The Fiji Times » Veivakatoroicaketaki\nEna noda veiwasei ena macawa sa oti, me baleta tikoga na noda vakailavotaki na kawa iTaukei; au a tara tiko na tikina baleta na lisitaki ni qele, vakabibi vei ira na wekada esa tu e ligadra e daidai na development lease.\nMe vaka eda kila ni ?development lease? e vaka me lisi e vakatovolei kina, se vakavakarau ki na lisi ka sa taucoko ka vakadeitaki. Ni sa tiko na ?development lease? sa rawa sara ga e kea na tekivutaki ni cakacaka ni vakatubu bisinisi.\nMe vaka talega eda kila, ka rekitaki kivei keda, ni ra sa kidava tiko na yaga ni development lease e lewe vuqa vei ira na wekada.\nOqo e vakaraitaki vinaka, ka tukuna tiko kivei keda ni sega ni ka vou na noda sasaga meda vakailavotaki keda ena kena veisala kece na kawa iTaukei.\nEra a sa tovolea mai o ira na noda qase, baleta nira bula vata mai o ira era kena dau na vuravura ni veivakailavotaki, ka dau ni bisinisi, oya o ira na wekada na Idia, na Jaina, kei ira na Valagi.\nIa, eda se bera ga vakalevu, nida rawa ni kaya ni o keda eda se gone sara ena vuravura vakabisinisi.\nKivei ira na wekada era sa botea tiko yani na vuravura ni bisinisi, e dua na ka era duatani kina, oya nira kidava tiko na veika vakabisinisi e veimuri tiko vata kei na veivakatorocaketaki e vakayacori tiko e nodra tikina.\nEda raica oqo e Nadi ena vuqa ni veika vakabisinisi era sa tauyavu tiko kina, ka ra muria na veivakatorocaketaki eso, wili kina na gaunisala vou ki Denarau.\nOqo e dolava e vuqa na veimatanikatuba ni bisinisi, vakabibi ena vidavidai ni qele, ka lewe vuqa sara tiko na wekada e Nadi era sa taukena tiko e daidai na ?development lease? mera vakabisinisi ena nodra qele.\nE kunei talega oqo ena veivanua volekata na otela e Momi kei na otela e Natadola.\nE a vakavinakataki na gaunisala ena tikina e rua oqo ena gauna ni matanitu ni SDL, ka sa dolava sara tiko na vakatubu bisinisi e daidai.\nE kilai ni levu tale na veiotela era na tara volekata na kena e rau sa dabe rawa tiko.\nEda raici ira na daunibisinisi ena nodra sa gadreva na qele ena kedrau maliwa na vanua e rua oqo e Momi kei Natadola.\nEsa tiko talega kivei ira na wekada na yalo ni gu mera vakaduri bisinisi.\nOqo e vica ga na vanua au cavuta rawa, ia, e vakaitamera sara na veika esa tu vakawavoliti keda e Viti raraba me vaka na veika era tekivuna mai na noda qase, ka sa vakavotukana tiko e daidai.\nEna kena tete na veivakatorocaketaki, era vakabauta tiko e vica na vuku, ni na i wiliwili levu taudua kei Viti era na bula ena tikina e kovuti rau ko Wainadoi, e Namosi kei Korovou e Tailevu. Oqo kevaka e droinitaki e dua na laini dodonu mai Wainadoi ki Korovou ka kovuti Suva, Nausori kei na veitikina kece eso ena yasana o Namosi, Rewa, Naitasiri kei Tailevu.\nEna gadrevi kina na qele era taukena na wekada ena yasana e va au cavuti iratou oqo.\nE vakaitamera sara na veika e tu e matada, ka na vakaibalebale vakailavo kivei keda kevaka eda kidava, ka vakayacori sara na tuvatuva ka, me dua na ?development lease?.\nAu marau vakalevu ni?u rogoca ena macawa sa oti na nodrau i tuvatuva e rua na i lawalawa vakapolitiki ena nodrau vakavakarau tiko ki na veidigidigi ena yabaki oqo. E dua e kaya ni dodonu me vukei na kawa iTaukei ena vuravura ni bisinisi; ka dua e kaya ni dua na leqa nei Viti nida liga lala, se ?cash poor?na kawa iTaukei.\nKivei keitou ena SODELPA, oqo e yavu dei ni neitou i tuvatuva me vinaka kina o Viti, ka keitou sa kaburaka vakavuqa ena loma ni Palimedi\nAu sa dau vakaraitaka vakawasoma ni noda dravudravua vakailavo e vaka na elefaniti e duri tu ena keda maliwa ena dua na rumu (elephant in the room), oya nida raica na kena vakaitamera; vakaosooso tu, ka dodonu meda vakayacora kina e dua na ka, ia, eda vakaseseya ka vakalaiva tu.\nEna kena e laurai tiko oqo, ena rauta ni onosagavulukawalu na pasede (68 na pasede ) na keda i wiliwili na kawa iTaukei nida yacova yani na yabaki 2030; ka vinaka kina meda kakua ni lewe levu walega ka dravudravua tu.\nE vakaraitaki vinaka oqo ni keimami sa lewe vica na i soqosoqo vakapolitiki, keimami kauwai ena tikina bibi oqo. Me vaka na veika eda kila, eda raica; ena rawa kece ga ena kaukauwa e Palimedi, me vaka na lave liga ka vakayacori kina na buli lawa. Me buli na lawa me vukei kina na kawa iTaukei, me vaka na veivakailavotaki kei na veituberi eda sa veiwasei kina vakavuqa.\nE bibi eke na yalomatua, meda kila na i tuvatuva cava e veiganiti ka vakaraitaka kivei ira na i lawalawa vakapolitiki na vanua eda gadreva meda vakanamata kina na kawa iTaukei. Era na rogoci keda na dau ni politiki ni tiko kivei keda na i wiliwili.\nE vakaitamera sara na veiqaravi, ka gadrevi na veituberi, ia, e dua na tikina au rekitaka nira sa kidava tiko e vica vata vei ira na wekada na veika e sala vata mai kei na veivakatorocaketaki, ka ra gumatua sara tiko mera rawata na development lease.\nMeda tokoni ira, ka vakarabailevutaka na rawa ka kivei ira noda gone ena veitokoni e veiganiti.


Na gaunisala ko rawa ni kunea kina na i tukutuku nuitaki mo kua kina ni vakacalai e na i tukutuku lasu | How to find trustworthy information and avoid scams | Unite against COVID-19\nNa gaunisala ko rawa ni kunea kina na i tukutuku nuitaki mo kua kina ni vakacalai e na i tukutuku lasu | How to find trustworthy information and avoid scams\nE levu na i vakamacala e tu me baleta na i cula ni kena tarovi na mate na COVID-19. e na sala ni vetaratara e na maliwa lala, kei na i tukutuku e tabaki raraba. E rawa ni vakamalumalutaka na yalo ka vakatubu veilecayaki, ni sega ni matata se i tukutuku cava e rawa ni nuitaki. Mo tovolea ga mo ciqoma na i tukutuku ko kila ni dina ka nuitaki. Kua ni wasea e dua na kena i tukutuku vua e dua tale, vakavo ga kevaka ko kila ni dina taucoko.\nNa vanua ko rawa ni kila mai kina na i tukutuku nuitaki\nE rawa ni kune na i tukutuku vakamacala nuitaki ka yavutaki e na macala ni vakadidike, e na veivanua oqo:\nNa Minisitiri ni Bula\nNa Minisitiri ni Bula, e qarava na veika me baleta na bula raraba kei na nodra qaravi ko ira e vakaleqai na i tuvaki ni yagodra, e Niu Siladi raraba. E vakarautaka ka liutaka na i tuvatuva ni veiqaravi me taurivaki.\nNa i cula me tarova na COVID-19 – Minisitiri ni Bula (external link)\nNa Vanua ni soli i Vakasala e na i cula me tarova na mate, e yacana na Immunisation Advisory Centre (IMAC)\nNa IMAC e dua na i soqosoqo e na noda vanua raraba, e tiko mai na Koronivuli ni Bula ni Lewenivanua e na Univesiti e Okaladi. E vakarautaka na i tukutuku e yavutaki mai na vakadidike ni veiyasai vuravura, kei na vakadidike e caka e Niu Siladi, me baleta na mate e rawa ni tarovi e na i cula, na kena yaga kei na veika me ririkotaki.\nNa Valenivolavola ni Veivakasalataki ni Wainimate (external link)\nNa World Health Organization (WHO)\nNa WHO e tiki ni Matabose kei Vuravura, e qarava vakatabakidua na veitabana ni bula e veiyasai vuravura.\nNa i Cula ni COVID-19 — WHO (external link)\nNa veitukutuku lasutaki ni i cula ni COVID-19\nE tiko e so na ka bibi mo kila me baleta na lasu e vakatetei tiko me baleta na i cula:\nKo na sega ni kerei mo sauma na nomu cula, se mo sauma na vanua mo tu kina e na i yatu e na veitarataravi ni veicula.\nNa i tukutuku dodonu me baleta na i cula, e na vakarautaka ga e dua na tabana ni bula e nuitaki, me vaka na Minisitiri ni Bula, na i soqosoqo ni duavata e na valuti ni mate ka yacana na Unite against COVID-19, se matabose ni bula ena nomu tikina (DHB).\nE na sega ni la’ki culai iko yani e na nomu vale e dua na kena i vakalesilesi, vakavo ga ke ko sa veivosakitaka oti tu me caka vaka kina.\nE na sega ni tarogi vei iko mo wasea e so na kemu i tukutuku e na text se imeli. Ke ko raica oqori, vakaraitaka ki na CERT NZ Kua ni sauma.\nKevaka ko taura e dua na i tukutuku e na imeli, talevoni, SMS, ka tarogi yani kina e dua na ka vakailavo me baleta na cula, oqori e lasutaki. Vakaraitaka ki na CERT NZ e na gauna totolo duadua.\nKevaka ko raica e dua na i tukutuku me baleta na veicula ka sega soti ni dina, vakaraitaka ki na CERT NZ. (external link) E rawa tale ga ni ko qiri vei ratou ena 0800 237 869.\nVakaqaqa mo kila e so tale na i tukutuku lasutaki me baleta na i cula ni COVID-19 (external link)


