Raica talega na iMatai ni Raivotu; Mataniciva Talei; iVakadewa nei Josefa Simici (VJS); Vakalesui Mai ni Kosipeli; iVola i Momani; Vunau kei na Veiyalayalati\nNa parofita a digitaki me vakalesuya tale mai na Lotu dina i Jisu Karisito ki vuravura. A sucu ko Josefa Simici ena yasana ko Vemoni e Amerika ka a bula voli mai na 1805 ki na 1844.\nEna 1820, erau a rairai kina na Kalou na Tamana kei Jisu Karisito vei Josefa, ka qai kila kina ni sega ni dua na lotu e tu e vuravura e dina (JS—AT 1:1–20). A qai veisiko mai muri na agilosi ko Moronai, ka mai vakatakila na vanua e vunitaki tu kina na peleti koula ka tu kina na kedra itukutuku na tamata era a bula e liu e Amerika (JS—AT 1:29–54).\nA vakadewataka ko Josefa na peleti koula ka qai tabaka ena 1830 me iVola i Momani (JS—AT 1:66–67, 75). Ena 1829, a ciqoma kina na kaukauwa ni matabete mai vei Joni na Dauveipapitaisotaki kei Pita, Jemesa kei Joni (V&V 13; 27:12; 128:20; JS—AT 1:68–70).\nEna veidusimaki ni Kalou, ena ika 6 ni Epereli 1830, eratou a tauyavutaka ko Josefa kei na lewe vica tale na Lotu i Jisu Karisito sa vakalesui mai (V&V 20:1–4). Ena veiliutaki nei Josefa, sa tubu kina na Lotu mai Kenada, Igiladi, kei na tokalau kei Amerika, vakauasivi e Oaio, Misuri kei Ilinoi. A muri Josefa voli kei ira na Yalododonu na veivakacacani ca sara ena veivanua kecega era laki tikora. Ena 27 ni June 1844, erau a vakamatei kina ena vuku ni nodrau vakabauta mai Kaceji, Ilinoi e Amerika ko Josefa kei na tuakana ko Airame.\nSa parofisaitaki Josefa Simici ko Josefa na luvei Jekope, 2 Nif. 3:6–15.\nNi sa kila tu na Turaga na veika rarawa ena yaco vei ira na kai vuravura, sa kacivi Josefa Simici Lailai, kina na nona tamata, V&V 1:17 (V&V 19:13).\nA kacivi ka tabaki mai vua na Kalou ko Josefa Simici Lailai Me dua na iapositolo i Jisu Karisito ka imatai ni italatala qase ni lotu, V&V 20:2.\nA tabaki ki na itutu vakaiapositolo ko Josefa mai vei iratou ko Pita, Jemesa kei Joni, V&V 27:12.\nErau vakadinadinataka ko Josefa kei Sidini Rikitoni ni rau a raica na Le Duabau ga nei Tamana, V&V 76:23.\nErau a raica vata na Turaga ena dua na raivotu ko Josefa Simici kei Oliva Kaudari, V&V 110:1–4.\nSa kacivi Josefa na Turaga me italatala qase vakatulewa, dauvakadewa vosa, dauvakatakila, daurairai ka parofita, V&V 124:125.\nKo Josefa Simici, sa cakava e levu cake na ka mai vei ira kecega na tamata era sa bula oti e vuravura, ka vakavo ga kina ko Jisu, me baleta na nodra vakabulai na tamata e vuravura, V&V 135:3.\nNa ivolanikalou e kauta mai na Parofita ko Josefa Simici\nA vakadewataka ko Josefa e dua na iwase ni peleti koula a solia vua na agilosi ko Moronai, ia na vakavakadewa oqori a tabaki ena 1830 me iVola i Momani. A ciqoma talega e vuqa na ivakatakila mai vua na Turaga ka tuvalaki mai kina na ivunau taumada kei na tauyavu ni Lotu. E vuqa na ivakatakila oqori era qai biu vata ena ivola ka sa kilai tu ena gauna oqo me Vunau kei na Veiyalayalati. A qarava talega o koya na kena vakarautaki kei na kena tabaki na Mataniciva Talei, ka ra lewena tu na ivakavakadewa vakauqeti ni veika era vola o Mosese, Eparaama, kei Maciu, na veitikina digitaki mai na kena itukutuku kei na nona ivakadinadina, kei na tinikatolu na iyatuvosa ivunau ka vakabauta ni Lotu


1 Ka sa yaco ni rau sa vakaroti ko Alama kei Amuleki me rau lako tani mai na koro koya; ka rau sa biubiu mai kina, ka lako ki na vanua ko Saitomi; ka raica, erau sa raici ira na tamata era a biuta na vanua ko aAmonaia, ko ira era a bvakasavi tani ka vakaviriki ena vatu, ni ra a vakabauta na vosa i Alama.\n2 Erau sa tukuna vei ira na veika kece sa yaco vei ira na awatidra kei ira na luvedra, erau sa tukuna tale ga na ka sa caka vei rau, kei na bkaukauwa ni nodrau vakabulai.\n3 Ia a tauvimate tale koto ga mai Saitomi ko Sisoromi; sa tauvi koya na katakata, ka vu mai na nona rarawa ena aka ca sa cakava; ni sa nanuma ko koya ni rau sa oti vakadua ko Alama kei Amuleki; ka nanuma ko koya ni rau sa vakamatei ena vuku ni nona caka cala. Ia na ivalavala ca levu oqo, kei na veivalavala ca tale eso, sa cukiraka na lomana me yacova ni sa mosi sara vakalevu vua, ni sa sega ni vakacegui kina; o koya sa kati koya kina na katakata warumisa.\n4 Oqo, ni sa rogoca ni rau sa tiko ko Alama kei Amuleki ena vanua ko Saitomi, sa vakayaloqaqataki koya; a sa talatala yani vei rau, ni gadreva me rau lako mada mai vua.\n5 Ka sa yaco ni rau sa lako kusarawa yani, ena nodrau talairawarawa ki na nona itukutuku vei rau; erau sa curu ki na vale sa davo koto kina ko Sisoromi; ka raici koya ena nona idavodavo, ni sa tauvimate, ni sa bibi sara koto ena sivia ni katakata; ka sa rarawa talega vakalevu na lomana ena vuku ni nona caka ca; ia ni sa raici rau ko koya sa dodoka yani na ligana, ka masuti rau me rau vakabulai koya.\n6 Ka sa yaco ni sa kaya vua ko Alama, ni taura tu na ligana: Ko sa avakabauta li na kaukauwa i Karisito sa yaco kina na veivakabulai?\n7 A sa sauma ko koya ka vaka: Io, au sa vakabauta na veivosa kece ko sa vakavulica.\n8 A sa kaya ko Alama: Kevaka ko sa vakabauta na veisereki i Karisito ko na rawa ni avakabulai.\n9 A sa kaya ko koya: Io, au sa vakabauta me vaka na nomu vosa.\n10 A sa tagi vua na Turaga ko Alama, ka kaya: Oi kemuni na Turaga, na neimami Kalou, mo ni yalololoma mada vua na tamata oqo, ka avakabulai koya me vaka na nona sa vakabauti Karisito.\n11 Ia ni sa cavuta oti na vosa oqo ko Alama, sa arika e yavana ko Sisoromi, ka tekivu me lako; era sa kurabui vakalevu kina na tamata kecega; sa rogo yani na kena itukutuku ena vanua taucoko ko Saitomi.\n12 Ka sa papitaisotaki Sisoromi ko Alama vua na Turaga; ka sa tekivu ena gauna koya ka lako yani me vunau vei ira na tamata ko koya.\n13 Ka sa tauyavutaka ko Alama e dua na lotu ena vanua ko Saitomi, ka vakatabui ira na bete kei na ivakavuvuli ena vanua, me ra papitaisotaka vua na Turaga ko ira kecega era sa gadreva me ra papitaisotaki.\n14 Ka sa yaco ni ra sa lewevuqa sara; era sa lako mai ena veiyasana kecega ka vakavolivoliti Saitomi, ka ra mai papitaiso.\n15 Ia ko ira na tamata ka tu ena vanua ko Amonaia, era sa yalo kaukauwa ka domodomoqa tu ga; era sa sega ni veivutunitaka na nodra ivalavala ca, ia era kaya ni tu vei rau ko Alama kei Amuleki na kaukauwa ni tevoro; ni ko ira oqo era sa lewe ni lawalawa i aNeori; ka ra sega ni vakabauta ni sa kilikili me ra veivutunitaka na nodra ivalavala ca.\n16 Ka sa yaco ni ko Alama kei Amuleki, ni sa abiuta tu yani ko Amuleki na nona koula, kei na siliva, kei na nona iyau talei kecega, ka ra tu mai na vanua ko Amonaia, me baleta na vosa ni Kalou, ni ra sa bcati koya na nona itokani kei tamana kei ira na nona mataqali;\n17 O koya, ni sa tauyavutaka na lotu ko Alama mai Saitomi, ni raica era sa atarovi ira rawa e vuqa, io, ni sa raica era sa tarova na tamata na nodra dokadoka, ka bvakayalomalumalumutaki ira vua na Kalou, ka sa tekivu me ra vakasoqoni ira vata ena nodra valenilotu ka cqarava na Kalou ena icabocabo ni isoro, era sa dvakatawa ka masu tiko ga, me ra na vueti kina mai vei Setani, kei na ivau ni emate, kei na rusa—\n18 Ia me vaka au sa tukuna, ni sa raica ko Alama na veika kece oqo, o koya sa kauti Amuleki kina ka rau lako ki na vanua ko Saraemala, sa kauti koya sara ki na nona vale, sa qaravi koya sara ena nona rarawa, ka vakaukauwataki koya ena vuku ni Turaga.\n19 A sa cava eke na ikatini ni yabaki ni nodra veiliutaki na turaganilewa vei ira na tamata i Nifai.\nAlama 16:2–3, 9, 11.\nLuke 14:33; Alama 10:4.\nDV Masu; iVakatawa.


Toki Lesu Vei Rau Nomu iTubutubu\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kikaonde Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Luvale Macedonian Malagasy Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Thai Tigrinya Tok Pisin Tsonga Turkish Twi Ukrainian Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nEso na cauravou kei na goneyalewa era dau biubiu e vale mera lai bula ga vakataki ira. Ia nira sotava na ituvaki dredre, era lesu tale i vale. Sa bau yaco qori vei iko?\nKe o lomani rau mada ga nomu itubutubu, ena dredre toka nomu lesu i vale. Kena ivakaraitaki, e kaya e dua na goneyalewa o Sera *: “Au lomadei niu mai tu vakataki au, qai sega ni dua au vakararavi vua. Ia noqu lesu qo i vale au vaka tale na gone.” E duavata kina na cauravou o Rusi. E kaya: “Au sega ni via lesu i vale, ia au sa sega ni qaravi au rawa. E vaka ga niu sega ni rawata tu e dua na ka.”\nKe o sotava sara tiko ga qori, ena yaga na ulutaga qo mo rawa ni qaravi iko tale kina vakailavo.\nVeika vakailavo. E levu na goneyalewa kei na cauravou era kidacalataka ena imatai ni gauna na levu ni ilavo era vakayagataka mera bula tiko kina. E kaya o Rusi, sa tukuni oti mai: “Au vakayagataka na ilavo kece au maroroya tu meu rawa ni bula kina.” Qori tale ga na ka e yaco vei Seini, e dua na goneyalewa a biubiu mai vale ni se qai yabaki 24, qai lesu ni oti e dua veimama na yabaki. E vakatusa: “A rawa ni vinaka na noqu vakayagataki ilavo, niu biubiu e vale a sega tu noqu ilavo, ia niu qai lesu sa tu noqu dinau.” *\nLeqa ni cakacaka. Se mani vakacava sara nomu tuvanaka vinaka na cakacaka mo rawata kina nomu bula, ke sega na cakacaka ena sega ni yaga nomu sasaga—e sotava qori o Seini. E kaya: “Au vakaivola ena tabana ni bula, qai vaqara noqu cakacaka e dua na isoqosoqo au lewena. Ia au veilecayaki sara ga ni sa leqa na cakacaka. Au sa lai bula tu ena dua na vanua e yawa mai tauni, qai sega na cakacaka me veiganiti kei na ka au vulica!”\nVeika tawanamaki. So na cauravou kei na goneyalewa era sega ni vakarautaki ira vinaka nira lai cakacaka me rawa kina nira bula vakataki ira. Era sega ni namaka me dredre na cakacaka era na lai cakava. Era rarawataka ni sega ni marautaki na nodra inakinaki mera lewai ira ga. Era sega ni namaka me dredre na bula nira sa tubu tiko.\nVeitalanoa kei rau nomu itubutubu me baleta nomu sa via toki lesu i vale. Dou rawa ni veivosakitaka qo: Ena vakacava na dede ni nomu tiko e vale? O na veivuke vakacava vakailavo? Cakacaka ni vale cava o rawa ni cakava? Na cava o rawa ni cakava mo qaravi iko tale kina vakailavo? Ia mo nanuma tiko ni o sa tiko tale kei rau na nomu itubutubu, ena vinaka mo talairawarawa vei rau, se mani yabaki ni bula cava o tiko kina.—iVakavuvuli vakaivolatabu: Lako Yani 20:12.\nVakayagataka vakavuku nomu ilavo. E kaya na ivola The Complete Guide to Personal Finance: For Teenagers and College Students: “Na nomu vakayagataki ilavo ena kilai kina ke o na wasea vinaka na nomu ilavo kei na kena ivakavakayagataki se sega. . . . E bibi gona mo kua ni vakayagataka na ilavo ena ka e sega ni bibi se na ka o sega sara ga ni gadreva dina.”—iVakavuvuli vakaivolatabu: Luke 14:28.\nMuria na ivakasala vinaka. Era rawa ni veivuke na itubutubu se so tale na uabula ena sala mo vakacuru ilavo kina, kena vakayagataki kei na sausaumi. E kaya e dua na goneyalewa o Meri: “Au tekivu tale mai ena ka lalai. E vukei au e dua na noqu itokani meu vakavola na veika e bibi me voli kei na kena e sega. Au kurabuitaka ni levu na ka e sega ni yaga me voli! Au vulica kina e dua na ka bibi—meu dau lewai au vinaka.”—iVakavuvuli vakaivolatabu: Vosa Vakaibalebale 13:10.