The Fiji Times Online | Nai Lalakai Online | Sa qai leqa o Avolosi\nSa qai leqa o Avolosi ALIPATE TUIDRAKI | Monday, December 5, 2016\nE SA laurai rawa vei Avolosi ni sa rui sivia na nona dau tatadrataka e vuqa na ka lelevu, ia, e sega ni tu vua se vei ira na nona i lawalawa na kilaka ka me rawa kina ni vakavotukanataki na nona tatadra.\nE na vuqa tale ga na gauna e laurai kina ni sa dua na ka na nona gadreva tu me bau dua na nona i tutu levu ka me rawa ni bau dokai ka rokovi kina.\nE na nona sa tovolea rawa na i kanakana ni rokovi vata kei na dokai e na gauna ka a sasagataka tiko kina na kena vakaduri na Viti Kabani e sa mani veiveisautaka tiko kina na veika e parofisaitaka ka sa sega tale ga ni rawa ni ciqoma me sa lesu ga ki nakoro me la?ki teitei.\nE dua tale ga na ka e sa raica rawa ko Avolosi ko ya ni dina ni ra sa lotu na i Taukei, ia, e se bula vinaka sara tu ga e lomadra na nodra vakabauta na veika vakatevoro ka sa qai dau vakayagataka toka na tikina oqo me dau rawata kina na nodra veitokoni na i Taukei ki na nona gagadre ka ni sa roboti Viti tu na kena i rogorogo na turaga oqo.\nNa kaukauwa ni nodra dau veitalanoataka na kena i tukutuku na turaga oqo ko ira na noda na iTaukei e dau vakavuna tale me ra sa la?ki bosoka vata na i talanoa kei Avolosi vata kei na i talanoa kei Mosese Dukumoi se ko Navosavakadua ka so na gauna e sa la?ki basika eso na i talanoa ka a ucu mai duru ka me rawa tu ga kina eso na i talanoa ka mai dewa totolo tu yani me vaka e kama na veigasau ka sa mani la?ki vakabauti sara tu na i talanoa.Ko Avolosi e dua na turaga ka dau tutaka vakalevu na bula ni vakabauta vata kei na talairawarawa, ia, na nona i vakarau ni veiliutaki e sega ni salavata kei na veika e dau vunautaka.\nE dina ga ni sa kidava rawa tiko na turaga oqo na veika e leqa tiko e na noda bula na i Taukei, ia, e leqa ga ni lailai vua na kilaka vakavuli me rawa ni vakavotukanataki kina na nona tatadra.\nE dua tale ga na leqa levu ka tiko vua ko ya ni via la?ki vakatulewa tiko e na veika e baleta na maketetaki ni nodra i voli na dauteitei, ia, e da sega vakadua ni bau rogoca e na kena i talanoa me bau tara na cakacaka ni teitei ka me rawa ni vakila kina na dredre era dau sotava dina na dauteitei.\nE dau saqati ira vakalevu na noda turaga, ia, na i vakarau ni nona veiliutaki e dusia tiko ni vinaka cake sara na nodra veiliutaki na noda turaga.\nE dau wilika wasoma na i Vola Tabu, ia, e 10 tiko na marama era sa wili tu me ra watina. Oqo eso na veika ka a tiki tu ni bula nei Avolosi ka a dodonu kina me ra lomatarotaro ko ira era a dau muri koya.\nE na gauna ka sa vesu kina ko Avolosi e sa mani kau yani ki Rotuma me la?ki vesu tu me yabaki 10 mai kea.\nE se bera mada ga ni yacova e dua na yabaki na nona vesu tiko mai Rotuma ka sa baci rogovaki mai ni sa na suka tiko mai e na qaqa ko Avolosi e na i ka 25 ni Tiseba, 1930 ka sa na mai liutaki Viti.\nE sa rogovaki tale ga mai Nadroga ni sa na tabaki na ului Avolosi e na i lavo ni Viti. E sa rogovaki tale ga mai Ba ni sa leqataka na Manidia ni Colonial Sugar Refining Company de lakolako ka ra qai cokovata na i Taukei vata kei ira na Idia ka ra qai saqati ira na Kai Vavalagi.\nE kaukauwa sara na kena rogovaki na I talanoa oqo mai Toko mai Tavua ka ni ra levu mai kea era dau vakabauti Avolosi.\nE dua tale ga na vuna levu ka kaukauwa kina mai Toko mai Tavua na nona tokoni ko Avolosi baleta ni dau tu maliwai ira vakalevu mai Toko ko Josevata Kunagado na tuakai Avolosi ka a sa solia oti vua ko Avolosi me Tui Ni Lomalagi Ka i Sosomi Kei Jisu Karisito.\nEra sa mani kumuni i lavo lo tiko mai Toko mai Tavua me baleta na Lotu Ni Gauna ka vakakina na nona dau la?ki sikovi ki Rotuma ko Avolosi ka ra dau vakaitavi kina vakalevu ko ira na dau muri koya. Ni ra dau lesu mai Rotuma era dau kauta lesu mai na i vola nei Avolosi ka veitataunaki tiko mai kina vei ira na dau muri koya ka vakayaloqaqataki ira tiko mai kina.\nE na vula ko Maji 1940 e sa qai sereki mai kina mai Rotuma ko Avolosi ka sa mani lewai me tiko voli ga mai Suva ka me kakua ni butuki Vatukoula de na qai vakasoqoni ira vata na tamata cakacaka mai kea ka qai baci vakavuna na tiko vakaca.\nE dina ga ni sa dau tauvi koya vakalailai na waqaqa, ia, e se bulabula vinaka sara tu ga ko Avolosi. E na i ka 30 ni Me, 1940 e a baci lewai tale kina me sa la?ki vesu tale ki Rotuma me 10 tale na yabaki e na vuku ni nona via vakaduria e dua na i soqosoqo ni tamata cakacaka.\nE a vesu tiko mai Rotuma ka donuya na kena tekivu na i valu levu. E na gauna ni i valu levu e a tokitaki kina ka la?ki vesu tu ki Niu Siladi me yacova ni mudu na i valu. E na gauna ka sa sereki mai kina mai Rotuma ka sa suka lesu mai ki Viti e sa qai lewa na matanitu me la?ki vesu tu mai Yacata mai Cakaudrove.\nE na siga me sa na vodo kina e na waqa ka me sa na kau ki Yacata era a oso tu na tamata e na wavu e na nodra via raica na na turaga ni Navatulevu oqo.\nE a bau gole tale ga yani ko Ratu J.L.V. Sukuna na Turaga Talai me la?ki talaca na turaga oqo.\nE na nodrau sa veitalatala tu e na dela ni wavu e Suva na turaga e rua e sa qai vuki vei Ratu J.L.V. Sukuna ko Avolosi ka cavuta vei ira na i otioti ni nona kerekere ka a cavuta kina vakaoqo :\n?E dua tiko na i otioti ni noqu kerekere.Au kerea wale ga me la?ki tei tale mada ga e dua na vu ni gasau mai na noqu vanua mai Nadi, au qai kau vakavesu.?\nE a qai cavuta lesu mai vei Avolosi ko Ratu J.L.V. Sukuna na Turaga Talai Sa Bale na vosa oqo :\n?Sa rauta Avolosi. Mo sa na gole mada ga ki Yacata. Na i lakolako oqo au sa na qai raica ko i au.?\nE vakanadaku ko Avolosi ka gole yani me sa la?ki vodo e na waqa ka yaloyalo lesu mai vei ira na lewenivanua ka ra oso tu e na wavu ka ra yaloyalo lesu yani e na luluvu ka ni sai koya oqo na i otioti ni gauna me ra na raici koya kina na turaga ni Navatulevu oqo.\nNa i otioti ni vosa ka rau a cavuta e na nodrau veitalatala na turaga oqo e rau kila ga ko rau.\nE na nona tiko voli mai Yacata e a qai mani tauvimate ka la?ki curu e na valenibula mai Waiyevo mai Taveuni.\nE na i ka 15 ni siga ni vula ko Evereli 1946 e a sa qai mai kacivi kina na nona bula na turaga oqo.\nE sa mani la?ki bulu toka e na yanuyanu ko Yanuca e na i ka 16 ni siga ni vula ko Evereli 1946 ka a qarava na lotu ni veibulu ko Mataiasi Cika.\nE a vakadinadinataki vakavuniwai ni vu ni nona mate na niumonia.\nE a toqai tale toka ga vakaivola ni a watina tiko e na gauna ka sa mai kacivi kina na nona bula ko Ligieta Nawai.\nE ratou a lewe 8 taucoko na luvei Avolosi ka ratou volai e rukuna e na V.K.B. ko ya ko : Sereima Gaunavou ka sucu e na 27/03/1915, Jone Naqiri ka a sucu e na 21/11/1920, Kiniviliame Narogosaubale ka a sucu e na 15/04/1926, Josevata Vatukarasa ka a sucu e na 15/04/1926, Panapasa Nayavusaulevu ka sucu e na 06/07/1926, Josua Bulatale 08/10/1928, Tiko Solomone na luvena mai Rotuma ka a sucu e na 11/02/36, Apolosi Sogoitu Rawa Ranawai na luvena tale ga mai Rotuma ka a sucu e na 17/03/42 ka rau sega tiko ni volai e na rukui Avolosi e na VKB ko rau na luvena tagane ka rau bulu toka e na mata ni valenilotu mai na koro ko Vatutu e na tikina ko Nawaka e na Yasana Ko Ba vata kei na dua na luvena marama mai Namaqumaqua mai Serua.\nMai na i talanoa ka sa talanoataki oti oqo ko ni na rairai raica tiko kina ni levu na gauna ka veitosoyaki voli kina ko Avolosi e a la?ki maroroi kina vei iratou na tukai keitou e na Mataqali Naduruniu e na Yavusa Navatulevu.\nNa vuna ko ya ni e na dela ni gauna ko ya ka se sega soti kina ni ra vuli vinaka na turaga e Nadi e ratou a sa cakacaka vinaka voli kina na neitou qase e na Mataqali Naduruniu e na Yavusa Navatulevu ka ra sa veilesiyaki voli kina e na cakacaka vaka - Roko Tui Ba (Nemani Driu),Vuniwai (Anare Tuidraki)vata kei na Turaga Ni Lewa (Alipate Driu).\nKo rau na luvei Nemani Driu na Roko Tui Ba Vakacagu ko Vatemo Vai vata kei Tikiko Tuwai e rau a duru kaukauwa sara ni Viti Kabani ka vakakina na Lotu Ni Gauna.\nAu vakavinavinaka vakalevu e na neirau a vakamuria tu mai vakamalua na veika e baleta na turaga oqo vata kei Tauyasa Vakarau e dua na tavalequ ka keirau a qai la?ki vakacavara sara kina vakavinaka na kena vakaleweni na i tukutuku kece sara ka gadrevi me baleta na turaga oqo ka me qai rawa kina ni tawani vakaoti na nona i vola ni mate.\nE a qai la?ki qarava vakaoti na Death Certificate nei Avolosi ko Sisilia Torosi ka a cakacaka tiko e na Valenivolavola Ni Sucu,Vakamau Kei Na Mate mai Lautoka e na gauna ko ya. Keirau na gadreva kina me keirau na vakaraitaka vei kemuni kece sara na noda na kawa i Taukei ka ko ni dau waraka voli na i lavo ni Viti Kabani mo ni vakacegu e na vakasama ni a sa lusi na Viti Kabani e na vuku ni lailai ni kilaka vakabisinisi ka a tu vei Avolosi ka vakakina vei ira na nona i lawalawa ka vuqa tale ga vei ira na nona i lawalawa era a vakaitavi e na kena vakayagataki vakaveitalia ni nodra i yau na lewenivanua ka ra a veivakabauti vei Avolosi vata kei na nona vakasama me baleta na Viti Kabani se Viti Company.\nE sa na balolo wale tu ga ni vakanananu na nomuni nanuma me baleta na i lavo ni Viti Kabani me vaka e a yaco vei iratou na i soqosoqo na Kelekeletabua vata kei ira tale e vuqa na isoqosoqo ka ra na vakaduri mo ni vesumonataki kina me vaka ga na nona a vesumonataki na kawa i Taukei e na dua na dela ni gauna ko Avolosi ni ra se mataboko tu e dua na i wase ni tamata levu vei keda ka bula tu mai na kena vakasama me yacova mai na siga e daidai.\nE dau rogo tale tu ga vei ira eso ni se bula tiko ko Avolosi ka tiko voli mai Mereke ka?u gadreva me?u vakadeitaka vei kemuni ni sa vakacegu ko Avolosi ka sa tu e na Valenivolavola Ni Sucu,Vakamau Kei Na Mate ka vakadeitaki tu kina ni a vu ni nona mate ni a tauvi koya na niumonia.\nE sa na mai yala tale ga e kea na neirau vaqaqara e na i vola ka ra tu e na National Archives ka vakakina na neirau vakataleva eso na veivanua ka a bula voli kina na turaga oqo ka vakakina na kena rogoci eso na nodra i talanoa na qase.\nIa,ke mani dua vei kemuni e se gadreva me na tosoya tale na kena vaqarai na i lavo ni Viti Kabani, ia, au sa na vukei kemuni ga e na dua na i tukutuku ka a vakaraitaki vei keirau vata kei Osea Tuidraki lailai ka a boso tu ni dua na Tabana Ni Telecom e na Yasayasa vaka - Ra, mai vei Ratu Mosese Varasikete Tuisawau e na Valenivolavola Ni Telecom mai Lautoka ni vo tiko e dua na gauna lekaleka me sa mai vakacegu na turaga oqo ka a kaya kina vakaoqo ni tiko na i lavo ni Viti Kabani e na dua na kabani mai Mereke ka yacana na J.P.Morgan.\nMo ni sa na qai tekivu e na i tukutuku oqo ko kemuni na gadreva moni na tosoya tale na vaqaqara baleta ni a sa tovolea oti ko Osea Tuidraki lailai ka luvei Vuniwai Vakacegu ko Osea Tuidraki mai Narewa mai Nadi me vakacakulea e na Internet na veika e baleta na i lavo ni Viti Company se Viti Kabani ka tukuni mai ni na sega ni rawa ni vakaraitaki mai ki taudaku e dua na i tukutuku vakailavo me vaka na ka e gadrevi yani.\nE na rawa tale ga ni ko ni na gole cake ki na koro ko Dreke ka la?ki taroga se e tiko vei cei na i vola ka a dau maroroya voli ko Mesulame Deku e dua na turaga ka keirau a la?ki veikilai vinaka sara e na neitou a la?ki sota e na valenisoqo mai Dreke ka vakakina e na nona a gade tu yani ki Vaturu e na noqu a tiko voli vakacakacaka mai kea ka ni a tu vua na turaga oqo e levu na i vola ka a vola ko Avolosi Ralawaki Nawai ka a dau sasagataka tale voli ga me kila na vanua ka sa tiko kina na i lavo ni Viti Kabani.\nE na nona i davodavo ni tauvimate na turaga oqo ko Mesulame Deku ni sa voleka sara tu ga ni cavuka na nona i cegu e sa qai kerea vua e dua na cauravou mai Dreke me qiri yani vei au ki na Vaturu District School e na 12 beka na yabaki sa oti ka kerea tiko yani kina me?u qai vakacavara na veika e a vaqara voli mai me baleta na Viti Kabani .\nAu sa vakavinavinaka tale ga ni sa mai vakacegui na nona gagadre na turaga oqo.\nIa, mai na delana oqo ki na kabani na J.P. Morgan mo ni na qai cakacaka kina ko kemuni ka se sega ni vakacegu na yalomuni ni sa mai cava na i talanoa ni vaqaqara balavu oqo ka a yavutaki mai e na kena tovolei me da kakua ni mai vesuki tu vakavakasama na kawa i Taukei e na vakasama ni i lavo ni Viti Kabani se Viti Company.


