Imperium brytyjskie – Wikipedja, wolna encyklopedia\nWersja ortograficzna: Imperium brytyjskie\nNa mapah: 51,507222°N 0,127500°W/51,507222 -0,127500\nkrul lub krulowa\n1997 (pżekazanie Hongkongu Chinom)\nhinduizm, islam, hżeścijaństwo (anglikanizm, katolicyzm), buddyzm, religie pierwotne\nPżestażałe pola: "gęstość_miejsce", "n1", "p1", "język_używany", "powieżhnia_miejsce", "ludność_miejsce", "p1_flaga", "państwo" oraz "n1_flaga".\nImperium brytyjskie – imperium kolonialne obejmujące dominia, kolonie, protektoraty, terytoria mandatowe i inne terytoria zależne należące do Wielkiej Brytanii lub pżez nią zażądzane. Rozwinęło się z kolonii i placuwek handlowyh zakładanyh pżez Anglię pomiędzy końcem XVI a początkiem XVIII wieku. U szczytu swojej potęgi było największym imperium w historii świata i pżez ponad stulecie było jedynym supermocarstwem. Największą powieżhnię osiągnęło po I wojnie światowej, ale wtedy największe składowe imperium, Kanada i Australia oraz kilka mniejszyh, były już dominiami, czyli prawie niezależnymi państwami, jedynie uznającymi zwieżhność korony brytyjskiej. W 1925 roku imperium brytyjskie zamieszkiwało około 478 milionuw ludzi, co stanowiło jedną czwartą uwczesnej ludności świata. Liczyło około 35,8 mln km² powieżhni, tj. prawie jedną czwartą powieżhni lądowej Ziemi. W rezultacie jego dziedzictwo polityczne, prawne i kulturowe, podobnie jak język angielski, rozpżestżeniło się w wielu częściah świata. U szczytu swojej potęgi było często określane jako „imperium, nad kturym nigdy nie zahodzi słońce”, gdyż dzięki jego rozległości zawsze istniało takie terytorium do niego należące, gdzie trwał dzień.\nW XV i XVI wieku, epoce wielkih odkryć geograficznyh, Portugalia i Hiszpania pżodowały w odkrywaniu nowyh ziem i w rezultacie utwożyły ogromne imperia kolonialne. O ile do pierwszej połowy XVII wieku głuwnym pżeciwnikiem Anglii na możah i oceanah była Hiszpania, to po upadku hiszpańskiej dominacji w połowie XVII wieku, na czoło wysunęły się Holandia – największa potęga morska, ktura zaczęła zakładać własne kolonie i sieci handlowe w Ameryce i Azji – oraz Francja – największa potęga europejska, ruwnież rozwijająca stopniowo ekspansję kolonialną. W wyniku kolejnyh wojen prowadzonyh tym razem z tymi potęgami w XVII i XVIII wieku, Anglia (a następnie Wielka Brytania zawiązana w 1707 roku w wyniku unii między Anglią i Szkocją) stała się dominującą potęgą kolonialną w Ameryce Pułnocnej i Indiah.\nUzyskanie niepodległości pżez tżynaście kolonii w Ameryce Pułnocnej w 1783 roku, w wyniku rewolucji amerykańskiej, spowodowało, że Wielka Brytania utraciła jedne ze swoih najstarszyh i najludniejszyh kolonii. Uwaga Brytyjczykuw zwruciła się wuwczas w kierunku Azji, Afryki i Pacyfiku. Po pokonaniu Francji w wojnah napoleońskih zakończonyh w 1815 roku, Wielka Brytania na niemal stulecie stała się supermocarstwem i zdobywała nowe posiadłości na całym świecie. Jedyny rywal Wielkiej Brytanii – Rosja – został pokonany w wojnie krymskiej z lat 1853–1856 i rozpoczął się szczytowy okres potęgi brytyjskiej. Jednocześnie kolonie zamieszkane w większości pżez białyh mieszkańcuw uzyskały znaczny zakres autonomii, a niekture z nih uzyskały status dominium.\nPod koniec XIX wieku Niemcy i Stany Zjednoczone zaczęły zagrażać dominacji gospodarczej Wielkiej Brytanii. Narastające wspułzawodnictwo polityczne i gospodarcze między Wielką Brytanią a Niemcami było jedną z głuwnyh pżyczyn wybuhu I wojny światowej, w czasie kturej Wielka Brytania w znacznym stopniu opierała się na zasobah swojego imperium. Wojna spowodowała ogromne straty ludnościowe oraz finansowe i hociaż wkrutce po jej zakończeniu imperium osiągnęło swuj największy zasięg terytorialny, straciło pozycję dominującej potęgi gospodarczej i militarnej. Podczas II wojny światowej Japonia okupowała brytyjskie kolonie w Azji Południowo-Wshodniej. Pomimo ostatecznego zwycięstwa Wielkiej Brytanii i jej sojusznikuw, nadszarpnęło to jej prestiż i pżyspieszyło upadek imperium. Indie Brytyjskie, najcenniejsza i najludniejsza posiadłość brytyjska, uzyskały niepodległość dwa lata po zakończeniu wojny.\nPo zakończeniu II wojny światowej, w ramah procesu dekolonizacji, Wielka Brytania pżyznała niepodległość większości terytoriuw whodzącyh w skład imperium brytyjskiego. Proces zakończył się wraz z pżekazaniem Hongkongu Chinom w 1997 roku. Pozostałością po dawnym imperium są znajdujące się pod zwieżhnictwem Wielkiej Brytanii brytyjskie terytoria zamorskie. Po uzyskaniu niepodległości wiele byłyh kolonii brytyjskih stało się państwami-członkami Wspulnoty Naroduw. Głową państwa w 16 z nih (w tym w Wielkiej Brytanii) jest monarha brytyjski – krulowa Elżbieta II. Państwa te określane są mianem commonwealth realms.\n3.1 Rządy Brytyjskiej Kompanii Wshodnioindyjskiej w Indiah\n3.2 Utrata tżynastu kolonii w Ameryce\n4.1 Brytyjska Kompania Wshodnioindyjska w Azji\n4.4 Zmiana statusu białyh kolonii\nPoczątki (1497–1583)[edytuj | edytuj kod]\nReplika statku „The Matthew” (Mateusz), na kturym John Cabot dotarł do Nowego Świata\nPoczątki imperium brytyjskiego sięgają czasuw, gdy Anglia i Szkocja były oddzielnymi krulestwami. W 1496 krul Anglii Henryk VII Tudor, zahęcony sukcesami Hiszpanii i Portugalii, powieżył Johnowi Cabotowi poprowadzenie wyprawy mającej odkryć drogę do Azji pżez pułnocny Atlantyk. John Cabot wypłynął w 1497, pięć lat po odkryciu Ameryki pżez Kżysztofa Kolumba i hociaż wylądował na wybżeżu Nowej Fundlandii (błędnie wieżąc, podobnie jak Kolumb, że dotarł do Azji), nie podjęto pruby założenia kolonii. W następnym roku Cabot poprowadził kolejną wyprawę do Ameryki. Nie ma informacji co do jej dalszyh losuw.\nPierwsze pruby założenia angielskih kolonii w Ameryce zostały podjęte pod koniec XVI wieku, za panowania krulowej Elżbiety I. Ekspansja zamorska Anglii naruszała interesy dominującyh Hiszpanii i Portugalii. Dodatkowo stosunki między Anglią a katolicką Hiszpanią zaostżyło ustanowienie Kościoła anglikańskiego. W 1562 John Hawkins i Francis Drake otżymali listy kaperskie, zezwalające na handel niewolnikami oraz atakowanie hiszpańskih i portugalskih statkuw u wybżeży Afryki Zahodniej w celu złamania ih monopolu na handel z koloniami w Ameryce. Monopol handlowy nie został złamany, a w 1585, z hwilą wybuhu wojny angielsko-hiszpańskiej, Elżbieta I zezwoliła na atakowanie hiszpańskih posiadłości w Ameryce i załadowanyh skarbami statkuw wracającyh z Ameryki. W tym samym czasie, wpływowi pisaże Rihard Hakluyt i John Dee (ktury jako pierwszy użył terminu „imperium brytyjskie”) zaczęli pżekonywać o konieczności powstania angielskiego imperium kolonialnego. Hiszpania posiadała wuwczas kolonie w Ameryce, Portugalia forty i placuwki handlowe od wybżeży Brazylii i Afryki po Chiny, natomiast Francja zaczęła kolonizować dożecze Rzeki Świętego Wawżyńca w Kanadzie (obszar puźniejszej Nowej Francji).\nPlantacje Irlandii[edytuj | edytuj kod]\nAnglia pozostawała w ogonie państw podejmującyh ekspansję kolonialną. W XVI wieku była jednak dodatkowo zaangażowana w osadnictwo w Irlandii, opierając się na precedensah z czasuw normańskiej inwazji na Irlandię w 1169. Wielu ludzi zaangażowanyh w zakładanie plantacji w Irlandii (z kturyh największą była plantacja Ulsteru), odegrało ruwnież ważną rolę w początkowej fazie kolonizacji Ameryki. Należeli do nih m.in.: Humphrey Gilbert, Walter Raleigh, Francis Drake, John Hawkins, Rihard Grenville oraz Ralph Lane.\nPierwsze imperium brytyjskie (1583–1783)[edytuj | edytuj kod]\nW 1578 Humphrey Gilbert otżymał od krulowej Elżbiety I patent na prowadzenie badań geograficznyh oraz eksploatację odkrytyh obszaruw. W tym samym roku Gilbert pożeglował do Indii Zahodnih z zamiarem prowadzenia działalności kaperskiej i założenia kolonii w Ameryce Pułnocnej, ale ekspedycja została pżerwana, zanim pżepłynęła Atlantyk. W 1583 podjął następną prubę, tym razem wyruszając w kierunku Nowej Fundlandii, kturą oficjalnie ogłosił posiadłością angielską, hociaż nie założył tam kolonii. Gilbert zginął podczas podruży powrotnej. Jego następcą został jego pżyrodni brat, Walter Raleigh, ktury w 1584 otżymał patent od krulowej. Jeszcze w tym samym roku odbyła się wyprawa, a w roku następnym została założona kolonia Roanoke na wybżeżu obecnego stanu Karolina Pułnocna. Z powodu brakuw w zaopatżeniu kolonia nie pżetrwała.\nW 1603 krul Szkocji Jakub VI został krulem Anglii, a w 1604 w Londynie podpisany został traktat pokojowy kończący wojnę z Hiszpanią. Po zawarciu pokoju z Hiszpanami, wysiłki Anglikuw, zamiast na atakah na kolonie innyh państw, zaczęły koncentrować się na zakładaniu własnyh kolonii. Imperium brytyjskie zaczęło się kształtować na początku XVII wieku, wraz z angielskim osadnictwem w Ameryce Pułnocnej i na małyh wyspah karaibskih oraz zakładaniem kompanii handlowyh, zajmującyh się administrowaniem koloniami i handlem zamorskim, z kturyh najważniejsza była założona w 1600 Angielska Kompania Wshodnioindyjska. Okres ten, trwający aż do utraty tżynastu kolonii w wyniku rewolucji amerykańskiej pod koniec XVIII wieku, jest określany jako „pierwsze imperium brytyjskie”.\nAmeryka, Afryka i handel niewolnikami[edytuj | edytuj kod]\nOsobne artykuły: Brytyjska kolonizacja Ameryki Pułnocnej, Ameryka Brytyjska i Tżynaście kolonii.\nNajważniejsze i najbardziej dohodowe kolonie angielskie znajdowały się na Karaibah, lecz kilka pierwszyh prub ih założenia zakończyło się niepowodzeniem. Kolonia w Gujanie, założona w 1604, istniała tylko dwa lata, ponieważ nie udało się tam znaleźć złota. Kolonie Saint Lucia (1605) i Grenada (1609) ruwnież szybko pżestały istnieć. Sukcesem zakończyło się założenie kolonii na Saint Kitts (1624), Barbadosie (1627) i Nevis (1628). W koloniah został wprowadzony system plantacji, z powodzeniem stosowany pżez Portugalczykuw w Brazylii, ktury opierał się na pracy niewolnikuw i na początku zależał od holenderskih statkuw, kturymi pżywożono niewolnikuw i wywożono cukier. Aby zyski z tego niezwykle dohodowego handlu pozostawały w angielskih rękah, angielski parlament wprowadził w 1651 ustawę (tzw. Akty Nawigacyjne), zabraniającą statkom pod banderą inną niż angielska handlu z angielskimi koloniami. Doprowadziło to do narastania wrogości między Anglią a Republiką Zjednoczonyh Prowincji, czego skutkiem były wojny angielsko-holenderskie, w wyniku kturyh pozycja Anglii w Ameryce uległa wzmocnieniu kosztem Holandii. W 1655 Anglia podbiła hiszpańską Jamajkę, a w 1666 skolonizowała Bahamy.\nMapa kolonii brytyjskih w Ameryce Pułnocnej w latah 1763–1776\nZałożone w 1607 Jamestown, na terenie nowej kolonii Wirginia, było pierwszą stałą osadą angielską w Ameryce. Założenie osady zostało sfinansowane pżez Kompanię Wirgińską, a jej pierwszym pżywudcą został John Smith. Bermudy stały się drugą stałą kolonią angielską w Ameryce, w następstwie rozbicia się na tym arhipelagu w 1609 statku flagowego Kompanii Wirgińskiej „Sea Venture”, a w 1615 zostały pżekazane nowo utwożonej Somers Isles Company. W 1624 krul rozwiązał Kompanię Wirgińską, a bezpośrednią kontrolę nad Wirginią pżejęła korona angielska, twożąc na jej terytorium kolonię. London and Bristol Company została założona w 1610 w celu utwożenia stałego angielskiego osadnictwa na Nowej Fundlandii. Cel ten został zrealizowany jedynie w niewielkim stopniu. Ucieczka pżed pżeśladowaniami religijnymi była powodem, dla kturego wielu pżyszłyh angielskih kolonistuw podejmowało trudną podruż pżez Atlantyk. W 1620 purytanie (tzw. „pielgżymi”), pżybyli na statku „Mayflower” do Ameryki Pułnocnej i założyli osadę Plymouth w obecnym stanie Massahusetts. Maryland było shronieniem dla katolikuw (1634), Connecticut (1639) dla kongregacjonalistuw, natomiast w Rhode Island (1636) panowała tolerancja religijna. Kolonia Karolina została założona w 1663. Po kapitulacji Nowego Amsterdamu (dzisiejszego Nowego Jorku) w 1664, Anglia pżejęła holenderską kolonię Nowa Holandia, zmieniając jej nazwę na Nowy Jork. Zatwierdził to w 1667 pokuj w Bredzie, kończący II wojnę angielsko-holenderską, Holandii pżyznający w zamian Surinam. W 1681 William Penn założył nową kolonię Pensylwanię. Kolonie amerykańskie były mniej dohodowe niż karaibskie, jednak posiadały duże obszary żyznyh użytkuw rolnyh i pżyciągały znacznie większą liczbę emigrantuw z Anglii.