Baika a uarereke mani kakawaki ibukin te iti n totoko | Vaccine basics | Unite against COVID-19\nBaika a uarereke mani kakawaki ibukin te iti n totoko | Vaccine basics\nAntai ae ena anganaki te iti n totoko?\nE aki tabe teaba bwa tera am visa ke kain ia ngkoe. Ti na aki kabonganai rongorongo ake ti karekei ibukin ana mwakuri te Immigration.\nAntai ae e kona n itinaki n te iti n totoko ibukin te COVID-19?\nN ningai ae ko kona ni itinaki iai?\nAe tia tabe ngkai ni wakina anganakia te koraki te iti n totoko ni kurubu aika aua. Ni kabane aomata i Nutirana man te 12 te ririki ni waerake a kaina te group teuana man group aika 1 nakon 4.\nTe moanibwai tina katania nake a katautauaki bwa ea rangi ni kakai reke irouia te Covid-19 n aia tabo ni mwakuri. Aio ena kakerikaka kakai manga butin te aorakin tai aika ana roko ao kainan tabo.\nMuina tina itinia aomata ake a rangi ni kakai mamara ke ni kona ni mate ngkana e reke irouia te virus.\nTe kabanea tina itinia ni kabane aomata i Aotearoa ake 12 aia ririki ni waerake.\nTe iti e aki kaboaki nakoia aomata ni kabane, n aki tabeakinaki bwa aekakira am visa ke kain ia ngkoe.\nNgkana ko kainnanoa te mwananga nako tinaniku ian te tangira aomata ke ibukin bwai aika a kakawaki ibukin te aba, tao ko kona n bubuti bwa kona moantaai ni itinaki n te iti n totoko.\nBubuti karekean moantaaim ni ititinakim n te iti n totoko\nTe iti n totoko ao am mwakuri\nTera te iti n totoko ae kona aganaki\nTe Pfizer ti ngaia te iti n totoko ibukin te Covid-19 are ea tia ni kariaiakaki kabonganana i Nutiran. A tia n reke i nanoni baira 10 million te dose (iti) – e tau ibukia 5 million te aomata ibukin uoua itia ake a kainnanoi ibukin katanaia raoi.\nAron mwakurin te iti n totoko e reireina ana tabo ni buaka rabwatam bwa ena kina ao ni buakana te virus.\nTe iti n totoko ae te Pfizer:\nte RNA ae ngaia te tia ua rongorongo ibukin te iti n totoko ae te (mRNA)\nakea te virus ae e maiu iai, ke te virus are e mate ke are matu\ne aki kona n anganiko te COVID-19\ne aki kona n kumekume am DNA\nakea bwai ake a reke man te man iai.\nKo na riai ni itinaki kaua 42 te bong (6 te wiki ) i muin am moan iti\nKakaea bwa e kanga ni mwakuri te iti n totoko\nKakaea bwa tera ae kona kantaningaia ngkana ko itinaki n te iti n totoko\nKakaea bwa tera ae kona kantaningaia i muin itinakim n te iti n totoko\nKakaea bwa rana muin te iti n totoko\nTanin ao mwakurin te iti n totoko\nAna rabwata Nutian ibukin tanin bwainaoraki ae te Medsafe e rinanoi taian bubuti ibukin bwaiaoraki aika a bou ni kabane ibukin kabonganaia i Nutiran ni ikotaki ma bwainaoraki n totoko.\nMedsafe e ti anga ana kariaia ibukin te iti n totoko ngkana e kakoaua ao n onimakinna bwa:\nea tia n rinaoi tutuo ake a riai ibukin tanna iaon Nutiran\nea tia n rinanon taian tutuo ao kaetieti n te aonnaba ibukin tanna, mwakurina ao bonganana.\nTe iti n totoko ae te Pfizer e rangi ni korakora ana mwakuri nakon te aomata ngkana a bane raoi itina ake uoua. Ngkana a bane raoi itim n totoko, te katautau bwa ko na aki kona n rangi ni mamara ngkana e reke iroum te aoraki.\nKakae aika a tia ni karaoaki a katereterea are 95% ke 95 te katebubua mwaitia aomata ake a tia ni bane itia aika uoua, a noraki bwa a tan ma reken kanikinaean te Covid-19.\nKakaea bwa e kanga ni karaoaki ao ni kariaiakaki te iti n totoko\nE aera ngkai e kakawaki bwa ena itinaki te aomata n te iti n totoko?\nNgkana ko itinaki n te iti n totoko, ko aki ti kataniniko. Ko a karaoa naba tabem teutana ni kakerikaka kaewean te COVID-19 nakoia am utu, raoraom ao am community.\nE ngae n anne ao Ko bon riai naba n iri baike a riai ni karaoaki i muin itinakim n te iti n totoko\nE tuai raoi n ataki bwa ko na kona n kawea te virus i muin banen raoi itim n totoko ke ko aki.\nNi buoka katanam ao katanaia am utu ao tabeman riki, ko riai n reitanako totokoan butin te COVID-19 i muin itinakim n te iti n totoko. Uringnga n:\nTeboki kaitiaki raoi baim.\nBekobeko ao matie nakon manokun baim.\nKabongana te matike n baon te botanaomata.\nTaua muin mwamwanangam.\nKamaiua te Bluetooth tracing iaon te NZ COVID Tracer app.\nTiku ni mwengam ao tarebonia te Healthline (0800 358 5453) ngkana ko aoraki.\nRibotini rongorongo aika aki koua ke mwakuri ni babaka ni ikawai\nE rangi ni mwaiti rongorongo iaonrain ao n ana tabo te botanaomata n reitaki ibukin te iti n totoko. E kona n riao ao n kanganga atakin ae e na onimakinaki. Karekei am rorngorongo man tabo ake a onimakinaki ao tai tibwai rongorongo n aki akaka ma ti ngkana ko bon ata koauana.\nKakaean rongorongo aika a eti ao ni koaua ibukin te iti n totoko\nRiki bwa te tia iti ngkoe ibukin te iti n totoko\nTi tabe ngkai ni kakaia riki tan iti ibukin te iti n totoko ibukin boutokan wakin itinakia te botanaomata\nNgkana ngkoe te tia mwakuri n te tabo ni kuakua ae koa bentin ke koa aki ngkai mwakuri n te tabo ni kukua ao ko kan anga nanom, nakon ana uebutiati te Ministry of Health ni kabaea aram.\nKabaea aram ibukin kan rikim bwa te tia iti ngkoe n te iti n totoko (external link)


Te Novena n Rikin Nei Maria n Imakurata - Kiribati Catholic Charismatic Renewal Service\nE oteaki te Novena aio iroun Pope Pius X ba te katauraoi nakon te toa are te Riki-n-Imakurata ae 8 Ritemba. E tataneiai ni karaoaki man 30 Novemba nakon 8 Ritemba.\n1. Ana te Tataro n te Riki-n-Imakurata\n2. Ana kanoan te bong\n3. Ana te Litany nakon Nei Maria (kabongana te Litany n\nte boki n tataro).\nTataro n te Riki n Imakurata\nTe Atua ae Ko angan Nei Maria ae te Baretenia te Riki-n-Imakurata ba katauraoan mengan Natim, Ti butiko rinanon matem Natim are e a tia ni kawakina Nei Maria man barekan te bure, ba ko na karokoira Iroum. Ti butiko iroun ara Uea ae Iesu Kristo ae Natim ae maiu ma n uea ma Ngkoe ao te Tamneri ae Raoiroi, ngkai ao n aki toki.. Amen\nNgkoe ae ko moan te Tabu ao ko baretenia, are ko a tia ni kakukureia Nanon te Atua ngke ko riki ba Tinana, ao are ko moan te itiaki n rabatam, tamneim, n am onimaki ao am tangira, taraira ma te akoi ngkai ti tan nakoim ni butiko makan am ibuobuoki. Tinara ae moan te Tabu, are ko a tia ni kamanatua atun te riaboro man moan Rikim n Imakurata, butimaai ara tataro ngkai ti muiokoiko ba ko na uoti ara bubuti nakon ana Kaintokanuea te Atua ibukin buokara aika ti butiko n ara novena aio….(kaoti ami bubuti).\nNei Maria ae ko Riki-n-Imakurata, Tinan Kristo are ko a tia ni kairoroa ana buoka Natim iaon te aba, kairoroa naba ngkai Ana Buoka Natim mai Karawa. Tataro ao karekei ibukira kaekan ara bubuti mairoun Natim n ai aron Nanona. Amen\nNei Maria ae te Baretenia ae moan te tabu n aki toki, Tinan te Atua ao aia Uea anera ma kain karawa, ti nebokio ma ara karinerine ao ara tangira ae moan te bati ngkai ti iangoa Rikim-n-Imakurata. Ti karabako ibukin am kakawakin n tina ao ibukin taian karaoiroi ake ti a tia ni karekei man uan am nanoanga ma am bubuti ibukira. Ti tan nakoim ma te onimaki ae moan te bati ibukin kainanora ni kabane. Ngkoe te tina ae akoi, ti butiko ngkai ongo ara tataro ao karekei ibukira mairoun Natim ae te Atua, kaekan ara bubuti n ara novena aio….(kaoti ami bubuti).\nNei Maria ae te Baretenia ae moan te tabu; ngkoe kakatongaia kiritian ni bane, kimareirein te Ekaretia ao tinan ara Uea, taetae ibukira nakon buroon Iesu , ae Natim ao tarira ma manera. Nei Maria ae ko roko n te aonaba inanon te itiaki n Rikim-n-Imakurata, ti butiko inanon am akoi ba ko na karekea mairoun Natim ae Iesu ae te Atua, taian buoka aika ti bubuti n ara Novena aio….….(kaoti ami bubuti).\nNei Maria ae tinan te Atua, ngkoe ae ko a tia n anganaki inanon Rikim-n-Imakurata ae moan te minmitong te onrake n te karatia, ao are ko kaokoroaki ma aine nako n arom n riki n tina ao ni baretenia, Tinan Kristo ae te Baretenia, Ti butiko taraira ma te nano n akoi man te kaintokanuea ao ongora n ara tataro ngkai ni butiko ba ko na karekei ibukira kaekan ara bubuti n ara novena aio…….(kaoti ami bubuti).\nTe Uea ae Ko a tia ni katauraoa mwengan Natim iroun Nei Maria n Rikina n Imakurata, ti butiko ni uan maten Natim ba Ko na kawakinira mani barekan te bure. Anganira n uan ana ibuobuoki Nei Maria, taian karatia ake ti bubuti n ara novena aio….….(kaoti ami bubuti).\nUeani karawa ae ko mimitong ao ko aki boo n te bure, ti kaota ara kakoaua n Rikim-n-Imakurata are a kaman katabuko n uan raoiroin Natim ae te Atua. Ti kimareirei ma ngkoe n Rikim-n-Imakurata. Nakon te Atua ae tautaeka n aki toki ae te Teniman-n-Temanna ae Te Tama, Te Nati, ao te Tamnei ae Raoiroi, ti anga ara katituaraoi ibukin Rikim-n-Imakurata. Ngke Tinan te Taeka ae riki n riko ibuakora, ongo ara bubuti ibukin taian karatia aika ti kainanoi ao ni bubuti n ara novena aio…….(kaoti ami bubuti).\nTe Baretenia ae Imakurata, ngkoe tinan te Atua, taraira ma te akoi inanon te mimitong ao te kororaoi are ko baunuenaki iai, ngkai ti onimakina kororaoin am tangira ao n iangoa Rikim-n-Imakurataao makam ni buokira. Butia Natim ae te Atua ibukira kaekan ara bubuti n ara novena aio….….(kaoti ami bubuti).\nTe Baretenia ae ko onrake n te karatia, Tinan Iesu Kristo ae ara tia kamaiu ae moan te tangiraki, tataro ibukira ma Natim ba ti na anganaki taian buoka aika ti kainanoi ao ni bubuti n ara novena aio… Tinan te Taeka ae maiu ibuakora, ti onimaki ni koaua ba a na kaekaki am tataro ni kabane ibukira imatan ana kaintokanuea te Atua. Tinan te Atua ae mimitong, ti butiko ngkai ti iangoa Rikim-n-Imakurata ae moan te kakukurei ba ko na ongo ara tataro ao ni karekei ibukira kaekan ara bubuti n ara novena aio…….(kaoti ami bubuti).\nTinan Uean Aonaba, ae moan te kororaoi ibuakoia aomata nako mani kamoamoaki, ti tan nakoim ngkoe tinara ae te tia buokira ao te tia tei imarenara ma te Atua. Nei Maria ae ko tabu, buokira ni kainanora nako. N uan Rikim-n-Imakurata Nei Maria ae ko aki boo n te bure, ti butiko ma te nanorinano ba ko na tataro ibukira ma Natim ae te Atua ao ni bubuti ba ti na karekei taian buoka ake ti kainanoi ao ni bubuti inanon ara novena aio….(kaoti ami bubuti).