NA TIKO MAI NA LEKUTU 32 FOV - Ia ko ira na Rupeni kei - Bible Search\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 31 NA TIKO MAI NA LEKUTU 33\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 32\nO ira na Rupeni kei na Kata era taroga na vanua era tiko kina me nodra, 1-5. Sa vunauci ira ko Mosese, 6-15. Era kaya me ra vukei ira ga na wekadra e nodra i valu, 16-19. Sa qai solia vei ira na vanua ko ya ko Mosese, 20-38. Era sa ia nai valu, ka rawata kina na vanua, 39-42.\n1Ia ko ira na Rupeni kei na Kata, sa ka levu sara na nodra manumanu e yavai va: a ra sa raica na vanua ko Jaseri, kei na vanua ko Kiliati, ka raica, sa vanua dina ni manumanu e yavai va na vanua ko ya; 2ia era sa lako mai na Kata kei na Rupeni, ka vosa vei Mosese kei Eliesa na bete, kei ira na turaga ni soqosoqo, ka kaya, 3Ko Ataroci, kei Taiponi, kei Jaseri, kei Nimira, kei Esiponi, kei Elale, kei Sipami, kei Nipo, kei Pioni, 4na vanua ka vakamalumalumutaka ko Jiova e na mata ni soqosoqo ni Isireli, sa vanua dina ni manumanu e yavai va, ka sa vakamanumanu koi keimami na nomuni tamata: 5Era sa kaya talega, Kevaka kemuni sa lomani keimami, me soli mada na vanua oqo vei keimami na nomuni tamata mei votavota; mo ni kakua ni kauti keimami ki na tai kadua ni Joritani.\n6A sa kaya ko Mosese vei ira na Kata kei na Rupeni, Me ra lako li ki nai valu na wekamuni, ka mo ni tiko ga eke koi kemuni? 7Ia ka cava kemuni sa vakayalolailaitaki ira kina na Isireli me ra kakua kina ni lako yani ki na vanua sa solia vei ira ko Jiova? 8Eratou a kitaka vakaoqo ko ira na nomuni qase, ni'u a talai iratou mai Ketesa-parinea me raica na vanua. 9Ia ni ratou lako cake ki na buca ko Esikoli, ka raica na vanua, eratou sa qai vakayalolailaitaki ira na Isireli, me ra kakua ni lako ki na vanua sa solia vei ira ko Jiova. 10A sa waqa na cudru i Jiova e na gauna ko ya, a sa bubului ko koya, ka kaya, 11O ira na tamata sa lako cake mai Ijipita, sa ruasagavulu na nodra yabaki ka toro cake era na sega sara ni raica na vanua ka'u a bubului kina vei Eparaama, vei Aisake, kei Jekope; ni ra sa sega ni muri au tikoga: 12ia koi rau ga ko Kelepi na luve i Jifune na Kenisaiti, kei Josua na luve i Nuni; ni rau sa muri Jiova tikoga. 13A sa waqa mai na cudru i Jiova vei ira na Isireli, a sa lewa vei ira me ra veilakoyaki voli e na vanua liwa ka yabaki vasagavulu, ka me oti mada kece nai tabatamata ko ya ka caka ca e na mata i Jiova. 14Ka raica, kemuni sa tubu cake me kedrai sosomi na nomuni qase, na kawa ni tamata ca, me vakalevutaka tiko na cudru katakata i Jiova kivei ira na Isireli. 15Kevaka kemuni sa vuki tani mo ni kakua ni muri koya, ena laivi ira tale ko koya e na vanua liwa; ia kemuni na vakawabokotaki ira kece talega na tamata oqo.\n16A ra sa toro mai vua, ka kaya, Keimami na tara eke eso na bai ni sipi ni neimami manumanu e yavai va, ka so na nodra koro na neimami lalai: 17ia koi keimami, keimami na vakaiyaragi tu, ka liutaki ira na Isireli, ka me keimami kauti ira mada ki na nodra yasana: a ra na tiko ga na neimami lalai e na veikoro sa vakabai, e na vuku ni lewe ni vanua oqo. 18Keimami na sega ni lesu ki na neimami veivale, ka me ra taukena mada na Isireli na tamata yadua na nonai votavota. 19Ni keimami na sega ni taukei vata kei ira, mai tai kadua ni Joritani, se ki liu, ni sa lutu vei keimami na neimami votavota e na tai oqo ni Joritani vaka ki na vanua ki na tu-i-cake.\n20A sa kaya vei ira ko Mosese, Kevaka kemuni na kitaka na ka oqo, kevaka kemuni na lako vakaiyaragi e na mata i Jiova ki nai valu, 21ka lako kecega ki tai kadua ni Joritani e na mata i Jiova, ka sa vakaiyaragi tu, ka me vakasava tani mada ko koya na nona meca e matana, 22a sa vakamalumalumutaki na vanua e na mata i Jiova: kemuni na qai lesu, ia kemuni na sega ni cala vei Jiova, kei ira na Isireli; ia ena nomuni votavota na vanua oqo e na mata i Jiova. 23Ia kevaka kemuni na sega ni kitaka vakakina, raica, kemuni sa na cala vei Jiova: ia mo ni kila ena talevi kemuni tale na nomuni cala. 24Ni tara eso na nodra koro na nomuni lalai, ka so na bai ni nomuni sipi; ka cakava na ka kemuni sa vosa oti kina.\n25A ra sa vosa vei Mosese na Kata kei na Rupeni, ka kaya, Koi keimami na nomuni tamata keimami na cakava ga na ka ko ni sa vakarota na turaga. 26Ko ira na neimami lalai, kei na wati i keimami, na neimami qele ni sipi, kei na neimami manumanu e yavai va kecega, era na tiko mai na veikoro mai Kiliati: 27ia koi keimami na nomuni tamata keimami na lako ki tai kadua e na mata i Jiova, ka na vakaiyaragi na tamata yadua ki nai valu, me vaka ko ni sa kaya na turaga.\n28Ia sa vakarota e na vukudra ko Mosese vei Eliesa na bete, kei Josua na luve i Nuni, kei ira sa turaga qase vei ira na nodra veimataqali na Isireli: 29a sa kaya vei ira ko Mosese, Kevaka era na lako vata kei kemuni ki tai kadua ni Joritani ko ira na Kata kei na Rupeni, ka ra vakaiyaragi ki nai valu na tamata kecega, e na mata i Jiova, ka sa vakamalumalumutaki vei kemuni na vanua; kemuni na qai solia vei ira na vanua ko Kiliati me nodra i votavota: 30ia kevaka era na sega ni lako vata kei kemuni ki tai kadua, ka vakaiyaragi, me ra qai votai kei kemuni mai na vanua ko Kenani. 31A ra sa vosa na Kata kei na Rupeni, ka kaya, Me vaka na ka sa kaya ko Jiova vei keimami na nomuni tamata, keimami na kitaka vakakina: 32keimami na lako ki tai kadua, ki na vanua ko Kenani, ka vakaiyaragi, e na mata i Jiova, me keimami taukena kina na neimami votavota e na tai oqo ni Joritani.\n33A sa solia ko Mosese vei ira, io vei ira na Kata, kei ira na Rupeni, kei ira e dua na kena wase ni mataqali i Manasa na luve i Josefa, na matanitu i Sioni na tui ni Amoraiti, kei na matanitu i Oki na tui Pasani, na vanua, kei na kena veikoro e na kenai yalayala, io na veikoro ni vanua taucoko.\n34Ia na Kata era tarai Taiponi, kei Ataroci, kei Aroeri, 35kei Atiroci, ko Sofani, kei Jaseri, kei Jokipa, 36kei Peci-nimira, kei Peci-arani, na veikoro sa vakabai: ka so talega na bai ni sipi.\n37Ia na Rupeni era tarai Esiponi, kei Elale, kei Kiri-aceimi, 38kei Nipo, kei Peali-mioni (sa dua tani mai na yacadra), kei Sipima: ka ra vakayacana vou na veikoro era tara.\n39A ra sa lako ki Kiliati ko ira na luve i Mekiri na luve i Manasa, ka kaba, ka vakasavi ira tani na Amoraiti era tiko kina. 40A sa soli Kiliati ko Mosese kivei Mekiri na luve i Manasa; a sa tiko kina ko koya. 41A sa lako ko Jairi na luve i Manasa, ka kaba na kena veikoro lalai ka vakatoka, Na veikoro i Jairi. 42A sa lako ko Nopa ka kabai Kinaci, kei na kena veikoro lalai, ka vakayacana ga vua, ko Nopa.


Sa Tawase na Matanitu | iTalanoa Vakaivolatabu\nO KILA se cava e dresulaka tiko kina na nona kote na turaga oqo? A kaya sara ga vua o Jiova. Oqori o Eaija, na parofita ni Kalou. E dau tukuna e liu na Kalou vei ira na parofita na veika ena qai yaco emuri.\nErau veivosaki tiko oqo o Eaija kei koya a lesia mai o Solomoni me liutaka e dua na ilawalawa dautaravale. Na yacana o Jerepoami. Ni rau veivosaki tiko a kidacala o Jeropoami ni sa luvata nona kote vou o Eaija qai dresulaka vaka 12. E kaya o Eaija: ‘Taura tiko me nomu e 10 na tikina.’ O kila na ibalebale ni nona solia ga e 10 na tikina vei Jerepoami?\nE vakamacalataka o Eaija ni na kauta tani o Jiova na matanitu mai vei Solomoni, qai solia vei Jeropoami e 10 na yavusa me lewa. Kena ibalebale oya ni sa na qai vo wale ga vei Riopoami, na luve i Solomoni, e rua na yavusa me liutaka.\nA vakacudrui Solomoni sara ga nona rogoca na ka a tukuna o Eaija vei Jeropoami. E via vakamatei Jeropoami kina, mani dro o koya i Ijipita. Sega ni dede sa mate o Solomoni. A veiliutaki tiko vakatui me 40 na yabaki, ia oqo sa sosomitaki koya o Riopoami na luvena. Rogoca sara o Jeropoami mai Ijipita ni sa mate o Solomoni mani lesu tale mai i Isireli.\nE sega ni tui vinaka o Riopoami. E dau vakalolomataki ira na lewenivanua. Sa qai lai kerei koya yani o Jeropoami kei na so na turaga me bau caka vinaka mada. Ia a sega ni vakarorogo o Riopoami qai toro cake ga na nona ca. E keri tale ga era sa buli Jeropoami kina na 10 na yavusa me nodra tui. Ia o Riopoami e se nodra tui tiko ga na yavusa e rua o Penijamini kei Juta.\nE sega ni vinakata o Jeropoami mera lai sokaloutaki Jiova na nona tamata ina valenisoro e Jerusalemi. Sa qai bulia e rua na bulumakau koula mera sokalou kina na 10 na yavusa. Sega ni dede sa levu na basulawa kei na itovo kaukaua ena nodra vanua.\nE tubu tale ga na leqa vei ira na yavusa e rua. Ni bera ni oti e lima na yabaki na veiliutaki i Tui Riopoami, sa mai valuti Jerusalemi na tui Ijipita. E kauta e levu na iyau talei mai na valenisoro i Jiova. O koya gona a lekaleka wale na ituvaki vinaka ni valenisoro mai na gauna a tara kina.\n1 Tui 11:26-43; 12:1-33; 14:21-31.\niMeli iMeli Sa Tawase na Matanitu


Na Cava na iTukutuku Vinaka? | iTukutuku Vinaka\n1. Na cava na itukutuku mai vua na Kalou?\nE vinakata na Kalou me marautaka na kawatamata na bula e vuravura. A bulia na vuravura kei na ka kece e tu kina ni lomani keda. Sa vakarau yavala na Kalou meda rawa ni marautaka na kawatamata na veika totoka ena veigauna se bera mai. Ena vakaotia na veika e vakavuna tiko na rarawa ni kawatamata.—Wilika Jeremaia 29:11.\nE se sega ni dua na matanitu e vakaotia na ivalavala voravora, tauvimate kei na mate. Ia e tiko na itukutuku vinaka. Na Kalou sa vakarau sosomitaki ira kece na matanitu vakatamata ena nona matanitu. O ira na talairawarawa ena matanitu ni Kalou era na vakacegu ra qai bulabula vinaka.—Wilika Aisea 25:8; 33:24; Taniela 2:44.\n2. Na cava e bibi kina nikua na itukutuku vinaka?\nEna qai oti ga na rarawa ni sa kauti ira laivi mai vuravura na tamata ca na Kalou. (Sefanaia 2:3) Ena yaco ninaica qori? E sa parofisaitaki tu ena Vosa ni Kalou na ituvaki e vakaleqa tiko na kawatamata nikua. Na leqa era yaco tu nikua e vuravura e dusia ni sa vakarau yavala na Kalou.—Wilika 2 Timoci 3:1-5.\n3. Na cava meda cakava?\nE bibi meda vulica na ka me baleta na Kalou ena nona Vosa na iVolatabu. Na ivola qori e vaka na nona ivola e dua na tama dauloloma vei keda. E tukuna na sala meda marautaka kina na bula ena gauna qo kei na bula tawamudu e vuravura ena gauna se bera mai. E macala ga nira na sega ni taleitaka eso na nomu vukei mo kila na iVolatabu. Ia me kua ni vakataotaka qori na noda vulica na yalayala ni Kalou me baleta na veika totoka eda rawa ni marautaka ena gauna se bera mai.—Wilika Vosa Vakaibalebale 29:25; Vakatakila 14:6, 7.\niMeli iMeli Na Cava na iTukutuku Vinaka?


Executive corporate Private Jet Air Charter Baltimore, Bel Air, Columbia, Annapolis, MD Plane Rental Company Near Me call 410-324-7300 ena iotioti ni miniti lala na yavaqu iwasewase ni isau ni veiqaravi ni Citation ena vuku ena waqavuka me baleta na bisinisi, Leqa tubukoso, Yadudua na marau vata kei na noqu manumanu maroroi na waqavuka veiyaloni? Me na veivuke vinaka duadua waqavuka kabani o sa rawata ki na nomu icavacava ka tarava volai sara toka vakadodonu ka vakatotolo na ka rawarawa!\nEra na rawa ni dua na ka ni veigauna sa oti na gauna ni wawa kevaka o sa redetaki ni dua veiqaravi ni vuka ni tu ni jeti vakaitaukei mai Maryland. Sa rauta na gauna ni wawa vakatautauvata 4 me 6 na miniti. Ko na tekivu na nomudou dro ena levei kina na balavu ni laini ena igunugunu na jeke ni iyaya, ticketing, ka sa vakatorocaketaka sara na tataqomaki ka icili na nomu waqavuka.\nYou might find Empty leg deal from or to Maryland area’ e dua na vosa e vakayagataki ena cakacaka ni waqavuka me baleta na lesu lala mai ni dua na waqavuka vakaitaukei veivosakitaka dua ga na sala.\nDikeva rawa na nomu na siti voleka duadua e ra me ikuri ni itukutuku ena waqavuka yadua chartering ena Maryland.\nAspen Hill, MD Catonsville, MD Veretariki, MD Potomac, MD\nNa lisi ni raraba kei na rara ni waqavuka vakaitaukei mai Maryland me baleta na vuka jeti ni waqavuka vuka sala ni veilakoyaki https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_airports_in_Maryland


JW iTuvatuva ni Soqoni ni Bula vaKarisito Epereli 23-29, 2018\nSere 77 kei na Masu\n“Veivakabulai ena Siga ni Vakacecegu”: (10 min.)\nMar 3:1, 2—Era vaqara na iliuliu ni lotu vakaJiu na yavu mera beitaki Jisu kina (jy 78 ¶1-2)\nMar 3:3, 4—E kila o Jisu ni sega ni vakaivolatabu nodra rai me baleta na lawa ni Siga ni Vakacecegu (jy 78 ¶3)\nMar 3:5—O Jisu e “rarawataki ira nira sa rui lomaqa” (“ena levu ni nona rarawataki ira” ena ivakamacala ni vosa Mar 3:5, nwtsty)\nMar 3:29—Na cava na kena ibalebale ni tukuni vosabeca na yalo tabu, cava na kena itinitini? (“vosabeca na yalo tabu,” “okati . . . me nona ivalavala ca me tawamudu” ena ivakamacala ni vosa Mar 3:29, nwtsty)\nMar 4:26-29—Na cava eda vulica ena vosa vakatautauvata i Jisu me baleta na dauteitei e moce? (w14 15/12 12-13 ¶6-8)\nNa cava eso na iyau vakayalo o raica ena wili iVolatabu ni macawa qo?\nWili iVolatabu: (Me kua ni sivia na 4 na miniti) Mar 3:1-19a\niKarua ni Veisikovi Lesu: (Me kua ni sivia na 3 na miniti) Vakayagataka na vakatutu ni veivosaki.\niKatolu ni Veisikovi Lesu: (Me kua ni sivia na 3 na miniti) Digia nomu tikinivolatabu qai solia na ivola ni vuli.\nVuli iVolatabu: (Me kua ni sivia na 6 na miniti) bhs wase 3 ¶21-22—Me laurai ni tara na lomana.\n“Me Rogoca o Koya e Vakadaligana, me Rogoca Sara”: (15 min.) Vakamacalataka na ibalebale ni Marika 4:9 (“Me rogoca o koya e vakadaligana, me rogoca sara” ivakamacala ni vosa Mar 4:9, nwtsty). Me saravi na vidio O na Vuku ni o Rogoca na iVakasala. Oti me veivosakitaki na kato “Mo Rogoca na iVakasala” ena wase 4 ni ivola “Tiko ga ena Loloma ni Kalou.”\nVuli iVolatabu ni iVavakoso: (30 min.) jy wase 18\nSere 123 kei na Masu\niMeli iMeli Epereli 23-29\nNoda Bula vaKarisito kei na Cakacaka Vakaitalatala ni Epereli 23-29, 2018