\nMo nanuma tiko ni bibi ga mo maqosa ena ka o cakava\nSaga mo cakacaka. Ke sa sega na cakacaka, vakayagataka na gauna qori mo vaqara cakacaka kina. Nanuma na ivakasala qo: So era na kaya mo “muria ga na lomamu” ni o vaqara cakacaka tiko. Ia ni o vaqara tiko na ‘cakacaka o taleitaka’ ena rawa ga ni vakaleqa na nomu sasaga na mataqali rai va qori, qai vakalatilati ena so na cakacaka era tu vakarawarawa! Kua ni saga tiko ga e dua na mataqali cakacaka, vaqara e levu. Mo nanuma tiko ni bibi ga mo maqosa ena ka o cakava. E laurai tale ga ni marautaki vakalevu na cakacaka ena gauna sa kila vinaka kina e dua na ka e cakava kei na levu ni gauna e vakayagataka tiko kina. Sega gona ni vinakati mo qai cakava ga e dua na cakacaka ni o taleitaka!\n^ para. 5 Sa veisau na yaca ena ulutaga qo.\n^ para. 8 Qori tale ga na ka era dau sotava na gonevuli ena univesiti mai Merika. E tukuni ena itukutuku ni Wall Street Journal, ni rawa ni dinautaka e dua na gonevuli e $33,000 me vakayagataka ena ka ni vuli.\n“Rokova na tamamu kei na tinamu.”—Lako Yani 20:12.\n“O cei vei kemuni e via tara e dua na valececere ena sega ni dabe mada me cakacakataka na kena isau, me raica se sa veirauti me vakaotia kina se sega?”—Luke 14:28.\n“O ira na qara ivakasala era vuku.”—Vosa Vakaibalebale 13:10.\nNi vakayagataka vinaka na gauna era se tiko kina e vale na luvemuni mera vakavulici ena ka e rawa ni vukei ira nira sa lai bula ga vakataki ira. E okati kina na vakayagataki ni ilavo (sala era vakayagataka kina kei na nodra dinau), cakacaka e vale (vakasaqa, savasava kei na yayani, vaka kina na cakacaka lalai era rawa ni cakava ena motoka), kei na nodra bula veimaliwai (nodra rawa ni veimaliwai vinaka kei ira eso tale).\nMe ikuri ni vakamacala rai ena tabana 305 kei na 306 ni ivola “Questions Young People Ask—Answers That Work,” Volume 1, tabaka na iVakadinadina i Jiova. Sa tu tale ga ena Internet, ena www.jw.org. Rai ena vakavalagi PUBLICATIONS > BOOKS AND BROCHURES.\nKa me Caka ni Veisau na iTuvaki\nE sega ni levei rawa na veisau. Raica na ka era cakava eso ni yaco na veiveisau ena nodra bula.\nNa taro cava mo vakasamataka ni o bera ni vakatulewa bibi?\niMeli iMeli Ni o sa Lesu Tale i Vale


‘Rogoca qai Kila na Kena iBalebale’—Mari. 7:14 | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bicol Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Garifuna Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kannada Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mam Marathi Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mizo Mongolian Moore Nahuatl (Central) Ndebele Ndonga Nepali Ngabere Norwegian Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Russian Sign Language Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tlapanec Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Zande Zulu vakaViti\n“Ni rogoci au vinaka kece, moni kila na ibalebale ni noqu vosa.”—MARI. 7:14.\nNA CAVA O VULICA ENA VOSA VAKATAUTAUVATA ME BALETA . . .\nna sore ni musita?\nna dauveivoli kei na iyau vuni?\n1, 2. Na cava era sega ni kila kina e levu era rogoci Jisu na ibalebale ni nona vosa?\nNI DUA e vosa vei keda, e rawa nida rogoci koya. E rawa sara mada ga nida kila na itautau ni nona vosa. Ia ena maumau wale qori ke da sega ni kila na ibalebale ni ka e tukuna. (1 Kor. 14:9) E tautauvata tale ga qori kei na gauna i Jisu, e vica vata na udolu na lewenivanua era rogoca na ka e tukuna. E vosataka mada ga na vosa era kila vinaka. Ia e vica ga era kila na ibalebale ni ka e tukuna. Sa rauta me tukuna o Jisu vei ira na vakarorogo: “Ni rogoci au vinaka kece, moni kila na ibalebale ni noqu vosa.”—Mari. 7:14.\n2 Na cava era sega ni kila kina e levu na ibalebale ni vosa i Jisu? Eso sa tu ga na ka era vakabauta, eso tale e duatani na nodra inaki. E tukuna kina o Jisu me baleti ira: “Oni biuta vaqaseqase na ivunau ni Kalou moni muria tiko ga kina na nodra ivakarau na nomuni qase.” (Mari. 7:9) O ira qo era sega ni via kila na ibalebale ni vosa i Jisu. Era sega ni via veisautaka na nodra ivalavala kei na nodra rai. E rawa nira rogoca na ka e tukuni, ia era sega ni via dolava na lomadra! (Wilika Maciu 13:13-15.) Koya gona, me rawa ni yaga vei keda na ivakavuvuli i Jisu, eda na vakadeitaka vakacava nida na dolava tiko ga na lomada?\nSALA ME YAGA KINA VEI KEDA NA VEIVAKAVULICI I JISU\n3. Na cava eratou kila kina na tisaipeli na ibalebale ni vosa i Jisu?\n3 E bibi meda muria na nodratou ivakaraitaki na tisaipeli yalomalumalumu i Jisu. E tukuna me baleti ratou: “E kalougata na matamudou ni dou raica, kei na daligamudou ni dou rogoca.” (Maciu 13:16) Na cava eratou kila kina na ibalebale ni vosa i Jisu ra qai sega ni kila na kena vo? Kena imatai, eratou dau taro qai vakasaqara na ibalebale dina ni vosa i Jisu. (Maciu 13:36; Mari. 7:17) Kena ikarua, eratou yalorawarawa me ratou vaqaqacotaka na ka ratou sa vakabauta rawa tiko. (Wilika Maciu 13:11, 12.) Kena ikatolu, eratou yalorawarawa me ratou bulataka na ka eratou rogoca kei na ka eratou kila, me ratou vukei ira tale ga kina eso.—Maciu 13:51, 52.\n4. Na cava na tolu na ikalawa meda kila kina na vosa vakatautauvata i Jisu?\n4 Ke da via kila na ibalebale ni vosa vakatautauvata i Jisu, ena vinakati meda muria na nodratou ivakaraitaki na nona tisaipeli yalodina. E okati kina e tolu na ikalawa. Kena imatai, meda vakatikitikitaka na gauna meda vulica qai vakasamataka vakatitobu na ka e tukuna o Jisu, meda vakekeli kina da qai taroga eso na taro veiganiti. Qori sara ga na kilaka. (Vkai. 2:4, 5) Kena ikarua, ena vinakati meda raica se veisemati vakacava na kilaka qori kei na ka eda sa kila rawa tiko, kei na sala ena yaga kina vei keda. Qori sara ga na vuku. (Vkai. 2:2, 3) Kena ikatolu, meda bulataka na ka eda vulica. Qori sara ga na yalomatua.—Vkai. 2:6, 7.\n5. Vakamacalataka na duidui ni kilaka, vuku kei na yalomatua.\n5 Na cava na duidui ni kilaka, vuku kei na yalomatua? Qo e dua na kena ivakaraitaki: Kaya mada ke o duri tu ena lomadonu ni gaunisala qai cici tiko mai e dua na basi. iMatai ni ka o na kila ni oya na basi—qori na kilaka. Kena ikarua, o kila tale ga ni o na laucoqa ke o duri tu ga—qori na vuku! O mani gole tani mai gaunisala—qori na yalomatua! Sa rauta me vakasalataki keda na iVolatabu meda ‘vagolea sara na lomada ina yalomatua,’ ni vakatau sara ga kina na noda bula!—Vkai. 2:2; 1 Tim. 4:16.\n6. Na taro cava eda na veivosakitaka me baleta na vitu na vosa vakatautauvata i Jisu? (Raica na kato ena tabana e 8.)\n6 Ena ulutaga qo kei na kena e tarava, eda na veivosakitaka e vitu na vosa vakatautauvata i Jisu. Eda na dikeva tale ga e vica na taro qo: Na cava e vakaibalebaletaka na vosa vakatautauvata i Jisu? (Qo ena rawati kina na kilaka.) Na cava e vakayagataka kina o Jisu na vosa vakatautauvata qo? (Qo ena rawati kina na vuku.) Eda na vakayagataka vakacava na itukutuku qo me yaga vei keda kei ira na so tale? (Qori na yalomatua.) Kena ilutua, na cava eda vulica kina me baleti Jiova kei Jisu?\nNA SORE NI MUSITA\n7. Na cava na ibalebale ni vosa vakatautauvata ni sore ni musita?\n7 Wilika Maciu 13:31, 32. Na cava na ibalebale ni vosa vakatautauvata i Jisu me baleta na sore ni musita? Na sore ni musita e vakatayaloyalotaka na itukutuku ni Matanitu ni Kalou. E dusia tale ga na ka e rawati ena kena vunautaki na itukutuku qori—na ivavakoso vaKarisito. Me vaka ni sore ni musita e “sorenikau lailai duadua,” e ka lailai tale ga na ivavakoso vaKarisito ni tauyavu ena 33 G.V. Ia ni sivi e vicasagavulu na yabaki, e tubu totolo na ivavakoso. E yacova na vanua e sega ni nanumi taumada. (Kolo. 1:23) E yaga vakalevu na tubu qori baleta ni tukuna o Jisu nira qai ‘ro tale ga e tabana’ na ‘manumanuvuka ni lomalagi.’ Na manumanuvuka e vakatayaloyalotaki ira na tamata yalomalumalumu era sa mai vakani, vakaruru ra qai taqomaki vakayalo ena loma ni ivavakoso vaKarisito.—Vakatauvatana Isikeli 17:23.\n8. Na cava e vakayagataka kina o Jisu na vosa vakatautauvata ni sore ni musita?\n8 Na cava e vakayagataka kina o Jisu na vosa vakatautauvata qo? E vakayagataka na tubu vakasakiti ni sore ni musita me dusia na kaukaua ni Matanitu ni Kalou me vakatetea nona lewa, me veitaqomaki, me valuta tale ga na ituvaki dredre kece e basika. Me tekivu ena 1914, e vakasakiti dina na tubu ni isoqosoqo ni Kalou e vuravura! (Aisea 60:22) O ira na lewena na isoqosoqo qori era marautaka na veitaqomaki vakayalo. (Vkai. 2:7; Aisea 32:1, 2) Kena ikuri, na kena tete tiko ga na cakacaka ni Matanitu ni Kalou e vakaraitaka ni na sega ni tarovi rawa, ena toso tiko ga, ena valuta na ituvaki dredre kece e basika.—Aisea 54:17.\n9. (a) Na cava eda vulica ena vosa vakatautauvata ni sore ni musita? (b) Na cava eda vulica kina me baleti Jiova kei Jisu?\n9 Na cava eda vulica ena vosa vakatautauvata ni sore ni musita? De dua eda vakaitikotiko ena vanua era le lailai ga kina na tacida vakayalo, se sega soti sara ni vuavuaivinaka noda cakacaka vakavunau. Ia nida vakasamataka na ituvaki dredre kece e valuta rawa na itukutuku ni Matanitu ni Kalou, ena uqeti keda qori meda vosota. Kena ivakaraitaki, ni yaco yani e Idia o Brother Edwin Skinner ena 1926, era le vica toka ga na iVakadinadina i Jiova. A sega sara ni vuavuaivinaka na cakacaka ni se qai tekivu, e tukuni ni “tosotoso dredre.” Ia e vunau tiko ga na tacida qo. E raica tale ga ni sega ni tarovi rawa na itukutuku ni Matanitu ni Kalou, dina ni levu na ituvaki dredre. Nikua sa sivia na 37,000 na tacida gugumatua e Idia, sivia na 108,000 era tiko ena soqo ni iVakananumi ena yabaki sa oti. Dikeva mada qo e dua tale na ivakaraitaki vakasakiti ni kena tete na cakacaka ni Matanitu ni Kalou. Ena yabaki vata tiko ga a gole kina e Idia o Brother Skinner, a tekivu tale ga e Zambia na cakacaka. Nikua sa sivia na 170,000 na dautukutuku e kea, e le 763,915 era tiko ena iVakananumi ena 2013. Kena ibalebale ni le 1 mai na 18 na lewenivanua e Zambia era tiko ena iVakananumi. Dua dina na tubu vakasakiti!\n10. Na cava na ibalebale ni vosa vakatautauvata ni leveni?\n10 Wilika Maciu 13:33. Na cava na ibalebale ni vosa vakatautauvata ni leveni? Na vosa vakatautauvata qo e dusia tale ga na itukutuku ni Matanitu ni Kalou kei na ka e rawati kina. Na ka “kece” e tiko ena falawa e vakaibalebaletaka na veimatanitu. Na kena tubu e vakaibalebaletaka na tete ni itukutuku ni Matanitu ni Kalou ena kena vakayacori na cakacaka vakavunau. Na tubu ni sore ni musita e laurai levu, ia e sega ni va qori na tubu ni leveni ni dau taura toka na gauna me laurai.\n11. Na cava e vakayagataka kina o Jisu na vosa vakatautauvata ni leveni?\n11 Na cava e vakayagataka kina o Jisu na vosa vakatautauvata qo? E via vakaraitaka o koya ni kaukaua na itukutuku ni Matanitu ni Kalou, oya ni rawa ni tete vakalevu qai vakavuna na veisau. Na itukutuku ni Matanitu ni Kalou sa yacova “na veivanua yawa sara kei vuravura.” (Caka. 1:8) Ia e sega ni dau laurai levu na veiveisau e vakayacora na itukutuku ni Matanitu ni Kalou; eso mada ga ena taura toka na gauna. Ia e tiko na veisau—sega ni veisau ga na iwiliwili, e veisau tale ga na nodra itovo o ira na ciqoma na itukutuku kilai levu qo.—Roma 12:2; Efeso 4:22, 23.\n12, 13. Tukuna eso na ivakaraitaki e laurai kina na tete ni vunautaki ni Matanitu ni Kalou me vaka ga e vakamacalataki ena vosa vakatautauvata ni leveni.