\nAfrykańscy niewolnicy pży pracy w XVII-wiecznej Wirginii, obraz z 1670\nW 1670, krul Karol II wystawił dokument zakładający Kompanię Zatoki Hudsona, pżyznając jej monopol na handel futrami na obszarah zwanyh wtedy Ziemią Ruperta – rozległego terytorium, kture od 1870 stanowi dużą część Kanady. Forty i placuwki handlowe zakładane pżez kompanię były często atakowane pżez Francuzuw, ktuży założyli własną kompanię handlującą futrami w sąsiedniej Nowej Francji.\nDwa lata puźniej powstała Krulewska Kompania Afrykańska, ktura otżymała od krula Karola II monopol na pżywuz niewolnikuw do angielskih kolonii na Karaibah. Od samego początku niewolnictwo było podstawą gospodarki w koloniah brytyjskih na Karaibah. Do zniesienia niewolnictwa w 1807 Anglia, a puźniej Wielka Brytania były odpowiedzialne za sprowadzenie 3,5 miliona niewolnikuw z Afryki do Ameryki, jednej tżeciej wszystkih niewolnikuw pżywiezionyh na ten kontynent. Aby ułatwić ten handel założone zostały forty na wybżeżu Afryki Zahodniej, takie jak Fort James w obecnej Gambii, Jamestown w Ghanie i Bunce w Sierra Leone. W brytyjskih koloniah na Karaibah procent ludności pohodzenia afrykańskiego wzrusł z 25% w 1650 do około 80% w 1780, a w tym samym czasie w tżynastu koloniah z 10% do 40% (w większości na południu). Handel niewolnikami był niezwykle opłacalny i stał się głuwnym źrudłem dohoduw dla takih miast jak Bristol i Liverpool, kture stanowiły wraz z Afryką i Ameryką wieżhołki trujkąta okrężnej drogi handlu pżez Atlantyk (kupowano towar w Anglii, wymieniano go na niewolnikuw w Afryce, tyh wymieniano na towary w Ameryce, kture z kolei dostarczano do Anglii). Tłok, brak higieny i uboga dieta na statkah niewolniczyh powodowały, że podruży nie pżeżywał co siudmy niewolnik.\nW 1695 szkocki parlament zezwolił na założenie Company of Scotland, ktura w 1698 założyła kolonię w Darién w Panamie. Nękana pżez Hiszpanuw oraz pżez malarię, kolonia została opuszczona dwa lata puźniej. Niepowodzenie tego pżedsięwzięcia było katastrofą finansową dla Szkocji – pżepadła jedna czwarta szkockih kapitałuw. Tym samym zostały pogżebane szkockie nadzieje na stwożenie własnego imperium kolonialnego. Miało ono także poważne konsekwencje polityczne, pżekonując żądy Anglii i Szkocji do pżekształcenia dotyhczasowej unii personalnej łączącej oba państwa w unię realną. Na mocy aktu unii z 1707 powstało Krulestwo Wielkiej Brytanii.\nRywalizacja z Holandią w Azji[edytuj | edytuj kod]\nPod koniec XVI wieku Anglia i Holandia zaczęły łamać monopol Portugalii na handel z Azją, twożąc prywatne kompanie finansujące ten handel – Angielską, pżemianowaną puźniej na Brytyjską Kompanię Wshodnioindyjską oraz Holenderską Kompanię Wshodnioindyjską, założone odpowiednio w 1600 i 1602. Głuwnym celem tyh kompanii było pżejęcie niezwykle dohodowego handlu pżyprawami kożennymi (m.in. cynamonem, goździkami, piepżem, wanilią); ih wysiłki koncentrowały się głuwnie na dwuh regionah: Arhipelagu Malajskim oraz Indiah. Na tyh obszarah walczyły one z Portugalią i ze sobą nawzajem. Chociaż ostatecznie to Anglia zdobyła pżewagę, początkowo Holandia miała większe zasoby finansowe i w wyniku tżeh wojen angielsko-holenderskih w XVII wieku miała silniejszą pozycję w Azji. Wrogość między Anglią a Holandią ustała, gdy w wyniku hwalebnej rewolucji w 1688 na tron Anglii wstąpił stadhouder Republiki Zjednoczonyh Prowincji, Wilhelm III Orański, ustanawiając unię personalną między oboma krajami. W wyniku porozumienia handel pżyprawami w Arhipelagu Malajskim pozostał w rękah holenderskih, a handel tkaninami wytważanymi w Indiah w rękah angielskih. Wkrutce handel tkaninami pżewyższył pod względem dohodowości handel pżyprawami i do 1720 Brytyjska Kompania Wshodnioindyjska pżeścignęła pod względem spżedaży holenderską.\nPokuj pomiędzy Anglią i Holandią, ktury nastał w 1688 sprawił, że w czasie wojny dziewięcioletniej oba kraje były sojusznikami. W wyniku tej wojny, prowadzonej w Europie i w koloniah pomiędzy Francją a Rzeszą, Hiszpanią, Anglią i Holandią, Anglia stała się potężniejszym mocarstwem kolonialnym niż Holandia, ktura musiała pżeznaczać znaczną część swoih wydatkuw wojennyh na kosztowne walki lądowe w Europie. W XVIII wieku Anglia (po 1707 Wielka Brytania) stała się dominującą potęgą kolonialną, a jej głuwnym rywalem stała się Francja.\nKlęska francuskih branderuw w bitwie o Quebec w 1759\nW wyniku śmierci Karola II w 1700, dziedzicem Hiszpanii i jej imperium kolonialnego został Filip d’Anjou, wnuk krula Francji Ludwika XIV. Pżybliżyło to perspektywę zjednoczenia Francji i Hiszpanii oraz ih kolonii, co było nie do pżyjęcia dla Anglii i pozostałyh państw europejskih. Od 1701 Anglia, Portugalia, Holandia, Austria, Prusy i inne mniejsze państwa niemieckie walczyły pżeciwko Francji i Hiszpanii w wojnie o sukcesję hiszpańską, trwającej do 1714. Zgodnie z pokojem w Utrehcie (1713) i pokojem w Rastatt (1714), Filip zżekł się praw do tronu Francji dla siebie i swoih potomkuw, a Hiszpania utraciła swoje posiadłości w Europie. Wielka Brytania powiększyła swoje terytorium: od Francji uzyskała Nową Fundlandię i Akadię, a od Hiszpanii Gibraltar i Minorkę. Gibraltar, ktury do dnia dzisiejszego (2015) pozostaje brytyjskim terytorium zamorskim, stał się kluczową brytyjską bazą morską i pozwalał Wielkiej Brytanii na kontrolę Cieśniny Gibraltarskiej – jedynego morskiego połączenia Moża Śrudziemnego z Atlantykiem. Minorka została zwrucona Hiszpanii na mocy pokoju w Amiens w 1802, wcześniej dwukrotnie pżehodząc z rąk do rąk. Hiszpania pżekazała także Wielkiej Brytanii prawo do dohodowego asiento (zezwolenia na spżedaż niewolnikuw do hiszpańskih kolonii w Ameryce).\nWojna siedmioletnia, ktura rozpoczęła się w 1756, była pierwszą wojną prowadzoną na skalę światową. Walki toczyły się w Europie, Indiah, Ameryce Pułnocnej, na Karaibah, Filipinah i u wybżeży Afryki. Podpisanie pokoju paryskiego w 1763 miało istotne konsekwencje dla pżyszłości imperium brytyjskiego. W Ameryce Pułnocnej Francja straciła praktycznie wszystkie swoje kolonie, uznając prawa Wielkiej Brytanii do Ziemi Ruperta i pżekazując jej Nową Francję (pozostawiając pży tym znaczną liczbę francuskojęzycznej ludności pod panowaniem brytyjskim) i Luizjanę Hiszpanii. Hiszpania pżekazała Wielkiej Brytanii Florydę. W Indiah pod władaniem Francji pozostały jedynie nieliczne enklawy, pod warunkiem utżymywania ograniczonyh sił wojskowyh i zobowiązaniem wspierania państw indyjskih zależnyh od Brytyjczykuw, co kończyło francuskie nadzieje na opanowanie Indii. Po zwycięstwie w wojnie siedmioletniej Wielka Brytania stała się największą światową potęgą morską, co w połączeniu z zasadą ruwnowagi sił w stosunkah europejskih zapewniło jej hegemonię w świecie.\nPoczątki drugiego imperium brytyjskiego (1783–1815)[edytuj | edytuj kod]\nZwycięstwo Roberta Clive’a w bitwie pod Palasi zapewniło Brytyjskiej Kompanii Wshodnioindyjskiej dominującą pozycję w Indiah\nRządy Brytyjskiej Kompanii Wshodnioindyjskiej w Indiah[edytuj | edytuj kod]\nPodczas pierwszego stulecia swojej działalności, Angielska Kompania Wshodnioindyjska (od 1707 nosząca nazwę Brytyjskiej Kompanii Wshodnioindyjskiej) koncentrowała się na handlu. W 1617 r. otżymała ona zezwolenie na handel od będącego u szczytu potęgi państwa Wielkih Mogołuw. Sytuacja zmieniła się w XVIII wieku, gdy państwo Wielkih Mogołuw zaczęło hylić się ku upadkowi, a Brytyjska Kompania Wshodnioindyjska rywalizowała o wpływy na Pułwyspie Indyjskim z Francuską Kompanią Wshodnioindyjską. Kulminacją tej rywalizacji były wojny w Karnatace w latah 1746–1763. W wyniku bitwy pod Palasi (Plassey) w 1757, w kturej Brytyjczycy, dowodzeni pżez Roberta Clive’a, pokonali nababa Bengalu i jego francuskih spżymieżeńcuw, Brytyjska Kompania Wshodnioindyjska uzyskała kontrolę nad Bengalem i stała się głuwną siłą wojskową i polityczną w Indiah. W następnyh dziesięcioleciah stopniowo rozszeżała swoje wpływy, używając do tego celu armii, w kturej większość stanowili hinduscy sipaje; podbitymi terytoriami władała bezpośrednio lub podpożądkowywała sobie lokalnyh władcuw.\nUtrata tżynastu kolonii w Ameryce[edytuj | edytuj kod]\nW latah 60. i 70. XVIII wieku stosunki pomiędzy tżynastoma koloniami, a Wielką Brytanią stawały się coraz bardziej napięte, głuwnie ze względu na obużenie, kture budziły usiłowania brytyjskiego parlamentu, aby żądzić amerykańskimi kolonistami i nakładać na nih podatki bez ih zgody. Było to uważane za łamanie podstawowyh praw pżysługującyh mieszkańcom (tradycyjne prawa Anglikuw) i znalazło wyraz w haśle: „Nie ma opodatkowania bez reprezentacji” (ang. No taxation without representation). Odżucenie władzy parlamentu brytyjskiego i zwrucenie się tżynastu kolonii ku samożądności zapoczątkowało rewolucję amerykańską. W 1775 rozpoczęły się działania zbrojne, a w 1776 Stany Zjednoczone ogłosiły niepodległość. Pżystąpienie do wojny Francji w 1778 pżehyliło szalę zwycięstwa na stronę Amerykanuw i po ih decydującym zwycięstwie pod Yorktown w 1781 rozpoczęły się rozmowy pokojowe. W 1783 podpisany został traktat paryski, w kturym Wielka Brytania uznała niepodległość Stanuw Zjednoczonyh.\nKapitulacja Cornwallisa pod Yorktown. Utrata kolonii amerykańskih jest uważana za koniec „pierwszego imperium brytyjskiego”\nStrata tak dużej części posiadłości brytyjskih w Ameryce, będącyh w tym czasie najbardziej zaludnioną brytyjską posiadłością zamorską, jest uważana pżez historykuw za cezurę pomiędzy „pierwszym” a „drugim” imperium brytyjskim, w wyniku kturej Wielka Brytania pżesunęła swoją uwagę z Ameryki na Azję, rejon Pacyfiku i Afrykę. Adam Smith w swoim dziele Bogactwo naroduw, opublikowanym w 1776, argumentował, że kolonie są zbędne i że polityka wolnego handlu powinna zastąpić dotyhczasową politykę merkantylistyczną, ktura harakteryzowała pierwszy okres ekspansji kolonialnej i ktura wywodziła się z protekcjonizmu stosowanego pżez Hiszpanię i Portugalię. Wzrost wymiany handlowej pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Wielka Brytanią po 1783 wydawał się potwierdzać tezy Adama Smitha, że kontrola polityczna nie jest konieczna do osiągnięcia sukcesu ekonomicznego.\nWydażenia w tżynastu koloniah wywarły wpływ na brytyjską politykę w Kanadzie, dokąd po ogłoszeniu niepodległości pżez Stany Zjednoczone emigrowało 40–100 tysięcy pokonanyh lojalistuw. 14 tysięcy lojalistuw, ktuży osiedlili się w dolinah żek Saint John i Saint Croix, stanowiącyh wuwczas część Nowej Szkocji, uważało, że są zbyt oddaleni od władz w Halifaksie, co skłoniło Londyn do utwożenia w 1784 oddzielnej kolonii Nowy Brunszwik. Ustawa o Kanadzie z 1791 podzieliła Kanadę na dwie prowincje: głuwnie angielskojęzyczną Gurną Kanadę (puźniejsze Ontario) i w pżeważającej części frankofońską Dolną Kanadę (puźniejszy Quebec) – w celu zmniejszenia napięć między tymi dwoma społecznościami – i wprowadziła system żąduw podobny do funkcjonującego w Wielkiej Brytanii, z zamiarem umocnienia związkuw z Wielka Brytanią i nie pozwolenia na ten rodzaj samożądności, ktury jak sądzono doprowadził do wybuhu rewolucji amerykańskiej.\nNapięcie między Wielką Brytanią a Stanami Zjednoczonymi ponownie wzrosło podczas wojen napoleońskih, ponieważ Wielka Brytania usiłowała pżerwać handel pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Francją, a także zatżymywała i rewidowała amerykańskie statki, aby siłą wcielić do Royal Navy marynaży urodzonyh w Wielkiej Brytanii. W 1812 Stany Zjednoczone wypowiedziały wojnę Wielkiej Brytanii i najehały terytorium Kanady. W zawartym w 1814 traktacie gandawskim zostały potwierdzone pżedwojenne granice i odrębność Kanady od Stanuw Zjednoczonyh.