1 Tui 7 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\niMatai ni Tui 7:1-51\nVale vakaturaga nei Solomoni (1-12)\nVukei Solomoni na matai o Airami (13-47)\nRua na duru kopa (15-22)\nWasawasa kaukamea (23-26)\nTini na qiqi kei na beseni kopa (27-39)\nVakaoti na iyaya koula (48-51)\n7 E 13 na yabaki e tara tiko kina o Solomoni na nona vale,*+ e vakaotia taucoko sara na nona vale.+ 2 E qai tara na Vale ni Veikau ni Lepanoni,+ e 100 na kiupiti* na kena balavu, e 50 na kiupiti na kena raba, e 30 na kiupiti na kena cere ena duru sitari e yatu va, qai toka e dela ni duru na icoka sitari.+ 3 E vakalalaga sitari e cake ena dela ni icoka e toka ena dela ni duru, na kedra iwiliwili e 45, e 15 ena dua na iyatu. 4 E tolu na iyatu na katubaleka vakaferemi, e dua na katubaleka e veibasai kei na katubaleka ena tolu na iyatu katubaleka. 5 Na katuba lelevu kece kei na duru ni katuba e tautauvata na balavu ni tutuna vava, vaka kina na mata ni katubaleka veibasai kei na katubaleka ena tolu na iyatu katubaleka. 6 E cakava o koya na Olo* ni Duru me 50 na kiupiti na kena balavu, e 30 na kiupiti na kena raba, e dua na varada e toka e liu, e vakaduru qai tiko na dokana. 7 E cakava o koya e dua na Olo* ni iDabedabe Vakatui+ me dau vakataulewa kina, na Olo ni Veilewai,+ era qai vakalalagataka ena sitari mai na fuloa ina kena isa. 8 Na vale* me tiko kina o koya ena raranivale+ kadua e tiko tani mai na Olo, e tautauvata na kena itaratara. E tara tale ga e dua na vale e vaka na Olo qo me nei luvei Fero a taura o Solomoni me watina.+ 9 E caka kece qori ena vatu saulevu+ me vaka na kena ivakarau, e ta, e varo ena ivaro ni vatu, e loma e tuba, mai na kena yavu ina dela ni lalaga, vaka kina e tuba me yacova na rara levu ni vale.+ 10 E vakadavori me kena yavu na vatu lelevu qai vatu saulevu, eso na vatu e tini na kiupiti, eso tale na vatu e walu na kiupiti. 11 E toka e cake na vatu saulevu e ta me vaka na kena ivakarau, vaka kina na sitari. 12 E wavokita na rara levu ni vale e tolu na iyatu vatu sa ta oti kei na dua na iyatu na icoka sitari, me vaka na raranivale+ e loma ni vale i Jiova kei na varada ni vale.+ 13 E qai talatala o Tui Solomoni me lai kau mai Taia o Airami.+ 14 E luvena e dua na yada ena yavusa o Nafitalai, e turaga ni Taia na tamana, e matai ni kopa,+ e kenadau o koya, e tu vua na kila,+ e buta vinaka ena cakacaka kece ni kopa.* E mani lako vei Tui Solomoni me cakava na nona cakacaka kece. 15 E cakava e rua na duru kopa,+ e 18 na kiupiti na kedrau cere, e rawa ni vivi wavoki e dua vei rau na duru ena wa e 12 na kiupiti na kena balavu.+ 16 E cakava e rua na iukuuku ena kopa e vakawaicalataki me biu ena ulu ni duru. E lima na kiupiti na cere ni dua na iukuuku, e lima na kiupiti na cere ni dua tale na iukuuku. 17 E tiko ena iukuuku ena ulu ni duru ruarua e cake na lawalawa kei na iukuuku muloci vaka na sinucodo,+ e vitu ena dua na iukuuku, e vitu tale ena ikarua ni iukuuku. 18 E qai cakava wavoki e rua na iyatu pomekaraneti* ena dela ni lawalawa me robota na iukuuku ena ulu ni duru ruarua, e cakava tale ga qori ena ikarua ni iukuuku. 19 E vaka na ibulibuli ni lili na iukuuku e toka ena ulu ni duru ruarua ena varada, e va na kiupiti na kena cere. 20 E toka na iukuuku ena ulu ni duru ruarua, volekata na tolona levu e sema kei na lawalawa qai tuva kina vakaiyatu e 200 na pomekaraneti me wavokita e dua na iukuuku.+ 21 E vakaduria o koya na duru ni varada ni valenisoro.*+ E vakaduria o koya na duru ena yasana imatau,* e vakatoka me o Jakini,* e vakaduria tale ga na duru ena yasana imawi,* e vakatoka me o Poasa.*+ 22 E caka na ulu ni duru me vaka na ibulibuli ni lili. Sa qai oti na cakacaka ni duru ruarua. 23 E qai cakava o koya na Wasawasa* ena kaukamea vakawaicalataki.+ E mokimokiti, e 10 na kiupiti mai na dua na batina ina dua tale, e 5 na kiupiti na kena cere, e rawa ni wavokita na wa ni vakarau e 30 na kiupiti na kena balavu.+ 24 E wavokita na ruku ni batina na iukuuku vago,+ e tini ena dua na kiupiti, e wavokita na Wasawasa taucoko, e rua na iyatu vago, e vakawaicalataki vata ga. 25 E dabe toka ena dakudratou na 12 na bulumakau tagane,+ e 3 e qara ina vualiku, e 3 e qara ina ra, e 3 e qara ina ceva, e 3 e qara ina tokalau, e toka e dakudratou na Wasawasa qai qara i loma na dibidratou. 26 Na kena vavaku e vaka na rabaniliga,* e caka na batina me vaka na bati ni bilo, e vaka na ibulibuli ni senilili. E rawa ni tawa kina e 2,000 na ivakarau paca* na wai. 27 E qai cakava o koya e tini na qiqi*+ kopa. E va na kiupiti na balavu ni dua na qiqi, e va na kiupiti na kena raba, e tolu na kiupiti na kena cere. 28 E caka va qo na qiqi: E vakalalaga qai tiko na lalaga ena maliwa ni kau vakababa. 29 E toka na laione,+ na bulumakau, kei na jerupi+ ena tutu ni lalaga e tiko ena maliwa ni kau vakababa, e va tale ga qori ena delanikau vakababa. E toka e cake na senikau veicodocodoi vaka kina ena ruku ni laione kei na bulumakau. 30 E tauyava na yava kopa ni dua na qiqi, e kopa na kau e cowiri kina, e vakaduru na tutuna vava me ivaqaco ni yavana. E tiko na duru ena ruku ni beseni, e caka na senikau ena yasana yadua. 31 E tiko e loma na gusuna, e dua na kiupiti na kena cere, e mokimokiti na gusuna, e dua veimama na kiupiti na kena itutu, e ceuti na gusuna. Na kena lalaga e tautauvata na yasana vava, e sega ni mokimokiti. 32 E tiko e ruku ni lalaga ni qiqi e va na yavana, e tiko na kena pini me taura na yavaniqiqi, e dua veimama na kiupiti na cere ni dua na yavaniqiqi. 33 Na icakacaka ni yavana e vaka ga na icakacaka ni yava ni kareti. E kaukamea na kena pini, na batiniqiqi, na kaukamea lalai e semati ena tikiniqiqi e loma, kei na tikina e loma. 34 E tiko e va na duru ena va na tutu ni qiqi yadua, e caka vata ga me dua na tikina na duru kei na qiqi. 35 E tiko ena delaniqiqi e dua na itutu mokimokiti e veimama na kiupiti na kena cere, ia na delaniqiqi, na tutuna kei na kena lalaga eratou caka vata ga me dua na tikina. 36 E ceuta o koya ena dela ni tutuna kei na kena lalaga na jerupi, na laione, kei na vuniniuniu me vaka na levu ni vanua e lala, kei na senikau me wavokita.+ 37 E va qori na nona cakava na tini na qiqi,+ e dua ga na kedratou icakacaka,+ na kedratou ivakarau, na kedratou ibulibuli. 38 E cakava o koya e tini na beseni kopa,+ e 40 na ivakarau paca e rawa ni tawa ena dua na beseni. E va na kiupiti e dua na beseni.* Era yadua na beseni na tini na qiqi. 39 E qai biuta o koya e lima na qiqi ena yasa imatau ni vale, e lima tale ena yasa imawi ni vale, e biuta na Wasawasa ena yasa imatau ni vale me qara ina tokalau donuya na ceva.+ 40 E cakava tale ga o Airami+ na beseni, na isivi,+ kei na boulu.+ E qai vakaotia o Airami na cakacaka kece e cakava vei Tui Solomoni ena vale i Jiova:+ 41 na rua na duru+ kei na iukuuku vaka na boulu e toka ena ulu ni duru, na rua na lawalawa+ me robota na iukuuku mokimokiti e vaka na boulu ena ulu ni duru, 42 na 400 na pomekaraneti+ ena rua na lawalawa, e rua na iyatu pomekaraneti ena dua na lawalawa me robota na rua na iukuuku e vaka na boulu ena duru ruarua, 43 e tini na qiqi+ kei na tini na beseni+ ena delaniqiqi, 44 na Wasawasa+ kei na 12 na bulumakau e ruku ni Wasawasa, 45 eso na sedre, na isivi, na boulu, kei na iyaya kece e cakava o Airami ena kopa caliva vei Tui Solomoni me baleta na vale i Jiova. 46 E cakava qori na tui ena loma ni ivakabuli qele ena yasayasa na Joritani ena tadrua ni vanua o Sukoci kei Saricani. 47 E sega ni vakarautaka o Solomoni na bi ni iyaya ni sa rui levu. E sega ni kilai na bi ni kopa.+ 48 E cakava o Solomoni na iyaya kece me baleta na vale i Jiova: na icabocabonisoro+ koula, na teveli koula+ ni madrai dauraici, 49 na itutu ni cina+ koula dina, e lima ena imatau e lima ena imawi ena mata ni rumu sara e loma, na senikau,+ na cina kei na iqamu ni vauvau ni cina e koula,+ 50 na beseni, na ikotinivauvau ni cina,+ na boulu, na bilo,+ na itawatawa ni bukawaqa+ e koula dina, na icobacoba ni katuba ena vale e loma,+ oya na Loqi Tabu Sara kei na isogo ni katuba ni vale ni valenisoro+ e koula. 51 E mani vakaotia o Tui Solomoni na cakacaka kece me caka ena vale i Jiova. E qai kauta i loma o Solomoni na ka e vakatabuya o Tevita na tamana,+ e biuta na siliva, na koula, kei na iyaya ena valeniyau ni vale i Jiova.+\n^ Se “Varada.”\n^ Se “boronisi,” ena tikina qo kei na veitikina tarava ena wase qo.\n^ Na vuata qo e roka senikavika qai vaka na irairai ni yapolo.\n^ Dua na paca e 22 na lita (5.81 na qaloni). Raica na iKuri B14.\n^ Se “va na kiupiti na kena raba.”\n1 Tui 7