Vakatotomuri Ira na iTokani Voleka i Jiova | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Acholi Albanian American Sign Language Amharic Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bicol Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language English Estonian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Kamba Kannada Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mexican Sign Language Mongolian Moore Ndau Ndebele (Zimbabwe) Nepali Nias Norwegian Nyungwe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Wolaita Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language vakaViti\n“Era veitokani voleka kei Jiova o ira na rerevaki koya.”—Same 25:14.\nSERE: 106, 118\nNa cava eda vulica ena nodrau veitokani o Ruci kei na Kalou?\nRawa vakacava me itokani voleka i Jiova o Tui Esekaia?\nNa itovo cava e laurai vei Meri na itokani i Jiova?\n1-3. (a) Eda kila vakacava ni rawa nida veitokani kei na Kalou? (b) O cei eda na veivosakitaka ena ulutaga qo?\nE CAVUTI vakatolu ena iVolatabu me itokani ni Kalou o Eparama. (2 Vei. 20:7; Aisea 41:8; Jeme. 2:23) O koya duadua ga na turaga yalodina e vakatoka na iVolatabu me itokani ni Kalou. Kena ibalebale ya ni o koya duadua ga erau veitokani kei na Kalou? Sega, e tukuni ena iVolatabu ni rawa nida veitokani kei na Kalou.\n2 E volai ena iVolatabu na kedra itukutuku na tagane kei na yalewa yalodina era rerevaki Jiova, era vakabauti koya, ra qai veitokani voleka kei koya. (Wilika Same 25:14.) E vola na yapositolo o Paula e “levu sara na ivakadinadina era vaka na o,” e macala nira itokani kece ni Kalou. (Iper. 12:1) O ira qo era duidui kece.\n3 Meda raica mada e tolu na itokani voleka i Jiova e volatukutukutaki ena iVolatabu. Eda na veivosakitaki (1) Ruci, na yada gone ni Moapi; (2) o Esekaia, na tui dau cakadodonu ni Juta; kei na (3) o Meri, na marama yalomalumalumu e tinai Jisu. Na cava eda vulica ni ratou saga yadudua me ratou veitokani kei na Kalou?\nVAKARAITAKA O RUCI NA DEI NI LOLOMA\n4, 5. Na vakatulewa dredre cava e vakayacora o Ruci? Cava e dredre kina? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n4 Raitayaloyalotaka mada e tolu na yada, eratou taubaletaka na gaunisala balavu e Moapi. Qo o Neomai kei rau na vugona o Ruci kei Oripa. Eda raica ni sa lako o Oripa, e vakatulewataka me lesu ina nona vanua o Moapi. E vakadeitaka o Neomai me lesu ina nona vanua o Isireli. E tomani koya o Ruci, e vakayacora e dua na vakatulewa bibi ena nona bula. A rawa ni lesu vei ira na wekana i Moapi se kabiti vugona o Neomai me rau lako vata i Peceliema.—Ruci 1:1-8, 14.\n5 A rawa ni vakasamataka o Ruci me lesu i Moapi ni tiko kina o tinana kei ira na wekana mera qaravi koya ni sa yada tu. E marama ni Moapi o Ruci, e kila na kena itovo, na kena vosa, e kilai ira tale ga na lewenivanua. E sega mada ga ni tukuna vua o Neomai ni na rawati qori mai Peceliema. E vakasalataki Ruci ga me tiko e Moapi. E leqataka ni na sega ni vakarautaka rawa na watidrau se vale me nodrau na vugona. Na cava ena cakava o Ruci? E sega ni vakataki Oripa ni “lesu vei ira na kainona kei ira na nona kalou.” (Ruci 1:9-15) E sega ni vinakata o Ruci me lesu vei ira na wekana kei na nodra kalou lasu.\n6. (a) Na vakatulewa vakayalomatua cava e cakava o Ruci? (b) Na cava e tukuna kina o Poasa ni vakaruru o Ruci e ruku ni taba i Jiova?\n6 De dua a mai kilai Jiova o Ruci ni a tukuna vua o watina se o Neomai. O Jiova e sega ni vakataki ira na kalou ni Moapi. E kila o Ruci ni dodonu ga me lomani Jiova me qaravi koya. E sega ni vinakati ga me kila na veika me baleti koya, e vinakati tale ga me vakatulewa. Vakacava ena digitaki Jiova me nona Kalou? E vakatulewa vakayalomatua o Ruci. E kaya vei Neomai: “Na kainomu era na kainoqu, na nomu Kalou ena noqu Kalou.” (Ruci 1:16) E veiuqeti dina nona lomani Neomai o Ruci, ia e bibi sara nona lomani Jiova. Dua na gauna e muri, e qai vakacaucautaki Ruci na itaukeiniqele o Poasa ni vakaruru e ruku ni taba i Jiova. (Wilika Ruci 2:12.) Eda rawa ni vakasamataka e dua na luve ni manumanuvuka e vakaruru toka ena ruku ni taba i tamana. (Same 36:7; 91:1-4) O Jiova gona e vaka na itubutubu nei Ruci. E vakaicovitaki koya ena vuku ni nona vakabauta, e sega kina ni veivutunitaka nona vakatulewa.\n7. Na cava ena rawa ni uqeti ira na lomalomarua mera yalataka nodra bula?\n7 Levu era vulica na veika me baleti Jiova, ia era sega ni digia mera vakaruru vua. Era sega ni vinakata mera yalataka nodra bula mera papitaiso. Ke o lomalomarua mo yalataka nomu bula vei Jiova, o bau vakasamataka na vuna? E tiko na kalou eda digia meda qarava. (Josua 24:15) Vakacava mo vakaruru vua na Kalou dina duadua ga? Ni o yalataki iko vei Jiova, qo e vakaraitaka ni o vakabauti koya. Ena tokoni iko ena gauna kece se mani cava o na vakatovolei kina. Qori sara ga na ka e cakava na Kalou vei Ruci.\n“E KABITI JIOVA TIKO GA”\n8. Vakamacalataka na isususu i Esekaia.\n8 Na isususu i Esekaia e duidui sara vei Ruci. E sucu ena matanitu yalataki vei Jiova. Ia era sega ni muria kece na Isireli na yalayala qori. O Easi na tamai Esekaia e tui ca. E liutaka na matanitu o Juta mera qaravi matakau, e beca mada ga na valenisoro i Jiova e tiko e Jerusalemi. E sega ni rawarawa nona bula o Esekaia ni se gone, ni vica na tacina era vakamatei, eratou vakamai bulabula me isoro vua na kalou lasu!—2 Tui 16:2-4, 10-17; 2 Vei. 28:1-3.\n9, 10. (a) Na cava e rawa ni vakavuna me turaga voravora o Esekaia? (b) Cava meda kua ni cudruvi Jiova kina? (c) Cava e sega ni lewa kina na ivakarau ni noda bula na noda isususu?\n9 A rawa ni tubucake o Esekaia me turaga voravora, me kua ni qarava na Kalou. O ira mada ga e dredre toka nodra bula era dau “cudruvi Jiova vakalevu,” se rarawataka na nona isoqosoqo. (Vkai. 19:3) Era nanuma eso ni na lewa na ivakarau ni nodra bula na nodra isususu, e rawa nira muria na nodrau ivakaraitaki ca na itubutubu. (Isik. 18:2, 3) Vakacava e dina qori?\n10 Sega. E vakadinadinataki qori ena bula i Esekaia. E sega ni vakavuna o Jiova na veika ca e yacovi keda e vuravura, oya na vuna meda kua kina ni cudruvi koya. (Jope 34:10) Nodrau ivakaraitaki na itubutubu e rawa ni uqeti ira na gone. (Vkai. 22:6; Kolo. 3:21) Sega ni kena ibalebale qo me lewa noda ivakarau ni bula na noda isususu. Ia e solia vei keda o Jiova e dua na isolisoli talei, oya na galala ni vakatulewa. (Vkru. 30:19) E vakayagataka vakacava o Esekaia na isolisoli qori?\nEra ciqoma na ka dina e levu na gone e duidui nodra isususu (Raica na parakaravu 9, 10)\n11. Na cava e cakava o Esekaia me tui vinaka kina e Juta?\n11 Na tamai Esekaia e dua na tui ca duadua e Juta, ia e tubucake na gone qo me tui vinaka. (Wilika 2 Tui 18:5, 6.) Io e ivakaraitaki ca o tamana, ia e vakatulewataka me muria nodra ivakaraitaki vinaka eso tale. E veiqaravi vakaparofita ena gauna ya o Aisea, o Maika, kei Osea. E rogoca o Tui Esekaia na itukutuku eratou tukuna, e tara na lomana na ivakasala kei na veivakadodonutaki i Jiova. Sa rauta me vakadodonutaka o Esekaia na veika ca e dau vakayacora o tamana. Kena ivakaraitaki, e vakasavasavataka na valenisoro, e sorovaka nodra ivalavala ca na Isireli, e vakarusa tale ga na matakau ena vanua taucoko. (2 Vei. 29:1-11, 18-24; 31:1) Ni saga o Tui Senakaripi e Asiria me valuti Jerusalemi, e vakaraitaka o Esekaia na vakabauta kei na yaloqaqa. E nuitaka na Kalou me vakabulai ira, e vakayaloqaqataki ira na Isireli ena ka e tukuna kei na nona ivakaraitaki. (2 Vei. 32:7, 8) Dua na gauna e muri, ni vinakati me vakadodonutaki ena vuku ni qaciqacia, e vakamalumalumutaki koya qai veivutuni. (2 Vei. 32:24-26) E macala ni sega ni muria o Esekaia na ivakaraitaki ca nei tamana, e vakaraitaka ga ni itokani i Jiova. Meda vuli gona ena nona ivakaraitaki.\n12. Me vakataki Esekaia, era vakadinadinataka vakacava e levu nikua nira veitokani kei Jiova?\n12 Eda bula tu qo ena vuravura rerevaki qai tawayalololoma. Levu gona na gone era susugi ena vuvale e sega ni dau loloma na nodra itubutubu. (2 Tim. 3:1-5) Nikua, e levu na lotu vaKarisito era sega ni ivakaraitaki vinaka na lewe ni nodra vuvale, ia era bucina mera veitokani voleka kei Jiova. Me vakataki Esekaia, e sega ni lewa na nodra ivakarau ni bula na nodra isususu. Ia e solia vei keda o Jiova na isolisoli ni vakatulewa. E ka dokai gona meda vakayagataka qori meda kabiti koya kina, meda rokovi koya da qai vakalagilagia me vakataki Esekaia ga.\nE KAYA: “RAICA! AU YALEWA DAUVEIQARAVI I JIOVA!”\n13, 14. Na cava e rairai dredre kina na ilesilesi i Meri, ia na cava e tukuna vei Keperieli?