Am Mwananga Ae Tamaroa Nakon Mwengam\nIroun Beretitenti Dieter F. Uchtdorf\nKauoman ni Kauntira n te Moan Beretitentii\nNgkai kam kakukurei ngkami ni kabongana ana mwabe te Tama ae tangira are e katauraoia ibukin mwanangam, e na kairiko nakon te tabo ae tabu ao ko na teirake nakon arom are iai te mwaaka iai\nTi karineaki n te bwakantaai aei ma rokon Beretitenti Thomas S. Monson, ara burabeti Ti tataro n tainako ibukimi.\nTititati aika tangiraki, kam rabwa ibukin te katangitang ao taeka aika a taekinaki. A kaunganano ao a bon tau ibukin te Itita, te tai ae tabu are ti bukamaruia n te wiiki aei.\nBon te kimwareirei ni mena ikai ma ngkami ataeinnaine n ikotaki ma tinami ao ami taan kairiri aika tamaroa. Iai tamneimi aika marurung, ao ngaremi aika anai nano. Ni koauana ao te Uea e tabe ibukimi ao n tarai ngkami ma ieta ma te tangira.\nI ikawai rake i Zwickau, are bon Tiaman Mainiku ngkoa. Ngke tao 11 au ririki, tamau e mena ian te kakae ni kakoauaki bwa te tia boutokaia taan kakaitara, ao a namakinna au karo bwa te kabanea n nakoraoi n rinerine ibukin ara utu a na birinako nako Tiaman Maeao. E iangoaki bwa te kabanea ni mano ni kawai bon te nako n taai aika kakaokoro ao n iri kawai aika kakaokoro nako Maeao, ao ni katikui ara bwai ni kabane.\nNgkai tamau e a rangin ni kararaoma taekana, e ana te kabanea n tawe ni kawai, rinanon Berlin. Tariu ae ikawai riki e nako meang, ao a kakai oin kawaia nako maeao. Mwaneu—ae ti tebo ana ririki ma angiia aika mena ikai n te bong aei—n ikotaki ma Helga Fassmann, ana tia reirei irouia Ataeinnaine, ao tabeman riki a mwananga n te tureen are e na rinanon kaawan Tiaman Maeao. A kaboa te tia tei n te mataroa bwa e na aki kaina teuana te mataroa ibukiia, ao ngke e a tia te turein n rinanon tian Tiaman Maeao, a kibanako man te turein nako kaawan Tiaman ike a kona ni karekea iai te kainaomataki. I kanga ni mataiakina mwaneu ibukin ninikoriana.\nNgai bon te kabanea ni uarereke n ataei, ao tinau e iangoia bwa ngaia ao ngai ti na nakonako rinanon te maunga are e bwenauai aba aika uoua. I uringa e baekini ara katawanou ae kanga ti na nakonako n te kawai ae abwabwaki ke ni bikiniki iaon maunga.\nTi toka n te turein nakon te raroa ae ti kona n nako iai ao imwina ti nakonako inanon te tai ae rangin ni maan, n reitinako ni kaan riki nakon tian Tiaman Maeao. A rangin n tararuaki taian tia, ma iai ara mwabe ao ti ata te tai ao te tabo ae ti na kona ni mano iai n rinanona. I kona ni kina ingaingan nanon tinau. E kamatebwaia te tabo ma nanona ae korakora n taraia ngkana ti iraki. Ma mwanekana n tatabeua nako, rangana ao bubuan waena a moanna ni mamara. I buokia ni uota ana baeki ae rawawata ma te amwarake, ana beeba aika kakawaki, ao tamneia kaain te utu ngke ti tamwarakea te kabanea n tabuki ae abwabwaki. Ni koauana, n ana iango ti a tia ni kitana te tia. Ngke e taraia bwa ti a mano, ti tekateka ao ni moanna ni kana karara ni bikiniki. I kakoaua bwa e a rau.\nN te tai naba anne are ti a tibwa noora te kanikina n te tia. E raroa teutana ma ngaira! Ti karaoa ara bikiniki n iteran te tia ae bure. Ti bon tiku naba i Tiaman Mainiku!\nTaan tararua te tia a kona n roko n te tai ae aki ataki!\nE ienikuri tinau ni nnei kanara, ao ti tamarakea te tabuki ni kawaekoaira n aron ae ti kona. N te tai aei ti aki tangiria n toki ni karokoa ae ti ataia bwa ti a roko n iteran te tia are teuana.\nE ngae ngke a tia kain ara utu n nako ni kawai aika kaokoro ao n rinanon kangaanga aika kakaokoro inanon kawaia, n tokina ti bane n roko n akea te kabuanibwai. N tokina ti a manga bane n reitaki n te utu. Ai kakimwareireira te bong anne!\nKarakinan te Mwananga\nTera ae I a tibwa tuangkami bon te bwai ae I rinanona are irou bon te mwananga ae rangin ni kakawaki. I kona ngkai n tanrikaki ni maiu ao n uring tabeua kanoan te “mwananga” ae I a tia n rinanona. Tiaki ni kabane aika a irekereke ma rinanon maunga ke taian tia; tabeman iai riki ae a karaoia ma te tokanikai iaon kataki ke rikirake n te tamnei. Ma, bon taian mwananga ni kabane. I kakoaua bwa ni kabane maiu bon karakinan temanna n tatabemaniia nako “karakinan te mwananga.”\nI koaua raoi bwa ko ataia ae ni kabane katein te aba a onrake ma karaki ni mwananga. Te katooto, ko bae n ata mwanangan Dorothy ao ana kamea, Toto, inano The Wizard of Oz. Dorothy ao Toto a oreaki n te toneito ao ni uotaki nakon Aban Oz. Ikekei, Dorothy e kunea te kawai ae tei n okoro anne, te kawai ae babobo-burikina are e kanikinaea te kawai are n tokina e na bon uotia nakon mwengana.\nNgkanne iai Charles Dickens’s Ebenezer Scrooge, are mwanangana e uotia tiaki man te tabo teuana nakon teuana ma man te tai teuana nakon teuana. Bon te mwananga man oin nanona are e buokia n ataia bwa bukin tera e riki n aekakina aei ao n ata te bwai ae na riki nakoina ngkana e teimatoa ni kawaina ni bwangantauti ao n aki kakaitau..1\nTeuana mai ibuakon karakin Tiaina aika kakaongora bon Journey to the West. E koreaki n te ka 16 tienture, e taekina tikiraoin karakinan te mwananga ao mwanangan te ibonga are, man aia ibuobuoki aman aomata aika iraorao, e mwananga ni kaineta te maiun tamnei ae kakukurei.\nEng ao iai Bilbo Baggins, te aomata ae uarereke, man nanorinano ae rangi n tatangiria n tiku ni mweengana ni kana ana tuubu. Ma imwiin te karebwerebwe n ana mataroa, e ira te wewete nakon tabo ae tuai roko iai mai imwaina ao n otinako nakon te aonaaba, n ikotaki ma te aomata ae wanawana ma aomata aika uarereke ni kakoroa nanon te mition ae kakamaku ma e kakawaki.2\nTe Karaki ae Tabangaki\nTi aki tangiri karaki ni mwananga aikai ibukina bwa ti kona ni kabotaua ma aia atatai taan mwamwananga. Aia tokanikai ao kabwakaia a kona ni buokiira ni kakaea oin kawaira rinanon te maiu. Te witeo are ti noria tabeua te miniti n nako e taekina naba te karaki ae tamaroa n te mwananga. Tao a kauringira naba n te karaki ni mwananga aika ti riai ni bane ngaira n atai—karakinan te mwananga ae ti bane ngaira n tatabemanira nako ni karaoa mwakorona ae kakawaki.