Kaukaua me Bulibuli—“O Koya ka Bulia na Lomalagi, kei Vuravura” | Toro Voleka\nKaukaua me Bulibuli—“O Koya ka Bulia na Lomalagi, kei Vuravura”\n1, 2. E kilai vakacava ena ibulibuli ni matanisiga na kaukaua e tu vei Jiova?\nCAVA e yaco ni o lai duri tu ena yasa ni bukawaqa mo tatalai ena dua na bogi batabata? O dodoka yani na ligamu me veirauti ga na kena yawa mai na buka, mo marautaka kina na katakata ni irara. Ke o rui volekata tale na buka, o na sega ni vosota rawa na katakata. Ke o rui yawa mai, e rawa ni tarai iko tale na batabata ni bogi.\n2 E tiko e dua na “bukawaqa” e dau vakatakata na yagoda ena siga. Na “bukawaqa” oya e 150 na milioni na kilomita na yawa ni vanua e caudre sara tiko mai kina! * Sa na dua mada ga na ka na kaukaua ni matanisiga, nida mai vakila sara tiko yani oqo na kena katakata! Ia, sa bau veirauti vinaka sara ga na yawa ni vanua e toka yani kina na noda vuravura ni sowiri wavokita tiko na lovo katakata vakaitamera oqo. Ke volekata tale yani na matanisiga, ena buta kece na wai e tu e vuravura ra qai cawa tani yani; ke yawa tale, era na cevata. Na ituvaki ruarua oqo ena sega ni rawa kina ni dua na ka e bula e vuravura. Vakasamataka tale mada na totoka ni matanisiga me ivurevure ni rarama me rawa kina na bula e vuravura. E sega na benu e kaburaka ni vakacila mai na kena rarama, e nuitaki na matanisiga, qai dau vakacegui keda.—Dauvunau 11:7.\nE “vakarautaka na rarama kei na mata-ni-siga” o Jiova\n3. Na ka dina cava eda vulica mai na matanisiga?\n3 Ia, e levu era vakawaletaka na matanisiga, e dina ni vakatau kina nodra bula. Era lecava na ka e rawa nira vulica mai na matanisiga. E kaya na iVolatabu me baleti Jiova: “O ni a vakarautaka na rarama kei na mata-ni-siga.” (Same 74:16) Io, e dokai o Jiova, “o koya ka bulia na lomalagi, kei vuravura,” ena vuku ni matanisiga. (Same 19:1; 146:6) Ia, oqo e dua wale ga vei ira na bilioni vakabilioni na ibulibuli era ciri tu mai lomalagi e rawa nida vulica kina na kaukaua vakaitamera e tu vei Jiova. Meda dikeva mada e so vei ira na ibulibuli oqo, oti eda na qai lesuvi vuravura mai kei na so na ka era bula tu kina.\n“Ta Cake, ka Rai Yani”\n4, 5. E vakacava sara mada na kaukaua kei na igu ni matanisiga kei na kena levu, ia vakacava ke da vakatauvatana kei na so tale na kalokalo?\n4 De dua o sa kila ni noda matanisiga e wili tale ga me kalokalo. E kena irairai ni ka vakaitamera sara ga o koya ni o vakatauvatana kei ira na kalokalo o dau raica ena bogi, baleta ga ni voleka mai vei keda. E vakacava sara mada na kena kaukaua, se igu e tiko vua? Na katakata ena uto ni matanisiga e rauta ni 15,000,000 na dikiri (°C). Kaya mada ke o taura mai e dua na tiki ni uto ni matanisiga me vaka beka na levu ni dua na matanisuka mo qai mai biuta e vuravura, ena rivarivabitaki ga na nomu bula veitalia mada ga ke 140 na kilomita na yawa ni vanua o tu yani kina! Ena veisekodi, e kaburaka mai na matanisiga na igu e tautauvata kei na kacabote ni drau vakamilioni na bomu niukilia.\n5 Dua na ka na vakaitamera ni matanisiga. E rawa mada ga ni vakalevutaki vaka 1,300,000 na noda vuravura me rau qai tautauvata! Kena ibalebale beka oqo ni matanisiga e sa bau dua sara ga vei ira na kalokalo vakaitamera? Sega sara, era vakatoka na matanisiga na daudikeva na maliwalala me yellow dwarf (somidi dromodromo); baleta ni rui lailai ni vakatauvatani kei na vo ni kalokalo. E vola na yapositolo o Paula ni ‘duidui na lagilagi ni kalokalo yadua.’ (1 Korinica 15:41, VV) De dua a sega ni kila taucoko sara o koya na ibalebale ni ka a vola. Ia, sa laurai nikua ni tiko e dua na tama ni kalokalo vakaiyanaqa. Na kalokalo oqo kevaka mada ga e toka ena vanua e toka kina na matanisiga, sa na tiko tale i loma na noda vuravura. E dua tale ke toka tale ga mai ena itokatoka ni matanisiga e rawa ni sivita na noda vuravura lai yaco sara ina vuravura e vakatokai o Saturn—sa bau yawa mada ga o Saturn mai na noda vuravura. Ni vuka yani e vuravura e dua na waqavuka ni maliwalala, na kena totolo e vakavasagavulutaki na totolo ni sicini ni dakai, e qai yaco yani i Saturn ni oti e va na yabaki!\n6. E vakarawarawataka vakacava vei keda na iVolatabu meda kila ni levu cake sara na iwiliwili ni kalokalo mai na kena e rawa nida raica?\n6 Eda qoroqoro nida vakasamataka na levu ni veikalokalo, ia e sa qai vakasakiti sara na kedra iwiliwili. E vakaraitaka na iVolatabu ni sega ni wiliki rawa na kalokalo ena kedra levu, era vaka “na nuku ni matasawa.” (Jeremaia 33:22) Kena ibalebale oqo ni dua na ka na levu ni kalokalo eda sega ni raica rawa na tamata. Ke dua mada ga na dauvola iVolatabu me vakataki Jeremaia e dagava na lomalagi me wilika na kalokalo e raica rawa, ena wilika beka ga e tolu na udolu, ni oqori ga na ka ena rawa ni raica na matada ke bogi buto qai draki vinaka. Na iwiliwili oya ena via vaka ga na levu ni mataninuku o takiva ena qeteqete ni ligamu. Io, e sega ga ni wiliki rawa na levu ni kalokalo, me vaka ga na kena sega ni wiliki rawa na nuku ni matasawa. * O cei ga e rawa ni wilika?\n“Sa kacivi ira kecega e na yacadra”\n7. (a) Vica beka na kalokalo e tiko ena noda isoso kalokalo, ia vakacava sara mada na levu ni iwiliwili oqori? (b) Nira sega ni vakadeitaka rawa na dau dikeva na maliwalala na iwiliwili ni isoso kalokalo, na cava e dusia? Cava eda vulica e ke ena veika e bulia o Jiova ena nona kaukaua?\n7 E sauma na Aisea 40:26: “Dou ta cake, ka rai yani; ko cei ka bulia na ka oqori? ka sa kauta vakamataivalu mai na kedrai vavakoso? sa kacivi ira kecega e na yacadra.” E kaya na Same 147:4: “Sa wilika ko koya na kedrai wiliwili na kalokalo.” Ia, e vica “na kedrai wiliwili na kalokalo”? Sega ni taro rawarawa oqo. Ena noda isoso kalokalo mada ga, na yacana na Milky Way, era nanuma na dau dikeva na maliwalala ni tiko kina e sivia ni 100 na bilioni na kalokalo. * Ia, e levu tale tu na isoso kalokalo, e so na isoso kalokalo e levu cake sara na iwiliwili ni kena kalokalo. Ia, e vica sara tu mada na isoso kalokalo? E so na dau dikeva na maliwalala era cakacakataka ni na via 50 na bilioni. E so tale era nanuma ni na via yacova sara yani na 125 na bilioni. E sega gona ni rawa nira vakadeitaka sara na kenadau na iwiliwili dina ni isoso kalokalo, sa qai vakacava sara na iwiliwili dina ni vica vata na bilioni na kalokalo era tiko ena dua na isoso kalokalo! Ia, e kila na iwiliwili oqori o Jiova. Kuria oya ni vakayacani ira yadua sara ga!\n8. (a) O na vakamacalataka vakacava na levu ni noda isoso kalokalo na Milky Way? (b) Sala cava e lewa kina o Jiova nodra veitosoyaki na veika e bulia era tu e lomalagi?\n8 Eda na qai qoroi Jiova ga vakalevu nida vakasamataka na levu ni isoso kalokalo. Na totolo ni rarama e sa bau dua na ka. E rawa ni ciciva e 300,000 na kilomita ena dua bulu na sekodi. Ia, ke dua na rarama e takosova noda isoso kalokalo na Milky Way ena totolo oya, ena taura e 100,000 na yabaki me qai yaco i yasana adua! Ia, e so na isoso kalokalo era levu cake sara. E kaya na iVolatabu ni o Jiova e “birika na lomalagi” vakaitamera me vaka beka ga e dua e tevuka na isulu. (Same 104:2) E tuvana tale ga na nodra veitosoyaki na nona ibulibuli oqo. Mai na kuvu somidi e dau veicaginayaki ena kedra maliwa na veikalokalo me yacovi ira na isoso kalokalo vakaitamera, na nodra sowiri kece e vakatau tiko ena lawa e sa virikotora oti tu na Kalou me baleti ira. (Jope 38:31-33) Era vakatauvatana kina na saenitisi na maqosa ni nodra veitosoyaki na veika buli mai lomalagi kei na dua na matameke vakaitamera era toso vata ena maqosa! Ia, qai vakasamataki koya mada e bulia na veika oqo. Sega ni vakabekataki ni o na dokai koya sara ga ena vakaitamera ni kaukaua e tu vua, me vaka eda vakadinadinataka ena ka e bulia!\n‘Bulia na Vuravura ena Nona Kaukaua’\n9, 10. Eda raica vakacava na kaukaua i Jiova nida vakasamataka na vanua e biuta kina na noda vuravura kei na kena veikalokalo, me vakataki Jupiter, kei na vula?\n9 E laurai votu tale ga na kaukaua ni Kalou ena noda itikotiko, na vuravura. E sega ni vakamelei rawa na vanua e biuta koto kina noda vuravura, nida vakasamataka na levu ni vanua e lomalagi e rawa ni biuta kina. Era vakabauta na saenitisi ni isoso kalokalo tale e so e sega ni rawa kina na bula. Na vo mada ga ni vanua ena noda isoso kalokalo e sega ni rawa tale ga kina na bula. Na lomana donu e buroro kina na kalokalo, qai vutucoqa ena biau livaliva rerevaki, dau wasoma tale ga nodra vovoleka ni coqa e kea na veikalokalo. Na tutuna e sau e sega kina e levu na ka e gadrevi me rawa kina na bula. Ia na noda vuravura kei na kena veikalokalo era toka donu sara ga.\n10 E taqomaki o vuravura mai na dua tale na vuravura levu—o Jupiter—e dina ni toka mai vakayawa. Na levu kei Jupiter e rawa ni vakaduanaudolutaki vakacaca o vuravura rau qai tautauvata, qai kaukaua sara na idre e toka vua. E veitaqomaki vakacava? E dau dreta se kolotaka tani na veika e so e dau vuka se lutu vakasakasaka mai maliwalala. Ke sega o Jupiter, era kaya na saenitisi ni rawa ni vaka10,000taki na levu ni ka era coqa se lutuma mai noda vuravura. Ia, na yasa ni noda vuravura ga e toka kina na vula, e rawa nida kaya ni oqo e dua na vu ni kalougata kei vuravura. E sega ni rairai totoka wale ga na vula, se noda cina ni bogi buto, o koya sara ga e vakavuna me dei toka na taiki ni noda vuravura. Na taiki sara ga oqo e veiveisau rawa kina na draki e vuravura, da bula rawa kina o keda kei na vo ni veika bula.\n11. Ena sala cava e taqomaka kina noda vuravura na maliwalala?\n11 E laurai na kaukaua i Jiova kei na nona maqosa ni bulibuli ena cava ga e rawa nida vakasamataka me baleta na noda vuravura. Dua mada na kena ivakaraitaki na maliwalala, ni vaka tiko e dua na ilati. Levu na mataqali rarama e vakacila mai na matanisiga, na rarama e yaga vei keda, na rarama tale ga e rawa ni vakaleqai keda. Ia, ni yacova mai na vanua sara e cake ena noda maliwalala na rarama dauveivakarusai oqo, era sa dau qai veiwaki kei na cagi na oxygen, lai basika kina e dua na ilati e vakatokai na ozone. Na ilati oqo e sa qai dau tarova na rarama dauveivakarusai e solia mai na matanisiga. O koya gona, na noda vuravura e sa tu vata ga kei na kena iovi se itataqomaki!\n12. Cava eda vulica ena italetale ni wai me baleta na kaukaua ni bulibuli i Jiova?\n12 Oya e dua wale mada ga na ka vakasakiti me baleta noda maliwalala, na vanua era veicurumaki kina na kasi e veirauti vinaka sara ga mera bula kina na ka bula e vuravura. E dua tale na italetale ni wai. Ena veiyabaki, na wai e dau cawa cake mai wasawasa kei na veiuciwai ena kaukaua ni matanisiga e rawa ni vakasinaita e dua na taqe e sivia e 70 na kilomita na kena raba, kena titobu, kei na kena cere. Na wai oqo e dau qai lai kumukumuni me o, kauti koya sara yani na batinicagi. E sowiri tiko i lagi na wai oqo me yacova ni sa savasava, oti sa qai tau mai me uca, se uca cevata, mai vakasuasuataka tale yani na dela i vuravura. Me vaka ga e kaya na Dauvunau 1:7: “Sa dave tiko ki waitui na uciwai kecega; ia sa sega ni sinai na wasawasa; ki na tikina sa daudave maikina na veiuciwai, sa daulesu tale kina.” O Jiova duadua ga e rawa ni vakarautaka e dua na italetale vakasakiti vaka oqo.\n13. E vakadinadinataki vakacava na kaukaua ni Kalou ena veika e bula e dela i vuravura kei na loma ni qele?\n13 Eda rawa ni vakadinadinataka ena kabula kece ga eda raica na kaukaua e tu vua na Dauveibuli. Eda raica nona kaukaua ena vunikau vakaiyanaqa na sequoia era tubu sivita sara na vale taba30, vaka kina ena co somidi ni wai era buroro tu ena boto ni sauloa, na co era kaburaka mai vakalevu na oxygen, na cagi eda bula kina na tamata. Na qele mada ga eda butuka tu e vutucoqa ena kabula—na veimataqali baca, karou, kei na kabula lalai sara, era cakacaka vata vakamaqosa me bulabula kina na qele.\n14. Na kaukaua vakaiyanaqa cava e ologi koto ena atomi somidi?\n14 Sega ni vakabekataki tale ni o Jiova e ‘bulia na vuravura ena nona kaukaua.’ (Jeremaia 10:12) E kilai sara mada ga na kaukaua ni Kalou ena veika somidi sara. Kena ivakaraitaki, ke kabi vata e duanamilioni na atomi, na gacagaca somidi duadua ni veika buli, na kena raba ena sega ga ni yacova na vavaku ni dua bulu na drauniulu. Kevaka mada ga e vakalevutaki e dua na atomi me vaka na levu ni dua na vale taba14, na utona ena vaka na levu ni dua na mata ni masima ena ikavitu ni tabavale. Ia, na uto ni atomi somidi oqo e vu sara tiko ga ni igu vakaiyanaqa e dau veivakarusai ena iyaragi niukilia!\n“Na Ka Kecega sa Cegu Rawa”\n15. Ni cavuti ira na manumanu kila o Jiova, na cava e via vakavulica vei Jope?\n15 E vakadinadinataki tale ga na kaukaua ni Kalou ena veimataqali manumanu era tu e vuravura. E vola na ika148 ni Same na veika e vuqa era vakavinavinakataki Jiova, na tikina e 10 e tukuni ira tale ga na “manumanu kila, kei na manumanu lasa kecega.” O keda na tamata e dodonu meda qoroi koya na Dauveibuli, oqo e dua na vuna a vosa kina vei Jope o Jiova me baleti ira na manumanu me vaka na laioni, asa kila (se, zebra), bulumakau kila, piimoci (se, hippopotamus), kei na livaiacani (vakabauti ni korokotaile). Cava e via vakabibitaka o Jiova? Ke sa rawa vua na tamata me qoroya na manumanu kila, vakadomobula, qai vakarerevaki vaka oya, me qai vakacava nona raici koya e buli ira?—Jope, wase 38-41.\n16. E veivakadrukai vakacava e so na manumanu vakatabana e bulia o Jiova?\n16 Na Same 148:10 e cavuti ira tale ga na “manumanu vuka” se “manumanu vakatabana” (NW). Vakasamataka mada na kedra veimataqali! E tukuna vei Jope o Jiova ni ositiriji e “beca na ose kei koya sa vodoka.” Me cava tale, e sega beka ni rawa ni vuka na manumanu e 2.5 na mita oqo na kena balavu, ia e rawa ni ciciva e 65 na kilomita dua na aua, e dua mada ga nona ikalawa e rawa ni yacova e 4.5 na mita! (Jope 39:13, 18) Ia, na albatross e levu ga na gauna e vukatubu tu i macawa, me vukaca na veiwasawasa. Sa rauta me via 3 na mita na balavu ni tabana. E rawa ni vakatubutubu tu me vica vata na aua, sega mada ga ni yavalata na tabana. Ena yasana adua, na bee hummingbird, na manumanu vuka lailai duadua e vuravura e lima ga na sedimita na kena balavu. Ia, e rawa ni roba vaka80 na tabana ena dua wale ga na sekodi! E talei dina na saravi ira, e rawa nira vuka vakasukasuka se tu vakadua e macawa me vaka na elikoputa.\n17. E vakacava na levu ni tavuto e vakatokai na blue whale? Na cava e rawa nida kaya nida vakasamataka na ika kei na manumanu e bulia o Jiova?\n17 Na Same 148:7 e kaya ni o ira sara mada ga na manumanu lelevu ni “wai titobu” era vakavinavinakataki Jiova. Vakasamataka mada na ika e nanumi ni manumanu levu duadua ena noda vuravura, na tavuto e vakatokai na blue whale. Na manumanu levu ni “wai titobu” oqo e rawa ni sivia na 30 na mita na kena balavu. Na kena bibi e rawa ni tautauvata kei na bibi ni 30 na elefaniti lelevu. Na bibi mada ga ni yamena e tautauvata kei na bibi ni dua na elefaniti. Na levu ni utona e vaka na levu ni dua na motoka lailai. Na utona vakaitamera oqo e pamu ga vaka9 ena dua na miniti—e veibasai sara kei na uto ni hummingbird, ni rawa ni pamu vaka1,200 ena dua ga na miniti. Na levu mada ga ni dua na salanidra ni tavuto vakaitamera oqo e rawa tale ni qasi e loma e dua na gonelailai. E uqeti dina na lomada meda cavuta tale ga na malanivosa e tini kina na Same: “Me vakavinavinaka vei Jiova na ka kecega sa cegu rawa.”—Same 150:6.\nVuli Mai na Kaukaua i Jiova me Bulibuli\n18, 19. E vakacava sara mada na levu ni ka bula e bulia o Jiova e dela i vuravura? Cava eda vulica e ke me baleta nona lewa?\n18 Na cava eda vulica ena nona vakayagataka o Jiova nona kaukaua me bulibuli? Eda galu ga ena veimataqali ka buli e rawa nida vakasamataka. A kaya ena qoroqoro e dua a vakaitavi ena volai ni Same: “I Jiova, sa ka levu vakaidina na nomuni cakacaka! . . . Sa roboti vuravura na nomuni yau.” (Same 104:24) Sega ni dua e vakalasuya rawa na vosa oqo! Era vakabauta e so na dau vakadidike nira bula tu e vuravura e sivia ni duanamilioni na mataqali ka bula; e so tale era kaya ni 10 na milioni, e so era kaya ni 30 na milioni, e so era kaya ni levu cake sara. Ni vakasamataka na tamata na veika vovou me bulia, lakolako ga sa tao, sa sega ni kila se cava tale me cakava. E duatani o Jiova, e sega ni vakaiyalayala na ka e vakasamataka me bulia, e sega tale ga ni vakaiyalayala na kaukaua e tu vua me bulia kina.\n19 Eda vulica mai na ka e bulia o Jiova ena nona kaukaua ni o koya ga e Turaga Sau. Na vosa sara mada ga, “Dauveibuli,” e vakaduiduitaki Jiova mai na ka kece e lomalagi, vaka kina e vuravura, ni ka kece oqo era nona “ibulibuli.” O koya sara mada ga na Luve i Jiova e dua bau, na nona “matai daucakacaka” ena gauna a bulibuli kina, a sega ni vakatokai koya vakadua na iVolatabu me Dauveibuli. (Vosa Vakaibalebale 8:30; Maciu 19:4) E tukuni koya ni “ulu ni veika buli kece ga.” (Kolosa 1:15, VV, neitou na matanivola kala.) E Dauveibuli duadua ga o Jiova, o koya duadua e tu vua na dodonu me Turaga Sau ni lomalagi kei na vuravura.—Roma 1:20; Vakatakila 4:11.\n20. Ena vakasama cava e vakacegu kina o Jiova ena nona bulibuli?\n20 Sa cegu beka o Jiova mai na nona vakayagataka nona kaukaua me bulibuli? E kaya na iVolatabu ni ono na siga a bulibuli kina na Kalou, “a sa vakacegu ko koya e na kenai kavitu ni siga mai na nona cakacaka kecega.” (Vakatekivu 2:2) E vakaraitaka na yapositolo o Paula ni ikavitu ni siga oqo e vica na udolu na yabaki na kena dede, baleta ni se cici tiko ga mai ena nona gauna. (Iperiu 4:3-6) Ia, nona “vakacegu” oqo o Jiova e vakaraitaka beka ni sa sega sara ga ni qai dua na ka e cakava tale? Sega, e cakacaka tiko ga o Jiova. (Joni 5:17) Nona kaya gona ni cegu mai na nona cakacaka e vakaibalebaletaka nona sa vakaotia na nona cakacaka ni bulibuli e vuravura. Ia, se sega ni cegu o koya ena nona raica me vakayacori nona inaki, se cakacaka tiko ga. E okati me dua vei ira na cakacaka oqo na nona vakavuna na volai ni iVolatabu. Na nona cakacaka e okati sara mada ga kina nona kauta mai e dua na ka “buli vou,” me vaka eda na qai veivosakitaka ena Wase 19.—2 Korinica 5:17.\n21. Ena tarai ira vakacava me tawamudu na tamata yalodina na veika vakasakiti e bulia na Kalou ena nona kaukaua?\n21 Ni sa na cava na gauna ni vakacegu i Jiova, sa na qai rawa ni kaya me baleta na nona cakacaka kece ga e vuravura ni “sa ka vinaka sara,” me vaka ga a cakava ni cava na ono na siga ni nona bulibuli. (Vakatekivu 1:31) Ena vakayagataka vakacava na nona kaukaua me bulibuli ni oti oya? Eda sa na waraka ga meda qai raica. Se cava ga e yaco, e dua ga na ka e macala: ena vakadrukai keda tu ga na veika vakasakiti e bulia na Kalou ena nona kaukaua. Ena tawamudu na noda na vulici Jiova tiko ga mai na veika e bulia. (Dauvunau 3:11) Na noda kilai koya ga vakavinaka, na noda qoroi koya tale ga—sa da na qai toro voleka ga vua na Dauveibuli Uasivi.\n^ para. 2 Me vakarawarawataka noda kila na yawa ni vanua oqo, vakasamataka mada ke o vodo motoka—ke tasiri mada ga nomu motoka ena 160 na kilomita dua na aua me kua ni cegu, oti e duanadrau na yabaki o se bera ga ni yaco!\n^ para. 6 Era nanuma e so nira a tu ena gauna vakaivolatabu e so na ka ni vakadodorairai. Era veiletitaka ni kevaka e sega, era qai kila tu ga vakacava o ira ena gauna oya na vakaitamera ni iwiliwili ni kalokalo, eda sega ni rawa ni wilika e matada? Na vakasama qiqo vaka oya e guilecavi sara tu ga kina o Jiova, o koya e vakavuna na volai ni iVolatabu.—2 Timoci 3:16.\n^ para. 7 Vakasamataka mada se na vakacava na dede ni nomu wilika e 100 na bilioni na kalokalo, ke o wilika e dua na kalokalo ena veisekodi—me qai kua ni cegu, siga, bogi—ena taura e 3,171 na yabaki!\nSame 8:3-9 Eda na vulica vakacava na yalomalumalumu mai na veika e bulia o Jiova?\nSame 19:1-6 Na cava eda na cakava ena vuku ni veika e bulia o Jiova ena nona kaukaua? Ena vuku ni cava?\nMaciu 6:25-34 Ena vukei keda vakacava ena noda valuta na lomaocaoca kei na noda vakaliuca na ka dodonu, nida vakasamataka na ka e bulia o Jiova ena nona kaukaua?\nCakacaka 17:22-31 Eda vulica vakacava mai na ka e bulia o Jiova ena nona kaukaua ni cala na qaravi matakau, vaka kina ni sega ni yawaki keda na Kalou?\niMeli iMeli Kaukaua me Bulibuli—“O Koya ka Bulia na Lomalagi, kei Vuravura”


