Vakarokorokotaki Ira ga e Ganiti Ira | Vulica\n“Vei kemuni oni dabe tiko ena idabedabe vakaturaga, vei koya tale ga na Lami, me nomudrau na vakavinavinaka, na vakarokoroko, na lagilagi, kei na kaukaua me tawamudu.”—VKTA. 5:13.\nSERE: 10, 16\nNa cava me rau vakarokorokotaki ga kina o Jiova kei Karisito?\nO cei e ganiti ira mera rokovi? Na vuna?\nNa cava e yaga kina noda vakarokorokotaki ira e dodonu ga mera rokovi?\n1. Na cava e dodonu me vakarokorokotaki kina e dua, cava eda na veivosakitaka?\nNA NONA vakarokorokotaki e dua e kena ibalebale me kauaitaki vakalevu qai dokai. Ke dua e caka vua qori, macala ga ni ganiti koya se cakava tiko e dua na ka e dodonu me rokovi kina. Eda na rairai taroga, o cei meda vakarokorokotaka? Cava me vakarokorokotaki kina?\n2, 3. (a) Na cava e dodonu ga kina me vakarokorokotaki o Jiova? (Raica na imatai ni iyaloyalo.) (b) O cei na Lami ena Vakatakila 5:13, na cava ganiti koya kina me vakarokorokotaki?\n2 Me vaka e tukuni ena Vakatakila 5:13 ni dodonu me vakarokorokotaki ‘na Lami, o koya e dabe tiko ena idabedabe vakaturaga.’ Eda raica ena wase 4 e dua na vuna e dodonu ga me vakarokorokotaki kina o Jiova. Era lave domodra na ibulibuli dokai mai lomalagi mera vakacaucautaki Jiova, “o koya e tawamudu na nona bula.” Era kaya: “E ganiti kemuni Jiova, na neimami Kalou, me nomuni na lagilagi, na vakarokoroko, kei na kaukaua, ni oni bulia na ka kece, ena nomuni lewa era bula, era buli kina.”—Vkta. 4:9-11.\n3 O Jisu Karisito na Lami, qo “na Lami ni Kalou ena kauta tani na nodra ivalavala ca na kai vuravura.” (Joni 1:29) E kaya na iVolatabu ni kaukaua sara o koya vei ira kece na veiliutaki vakatui se ra veiliutaki tiko nikua. E kaya: “O koya e nodra Tui o ira na veiliutaki vakatui, e nodra Turaga tale ga o ira na veiliutaki vakaturaga, o koya ga e sega ni mate rawa, e tiko ena rarama e sega ni torovi rawa, e sega ni dua na tamata e raici koya se me rawa ni raici koya.” (1 Tim. 6:14-16) E dina taucoko qori, ni sega ni dua tale na tui e yalorawarawa me mate me isoro ni noda ivalavala ca. O na duavata sara ga kei na oba vakaoba na ibulibuli vakayalo mai lomalagi nira kaya: “Na Lami a vakamatei e ganita me nona na kaukaua, na iyau, na vuku, na qaqa, na vakarokoroko, na lagilagi, kei na vakavinavinaka.”—Vkta. 5:12.\n4. Na cava e dodonu kina me rau vakarokorokotaki ga o Jiova kei Karisito?\n4 E dodonu ga meda vakarokorokotaki Jiova kei Karisito. Ena vakatau tale ga kina noda rawata na bula tawamudu. E vakamatatataka qori vei keda na vosa i Jisu ena Joni 5:22, 23: “Ni sega ni lewa e dua o Tamana, sa solia ga vei Luvena me vakatulewa, mera rokovi Luvena kece me vaka ga nodra rokovi Tamana. O koya e sega ni rokovi Luvena e sega ni rokovi Tamana e talai koya mai.”—Wilika Same 2:11, 12.\n5. Na cava meda vakarokorokotaki ira kina eso, meda dokai ira tale ga?\n5 Eda buli meda “ucuya na Kalou.” (Vkte. 1:27) Levu gona vei keda eda dau vakaraitaka na itovo vakalou ena duidui sala. Eda rawa kina ni vakaraitaka na loloma, yalovinaka, kei na veinanumi. Eda buli tale ga kei na lewaeloma e sega ni uasivi qai dau veivakacalai ena so na gauna. Ia e rawa ni vukei keda meda kila na ka e donu, se cala, na ka e dina se lasu, na ka e veiganiti se sega. (Roma 2:14, 15) Levu era dau taleitaka na ka e savasava qai talei. Era guta tale ga na bula veiyaloni. De dua era sega tu ni kila, ia era sa vakavotuya sara tiko ga ena so na sala na lagilagi nei Jiova, e veiganiti gona mera vakarokorokotaki ra qai dokai.—Same 8:5.\nKUA NI SIVIA TALE NODA VAKAROKOROKOTAKA E DUA\n6, 7. Era duidui vakacava na iVakadinadina i Jiova ena nodra vakarokorokotaki ira eso tale?\n6 Meda kua mada ga ni vakarokorokotaki ira vakasivia eso tale, meda kila tale ga na vanua me yalani kina. Levu era sa vakamuai tu ena ivakarau ni yalo e takalevu tu ena vuravura i Setani. Oya na vuna era sa sokaloutaki tu kina eso na tagane kei na yalewa ni sa sivia tale nodra rokovi se dokai. O ira na iliuliu ni lotu, iliuliu vakapolitiki, ira na dauqito, ira na dau veivakamarautaki kei na so tale na tamata rogo, era dau vakacerecerei me vaka sara ga e tiko vei ira na kaukaua tani. O ira gona na itabagone kei ira na uabula era dau raici ira cake tu qo mera ivakaraitaki vinaka, me vakatotomuri na nodra itovo, isulusulu se ivakarau ni bula.\n7 Era qaqarauni sara na lotu vaKarisito dina me kua ni tiko vei ira na rai cala me baleta nodra vakarokorokotaki na tamata. O Karisito duadua ga e ivakaraitaki uasivi duadua meda vakatotomuria. (1 Pita 2:21) Ena sega ni taleitaka o Jiova ke sa sivia tale noda vakarokorokotaka e dua. Qo na ka dina meda nanuma tiko: “Ni sa valavala ca na tamata kece, qai sega ni yacova rawa na lagilagi ni Kalou.” (Roma 3:23) E sega ni dodonu me vakarokorokotaki e dua me vaka ga sa sokaloutaki tiko.\n8, 9. (a) Era raici ira vakacava na vakailesilesi vakamatanitu na iVakadinadina i Jiova? (b) E yalani vakacava na noda tokoni ira na vakailesilesi vakamatanitu?\n8 Eso nikua era vakaitutu ena nodra cakacaka saumi. E namaki vei ira na vakailesilesi vakamatanitu mera raica me muri na lawa kei na veidusimaki, mera qarava vinaka tale ga na lewenivanua. Qo ena yaga raraba. E vakasalataki ira na lotu vaKarisito o Paula mera dau raici ira na vakailesilesi vakamatanitu mera “iliuliu cecere” mera vakamalumalumu vei ira. Era vakaroti: “Solia na ka vei koya e dodonu me soli vua, na ivakacavacava vei koya e lavaka na ivakacavacava; . . . me rokovi tale ga o koya e dodonu me rokovi.”—Roma 13:1, 7.\n9 Koya gona ke da mani vakaroti kina se noda itovo ga vakavanua, e veiganiti vei keda na iVakadinadina i Jiova meda yalorawarawa ni rokovi ira na vakailesilesi vakamatanitu. Eda dau tokoni ira nira vakayacora tiko nodra itavi. Ia me vaka e tukuni ena iVolatabu, ena vakaiyalayala ga. Eda na sega ni talaidredre vua na Kalou se da vakawalena noda tawaveitovaki nida lotu vaKarisito.—Wilika 1 Pita 2:13-17.\n10. Era ivakaraitaki vinaka vakacava na dauveiqaravi i Jiova ena gauna makawa nira veimaliwai kei ira na vakailesilesi vakamatanitu?\n10 Era ivakaraitaki vinaka na dauveiqaravi i Jiova ena gauna makawa nira veimaliwai kei ira na vakailesilesi vakamatanitu. Rau talairawarawa o Meri kei Josefa ni vakarota na Matanitu o Roma me caka na vola lewenivanua. Rau lako i Peceliema, dina ni sa vakarau vakasucuma sara tu ga o Meri na nona ulumatua. (Luke 2:1-5) Ni beitaki o Paula ni cakacala, e vakamacalataki koya ena veidokai qai vakaraitaka na vakarokoroko e veiganiti vei Tui Eroti Akaripa kei Fesito, na kovana e Roma ena yasana o Jutia.—Caka. 25:1-12; 26:1-3.\n11, 12. (a) E duidui vakacava na noda rokovi ira na vakailesilesi vakamatanitu ni vakatauvatani kei ira na iliuliu ni lotu? (b) E yaga vakacava nona rokova e dua na daunipolitiki e dua na tacida mai Austria?\n11 Ia o keda na iVakadinadina i Jiova eda sega ni dau rokovi ira tale vakasivia na iliuliu ni lotu, ke ra namaka mada ga meda cakava qori. O lotu lasu e sega ni dau tukuna na ka dina me baleta na Kalou, e veivakacalai tale ga nona vakavulica na iVolatabu. Koya gona e sega ni dodonu meda vakarokorokotaki ira tale vakasivia na iliuliu ni lotu, meda kauaitaki ira ga me vaka eda dau cakava vei ira na lewenivanua. O Jisu mada ga e vosataki ira eso va qori ena nona gauna qai tukuna nira dauveivakaisini, era veituberi tiko ga vakamataboko. (Maciu 23:23, 24) Ia eso na gauna noda dau vakaraitaka na vakarokoroko kei na veidokai e veiganiti vei ira na iliuliu vakamatanitu e dau yaga tale ga, rawa ni yaco kina eso na ka tawanamaki.\n12 O Leopold Engleitner e dua na iVakadinadina gumatua mai Austria, era vesuki koya na ilawalawa nei Itala era kilai mera Nazi, ra qai vakauti koya ena sitimanivanua ina keba ni veivakararawataki e Buchenwald. A vodo tale tiko ga ena sitimanivanua qori e dua na kaivesu o Dr. Heinrich Gleissner, e daunipolitiki e Austria. Era sega ni taleitaki koya na Nazi. Nodrau vodo tiko qori ina keba, e vakamacalataka sara ena veidokai o Brother Engleitner nona vakabauta vei Gleissner, a vakarorogo vinaka sara. Ni oti na ikarua ni ivalu levu, e dau vakayagataka nona itutu o Gleissner me vukei ira kina na iVakadinadina i Jiova e Austria. O na rairai kila tale ga eso na ka vinaka e yaco nida vakaraitaka na iVakadinadina na veidokai e veiganiti vei ira na vakailesilesi ni matanitu, eda vakaraitaka tale ga na vakarokoroko e veidusimaki kina na iVolatabu.\nSO TALE E DODONU MERA ROKOVI\n13. O cei e ganita me rokovi qai dokai, na vuna?\n13 E dodonu tale ga mera rokovi ra qai dokai o ira na tacida vakayalo. Bibi sara me caka qori vei ira na qase ni ivavakoso era veiliutaki tiko. (Wilika 1 Timoci 5:17.) Eda na rokovi ira na tacida tagane qori se mani duidui na matatamata era cavutu mai kina, nodra ivakatagedegede ni vuli, itutu vakavanua se ka era rawata. E tukuna na iVolatabu nira “isolisoli tamata,” e bibi nodra itavi ena ituvatuva ni Kalou me baleta nodra qaravi na nona sipi. (Efeso 4:8) Vakasamataki ira mada na qase, ivakatawa dauveilakoyaki, Komiti ni Tabana, kei na iLawalawa Dauvakatulewa. Me vakataki ira na mataveitacini ena imatai ni senitiuri, meda rokovi ira na lesi mera veiliutaki nikua. Eda sega ni sokaloutaki ira na veiliutaki ena ivavakoso era kilai levu. Se nida veimaliwai kei ira, ena sega ni laurai ena noda imoimoi nira vaka na agilosi. Ia eda na rokovi ira, da dokai ira nira dau cakacaka vakaukaua ra qai yalomalumalumu.—Wilika 2 Korinica 1:24; Vakatakila 19:10.\n14, 15. Era duidui vakacava na ivakatawa dina era lotu vaKarisito kei ira na tukuna wale tu ga?\n14 Era dau raici mera ivakatawa yalomalumalumu na qase. Nira yalomalumalumu, era sega ni vinakata mera raici tu me vaka era tamata rogo. Era duidui gona vei ira e levu na iliuliu ni lotu nikua kei ira ena imatai ni senitiuri e kaya o Jisu me baleti ira: “Era dau vinakata mera dabe ena idabedabe dokai ena gauna ni vakayakavi kei na idabedabe e liu ena valenilotu mera kidavaki tale ga ena vanua ni veivoli.”—Maciu 23:6, 7.\n15 Era yalomalumalumu na ivakatawa lotu vaKarisito dina mera talairawarawa ena vosa i Jisu: “O kemuni, moni kua ni kacivi ena Rapai, ni dua ga nomuni Qasenivuli, ni veitacini kece ga. Ni kua tale ga ni vakatoka e dua me tamamuni e vuravura, ni dua ga na Tamamuni e tiko mai lomalagi. Ni kua ni vakatokai tale ga moni iliuliu, ni dua ga nomuni iLiuliu, o Karisito. O koya e via liu duadua vei kemuni e dodonu me nomuni dauveiqaravi. O koya e vakalevulevui koya ena vakamalumalumutaki, o koya e vakamalumalumutaki koya ena vakalevulevui.” (Maciu 23:8-12) Qori na vuna eda dau lomani ira kina na qase ni ivavakoso, eda rokovi ira, qai dokai ira tale ga.\nNira veiqaravi tiko ena yalomalumalumu na qase, era vulica mera dau loloma, ra veirokovi, ra qai veidokai (Raica na parakaravu 13-15)\n16. Na cava meda saga kina meda kila na ka e kaya na iVolatabu ena nona vakarokorokotaki e dua?\n16 Ena rairai taura na gauna me qai donu na noda rai me baleti ira eda vakarokorokotaka kei na sala eda cakava kina. Qo tale ga na ka era cakava na lotu vaKarisito taumada. (Caka. 10:22-26; 3 Joni 9, 10) Ia ena yaga na noda sasaga meda bulataka na ka e kaya na iVolatabu me baleta na noda rokova e dua. Ena rawa ni yaga sara vakalevu ni tiko vei keda na rai donu.\nYAGA NI NODA VAKARAITAKA NA VAKAROKOROKO E DONU\n17. E yaga vakacava noda dau vakarokorokotaki ira na veiliutaki?\n17 Nida veirokovi qai dokai ira na veiliutaki, era na rairai valataka noda dodonu meda vunau, me kua ni dua na ka e vakalatilati vei keda. Levu gona era vakavinavinakataka na noda cakacaka. Vica vata na yabaki sa oti, a tiko ena tuvaitutu i luvena o Birgit, e painia tiko mai Jamani. Era kaya vei Birgit na qasenivuli nira taleitaka mera vakavulici ira na luve ni iVakadinadina ena veiyabaki sa oti. Era kaya ni sa na bau rarawataki dina ke ra sega ni vuli tiko e kea. E vakamacalataka o Birgit, “Era vakavulici na neimami gone mera muria na ivakatagedegede ni Kalou, okati kina nodra rokovi na qasenivuli kei na nodra dokai.” E kaya e dua na qasenivuli, “Ke ra vaka mada ga na luvemu na gone kece, sa na vaka ga na bula ena parataisi.” Oti e vica tale na macawa, a tiko ena soqo vakaiwasewase mai Leipzig e dua vei ira na qasenivuli qori.