\nEksploracja Pacyfiku[edytuj | edytuj kod]\nOd 1718 jedną z kar ożekanyh w Wielkiej Brytanii za rużne pżestępstwa było zesłanie do kolonii karnej w Ameryce. Co roku pżewożono pżez Atlantyk około tysiąca skazańcuw. Po utracie tżynastu kolonii, żąd brytyjski był zmuszony znaleźć inną lokalizację dla kolonii karnyh i postanowił wykożystać do tego celu niedawno odkrytą Australię. Pierwszym Europejczykiem, ktury w 1606 odkrył zahodnie wybżeża tego kontynentu, był holenderski żeglaż Willem Janszoon. Holenderska Kompania Wshodnioindyjska nazwała je Nową Holandią, lecz nie podejmowała prub ih kolonizacji. W 1770 podczas swojej pierwszej wyprawy badawczej w rejon Pacyfiku, James Cook odkrył wshodnie wybżeża Australii, ogłosił je posiadłością brytyjską i nazwał Nową Południową Walią. W 1778 Joseph Banks, botanik pierwszej wyprawy Jamesa Cooka, pżedstawił żądowi dane świadczące o tym, że Botany Bay jest odpowiednim miejscem do założenia kolonii karnej, a w 1787 wysłano do Australii pierwszy transport skazańcuw, ktury pżybył na miejsce w 1788. Wielka Brytania wysyłała transporty skazańcuw do Nowej Południowej Walii aż do 1840. Kolonie australijskie stały się eksporterem wełny i złota, a głuwnie dzięki gorączce złota w kolonii Wiktoria jej stolica, Melbourne stała się najbogatszym miastem świata i drugim co do wielkości (po Londynie) miastem imperium brytyjskiego.\nPodczas swojej pierwszej podruży James Cook odwiedził ruwnież Nową Zelandię, kturej pierwszym europejskim odkrywcą był holenderski żeglaż Abel Tasman w 1642. W 1769 Wyspę Pułnocną, a w 1770 Wyspę Południową ogłosił posiadłościami brytyjskimi. Początkowo kontakty pomiędzy Europejczykami a Maorysami ograniczały się do wymiany handlowej. W pierwszyh dziesięcioleciah XIX wieku zaczęto zakładać liczne placuwki handlowe, szczegulnie na Wyspie Pułnocnej. W 1839 New Zealand Company ogłosiła plany zakupu dużyh obszaruw ziemi i założenia kolonii na Nowej Zelandii. 6 lutego 1840 kapitan William Hobson i około 40 maoryskih wodzuw podpisało traktat Waitangi. Traktat ten uważany jest pżez wielu historykuw za akt założycielski Nowej Zelandii. Odmienne interpretacje angielskiej i maoryskiej wersji traktatu sprawiły, że jest on nadal źrudłem sporuw.\nZagrożeniem dla potęgi Wielkiej Brytanii stała się Francja pod żądami Napoleona Bonaparte. W pżeciwieństwie do popżednih wojen, była to nie tylko rywalizacja dwuh państw o pozycję na scenie międzynarodowej, ale ruwnież walka dwuh rużnyh ideologii. Napoleońska Francja groziła ruwnież Wielkiej Brytanii inwazją i okupacją.\nWojny napoleońskie wymagały od Wielkiej Brytanii zaangażowania ogromnyh ilości pieniędzy i zasobuw. Francuskie porty były blokowane pżez okręty Royal Navy, ktura odniosła rozstżygające zwycięstwo nad flotą francusko-hiszpańską pod Trafalgarem w 1805. Wielka Brytania atakowała i okupowała kolonie państw spżymieżonyh z Francją, w tym holenderskie (Francja zaanektowała Holandię w 1810). Francja została ostatecznie pokonana pżez koalicję państw europejskih w 1815. Wielka Brytania w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego uzyskała: od Francji Wyspy Jońskie, Maltę, Mauritius, Saint Lucia i Tobago; od Hiszpanii Trynidad; od Holandii Gujanę i Kolonię Pżylądkową. Wielka Brytania zwruciła Francji Gwadelupę, Martynikę, Gujanę Francuską i Reunion; Holandii Jawę i Surinam, pozostawiając sobie Cejlon (ktury okupowała w latah 1795–1815).\nPod rosnącą presją brytyjskiego ruhu abolicjonistycznego, parlament brytyjski uhwalił w 1807 ustawę zakazującą handlu niewolnikami w imperium brytyjskim. W 1808 Sierra Leone została oficjalną kolonią brytyjską, w kturej mieli osiedlać się uwolnieni niewolnicy. Ustawa o zniesieniu niewolnictwa z 1833, zniosła niewolnictwo w imperium brytyjskim z dniem 1 sierpnia 1834 (z wyjątkiem Wyspy Świętej Heleny, Cejlonu i terytoriuw administrowanyh pżez Brytyjską Kompanię Wshodnioindyjską, wyjątki te zostały uhylone w 1843). Zgodnie z postanowieniami ustawy niewolnicy otżymywali wolność po 4 do 6 latah „pżyuczania do wolności”.\nStulecie Wielkiej Brytanii (1815–1914)[edytuj | edytuj kod]\nIndie brytyjskie, 1909. Obszary żądzone bezpośrednio pżez Wielką Brytanię oznaczone są kolorem rużowym, a brytyjskie protektoraty żułtym\nOsobne artykuły: Rewolucja pżemysłowa i Epoka wiktoriańska.\nOkres pomiędzy 1815 a 1914 r. określany jest pżez niekturyh historykuw jako stulecie Wielkiej Brytanii. Pokonanie Francji w wojnah napoleońskih zapewniło Wielkiej Brytanii hegemonię w świecie; rywalizowała jedynie z carską Rosją w Azji Środkowej. Panując na możu, Wielka Brytania pżyjęła rolę światowego policjanta, stan żeczy nazwany puźniej Pax Britannica i politykę splendid isolation (z ang. „wspaniała izolacja”). Dominująca pozycja Wielkiej Brytanii w handlu światowym sprawiała, że oprucz formalnej kontroli nad swoimi posiadłościami, sprawowała także kontrolę nad gospodarkami wielu krajuw (m.in. Chin, Argentyny i Syjamu).\nSpoistość imperium wzmacniały parowce i telegraf, nowe tehnologie, kture rozpowszehniły się w drugiej połowie XIX wieku, pozwalające na efektywną kontrolę i ohronę imperium. Do 1902 większość imperium brytyjskiego była połączona siecią telegraficzną, zwaną All Red Line.\nBrytyjska Kompania Wshodnioindyjska w Azji[edytuj | edytuj kod]\nPremier Benjamin Disraeli (1804–1881) wręcza krulowej Wiktorii (1819-1901) koronę cesażowej Indii. Rysunek satyryczny z 1876. Podpis głosił „Nowe korony dla staryh!”\nBrytyjska Kompania Wshodnioindyjska odgrywała głuwną rolę w ekspansji imperium brytyjskiego w Azji. Po raz pierwszy jej armia wspułdziałała z Royal Navy podczas wojny siedmioletniej i ta wspułpraca kontynuowana była ruwnież poza obszarem Indii: podczas walk z Napoleonem w Egipcie (1799), zdobycia Jawy (1811), nabycia Singapuru (1819) i Malakki (1824) oraz w pokonaniu Birmy (1826).\nZe swojej bazy w Indiah, od lat 30. XVIII wieku kompania angażowała się ruwnież w coraz bardziej zyskowny eksport opium do Chin. Nielegalny handel tą substancją, zakazany pżez panującą w Chinah dynastię Qing w 1729, pomagał zmniejszyć deficyt płatniczy spowodowany importem herbaty, skutkujący ogromnym odpływem srebra z Wielkiej Brytanii do Chin. W 1839 konfiskata i zniszczenie pżez władze hińskie w Kantonie 20 000 skżyń opium, stało się pretekstem dla Wielkiej Brytanii do rozpoczęcia I wojny opiumowej, zakończonej uzyskaniem pżywilejuw handlowyh i zaanektowaniem Hongkongu (wuwczas małej osady).\nOd końca XVIII wieku żąd brytyjski zaczął coraz mocniej wpływać na działalność kompanii. Parlament uhwalił szereg ustaw, w tym Regulating Act 1773, India Act 1784 i Charter Act 1813, kture regulowały działalność kompanii i ustanawiały zwieżhność władz brytyjskih nad obszarami, kture ona pozyskała. Wybuh w 1858 powstania, rozpoczętego pżez sipajuw (żołnieży pohodzenia indyjskiego, dowodzonyh pżez Brytyjczykuw), spowodował zakończenie żąduw kompanii w Indiah. Powstanie spowodowało mnustwo ofiar po obu stronah konfliktu. W 1858 na mocy ustawy o żądzie Indii (Government of India Act 1858), żąd brytyjski pżejął bezpośrednie żądy w Indiah, z gubernatorami generalnymi i wicekrulami Indii jako głową brytyjskiej administracji w tym kraju, a w 1877 krulowa Wiktoria została koronowana cesażową Indii. Indie stały się najcenniejszą posiadłością brytyjską, „klejnotem w koronie” i były najważniejszym źrudłem potęgi Wielkiej Brytanii.\nNieurodzaj pod koniec XIX wieku spowodował szereg klęsk głodu w Indiah, z kturyh największa miała miejsce w latah 1876–1878. Zmarło w nih około 15 milionuw ludzi. W okresie żąduw Brytyjskiej Kompanii Wshodnioindyjskiej nie udało się wprowadzić żadnej skoordynowanej polityki, ktura by im pżeciwdziałała. Puźniej, gdy władzę sprawował żąd brytyjski, powoływano komisje do zbadania pżyczyn klęsk głodu i wprowadzenia środkuw zaradczyh, jednak dopiero na początku XX wieku udało się im całkowicie zapobiec.\nRywalizacja z Rosją[edytuj | edytuj kod]\nW XIX wieku Wielka Brytania i Imperium Rosyjskie rywalizowały o wpływy w Azji Środkowej, wykożystując osłabienie dotyhczasowyh potęg: imperium osmańskiego, dynastii Kadżaruw (Iran) i dynastii Qing (Chiny). Rywalizacja ta była określana jako „Wielka Gra”. Wielka Brytania włączyła się do tej rywalizacji, ponieważ porażki zadawane pżez Rosję Persji i Turcji w latah 1826–1829 pokazywały jej imperialne ambicje i możliwości, budząc w Wielkiej Brytanii obawy pżed ewentualną inwazją lądową na Indie. Aby temu zapobiec, w 1839 Wielka Brytania dokonała inwazji na Afganistan, lecz I wojna brytyjsko-afgańska zakończyła się dla niej katastrofą. Kiedy w 1853 Rosja najehała tureckie Bałkany, obawy pżed rosyjską dominacją w rejonie Moża Śrudziemnego i na Bliskim Wshodzie, skłoniły Wielką Brytanię i Francję do poparcia Turcji i pżeprowadzenia desantu na Pułwyspie Krymskim, w celu zniszczenia rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. Wojna krymska (1854–56), w kturej wykożystano nowe zdobycze tehniki wojskowej, była jedyną wojną prowadzoną na kilku kontynentah pżez Wielką Brytanię pżeciwko innemu mocarstwu europejskiemu w okresie Pax Britannica i zakończyła się porażką Rosji. Pżez dwie dekady sytuacja w Azji Środkowej była patowa, aż do podboju Beludżystanu pżez Wielką Brytanię w 1876 i Turkiestanu pżez Rosję. Wydawało się, że kolejna wojna będzie nieunikniona, lecz w 1878 oba państwa porozumiały się co do podziału stref wpływuw, a rywalizację pomiędzy nimi zakończyło podpisanie w 1907 porozumienia regulującego wszystkie sporne kwestie. Straty zadane pżez Japończykuw rosyjskiej flocie wojennej w trakcie wojny rosyjsko-japońskiej (1904-05) ruwnież zmniejszyły zagrożenie dla Wielkiej Brytanii.\nOd Kapsztadu po Kair[edytuj | edytuj kod]\nThe Rhodes Colossus. Cecil Rhodes łączący „Kapsztad z Kairem”. Gra słuw – The Colossus of Rhodes to angielska nazwa Kolosa Rodyjskiego – jednego z siedmiu cuduw świata starożytnego\nW 1652 Holenderska Kompania Wshodnioindyjska założyła na południowym krańcu Afryki Kapsztad, jako punkt zaopatżeniowy dla statkuw na drodze między Holandią a Holenderskimi Indiami Wshodnimi (obecna Indonezja). W 1806 Wielka Brytania ostatecznie zajęła Kolonię Pżylądkową ze stolicą w Kapsztadzie, zamieszkaną pżez dużą liczbę Afrykaneruw (Buruw); popżednio okupowała ją w latah 1795–1803, aby zapobiec dostaniu się jej w ręce Francuzuw, ktuży podpożądkowali sobie Holandię. Po 1820 zwiększył się napływ Brytyjczykuw, co skłoniło tysiące Buruw, niehętnyh brytyjskim żądom, do wędruwki na pułnoc, gdzie w czasie Wielkiego Treku w końcu lat 30. i na początku lat 40. XIX wieku, twożyli własne, niezależne republiki. Voortrekkeży ścierali się z Brytyjczykami, ktuży mieli własne plany co do ekspansji w południowej Afryce i z kilkoma afrykańskimi ludami, w tym Basutosi i Zulusami. Ostatecznie Burowie utwożyli dwie republiki, kture pżetrwały pżez dłuższy czas: Republikę Południowoafrykańską (Transwal) (1852–77; 1881–1902) i Wolne Państwo Oranię (1854–1902). W 1902, na mocy traktatu pokojowego kończącego II wojnę burską (1899–1902), Wielka Brytania zajęła obie republiki.\nW 1869 nastąpiło otwarcie Kanału Sueskiego, łączącego Może Śrudziemne z Możem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim. Początkowo budowa kanału odbywała się wbrew Brytyjczykom. Po otwarciu kanału, Brytyjczycy docenili jednak jego strategiczne znaczenie i uczynili go najważniejszą arterią komunikacyjną imperium. W 1875 konserwatywny żąd Benjamina Disraelego kupił od zadłużonego władcy Egiptu Ismaila Paszy 44% akcji Kompanii Kanału Sueskiego za 4 miliony funtuw (co odpowiada 280 milionom funtuw w 2013). Wielka Brytania uzyskała znaczący wpływ na sprawy Kanału Sueskiego, hociaż nie dawało to jej bezpośredniej kontroli nad tą strategiczną drogą wodną. Wspulna brytyjsko-francuska kontrola nad finansami Egiptu, zakończyła się faktyczną, brytyjską okupacją Egiptu po wojnie brytyjsko-egipskiej w 1882. Francuzi ciągle posiadali jeszcze większość akcji i usiłowali osłabić pozycję Brytyjczykuw. Zgodnie z postanowieniami konwencji konstantynopolitańskiej z 1888, została zapewniona wolna żegluga pżez Kanał Sueski.\nPonieważ wspułzawodnictwo Francji, Belgii i Portugalii w dolnym biegu żeki Kongo prowadziło do sporuw co do pżynależności obszaruw w głębi Afryki, na konferencji berlińskiej – zwołanej, żeby uregulować wspułzawodnictwo państw europejskih w tzw. „wyścigu o Afrykę” – ustalono, że „faktyczne władanie” danym terytorium stanowi podstawę do uznania roszczeń terytorialnyh pżez społeczność międzynarodową. Wyścig o Afrykę rozwijał się w latah 90. XIX wieku i sprawił, że Wielka Brytania zmieniła swoją decyzję z 1885 o opuszczeniu Sudanu. Połączone siły brytyjskie i egipskie w 1896 wkroczyły do Sudanu żądzonego pżez mahdystuw i odparły w 1898 roszczenia Francji co do tego terytorium (Incydent w Faszodzie). Sudan stał się nominalnie angielsko-egipskim kondominium, a faktycznie brytyjską kolonią.