\n13 Oti e vica vata na yabaki mai na gauna i Esekaia, e bucina e dua na veitokani talei kei Jiova na goneyalewa yalomalumalumu ni Nasareci o Meri. E duatani sara na nona ilesilesi na goneyalewa qo, me kunekunetaka, me vakasucuma qai susuga na Luvena duabau ga na Kalou! Vakasamataka mada na nona nuitaki Meri vakaoti na luvei Ili o Jiova. Ia na cava e cakava o Meri ni tukuni vua na nona ilesilesi?\n“Raica! Au yalewa dauveiqaravi i Jiova!” (Raica na parakaravu 13, 14)\n14 Ena rawarawa nida veivosakitaka na itavi dokai nei Meri, ia eda lecava na ka e leqataka. E tukuna vua na agilosi o Keperieli ni na veivakurabuitaki na nona bukete, ni sega ni veiyacovi kei na dua na tagane. Ia e sega ni lai vakamacalataka o Keperieli na vu ni nona bukete ena vuvale i Meri kei ira na wekana. Na cava era na kaya? De dua e lomaleqataki Josefa, na turaga rau sa veimusumusuki tu. Ena tukuna vakacava vua ni sa bukete, e sega ni veiyacovi kei na dua? Kena ikuri na itavi levu ni veisusu, veikaroni, me tubera na Luve ni Kalou Cecere Duadua! Eda sega ni kila na ka kece e leqataka o Meri ena gauna e vosa kina vua o Keperieli. Ia eda kila ga na ka e tukuna: “Raica! Au yalewa dauveiqaravi i Jiova! Me yaco mada ga vei au na nomuni vosa.”—Luke 1:26-38.\n15. Na cava e talei kina na vakabauta i Meri?\n15 E talei dina na vakabauta i Meri. E tu vakarau me cakava na ka e kerea na nona turaga. E vakararavi vakatabakidua vua na nona Turaga o Jiova me karoni koya qai taqomaki koya. E vinakata me qaravi koya ena sala e vakadonuya. E rawata vakacava o Meri na vakabauta qori? Eda sega ni sucu kaya na vakabauta. Ena vinakati kina na sasaga, salavata kei na veitokoni ni Kalou. (Kala. 5:22; Efeso 2:8) Vakacava, e tiko na ivakadinadina ni sasagataka o Meri me vaqaqacotaka nona vakabauta? Io. Meda veivosakitaka mada na ivakarau ni nona vakarorogo kei na nona vosa.\n16. Eda kila vakacava ni dau vakarorogo vinaka o Meri?\n16 iVakarau ni nona vakarorogo. E veiuqeti na iVolatabu me “totolo ni vakarorogo na tamata yadua, me berabera ni vosa.” (Jeme. 1:19) Vakacava e dau vakarorogo vinaka o Meri? Io. E laurai vakarua ena Kosipeli i Luke ni dau vakarogoca vinaka o Meri na veika e vulica me baleti Jiova, qai vakasamataka vakatitobu. Ena gauna e sucu kina o Jisu, eratou vakasavuya vei Meri na ivakatawanisipi na itukutuku ni agilosi. Oti tale e 12 na yabaki ni se gonetagane o Jisu, e tukuna e dua na ka e kurabuitaka o tinana. Na gauna ruarua qori e vakarorogo o Meri, e nanuma vinaka qai vakasamataka vakabibi na ka e rogoca.—Wilika Luke 2:16-19, 49, 51.\n17. Na cava eda vulica ena ivakarau ni vosa i Meri?\n17 iVakarau ni nona vosa. E vica wale sara na ka e tukuna o Meri e volai ena iVolatabu. E volai ena Luke 1:46-55 na vosa balavu duadua e bau cavuta. E laurai ena ka e cavuta ni kila vinaka na iVolatabu. Na ka e tukuna e via vaka na qaqa ni masu nei Ana na tinai Samuela na parofita. (1 Sam. 2:1-10) Kena irairai ni cavuta vaka20 na tikinivolatabu ena gauna e vosa kina. E macala ni taleitaka o Meri me veivosakitaka na ka vakayalo, na iyau talei e vakavulici koya kina na Kalou o Jiova, na nona itokani voleka duadua.\n18. Eda na vakatotomuria vakacava na vakabauta i Meri?\n18 Me vakataki Meri, e rawa nida nanuma ni dredre na itavi e lesia vei keda o Jiova. Meda vakatotomuri koya mada ga nida ciqoma ena yalomalumalumu na ilesilesi da qai nuitaki Jiova. Eda rawa ni vakatotomuri koya tale ga nida rogoca vinaka na ka eda vulica me baleti Jiova kei na nona inaki, meda vakasamataka vakatitobu da qai marau ni wasea na ka eda vulica.—Same 77:11, 12; Luke 8:18; Roma 10:15.\n19. Nida muria nodra ivakaraitaki ni vakabauta na cavuti ena iVolatabu, na cava eda vakanamata kina?\n19 E macala vakasigalevu ni ratou itokani i Jiova o Ruci, Esekaia, kei Meri me vakataki Eparama ga. Eratou vakataki ira e “levu sara na ivakadinadina era vaka na o” kei na levu tale na dausokalou yalodina era marau mera vakatokai mera itokani ni Kalou. Meda saga tiko ga ni muria na nodra ivakaraitaki ni vakabauta. (Iper. 6:11, 12) Nida cakava qori eda rawa ni vakanamata ina veivakalougatataki levu, oya meda itokani i Jiova me tawamudu!\niMeli iMeli Vakatotomuri Ira na iTokani Voleka i Jiova


Cakacaka, chapter 1 of the Fijian Bible - with audio narration\nEna i matai ni noqu i vola, i Ceofilo, Au a vola na ka kecega sa vakatekivu me cakava ka vakatavuvulitaka o Jisu.\n2 Me yacova na siga sa kaucake kina o Koya, ni sa tukuna oti na Nona i vakaro ena kaukauwa ni Yalo Tabu vei iratou na apositolo o ira sa digitaka o Koya.\n3 O ira oqo sa vakarairaitaki Koya kina, me vasagavulu na siga ni sa tucake mai na mate ka sa bula tiko, e levu na kenai vakadinadina era raica, ka veitalanoataka vata kei ira na matanitu ni Kalou.\n4 Ena dua na nodra soqoni vata sa vakarota vei ira mera kakua ni lako tani e Jerusalemi, ia me ra waraka ga na Vosa Yalayala i Tamana, "Me vaka dou sa rogoca mai vei Au", sa tukuna o koya vei ira.\n5 "E dina ni sa dauveipapitaisotaki o Joni ena wai, ia oi kemudou mo dou na papitaiso ena Yalo Tabu ena vica na siga mai oqo."\n6 Ena dua na nona rairai vei ira, era tarogi Koya ka vaka, "Turaga, ena gauna cava me sa na dua ga na matanitu vakai koya oisireli?"\n7 Sa qai tukuna vei ira, o Tamaqu ga sa kila tiko na kena gauna, e sega sara ga ni dua na ka vei kemudou mo dou via kila.\n8 "Ia dou na rawata na kaukauwa ni sa lako mai vei kemudou na Yalo Tabu; mo dou na qai yaco kina mo dou dautukuni Au mai Jerusalemi, mai Jutia taucoko kei Samaria, ka yacova sara nai yalayala kei vuravura."\n9 Sega ni dede na Nona vosa tiko o ya, era sa raici Koya ni sa lako cake ka la'ki tabogo yani ena loma ni o.\n10 Ena nodra vakararai matua tiko ki lomalagi ena nona sa lako cake me la'ki yali yani, ka raica, e lewe rua na tamata e rau tu voleka vei ira e rau vakaisulu vulavula,\n11 E rau sa tukuna, "Oi kemudou na kai Kaleli, na cava dou sa tucake tu kina ka vakararai ki lomalagi? O Jisu ga oqo o Koya sa lako cake ki lomalagi mai vei kemudou, ena lesu tale mai me vaka nai valavala ni Nona lako cake ki lomalagi."\n12 Era sa qai lesu tale ki Jerusalemi mai na ulunivanua sa vakatokai na Veiolive, ni sa voleka tikoga ki Jerusalemi, me vaka nai lakolako ni dua na siga ni Vakacecegu.\n13 Ia ni ra sa curuma yani na koro, era sa cabe cake sara kina taba vale e cake na vanua era sa tiko kina: O Pita, Jemesa, Joni kei Adriu; o Filipi kei Tomasi; o Pacolomiu kei Maciu; o Jemesa na luvei Alifio kei Saimoni sa vakatokai na Gumatua; kei Jiutasa na luvei Jemesa.\n14 O ira kecega oqo era sa lomavata ka yalovata ena masumasu kei na veimasulaki, kei na so na marama kei Meri na tinai Jisu, kei iratou na tacina.\n15 E na siga o ya sa qai tucake o Pita e na kedra maliwa na dua na drau ka rua sagavulu era tiko kina, ka tukuna;\n16 Oi kemudou na veiwekani, e dodonu me vakayacori na vosa ni Vola Tabu oqo, sa vosa oti mai kina na Yalo Tabu ena gusui Tevita me baleti Jiutasa, o koya ka liutaki ira mai na mai vesuki Jisu;\n17 "O Jiutasa e vakataki keda ga, ni a digitaki talega me i apositolo."\n18 (Na tamata oqo e la'ki volia e dua na tiki ni qele mai nai sau ni nona caka cala, e a qai lutu me uluna sobu ki ra a sa kacabote na loma ni ketena me kasabura kece na nona gacagaca.\n19 O ira taucoko na tiko e Jerusalemi era kila taucoko na veika oqo;era sa vakatoka kina na tiki ni qele o ya ena nodra vosa, o Akelitama, na qele ni dra).\n20 "Ni sa volai ena i vola ni Same: "Me vakalalai na nona i tikotiko, ka me kakua ni dua tale me sosomitaki koya ena nona i tavi."\n21 Me dua ga vei ira na tamata e dau tomani kedatou tiko, ena gauna se tiko kina na Turaga o Jisu ena nona dau liutaki kedatou voli,\n22 "Ka vakatekivu sara mai ena veipapitaisotaki i Joni me yacova na gauna sa mai lako cake kina vei keda â€“ me na dua vei ira na tamata oqo me digitaki ka me mai wili vata kei kedatou, ena kena vunautaki na tucake tale mai na mate."\n23 Sa qai kau cake mai e rua na yaca: O Joseva sa vakatokai o Parisapa na vuniyacana o Jusita, kei Mataiasi.\n24 Era sa qai masu ka cavuta, "Oi kemuni na Turaga, koni sa kila na yalo ni tamata kecega, mo ni vakatakila mai, o cei vei rau oqo Ko Ni sa digitaka.\n25 Me veisosomitaki mai ena cakacaka vaka apositolo ni vakaitavi tiko mai kina o Jiutasa, o koya qai caka cala ka sa lutu tani mai kina, sa mani lako o koya kina vanua e dodonu me lako kina."\n26 Era sa vakawiri madigi ena vukudrau, na madigi oqo sa dusi Mataiasi. Sa mani wili vata kina o koya kei ira nai apositolo e lewe tinikadua.