\n18, 19. Na cava e bibi kina me vakaraitaki vei ira na qase ni ivavakoso na vakarokoroko e ganiti ira?\n18 Na noda rokovi ira na qase ni ivavakoso ena sala e veiganiti e salavata vinaka kei na ivakavuvuli vuku ena iVolatabu. (Wilika Iperiu 13:7, 17.) E dodonu meda vakacaucautaki ira ena nodra gugumatua, meda saga tale ga meda dau muria nodra veidusimaki. Ena vukei ira qori mera qarava tiko ga nodra itavi ena marau. Sega ni kena ibalebale qo nida na vakatotomuria nodra isulusulu se ivalavala, se ivakarau ni vosa e matanalevu se nona ivosavosa sara mada ga e dua na qase e dau lesi ena itavi bibi. Ena cala ke da cakava qori. Meda nanuma tiko nira tamata ga vakataki keda. Meda vakatotomuri Karisito ga.\n19 Eda sa vukei ira sara tiko ga na qase nida vakaraitaka vei ira na vakarokoroko ga e ganiti ira, meda kua ni raici ira tu me vaka era tamata rogo. Era na sega kina ni dokadoka, se ra nanuma nira cecere se ra yalododonu vakasivia.\n20. E yaga vakacava na noda dau veirokovi?\n20 Ke da rokovi ira ga na dodonu mera rokovi, eda na sega ni nanumi keda kina vakasivia. Nira rokovi keda tale ga eso, eda na sega ni nanuma nida sa dua na ka. Eda na toso vata tiko ga kei na isoqosoqo i Jiova, e sega ni rokovi vakasivia kina e dua se da vakabauta vata se sega. E ka vakavuku noda cakava qori nida na sega kina ni tarabe ke vakacudrui keda e dua eda dau rokova.\n21. Na cava e bibi duadua kina meda rokovi ira na ganiti ira?\n21 Na cava e bibi duadua kina meda rokovi ira na ganiti ira? Ni na marau kina o Jiova. Nida cakava na ka e vinakata, da qai yalodina tiko vua. Eda sauma tale ga kina na veibeitaki a caka vua. (Vkai. 27:11) Era sa vakacalai tu e levu e vuravura ena nodra rai me baleta na veirokorokovi. Dua na ka noda vakavinavinakataka noda sa mai kila na sala i Jiova ena noda veirokorokovi.\niMeli iMeli Vakarokorokotaki Ira ga e Ganiti Ira


Raica na Raivotu ni Kalou O Isikeli—Isikeli 1:1\n“Au Raica Sara na Raivotu ni Kalou”\nTIKINA BIBI: Na ivakamacala ni nona raivotutaka o Isikeli na qiqi vakaturaga\n1-3. (a) Vakamacalataka na ka e raica se rogoca o Isikeli. (Raica na imatai ni iyaloyalo.) (b) Na kaukaua cava e tokona na ka e raica o Isikeli? Na cava e qai cakava?\nE RAICA vakayawa tu yani o Isikeli e dua na buca veinuku. E sigogo na matana, oti lai tadola tale vakalevu. E sega sara ga ni vakabauta na ka e raica vakayawa tu yani, e kila ni sa vakarau liwa mai e dua na cava kaukaua. Na kaukaua ni cagi mai na vualiku e lai cacaginagina kina na uluna kei na nona isulu. E raica sara ni sa uku mai na o loaloa. E caudre tu mai na bukawaqa, e lai nanuma kina na irairai ni so na kaukamea talei era vakawaicalataki. * Ni volekati Isikeli yani, e rogo levu tiko ga mai e dua na rorogo me vaka na nodra yabe vata e dua na mataivalu levu.—Isik. 1:4, 24.\n2 E se qai yabaki 30 na cauravou qo, ia qo e dua vei ira na ka e yaco veitaravi me raica, e guiguilecavi dredre tale ga. E raica ni tokoni koya “na liga i Jiova,” na kaukaua tawavakaiyalayala ni yalo tabu i Jiova. Ena vakatubuqoroqoro na ka e vakavuna na yalo tabu me raica, me rogoca tale ga. Era sega mada ga ni yacova na dau caka iyaloyalo nikua. Na kena tarai Isikeli na raivotu qori e davo sara ga kina vakatoboicu.—Isik. 1:3, 28.\n3 Ia e sega ni inaki ga i Jiova me qoroya o Isikeli na raivotu qo. Na imatai ni raivotu i Isikeli—me vaka na vo ni ivola vakaparofisai veivakurabuitaki a volatukutukutaki—e titobu vei koya kei ira na dauveiqaravi yalodina i Jiova nikua na kena ibalebale. Meda dikeva sara na ka e raica, kei na ka e rogoca o Isikeli.\n4, 5. Na ituvaki cava a yaco tiko ena gauna e raivotu kina o Isikeli?\n4 Wilika Isikeli 1:1-3. Meda raica tale mada na ituvaki a yaco ena 613 B.G.V. Eda raica ena wase sa oti ni a tiko mai Papiloni o Isikeli, e maliwai ira na wekana era kau vakavesu ena dua na itikotiko volekata na uciwai na Kipa, na ikelimusu raba era kelia na tamata, e drodro mai na uciwai na Uferetisi qai lai sema tale kina.\nO Isikeli e bula maliwai ira na kau vakavesu volekata na uciwai na Kipa (Raica na parakaravu e 4)\nKATO NI VEIVAKAVULICI 3A: Na iLakolako Balavu ina Koro o Papiloni\n5 Era cavutu mai Jerusalemi na kau vakavesu, e rauta ni 800 na kilomita na kena yawa. * A yaco na veidabui kei na qaravi matakau ena valenisoro e veiqaravi kina vakabete o tamai Isikeli. Sa mai ka vakamadua tu na idabedabe vakatui rau a veiliutaki kina ena lagilagi ena dua na gauna o Tevita kei Solomoni. E maliwai ira na kau vakavesu i Papiloni na tui tawayalodina o Jioakini. E kena isosomi na turaga ca o Setekaia, e lewai koya tu na tui kei Papiloni.—2 Tui 24:8-12, 17, 19.\n6, 7. Cava e rairai nanuma kina o Isikeli ni bula tu ena gauna butobuto?\n6 Ena bau gauna dredre mada ga qo vua na turaga yalodina o Isikeli. Era na rairai vakasamataka eso era kau vakavesu vata: ‘E sa biuti keda vakadua o Jiova? Vakacava ena kauta laivi na sokalou savasava i Jiova kei na nona veiliutaki e vuravura, na matanitu ca o Papiloni e levu kina na kalou lasu?’\n7 Ni o vakasamataka tiko na ituvaki qori, vakacava mo vulica vakataki iko na ulutaga qo ni o wilika na ivakamacala matata i Isikeli me baleta na imatai ni nona raivotu. (Isik. 1:4-28) Saga mo raitayaloyalotaka ni o iko o Isikeli, o raica na ka e raica, o rogoca tale ga na ka e rogoca.\nNa uciwai na Uferetisi volekata na vanua o Kakimisi (Raica na parakaravu e 5-7)\nNa Qiqi Veivakurabuitaki\n8. Na cava e raivotutaka o Isikeli? Cava e dusia qori?\n8 Nida vakasamataka na raivotu i Isikeli, na cava sara mada e raica? E raica e dua na qiqi vakaitamera qai vakatubuqoroqoro. E va na kena yavaniqiqi vakaitamera, e tu e yasana e va na ka bula vakayalo, eratou duatani, ratou qai kilai e muri me jerupi. (Isik. 10:1) Ena dela ni uludratou e tu kina e dua na buturara vakaitamera vaka na waicevata, e toka mai kina na idabedabe lagilagi ni Kalou, e tiko sara ga kina o Jiova! Ia na cava e vakaibalebaletaka na qiqi? E dua ga na ka e dusia vakamatata na raivotu i Isikeli: na isoqosoqo lagilagi vakalomalagi i Jiova. Na cava eda kaya kina qori? Dikeva mada qo e tolu na vuna.\n9. E veisemati vakacava na ivakamacala ni qiqi ina veiwekani i Jiova kei ira na nona kabula vakalomalagi?\n9 Nona veiwekani o Jiova kei ira na kabula vakayalo e lomalagi. Me nanumi tiko ni raivotu qo e kilai kina ni toka ena dela ni jerupi na idabedabe vakaturaga i Jiova. Ena so tale na vanua ena Vosa ni Kalou e vakamacalataki se dusi Jiova me toka e cake se na kedra maliwa na nona jerupi. (Wilika 2 Tui 19:15; Lako 25:22; Same 80:1) E macala ga ni sega ni dabe dina tiko ena deladratou na jerupi—me vaka sara ga e vinakati ratou na kabula vakayalo kaukaua qo me ratou laveti koya. E sega tale ga ni gadrevi vua me vodo dina ena qiqi. Ia eratou tokona na veiliutaki i Jiova na jerupi, e rawa tale ga ni talai ratou ena dua ga na vanua e vuravura se lomalagi me vakayacori kina nona inaki cecere. Me vakataki ira ga na vo ni agilosi savasava ni Kalou, eratou muria na vakatulewa i Jiova, ni ratou nona italai se mata. (Same 104:4) Qori e vaka ga me “vodo” tiko o Jiova e deladratou, e dusimaki ratou tiko ni nodratou iliuliu, vaka ga eratou dua na qiqi levu.\n10. Na cava e dusia ni sega ni va ga na jerupi e okati ena qiqi vakalomalagi?\n10 E sega ni dusi ratou ga na jerupi na qiqi qo. E va na jerupi e raica o Isikeli. E vakayagataki vakalevu ena iVolatabu na naba va me dusia e dua na ka e veiraurau se taucoko—e okati kina na veika kece, sega ni dua na ka e vo. O ratou gona na va na jerupi qo eratou matataki ira kece na luvei Jiova vakayalo era yalodina. Meda nanuma tale ga ni robota na yavaniqiqi kei ratou na jerupi na yalokanimata, qo e dusia ni levu tale na kabula vakayalo era yadra tiko, sega ni o ratou ga na va na kabula vakayalo. Nona ivakamacala tale ga o Isikeli me baleta na qiqi e dusia ni vakaitamera, e vaka ratou ka lailai tale na jerupi. (Isik. 1:18, 22; 10:12) E vakaitamera tale ga na isoqosoqo vakalomalagi i Jiova ni vakatauvatani vei ratou na va na jerupi.\nE kidroataka o Isikeli na raivotu ni qiqi vakaturaga i Jiova (Raica na parakaravu e 8-10)\n11. E tautauvata vakacava na raivotu i Taniela kei na raivotu i Isikeli? Cava eda na vulica kina?\n11 Tautauvata na raivotu i Taniela me baleta na lomalagi. Dua na gauna balavu nona tu vakavesu i Papiloni na parofita o Taniela, e raivotutaka tale ga na lomalagi. E kurabuitaki ni raivotutaka na idabedabe vakaturaga i Jiova, e tiko tale ga na kena yavaniqiqi. E vakabibitaki ena raivotu i Taniela na vakaitamera ni vuvale vakayalo i Jiova e lomalagi. E raica o Taniela “e udolu vakaudolu . . . e oba vakaoba” na luve ni Kalou vakayalo, era duri tu ena mata i Jiova. Era dabe me vaka na Mataveilewai vakaturaga, me salavata kei na nodra dui ilesilesi. (Tani. 7:9, 10, 13-18) E veiganiti kina meda kaya ni raivotu i Isikeli e dusi ira tiko ga na kabula vakayalo lagilagi era soqoni vata qo.\n12. Cava e itataqomaki kina noda vulica eso na tikina me baleta na qiqi vakaturaga?\n12 E kila o Jiova nida na taqomaki ke da vakasamataka vakabibi na veika vakayalo, se me vaka e vakatoka na yapositolo o Paula “na ka e sega ni rairai.” Na vuna? Nida vakalewe qai vakadra, e vaka meda dau vakabibitaka “na ka e rairai,” na ka vakayago, e lekaleka ga na kena yaga. (Wilika 2 Korinica 4:18.) E vakayagataka vakalevu qori o Setani qai saga meda dau kauaitaka ga na veika vakayago. Ia e vukei keda o Jiova ni vakarautaka vakayalololoma na parofisai me vaka nei Isikeli, meda nanuma dei kina na totoka ni vakaitamera ni vuvale vakaturaga i Jiova!\n13, 14. (a) E vakamacalataka vakacava o Isikeli na yavaniqiqi e raica? (b) Na cava e veiganiti kina me tiko na yavaniqiqi i Jiova?\n13 E vakamacalataki ratou e liu na va na jerupi o Isikeli. Eda na vulica ena Wase 4 na veika me baleti Jiova nida dikevi ratou na jerupi kei na kedratou irairai. E raica o Isikeli e va na yavaniqiqi ena yasadratou, ena va na yasana, e tautauvata na kedratou irairai vava. (Wilika Isikeli 1:16-18.) E vaka tu na kirisilaite, e dua na vatu talei, e via makare na kena irairai, e drokadroka qai via dromodromo na rokana. E taliva na totoka ni kena irairai.\n14 E vakabibitaki ena raivotu i Isikeli na yavaniqiqi. E duatani ni cavuti vata na idabedabe ni tui kei na yavaniqiqi, se vaevei? Eda na rairai nanuma kina na idabedabe vakatui e veiliutaki ena dua ga na vanua, me vaka e kena ivakarau vei ira na veiliutaki e vuravura ni vakaiyalayala ga nodra lewa. Ia na veiliutaki cecere i Jiova e duatani sara mai na veiliutaki vakatamata. Me vaka ena qai vakarau vulica o Isikeli, e sega ni vakaiyalayala na kaukaua ni veiliutaki cecere i Jiova. (Niem. 9:6) E rawa vua na iLiuliu Cecere Duadua qo me tauca nona lewa ena vanua ga e vinakata!\n15. Na cava e raica o Isikeli me baleta na ibulibuli kei na levu ni yavaniqiqi?\n15 E kidroataka o Isikeli na vakaitamera ni yavaniqiqi. E vola: “E vakatubuqoroqoro na cere ni batiniqiqi.” De rawa nida raitayaloyalotaki Isikeli ni raica cake tu na qiqi vakaitamera qo, na taliva ni batibatina ni toso cake e macawa. E qai kuria ena itukutuku veivakurabuitaki qo: “E robota kece na batiniqiqi vava na yalokanimata.” Ia e kena irairai ni veivakadrukai duadua na ibulibuli ni yavaniqiqi. E vakamacalataka: “Na kedratou irairai kei na kena ibulibuli e vaka e dua na yavaniqiqi ena loma ni dua tale na yavaniqiqi.” Na cava e kena ibalebale qo?\n16, 17. (a) Na cava eda kaya kina ni vaka me dua na yavaniqiqi e tiko ena loma ni dua tale na yavaniqiqi? (b) Na cava e kilai me baleta na rawarawa ni veitosoyaki ni qiqi i Jiova?