\n12 Na yaga ni cakacaka vakavunau e dau laurai ni oti e vica na yabaki na kena tekivu na cakacaka. Kena ivakaraitaki, rau veiqaravi o Franz kei Margit ena valenivolavola ni tabana e Brazil ena 1982, ena gauna qo rau sa veiqaravi tiko ena dua tale na valenivolavola ni tabana. Erau vunau ena dua na tauni lailai. E levu na vuli iVolatabu erau tauyavutaka, e wili kina e dua na tina kei na va na luvena. E yabaki 12 na nona ulumatua tagane, e mamadua vakalevu qai dau saga me vuni ni bera ni tekivu na vuli. Erau mani sega ni tomana na veiwatini na vuli ni sa veisau na nodrau ilesilesi. Ia erau sikova tale na tauni qori ni oti e 25 na yabaki. Cava erau raica? Sa 69 na dautukutuku ena ivavakoso, 13 era painia tudei, era sa soqoni tale tiko ga ena dua na Vale ni Soqoni vou. Ia vakacava na gone mamadua ya? Sa kodineita tiko ni ilawalawa qase! Me vaka ga na leveni ena vosa vakatautauvata i Jisu, e tubu se tete sara na itukutuku ni Matanitu ni Kalou, e veisautaka tale ga nodra bula e levu—erau marautaka sara vakalevu qori na veiwatini erau veisiko yani!\n13 Ena veivanua e vakatabui kina vakalawa noda cakacaka, e vakadinadinataki kina na kaukaua tawarairai ni itukutuku ni Matanitu ni Kalou me veisautaka na nodra bula na lewenivanua. E sega ni rawarawa meda kila na rabailevu ni kena tete na itukutuku vinaka ena veivanua qori, ia eda dau kidacalataka na tubu e rawati. Kena ivakaraitaki o Cuba. A vunautaki taumada kina na itukutuku vinaka ena 1910. E qai sikova na vanua qo o Brother Russell ena 1913. E berabera toka na toso ni cakacaka ni se tekivu. Ia vakacava nikua? Sa sivia e 96,000 na dauvunautaka na itukutuku vinaka e Cuba. Era tiko ena iVakananumi ena 2013 e le 229,726, kena ibalebale ni le 1 mai na 48 na lewenivanua era tiko ena soqo qori. Ena vanua mada ga e vakatarai kina na noda cakacaka, sa rairai vunautaki na itukutuku vinaka ena yalava era nanuma na tacida ena vanua qori ni na sega ni tarai rawa. *—Dauv. 8:7; 11:5.\n14, 15. (a) Ena yaga vakacava vei keda na vosa vakatautauvata ni leveni? (b) Na cava eda vulica kina me baleti Jiova kei Jisu?\n14 Ena yaga vakacava vei keda na vosa vakatautauvata i Jisu me baleta na leveni? Nida vakasamataka vakatitobu na ibalebale ni vosa vakatautauvata i Jisu, eda na raica ni sega ni vinakati meda leqataka vakalevu na sala me vunautaki kina na itukutuku vinaka vei ira na vica vata na milioni era se bera ni rogoca. E kila vinaka o Jiova na ka me caka. Ia na cava e noda itavi? E tukuna na Vosa ni Kalou: “E na mataka mo kaburaka na nomu sila, ia e na yakavi me kakua ni cegu na ligamu: ni ko sa sega ni kila se cava vei rau ena yaco, se na ka oqo se na ka ko ya, se na vinaka vakatautauvata ruarua.” (Dauv. 11:6) Meda kua tale ga ni guilecava meda masulaka me vuavuaivinaka na cakacaka vakavunau, vakabibi ena veivanua e vakatabui kina na cakacaka.—Efeso 6:18-20.\n15 Kena ikuri, meda kua ni yalolailai ke da raica ni sega ni vuavuaivinaka ena imatai ni gauna na noda cakacaka. Meda kua ni beca ‘na siga e tekivu kina na ka lalai.’ (Saka. 4:10) De dua ena vuavuaivinaka vakalevu qai totoka sara mai na kena eda nanuma tu e liu!—Same 40:5; Saka. 4:7.\nNA DAUVEIVOLI KEI NA IYAU VUNI\n16. Na cava na ibalebale ni vosa vakatautauvata ni dauveivoli kei na iyau vuni?\n16 Wilika Maciu 13:44-46. Na cava na ibalebale ni vosa vakatautauvata ni dauveivoli kei na iyau vuni? Ena gauna i Jisu, eso na dauveivoli era gole sara vakayawa ena Wasawasa vakaIdia mera volia kina na mataniciva talei sara. Na dauveivoli ena vosa vakatautauvata qo e vakaibalebaletaki ira na tamata lomavinaka era gumatuataka mera vakaceguya na nodra bula vakayalo. Na “mataniciva saulevu sara” e vakaibalebaletaka na talei ni ka dina me baleta na Matanitu ni Kalou. Ni kila na dauveivoli na saulevu ni mataniciva, e tu vakarau me volitaka totolo na ka kece e tu vua me rawa ni volia kina. E cavuta tale ga o Jisu e dua na turaga e cakacaka tiko ena nona were qai kunea na iyau ‘vuni.’ Na turaga qo e sega ni vakataki koya na dauveivoli me vaqara na iyau. Ia me vakataki koya na dauveivoli, e tu vakarau tale ga me volitaka na ka “kece” e tu vua me rawa ni volia kina na iyau.\n17. Na cava e vakayagataka kina o Jisu na vosa vakatautauvata ni dauveivoli kei na iyau vuni?\n17 Na cava e vakayagataka kina o Jisu na rua na vosa vakatautauvata ya? Me vakaraitaka ni duidui na sala e rawa ni kunei kina na ka dina. Eso era vaqara tiko ga na ka dina, qai dua na ka na sasaga era cakava mera kunea kina. Eso tale era sega ni vaqaqara, ia era qai kunea—de dua e kau yani vei ira. Dina ni duidui na kedrau ituvaki na turaga ena vosa vakatautauvata, erau kila ga ni talei na ka erau sa kunea, rau mani vakuai rau ena levu na ka me rawa ni rau taukena.\n18. (a) Ena yaga vakacava vei keda na rua na vosa vakatautauvata qo? (b) Na cava eda vulica kina me baleti Jiova kei Jisu?\n18 Ena yaga vakacava vei keda na rua na vosa vakatautauvata qori? (Maciu 6:19-21) Ena vinaka mo taroga: ‘E tiko tale ga vei au na nodrau rai na turaga ena vosa vakatautauvata? Au na mareqeta na ka dina me vakataki rau? Vakacava au na tu vakarau meu vakuai au meu taura dei kina, seu na vakalaiva eso tale na ka me vaka na qaravi ni bula ni veisiga me vakawelei au?’ (Maciu 6:22-24, 33; Luke 5:27, 28; Fpai. 3:8) Na levu ga ni noda marautaka na noda kunea na ka dina, na levu tale ga ni noda vinakata meda vakaliuca tiko ena noda bula.\n19. Na cava ena veivosakitaki ena ulutaga e tarava?\n19 Meda vakaraitaka mada ga nida sa rogoca da qai kila vinaka na ibalebale ni vosa vakatautauvata eda sa veivosakitaka mai. Ia me kua ni laurai ga nida kila na kedra ibalebale, ena vinakati sara ga meda bulataka. Eda na veivosakitaka ena ulutaga e tarava e tolu tale na vosa vakatautauvata kei na ka eda na vulica kina.\n^ para. 13 E laurai tale ga qori ena veivanua me vakataki Argentina (Yearbook ni 2001, tabana e 186); East Germany (Yearbook ni 1999, tabana e 83); Papua Niu Kini (Yearbook ni 2005, tabana e 63); kei na Robinson Crusoe Island (Na Vale ni Vakatawa, 15 June, 2000, tabana e 9).\nNi o wilika tiko na vosa vakatautauvata i Jisu, taroga e vica na taro qo:


Mai Drevekai ki Nakauvadra VILIAME RAVAI | Monday, December 11, 2017\nUpdate: 10:59AM ESA koto oqo e ra nai kuri ni tukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ka dau veibulagoci tiko vei keda e na veimacawa, ni wiliwili sara yani.\nEna macawa oqo e sereka tiko o Peni Tabua e dua na qaqa ni vucu ka nanumi tiko kina na noda vanua o Viti kei na kena i yaubula ena nodra sa bosea oti tu mai na Vuda ena veika era sa kila ni na yaco e na gauna eda sa donumaka tiko oqo. E vaka koto oqo na qaqa ni vucu,\nMe yaco na bose ko Nakauvadra\nNa Vu kei Viti era soqo vata\nQai laga vosa o Nakausaba\nNa qele kei Viti au sa vavaca\nMe biu tani mada na yalo makawa\n�Ena bose levu era cakava na Vuda ea vosa cake kina e dua vei rau na Ciri nai sa ni drua ka tukuna ni sa raica ka taleva oti tu o koya nai yalayala ni veitiki ni qele kece era taukeni tu mai na dui Yavusa kei na Mataqali kei na Tokatoka ka sa maroroi ka yadravi vinaka tu,� e kaya o Tabua.\nE tomana o Tabua ni o koya na drua qo se o koya e dua vei rau na Ciri oya ko Nakausabaria e rau drua i vale ka kena i balebale ni rau tagane, ka vakaibalebale tiko e na nona mai vakayagataki me vosa e na bose ka ni tiko vua na kaukauwa ni a luvei Waicalanavanua na turaga talega ka a vosa e na dua na nodra bose na Vuda ni o koya na Tui ni noda vanua.\n�E dua na i tukutuku e a tukuna o Nakausabaria e na bose qo oya me biu tani mada na yalo makawa ka se sulumaki tiko kina eso na kawa i Taukei e na gauna qo ka me rawa ni matata vinaka na noda i tosotoso ena gauna e muri qo,� e kaya o Tabua.\nE tomana na turaga ni Naloto qo ni sulu makawa eda tokara tiko ka vinakata o Nakausabaria me biu laivi sa i koya na sega ni veinanumi, na loma kocokoco, na veidusi, na sega ni nanumi ira na veimatatamata era sa mai oca na colata ka qaravi tavi e na noda vanua lomani o Viti e na kena tutaki na noda vanua.\n�E sega ni kena i balebale oya meda mai tautauvata sara, ena noda nanumi ira ga me vaka ni bula tiko e lomada na Kalou levu na Dauveibuli,� e kaya o Tabua.\nE dua tale na qaqa ni vucu e koto oqo e ra e vaka koto oqo,\nQai sautu na vuravuraya\n�Esa na vakarau donuya tiko o vuravura e dua na dausiga vakaitamera ka sa dodonu me da na nanamaki tiko kina na lewei Viti ni na tarai Viti talega mai na dausiga qo,� e kaya o Tabua.\nE kuria o Tabua ena gauna madaga qo era sa veivakasalataki tiko na Minisitiri ni teitei na kena teivaki eso na kakana dina vakaitaukei era dau teivaka na tubuda e rawa ni ganita na draki mamaca se na draki lauqa.\n�E kena i balebale oya ni dina tiko na veika esa tukuni oti mai ena vucu ni na dua na dausiga levu ena tarai vuravura ka rawa sara ni tini ki na kana tamata me vaka esa yaco tiko ena so na vanua mai valagi e na vuku ni leqa ni kakana,� e kaya o Tabua.\nIa, e kuria o Tabua ni sa parofisaitaki tiko mai ni na rauta e lima na yabaki na i yalayala ni dausiga levu qo ni bera ni qai sautu tale na noda vuravura.\n�Au sa kerei kemuni na kawa i Taukei ena noda Viti lomani e na gauna qo esa dodonu mo na vakarautaka na nomu i tei kei na nomu lololo me vakarautaki me na vakani iko tiko e na loma ni lima ni yabaki ena vuku ni dausiga e na tarai vuravura,� e kaya o Tabua.\nIa, e tiko talega oqo e dua na qaqa ni vucu ka vaka koto oqo,\nNa noda bisinisi e na kaukauwa\nMe yacova ni rusa na vuravura\n�E dusia tiko na parofisai ni oti na dausiga levu e tarai vuravura esa na qai sautu na vanua, ia e dua na ka e na yaco tarava mai na sautu ni vanua oya e na nodra sa na dui lesu na vulagi ena noda vanua ki na nodra vanua,� e kaya o Tabua.\nE tomana o Tabua ni gauna era sa dui suka lesu kina nodra vanua dina esa na qai suka kece mai na qele era vakayagataka tiko e na lisi se bisinisi ki na ligadra nai taukei ni vanua e Viti me vaka esa tukuna tiko na parofisai qo.\n�Ni da raica esa vaka me ra sa suka tiko mai na qele e na gauna qo ka tukuna talega na vucu ni sa na tubu cake na noda bisinisi ka na yaco me kaukauwa me yacova na rusa ni vuravura,� e kaya o Tabua.\nE tukuna o Tabua ke sa vaka tu oya na veika e parofisaitaki mai ia esa dodonu me da na vakavinavinaka tikoga vei ira na noda veiliutaki mai liu me yacova mai na gauna nikua e na nodra veiliutaki tiko ena vakatulewa ni Kalou.\n�Ke mani lako donu se lako cala na nodra veiliutaki esa tu oti tu na nona i tuvatuva na Kalou ka sa dodonu ga vei keda na kawa i Taukei me da na lotu vakavinaka ka waraka na dina ni vei parofisai esa tukunikataki oti tu mai,� e kaya o Tabua.\nIa, na i toma ni vucu e koto oqo era e vaka koto oqo,\nNai lavo cava ni vaqara\nNai lavo sa koto e loma ni rara\nNa kena cina e caudre vava\nMe da teitei me da wawa\nMe da waraka voli ga na lewa\n�Na parofisai esa vakaraitaka tiko mo ni kua so ni vakasaqara i lavo na lewenivanua, ni i lavo levu e koto e na loma ni rara na kena cina e caudre vava,� e kaya o Tabua.\nE tomana o Tabua ni dodonu me da na gole i tautuba se na rara ni tiko kina nai lavo e dodonu me da na cakacakataka ka me rawa ni tawa vinaka na noda taga.\nIa, e tukuna o Tabua ni a tini koto na qaqa ni parofisai e tiko oqo e cake e tukuna ni dodonu me da na teitei ka wawa oya me da na waraka na nona lewa na Kalou.\n�Au sa raica na yaga ni teitei kei na vinaka e kauta mai na i teitei, e na gauna qo esa tubu sara tu ga i macawa nai sau ni kakana dina kei na kakana draudrau, ia o ira na noda qase era sa parofisai tu mai me da na teitei ka wawa,� e kaya.\nE tomana o Tabua ni sa dodonu vei kemuni nai taukei o ni tiko e na dela ni nomu qele mo ni yadra ka cukita na nomuni qele ni tiko kina nai yau levu era sega ni kila eso.