Au Dau Nuitaki? | Ra Taroga na iTabagone\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Argentinean Sign Language Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bambara Bislama Bissau Guinean Creole Brazilian Sign Language Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Greenlandic Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Icelandic Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Latvian Lithuanian Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Moore Myanmar Nepali Norwegian Ossetian Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Russian Sign Language Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Spanish Sign Language Sunda Swahili Swedish Tagalog Tatar Telugu Thai Tsonga Turkish Ukrainian Umbundu Valencian Vietnamese Wolof Xhosa Zulu vakaViti\nDikevi iko mada!\nNa cava na kena ibalebale mo nuitaki?\nNa cava au via nuitaki kina?\nNa cava meu cakava meu nuitaki kina?\nAu dau . . . ena levu na gauna, ena so na gauna, se sega sara ga\nNa itovo cava o dau kilai kina?\nTomana tiko ga na itovo vinaka qori.—Filipai 3:16.\nNa itovo cava mo cakacaka kina?\nRaica mada na ka ena uqeti iko mo vakavinakataka.\nO koya e nuitaki ena cakava vinaka na nona itavi e vale, e koronivuli, kei na vanua e tiko kina. E kila ni na tarogi kina. Ni cala ena tukutuku vakadodonu, kere veivosoti, qai saga me veisau.\nKa e kaya na iVolatabu: “Nida na dui colata ga na noda icolacola.”—Kalatia 6:5.\nO koya e nuitaki ena vakayagataka vinaka nona taledi, ena dokai, ena laurai ni sa matua, ena soli vua na galala kei na itavi.\nKa e kaya na iVolatabu: “O sa bau raica e dua e kenadau ena nona cakacaka? Ena tu o koya e matadra na tui.”—Vosa Vakaibalebale 22:29.\nO koya e nuitaki ena dau yalosavu, ena marautaka tale ga na veitokani vinaka.\nKa e kaya na iVolatabu: “Moni dau soli ka, ena qai soli vei kemuni.”—Luke 6:38.\nO koya e nuitaki ena lomavakacegu, ena marau, qori ena vakanuideitaki koya.\nKa e kaya na iVolatabu: “Me dikeva na tamata yadua na nona cakacaka, ena qai marau ga kina vakalevu.”—Kalatia 6:4.\nRaica na iyatuvosa e toka e ra me saumi kina na taro qori. Na iyatuvosa cava e vakamacalataka vinaka na nomu rai?\n“Au sevaka niu okati meu vaka e dua na gonelailai, meu tukuna tiko vei rau na noqu itubutubu na vanua kece au lako kina!”—Kerri.\n“Dau rawarawa nodrau vakadonuya noqu itubutubu meu lako kei ratou noqu itokani.”—Richard.\n“Niu raici ira noqu itokani keimami tabavata kei na ka era rawa ni cakava, au kaya: ‘U! Cava rau sega ni vakadonuya kina noqu itubutubu meu cakava tale ga qori?’”—Anne.\n“Rau dau vakadonuya noqu itubutubu meu cakava na ka ga au via cakava. Au vakavinavinakataki rau ni rau solia vei au na galala qori.”—Marina.\nKena dina: Ke o dau nuitaki, ena levu na galala e soli vei iko.\nKena ivakaraitaki, rogoca mada na ka erau tukuna na itabagone sa tukuni oti.\nRichard: “Dua na gauna rau a leqataka noqu itubutubu na kena dau soli vei au na galala. Ia qo rau sa nuitaki au niu dau vakayagataka vinaka na galala e soli vei au. Au sega ni lasutaka na vanua au lako kina, o cei keirau lakovata. Au kaya tale ga vei rau na veika au nakita meu cakava, ni bera ni rau tarogi au.”\nMarina: “Ena noqu bula taucoko au lasutaki rau vakarua noqu itubutubu, rau toboka niu lasutaki rau ena gauna ruarua qori. Me tekivu mai na gauna qori, au sa saga meu dau dina. Kena ivakaraitaki, au kaya vei rau na ka kece au na cakava, oti au dau qiriti rau. Ena gauna qo rau sa nuitaki au sara ga.”\nNa cava o dau vakabibitaka, na cakacaka ni vale se ka ni veivakamarautaki?\nO vinakata mo vakataki Richard kei Marina? Mo dikevi iko ena vica na tikina qo:\nNOMU BULA E VALE\nO dau vakaotia vinaka na itavi e soli vei iko?\nO dau muria vinaka na gauna e tukuni mo tiko kina e vale?\nO dau dokai rau nomu itubutubu kei ratou na tacimu?\nNa tikina cava o nanuma mo cakacaka kina?\nKa e kaya na iVolatabu: “Ni talairawarawa vei ira nomuni itubutubu.”—Efeso 6:1.\nNOMU KA NI VULI\nO dau vakaotia nomu lesoni ena kena gauna?\nO saga tiko mo vakavinakataka nomu ka ni vuli?\nO dau muria vinaka nomu ituvatuva ni vuli lesoni?\nKa e kaya na iVolatabu: “E itataqomaki na vuku.” (Dauvunau 7:12) Na vuli ena vakavukui iko.\nO dau dina vei rau na nomu itubutubu kei na so tale?\nO dau maninitaka na ilavo?\nO kilai ni o dau nuitaki?\nKa e kaya na iVolatabu: “Moni tokara na tamata vou.” (Efeso 4:24) O rawa ni vakavinakataka tiko ga na nomu itovo kei na kemu irogorogo.\nVakatutu: Cakacaka ena tikina o kila ni o malumalumu kina. Vosa vua e dua e kilai ena itovo vinaka qori, qai rogoca na nona ivakasala. Vola o na vakaraitaka vakacava na itovo qori, qai raica ni toso na vula. Vola na ka o sa rawata kei na ka e vakadredretaka. Ni cava na vula, vola na ka o sa rawata.\n“Na levu ni galala rau solia nomu itubutubu e vakatau ena sala o vakayagataka kina na galala sa tiko rawa. Vakayagataka gona vakayalomatua, me rawa ni rau solia e levu tale na galala.”—Tyler.\n“Erau na raica tiko na nomu itubutubu na kena soli vei iko na galala. Mo kua gona ni cudru ke rau sega ni solia vei iko na galala o vinakata.”—Aislyn.\nNi o caka vinaka ena yaga vei iko ena rua na sala. Na cava soti?\niMeli iMeli Au Dau Nuitaki?\nijwyp ulutaga 21


TLTB - Tukutuku ni Kabani\n► iTaukei ► Na TLTB ► Tukutuku ni Kabani\nE Dua nai Soqosoqo e Vakalawataki\nNa Matabose (TLTB) e tauyavutaki ena 1940 me vakatulewataka ka qarava na qele vakaitaukei ena vukudra nai taukei ni qele, se ra lewe ni Yavusa, Mataqali se Tokatoka.\nE qarava talega na kena lisi se vakalaisenitaki na qele vakaitaukei. Na Matabose e qarava nai wase ni qele levu duadua, ka uasivi duadua na veiqaravi e vakarautaka me baleta na qele e Viti. E vakarawarataka na kena rawati na qele kei nai yau e rawa mai kina me tarai cake kina na bula veimaliwai kei na bula vakailavo. E i naki levu duadua ni nona tauyavutaki oya, me taqomaka na nodra dodonu nai taukei ni qele ka cokonaka na vakailavotaki ni veivakatoroicaketaki ni veika me baleta na qele. E cakava oqo me vinaka kina o Viti raraba, vakauasivi na nodra vinaka nai taukei ni qele.\nEna gauna e liu, rauta na 1880, e rauta ni 87 na pasede na qele vakaitaukei e esa vakalawataka oti tu na matanitu vakoloni. Na veimataqali qele tale e tiko oya na qele vakamatanitu, qele voli vakadua kei na qele ena yanuyanu o Rotuma ka ratou wasea na vo ni pasede ni qele e Viti.\nMe vakamatatataki ni qele oqo e sega ni rawa ni volitaki me voli vakadua. Ena dau suka lesu tikoga vei ira nai taukei ni qele. Nai tavi ni Matabose ka veivakaroti kina na iTaukei Land Trust Act oya:\n“Na vakatulewataki ni qele vakaitaukei e sa soli vakatabakidua kina Matabose ka na qarava na Matabose mera vinaka kina nai taukei ni qele vakaitaukei”.\nNa Uto ni Veiqaravi\nMe vakatulewataka ka qarava na soli ni lisi kei na laiseni;\nMe kumuna ka veivotayaka nai lavo lisi;\nMe veivakadeitaki ni tiko na qele e maroroi tiko mera vakayagataka na kenai taukei;\nMe vakatulewataka ka qarava na qele ni mataqali ka ra sa kawaboko na lewena;\nMe raica matua ni muri tiko na veika e veidinadinatitaki ena soli ni lisi kei na laiseni.\nNa TLTB ena Gauna Oqo\nEna gauna oqo, e rauta ni 91 na pasede na qele vakaitaukei e Viti. Ia e dua nai ka va (1/4) walega e lisitaki tiko.\nEna gauna oqo, e sa marautaka tiko na Matabose nai lavo levu e 70 na milioni e dau kumuna tiko ena veiyabaki mai na lisitaki ni qele kei na kena vakayagataki ena veika tale eso.\nE yavutaki na nona rawa ka na Matabose, mai na matalia ni vica na kenai tukutuku:\nE vuravura taucoko, o koya e duatani taudua na nona qarava na qele vakaitaukei.\nE dua nai soqosoqo vakabisinisi e vakalawataki ka Dauniyau talega ni qele kei ira na kenai taukei.\nO koya taudua ga na Matabose e se tauyavutaki mai ena gauna vakoloni ka se bula tiko ena gauna oqo. Mai na 1940, kina gauna e mai tu vakai koya kina o Viti ka yacova sara mai na siga nikua.\nMe vaka ni toso cake tikoga na veika e kilai tani kina o Viti, ka vakilai sara oqo ena tabana ni saravanua, tabana ni teitei, kei na vakaduri bisinisi, esa namaki talega ni na rabailevu sara na gadrevi ni kena vakayagataki na qele.\nNa matanitu esa cakava tiko na veika kece e rawa ni cakava me vakagalalataka e levu na tiki ni qele, me rawa ni vakayagataki ena veika e yaga kina bula raraba ka sa tiko na Matabose me vukei ira na via vakaduri bisinisi kei ira talega nai taukei ni qele me rawa kina na bula toro cake vei keda kece sara.


O Ira Na Daukaulotu Era iYau Vakamareqeti ni Lotu - Kazuhiko Yamashita\nOkotova 2011 | O Ira Na Daukaulotu Era iYau Vakamareqeti ni Lotu\nAu vakavinavinakataka vakalevu na nodra kacivi mai vua na Turaga na daukaulotu, ka ra sauma lesu na veikacivi o ya, ka vaka kina na nodra sa veiqaravi tiko ena veiyasai vuravura kece sara.\nEna dua na bogi ena vica na yabaki sa oti, rau a mai veisiko ena neitou vuvale e dua na daukaulotu se qai kacivi vou o Elder Swan kei na nona itokani iliuliu mai Japani. E kalougata niu a tiko e vale, au mani sureti rau mai ki loma ni vale. Ena noqu kidavaki rau e mata ni katuba, a coba sara na mataqu ena kote a daramaka tiko o Elder Swan. Au sega mada ni vakasamataka, noqu sa tukuna yani vua, “Dua dina na kote totoka o daramaka tiko oqori!” Ia, a sega ni kote vou, ka sa via siyawa toka. Au vakasamataka sara de rairai e nona e dua vei ira na daukaulotu i liu ka biuta tu mai ena nodra vale na daukaulotu.\nA sauma vakatotolo sara mai na noqu vosa o Elder Swan, ka sa veibasai taucoko sara ga ni veika au a vakasamataka tiko. A kaya cacavukavuka mai vaka Japani, “Io, e dua na kote vinaka ‘qo. Na kote ‘qo a daramaka tu o tamaqu ena sivia e 20 na yabaki sa oti ena nona a kaulotu tu e Japani.”\nO tamana a kaulotu ena Japan Okayama Mission. Ka ni gauna e sa biubiu kina na luvena tagane me laki kaulotu i Japani, a solia kina vua na nona kote. Na iyaloyalo oqo e vakaraitaka na kote ni rua na itabatamata nei Elder Swan ka rau a daramaka mai Japani.\nSa tara dina na yaloqu na noqu rogoca na vosa nei Elder Swan. Kau sa kila ena gauna oqo na vuni nona daramaka tiko o Elder Swan na kote nei tamana ena nona kaulotu tiko. A tekivutaka o Elder Swan na nona kaulotu ena levu ni nona lomani Japani kei ira na lewena ka dua na ivakarau ka tomana tu mai vei tamana.\nAu vakadeitaka ni so vei kemuni ko ni sa sotava eso na ka e tautauvata kei na veika oqo. E so na daukaulotu era veiqaravi mai Japani era tukuna vei au ni o tamadra, o tinadra, o ira na tukadra se tamadra lailai era a kaulotu tale ga mai Japani.\nAu gadreva meu vakaraitaka na noqu loloma dina, veidokai, kei na vakilai ni vakavinavinaka me baleti ira kece na daukaulotu oti ka ra a veiqaravi e vuravura raraba. Au vakadeitaka ni o ira o ni vukei ira me ra saumaki mai era na sega ni guilecavi kemuni. “Na kena lagilagi ena ulunivanua na yava ikoya sa kauta mai na irogorogo vinaka … !”1\nO au e dua vei ira na saumaki mai oqori. Au a saumaki mai ena noqu yabaki 17, ena noqu a gonevuli tiko ena vuli torocake. Na daukaulotu ka papitaisotaki au o Elder Rupp mai Idaho. E se qai vakacegui wale ga oqo vaka peresitedi ni iteki e Idaho. Au se sega tale ni raici koya mai na gauna au a papitaiso vou kina, ia keirau dau veivolavolai tiko ena imeli ka keirau veivosaki tiko ena talevoni. E sega vakadua ni rawa meu guilecavi koya. Nona dauloloma, matadredredre e sa toqai tu ena noqu vakanananu. E marautaka vakalevu nona kila niu sa toso vinaka tiko.\nNiu se yabaki 17, au sega ni kila vinaka sara na itukutuku e rau a vakatavulica tiko vei au na daukaulotu. Ia, a duatani sara na veika au vakila me baleti rau na daukaulotu, kau a vinakata meu vakataki rau. Kau vakila na kena titobu ka tudei tu ga na nodrau loloma.\nMeu tukuna mada vei kemuni na siga au a papitaiso kina. Sa ikoya na ika 15 ni Julai, ka sa dua dina na siga katakata. A papitaiso tale ga vata kei au e dua na marama, ena siga o ya. Era a tara ga e ligadra na tobu ni papitaiso na daukaulotu, ka sega soti ni maqosa na kena irairai.\nNi oti ga neirau papitaiso, keirau a sa vakadeitaki tale ga. A vakadeitaki e liu na sisita oqo mai vei Elder Lloyd. Au a dabe vata toka kei ira na lewenilotu tale eso, au bobo, kau vakarogoca lo toka yani na nona vakadeitaki koya. A vakadeitaki koya o Elder Lloyd, oti sa qai tekivu me cavuta vua e dua na veivakalougatataki. Ia, a mai galu mada yani o Elder Lloyd, kau mani dolava na mataqu ka raici koya yani ena vakatataro.