,51,109,138,238,673,674,S-10) oddalony o 325 m i WPKiW Śląski Ogród Zoologiczny, Tramwaje(6,7,11,19,23), Autobusy(6,48,820,830,830N,840) oddalony o 425 m. Najbliższe lotnisko (Port Lotniczy Katowice w Pyrzowicach) położone jest w odległości 23 km od nieruchomości. Dworzec autobusowy Dworzec PKS zlokalizowany jest 2,8 km od mieszkania, natomiast stacja PKP Wesołe Miasteczko znajduje się w odległości 775 m.\nW okolicy znajduje się apteka "Milenium." w odległości 200 m od mieszkania. W okolicy mieszkania znajdują się następujące placówki medyczne: Poradnia Dziecięca oddalona o 600 m oraz Lecznica Chorób Kobiecych oraz Schorzeń Sutka w odległości 2,1 km.\nW otoczeniu nieruchomości znajduje się ponad 47 placówek edukacyjnych. Najbliżej położone placówki to: Żłobek - 600 m, Miejskie Przedszkole nr 21 - 350 m, Szkoła Podstawowa nr 66 im. Janusza Korczaka w Katowicach - 125 m, Gimnazjum Integracyjne nr 36 - 275 m, IX Liceum Ogólnokształcące im. H. Sienkiewicza w Katowicach - 125 m, GWSP - 2,3 km oraz inne.\nWygodę mieszkania w tej okolicy gwarantują blisko zlokalizowane usługi: Najbliższy bankomat Raiffeisen Bank S.A. Raiffeisen Polbank znajduje się w odległości 225 m od nieruchomości. Inne bankomaty w okolicy to cash4you oddalony o 500 m i Euronet oddalony o 525 m. W sąsiedztwie znajduje się Kwiaciarnia w odległości 225 m, Zeta w odległości 575 m oraz Gabinet weterynaryjny lek. wet. Mariusz Witała w odległości 300 m. Urząd pocztowy poczta UP Katowice 22 oddalony jest od nieruchomości o 200 m, natomiast Komisariat Policji VII zlokalizowany jest w odległości 200 m.\nW okolicy znajdują się sklepy: Auchan w odległości 950 m, Auchan w odległości 1 km, Silesia City Center w odległości 1,7 km, AKS w odległości 2,1 km, Galeria Supersam w odległości 3 km, CH Załęże w odległości 1,2 km i Biedronka w odległości 800 m. od mieszkania\nNajbliższe obiekty kulturalne to Własny Teatr Stanisławiak G. w odległości 2,2 km, Górnośląski Park Etnograficzny w odległości 2,7 km oraz Cinema City Silesia w odległości 1,7 km. Najbliżej zlokalizowane obiekty sportowe to Kryta pływalnia przy SP nr 58 w odległości 150 m i Stadion piłkarski GKS Katowice SA w odległości 1,6 km.\nW najbliższej okolicy nieruchomości znajdują się liczne restauracje i punkty gastronomiczne, między innymi: Cztery Pory Roku. Restauracja w odległości 1 km, Hit. Pizzeria w odległości 1,3 km, Marysin Dwór w odległości 1,3 km oraz Chata Drwala. Restauracja w odległości 1,4 km.\nInteresuje mnie oferta numer PIFA484 - Mieszkanie na sprzedaż, Katowice, Os. Tysiąclecia, Piastów, powierzchnia: 60,1 m², pokoje: 2, cena: 270 000 PLN. Proszę o kontakt.