\nBrytyjskie postępy w południowej i wshodniej Afryce, stanowiły bodziec dla Cecila Rhodesa do pruby realizacji idei linii kolejowej „z Kapsztadu do Kairu”. Miała ona łączyć Kanał Sueski z bogatym w minerały południem Afryki i pżebiegać wyłącznie pżez posiadłości brytyjskie. W latah 80. i 90. XIX wieku zażądzana pżez niego Brytyjska Kompania Południowoafrykańska, podbiła terytoria, nazwane na jego cześć Rodezją (w 1911 podzielone na Rodezję Pułnocną i Południową, obecnie Zambia i Zimbabwe).\nZmiana statusu białyh kolonii[edytuj | edytuj kod]\nGłuwną gałęzią gospodarki Kanady pod względem pżyhoduw i zatrudnienia był pżemysł dżewny. Ontario, ok. 1900\nDroga do niepodległości kolonii imperium brytyjskiego zamieszkanyh w dużym stopniu pżez ludność pohodzenia europejskiego zaczęła się w 1839 wraz z tzw. Raportem Durhama (Report on the Affairs of British North America), ktury opisywał pżyczyny buntuw w Gurnej i Dolnej Kanadzie. Aby zapobiec powtużeniu się tyh wydażeń, proponował on połączenie obu części Kanady i nadanie im szerokiej autonomii. Proces ten zaczął się wraz z uhwaleniem pżez parlament brytyjski w 1840 ustawy o Unii Kanadyjskiej, skutkującej powołaniem w 1841 Prowincji Kanady. W 1848 Nowej Szkocji, jako pierwszej, pżyznano samożądność wraz z żądem pżedstawicielskim, co wkrutce rozszeżono na pozostałe kolonie brytyjskie w Ameryce Pułnocnej. Wraz z uhwaleniem pżez parlament brytyjski w 1867 ustawy o Brytyjskiej Ameryce Pułnocnej, z Prowincji Kanady, Nowego Brunszwiku i Nowej Szkocji została utwożona Konfederacja Kanady, będąca dominium brytyjskim o pełnym zakresie samodzielności z wyjątkiem polityki zagranicznej. Podobny zakres samożądności otżymały Australia (1901) i Nowa Zelandia (1907). Termin „dominium” został po raz pierwszy oficjalnie wprowadzony podczas Konferencji Imperialnej (spotkania lideruw żąduw Wielkiej Brytanii i jej samożądnyh posiadłości) w 1907.\nNa mocy aktu unii z 1800, Irlandia weszła w skład Zjednoczonego Krulestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, po stłumieniu rewolucji irlandzkiej w 1798. W latah 1845–1852 nastąpiło znaczne zmniejszenie liczby ludności Irlandii w wyniku klęski głodu. W ostatnih dziesięcioleciah XIX wieku rozwinął się w Irlandii ruh na żecz żąduw krajowyh (home rule). Ruh był wspierany pżez brytyjskiego premiera, Williama Gladstone’a, ktury miał nadzieję, że Irlandia może (tak jak Kanada) stać się samożądną częścią imperium. Jednakże zaproponowana pżez żąd w 1886 ustawa nie została uhwalona pżez parlament brytyjski. Chociaż ustawa ta, w wypadku uhwalenia, dawałaby Irlandii mniej autonomii w ramah Zjednoczonego Krulestwa, niż miały prowincje kanadyjskie we własnej federacji, to wielu członkuw parlamentu obawiało się, że częściowo niezależna Irlandia może stanowić zagrożenie dla Wielkiej Brytanii lub będzie stanowić to początek rozpadu imperium. Następny projekt żądowy z 1893 został także odżucony z podobnyh pżyczyn. W 1914 została uhwalona ustawa pżyznająca autonomię Irlandii, jednak nie została wprowadzona w życie ze względu na wybuh I wojny światowej, co doprowadziło do powstania wielkanocnego.\nWojny światowe i dwudziestolecie międzywojenne (1914–1945)[edytuj | edytuj kod]\nNa pżełomie wiekuw w Wielkiej Brytanii narastały obawy, że nie będzie można obronić metropolii i integralności imperium, jeżeli utżymywana będzie polityka splendid isolation (niewhodzenia w stałe sojusze z innymi państwami europejskimi). Gwałtowny wzrost potęgi militarnej i gospodarczej Niemiec sprawiał, że były one postżegane jako najbardziej prawdopodobny pżeciwnik w pżyszłej wojnie. Uznając, że zaangażowanie w rejonie Pacyfiku wiąże nadmierne siły i będąc zagrożona w Europie pżez Cesarską Marynarkę Wojenną, Wielka Brytania zawarła sojusz z Japonią (1902) i ze swoimi dotyhczasowymi wrogami Francją (1904) i Rosją (1907).\nŻołnieże 5. dywizji australijskiej czekający na sygnał do ataku podczas bitwy pod Fromelles, 19 lipca 1916\nBrytyjskie obawy pżed wojną z Niemcami użeczywistniły się w 1914 wraz z wybuhem I wojny światowej. Wypowiedzenie wojny pżez Wielką Brytanię Niemcom i ih sojusznikom, włączało do wojny ruwnież jej dominia i kolonie, kture wniosły ogromny wkład militarny, finansowy i żeczowy. Ponad 2,5 miliona żołnieży służyło w armiah dominiuw, w wojnie uczestniczyło ruwnież tysiące ohotnikuw z kolonii. Wielka Brytania szybko zaatakowała i rozpoczęła okupację większości niemieckih kolonii w Afryce, natomiast na Pacyfiku, Australia zajęła Nową Gwineę Niemiecką, a Nowa Zelandia Samoa Niemieckie. Udział wojsk australijskih i nowozelandzkih (Australian and New Zealand Army Corps, ANZAC) w bitwie o Gallipoli pżeciwko imperium osmańskiemu w 1915, był pżełomowym momentem, w kturym obudziła się świadomość Australijczykuw i Nowozelandczykuw jako odrębnyh naroduw, a nie kolonii Wielkiej Brytanii. W obu krajah ANZAC Day jest świętem państwowym. Podobne znaczenie dla Kanadyjczykuw miała bitwa o Vimy Ridge (9–12 kwietnia 1917). Brytyjski premier David Lloyd George docenił istotny wkład dominiuw w wysiłek wojenny Wielkiej Brytanii, zapraszając w 1917 każdego z ih premieruw do uczestnictwa w imperialnym gabinecie wojennym, koordynującym politykę imperium.\nNa mocy postanowień traktatu wersalskiego z 1919, imperium osiągnęło swuj największy zasięg, uzyskując dodatkowo 4,7 mln km² powieżhni i 13 mln nowyh poddanyh. Kolonie niemieckie i posiadłości imperium osmańskiego zostały pżekazane zwycięzcom jako terytoria mandatowe Ligi Naroduw. Wielka Brytania pżejęła kontrolę nad Palestyną, Irakiem, częścią Kamerunu i Togo oraz Tanganiką. Dominia uzyskały ruwnież kontrolę nad częścią kolonii niemieckih: Związek Południowej Afryki nad Afryką Południowo-Zahodnią (obecnie Namibia), Australia nad Nową Gwineą Niemiecką, a Nowa Zelandia nad Samoa Zahodnim. Mandat nad Nauru sprawowały wspulnie Wielka Brytania, Australia i Nowa Zelandia.\nDwudziestolecie międzywojenne i irlandzka wojna o niepodległość[edytuj | edytuj kod]\nZmiany światowego układu sił po I wojnie światowej, a w szczegulności wzrost potęgi morskiej Stanuw Zjednoczonyh i Japonii, a także powstanie ruhuw niepodległościowyh w Indiah i Irlandii, spowodowały kolejne zmiany w polityce zagranicznej imperium. Zmuszona do wyboru pomiędzy USA a Japonią, Wielka Brytania postanowiła nie odnawiać sojuszu z Japonią i zamiast tego podpisała w 1922 traktat waszyngtoński, w kturym zaakceptowała zruwnanie swoih sił morskih z amerykańskimi. Decyzja ta była źrudłem wielu debat w latah 30. XX wieku, gdy żądy militarystyczne pżejęły władzę w Niemczeh i Japonii (m.in. w wyniku wielkiego kryzysu), ponieważ obawiano się, że imperium nie pżetrwa jednoczesnego ataku obu tyh państw. Chociaż kwestia bezpieczeństwa imperium była istotnym problemem dla Wielkiej Brytanii, utżymanie go było kluczowe dla gospodarki brytyjskiej.\nTerytorialne apogeum Imperium Brytyjskiego. 1921 r. (pżed traktatem brytyjsko-irlandzkim)\nW 1919 opuźnienia we wprowadzeniu żąduw krajowyh w Irlandii phnęły członkuw Sinn Féin – pro-niepodległościowej partii, ktura zdobyła większość miejsc w irlandzkih okręgah wyborczyh w wyborah do parlamentu brytyjskiego w 1918 – do utwożenia w Dublinie własnego parlamentu (Dáil Éireann, z irl. „Zgromadzenie Irlandii”), ktury ogłosił niepodległość Irlandii. Jednocześnie Irlandzka Armia Republikańska zaczęła wojnę partyzancką pżeciwko administracji brytyjskiej. Irlandzka wojna o niepodległość zakończyła się w 1921 impasem i podpisaniem traktatu brytyjsko-irlandzkiego, powołującego Wolne Państwo Irlandzkie, dominium w ramah imperium brytyjskiego, posiadające faktyczną niezależność, lecz powiązane unią personalną z Wielką Brytanią. Irlandia Pułnocna, składająca się z 6 z 32 hrabstw irlandzkih (powstała w wyniku podziału Irlandii w 1920), wykożystała opcję zapisaną w traktacie i opowiedziała się za pozostaniem częścią Zjednoczonego Krulestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Pułnocnej.\nKrul Jeży V z premierami Wielkiej Brytanii i jej dominiuw na Konferencji Imperialnej w 1926\nPodobna walka zaczęła się w Indiah, gdy ustawa o żądzie Indii z 1919 (Government of India Act 1919) nie zaspokoiła indyjskih dążeń do niezależności. Obawy związane z komunistycznymi i inspirowanymi z zagranicy spiskami spowodowały, że obowiązujące w czasie wojny zaostżone środki bezpieczeństwa zostały utżymane pżez ustawę Rowlatta. Prowadziło to do napięć, szczegulnie w Pendżabie, gdzie represje doprowadziły do masakry Jallianwala Bagh, zwanej też masakrą w Amritsaże, gdzie wojsko brytyjskie otwożyło ogień do pokojowego tłumu, zabijając co najmniej 379 osub. Opinia publiczna w Wielkiej Brytanii podzieliła się co do oceny tyh wydażeń: jedni widzieli w tym ocalenie Indii od anarhii, inni spoglądali na nie z odrazą. Ruh obywatelskiego nieposłuszeństwa został odwołany pżez Gandhiego w marcu 1922, po incydencie w Chauri Chaura, gdzie w zamieszkah po otwarciu ognia do tłumu, w podpalonym posterunku zginęło 22 policjantuw. Niezadowolenie i niepokoje w Indiah trwały pżez kolejne 25 lat. W 1922 Egiptowi, ktury został ogłoszony brytyjskim protektoratem po wybuhu I wojny światowej, została pżyznana niepodległość, hociaż jego zależność od Wielkiej Brytanii utżymywała się do 1954. Wojska brytyjskie stacjonowały w Egipcie, aż do podpisania traktatu brytyjsko-egipskiego w 1936, na mocy kturego wojska brytyjskie wycofały się z Egiptu, ale nadal stacjonowały w strefie Kanału Sueskiego. W zamian Wielka Brytania wsparła egipskie starania o członkostwo w Lidze Naroduw. Irak, brytyjskie terytorium mandatowe od 1920, ruwnież uzyskał członkostwo w Lidze Naroduw po uzyskaniu niepodległości w 1932.\nPrawo dominiuw do prowadzenia własnej, niezależnej od Wielkiej Brytanii, polityki zagranicznej zostało uznane na Konferencji Imperialnej w 1923. W popżednim roku wniosek Wielkiej Brytanii o wsparcie wojskowe w hwili rozpoczęcia kryzysu Çanakkale, został odżucony pżez Kanadę i Związek Południowej Afryki, a Kanada odmuwiła ratyfikowania traktatu lozańskiego z 1923. Pod presją Irlandii i Związku Południowej Afryki, Konferencja Imperialna w 1926, pżyjęła deklarację Balfoura, głoszącą, że dominia są „autonomicznymi społecznościami w ramah imperium brytyjskiego, o ruwnożędnym statusie, niezależnymi względem siebie” (ang. autonomous Communities within the British Empire, equal in status, in no way subordinate one to another) w ramah „Brytyjskiej Wspulnoty Naroduw” (British Commonwealth of Nations). Deklaracja była podstawą pżyjętego w 1931 Statutu Westminsterskiego. Parlamenty Kanady, Australii, Nowej Zelandii, Związku Południowej Afryki, Wolnego Państwa Irlandzkiego i Nowej Fundlandii stały się niezależne od kontroli legislacyjnej parlamentu brytyjskiego, mogły unieważnić prawa brytyjskie, stanowione pżez nie prawa nie musiały być z nimi zgodne a Wielka Brytania nie mogła wprowadzać prawa brytyjskiego na ih terytorium bez ih zgody. Nowa Fundlandia utraciła status dominium i stała się na powrut kolonią w 1933, w następstwie bankructwa w czasie wielkiego kryzysu. Irlandia rozluźniła więzy z Wielką Brytanią wraz z wejściem w życie nowej konstytucji w 1937, wprowadzającej ustruj republikański we wszystkim, z wyjątkiem nazwy.\n8 Armia została utwożona z jednostek wojskowyh z całego imperium i walczyła w Afryce Pułnocnej i we Włoszeh\nWypowiedzenie wojny hitlerowskim Niemcom pżez Wielką Brytanię, wiązało się z udziałem w wojnie jej kolonii i Indii, lecz nie oznaczało automatycznego zaangażowania jej dominiuw. Australia, Kanada, Nowa Zelandia, Nowa Fundlandia i Związek Południowej Afryki wkrutce ruwnież dołączyły do wojny. Irlandia pozostała neutralna. Od klęski Francji w 1940 do ataku Niemiec na ZSRR w 1941, Wielka Brytania wraz ze swoim imperium samotnie walczyła pżeciwko Niemcom. Brytyjski premier Winston Churhill skutecznie starał się u prezydenta Franklina Delano Roosevelta o pomoc wojskową od Stanuw Zjednoczonyh, lecz Roosevelt nie był jeszcze gotowy prosić Kongresu o zgodę na pżystąpienie kraju do wojny. W sierpniu 1941, Churhill i Roosevelt podpisali Kartę Atlantycką, zawierającą m.in. zdanie, że powinno być respektowane „prawo wszystkih naroduw do wyboru formy własnego żądu”. To sformułowanie było niejasne i mogło dotyczyć zaruwno krajuw okupowanyh pżez Niemcy, jak i mieszkańcuw kolonii; było ono puźniej rużnie interpretowane pżez Brytyjczykuw, Amerykanuw i ruhy niepodległościowe.