E Mwaaka Iesu i Aoia Taimonio Aika Bati | Maiun Iesu\nE Mwaaka Iesu i Aoia Taimonio Aika Bati\nMATAIO 8:28-34 MAREKO 5:1-20 RUKA 8:26-39\nKANAKOAIA TAIMONIO NAKOIA BEEKI\nNgke a aerake nako eta taan rimwin Iesu imwin te karuanikai are a kaitaraa i taari, a a manga rinanon riki te bwai ae rangi ni kamimi. A biri nakon Iesu uoman mwaane aika kakamaaku taraaia aika memena ribuakon ruanimate ake a taniaki irouia taimonio. E boboto te rongorongo aei tii i aon temanna ae rangi n iowawa riki ae e a rangi ni maan n tauaki arona irouia taimonio.\nE a tia te mwaane ae kananoanga aei n nanakonako n akea karabaana. E “tatakarua n te bong ao n te ngaina ribuakon ruanimate ao riaoni maunga, ao e raraaruaia i bon irouna n atibu.” (Mareko 5:5) E bon rangi n iowawa n te aro are a a maaku aomata n toua te kawai anne. A a tia tabeman ni kataia ni kabaea, ma e momotiki tiein ao e urui kabaeani waena. Bon akea ae iai korakorana n taua.\nNgke e kawara Iesu teuaei ao ni bobaraaki i waena, ao taimonio a kaira teuaei bwa e na takarua ni kangai: “Ko na iraanai ngkoe Iesu ae Natin te Atua ae Moan te Rietata? I tuangko bwa ko na taetae n tuea n aran te Atua bwa ko na aki katuuaaeai.” E kaotia Iesu bwa iai mwaakana i aoia taimonio ngke e tua ni kangai: “Otinako mai nanon teuanne, ngkoe te taimonio ae ko kamwara.”—Mareko 5:7, 8.\nNi koauana, e taniaki teuaei irouia taimonio aika bati. Ngke e titiraki Iesu ni kangai: “Antai aram?” ao e kaeka ni kangai: “Arau bon te Taanga, ibukina bwa ti bati.” (Mareko 5:9) E kaainaki te taanga ni buaka n Rom irouia tautia aika nga ma nga mwaitiia, ngaia are boni nga ma nga taimonio ake a mena iroun te mwaane aei ao a kimwareirei ni karawawataa. A bubutiia Iesu “bwa e na aki tua nakoia bwa a na nakon te kinono.” A bon ataia bwa tera ae mena imwaia ma aia tia kairiri ae Tatan.—Ruka 8:31.\nIai te nanai ni beeki aika tabe ni kang uteute i rarikia ae tao 2,000 mwaitiia. Ni kaineti ma te Tua ao a riai I-Iutaia n aki kawakinia maan aika aki itiaki. A taku taimonio: “Kanakoira nakoia beeki bwa ti na rin i nanoia.” (Mareko 5:12) E tuangia Iesu bwa a na nako, ao a a rin i nanoia beeki. Ibukin anne ao a bane beeki ake 2,000 mwaitiia n takaka ni biri ma ni bwaka ni katatin te maunga ao ni bwabwa i taari.\nNgke a nora aei taani kawakinia beeki, a kawaekoaia nakon te kaawa ao te marenaua bwa a na ribootina te bwai ae riki. Ao a a roko aomata bwa a na nora te baere riki. Ngke a a roko ao a nora teuare taniaki ngkoa bwa a a tia n otinako mairouna taimonio bwa e a marurung ao e a oi n aomata ngkai. E a kunnikainna ao n tekateka i rarikini waen Iesu.\nA a rotaki n te maaku aomata ake a ongo aei ke n nora te mwaane arei ao a aki ataia bwa tera nanon aei ibukia. A kaumaka Iesu bwa e na kitana aia aono. Ngke e a tokara te booti Iesu bwa e nang kitana ikanne, ao e a bubutii te mwaane anne nakoina bwa e na iria. Ma e kangai nakoina: “Okira mwengam ao kaongoraeia am koraki bwaai ni kabane ake e karaoi Iehova ibukim ao nanoangaam irouna.”—Mareko 5:19.\nE taneiai Iesu n tua nakoia ake e kamaiuia bwa a na aki kaokaota kamaiuaia, bwa e aki tangiria bwa e na tii boboto kakoauaana irouia aomata i aon rongorongona aika karakarakaaki. Ma e riai kaokaotan aei, bwa e aonga n uarongorongo teuae taniaki ngkoa aei, i buakoia aomata ake e a aki reke rokon Iesu irouia. E na kakoauaaki naba mwaakana ni karaoa ae raoiroi ngkana e noraki teuaei ni kaitaraa te ribooti ae aki raoiroi ni buaia beeki. Ngaia are e a nako te mwaane arei ni moana tataekinan te baere e karaoia Iesu nakoina ni kabutaa Tekabori.\nE aera ngkai e boboto te rongorongo i aon tii temanna irouia naake uoman ake a taniaki n te taimonio?\nTera ae a ataia taimonio ibukia nakon taai aika a na roko?\nTera bukina ngke e tua Iesu nakon teuare taniaki n te taimonio bwa e na tuangia tabemwaang taekan te baere e karaoia nakoina?\nBon Iai Taimonio?\nAntai taimonio? A roko mai ia?\nE kangaa te Riaboro ni kariria aomata, ao ko na kangaa n rarawa nakon ana bwai ni kamwane?


Luvale – CEJ\nEnglish to Luvale Translation\nLuvale: Ukalu wakhala kufula chandenga watwamahakuzachisa mavu, kuhemba swali, meya, peho, nakupochinga chamavu, echichechikwizanga hakutokola, kuwahisa na hakuyizachi ngeyinakupuka lyehi mukuyifwatula.\nLuvale: Katwechi cheka kutalilila ngolo jajihyako. Kulutwe kukhiko kulii ngolo jamitondo, jakutwalilila nakulitungulula. Chatela mafuchi kusekasana mungolo jamusana, nakwecha kuzachisa ngolo jamaji.\nLuvale: Jishimbi na zango yatala hausendo wafulumende yalifuchi na vakakusekasana chikhiko mutanda wachivwasano chathando yayinene. Eyi zango yinahase kupwa navihanda vyavivulu vyavakukutunga jishimbi (kuhakilako na jishimbi jamikoti na mitelo).\nLuvale: Zambya yinapu kuviwanyino vya mafuchi akuzomboka makumi avali (20) havihande vyatala hatengeso. Viwanyino vyekha vili najishimbi jakulihanduna mukuhemba na mukuzachisa. Zambya yazeneka keuluke na vatu vakulizanga mangana vanangule vakwavo mwakulamina tengeso nakutumba keuluke mulivakhivo nge wapwa mulimo wavo.


A Anga Ngaiia—N Aaba Ake n te Oceania | Te Reirei\nWAREKIA N Albanian Amharic Angolan Sign Language Arabic Armenian Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Batak (Toba) Bengali Bicol Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Fijian Finnish French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Iloko Indonesian Italian Japanese Kannada Kikamba Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mongolian Nepali Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Russian Samoan Sango Sena Serbian Serbian (Roman) Shona Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Waray-Waray Wolaita Zapotec (Isthmus)\nE ikawairake RENEÉ, ae te tari te aine ae 30 tabun ana ririki n te utu aika taani Kakoaua aika ingainga nanoia i Aotiteria. E taku neiei: “A bati taai ake ti mwaing iai nakon taabo ake a kainnanoaki riki iai taan tataekina te Tautaeka n Uea. A karaoi baika anainano, a kaunga ao ni kakukurei tamau ma tinau! Ngke a a reke natiu aika uoman ao I tangiria bwa e na reke naba te maiu anne irouia.”\nAkanne naba tian Shane n te onimaki ae te tari ae e a kaani koro 40 ana ririki, ae buun Reneé. E kabwarabwaraa teuaei ni kangai: “Imwini bungiakin natira are te kauoman ao ti wareka n Te Taua-n-Tantani taekaia te utu teuana aika taani Kakoaua ake a nako maiakimaeaon te Betebeke n aia booti, n uarongorongo n aban nako Tonga. * Ti kaungaaki n te kaongora anne bwa ti na kororeta nakon aia aobiti n tararua Ana Tia Kakoaua Iehova ibukin Aotiteria ao Nutiran n ongora te tabo ae a kainnanoaki riki iai taan tataekina te Tautaeka n Uea. * Ti kaekaaki ao ti a kaoaki bwa ti na mwaing nako Tonga—ae te tabo are ti wareka taekana!”\nJacob, Reneé, Skye, ao Shane\nImwin tikuia i Tonga Shane, Reneé, ma natiia aika Jacob ao Skye n te maan ae kaania teuana te ririki, a kairoroaki ni mwakuri ni kakeru bwa a na okira Aotiteria, ma a teimatoa n iangoa tiaia ae karababaan aia mwakuri ni minita. N 2011 ao a mwaing nako Norfolk Island, ae te aba ae rangi n uarereke n te Betebeke ae tao 900 te maire (1,500 te kiromita) i mainikun Aotiteria. E kangaa n nakoraoi mwaingia anne? Ni boong aikai ao e taku Jacob ae ai 14 ana ririki: “E aki tii kawakinira Iehova ma e karaoa naba te mwakuri ni minita bwa e na kakukurei!”\nUAIAKINAN TE BEKU IROUIA UTU\nA bati naba utu aika taani Kakoaua n aroia Shane, Reneé ma natiia ake a anga ngaiia bwa a na beku n taabo ake e kainnanoaki riki iai te ibuobuoki. Tera ae kaungaia bwa a na mwaing?\n“A bati ake a kan ongora te rongorongo ae raoiroi. Ti tangiria ni karekea aia tai ae ti na katoatai iai n reirei n te Baibara ma ngaiia.”—Burnett\nA mwaing nako Burketown, ae te kaawa ae tionako i Queensland, i Aotiteria, te taanga aika 30 tabun aia ririki aika Burnett ao Simone ma natiia mwaane aika Eston ao Caleb, ae ai 12 ao 9 ngkai aia ririki. E taku Burnett: “A a tia taani Kakoaua n uarongorongo iai tii ni katoa tenua ke aua te ririki. A bati ake a kan ongora te rongorongo ae raoiroi. Ti tangiria ni karekea aia tai ae ti na katoatai iai n reirei n te Baibara ma ngaiia.”\nJim, Jack, Mark, ao Karen\nA a tia ni beku Mark ao Karen, ae ai 50 tabun ngkai aia ririki n ekaretia aika bati i rarikin Sydney, i Aotiteria imwini mwaingia ma natiia aika teniman aika Jessica, Jim, ao Jack, nako Nhulunbuy, ae te kaawa ae tionako ae kenaki iai baika kakawaki n te Aono Mai Meang. E taku Mark: “I tatangiriia aomata ngaia are I kani memena n taabo ake e bati iai bwaai aika na karaoaki n te ekaretia ao n te mwakuri ni minita.” Ma e tabwara Karen ibukin te mwaing. E taku neiei: “Imwini kaungaau irouni Mark ao tabeman riki, I a tauraoi ni kataia. I kukurei ngke I karaoa anne!”\nBenjamin, Jade, Bria, ao Carolyn\nN 2011 ao a mwaing mai Queensland, i Aotiteria Benjamin ao Carolyn ma natiia aine aika i aan 5 te ririki aika Jade ao Bria, ao a okira Timor-Leste, i Timor Island ae mena i buakon aban Indonesia aika uarereke. E taku Ben: “Ti a tia ni beku ngai ma Carolyn i Timor-Leste bwa tibeetio bwaiania. E rangi ni kakukurei te uarongorongo iai ao a rangi ni boutoka taari ake iai. Ti rangi n nanokawaki ngke ti nang kitanna. Ti motinnanoia bwa ti na manga oki. Ti tautaui moa ara babaire ngke a a riki natira ma ti aki bitii.” E reitia Carolyn ni kangai: “Ti tangiriia natira bwa a na bobotaki ma mitinare, kaain te Betaera ao ai tibeetio bwaiania ao ni karekea reireiaia ae te kabanea n tamaroa ibukin aia onimaki.”\nTE KATAURAOI IBUKIN TE MWAING\nE taku Iesu nakoia taan rimwina: “Antai iroumi ae kani katea te taua, ae e na aki tekateka moa ni warebwaia te kabanemwane?” (Ruka 14:28) Ai arona naba bwa e kakawaki te babaire raoi ngkana e iangoa te mwaing te utu teuana nakon te tabo teuana. Baikara bwaai aika tangiri iangoakia?\nTE ONIMAKI: E taku Ben: “Ti tangiria ni beku ibukia tabemwaang ao n aki riki bwa bwaai ni karawawata. Ngaia are imwaini mwaingira, ti taraia raoi bwa ti na kakorakoraira n te onimaki. Ti kabatiaa riki ara tai ni boutokaa te mwakuri ni minita ao mwakuri riki tabeua n te ekaretia.”\nE taku Jacob are taekinaki mai moa riki: “Imwaini mwaingira nako Norfolk Island ao ti kabatiaa warekan rongorongoni maiuia aomata n Te Taua-n-Tantani ao Awake! ae taekaia utu ake a beku n taabo ake a kainnanoaki riki iai te ibuobuoki. Ti maroroakini kangaanga ake a kaaitarai ao aron Iehova n tabeakinia.” E reitia mwaanena ae 11 ana ririki ae Skye ni kangai: “I kabatiaa au tataro—i bon irou ao ma tinau ao tamau naba!”\nTE NAMAKIN: E taku Reneé: “Ibukina bwa ti maeka i rarikia ara utu ao raoraora ni kaan n te tabo ae I tatangiria, e a bebete riki te tiku iai. Ma n oneani mwin are I iaiangoi baike N nang kaaki, I iangoa aroni kakabwaiaaia ara utu ni mwaingira.”\nTE KATEI: A bati utu ake a karaoi aia ukeuke bwa a aonga n tauraoi nakon aia tabo aika boou. E taku Mark: “Ti kabatiaa warekan taekan te kaawa ae Nhulunbuy. A kanakoi nakoiu katoton te nuutibeeba man te kaawa anne taari ake iai are ti a kona iai n atai rongorongo tabeua ibukia kaaina ma aia katei.”\nE reitia Shane are mwaing nako Norfolk Island ni kangai: “Ae rangi ni kakawaki riki, I kakorakoraai ni kaotiotii aroaro ni Kristian. I ataia bwa ngkana I kaotiota te nano ni koaua, te nimamannei, te kakaonimaki ao te mwakuri korakora, N na kona ni maeka n akea au kangaanga n taabo ni kabane ake I nako iai.”\nTE TOKANIKAI I AONI KANGAANGA\nA katerea naake e nakoraoi aia beku n taabo ake e kainnanoaki riki iai te ibuobuoki bwa e kakawaki te kai bitaki ao iaiangoani baika raraoi ngkana a aitara ma kangaanga aika aki kantaningai. Iangoi katoto tabeua: E taku Reneé: “I a rabakau ni butimwaei aanga aika kakaokoro ni karaoani bwaai. N te katoto, ngkana e buaka taari i Norfolk Island ao a aikoa kona kaibuke n rooroo ike a a kona ni karako amwarake n te titooa ao ni bobuaka. Ngaia are ni katauraoan te amwarake, I riai n reireinai te kabunnai.” E reitia n taku buuna ae Shane: “Ti tikotikona naba ara kabanemwane n te wiki koraki.”\nE taekina te kangaanga teuana ae kaokoro natiia te mwaane ae Jacob. “Bon tii itiman kaain ara ekaretia ae boou aika ikawai ni kabane. Ngaia are bon akea raoraou ae au roro! Ma e waekoa n reke au iraorao ae kaan ma naake I toa ma ngaiia n te mwakuri ni minita aika a ikawai riki.”\nE aitara naba ma aron anne Jim, ae ai 21 ngkai ana ririki. “Te kabanea ni kaan n ekaretia ma Nhulunbuy bon te kaawa ae 450 tabun te maire (725 te kiromita) raroana, ngaia are ti kabonganai raoi boong n runga ao ni bwabwaro. Ti moantaai n roko ao n itamwaomwao ma tarira ao mwaanera. Ti tarai boong aikai bwa boong aika kakawaki iroura n te ririki!”\n“I RANGI NI KUKUREI N ROKORA IKAI!”\nE taekinaki n te Baibara aei: “Kakabaian te aba iroun Iehova, e kabatia kaubain te aba.” (TaeRab. 10:22, BG) Ni katobibia te aonnaba, a rangi ni bati aomata aika beku n taabo ake e kainnanoaki riki iai te ibuobuoki ake a bon rinanoni koauan te taeka aei ae kairaki koreana rinanon te taamnei.\nE taku Mark: “Te kakabwaia ae moan te tamaroa bon norakini mwini mwaingira irouia natira. A aki nanokokoraki natira ake a ikawai riki bwa e bon tabeakinia Iehova naake a moanibwaia te Tautaeka n Uea. Ko aki kona ni kabooa te namakin anne.”\nE taku Shane: “I a rangi ni kaan riki ma buu ao natiu. Ngkana I ongora mairouia taekan te bwai ae e a tia ni karaoia Iehova ibukia, I namakina te raunnano ni koaua.” E inanoi iai natina te mwaane ae Jacob ao e taku: “E rangi ni kaunga ao I rangi ni kukurei n rokora ikai!”\n^ bar. 3 Nora te kaongora ae “Friends of God in the ‘Friendly Islands,’” n Te Taua-n-Tantani ae bwain Ritembwa 15, 2004, i. 8-11 n te taetae n Ingiriti.\n^ bar. 3 N 2012, a ikotaki aobiti n tararua ibukin Aotiteria ao Nutiran n riki bwa te aobiti n tararua ibukin Australasia.\nTE REIREI NI KATANEIAI—Te Bwaintangira ae Kakawaki\nNGKANA te ianena ngkoe n te aba are ko beku iai, karikirakea am kakaitau ibukia kaain te tabo anne ma aia katei, ao tauraoi ni karaoi bitaki bwa ko aonga n tangiraki ao ni karineaki irouia. A kona unimwaane n te ekaretia ake a beku n taabo ake e kainnanoaki riki iai te ibuobuoki n anga te bwaintangira ae kakawaki nakon te ekaretia are a beku iai, ae reireiaia tabemwaang ni kataneiaia. Ngkana unimwaane aikai a buokiia taari n te tabo anne bwa a na riki bwa taani kawakintiibu n te aro n taamnei, e na teimatoa ni kakabwaiaaki te ekaretia ae bwanin n aia mwakuri taan ibuobuoki aikai, e ngae naba ngkana a a manga mwaing nakon te ekaretia teuana. Ngkana te unimwaane ngkoe ae ko aitara ma te aekaki aei, aikai aanga tabeua ake ko na bae n tangiria ni kabongana n reireinia iai tabemwaang ni kataneiaia:\nTE BWAI AE KO NA KARAOIA:\n“Angania aomata mwakuri ake a kona ni karaoi. Kaota nakoia te bwai ae a na karaoia ao kaota onimakinan aia konabwai bwa a kona ni karaoia.”—Mark.\n“N tokina I a rairi kaetieti tabeua nakon aia taetae. E noraki te kaokoro ae korakora ibukina bwa a buokaki iai taari bwa a na ota raoi n tabeia.”—Benjamin.\n“Ngkana ko katuuaa iangoan raoiroia aomata nako ao kaain te ekaretia, ko na kukurei riki iai ma naake i rarikim.”—Burnett.\nTE BWAI AE KO NA AKI KARAOIA:\n“Tai kairoroia tabemwaang. E kona temanna ni kai bwara nanona ngkana iai ae e aki toki ni mamataukiroia ao n tiribureia. Tai kabotaua naba am ekaretia ae ngkai ma are mai mwaina. E na aki kona ni butimwaeaki raoi te aomata ae aki toki n taetae nakoia tabeman ni kangai, ‘N au ekaretia are mai mwaina . . .’”—Mark.\n“Rarawa n iaiangoiko bwa aongkoa ko wanawana riki ke a raoiroi riki baike ko karaoi nakoia taari n te tabo anne. N oneani mwin anne, kabongana Ana Taeka te Atua ao te kaetieti man ana botaki. E boutokaaki n aei te katiteuanaaki ao e ibuobuoki nakoia aomata nako bwa a na ataia ae ti reireinaki ni kataneiaaki iroun Iehova.”—Shane.