\nTe karaki aei e moanaki n te tai ae maan n nako, ni maan imwain ae mino te aonaaba ni kawaina, ni maan imwain ae a moanna ni kanakoa baina aika kakamaku tai nakon te tabo ae mwaitoro, n te tai ae maan n nako imwain naang ao karau ao maan aika bubura ke a uarereke a kaona ara buraneti. Ni moan te karaki aei, ko maeka n te tabo ae moan te raroa nako ae tikiraoi.\nTi aki atai rongorongon te maiu ae mwaiti n rikira n tamnei, ma ti atai bwai tabeua. E a tia Tamara are i Karawa ni kaotia nakoira bwa antai Ngaia, antai ngaira, ao antai ae ti kona n riki n arona.\nMa n te moan aro anne, ko ataia ma te koaua ae nene bwa iai te Atua ibukina ko noria ao ko ongo Ana taeka. Ko ata Iesu Kristo, are e na riki bwa ana Tibutetei te Atua. Iai am onimaki Irouna imwina, n aron are ko ataia. Ngkai ko ataia bwa tokin kawaim tiaki te tiku n ana tararua mwengam n te maiu n tamnei. Mwaitira tangiran rikim ae akea tokina anne, ko ataia ae ko tangiria ao ni kainnanoia ni katauraoiko nakon te mwananga. Ko na nako mai imatan Tamam, rinanon te otanga ni mwaninga, karekea te rabwata ae mamate, ao n reiakina ao n rinanon bwaai aika kantaningaki bwa a na buokiko n rikirake ni katotonga Tamam are i Karawa ao n oki nako Ina.\nN te tabo ae tabu anne, ni katobibiaki irouia aika ko kinaia ao n tangiria, te titiraki ae kakannato ae ko riai n tia ni karekea ao n iangoia “N na oki ma te kawakinaki nakon mwengau i karawa?”\nA mwaiti bwaai aika ko na aki kona n tararuai. Te maiu ae mamate e na kaangaanga inanon te tai, ae ngkana e kaonaki ma kaangaanga aika aki kantaningaki: aoraki, uruakinnano, kabuanibwai, itabarara.\nN akea uringakin am atatai n tai aika nako—n akean uringakin are n te taina ko maeka ma Tamam are i Karawa—ko kona n uringa Bwanaana ibuakon karongoan ao kamangaongaon te maiu ae mamate aei?\nTe mwananga nako e tara n rangi n abwabwaki ao ni kananououa—e kaonaki ma te kararaoma.\nE na bon aki bebete, ma ko ataia bwa e uana karaoakina.\nNgaia, ikekei ko moana am mwananga n te maiu are akea tokina, n ingainga ma te kukurei ao te kantaninga ae a aki kona n taekinaki— ao, I iangoia, naba ma te raraoma ao te maaku.\nN tokina, ko ataia bwa te Atua e na raoiroi—ae Raoiroina e na tokanikai. Ko a tia n ira te kauntira mai Karawa ae moan te korakora ao n ataia ae e na katauraoa te kawai am Tia Kamaiu ibukim bwa ko na kaitiakaki man am bure ao ni kamaiuaki man te mate n rabwata. Iai am onimaki, ae n tokina, ko na kimwareirei ao n tabeka bwanaam ma kuaea mai Karawa n takarua te kamoamoa nakon Arana ae tabu.\nAo ngaia, ae ko ana ikem ae korakora …\nAo te mwaneka ae abwabwaki ni keerake …\nAo aio ngkoe!\nKam a tia, n tatabemaningkami, ni waaki ni kawaimi ae moan te tikiraoi n oki nakon mwengami i karawa!\nNgkai ko a mena ikai iaon te aba, e raoiroi ae ko titirakiniko bwa e uara mwanangam. Ko mena iaon te kawai ae eti? Ngkoe te aomata ae ko a tia ni karaoaki nako iai ao n tangiria n riki nako iai? Ko karaoi rinerine are e na buokiko n oki nakon Tamam are i Karawa?\nE aki kanakoi ngkami n te mwananga aei n tiotionako n akea am kantaninga iroum. E tangiriko n oki Nakoina. E a tia n anganiko kaaro aika tangira ao taan kairiiri n te Ekaretia aika onimaki, n raonaki ma te mwabe are e kabwarabwara te aba ao ni kaoti kangaanga; te mwabe e kaotia nakoim te tabo are ko kona ni kunea iai te rau ao te kukurei ao e na buokiko ni kaota kawaim n oki nakon mwengam.\nNgkai, ko na kunea ia te mwabe aei?\n• Inanon booki aika tabu.\n• N aia taeka burabeti ao abotoro.\n• Ao rinanon am kaotioti mairoun te Tamnei ae Raoiroi.\nTe mwabe aei bon ana euangkerio Iesu Kristo, te rongorongo ae kakukurei, ao ana kawai ae kakimwareirei ana reirei Kristo. Bon tuua ao katooto aika ti anganaki iroun ara Tia Ibuobuoki ao ara Aetuwaitia, ae ata te kawai ibukina bwa bon ngaia te kawai.3\nE koaua, karekean te mwabe e aki karaoi bwai aika raoiroi ni karokoa ae ko kamatebwaia—ni karokoa ae ko kabongana rinanon te maiu. I kaoko bwa ko na karaoia bwa te bwai ae kakawaki ni kamatebwaia ao n irii ana taeka te Atua. Kauka nanom nakon te Tamnei ae Raoiroi bwa e aonga ni kairiko inanon kawaim rinanon te maiu.\nAm mwabe e onrake n rongorongo aika kaunganano ao ni kakaongora mairoun Tamam are i Karawa ao Natina te mwaane Iesu Kristo. N te bong aei ao I tangiria n tibwauaia ma ngkoe teniua maibuakon rongorongo aikanne are e na buokiko ni karekea kawaim ae nakoraoi nakon mweengam.\nTe moan rongorongo: “Ti riai n aki maku, ibukina bwa e mena irarikira te Uea, ao e na tei irarikira.” 4\nTiaki ti ngkoe n te mwananga aei. Tamam are i Karawa e ataiko. E ngae ngke akea ae ongo bwanam, E ongo bwanam. Ngkana ko kukurei n te etieti, E kukurei iroum. Ngkana ko onimaki n te kataaki, E nanokawaki ma ngkoe.\nNanon tamara are i Karawa iroum e aki taraia bwa aekakira kaubwaim ke marurungim ke rabakaum. E taraiko tiaki n ai aron tarakim iroun te aonaaba; E noria bwa antai raoi ngkoe. E taraiko n nanom. 5 Ao E tangiriko 6 ibukina bwa Natina ngkoe.\nAine aika tangiraki, ukoukoria ma nanom ni koaua, ao ko na kunea . 7\nI berita nakoim, ko aki maroa.\nNgkai, tei teutana ngkai naba ao taraia aomata aikana a katobibiko. Tabeman am taan kairiri, raraom, ke kain am utu. Tabeman ko tuai mani kaitibo ma ngaia ma imwaina. E ngae n anne, ao aomata aika ko noriia irarikim—inanon te botaki aei ke n tabo tabeua, n te bong aei ke n tabo riki tabeua—a kakawaki n te aonaaba i mwain te maiu aei. Te aomata anne ae tekateka irarikim e kona n ae te aomata ae ko tangiria ao ni butimwaia n te aba n tamnei. Ko bae n tia n riki bwa te banna ni katooto!\nTeuana te bwai ae ko kona ni koaua iai: ni kabane aika ko noria—n aki tabe bwa aekakira te aomata anne, tera ana koaua, e kanga tein rabwatana, ke tarakina—bon te utu. Te ataeinaine ae ko taraia iai Tamana are i Karawa n aiarom, ao e katuka Ana bwaintangira ae tangiraki n aron ae ko karaoia, n ingainga n ruo nakon te aonaaba aei ni maeka iai bwa e aonga n te bongina ao ko na oki Nakoina.