Me Vakavulici na Lomada — Watchtower LAIBRI ENA INTERNET\nkm 11/01 t. 5-6\nMe Vakavulici na Lomada\nPorokaramu Vou ni Siga ni Soqo Lavotaki\nE Rawa Mo “Vakaduiduitaka na Vinaka Mai na Ca”?\n1 Ena gauna ni rarawa oqo ni ivakataotioti ni veisiga, sa qai levu ga na ituvaki dredre kei na veivakatovolei taratarasui eda sotava na tamata ni Kalou e vuravura raraba. (2 Tim. 3:1-5, NW) Eda gadreva kece na veivakayaloqaqataki meda tudei tiko ga ena vakabauta. (1 Kor. 16:13) Eda na rawata na veivuke i Jiova ena noda kana wasoma mai na nona Vosa, da vakararavi ina yalona tabu, da qai kabita dei na nona isoqosoqo.—Same 37:28; Roma 8:38, 39; Vkta. 2:10.\n2 E veiganiti kina na usutu ni porokaramu ni siga ni soqo lavotaki ena yabaki sa oti, “Meda Tamatabula ena Vuku.” A yavutaki ena 1 Korinica 14:20, eda wilika kina na nona vosa na yapositolo o Paula: “Oi kemudou na veiwekani, dou kakua ni gone lalai e na vuku; e na lomaca ga mo dou gone lalai, ia e na vuku mo dou tamata bula.” Na cava na nomu nanuma me baleta na porokaramu oya?\n3 “A veivakayaloqaqataki dina!” “Na ka sara ga e vinakati!” Oqori e rua ga mai vei ira e levu na vosa ni vakavinavinaka a tau. E bau drukataka tale ga na porokaramu e dua e sega ni iVakadinadina a tiko ena siga ni soqo lavotaki me raica na papitaiso i luvena goneyalewa e yabaki 12, qai vakadinata tale ga ni na yaga oya ina nona vuvale. E vaka beka oya na nomu nanuma? Meda railesuva mada e so na tiki bibi ni porokaramu.\n4 Gadrevi na Kilaka me Vakavulici Kina na Lomada: Ena imatai ni vosa, “Sasagataka Oqo Meda Tamata Vuku,” na cava na ka e vinakati a vakabibitaka o koya a vunau me sotavi rawa kina na veika dredre ni gauna oqo? E sega ni rauta ga na kilaka. Meda bucina, da saga meda tamatabula ena noda kila na iVolatabu, me kua nida rawai kina ena ca e wavoliti keda tu. Ia ena vinakati e ke na veidusimaki ni Kalou. Me vakataka na daunisame, da masuti Jiova me vakavukui keda meda kila na nona vunau se na nona vosa me rawa nida qaravi koya kina ena lomada taucoko.—Same 119:1, 2, 34.\n5 Ena vosa a tarava a vakamacalataka na ivakatawa dauveilakoyaki ni o Jiova e vakayagataka na nona Vosa kei na nona isoqosoqo me vakarautaka vei keda na “iVukevuke Meda Tamatabula Kina Ena iVolatabu.” Ni tamatabula e dua ena kilaka e kena ibalebale ni “rawa ni titobu na nona raica e dua na ituvaki, ena vakalewa vinaka na muana kece, me taura na kena ibalebale dodonu.” O cei ena vukei keda meda rawata na rai vaka oqo? Sa vakarautaki ira na isolisoli tamata o Jiova mera vukei keda meda toso vakayalo. (Efeso 4:11, 12, VV) E dau uqeti keda na nona isoqosoqo rairai meda wilika e veisiga na Vosa ni Kalou, da tiko wasoma tale ga ena soqoni kece ni ivavakoso. (Same 1:2) Eda vakavulici ena sala meda vakayagataka kina na iVolatabu kei na noda ivolatabaki vakarisito ena noda vuli vakataki keda, vuli vakavuvale, vaka kina na noda vakavakarau ina soqoni kei na cakacaka vakavunau. O sa vakayagataka tiko na isolisoli kece oqo? O sa muria vinaka tiko na nomu ituvatuva ni wili iVolatabu vakawasoma? E bibi oqo meda taqomaki kina me kua ni rawai keda na ivalavala ni vuravura, na kena ivukivuki vovou, na vuku vakatamata kei na vakasama tawayaga.—Kolo. 2:6-8, VV.\n6 Me Vakavulici na Lomada: Ena imatai ni nona vosa na mata ni valenitabana, na kena ulutaga, “Taqomaka Nomu Bula Vakayalo Ena Nomu Vakavulica na Lomamu,” e vakamacalataka ni sega ni rawa nira vakaduiduitaka na vinaka mai na ca na tamata ni vuravura. (Aisea 5:20, 21) E baleta nira cata, ra qai sega ni via muria na ivakatagedegede dodonu ni Kalou. Kena veibasai o keda e vakavulici keda na isoqosoqo i Jiova ena veika vakayalo, eda kila na ivakatagedegede ni Kalou, da qai vakayagataka me lewa na ka eda cakava kei na noda itovo. O koya gona, eda kila rawa kina na ka e yaga, e vinaka ena mata i Jiova, kei na veika e salavata kei na lomana.—Roma 12:2.\n7 Me kua nida rawai ena vakasama veilecayaki ni vuravura kei na ca e kauta mai, ena vinakati meda vakavulica tiko ga na lomada. Eda na cakava vakacava? Me vaka e volai ena Iperiu 5:12-14, e vakabibitaka na yapositolo o Paula ni sega ni rauta meda gunuva ga na “wai-ni-sucu” ni Vosa ni Kalou. Ena vinakati meda kania na kakana dina vakayalo me vaka eda vakayacora tiko ena kena vulici na parofisai i Aisea ena Vulivola ni iVavakoso. Meda qai bulataka sara na ka eda vulica. Nida cakava oqo, sa na qai dei ga kina ina lomada ni dodonu na ivakavuvuli i Jiova kei na nona ivakatagedegede. Oqo e vakavulica na lomada me vakaduiduitaka vakamatata na vinaka mai na ca.\n8 E ka ni rarawa ni so era sa butusevata vakayalo. Na cava e vuna? Era sega ni vakamua vakatabakidua na nodra rai ina ka vinaka e dodonu ena mata i Jiova. Ra lai tini rogoca kina na veitalanoa dukadukali e sega ni salavata kei na iVolatabu e dau caka ena so na gauna ena walesi se ena retioyaloyalo, na ivakatagi torosobu, se ra veitaratara kei ira na dau veivakamuai cala ena kompiuta. Nida ivalavala vakavuku ena sega ni rawa nira vakamuai keda cala o ira era ivalavala dukadukali, ra lialia ra qai tamata ca.—Vkai. 13:20; Kala. 5:7; 1 Tim. 6:20, 21.\n9 Ra iTabagone, mo ni ‘Gonelalai ena iTovo Ca’: E rua na vosa a uqeti ira vakatabakidua na itabagone mera vulica mera tamatabula ena vuku. Erau vakamacalataka na tacida erau a vunau ni ibalebale ni matavosa “e na lomaca ga [se, “e na i tovo ca,” VV] mo dou gone lalai,” oya mera vaka na gonelalai, mera kua ni via lai vakilakila na veika e dukadukali ena mata i Jiova. (1 Kor. 14:20) Eda a uqeti kece meda lewa vinaka na noda vakayagataka na noda gauna me kua nida vakamuai se me takavi keda na veika ca e voliti keda tu. (Efeso 5:15-17) Eda a uqeti tale ga meda cakacakataka mada se vakaevei na levu ni gauna eda vakayagataka tiko ena noda wilika na ka e sega ni na vakatubura na noda kila na veika vakayalo. O sa cakava beka? Na cava e vakaraitaka? Me ikuri ni nomu wili iVolatabu e veisiga, mo vakadeitaka tale ga mo dau wilika na ivolatabaki mai na isoqosoqo ena gauna ga o taura kina. Oqo na ka ena vukei keda, kei ira na itabagone meda ‘rawata na yalomatua.’—Vkai. 4:7-9.\n10 “Na Yaga ni Noda Muria Vakavuku na iVakavuvuli Vakaivolatabu”: Oqo na usutu ni iotioti ni vosa ena porokaramu ni siga ni soqo lavotaki. A vakamacalataka na mata ni valenitabana ni o Jiova na iVurevure ni kila ena rawa kina na bula, sa macala ga ni na cecere sara vei keda na tamata. Vakasamataka mada na kena sa soli tu vei keda na veivakadonui ni rawa nida takiva na kila mai vei Jiova! E lomasoli o koya ni solia na kila oqori vei ira era qara vakaidina ra qai kerea ena vakabauta. (Vkai. 2:3-5, 9; 28:5) O sa vakayagataka tiko na isolisoli oqo?\n11 Nida wilika na iVolatabu, eda a uqeti meda kila na yavu ni kena ivakavuvuli. (2 Tim. 3:16, 17) Vulici ira vakavinaka mo kila vinaka kina na ka e vinakata o Jiova. Tikica na gauna mo vakananuma kina vakatitobu na yavu ni ivakavuvuli oqo qai tugana ina nomu vakasama kei na lomamu. Ni oqo ena vakavulica na lomamu me dodonu kina na vakatulewa o cakava ena nomu bula. (Josua 1:8) Meda raica mada e vica na ituvaki era sotava e levu, kei na sala me vakayagataki kina na yavu ni ivakavuvuli ni iVolatabu me dodonu kina na noda vakatulewa.\n12 ‘Na mataqali isulusulu kei na sasauni vakacava meu muria?’ E laurai na yalo ni talaidredre ena veiveisau ni isulusulu kei na sasauni e dau taka mai e vuravura. Na yalo oqo e uqeti ira na tamata me sakuca, yakusurasura qai veivagarogaroi na nodra isulusulu. Ke sa galeleta tiko na yaloda, na ivakavuvuli cava ena iVolatabu ena vukei keda me valuti kina? Ni vakavulici na lomada, eda na vakasamataka na ivakavuvuli ena 1 Timoci 2:9, 10, (VV) oya meda “[vaka] i sulu matau ka rakorako . . . , me vaka sa kilikili kei ira . . . era kaya ni ra sa lotu.” E so tale na ivakavuvuli me baleta na tikina oqo e kune ena 2 Korinica 6:3 kei na Kolosa 3:18, 20.\n13 ‘Meu vaqaqacotaka vakacava na iyau ni noqu vuvale?’ E bibi mera dau veivosaki na lewenivuvale yadua. E kaya na Jemesa 1:19: “Mo dou kusarawa yadua me vakarorogo, mo dou berabera ga ni vosa, mo dou berabera ni cudru.” E dodonu ina lewenivuvale yadua mera vakarorogo, ra veivosaki tale ga, ni vinakati na soli vakasama ena veitaratara vakavuvale. Ke dodonu mada ga na ka eda kaya, ia e rogorogo ca na kena itautau, e viavialevu, qai tawaveinanumi, ena sega ni yaga. O koya gona, se da tagane vakawati, yalewa vakawati, itubutubu se gone, meda “vosa e na yalovinaka, ka vakatuituinataki e na masima.”—Kolo. 4:6.\n14 ‘E vakaleqai au beka na domona na iyau?’ Na domona na iyau e dua na idre ni vuravura e rawa ni vakadredretaka na noda bula. Ena sega ni rawati kina na bula mamarau. (Dauv. 5:10; Luke 12:15; 1 Tim. 6:9, 10) O Jisu e vakavulica vei keda meda kua ni coriti ena domona na iyau ena ivakavuvuli bibi oqo: Me vinaka se rawarawa na matada. Ke veiraurau na noda bula, qai rawarawa ga, eda na raica dei toka ga na Matanitu ni Kalou kei na veika e vauca, da qai biuta e muri na veika tale e so.—Maciu 6:22, 23, 33.\n15 Na Cava me Noda iNaki: Na Vosa ni Kalou e ivurevure nuitaki ni ivakavuvuli savasava me dusimaki keda ena noda vakatulewa. E dodonu meda vulica na kena yavu ni ivakavuvuli, da vakananuma vakatitobu, da qai kila na kena ivakavakayagataki ena noda bula. Nida ‘vakavulica gona na lomada sa rawa nida na vakaduiduitaka na vinaka mai na ca,’ me yaga vei keda qai vakalagilagi kina o Jiova.—Iper. 5:14, VV.