\n16 Ena dua na yavaniqiqi e raica o Isikeli e vaka me cokovata tu e rua na qiqi, e dua me veilatai e lomadonu kei na dua tale. Sa rauta me tukuna kina o Isikeli na ka e rawa ni cakava: “Ni ratou toso e rawa ni ratou toso ena dua vei ratou na va na yasana, eratou sega ni veivukiyaki.” Na cava e dusia na yavaniqiqi qori me baleta na qiqi vakalomalagi e raica o Isikeli?\n17 Na yavaniqiqi balavu va qo ena ciciva e dua na vanua levu ena dua ga na cowiri. E kilai mada ga mai na raivotu ni totolo vaka na tibi ni liva! (Isik. 1:14) Na kena rawa tale ga ni toso ena dua vei ratou na va na yasana e dusia na kena rawarawa ni veitosoyaki, ia qo na ka era tatadrataka tu na idinia. Ni veisau na vanua me cici kina, ena sega ni vakamalua se veivukiyaki! Ia e sega ni kena ibalebale qo ni sega ni kila na vanua e ciciva tiko. Na yalokanimata era robota na batiniqiqi, e macala kina ni qiqi qo e kila vinaka tu na ka e yaco wavoliti koya tiko ena yasana kece.\nNa vakaitamera ni yavaniqiqi e dusia ni totolo sara qai rawa ni ciciva e dua na vanua levu (Raica na parakaravu e 17)\n18. Na cava eda vulica me baleta na vakaitamera ni yavaniqiqi kei na levu ni yalokanimata?\n18 Na cava gona e vakavulica tiko o Jiova vei Isikeli kei ira kece na nona tamata yalodina me baleta na nona isoqosoqo vakalomalagi? Vakasamataka mada na ka eda sa dikeva mai. E lagilagi qai vakatubuqoroqoro, me vaka e laurai ena taliva ni yavaniqiqi kei na kena vakaitamera. E kila vinaka tu na ka kece, me vaka na levu ni yalokanimata e robota na yavaniqiqi. O Jiova sara ga e raica na ka kece. (Vkai. 15:3; Jere. 23:24) Kena ikuri, e rawa ni tala ena dua ga na vanua e lomalagi se vuravura e vica vata na milioni nona agilosi dauveiqaravi mera vakaraica voleka na ka, oti mera vakauitukutuku lesu vei nodra iLiuliu Cecere Duadua.—Wilika Iperiu 1:13, 14.\nNa ibulibuli ni yavaniqiqi e dusia na kena rawarawa ni veitosoyaki (Raica na parakaravu e 17, 19)\n19. Na cava eda vulica me baleti Jiova kei na nona isoqosoqo vakalomalagi ena totolo kei na rawarawa ni veitosoyaki ni nona qiqi?\n19 Eda sa raica tale ga ni qiqi qo e totolo sara qai rawarawa ni veitosoyaki. Vakasamataka mada na duidui ni isoqosoqo vakalomalagi i Jiova kei na matanitu vakatamata kei na kena isoqosoqo! Era sega ni kila na iwali ni leqa e vuravura kei na ka me caka ni veisau na ituvaki, qori na vuna ena matewale kina nodra sasaga, era na qai vakarusai. Ia na qiqi i Jiova e vakaibalebaletaka vinaka dina nona rawa ni veisau, nona yalorawarawa na Kalou e lewa tiko na kena toso. Me vaka e kilai me baleta na yacana, e rawa ni cakava na ka ga e vinakata me vakayacori kina nona inaki. (Lako 3:13, 14) Kena ivakaraitaki, e rawa ni totolo ga me dua na Dauvala qaqa me taqomaki ira nona tamata, ia e rawa ni totolo tale ga me Dauvosoti ira vakayalololoma na valavala ca, me vakavulici ira, me vakalesui ira mai na ramusu na lomadra, era veivutunitaka nodra cala.—Same 30:5; Aisea 66:13.\n20. Na cava meda raica kina vakabibi na qiqi i Jiova?\n20 Eda na rairai taroga ena raivotu i Isikeli, ‘Vakacava, au raica vakabibi na qiqi i Jiova?’ E bibi meda nanuma tiko ni qiqi qo e vakatakarakarataka e dua na ka dina, e toso dina tiko nikua. Meda kua vakadua ni nanuma ni o Jiova, na Luvena, kei ira kece na agilosi era sega ni kila tu eso na leqa e dau vakayalolailaitaki keda. Se meda lomaleqataka ni na berabera na noda Kalou me cakava na ka eda gadreva, se na sega ni veisau na nona isoqosoqo, ina so na ka dredre e se qai basika mai ena vuravura veilecayaki qo. Meda nanuma vinaka ni toso tiko ga na isoqosoqo i Jiova. A rogoca o Isikeli e dua na domo mai lomalagi e kacivaka tiko: “Dou qiqi!”—qo na ivakaro me ratou yavala kina na yavaniqiqi. (Isik. 10:13) Eda qoroqoro ga nida vakasamataka na sala e tosoya tiko kina o Jiova na nona isoqosoqo. O Jiova duadua ga meda doka vakalevu.\nO Koya e Lewa Tiko\n21, 22. Eda na vakamacalataka vakacava na ka e taura vata tu na qiqi?\n21 E kauaitaka o Isikeli na yavaniqiqi me yaco sara i cake, ni a raica kina “e dua na ka e vaka na buturara, e tatibi me vaka na waicevata rairai vinaka.” (Isik. 1:22) Qori e tu ena dela ni uludratou na jerupi qai dua na ka na kena lagilagi ni taliva tu. Nira wilika qori eso, era na rairai lomatarotarotaka: ‘Na cava e taura tu na buturara qo ena dela ni yavaniqiqi? E cowiri vakacava na yavaniqiqi ni sega na kaukamea me taura vata tu?’ Me nanumi tiko ni qiqi qo e sega ni vauci ena lawa ni idre kei vuravura, e vakatakarakarataka ga na ka e yaco dina tiko mai lomalagi. Vakasamataka tale ga vakabibi qo: “[E] tiko ena yavaniqiqi na yalo tabu e dusimaki ratou tiko na kabula.” (Isik. 1:20, 21) Na cava gona e tokoni ratou tiko na jerupi kei na yavaniqiqi?\n22 Na yalo tabu ga i Jiova, na igu kaukaua duadua e lomalagi kei vuravura. Na igu qori e taura vata tu na qiqi, e solia na kena kaukaua, e lewa vinaka na kena toso vata kece tu. Nida vakasamataka tiko qori, meda raica mada na vanua e gole kina na matai Isikeli, vei Koya e lewa tiko na itosotoso ni qiqi.\nE dredre vei Isikeli me qara na vosa veiganiti me vakamacalataka kina na ka e raica\n23. Na matavosa cava e vakayagataka o Isikeli me vakamacalataki Jiova kina, na vuna?\n23 Wilika Isikeli 1:26-28. Ni vakamacalataka tiko o Isikeli na raivotu, e vakayagataka kina vakalevu na matavosa “kena irairai,” “e vaka na irairai,” “e vaka,” kei na “dua na ka e vaka.” Ia ena tikinivolatabu qo e vakayagataki kina vakalevu na veivosa qori. Na kena vakatubuqoroqoro e dredre kina vei Isikeli me vakayagataka na vosa veiganiti me vakamacalataka na ka e raica. E raica “e dua na ka e vaka na vatu sefaia na kena irairai, e vaka na idabedabe vakaturaga.” Vakacava o rawa ni raitayaloyalotaka e dua na idabedabe ni tui e ceuti mai na sefaia levu qai karakarawa buto tu? E dabe tu mai kina e dua e cecere duadua. “E vaka na irairai ni tamata.”\n24, 25. (a) Na cava eda vakasamataka ena drodrolagi e wavokita tu na idabedabe vakaturaga i Jiova? (b) E uqeti ira vakacava na turaga yalodina na raivotu va qo?\n24 E sega ni laurai vinaka sara na kena irairai, ni vakavuna o Jiova me caudre mai tolona lako sobu kei na tolona lako cake na bukawaqa e lagilagi na kena serau. Eda na rawa ni raitayaloyalotaki Isikeli ni tabonaka na matana ni raica tu na kabula lagilagi qo. Sa qai raica o Isikeli e dua na ka vakatubuqoroqoro: “E ramase wavoki o koya me vaka na ramase ni drodrolagi ena o ena siga ni uca.” Vakacava o dau marau ni o raica na drodrolagi? Eda nanuma kina na nona lagilagi na Dauveibuli! Eda lai nanuma tale ga na veiyalayalati ni vakacegu i Jiova ni oti na Waluvu. (Vkte. 9:11-16) E Kaukaua Duadua o Jiova, ia e Kalou ni veivakacegui. (Iper. 13:20) E uqeta na lomana na vakacegu, qori tale ga e laurai vei ira nona tamata yalodina.\nE ramase wavoki ena idabedabe vakaturaga i Jiova na lagilagi ni drodrolagi, eda kila kina nida qarava na Kalou e veivakacegui (Raica na parakaravu e 24)\n25 Na cava e yaco ni dua e raica na nona lagilagi na Kalou o Jiova? E volatukutukutaka o Isikeli: “Niu raica qori au davo vakatoboicu.” E davo vakatoboicu sara ga o Isikeli ni vakatubuqoroqoro vua na ka e raica kei na nona doka na Kalou. Qori tale ga na ka era vakila eso tale na parofita nira raivotutaka na ka e vakatakila o Jiova; sa na bau ka dokai mada ga qori qai veivakurabuitaki. (Aisea 6:1-5; Tani. 10:8, 9; Vkta. 1:12-17) Ia ni toso na gauna era vakaukauataki sara ga na parofita qori ena ka e vakaraitaka vei ira o Jiova. E vakila tale ga qori o Isikeli. Me vakacava gona noda rai nida wilika eso na ivolatukutuku va qo ena iVolatabu?\n26. E vakaukauataki Isikeli vakacava na raivotu?\n26 Ke a vakatitiqataka o Isikeli na ka era sotava tiko na tamata ni Kalou e Papiloni, sa na bau vakaukauataki koya mada ga na raivotu qo. Ke ra mani tiko gona na tamata yalodina ni Kalou e Jerusalemi se sega, era na sega vakadua ni yawaka na qiqi vakatubuqoroqoro i Jiova! Na matanitu cava e tokona o Setani ena rawa ni saqata na Kalou e lewa tu e dua na isoqosoqo lagilagi vakaturaga? (Wilika Same 118:6.) E raica tale ga o Isikeli ni sega ni yawaki keda na kawatamata na qiqi vakalomalagi qo. E tara sara ga na yavaniqiqi na qele! (Isik. 1:19) O Jiova e kauaitaki ira dina na nona tamata yalodina era tu vakavesu. Era na volekati koya tu ga na Tamadra dauloloma, dauveikauaitaki!\nO Iko kei na Qiqi\n27. E yaga vakacava nikua na raivotu i Isikeli?\n27 Vakacava e yaga tale ga nikua na raivotu i Isikeli? Io! Nanuma tiko o Setani e sa tuvanaka e dua na ravuravu vakadomobula ina sokalou savasava i Jiova. E vinakata meda vakabauta ni na sega ni vukei keda na Tamada vakalomalagi kei na nona isoqosoqo, ena yawaki keda da qai sega ni torova rawa. Kua vakadua ni vakalaiva na lasu va qori me uqeta nomu vakasama se lomamu! (Same 139:7-12) E dodonu tale ga meda qoroqoro me vakataki Isikeli. Eda na rairai sega sara ni davo vakatoboicu, ia e dodonu meda kauai qai qoroya na vakaitamera ni isoqosoqo vakalomalagi i Jiova ena kena kaukaua, totolo, rawarawa ni kena veisau kei na kena lagilagi.\n28, 29. Na cava e vakaraitaka ni toso tiko na qiqi i Jiova ena senitiuri sa oti?\n28 Nanuma tale ga ni tiko na isoqosoqo i Jiova e vuravura. Era veiqaravi kina na tamata era sega ni uasivi. Ia vakasamataka na ka e sa vakayacora e vuravura o Jiova! Ena veiyasa i vuravura, o Jiova e sa uqeti ira na yalomalumalumu mera cakava e levu sara na ka. (Joni 14:12) Nida raica na ivola Sa Veiliutaki na Matanitu ni Kalou! eda na rawa ni nanuma kina na vakatubuqoroqoro ni vanua e sa kovuta na cakacaka vakavunau ena senitiuri sa oti. Eda na rawa tale ga ni nanuma lesu na toso totolo ni isoqosoqo i Jiova ena nodra vakavulici na lotu vaKarisito dina, nodra qaqa ena kisi ni veilewai, kei na vakayagataki ni iyaya vovou me vakayacori kina na loma ni Kalou!\n29 Nida vakasamataka na ka kece sa vakayacori me vakalesui mai kina na sokalou savasava ena iotioti ni veisiga ena vuravura ca qo, e macala kina ni toso tiko na qiqi i Jiova. E ka dokai dina meda lewena na isoqosoqo qo, meda qarava tale ga e dua e iLiuliu Cecere Duadua!—Same 84:10.\nE toso tiko ga na isoqosoqo i Jiova e vuravura (Raica na parakaravu e 28, 29)\n30. Na cava ena veivosakitaki ena wase tarava?\n30 Ia e levu tale na ka eda vulica ena raivotu i Isikeli. Ena wase tarava eda na dikevi ratou voleka na va na “kabula” vakatubuqoroqoro se jerupi. Na cava eda na vulica kina me baleta na lagilagi ni noda iLiuliu Cecere Duadua na Kalou o Jiova?\n^ para. 1 E vakamacalataka o Isikeli na koula e waki vata kei na siliva.\n^ para. 5 Qo na kena yawa nira muri ga vakadodonu, ia e kena irairai ni vakaruataki na yawa ni vanua era muria na kau vakavesu.\nNa cava e dusia na qiqi e raica o Isikeli, eda kila vakacava qori?\nNa cava eda vulica me baleta na yavaniqiqi kei na kena toso?\nE tarai Isikeli vakacava na nona raivotu, e tarai keda tale ga vakacava nida vakasamataka vakatitobu?\nEda na vakaraitaka vakacava nida qoroya na itavi dokai ni noda qaravi Jiova kei na nona isoqosoqo?\niMeli iMeli “Au Raica Sara na Raivotu ni Kalou”\nrr wase 3 t. 30-41


about - Misini Lathe ni ivolavakarau, CNC vakailavo Lathe misini, Itavi bibi ni kena CNC Lathe Machining Center\nGuangzhou na Kabani ni iyaya ni cakacaka ena ceva kei Lathe ena loma ni Guangzhou Panyu na tikina e tiko kina na tekinolaji cecere ena kena vakatorocaketaki na siti. E levu cake na ka e ubia na vale ni cakacaka mai na 30000 mita vakarivirivi. It is near to the Guangzhou university Town, ka se qai tawase ga ena dua na uciwai. Ni da yacova vakadodonu yani na laini ni sala ni lekutu Na.4 ka vinaka duadua kina na vuka lavo ka vakarawarawataki kina na sala ni veilakoyaki ni qele. Sa oti o koya 20 veiyabaki me cakava ka cakava na misini ni masini ni ivolavakarau, flat bed heavy duty CNC lathe machine, misini ni vucesa ni loga ni idavodavo CNC, slight slanting bed CNC lathe machine, CNC valenivolavola ni masoli kei na misini me baleti ira kece na kasitama mai na veiyasai vuravura.