Kaekan ana rongorongo BTK iroun te Tautaeka. | Kiribati Updates\nKaekan ana rongorongo BTK iroun te Tautaeka.\nMarch 14, 2017 - Uncategorized - no comments\nKaekaan ana rongorongo Boutokaan Te Koaua (BTK) n ana beeba ni kaongora Issue 33 ae bonginaki n 07/02/2017 ma taekana ae e kangai,\n“Tera mwiin ana Riboti te Anti Corruption Committee ae noraki? Bon te a!a!a!a!akea”\nE rangi ni kakawaki bwa e na kabaerantaki kaongoraean te botanaomata n te aro bwa e na kona ni karekea ootana n te rongorongo ae e tabwanin are mai iroun te tia kanakoa te rongorongo ao mai iroun naba te tia kaeka te rongorongo. Kaekaan te rongorongo ae ti na kanakoa n te tai aei bon man te Anti-Corruption Select Committee (ACSC) ke Ana Komete Te Maneaba ni Mauangatabu are e kateaki ibukin Rinanoan aia Mwakuri ni Kamangao ao n Aonikai Taan Kairiiri.\nAe e nanonaki n Taan Kairiiri bon te Beretitenti, Kauoman n Beretitenti, Minita n te Tautaeka, Taan Koroboki, Mataniwi n ana Mwaanga nako te Tautaeka (Directors), Manatia ao Mataniwiin ana Kambwana nako te Tautaeka ao ake iai mwiokoaia n te tibwanga ni kairiiri.\nAio te Komete ae e bon rang ni boou bwa ai bon tibwa te moan tai ni kateaki n ana Maneaba ni Maungatabu Kiribati ibukin anganakina tibwangana n aron ane e a tia ni katereaki.\nAikai ngkanne kaekaan ana rongorongo BTK:\n1. Kateakin te ACSC n aron ane e kamatoa BTK n aia beeba ni kaongora Issue 33 bwa a na kakaeaki rongorongoia Taan Kairiiri aika a tia ni karaoi waaki ni kamangao ao n aonikai nakon ana bwai te botanaomata. Aio bon te waaki ae e rangi ni boou n ana tai Tobwaan Kiribati Bwatei. Tiaki nanona bwa aio ana aanga n anai nanoia Taan Tei ngkoa ake a mena n ana bwatei Boutokaan Te Koaua (BTK) ma bon aio aron kakiraatan te waaki n Tautaeka ae e inaomata ae iai nanona ma ana kantaninga ibukin uaiakinan riki ae e tamaroa ao bon katokan naba mwakuri buaka irouia ake iai onimakinaia bwa Taan Kairiiri n ana Botaki ni Mwakuri nako te Tautaeka ma ana Kambwana. Aio are e moa mai iroun te Beretitenti, te Kauoman n Beretitenti, Minita, Taan Tei, Taan Koroboki, Mataniwiin ana Kambwana te Tautaeka (CEOs and Directors), Manatia ao ake iai mwiokoaia ao tibwangaia n te kairiiri.\nE bon rangi n boou aio bwa ai bon tibwa te moan tai aio ae e kateaki te Anti-Corruption Select Committee (ACSC).\n2. E aki kabane buaka te tai kaboakiia kaain te Komete aio ibukin aia mwengabuaka ao n tekatekaia ni bowi kioina bwa tangitang ake a rinanoi ao ni mwakuri iaona a roko mai iroun te botanaomata n te koroboki ma kabwarabwaraaia. E tamaroa riki kabanean ana mwane te botanaomata ni karaoan ukeran mwiia aika a kamangao nakon are e na akea te bwai ae e na karaoaki ao Taan Kairiiri ake a tia ni karaoi waaki ni kamangao ao n aonikai a na taku n aia koaua bwa a aki kona n riringaki ao n ukeraki mwiia.\nN 19/9/2016 ao e roko te ribooti ibukin rongorongon te mwakoro n aba i Abatao ae Takae, Plot 536a. E toki kanoan te boraraoi imarenan te Tautaeka ma te Tia Abaaba n te mwakoro ae Takae Plot 536a n 1/5/1989 ma e teimatoa n kabwabwakaaki riitina ni karokoa te ririki ae nako 2016 n aron ane e oti inano n te Taibora e ngae ngke ai bon akea kabonganakina ke mwakuriana iroun te Botaki n Ununiki. Taian ririki ao mwaitin bwakamwane akana a oti inano e kaota iai mwaitin ana mwane te botanaomata ae e a tia n bakataeaki n te aro ae e a bon rangi n kamimi ao ni kananokawaki:\nNambwan te aba\nMwaitin te eeka\nBoon teuana te eeka\nBoona n teuana te eeka\nIKOTAN BOONA AE BWANIN\nNi mwakurian aio iroun te ACSC ao e kaotinakoa ana babaire bwa e na kakaeaki taekan te aba aio ao ngkana e noria te Tautaeka ae Tobwaan Kiribati bwa e a aki kainnanoaki ao e riai ni katokaki te riiti.\nEng, e bon rangi ni kakaongora te rongorongo aio bwa e kakoauaaki iai bwa ngaia e rangi ni manena mwiin ana mwakuri te ACSC bwa e kona ni kunea te bwakamwane ae kanga ai aron te “BWARAUA” are e a tia n aki tararuaaki ao ni kawakinaki iai ana mwane te botanaomata n te mwaiti ae $325,567.34.\nNgke arona bwa a tabwanin riitin ririki aika man 1989 nakon 1994 man te Botaki n Aba (Lands) ma boona n teuana te eeka ae $100 ao e na kona n otinako te mwaiti ae $17,808. Are nanona ngkanne bwa ngkana e ikotaki $17,808 ma $325,567.34 ao e na riai n reke te ikota n ware ae $343,375.34\nNgke arona bwa e aki tei te Komete Ibukin Katokan Waaki n Kamangao ao n Aonikai Nakon ana Bwai te Botanaomata ao e na reitinako te bwakamwane ae ai bon akea etina, riaina ao tamaroana.\nNi moa man te ririki aio 2017 ao e kakaitau te ACSC bwa e a mano ana mwane te botanaomata ngkai e a toki te bwakamwane aio. E uara e aki riai katean te Komete aio? Ko a bon kaeka ngkoe are ko wareware bwa e na bon rangi n kakaongora riki are mai iroum.\n3. Rinanoan ao karaoan kakae iaon mwakuri ni kamangao ao n aonikai irouia Taan Kairiiri tiaki te bwai ae e bebete. E tangira te mwakuri ma te karaurau ibukin kaotinakoan te ribooti ae e tabwanin raoi ao n aki tabeitera.\n4. Iai ana Ribooti te Komete aio (ACSC) aika a tia n otinako aika 4 mwaitiia ni bowiin auti aika a nako. A tuai n reke maroroakinaia bwa e rangi n mwaiti ana kanoa te Auti. Mai ibuakon aikai bon taekan te Minita n te Mwane ni kawai are te kantaninga bwa e na kona n ongoraeaki ni bowiin te Auti ae na roko, 13/4/2017.\n5. E bon mimi te Komete bwa a teimatoa kaain Boutokaan Te Koaua (BTK) n uneakina aia koaua ae e riai ni kamaunaaki te ACSC. Bon ana tabeaianga te Komete aio ae ACSC bwa tao e bae n iai te maroaa irouia kaain BTK? Ke tera raoi oin aia kantaninga!\n6. E taekinaki bwa e rangi n uarereke ana ribooti te ACSC. E kakawaki bwa e na mataata bwa tao aekakira matenin te ribooti ae tangiria BTK? E taku aia rongorongo kaain BTK bwa te Komete ae te ACSC e karaoi ana Ribooti ni kabwara bae! E kakaongora aio bwa are a tia n reke irouia ribooti aika aua aikai. E a bon rangi n kangare te aekaki n rongorongo aio. E mena ngkoa ao ngaia tao bon iai raoi aan tabekan aio bwa ai bon te bakantang ai ngaia are a bon reianako ao n tobitiia nako n akea te karaurau moa n iango bwa bwaai ake a na koroi n aia beeba ni kaongora a boo ma aongiia ke ai bon ngareakinaia riki?\nAio te titiraki ae e kakawaki ae e bon riai moa ni karaua n iangoia BTK imwaain ae e kateia bwa ana titiraki. Kaain BTK e riai n teretere bwa karaoan te ribooti e kakawaki bwa e na aki kabanea te tai warekana ngkana e nang kamatentenaki n rangi ni kamwaitaki baana ao ai bon akea nanon karawataan baan te ribooti anne. N ana koaua te ACSC ao e kakawaki bwa ana ribooti ngkana e kaotinakoa ao e na kaei ake bon oin ma boton raoi are e kan ataia te Maneaba ni Maungatabu ao te botanaomata. Are a mwaiti angan ma korean taian ribooti. Tao e mena ngkoa ao ngaia ti teuana ae a ataia kaain BTK!\nBon akea nanon ae na kamatentenaki te ribooti ngkana ko kona ni kaotinakoa ae e manii ao ni bebete naba warekana.\n7. E taekinaki naba bwa iai tabeman Taan Tei aika a mena n ana Bwatei Tobwaan Kiribati bwa ngaia naba taan kamangao. Ngkana e uringaki imwaain ae e waaki ACSC ao e kanakoa ana katanoata nakoia te botanaomata ni kaungaia bwa a na karokoi ribooti ibukiia Taan Kairiiri ake a kakoaua bwa a tia ni karaoi kamangao ao mwakuri n aonikai nakon ana bwai te botanaomata. Are nanona bwa akea ae e totokoaki ngkana iai nanona ni kan ribooti nakon te ACSC. E teimatoa te Komete ae te ACSC ni kaungaia te botanaomata bwa a na:\n– koro reta nakon te Anti-Corruption Select Committee ni katerei raoi aia bukibuki ni kaineti ma te Tia Kairiiri are e a tia n karaoi mwakuri ni kamangao ao n aonikai nakon ana bwai te botanaomata.\n– E rangi ni kakawaki naba bwa te tia koro reta e na kaota moan ao kauouan arana ao n tiaaina ana reta.\n8. E a tia n roko ana reta aia Tia Kairiiri kaain BTK ae MP Titabu Tabane (Tia Tei mai Tabiteuea Maiaki) ibukin bukibuki nakon te Minita n te Aono n Raina ma Rawaki ike e kaaira iai te reta ma bukibuki ake a karauaki raoi n karinanaki. E rangi ni kukurei te Komete ni butimwaea kanoan te reta aio iaan ae e kakawaki bwa e bwaka iaan tabena. Te bwai ae e aki oota iai te ACSC bwa nanona te Tia Kairiiri n BTK ao Taan Tei ni kabane ake a mena inanon te Bwatei aio a tia n noora ao ni kakoaua kakawakin tibwangan te Komete aio (ACSC). Ngke arona bwa e kabanetai ao akea uaan tibwangan te Komete aio ao te Tia Kairiiri n BTK n ikotaki ma Taan Tei ake a riki bwa kaaina a na bon aki kona naba ni kabanea aia tai ni koroboki ibukin ukeran te case aio. Ko rabwa te Tia Kairiiri n BTK ni kamatoaan raoi kakawakin tibwangan ACSC are e a tia n anganaki iroun te Maneaba ni Maungatabu.\nE bon mimi naba nanon te ACSC bwa n Tautaeka aika a nako ao iai naba ana Komete aika e katei. Anne kanoan aron ana taratara te Tautaeka inanon te tai teuana ma teuana. E kakawaki naba bwa are e tuai man toki nanoia kaain BTK n tiriburea aron katean ACSC ao a aera ana Komete te Maneaba ni Maungatabu ake tabeua ngkai ko bon tuai naba ni kona ni merei n aron te Komete Ibukin Tararuaan ana Mwane te Botanaomata (Public Account Committee) ao te Komete are e tabe ma Bibitakin Kanoan Boong (Climate Change Committee)? Tao n am kabanea n tamaroa ao ni warebwai ao bon tii aika uoua aikai aika a bon riai kateimatoaaia? Ke tao te Komete Ibukin Bibitakin Kanoan Boong ko aki kona ni mereia bwa are natim ae ko kariki matana? Ke ibukina bwa am bobou ke am karianako?\nE kakawaki te karaurau imwain ae ti nang angan te botanaomata ara rongorongo bwa are a oota ara botanaomata ao a bon aki kona ni burebureaki ao ni mwamwanaaki.\nKabanea angin nanomi n tuangiia kaain Kiribati bwa tera ae kam kona ni karaoia ibukiia ni karakaa maeuraoia, toronibwaia, mwengaraoia, rikirakeia, kabwaiaia ao ami taeka ni kaunga bwa a na kamarurungiia ni mwakuri bwa ngaia raoi oin koron bukin iango ma kantaninga nakon ae kam nang kairi ootaia nakon nanon te kinono are nnen te kangenge wii ma te takaakaa.\n9. N ana koaua te ACSC ao a aki kaawa taani mwakuri ake a tia n aonikaiaki n aia mwakuri ao ni kabaneaki n akea bukina ae e tamaroa. Aio ae e rangi ni kaungaaki ni karaoan taben te Komete aio bwa a na karokoaki rongorongo n aekakin aio n te aro bwa e na kona ngkanne te Komete ni karaoa ana kakae iaona. Imwiin ana mwakuri ni kakae te Komete ao ngkana e kunea bwa e aki eti aron te kababane anne ao ane e na karaua ni katerea raoi n ana ribooti iaan ana kukune ao n anga naba ana iango ni katamaroa bwa tera ae e riai ni karaoaki ibukin te tia mwakuri ane e a tia n aonikaiaki ke ni babakanikawaiaki anne.\nAna kantaninga te Komete bwa ngkana iai te ribooti ae e na kaoti nakon Bowiin Te Maneaba ni Maungatabu aika a na roko ao e na rangi ni bebete aron boutokaan aio man BTK.\n10. Te ACSC katabeana iaan tibwangana man te Maneaba ni Maungatabu n aron ae e teretere n ana TOR, e aki katauaki bwa e na bairei taekaia taan bukinaki. Te bwai ae e mwiokoaki iai bwa e na karaoi ana kakae ao n uoti nakon te Maneaba ni Maungatabu rinanon ribooti ni katerei ana kukune ao ana iango ni katamaroa. Iai ngkanne taben te Tautaeka ane e nang kona ni karaoi imwiin tian uotakirakean ana ribooti ao maroroakinana n te Maneaba ni Maungatabu. Tiaki taben te ACSC bwa e na motiki taekaia ke ni katuuaia Taan Kairiiri ma e na uotirakei ana ribooti nakon te Maneaba ni Maungatabu ni katerei mwiin ana kukune ao ana iango ni katamaroa. Taben te Tautaeka bwa e na kaekai kanoan ana ribooti te Komete aio ao n angan te Maneaba ni Maungatabu bwa engaa ake a riai karokoaia ke uotaia nakon te bowi. Man mwiin ana babaire te bowi ao e nang tibwa kona ngkanne ni kamatoaaki bwa e bon kairua ke e aki te tia bukinaki.