\nNikua mada ga au se nanuma vakamatata tu ga na veika au a raica o ya. E drodro na wai ni matai Elder Lloyd ena tagi. Ka sa ikoya na imatai ni gauna ena noqu bula, meu vakila na veiovici ni Yalo Tabu. O koya gona mai na Yalo Tabu vaka ikoya, au rawata dina mai kina na veivakadeitaki ni rau lomani keimami o Elder Lloyd ka lomani keimami na Kalou.\nNi oti o ya sa noqu na madigi meu vakadeitaki. A vakayacora talega o Elder Lloyd. A tabaka na uluqu ka vakadeitaki au meu lewe ni Lotu, vakatikora na isolisoli ni Yalo Tabu, ka sa qai tekivu cavuta e dua na veivakalougatataki. A baci galu tale. Ia, au a kila na cava e sa yaco tiko. Au kila vakaidina mai na Yalo Tabu ni ra lomani au na daukaulotu ka lomani au na Kalou.\nEna gauna oqo au na vinakata meu cavuta e vica na vosa vei kemuni na daukaulotu o ni veiqaravi tiko e vuravura raraba ena gauna oqo. Na nomuni ivakarau kei na loloma o ni vakaraitaka tiko kivei ira tale eso, era sa itukutuku kilai tani duadua sara. E dina ga ni a sega ni totolo sara na noqu kila na ivunau taucoko e rau a vakatavulica vei au na daukaulotu, au vakila na nodrau loloma uasivi, ka vakatavulica vei au na veilesoni bibi na nodrau vei cakacaka ni yalovinaka. Na nomuni itukutuku sa ikoya e dua na itukutuku ni loloma, e dua na itukutuku ni vakanuinui, kei na dua na itukutuku ni vakabauta. E sureta na Yalo Tabu na nomuni ivakarau kei na ka o ni cakava, ka sa rawa kina vei keda mai vua na Yalotabu, me da kila na veika bibi. Na ka au vinakata meu vakamacalataka vei kemuni sa ikoya mai na nomuni loloma, o ni sa wasea tiko mai kina na loloma ni Kalou. O ni sa dua na iyau vakamareqeti ni Lotu oqo. Au via vakavinavinaka vakalevu vei kemuni kece sara ena nomuni solibula kei na nomuni gugumatua.\nAu na via vosa tale ga kivei kemuni na daukaulotu ena gauna sa bera mai. Ena noqu matavuvale, eratou lewe va na luvei keirau eratou sa kaulotu oti, ka sa na gole tiko yani na neirau ikalima ni daukaulotu ki na Provo Missionary Training Centre ena mua ni vula oqo. Ena yabaki mai oqo e sa nakita tale tiko ga na luvei keirau gone duadua me lako ki kaulotu ni oti na nona qeretueti mai na vuli torocake.\nKau vosa vakakina vei iratou na luvequ tagane kei kemuni kece sara o ni vakavakarau tiko mo ni kaulotu. E sa ka yaga mo ni kauta vata kei kemuni ena nomuni kaulotu e tolu na ka:\nE dua na gagadre mo ni vunautaka na kosipeli. E vinakata na Turaga mo ni tarogi ira na Nona sipi, ka vakasaqarai ira.2 Na tamata kece e vuravura taucoko era sa waraki kemuni tu. Ni yalo vinaka ka lako yani vakatotolo ki na vanua era sa tu kina. E sega ni dua e vakataki ira na daukaulotu ena nodra sasaga vakaukauwa me ra vakabulai ira tale eso. Oi au e dua vei ira oqori ka rau vakabulai au mai na daukaulotu.\nVakatorocaketaka na nomu ivakadinadina. Na Turaga e vinakata na “yalo sa malumalumu ka talairawarawa.”3\nMo lomani ira na tamata me vakataki Elder Swan, ena nona a kauta vata tiko kei koya na kote nei tamana kei na loloma nei tamana me baleti Japani kei ira na kena tamata ena nona laki kaulotu.\nO i kemuni o ni sega ni kila mo ni vakavakarau vakacava ena veiqaravi ni kaulotu, ni yalo vinaka ka laki raici nomuni bisopi. Au kila ni na vukei kemuni o koya.\nAu vakavinavinakataka vakalevu na nodra kacivi mai vua na Turaga na daukaulotu, ka ra sauma lesu na veikacivi o ya, ka vaka kina na nodra sa veiqaravi tiko ena veiyasai vuravura kece sara. Au sa vakavinavinakataka dina vakalevu na nomuni sasaga kece sara. O ni sa dua na iyau vakamareqeti ni Lotu oqo. Ka mo ni tomana tikoga na nomuni kaulotu ka dau vakataki ira na tisaipeli i Karisito.\nAu vakadinadinataka ni o keda eda luvei Tamada mai Lomalagi, e lomani keda o Koya, ka ni a tala mai o Koya na Luvena Lomani, o Jisu Karisito, me rawa me da lesu tale yani ki na Nona iserau. Au cavuta na veika oqo ena yaca tabu i Jisu Karisito, emeni.\nDigitaka na Bula Tawamudu\nVunau kei na Veiyalayalati 64:34.\nNa Vosa ni Kosipeli


“E Sega ni Dina Oqori!”—Nona Takali e Dua na Wekamu voleka, Tu na iNuinui\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Armenian Armenian (West) Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bicol Brazilian Sign Language Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Cibemba Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Finnish French Ga Georgian German German Sign Language Greek Greenlandic Guarani Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Icelandic Iloko Indonesian Italian Japanese Japanese Sign Language Kannada Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Korean Kwanyama Laotian Latvian Luganda Macedonian Macua Maori Mexican Sign Language Mixe (North Central) Moore Myanmar Nepali New Zealand Sign Language Nicaraguan Sign Language Niuean Norwegian Nzema Oromo Ossetian Papiamento (Curaçao) Persian Polish Polish Sign Language Portuguese (Brazil) Portuguese Sign Language Punjabi Quechua (Bolivia) Rarotongan Romanian Russian Russian Sign Language Samoan Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Setswana Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Thai Tigrinya Tiv Tongan Tsonga Turkish Twi Ukrainian Urhobo Uzbek Uzbek (Roman) Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nE NONA I TALANOA e dua na turaga ni Niu Yoka (Mereke) oqo: “A gade na luvequ o Jonathan vei ira e so na nona i tokani era tiko tani yani ena vica na maile mai vei keitou. A sega ni vinakata o Valentina, na watiqu, me dau lako e kea. Sa dau ririkotaka tu ga o koya na osooso ni gaunisala. Ia a taleitaka na cakacaka vakalivaliva na luve i keirau, e tu tale ga na nodra volau ni cakacaka na nona i tokani me dau laki vuli tara tu kina. Au a tiko voli ga mai neitou, oya mai na ra kei Manhattan, e Niu Yoka. O watiqu, a gade tu vei ira na wekana mai Puerto Rico. ‘Sa na voleka sara mai oqo o Jonathan,’ au a kaya lo e lomaqu. Mani taqiri sara na lali mai katuba. ‘Sa o koya sara ga oqo.’ Ia a sega. O ira ga na ovisa kei na dresi. ‘O ni kila se nei cei na laiseni ni draiva oqo?’ a taroga mai e dua vei iratou na ovisa. ‘Io, e nei Jonathan, na luvequ.’ ‘E dua na i tukutuku ni leqa keitou kauta tiko mai oqo vei kemuni. Sa mai . . . sa mai leqa na luvemuni ena dua na vakacalaka.’ Na i matai ga ni ka a lako mai ena noqu vakasama, ‘E sega ni dina oqori!’ E dina ni sa sivi yani oqo e vica vata na yabaki, ia e se sega ga ni mavo na mavoa levu e vakavuna na i tukutuku mosimosi oya.”\n‘E dua na i tukutuku ni leqa keitou kauta tiko mai oqo vei kemuni. Sa mai . . . sa mai leqa na luvemuni ena dua na vakacalaka.’\nA vola mai e dua na tama mai Barcelona (Sipeini): “Sa dua na ka na marau ena neitou matavuvale ena veiyabaki ni 1960 ena neitou bula voli e Sipeini. Eratou lewe ni noqu vuvale na watiqu, o María, eratou qai le tolu na luve i keirau, o David e yabaki 13, o Paquito e yabaki 11, kei Isabel e yabaki 9.\n“Ena dua na siga ena vula o Maji ni 1963, a suka mai na vuli o Paquito, mai tukuna sara ni rui mosi kaukauwa na uluna. Keitou sa mate ena via kila se cava e vakavuna—ia e sega ga ni dede sa macala. Ni oti ga e tolu na aua, sa mai cibati koya yani vakadua. Sa mai tini koso na nona bula ni kacabote e dua na sala ni dra ena nona mona.\n“Sa sivi yani oqo e 30 na yabaki mai na nona mate o Paquito. Ia e se bikai keitou tu ga oqo na mosi ni nona takali. Ni takali e dua na gone, erau na vakila tiko ga na i tubutubu ni sa takali e dua na tiki ni yagodrau dina—se mani vakacava na dede ni gauna e sivi se vica tale na gone e sucu.”\nNa rua na i vakaraitaki oqo e vakaraitaka na kena titobu kei na kena dredre me malumu rawa na mosi era dau vakila na i tubutubu ni sa takali na luvedra. E dina kina na nona vosa e dua na doketa ena nona vola: “E dau vakaciriloloma qai vakavutuyalo vakalevu cake na nona mate e dua na gone mai na nona mate e dua sa uabula, baleta ni sega ni dau namaki me mate na gone ena loma ni vuvale. . . . Ni sa takali na gone, sa takali tale ga na ka kece a vakanuinuitaki tu ena vukuna, sa takali na i vau ni veiwekani a rawa ni vu mai vei koya [ni a luveda, me na dua kina na vugoda, me so na makubuda], sa takali na gauna . . . e dodonu me da a marautaka kei koya.” Na rarawa bibi vaka oqo e rawa ni dina tale ga vua na marama e mate na luvena ni a lutu dole.\nE vakamacalataka e dua na marama vakawati ena dela ni nona yaloluluvu: “A dau veiqaravi tu vaka i vukevuke ni vuniwai na watiqu, o Russell, ena i Karua ni i Valu Levu ena yasayasa Vakapasifika. A bulata mai e so na veiqedravu vakadomobula sara. Mani lesu tale mai ki Mereke ki na i vakarau ni bula e malumu tu ga. E yaco sara me i talatala ni Vosa ni Kalou. Ni sa yabaki 60 vakacaca, sa vaka me vakila ni sa tauvi koya tiko na mate ni uto. Ia a sega ni via vakamalumalumu. Sa qai laki leqa ena mate oya ena dua na siga ena Jiulai ni 1988. Sa mosimosi dina na nona mate. Au sega mada ga ni vakamoce vua. A sega ni watiqu wale ga o koya. A noqu i tokani vinaka duadua. Keirau sa bula vata mai ena loma ni 40 na yabaki. Ia sa kena i rairai oqo niu sa na mai galili voli.”\nOqo e vica wale ga na i vakaraitaki ni leqa mai na vica tale na udolu e dau tara na vuvale ena veiyasa i vuravura e veisiga. Ni mate na luvemu, watimu, se nomu i tubutubu, sa na dina sara ga kina na vosa a cavuta na dauvolavola lotu Vakarisito o Paula ni vakatoka na mate me “i otioti ni meca.” Era duavata kei na vakasama oqo e vuqa na weka ni mate. E sega ni dau vakadinati sara na i tukutuku ni leqa ni dau rogo e so na vosa vaka oqo, “E sega ni dina oqori! Au sega ni vakabauta.” E tu e so tale na i vakarau ni yalo e dau votu me vaka eda na qai raica.—1 Korinica 15:25, 26, VV.\nIa ni da se bera ni veivosakitaka na veika e vauca na yalorarawa, me da sauma mada e so na taro bibi. Sa mai i tinitini beka ni nona bula e dua, na mate? E rawa li ni da vakanuinui me da na raici ira tale na wekada voleka era sa mate?\nTu na iNuinui Dina\nE cavuta o Paula, na dauvola i Vola Tabu na i nuinui me rawa kina na vakacegu mai “na i otioti ni meca,” na mate. E vola oqo: “Ena vakaoti . . . ko mate.” “Na i otioti ni meca me na vakawabokotaki sai koya ko Mate.” (1 Korinica 15:26, VV) Na cava e sega ni lomalomarua tale kina o Paula ena vuku ni ka oya? Baleta ni a nona qasenivuli sara ga e dua sa vakaturi mai na mate, o Jisu Karisito. (Cakacaka 9:3-19) Ena vuna talega oya e rawa ni vola kina o Paula: “Ni sa qai vu ni mate na tamata [o Atama], sa qai vu ni tu cake tale mai na mate na tamata [o Jisu Karisito] talega. Ni sa qai mate kecega e na vuku i Atama, ena vakabulai kece talega e na vuku i Karisito.”—1 Korinica 15:21, 22.\nA rarawa sara vakalevu o Jisu ena nona sota kei na yada ni Neini, me qai raica na luvena tagane sa mai mate koto oya. Eda wilika na kena i tukutuku ena i Vola Tabu: “Ia ni sa toro voleka [o Jisu] ki na matamata-ni-koro, raica, sa dua na mate sa colati ki nai bili, a luve i tinana e dua bauga, a sa yada ko koya: a ra sa lewe vuqa sara na lewe ni koro era lako vata kaya. Ia ni sa raici koya na Turaga, sa lomana, ka kaya vua, Kakua ni tagi. A sa lako ko koya, ka tara na tavata: a ra sa tu vakadua ko ira sa colata. A sa kaya ko koya, Ko iko na cauravou, au sa kaya vei iko, Tu cake. A sa duri cake na mate, ka vakatekivu me vosa. A sa solia ko koya vei tinana. A ra sa rere ko ira kecega: ka ra vakarokorokotaka na Kalou ka kaya, Sa qai tubu cake vei keda e dua na parofita levu; a sa lako mai na Kalou kivei ira na nona tamata.” Ena nona loloma o Jisu, eda raica kina e ke ni a qai vakatura na luvena na yada! Vakasamataka mada na ka sa vakaraitaka tu oya me baleta na veigauna mai muri!—Luke 7:12-16.\nA vakayacora o Jisu e matadra na vakararai tu na veivakaturi ena sega ni guilecavi rawa. Oya na i vakadei ni veivakaturi a parofisaitaka o koya ni se bera na gauna oqo, aya na veivakaturi ki na bula e vuravura ni sa tiko na “lomalagi vou.” A parofisaitaka gona o Jisu: “Dou kakua ni kurabui e na ka oqo: ni sa lako mai na gauna era na rogoca kina na domona ko ira kecega e nai bulubulu, a ra na lako maikina.”—Vakatakila 21:1, 3, 4; Joni 5:28, 29; 2 Pita 3:13.