Cava na iVunau e Tini ni Kalou?\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Bashkir Bislama Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Faroese Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Gun Hebrew Hiligaynon Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kikaonde Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kwanyama Lingala Lithuanian Luganda Malagasy Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Moore Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Norwegian Nzema Ossetian Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Sango Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sunda Swahili Swedish Tagalog Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tsonga Turkish Twi Ukrainian Urhobo Uruund Valencian Venda Vietnamese Welsh Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nNa iVunau e Tini na lawa a solia na Kalou ina matanitu o Isireli makawa. E vakatokai tale ga na lawa qori me Tini na vosa, na vakadewa taumada ni vosa vakaIperiu na ʽaseʹreth had·deva·rimʹ. E basika vakatolu na vosa qori ena Penitatuki (Tora), oya na imatai ni lima na ivola ena iVolatabu. (Lako Yani 34:28; Vakarua 4:13; 10:4) Na kena ivosavosa ena vosa vaKirisi, deʹka (tini), loʹgous (yatuvosa), e qai vakatokai me “Decalogue.”\nE ceuta na Kalou na iVunau e Tini ena rua na vatu raraba qai solia vua na nona parofita o Mosese ena Ulunivanua o Saineai. (Lako Yani 24:12-18) E volai na iVunau e Tini ena Lako Yani 20:1-17, kei na Vakarua 5:6-21.\nNa iVunau e Tini\nCava e duidui kina na iVunau e Tini?\nCava na inaki ni iVunau e Tini?\nE dodonu mera muria na lotu vaKarisito na iVunau Tini?\nSe yaga tiko ga nikua na iVunau e Tini?\nNa iVakavuvuli ni iVunau e Tini e laurai ena Veiyalayalati Vou\nSokaloutaki Jiova na Kalou duadua ga.— Lako Yani 20:3.\nKua ni qaravi matakau.— Lako Yani 20:4-6.\nKua ni vakayagataka vakaveitalia na yaca ni Kalou.— Lako Yani 20:7.\nVakatabuya na Siga ni Vakacecegu.— Lako Yani 20:8-11.\nRokovi rau nomu itubutubu.— Lako Yani 20:12.\nKua ni laba.— Lako Yani 20:13.\nKua ni veibutakoci.— Lako Yani 20:14.\nKua ni butako.— Lako Yani 20:15.\nKua ni veibeitaki vakailasu.— Lako Yani 20:16.\nKua ni dau kocokoco.— Lako Yani 20:17.\nE sega ni vakamatatataka na iVolatabu na veitaravi ni kena tuvai na ivakaro yadua. E vakatau ga ena duidui ni nodra rai e levu me baleta na tikina qori. Sa matau gona vei ira e levu na ituvatuva e toka e cake, ia eso e duidui na nodra tuvana na iVunau e Tini. Na duidui qori e laurai vakalevu ena kena tuvani ena imatai, ikarua kei na iotioti ni ivunau. *\nE okati ena Lawa a soli vei Mosese na iVunau e Tini. E tiko ena Lawa qori e sivia na 600 na ivunau qai okati me veidinadinati, se veiyalayalati e cakava na Kalou ina matanitu o Isireli makawa. (Lako Yani 34:27) E yalataka na Kalou vei ira nira na rawaka ke ra muria na Lawa a soli vei Mosese. (Vakarua 28:1-14) Ia na inaki bibi ni Lawa me vakarautaki ira na Isireli ena nona basika mai na Mesaia se Karisito.—Kalatia 3:24.\nSega. A solia vakatabakidua na Kalou nona Lawa vei Isireli makawa, e okati kina na iVunau e Tini. (Vakarua 5:2, 3; Same 147:19, 20) Era sega ni vauci ena lawa qori na lotu vaKarisito, se o ira na Jiu lotu vaKarisito era sa “sereki mai na Lawa.” (Roma 7:6) * Na Lawa a soli vei Mosese sa sosomitaka na “lawa i Karisito.” E okati kina na veika kece e vakarota o Jisu mera cakava na nona imuri.—Kalatia 6:2; Maciu 28:19, 20.\nIo. Ena yaga vei keda ni vakavotui kina na ivakarau ni nona rai na Kalou. (2 Timoci 3:16, 17) E yaga tawamudu na ivakavuvuli e yavutaki kina na iVunau e Tini. (Same 111:7, 8) E levu gona na ivakavuvuli ena Veiyalayalati Vou e yavutaki ga ena iVunau e Tini.—Raica “ iVakavuvuli ni iVunau e Tini e laurai ena Veiyalayalati Vou.”\nA vakavulica o Jisu ni yavutaki na Lawa a soli vei Mosese, kei na iVunau e Tini ena rua na ivakaro bibi. E kaya: “‘Mo lomani Jiova na nomu Kalou ena lomamu taucoko, ena nomu vinaka taucoko, kei na nomu vakasama taucoko.’ Qo na ivunau levu duadua, na kena imatai tale ga. E vaka kina na kena ikarua, ‘Mo lomana na kainomu me vaka nomu lomani iko.’ E yavutaki na Lawa kece kei na ka era vola na Parofita ena rua na ivunau qo.” (Maciu 22:34-40) E sega ni namaki vei ira na lotu vaKarisito mera muria voleka na Lawa a soli vei Mosese, era vakaroti ga mera lomana na Kalou kei ira na tamata kece.—Joni 13:34; 1 Joni 4:20, 21.\niVakavuvuli ni iVunau e Tini e laurai ena Veiyalayalati Vou\nTikinivolatabu ena Veiyalayalati Vou\nSokaloutaka ga na Kalou o Jiova\nVakatakila 22:8, 9\nKua ni qaravi matakau\n1 Korinica 10:14\nVakarokorokotaka na yaca ni Kalou\nWasoma na nomu qaravi Kalou\nRokovi rau nomu itubutubu\nEfeso 6:1, 2\nKua ni laba\n1 Joni 3:15\nKua ni veibutakoci\nKua ni butako\nKua ni veibeitaki vakailasu\nKua ni dau kocokoco\n^ para. 23 Era dau tuvana na Jiu ena gauna makawa “na Lako [Yani] xx. 2 me imatai ni ‘vosa,’ kei na tikina e 3-6; viz., na ikarua.” (The Jewish Encyclopedia) Ia era okata na lotu Katolika na Lako Yani wase 20, tikina e 1-6, me dua ga na ivunau. Koya gona na lawa ni sega ni rokovi na yaca ni Kalou sa ikarua ni ivunau. Me rawa ni maroroi tiko ga na ivunau era wasea rua kina na lawa, kua ni domona na watina e dua tale, kua tale ga ni vinakata na veika e taukena.\n^ para. 27 E volai ena Roma 7:7 na ikatini ni ivunau me ivakaraitaki ni “Lawa,” me vakadinadinataki ni okati ena Lawa a soli vei Mosese na iVunau e Tini.


Dauvuki vosanicuru ni galala tu na itukutuku ena initaneti — TransDict.com\nItukutuku ni vosanicuru Dauvuki\nNa iyaya ni oqo ena initaneti galala ena vukei iko mo na itukutuku kece ni matanivola me veisautaki ki na e vosanicuru e tautauvata. Na veika kece ni ivakatakarakara ena itukutuku ni oti na modifying sa yaco kina me iVola ni bula vakailavo (se na ka e vakatokai me na matanivola levu). Ivakaraitaki ni saumaki mai ki na vosanicuru ivola: itukutuku ni ivakaraitaki. Kevaka e rawa na sega vakaoqo na saumaki mai, e sega ni veisau na ivola (ena vakatau ki na matanivola). Na saumaki mai ki na vosanicuru tiko me baleta walega na ivola, biuta laivi na ivakatakarakara ni vakatautauvatataki na icegu kei na tiko mai na lekutu. Vakatotolo sara na saumaki mai me levu na ivola ena nomu barausa.\nVakabira na tiki ni vosa me saumaki mai:\nkece na ivola papanivolavola na ivola\nimatai ivola ni vosa kecega imatai ivola kece na iyatuvosa\nItukutuku ni saumaki:\nNa sala me saumaki mai e dua na tiki ni vosa me vosanicuru ena initaneti\nVakayagataka na noda galala ena initaneti na itukutuku ni iyaya me veisautaki na ivola ni itukutuku kece mai na yalayala ki na vosanicuru. Ni oti na vakadewataki ena iwalewale ni matanivola levu itukutuku na me makataki toka. E ra sa na veikalawa ena sala me ra vakayacora oqo ena noda na iyaragi ni galala na kisi na saumaki mai.\nDigitaka na itukutuku me baleta na ka o vinakata mo veisautaka na kisi me ivakarau icake, lavetaka e ki na vavanikilipi ka vakabira ki na iwasewase ni itukutuku ni ivurevure.\nNi se bera na itukutuku ni saumaki mai ki na levu na ivola e rawa mo digitaka na digidigi mai na ituvatuva ni yavunibula. Me kena ivakaraitaki, kevaka o vinakata mo vakadewataka kina na ivola taucoko me vosanicuru (me capitalize kece na matanivola), digitaka na kece na ivola. Kevaka o gadreva mo veisautaka me vosanicuru na papanivolavola itukutuku ivakatakarakara, digitaka na papanivolavola na ivola digidigi (randomize na revurevu ni bula vakailavo).\nna ivola kece — me capitalize kece na ivola.\niVola ni taumada na veika kece na vosa — me capitalize na imatai ni matanivola ni vosa yadua.\niVola ni taumada na veika kece sa iyatuvosa — me capitalize na imatai ni matanivola ni iyatuvosa yadua (kisi ni iyatuvosa).\npapanivolavola na ivola — me capitalize na papanivolavola ni matanivola ni itukutuku (papanivolavola na kisi).\nKiliki ki na Konvert bulukau cici ena iwalewale ni saumaki mai.\nEna qai vakacurumi na itukutuku ni saumaki mai ena Itukutuku ni saumaki iwasewase ka makataki tu me baleta na kena vakayagataki ka tarava.\nVeisau na kisi ni itukutuku\nE rawa ni o veisautaka na na kisi (se matanivola levu) ni dua na itukutuku me ivakarau icake. Me veisau na kisi ni itukutuku digitaki se e dua na itukutuku ena dua na PC, talevoni vuku, Tebeleti, o rawa ni vakayagataka muria na iwalewale.\nVeiveisau na kisi me icake ena dua PC nomu taipa taka na piano livaliva\nVata kei na taipa ni itukutuku mai na piano livaliva sa rawa ni rawata na na volayaca icake ni ivakatakarakara (vosanicuru) na sasaga Shift na idola se oti ni veivakaukauwataki ni CapsLock ivakarau (kapslok). Ni KapsLock ivakarau rawa kina, na veika kece ena tiko na taipataki na chars mai na piano livaliva ena levu se na kisi levu cake me yacova ni o sa toso tikoga na Caps Lock bulukau ni tale. O na sega ni rawa me veisau na kisi na chars taipataki oti, sa bokoca rawa walega kena ka taipataka tale ena dodonu na kisi.\nE vuqa na processors ni itukutuku kei na vosa, parokaramu kei na scripting na veivosa sa digitaki na ivakaro se cakacaka me ra saumaki mai e dua na itukutuku, na tex se na veiveisau ki na vosanicuru.\nVeisautaka na kisi ena dua na talevoni vuku se tebeleti\nEna talevoni vuku era cicivaka kei na peleti vatu na itaba ni ki e tiko e sega ni dua na Caps Lock idola se na Shift idola. Me capitalize e dua na ivola ena iyaya oqori, toso ena icoga tu na sikirini piano livaliva kei na ivola o gadreva mo na matanivola lelevu.\nEra tu talega eso na parokaramu, na plugin se na veika e tokona na noda rawa ni veisau na kisi ni itukutuku ni sa oti sa taipataka.\nSaumaki mai e dua na itukutuku me vosanicuru ena initaneti sega ni saumi\nGalala na ivakatakarakara ena initaneti dauvakadewataka na vosa mai na ivola lailai me levu na ivola. Levu na chars ira na generator ni itukutuku me baleta e dua na itukutuku ka sega ni dua na ikuri ni parokaramu vakompiuta se na nona (sega na vakaduri e gadrevi). Totolo sara na itukutuku na saumaki mai me ivakatakarakara levu.\nNa sala me veisautaki ena initaneti na itukutuku ki na matanivola lelevu\nNi da vukica na itukutuku ki na volayaca icake na kisi sa rawa ena veivuke ni na converters ni parokaramu digitaki, na Edita ni tex se na ena initaneti-veiqaravi. E rawa ni kau na yavutaki ni mataveilawa saumaki ni ivakatakarakara ki na volayaca icake (capslock ena initaneti) ena tabana oqo ena nodra veivuke na barausa ni initaneti ni nomu kompiuta, tebeleti se talevoni vuku. E yaco na ni iwalewale ni saumaki mai na rejisita ni itukutuku ena veika kece me baleta na rua na sekodi.\nItukutuku ni vosanicuru Dauvuki Convertisseur minuscule itukutuku kadua na karekita ivakarau Dauvuki


E Bula na Vosa ni Kalou—Mo Vakayagataka! | Vulici\nE Bula na Vosa ni Kalou—Mo Vakayagataka!\n“E bula na vosa ni Kalou qai kaukaua.”—IPER. 4:12.\nNa cava mo vakayagataka me rawa ni laulau kina vakalevu nomu ivakamacala ena cakacaka vakaitalatala?\nE vukei keda vakacava na noda tikidua meda vakayagataka na iVolatabu ena imatai ni veisiko kei na veisikovi lesu?\nEda na vakatotomuria vakacava na ivakaraitaki i Paula nida vakavakarau tiko ena cakacaka vakaitalatala?\n1, 2. Na itavi cava e lesi Mosese kina o Jiova? Na cava e vakadeitaka vua o Jiova?\nNA CAVA mada o na vakasamataka ni o duri tu e matana na iliuliu kaukaua duadua e vuravura, mo qai vosa ena vukudra na tamata i Jiova? De dua o na beci iko, lomaleqa qai rere. O na vakarautaka vakacava na nomu ivakamacala? Ni o matataka na Kalou kaukaua duadua, na cava o rawa ni cakava me veiuqeti kina nomu ivakamacala?\n2 Qori sara ga na ituvaki e tu kina o Mosese, na tamata e “uasivi e na yalomalumalumu, vei ira na tamata kecega sa tiko e vuravura.” A tukuna vua o Jiova ni na talai koya vei Fero me sereki ira na nona tamata ena nodra tu vakabobula e Ijipita. (Tiko 12:3) A qai vakadinadinataki ni sega ni dau veidokai o Fero, e turaga qaciqacia tale ga. (Lako 5:1, 2) Ia e vinakata vei Mosese o Jiova me vakaroti Fero me sereki ira na vica vata na milioni na nona bobula mera biuti Ijipita! Sa qai tarogi Jiova o Mosese: “Ko cei koi au, me’u lako kivei Fero, me’u kauti ira talega na Isireli mai Ijipita?” De dua a beci koya o Mosese qai nanuma ni sega ni ganiti koya na itavi ya. Ia e vakadeitaka vua na Kalou ni na tokoni koya. E tukuna o Jiova: “Au na tiko vakaidina kei iko.”—Lako 3:9-12.\n3, 4. (a) Na cava e lomaleqataka o Mosese? (b) Na ituvaki cava eda rawa ni tautauvata kina kei na ka e sotava o Mosese?\n3 Na cava e lomaleqataka o Mosese? A leqataka de na qai sega ni vakarorogo o Fero vua na italai ni Kalou o Jiova. A leqataka tale ga nira na sega ni vakabauta na Isireli ni digitaki koya o Jiova me kauti ira tani mai Ijipita. Koya gona, e tukuna o Mosese vei Jiova: “Raica, era na sega ni vakadinati au, se rogoca na domoqu: era na kaya ga, Sa sega ni rairai vei iko ko Jiova.”—Lako 3:15-18; 4:1.