\nE ngae n anne, e kona n tiku ni maroa, n aron ae reke n tabetai iroum. E kona n tabetai ni mwaninga ibukin ana mwananga. Taiaoka kauringa neienne rinanon am taeka ao am mwakuri, ae tiaki ti ngaia. Ti mena ikai bwa ti na buokira ibon iroura n tatabemanira nako.\nE kona ni kaangaanga te maiu, ao e kona ni kamatoatoai naano n te kantaninga are tabeman aomata aki kona ni karoko te aba irouia. Tabeman ana kaonaki n te un. Tabeman a na kaenaena ao ni bwainingareia nake a kakoaua ao n tangiria te Atua. Ma iangoa te bwai aei: n ae kanga aki uringa, ngaia naba n te taina a tang ni kan oki nakon Tamaia are i Karawa.\nTiaki tabem bwa ko na rairiia tabeman. Anne ana mwakuri te Tamnei ae Raoiroi. Tabem bwa ko na tibwaua am koaua ao n aki maku. Anne ana mwakuri te Tamnei ae Raoiroi. Bwaina te iraorao nakoia ni kabane, ma tai kamangora am kainibaire. Tei ni koaua nakon katabeam ao am onimaki. Tei ni karietataki, ibukina bwa ngkoe natin te Atua te aine, ao E tei ma ngkoe.!\nTe kauoua n rongorongo: “Kam na itangitangiri, n ai arona ngke I tangiri ngkami.” 8\nKo a tia n iangoia bwa tera te taetae ae ti bane ni bwainna ngke ti maeka ma te Atua? Iai au namakin ae korakora iai bwa te taetae n Tiaman, e ngae ngke akea raoi ae ataia. Ma I ataia bwa ni maiura n te maiu ae mamate ti reiakinna n te moan tai, mairoun Tamaia tamneira, te taetae ae taabangaki n te aonaaba—te taetae are iai mwaakana n tokanikai iaon totoko n te nanokawaki, rabwata, ao n tamnei.\nTe taetae anne bon ana tangira ae itiaki Iesu Kristo.\nBon te kabanea ni mwaaka n taetae n te aonaaba.\nAna tangira Kristo bon tiaki te tangira ae oteaki. Tiaki te tangira n te kaati. Tiaki te aeka n tangira are e kamoamoaki n anene ao tamnei aika kinaaki.\nE uota te tangira aei te bitaki ni koaua n te katei. E kona ni katoka te kairiribai ao ni kamaunai bakantang. E kona ni katoki riribai ao n tokanikai iaon namakin ni kairiribai. E kona ni kamwakuri kakai.\nTi karekei ara moan reirei9 n te taetae n tangira aei bwa tamnei imatan te Atua, ao ikai iaon te aba e reke ara tai ni kamwakuri ao n nanonna raoi. Ko kona n ataia ngkana ko reiakina te taetae n tangira aei man iangoan te bwai ae kaunga am iango ao am mwakuri.\nNgkana boton am iango a kabotoaki iaon ae ana kanga bwaai ni kakabwaiako, am kakao e kona ni babakanikawai ao n aki tau. Anne tiaki te taetae ae ko na reiakinna.\nMa ngkana boton am iango ao arom a boboto iaon te beku iroun te Atua ao tabeman—ngkana iai nanom ni koaua ni kakabwaiaia ao ni uotia rake akana a maeka irarikim—ikai are e na kona iai ana tangiria Kristo ae itiaki ni kona ni mwakuri inanora ao ni maiura. Anne te taetae ae ko tangiria n reiakinna.\nNgkana ko a mwatai n te taetae aei ao ni kabongana n am reitaki ma tabeman, a na kina te bwai teuana inanom are e na rikirake inanoia te namakina ae e a maan n raba n ukeukera te kawai ae ineti n oki nakon mwengaia i Karawa. Imwiina, ao te taetae n tangira e a riki bwa taetae n te aba naba ae bwainaki.\nTe kairoro ae nano ao n teimatoa aei bon te taetae ae rooti tamnei ni kabane. Bon te taetae n oota, te taetae ni mwakuri, te taetae n tabekakirake ao ni kakukurei ao ni karekea te rau.\nReirei ni kabongana ana taetae Kristo n tangira ae tabangaki n te aonaaba.\nAo te kateniua n rongorongo: “Kabebetei nanomi.” 10\nN tabetai ao ti riki n aki taotaonaki n nano ma ara tabo are ti a mena iai n ara mwananga, ngaia anne? Ngkana 12 am ririki, ko na iangoia ae ko a roko n 14. N te 14, ko kona n iangoia ae ai 18. Ao n te 18, n tabetai ao ko kona n iangoia bwa ai manga 12 ao ni kona ni waakinna mai moana riki.\nN tainako ao e na iai bwaai aika ti na ngureakin—bwaai aika koa aki kantaningaia bwa ana riki. Ko kona ni kabanea am bong n namakina te nanokawaki, te maroa, te aki oota, ke te ribaaki. Ma anne tiaki te mwananga ae ko kantaningaia, ao tiaki te mwananga ae e a tia te Tama are i Karawa ni kanakoko bwa ko na anaia. Uringnga, ngkoe raoi natin te Atua te aine!\nN atakin aei, I kaoko bwa ko na nakonako ma te onimakinaki ao ma te kimwareirei. Eng, iai katabuki ao kiribwakeke ao riki mwiina aika kakamaku. Ma tai kabanea am iango iaoia. Tara te kukurei ae e a tia Tamam i Karawa ni katauraoia ibukim ni mwanekam ni kabane n am mwananga. Te kukurei bon tokin te kawai, ma bon te kawai naba. Te rau n te aonaaba aei, ao te maiu ae akea tokina bon n te aonaaba ae na roko bon te bwai are E taekinna n te berita.11 Anne bukina ae tuangiira bwa ti na “kabebetei nanora.”\nNgkana ko kabongana te mwabe ae a tia ni katauraoia ma te kukurei Tamam ae tangira ibukin mwanangam, ko na karekei am konabwai mai karawa. Ko na rikirake bwa natin te Atua te aine ae ko kantaningaia bwa ko na karekea.\nAine aika kam tangiraki, ataeinaine n te Ekaretia aika kam tangiraki, raoraou kairake aika kam tangiraki, ngkai ngai ana Abotoro te Uea I katikua iroumi te kakabwaia ae ko na kunea kawaim n te mwananga nakon mwengam aei ao n riki bwa te tia kairi ma ieta nakoia raom ni mwananga. Bon au berita ma au tataro naba ae ngkana ko karinea ao ni maiu ni koaua nakon berita aika tabu, koaua, ao kakawakin ana euangkerio Iesu Kristo, n tokin mwanangam te Tama are i Karawa e na mena ikekei. E na inga nakoim, ao ko na ataia n te taina ao ibukin bwai ni kabane ake ko a tia ni karaoi ni kona n roko ni mwengam n akea te kaangaanga. N aran Iesu Kristo, amen.\n1. Taraa Charles Dickens, A Christmas Carol.\n2. Taraa J. R. R. Tolkien, The Hobbit.\n3. Taraa Ioane14:6.\n4. Doctrine ao Covenants 68:6; tara naba Itaia 41:10; Ioane 14:18.\n5. Taraa 1 Tamuera 16:7.\n6. Taraa 1 Betero 5:6–7.\n7. Taraa Ieremia 29:13.\n8. Ioane 15:12; taraa naba Ioane 13:34; Moronai 7:45–48.\n9. Doctrine ao Covenants 138:56.\n10. Doctrine ao Covenants 78:18; taraa naba Ioane 16:33; 3 Nibwaai 1:13.\n11. Doctrine ao Covenants 59:23.\nKiribatiAmerican Sign Language (ASL)CebuanoDanskDeutschEnglishEspañolFiji HindiFosun ChuukFrançaisHmoobHrvatskiÍslenskaItalianoKahs KosraeKiribatiKiswahiliKreyòl AyisyenLatviešuLietuviųLingálaMagyarNederlandsNorskPortuguêsSuomiThin Nu Wa'abΕλληνικάМонголພາສາລາວ한국어中文日本語