\nE bau wili tu vei ira e so tale era vakadinadinataka e matadra na veivakaturi o Pita kei na so vei ira na le 12 era dau sala vata voli kei Jisu. Era rogoci Jisu sara ga ni a vosa ena Wasawasa mai Kalili ni sa vakaturi. Eda wilika oqo ena kena i tukutuku: “Sa kaya vei ira ko Jisu, Dou mai katalau. Ia sa sega e dua vei ira na tisaipeli sa doudou me tarogi koya, O cei koi kemuni? ni ra sa kila sai koya na Turaga. Sa qai lako mai ko Jisu, ka taura na madrai, kei na ika talega, ka solia vei ira. Sai koya oqo na kenai katolu ni gauna sa vakaraitaki koya kina ko Jisu vei ira na nona tisaipeli, ni sa tu cake tale mai na mate ko koya.”—Joni 21:12-14.\nO koya gona, sa rawa ni vola kina o Pita ena yalo e sega tale ni vakatitiqa: “Me da ia na vakavinavinaka vua na Kalou na Tama ni noda Turaga ko Jisu Karisito! Sa vakasucumi keda vou ko koya e na vuku ni nona loloma levu, me noda kina na i nuinui bula, e na nona vakaturi Jisu Karisito cake tale mai na mate.”—1 Pita 1:3, VV.\nE vakaraitaka na i apositolo o Paula na nona vakanuinui dei ni a kaya: “Au sa . . . vakadinata na ka kecega sa volai e na vunau kei ira na parofita: ia ka’u sa vakanuinui vua na Kalou, ni na tu cake tale ko ira na mate, ko ira na yalododonu kei ira na sega ni yalododonu, o koya era sa nuitaka tale ga ko ira.”—Cakacaka 24:14, 15.\nSa rawa ni ra vakanuinui dei kina e milioni ni ra na raici ira tale na wekadra voleka sara me ra bula tale mai e vuravura, ia sa na duidui ga na i tuvaki. Ena vakacava na i tuvaki oya? Ena vakamacalataki vakamatailalai ena i otioti ni wase ni i vola oqo na veika tale e so me baleta na i nuinui vaka i Vola Tabu e nodra na wekada voleka era sa takali. E kena usutu, “I Nuinui Dei me Baleti Ira na Mate.”\nIa me da se tei veivosakitaka mada na veika e so o na rairai vakataroga tu ke o lolositaka tiko na nona sa mai takali e dua na wekamu voleka sara: E cala beka na lolosi tu vaka oqo? Au na vosota rawa vakacava na noqu lolosi? Na cava me ra cakava e so me ra vukei au kina? Au na vukei ira vakacava era lolosi tiko? Qai vakabibi, na cava e kaya na i Vola Tabu me baleta na i nuinui dei sa tu ena vukudra na mate? Au na raici ira tale beka na wekaqu? E vei?\nNi mate e dua na wekada voleka, na cava sa macala tu ga ni da na kaya?\nNa cava a vakayacora o Jisu ena vukuna na yada ni Neini?\nNa cava a yalataka o Jisu ena vukudra era sa mate?\nEna vuku ni cava erau a sega ni vakatitiqa tale kina o Pita kei Paula ni na yaco na veivakaturi?\nNa taro cava soti e dodonu me saumi?


Vakadonuya na Mataveilewai Cecere e Uzbekistan Nodra iVola Vakaivolatabu na iVakadinadina i Jiova\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Armenian Azerbaijani Chichewa Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hungarian Iloko Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Thai Turkish Ukrainian Uzbek Vietnamese Yoruba vakaViti\nMataveilewai Cecere e Uzbekistan, mai Tashkent.\n8 NOVEBA, 2018\nMe tekivu mai na Maji 2018, ni oti e ono na vula, e soli na galala ni sokalou vei ira na iVakadinadina i Jiova. E vakatulewataka qori na Mataveilewai Cecere e Uzbekistan, kei na mataveilewai e dau tuvanaka na lawa na Administrative Court of Karakalpakstan, mai na dua na ripabuliki e Uzbekistan. E sega ni tokona na Mataveilewai Cecere e va na vakatulewa a vakadonui ena mataveilewai e ra mera saqati kina na tacida, ia e qai sega ni vakadonuya na Administrative Court na ikalima ni vakatulewa.\nO Timur Satdanov, e dua vei ira na tacida tagane, e vakatulewataka na Mataveilewai Cecere e Uzbekistan, mai Tashkent me bokoci na ka e beitaki kina.\nE vica vata na vakatulewa qori era veivaqaqai sara ga kina na ovisa, oti ra taura vakaukaua noda ivola vakaivolatabu, kei na iyaya vakalivaliva e rawa ni wiliki kina na iVolatabu. Era beitaki kina na tacida nira cala, tau na kedra itotogi ena yavu ni lawa e tukuni kina me vakatabui na veisoliyaki ni ivola vakalotu. Eda vakavinavinaka ni vica na vakatulewa qori e bokoci kina na cala era beitaki kina na tacida, ra sega tale ga ni sauma na ilavo era totogitaki kina.\nEda marautaka na iVakadinadina i Jiova e vuravura raraba na vakatulewa qori, eda vakavinavinakataki ira tale ga na vakailesilesi. Ia e bibi sara nona vakavinavinakataki o Jiova ena nona veidusimaki kei na veitokoni, ni “taqomaki na itukutuku vinaka qai tauyavutaki vakalawa.”—Filipai 1:7.\nBokoca na Mataveilewai ena Czech Republic kei Slovakia na Cala Era Beitaki Kina o Ira na Tacida


The Fiji Times » Ko Naililili ni bokola\nKo Naililili ni bokola\nOqo na i kuri ni talanoa mai na i vola na “Vuku ni Vanua – Wisdom of the Land” ka vakarautaka na Institute of Indigenous Studies, se Lololo na Vanua, ka dola raraba tu vei keda kece na lewenivanua me da lewena.\nOqo na i talanoa me baleti Naililili ka vola o Wasevina Vatuloka. Ni wiliwili sara yani.\nMAI na noqu a se gone sara au a sa dau taleitaki Naililili tu ga. Na italanoa qo e tekivu mai na gauna ni butobuto e Viti, curuma yani na nodra yaco mai na kau lotu ka vakamuria na mawe ni nodra cakacaka vata kei ira na itaukei e Rewa.\nE talanoataki kina e dua na ivakarau e kilai ni ra a dau vakayacora na tubuda ena gauna ni veivaluvaluti, na gauna ni veilecalecavi kei na veikanikani. E sini rawa me da veibataka o ya; era a dau veikanikani na tubuda, veitalia na kena rogorogo ca, se na kena butobuto vei keda na so na ivakarau o ya.\nA noqu inaki ga meu talanoataka na vanua kau a taleitaka ka niu dau marautaka na gadi kina ni se bera niu vuli.\nNa ivakarau qo, e tukuni ena italanoa na Viti Makawa, ni a kauta mai na luvei Kubunavanua o Na Sau, ka dau kacivi talega ena Batitamata se Vuvu. Tukuni ni sa ninivaka ga e dua, e dau vinakata sara ga me vakamatea ka kania. E dau tukuni tu ni keitou kawa nei Vuvu baleta ni keitou dau kana. Niu qai kila ni nona itovo qo; ni a dau kana tamata o Vuvu, sa dau sokunu na yagoqu niu rogoca se vakasamataka na yacana.\nAu marautaka niu sa mai kunea vakadodonu sara na dina qo ka ni vakamatatataka na sasaga e yaga me keitou vakayacora vakamatavuvale me rawa ni keitou vagalalataki vakataucoko kina mai na revurevu ni yalo iVuvu.\nE dina sara ni sa kalougata na itabatamata qo ni da sa kila e da sa luve ni Kalou bula ena vuku ni Luvena o Jisu Karisito.\nNoqu isema ki Naililili\nMai na yabaki 1997, au a sa nakita meu taleva tale na vakadidike nei Liliviwa meu vakadeitaka kina na veitukutuku sa vola rawa mai me baleti Naililili. Na vakatovotovotaki ni vuli ena Vanua Research Framework a vakavuna noqu kerea vei Lili na nona pepa me yavutaki kina na italanoa oqo.\nMai na yabaki 1954, ni keitou a dau gadi vakavuvale iNaililili ni oti na vakasigalevu ena so na Sigatabu, au a sa kidava rawa ni dua na ka talei e tu mai Naililili. A dau soli kina vei au na galala meu wavoki ena lomanibai ni koro ni lotu Katolika savasava ka rairai totoka, ni tuvani vakamatau tu. Dau noqu isarasara talei na ivakatakarakara ni tamata (Statue) ka tu e ke ya. Au sa dau tatadrataka meu na tiko ena dua na vanua va o ya niu sa na qase. Ni qasenivuli na noqu nau, o Mosese Taura Vatuloka, ka keitou veiwekani voleka kei Qasenivuli Liu mai Naililili, o Tukaqu Taione Kaloucava, a dau levu na neitou gadi iNaililili.\nNoqu vakadidike baleta na italanoa qo e sa mai cereka na isema voleka ni noqu vuvale kei Naililili ka sa vakavu marau dina vei au. Ia, e so ga na ka au segai soti ni taleitaka na kedra irogorogo.\nQo na taro a vakayagataki ena vakumuni ni itukutuku baleti Naililili:\nl Na cava o kila baleti Naililili ni se bera ni mai koro ni lotu Katolika? O kila vakacava na itukutuku baleti Naililili oqori?\nl E bau so na italanoa o kila se rogoca baleta na veika a yaco ena kena tara tiko na koro oqo?\nl Vakamacalataka mada e so na ka me baleti ira na mai tauyavutaka na koronivuli e Naililili.\nl Vakamacalataka mada na bibi kei Naililili vei keda na lewe ni vanua e Rewa.\nVanua kei na iwalewale ni vakadidike\nAu a vaqaqara taumada ena Valenivolavola ni Lotu Katolika (Catholic Archives) e Suva kei na Valenivolavola ni Tukutuku Makawa (Fiji National Archives) meu kunea kina na veika e sa volai rawa tu.\nMai na vale ni wilivola (Library) ni Valenivolavola ni Matanitu o Varanise, a kau mai kina e so na itaba kei Naililili. Mai na Alliance Francaise a vakamacalataki vakamatata mai kina e so na vosa au a wilika.\nAu a veitalanoa kei ira e levu na wekaqu kau nanuma ni tu vei ira e so na itukutuku baleti Naililili, kau a lesu vakavica vua na itaukei ni qele ka dabe toka kina o Naililili.\nMai vei ira talega na wekaqu voleka, au a kumuna rawa mai kina e so na itukutuku matata baleti Naililili.\nA vaqarai na vu ni tavola levu me tabaki ka me biu ena ivola oqo, sikovi na vanua a tu kina na ililili ni bokala, vakamuri na gaunisala ka vakatokai na Salabuto ka dau muria mai na Turaga, ka laurai talega na yavu ni bure ni kana bokala.\nA talevi tale vakarua e so na veivanua me vakadeitaki na kedra itukutuku.\nNa isema mai vale\nAu gone ni yavusa Burenivalu mai na mataqali Nakatalewe, ena koro o Drekena, e na tikina o Rewa.\nE ratou a talanoataka vei au na veika me baleti Naililili mai liu sara o ratou ga na noqu e Burenivalu kei ira na marama era vakawati mai kina.\nAu nanuma rawa e so na ka e sini leca rawa vei au, me vaka na iru a dau vakayagataka na Tukaqu, o Eroni Vatuloka na tamai Sekove Dralia; a qase dauninini ka yalokatakata! ?O iko, bokala, o tu mai vei?? Ena sautaninini au vakasolokakana vei Buqu, o Alanieta Rokosoro na marama ni Nabudrau mai Noco. ?A cava na bokala, Bu?? A sauma ga mai vakamalua o Buqu, ?O ya o ira era dau totogi kuna.?\nEna yalo cikecike, au se baci tarogi buqu tale, ?Baleta na cava o ya, Bu??.\n?Era cala se ra bokala ni valu????\nO ira na bokala\nTukuna o Setareki ni o ira na bokala era dau kau iNaililili, moku mate, ka ra qai vakaliligi me vakamaca nodra dra. Kanaka o Onarina na tinai Seta ni kila ni a dau nodratou itavi na nona qase mai Nadilo (Vutia) na kauta mai na kena bokala na Turaga, ia, a sini kila ga se cava na vuna era kau mai kina vakabokala.\nTomana nona italanoa o Seta ni gauna era lili tu kina na bokala, sa na wasei tani sara o ira me ra ?ivakasoso ni duru? mai vei ira me ra laukana.\nNi sa maca na yagodra, sa qai luva mai ka ra colati ki Burenivalu . Ra muria na tua (sala) iVico ki na iRevo Levu (lovo levu) mai vanua, ka yacana o Nayavukama, me lai vavi kina. Ni sa vavi oti, sa qai dau colati lesu tale iLomanikoro na bokala me wasei vei ira na kedra.\nNa italanoa ni ka vata ga oqori mai vei Anare Koli, na itaukei ni qele ka tu kina na ililili e duidui baleta ni duidui na gauna rau talanoataka ena soli itukutuku.\nNa italanoa nei Anare e baleta na gauna era a se tiko kina na kai Burenivalu mai Lokia, ena tai ni uciwai na Rewa vaka ki Koronivia.\nEna gauna qori era a lili, vavi, wase ka laukana na bokala e Naiba, ena mua iLomanikoro vaka ki Naililili e dai.\nMai Drekena, a talanoataka vei au e dua na tinaqu o Semi Nadru, ni neitou itikotiko, o Burelevu, e dau rerevaki na curuma yani ni nodra koro na qarikau; na qaqa nei Roko Tui Dreketi. O ira qo e vakaitamera na kedra lelevu kei na kedra babalavu.\nE sini rawa me ra tu vakadodonu tu ga ka ra curu yani ena nodra bure mai Burelevu. Era na dau curu rawa ga kevaka era na qasi yani, me liu na uludra ka me ra qai lai tucake sara ni ra sa tu e loma donu ni vale.\nSai ira oqori e dau wasei talega vei ira na bokala era dau lili mai Naililili.\nE a tukuni vei Lili ni dau kau na bokala me kedra sara ga na ?Turaga ni Valu?, se na Vunivalu.\nNa ililili ni bokala mai Rewa e dua na vu ni tavola levu ka tubu tikiva e dua na vu ni dilo ena yasa ni Salabuto.\nE ganita vakavinaka na itavi ka digitaki kina na vu ni tavola ka ni tabana e tubu vakababataka na tolona, me veilatai vinaka kei na vuna levu (raica na droini kei na itaba ni vu ni tavola).\nQori e vakarawarawataka na kena lili na bokala ka vakadeitaki vakavinaka na ka e vakaliligi kina.\nNa tavola e nodratou kau na itaukei ni vanua.\nE rawa na veitaratara kei na Lololo ni Vanua e na FTA HQ, 68 Knollys Street, GPO Box 14468, Suva, se talevoni 3310885, 9445555, 7182858, se Mona livaliva – iislololo@fta.org.fj\nEna macawa mai oqo, e na qai tomani tale yani na i talanoa oqo.