\nW grudniu 1941, w krutkih odstępah czasu, Japonia zaatakowała Malaje Brytyjskie, amerykańską bazę morską Pearl Harbor na Hawajah i Hongkong. Po pżystąpieniu Stanuw Zjednoczonyh do wojny, Churhill był pewien zwycięstwa Wielkiej Brytanii i ocalenia imperium, ale porażki odniesione w Azji w początkah wojny nieodwracalnie podkopały brytyjski prestiż i reputację. Najbardziej dotkliwą z nih był upadek Singapuru, ktury wcześniej okżyknięto twierdzą nie do zdobycia i wshodnim odpowiednikiem Gibraltaru. Uświadomienie sobie, że Wielka Brytania nie może obronić swojego imperium skłoniło Australię i Nową Zelandię, zagrożone teraz atakiem japońskim, do zacieśnienia więzuw ze Stanami Zjednoczonymi, co po wojnie ostatecznie zaowocowało zawarciem w 1951 paktu ANZUS pomiędzy Australią, Nową Zelandią i Stanami Zjednoczonymi.\nDekolonizacja i rozpad imperium (1945–1997)[edytuj | edytuj kod]\nChociaż Wielka Brytania wyszła zwycięsko z II wojny światowej, skutki konfliktu dogłębnie zmieniły zaruwno jej imperium, jak i resztę świata. Większość Europy – kontynentu, ktury panował nad światem pżez kilka stuleci – znajdowała się w ruinah, a na jej obszaże stacjonowały wojska amerykańskie i radzieckie. W wyniku wojny Wielka Brytania była faktycznie bankrutem; uniknęła niewypłacalności tylko dzięki renegocjacji warunkuw spłaty długu (wynoszącego wuwczas 4,33 mld dolaruw, co ruwna się 56 mld dolaruw w 2012) Stanom Zjednoczonym. Ostatnia rata długu została spłacona w 2006.\nW tym samym czasie w koloniah rosły w siłę ruhy antykolonialne. Sytuację dodatkowo komplikowała rosnąca rywalizacja Stanuw Zjednoczonyh i Związku Radzieckiego w okresie zimnej wojny. Teoretycznie oba państwa były pżeciwne europejskiemu kolonializmowi. W praktyce jednak, amerykański antykomunizm był silniejszy niż antykolonializm i dlatego, aby powstżymać komunistyczną ekspansję, Stany Zjednoczone wspierały dalsze istnienie imperium brytyjskiego.\nPżemuwienie brytyjskiego premiera Harolda Macmillana pżed parlamentem Związku Południowej Afryki w 1960, znane jako „Wiatr zmian” (Wind of Change), było oznaką tego, że dni imperium brytyjskiego są policzone i że Wielka Brytania pżyjęła politykę pokojowego wycofywania się ze swoih kolonii oraz pżekazywania w nih władzy stabilnym, niekomunistycznym żądom. Była to polityka odmienna niż np. Francji i Portugalii, kture prowadziły kosztowne i ostatecznie zakończone niepowodzeniem wojny, mające na celu utżymania swoih imperiuw kolonialnyh. Pomiędzy 1945 a 1965, liczba ludności pozostającej pod żądami brytyjskimi poza Wielką Brytanią, spadła z 700 do 5 milionuw, z czego 3 miliony żyło w Hongkongu.\nPoczątki dekolonizacji[edytuj | edytuj kod]\nW 1945 w wyborah zwyciężyła Partia Pracy, będąca zwolennikiem dekolonizacji. Utwożony pżez nią żąd, z premierem Clementem Attlee na czele, szybko zajął się rozwiązywaniem najbardziej palącego problemu stojącego pżed imperium: indyjskimi dążeniami do niepodległości. Dwa indyjskie ruhy niepodległościowe – Indyjski Kongres Narodowy i Liga Muzułmańska – walczyły o niepodległość Indii pżez dziesięciolecia. Rużniły się jednak co do sposobu, w jaki powinno się to stać. Indyjski Kongres Narodowy opowiadał się za jednolitym, świeckim państwem, a Liga Muzułmańska, obawiając się dominacji hinduistycznej większości, pragnęła utwożenia oddzielnego państwa islamskiego, obejmującego regiony zamieszkane w większości pżez ludność muzułmańską. Narastająca liczba zamieszek i bunt Krulewskiej Indyjskiej Marynarki Wojennej w 1946 skłoniły premiera Clementa Attleego do złożenia pżyżeczenia, że Indie uzyskają niepodległość nie puźniej niż w 1948. Kiedy sytuacji się zaostżyła i pojawiło się ryzyko wojny domowej, nowo mianowany (i zarazem ostatni) wicekrul Indii, Lord Mountbatten, pżyspieszył dzień ogłoszenia niepodległości na 15 sierpnia 1947. Wytyczone pżez Brytyjczykuw granice dzielące Indie na część hinduską i część muzułmańską, pozostawiły liczące dziesiątki milionuw mniejszości w nowo powstałyh, niepodległyh państwah: Indiah i Pakistanie. Podziałowi Indii toważyszyły pżesiedlenia milionuw muzułmanuw z Indii do Pakistanu i hindusuw z Pakistanu do Indii, a toważysząca im pżemoc pohłonęła setki tysięcy ofiar. Birma i Cejlon, kture także whodziły w skład Indii Brytyjskih, uzyskały niepodległość w 1948. Indie, Pakistan i Cejlon stały się członkami Wspulnoty Naroduw, natomiast Birma nie dołączyła do tej organizacji.\nW brytyjskim Mandacie Palestyny, gdzie obok arabskiej większości żyła mniejszość żydowska, Brytyjczycy stanęli wobec podobnego problemu jak w Indiah. Sytuację komplikowała duża liczba żydowskih uhodźcuw hcącyh osiedlić się na terytorium Palestyny po Holokauście i Arabowie pżeciwni utwożeniu państwa żydowskiego. W rezultacie trudności w rozwiązaniu problemu, atakuw żydowskih organizacji paramilitarnyh i rosnącyh kosztuw obecności wojskowej, Wielka Brytania ogłosiła w 1947, że wycofa się z Palestyny w 1948 i pżekazała sprawę do rozwiązania Organizacji Naroduw Zjednoczonyh. Zgromadzenie Ogulne ONZ następnie pżegłosowało plan podziału Palestyny na część żydowską i arabską.\nPo klęsce Japonii w II wojnie światowej, antyjapońskie oddziały na Malajah zwruciły się pżeciwko Brytyjczykom, ktuży szybko starali się odzyskać kontrolę nad tą posiadłością, cenną jako źrudło kauczuku i cyny. Fakt, że partyzanci byli najczęściej komunistami hińskiego pohodzenia oznaczał, że brytyjskie pruby stłumienia powstania były wspierane pżez muzułmańskih Malajuw, zdającyh sobie sprawę, że po stłumieniu powstania otżymają niepodległość. Powstanie zaczęło się w 1948 i trwało do 1960, lecz w 1957 Brytyjczycy stłumili je na tyle, że pżyznali niepodległość Federacji Malajskiej w ramah Wspulnoty Naroduw. W 1963 11 stanuw federacji wraz z Singapurem, Sarawakiem i Borneo Pułnocnym (obecnie stan Sabah) połączyły się twożąc Malezję. W 1965 żądzony pżez hińską większość Singapur został wydalony z federacji, w następstwie rosnącyh napięć między ludnością pohodzenia hińskiego i malajskiego. Brunei odmuwiło pżyłączenia się do federacji i utżymało swuj status brytyjskiego protektoratu do 1984, kiedy uzyskało niepodległość.\nW 1951 do władzy powruciła Partia Konserwatywna pod pżywudztwem Winstona Churhilla. Churhill i konserwatyści uważali, że pozycja Wielkiej Brytanii jako światowego mocarstwa zależy od utżymania imperium, z bazą nad Kanałem Sueskim, pozwalającą jej utżymać, pomimo utraty Indii, dominującą pozycję na Bliskim Wshodzie. Churhill nie mugł jednak zignorować nowego rewolucyjnego żądu Gamala Abdela Nasera, ktury w 1952 pżejął władzę w Egipcie. W 1953 r. uzgodniono wycofanie wojsk brytyjskih ze strefy Kanału Sueskiego i uzyskanie pżez Sudan Anglo-Egipski prawa do samostanowienia do 1955, z możliwością uzyskania niepodległości. Sudan uzyskał niepodległość 1 stycznia 1956.\nW lipcu 1956, Naser jednostronnie ogłosił nacjonalizację Kanału Sueskiego. W odpowiedzi Anthony Eden, ktury zastąpił Winstona Churhilla na stanowisku premiera, zaczął (w porozumieniu z Francją) organizować izraelski atak na Egipt, ktury dałby Wielkiej Brytanii i Francji pretekst do interwencji zbrojnej i zajęcia strefy Kanału Sueskiego. Eden nie konsultował ataku ze Stanami Zjednoczonymi, a w konsekwencji prezydent USA Dwight Eisenhower odmuwił wsparcia interwencji zbrojnej. W konflikt wokuł Kanału Sueskiego włączył się też Związek Socjalistycznyh Republik Radzieckih, grożąc interwencją po stronie egipskiej. Eisenhower wywarł presję finansową na Wielką Brytanię, grożąc spżedażą amerykańskih rezerw brytyjskiego funta, co spowodowałoby nagłe załamanie brytyjskiej waluty. Chociaż interwencja osiągnęła swoje cele militarne, interwencja ONZ i presja amerykańska zmusiły Wielką Brytanię do upokażającego wycofania swoih wojsk, a Edena do złożenia dymisji.\nKryzys sueski obnażył brytyjskie ograniczenia i potwierdził utratę znaczenia Wielkiej Brytanii na arenie międzynarodowej, pokazując, że nie może ona działać pżynajmniej bez pżyzwolenia, jeżeli nie wsparcia, Stanuw Zjednoczonyh. Wydażenia te uraziły brytyjską dumę narodową, co skłoniło do określenia ih pżez jednego z członkuw parlamentu jako „brytyjskiego Waterloo”, a innego do sugestii, że kraj stał się „amerykańskim państwem satelickim”. Margaret Thather określiła puźniej sposub myślenia brytyjskih elit politycznyh jako „syndrom sueski”, z kturego Wielka Brytania otżąsnęła się dopiero po odbiciu Falklanduw po inwazji argentyńskiej w 1982.\nChociaż kryzys sueski oznaczał osłabienie pozycji Wielkiej Brytanii na Bliskim Wshodzie, nadal jednak pozostawała ona tam znaczącym graczem. Wielka Brytania ponownie użyła swoih wojsk w regionie, interweniując w Omanie (1957), Jordanii (1958) i w Kuwejcie (1961), hociaż dokonywała tyh interwencji za aprobatą Stanuw Zjednoczonyh, a polityka prowadzona pżez nowego brytyjskiego premiera Harolda Macmillana była zgodna z polityką amerykańską. Wielka Brytania utżymywała obecność wojskową na Bliskim Wshodzie pżez kolejną dekadę. W styczniu 1968, kilka tygodni po dewaluacji funta, premier Harold Wilson i minister obrony w jego żądzie Denis Healey ogłosili, że wojska brytyjskie wycofają się z głuwnyh baz wojskowyh na wshud od Kanału Sueskiego, w tym ruwnież tyh na Bliskim Wshodzie, a pżede wszystkim z Malezji i Singapuru. Brytyjczycy wycofali się z Adenu w 1967, z Bahrajnu w 1971 i z Malediwuw w 1976.\nWiatr zmian[edytuj | edytuj kod]\nDekolonizacja posiadłości brytyjskih w Afryce. Do końca lat 60., wszystkie posiadłości, z wyjątkiem Rodezji (obecnego Zimbabwe) i terytorium mandatowego Republiki Południowej Afryki: Afryki Południowo-Zahodniej (obecnej Namibii), uzyskały niepodległość\nW lutym 1960 Harold Macmillan wygłosił pżemuwienie w Kapsztadzie (Związek Południowej Afryki), w kturym muwił m.in. o „wietże zmian wiejącym nad tym kontynentem” (the wind of hange blowing through this continent). Macmillan hciał uniknąć uwikłania Wielkiej Brytanii w wojny kolonialne, takie jak np. Francja toczyła w Algierii i w czasie, gdy był premierem szybko postępował proces dekolonizacji. Do tżeh kolonii, kture uzyskały niepodległość w latah 50. – Sudanu, Złotego Wybżeża (dzisiejszej Ghany) i Federacji Malajuw (obecnie Malezja i Singapur) – dołączyło prawie dziesięć razy tyle państw w latah 60. XX wieku.\nPozostałe brytyjskie kolonie w Afryce, z wyjątkiem Rodezji Południowej (kturej żąd jednostronnie ogłosił niepodległość nieuznawaną pżez społeczność międzynarodową), otżymały niepodległość do 1968. Wycofywanie się Brytyjczykuw z południowyh i wshodnih części Afryki nie było procesem w pełni pokojowym. Uzyskanie niepodległości pżez Kenię popżedziło trwające kilka lat powstanie Mau Mau. W Rodezji ogłoszenie pżez białą mniejszość w 1965 niepodległości, wywołało wojnę domową, ktura trwała aż do podpisania w 1979 porozumienia pokojowego w Lancaster House, określającego warunki zakończenia konfliktu i uznania niepodległości nowego państwa Zimbabwe w 1980.\nW basenie Moża Śrudziemnego, wojna partyzancka prowadzona pżez Grekuw cypryjskih zakończyła się w 1960 pżyznaniem niepodległości Cyprowi i pozostawieniem Wielkiej Brytanii baz wojskowyh Akrotiri i Dhekelia. Śrudziemnomorskie wyspy Malta i Gozo w sposub pokojowy uzyskały niepodległość w 1964, hoć w 1955 pżeważało na nih, dążenie do ih integracji z Wielką Brytanią.\nWielka Brytania utwożyła w 1958 Federację Indii Zahodnih, zżeszającą brytyjskie kolonie z obszaru Karaibuw, ktura rozpadła się po odejściu z niej Jamajki (1961) i Trynidadu (1962); po ih odejściu ruwnież większość pozostałyh wysp uzyskała niepodległość. Barbados uzyskał niepodległość w 1966, a pozostała część wshodniokaraibskih wysp w latah 70. i 80. XX wieku. Anguilla i wyspy Turks i Caicos opowiedziały się za pozostaniem pży Wielkiej Brytanii, już po rozpoczęciu procedury pżyznania im niepodległości. Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Kajmany i Montserrat opowiedziały się za utżymaniem więzuw z Wielką Brytanią, podczas gdy Gujana uzyskała niepodległość w 1966. Ostatnia brytyjska kolonia na kontynencie amerykańskim, Honduras Brytyjski, otżymał autonomię w 1964, zmienił nazwę na Belize w 1973, a pełną niepodległość uzyskał w 1981. Roszczenia Gwatemali do terytorium Belize nie zostały rozstżygnięte.