A RIAI TAAN REIREI N ANGANAKI TE INAOMATA N AIA WAAKI N ANGA REIREI | Kiribati Updates\nA RIAI TAAN REIREI N ANGANAKI TE INAOMATA N AIA WAAKI N ANGA REIREI\nOctober 25, 2017 - Local Education, News - no comments\nTe boto ni iango ni kauringan aia bong Taan Reirei n te aonnaba n te ririki aei e kangai n te taetae ni Imatang: “Teaching in Freedom, Empowering Teachers” are e rairaki ni kangai: “Inaomatara n angareirei, Kakorakoraaia Taan Reirei”\nAio te boto ni iango are e nanako man ana rabwata te aonnaba ake a tabe ma te reirei n aron aia botaki ni union Taan Reirei n te aonnaba ae e kinaaki n arana ae te Education International (EI) ao ana rabwata te botaki ni Botan Aomata are te UNESCO. E boto karioan te boto ni iango n te ririki teuana ma teuana man aron bwaai aika a riki n te aonnaba ni kaineti ma aroia taan reirei. N te tai aei ao a kauringiira rabwata aikai bwaai aika uoua bwa:\nE riai n taobaraeaki tokobitoan inaomataia Taan Reirei n anga reirei.\nE a tia n tokobitoaki inaomataia Taan Reirei n anga reirei.\nN taraan bwaai aika a riki i tinaniku ao bon i abara naba aio ao kanga e na eti riki are nambwa 2 are iai waaki aika a tia n riki ake a tokobitoa inaomatan te Tia Reirei n anga reirei n te aro are e a tiatianaki iai arona ni waakina ana anga reirei ao aio ngkanne are e aaki anganiia Taan Reirei te Kakorakoraaki. Ao ngkana aikoa kakorakoraaki man te waaki aio ao tera ngkanne ae e na riki nakoia ataei?\nTe anga reirei iaan ae e koonaki ba e kaetietaki man taubeakinaki (prescribed), e anaa te inaomata mairouia taan reirei n aron ae e riki n aaba i tinaniku ike e a kanakoaki tararuan waakin te reirei nakon kambwana ma bitineti ao ikai are e a kitana iai tabena te tautaeka. Ti tekeraoi i abara ikai ba e aki kanakoa aio te tautaeka ma a bon ewerake aaro ni boutoka te kanganga aei ma ti na riai ni kaunga te tautaeka ba e na anga baina nakoia reirei aikai i aan te koaua are ngaira ni kabane n rorora are ti mena iai bwa te pre-school, te moanrinan, te kaurinan ao te katenrinan, ti riai n roko n reirei aikai n akea totokoara bwa bon inaomatara (human right) ao e na karaoa nanon aio te tautaeka man karekean karekemwane man kaubwain abara bwa ti aonga n namakina inaomatara aio ba e tabenna are bon tabena.\nTuangakiia Taan Reirei ngkoa bwa a na motirawa kanga taan mmakuri bon ekinakon naba inaomattaia n anga reirei ao n aia mmakuri ae te Taan Reirei. E rabwa bwa e a eti aio. Mnag tuangakiia ngkai bwa a na tiku ni karoka tea o 3 ao e a manga biitaki nakon 4.15 ai bon manga ekinakona naba inaomataia bwa a manga katittabooaki naba ma taan mmakuri ake tabemaang. E bati te momoua ao te mairiri n te babaire are ti a manga kanaokoroira naba ma raora n Taan reirei n te Betebeke ao te aonnaba. Ti na aki kuba ngkanna e a manga okira naba arona ngkai bon babaire aika akea aaia.\nMan aia itera aia union Taan Reirei ao ti na ibuobuoki ni uataboa te boto ni iango ae anganaki Taan Reirei ao te aonaba n te ririki aei man karaoan buoka ni iango ma te Botaki n Reirei ni kaoti bwaai aika a a kuakua te inaomata n anga reirei ike aikoa kakorakoraaki iai Taan Reirei. Irarikin boutokaan te boto ni iango n te rirki aio ao e a tauraoi ana rabwata ni babaire aia union Taan Reirei (executive committee) n tabeki nakon aia Maungatabu Taan Reirei ibukin kabwataia are e na boo n te Kanimabong 12 n Tianuare 2018 kanoa ake a na tabekaki rinanon te Collective Bargaining Agreement nambwa 1(CBA 1) nakon te Botaki n Reirei ibukin rinanoaia ao karaoan nanoia. Kanoa aikai a na ibuobuoki ibukin katokan kanganga aika aki toki n aitara Taan reirei ma ngaai ao te kantaninga bwa man karaoan nanoia iroun te Botaki n Reirei ao e na namakinaki irouia Taan Reirei namakinan te anga reirei iaan te inaomata ao a na kakorakoraaki riki ni karaoa tabeia nakon te kabanea n tamaroa.\nTi a kan reitanako te maroro i aon waaki ake a na riki bwa kakorakoraakiia Taan Reirei. Aikai tabeua ao e na reitakinako te kakae i aona: reken baoia taan reirei i Tarawa n onea muin te tiketi nakon aia tabo n reirei ma ae e bon tangiraki riki reken aia auti ae kaan nakon aia tabo n reirei, n akean aia auti ao e na reke nakoia te auting arauenti, e na eutakirake booia Taan Reirei n te moanrinan nakon te karinan boo ae te Diploma are te boo ae e bainaki nakoia aika a otinako ngkai man KTC ao are e a riki naba bwa kataunarian booia ake n te kauarinan ao te katenrinan.\nE a tia ni waaki ami taibora ma katauraoan te beeba ae te Collective Bargaining Agreement (CBA) ike a oti iai bwaai aika aki toki n tatangitang iai Taan reirei. Aio te moani kanoa (CBA 1) are te kantaninga bwa man tian maroroakinana ma te MOE ao e a kabaeaki naba iai te MOE ao bwa e na mmakuri ana taan mmakuri ma kaetieti akanne n akea manga te birinako mai iai. E na katiaaki te kauoua ni mwakoro (CBA 2) bwa e na kabwataki te Rabwata ni Mmakuri are e na rinanon boooia Taan Reirei ao n anga te boo ae e boou are a na onoti iai Taan Reirei ni kaineti ma anuan aia mmakuri. A na katuruaki aroia ae a bon anganaki te kataneiai (initial training), te tutuoaki (continually assessed), te karakaaki (professional developments), te tutuoaki aia katauraoi (checking preparations – lesson plans, daily records, schemes etc) Aikai waaki aika a kaokoroia Taan Reirei ma Taan Mmakuri ake tabeman.\nE aki kona ni waaki ami union n ti man aia kakamwakuri kaain ami taibora. Kam riai ngkami Taan Reirei nako n ata baemi nakon ami union. Te moan bon karekean nanoia raomi akana a tuai kaaina ami union ba a na kaainna. Kam na ibuobuoki n aei ngkana kam katei ami botaki ni union n ami abwamwakoro nako (Island Associations), karekeai kaain ami taibora ao karekeai ami Taan Tei (Island Representatives) nakon te AGM ao man karekei araia ake a tuai kaainna ao man ribotinna nakon aobitin ami union. A riai ami IR akanne n tauraoi ni kaea te AGM ae e na waaki nakon te Kanimabong 12 n Tianuare 2018.