The Fiji Times Online | Nai Lalakai Online | Duri ena yasana: Gavoka\nDuri ena yasana: Gavoka VILIAME GAVOKA | Tuesday, April 18, 2017\nOqo na nona cau ena mcawa oqo o Viliame Gavoka, na lewe ni Palimedi, ena i To ni Veisaqa, ka dau veivakauqeti tiko vei keda na dau wilika na pepa oqo ena vuku ni vakaduri bisinisi, se na cicivaki ni bisinisi eda rawata talega na i Taukei. Ni wiliwili sara yani.\nE ka bibi na noda vakailavotaki na kawa i Taukei ka usutu tiko ni noda veiwasei se soli vakasama ena veimacawa.\nEna Na i Lalakai ena macawa sa oti e totoka dina na kedratou i taba na "directors" ni Fijian Holdings ena nodratou a bose tiko ena "board room" ena kena vale ni veiliutaki, oya ena Ramarama House. Me vaka eda kila raraba ni Fijian Holdings e noda na kawa itaukei, ka ra tauyavutaka na noda Turaga Bale ena 1984.\nE a tauyavutaki ena $20 na milioni, ka sa vakatubu i lavo sara vakalevu, me taukena rawa e voleka ni $500 na milioni na yau vakabisinisi e daidai.\nMe vaka au sa vakaraitaka oti ena vica na gauna sa oti, e dodonu meda vakaduria tale e vica na kabani me vakataka na Fijian Holdings. Au sa vakaraitaka oti talega nira sa tiko rawa e 14 na veikabani ka yavutaki me vakataka na Fijian Holdings, oya o ira na noda dui kabani ni veiyasana.\nO ira na noda veikabani oqo eda tekivuna ga o keda ena soli ni yasana, kei na vei sala kece ni kumuni i lavo e noda ga o keda. Era sa bula tu nikua vakabisinisi ka ra yacova tiko e dua na ivakatagedegede e dodonu me tosoi cake tale.\nNa i vakatagedegede oqo, oya na kena yavutaki tiko vakalevu na nodra qaravi bisinisi ena veiyau tudei me vaka na vale kei na qele se na yacana vakavalagi na properties.\nOqo era iyau dei ka vinaka meda taukena, ia, era dau vesuka vakalevu na i lavo qaqa ka dodonu me tiko ena bisinisi me rawarawa kina na vakatubu i yau. Eda rawa ni kaya, ni lewe vuqa sara vei ira na noda kabani ni yasana era taukena tu na veivale lelevu eso, ia, era vesuki tu vakadinau ena baqe. Ena qai yaco mai na gauna mera sa saumi oti na i dinau, ia, e dau taura tiko e dua na gauna balavu sara.\nE dodonu kina meda vakasaqara eso na veisala eso mera vakailavotaki kina ena i lavo qaqa o ira na noda kabani mera vakatubu i yau vakalevu.\nE dua na kena sala rawarawa duadua oya, meda yalovata me dua na i vakacavacava me rawata na i lavo qaqa ena tikina oqo. Au sa vakatututaka vakavica e Palimedi me veisautaki e dua na i vakacavacava ka vakatokai tiko ena yaca "environmental levy", me vakatokai me "qoliqoli tax". Na environmental levy oqo era sauma tiko na saravanua ena 6 na pasede ena veika kece era vakayagataka ena noda veiotela kei na gacagaca kece ni veiqaravi ena saravanua.\nAu vakatututaka me vakatuburi kina 8 na pasede, ka yacana na qoliqoli tax, ka wasei kivei ira na noda veikabani ni yasana. E nanumi tiko ni na rawata na saravanua e $2.2 na bilioni ena yabaki 2020; e 8 na pasede ya ena volekata tiko na $176 na milioni.\nEna kena tubu ga na saravanua ena veiyabaki, oya ena levu talega na veika eda vakagolea kivei ira na noda kabani ni yasana. Oqo e vakaitamera sara ka na laveti ira na noda kabani ni yasana ena kena vakaitagedegede eda tatadrataka tu e daidai, ka na vakadaberi keda dei na kawa i Taukei ena vuravura ni bisinisi ena veigauna mai muri.


Vuna Eda Tiko Kina ena iVakananumi — Watchtower LAIBRI ENA INTERNET\nw22 Janueri t. 20-25\nVUNA ERA TIKO KINA NA LUMUTI\nVUNA ERA TIKO KINA ESO TALE NA SIPI\nVUNA EDA TIKO KECE KINA\nYAGA VEI KEDA KECE NODA TIKO KINA\n“Dou dau cakava qo mo dou vakananumi au kina.”—LUKE 22:19.\nKA ENA VULICI*\n1-2. (a) Na gauna cava eda dau vakananuma kina e dua eda dau lomana sa mate? (b) Na cava e tauyavutaka o Jisu ena bogi ni se bera nona mate?\nKE SA dede mada ga nona takali e dua eda dau lomana, eda se nanumi koya vinaka tu ga. Eda dau vakasamataki koya vakalevu ena tikinisiga e takali kina.\n2 Ena veiyabaki eda dau maliwai ira e vica vata na milioni meda tiko ena ivakananumi ni nona takali e dua eda lomana vakalevu, o Jisu Karisito. (1 Pita 1:8) Eda mai vakananuma vata e dua e solia na nona bula me ivoli, meda vakabulai mai na ivalavala ca kei na mate. (Maciu 20:28) Io e vinakata o Jisu mera vakananuma na nona imuri na nona mate. Na bogi e se bera ni mate kina, e tauyavutaka e dua na ivakayakavi duatani sara qai vakarota: “Dou dau cakava qo mo dou vakananumi au kina.”*—Luke 22:19.\n3 E dua na iwiliwili lailai ga era tiko ena iVakananumi ni mate i Jisu e nodra inuinui na bula i lomalagi. Ia era tiko tale ga kina e vica vata na milioni era nuitaka tu na bula e vuravura. Eda na veivosakitaka ena ulutaga qo na vuna rau vakanamata kina na rua na ilawalawa qori mera tiko ena iVakananumi ena veiyabaki. Eda na veivosakitaka tale ga na yaga ni noda tiko kina. Meda tekivu sara mada ena vica na vuna era tiko kina na lumuti ena soqo bibi qori.\n4. Na cava era vakayagataka kina na lumuti na madrai kei na waini ena iVakananumi?\n4 Era vakanamata e veiyabaki na lumuti mera tiko ena iVakananumi mera vakayagataka na madrai kei na waini. Cava e veiganiti kina nodra vakayagataka na madrai kei na waini? Me saumi na taro qori, vakasamataka na veika e yaco ena iotioti ni bogi ni bula i Jisu e vuravura. Ni oti na kanavata ni Lakosivia, e tauyavutaka o Jisu e dua na soqo e qai kilai me iVakayakavi ni Turaga. E solia na madrai kei na waini vei ratou na 11 nona yapositolo yalodina qai tukuna me ratou kania ratou gunuva. E tukuna vei ratou o Jisu e rua na veiyalayalati, se veidinadinati, ya na veiyalayalati vou kei na veiyalayalati ni Matanitu.* (Luke 22:19, 20, 28-30) Na veiyalayalati qori e dolava na sala vei ratou na yapositolo kei na dua na iwiliwili lailai mera veiliutaki vakatui mai lomalagi, mera bete tale ga. (Vkta. 5:10; 14:1) O ira ga na ivovo ni lumuti* era okati ena rua na veiyalayalati qori, era na rawa ni vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi.\n5. Na cava era kila na lumuti me baleta na nodra inuinui?\n5 Qo e dua tale na vuna era vakanamata kina na lumuti mera tiko ena iVakananumi: Na soqo qori e rawa kina nira vakasamataka vakabibi na nodra inuinui. Dua na inuinui totoka e solia vei ira o Jiova, ya mera marautaka na bula tawamate se tawavuca mai lomalagi, ra qai veiqaravi kei Jisu Karisito sa vakalagilagi kei ira na vo ni 144,000, vakauasivi nira sa na rawa sara ga ni raica na Kalou o Jiova! (1 Kor. 15:51-53; 1 Joni 3:2) Era kila na lumuti nira sureti mera marautaka na itavi dokai qori mai lomalagi. Ia me rawa nira bula e lomalagi, ena vinakati mera yalodina tiko me yacova nodra mate. (2 Tim. 4:7, 8) Dua na ka nodra marau na lumuti nira vakasamataka nodra inuinui ni bula i lomalagi. (Taito 2:13) Vakacava o ira na ‘so tale na sipi’? (Joni 10:16) Cava eso na vuna era tiko kina ena iVakananumi?\n6. Na cava era tiko kina eso tale na sipi ena iVakananumi e veiyabaki?\n6 Era tiko tale ga ena iVakananumi eso tale na sipi, ia era na sega ni vakayagataka na madrai kei na waini, era vakarorogo ga. Ena 1938, era sureti ena imatai ni gauna o ira na nuitaka na bula e vuravura mera tiko ena iVakananumi. E tukuni ena Vale ni Vakatawa ni Maji 1, 1938: “Ena donu e veiganiti tale ga mera tiko ena soqo va qo na so tale na sipi mera raica na ka e vakayacori. . . . E dodonu me gauna marautaki tale ga vei ira.” Me vakataki ira ga na dau sureti ena vakamau nira marautaka na sarava na veika e caka ena soqo, o ira tale ga na so tale na sipi era marau na tiko mera raica na veika e yaco ena iVakananumi.\n7. Na cava era vakanamata kina na so tale na sipi ena ivunau ni iVakananumi?\n7 Era vakasamataka tale ga vakabibi nodra inuinui na so tale na sipi. Era dau vakanamata ena ivunau ni iVakananumi, ni vakatabakidua ena ka ena cakava o Karisito kei ira na le 144,000 vei ira kece na yalodina ena loma ni Duanaudolu na Yabaki. Ena veidusimaki ni nodra Tui o Jisu Karisito, o ira na veiliutaki qori mai lomalagi era na veivuke ena kena veisautaki na vuravura me parataisi, mera vukei tale ga na kawatamata yalodina mera bula uasivi. Sa bau dua dina na gauna marautaki qori vei ira na vica vata na milioni era tiko ena iVakananumi mera vakasamataka na kena vakayacori ena dua na gauna se bera mai na parofisai vakaivolatabu, me vaka na Aisea 35:5, 6; 65:21-23; kei na Vakatakila 21:3, 4. Nira raitayaloyalotaki ira kei ira na wekadra lomani ena vuravura vou, ena vaqaqacotaka nodra inuinui me baleta na veigauna se bera mai, ra qai vakadeitaka mera qaravi Jiova tiko ga.—Maciu 24:13; Kala. 6:9.\n8. Na cava e dua tale na vuna era tiko kina ena iVakananumi na so tale na sipi?\n8 Vakasamataka e dua tale na vuna era tiko kina na so tale na sipi ena iVakananumi. Era via vakaraitaka nira lomani ira na lumuti ra qai tokoni ira. E parofisaitaki ena Vosa ni Kalou nira na veiwekani voleka na lumuti kei ira na nuitaka na bula e vuravura. Ena sala cava? Meda raica mada eso na kena ivakaraitaki.\n9. E vakamacalataki vakacava ena Sakaraia 8:23 na nodra rai na so tale na sipi me baleti ira na lumuti?