\nBrytyjskie terytoria na Pacyfiku uzyskały niepodległość w latah 70., zaczynając od Fidżi w 1970 a kończąc na Vanuatu w 1980. Niepodległość Vanuatu opuźniła się ze względu na konflikt pomiędzy społecznościami anglo- i francuskojęzyczną, ponieważ wyspy były kondominium Wielkiej Brytanii i Francji. Fidżi, Tuvalu, Wyspy Salomona i Papua-Nowa Gwinea stały się commonwealth realms, tzn. głową tyh państw jest monarha brytyjski.\nKoniec imperium[edytuj | edytuj kod]\nNiepodległość Rodezji (jako Zimbabwe), Nowyh Hebryduw (jako Vanuatu) w 1980 i Belize w 1981 oznaczała, że oprucz rozproszonyh wysp i placuwek (i zaanektowanej w 1955 niezamieszkanej skały na Oceanie Atlantyckim, Rockall), proces dekolonizacji, ktury rozpoczął się po II wojnie światowej, został w dużej mieże zakończony. W 1982 brytyjska gotowość do obrony jej terytoriuw zamorskih, została poddana testowi, gdy Argentyna zajęła Falklandy, powołując się na roszczenia sięgające kożeniami czasuw imperium hiszpańskiego. Zwycięstwo w wojnie o Falklandy i odbicie wysp z rąk Argentyńczykuw było postżegane jako odwrucenie tendencji spadkowej statusu Wielkiej Brytanii jako światowego mocarstwa. W 1982 r. parlament Kanady zerwał ostatnie związki prawne z Wielką Brytanią, uhwalając Konstytucję Kanady. Zerwanie było potwierdzone Ustawą o Kanadzie uhwaloną w tym samym roku pżez parlament brytyjski. Podobne ustawy zostały uhwalone dla Australii i Nowej Zelandii w 1986.\nWe wżeśniu 1982 premier Margaret Thather udała się do Pekinu, aby negocjować z żądem Chin w sprawie pżyszłości ostatniego ważniejszego terytorium zamorskiego, Hongkongu. Zgodnie z postanowieniami traktatu nankińskiego z 1842, sama wyspa Hongkong została oddana Wielkiej Brytanii „na zawsze”, ale większość terytorium kolonii stanowiły Nowe Terytoria, kture w 1898 zostały na mocy ustaleń drugiej konwencji pekińskiej wydzierżawione Wielkiej Brytanii na 99 lat, ktury to okres kończył się w 1997. Thather, dostżegając podobieństwa z Falklandami, początkowo hciała zatżymać Hongkong i proponowała administrację brytyjską pod zwieżhnictwem Chin. Propozycja została jednak odżucona pżez Chiny. Porozumienie osiągnięto w 1984: na mocy wspulnej deklaracji hińsko-brytyjskiej, Hongkong stał się specjalnym regionem administracyjnym Chińskiej Republiki Ludowej, zahowującym autonomię pozwalającą na utżymanie dotyhczasowego stylu życia jego mieszkańcom pżez co najmniej 50 lat. Ceremonia pżekazania Hongkongu Chinom w 1997 oznaczała dla wielu ludzi, w tym księcia Karola, ktury uczestniczył w ceremonii, „koniec imperium”.\nWielka Brytania zahowuje zwieżhność nad 14 terytoriami (2015) znajdującymi się poza Wyspami Brytyjskimi, kture od 2002 są określane jako brytyjskie terytoria zamorskie. Niekture z nih są niezamieszkane, nie licząc pżebywającego tam personelu wojskowego lub naukowego. Pozostałe posiadają rużny stopień samożądności i są zależne od Wielkiej Brytanii w sprawah polityki zagranicznej i obrony. Rząd brytyjski wyraża hęć wspierania dążeń do niepodległości każdego z terytoriuw zamorskih. Brytyjskie zwieżhnictwo nad kilkoma z tyh terytoriuw jest kwestionowane pżez sąsiadujące z nimi państwa: Hiszpania zgłasza roszczenia do Gibraltaru, Argentyna do Falklanduw oraz Georgii Południowej i Sandwiha Południowego, a Mauritius i Seszele do Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego. Do części obszaru Brytyjskiego Terytorium Antarktycznego zgłaszają roszczenia terytorialne Argentyna i Chile.\n14 brytyjskih terytoriuw zamorskih\nWiększość byłyh brytyjskih kolonii i protektoratuw jest członkami Wspulnoty Naroduw, apolitycznego, dobrowolnego stoważyszenia ruwnoprawnyh członkuw. Głową państwa piętnastu (2015) członkuw Wspulnoty Naroduw (poza Wielką Brytanią), jest każdorazowy krul lub krulowa Wielkiej Brytanii; są to tzw. Commonwealth realms.\nDziesięciolecia, a w niekturyh pżypadkah stulecia, żąduw i emigracji brytyjskiej pozostawiły swuj ślad na niepodległyh państwah, wywodzącyh się z imperium brytyjskiego. Imperium pżyczyniło się do rozpowszehnienia języka angielskiego w rużnyh regionah świata. Obecnie jest on językiem ojczystym prawie 400 milionuw ludzi, a posługuje się nim jako językiem ojczystym, drugim językiem lub językiem obcym około pułtora miliarda ludzi. Rozpowszehnienie języka angielskiego od drugiej połowy XX wieku jest spowodowane częściowo wpływem kultury Stanuw Zjednoczonyh, kture same pierwotnie stanowiły kolonię brytyjską. Poza Afryką, gdzie prawie wszystkie byłe kolonie pżyjęły prezydencki system żąduw, angielski system parlamentarny stanowił wzożec dla systemuw politycznyh wielu byłyh kolonii, a angielski system prawny dla ih systemuw prawnyh. Brytyjski Komitet Sądowniczy Tajnej Rady jest do tej pory najwyższym sądem apelacyjnym dla kilku byłyh kolonii z rejonu Karaibuw i Pacyfiku. Brytyjscy misjonaże protestanccy, ktuży odbywali wyprawy misyjne, rozpowszehnili wiarę anglikańską na wszystkih kontynentah. Brytyjska arhitektura kolonialna (kościoły, dworce kolejowe i budynki użyteczności publicznej) widoczna jest do dzisiaj w wielu miastah, będącyh kiedyś częścią imperium brytyjskiego. Dyscypliny sportowe wywodzące się z Wielkiej Brytanii – szczegulnie piłka nożna, krykiet, tenis i golf – stały się popularne na całym świecie. W niekturyh krajah w użyciu pozostają rużne jednostki imperialnego system miar. Zasada lewostronnego ruhu drogowego została zahowana w dużej części byłego imperium.\nGranice polityczne nakreślone pżez Brytyjczykuw, nie zawsze uwzględniały kryteria narodowościowe czy religijne, co pżyczyniło się do powstawania konfliktuw na terenah będącyh kiedyś posiadłościami brytyjskimi. Imperium brytyjskie jest ruwnież odpowiedzialne za wielkie migracje ludności. Miliony mieszkańcuw opuściło Wyspy Brytyjskie, twożąc społeczności Stanuw Zjednoczonyh, Kanady, Australii i Nowej Zelandii, swego czasu zdominowane pżez ludność pohodzenia brytyjskiego i irlandzkiego. W dalszym ciągu zdażają się napięcia pomiędzy potomkami białyh osadnikuw będącyh większością w tyh krajah a rdzenną ludnością będącą tam mniejszością, a także między potomkami osadnikuw i rdzenną ludnością w Republice Południowej Afryki i w Zimbabwe, gdzie z kolei potomkowie osadnikuw znajdują się w mniejszości. Osadnictwo w Irlandii osub pohodzącyh z sąsiedniej Wielkiej Brytanii, do dnia dzisiejszego wpływa na podziały w Irlandii Pułnocnej. Miliony ludzi pżemieszczały się do i z brytyjskih kolonii, w tym duża liczba mieszkańcuw subkontynentu indyjskiego emigrującyh do innyh części imperium, takih jak obecna Malezja i Fidżi, a także Chińczykuw do Malezji, Singapuru i na Karaiby. Struktura demograficzna Wielkiej Brytanii także się zmieniła w wyniku napływu do niej, po II wojnie światowej, ludności z jej byłyh kolonii.\n↑ Royle 2000 ↓, s. preface (pżedmowa).\n↑ Convention Respecting the Free Navigation of the Suez Maritime Canal. „The American Journal of International Law”. 3 No. 2 Supplement: Official Documents, s. 123–127, kwiecień 1909. American Society of International Law. DOI: 10.2307/2212141. ISSN 0002-9300 (ang.). [dostęp 30 sierpnia 2014].\n↑ Thather 1993 ↓.\n↑ 1955: Britain claims Rockall. BBC News, 21 wżeśnia 1955. [dostęp 29 maja 2013].\n↑ BBC – History – Britain, the Commonwealth and the End of Empire. BBC History. [dostęp 29 maja 2013].\n↑ Queen and overseas territories. The official website of The British Monarhy. [dostęp 17 lipca 2015].\n↑ What is a Commonwealth Realm. The official website of The British Monarhy. [dostęp 17 lipca 2015].\n↑ Angielski jest też jednym językuw roboczyh ONZ i Organizacji wyspecjalizowanyh oraz często językiem autentycznym umuw międzynarodowyh.\nNiholas Canny: The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I. Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-924676-9.\nNiall Ferguson: Imperium: Jak Wielka Brytania zbudowała nowoczesny świat. Krakuw: Wydawnictwo Literackie, 2013. ISBN 978-83-08-04861-0.\nMartin Gilbert: Churhill and America. Simon and Shuster, 2005. ISBN 0-7432-9122-0.\nGraham David Goodlad: British foreign and imperial policy, 1865–1919. Psyhology Press, 2000. ISBN 0-415-20338-4.\nRihard Hogg: A History of the English Language. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-66227-7.\nNinette Kelley, Mihael Trebilcock: The Making of the Mosaic (2nd ed.). University of Toronto Press, 2010. ISBN 978-0-8020-9536-7.\nLaura C Martin: Tea: the drink that hanged the world. Tuttle Publishing, 2007. ISBN 0-8048-3724-4.\nNonja Peters: The Duth down under, 1606–2006. University of Western Australia Press, 2006. ISBN 1-920694-75-7.\nMargaret Thather: The Downing Street Years. Harper Collins, 1993. ISBN 0-06-017056-5.\nKontrola autorytatywna (Imperium, nad kturym nigdy nie zahodzi słońce):\nTę stronę ostatnio edytowano 7 lis 2021, 10:00.


[HTC TyTN] Co z obsluga microSD HC??? - Sprzęt - forum.mobione.pl - Android - Windows mobile - modyfikacje\n[HTC TyTN] Co z obsluga microSD HC???\nAutor Wątek: [HTC TyTN] Co z obsluga microSD HC??? (Przeczytany 3345 razy)\n« dnia: Sobota, 21 Lipca 2007, 23:49 »\nJezeli TyTn obsluguje to Kaiser tez bedzie, a jesli nie to napewno ktos zrobi z tym porzadek\n« Odpowiedź #1 dnia: Sobota, 21 Lipca 2007, 23:54 »\nA TyTn obsluguje?? Nie bylem o tym przekonany - zwlaszcza, ze jeszcze ma WM5... Nie mialem karty microSD HC aby przetestowac...\n« Odpowiedź #2 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 00:02 »\nPrzeciez na TyTn'a juz dawno jest WM 6 z obsluga SDHC, zreszta chlopaki z XDA to sprawdzili i dziala . Ja mam zwykla SD ale planuje dokupic SDHC i sie przekonam\n« Odpowiedź #3 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 00:05 »\nOK, nie testowalem nieoficjalnego ROM... Jesli WM6 jest juz DOPRACOWANY to OK, moze obslugiwac... Obslugi takiej jednak nie ma na WM5 a nie bardzo jest mozliwosc zmieniac ROM przed zakupem urzadzenia...\n« Odpowiedź #4 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 00:09 »\nKupujac urzadzenie masz swiadomosc,ze mozesz zmienic ROM jezeli takowy jest i jezeli potrzebna ci obsluga kart SDHC czy czegokolwiek innego mozesz to zawsze sprawdzic .\n« Odpowiedź #5 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 00:56 »\nWidzisz - moze to dziwne ale ja mysle troche inaczej... Oficjalnego ROM nie ma - znaczy to, ze TyTn nie obsluguje microSD HC a to w konsekwencji oznacza, ze urzadzenie to mnie nie zainteresuje... Zmiana ROM bedzie miala takze duze znaczenie dla mojej gwarancji... Zabawy z ROM owszem - jestem za ale w tym wypadku oczekuje jednak OFICJALNEGO produktu HTC...\n« Odpowiedź #6 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 01:45 »\nJest oficjalny rom do Hermesa i wspiera SDHC , ale nam OT wyszedl z tego\nOdp: [HTC TyTN] Co z obsluga microSD HC???\n« Odpowiedź #7 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 11:59 »\nRozdzielilem watki na dwa rozne modele - Kaiser z poprzedniego niech zostanie Kaise a ten ma w tytule TyTN.\nInformacja o obsludze microSD HC jest o tyle dobra, ze TyTN moge miec za FREE z mojej sieci - moge juz zmienic telefon. Kaiser bedzie w okolicach wrzesnia/pazdziernika dostepny u mnie a nie bardzo chce tak dlugo czekac... Zatem pewnie zdecyduje sie na TyTN, bo to byl wlasciwie ostatni parametr do potwierdzenia - no chyba, ze pojawi sie cos powalajacego na rynku zanim wymienie...\n« Odpowiedź #8 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 12:20 »\nNo to nie masz na co czekac . Na XDA-dev jest kilka romow opartych na oficjalnym a jak chcesz mozesz sobie zmienic na official.\nMoze i europejscy operatorzy wypuszcza update\n« Odpowiedź #9 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 12:31 »\nW sumie to nie wiedzialem, ze jest juz oficjalny ROM na jakim najbardziej mi zalezalo... Strona HTC o tym milczy a wydaje mi sie, ze wlasnie tam taka informacja powinna sie pojawic w pierwsszej kolejnosci... Zdaje sobie sprawe, ze sa ROMki na XDA ale...\n« Odpowiedź #10 dnia: Niedziela, 22 Lipca 2007, 12:50 »\nNo bo na europejskiej nic nie ma . Jest tylko na azjatyckiej i dotego brandowana przez Dopod'a.