\nA bon bane n ataa aio kaain BTK ma tera ae e riki? A kukurei nanoia koraki aikai ni kan kaminoi otaia te botanaomata? Tiaki anne te anua ae e tangiria te botanaomata.\nE aki boou aio bwa aio naba aika a kakaraoaki ni Komete Ibukin Rinanoan Waaki ni Kamangao n Auti n Tei aika a bubura n te aonaaba. Aio taben te Maneaba ni Mauangatabu ae e onoti ao te katuua ke te rekenikai taben te Bowi are inano ke are ieta (Magistrate Court or High Court) ni baireia.\nAna kantaninga te Komete Ibukin Rinanoan Waaki ni Kamangao ao n Aonikai nakon ana bwai te botanaomata bwa e a mataata raoi moa nakoia kaain BTK ao ai moarara riki nakoia kaain Kiribati ake a tia n aki kabwaranakoaki raoi nakoia bonganan, kakawakin ao manenan tibwangan te Komete aio.\nNgkana ngkoe TT Ioane ko teimatoa n nano uoua n ai aroia kaain BTK n aia maroro inanon te Maneaba ni Mauangatabu bwa am koaua iai Taan Tei tabeman aika a irekereke ma te kamangao ao aonikaian ana bwai te botanaomata ae a mena ngkai n ana itera te Tautaeka ao e rangi ni kakawaki bwa e na katereterea riki kaua, katen ke te ka-10 n tai te Komete aio ae ACSC aron kawaim ae ko na toua ibukin uotan am bukibuki ni kaineti ma Taan Tei ane ko mwaneweia.\nNgkana ko ataa taekan te $100,000 ibukin ana Auti n Takataka Teraina ke ngkana ngkami kaain BTK kam ataia ao tai tabwara ni karokoa retana ma kabwarabwaraana nakon te ACSC. Ti tauraoi ni karaoa naba te case anne.\nBwanaan te Komete aio ni kaungako TT Ioane, kaain BTK ao bon te botanaomata bwa kam rangi ni butimwaeaki bwa kam na koro reta ao karau raoi ni katerei ami bukibuki ni kaineti ma Taan Kairii aika a tia ni karaoi waaki ni kamangao ao n aonikai nakon ana bwai te botanaomata nakon:\nTe Tia Koroboki\nAnti- Corruption Select Committee\nUringa bwa ko riai ni kaota moan ao kauouan aram, am tabo ae ko mena iai, am emeeri ngkana iai, nambwan am mobile ao ai am tiaaina.\nTekeraoi inanon karaoan tibwangami aika a kakaokoro ao n ami ibuobuoki ibukin katokan te mwakuri ni kamangao ao n aonikai nakon ana bwai te botanaoamata.


Kam Butimwaeaki nakon te Maungatabu - Iroun Beretitenti Thomas S. Monson\nEberi 2013 | Kam Butimwaeaki nakon te Maungatabu\nKam Butimwaeaki nakon te Maungatabu\nIroun Beretitenti Thomas S. Monson\nI kaumaki ngkami n te tai aei bwa kam na kakauongo raoi ao n iangoi raoi rongorongo ake ti nang ongoraai. Bon au tataro bwa ti aonga ni karaoi.\nTariu ao mwaneu aika kam tangiraki, ai kakatongara ngai ni butimwaai ngkami nakon ana ka 183 ni Maungatabu ni Kabuta n te Ririki te Ekaretia.\nNi kabanean kaitibora n onoua te namwakaina n nako, e bon reke au tai ni mwamwananga teutana ao ni kaitibo ma tabeman mai ibuakomi n oin ami tabo. Imwiin te maungatabu ni kabuta n Okitobwa, I mwananga nako Tiaman, ike e reke iai au tai ni kaitibo ma membwa n taabo aika kakaokoro n te aba anne, n ikotaki ma tabeua mwakoron Austria.\nNi banen Okitobwa, I katabua Calgary Alberta Tembora i Canada, ma ana ibuobuoki Unimwaane ao Titita M. Russell Ballard, Unimwaane ao Titita Craig C. Christensen, ao Unimwaane ao Titita William R. Walker. N Nobembwa I a manga katabua riki te Boise Idaho Tembora. Raou ni mwananga naba ni karaoa te katabu Unimwaane ao Titita David A. Bednar, Unimwaane ao Titita Craig C. Christensen, ao Unimwaane ao Titita William R. Walker.\nTe bukamaru n te katei are e karaoaki ni kaineti ma katabu aikai a bon rangin n nakoraoi. I aki ira te bukamaru i Calgary, ngkai bon ana ka 85 ni koro n ririki Titita Monson ao I namakinna bwa n na tiku ma ngaia. E ngae n anne, ao e reke ara tai ngai ma ngaia ni mataku n te bukamaru ni mwengara n te terewition, ao imwiina I kiba nako Calgary n te moaningabong are imwiina ibukin te katabu. I Boise e raka iaon 9,000 kairake irarikin te tembora aika ira te bukamaru. E rangin rawata kairake aika iri ngaia ae e a bon aki reke n neia kaain te utu ni mataku n te tabo ni kamataku.\nAi tibwa n te namwakaina ae nako Beretitenti Dieter F. Uchtdorf, n raonaki iroun Titita Uchtdorf, Unimwaane ao Titita Jeffrey R. Holland, ao Unimwaane ao Titita Gregory A. Schwitzer, a mwananga nako Tegucigalpa, Hondoras, ni katabua ara tembora ae moan te boou ikekei. Te bukamaru ae moan te nakoraoi irouia kairake e karaoaki n te tairiki imwain te katabu.\nIai tembora riki tabeua aika a tia ni katanoataaki ao a tia ni iangoaki kateakiia ke ni waakinaki karaoia.\nBon te kakatonga irou n te ingabong aei ni katanoatai uoua tembora, ake inanon namwakaina ke ririki aika ana roko ana kateaki n taabo aikai: Cedar City, Utah, Rio de Janeiro, Brazil. Tariu ao mwaneu, katean tembora a reitinako n arona n taai aika nako.\nN aron ae ko ataia, n te maungatabu ni kabuta n Okitobwa ao I katanoatai bitaki n aia ririki ataeinimwaane ao ataeinaine ae a kona iai n karaoa aia mwakuri ni mitinare ae bwanin taina, ma ataeinimwaane ngkai a kona ni mitinare n te ririki ae 18 ao ataeinaine n te 19.\nTe kaeka mairouia ara kairake e bon rangin ni kamimi ao n anainano. N Eberi 4—uoua te bong n nako—ti karekeia 65,634 mitinare aika bwanin aia tai aika a tia ni beku, ma e raka iaon 20,000 aika a tia ni karekei aia wewete ae a tuai n rin n te kataneiai ni mitinare ao e raka iaon 6,000 aika a karaoa ngkai aia intawiu ma aia bitiobi ao beretitenti n titeiki.E a bon riai katean 58 mition aika boou ni kaitara rikiraken mwaitia mitinare.\nN ibuobuoki ni kateimatoa te mwakuri ni mitinare aei, ao bukina ngkai a mwaiti irouia ara mitinare aika a nako man taabo aika aki rangin ni kaubwai, ti kaoi ngkami, ngkai kam kona, n anga nakon Ana Mwane ni Mitinare te Ekaretia ni Kabuta.\nNgkai, tariu ao mwaneu, ti na ongora nakon rongorongo aika kaunganano n te bong aei ao n ningabong. Naake ana taetae nakoira a tia ni ukoukoria ma te tataro mwaaka bwa ana ata te bwai ae tangiria te Uea bwa ti na ongora nako iai n te tai aei.\nI kaumaki ngkami n te tai aei bwa kam na kakauongo raoi ao n iangoi raoi rongorongo ake ti nang ongoraai. Bon au tataro bwa ti aonga ni karaoi n aran Iesu Kristo, amen.\nButimwaea te Mwioko inanon te Korakora, Aine inanon Tion\nIangoia ae Ko mena inanon te Tembora


Posted by Amota Eromanga on January 19, 2018 at 4:15 PM\nMamaten nanon te teinimwane ae Matari bon te kabuubuta waana te rooro i taari n tain te ora. N te bong koraki ao e na bon bae n takakaro te teei aio ma waana i taari ngkai bon akea raoraona are e kona n takakaro ma ngaia - ti tibuna are angiin te tai ai te tiitiku naba n te auti. Ma ni katoatai imwain nakon Matari ni kabuta waana ao e aki toki tibuna arei ni kakauringnga, “Tai roroko i aan te kaawa ane i maiakira anne bwa ko rawa n aki karairaki!” Ana kaeka Matari n taainako ti te kangai, “Eng, I ongo am taeka ao I aki kona ni mwaninga.”\nMa akea bwa n te bongina ao e manga takakaro naba te teei aio ma waana te rooro arei. E matoatau te ang ao man nakoraoi oran taari ao aio are e kamwaninganakoa Matari n takakaro. E kabuta waana te roro i taari ao ngaia e bibiribiri i etana i aon te bike. E tatakarua mani ngarengare ni kukurei n ana tai ni biribiri bwa rokon nanona n noran tiikeken waana. I nanon mwaninganakona n arona anne ao akea bwa e a kitana tian abaia ao man roko ni mwaaken te kaawa are i maiakiia.\n(KAAIN TE KAAWA AIO)\nE bo atin te ruoia inanon mwaneabaia ae te toa are e tei i mataniwiin taari n tanrion aia kaawa. A boni babane aia koraki bon mai irouia ataei ni karokoia kaara. A rangi ni karokonano aia kanoa bwa te kaimatoa, te kamei, te bino ao mwaie riki tabeua. E rebwe te bwaoki, e taekeeke te uboa, e ruo te ana, e katikaki te kai ao iriana are angin te mwaie are e taona nanon te mwaneaba. A tieekeke taani mwaie ao a nimarangirang kaain naano bwa e a bon roko ni kaungana taiani kanoa. Ma ngke e moti are tekorana ao akea bwa e a eka naba mataniwiin ke baatuan te kaawa. E mabu nanon te mwaneaba bwa te ongora nakon ana rongorongo te baatua.\n“Ngkai ao iai te aomata ae raka ae e toua biken abara aio. Bon arona naba arei, tiringnga n te tai are e roko iaan tanrion ara mwaneaba. Uringa atana bwa e na katineaki ni iteran te mwaneaba bwa bon baireana ma rimoa!” ana taeka te baatua nakoia kaain te mwaneaba are a ingaingaa ngkai kaotin te ianena are a tabe n toua biken abaia arei.\nNgke a e bon tibwa bwaka te teei are Matari iaan tanrion mwaneabaia ao aki tabwara rorobuaka bwa a ruaonna naba ni katiaa arona i aon te bike. Bon ti iraai te koromatang n toka iaon Matari ao are e raraunako naba ni bwaka ni mate. E kauraaki rabwatana inanon te ai ma a katuka matanriana (atana) inanon te bwaabwa ao ni katineaki ni iteran te mwaneaba. Ai kaawa ra ao ai kananoanga ra Matari bwa e aki okira tibuna ae e tiku n ti ngaia i mwiina ma te kariaria.\n(TE UNAINE ARE E TIKU MA TE KARIARIA)\nAkea bwa e a matairake taari ao e tuai mani karairaki naba Matari. Angiin te tai ao e okioki n takakaro imwaain matairaken taari ma n te tai aio ao bon akea naba baangina ni karairaki. E a kekerake riki taari ao e tuai mani kaoti naba Matari. E taonaki n te ang teuana te unaine arei aingaia are e a keiaki ni wairio nako aon te bike bwa e na tarataraa tibuna i taari. E taraa meang ma akea iai. E a manga taraa maiaki ma bon akea naba baangin te aomata. E a tatakaruaea arana ni weweteia, “Matari Ooo! Matari Ooo!” ma bon akea naba ae tou.\nE a kakaraurau ngkanne te unaine aio n riaon te bike nakoaiaki. E a noori ngkanne mwaneka riaon te bike ake a tuai ni mauna n taari are e tabe ni kekerake. E kinai mwaneka akanne bwa bon mwanekan tibuna ao akea riki. E bon reitanako naba tiriwewetean aran tibuna ma bon akea naba te bwana ae ongo. E a taoni riki waena neiei ni rimwiin mwaneka akekei ni karokoa e a ataia bwa e roko ni mwaaken te kaawa are i maiakiia. E a tei ngkanne n tara maiaki riaon te bike ma te nakonnano ao te rawawata bwa e a namakina te bwai are e ananga n tia n riki nakon tibuna are bon ti ngaia mamaten nanona. Tera ae na karaoia? E na reitanako kawaina ke e nang karairaki? Ma ibukin tangiran tibuna irouna ao e a katau bwa te reitanako kawaina. Ibuakon te tabeaianga ma te angi ni maroaa are e taonna ao e a kekerakina kawaina nakoaiaki.\nE a kaman atai rongorongoia kaain te kaawa aio bwa te koraki ni ioawawa ma ni banga-aomata. E ataia bwa ngkana e roko iaan aia mwaneaba ao e a tiringaki naba. Ibukin aio ao e a kabongana rabakauna n tabunea ni katea iai riariana ao mani kanamoraoa kawaina ma rokona irouia.\n(KAAIN TE KAAWA RIKI)\nI mwiin tiringan Matari ao e a manga reitakinako naba te ruoia irouia kaain te kaawa arei. E waaki ngkanne te buki, te tireeree, te karanga ao tabeua riki. N reken te marena, ao e a manga takaarua naba te baatua, “Mwaane Oo, manga iai naba te aomata ae raka ane iaoni kawaina n roko iaan mwaneabara. Bon taekana naba arei, tiringnga ao katinea atana n te mwaneaba.” A onrake nanoia rorobuaka n te un ma te kani kamamate ao ai ingaingaan rokon te iabatera n tanrion aia mwaneaba. A bane n tauraoi ma aia kai ni buaka inanon baia.\nMa ai boni kamimi ra! Bwa ngke e a roko te unaine arei i tanrion te mwaneaba, ao ai bon te nei ae maborabora nanoia rorobuakan te mwaneaba. E birinako te un ao e ruamwiiaki n te akoi ae akea n ai arona. A bwaka aia koromatang mai nanoni baia ao a karaurau ni wairio ni butimwaea ao ni kaira te unaine nakon aia mwaneaba. Ai aki akora naba korakoran te tabunea!\n“Bukin rokou bwa I rimwiin tibuu ae takakaro ma waana te rooro. Au kantaninga bwa e kaoti baangina n ami tabo aio. I tangiria n okirikaaki ma ngaia.” ana taeka te unaine nakoia kaain te mwaneaba.\nTera riki ae a na kona n taekinna kaain te mwaneaba? Ai bon ti te karautaeka ao te kabwarabure n te bwai are e a tia n riki. A kaongoa naba te unaine taekan atan tibuna are e tinetine inanon te bwaabwa. Ngke e ataia neiei bwa nikiran rabwatan tibuna are e kauiaa ai bon ti atana; ao e a tuatua bwa e na anganaki bwa e a na uotia n oki rikaaki. Eng, e bon rangi n rotaki nanon te unaine aio n te un n aron aia mwakuri ni banga-aomata kaain te kaawa aio. E rangi ni kan raira kain tibuna ma e ataia are e tuai boo taina.\nNgke e reke irouna atan Matari ao e a karaurau n okirikaaki. I aoni kawaina n okira mwengana ao e a bon mamangooa te tang ngkai akea tibuna are bon ti ngaia raraona n te bong koraki. N rokona ni batana ao e a karaua ni katoka korakain rabwatana.\nMwakoro 2 - 5:\nMwakoro 2: https://www.storiesfromkiribati.com/apps/blog/show/45481453-karakin-matari-e-kororo-bukin-te-bakoa-are-teaina-mwakoro-2-