\n9 Wilika Sakaraia 8:23. E totoka dina na parofisai qo ni vakamacalataka nodra rai na so tale na sipi me baleti ira na tacidra kei na ganedra lumuti. Na vosa “dua na Jiu” kei na “kemudou” e vakaibalebaletaka tiko ga e dua na ilawalawa, ya o ira na ivovo ni lumuti. (Roma 2:28, 29) Na “tini na tamata eratou duivosavosa mai na veivanua kece” e dusi ira tiko na so tale na sipi. Era na “taura matua” se yalodina ni kabiti ira na lumuti, mera duavata ena sokalou savasava. Ena bogi gona ni iVakananumi, era vakaraitaka na so tale na sipi nodra veivolekati kei ira na lumuti nira veitomani sara ga ena soqo qori.\n10. Na cava e cakava o Jiova me vakayacori kina na parofisai ena Isikeli 37:15-19, 24, 25?\n10 Wilika Isikeli 37:15-19, 24, 25. Me vakayacori na parofisai qo, e vakaduavatataki ira na lumuti kei na so tale na sipi o Jiova me rau veivolekati. E vakamacalataki ena parofisai qo e rua na kau. O ira na nuitaka na bula i lomalagi era vaka na kau “nei Juta” (qo na yavusa era digitaki mai kina na tui e Isireli), kei ira na nuitaka na bula e vuravura era vaka na kau “nei Ifireimi.”* O Jiova ena vakaduavatataki rau na ilawalawa qo me rau “dua ga na kau.” Kena ibalebale qo era na veiqaravi ena duavata ena nona veiliutaki na nodrau Tui, o Jisu Karisito. Era na dau tiko gona ena iVakananumi e veiyabaki na lumuti kei ira na so tale na sipi, era na sega ni vaka tiko e rua na ilawalawa, ia era “dua ga na qelenisipi” qai “dua ga na kena ivakatawa.”—Joni 10:16.\n11. Era vakaraitaka vakacava “na sipi” ena Maciu 25:31-36, 40 nodra tokoni ira na taci Karisito?\n11 Wilika Maciu 25:31-36, 40. “Na sipi” ena ivakatautauvata qo e tukuni ira tiko na yalododonu ena gauna ni icavacava era nuitaka na bula e vuravura, qo o ira na so tale na sipi. Era yalodina ni tokoni ira na ivovo ni lumuti era taci Karisito ena nodra veivuketaka na itavi levu ni vunau kei na veivakatisaipelitaki e vuravura raraba.—Maciu 24:14; 28:19, 20.\n12-13. Na cava eso na sala era vakaraitaka kina na so tale na sipi nodra tokoni ira na taci Karisito?\n12 Ena veiyabaki ni vo e vica na macawa me vakayacori na iVakananumi, era dau vakaraitaka na so tale na sipi nodra veitokoni vei ira na taci Karisito ena nodra vakaitavi ena dua na sasaga mera sureti na tataleitaki e vuravura raraba ina iVakananumi. (Raica na kato “O sa Vakavakarau Tiko ena iVakananumi?”) Era veivuke tale ga ena kena tuvanaki vinaka me rawa ni vakayacori na iVakananumi ena ivavakoso kece e vuravura raraba, ia era sega ni vakayagataka na madrai se na waini e levu na lewe ni ivavakoso qori. Era marau na so tale na sipi ni tokoni ira na taci Karisito ena ituvatuva qori. Era kila na sipi qo na rai nei Jisu ni veika era cakava vei ira na tacina e vaka sara ga era cakava tiko vua.—Maciu 25:37-40.\n13 Na cava eso tale na vuna eda tiko kina ena iVakananumi ke duidui mada ga noda inuinui?\nO sa Vakavakarau Tiko ena iVakananumi?\nNI BERA NA IVAKANANUMI\nVakaitavi sara ena kena levu o rawata ena sasaga ni nodra sureti o ira mera tiko ena soqo bibi qo. Vola na yacadra o via sureta.\nMasulaka ke o rawa ni painia veivuke ena gauna ni iVakananumi.\nRailesuva eso na ulutaga se itukutuku e tabaki mo vakavinavinakataka kina na iVakananumi, na ivoli, kei na nodrau lomani keda o Jiova kei Jisu. Me kena ivakaraitaki, o rawa ni railesuva na wase 14 kei na 23 ni ivola Toro Voleka Vei Jiova kei na wase 17 ni ivola “Mai Muri Au.”\nMuria na ituvatuva ni wili iVolatabu ni iVakananumi e tiko ena ivola Dikeva na iVolatabu e Veisiga. Me tiko na gauna mo vakasamataka kina vakatitobu na itukutuku vakaivolatabu me baleta na iotioti ni vica na siga ni nona bula e vuravura o Jisu, nona mate, kei na nona vakaturi.\nENA YAKAVI NI IVAKANANUMI\nYaco totolo yani mo kidavaki ira na sureti kei ira na malumu tu vakayalo era tiko tale ga kina.\nVakarogoca matua na ivunau, vakamuria vinaka na tikinivolatabu e wilika o koya e vunau kei na kena ivakamacala.\nNi sa oti na iVakananumi saga mo veivosaki kei na dua e sureti yani, sauma tale ga na taro ena rairai taroga. Ke tataleitaki, saga mo sikovi koya lesu, se rawa ni kerea e dua tale.\nOTI NA IVAKANANUMI\nSikovi koya e tataleitaki, sureti koya me vuli iVolatabu ena brochure Marau me Tawamudu!\n14. Rau vakaraitaka vakacava vei keda na loloma levu o Jiova kei Jisu?\n14 Eda via vakavinavinakataka nodrau lomani keda o Jiova kei Jisu. Levu na sala e vakaraitaka kina o Jiova nona lomani keda, ia e dua e duatani sara. E vakaraitaka na nona loloma levu ni sega ni nanumi koya ga ena nona tala mai na Luvena lomani me vakararawataki qai mate ena vukuda. (Joni 3:16) Eda kila tale ga nona vakaraitaka na loloma levu o Jisu ni yalorawarawa me solia nona bula ena vukuda. (Joni 15:13) Eda sega ni rawa ni sauma lesu vei Jiova kei Jisu na loloma rau vakaraitaka qori. Ia eda rawa ni vakavinavinakataki rau ena ivakarau ni noda bula e veisiga. (Kolo. 3:15) Eda na tiko gona ena iVakananumi meda vakananuma nodrau lomani keda, eda vakaraitaka tale ga nida lomani rau.\n15. Na cava era vakavinavinakataka kina vakalevu na ivoli na lumuti kei na so tale na sipi?\n15 Eda vakavinavinakataka vakalevu na iloloma ni Kalou na ivoli. (Maciu 20:28) Era vakavinavinakataka na lumuti na ivoli, e rawati kina na nodra inuinui totoka. Nira vakabauta na isoro nei Karisito, e okati ira o Jiova mera yalododonu, mera wili tale ga mera luvena. (Roma 5:1; 8:15-17, 23) Era vakavinavinakataka tale ga na so tale na sipi na ivoli. Nira vakabauta na dra i Karisito e vakadavei, era okati mera savasava ena mata ni Kalou, era rawa ni veiqaravi tabu kina vua, ra nuitaka tale ga mera “bula sivia na veivakararawataki levu.” (Vkta. 7:13-15) Dua gona na sala era vakaraitaka kina na lumuti kei ira na lewe ni so tale na sipi na nodra vakavinavinaka ya mera tiko ena iVakananumi ena veiyabaki.\n16. Na cava e dua tale na vuna eda tiko kina ena iVakananumi?\n16 Dua tale na vuna eda tiko kina ena iVakananumi nida via talairawarawa vei Jisu. Se mani cava na noda inuinui me baleta na gauna se bera mai, eda vakabibitaka na ivakaro nei Jisu ena bogi e tauyavutaka kina na iVakananumi: “Dou cakava tiko ga qo mo dou vakananumi au kina.”—1 Kor. 11:23, 24.\n17. E yaga vakacava na iVakananumi ena noda veivolekati kei Jiova?\n17 Eda volekati Jiova kina. (Jeme. 4:8) Me vaka eda sa raica mai, na iVakananumi eda rawa kina ni vakasamataka na inuinui e solia tu vei keda o Jiova, kei na noda vakasamataka vakatitobu na loloma levu e vakaraitaka vei keda. (Jere. 29:11; 1 Joni 4:8-10) Nida vakasamataka na noda inuinui me baleta na veigauna se bera mai, eda na lomani Jiova kina vakalevu, e dei tale ga noda veiwekani kei koya.—Roma 8:38, 39.\n18. Na cava eda na uqeti kina nida vakasamataka vakatitobu na ivakaraitaki nei Jisu?\n18 Uqeti meda vakatotomuri Jisu. (1 Pita 2:21) Ena veisiga ni bera na iVakananumi, meda vakabibitaka na itukutuku vakaivolatabu me baleta na iotioti ni macawa i Jisu e vuravura, nona mate, kei na nona vakaturi. Na bogi ni iVakananumi, eda na nanuma lesu kina nona lomani keda o Jisu. (Efeso 5:2; 1 Joni 3:16) Nida vakawilika na nona ivakaraitaki o Jisu ni sega ni nanumi koya ga da qai vakasamataka vakatitobu, ena uqeti keda meda ‘muria tiko ga na ivakarau ni nona bula.’—1 Joni 2:6.\n19. Eda na tiko ga vakacava ena loloma ni Kalou?\n19 Eda vakadeitaka meda tiko ga ena loloma ni Kalou (Juta 20, 21) Eda na tiko ga ena loloma ni Kalou nida saga ena noda igu kece meda talairawarawa vua, vakarokorokotaka na yacana, da qai vakamarautaka na lomana. (Vkai. 27:11; Maciu 6:9; 1 Joni 5:3) Na soqo ni iVakananumi e uqeti keda meda vakadeitaka me laurai ena noda bula e veisiga nida kaya tiko vei Jiova, ‘Au via tiko ga ena nomuni loloma me tawamudu!’\n20. Na cava na vuna vinaka eda dau tiko kina ena iVakananumi?\n20 Ke noda inuinui na bula tawamudu i lomalagi se vuravura, e tiko e vica na vuna vinaka meda dau tiko kina ena iVakananumi. Eda dau soqoni vata e veiyabaki ena tikinisiga qori meda vakananuma na nona mate e dua eda dau lomana, o Jisu Karisito. E bibi sara nida nanuma kina na ivakaraitaki levu ni nona loloma o Jiova ni soli Luvena me keda ivoli. Na yabaki qo, ena vakayacori tiko na iVakananumi ena yakavi ni Vakaraubuka, Epereli 15, 2022. Eda lomani Jiova kei na Luvena. Ena iVakananumi gona ni mate i Jisu, e bibi duadua na noda tiko kina.\nNa cava eso na vuna era tiko kina na lumuti ena iVakananumi?\nCava eso na vuna era tiko kina na so tale na sipi ena iVakananumi?\nE yaga vakacava vei keda kece na tiko ena iVakananumi?\nSERE 16 Lagiti Ja ena Vuku i Luvena Lumuti\nKe noda inuinui na bula i lomalagi se na parataisi e vuravura qo, eda dau vakanamata ena veiyabaki meda tiko ena soqo ni iVakananumi. Ena vakamacalataki ena ulutaga qo e vica na vuna vinaka vakaivolatabu eda tiko kina ena soqo qori kei na kena yaga.\nNa matavosa qo e vakadewataki tale ga me “Dou cakava qo mo dou nanumi au kina” (Today’s English Version) kei na “Dou cakava tiko qo me kequ ivakananumi.” (The Jerusalem Bible).\nMe ikuri ni ivakamacala me baleta na veiyalayalati vou kei na veiyalayalati ni Matanitu, raica na ulutaga “Dou na ‘Matanitu Bete’” ena Vale ni Vakatawa ni Okotova, 15, 2014, t. 15-17.\nIVAKAMACALA NI VOSA: Na matavosa ivovo ni lumuti e dusi ira na lotu vaKarisito lumuti era se bula tiko e vuravura.\nMe ikuri ni ivakamacala ni parofisai me baleta na rua na kau ena Isikeli wase 37, raica na ivola Vakalesui Mai na Sokalou Savasava i Jiova!, t. 130-135, para. 3-17.