O Vakamareqeta na ka e Soli Vei Iko? | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bicol Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Garifuna Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kannada Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mam Marathi Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mizo Mongolian Moore Nahuatl (Central) Ndebele Ndonga Nepali Ngabere Norwegian Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Russian Sign Language Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tlapanec Totonac Tsonga Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Zande Zulu vakaViti\n‘E soli vei keda na yalo ni Kalou, meda kila kina na ka e solia mai vakayalololoma na Kalou.’—1 KOR. 2:12.\nNa cava meda vakamareqeta kece, wili kina o ira na itabagone?\nO cei era ivakaraitaki vinaka nira vakamareqeta nodra ivotavota vakayalo?\nO raica vakacava na ka e soli vei iko?\n1. Na cava era vakadinata e levu?\nLEVU era vakadinata nira vakamareqeta e dua na ka ni sa yali vei ira. Vakacava o vakadinata tale ga qori ena so na gauna? Nida se gone eda sega ni kauaitaka vakalevu na ka e tu vei keda. Kena ivakaraitaki, o koya e susugi ena vuvale vutuniyau ena rairai raica tu ga vakamamada na ka e taukena. Rawa ni va qori na nodra rai na itabagone era se sega ni yalomatua, era sega ni kila se cava e bibi duadua ena nodra bula.\n2, 3. (a) Na cava mera vakamareqeta na itabagone lotu vaKarisito? (b) Na cava ena vukei keda meda vakamareqeta na noda ivotavota?\n2 Ke o dua na itabagone se sa sivia toka na yabaki 20, na cava e bibi duadua vei iko? Levu e vuravura era kauaitaka ga na veika vakayago—me dua nodra cakacaka vinaka, vale totoka, se iyaya vovou. Ke da kauaitaka ga qori, eda sa vakawalena tiko e dua na ka bibi—na iyau vakayalo. Ka ni rarawa ni vica vata na milioni nikua era sega mada ga ni kauaitaka qori. O kemuni na itabagone e tiko ena dina na nomuni itubutubu, moni vakamareqeta na ivotavota vakayalo oni tuberi kina. (Maciu 5:3) Ke sega, oni na sotava na leqa ena vo ni nomuni bula.\n3 Ia e rawa ni levei qori. Na cava ena vukei iko mo vakamareqeta na nomu ivotavota vakayalo? Meda dikeva mada eso na ivakaraitaki vakaivolatabu ena vakadeitaka vei keda ni ka vakayalomatua meda vakamareqeta na noda ivotavota vakayalo. Qori ena yaga vei ira na itabagone kei keda kece na lotu vaKarisito meda vakamareqeta na noda ivotavota vakayalo.\nERA SEGA NI VAKAMAREQETA\n4. Na cava e tukuni ena 1 Samuela 8:1-5 me baleti rau na luvei Samuela?\n4 E tiko ena iVolatabu na kedra italanoa o ira era ciqoma na nodra ivotavota talei vakayalo, ia era sega ni vakamareqeta. Kena ivakaraitaki na vuvale i Samuela na parofita. E qaravi Jiova o Samuela ni se itabagone qai vinaka na nodrau veiwekani kei na Kalou. (1 Sam. 12:1-5) E ivakaraitaki vinaka o Samuela vei rau na luvena tagane o Joeli kei Epaiu, a dodonu gona me rau vakatotomuria. Ia erau sega ni vakamareqeta, erau qai ivakaraitaki ca. E tukuna na iVolatabu ni rau sega ni vakataki tamadrau, erau ‘vakatanitaka na lewadodonu.’—Wilika 1 Samuela 8:1-5.\n5, 6. Na cava e laurai ena nodratou veiliutaki na luvei Josaia kei na makubuna?\n5 E va tale ga qori na ka e yaco vei ratou na luvena tagane o Tui Josaia. E ivakaraitaki vinaka dina o Josaia ena nona sokaloutaki Jiova. Ni kune na ivola ni Lawa ni Kalou qai wiliki vei Josaia, e saga sara me muria na ivakaro i Jiova. E gumatua me kauta laivi na qaravi matakau kei na vakatevoro ena nona vanua, e uqeti ira tale ga na lewenivanua mera talairawarawa vei Jiova. (2 Tui 22:8; 23:2, 3, 12-15, 24, 25) E talei dina na ivotavota vakayalo eratou tuberi kina na luvena tagane! Eratou qai veiliutaki vakatui na tolu na luvena tagane kei na dua na makubuna, ia ratou sega ni vakamareqeta na ka e tuberi ratou kina o Josaia.\n6 A sosomitaki Josaia ena veiliutaki vakatui na luvena o Jioasi, ia e ‘vakayacora na ka ca ena mata i Jiova.’ E tolu ga na vula na nona veiliutaki o Jioasi sa kauti koya vakavesu na Fero ni Ijipita, qai mate ena vanua ya. (2 Tui 23:31-34) E mani veiliutaki me 11 na yabaki na tacina o Jioiakimi. A sega tale ga ni vakamareqeta na ka e vakavulici koya kina o tamana. Ni sega ni vinaka na nona ivakaraitaki, e parofisaitaka o Jeremaia: ‘Ena bulu ga vaka na asa.’ (Jere. 22:17-19) E rua tale na isosomi kei Josaia erau ivakaraitaki ca, o Setekaia na luvena kei na makubuna o Jioiakini. Erau sega ni via muria na ivalavala dodonu i Josaia.—2 Tui 24:8, 9, 18, 19.\n7, 8. (a) E vakawalena vakacava o Solomoni na nona ivotavota vakayalo? (b) Na cava eda vulica ena kedra ivakaraitaki vakaivolatabu o ira era vakawalena na nodra ivotavota vakayalo?\n7 Levu na ka e vakavulici Tui Solomoni kina o Tevita na tamana. E tuberi vinaka o Solomoni ena veika vakayalo ni se gone, a vinaka na nona ivalavala ni tekivu, ia e muri a sega ni vakamareqeta na sala dodonu. “Ia ni sa qase mai ko Solomoni, sa vukica na yalona ko ira na watina me muri ira na kalou tani: a sa sega ni dodonu na yalona vei Jiova na nona Kalou, me vaka na yalo i Tevita na tamana.” (1 Tui 11:4) E mani sega ni vakadonui Solomoni o Jiova.\n8 E rarawataki dina nira vakawalena na tagane qori na nodra tuberi vinaka vakayalo kei na nodra rawa ni caka dodonu! Ia e sega ni o ira kece na itabagone era volai ena iVolatabu era cakava qori, me vaka ga nikua. Meda veivosakitaka mada na nodra ivakaraitaki vinaka na itabagone qori, kei na ka e rawa nira vulica na itabagone nikua.\nERA VAKAMAREQETA NA KA E SOLI VEI IRA\n9. Eratou ivakaraitaki vinaka vakacava na luvei Noa? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n9 Eratou ivakaraitaki vinaka na luvena tagane o Noa. A vakaroti o tamadratou me taya e dua na waqa, me ratou qai vodo kina nona vuvale. Macala ni ratou vakamareqeta na luvei Noa na vakayacori ni loma i Jiova. Eratou tokoni tamadratou kina. Ni toso na gauna, eratou vukei Noa ena ta waqa ratou qai vodo kina. (Vkte. 7:1, 7) Na cava ratou veitokoni kina? E tukuni ena Vakatekivu 7:3 ni ratou kauti ira na manumanu ena waqa ‘mera kua kina ni kawaboko mai vuravura.’ Me vakabulai tale ga na kawatamata. Ni ratou vakamareqeta na luvei Noa na ivotavota e solia o tamadratou, ratou vakaitavi kina ena noda vakabulai na kawatamata, ratou tauyavutaka tale na sokalou dina ena vuravura savasava.—Vkte. 8:20; 9:18, 19.\n10. Eratou vakaraitaka vakacava na va na cauravou Iperiu ni ratou vakamareqeta na ka dina ratou vulica?\n10 Ni oti e vica na senitiuri, eratou vakaraitaka e va na cauravou Iperiu ni ratou kila na ka e bibi duadua. Ratou kau e Papiloni o Enanaia, Misaeli, Asaraia kei Taniela ena 617 B.G.V. Eratou cauravou matavinaka, ratou vuku tale ga. A rawarawa sara me ratou muria na ivakarau ni bula e Papiloni. Ia eratou sega ni cakava qori. E laurai ena ka ratou cakava ni ratou nanuma vinaka tiko na nodratou ivotavota, na ka ratou vakavulici kina. Eratou vakalougatataki vakalevu ni ratou muria na ivakasala vakayalo ratou a vakavulici kina ni ratou se gone.—Wilika Taniela 1:8, 11-15, 20.\n11. E yaga vakacava vei ira na lewenivanua na ka e vulica o Jisu vei Tamana?\n11 Ena yaga sara na noda vulica na ivakaraitaki vinaka e cavuti ena iVolatabu nida vulica tale ga na ivakaraitaki i Jisu na Luve ni Kalou. E levu na ka e vakarautaka vua o Tamana qai vakamareqeta dina o koya. E laurai ena malanivosa e cavuta o Jisu ni vakamareqeta na ka e vakavulici kina: “Au tukuna ga na ka e vakavulici au kina o Tamaqu.” (Joni 8:28) E vinakata dina o Jisu me yaga vei ira na kawatamata na ka e vulica vei Tamana. E tukuna vei ira na lewenivanua: “E dodonu meu tukuna tale ga na itukutuku vinaka ni matanitu ni Kalou ena veikoro tale eso, ni qo na ka au talai mai kina.” (Luke 4:18, 43) E vukei ira na vakarorogo mera kila ni bibi mera “sega ni vakavuravura,” ni sega ni dau vakamareqeta o vuravura na veika vakayalo.—Joni 15:19.\nVAKAMAREQETA NA KA E SOLI VEI IKO\n12. (a) E vakaibalebale vakacava vei ira na itabagone nikua na 2 Timoci 3:14-17? (b) Na taro cava mera vakasamataka tiko na itabagone lotu vaKarisito?\n12 Me vakataki ira ga na cauravou eda veivosakitaka mai, de dua erau susugi iko tale ga na nomu itubutubu erau lomani Jiova. Ke dina qori, ena rairai vakaibalebaletaki tale ga vei iko na ka e tukuni ena iVolatabu me baleti Timoci. (Wilika 2 Timoci 3:14-17.) Erau “vakavulici” iko na nomu itubutubu me baleta na Kalou dina kei na sala mo vakamarautaki koya kina. De dua rau tekivu cakava qori ni o se gone dramidrami. Qori e “vakavukui iko mo rawa kina ni vakabulai ena nomu vakabauti Karisito Jisu,” ena vukei iko tale ga mo ‘tu vakarau ni vakayacora’ na loma ni Kalou. Na taro bibi gona e basika, O na vakaraitaka ni o vakamareqeta na ka e soli vei iko? De dua ena vinakati mo dikevi iko tale mada. Vakasamataka e vica na taro qo: ‘Au raica vakacava noqu wili vata kei ira na ivakadinadina yalodina ena gauna makawa? Au raica vakacava na noqu wili vata kei ira na le lailai nikua e kilai ira na Kalou? Au raica ni ka talei qai ka dokai duadua noqu kila na ka dina?’\nO raica vakacava na nomu wili vata kei ira na ivakadinadina yalodina ena gauna makawa? (Raica na parakaravu 9, 10, 12)\n13, 14. Na veitemaki cava era sotava eso na itabagone lotu vaKarisito? Na cava mera kua ni rawai kina ena veitemaki qori? Tukuna e dua na kena ivakaraitaki.\n13 Eso na itabagone era susu ena dina, era na rairai sega ni raica na duidui levu ni parataisi vakayalo ena gauna qo kei na vuravura butobuto i Setani. Eso era temaki mera tovolea se vakacava tu na bula e vuravura. Vakacava o na bolea me coqai iko na motoka mo kila ga kina na kena mosimosi se na leqa ena yacovi iko? Sega! E sega tale ga ni vinakati meda muria na ‘sala e tini ina vanua lolovira ni bula torosobu’ ni vuravura qo meda kila kina na kena mosimosi.—1 Pita 4:4.\n14 O Gener e dua na turaga e vakaitikotiko e Esia, e susu ena dina. E papitaiso ni se yabaki 12. Ni se itabagone e rawai ena veika vakavuravura. E kaya: “Au vinakata meu vakila na ‘galala’ e solia o vuravura.” Sa qai rua tu na nona ivakarau ni bula. Ni sa yabaki 15, e vakatotomuria na nodra ivakarau ni bula na nona ilala ca, e gunu qai dau vosavosa ca. Levu na gauna e bera i vale ni oti na nona qito biliati kei na qito voravora ena vidio kei na nona itokani. Ia ni toso na gauna, sa qai liaca ni sega ni veivakacegui dina na veika vakavuravura. E sega sara ga ni vakainaki na ivakarau ni bula oya. E tukuna me baleta na nona lesu mai ena ivavakoso: “E levu na ituvaki dredre au se sotava tiko, ia e sega ni tautauvata kei na levu ni veivakalougatataki i Jiova.”\n15. Na cava mera vakasamataka na itabagone e sega ni tiko ena dina na nodra itubutubu?\n15 Eso na itabagone ena ivavakoso e sega ni tiko ena dina na nodra itubutubu. Ke o dua vei ira qori, vakasamataka na ka totoka o sa marautaka tiko qo ni o kila na Dauveibuli, o qaravi koya tale ga! E vica vata na bilioni na lewe i vuravura. O kalougata gona ni o dua vei ira e vagolea mai o Jiova, e vakatakila tale ga vei iko na ka dina vakaivolatabu. (Joni 6:44, 45) E rauta ni dua mai na 1,000 na lewenivanua nikua era kila na ka dina vakaivolatabu, o qai dua vei ira. E dodonu me vakamarautaki keda qori, se mani sala cava eda kila kina na ka dina. (Wilika 1 Korinica 2:12.) E tukuna o Gener: “E se sara ga na votoqu niu vakasamataka qori. O cei o yau me kilai au tu o Jiova, e Lewa na lomalagi kei na vuravura?” (Same 8:4) E tukuna e dua na tacida yalewa mai na vanua vata qori: “Era dau marautaka na gonevuli ni kilai ira nodra qasenivuli. Ia e ka dokai sara me kilai keda o Jiova, na Dauniveivakavulici Levu!”\n16. Na vakatulewa vakayalomatua cava mera cakava na itabagone lotu vaKarisito nikua?\n16 Ni o vakasamataka na ka talei e soli vei iko, vakacava mo gumatua sara mo dua vei ira na le lailai ga era cakava tiko na ka dodonu. Na nomu cakava qo, o tomani ira kina na dauveiqaravi nei Jiova ena veigauna sa oti. E ka vakavuku dina qori ni vakatauvatani kei na nomu muri ira e levu na itabagone nikua, e vaka me moce tu nodra vakasama mera muria na vuravura qo sa voleka ni vakarusai.—2 Kor. 4:3, 4.\n17-19. Na cava ena vukei iko me donu na nomu rai ni o duidui vei ira e vuravura?