\n4 Dua na lesoni bibi eda vulica ena ka e qai cavuta o Jiova vei Mosese kei na ka e yaco e muri. Eda na rairai sega ni lai duri tu ena matana e dua na vakailesilesi vakamatanitu. Ia vakacava nida dau vosa vei ira na tauvanua, o ira eda dau sotava e veisiga? Eso na gauna e dau sega ni rawarawa qori, se vakaevei? Vakasamataka gona na ka eda rawa ni vulica ena ka e sotava o Mosese.\n“NA CAVA OQORI E NA LIGAMU?”\n5. E vakarautaki Mosese vakacava na Kalou? E vukei koya vakacava qori ena nona lomaleqa? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n5 Ni lomaleqataka o Mosese ni na sega ni rogoci na nona vosa, sa qai vakarautaki koya o Jiova ena veika me cakava. E volatukutukutaki ena Lako Yani: “A sa kaya vua ko Jiova, A cava oqori e na ligamu? A sa kaya ko koya, Ai titoko. A sa kaya ko koya, Viritaka ki na qele. A sa viritaka ki na qele, a sa vuki me gata; a sa drotaka ko Mosese. A sa kaya vei Mosese ko Jiova, Mo dodoka na ligamu, ka taura na buina: a sa dodoka na ligana, ka taura, a sa vuki mei titoko e na ligana: me ra vakabauta kina ni sa rairai vei iko ko Jiova.” (Lako 4:2-5) Io, e vakarautaki Mosese na Kalou me vakadinadinataka ni talai koya o Jiova. Na ka e nanumi me ititoko wale ga, e qai vuki me gata ena kaukaua ni Kalou! Sa bau yaga sara ga vei Mosese na cakamana qori, ni na vakadinadinataka kina ni tokoni koya o Jiova! A tukuna kina o Jiova: “Ko na kauta e ligamu nai titoko oqo, ko na kitaka kina na veivakatakilakila.” (Lako 4:17) Sa rawa gona vei Mosese me doudou ni gole vei Fero, me matataka tale ga na Kalou dina ena vukudra na Isireli.—Lako 4:29-31; 7:8-13.\n6. (a) Na cava me tiko e ligada nida vunau? Na cava na vuna? (b) Vakamacalataka se ‘bula vakacava na Vosa ni Kalou,’ kei na sala e “kaukaua” kina?\n6 Nida vunautaka tiko na vosa ni Kalou, de dua era na taroga tale ga na tamata: “A cava oqori e na ligamu?” Levu na gauna, ena tiko sara ga e ligada na iVolatabu meda vakayagataka. Eso era rairai nanuma ni iVolatabu e dua wale ga na ivola, ia e vosa vei keda o Jiova ena nona Vosa volai. (2 Pita 1:21) E vakamacalataki kina na yalayala ni Kalou me baleta na veika ena yaco ena veiliutaki ni nona Matanitu. Oya na vuna e vola kina na yapositolo o Paula: “E bula na Vosa ni Kalou qai kaukaua.” (Wilika Iperiu 4:12.) Era vakayacori tiko na yalayala kece i Jiova baleta ni cakacaka tiko ga o koya me vakayacori kina na nona inaki. (Aisea 46:10; 55:11) Ni dua e kila qori me baleta na Vosa i Jiova, ena uqeta na nona bula na kaukaua ni ka e wilika.\n7. Eda rawa vakacava ni ‘wasea vakadodonu na ivakavuvuli dina’?\n7 Me vaka ni bula na vosa volai i Jiova, e solia gona vei keda me vakaraitaka ni dina na noda itukutuku, e vu tale ga mai vei koya. Sa rauta ni oti nona volavola o Paula vei ira na Iperiu, e uqeta na nona itokani gone o Timoci me ‘gumatua sara me wasea vakadodonu na ivakavuvuli dina.’ (2 Tim. 2:15) Eda na muria vakacava na ivakasala i Paula? Nida wilika vakadomoilevu na tikinivolatabu e digitaki vinaka me tara na lomadra na vakarorogo. Ena vukei keda meda cakava qori na tikidua a sevutaki ena 2013.\nWILIKI NA TIKINIVOLATABU E DIGITAKI VINAKA!\n8. Na cava e tukuna e dua na ivakatawa ni cakacaka me baleta na tikidua?\n8 E tautauvata vinaka na kedra vakarautaki na tikidua vou qori. Nida sa kila na iwalewale ni kena vakayagataki e dua na tikidua, sa rawa tale ga nida kila na kedra ivakavakayagataki kece. Vakacava e dredre na kena vakayagataki? E vola e dua na ivakatawa ni cakacaka e Hawaii, Merika: “Au sega ni kila ni mana sara vakalevu na iyaragi vou qo ena vunau e veivale kei na vunau e matanalevu.” E raica na tacida qori ni volai na tikidua ena sala mera tukuna kina vakarawarawa na nodra nanuma na itaukeinivale, rawa sara ni lai uqeta na veivosaki. E nanuma ni vakavuna qori na taro kei na vica na kena isau e tiko ena tabana e liu ni tikidua. Ena sega ni leqataka kina o itaukeinivale ke cala na nona isaunitaro.\n9, 10. (a) E vukei keda vakacava na tikidua meda vakayagataka na iVolatabu? (b) Na tikidua cava o raica ni mana duadua ena nomu cakacaka, na vuna?\n9 Na tikidua kece e uqeti keda meda wilika e dua na tikinivolatabu e digitaki vinaka. Kena ivakaraitaki, dikeva mada na tikidua Ena Rawa ni Oti na Rarawa? Ke sauma na taro qori o taukeinivale ena “io,” “sega,” se “de dua,” kua ni vakamacala tale, cega ga na tikidua qai tukuna “Qo na ka e kaya na iVolatabu.” Wilika sara na Vakatakila 21:3, 4.\n10 Eda rawa ni cakava tale ga qori nida vakayagataka na tikidua Na Cava o Nanuma me Baleta na iVolatabu? Ke duidui mada ga nodra isaunitaro na itaukeinivale, eda rawa ni cega ga na tikidua qai kaya, “E tukuna na iVolatabu ni ‘vakavuna na Kalou na volai ni iVolatabu kece.’” O rawa ni tomana, “E levu tale na ka e tukuni ena tikinivolatabu qori.” Cega na nomu iVolatabu, wilika na 2 Timoci 3:16, 17.\n11, 12. (a) O rawa ni vakayagataka vakacava na tikidua mo marautaka kina nomu cakacaka vakaitalatala? (b) Ena yaga vakacava na tikidua mo vakavakarau kina ena veisikovi lesu?\n11 Na nomu wilika kei na nomu veivosakitaka na tikidua kei itaukeinivale ena vakatau vakalevu ena nona tataleitaki. Ia ena veigauna kece, eda na sega ni solia wale ga na tikidua, eda na marautaka meda wilika eso na tikinivolatabu vei ira na itaukeinivale, ke mani dua ga se rua ena imatai ni veisiko. Ni oti qori, sa rawa ni o tomana na veivosaki.\n12 E tiko ena daku ni tikidua na ulutaga “Vakasamataka mada” kei na tikinivolatabu e rawa ni veivosakitaki ena veisikovi lesu. Ni o vakayagataka na tikidua Na Cava o Nanuma me Baleta na Veisiga Nimataka?, o rawa ni taroga ena veisiko tarava “Ena veisautaka vakacava na Kalou na noda vuravura me vinaka cake?” E volai tiko kina na Maciu 6:9, 10 kei na Taniela 2:44. Na tikidua Era na Bula Tale na Mate? e tarogi kina na taro “Na cava eda qase kina da qai mate?” E volai kina na Vakatekivu 3:17-19 kei na Roma 5:12.\n13. O na vakayagataka vakacava na tikidua me tauyavutaki kina na vuli iVolatabu?\n13 Mo vakayagataka na tikidua me tauyavutaki kina na vuli iVolatabu. Ni dua e vakayagataka nona mobail me wilika (se scan) na QR code * e tiko ena daku ni tikidua, ena qai vagolei koya ina dua na ulutaga ena noda Web site e rawa ni uqeti koya me vulica na iVolatabu. E tabaki tale ga ena tikidua na brochure na iTukutuku Vinaka Mai Vua na Kalou! E tabaki ena tikidua kece na lesoni e tiko ena brochure qori. Kena ivakaraitaki, na tikidua O Cei e Lewa Dina Tiko na Vuravura? e vagolei keda ena lesoni 5 ni brochure qori. Na tikidua Ena Marau Vakacava na Vuvale? ena vagolei keda ena lesoni 9. Nida vakayagataka na tikidua ena inaki e vakarautaki kina, eda sa vakamatauni keda sara tiko ga ena vakayagataki ni iVolatabu ena imatai ni gauna eda veivosaki kina, vaka kina ena veisikovi lesu. Qori ena rawa ni tauyavutaki kina e levu tale na vuli iVolatabu. Na cava tale o rawa ni cakava mo vakayagataka kina vakavinaka na Vosa ni Kalou ena cakacaka vakaitalatala?\nVEIVOSAKITAKA NA ULUTAGA ERA KAUAI KINA NA LEWENIVANUA\n14, 15. O na vakatotomuri Paula vakacava ena cakacaka vakaitalatala?\n14 Dua na ka nona vinakata o Paula me vunau ‘vei ira e levu’ ena nona cakacaka vakaitalatala. (Wilika 1 Korinica 9:19-23.) Nanuma tiko ni vinakata o Paula me ‘rawai ira na Jiu, ira era vauci ena lawa, ira era sega ni vauci ena lawa, kei ira na malumalumu.’ Io, a vinakata o Paula me vunau vei ira na ‘tamata kece ga me bau vakabula kina eso.’ (Caka. 20:21) Eda na vakatotomuri Paula vakacava nida vakavakarau tiko meda wasea na ka dina vei ira na “veimataqali tamata kece” ena noda yalava?—1 Tim. 2:3, 4.\n15 E veivula e dau tabaki ena Noda Cakacaka Vakaitalatala eso na vakatutu. Vakacava mo tovolea mada. Ia ke so tale na ulutaga era dau kauaitaka na tiko ena yalava, me veiuqeti na ivakamacala eda vakarautaka me ganiti ira. Vakasamataka na vanua o tiko kina, o ira na vakaitikotiko e kea, kei na ka era dau kauaitaka vakalevu. Vakasamataka sara na tikinivolatabu e ganiti ira. Rogoca mada qo na ka e tukuna e dua na ivakatawa ni tabacakacaka ena nodrau dau vakayagataka vakaveiwatini na iVolatabu: “Levu na itaukeinivale era vakadonuya meda wilika e dua na tikinivolatabu ke da vakamacalataka na tikina bibi, me qai lekaleka ga. Nida vakabula oti ga, meda wilika sara na iVolatabu sa cegai rawa tu e ligada.” Ena veivosakitaki ena vica na parakaravu qo eso na ulutaga, taro kei na tikinivolatabu sa vakayagataki oti qai mana ena yalava, o rawa tale ga ni vakayagataka ena nomu cakacaka vakaitalatala.\nO vakayagataka tiko vakavinaka na iVolatabu kei na tikidua ena cakacaka vakaitalatala? (Raica na parakaravu e 8-13)\n16. Eda na vakayagataka vakacava na Aisea 14:7 ena noda cakacaka vakaitalatala?\n16 Ke o vakaitikotiko ena vanua e dau levu kina na basulawa, o na rairai taroga vua e dua: “Vakacava ke ulunitukutuku ena dua na niusiveva na ulutaga qo: ‘Ena qai vinaka o vuravura taucoko. Era na sere ena marau na tamata’? Qori sara ga na ka e tukuna na iVolatabu ena Aisea 14:7. E volai ena iVolatabu e levu na yalayala ni Kalou me baleta na veigauna vinaka e se bera mai.” Wilika sara e dua vei ira na yalayala ena iVolatabu.\n17. O na vakayagataka vakacava na Maciu 5:3?\n17 Ke o raica ni levu na tagane ena nomu itikotiko e dredre mera vakarautaka na ka mera bula kina na nodra vuvale, o rawa ni tekivutaka na veivosaki ena nomu taroga: “Me vakacava na levu ni ilavo me rawata e dua na tagane me marau kina nona vuvale?” Ni sauma oti nomu taro, tukuna sara: “E lailai sara qori ni vakatauvatani kei na levu ni ilavo era rawata eso na tagane, ia era sega ni lomavakacegu nodra vuvale. Na cava mada e vinakati vei ira?” Wilika sara na Maciu 5:3, sureti koya me vulica na iVolatabu.\n18. O na vakayagataka vakacava na Jeremaia 29:11 mo vakacegui ira kina eso tale?\n18 Vakacava era rarawataka tiko o ira ena nomu yasayasa e dua na leqa e se qai yaco oti ga? O rawa ni tekivu ena nomu tukuna: “Dua na itukutuku veivakacegui au via wasea vei kemuni. (Wilika Jeremaia 29:11.) Eda raica e ke ni tolu na ka e vinakata na Kalou meda rawata. Na ‘tiko vinaka,’ ‘inuinui,’ kei na ‘veigauna vinaka se bera mai.’ Eda marautaka ni vinakata sara ga na Kalou me vinaka noda bula, se vakaevei? Ia ena rawati vakacava qori?” Vakamua sara na veivosaki ena dua na lesoni veiganiti ena brochure na iTukutuku Vinaka.\n19. O na vakayagataka vakacava na Vakatakila 14:6, 7 vei ira na daulotu?\n19 O tiko ena dua na yasayasa era levu kina na daulotu? Ke vaka kina, o rawa ni tekivu ena nomu taroga: “Ke vosa vei iko e dua na agilosi, o na muria na ka e tukuna? (Wilika Vakatakila 14:6, 7.) E tukuna sara ga na agilosi qo meda ‘rerevaka na Kalou.’ Vakacava oni nanuma ni bibi meda kila se Kalou cava a vakaibalebaletaka tiko na agilosi ya? Qo na ka e cavuta na agilosi me baleta na Kalou qori, ni ‘o koya e bulia na lomalagi kei na vuravura.’ O cei na Kalou qori?” Wilika sara na Same 124:8, e tukuni kina: “A nodai vukevuke na yaca i Jiova, O koya ka buli lomalagi kei vuravura.” Kuria nomu ivakamacala ena nomu tukuna vei itaukeinivale ni o rawa ni vakamacalataka vua eso tale na ka me baleti Jiova.\n20. (a) Eda na vakayagataka vakacava na Vosa Vakaibalebale 30:4 meda vakavulica kina e dua ena yaca ni Kalou? (b) Na tikinivolatabu cava e dau laulau ni o vakayagataka?\n20 Ni o veivosaki tiko kei na dua na itabagone, o rawa ni tekivu ena nomu tukuna: “Au taleitaka meu wilika vei iko e dua na tikinivolatabu e tarogi kina e dua na taro bibi. (Wilika Vosa Vakaibalebale 30:4.) E sega sara ga ni vakaibalebaletaki tiko na tikinivolatabu qori vua e dua na tamata, kena ibalebale e rawa ni dusi koya na Dauveibuli. * Eda na kila vakacava na yacana? Au na marautaka meu vakaraitaka vei iko ena iVolatabu.”\nVAKAYAGATAKA NA KAUKAUA NI VOSA NI KALOU\n21, 22. (a) E rawa ni veisautaka vakacava nona bula e dua na tikinivolatabu e digitaki vinaka? (b) Na cava o nakita dei mo cakava ena nomu cakacaka vakaitalatala?\n21 Eda sega ni kila na sala ena uqeti ira kina na vakarorogo na tikinivolatabu e digitaki vinaka. Kena ivakaraitaki, erau tukituki ena nona katuba e dua na yalewa e rua na iVakadinadina e Ositerelia. E taroga sara e dua vei rau, “O kila na yaca ni Kalou?” oti sa qai wiliki na Same 83:18. E tukuna na yalewa ya: “Au kurabui sara ga! Ni rau biubiu, au draiva sara rauta ni 56 na kilomita ina dua na sitoa ni volitaki ivola meu lai raica eso tale na ivakadewa ni iVolatabu, meu raica tale ga na yaca ni Kalou ena ivolavosa. Niu vakadeitaka ni yaca ni Kalou o Jiova, au liaca sara ga ni tiko eso tale na ka au sega ni kila.” Me tekivu mai na gauna ya, e vulica o koya na iVolatabu, vaka kina na tagane rau veivosaki tiko, oti rau qai papitaiso.\n22 E kaukaua na Vosa ni Kalou, ni veisautaka nodra bula o ira na wilika ra qai vakabauta kina na yalayala vakasakiti i Jiova. (Wilika 1 Cesalonaika 2:13.) E kaukaua cake sara na itukutuku ni Vosa ni Kalou ni vakatauvatani kei na ka eda na via tukuna meda tara kina na lomadra eso tale. E bula na Vosa ni Kalou, oya na vuna meda vakayagataka kina ena gauna veiganiti kece!\n^ para. 13 Qo na ivakatakilakila vakadonui ni Denso Wave Incorporated.\n^ para. 20 Raica na Vale ni Vakatawa ni 15 Me, 2002, tabana e 5.\niMeli iMeli E Bula na Vosa ni Kalou—Mo Vakayagataka!