Jak wprowadzić swój pomysł na biznes w życie i wykorzystać nowoczesne narzędzia tematem IX Śniadania Biznesowego - Stalowa Wola - oficjalny portal miasta\nHome / Aktualności / Jak wprowadzić swój pomysł na biznes w życie i wykorzystać nowoczesne narzędzia tematem IX Śniadania Biznesowego\nJak wprowadzić swój pomysł na biznes w życie i wykorzystać nowoczesne narzędzia tematem IX Śniadania Biznesowego\nPierwszy raz w nowym roku 30 stycznia wystartowało Śniadanie Biznesowe – spotkanie dla przedsiębiorców i instytucji otoczenia biznesu z terenu Stalowej Woli organizowane z inicjatywy Lucjusza Nadbereżnego Prezydenta Miasta Stalowej Woli.\nTym razem uczestnicy śniadania mieli okazję zapoznać się ze szczegółami nowego programu o wartości 108 mln złotych Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, skierowanego do młodych przedsiębiorców. W ramach projektu do Stalowej Woli powróciły Platformy Startowe, które dają nowe możliwości dla młodego biznesu. Wystarczy zgłosić swój pomysł na biznes, nową usługę lub produkt, by liczyć na wsparcie merytoryczne, bezpłatną pomoc ekspercką na każdym etapie rozwoju pomysłu biznesowego, począwszy od złożenia wniosku, na prototypach urządzeń i weryfikacji rynkowej produktu kończąc. O szczegółach projektu oraz o tym jak pozyskać fundusze na start i rozwój swojej innowacyjnej firmy, mówiła pilotująca projekt z ramienia Miejskiego Zakładu Komunalnego w Stalowej Woli Edyta Gargaś.\nZ kolei Jacek Krzaczek Product Manager w firmie Comarch S.A. prezentował rozwiązania z obszaru IT usprawniające biznes oraz wiele innych niezbędnych narzędzi do zarządzania mikro, małych, średnich i dużych przedsiębiorstw, dzięki którym można zaoszczędzić czas i pieniądze. O poszukiwaniu płaszczyzn współpracy i dostawców rozwiązań technologicznych dla branży transportu publicznego mówił Rafał Zajas – Dyrektor Sprzedaży Solaris, producenta autobusów miejskich na rynku polskim i jednego z czołowych na rynku europejskim.\nJak zawsze spotkaniu towarzyszył networking, konsultacje indywidualne, pyszne śniadanie i kawa.\nUdział w Śniadaniu Biznesowym jest bezpłatny. Partnerem Śniadania Biznesowego może zostać każda firma lub instytucja, która zaoferuje pomoc merytoryczną lub organizacyjną.\nZapraszamy do współpracy, kontakt; promocja@stalowawola.pl, tel. 15 643 35 81, 15 84 79 311.


7 dni na przekazanie ZUS IWA - Praca i kariera - GazetaPrawna.pl - prawo i rynek pracy\nUstawowy termin na przekazanie ZUS IWA mija 31 stycznia. / ShutterStock\nUstawowy termin na przekazanie ZUS IWA mija 31 stycznia. Jednak z uwagi, że koniec tego terminu wypada w tym roku w sobotę traktowaną jako dzień równorzędny z ustawowo wolnym od pracy, formularz można złożyć w najbliższy następny dzień powszedni, czyli 2 lutego. Płatnik musi przekazać ZUS IWA w formie, jaka obowiązuje go w odniesieniu do pozostałych dokumentów.\nObowiązek złożenia tej informacji o danych za 2014 r. nie dotyczy wszystkich płatników, lecz tych, którzy spełniają łącznie następujące warunki:\n- byli zgłoszeni nieprzerwanie w ZUS jako płatnicy składek na ubezpieczenie wypadkowe od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. i co najmniej jeden dzień w styczniu 2015 r.,\n- zgłaszali w 2014 r. do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych,\n- byli wpisani do rejestru REGON 31 grudnia 2014 r.\nZUS IWA nie składają ci płatnicy, którzy choć w jednym miesiącu ubiegłego roku nie przekazywali składek na ubezpieczenie wypadkowe. Jeśli rozpoczęli działalność w trakcie 2014 r., też nie dotyczy ich ten obowiązek.\nWyliczając, czy płatnik zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego w 2014 r. co najmniej 10 ubezpieczonych, trzeba podzielić sumę osób podlegających temu ubezpieczeniu w ciągu poszczególnych miesięcy 2014 r. przez 12. ZUS w poradniku zamieszczonym na swojej stronie internetowej wyjaśnił, że ustalając liczbę ubezpieczonych w poszczególnych miesiącach, należy uwzględnić wszystkich, którzy podlegali wspomnianemu ubezpieczeniu przynajmniej przez jeden dzień. Daną osobę liczy się jako jednego ubezpieczonego, mimo zgłoszenia np. z dwóch tytułów – przez część miesiąca ze zlecenia, a przez część z umowy o pracę.\nAby zdyscyplinować płatników do należytego wykonywania omawianego obowiązku, w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych przewidziano sankcję. Jeżeli płatnik składek nie przekaże danych lub przekaże nieprawdziwe – co będzie skutkowało zaniżeniem stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe – ZUS ustali mu na cały rok składowy podwyższoną stopę. Będzie ona wynosiła 150 proc. stopy procentowej obliczonej od prawidłowych danych.\nJakie są zasady ustalania składki wypadkowej dla przedsiębiorców\nZ orzecznictwa sądów wynika, że wspomniana sankcja nie ma zastosowania w każdej sytuacji nieprawdziwego podania wymaganych informacji. Konieczne jest stwierdzenie, czy zachowanie płatnika było zawinione. Jeśli przekazał obiektywnie nieprawdziwe dane, będąc przekonanym o ich zgodności z rzeczywistością, wówczas nie ma podstawy naliczenia mu wyższej stopy procentowej składki na cały rok składkowy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 25 września 2014 r., sygn. akt III AUa 2766/13, LEX nr 1526946; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 29 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 942/13, LEX nr 1496086).\nArt. 31, art. 34 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).\nTDNDGP import świadczenia z ZUS TDNDGP KADRY I PLACE


Katarzyna Gauer w przestrzeni subiektywnej - News O.pl\nPrzez miesiąc od 28 maja w Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie będzie prezentowana wystawa Katarzyny Gauer Przestrzeń subiektywna.\nKatarzyna Gauer, „Przestrzeń subiektywna” (źródło: materiały prasowe organizatora)\nKatarzyna Gauer – urodzona w 1991 w Kołobrzegu. W 2011 roku rozpoczęła studia na Poznańskim Uniwersytecie Artystycznym, kierunek malarstwo. W 2013 roku otrzymała stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wzięła udział w Programie Erasmus, Uniwersytet w Plymouth (Anglia), zakończonym oceną celującą. W czerwcu 2014 roku obroniła licencjacką pracę dyplomową w pracowni prof. Józefa Walczaka, dyplom z wyróżnieniem. W październiku 2014 roku rozpoczęła studia II stopnia na Poznańskim Uniwersytecie Artystycznym, kierunek malarstwo.\nKatarzyna Gauer o swojej wystawie:\nObrazy zaprezentowane na wystawie pt. Przestrzeń subiektywna odnoszą się do przestrzeni, którą kreuje moja wyobraźnia. Podczas tworzenia prac wracam do wspomnień, zastanej i zapamiętanej rzeczywistości, do nastrojów i emocji, które decydują o finalnym wyniku moich przedstawień.\nSzeroko pojętej inspiracji szukam w morskim pejzażu, a szczególnie ważnym elementem jest dla mnie linia horyzontu – pomostu pomiędzy tym, co materialne, a tym, co ulotne, chwilowe czy trwałe.\nMimo iż obrazy powstają w indywidualnym rytmie, to proces malowania prac jest kompleksowy, złożony, syntetyczny. Artystce zależy na tym, aby jej obrazy poruszały widza i dawały mu w odczuciu „azyl wolności”, jaki stanowi on dla niej samej w potocznej rzeczywistości.\nProfesor Józef Walczak (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu) o Katarzynie Gauer:\nKatarzyna Gauer. Przestrzeń subiektywna\nWernisaż: 28 maja 2015 roku, godz. 18.00\nWystawa czynna do 28 czerwca 2015 roku\nTags Katarzyna Gauer Państowa Galeria Sztuki w Sopocie\nPoprzedni news Amy prosto z Cannes\nNastępny news Janusz Towpik. Natura i Fantazja. Ilustracje


Wyświetlenie artykułów z etykietą: Straż Miejska\nZa usunięcie pojazdu płaci właściciel\nRada Miasta Krosna utrzymała bez zmian wysokość stawek stosowanych w przypadku odholowania pojazdu. Usunięty może być nie tylko samochód, ale i rower! Radni chcą też bardziej rygorystycznego stosowania przepisów.\nCo zrobić, gdy znajdziemy ranne dzikie zwierzę?\nRanny ptak, potrącona sarna czy wyziębiony jeż. Co zrobić, gdy znajdziemy ranne dzikie zwierzę? Przybliżamy procedury i podajemy numery telefonów.\nNie ma fotoradarów. Jest niebezpiecznie?\nOd ponad roku nie działają fotoradary na kluczowych skrzyżowaniach tzw. “obwodnicy”. Krosno negocjowało z ITD przekazanie urządzeń, jednak nie doszło do porozumienia. Tymczasem, czy na skrzyżowaniach zrobiło się niebezpiecznie?\nPonad 1000 interwencji w "Strefie Zamieszkania"\nPonad 1000 razy interweniowali już strażnicy miejscy w "Strefie Zamieszkania". Pomimo wyraźnego oznakowania i szerokich informacji w mediach, strażnicy nadal muszą edukować część kierowców. Jedna sprawa trafiła do sądu.\nChlorek przy fontannie. Interweniowała straż miejska\nDzięki szybkiej reakcji opiekuna dziecka nie doszło do nieszczęścia. Przy fontannie przy ul. Wojska Polskiego rozlana została substancja, chlorek, przeznaczony do czyszczenia.


Producent sprzętu wędkarskiego - Robinson | Katalog SEO\nRobinson.pl Producent sprzętu wędkarskiego - Robinson (Katalog wędkarstwo)\nDodaj komentarz www.robinson.pl teraz!\nSklep wędkarski - namioty karpiowe Serdecznie zapraszamy na stronę internetową naszego sklepu TUTUS. Został on stworzony z myślą o miłośnikach wędkarstwa. Każdy z nich znajdzie u nas coś dla siebie. Bogaty asortyment obejmuje wiele wędkarskich akcesoriów, np. żyłki, przynęty, haczyki, obuwie, odzież, torby, kołowrotki, spławiki, namioty, akcesoria biwakowe, wagi wędkarskie, sprzęt elektroniczny i wiele innych produktów tworzonych przez sprawdzonych producentów. Więcej informacji znajdziesz na naszej stronie internetowej.\nInternetowy sklep wędkarski Fishing Zone Sklep zajmuje się sprzedażą sprzętu wędkarskiego: wędki, kołowrotki, przynęty, spławiki, odzież, obuwie, wodery, akcesoria wielu renomowanych producentów. Duży wybór tudzież niskie ceny.\nInternetowy sklep wędkarski - Szczupaczek.pl Portal oraz sklep wędkarski. Szeroki wybór sprzętu znanych producentów. Niskie ceny oraz pewność zakupów gwarantowana przez Allegro.pl!\nSklep wędkarski Woblerek Szeroki asortyment wysokiej klasy sprzętu oraz akcesoriów wędkarskich. Każdy miłośnik wędkowania znajdzie w naszym sklepie coś odpowiedniego dla siebie.\nRobinson.pl w Katalogu SEO - skomentuj!


Worlds 2020 – kto jest pewny udziału, a kto wciąż walczy o awans?\nMateusz Miter | 31.08.2020 r., 11:36\nZaczynający się dzisiaj tydzień rozwieje niemalże wszystkie wątpliwości dotyczące uczestników nadchodzących Worldsów. W ostatnich dniach z każdego regionu przychodzą do nas informacje dotyczące nowego zespołu, który się zakwalifikował. Jednakże kto zagra od razu w głównym etapie wydarzenia, a kto będzie musiał przejść przez play-iny? Które rozgrywki warto śledzić w najbliższym czasie i dlaczego? Nie martwcie […]\nZaczynający się dzisiaj tydzień rozwieje niemalże wszystkie wątpliwości dotyczące uczestników nadchodzących Worldsów. W ostatnich dniach z każdego regionu przychodzą do nas informacje dotyczące nowego zespołu, który się zakwalifikował. Jednakże kto zagra od razu w głównym etapie wydarzenia, a kto będzie musiał przejść przez play-iny? Które rozgrywki warto śledzić w najbliższym czasie i dlaczego? Nie martwcie się, śpieszymy z wyjaśnieniem i przewodnikiem.\nNa ten moment osiemnaście drużyn może być pewnych udziału w Mistrzostwach Świata League of Legends, w których summa summarum zobaczymy dwadzieścia cztery formacje. Które regiony są odpowiedzialne za obecną lukę sześciu zespołów? Są to głównie mniej znaczące ligi, które na Worldsy wyślą po jednej reprezentacji. Mowa tutaj o Turcji, Japonii i Brazylii, gdzie mistrz zostanie wyłoniony w najbliższy weekend i to on poleci do Szanghaju. Dodatkowo wciąż nie znamy mistrza Korei i zwycięzcy tamtejszych finałów regionalnych, a także drugiego finalisty Vietnam Championship Series – w wietnamskich rozgrywkach to mistrz i wicemistrz letniej edycji kwalifikują się na Mistrzostwa Świata.\nKto zagra w głównym turnieju Worlds 2020?\nNa pierwszy ogień przyjrzyjmy się fazie grupowej. W niej zobaczymy trzy reprezentacje Chin – Top Esports, JD Gaming i Suning, które są rozstawione w tej kolejności. Jesteśmy także pewni wystąpienia trzech europejskich zespołów – Fnatic, G2 Esports oraz Rogue, lecz ze względu na trwające jeszcze play-offy League of Legends European Championship, nie wiemy, kto wystartuje z jakiego miejsca. Dodatkowo w grupowych zmaganiach na pewno ujrzymy DRX oraz FlyQuest, które zakwalifikują się co najmniej z drugiego miejsca. Na chwilę obecną dziewiątą ekipą w fazie grupowej Worldsów są mistrzowie Pacific Championship Series – Machi Esports.\nKto Mistrzostwa Świata League of Legends zacznie od etapu play-in?\nW play-inach Mistrzostw Świata League of Legends na pewno zobaczymy Team Liquid lub TSM. „Lub” padło tu nieprzypadkowo, wszak amerykańskie ekipy zderzą się bezpośrednio na Summoner’s Rifcie w najbliższą sobotę, a zwycięzca będzie cieszył się z wejścia od razu do głównej fazy turnieju, zaś przegrany zacznie od wstępnego etapu imprezy. Poza tym, w play-inach zobaczymy LGD Gaming, MAD Lions, PSG Talon, Unicorns of Love, Rainbow7, Legacy Esports i Team Flash (jeśli Flash zdobędzie mistrzostwo Wietnamu, to awansuje do fazy głównej). Tak jak w zeszłych edycjach Worldsów, tylko cztery drużyny z play-inów przechodzą dalej – do fazy grupowej globalnego czempionatu.\nPrzed nami ostatnie dni walki o awans na Mistrzostwa Świata LoL-a. Warto śledzić rywalizację w Korei, żeby poznać pozostałe dwa zespoły. Finał tamtejszych play-offów już w najbliższą sobotę, a zwycięzcę finałów regionalnych poznamy w kolejną środę. Natomiast pozostałe formacje i ich rozstawienia na Worldsach poznamy w pełni w najbliższy weekend.\nAktualna lista uczestników Mistrzostw Świata League of Legends:\nDRX (LCK) FlyQuest (LCS) Fnatic (LEC)\nG2 Esports (LEC) JD Gaming (LPL) Machi Esports (PCS)\nRogue (LEC) Suning (LPL) Top Esports (LPL)\nLegacy Esports (OPL) LGD Gaming (LPL) MAD Lions (LEC)\nPSG Talon (PCS) Rainbow7 (LLA) Team Flash (VCS)\nTeam Liquid (LCS) TSM (LCS) Unicorns of Love (LCL)\nTegoroczne Mistrzostwa Świata League of Legends w całości zostaną rozegrane w Szanghaju. Zmagania wystartują 25 września, a nowego mistrza Worlds 2020 poznamy ponad miesiąc później, 31 października 2020.\nTagi: LCK, LCK 2020 Summer, VCS 2020 Summer, Worlds 2020\nJaki kurs powinien obrać MIBR? Zapytaliśmy o to ekspertów od brazylijskiej sceny\nCo łączy MIBR i FC Barcelonę? Obie drużyny zaznały ostatnio dotkliwych niepowodzeń (zresztą nie pierwszych), które rozpoczęły burzliwą dyskusję na t...