Arom n Tangira te Atua ma Nanom ni Kabane (Mataio 22:37) | Ana Reirei te Baibara\nMWAKORO TEBWI MA RUAIWA\nKateimatoa Tangiram Iroun te Atua\nTera ae nanonaki n ae ko na tangira te Atua?\nTi na kangaa ni kateimatoa tangirara iroun te Atua?\nE na kangaa Iehova ni kakabwaiaia te koraki ake a kateimatoa tangiraia Irouna?\nKo na karekea Iehova bwa am tabo ni kamanomano rinanon boongi buaka aikai?\n1, 2. Ti na kunea ia kamanoara ni boong aikai?\nIANGOIA bwa aongkoa ko nakonako i nanon te kawai n te bong ae rangi ni buaka. E a moanna n nubono karawa. E a moanna naba n itirua n rimwiaki n rebwerebwen te baa, ao imwina akea bwa e a ioo te karau ae rangi ni korakora. E waerakeiko te ang maroaa n te aro are ko a kawaekoakoako ma n tarataraa te tabo ae ko na kamanoko iai. Akea bwa ko a nora te tabo ni katantan teuana i rarikin te kawai ae moan te mano, e aki raran, ao e kamwengaraoi. Ai kakawakira iroum te tabo ae rangi ni mano aei!\n2 Ti a maeka ngkai n taai aika bongi buaka. Baika riiriki n te aonnaba a a rikirake ni kakaiaki buakakaia. Ma bon iai te tabo ni katantan ae mano, ae kona ni kamanoira man te karuanikai. Tera te tabo anne? Nora ana reirei te Baibara: “N na kangai nakon Iehova: ‘Bon au tabo ni kamanomano ngkoe ao au nono, ao Atuau ae I onimakinna.’”—Taian Areru 91:2.\n3. Ti na kangaa ni kona ni karika Iehova bwa ara tia kamanomano?\n3 Iangoa anne! E kona n riki Iehova ae te tia Karikiriki, ao te Uea i aon bwaai ni kabane, bwa kamanoara. E kona ni kamanoira, bwa a aki kona n orea mwaakana taani kaaitaraira. E ngae naba ngkana ti a tia n rotakibuaka, ma e kona ni kaitiaki mwini baika bubuaka mairoura. Ti na kangaa ni kona ni karika Iehova bwa ara tia kamanomano? E kainnanoaki bwa ti na onimakinna. Irarikina, e kaumakira Ana Taeka te Atua ni kangai: “Kawakiningkami n te aro ae kam na teimatoa n tangiraki iai iroun te Atua.” (Iuta 21) Eng ti riai ni kateimatoa tangirara iroun te Atua, ao te iraorao ae kaan i marenara ma Tamara are i karawa. Ngkanne ti kona ni kakoauaa iai bwa boni Ngaia ara tia kamanomano. Ma ti na kangaa ni karikirakea te reitaki anne?\nATAAKIN ANA TANGIRA TE ATUA AO BUTIMWAEANA\n4, 5. Baikara aanga tabeua ake e kaotiota iai ana tangira Iehova ibukira?\n4 Ngkana ti na kateimatoa tangirara iroun te Atua, ti riai n ataa aron Iehova ni kaotiota ana tangira ibukira. Iangoi tabeua ana reirei te Baibara ake ko a tia n reiakin n ana ibuobuoki te boki aei. E a tia Iehova ae te tia Karikiriki n anganira te aonnaba bwa mwengara ae tikauarerei. E a tia naba ni kaonna n te amwarake ao te ran ae rangi ni bati, kaubwain te aba, maan aika kamimi ao ai baika kantara. Kioina ngkai bon te Atua Ngaia ae korea te Baibara, e kaotiota arana iai ao aroarona nakoira. Irarikin anne, e kaotaki naba n Ana Taeka bwa e kanakoa ae bon oin Natina ae tangiraki irouna nakon te aonnaba, ike e a kariaia iai bwa e na karawawataaki Iesu, ma ni mate ibukira. (Ioane 3:16) Tera nanon te bwaintangira anne ibukira? E karekea te kantaninga ae kakukurei ibukira n te tai ae e na roko.\n5 E boboto naba ara kantaninga ibukin te tai ae e na roko, i aon te mwakuri teuana are e a tia ni karaoia te Atua. E a tia Iehova ni katea te Tautaeka n Uea iroun te Mesia i karawa. E na waekoa ni katoki rawawata ni kabane te tautaeka anne, ao e na karaoa te aonnaba bwa te bwaretaiti. Iangoa aei! Ti kona ni maeka iai ma te rau ao te kukurei n aki toki. (Taian Areru 37:29) Ma imwain rokon anne, e a tia n anganira kairara te Atua bwa e aonga ni waaki raoi maiura moa ngkai. E a tia naba n anganira te bwaintangira ae te tataro, ike ti a kona ni maroro iai ma ngaia n te tai are ti bon taku. Aikai aanga tabeua ake e kaotiota iai ana tangira Iehova, ibukin te botannaomata ao bon ibukim naba.\n6. Ko na kangaa ni kaota ae ko butimwaea ana tangira Iehova are e a tia ni kaotia nakoim?\n6 E kangai te titiraki ae rangi ni kakawaki ae ko riai n iangoia: N na kangaa ni kaotia bwa I butimwaea ana tangira Iehova? A bati aika a na kangai, “I riai naba n tangira Iehova ibukina bwa e tangirai.” Anne ae ko iangoia? E taku Iesu bwa boni moan te kakawaki te tua ae kangai: “Ko riai n tangira Iehova ae Atuam ma nanom ni kabane, maium ni kabane, ao am iango ni kabane.” (Mataio 22:37) E bae ni bati bukin tangiran Iehova ae te Atua iroum. Ma te koaua bwa e tii kainnanoaki namakinan te tangira iroum ngkana ko na tangira Iehova ma nanom ni kabane, maium ni kabane, ao am iango ni kabane?\n7. E tau tii namakinan te tangira ngkana ko na tangira raoi te Atua? Kabwarabwaraa.\n7 N aron ae e kabwarabwaraaki n te Baibara, e bati ae nanonaki riki n tangiran te Atua nakon ae ko tii namakinna. E koaua bwa e ngae ngke e kakawaki namakinan ae ko tangira Iehova, ma te namakin anne ai bon tibwa moanakin tangirana ni koaua iroum. E kakawaki koraan te aboro bwa e reke mai iai te aroka ae te aboro ae bati uaana. Ngkana ko tangira te aboro, ko na rauaki ngkana e a tii anganiko naba temanna koraana? Ko na aki! N aron naba anne, namakinan ae ko tangira Iehova ae te Atua, ai bon tibwa te moani mwaneka. E reirei ni kangai te Baibara: “Bon aei tangiran te Atua, ae ti na kakairi n ana tua, ao a aki rawawata ana tua.” (1 Ioane 5:3) Tangiran te Atua iroum bon te tangira ni koaua ngkana iai uaana. E riai ni kaotiotaki n te mwakuri.—Wareka Mataio 7:16-20.\n8, 9. Ti na kangaa ni kaotiota ara tangira ibukin te Atua ao ara kakaitau?\n8 Ti kaotiota tangiran te Atua, ngkana ti ongeaba n ana tua ma ana kaetieti. E aki rangi ni kangaanga karaoan aei. A aki karawawata ana tua nako Iehova bwa a karaoaki bwa a na buokira ni kanakoraoa maiura ao ni kakukureira. (Itaia 48:17, 18) Ni maiuakinan ae boraoi ma ana kairiri Iehova, ti kaotia iai nakon Tamara are i karawa bwa ti boni kakaitau ni koaua ni bwaai ake e a tia ni karaoi ibukira. Ma e kananokawaki bwa a rangi ni karako aomata ni boong aikai aika a kaotiota aia kakaitau. Ti aki kani katotongia te koraki ake a maiu ngke e mena ngkoa Iesu i aon te aba, ake a aki kaotiota te kakaitau. N te tai anne ao e kamarurungia tengaun rebera Iesu, ma tii temanna are e okiria ni karabwaa. (Ruka 17:12-17) Ti boni bae ni kani katotonga teuare e bwaina te kakaitau, ma tiaki naake ruaman ake a aki kakaitau!\n9 Baikara ana tua Iehova ake ti riai n ongeaba iai? Ti a tia ni maroroakini tabeua mai iai i nanon te boki aei, ma ti na rinanoi riki tabeua. E na buokira te ongeaba n ana tua te Atua, ni kateimatoa tangirara Irouna.\nKAANIKO RIKI MA IEHOVA\n10. Kabwarabwaraa bwa e aera ngkai e kakawaki bwa ti na teimatoa ni karekea ataakin Iehova ae te Atua.\n10 Reiakinan taekan Iehova bon te mwaneka teuana ae rangi ni kakawaki ibukini kaaniana riki. Bon te waaki ae aki kona n toki. Ngkana ko mena i tinaniku n te tairiki ae rangi ni mwaitorotoro ni kaabueko i rarikin te ai, ko na kariaia bwa e na kekerikaaki uran te ai arei ni karokoa ae inonako? Ko na aki. Ko na bae ni karekareia n aiana bwa e aonga n teimatoa uramwaakana ma kabuebuena. Tao e boboto maium i aon teimatoani kabuebuen te ai anne! N aron te aia ae kauraa te ai, ao ai aron naba “ataakin te Atua” bwa e kakorakoraa tangiran Iehova iroura.—Taeka N Rabakau 2:1-5.\nE kainnanoa aiana te ai bwa e aonga n teimatoa urana, ao ai aron naba korakoran tangiran Iehova iroum bwa e kainnanoa kateimatoaana\n11. Tera aron rotakia taan rimwin Iesu imwin ana reirei nakoia?\n11 E tangiriia taan rimwina Iesu bwa a na karikirakea tangiran Iehova ao Ana Taeka ae koaua ma ni kakawaki i nanoia, ni karokoa ae e a riki bwa te namakin ae moan te korakora. Imwini mangautin Iesu, ao e a reireinia taan rimwina aika uoman taekan taetae ni burabeti tabeua ake n te Baibara n Ebera, ake e kakoroi nanoia. Tera uaana nakoia? A taku imwina: “Tiaki a teke nanora ngke e taetae nakoira i aoni kawaira, ngke e kabwarabwaraa raoi nanon te Koroboki ae Tabu nakoira?”—Ruka 24:32.\n12, 13. (a) Tera ae riki nakon tangiran te Atua ao te Baibara irouia angia aomata ni boong aikai? (b) Ti na kangaa n totokoa kerikaakin ara tangira?\n12 Ngke ko moan reiakina ana reirei ni koaua te Baibara, ko aki namakinna ae e a moanna n rikirake i nanom te kimwareirei, te ingaingannano, ao ai tangiran te Atua? Akea te nanououa bwa ko bon namakinna. A bati aika a a tia n namakina anne. Te kangaanga ae ko kaaitara ma ngaia ngkai boni kateimatoaan te tangira anne iroum ao karikirakeana. Ti aki kan toua mwin ae kakaraoaki ni boong aikai, bwa e a kaman taekina ae kangai Iesu: “E nang kerikaaki aia tangira angia aomata.” (Mataio 24:12) Ko na kangaa n totokoa kerikaakin tangiran Iehova ao taiani koaua man te Baibara?\n13 Teimatoa ni kakarekea te atatai ibukin Iehova ae te Atua ao Iesu Kristo. (Ioane 17:3) Kananoa am iango, ke kaiangomwaakako i aoni baike ko reiakin man Ana Taeka te Atua, n titirakiniko ni kangai: ‘Tera reireiau n te baei ibukin Iehova ae te Atua? Tera riki bukin tangiran te Atua ma nanou ni kabane, maiuu ni kabane, ao au iango ni kabane ae reke man te reirei aei?’ (Wareka 1 Timoteo 4:15.) Kananoan te iango n aron anne, e na kateimatoa korakoran tangiran Iehova iroum.\n14. E na kangaa ni buokira te tataro ni kateimatoa tangiran Iehova ae korakora iroura?\n14 Te anga naba teuana ibukini kateimatoaani korakoran tangiran Iehova iroura, bon te tataro ni katoatai. (1 I-Tetaronike 5:17) Ni Mwakoro 17 ao ti reiakinna iai bwa te tataro bon te bwaintangira ae kakawaki mairoun te Atua. N aron aia iraorao aomata ae waaki raoi n te mamaroro, ao ai aron naba reitakira ma Iehova bwa e teimatoa ni kaan ma n nakoraoi, ngkana ti katoatai n tataro nakoina. E kakawaki naba bwa ti na aki kabwarabae n ara tataro, n arora ni kaokiokii ara taeka aika ti aki raoi nanoni ke akea naba nanoia. Ti riai n taetae nakon Iehova n aroia ataei aika uarereke ngkana a taetae nakoia aia karo aika tatangira. Ni koauana ti rangi ni kan taetae naba ma te karinerine, n aki imamaakin, ni kaota raoi nanora ni koaua. (Taian Areru 62:8) Eng, bon iteran naba ara taromauri ae kakawaki te ukeuke n reirei i bon iroura n te Baibara ao te tataro ae nako mai nanora, bwa a buokira naba ni kateimatoa tangirara iroun te Atua.