Doka na iSolisoli ni Bula kei na Dra\nDoka na iSolisoli ni Bula\n1. O cei e vu ni noda bula tiko nikua?\nE “KALOU bula” o Jiova. (Jeremaia 10:10) E buli keda, e vu ni noda bula tiko nikua. E kaya na iVolatabu: “Oni bulia na ka kece, ena nomuni lewa era bula, era buli kina.” (Vakatakila 4:11) Io, e vinakata o Jiova meda marautaka na bula. E nona isolisoli talei sara ga na bula.—Wilika Same 36:9.\n2. Na cava meda cakava me vinaka kina noda bula?\n2 E sega ni solia wale ga vei keda o Jiova na veika meda bula tiko kina, me vaka na kakana kei na wai. (Cakacaka 17:28) Ia e vinakata meda marautaka na bula. (Cakacaka 14:15-17) Ena qai vinaka ga noda bula ke da muria na lawa ni Kalou.—Aisea 48:17, 18.\nRAI NI KALOU ME BALETA NA BULA\n3. Na cava e cakava o Jiova ni vakamatei Epeli o Keni?\n3 E kaya na iVolatabu ni talei vei Jiova na noda bula kece. Kena ivakaraitaki, ena gauna e cudruvi Epeli kina o Keni, a vakasalataki koya o Jiova me qarauna na nona cudru. Ia e sega ni vakarorogo o Keni, na levu ni nona cudru ‘e mokuti Epeli na tacina qai vakamatei koya.’ (Vakatekivu 4:3-8) A qai totogitaki Keni o Jiova ni labati Epeli. (Vakatekivu 4:9-11) Io, e rerevaki na cudru kei na yaloca, e rawa ni voravora kina noda itovo se da veivakalolomataki. Ena sega ni bula tawamudu o koya e va qori na nona itovo. (Wilika 1 Joni 3:15.) E bibi meda dau veilomani ni na marau kina o Jiova.—1 Joni 3:11, 12.\n4. Na cava eda vulica me baleta na bula ena lawa e soli vei ira na Isireli?\n4 Oti tale e vica na udolu na yabaki, e vakaraitaka o Jiova ena iVunau e Tini e solia vei Mosese ni se talei tiko ga vua na bula. E tukuna e dua na lawa qori: “Mo kua ni laba.” (Vakarua 5:17) Ke nakita e dua nona veivakamatei, ena vakamatei tale ga o koya.\n5. Na cava na rai ni Kalou me baleta na vakalutu?\n5 Na cava na rai ni Kalou me baleta na vakalutu? E talei tale ga vei Jiova na nona bula na gone e se buketetaki tiko. E vakaroti ira na Isireli o Jiova me vakamatei o koya e vakamavoataka na yalewa bukete, qai mate kina o luvena. (Wilika Lako Yani 21:22, 23; Same 127:3.) Qori e vakadeitaka ni cala na vakalutu.—Raica na iKuri ni iVakamacala 28.\n6, 7. Eda na vakaraitaka vakacava vei Jiova nida vakamareqeta na bula?\n6 Eda na vakaraitaka vakacava vei Jiova ni talei vei keda na noda bula kei na nodra bula eso tale? Meda kua ni cakava e dua na ka ena vakaleqai kina na noda bula se na nodra bula eso tale. Eda na sega tale ga ni vakatavako, kana mariwana, se vakayagataka na wainimate gaga ni rawa ni vakaleqa noda bula se da mate sara kina.\n7 E isolisoli ni Kalou na noda bula kei na yagoda, e dodonu meda vakayagataka qori ena sala e vakadonuya. Meda kua sara ni cakava e dua na ka ena vakaleqa na yagoda, nida na dukadukali kina ena mata ni Kalou. (Roma 6:19; 12:1; 2 Korinica 7:1) Ni isolisoli i Jiova na bula, ena sega ni vakadonuya na noda sokalou ke da sega ni doka na bula. Ena rairai dredre meda muduka eso na ivakarau ca sa matau vei keda, ia ena vukei keda o Jiova ke raica nida vakamareqeta na bula.\n8. Na cava eda na cakava meda taqomaka kina noda bula kei na nodra bula eso tale?\n8 Eda kila ni isolisoli talei na bula. E nuitaka o Jiova nida na saga ena noda vinaka kece meda taqomaka noda bula kei na nodra bula eso tale. Ena laurai qori ena ivakarau ni noda vakacici motoka, motopai se so tale na lori. Eda sega ni vakaitavi ena qito rerevaki se voravora. (Same 11:5) Eda saga tale ga ena noda vinaka kece me tu vinaka na noda vale. E vakasalataki ira kina na Isireli o Jiova: “Ke o tara e dua na vale vou, mo cakava tale ga na bai ni nomu delanivale, me kua ni beitaki na nomu vale ena vakadavedra ni lutu mai kina e dua.”—Vakarua 22:8.\n9. Na cava me noda rai me baleti ira na manumanu?\n9 E bibi tale ga vei Jiova na noda rai me baleti ira na manumanu. E vakadonuya na Kalou meda vakamatea na manumanu me kakana se isulu, e vakatara tale ga me vakamatei na manumanu ke na vakaleqa noda bula. (Vakatekivu 3:21; 9:3; Lako Yani 21:28) Ia eda na sega ni vakalolomataki ira na manumanu se vakamatei ira me ka ni lasa.—Vosa Vakaibalebale 12:10.\nKA TALEI NA BULA\nEda na sega ni vakamatea na gone e se buketetaki tiko\nEda na sega ni veicati\nEda na sega ni vakatavako, kana mariwana, se vakayagataka na wainimate gaga\nDOKA NA BULA\n10. Eda kila vakacava ni vakatakarakarataka na bula na dra?\n10 E ka tabu vei Jiova na dra baleta e vakatakarakarataka na bula. Gauna e vakamatei Epeli kina o Keni, e kaya vua o Jiova: “Sa tagici au mai na qele na dra i tacimu.” (Vakatekivu 4:10) Ni vakatakarakarataka na bula i Epeli na dra, e totogitaki Keni kina o Jiova ni a vakamatei tacina. Oti na Waluvu ena siga i Noa, e vakaraitaka tale o Jiova ni vakatakarakarataka na bula na dra. A vakadonuya o Jiova me ratou kania na lewenimanumanu o Noa kei na nona vuvale, e kaya: “E rawa ni dou kania na manumanu bula kece era veitosoyaki. Au sa solia kece vei kemudou, me vaka ga na noqu solia vei kemudou na kau drokadroka.” Ia e dua na ka e vakarota o Jiova me ratou kua ni kania: “Na lewe ga e tiko kina na bula—na kena dra—dou kua ni kania.”—Vakatekivu 1:29; 9:3, 4.\n11. Na ivakaro cava me baleta na dra a solia na Kalou vei ira na Isireli?\n11 Oti e rauta ni 800 na yabaki mai na nona kaya o Jiova vei Noa me kua ni kania na dra, e vakaroti ira tale nona tamata: “Ke lai vakasasa e dua na Isireli se dua na vulagi e tiko ena kemuni maliwa, qai toboka e dua na manumanu kila se manumanuvuka e rawa ni laukana, me vakadrodroya laivi na kena dra qai buluta ena qele.” E tomana: “Moni kua ni kania na dra.” (Vunau ni Soro 17:13, 14) E se vinakata tiko ga o Jiova mera kila nona tamata ni ka tabu na dra. E rawa nira kania na lewenimanumanu, mera kua ga ni kania na kena dra. Nira vakamatea na manumanu me kakana, e dodonu mera livia na kena dra ina qele.\n12. Na cava na nodra rai na lotu vaKarisito me baleta na dra?\n12 Oti e vica na yabaki nona mate o Jisu, eratou bose na yapositolo kei ira na qase ni vavakoso e Jerusalemi mera vakatulewataka se Lawa cava a soli vei ira na Isireli mera na muria lotu vaKarisito. (Wilika Cakacaka 15:28, 29; 21:25.) E vukei ira o Jiova mera kila ni se ka talei tiko ga vua na dra, e dodonu gona mera okata me ka tabu. O ira na lotu vaKarisito ena imatai ni senitiuri era sega ni kania se gunuva na dra. Era sega tale ga ni kania na lewenimanumanu e sega ni vakadrodroi vinaka na kena dra. Ke ra kania se gunuva na dra, qori sa vaka ga na qaravi matakau se veiyacovi tawadodonu. Me tekivu mai na gauna qori, era sega tale ga ni via kania se gunuva na dra na lotu vaKarisito dina. Vakacava nikua? Io, e se vinakata tiko ga o Jiova meda okata na dra me ka tabu.\n13. Na cava eda sega ni tauri dra kina na lotu vaKarisito?\n13 Kena ibalebale eda na sega tale ga ni tauri dra na lotu vaKarisito. Na vuna? O Jiova sara ga e vakaroti keda meda kua ni kania se gunuva na dra. Ke kaya vei iko o vuniwai mo kua ni gunu alakaolo, vakacava o na vakacuruma ena nomu salanidra? Sega! Ena vakasama vata qori, na ivakaro meda kua ni kania se gunuva na dra e okati tale ga kina noda sega ni tauri dra.—Raica na iKuri ni iVakamacala 29.\n14, 15. Na cava e bibi kina vua na lotu vaKarisito me doka na bula qai talairawarawa vei Jiova?\n14 Vakacava ke kaya vei keda o vuniwai nida na mate ke da sega ni tauri dra? Eda na vakatulewataka yadudua meda na talairawarawa se sega ina lawa ni Kalou me baleta na dra. Na lotu vaKarisito e doka na isolisoli ni bula ena vaqara eso tale na veiqaravi vakavuniwai. Ia ena sega ni tauri dra.\n15 Eda vinakata meda bulabula tiko ga vakayago. Ia ni talei vua na Kalou na bula, eda na sega ni vakadonuya me soli vei keda na dra. Na noda talairawarawa vei Jiova e bibi cake mai na noda saga me dede noda bula nida talaidredre vua. E kaya o Jisu: “O koya e via maroroya na nona bula ena vakayalia, ia o koya e vakayalia na nona bula ena vukuqu, ena rawata tale.” (Maciu 16:25) Eda via talairawarawa vei Jiova nida lomani koya, e kila tale ga o koya na ka e yaga vei keda. Nida okata na bula me isolisoli talei qai ka tabu, eda sa vakatotomuria tiko na rai i Jiova.—Iperiu 11:6.\n16. Na cava era talairawarawa kina vua na Kalou nona dauveiqaravi?\n16 Era vakatulewataka na dauveiqaravi ni Kalou mera talairawarawa ina nona lawa me baleta na dra. Era na sega ni kania se gunuva na dra, era na sega tale ga ni vakadonuya me soli vei ira na dra ena veiqaravi vakavuniwai. * Ia era na vakadonuya na veiqaravi tale eso me rawa nira bula kina. Era vakadeitaka ni o koya na iVurevure ni bula kei na dra e kila na ka e yaga vei ira. O vakabauta tale ga ni kila o koya na ka ena yaga vei iko?\nIVAKAVAKAYAGATAKI NI DRA E VAKADONUYA O JIOVA\n17. Na cava na ivakavakayagataki duadua ga ni dra e vakadonuya o Jiova vei ira na Isireli?\n17 E kaya o Jiova vei ira na Isireli ena Lawa e solia vei Mosese: “[E] tiko ena dra na bula ni dua na kabula, au sa solia sara ga vei kemuni ina icabocabonisoro moni veisorovaki [se, kere veivosoti] kina ena vuku ni nomuni bula, ni dra qo e caka kina na veisorovaki.” (Vunau ni Soro 17:11) Nira cala na Isireli, e rawa nira kerea na veivosoti i Jiova ena nodra cabora e dua na manumanu, ra qai kerea na bete me livia eso na kena dra ena icabocabonisoro. Qori duadua ga na ivakavakayagataki ni dra e vakadonuya o Jiova vei ira na Isireli.\n18. E yaga vakacava vei keda na isoro i Jisu?\n18 Ni mai bula e vuravura o Jisu, a cabora na nona bula se dra me vosoti kina noda ivalavala ca. Qori sa sosomitaka na lawa ni isoro manumanu. (Maciu 20:28; Iperiu 10:1) E yaga dina na bula i Jisu. Ena vuku ni nona isoro, e rawa ni solia kina vei keda o Jiova na inuinui ni bula tawamudu.—Joni 3:16; Iperiu 9:11, 12; 1 Pita 1:18, 19.\nO na vakaraitaka vakacava ni o doka na bula kei na dra?\n19. Na cava meda cakava me rawa nida “galala mai na nodra dra na tamata kece ga”?\n19 Eda vakavinavinakataka dina vei Jiova na nona isolisoli talei ni bula! Qori ena uqeti keda meda tukuna vei ira eso tale nira na bula tawamudu ke ra vakabauti Jisu. Nida lomani ira na lewenivanua, eda na cakava na ka kece eda rawata meda vakavulici ira kina mera rawata na bula. (Isikeli 3:17-21) Eda na duavata kei na ka e kaya na yapositolo o Paula: “Niu sa galala mai na nodra dra na tamata kece ga, niu a tukuna kece vei kemuni na ivakaro ni Kalou, e sega ni dua na ka au vunia.” (Cakacaka 20:26, 27) Io, eda na vakaraitaka nida doka na bula kei na dra ena noda tukuna yani na veika me baleti Jiova kei na kena talei vua na bula.\n^ para. 16 Ena ikuri ni ivakamacala me baleta na tauri dra, raica na tabana e 87-89 ni ivola “Tiko ga ena Loloma ni Kalou,” tabaka na iVakadinadina i Jiova.\nKA DINA 1: DOKA NA BULA\n“E tu vei kemuni na ivurevure ni bula.”—Same 36:9\nEda na vakaraitaka vakacava nida doka na bula?\nCakacaka 17:28; Vakatakila 4:11\nE dodonu meda doka na bula ni isolisoli i Jiova vei keda.\nLako Yani 21:22, 23; Vakarua 5:17\nE cala na laba kei na vakalutu.\n1 Joni 3:11, 12, 15\nE sega ni dodonu meda veicati.\n2 Korinica 7:1\nKua ni cakava na ivalavala dukadukali me vaka na vakatavako kei na vakayagataki ni wainimate gaga.\nCata na ka ni veivakamarautaki kei na qito e vakayacori kina na itovo voravora.\nKA DINA 2: BULA KEI NA DRA\n“Ni tiko ena dra na bula ni veimataqali kabula kece ga.”—Vunau ni Soro 17:14\nNa cava na rai ni Kalou me baleta na bula kei na dra?\nVakatekivu 4:10; Vakarua 12:23\nNa dra e vakatakarakarataka na bula.\nVakatekivu 9:3, 4\nRawa ni laukana na lewenimanumanu kua ga ni laukana na dra.\nCakacaka 15:28, 29; 21:25\nNa ivakaro ni Kalou me tabu na dra, e okati kina na kena vakayagataki na dra ena veiqaravi vakavuniwai.\nE ka bibi duadua ena noda bula na noda veiwekani kei Jiova.\n“E vakasavasavataki keda mai na noda ivalavala ca kece na dra i Jisu.”—1 Joni 1:7\nE yaga vakacava vei keda na isoro i Jisu?\nVunau ni Soro 17:11\nNira valavala ca na Isireli, e rawa ni vosota o Jiova nodra cala ke ra cabora e dua na isoro manumanu ra qai kerea na bete me livia eso na kena dra ena icabocabonisoro.\nMaciu 20:28; Iperiu 9:11-14\nSa sega ni yaga na lawa me baleta na isoro manumanu ni lako mai vuravura o Jisu, ni solia sara ga na nona bula se dra me vosoti kina na noda cala.\nNi vakaturi Jisu i lomalagi o Jiova, sa rawa nira nuitaka na bula tawamudu o ira kece era vakabauti Jisu. Qori e vakaraitaka na talei ni bula e cabora o Jisu.\nRai ni Kalou me Baleta na Bula (Wase 1)\niMeli iMeli Doka na iSolisoli ni Bula