#WarszawaDlaAleppo #KoncertDlaSyrii – Archiwum mazowsze\n14 maja 2017 22 maja 2017 Katarzyna Wyszomierska 0 Comments Aleppo, koncert, Syria\nWszyscy oprócz rządu i niektórych polityków chcą sensownie pomóc Syryjczykom. Tym razem możemy zrobić to my, idąc na koncert organizowany przez władze stolicy.\nSyrię od pięciu lat niszczy wojna domowa. Do tej pory pochłonęła blisko pół miliona ofiar, 1,4 mln osób zostało rannych a ponad 10 milionów Syryjczyków zostało zmuszonych do ucieczki ze swoich domów. Sceny, które docierają z tego kraju, moim zdaniem świadczą o upadku cywilizacji. Nie ma takiej strasznej rzeczy, której człowiek nie zrobiłby innej istocie, lecz gorsze jest to, że większość świadków przygląda się temu bezczynnie. Albo, jak to się dzieje w przypadku polityków, zastanawia się, jakie korzyści można z tej sytuacji wyciągnąć.\nRządzący Polską, ale żeby być sprawiedliwym, także politycy opozycji są tego ostatnio paskudnym przykładem. Czego się nie robi dla zdobycia poklasku elektoratu, a tym samym zdobycia władzy. A, że elektorat jakieś cztery wieki temu przestał być tolerancyjny, miłosierny i żyć po chrześcijańsku, to i uchodźcy nie mają u nas szans. Nawet dziesięcioro małych Syryjczyków, których Sopot chciał przyjąć na leczenie i odchowanie. A politycy bredzą coś, że „nie ma tematu uchodźców(PO), że nie należy przyjmować do Polski „islamskich imigrantów”, którzy będą „gwałcić polskie kobiety i rozsiewać zarazki” i, że „lepiej pomagać ofiarom wojny w miejscu zapalnym” (PiS). Kukiz’15 jest przeciwko przyjmowaniu uchodźców i zbiera podpisy pod wnioskiem o referendum, w którym zapyta czy Polacy są za proponowanym prze UE systemem relokacji. Warto przy okazji wspomnieć, że niemal 100 procent Syryjczyków dostaje w UE azyl w pierwszej instancji. My, obok Węgier, mamy najniższe wskaźniki rozpatrywania takich wniosków, o tych pozytywnych nie wspominając.\nA teraz wiadomość dobra. W najgorszym towarzystwie znajdzie się jeden sprawiedliwy i jest nim dzisiaj Warszawa i jej mieszkańcy. Urząd Miasta Stołecznego Warszawy przeprowadził dotychczas wiele publicznych akcji, podczas których zebrane zostały pieniądze na rzecz organizacji pozarządowych działających na miejscu w Syrii. Szczególnym wydarzeniem jest organizowany przez Urząd wyjątkowy koncert charytatywny, którym organizatorzy chcą zwrócić uwagę na możliwość udzielenia konkretnego finansowego wsparcia szkole w Bire – placówce prowadzonej przez Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM) na pograniczu syryjsko-libańskim.\nKoncert odbędzie się 17 maja o godz. 19.00 w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Podczas koncertu usłyszymy orkiestrę Sinfonia Varsovia pod batutą Jacka Kaspszyka. W programie – III Symfonia op. 36 „Symfonia pieśni żałosnych” Henryka Mikołaja Góreckiego. Solistka: Iwona Sobotka. Dla gości koncertu zostały przygotowane pakiety charytatywnych „cegiełek”, które mają zapewnić dzieciom w Bire możliwość uczęszczania do szkoły i wyposażenie placówki. Wszystkie środki zebrane w związku z tym wydarzeniem zostaną przekazane na opisane poniżej wybrane działania PCPM na miejscu:\n350 zł – wyprawka szkolna dla jednego dziecka rozpoczynającego edukację: podręczniki, artykuły szkolne, plecak\n600 zł – możliwość kontynuowania nauki dla jednego dziecka przez semestr poprzez zapewnienie przejazdów busem szkolnym na trasie: miejsce zamieszkania-szkoła-miejsce zamieszkania i części wynagrodzenia dla nauczyciela (odpowiednio 1200 zł na rok cały szkolny)\n1000 zł – zapewnienie zapasu leków na tydzień działalności kliniki mobilnej, niosącej pomoc medyczną w obozowiskach namiotowych uchodźców syryjskich\n3200 zł – wyposażenie jednej klasy w podstawowe pomoce naukowe: tablice, mapy, ławki, krzesła\n11 700 zł – remont i wyposażenie szkoły: remont z wyposażeniem pomieszczeń\nSpołecznymi ambasadorami wydarzenia są: Anna Prus, Karolina Nowakowska, Grzegorz Jarzyna, Jacek Rozenek, Żora Korolyov, Darek Malejonek.\nMieszkańcy zainteresowani udziałem w koncercie i wsparciem akcji proszeni są o wysłanie e-maila na adres [email protected] do poniedziałku, 15 maja. Zaproszenie jest dwuosobowe. Obowiązuje strój wieczorowy.\nWarto dodać, że nadchodzący koncert nie jest pierwszym, który zorganizowały stołeczne instytucje kultury idąc z pomocą Aleppo. Zbiórka pieniędzy do puszek podczas spektakli, koncerty charytatywne, przekazywane dochody z wybranych wydarzeń. Do tej pory w pomoc potrzebującym włączyły się: Teatr Ateneum, Teatr Baj, Teatr Lalek Guliwer, Teatr Komedia, Teatr Kwadrat, Teatr Lalka, Nowy Teatr, Teatr Ochoty, Teatr Powszechny, Teatr Muzyczny Roma, Teatr Scena Prezentacja, Teatr Syrena, Teatr Współczesny, TR Warszawa, Orkiestra Sinfonia Varsovia, Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Polin. Aleppo wsparli także miłośnicy aktywnego spędzania czasu, którzy pobiegli w ramach akcji „#BiegamDobrze dla Aleppo” wokół Pałacu Kultury i Nauki. W ten sposób nie tylko wyrazili solidarność z ofiarami wojny domowej, ale również pomogli finansowo.\nKonflikty zbrojne i związane z nimi tragedie przypominają o potrzebie wzajemnego zrozumienia mimo dzielących nas różnic, szacunku, tolerancji – na stronie stołecznego Biura Edukacji zamieszczone zostały scenariusze lekcji poświęconych Aleppo i sytuacji uchodźców. Trwa również praca nad projektem Biura Edukacji i Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM) dotyczącego edukacji i pomocy dzieciom na miejscu.\nChcesz pomóc i Ty? W komunikacji miejskiej oraz w galerii na stacji metra Świętokrzyska wyświetlane są spoty informujące o możliwości wpłaty pieniędzy na konto wybranej organizacji: PAH, PCPM, Fundacja Wolna Syria i Caritas.\n← V komunikat Delegatów Maz – Krajowy Zjazd Delegatów\nNA POZIOMIE nr 32 →\nKoncert KOD-Kapeli w Harendzie\n29 maja 2017 KOD Mazowsze 0


Zderzenie dwóch samochodów na ulicy Lutyków w Koszalinie | Głos Koszaliński\nZderzenie dwóch samochodów na ulicy Lutyków w Koszalinie\nWe wtorkowy wieczór na ulicy Lutyków w Koszalinie doszło do kolizji.\nZderzyły się dwa samochody osobowe - toyota oraz citroen. Szczegóły zdarzenia ustala policja. Siła uderzenia była tak duża, że citroen zjechał z drogi, wjechał na chodnik i uderzył w ogrodzenie.\nNa szczęście w chwili zdarzenia nikt tym chodnikiem nie przechodził.\nNajnowsza prognoza pogody na lato 2019. Jaką będę wakacje 2019 oraz kiedy wybrać się na urlop, żeby trafić na najlepszą prognozę pogody. Sprawdzamy najnowsze przewidywania synoptyków dotyczące prognozy pogody na nadchodzące wakacje 2019. Sprawdź 20.07.2019


xKarmeleQ – How2Play\n2015-12-08 Zostaw komentarz on Prosta metoda na ujęcia filmowe z CS:GO\nProsta metoda na ujęcia filmowe z CS:GO\nxKarmeleQ Counter Strike\nUjęcia filmowe są ważnym elementem każdego fragmovie czy innego nagrania. Wyglądają znakomicie i dodają do filmiku profesjonalizmu. Dobrym przykładem świetnych ujęć jest PGL. Ogranizacja używa prostej metody, aby stworzyć niesamowite kadry z turniejów. Ta metoda działa tylko na demach GOTV.\n2015-12-06 Zostaw komentarz on Spis wszystkich operacji\nSpis wszystkich operacji\nOto spis informacji o wszystkich operacjach w CS:GO wraz z kilkoma najważniejszymi informacjami na ich temat.\n2015-12-05 Zostaw komentarz on Jak grać na mapie cs_Office?\nJak grać na mapie cs_Office?\nPewnie każdy kojarzy mapę Office, której czasy największej popularności już minęły. Jest to jedna z najbardziej zbalansowanych map z zakładnikami. Jako że obecnie gra na niej bardzo mało osób, zapewne niewiele graczy potrafi się na niej odnaleźć. Przedstawię Wam kilka przydatnych zagrań na tej mapie.\n2015-12-03 Zostaw komentarz on TSM traci zespół CS:GO\nTSM traci zespół CS:GO\nReprezentanci TSM w Counter-Strike'u oficjalnie powiadomili, że zakończyli współpracę z organizacją.\n2015-12-03 2 komentarze do Tapety na pulpit z CS:GO – loga profesjonalnych drużyn\n2015-12-02 Zostaw komentarz on Role w drużynie: Entry Fragger\nRole w drużynie: Entry Fragger\nW ostatnim artykule pisałem o tym, jaką rolę pełni w drużynie support. Teraz przyszła pora na przybliżenie charakterystyki i zadań jednej z bardziej wymagających osób w teamie - Entry Fraggera.\n2015-12-01 Zostaw komentarz on Poradnik, jak grać w CS:GO jako Support\nPoradnik, jak grać w CS:GO jako Support\nKto powiedział, że support zawsze chodzi na bota i musi być z nim ADC? Podział na role występuje także w CS:GO. Rzadko widzimy, że ktoś gra supportem. A może sami widzielibyście siebie w tej roli, ale co tak naprawdę robi support w Counter-Strike'u?\n2015-11-30 4 komentarze do Jak znaleźć swoje idealne eDPI\nJak znaleźć swoje idealne eDPI\nZastanawialiście się kiedyś, czy macie dobrze ustawione DPI i sensitivity w grze? A może nie gra Wam się komfortowo przy obecnych ustawieniach? Przygotowałem krótki poradnik, jak odnaleźć swoje idealne sensitivity.\n2015-11-28 Zostaw komentarz on Zostań globalem w 3 kliki – tapety CS:GO\nZostań globalem w 3 kliki – tapety CS:GO\nSzukasz sposobu na odświeżenie swojej tapety? Znudziła Ci się już stara? A może nie chce Ci się już kolejny dzień z rzędu patrzeć na tą samą panienkę?\n2015-11-27 Zostaw komentarz on Najlepsze akcje z Dreamhack Open Cluj-Napoca\nNajlepsze akcje z Dreamhack Open Cluj-Napoca\nMinęło już trochę czasu od zakończenia Dreamhack-a Cluj-Napoca, więc nadeszła chyba pora, aby podsumować to, co działo się na minionym majorze.\n2015-11-26 Zostaw komentarz on Wszystko co musisz wiedzieć o: “Dreamhack Open Winter 2015”\nWszystko co musisz wiedzieć o: “Dreamhack Open Winter 2015”\nEmocje po Dreamhack Open Cluj-Napoca jeszcze do końca nie opadły, a już dziś zaczyna się kolejny event. Dreamhack Open Winter 2015 - potrwa 3 dni. Jakie drużyny zmierzą się ze sobą?\n2015-11-24 Zostaw komentarz on GeT_RiGhT poszkodowany przez granat błyskowy!\nGeT_RiGhT poszkodowany przez granat błyskowy!\nCzy kojarzycie ostrzeżenia o epilepsji wyświetlane przy włączaniu wielu gier i wypisywane na wszelkich pudełkowych wersjach czy też instrukcjach? Pewnie nie zdajecie sobie sprawy z tego, jak duże zagrożenie dla ludzkiego wzroku mogą stanowić migające obrazy w grach wideo!\n2015-11-23 Zostaw komentarz on Jak rozgrzać się przed meczem w CS:GO?\nJak rozgrzać się przed meczem w CS:GO?\nZapewne wielu z Was po odpaleniu CS-a od razu włącza grę rankingową, żeby nie tracić czasu na zbędne rzeczy. Możecie nie zdawać sobie sprawy, jak ważna jest i ile potrafi zdziałać nawet krótka, kilkuminutowa rozgrzewka! Poniżej przedstawiam kilka sposobów, jak dobrze się rozgrzać.


W całym procesie terapeutycznym potrzeba dużo cierpliwości, nadziei, obecności i wrażliwych gestów – mówił na konferencji w Ciechanowie dr Piotrowicz. Stwierdził też, że w terapii ważna jest spójność i powtarzalność ćwiczeń, a nie ich liczba. – Gdy zauważamy, że coś złego się dzieje z dzieckiem, unikajmy pokusy gonitwy terapeutycznej: od jednego specjalisty do drugiego, od jednej metody do drugiej. Uważam, że zwiększenie liczby ćwiczeń dla dziecka nie prowadzi do sukcesu. Niech ich będzie mniej, ale nich będą częściej powtarzane. Warto pracować nad jedną umiejętnością. Po prostu: zrób mniej, aby dziecko mogło zrobić więcej – radził Radosław Piotrowicz. – Zależało nam, aby rodzice poznali instytucje, do których mogą się zgłosić, jeśli zaobserwują niepokojące objawy u swoich dzieci. Aby nauczyciele, terapeuci i pielęgniarki wiedzieli, jak pokierować rodzicami takich dzieci. Chodzi też o budowanie świadomości w społeczeństwie, aby jak najwcześniejszej podjąć interwencję terapeutyczną w przypadkach zagrożenia niepełnosprawnością, a tym samym zapobiegać jej skutkom w przyszłości – powiedziała Maria Majewska z Fundacji Pomocy Dzieciom, Młodzieży i Dorosłym Niepełnosprawnym „Być jak inni”, organizatorka ciechanowskiej konferencji.