\n17 E sega ni kena ibalebale ni na rawarawa tu ga na bula nida duidui vei ira e vuravura. Ia ke o vakasamataka vinaka, na vuku ga ena dusimaki keda meda duidui. Kena ivakaraitaki: Vakasamataka mada e dua na dauqito ena Olympic. E dodonu me veisau me rawata na ivakatagedegede me lai qito ena Olympic. Ena rairai vakuai koya ena levu na ka e dau vakayagataka kina nona gauna kei na nona kaukaua, e lailai kina nona vakaukauayago. Ia ke yalorawarawa me duidui vei ira na nona icaba, ena vakaukauayago vakalevu qai rawata na nona isausau.\n18 E lekaleka ga na rai ni vuravura qo me baleta na bula. Ia ke o raiyawa, oya mo duidui vei ira e vuravura qai galala mai na kena itovo vakasisila kei na cakacaka e veivakaleqai vakayalo, o na “taura matua kina na bula dina.” (1 Tim. 6:19) E tukuna na tacida yalewa sa cavuti oti mai: “O na marau vakalevu ke o tutaka na ka o vakabauta. E vakaraitaka qori ni tiko vei iko na kaukaua mo vorata na idre ni vuravura i Setani. Koya e bibi sara, e vaka ga o raici Jiova tiko ni marautaka na ka o cakava! Qori na gauna o na taleitaka kina ni o duidui vei ira e vuravura!”\n19 Ena tawayaga na bula ke da vakasamataka tiko ga na ka eda na rawata ena gauna qo. (Dauv. 9:2, 10) Ke o itabagone o qai vakasamataka vakatitobu na inaki kei na balavu ni nomu bula, e ka vakavuku mo kua ni “vakaitovotaki [iko] ena nodra itovo na lewe ni veimatanitu,” ia mo saga me vakainaki na nomu bula.—Efeso 4:17; Mala. 3:18.\n20, 21. Ke donu na noda vakatulewa, na cava eda na rawata? Na cava e vinakati meda cakava?\n20 Ke donu na noda vakatulewa, ena vakainaki na noda bula nikua da qai rawa ni “taukena na vuravura,” meda bula tawamudu. E levu dina na veivakalougatataki e waraki keda tu, eda sega ni bau katuma rawa. (Maciu 5:5; 19:29; 25:34) Na Kalou ena sega ni solia vakarawarawa tu ga vei keda. E vinakata o koya meda cakava eso na ka. (Wilika 1 Joni 5:3, 4.) Ia ena yaga sara vakalevu nikua na noda qaravi koya ena yalodina!\n21 E ka dokai dina nona solia vei keda o Jiova e levu na ka! Eda sa mai kila na nona Vosa kei na ka dina me baleti koya kei na nona inaki. Eda marau nida vakatokai ena yacana meda nona iVakadinadina. E yalataka na Kalou ni na totaki keda. (Same 118:7) Koya gona ke da mani gone se qase, meda vakaraitaka nida vakavinavinakataki Jiova ena noda muria na ivakarau ni bula ena ‘vakalagilagi kina me tawamudu.’—Roma 11:33-36; Same 33:12.


Germany's No. 2 isau ni ivotavota na ituvatuva me baleta na ivakamacala taumada ni Crypto Trading App - Blockchain News\nEpereli 13, 2018 veiqaravi\nJamani ’ sega ni % s. 2 isau ni ivotavota na ituvatuva me baleta na ivakamacala taumada ni Crypto Trading App\nNa liga ni fintech ni Jamani ’ e vakarautaka na ikarua levu duadua ni veisau ivotavota s ki na tavoci e dua cryptocurrency vucesa na app ni oti na yabaki oqo.\nNa app ena Sepiteba kei na taumada ni cabora na nona vucesa veitokoni me baleta na Bitcoin, Litecoin kei na cryptocurrencies vakalevu cake.\nNa app, Bison kacivi, na bula galala mo lavetaka ka, me vaka na kena dauveivakatorocaketaki, qaqa ’ rawa lavaka nona vucesa icurucuru ena launch. E dua na ivakaraitaki ni app e sa demoed ena gauna e dua veivoli na vakaraitaki ena Stuttgart macawa oqo.\nSa na imatai crypto trading veikauyaki vata kei na veisau ni ivotavota vakavanua veitokoni e na app ni bison.\nVakaukauwataki mai Stuttgart ni Boerse bisonapp.de\nE taracake vakacava na tekinolaji ni blockchain ena 2018?\nVoleka ena tini na yabaki sa oti....\nVakaweleweletaki ni veitaqomaki ...\nSa oti na duru:Vakailesilesi LIU ni Salesforce e vakaraitaka na ituvatuva me baleta na iyaya ni blockchain\nTarava na duru:Coinbase joins Earn.com\nEpereli 18, 2018 ena 6:15 NI PM\nMe 3, 2018 ena 2:04 MISSION\nMe 4, 2018 ena 9:48 MISSION\nJune 19, 2018 ena 11:53 NI PM\nJune 24, 2018 ena 9:23 MISSION\nJune 24, 2018 ena 10:35 MISSION\nJune 24, 2018 ena 11:03 MISSION\nJune 24, 2018 ena 8:00 NI PM\nJulai 2, 2018 ena 2:01 MISSION\nOkosita 9, 2018 ena 4:16 NI PM


Me Dei Noda Veitokani ni Bera na iCavacava | Vale ni Vakatawa Vulici\nWILIKA ENA VOSA Abua Acholi Afrikaans Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Amis Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Aukan Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuukese Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Congolese Sign Language Costa Rican Sign Language Croatian Croatian Sign Language Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fante Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Gokana Greek Greek Sign Language Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Guatemalan Sign Language Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Honduras Sign Language Hungarian Hungarian Sign Language Iban Ibanag Ibinda Icelandic Igbo Igede Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kenyan Sign Language Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Konkani (Roman) Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Latvian Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Makhuwa-Meetto Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Mozambican Sign Language Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Nicaraguan Sign Language Nigerian Sign Language Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Palauan Panamanian Sign Language Pangasinan Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Portuguese Sign Language Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romanian Sign Language Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Taiwanese Sign Language Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zambian Sign Language Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu vakaViti\nULUTAGA NI VULI 44\n“Na itokani dina e loloma ena veigauna.”—VKAI. 17:17.\nSERE 101 Cakacaka ena Duavata\nEna yaga dina na itokani vinaka ena “veivakararawataki levu” (Raica na parakaravu 2) *\n1-2. Me vaka e tukuni ena 1 Pita 4:7, 8, eda na vosota vakacava na veivakatovolei?\nNIDA volekata yani na icavacava ni “iotioti ni veisiga,” eda na rairai vakatovolei sara vakalevu. (2 Tim. 3:1) Kena ivakaraitaki, ni oti ga na veidigidigi ena dua na vanua ena ra kei Aferika, era veisei na lewenivanua, e levu tale ga na veivala. Era sega gona ni veitosoyaki rawa na tacida me sivia ni ono na vula, nira tiko sara ga ena vanua qori. Ia era vosota vakacava? Eso na tacida era lai vakaruru ena nodra vale na mataveitacini ena vanua e sega kina na tikoyavavala. E tukuna e dua na tacida: “Ena gauna qori, dua na ka noqu vakavinavinaka niu maliwai ira na itokani. Keimami veivakayaloqaqataki.”\n2 Ni tekivu na “veivakararawataki levu,” eda na marau nira tiko na noda itokani vinaka era lomani keda. (Vkta. 7:14) E bibi gona meda vaqaqacotaka noda veitokani ena gauna qo. (Wilika 1 Pita 4:7, 8.) Eda na vuli vakalevu ena ivakaraitaki i Jeremaia, nira vukei koya na nona itokani me vosota na veika dredre ni vakarau vakarusai o Jerusalemi. * Eda na vakatotomuri koya vakacava?\nVULI VEI JEREMAIA\n3. (a) Na cava e rawa ni vakavuna me yawaki ira nona itokani o Jeremaia? (b) Cava e tukuna o Jeremaia vei Peruki na nona vunivola? E yaga vakacava?\n3 E rauta ni 40 na yabaki se sivia nona maliwai ira tu na tawayalodina o Jeremaia, okati kina o ira na tiko veitikivi, e rairai vica tale ga na wekana mai Anacoci, na nona koro. (Jere. 11:21; 12:6) Ia e sega ni yawaki ira nona itokani. E talaucaka mada ga na lomana vei Peruki na nona vunivola yalodina, eda kila qori ni volai tu ena nona ivola. (Jere. 8:21; 9:1; 20:14-18; 45:1) Eda rawa ni raitayaloyalotaka na levu ni nodrau veilomani kei na veidokai ni vola tiko o Peruki na veika e yaco ena bula i Jeremaia.—Jere. 20:1, 2; 26:7-11.\n4. Na cava e kerea vei Jeremaia o Jiova? E vaqaqacotaki vakacava nodrau veitokani o Jeremaia kei Peruki ena itavi qori?\n4 E vica vata na yabaki nona doudou o Jeremaia me vakasalataki ira na Isireli ena ka ena vakarau yaco e Jerusalemi. (Jere. 25:3) E vinakata tiko ga o Jiova mera veivutuni, mani kerei Jeremaia me vola nona ivakasala ena ivolavivigi. (Jere. 36:1-4) E rairai vica vata na vula nodrau qarava tiko na itavi qori o Jeremaia kei Peruki. E macala ga ni vaqaqacotaki na nodrau vakabauta ena veika rau veivosakitaka.\n5. E vakaraitaka vakacava o Peruki ni itokani vinaka i Jeremaia?\n5 Ena gauna me vakasavui kina na itukutuku ena ivolavivigi, e vakanuinui vakalevu o Jeremaia vei Peruki. (Jere. 36:5, 6) E ririkotaki na itavi qori ia e qarava ena yaloqaqa o Peruki. Raitayaloyalotaka mada na levu ni nona marau o Jeremaia ni gole ina rara ni valenisoro o Peruki qai cakava na ka e kerei vua! (Jere. 36:8-10) Era rogoca na turaga e Juta na ka e cakava o Peruki, era mani vakaroti koya me wilika vakadomoilevu na ivolavivigi! (Jere. 36:14, 15) Era lai tukuna sara vei Tui Jioiakimi na ka e tukuna o Jeremaia. Ena nodra veinanumi era kaya vei Peruki: “Mo lai vunitaki iko, o iko kei Jeremaia, me kua ni dua e kila na vanua drau tiko kina.” (Jere. 36:16-19) Dua dina na ivakasala vinaka!\n6. Na cava erau cakava o Jeremaia kei Peruki ni rau tusaqati?\n6 E cudru sara ga o Tui Jioiakimi ni rogoca na itukutuku e vola o Jeremaia, e mani vakama na ivolavivigi qai vakarota me rau vesu o Jeremaia kei Peruki. Ia e sega ni rere o Jeremaia. E taura e dua tale na ivolavivigi, e solia vei Peruki me volavola ni cavuta tiko na itukutuku i Jiova, io “na ka kece . . . e volai tu ena ivolavivigi e vakama o Tui Jioiakimi e Juta.”—Jere. 36:26-28, 32.\n7. Na cava e rairai yaco ni rau cakacaka vata o Jeremaia kei Peruki?\n7 Era dau veivolekati vakalevu o ira na vosota vata na veivakatovolei. E macala gona ni rau veikilai vinaka sara o Jeremaia kei Peruki, e dei tale ga nodrau veitokani ni rau cakacaka vata ena kena volai tale na ivolavivigi e vakarusa na tui ca o Jioiakimi. Na cava eda vulica ena nodrau ivakaraitaki na turaga yalodina qo?\n8. Na cava ena rairai vakadredretaka meda veitokani voleka kei ira eso tale? Cava meda kua kina ni soro?\n8 Ena rairai dredre meda tukuna na lomada kei na noda rai vei ira eso tale ni a vakacudrui keda e dua na tacida ena dua na gauna sa oti. (Vkai. 18:19, 24) Se da nanuma ni sega na gauna kei na igu meda veitokani voleka kei na so tale. Ia meda kua ni soro. Ke da vinakata mera tokoni keda na tacida ena veivakatovolei se bera mai, ena vinakati meda nuitaki ira ena gauna qo nida tukuna vei ira na lomada kei na noda rai. E bibi dina qori meda veitokani voleka kina.—1 Pita 1:22.\n9. (a) E vakaraitaka vakacava o Jisu ni nuitaki ratou nona itokani? (b) E vaqaqacotaki vakacava noda veitokani nida veivosaki vakadodonu? Tukuna e dua na ivakaraitaki.\n9 E vakaraitaka o Jisu ni nuitaki ratou nona itokani ni dau veivosaki vakadodonu kei ratou, e sega ni vunitaka e dua na ka. (Joni 15:15) Meda vakatotomuri koya nida tukuna vei ira na tacida na veika eda marautaka, leqataka se rarawataka. Mo dau vakarorogo vinaka ni dua e vosa vei iko, de dua o na raica ni tautauvata nomudrau rai, lomamudrau kei na nomudrau isausau. Dikeva mada na ivakaraitaki nei Cindy, e dua na tacida yalewa e yabaki 20 vakacaca. E veitokani kei na dua na tacida yalewa painia o Marie-Louise, e yabaki 60 vakacaca. Rau dau vunau vata ena veimataka ni Lotulevu, rau dau veitalanoataka tale ga e levu sara na ka. E kaya o Cindy, “Au taleitaka noqu dau veitalanoa vakadodonu kei ira na itokani meu kilai ira vinaka kina.” Io, ena dei noda veitokani nida veilomani, nida talaucaka tale ga na lomada vei ira na tacida. Ke o vakaliuliu me vakataki Cindy, ena rawa ni dei nomu veitokani kei ira na tacida.—Vkai. 27:9.\nNa itokani vinaka era na vunau vata ( Raica na parakaravu 10)\n10. Me vaka e tukuni ena Vosa Vakaibalebale 27:17, na cava na yaga ni noda cakacaka vata kei ira na tacida?\n10 Me vakataki Jeremaia kei Peruki, nida cakacaka vata kei ira na tacida qai kauaitaka ga na nodra itovo vinaka, eda na vuli ena nodra ivakaraitaki, eda na veivolekati tale ga. (Wilika Vosa Vakaibalebale 27:17.) Kena ivakaraitaki, ena vakacava nomu rai ni vakamacalataka ena doudou na tacimu na ka e vakabauta, nona nuitaki Jiova kei na nona inaki ena cakacaka vakavunau? Kena irairai ni o na volekati koya sara ga.\n11-12. Tukuna e dua na ivakaraitaki ena kena dei noda veitokani nida vunau vata kei ira na tacida.