Yaca ni Kalou ena iVolatabu vakaIperiu | NWT-FN\nNa yaca ni Kalou ena matuavosa vakaIperiu makawa ni bera na kau vakavesu i Papiloni\nNa yaca ni Kalou ena matuavosa vakaIperiu nira sereki mai Papiloni na Jiu\nNa yaca ni Kalou e vakatakilakilataki ena va na matuavosa vakaIperiu יהוה, e voleka ni basika vaka7,000 ena iVolatabu vakaIperiu. Na ilavelave qo e vakadewataka na va na matanivola qori me “Jiova.” E sega tale ni dua na yaca e basika vakalevu ena iVolatabu, na yaca ga qori. O ira na vola na iVolatabu era vakayagataka na itutu se ikacivi me vaka na “O koya e Kaukaua Duadua,” “O koya e Cecere Duadua,” kei na “Turaga,” nira tukuna tiko na Kalou, ia era vakayagataka na va na matuavosa vakaIperiu me yaca ni Kalou.\nE dusimaki ira na dauvola iVolatabu na Kalou o Jiova mera vakayagataka na yacana. Kena ivakaraitaki, e uqeti Joeli me vola: “Era na bula o ira kece era masuta na yaca i Jiova.” (Joeli 2:32) E uqeta e dua na daunisame me vola: “Mera kila na tamata ni o kemuni, na yacamuni ga o Jiova, o kemuni ga oni Cecere Duadua e vuravura taucoko.” (Same 83:18) E rauta ni 700 na vanua e basika kina na yaca ni Kalou ena ivola na Same, na ivola ni serekali mera lagata ra qai cavuqaqataka na tamata ni Kalou. Na cava gona e yali kina na yaca ni Kalou ena levu na vakadewa ni iVolatabu? Na cava e vakayagataka kina na vakadewa qo na “Jiova”? Na cava na ibalebale ni yaca ni Kalou, Jiova?\nTikina mai na Same e kune ena iVolavivigi ni Waitui Mate, mai na imatai ni veimama ni imatai ni senitiuri G.V. Laurai kina na matuavosa vakaIperiu e dau vakayagataki nira sereki mai Papiloni na Jiu. Ia e laurai vakalevu ena matanivola vakaIperiu makawa na va na matuavosa vakaIperiu ni yaca ni Kalou\nNa cava e yali kina na yaca qo ena levu na vakadewa ni iVolatabu? Levu na vuna. Era nanuma eso ni sega ni bibi me dua na yaca me kilai kina na Kalou Kaukaua Duadua. Eso tale e uqeti ira na nodra ivakarau na Jiu me kua ni vakayagataki na yaca ni Kalou, era leqataka nira na beca. Eso tale era vakabauta ni sega ni dua e kila na icavucavuti donu ni yaca ni Kalou, e vinaka ga me vakayagataka na icavuti me vaka na “Turaga” se “Kalou.” Ia e sega ni donu na rai qori. Qo na vuna:\nO ira na kaya ni sega ni bibi me dua na yaca ni Kalou Cecere Duadua, era sega ni via kila na ivakadinadina ni tiko na yaca ni Kalou ena ilavelave taumada ni nona Vosa, wili kina na ilavelave era maroroi tu mai ni bera na gauna vaKarisito. Me vaka sa tukuni oti, e vakarota na Kalou me biu na yacana ena nona Vosa ena rauta ni 7,000 na vanua. E macala ni vinakata meda kila da qai vakayagataka na yacana.\nEra bokoca na yaca ni Kalou o ira na daunivakadewa nira doka na ivakarau vakaJiu, ia era lecava e dua na tikina bibi. Eso na vunivola Jiu era sega ni via cavuta na yaca ni Kalou, ia era sega ni bokoca mai na nodra ilavelave ni iVolatabu. Na ivolavivigi makawa e kune e Kumran, volekata na Waitui Mate, e tiko kina na yaca ni Kalou ena levu na vanua. Eso na daunivakadewa iVolatabu era vakatakila ni tiko na yaca ni Kalou ena ivola taumada nira sosomitaka ena icavuti “TURAGA” ena matanivola lelevu. Ia se tarogi tiko ga, Na cava era nanuma kina na daunivakadewa qo mera sosomitaka se bokoca na yaca ni Kalou mai na iVolatabu, nira vakadinata ni tiko vakavica vata na udolu na yaca qori ena iVolatabu? O cei e vakadonuya mera cakava na veisau qo? O ira ga mera sauma.\nO ira na kaya me kua ni vakayagataki na yaca ni Kalou ni sega ni kilai na kena icavucavuti donu, era vakayagataka vakalevu na yaca i Jisu. Ia o ira na tisaipeli i Jisu ena imatai ni senitiuri e duidui na nodra cavuta na yacana ni vakatauvatani kei na ka era cavuta e levu na lotu vaKarisito ena gauna qo. O ira na lotu vaKarisito Jiu era na rairai cavuta na yaca i Jisu me Ye·shuʹa‛. Na “Karisito” e cavuti me Ma·shiʹach, se “Mesaia.” O ira na lotu vaKarisito vosa vaKirisi era kacivi koya I·e·sousʹ Khri·stosʹ, o ira na lotu vaKarisito vosa vakaLatina era kaya Ieʹsus Chriʹstus. Ena veiuqeti ni Kalou e volai na yacana ena ivakadewa vaKirisi, e dusia qori nira muria vakayalomatua na lotu vaKarisito ena imatai ni senitiuri me vakayagataki na yaca e kilai levu ena nodra vosa. Ena vakasama vata qori e nanuma kina na Komiti ni Vakadewa iVolatabu na Vuravura Vou me vakayagataki na “Jiova,” dina ni sega ni tautauvata kei na kena icavucavuti ena vosa vakaIperiu makawa.\nNa cava e vakayagataka kina na “Jiova” na Vakadewa ni Vuravura Vou? Ena vosa vavalagi, na va na matuavosa e volai kina na yaca ni Kalou (יהוה) e vakadewataki vakadodonu me YHWH. Me vaka ga na ivakarau ni kena volai na vosa vakaIperiu makawa, na va na matuavosa e volai kina na yaca ni Kalou e sega ni tiko na kena votu. Ni vakayagataki e veisiga na vosa vakaIperiu makawa, era biuta na votu veiganiti o ira na dauwiliwili.\nNi oti e duanaudolu na yabaki na kena volai na iVolatabu vakaIperiu, era bulia na dauvakadidike Jiu e dua na ivakarau ni icavucavuti se ivakatakilakila, me dusia na votu cava me vakayagataki ni wiliki na vosa vakaIperiu. Ia ena gauna oya, era vakabauta e levu na Jiu ni cala na kena cavuti vakadomoilevu na yaca ni Kalou, ra mani vakayagataka eso tale na icavuti. O koya gona, e kena irairai ni gauna era lavetaka kina na yaca ni Kalou ena va na matuavosa vakaIperiu, era biuta vata na votu ni so tale na icavuti kei na va na matuavosa ni yaca ni Kalou. Ia e sega ni yaga na ivolavivigi e tiko kina na votu qori me kilai kina na kena icavucavuti taumada ena vosa vakaIperiu. Eso era nanuma me cavuti me “Yahweh,” eso tale e duidui na ka era tukuna. E dua na ivolavivigi ni Waitui Mate e tiko kina e dua na wase ni Vunau ni Soro ena vosa vaKirisi e vakadewataka na yaca ni Kalou me Iao. Era vakatututaka tale ga na dauvolaivola makawa vaKirisi na icavucavuti Iae, I·a·beʹ, kei na I·a·ou·eʹ. Ia meda kua ni usuraka ga na noda rai. Eda sega sara ga ni kila na icavucavuti vakaIperiu ni yaca ni Kalou era vakayagataka na dauveiqaravi ni Kalou ena gauna makawa. (Vakatekivu 13:4; Lako Yani 3:15) Na ka ga eda kila ni vakayagataka wasoma na Kalou na yacana ni veivosaki kei ira nona tamata, nira kacivi koya ena yacana, era vakayagataka tale ga vakalevu nira veivosaki.—Lako Yani 6:2; 1 Tui 8:23; Same 99:9.\nNa cava gona e vakayagataka kina na vakadewa qo na yaca “Jiova”? Ni sa vakayagataki dede tu mai ena vosa vavalagi.\nYaca ni Kalou ena Vakatekivu 15:2 ena vakadewa ni Penitatuki e vakadewataka o William Tyndale ena 1530\nNa imatai ni gauna e basika kina na yaca ni Kalou ena iVolatabu vavalagi oya ena 1530 ena vakadewa ni Penitatuki, e vakadewataka o William Tyndale. E vakayagataka o koya na “Iehouah.” Toso na gauna, e veisau na vosa vakavalagi, e vakavoutaki na volai ni yaca ni Kalou. Me kena ivakaraitaki, ena 1612 e vakayagataka o Henry Ainsworth na “Iehovah” ni vakadewataka na ivola na Same. Ena 1639, ni vakavoutaki qai tabaki na nona vakadewa kei na Penitatuki, sa vakayagataki na “Jehovah.” Ena 1901 era vakayagataka na daunivakadewa iVolatabu ena American Standard Version na yaca “Jehovah” ni basika kina na yaca ni Kalou ena ivola vakaIperiu.\nE vakamacalataka na dauvakadidike dokai ni iVolatabu o Joseph Bryant Rotherham, na vuna e vakayagataka kina na “Jehovah” sega ni “Yahweh” ena nona ivola na Studies in the Psalms ena 1911, e kaya ni vinakata me vakayagataka na “yaca era kila raraba (era taleitaka tale ga) na lewenivanua era dau wili iVolatabu.” E tautauvata tale ga na ka e tukuna na dauvakadidike o A. F. Kirkpatrick ena 1930, me baleta na vakayagataki ni “Jehovah.” E kaya: “Era veiletitaka o ira na vulica na lawa ni vosa ni gauna qo ni dodonu me wiliki me Yahveh se Yahaveh; ia na JEHOVAH e rairai vu ena vosa vakavalagi, e sega ni bibi na kena cavuti donu, e bibi ga me kilai ni qo e Yaca Dina, e sega ni dua na icavuti wale me vaka na ‘Turaga.’”\nVa na matuavosa vakaIperiu ni yaca ni Kalou, YHWH: “Koya e Vakavuna me Yaco”\nNa vu HWH: “me yaco”\nNa cava na ibalebale ni yaca Jiova? Ena vosa vakaIperiu, na yaca Jiova e yavutaki ena vu e kena ibalebale “me yaco,” era vakabauta e levu na dauvakadidike ni vakadewataka vinaka na vu vakaIperiu e vakaikuritaki. E nanuma kina na Komiti ni Vakadewa iVolatabu na Vuravura Vou ni yaca ni Kalou e kena ibalebale “O Koya e Vakavuna me Yaco.” E duidui nodra rai na dauvakadidike, eda na sega gona ni usuraka noda rai ena kena ibalebale. Ia e veiganiti na ibalebale qo kei na itavi nei Jiova ni bulia na ka kece qai dau vakayacora na nona inaki. E bulia na lomalagi, na vuravura kei na ibulibuli vuku, ia se mani cava e yaco e raica me vakayacori ga na nona lewa kei na nona inaki.\nO koya gona, na ibalebale ni yaca Jiova e sega ni yalani ga ena vu veiwekani e laurai ena Lako Yani 3:14, e tukuni kina: “Au na Cakava na ka ga au Vinakata” se “Au na Vakayacora na ka ga au Via Vakayacora.” Ia na malanivosa qori e sega ni vakaibalebaletaka taucoko na yaca ni Kalou. E vakatakila ga e dua na itovo ni Kalou, e vakaraitaka ni rawa ni vakayacora o koya na nona inaki ena ituvaki cava ga e basika. E okati gona ena vakasama qo ena yaca Jiova, ia e sega ni yalani ga ena ka e vinakata me cakava. E okati tale ga kina na ka e vinakata me yaco ena veika e bulia kei na vakayacori ni nona inaki.\niMeli iMeli Yaca ni Kalou ena iVolatabu VakaIperiu\nnwt t. 1731-1735


Jope 3 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nRarawataka o Jope nona sucu (1-26)\nTaroga se cava e rarawa kina (20, 21)\n3 E vosa sara o Jope qai vosavakacacataka na siga e sucu*+ kina. 2 E kaya o Jope: 3 “Me yali sara na siga au sucu kina,+Kei na bogi a tukuna kina e dua: ‘Sa kunekunetaki e dua na gonetagane!’ 4 Me butobuto na siga oya. Me kua ni kauai kina na Kalou mai cake,Me kua ni cila kina na rarama. 5 Me suka ina butobuto loaloa.* Me tu e delana na o ni uca. Me domobula ena ka e dau vakabutobutotaka na siga. 6 Na bogi oya—me kovea ga na butobuto,+Me kua ni marau vakalevu ena maliwa ni veisiga ni yabaki,Me kua tale ga ni okati ena iwiliwili ni veivula. 7 Io! Me matemate na bogi oya,Me kua ni rogo mai kina na kaila ni marau. 8 Mera vosavakacacataka o ira na dau vosavakacacataka na siga,O ira na rawa ni vakayadrata na Livaiacani.*+ 9 Mera buto na kena kalokalo ivolasiga,Me matewale nodra waraka na rarama ni siga,Qai kua ni raica na kida ni rarama. 10 Ni a sega ni sogota na katuba ni katonigone i tinaqu,+Se tabonaka na mataqu mai na leqa. 11 Na cava au sega ni mate kina niu sucu mai? Na cava au sega ni mate kina niu lako mai ena katonigone?+ 12 Na cava e tavaki au kina na duruKei na sucu meu sucuma? 13 Keu sa davo tu qai sega ni vakasosani,+Keu sa moce qai vakacegu tu+ 14 Kei ira na tui ni vuravura, kei na nodra daunivakasala,Era tara na nodra vanua e sa irusarusa tu ena gauna qo,* 15 Se o ira na ravouvou era taukena na koula,E sinai e nodra vale na siliva. 16 Se, na cava au sega kina ni vaka e dua e sega ni kilai ni sa lutudole,Vaka na gone era sega vakadua ni raica na rarama? 17 E kea mada ga sa oti kina na yavavala ni daucaka ca,Era vakacegu e kea na wawale tu.+ 18 Era vakacegu vata e kea na kaivesu,Era sega ni rogoca na domo i koya e vakasaurarataki ira mera cakacaka. 19 Era tautauvata e kea na vetaira kei ira na vetaicake,+Sa sereki na bobula mai vua na nona turaga. 20 Na cava e solia kina na rarama vei koya e vakaloloma tikoKei na bula vei ira na luvuci tu ena rarawa?+ 21 Na cava era diva kina na mate, qai sega ni yaco?+ Era vakasaqara tiko ga vakalevu qo mai na iyau vuni, 22 O ira era marau tiko vakalevu,Era marau nira sa kunea na ibulubulu. 23 Na cava e solia kina na rarama vua na tamata sa yali tu nona sala,E viribaiti koya na Kalou?+ 24 Sa isosomi ni qau kakana na noqu vakaisaisa,+Qai tasova mai vaka na wai na noqu vutugu.+ 25 Ni sa yacovi au na ka au dau domobulataka,Sa yaco mai vei au na ka au dau rerevaka. 26 E sega vei au na vakacegu, sega na vakanomodi, sega na cegu,Ia e tasoro ga mai na leqa.”\n^ Ipe., “vosavakacacataka nona siga.”\n^ Dau kilai ni qo na karokotaile se dua tale na manumanu ni wai, e levu qai kaukaua.\n^ Se rawa ni, “era tara na itikotiko lala me nodra.”