\nN tian bwatin CBA 1 ao CBA 2, te kantaninga bwa e nang waakinako ami union ni katea ami Credit Union ibukin karekean ami kabirongorongo nakon taai aika a na roko. N tian teiraoin ami Credit Union ao e na manga taraaki ngkanne katean ami Health Scheme, katean te rabwata ni mwane are e na kabonganaaki n te tai are ko taonaki iai n te aoraki ao e aaki reke buokam i Nawerewere.\nTi na butia ara Tia Kammakuri ae te MOE bwa e na kataia n anga riki te Inaomata n anga reirei nakoimi bwa e aonga n rin angimi ao ngaira tin a kamarurungiiira n taua bbween te waaki man ara kakau iango mairouia ara kauatabo mai tinaniku aiika Education International (EI) ao Council of pacific Education (COPE)\nTi a riai ni waakirake ni kariki ara reirei bwa a na kabaebae ao man kaumaka ara tautaeka bwa e na eweki karikirake aika a teimatoa (sustainable development) bwa aonga n reke mwaanenakin ara reirei nako aika a kakabwanemwane ni ikotaki ma ake n aaro. Man aei ao a na waekoa ni mrarara nako kai n totoko nakon te reirei are te roo, te bao, bwaai n reirei ao ai te “amwarake.” N reken karikirake aika a teimatoa ao a na waekoa n reke kabwaia aika a teimatoa n aron tein reirei aika a tamwaroa ao reirei aika a na waekoa ni kaotii matan karikirake aika a teimatoa ibukin reken kabwaia aika a teimatoa. E mena kingin te kabwaia aika karikirake aika a teimatoa iroumi Taan Reirei irouia ataei n te reirei ngaia are tai taraa ae e na reke iroumi (income) ma taraa are e na otinako (outcome) bwa muin ami mmakuri.\nTia Koroboki ni Kabuta.


Ukeran te Bwaintangira ae te Kabanea n Raoiroi\nATUN TE MAEKATIN | TE BWAINTANGIRA AE TE KABANEA N RAOIROI\nE aki bebete kakaaean te bwaintangira ae raoiroi. Bwa kakawakin te bwaintangira e boto i aon ana namakin te tia bwaintangiraaki. Ao te bae iangoia temanna bwa te kabanea n raoiroi e kona n aki iroun temanna.\nN aron aei, e iangoia te roro n rikirake temanna bwa te bwaintangira ae akea n ai arona bon tablets ao mobwaao. Ma iroun te ikawai, e rangi ni kakawaki te bwaintangira ae kakawakinaki n aia utu i nanon rooro ma rooro. Ni katei tabeua, te mwane bon te bwaintangira ae tangiraki riki irouia rooro n rikirake ao kaara, bwa a kona ni kabongana ni baike a tangiri.\nE ngae ngke e kangaanga, ma a bati aika teimatoa n ukera te bwaintangira ae te kabanea n nakoraoi ibukin te aomata ae kakawaki irouia. Kioina ngkai e aki bebete n taai nako reken te aeka ni bwaintangira anne, ma e kona n ibuobuoki iaiangoani baikai. Ti na rinanoi ngkai baika aua aika kona ni kakukureia te tia bwaintangiraaki.\nTe bae tangiria te tia bwaintangiraaki. E arana te bwatika ni kauaia temanna te mwaane i Belfast, i Ireland Meang are e anganaki ngke 10 ke 11 ana ririki bwa te bwaintangira nakoina ae te kabanea n raoiroi. Bukin tera? E kabwarabwaraa ni kangai: “Bwa I rangi n tangiria.” E kaotaki n taeka aikai bwa te bae tangiria te aomata, e oti raoi iai bwa e na kawakina te bwaintangira anne ke e na aki. Ngaia are iaiangoa te aomata are ko kani bwaintangiraia. Kataia ataa te bae kakawaki irouna, bwa e aki toki n irekereke te baenne ma te bae tatangiria. N te katoto, e kakawaki irouia tiibu aika kaara kabanean aia tai ma aia utu. Tao a kan nonoriia natiia ao tibuia n taai aika angaraoi. Te mwananga ni motirawa n te utu ae kaaina naba tiibu aika kaara, e kakukurei riki irouia, nakoni bwaintangira riki tabeua.\nKiingin ataakin te bae e tangiria te aomata bon te kakauongo raoi. E kaungaira te Baibara bwa ti na ‘waekoa n ongora, ao n iremwe n taetae.’ (Iakobo 1:19) Ngkana ko maroro ma raoraom ke am koraki, kakauongo raoi bwa ko na atai baika a tatangiri ao aika a riribai. Ko a kona ngkanne n anga te bwaintangira ae a na kukurei iai.\nTe bae kainnanoia te tia bwaintangiraaki. E kona ni kawakina raoi te bwaintangira ae uarereke naba ke ae boraoi te tia bwaintangiraaki, ngkana e boni kainnanoia. Ma ko na kangaa n ataa ae e kainnanoia te aomata?\nTao te anga ae te kabanea ni bebete bon titirakinana te bae kainnanoia ke ae e tangiria. Ma irouia taani bwaintangira aika bati, karaoan anne e kauarerekea kakukurein te anga, bwa a kani kakubanakoa riki te aomata n aia bwaintangira are e boni kainnanoia. Ma e ngae ngke iai aika a tataekini riki baika a tatangiri ao aika a riribai, ma n angiin te tai a aki tataekini baika a kainnanoi.\nNgaia are kamatairikiko ao ataa raoi aron te aomata anne. E ataei, e a kara, e tuai n reke buuna, iai buuna, e a tia ni buuraure, e a tia ni mate buuna, e mwakuri, ke e a uritaea? Iaiangoi raoi am bwaintangira aika kaineti ma kainnanon te aomata.\nNgkana ko kan ataa ae e kainnanoia raoi te aomata, maroro ma ake a a tia n rinanon anne. Tao a na tuangko bwaai tabeua aika okoro aika aki rangi n ataia tabemwaang. Aeka n ibuobuoki akanne, ko a kona iai n anga te bwaintangira ae kainnanoaki raoi, ae a aki iangoia aomata.\nTe tai ae riai. E taku te Baibara: “Ai raoiroira te taeka ae taekinaki n te tai ae riai!” (Taeka N Rabakau 15:23) E oti n te kibu aei bwa a kona n rangi n ibuobuoki taeka aika taekinaki n te tai ae riai. Ai arona naba ma ara mwakuri. N aron taeka aika taekinaki n te tai ae riai aika kona n rangi ni kakukureia te tia ongora, te bwaintangira naba ae roko raoi n te tai ae riai ke n te bong ae kakawaki, e kona ni kakukureia riki te aomata.\nE nang mare raoraom. E nang angabeeba temanna te roro n rikirake. E nang reke natiia te taanga teuana. Aikai tabeua boong aika kakawaki ake e anganga bwaintangira te aba iai. A noria tabeman bwa e ibuobuoki tatauani mwin taai aika okoro aikai, ibukin te ririki are imwina. N te aro aei a kona ni moantaai iai n iangoa aia bwaintangira ae te kabanea n raoiroi ibukin taai akanne. *\nKo bon aki riai n tii bwabwaintangira n taai aika okoro. E kona n namakinaki kakukurein te anganga n taai nako. Ma e riai bwainan te iangoraoi. N te katoto, ngkana te mwaane e na bwaintangiraa te aine n akea raoi bukina, e na bae neienne n iangoia bwa iai nanon teuaei ni kan ikikina riki ma ngaia. Ngkana tiaki raoi anne bukin te bwaintangira, e kona ni bure otan iai te aomata ao n riki kangaanga. E oti n aei ngkanne bwa e kakawaki naba iaiangoan bukin te bwaintangira.