\nKAREKEA TE KIMWAREIREI N AM TAROMAURI\n15, 16. E aera ngkai ti riai n iangoa uarongorongoan te Tautaeka n Uea, bwa te mwakuri ae rine ao te bwai ae kakawaki?\n15 Te ukeuke n reirei i bon iroura n te Baibara ao te tataro, bon iteran ara taromauri aika ti kona ni karaoi n oin ara tai. Ma ngkai ti na rinanon te waaki n taromauri teuana, ae ti riai ni waakinna i mataia aomata: Bon tataekinan ara koaua nakoia aomata. Ko a tia n tibwai koaua tabeua man te Baibara ma aomata? Ngkana ko a tia, ko a kabwaia ngkai ko ira buakon te mwakuri ae rine aei. (Ruka 1:74) Ngkana ti tibwaa te koaua are ti a tia n reiakinna ibukin Iehova ae te Atua, ti karaoa iai te mwioko ae rangi ni kakawaki are a anganaki Kristian ni kabane, ae tataekinan te rongorongo ae raoiroi ibukin Ana Tautaeka n Uea te Atua.—Wareka Mataio 24:14; 28:19, 20.\n16 E iangoa ana mwakuri ni minita te abotoro Bauro bwa te bwai ae raoiroi, ao e aranna bwa te kaubwai ke te bwai ae kakawaki. (2 I-Korinto 4:7) Maroroakinan taekan Iehova ae te Atua ma ana kantaninga nakoia aomata, bon te mwakuri ae te kabanea n tamaroa ae ko kona ni karaoia. Bon te beku ibukin te Mataniwi ae te kabanea n raoiroi, ao e karekei kakabwaia aika moan raraoi riki nakoni mwakuri nako. Ngkana ko karaoa te mwakuri aei, ko a buokiia iai aomata aika raraoi nanoia bwa a na kaania Tamara are i karawa, ao ni karekea irouia te kawai nakon te maiu are aki toki! E na iai te mwakuri ae kakukurei riki nakon aei? Irarikin anne, uarongorongoan taekan Iehova ma Ana Taeka, e kakorakoraa riki am onimaki ao e kabatiaa naba tangirana iroum. E taraa naba am kakorakora Iehova bwa te bwai ae rangi ni kakawaki irouna. (Ebera 6:10) Kakaraoan te mwakuri aei n taai nako ma te kakorakora, e na buokiko ni kateimatoa tangiram iroun te Atua.—Wareka 1 I-Korinto 15:58.\n17. E aera ngkai e a riai ni kaumakaki te mwakuri ni minita ni Kristian ni boong aikai?\n17 E kakawaki bwa ti na ururinga are e kaumakaki uarongorongoan te Tautaeka n Uea aei. E taku te Baibara: “Ko na uarongorongoa te taeka, ni kataningamarauko iai.” (2 Timoteo 4:2) E aera ngkai e riai ni kaumakaki karaoana ni boong aikai? E tuangira ae kangai Ana Taeka te Atua: “E a kaan ana bong Iehova ae kakannato! E a kaan ao e rangi ni waekoa!” (Tebania 1:14) Eng, e na waekoa n roko te tai are e nang katoka iai te waaki ae ngkai Iehova i aon te aba. A riai ni kauringaki aomata! A riai n ataia bwa aio te tai are a nang riai iai n rinea Iehova bwa aia tia Tautaeka. “E na aki waeremwe” te toki!—Abakuka 2:3.\n18. E aera ngkai ti riai ni botaki ma Kristian ni koaua n taromauria Iehova?\n18 E tangirira Iehova bwa ti na botaki ma Kristian ni koaua n taromauria. Anne bukina ae kangai iai Ana Taeka: “Ti na iaiangoira i marenara bwa ti aonga ni kaungaira nakon te tangira ma mwakuri aika raraoi, ao ti na aki kaaki arora ni bobotaki, n aron ae a taneiai iai tabemwaang, ma ti na kaungaira i marenara, ni kakorakoraira riki iai ngkai ti a nora te bong arei bwa e a kaan.” (Ebera 10:24, 25) Ngkana ti ikotaki ma raora n onimaki n taiani botaki ni Kristian, e na reke iai ara tai ae kakukurei n neboa ma n taromauria Atuara ae tangiraki. Ti kateimatoaira iai i marenara ao ti ikaungaunga naba.\n19. Ti na kangaa ni kamatoatoaa te bwai ni kabaebae ae te tangira, i nanon te ekaretia ni Kristian?\n19 Ngkana ti ikoikotaki ma taan taromauria Iehova, ti kamatoatoaa iai te bwai ni kabaebae ae te tangira ao te iraorao i nanon te ekaretia. E kakawaki bwa ti na tatarai raoiroira i marenara, n aron Iehova ae e tataraa raoiroira. Tai kariaa te kororaoi mairouia raom n onimaki. Uringnga are a kakaokoro nako ikawaia n te onimaki, ao akea iroura ae aki bubure. (Wareka I-Korote 3:13.) Ukoukora karekean am iraorao ae kaan ma te koraki ake a rangi n tangira Iehova, ao e na rikirake iai am onimaki. Eng, taromaurian Iehova i buakoia tarim ao mwanem n te onimaki, e na buokiko bwa ko na teimatoa i nanon ana tangira te Atua. E na kangaa Iehova ni kakabwaiaia te koraki ake a taromauria ma te kakaonimaki, ao ni kateimatoa tangiraia irouna?\nUAIAKINA REKEN “TE MAIU NI KOAUA”\n20, 21. Tera “te maiu ni koaua,” ao e aera ngkai e kakukurei te kantaninga anne?\n20 E karekea kaniwangaia ana toro aika kakaonimaki Iehova n angania te maiu. Ma te maiu tera? Maium ngkai bon te maiu ni koaua? Angia aomata a taku bwa a boni maiu, bwa a bon ikeike, a amwarake, ao a moi. A iangoia bwa e a reke irouia te maiu ni koaua. Ao ngkana ti rotaki n te kukurei, ti bae ni kangai, “Ai boni kaungara te maiu aei!” Ma e katereterea te iango ae kakawaki te Baibara, bwa bon akea te aomata n taai aikai ae e a reke irouna te maiu ni koaua.\nE tangiriko Iehova bwa ko na rinanoni kakimwareirein “te maiu ni koaua.” Ko na bon roko iai?\n21 E kaumakira Ana Taeka te Atua bwa ti na “taua raoi te maiu ni koaua.” (1 Timoteo 6:19) E teretere man taeka akanne bwa “te maiu ni koaua” bon te bwai ae ti kantaningaa rekena iroura n te tai ae e na roko. Eng, n te tai are ti a kororaoi iai, e nang reke ngkanne iroura te maiu ni koaua, bwa ti nang maeka n aron are e moani kantaningaia te Atua ibukira. Ngkana ti a maeka n te bwaretaiti i aon te aba, ma te marurung ae kororaoi, te rau, ao te kakukurei, ti nang bon nora ngkanne kakimwareirein “te maiu ni koaua” are te maiu are aki toki. (1 Timoteo 6:12) E kakukurei te kantaninga anne ke e aki?\n22. Ko na kangaa n “taua raoi te maiu ni koaua”?\n22 Ti na kangaa n “taua raoi te maiu ni koaua”? Ni kaineti naba ma aei ao e kaumakia Kristian Bauro bwa “a na karaoa ae raoiroi” ao “a na kabatiai aia mwakuri aika raraoi.” (1 Timoteo 6:18) E teretere ngkanne bwa rekena iroura e boto i aoni kakororaoan raoi maiuakinani koaua ake ti reiakini man te Baibara. Ma te koaua bwa e nanonna Bauro bwa ti karekea “te maiu ni koaua” rinanoni kakaraoani mwakuri aika raraoi? E aki, bwa reken aeka ni kantaninga aika kakukurei aikai, e boboto i aon reken “ana akoi ae rianako te Atua” iroura. (I-Rom 5:15) Ma e kukurei Iehova ni karekea kaniwangaia te koraki ake a beku ibukina ma te kakaonimaki. E kan noriko bwa ko na karekea “te maiu ni koaua.” Te maiu n aki toki ane kakukurei anne, ae bati te raoi iai, e na mena imwaia te koraki ake a kateimatoa tangiraia iroun te Atua.\n23. E aera ngkai e kakawaki bwa ti na kateimatoa tangirara iroun te Atua?\n23 E raoiroi ngkana ti titirakinira ni kangai, ‘I taromauria te Atua n te aro ae boraoi ma are e kamatataaki irouna n te Baibara?’ Ngkana ti kakoauaa raoi ni katoabong bwa ti bon taromauria te Atua n aron anne, ao ngkanne e bon eti te kawai ae ti toua. Ti kona n onimakinna bwa Iehova bon ara tabo ni kamanomano. E na teimatoa ni kamanoia ana aomata aika kakaonimaki, rinanoni kabaneani bongin te waaki ae karuanikai n te aonnaba ngkai. E na karokoira naba Iehova nakon te waaki ae boou ae kamimi ae e a kaan rokona ngkai. Ai boni korakorara kimwareireira ngkana ti a roko raoi n te tai anne! Ai kimwareireira ngaira n te tai anne bwa ti a tia n rinei baika eti i nanoni kabaneani boong aikai! Ngkana ko rinea aei naba ngkai, ao ko na karekea “te maiu ni koaua,” ae te aeka ni maiu are e a kamani kantaningaia Iehova ae te Atua ibukin te tai ae akea tiana ma tokina!\nTi kaotiota raoi tangiran te Atua iroura, ngkana ti ongeaba n ana tua ao ni maiuakina ana kaetieti.—1 Ioane 5:3.\nE na buokira te reirei n te Baibara bwa ti na kateimatoa tangirara iroun Iehova, n ikotaki ma te tataro nakoina ae nako mai nanora, reiakinaia tabemwaang taekana, ao taromauriana ni bobotaki ni Kristian.—Mataio 24:14; 28:19, 20; Ioane 17:3; 1 I-Tetaronike 5:17; Ebera 10:24, 25.\nA kantaningaa kakimwareirein “te maiu ni koaua,” te koraki ake a kateimatoa tangiraia iroun te Atua.—1 Timoteo 6:12, 19; Iuta 21.


A Riai Kristian ni Kakiritimati? E boto man te Baibara te Kakiritimati?\nAIA TITIRAKI TAANI WAREWARE . . .\nMirion ma mirion aika a kakoauaa bwa te Kakiritimati, boni bukamaruan ana rekenibong Iesu Kristo. Ma ko a tia n iangoiia Kristian ake n te moan tienture, ake a rangi ni kaan ma ana tai Iesu, bwa a bubukamarua te Kiritimati ke a aki? Ao ko ataa ana taeka te Baibara ibukin taian rekenibong? Mani kaekaan titiraki aikai, ti a kona n ataia iai bwa a riai ni Kakiritimati Kristian ke a aki.\nTe moanibwai, akea n te Baibara taekan Iesu ke taan taromauria te Atua aika kakaonimaki, ni bukamarui aia rekenibong. Tii uoman aika taekinaki n te Baibara ake a bukamarui aia rekenibong. A aki taromauria Iehova, ae te Atua ae taekinaki n te Baibara, ao a riki baika bubuaka n aia rekenibong. (Karikani Bwaai 40:20; Mareko 6:21) E taekinaki n te Encyclopædia Britannica bwa Kristian rimoa a kaitaraa “te katei ni beekan ae bukamaruan te rekenibong.”\nTe bongi n namwakaina raa ae bungiaki iai Iesu?\nE aki oti n te Baibara te tai raoi are e bungiaki iai Iesu. E taekinaki n te McClintock and Strong’s Cyclopedia “bwa e aki kona ni kuneaki ana bong ni bung Kristo n te N[u] T[etemanti] ke ni booki riki tabeua.” Ngke arona bwa e bon tangiriia taan rimwina Iesu bwa a na bukamarua ana rekenibong, e na taraia raoi bwa a na ataa ana bong ni bung.\nTe kauoua, e aki koreaki n te Baibara taekan Iesu ke te tia rimwina temanna ni bukamarua te Kiritimati. E oti n te New Catholic Encyclopedia, bwa bukamaruan te Kiritimati e moani mwaneweaki “n ana boki Philocalus ae te Chronograph, ae bokin Rom ae bwain 336 [C.E.].” E teretere bwa te tai anne bon imwin tian te Baibara ao iraua te tienture imwini menan Iesu n te aonnaba. Ngaia are a taekinna McClintock ao Strong bwa “bukamaruan te Kiritimati bon tiaki ana babaire te Atua, ao tiaki naba kanoan te N[u] T[etemanti].” *\nTera te tai are e tua Iesu nakoia taan rimwina bwa a na bukamaruia?\nNgkai te tia Reirei ae Kakannato Iesu, e anga kaetieti aika mataata i aon te bwai ae e tangiriia taan rimwina bwa a na karaoia, ao a koreaki n te Baibara. Ma akea iai taekani bukamaruan te Kiritimati. N aron te tia reirei ae aki tangiriia ana ataei bwa a na karakai kaetieti ake e angania, e aki tangiriia naba taan rimwina Iesu bwa a na “karakai baike a koreaki” n te Koroboki ae Tabu.—1 I-Korinto 4:6.\nMa iai te tai ae kakawaki ae a rangi n ataia Kristian rimoa, ae bukamaruan ke Kauringaani maten Iesu. Bon Iesu ae tuangia taan rimwina bwa a na kakauringa te bong anne ao e kaota nakoia aroni karaoana. Iai n te Baibara kaetieti aika mataata i aon aei, ao te bong naba are e mate iai.—Ruka 22:19; 1 I-Korinto 11:25.\nN aron ae ti noria, te Kiritimati boni bukamaruan te rekenibong, ao a aki kakaraoa te katei ni beekan anne Kristian rimoa. E aki naba taekinna te Baibara ae Iesu ke tabeman riki a bukamarua te Kiritimati. Ibukini koaua aikai, mirion ma mirion Kristian n te aonnaba aika kakoauaa bwa a aki riai ni Kakiritimati.\n^ bar. 6 Ibukin rongorongon riki moan rikini katein nako te Kiritimati, nora te kaongora ae “Aia Titiraki Taani Wareware . . . Baikara Koaua Ibukin te Kiritimati?” n Te Taua-n-Tantani ae bwain Ritembwa 1, 2014, ae reke n te atureti ae www.jw.org.\nE Bungiaki n Ningai Iesu?\nNoria bwa bukin tera ngkai e bukamaruaki te Kiritimati n Ritembwa 25.\nTera Ana Taeka te Baibara Ibukin te Kiritimati?\nKo na bae ni mimi ni katein te Kiritimati rimoa aika rangi n ataaki aika onoua.