Sa sega ni oti rawa na falawa kei na waiwai me vaka na vosa i Jiova, sa vosa kina o Ilaijia. 1 Tui 17:16\nO na vunitaki mai na kaukauwa ni vosa, o na sega ni rerevaka ni sa lako mai na veivakarusai. Jope 5:21\nE vauca na wai ena Nona o vavaku, ia na o e sega ni cavuka e rukuna. E ubia o Koya na mata ni Nona i tikotiko vaka-Turaga, Ka tevuka na Nona o e delana. Sa toqa o Koya e dua nai yalayala e na dela ni wai, E nai yalayala ni rarama kei na butobuto. Jope 26:8-10\nAi drodro o Jiova vei ira sa vakararawataki, ai drodro talega vei ira sa vakacacani. Kei ira talega, era sa kila na Yacamuni ka vakararavi vei Kemuni; ni sa i kemuni Jiova sa sega ni guilecavi ira sa vakasaqarai Kemuni. Same 9:9-10\nO Jiova, sa kila na nodra siga na yalododonu, kei na nodra i votavota ena sega oti rawa. Era sa sega ni madua rawa ena veigauna ca ka ra na marau tu ga ena gauna ni dausiga. Same 37:18,19\nNa Kalou sa noda i drodro kei na noda kaukauwa sa tu vakarau me vukei keda ena gauna ni leqa. Same 46:1-3\nO Ni sa lewa na wasawasa cudrucudru, ni sa tubu mai na kena biau, oi Kemuni ga sa vakamaravutaka. Same 89:9\nAu sa tukuna ena vuku i Jiova, "Na noqu i Drodro kei na noqu Bai ni valu; na noqu Kalou, sai Koya ga au sa vakadinata." Same 91:2\nO Jiova sa cecere sara, sa rui kaukauwa mai na rorogo ni wai e vadugu, mai na veiua kaukauwa sara ni wasawasa. Same 93:4\nNa Kalou sa vakarurugi ira ena o, kei na bukawaqa me vakararamataki ira ena bogi. Era sa kerekere na tamata, Na Kalou sa qai tala mai vei ira na toa, ka vakamamautaki ira ena madrai mai lomalagi. Na Kalou sa vosa ki na vatu, ka sa Tacoma mai na wai; sa drodro yani ki na vanua mamaca me vaka na uciwai. Same 105:39-41\nSa vakamaravutaka na cagi, me sa malumu kina na kena ua. Same 107:29\nEna dua na vale vakacevaceva ena i vakaruru tiko ena gauna ni siga mai na katakata, e dua na vanua me i drodro mai na cava kei na uca. Aisea 4:6\nNi o ni sa vuni Kaukauwa vei ira na dravudravua, o ni vuni kaukauwa talega vei koya e vakaloloma, a i drodro mai na cava, kei na i vakaruru mai na katakata; na rogorogo e vakayacora na tamata rerevaki e vaka ga na cagi ni sa roba na lalaga. Aisea 25:4\nNi o sa lako e loma ni wai, Au na tiko kei iko, kei na loma ni uciwai, ena sega ni luvuci iko. Ni o lakova ena loma ni bukawaqa, o na sega ni kama, ena sega ni yameci iko na yameyame ni bukawaqa. Aisea 43:2\nAu na livia yani na wai vua sa via gunu, kei na wai e vuqa ena vanua mamaca; au na sovaraka na Yaloqu ki vei ira nomu kawa, kei na Noqu veivakalouvinakataki vei ira na nomu i sema vakadra; Aisea 44:3\nSa yalovinaka o Jiova, ka sai vakaruru kaukauwa ena gauna ni leqa; ka sa kilai ira era sa vakararavi vua. Neumi 1:7\nKevaka sa vaka tu oqo na Kalou ena Nona kauwaitaka me vakasuluma na viavia ni buca o koya sa tubu ga ni kua ka vakamai ni mataka, e sega li ni bibi cake sara ki Vua mo dou vakaisulutaki, oi kenudou sa lailai na nomudou vakabauta? "O koya oqo dou kakua ni lomaocaoca, " mo dou tukuna tiko, na cava me keimami kania? 'Se cava me keimami gunuva?' se cava me keimami vakaisulu kina?' Maciu 6:30, 31\nIa sa tukuna vei ira o koya, "Na cava dou sa rui rere vakalevu kina, sa rui lailai na nomudou vakabauta?" Sa qai tucake mai o koya ka vunauca na cagi kei na wasawasa, ka sa maravu mai. E ratou sa kurabuitaki koya na nona tisaipeli, e ratou sa veivosaki ka vaka, o cei mada e rawa ni cakava tu na veika vaka oqo, ni cagi mada ga kei na wasawasa e talairawarawa vua?" Maciu 8:26, 27\nO cei me na tawasei keda mai na loloma i Karisito? Na veivakararawataki, se veivakaleqai, se dauveivakacalai, se na dausiga, se nai seleiwau? Me vaka na ka sa volai: "E na Vukumuni keitou sa vakamatei kina ena siga taucoko ka bogi; Keitou sa vaka na sipi sa vakarau me vakamatei". E na veika oqo eda sa qaqa tikoga kina ena vuku i Koya sa lomani keda. Ni'u sa kila dina sara, ni sa sega ni rawata na mate, se na bula, se o ira na agilosi, se o ira sa lewa, se o ira sa kaukauwa, se na veika sa yaco e daidai, se na veika ena yaco mai muri, Se na ka cecere, se na ka titobu, se dua tale na ka ni vuravura oqo me na tawasei keda mai na loloma ni Kalou, sa yaco ena vukui Jisu Karisito na noda Turaga. Roma 8:35-39\nEna vei yasana vava kecega keitou vakacacani mai kina, e sega ga ni mai rawai keitou, e vakatataro vakalevu sara na loma i keitou, ia keitou sega ni via suka i muri. Vakacacani sara vakaca, ia sega ni keitou guilecavi; viritaki sobu, ia sega ni keitou mate kinaâ€“ 2 Koronica 4:8,9\nSa qai dro na yalewa oqo kina loma ni veikau, kina dua na vanua sa vakarautaka na Kalou, ena dau vakani tiko mai kea me dua na udolu ka rua na drau ka onosagavulu na siga. Vakatakila 12:6


WILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Hiligaynon Hungarian Icelandic Iloko Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lithuanian Malagasy Maltese Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Romanian Russian Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tahitian Thai Tigrinya Tsonga Turkish Twi Ukrainian Xhosa Zulu vakaViti\nE LEVU era sega ni vakabauta na itukutuku era wilika se rogoca. Ena dua na veitarogi a vakayacori mai Merika ena 2012, era tarogi kina eso se “vakacava sara mada na nodra nuitaka” na dodonu, tawaveitovaki kei na kena vakarautaki vinaka na itukutuku ena niusiveva, tivi kei na retio. Era kaya e le 6 mai na le 10 ni “sega sara ga ni nuitaki.” E dodonu beka me va qori na nodra rai eso me baleta na tabana ni itukutuku?\nE levu na daunitukutuku kei na isoqosoqo era cakacaka kina era yalataka ni na dina qai yaga na itukutuku era kaburaka. Ia e tiko eso na ka meda kauai kina, meda dikeva mada qo e vica:\nISOQOSOQO E LEWA NA TABANA NI ITUKUTUKU\nEra dau vosayaco vakalevu e vica na isoqosoqo lalai era taukena na tabana ni itukutuku. Era lewa na itukutuku me talanoataki, ka me vakabibitaki, kei na sala me talanoataki kina. Nikua e levu na isoqosoqo e nodra inaki mera rawa tubu, dua na ka e vakamua vakalevu na tabana ni itukutuku na ilavo. Era sega gona ni vinakata na kabani era lewa na tabana ni itukutuku me tabaka se kaburaka e dua na itukutuku ena sega ni rawa tubu kina.\nEda kila ni dau kauai vakalevu na tabana ni itukutuku ena ka era cakava na lewenivanua kei na matanitu. Ena saga na matanitu me rawai ira na lewenivanua mera tokona na nodra nakinaki, mera tokoni ira tale ga na nodra vakailesilesi. Nira vinakata gona na daunitukutuku na itukutuku mai na matanitu era na cakacaka vakavoleka kei na tabana ni itukutuku ni matanitu.\nKACIVAKI NI IVOLI\nE levu na tabana ni itukutuku e vakailavotaki ena kacivaki ni ivoli. Kena ivakaraitaki, mai Merika e tubu ena 50 kei na 60 na pasede na ilavo e rawati ena kacivaki ni ivoli ena mekesini. Na kena e taba ena niusiveva e tubu ena 80 na pasede, kei na kena e kaburaki ena tivi kei na retio e tubu ena 100 na pasede. O ira na sauma na itukutuku kaburaki era na sega ni via vakalusi ilavo ena porokaramu e rogorogoca kina na nodra kabani se na nodra ivoli. Ke ra sega ni taleitaka na ka e caka ena dua na tabana ni itukutuku, era na kaburaka na nodra ivoli ena dua tale na vanua. Nira kila qori na edita, era na rairai bokoca eso na itukutuku ena rogorogoca kina o ira na sauma me kaburaki na nodra ivoli.\nEra sega ni daudina kece na daunitukutuku, eso era bulia ga na nodra italanoa. Kena ivakaraitaki, ena vica na yabaki sa oti a vinakata e dua na daunitukutuku mai Japani me tabaka e dua na itukutuku me beitaki ira kina na daununu mai Okinawa ena kena sa mate tiko ga na lase. A sega ni raica rawa e dua na kena ivakadinadina mani tabaka eso na lase me vaka era mate tu. E rawa tale ga ni veisautaki na irairai ni itaba me vakacalai ira na lewenivanua. Sa duatani sara na ka e rawa ni cakava na itaba nikua qai sega ni rawa ni tobo eso mada ga na veiveisau lalai e caka kina.\nNODRA RAI GA\nKe sa macala mada ga vakasigalevu e dua na itukutuku, ena rawa ni vakamacalataka ga na nona rai na daunitukutuku, ena vakatau vua na ka me tukuni kei na kena me boko. Kena ivakaraitaki, a rairai lusi ena rua na kai e dua na timi ni soka. Sa macala tu ya. Ia e rawa ni vakamacalataka na daunitukutuku na vuna e lusi kina na timi ya.\nSEGA NI VAKATAKILAI\nNira vakarau kaburaka na daunitukutuku e dua na itukutuku, era dau bokoca eso na itukutuku e rawa ni veivakasesei se na kena e sega ni vakadeitaki. Qo e dau qai vakuri kina eso na itukutuku, eso tale na itukutuku ena boko ga. Ke levu na ka mera vakamacalataka na daunitukutuku qai lailai ga na gauna, e sega ni dau vakatakilai eso na itukutuku bibi.\nEna vica na drau na yabaki sa oti ni se qai tekivu mai na siteseni ni tivi, e sega ni levu sara era taleitaka mera sarava tiko ga e dua na siteseni. Sa qai vakarautaki eso tale na porokaramu vovou se veivakalasai mera makutu na lewenivanua na sarasara. E vakamacalataka na ivola me baleta na tabana ni itukutuku na Media Bias: “Dua na ka na levu ni itaba e vakaraitaki ena nius ena [tivi], so na itaba e veivagarogaroi se ra sokonu kina na sarasara, sa [vakalekalekataki] tale ga eso na itukutuku e kaburaki me ganita na ka era taleitaka na sarasara.”\nNira tamata ga na daunitukutuku eda namaka ni na cala tale ga na ka era kaburaka. Ena rawa ni veisautaka sara ga na ibalebale ni yatuvosa na volai cala ni vosa, biu cala ni koma se na ituvatuva ni vosa. Ena rairai sega ni dikevi vinaka na itukutuku me kaburaki. E rawa tale ga ni volai cala na naba ke sa vakatotolotaki na itukutuku me kaburaki, kaya mada ke dodonu me volai e 100,000 e rawa ni volai ga me 10,000.\nNa kena vakadewataki dodonu e dua na itukutuku e sega ni rawarawa me vaka era nanuma eso. Dua beka na itukutuku nikua e nanumi tu ni dina, ena rairai cala nimataka. Kena ivakaraitaki, a vakabauti tu ni uto ni isoso kalokalo na noda vuravura. Nikua eda sa kila ni noda vuravura e sowiri wavokita na siga.\nKua ni Vakabauta Wale Tu Ga\nE sega ni ka vakavuku meda vakabauta na itukutuku kece e tabaka na tabana ni itukutuku, ia e sega ni kena ibalebale ni sa sega na itukutuku e nuitaki. Ena vinaka meda qaqarauni, ena yasana adua me kua ni qiqo tale na noda rai.\nE kaya na iVolatabu: “Sa sega beka ni vakatovolea na vosa na daliga? Ka sega talega ni tovolea na kena kakana na gusu?” (Jope 12:11) Qo eso na sala meda vakatovolea kina na ka eda rogoca se na ka eda wilika:\nVAKARAUTAKA: E nuitaki na isoqosoqo se o koya e vakarautaka na itukutuku? E kilai beka o ira era vakarautaka na porokaramu se itukutuku qori nira dau kaburaka ga na itukutuku dina, se ra dau vakavu veileti? O cei e vakailavotaka na kena tabaki na itukutuku qori?\nYAVU NI ITUKUTUKU: E taucoko na itukutuku qori? E yavutaki ga mai na dua na vanua? E nuitaki beka na vanua e yavutaki mai kina, sega ni veitovaki qai dina na itukutuku e vakarautaka? Era dau vaqaqa vinaka na itukutuku kece qai kaburaka se vakamacalataka ga e dua na kena iwase?\nINAKI: Ena vinaka mo taroga: ‘E veivakalasai ga na itukutuku ya se yaga? E vinakata beka meu veivuke ena dua na ka se meu volia e dua na iyaya?’\nITAUTAU: E rawa ni kilai ni dua na tabana ni itukutuku e veibeitaki se veitovaki ke veivakacudrui na itukutuku e kaburaka, veivakacalai, se veivakalewai tale vakasivia.\nDUAVATA: E duavata kei na so tale na itukutuku na ka e tabaki qori? Me qarauni na itukutuku e sega ni tautauvata kei na ka era kaburaka eso tale na tabana ni itukutuku!\nGAUNA: E tabaki wale ga qo na itukutuku me lai vakabauti kina? Na itukutuku a donu ena 20 na yabaki sa oti, sa na sega ni vakabauti nikua. Ena yasana adua, na itukutuku butakatakata ena rairai sega ni taucoko sara se rawa ni lutu eso na itukutuku e dodonu me kilai.\nEda rawa beka ni vakabauta na tabana ni itukutuku? A vola e dua na ivakasala yaga na turaga vuku o Solomoni: “O koya sa yalowai sa vakabauta na vosa kecega: Ia na tamata yalomatua sa daulewa vakavinaka na nonai lakolako.”—Vosa Vakaibalebale 14:15.\nE dikevi vinaka sara na ivakamacala ni Yadra! Ke mani lavetaka eso na itukutuku se iwiliwili, ena tabaka ga na itukutuku dodonu. E sega ni vakaitavi kina o ira na dau vakaduduile, bisinisi lelevu se dua na matanitu vakatamata. Na mekesini qo e tokoni ena cau. O ira na vakarautaka era vakabauta ni Vosa ni Kalou na iVolatabu, e nuitaki tale ga na ka e volai kina.\niMeli iMeli Mo Nuitaka na Tabana ni iTukutuku?