\nBukin te bwaintangira. N aron ae e oti i eta, e raoiroi iaiangoan ae e na aki bure otan te tia bwaintangiraaki ni bukin te bwaintangira. Ma e riai te tia anga n iaiangoa moa bukin raoi ana bwaintangira. E ngae ngke a iangoia angiina bwa a bwaintangira i aani bukina ae riai, ma a bati aika bwaintangira n tabetai ni katoa ririki i aani kairoroaia. Ao iai naba aika a anganga bwa a aonga n akoaki ke ni bwaintangiraaki.\nTera ae ko kona ni karaoia bwa ko aonga ni bwaintangira i aani bukina ae raoiroi? E taku te Baibara: “Karaoi bwaai ni kabane ake kam karaoi, ma te tangira.” (1 I-Korinto 16:14) Ngkana e aanaki am anganga n te tangira ae koaua ao n tabeakinan te aomata, a na bae ni butimwaeaki ma te kukurei am bwaintangira, ao ko na namakina te kukurei ae moan te bati man te tituaraoi ni koaua. Ngkana ko anga ma nanom, ko kakimwareireia naba iai Tamara are i karawa. E kamoamoaia Kristian ake i Korinto rimoa te abotoro Bauro ngke a tituaraoi ao ni kukurei ni boutokaa te mwakuri n ibuobuoki ibukia raoia ni Kristian ake i Iutaia. E tuangia Bauro bwa “te Atua e tangira ane e anga ma kukurein nanona.”—2 I-Korinto 9:7.\nIaiangoani baika ti a tia n taekin, a kona n rangi n ibuobuoki nakoim, ni karekean am bwaintangira aika a na kakukureiia tabemwaang. A a tia baikai ao tabeua riki n rangi n ibuobuoki n ana babaire te Atua ni kaineti ma reken te bwaintangira ae te kabanea ni kakawaki irouia aomata. Ti kaoko bwa ko na iangoa te bwaintangira ae rianako aei, ni warekan te kaongora ae imwina.\n^ bar. 13 A bati aomata aika bwabwaintangira naba n taian rekenibong ke ni boong ni motirawa. Ma a aki toki n irekereke botaki aikai ma mwakuri aika kaitaraa ana reirei te Baibara. Nora te kaongora n te maekatin aei ae “Aia Titiraki Taani Wareware—A Riai Kristian ni Kakiritimati?”


10 โรงแรมที่ดีที่สุด ใกล้ Paekakariki Escarpment Walkway\nโรงแรมที่ดีที่สุดใกล้ Paekakariki Escarpment Walkway\nโรงแรมที่อยู่ใกล้ Paekakariki Escarpment Walkway\nอ่านรีวิวของ Paekakariki Escarpment Walkway\nกรองระยะทางใดๆ จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n10.4 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n10.9 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n10.6 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n12.0 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n10.8 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n13.0 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n14.2 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n15.9 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n15.6 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n18.4 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n18.8 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n24.2 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n24.3 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n25.2 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n25.3 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n83 - 85 Hutt Road, Petone, Lower Hutt 5012, นิวซีแลนด์\n26.7 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway\n26.6 กม. จาก Paekakariki Escarpment Walkway


Taan Reirei n te Baibara—E Weteingkami Man te Roo—1 Betero 2:9 | Reirei\n‘E weteingkami Iehova man te roo nakon ana oota ae kamimi.’—1BET. 2:9.\nANENE: 95, 74\nN te aro raa are a a riki iai ana aomata te Atua bwa taenikai i Baburon ni moa man te kauoua n tienture C.E.?\nBaikara bwaai ake a boutokaa kamarauan tautoronakia aomata i aan te Aro ae kewe n nukan te ka-15 n tienture?\nTera are a karaoia taani kabiraki n raabanen 1800 tabun bwa e aonga n eti otaia n Ana Taeka te Atua?\n1. Taekini baike a riki ngke e uruakaki Ierutarem.\nN 607 B.C.E., e a niniaki Ierutarem n ana taanga ni buaka Baburon ae rangi ni bubura ae kairaki iroun te Uea are Nebukaneta II. Ni kaineti ma te tiritiri ae korakora iai, e taekina aei te Baibara: ‘E kamateia Nebukaneta aia rorobuaka n ataei n te kabaang n te auti are n aia tabo ae tabu. E aki nanoangaiia rorobuaka n ataei ke aine aika tuai ni boo ma mwaane, kaara ke mwauku. E kabueka ana auti te Atua ae koaua, e kabwakaa oon Ierutarem, e kabueki tauana aika nonoaki ni kabane n te ai, ao e kamaunai bwaai nako aika kakawaki.’—2Rong. 36:17, 19.\n2. Tera ana kauring Iehova, ao tera ae e na riki nakoia I-Iutaia?\n2 A aki riai ni kubanrou kaain Ierutarem n uruakan aia kaawa. Bwa i nanon ririki aika bati, a a tia ni kauringaki I-Iutaia irouia ana burabeti te Atua bwa ngkana a teimatoa ni kakeaa bongan Ana Tua te Atua, a na boni kataenikaiaki irouia kaaini Baburon. A na bati I-Iutaia aika a na mate n te kabaang ao ane e reke maiuna, e na boni kabanea maiuna ni kataenikaiaki i Baburon. (Ier. 15:2) Tera aroni maiuia taenikai ikekei? Iai te bwai ae riki nakoia naake a kataenikaiaki i Baburon ae e a tia n riki naba nakoia Kristian? Ngkana iai ao n ningai?\nTE MAIU N TAENIKAI\n3. E kangaa ni kaokoro te kataenikaiaki i Baburon ma tautoronakia tibun Iteraera i Aikubita?\n3 E waekoa ni koro bukin te baere a a kaman taekinna burabeti. E karaui nanoia naake a na riki bwa taenikai Iehova rinanon Ieremia bwa a riai ni butimwaea aroia ane boou anne ao ni kamanena raoi. E taku: “Katei auti [i Baburon] ao maeka iai. Ununiki n taian onnaroka ao kang uaaia. Ao ukoukora raun te kaawa are I kataenikaingkami nako iai, ao tataro ibukina nakon Iehova, bwa kam na rau ngkana e rau.” (Ier. 29:5, 7) Te koraki ake a aantaeka ni karaoa nanon te Atua a boni maiu n aron ae e taneiai te aba iai i Baburon. E reke kariaiakaia teutana mairouia naake a kataenikaiia bwa a na karaoi baike a tangiri. A kariaiakaki naba taan taenikai ni mwamwananga n te aba anne. Baburon bon nibwan te iokinibwai ao te bitineti rimoa, ao a kaotaki ni bwaai ni kakoaua ake a kenaki i aantano bwa a bati I-Iutaia ake a reke rabakauia n iokinibwai ikanne, ao tabemwaang a riki bwa taani karaobwai aika mwaatai. A boni maiu ni kaubwai naba tabeman I-Iutaia. E rangi ni kaokoro te kataenikaiaki i Baburon ma te tautoronaki i Aikubita are a rinanona tibun Iteraera bubua ma bubua te ririki mai mwaina.