Mika Qalobula - Viti FM\nNEW BORN – IRIBULI SA I IKO GA – LEBA BOI YAWA E LOMAI NASAU.\nE ratou mai tavoca nikua ena Porokaramu na ‘NEW BORN’,ena BOGI KEI IKO ena VITIFM ena bogi nikua ,na matasere rogo levu ena ‘LEBA BOI YAWA E LOMAI NASAU’, e dua na nodratou sere vou,ka yaca ni sere na ‘IRIBULI SA I IKO GA’,ka bulia na sere oqo o Etonia Lote Jnr,ka tiko sere qo […]\nNAMAKA NA KENA NA TUBU TIKO NAI VODOVODO NI BASI.\nE ratou vakaraitaka na Fijian Competition and Consumer Commission ni sa na tubu tiko ena siga Vakaraubuka oqo na nodrai vodovodo na gonevuli,ni oti na kena qaravi na cakacaka ni kena vakadikevi. Nai tukutuku oqo e veivakadeitaki mai kina na kena CEO o Joel Abraham,ni sa na 50% na nodrai vodovodo na gonevuli mai na […]\nVAKAUTA O AMERIKA NA PHOENIX GHOST DRONE KI UKRAINE\nE sa vakauta ko Amerika vei Ukraine na drone ka vakatokai na Phoenix Ghost Drone,me laki vakayagataki ena vuku ni kaba vakaivalu se cakava tiko ga oqo na mataivalu ni matanitu o Rusia. E tukuni na kena i tukutuku na Drone oqo ni duatani sara na veika e rawa ni vakayacora,ka sega ni dau vakayagataki […]\nMAVOA KA SA VAKASUKAI LESU TALE KI RUSIA E DUA NA NODRATOU KOMADA.\nE na vuku ni veivaluvaluti ka se toso tiko ga mai Urkraine,ena nona kaba tiko na mataivalu ni Rusia,e sa laki levu sara na sotia mai yasana ruarua e ra sa mai kacikaci ni cagi ka bau wili talega kina na nodra bula na lewe ni vanua mai Urkraine. E dua na nona liga i […]\nVAKARAUTAKI EDUA NA GUNU TI KEI NA RADINI KOVANA NI OSITERELIA\nE mai vakarautaki ena yakavi nikua edua na gunuti kei koya na Radini Kovana mai Ositerelia o Mrs Linda Hurley,ka rau veisiko tiko mai ena noda vanua kei na Turaga na watina,o His Excellency General, the Honourable Mr David Hurley,na Kovana ni matanitu o Ositerelia ,ka vakarautaka na gunuti oqo na Radini Liuliu ni noda […]\nTADU MAI ENA NODA VITI NA TURAGA NA KOVANA MAI OSITERELIA.\nEra tavaki mai na rara ni waqavuka mai Luvuluvu na nodrai veisiko mai vakamatanitu ki Viti na turaga Kovana levu mai Ositerelia His Excellency David Hurley kei na marama watidra o Mrs Linda Hurley. E a laki veitavaki vei rau na veiwatini nai liuliu ni noda matanitu o Voreqe Bainimarama,na marama na watina o Mary […]\nSERE VOU – VOQA KEI MUNIA – MEREONI SOLEINALACA\nE mai katona e dua na nona sere vou o Josateki Wainiqolo kei na matasere na ‘VOQA KEI MUNIA’,e dua na nodratou sere vou ka talanoataki kina na bula nei ‘MEREONI SOLEINALACA’. Na sere vou qo e talanoataki kina na bula nei Mereoni Soleinalaca, na gone yalewa ni Nasilai , Rewa ka vasu i Natauloa, […]\nSERE VOU – VOTOKI AU NA MOSI – VOQA KAMICA KEI NAKARIA.\nE dua na nodratou sere vou na matasere na ‘VOQA KAMICA KEI NAKARIA’,ka liutaka tiko o Sam Vurai mai Yako mai Nadroga,e taleitaki sara tiko ena gauna oqo,sai koya na sere na ‘VOTOKI AU NA MOSI’. Na sere qo me baleta nona mosi ka tarai koya e dua na cauravou,ena vuku ni veika e […]


E rawa ni balavu noda bula ke vakavoutaki na sela ni yago?\n“Au sa raica na cakacaka e lesia na Kalou vua na luve ni tamata mera vakaogai ira kina. E cakava na ka kece me rairai vinaka ena kena gauna. E biuta mada ga e lomadra na gauna e sega ni mudu.”—Dauvunau 3:10, 11.\nNA KA e kaya qori na Tui vuku o Solomoni e vakaraitaka na noda rai me baleta na bula. Ni lekaleka qai yalani na noda bula, eda lai vaqaqa kina ena veisenitiuri sa sivi ke rawa nida bula balavu. E laurai ena ivolatukutuku makawa e levu na italanoa se itukuni me baleta noda vaqara tiko vakadede na sala meda bula balavu kina.\nKena ivakaraitaki, o Gilgamesh e dua na tui mai Samaria. E levu na italanoa buli me baleta nona bula. E tukuni ena dua na serekali na Epic of Gilgamesh ni bolea e dua na ilakolako vakarerevaki me vaqara kina na iwali ni mate, ia e qai sega ni kunea.\nCakacaka tiko e dua na saenitisi ena nona vanua ni vakadidike\nE saga e dua na saenitisi mai Jaina ena ikava ni senitiuri B.G.V. me bulia na “wai ni bula tawamudu,” e nanumi ni na vakabalavutaki kina na bula. Na wainimate qori e waki vata kei na dua na wai e vakatokai na mercury kei na poisoni e kilai me arsenic. E qai vakavuna tale nodra mate e vica na empara ni Jaina. Ia ena veiyabaki ni 500-1500 B.G.V., era saga eso na saenitisi e Urope mera bulia na koula me laukana. E nanumi ni na vakabalavutaka na bula ni tamata na koula, ni sega ni yavu rawa.\nNikua era saga na dau dikeva na veika bula kei na manumanu somidi ni yago mera kila na vuna eda qase kina. Me vaka na kena sagai me kilai na “wainimate ni bula balavu,” e laurai kina nodra vinakata ra qai nuitaka e levu me dua na iwali ni bula vaqase kei na mate. Cava gona sa macala ena nodra vaqaqara?\nNA KALOU “E BIUTA MADA GA E LOMADRA NA GAUNA E SEGA NI MUDU.”—DAUVUNAU 3:10, 11\nSAGAI ME KILAI NA VU NI NODA QASE\nEna nodra vakadidike na saenitisi me baleta na noda sela, era kumuna rawa kina e sivia e 300 na ivakamacala me baleta na vu ni noda qase kei na noda mate. Ena veiyabaki sa sivi, era saga na daudikeva na veikabuli somidi mera vakavoutaka tale na manumanu somidi ni yago. E vakatovolei e dua na wainimate vei ira na manumanu era dau dikevi vakasaenisi kei na sela ni tamata, me laurai ke rawa ni vakabalavutaka na bula. Era uqeti kina eso na lewenivanua vutuniyau mera vakailavotaka na kena qarai na “iwali ni mate.” Na cava gona e rawati kina?\nVakabalavutaki na noda bula. Era kaya eso na dau dikeva na veika bula ni vuna levu eda qase tiko kina, oya ni tiko ena bele ni wa yadua ni itukutuku ni keda ibulibuli (DNA) na ka e vakatokai na telomeres. E kena inaki me taqomaka na itukutuku era tu ena noda sela nira tekivu wasewasei. Na gauna kece e wasewasei kina na sela, ena lekaleka na telomeres. Qori e vakavuna noda qase e dredre tale ga me wasewasei na sela.\nA taura ena 2009 o Elizabeth Blackburn na icovi ni Nobel, qai dikeva rawa kei na nona timi ni tiko na ka e vakavuna na lekaleka ni telomeres, oya na vuna eda qase tiko kina. Ia ratou vakadinata ena nodratou ripote ni “sega ni vakabalavutaka vakacakamana noda bula na telomeres, eda na yacova ga na yabaki ni bula sa yalataki tu vei keda.”\nDua tale na ka era saga me wali kina na bula vaqase oya me vakavoutaki na sela ni yago. Nida sa qase ena malumalumu noda sela e dau veitaqomaki, e vakavuna na vuvuce kei na momosi ni yago, vaka kina na mate veitauvi. Ena dua tiko ga na gauna qo, era saga mera vakavoutaka na saenitisi e Varanise na nodra sela na itabaqase, eso sa sivia na 100 na yabaki. E liutaka na vakadidike qori o parofesa Jean-Marc Lemaître, qai kaya ni cakacaka qo e “rawa ni gonegone tu ga kina na yabaki ni bula” ni sela.\nRAWA NI VAKABALAVUTAKA NODA BULA NA KA VAKASAENISI?\nE levu na saenitisi era vakadinata ni levu na sasaga me valuti kina na bula vaqase, ia e laurai ni sega ni veivuke ena vakabalavutaki ni bula. Me tekivu ena ika19 ni senitiuri e levu e dede nodra yabaki ni bula, nira sa vulica na tiko bulabula, muria eso na iwalewale me tarova na matedewa, kei na vakayagataki ni wainimate, ra cula tale ga. Era vakabauta na dau dikeva na sela ni yago, ni levu era sa yacova ga na yabaki ni bula e yalataki vei keda.\nE kaya kina na dauvola iVolatabu o Mosese ena 3,500 na yabaki sa oti: “Na balavu ni neimami bula e 70 na yabaki, se 80 ke kaukaua sara e dua. Ia era vakasinaiti ena leqa kei na rarawa, e totolo ga na kena tasiri, keimami qai vuka yani.” (Same 90:10) Se mani vakacava sara na nodra sasaga na tamata me vakabalavutaki na bula, e se dina tiko ga na ka e vakamacalataka qori o Mosese.\nIa na veika bula ni waitui me vaka na cawaki damudamu se na kai, e rawa ni sivia e 200 na yabaki na dede ni nodra bula. Dua tale ga na mataqali paini na giant sequoia e rawa ni bula me vica na udolu na yabaki. Ni vakatauvatani kei na noda yabaki ni bula, eda lai taroga kina, ‘E nakiti me 70 se 80 ga na yabaki ni noda bula?’\nO cei e sega ni taleitaka me bula balavu qai mamarau?\niMeli iMeli Qarai na Bula Tawamudu