Lumbapachiso Lwemanyinako Ika?\nTANGA MU Abbey Abui Acholi Afrikaans Aja Altai Alur Amharic Arabic Armenian Armenian (West) Ateso Attié Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bété Cambodian Cebuano Changana (Zimbabwe) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chin (Tiddim) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuvash Cibemba Cinamwanga Cinyanja Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dusun Dutch Efik English Estonian Ewe Fante Fijian Finnish Fon French Futuna (East) Ga German Gitonga Gokana Greek Guadeloupean Creole Guarani Guarani (Bolivia) Guerze Guianese Creole Gun Guéré Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hungarian Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Igbo Iloko Indonesian Irish Italian Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kpelle Krio Kurdish Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lhukonzo Lilimi lyaTuveveve LyamuAngola Lilimi lyaTuveveve lyaArgentinean Lilimi lyaTuveveve lyaCuba Lilimi lyaTuveveve lyaIndia Lilimi lyaTuveveve lyaItalia Lilimi lyaTuveveve lyaMalaysia Lilimi lyaTuveveve lyaMexican Lilimi lyaTuveveve lyaMyanmar Lilimi lyaTuveveve lyaNepali Lilimi lyaTuveveve lyaPortuguese Lilimi lyaTuveveve lyaSpanish Lilimi lyaTuveveve lyaThai Lilimi lyaTuveveve lyakuAmerica Lilimi lyaTuveveve lyakuBolivia Lilimi lyaTuveveve lyakuColombia Lilimi lyaTuveveve lyakuFinnish Lilimi lyaTuveveve lyakuIndonesia Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mauritian Creole Mazahua Mbunda Mende Meru Mizo Mongolian Moore Myanmar Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nengone Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Pidgin (Cameroon) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi (Shahmukhi) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Rarotongan Romanian Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Northern Greece) Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Runyankore Russian Rutoro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Tankarana Tatar Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongan Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Vezo Vietnamese Wallisian Welsh Wichi Wolaita Yacouba Zande Zulu\nUno Ngulihane Kuli Kalunga Nakungumbapachisa Tahi?\n1. Chihula muka unahase kulihulisa omu unalinangula mukanda uno?\nUNALINANGULA vyuma vyavivulu vyamuchano wamuMbimbiliya mumukanda uno. Unalinangula vyalushiko atushika Kalunga lwakukayoya haya myaka yosena, navyuma vyeji kusolokanga kuvafu, nalutalililo lwakusanguka. (Muka-kwambulula 9:5; Luka 23:43; Yowano 5:28, 29; Kusoloka 21:3, 4) Pamo unaputuka lyehi kukunguluka hamwe naVinjiho jaYehova nakufwelela ngwove vatwama mukwitava chamuchano. (Yowano 13:35) Nyi pamo unaputuka kutunga usepa wamwaza naYehova nakufwila kumuzachila. Ngocho unahase kulihulisa ngwove, ‘Vyuma muka ngwatela kulinga oholyapwa mangana nguzachile Kalunga?’\n2. Mwomwo ika chilolo wakaEchopa asakilile kumumbapachisa?\n2 Chilolo wakaEchopa naikiye afwililile kuzachila Kalunga. Omu alingile Yesu hanasanguka lyehi, Fwilipu uze apwile kambaji kaYesu ambulwilile uze kaEchopa. Amulumbunwinyine ngwenyi Yesu ikiye apwile Meshiya. Vyuma alinangwile uze kaEchopa vyamukunywile, kaha hahaze vene ambile ngwenyi: “Tala! Meya awa, chuma muka nachinguhonesa ami kungumbapachisa?”—Vilinga 8:26-36.\n3. (a) Lushimbi muka ahanyine Yesu vaka-kumukavangiza? (b) Uno mutu vatela kumumbapachisa ngachilihi?\n3 Mbimbiliya yanangula ngwayo mutu vatela kumumbapachisa nge ali nakusaka kuzachila Yehova. Yesu alwezele vaka-kumukavangiza ngwenyi: “Yenunga mukanangule vatu vakumafuchi osena vakapwe tumbaji, mukavambapachise.” (Mateu 28:19) Yesu vamumbapachishile, kaha nayetu vatela kutumbapachisa. Vamujimikile wosena mumeya, keshi kumusapwila meya mumutweko. (Mateu 3:16) Namakumbi ano, nge muka-Kulishitu navamumbapachisa, vatela kumujimika wosena mumeya.\n4. Lumbapachiso lweji kusololanga vyuma muka?\n4 Nge navakumbapachisa, kaha nausolola kuvatu ngwove uli nakusaka chikupu kupwa usepa lyaKalunga nakumuzachila. (Samu 40:7, 8) Oloze unahase kulihulisa ngwove, ‘Vyuma muka ngwatela kulinga numba vangumbapachise?’\nKUPWA NACHINYINGI NALUFWELELO\n5. (a) Chuma muka chatete watela kulinga shimbu kanda vakumbapachise? (b) Mwomwo ika kukunguluka chavaka-Kulishitu chapwila chachilemu?\n5 Shimbu kanda vakumbapachise, watela kutachikiza Yehova naYesu. Kaha unaputuka lyehi kulinga ngocho hakulinangula Mbimbiliya. (Tanga Yowano 17:3.) Oloze kuchili vyuma vyeka watela kulinangula. Mbimbiliya yamba ngwayo watela ‘kuzala nachinyingi chakwoloka chakutachikiza’ mwaya muchima waYehova. (Wavaka-Kolose 1:9) Kuyanga kukukunguluka chaVinjiho jaYehova nachikukafwa chikuma upwenga nausoko wakukola naYehova. Echi chikiko chuma chimwe chachilemu chatela kukulingisa ukungulukenga lwola lwosena.—WavaHepeleu 10:24, 25.\nWatela kulinangula Mbimbiliya shimbu kanda vakumbapachise\n6. Chinyingi chove chamuMbimbiliya chatela kuteseka halihi numba vakumbapachise?\n6 Yehova kamba ngwenyi kuvanga utachikize vyuma vyosena vyatwama muMbimbiliya numba vakumbapachiseko. Kasakile uze chilolo wakaEchopa atachikize vyuma vyosena numba vamumbapachiseko. (Vilinga 8:30, 31) Kulinangula vyaKalunga nachikatwalaho lika haya myaka yosena. (Muka-kwambulula 3:11) Oloze hakusaka vakumbapachise, watela kutachikiza kunangula chamaputukilo chamuMbimbiliya nakuchitavila.—WavaHepeleu 5:12.\n7. Uno kulinangula Mbimbiliya chinakukafwe ngachilihi?\n7 Mbimbiliya yamba ngwayo: “Chakuzeneka lufwelelo, chachikalu kumwivwisa Kalunga kuwaha.” (WavaHepeleu 11:6) Ngocho watela kupwa nalufwelelo numba vakumbapachise. Mbimbiliya yatulweza ngwayo omu vatu vamwe vamunganda yaKolinde vevwile mujimbu uze vavanangwile kuli vaka-kukavangiza Kulishitu, “vaputukile kwitava nakuvambapachisa.” (Vilinga 18:8) Chochimwe nayove, kulinangula Mbimbiliya chinakukafwe ufwelele vyuma atushika Kalunga nakufwelela nawa ndando yakusokola yaYesu yize nayikatusokola kushili nakukufwa.—Yoshuwa 23:14; Vilinga 4:12; WaChimoteu 2, 3:16, 17.\nLWEZAKO VAKWENU MUCHANO WAMUMBIMBILIYA\n8. Vyuma muka navikulingisa ulwezeko vakwenu vyuma uli nakulinangula?\n8 Omu naulinangula vyuma vyavivulu vyamuMbimbiliya nakumona omu vili nakukukafwa mukuyoya chove, lufwelelo lwove naluzama. Ngocho watela kulwezako vakwenu vyuma uli nakulinangula. (Yelemiya 20:9; Wavaka-Kolinde 2, 4:13) Uno vatu muka watela kulwezako vyuma kana?\nLufwelelo lwatela kukulingisa ulwezeko vakwenu vyuma wafwelela\n9, 10. (a) Veya unahase kuputuka kulwezako vyuma unalinangula? (b) Vyuma muka watela kulinga nge uli nakusaka kwambulwila hamwe nachikungulwilo?\n9 Unahase kulwezako vaka-tanga yove, namasepa jove, navakwenu vaka-milimo navatu veka vyuma uli nakulinangula. Chapwa chamwaza kulinga ngocho, oloze watela kuhanjika navo mujila yalikoji, yazangi. Kutwala muze, unahase kukaputuka kwambulwila hamwe nachikungulwilo. Nge unamono ngwove unatemo, kaha lweza uze ali nakukunangula Mbimbiliya ngwove uli nakusaka kwambulwila hamwe nachikungulwilo. Nge naikiye namono ngwenyi unatemo kaha nawa uli nakukavangiza jishimbi jamuMbimbiliya mukuyoya chove, kaha navalongesa vyuma mangana yove naikiye mukaliwane navakulwane vavali vamuchikungulwilo.\n10 Vyuma muka namukashimutwila kukuliwana kana? Vakulwane navakashimutwila nayove vakamone numba nge unatachikiza kunangula chamaputukilo chamuMbimbiliya nakuchifwelela. Navakafwila nawa kumona numba nge uli nakukavangiza vyuma yanangula Mbimbiliya mukuyoya chove hakumbi hakumbi kaha nawa uli nakusaka chikupu kupwa uChinjiho chaYehova. Anuka ngwove vakulwane vatwama namulimo wakuzakama vatu vosena muchikungulwilo kuhakilako nayove, ngocho kawatela kwivwa woma kuhanjika navoko. (Vilinga 20:28; WaPetulu 1, 5:2, 3) Nge vanakumisa lyehi kushimutwila nayove, kaha navakakulweza numba nge unatemo kwambulwila hamwe nachikungulwilo nyi chiku.\n11. Mwomwo ika chapwila chachilemu kwalumunako vyuma vimwe mukuyoya chove shimbu kanda uputuke kwambulwila hamwe nachikungulwilo?\n11 Vakulwane vanahase kukulweza ngwavo watela kwalumunako vyuma vimwe mukuyoya chove numba uputuke kwambulwila hamwe nachikungulwilo. Mwomwo ika chapwila chachilemu kwalumuna vyuma kana? Mwomwo tweji kwimanyinangako Yehova hakushimutwila navakwetu vyakupandama kuli ikiye, ngocho twamiso yetu yatela kuneha kavumbi kuli ikiye.—Wavaka-Kolinde 1, 6:9, 10; Wavaka-Ngalesha 5:19-21.\nPIHILILA NAKWALUMUKA NAKUKINDULUKA KULI KALUNGA\n12. Mwomwo ika vatu vosena vatela kupihilila nakwalumuka?\n12 Kuli vyuma vikwavo vize watela kulinga numba vakumbapachise. Kaposetolo Petulu ambile ngwenyi: “Shikaho, pihililenu nakwalumuka, kaha kindulukenu kuli Kalunga mangana jishili jenu vajijimbangane.” (Vilinga 3:19) Uno kupihilila nakwalumuka chalumbunukila mulihi? Chalumbununa kuliveya havyuma vyavipi tunalingi. Chakutalilaho, nge walingilenga ujila, kaha watela kupihilila nakwalumuka. Kaha nawa numba nge unalinginga lika vyuma vyakwoloka mukuyoya chove chosena, oloze watela kupihilila nakwalumuka mwomwo tuvosena tweji kulinganga shili kaha nawa twasaka Kalunga atukonekele.—Wavaka-Loma 3:23; 5:12.\n13. Uno ‘kukinduluka kuli Kalunga’ chalumbununa ika?\n13 Kutala watela kaha kuliveya havyuma vyavipi unalingi tahi? Nduma. Petulu ambile ngwenyi watela ‘kukinduluka kuli Kalunga.’ Echi chalumbununa nge watela kuseza vilinga vyavipi nakuputuka kulinga vyuma vyakwoloka. Chakutalilaho, achishinganyeke uli nakuya kungalila yize kawatachikizako. Jino omu nautwalaho lika kutambuka, nauwana nge uli nakuya jila yeka. Naulinga ngachilihi? Chakuzeneka kukakasana, nauputuka kutambuka chindende chindende, nakwimana vene ndundulu. Kufumaho naukinduluka nakuya jino jila yakwoloka. Chochimwe nawa, omu nautwalaho lika kulinangula Mbimbiliya, unahase kumona jitato navilinga vyeka vize watela kwalumunako mukuyoya chove. Ngocho watela ‘kukinduluka kuli Kalunga,’ kulumbununa nge watela kwalumuna vilinga vyove nakuputuka kulinga vyuma vyakwoloka.\nLIHANE KULI KALUNGA\nKutala unashiki Yehova ngwove naumuzachilanga tahi?\n14. Uno unahase kulihana ngachilihi kuli Kalunga?\n14 Chuma chikwavo chachilemu watela kulinga shimbu kanda vakumbapachise shina kulihana ove ivene kuli Yehova. Unahase kulinga ngocho hakumulweza kuhichila mukulomba ngwove naumulemesanga ikiye kaha nakulinganga mwaya muchima wenyi mukuyoya chove chosena.—Lushimbi lwamuchivali 6:15.\n15, 16. Vyuma muka vinahase kulingisa mutu alihane kuli Kalunga?\n15 Kushika Yehova ngwove naumuzachilanga ikiye kaha, chinalifwane nakushika mutu wazanga ngwove nautwamanga lika nenyi mukuyoya chove chosena. Achishinganyeke hali valunga napwevo vaze vali nakusaka kulimbata. Nge lunga mwatachikiza kanawa uze pwevo, kaha mwamuzanga chikuma nakufwila kumumbata. Numba tuhu kumbata pwevo chapwa hichuma chachinene chikuma, oloze zangi yikiko nayilingisa uze lunga alinge chuma kana.\n16 Omu nautwalaho kulinangula vyaYehova, naumuzanga nakufwila kumuzachila. Kahechi nachikulingisa umulweze kuhichila mukulomba ngwove naumuzachilanga. Mbimbiliya yamba ngwayo weshowo mwasaka kukavangiza Yesu atela ‘kulikana ivene.’ (Mako 8:34) Uno echi chalumbununa ika? Chalumbununa nge kawatela kwechelela kala chuma mukuyoya chove chikuhonese kwononoka Yehovako. Vyuma asaka Yehova vyapwa vyavilemu kuhambakana vyuma naufwila mukuyoya chove.—Tanga WaPetulu 1, 4:2.\nKANDA KWIVWA WOMAKO\n17. Mwomwo ika vatu vamwe veji kuhonenanga kulihana kuli Yehova?\n17 Vatu vamwe veji kuhonanga kulihana kuli Yehova mwomwo yakwivwa woma ngwavo kaveshi kukahasa kutesamo lushiko navashika lwakumuzachilako. Veji kuchinanga ngwavo pamo kulutwe navakalimbenja nakwivwisa Yehova kupihya. Ngocho veji kushinganyekanga ngwavo nge kavalihanyine kuli ikiyeko, kaha keshi kuhasa kuvahana mulonga havyuma vyavipi navalingako.\n18. Vyuma muka navikukafwa uhone kwivwa woma ngwove kulutwe naukalimbenja kuli Yehova?