—Wareka Te Otinako 2:23-25.\n4. Antai ake a rotakibuaka naba n te kataenikaiaki i Baburon i rarikia tibun Iteraera ake a karitei, ao e aera ngke a aki kona ni karaoi bwaai nako aika tangiraki n te Tua?\n4 E ngae ngke a rereke baike a kainnanoi ibukini maiuia I-Iutaia ma tera aroni baike a kainnanoi ibukin aia onimaki? E a tia n uruakaki ana tembora Iehova ma baonikareana, ao e a aikoa waaki te nakoa n ibonga n te aro ae baireaki raoi. Bon akea te bwai ae bure ae a karaoia ana toro te Atua aika kakaonimaki ake i buakoia taenikai, ae a tau ni katuuaaeaki iai. Ma a riai naba ni kaai ni karawawataaki ma nikiraia te natannaomata anne. Ma a karaoa ae a kona ni karaoia n ongeaba n Ana Tua te Atua. N te katoto, ni menaia i Baburon Taniera ma raona ake teniman ake Tiateraka, Metiaka, ao Abeteneko, a rawa ni kana te amwarake ae katabuaki kanakina irouia I-Iutaia. Ao ti ataia bwa e katoatai Taniera n reitaki ma te Atua n te tataro. (Tan. 1:8; 6:10) Ma kioina ngkai e mena i aan aia kairiri beekan te I-Iutaia ae mamaaka te Atua, e boni kangaanga irouna bwa e na karaoi bwaai nako aika tangiraki n te Tua.\n5. Tera te kantaninga are e angania ana aomata Iehova, ao bukin tera bwa e kamimi te berita aei?\n5 A na manga kona n taromauria te Atua tibun Iteraera n te aro ae riai? E taraa n rangi ni kangaanga rikin aei n te tai anne. E aki kakainaomataia ana taenikai Baburon. Ma e aki muti Iehova ae te Atua n te tua anne. E a tia ni beritanna bwa a na kainaomataaki ana aomata, ao e boni koro bukina. E kokoro bukin ana berita te Atua.—Ita. 55:11.\nA A TIA NI KATAENIKAIAKI KRISTIAN I BABURON?\n6, 7. E aera bwa ti riai ni kamataataira raoi n taekan ana kataenikai Baburon ni boong aikai?\n6 A a tia Kristian n rinanon te bwai teuana ae kuri n titeboo ma te kataenikaiaki are i Baburon? I nanon ririki aika bati, e taekinaki n Te Taua-n-Tantani bwa a kataenikaiaki irouni Baburon ana toro te Atua man 1918 ao a kainaomataaki n 1919. Ma n te kaongora aei ao are imwina, ti na reiakinna bwa e aera ngkai ti riai ni kaetii otara iai.\n7 Iangoia: Baburon ae Kakannato bon te botaki n Aro ae kewe ae katobibia te aonnaba. Ngaia are a boni bae n tia n toronaki ana aomata te Atua irouia Aaro aika kewe n te anga teuana ma teuana n te tai anne ao a a riki bwa ana taenikai Baburon n 1918. Ma e kaotaki ni bwaai ni kakoaua bwa tatabebwi te ririki imwain te Moani Buaka Are Kabutaa Aonnaba, a a boni kainaomataaki ana toro te Atua aika kabiraki mairouni Baburon ae Kakannato, ao a aikoa toronaki irouna. E ngae ngke e koaua bwa a bwainikirinaki taani kabiraki n te moani buaka are kabutaa aonnaba, ma te rawawata are a rinanona boni mairouia taan tautaeka n te aonnaba, ma tiaki Baburon ae Kakannato. Ngaia are e taraa n ae a aki kataenikaiaki ana aomata Iehova irouni Baburon ae Kakannato n 1918.\nTE TAENIKAI I BABURON—N NINGAI?\n8. Kabwarabwaraa aroni kabarekaan te Aro ni Kristian ni koaua. (Nora te taamnei ni moan te kaongora aei.)\n8 Ni Bentekota 33 C.E., a ruonaki n te taamnei ae raoiroi nga ma nga I-Iutaia ao aomata ake a rairaki nakon te Aro n Iutaia. A riki Kristian aika boou aikai bwa “te reeti n aomata aika . . . rineaki, te koraki n ibonga aika ueea, te natannaomata ae itiaki, te koraki ake ana bwai te Atua.” (Wareka 1 Betero 2:9, 10.) A teimatoa abotoro n tararuai taian ekaretia n aia bongi ni maiu ni kabane. Ma e ngae n anne, imwin raoi mateia abotoro, a a teirake mwaane n taekin “reirei aika kewe” ni “katikiianako taan rimwin Iesu bwa a na rimwia.” (Mwa. 20:30; 2Tet. 2:6-8) A bati i buakoia mwaane aikai ake iai mwiokoaia aika kakawaki n taian ekaretia, a beku bwa mataniwi, ao imwina riki bwa “ebikobo.” E a moanna n tei te koraki ae rietata riki aika taani kairiri, e ngae naba ngke e a tia ni kangai Iesu nakoia taan rimwina: “Taari ngkami ni kabane.” (Mat. 23:8) Ibukina bwa mwaane aika bubura nakoaia aikai a rangi n tangiri aia karioiango Aristotle ao Plato, a a moanna n reireinia aomata aia reirei naakai ma aia iango, ao teutana imwin teutana a a onea mwin te reirei ae koaua are n Ana Taeka te Atua.\n9. Kabwarabwaraa aron te Aro ni Kristian ae tannako man te koaua ni boutokaaki n te Tautaeka n Rom, ao tera mwina?\n9 N 313 C.E., e a kariaiakaki i aan te tua te Aro ni Kristian ae tannako man te koaua aei iroun te Embera n Rom ae te beekan ae Constantine. Ni moa man te tai anne, a a moanna n ikarekebai te Aro ao te Tautaeka. N te katoto, imwin te Kaboowi are i Nicaea ao e tua Constantine are ira te boowi bwa e na kanakoaki mai abana te tama ae karitei are Arius, ibukina bwa e rawa ni kakoauaa ae Iesu bon te Atua. Imwina riki, i aan ana kairiri te Embera ae Theodosius I (379-395 C.E.) ao te Aro ni Katorika are te Aro ni Kristian ae kabarekaaki, e a moanna ni kinaaki, ao e a riki bwa te Aro n te Embwaea n Rom. A taekina Rom ae te aba ae beekan taani kororongorongo rimoa bwa aongkoa e riki bwa te aba ae Kristian n te kaaua n tienture. Ma ni koauana, n te tai anne e a butimwaei reirei ni beekan te Aro ni Kristian ae tannako man te koaua, ngaia are a a riki bwa kaaini Baburon ae Kakannato. E ngae n anne, a boni karaoa naba aia kabanea ni konaa n taromauria te Atua te koraki ae karako mwaitiia ake Kristian aika kabiraki aika ai aroia uita, ma akea ae e kan ongora irouia. (Wareka Mataio 13:24, 25, 37-39.) A a bon riki bwa taenikai irouni Baburon!\n10. E boto i aon tera nanououaia aomata aika raraoi nanoia n ana reirei te Aro bubua ma bubua te ririki imwini Kristo?