iVakasala ina Veimaliwai\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese (Shanghainese) Chinese (Sichuanese) Chinese (Yunnanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Gujarati Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kannada Kazakh Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Luganda Luvale Macedonian Malagasy Malayalam Maltese Marathi Myanmar Nepali Norwegian Oromo Pangasinan Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tsonga Turkish Twi Ukrainian Urdu Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nVEIYASA I VURAVURA | VEIMALIWAI\nDikevi na Veimaliwai\nNi o qara ivakasala me baleta na veimaliwai, vakacava o na rai i liu ena iVolatabu, se qori na iotioti ni vanua o na gole kina? Dina ni ivola makawa, ia raica mada na vuku e tu kina ni vakatauvatani kei na vakadidike ni gauna qo.\nE kune ena dua na vakadidike ena 2014 nira vakabauta e onosagavulukadua na pasede na itabagone era yabaki 18-25 ni “sega tu ni dua na ka levu e Idia” na veiyacovi ni bera na vakamau. E tukuna nona rai e dua na vuniwai mai Mumbai ena niusiveva na Hindustan Times “ni vakaitau e sega ni kena ibalebale nira sa vakasamataka tiko na itabagone na vakamau. Se ra mani veiyacovi ga vakadua, veitau ga vagauna se ra mani bula vata sara, e sega ni vinakati sara mera solia kina nodra dina.”\nME VAKASAMATAKI: Vakacava na mate ca ni veiyacovi kei na lomabibi, e vu vakalevu mai na veiyacovi ni bera na vakamau se veiyacovi ena lomanibai ni vakamau?—1 Korinica 6:18.\nNira veiba vakalevu na vuvale, e rawa ni vakaruataki kina na iwiliwili ni mate koso vei ira na sa dua toka na itaba. Ena loma ni 11 na yabaki, era vakamuria toka na dauvakadidike ena dua na koronivuli ni vuli torocake na University of Copenhagen na nodra ivakarau ni bula e rauta ni 10,000 era sa dua toka na itaba. E laurai ni o ira era veiba wasoma kei ira na wekadra era rawa ni mate totolo, ni vakatauvatani kei ira na sega ni dau veiba wasoma. E kaya e dua e vakaitavi ena volai ni vakadidike qori ni “rawa ni vakalailaitaki na kedra iwiliwili na mate totolo” oya ke da kua ni lomaleqa se lomaocaoca vakasivia, da qai saga meda walia na veileti.\nE KAYA NA IVOLATABU: “Na tamata kilaka e lewa vinaka na nona vosa, kei koya e yalomatua e yalomalua tiko ga.”—Vosa Vakaibalebale 17:27.\nEra vakaitavi ena dua na vakadidike wale tiko ga qo e le 564 na veiwatini vou mai Louisiana. E laurai ni o ira na dau vagauna tu ga nodra veitau—ya nira sega ni dei ena gauna era veibuku tiko kina, ra tinia mada, oti se ra baci veilesuvi—era na rawa ni veibiu vakalekaleka ena loma ni lima na yabaki ni nodra bula vakawati. E vaka mera dau veiba tale ga vakalevu ra qai sega ni marautaka sara nodra bula vakawati.\nE KAYA NA IVOLATABU: “Na ka sa vauca vata na Kalou [ena vakamau] me kua ni tawasea na tamata.”—Maciu 19:6.\niMeli iMeli Dikevi na Veimaliwai


The Fiji Times Online | Nai Lalakai Online | Keli koula e Vatukoula\nKeli koula e Vatukoula VILIAME Gavoka | Monday, October 2, 2017\nO ira na cakacaka ena qara ni koula mai Vatukoula. Veitaba: VAKARAUTAKI\nENA noda veiwasei ena macawa oqo me baleta na noda vakailavotaki na kawa iTaukei, au gadreva me?u tekivutaka ena noqu vakavinavinaka kivei iratou na wekadatou e Tavua, ena nodratou cauraka mai na veika e baleta na keli koula e Vatukoula.\nOqo e a ulutaga liu ena Fiji Times ena Vakarauwai ena i ka ruasagavulu ka tolu ni Seviteba (23.9.17).\nEratou cauraka tiko na wekadatou e Tavua ena kena sega vakadua ni bau dua na nodratou i wasewase ena koula kece e keli tiko e Vatukoula, dina ga ni a nodratou na qele e vakayacori kina na keli koula.\nOqo e dau vakatokai me ?royalty?, ka dodonu me tuvatuvakataki me nodratou na itaukei ni qele.\nE sa sivia oqo e walusagavulu (80) na yabaki na keli koula e Vatukoula, ia, me vaka au cauraka e Palimedi, e nodra ga na kena vinaka o ira mai Ositerelia, ka sega na itaukei ni yau bula e Viti.\nE vinaka me vure cake mai na veitalanoa vakaoqo, me vukei keda ena kena tuvatuvani na keli yaubula e loma ni qele e daidai kei na veigauna mai muri. Me vaka eda veiwasei kina ena vica na macawa sa oti, e rua tiko na mataqali yaubula e rawati ena loma ni qele; oya o ira na vatu talei me vakataka na koula; vata kei ira na kedra era vakatokai me ?low value minerals & materials? se LVMM, ka ra wili kina na qereqere, na veivatu kaukauwa eso era qaqi, kei na nuku.\nO rau ruarua oqo e rau vurevure ni lavo vakaitamera sara, ia, me vaka eratou cauraka mai e Tavua, e takiveiyaga vei keda na itaukei ni qele e Viti ena vuqa sara na vanua era keli tiko kina.\nAu sa cauraka tiko e Palimedi mera kau mai na kena dau ena veivakasalataki ena tikina oqo. Era tu na ?economists? era buta vinaka ena veika baleta na keli yaubula ka ra rawa ni tuberi keda ena veitalanoa me baleti na i tuavtuva cava e uasivi taudua; era tu na ?social scientist? era rawa ni vakasalataki keda ena kena tatara ena noda bula na keli i yaubula e loma ni qele, kei ira tale eso na kena dau.\nE a veitauri vei keitou e Palimedi e dua na wekada na Loma e Suva ka veiqaravi tu ena veiyasai vuravura me vakataki Saudi Arabia ena keli waiwai, kei na veivanua tale eso ka yaco kina na keli yau.\nAu a tarogi koya se e vakaevei tiko e Viti ena kena vakatorocaketaki na itaukei ni yaubula; e a sega ni sauma sara vakavinaka na wekadatou oqo, ka vaka ga e kaya ni veilecataki tiko na noda i tuvatuva na itaukei ni yau bula e Viti.\nAu siqema rawa ni vosa tiko oqo ena kena dau tiko na duidui ena keda maliwa ka sega kina ni dau vakadavori vakavinaka na veiwekani kei ira na veikabani eso.\nOqo eda kila vakavinaka ni dau tiko eso ena loma ni mataqali se tokatoka ka ra kaya me sa nodra kecega; ka dau vakavuna na leqa.\nIa, oya meda qai tovolea meda walia, ka me liu mada ga na kena tuvani vakamatau na cava e noda na itaukei ni yaubula. Me vaka au sa dau vakabibitaka vakavuqa, na veibisinisi kece e mai dabe ena nodatou tikina, me dua na kena i wase ni lavo e rawa me nona na itaukei ni qele (percentage of gross receipts se royalty).\nEna dabe ni Palimedi ka se qai vakayacori ga oqo, eratou baci cauraka mai na kequ i sa ena matanitu ni sa ia tiko na veivakacakacakataki eso ka dodonu meda marau kina.\nE sega, e sega ni o koya kece oya, e dodonu me dua mada ga na nona i wasewase ni taukei ni yaubula, qai kena i kuri na veika tale eso.\nEratou na duavata kei au na wekadatou e Tavua ena tikina oqo, ka ni a vica vei ira era cakacaka ena kabani ni keli koula, ia, e i lavo lailai sara oya.\nNa kena eratou calata oya na i lavo vakaitamera vakaroyalty. Meda kakua ni galu ka cauraka mai na veika eda raica ni sega ni veiganiti vakailavo.\nKevaka e dua e taya nomu kau, ka lailai na i lavo e sauma tiko, cauraka mai; kevaka e dua e vakayagataka tiko nomu i qoliqoli ena caka bisinisi ka sega ni dolei na mataqali ena dua na ka, cauraka mai; kevaka e qaqi vatu tiko ena nomu tikina ka sega ni veidonui na veika e sauma tiko, cauraka mai.\nMeda vuli mai vei ira na wekada na dauteidovu, era sega vakadua ni galu ena dua na gauna kevaka era raica e dua na ka e cala vei ira.\nEna sega vakadua ni dua na matanitu me vakaweleweletaka na nodra kudru na dau tei dovu, ka vu oqo ena nodra sega ni suka i muri.\nE vakaraitaka na jemeni vou ni kabana ni suka (FSC), ni sa rauta e va na drau na milioni na dola ($400,000,000) era vukei kina na dautei dovu ena loma ni tini na yabaki sa oti.\nKivei keda na veiwekani, meda cauraka mai.\nKeimami sa tu oqo na wekamuni keimami na biuta na veika kece e baleti keda ena buturara cecere ni veivosaki, ka me yaco kina na veisau ena noda vakailavotaki na kawa iTaukei.\nAu vakananumi keda tale ena nona vakadidike na Prime Minister e Singapore baleta na leqa ni vuaviri e Viti, ka kaya ni na vukei Viti sara vakalevu kevaka eda vakailavotaki na kawa iTaukei.\nOqo au vakabauta talega o au, ia, meda vakataki iratou na wekada e Tavua, meda cauraka mai, me vakauqeti keda ena duavata ni sasaga ni veivakaiyautaki.


E duidui na tabana era veiqaravi kina na lewe ni vuvale e Peceli mera tokona kina na cakacaka vakavunau ena dua se vica na matanitu. Era na rairai veiqaravi eso ena timi ni vakadewa, tabaki ni mekesini, vakarautaki ni ivola kei na kena vakau, vakarautaki ni vidio kei na ka e rogoci, se so tale na ka e vauca na yalava.\nQarava na cakacaka na Komiti ni Tabana. E tataunaka na iLawalawa Dauvakatulewa na cicivaki ni valenivolavola ni tabana ina Komiti ni Tabana, eratou lewena e tolu se sivia na qase eratou rawata na kena ivakatagedegede. Eratou na dau vakaraitaka ina iLawalawa Dauvakatulewa na ripote ni toso ni cakacaka ena vanua eratou veiqaravi kina kei na leqa e sotavi tiko. Qori ena vukei ratou na iLawalawa Dauvakatulewa me ratou raica se usutu cava me na vakarautaki ena ivola, soqoni, kei na soqo lelevu tale eso. Na iLawalawa Dauvakatulewa e dau lesia eso mera ivakatawa ni dua na iwase kei vuravura. O ira qori era lai sikova na veivalenivolavola ni tabana, mera dusimaki ira tale ga na Komiti ni Tabana ena itavi era qarava. (Vosa Vakaibalebale 11:14) E dau vakarautaki e dua na porokaramu lavotaki e okati kina na nona ivunau na mata mai na valenivolavola liu, me uqeti ira ena vanua qori.\nEra tokoni na ivavakoso. Era tiko ena valenivolavola ni tabana na tagane matua era lesi mera vakadonuya na tauyavu ni ivavakoso vou. Era dusimaka tale ga nodra cakacaka na painia, daukaulotu, kei na ivakatawa ni tabacakacaka era veiqaravi ena yalava e qarava na valenivolavola ni tabana. Era tuvanaka tale ga na soqo ni tabacakacaka, soqo ni veiwasewase, tara ni Vale ni Soqoni vou kei na kena vakau na ivola ina veivavakoso. Na itavi kece e qaravi ena valenivolavola ni tabana e vukea me tuvanaki vinaka kina na cakacaka vakavunau.—1 Korinica 14:33, 40.\nEra tokoni ira vakacava na iLawalawa Dauvakatulewa na Komiti ni Tabana?\nNa cakacaka cava e qaravi ena valenivolavola ni tabana?\nOni sureti moni mai sarasara ena dua ga na neimami valenivolavola ni tabana, mai na Moniti ina Vakaraubuka. Keimami sureti kemuni moni gade mai. Ke oni gole mai, ni tokara na isulu me vaka ga nomuni gole ina soqoni. Ena yaga vei kemuni nomuni mai sarasara ena vanua e vakatokai o Peceli.\niMeli iMeli Na Cava e Dau Caka ena Valenivolavola ni Tabana?