\n11 Meda dikeva mada e rua na ivakaraitaki e dusia nida dau veivolekati nida vunau vata. O Adeline e dua na tacida yalewa yabaki 23, e kerei Candice e dua nona itokani me rau vunau ena yalava e dau tarai vakavudua. E kaya, “Keirau vinakata me keirau gumatua ena vunau, me keirau marautaka tale ga. Keirau vinakata na veivakayaloqaqataki me keirau solia tiko ga neirau vinaka taucoko vei Jiova.” E yaga vakacava nodrau cakacaka vata? E kaya o Adeline, “Ni cava e dua na siga, keirau dau veitalanoataka na neirau rai, na veika keirau taleitaka ena neirau veivosaki e veivale, kei na sala keirau raica kina na veidusimaki i Jiova ena neirau cakacaka vakaitalatala. Keirau marautaka neirau dau veivosaki vakadodonu, keirau veikilai vinaka sara.”\n12 E dua tale na ivakaraitaki o Laïla kei Marianne, e rua na tacida goneyalewa mai Varanise. Erau lai vunau me lima na macawa e Bangui, na koroturaga osooso kei Aferika e Loma. E kaya o Laïla: “E levu na veika dredre keirau sotava kei Marianne, ia e dei na neirau veitokani ni keirau dau veivosaki vakadodonu, keirau veilomani tale ga. Niu raica na yalorawarawa nei Marianne, nona lomani ira na lewenivanua kei na nona gumatua ena cakacaka vakaitalatala, dua na ka noqu dokai koya.” Na cava eda vulica? E sega ni tukuni sara mo toki ina dua na yalava vou mo qai marautaka qori. O rawa ni kila vinaka e dua na tacimu, ena dei tale ga nomudrau veitokani ena gauna kece drau cakacaka vata kina ena nomudou yalava ni vunau.\nKAUAITAKA NA ITOVO VINAKA, DAU VEIVOSOTI\n13. Na cava ena rairai yaco nida cakacaka vakavoleka kei ira na noda itokani?\n13 Eso na gauna nida cakacaka vakavoleka kei ira na noda itokani, eda sega ni raica wale ga na nodra itovo vinaka, na nodra malumalumu tale ga. Ena dei tiko ga vakacava na noda veitokani? Dikeva tale mada na ivakaraitaki nei Jeremaia. Na cava e uqeti koya me dau raica ga nodra itovo vinaka eso tale, sega ni nodra malumalumu?\n14. Na cava e vulica o Jeremaia me baleti Jiova? E uqeti koya vakacava?\n14 A vola o Jeremaia na ivola e vakayacani vua, e rairai vola tale ga na iMatai kei na iKarua ni Tui. Ni qarava na itavi qori, e macala ni vulica kina o Jeremaia na nona dau yalololoma o Jiova vei keda na kawa ivalavala ca. Kena ivakaraitaki, e vulica nona vosoti Tui Eapi o Jiova ni veivutunitaka nona itovo ca, e lomani koya me kua ni raica nodra vakarusai na lewe ni nona vuvale. (1 Tui 21:27-29) E kila tale ga o Jeremaia ni ca sara na ka e cakava o Manasa ni vakatauvatani kei Eapi. Ia e vosoti koya o Jiova ni veivutuni. (2 Tui 21:16, 17; 2 Vei. 33:10-13) Na ka e vulica o Jeremaia ena rua na ivakaraitaki qori e rairai uqeti koya me vakatotomuria na Kalou, oya me dau vosovoso, me yalololoma tale ga vei ira nona itokani voleka.—Same 103:8, 9.\n15. E vakatotomuria vakacava na vosovoso i Jiova o Jeremaia ni cala na rai nei Peruki?\n15 Dikeva mada nona vukei Peruki o Jeremaia ni cala vakalailai na nona rai ena gauna e qarava tiko kina nona ilesilesi. A sega ni soro totolo o Jeremaia, e vukei Peruki ga ni wasea vua na itukutuku i Jiova e tau vakadodonu, e tau tale ga ena yalololoma. (Jere. 45:1-5) Na cava eda vulica ena ivakaraitaki qo?\nNa itokani vinaka era veivosoti vakarawarawa (Raica na parakaravu 16)\n16. Me vaka e tukuni ena Vosa Vakaibalebale 17:9, na cava meda cakava me dei tiko ga noda veitokani?\n16 E macala nida sega ni namaka mera donu tu ga na tacida. E vinakati gona meda saga vagumatua me dei tiko ga noda veitokani. Ke cala e dua na noda itokani, e rawa nida vakasalataki koya vakadodonu ena Vosa ni Kalou, me tau tale ga ena yalovinaka. (Same 141:5) Ke ra vakacudrui keda, e bibi meda vosoti ira. Nida veivosoti, meda qarauna meda kua ni via kauta cake tale mai na leqa qori. (Wilika Vosa Vakaibalebale 17:9.) Ena gauna dredre qo, e bibi meda kauaitaka tiko ga na nodra itovo vinaka na tacida, sega ni nodra malumalumu! Qori ena dei kina na noda veitokani. Eda na vinakata na nodra veitokoni na noda itokani voleka ena gauna ni veivakararawataki levu.\nME DEI NODA VEILOMANI\n17. E vakaraitaka vakacava o Jeremaia ni itokani dina ena gauna ni rarawa?\n17 E vakaraitaka o Jeremaia ni itokani dina ena gauna ni rarawa. Kena ivakaraitaki, ni vueti koya mai na ikeliniwai lolobo o Epetimeleki na vakailesilesi ni valenitui, e rerevaki ira na turaga de ra vakaleqai koya. Ni rogoca o Jeremaia, e sega ni galu tu ga me nanuma ni na vosota rawa qori o Epetimeleki. A vesu tu o Jeremaia, ia e saga ena nona vinaka taucoko me vakayaloqaqataki Epetimeleki na nona itokani, ni wasea vua na yalayala veivakacegui i Jiova.—Jere. 38:7-13; 39:15-18.\nNa itokani vinaka era vukei ira tale ga na mataveitacini era rarawa (Raica na parakaravu 18)\n18. Me vaka e tukuni ena Vosa Vakaibalebale 17:17, na cava meda cakava ni sotava na ituvaki dredre na noda itokani?\n18 Era sotava na tacida e levu sara na ituvaki dredre nikua. Kena ivakaraitaki, levu era sotava na leqa tubukoso se ra tu ena vanua e yaco kina na ivalu. Ni yaco qori, eso vei keda e rawa ni vakaicilitaki ira. Eso tale e rawa nira veivuke vakailavo. Ia eda rawa kece ni kerei Jiova me tokoni ira. Ni yalolailai tiko e dua na tacida, eda na rairai sega ni kila na ka meda cakava se tukuna. Ia eda rawa kece ni veivuke. Kena ivakaraitaki, o rawa ni solia vua nomu gauna. Meda vakaraitaka noda loloma nida vakarogoci koya vinaka ni vosa vei keda. Rawa nida wilika vua noda tikinivolatabu taleitaki e veivakacegui. (Aisea 50:4) Na ka ga e bibi oya mo tu e yasana ena gauna e rarawa kina.—Wilika Vosa Vakaibalebale 17:17.\n19. Ena yaga vakacava ena gauna se bera mai na dei ni noda veitokani ena gauna qo?\n19 Meda vakadeitaka meda veitokani vinaka kei ira na tacida ena gauna qo, me dei tale ga. Na vuna? Era na saga na keda meca mera tawasei keda ena itukutuku lasu kei na itukutuku veivakacalai. Era na saga meda kua ni veinuitaki. Ia ena dreve na nodra sasaga. Era na sega ni tagutuva rawa na ivau ni noda veilomani. Se mani cava era cakava, era na sega ni vakaleqa na noda veitokani. Na veitokani qori ena dei tu ga ena icavacava ni vuravura ca qo, ena tawamudu tale ga!\nE YAGA VAKACAVA QO ME DEI KINA NA VEITOKANI?\nVeivukei ena gauna ni rarawa\n^ para. 5 Nida volekata yani na icavacava, ena vinakati me vaqaqacotaki na noda veitokani vakamataveitacini. Eda na dikeva ena ulutaga qo na veika eda na vulica ena ivakaraitaki i Jeremaia. Eda na veivosakitaka tale ga na yaga ni noda veitokani voleka nida vakatovolei.\n^ para. 2 E sega ni vakamacalataki veitaravi ena ivola i Jeremaia na ka e yaco.\n^ para. 57 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: E laurai ena iyaloyalo qo na ka ena rairai yaco ena “veivakararawataki levu.” Era lai vuni e levu na tacida ena dua na rumu ena dokanivale. Era veivakacegui ena gauna dredre qori nira veitokani. Era saga na tacida qori me dei na nodra veitokani ni bera ni tekivu na veivakararawataki levu.


Mo Nuitaka na Kalou o Jiova ni o Lomabibi | Vale ni Vakatawa Vulici\nULUTAGA NI VULI 25\n“[Au] rui lomabibi.”—1 SAM. 1:15.\nSERE 30 Tamaqu, Noqu Kalou, Noqu iTokani\n1. Na cava meda rogoca kina na ivakasala nei Jisu?\nE PAROFISAITAKA o Jisu me baleta na iotioti ni veisiga: “Dou qarauni kemudou de bibi na lomamudou ena . . . lomaocaocataki ni bula [oya, “na lomaocaocataki ni cakacaka; lomaleqataki ni bula ena veisiga.”].” (Luke 21:34) E bibi meda rogoca na ivakasala qori. Na vuna? Nida sotava tale ga na veika dredre me vakataki ira na vo ni lewenivanua.\n2. Na veika dredre cava era sotava na tacida?\n2 Eso na gauna eda na leqataka tiko e vica vata na ka ena dua ga na gauna. Dikeva mada e vica na ivakaraitaki. E dua na tacida o Jale, * e tauvi koya na mateniua. Dua na ka nona rarawa ni biuti koya o watina, sa 19 na yabaki nodrau bula vakawati. Oti rau vakanadakui Jiova tale ga na luvena yalewa. Ia e duatani na ka erau sotava na veiwatini o Peni kei Lina. Rau vakacegui mai na nodrau cakacaka, vesu tale ga na nodrau vale. Sa qai ikuri ga ni leqa ni laurai vei Lina na mateniuto ena rawa ni mate kina, sa tekivu vakaleqa tale ga na sotia ni yagona e dua tale na mate.\n3. Me vaka e tukuni ena Filipai 4:6, 7, na cava meda nuidei kina?\n3 Eda nuidei ni kila vinaka na noda lomabibi o Jiova na Dauveibuli, e Tamada dauloloma tale ga. E vinakata me vukei keda meda vosota. (Wilika Filipai 4:6, 7.) E tu ena iVolatabu e levu na ivakaraitaki ni nodra vosota na veika dredre na nona dauveiqaravi kei na sala e vukei ira kina. Meda dikeva mada e vica na ivakaraitaki.\nILAIJA—“E TAMATA GA VAKATAKI KEDA”\n4. Na ituvaki dredre cava e sotava o Ilaija? Cava nona rai me baleti Jiova?\n4 E qaravi Jiova o Ilaija ena gauna e levu kina na leqa kei na ituvaki dredre. E bula donuya na veiliutaki nei Tui Eapi e dua na tui tawayalodina e Isireli, na wati Jesepeli na marama ca e dau qaravi Peali. Erau uqeta mera qaravi Peali na lewenivanua qai vakamatea e levu na parofita i Jiova. E mani dro o Ilaija, e vosota rawa na dausiga levu ni nuitaki Jiova. (1 Tui 17:2-4, 14-16) E nuitaki Jiova tale ga o Ilaija nira saqati koya na parofita nei Peali kei ira na qaravi koya. E uqeti ira na Isireli mera qaravi Jiova. (1 Tui 18:21-24, 36-38) E vakadinadinataka vakavica o Ilaija ni tokoni koya o Jiova ena gauna dredre qori.\nE tala o Jiova e dua na agilosi me vakaukauataki Ilaija (Raica na parakaravu 5-6) *\n5-6. Me vaka e tukuni ena 1 Tui 19:1-4, na cava e vakila o Ilaija? E vakaraitaka vakacava o Jiova ni lomani Ilaija?\n5 Wilika 1 Tui 19:1-4. E rere o Ilaija ena gauna e via vakamatei koya kina o Ranadi Jesepeli. E mani dro ina yasayasa o Pieri-sepa. Ena levu ni nona yalolailai “e mani kerea me mate.” Na cava e va kina qori nona rai? E sega ni uasivi o Ilaija ni “tamata ga vakataki keda.” (Jeme. 5:17) De dua e lomabibi vakalevu, e oca tale ga. A rairai nanuma ni sa tawayaga nona sasaga me uqeta na sokalou savasava, sa sega ni laurai na veisau e Isireli, sega tale ga ni dua e qaravi Jiova tiko o koya duadua ga. (1 Tui 18:3, 4, 13; 19:10, 14) Eda na rairai sega ni vakabauta me va qori nona rai na parofita yalodina qo. Ia e kauaitaka o Jiova na ivakarau ni lomana.\n6 O Jiova e sega ni cudruvi Ilaija ena vuku ni ka e tukuna, e vukei koya ga me kaukaua tale. (1 Tui 19:5-7) Toso na gauna, e veisautaka vakamalua na ivakarau ni rai nei Ilaija ni vakaraitaka vua na nona kaukaua levu. Sa qai tukuna vua o Jiova ni se vo tiko e Isireli e 7,000 era sega ni via qaravi Peali. (1 Tui 19:11-18) Qori gona eso na sala e vakaraitaka kina o Jiova ni lomani Ilaija.\nSALA E VUKEI KEDA KINA O JIOVA\n7. Na cava eda vakadeitaka ena nona vukei Ilaija o Jiova?\n7 Vakacava o lomabibitaka tiko e dua na ituvaki? E veivakacegui dina ni kila vinaka o Jiova na ivakarau ni loma i Ilaija! Eda vakadeitaka gona ni kila vinaka tale ga na veika eda lomabibitaka, ni vakaiyalayala na ka eda rawata, e kila mada ga noda ivakarau ni rai kei na lomada. (Same 103:14; 139:3, 4) Ke da nuitaki Jiova me vakataki Ilaija, ena vukei keda meda vosota na veika eda lomabibitaka.—Same 55:22.\n8. Ena vukei iko vakacava o Jiova mo vosota na lomabibi?\n8 E rawa ni cala nomu rai ni o lomabibi, o na yalolailai tale ga. Ke yaco qori, nanuma tiko ni na vukei iko o Jiova mo vosota. Ena sala cava? E vinakata mo talaucaka vua na ka o leqataka. Ena rogoca na nomu tagi ni kere veivuke. (Same 5:3; 1 Pita 5:7) Mo dau masulaka gona vei Jiova na nomu leqa. Ena sega ni vosa mai vei iko me vaka e cakava vei Ilaija, ena vakayagataka ga na nona Vosa na iVolatabu kei na nona isoqosoqo. Na italanoa o wilika ena iVolatabu ena vakacegui iko, ena uqeti iko mo kua ni soro. Era na vakayaloqaqataki iko tale ga na mataveitacini.—Roma 15:4; Iper. 10:24, 25.\n9. Ena vukei keda vakacava na noda itokani nuitaki?\n9 E tukuna vei Ilaija o Jiova me lesia na itavi vei Ilaisa. E vakarautaka gona o Jiova e dua nona itokani nuitaki, e macala ni a vakacegui koya ena gauna e yalolailai kina. Nida talaucaka tale ga na lomada vua noda itokani nuitaki, ena vakacegui keda nida yalolailai. (2 Tui 2:2; Vkai. 17:17) Ke o nanuma ni sega ni tiko e dua mo talaucaka vua na lomamu, masulaka vei Jiova mo kila e dua na lotu vaKarisito matua ena vakayaloqaqataki iko.\n10. E vakayaloqaqataki keda vakacava na ivakaraitaki nei Ilaija? Ena uqeti keda vakacava na ka e yalataki ena Aisea 40:28, 29?