\n18 Kuzanga Yehova nachikukafwa uhone kwivwa woma ngwove kulutwe naukalimbenja nakwivwisa Kalunga kupihya. Hakuwana nge wamuzanga, ngocho nautwalaho lika kulinga vyuma naumushika. (Muka-kwambulula 5:4; Wavaka-Kolose 1:10) Nachikukafwa nawa uhone kushinganyeka ngwove kulinga mwaya muchima waYehova chapwa chachikalu. Kaposetolo Yowano asonekele ngwenyi: “Mwomwo kuzanga Kalunga chalumbununa kulamanga jishimbi jenyi, kaha jishimbi jenyi kajapwa nge hichiteliko.”—WaYowano 1, 5:3.\n19. Mwomwo ika kawatela kwivwa woma kulihana kuli Yehovako?\n19 Kulihana kuli Yehova kachasakiwa ngwavo kuvanga upwenga uwakukupukako. Yehova kasaka tulingenga vyuma vize katweshi kuhasa kulingako. (Samu 103:14) Oloze mwakukafwa ulingenga vyuma vyakwoloka. (Isaya 41:10) Ngocho fwelela Yehova namuchima wove wosena, kaha “mwasungamisanga jijila jove.”—Vishimo 3:5, 6.\nKUHANJIKA HATOMA KUMESO AVATU MANGANA UWANE ULWILO\n20. Chuma muka watela kulinga nge unalihane lyehi kuli Kalunga?\n20 Kutala unamono ngwove unatemo kulihana kuli Yehova tahi? Nge unalihane lyehi kuli Yehova, kaha kuli chuma chikwavo watela kulinga. Chuma kana shina kukumbapachisa.\n21, 22. Uno unahase ngachilihi ‘kuhanjika hatoma’ vyalufwelelo lwove?\n21 Watela kulweza muka-kuwanyisa lizavu lyavakulwane wamuchikungulwilo chenu ngwove unalihane lyehi kuli Yehova, kaha uli nakusaka kukumbapachisa. Ikiye mwalweza vakulwane vamwe vahituluke nayove mukunangula chamaputukilo chamuMbimbiliya. Nge ava vakulwane vanamono ngwavo unatemo, kaha navakulweza ngwavo navakumbapachisa hakukunguluka chachihanda chipwe changalila chaVinjiho jaYehova. Hakukunguluka kana heji kupwanga chihande chakulumbununa lumbapachiso. Muka-kuhanjika chihande kana eji kuhulisanga vaze navaya kulumbapachiso vihula vivali vyavyashi. Nge naukumbulula vihula kana, kaha ‘nauhanjika hatoma’ vyalufwelelo lwove.—Wavaka-Loma 10:10.\n22 Kufumaho, navakumbapachisa hakukujimika mumeya. Echi nachikusolola kuvatu nge unalihane kuli Yehova nakupwa jino uChinjiho chaYehova.\n23. Uno kumbapachisa mutu “mulijina lyaTata, neli lyaMwana, neli lyashipilitu yajila” chalumbununa ika?\n23 Yesu ambile ngwenyi tumbaji twenyi navakavambapachisa “mulijina lyaTata, neli lyaMwana, neli lyashipilitu yajila.” (Tanga Mateu 28:19.) Uno echi chalumbununa ika? Chalumbununa nge mutu natachikiza wata atwama nawo Yehova, namulimo azata Yesu muvyuma ajina Kalunga, nomwo Kalunga eji kuzachisanga shipilitu yenyi yajila hakutesamo vyuma ajina.—Samu 83:18; Mateu 28:18; Wavaka-Ngalesha 5:22, 23; WaPetulu 2, 1:21.\nKukumbapachisa nachikusolola nge uli nakusaka kulinga mwaya muchima waKalunga\n24, 25. (a) Lumbapachiso lwemanyinako ika? (b) Chihula muka natushimutwila mukapetulu wamakumishilo?\n24 Lumbapachiso lwemanyinako chuma chachilemu chikuma. Kukujimika mumeya chalumbununa nge unafu chipwe ngwetu unaseze chiyoyelo chove chakunyima. Kaha kufwapuka mumeya chalumbununa nge unaputuka jino kulinga mwaya muchima waKalunga. Echi nachisolola nge nauzachilanga Yehova kufuma vene halikumbi kana. Anuka ngwove kawalihanyine kuli mutu, chipwe kuliuka, chipwe kumilimoko, oloze unalihane kuli Yehova.\n25 Kulihana kuli Kalunga nachikukafwa upwenga nausepa wakukola naikiye. (Samu 25:14) Nge mutu vanamumbapachisa, kacheshi nakulumbununa nge nawane lyehi ulwiloko. Kaposetolo Paulu ambile ngwenyi: “Zachilenunga lika ulwilo wenu nawoma nakuchikima.” (Wavaka-Fwilipi 2:12) Lumbapachiso lwapwa kaha himaputukilo akuzachila Kalunga. Uno unahase kutwalaho lika ngachilihi kupandama kuli Yehova? Kapetulu wamakumishilo mwakumbulula chihula kana.\nCHISHINA 1: UNO VATELA KUNGUMBAPACHISA TAHI?\n“Tala! Meya awa, chuma muka nachinguhonesa ami kungumbapachisa?”—Vilinga 8:36\nMwomwo ika vatela kukumbapachisa, kaha vatela kukumbapachisa ngachilihi?\nLumbapachiso lwasolola nge unaseze chiyoyelo chove chakunyima nakuputuka jino kulinga mwaya muchima waKalunga.\nHakusaka uzachile Yehova, vatela kukumbapachisa.\nLumbapachiso lweji kukusololanga kuvatu nge uli nakusaka kuzachila Kalunga.\nHakukumbapachisa vatela kukujimika mumeya mujimba wosena ngana muze vamulingile Yesu.\nCHISHINA 2: YEHOVA KASAKA ULINGE VYUMA VIZE KAWESHI KUHASA KULINGAKO\n“Mwomwo kuzanga Kalunga chalumbununa kulamanga jishimbi jenyi, kaha jishimbi jenyi kajapwa nge hichiteliko.”—WaYowano 1, 5:3\nMwomwo ika kawatela kwivwa woma kulihana kuli Yehovako?\nSamu 103:14; Isaya 41:10\nKulihana kuli Yehova kachasakiwa ngwavo kuvanga upwenga uwakukupukako. Yehova mwakukafwa ulingenga vyuma vyakwoloka.\nKuzanga Yehova nachikukafwa uhone kwivwa woma ngwove kulutwe naukalimbenja nakwivwisa Kalunga kupihya.\nCHISHINA 3: VYUMA WATELA KULINGA NUMBA VAKUMBAPACHISE\n“Ove Kalunga kami, ngwasaka kulinga mwaya muchima wove, jishimbi jove jili mumuchima wami.”—Samu 40:8\nVyuma muka watela kulinga hakusaka ulihane kuli Yehova?\nLINANGULE MAZU AKALUNGA\nFwila kutachikiza Yehova naYesu Kulishitu. Omu nautwalaho kuvatachikiza, nauvazanga chikuma.\nZAMISA LUFWELELO LWOVE\nFwelela vyuma atushika Kalunga nakufwelela nawa ndando yakusokola yaYesu yize nayikatusokola kushili nakukufwa.\nEchi chalumbununa kuliveya havyuma vyavipi walingile.\nKINDULUKA KULI KALUNGA\nEchi chalumbununa kwecha vilinga vyavipi nakuputuka kulinga vyuma vyakwoloka.\nWaPetulu 1, 4:2\nLIHANE KULI YEHOVA\nUnahase kulihana kuli Yehova hakumulweza kuhichila mukulomba ngwove naumulemesanga ikiye kaha nakulinganga vyuma asaka mukuyoya chove chosena.


Maswalale jaNgiteyone 300 Navafungulula Maswalale javaMichane | Vyuma Navalinangula Vanyike kuMijimbu YamuMbimbiliya\nNgiteyone Mwafungulula vaMichane\nOmu mwahichile myaka yayivulu, vaIsalele valikangile cheka kuli Yehova nakuputuka kulemesa tulunga veka. VaMichane vevilenga vimuna javaIsalele nakwenyeka jimbuto javo hamyaka 7. Hakusaka vachine vaMichane, vaIsalele vayile nakuswama kujipili nakumena akusendeveka. Ngocho, valembelelele Yehova mangana avayovole. Kaha Yehova atumine kangelo kuli mukweze walunga Ngiteyone. Ou kangelo alwezele Ngiteyone ngwenyi: ‘Yehova nakusakula upwenga umuka-kwasa jita wangolo.’ Kaha Ngiteyone amuhulishile ngwenyi: ‘Uno nangulwila ngachilihi vaIsalele? Mwomwo ngwapwa nguwamokomoko.’\nUno Ngiteyone atachikijile ngachilihi ngwenyi Yehova namusakula? Ahakile mangona amikoko hamavu nakwamba kuli Yehova ngwenyi: ‘Kachi nge nangukawana awa mangona anazovo nachimene oloze hamavu hachau, kaha nangukatachikiza ngwami unangusakula ngukalwile vaIsalele.’ Lichako nachimene, awanyine aze mangona anazovo, oloze hamavu hachau. Oloze Ngiteyone alombele cheka kuli Yehova ngwenyi, akawane aze mangona achau nachimene, oloze hamavu hanazovo. Omu awanyine vyuma alombele vinasoloka, Ngiteyone jino etavile chikupu ngwenyi Yehova namusakula. Ngocho, akungulwile maswalale jenyi nakuya mangana vakazunge navaMichane.\nYehova alwezele Ngiteyone ngwenyi: ‘Nangukafwa vaIsalele vafungulule vaka-kole javo. Oloze uli namaswalale vavavulu ngocho unahase kushinganyeka ngwove yove unafungulula jita namaswalale jove. Lweza weshowo ali nawoma, akinduluke kwimbo.’ Ngocho, maswalale 22,000 vakindulukile kwimbo, kaha maswalale 10,000 vasalile. Yehova ambile cheka ngwenyi: ‘Hanga vanavulila lika. Vatwale kulwiji mangana vakanwe meya. Kaha ukasakule vaze navakanwa meya oku vali nakutalatala vaka-kole javo.’ Shikaho, malunga 300 vakuzangama vakiko kaha vasakwileho. Yehova afwelelesele Ngiteyone ngwenyi, eli lizavu lyalindende nalifungulula maswalale javaMichane vakuheta ku 135,000.\nHaufuku vene uze, Yehova alwezele Ngiteyone ngwenyi: ‘Luno lukiko lwola watela kulukuka vamichane.’ Ngocho, Ngiteyone ahanyine maswalale jenyi jineta namilondo yayinene muze mwapwile mimunyi yakakahya. Kaha avalwezele ngwenyi: ‘Ngutalenu omu nangulinga yami, mangana nayenu mulingemo.’ Ngiteyone embile luneta lwenyi, nakuchika mulondo wenyi, nakumbata mumunyi wenyi nakutambakana ngwenyi: ‘Poko yamukwale yaYehova nayaNgiteyone!’ Omu mukiko valingile navaze malunga 300. Echi chalingishile vaMichane vevwenga woma ngocho valimwangile nakuchina. Shikaho, Yehova akafwile cheka vaIsalele vafungulule vaka-kole javo.\n“Mangana ngolo jakuhambakana jize javatu jipwenga jakuli Kalunga, keshi jakuli etu vaveneko.”—Wavaka-Kolinde 2, 4:7\nVihula: Vyuma muka alingile Yehova vize vyasolwele nge asakwile Ngiteyone? Mwomwo ika lizavu lyamaswalale jaNgiteyone lyapwililile kaha namalunga 300?\nVaka-kuyula 6:1-16; 6:36–7:25; 8:28


Te Burabeti ae Eria n te Nangananga n te Maunga ae Oreba | Reireiaia Ataei Man te Baibara\nWAREKIA N Acholi Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Basque Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Toba) Bicol Bislama Boulou Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuabo Cibemba Croatian Cuban Sign Language Czech Dangme Danish Dutch Edo Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Galician Garifuna Georgian German German Sign Language Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hungarian Iban Ibinda Igbo Iloko Indonesian Irish Isoko Italian Italian Sign Language Jula Kabiye Kabuverdianu Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Kwangali Kwanyama Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Mam Marathi Maya Mazatec (Huautla) Mexican Sign Language Miskito Mixe Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Pidgin (Cameroon) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Romanian Russian Rutoro Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tandroy Tarascan Tatar Telugu Thai Tiv Tojolabal Totonac Tshwa Tsonga Turkish Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Uzbek Valencian Venda Vezo Vietnamese Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zapotec (Lachiguiri) Zulu\nE Kakorakoraa Eria Iehova\nE ongo Ietebera taekan te bwai are riki nakoia ana burabeti Baara, ao e rangi n un. Ngaia are e a kanakoa ana taeka nakon Eria ae kangai: ‘Ko na mate n ningabong n aroia ana burabeti Baara.’ E a rangi ni maaku Eria ao e a birinako nakon te rereua ao e tataro ni kangai: ‘Iehova, I a aki konaa uotau. Kariaia bwa N na mate.’ E a kua Eria ao e a matunako i aan te aroka teuana.\nE kautaki iroun te anera temanna ao e taku ma te akoi nakoina: “Teirake ao amwarake.” E taratara nako Eria ao e nora te kariki ae mronron ae toka i aon atibu aika kabuebue ao te tiaeki n ran. E amwarake ao ni moi ao imwina e a manga matu. E a manga kautaki iroun te anera ao e taku: ‘Amwarake. Ko kainnanoa te korakora ibukini mwanangam.’ Ao e a manga amwarake riki Eria. Imwina e a mwananga i nanon 40 te ngaina ao 40 te bong ni karokoa ae e roko n te Maunga ae Oreba. Ngke e roko ikanne, e rinnako n te nangananga teuana ao e matu iai. Ma e taku Iehova nakoina: “Tera ae ko karaoia ikai Eria?” E kaeka ni kangai: ‘A urua aia berita nakoim tibun Iteraera. A urui am baonikarea ao a tiringia am burabeti. Ao ngkai a kataia n tiringai naba.’\nE taku Iehova nakoina: ‘Otinako ao teei i aon te maunga.’ E roko moa te ang ae matoa rirarikin te nangananga. Imwina, e roko te mwaeiei n rimwiaki n te ai. Ni kabaneana, e a ongo Eria te bwanaa ae maraara. E karabaa ubuna n ana kunnikai ao e tei i tinanikun te nangananga. E a titirakinna ngkanne Iehova bwa tera bukini birinakona. E taku Eria: ‘Ibukina bwa ai bon tii ngai.’ Ma e taku Iehova: ‘Tiaki tii ngkoe. Iai burabeti aika 7,000 i Iteraera aika teimatoa n taromauriai. Naako ao rinea Eritai bwa te burabeti ae e na onea mwim.’ E a nako naba ngkekei Eria ni karaoa te baere e tuangnga Iehova. N am iango, e na buokiko naba Iehova ngkana ko karaoi baike e tangiriko bwa ko na karaoi? Eng, e na boni buokiko. Ti na nora te bwai ae riki n tain te mwautakataka.\n“Tai raraomaeakina te bwai teuana, ma a na kaotaki ami bubutii ni bwaai ni kabane nakon te Atua, n te tataro ma te kakorakora n tataro ni bubutii n raonaki n te katituaraoi.”—I-Biribi 4:6\nTitiraki: E aera ngke e birinako n rawea maiuna Eria? Tera are e tuangnga Iehova?\n1 Uea 19:1-18; I-Rom 11:2-4\nTera are e tuangaki Eria iroun Iehova ngke e namakinna bwa ai akea raona? Tera reireiam n te baere e riki nakon Eria?