\n10 Bubua ma bubua te ririki imwini Kristo, a bati aomata aika kona ni wareka te Baibara n te taetae ni Kuriiti ke n Ratine. Ngaia are a kona ni kabotaui reirei man Ana Taeka te Atua ma reirei n te Aro. Ni kaineti ma baike a wareki n te Baibara, tabeman i buakoia a rawa ni butimwaei booto n reirei man te Aro aika bobuaka ma te Baibara, ma e karuanikai aei ao a kona ni mate naba ngkana a taekin iango aikai i mataia aomata.\n11. E kangaa n tauaki taekan te Baibara irouia mataniwi n Aaro?\n11 Imwin tabeua te tai, a aikoa kamanenaaki irouia aomata aika rangi ni bati taetae ake a rairaki iai Baibara, ao te Aro e tuka rairan Ana Taeka te Atua nakon taetae aika kakabonganaaki riki. Ibukin anne, tii mataniwi n Aaro ao aomata tabeman ake a bubura aia reirei aika kona ni wareka te Baibara i bon irouia, ma a aki bane mataniwi n Aaro n rabakau ni wareware ao ni koroboki. Ane e rawa nakon ana reirei te Aro, e na boni kakaiaki tuuaana. A riai ni karaba ni bobotaki ni kurubu ana toro te Atua aika kakaonimaki, ngkana e angaraoi irouia. N aron are e riki irouia naake a taenikai i Baburon rimoa, a aki kona naba taani kabiraki aika “te koraki n ibonga aika ueea” ni karaoi aia mwakuri n te aro ae baireaki raoi. Ai matoatoara ana tautaeka Baburon ae Kakannato i aoia aomata!\nE A MOANNA N NORAKI TE OOTA\n12, 13. Baikara baika uoua aika boutokaa kamarauan tautoronakia aomata irouni Baburon ae Kakannato? Kabwarabwaraa.\n12 Iai te tai ae a na inaomata iai Kristian ni koaua ao ni kariaiakaki n taromauria te Atua i mataia aomata? Eng! E a moanna n rin i buakon te rotongitong te oota i aoni bwaai n taamnei. Ai rabwara baika kakawaki aika uoua aikai. Te moan, bon te mitiin ni boreeti ae kamanenai manin koroboki aika kona ni kamwaingingaki ae kabonganaaki n nukan te ka-15 n tienture. Imwain reken te bwai ni boreeti n aaba ake i Maeao, e karauaki raoi ni kaeweweaki n te bai te Baibara. A karako katotoni Baibara ao a rangi ni bobuaka. E taekinaki bwa e kainnanoa tebwina te namwakaina te tia kaewewe ae mwaatai ibukini kaewean tii teuana katoton te Baibara ae koreaki n te bai! Irarikin anne, a rangi ni bobuaka bwaai ake e koroboki i aoia te tia kaewewe (te beeba ae matoatoa ke te kunniman). Ni kaitaraan anne, kamanenaan te bwai ni boreeti ao te beeba ae te anga riki teuana ae moan te nakoraoi, e kona iai te tia boreeti ae mwaatai ni katiai iteraniba aika 1,300 n tebongina!\nE karekea te kainaomataaki mai aani mwaakani Baburon rabakau aika boou ibukin te boreeti ao taan rairai n te Baibara aika ninikoria (Nori barakirabe 12, 13)\n13 Te kauoua ni bwai ae kakawaki bon aia motinnano tabeman mwaane aika ninikoria n raira Ana Taeka te Atua nakon taetae aika kakabonganaaki riki ni moan te ka-16 n tienture. A karaoa te mwakuri aei taan rairai aika bati ao a karuanikaia iai maiuia. E rangi n un te Aro iai. Bukin tera? A maaku bwa ngkana a wareka te Baibara n oin aia taetae aomata aika raraoi nanoia, a nang moanna iai n tabeki titiraki n aron aikai: ‘E taekinaki ia n Ana Taeka te Atua rongorongon te burikatorio?, te kabwakamwane n te tutia ibukia maate?, taekaia bobe ao mataniwia taama?’ E rangi n un te Aro n te waaki aei. E aera bwa a na waeiia mataniwi n te Aro aomata aika rangi ni bati! E boni kaaitaraia aomata te Aro. A motikaki taekaia aomata ake a rawa nakon ana reirei te Aro, ake tabeua mai iai a boto i aon aia karioiango ni beekan Aristotle ao Plato ake a maiu imwaini bungiakin Iesu Kristo. E bairea te tuuaa ae te kamateaki te Aro ao e karaoa nanona te Tautaeka. A karaoa aei ibukina bwa a na kabwarai nanoia aomata mani warekan te Baibara ao waewaean te Aro. E karaoaki aei n angiin te tai. Ma tabeman ake a ninikoria a bon rawa n tautaekanaki irouni Baburon ae Kakannato. A a tia ni katoonga Ana Taeka te Atua, ao a tangira ae bati riki! E a uakaan te kainaomataaki man te Aro ae kewe.\n14. (a) Baikara baike a boutokaa rikiraken riki te oota i aoni koaua man te Baibara n raabanen 1800 tabun? (b) Kabwarabwaraa ingaingan Brother Russell ibukin te koaua.\n14 A bati ake a bwarua te koaua man te Baibara ake a birinako nakon aaba ake e karako iai mwaakan te Aro. A kani wareka te Baibara ao n reiakinna ao ni maroroakinna i marenaia n akea ae e na tuangia te bwai ae a na iangoia. Teuana i buakon aaba akanne bon te United States are a moana iai aia ukeuke n te Baibara Charles Taze Russell ma raona tabeman n raabanen 1800 tabun. N te moantai, te bwai ae e uaiakinna Brother Russell bon ukeran raoi te Aro ae reirei te koaua n taai akanne. E a tia ni karaua raoi ni kabotaui ana reirei te Baibara ma aia reirei Aaro aika kakaokoro, ao Aaro naba ake a aki aranaki bwa Kristian. E waekoa n ataia ae akea i buakon Aaro akanne ae boraoi ana reirei ma Ana Taeka te Atua. N te taina, e kawariia Russell mataniwi n Aaro aika bati ao e kantaningaiia mwaane aikai bwa a na butimwaei koaua ake e a tia ni kunei ma raona ao ni manga reireinia iai kaain aia ekaretia. A aki kan ongora mataniwi aikai. A riai Taan Reirei n te Baibara n ataa aei: A na aki reitaki ma naake a motinnanoia bwa a na tiku n te Aro ae kewe.—Wareka 2 I-Korinto 6:14.\n15. (a) N ningai te tai are a mena iai Kristian i aani Baburon ae Kakannato? (b) Taekin titiraki aika a na kaekaaki n te kaongora ae imwina.\n15 Mani moan te kaongora aei, ti a tia n ataia ae a riki Kristian ni koaua bwa taenikai irouni Baburon imwin raoi maten te kabanea n abotoro. Ma a rio titiraki aika bati n aron aikai: Tera riki te bwai ni kakoaua bwa tatabebwi te ririki imwain 1914 ao a a boni kainaomataaki man tautoronakia taani kabiraki mairouni Baburon ae Kakannato? E koaua ae e aki kukurei Iehova irouia ana toro ibukini waeremwen aia mwakuri n uarongorongo n te Moani Buaka Are Kabutaa Aonnaba? Ao e koaua bwa a kakeaa bongan teia i nuka tabeman taari mwaane n te tai anne ike e a aki kukurei iai Iehova? Ngkana ngaia bwa a kataenikaiaki Kristian n te Aro ae kewe ni moa man te kauoua n tienture C.E., n ningai ngkanne are a kainaomataaki iai? A rangi n tamaroa titiraki aikai, ao a na kaekaaki n te kaongora ae imwina.