\n10 O Jiova e vukei Ilaija me vosota nona lomabibi, me qaravi koya ena yalodina me vica vata na yabaki. E veivakayaloqaqataki dina na ivakaraitaki nei Ilaija. Ena so na gauna e dau vakamalumalumutaki keda na levu ni noda lomabibi, eda yalolailai tale ga. Ia ke da nuitaki Jiova, ena vakaukauataki keda meda qaravi koya tiko ga.—Wilika Aisea 40:28, 29.\nNUITAKI JIOVA O ANA, TEVITA, KEI “ESAFA”\n11-13. Na cava e yaco ni ratou lomabibi e tolu na dauveiqaravi ni Kalou?\n11 Era lomabibi tale ga vakalevu eso era volai ena iVolatabu. Kena ivakaraitaki o Ana, e maduataka nona sega ni vakaluveni kei na veivakalialiai nei Penina, na ikarua ni wati Elikana. (1 Sam. 1:2, 6) E rarawa ena levu ni nona lomabibi, e sorova na tagi qai sega ni via kana.—1 Sam. 1:7, 10.\n12 Ena so na gauna, e lomabibi vakalevu o Tui Tevita. Vakasamataka na veika dredre e sotava. E vakayalolailaitaki koya na levu ni nona cala. (Same 40:12) E saqati koya o Apisalome na luvena lomani, lai tini mate kina. (2 Sam. 15:13, 14; 18:33) E liumuritaki Tevita tale ga e dua nona itokani voleka. (2 Sam. 16:23–17:2; Same 55:12-14) E laurai ena levu na same e vola o Tevita na nona yalolailai kei na dei ni nona nuitaki Jiova.—Same 38:5-10; 94:17-19.\nNa cava e cakava na daunisame me qaravi Jiova tale ena marau? (Raica na parakaravu 13-15) *\n13 E muri, e dua tale na daunisame e vuvutaka na nodra ivakarau ni bula na tamata ca. De dua e kawa i Esafa na Livai, e veiqaravi tale ga ena “itikotiko tabu lagilagi ni Kalou.” E yalolailai na daunisame qo, e rarawa qai sega ni lomavakacegu. E vakatitiqataka mada ga na veivakalougatataki ni qaravi Kalou.—Same 73:2-5, 7, 12-14, 16, 17, 21.\n14-15. Na cava eda vulica ena tolu na ivakaraitaki qo me baleta noda nuitaki Jiova?\n14 Eratou nuitaki Jiova kece na nona dauveiqaravi qori. Eratou talaucaka vua na nodratou leqa. Eratou sega ni vunitaka vei Jiova na vuna eratou lomabibi kina. E sega tale ga ni cegu nodratou lako ina vanua e sokaloutaki kina o Jiova.—1 Sam. 1:9, 10; Same 55:22; 73:17; 122:1.\n15 E kauaitaki ratou yadudua o Jiova qai vukei ratou ena yalololoma. Kena ivakaraitaki, e lomavakacegu o Ana. (1 Sam. 1:18) E vola o Tevita: “E levu na [ka] dredre e vakila na yalododonu, ia o Jiova e vakabulai koya mai na ka kece qori.” (Same 34:19) E vakila tale ga na daunisame ni a ‘taura tiko na ligana imatau’ o Jiova qai vakasalataki koya ena yalololoma. E lagata: “Vei au, e vinaka noqu toro voleka vua na Kalou. Au sa vakaruru ga vei Jiova na Turaga Cecere Duadua.” (Same 73:23, 24, 28) Na cava eda vulica ena nodratou ivakaraitaki? Eda na lomabibi ena so na gauna ni dredre na ituvaki. Ia eda na vosota ke da vakasamataka vakatitobu na nona dau vukei ira nona dauveiqaravi o Jiova, meda masu qai nuitaki koya tiko ga, meda talairawarawa tale ga ena ka e vinakata.—Same 143:1, 4-8.\nNUITAKI JIOVA MO VOSOTA\nA via tawasei koya e dua na tacida yalewa, ia e veisau na kena ituvaki ni saga me vukea eso tale (Raica na parakaravu 16-17)\n16-17. (a) Na cava meda kua kina ni tawasei keda? (b) Eda na vakaukauataki vakacava?\n16 E dua tale na ka bibi eda vulica ena tolu na ivakaraitaki qori, oya meda kua ni tawasei keda mai vei Jiova kei ira nona tamata. (Vkai. 18:1) E dua na tacida yalewa o Nancy, e lomabibi sara ga ni biuti koya o watina. E kaya: “Levu na gauna au sega ni via vosa vua e dua se meu raica e dua. Ia na levu ga ni noqu tawasei au, na levu tale ga ni noqu rarawa.” E veisau qori ena gauna e saga kina o Nancy me vukea eso tale. E kaya: “Au dau vakarorogo vinaka nira talaucaka nodra leqa. Au vakadinadinataka kina e dua na ka, niu dau kauaitaki ira eso tale au sega ni vakasamataka vakalevu na noqu leqa.”\n17 Eda na vakaukauataki nida lako ina soqoni. Nida tiko kina, eda vakaraitaka vei Jiova nida vinakata nona ‘veivuke kei na veivakacegui.’ (Same 86:17) Ena vakaukauataki keda o Jiova ni vakayagataka nona yalo tabu, nona Vosa kei ira nona tamata. Na soqoni e gauna vinaka meda “veivakayaloqaqataki” kina. (Roma 1:11, 12) E kaya e dua na tacida yalewa o Sophia: “Au vosota rawa ena veivuke i Jiova kei ira na mataveitacini. E bibi meu dau tiko ena soqoni kece. Au raica ni rawarawa meu vosota na lomabibi se veika au leqataka niu vakaogai au ena ivavakoso kei na cakacaka vakaitalatala.”\n18. Na cava e rawa ni cakava o Jiova nida yalolailai?\n18 Nida yalolailai, meda nanuma tiko ni yalataka o Jiova ni na vakaotia vakadua na lomabibi ena vuravura parataisi, ena vakacegui keda tale ga ena gauna qo. Ena sega ni vakaukauataki keda ga nida “vinakata” nona veivakacegui, ena vukei keda tale ga ena ka meda “cakava” meda vosota kina na lomabibi kei na yalolailai.—Fpai. 2:13.\n19. Na veivakadeitaki cava e tukuni ena Roma 8:37-39?\n19 Wilika Roma 8:37-39. E vakadeitaka na yapositolo o Paula ni sega ni dua na ka ena tawasei keda mai na loloma ni Kalou. Eda na vukei ira vakacava na tacida mera vosota na lomabibi? Eda na dikeva ena ulutaga tarava na sala meda vakatotomuri Jiova kina nida vakaraitaka na veinanumi kei na veitokoni nira lomabibi na tacida.\nNa cava eda vulica ena nona vukei Ilaija o Jiova me vosota na lomabibi?\nNa cava eda vulica ena tolu na ivakaraitaki vakaivolatabu me baleta noda vosota na lomabibi?\nNa cava meda cakava meda vosota na lomabibi?\n^ para. 5 Nida lomabibi vakalevu se lomabibi vakadede, ena rawa ni vakamalumalumutaki keda, vakayalolailaitaki keda tale ga. Ena vukei keda vakacava o Jiova? Eda na veivosakitaka na sala e vukei Ilaija kina me vosota nona lomabibi. Eda na vulica tale ga ena so na ivakaraitaki vakaivolatabu na ka meda cakava me tokoni keda kina o Jiova.\n^ para. 2 Sa veisau eso na yaca ena ulutaga qo.\n^ para. 53 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: E vakayadrati Ilaija vakamalua na agilosi i Jiova qai solia vua na madrai kei na wai.\n^ para. 55 IVAKAMACALA NI IYALOYALO: E marau na daunisame e rairai kawa i Esafa ni vola same tiko qai lagasere kei na rua tale na Livai.\niMeli iMeli Mo Nuitaki Jiova ni o Lomabibi


Vesu o Brother Markin kei Brother Trofimov\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Armenian Azerbaijani Brazilian Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitumbuka Croatian Czech Danish Dutch English Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Malagasy Malay Myanmar Norwegian Oromo Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Thai Turkish Ukrainian Waray-Waray vakaViti\nMawi ina imatau: Brother Roman Markin kei Brother Viktor Trofimov, ni bera nodrau vesu\n17 JANUERI, 2020\nEna ika22 ni Janueri, 2020, e rogoci kina na vakatulewa me baleti Brother Roman Markin kei Brother Viktor Trofimov. E vinakata na dauveibeitaki me rau ono veimama na yabaki e valeniveivesu.\nEna ika18 ni Epereli, 2018, era curuma na ovisa nodrau vale nira vakamatavulo qai vakaiyaragi ena siti o Polyarny, e Rusia. Era gole ena bogilevu e nona vale o Brother Markin, ra qai basuka na katuba ni vale. Ra vakarerei koya ena dakai, ra qai vakasaurarataki koya me davo ena fuloa nira vaqaqara e nona vale. Ni raica qori na luvena yalewa e yabaki 16, e davo sobu tale ga ena fuloa qai tabonaka na uluna ena ligana.\nEra curuma tale ga na ovisa e va nodratou vale na tacida e Polyarny. Era kauti ira e vica vata na tacida mera lai vakatarogi, wili kina o Brother Markin kei Brother Trofimov. E mani vakatulewataka na Mataveilewai ni Yasana e Murmansk me rau wawa veilewai. Rau vesu me ono na vula, oti rau vesu tale ga e vale me va na vula. Ena ika7 ni Feperueri, 2019, rau vakatarai me rau veilakoyaki. Dina ni rau sa sere, ia e vakaiyalayala ga nodrau veitosoyaki kei na veitalanoa me yacova ni tauca na lewa na mataveilewai.\nGauna qo era beitaki tiko e rauta ni 300 na tacida e Rusia. Meda nanumi ira tiko ga ena masu me rawa nira dei, qai yaloqaqa. Eda nuidei tale ga ni sega ni dua na ka ena tawasei ira mai na loloma i Jiova.—Roma 8:38, 39.\nRau Totogitaki e Rua na Tacida e Rusia\nVesu Eso Tale na iVakadinadina e Rusia ni Curumi Vakaukaua Nodra Vale


Na Kedra I Wiliwili, chapter 13 of the Fijian Bible - with audio narration\nSa vosa o Jiova vei Mosese, ka tukuna,\n2 "Mo tala yani e so na tamata me ra la'ki raica ka vakadikeva mai na vanua o Kenani, Au sa solia oti tu vei ira na Isireli; mai na veiyavusa ni nodra qase me digitaki mai e dua, o ira era i liuliu ena kedra maliwa."\n3 Sa talai ira yani o Mosese mai na Vanua Liwa e Parana me vaka sa vakarota o Jiova, o ira kece oqo erai liuliu mai vei ira na Isireli.\n4 Sai koya oqo na yacadra; mai na yavusa i Rupeni, o Samua na luvei Sakuri;\n5 Mai na yavusa i Simione, o Safati na luvei Ori;\n6 Mai na yavusa i Juta, o Kelepi na luvei Jifune;\n7 Mai na yavusa i Isakari, o Igali na luvei Joseva;\n8 Mai na yavusa i Ifereimi, o Osea na luvei Nuni;\n9 Mai na yavusa i Penijamini, o Palati na luvei Rafu;\n10 Mai na yavusa i Sevuloni, o Gadieli na luvei Sodi;\n11 Mai na yavusa i Joseva, ka cavutu mai na yavusa i Manasa, o Gadi na luvei Susi;\n12 Mai na yavusa i Tani o Amieli na luvei Kemali;\n13 Mai na yavusa i A seri, o Seturi na luvei Maikeli;\n14 Mai na yavusa i Navitalai, o Nabi na luvei Vofisi;\n15 Mai na yavusa i Kata, Geueli na luvei Maki.\n16 Sai koya oqo na yacadra na tagane ka talai ira yani o Mosese me ra la'ki vakadikeva mai na vanua. Ia, o Mosese sa vakatokai Osea na luvei Nani, me o Josua.\n17 Sa qai talai ira yani o Mosese me ra la'ki vakadikeva mai na vanua o Kenani, ka tukuna vei ira, "Mo ni muri cake ena Ceva ka cabe cake kina veiulunivanua,\n18 "Ka raica se vakacava sara tu na vanua; o ira na tamata era tawana tiko era tamata kaukauwa se ra malumalumu, era lewe levu se ra lewe lailai;\n19 "Na vanua era taukena e vanua vinaka se vanua ca: kei na veikoro era tiko kina e vaka na i tikotiko se ra vanua ni valu;\n20 "Na qele e qele bulabula se qele matemate ka vakatalega kina na veivunikau e tu se sega. Mo dou kaukauwa ka qaqa. Ka mo dou kauta talega mai e so na vua ni kau ni vanua." Oqo e donuya tiko na vula i matua ni vua ni vaini.\n21 Era sa qai lako cake me ra vakaraica yani e na vanua mai na Vanua Liwa e Sini me yaco sara i Reopi, volekata na i curucuru i Amaci.\n22 Era sa qai muria cake na Ceva ni vanua ka ra yaco sara I Epironi; Aimani, Sesai, kei Talimai, era tiko e keya na luvei Anaki. (Ia o Epironi oqo ea tara sara e liu e na loma ni vitu na yabaki ni bera o Soani e Ijipita.)\n23 Era sa yaco sara kina Buca o Esikoli, ka ra mani taya sara e dua nai soso vua ni vaini; era sa mani vakaivuataka yani e na dua na kau. Era sa kauta talega mai e so na pomekaraneti kei na vua ni lolo.\n24 Sa vakatokai na vanua o ya me Buca o Esikoli baleta nai soso vua ni kau era a taya sobu e keya na Isireli.\n25 Era sa qai lesu mai ni mai cava na nodra vakadikeva na vanua ni oti e vasagavulu na siga.\n26 Ni oti oqo, era sa qai cavutu ka lesu tale mai vei Mosese kei Eroni kei ira kece nai vavakoso ni Isireli ena Vanua Liwa e Parana, mai Ketesa; era sa vakauta lesu mai nai tukutuku kivei ira nai vavakoso ka vakatakila vei ira na vuanikau ni vanua.\n27 Ka ra sa qai tukutuku vei koya, ka vaka; "Keimami sa lako yani kina vanua o a talai keimami yani kina. E dina ni drodro tu kina na wai ni sucu kei na o ni, ka sa tu oqo na kena vua ni kau.\n28 "Ia, o ira na tamata era taukena na vanua era tamata kaukauwa; na koro era vaka bai ka rui raba levu; ka keimami raici ira talega na luvei Anaki e keya.\n29 "O ira na Amalekaiti era toka mai na Ceva; o ira na Itaiti, na Jepusaiti, kei na Amoraiti era tiko e veiulunivanua; o ira na kai Kenani e ra toka ena veibaravi kei na bati ni uciwai na Joritani."\n30 Sa tukuna vei ira na tamata o Kelepi me ra tiko lo e na matai Mosese, ka vaka, "Me da lako cake ga vakadua me da laki taukena, ni sa rawarawa sara vei keda meda vakamalumalumutaka."\n31 Ia, o ira na tamata era a lako cake vata kei koya era sa tukuna, "E sega ni rawa vei keda me da lako cake ka valuti ira na tamata oqo, baleta ni ra sa rui kaukauwa mai vei keda."\n32 Era sa qai solia e dua nai tukutuku ca vei ira na luvei Isireli me baleta na vanua era a la'ki vakaraica mai, ka ra tukuna, "Na vanua keimami a la'ki vakaraica mai, era veikanikani mada ga na tiko kina, o ira li na tamata keimami raici ira e keya, era tamata bulicaki lelevu.\n33 "Keimami raici ira talega e keya na tuwawa (o ira na luvei Anaki era kawa ni tuwawa); ka keimami sa vaka ga na vodre, oi keimami e matadra."


Na iVakayakavi ni Turaga—Kena Vakananumi e Dokai Kina na Kalou | Kaya na iVolatabu\nERA vakaroti na lotu vaKarisito mera dau vakananuma na mate i Karisito. Na ivakananumi qo e dau vakatokai tale ga me “iVakayakavi ni Turaga.” (1 Korinica 11:20) Na cava e bibi kina na ivakananumi? E dodonu me vakayacori vakacava? Ena gauna cava?\nA tauyavutaka na ivakananumi qo o Jisu Karisito ena 33 G.V. ena bogi vata ga era dau vakananuma kina na Lakosivia na Jiu. Nodra soqo qo na Jiu era dau vakayacora ga vakadua e veiyabaki ena vula o Naisani, ena ika14 ni siga. Era cakacakataka na tikinisiga qo na Jiu ena nodra dau waraka e veiyabaki e dua na siga ena loma ni vulaitubutubu e tautauvata vinaka kina na balavu ni bogi kei na balavu ni siga, me rau ya12 na aua. Na vulavou e volekata duadua na siga qo era dau okata me itekitekivu ni vula na Naisani. Oti tale e 14 na siga era sa qai dau vakayacora na Kanavata ni Lakosivia ni sa dromu na matanisiga.\nOti nodratou vakananuma na Lakosivia o Jisu kei ratou na yapositolo, a vakatalai Jutasa Isikarioti o Jisu, qai tauyavutaka na iVakayakavi ni Turaga. Sa mai sosomitaka na Kanavata ni Lakosivia na iVakayakavi ni Turaga, dodonu gona me vakananumi ga vakadua e veiyabaki.\nE tukuni ena Kosipeli i Maciu: “E taura e dua na madrai o Jisu, ni masulaka oti, e tikica, solia vei ratou na tisaipeli qai kaya: ‘Dou taura, dou kania. Qo e vakaibalebaletaka na yagoqu.’ E taura na bilo, e vakavinavinakataka qai solia vei ratou, e kaya: ‘Dou gunu kece kina, qo e vakaibalebaletaka na noqu “dra ni veiyalayalati,” ena vakadavei ena vukudra e levu, me vosoti kina na ivalavala ca.’”—Maciu 26:26-28.\nEso era vakabauta ni a vukica o Jisu na madrai me yagona kei na waini me nona dra. Ia a se tu vinaka sara tu ga na yago i Jisu ena gauna a solia kina na madrai vei ratou na yapositolo. Vakacava eratou a kania dina na lewena qai gunuva nona dra? Sega, baleta ni sa na wiliki qori me veikanikani qai beci tale ga kina na lawa ni Kalou. (Vakatekivu 9:3, 4; Vunau ni Soro 17:10) Me vaka e volai tu ena Luke 22:20, a kaya o Jisu: “Na bilo qo e vakaibalebaletaka na veiyalayalati vou e vakadeitaki ena noqu dra, ena vakadavei ena vukumudou.” Kena ibalebale ya ni sa vuki dina na bilo me “veiyalayalati vou”? E sega ni rawa, baleta na veiyalayalati e dua na ka e sega ni rawa nida raica se tara.\nO koya gona, erau ivakatakarakara ga na madrai kei na waini. Na madrai e vakatakarakarataka na yago uasivi i Karisito. A vakayagataka o Jisu na madrai a vo mai na Kanavata ni Lakosivia. A sega ni vakaleveni se vakaisi na madrai. (Lako Yani 12:8) E cavuti vakalevu ena iVolatabu na leveni me vakatakarakarataka na ivalavala ca. O koya gona, na madrai e sega ni vakaleveni e vakatakarakarataka na yago uasivi i Jisu a solia me isoro. A uasivi na yagona baleta ni sega ni takavi koya na ivalavala ca.—Maciu 16:11, 12; 1 Korinica 5:6, 7; 1 Pita 2:22; 1 Joni 2:1, 2.\nNa waini damudamu e vakatakarakarataka na dra i Jisu. Na dra qori e ivakadei ni veiyalayalati vou. E kaya o Jisu ni a vakadavei na nona dra “me vosoti kina na ivalavala ca.” E rawa kina vua na Kalou me wiliki ira eso mera yalododonu, ra qai okati ena veiyalayalati vou. (Iperiu 9:14; 10:16, 17) Ena vuku ni veiyalayalati qo e rawa kina mera lai bula i lomalagi e 144,000 na lotu vaKarisito yalodina. Era na veiqaravi vakatui e kea, era na veiqaravi tale ga vakabete me vakalougatataki kina na kawatamata kece.—Vakatekivu 22:18; Jeremaia 31:31-33; 1 Pita 2:9; Vakatakila 5:9, 10; 14:1-3.\nO cei e dodonu me vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi? O ira ga era okati ena veiyalayalati vou, oya o ira era nuitaka na bula i lomalagi. E vakadeitaka vei ira na yalo tabu ni Kalou nira sa digitaki mera lai tui vata kei Karisito mai lomalagi. (Roma 8:16) Era okati tale ga ena veiyalayalati ni Matanitu kei Jisu.—Luke 22:29.\nVakacava o ira e nodra inuinui na bula tawamudu ena Parataisi e vuravura? Era muria tale ga na ivakaro i Jisu ra qai dau vakananuma na iVakayakavi ni Turaga, ia era tiko ena veidokai ni veisoliyaki na madrai kei na waini, era sega ni vakayagataka. E dau nodra ivalavala na iVakadinadina i Jiova mera vakananuma na iVakayakavi ni Turaga e veiyabaki, ena ika14 ni Naisani ni sa dromu na siga. Ena gauna qo era le vica ga na udolu era nuitaka na bula i lomalagi, ia na iVakananumi e soqo bibi vei ira na lotu vaKarisito kece. Na vuna, baleta ni gauna vinaka mera vakananuma kina nodrau loloma levu na Kalou o Jiova kei na Luvena o Jisu Karisito.—Joni 3:16.\nKeimami sureti kemuni moni tomani keimami ena soqo bibi qo. O na vulica kina na yaga ni bula i Jisu kei na nona mate ena vukumu.\nQo e dua na nodra soqo bibi na iVakadinadina i Jiova e kilai tale ga me iOtioti ni Vakayakavi se iVakananumi. Dikeva na ka e kaya na iVolatabu me baleta na soqo qo.\niMeli iMeli Na iVakayakavi ni Turaga—Kena Vakananumi e Dokai Kina na Kalou


1 Tui 19 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\niMatai ni Tui 19:1-21\n19 E tukuna sara o Eapi+ vei Jesepeli+ na ka kece e cakava o Ilaija, ni vakamatei ira na parofita kece ena iseleiwau.+ 2 E mani tala e dua na italai o Jesepeli vei Ilaija, e kaya: “Mera cakava mada ga vei au na kalou mera kuria tale ga, keu sega ni cakava vei iko ena gauna vata qo nimataka me vaka e caka vei ira!” 3 Dua na ka nona rere, e tucake sara me dro.+ E yaco i Pieri-sepa,+ na vanua vakaJuta,+ e biuti nona dauveiqaravi e kea. 4 E lako sara o koya ina vanua talasiga ena dua na siga taucoko, e lai dabe sara ena ruku ni dua na vuninokonoko, e mani kerea me mate. E kaya: “Sa rauti au! Kemuni Jiova, moni kauta tani na noqu bula,+ niu sega ni uasivi ira na tukaqu.” 5 E qai davo e ruku ni vuninokonoko mani mocelutu. Ia e tarai koya vakasauri e dua na agilosi,+ e kaya vua: “Duri mo kana.”+ 6 Ni rai yani, e toka volekata na uluna e dua na ibuli madrai mokimokiti e tavu ena vatu katakata kei na dua na saqa wai. E kana o koya, e gunu qai davo tale. 7 E lesu mai ena ikarua ni gauna na agilosi i Jiova, e tarai koya qai kaya: “Duri mo kana, ni rui balavu na nomu ilakolako.” 8 E mani duri me kana me gunu, e tauri koya tiko na kaukaua ni kakana qori me 40 na siga kei na 40 na bogi me yaco yani i Orepi, na ulunivanua ni Kalou dina.+ 9 E curu ena dua na qaravatu+ e kea me moce kina ena bogi, ia raica! e vosa vua o Jiova, e kaya: “Na cava o cakava tiko eke Ilaija?” 10 E kaya o koya: “Dua na ka noqu yalogu ena vuku i Jiova na Kalou ni lewe vuqa,*+ nira biuta na Isireli na nomuni veiyalayalati,+ era vakarusa na nomuni icabocabonisoro, era vakamatea na nomuni parofita ena iseleiwau,+ au sa qai vo ga o yau. Ia qo era via vakamatei au.”+ 11 E kaya o koya: “Mo curu i tuba, lai duri ena ulunivanua ena mata i Jiova.” Raica! E lako yani o Jiova,+ e sea na ulunivanua na cagi levu qai kaukaua, e voroka na vatu ena mata i Jiova,+ ia e sega ni tiko o Jiova ena cagi. Oti na cagi e qai uneune,+ ia e sega ni tiko o Jiova ena uneune. 12 Oti na uneune e qai dua na bukawaqa,+ ia e sega ni tiko o Jiova ena bukawaqa. Oti na bukawaqa e rogo mai e dua na domo malumu, e rogo lailai.+ 13 Ni rogoca ga qori o Ilaija, e ubia sara na matana ena nona isulu ni parofita,+ e lako yani me duri ena gusu ni qara. E tarogi koya e dua na domo: “Na cava o cakava tiko eke Ilaija?” 14 E kaya o koya: “Dua na ka noqu yalogu ena vuku i Jiova na Kalou ni lewe vuqa, nira biuta na Isireli na nomuni veiyalayalati,+ era vakarusa na nomuni icabocabonisoro, era vakamatea na nomuni parofita ena iseleiwau, au sa qai vo ga o yau. Ia qo era via vakamatei au.”+ 15 E kaya vua o Jiova: “Mo lesu, mo lako ina vanua talasiga e Tamasiko. Ni o yaco yani mo lumuti Eseli+ me tui Siria. 16 Mo lumuti Jeu+ na makubui Nimesai me tui Isireli, mo lumuti Ilaisa* tale ga na luvei Safati mai Epeli-meola me parofita me sosomitaki iko.+ 17 O koya e drovaka na iseleiwau nei Eseli+ ena vakamatea o Jeu,+ o koya e drovaka na iseleiwau nei Jeu ena vakamatea o Ilaisa.+ 18 Au se vakavoca tiko e 7,000 e Isireli,+ era sega ni tekiduru kece vei Peali+ qai sega ni reguci koya na gusudra.”+ 19 E mani biuta mai na vanua oya o Ilaija qai raici Ilaisa na luvei Safati ni siviyara tiko ena 12 na bulumakau tagane era vakaisa era liu tiko vua, e tiko o koya ena kena ika12 ni isa bulumakau. E lako yani vua o Ilaija qai biuta vua na nona isulu ni parofita.+ 20 E biuta na bulumakau tagane o Ilaisa qai cicimuri Ilaija, e kaya: “Meu lai reguci tamaqu mada kei tinaqu. Au na qai muri iko.” E kaya vua: “Mo lako mo lesu, na cava meu tarovi iko kina?” 21 E mani lesu o koya, e kauta e rua na bulumakau tagane me vakacabora, e vakayagataka na iyaya ni siviyara me vakasaqara na lewe ni bulumakau qai solia vei ira na tamata mera kania. Oti qori e tucake o koya me muri Ilaija, me qaravi koya.+\n^ Kena ibalebale “Veivakabulai na Kalou.”