The Fiji Times » Veivuke vei ira na dauteitei\nVeivuke vei ira na dauteitei\n16 May, 2018, 9:57 am\nE A vakamacalataka tiko e Palimedi na Minisita ni Teitei, o Inia Seruiratu e vica na yavu ni nodratou veiqaravi ena kena sa mai sainitaki oti e dua na i tuvatuva ka vakatokai na Resilience Project Agreement kei na tabana ni Matabose kei Vuravura na Food and Agricultural Organisation (FAO).\nVakaraitaka ni soli tiko ki na matanitu e na loma ni tolu na yabaki oqo mai na 2018 ki na 2020 me na vukei kina o ira na dauteitei kei ira era vakaitavi ena tabana ni teitei ena noda vanua.\nE kilai deivaki talega ni o Viti e dua vei ira na 15 na matanitu ena wase ni vuravura oqo e dau yaco kina vakawasoma na leqa tubu koso me vaka na cagilaba, na ualuvu kei na so tale na leqa tubu koso.\nE i naki ni tuvatuva oqo me na vaqaqacotaki na kena teivaki vakalevu na kakana e Viti ka me kua ni da vakararavi vakalevu ki na veivanua tani me baleta na keda kakana.\nE rauta ni $3. 1 na milioni na levu ni lavo me na vakayagataki ena loma ni tolu na yabaki oqo.\nE kaya talega ena loma ni Palimedi o Seruiratu ni sa tikoga na i vakarau ni nodratou veiqaravi na tabana ni FAO ka sa tiko na nodratou valenivolavola e Viti ka rau cakacaka vata kei na European Union.\nE vakaraitaka talega o Seruiratu ni dodonu ka ra sa vakavulici tale tikoga na dauteitei ena kakana mera tea me tiko kina na veika bulabula e gadreva na yagoda ka meda bulabula kina vata kei na i wiliwili ni kakana me tei ka volitaki me veiraurau kei na gagadre ni lewenivanua ena noda vanua.\nE vakaraitaka o Seruiratu ni veika me baleta na valuti ni draki veisau, e sa vakavulici tiko o ira na dauteitei kei na susu manumanu ena nodra kila na i walewale ni teitei kei na susu manumanu ka rawa ni vorati ka vakalailaitaki kina na vakacaca e rawa ni yaco ena nodra i teitei.


Vakamareqeta na Bula kei na Dra me Vakataka na Kalou (Cakacaka 15:20) | Loloma ni Kalou\nO Vakamareqeta na Bula me Vakataki Jiova?\n“E tu vei kemuni na ivurevure ni bula.”—SAME 36:9.\n1, 2. Na cava e isolisoli talei ni Kalou vei keda? (b) Na cava meda vakayagataka kina na ivakavuvuli vakaivolatabu?\nE SOLIA vei keda na Tamada vakalomalagi na isolisoli talei ni bula, meda vakayagataka noda vakasama da qai vakavotuya na nona itovo. (Vakatekivu 1:27) Rawa nida kila ena isolisoli talei qori na sala e yaga kina vei keda na ivakavuvuli vakaivolatabu. Ke da bulataka, ena kilai nida matua vakayalo, da lomani Jiova qai ‘vakavulici noda vakasama me vakaduiduitaka na ka e donu mai na ka e cala.’—Iperiu 5:14.\n2 Ni vereverea na bula nikua qai sega na lawa me baleta na ituvaki kece e basika, e bibi meda vakayagataka na ivakavuvuli vakaivolatabu. E vakavotui vinaka qori ena tabana vakavuniwai, vakauasivi na wainimate kei na veiqaravi e vakayagataki kina na dra. De na vakavu kauai qori vei ira na via talairawarawa vei Jiova. Ia eda na vakatulewa vakayalomatua ke da kila na ivakavuvuli vakaivolatabu e vauca na dra, da na lomavakacegu da qai tiko ga ena loloma ni Kalou. (Vosa Vakaibalebale 2:6-11) Meda veivosakitaka mada eso na ivakavuvuli qori.\nKA TABU NA DRA KEI NA BULA\n3, 4. A tekivu vakavotui ena gauna cava ni ka tabu na dra, na ivakavuvuli cava e yavutaki kina?\n3 A vakavotuya o Jiova ena gauna a labati Epeli kina o Keni ni rau veisemati na bula kei na dra, erau ka tabu tale ga. A tukuna vei Keni: “Sa tagici au mai na qele na dra i tacimu.” (Vakatekivu 4:10) O Jiova e okata na dra i Epeli me nona bula a kau tani vakatawadodonu vua. E rawa kina ni tukuni ni dra i Epeli a tagi vei Jiova me veisausaumi.—Iperiu 12:24.\n4 Ni oti na Waluvu ena gauna i Noa, a vakadonuya na Kalou me laukana na lewe ni manumanu, me kua ga ni laukana na kena dra. A kaya na Kalou: “Na lewe ga e tiko kina na bula—na kena dra—dou kua ni kania. Kena ikuri, au na taroga na nomudou dra.” (Vakatekivu 9:4, 5) Na ivakaro qori e baleti ira kece na kawa i Noa oka kina o keda nikua. E vakadeitaka tale na vosa a tukuna vei Keni o Jiova—ni bula e vakatayaloyalotaki ena dra. E vakadeitaka tale ga ni o Jiova na iVurevure ni bula, ena lewai ira kece era sega ni doka na bula kei na dra.—Same 36:9.\n5, 6. A vakavotui vakacava ena Lawa i Mosese na tabu kei na talei ni dra? (Raica na kato “ Kauaitaki Ira na Manumanu.”)\n5 A vakavotui tale ga na bibi ni dra kei na bula ena Lawa i Mosese. E tukuni ena Vunau ni Soro 17:10, 11: “Ke dua na tagane . . . e kania na dra cava ga, ena duatani sara ga na mataqu vei koya e kania na dra, au na muduki koya laivi vei ira na kainona. Ni tiko ena dra na bula ni dua na kabula, au sa solia sara ga vei kemuni ina icabocabonisoro moni veisorovaki kina ena vuku ni nomuni bula, ni dra qo e caka kina na veisorovaki ena vuku ni bula e tiko kina.” *—Raica na kato “ Sorovaki na Cala ena Dra.”\nSOROVAKI NA CALA ENA DRA\nEna Vosa ni Kalou, na dra e tautauvata kei na bula. E rawa gona ni sorovaki nona cala na Isireli e veivutunitaka nona beca na ivakaro ni Kalou ke cabora e dua na isoro manumanu ena icabocabonisoro. (Vunau ni Soro 4:27-31) Ia e lekaleka na yaga ni soro ya.\nNi vakayagataki ena iVolatabu na vosa “sorovaki,” e tiko kina na vakasama ni “veisau” se “ubia.” Kena ivakaraitaki, ena ubi vinaka e dua na konteina ke donu na kena isogo. Na isoro manumanu e sega ni “ubia” se bokoca kece na nona ivalavala ca e dua. Ia e ivakatakarakara ni isoro uasivi se bera mai.—Iperiu 10:1, 4.\nNa isoro qori na “kena cabori vakadua ga na yago i Jisu Karisito.” (Iperiu 10:10) E vakatayaloyalotaki na bula uasivi i Karisito ena nona “dra talei . . . me vaka na dra ni lami savasava e sega ni ca e dua na tikina” qai tautauvata vinaka sara ga kei na bula a vakayalia o Atama. (1 Pita 1:19) A vakaraitaka o Jiova na lewadodonu ena vuku ni isolisoli totoka ya, rawa tale ga me “sereki keda me tawamudu.”—Iperiu 9:11, 12; Joni 3:16; Vakatakila 7:14.\n6 Ke sega ni vakayagataki ena icabocabonisoro na dra, e dodonu me liviraki ina qele. Ena rawa ni tukuni kina ni sa lesu tale na bula vua na kena iTaukei. (Vakarua 12:16; Isikeli 18:4) Sega ni tukuni vei ira na Isireli mera kauta laivi kece na dra mai na lewe ni manumanu. Ni vakamatei qai vakadrodroi vinaka na dra, e vakaraitaka ni dokai na Vunibula qai rawa ni laukana na lewenimanumanu ena lewaeloma e savasava.\n7. A vakaraitaka vakacava o Tevita ni doka na dra?\n7 E tukuni ni a kila vinaka na ivakavuvuli ena lawa ni Kalou me baleta na dra o Tevita na tamata e ‘vakadonuya na Kalou.’ (Cakacaka 13:22) Ni karamaca vakalevu ena dua na gauna, ratou lai kauta mai e tolu na nona tamata na wai mai na nodra keba na meca. Na cava na rai i Tevita me baleta na ka ratou cakava? A taroga: “Meu gunuva na nodratou dra na tagane eratou a bolemate?” Ena rai i Tevita, nona gunuva na wai ratou kauta mai na nona tamata e vaka ga ni gunuva na nodratou dra ni ratou bolemate ena kena kau mai. Dina ni karamaca, a bese ni gunuva na wai, mani “livia ga yani vei Jiova.”—2 Samuela 23:15-17.\n8, 9. Ni tauyavutaki na ivavakoso vaKarisito, a veisau beka na rai ni Kalou me baleta na bula kei na dra? Vakamacalataka.\n8 Ni sivi e 2,400 na yabaki mai na soli ni ivakaro me baleta na dra vei Noa, rauta tale ga ni 1,500 na yabaki mai na caka ni veiyalayalati ni Lawa, a uqeta o Jiova na ilawalawa dauvakatulewa ena ivavakoso lotu vaKarisito taumada me vola: “Keimami duavata kei na yalo tabu me keimami kua ni vakataqara vei kemuni e dua tale na icolacola, vakavo ga na ka bibi kece qo: ni vakatabui kemuni mai na ka kece e cabori ina matakau, na dra, na ka e kuna, kei na veiyacovi tawadodonu.”—Cakacaka 15:28, 29.\n9 A matata tu ina ilawalawa dauvakatulewa ni ka tabu na dra, e cala ke vakayagataki vakatawadodonu ni okati vata kei na qaravi matakau vaka kina na veiyacovi tawadodonu. Era tokona na rai qori na lotu vaKarisito nikua. E vakamarautaki Jiova nodra vakatulewa me baleta na dra nira vakananuma na ivakavuvuli vakaivolatabu ra qai bulataka, sega nira namaka me dua sara na kena ivakaro matailalai..\nVEIQARAVI VAKAVUNIWAI KEI NA DRA\nAu na vakamacalataka vakacava vei vuniwai na noqu vakatulewa me baleta na vakayagataki ni iwasewase lalai ni dra?\n10, 11. (a) Na cava nodra rai na iVakadinadina i Jiova me baleta na tauri dra kei na kena iwasewase lelevu? (b) Ena duidui ena gauna cava na nodra rai na lotu vaKarisito me baleta na dra?\n10 Era kila na iVakadinadina i Jiova ni ivakaro, “vakatabui . . . na dra,” e kena ibalebale nira sega ni tauri dra, soli dra se maroroi na nodra dra. Me ivakaraitaki ni nodra doka na lawa ni Kalou, era sega tale ga ni ciqoma na va na iwasewase lelevu ni dra: red cell, white cell, platelet, kei na plasma.\n11 Nikua, sa vidavidai tale na va na iwasewase lelevu ni dra ina kena iwasewase lalai. E rawa beka ni vakayagataka qori na lotu vaKarisito? E okata beka me “dra”? Na lotu vaKarisito yadua ena vakatulewataka na ka me cakava. E okati tale ga eke na veiqaravi vakavuniwai e vakayagataki ga kina na nona dra me vaka na hemodialysis, hemodilution, kei na cell salvage, me kua ga ni maroroi na dra.—Raica na iKuri “iWasewase Lalai ni Dra kei na Veisele.”\n12. Na cava noda rai me baleta na vakatulewa e vauca na lewaeloma?\n12 E bibi beka vei Jiova na vakatulewa lalai eda cakava? Io, e kauaitaka na ka eda vakasamataka kei na ka e tu e lomada. (Wilika Vosa Vakaibalebale 17:3; 24:12.) Ni oti na noda masuta na veidusimaki i Jiova kei na noda vakekeli me baleta e dua na wainimate se veiqaravi vakavuniwai, e dodonu meda muria na noda lewaeloma vakavulici vakaivolatabu. (Roma 14:2, 22, 23) E sega ni dodonu mera vakatulewa ena vukuda eso tale. Meda kua tale ga ni taroga e dua, “Na cava o na cakava ke o tu ena kequ ituvaki?” Na lotu vaKarisito yadua ena ‘colata ga na nona icolacola.’ *—Kalatia 6:5; Roma 14:12; raica na kato “ Au Okata na Dra me Ka Tabu?”\nAU OKATA NA DRA ME KA TABU?\niVakavuvuli: “Tabu . . . na dra.”—ActCakacaka 15:20.\no na taro meda vakasamataka\nAu na vakamacalataka vakacava na kedrau duidui na va na iwasewase lelevu ni dra kei na iwasewase lalai? *\nNa cava meu vakatulewa ga kina vakataki au meu vakadonuya se sega na iwasewase lalai ni dra se veiqaravi vakavuniwai e vakayagataki kina noqu dra?—Roma 12:2; Kalatia 6:5.\nAu na vakamacalataka vakacava vei vuniwai na noqu vakatulewa me baleta na vakayagataki ni iwasewase lalai ni dra?—Vosa Vakaibalebale 13:16.\nLAWA I JIOVA E VAKARAITAKA NI TAMA DAULOLOMA\n13. Na cava e vakaraitaka me baleti Jiova, na nona lawa kei na nona ivakavuvuli? Vakatauvatana.\n13 Na lawa kei na ivakavuvuli era tu ena iVolatabu e vakaraitaka ni o Jiova e Vunilawa uasivi, e Tama dauloloma qai kauaitaki ira dina na luvena. (Same 19:7-11) Na ivakaro “tabu . . . na dra,” e sega ni lawa ni tabana ni bula, ia e itataqomaki ni leqa e rawa ni vu mai na tauri dra. (Cakacaka 15:20) E laurai ena so na vakadidike vakavuniwai ni veisele e sega ni vakayagataki kina na dra e veiqaravi vakavuniwai “vinaka duadua” ena gauna qo. Na vakadidike va qori e vakadeitaka vei keda na lotu vaKarisito dina ni tawavakatauvatani rawa na vuku kei na loloma vakatama i Jiova.—Wilika Aisea 55:9; Joni 14:21, 23.\n14, 15. (a) Na lawa cava e vakavotuya ni lomani ira nona tamata na Kalou? (b) O na muria vakacava na kena ivakavuvuli?\n14 E levu na lawa ni Kalou e vakavotuya nona lomani ira na Isireli. Kena ivakaraitaki, nira dau vakayagataka vakalevu na vuvale e Isireli, na delavuvu ni vale, vinakata o Jiova mera viribaita me kua kina ni yaco na vakacalaka. (Vakarua 22:8; 1 Samuela 9:25, 26; Niemaia 8:16; Cakacaka 10:9) A vakarota tale ga na Kalou mera qarauni na bulumakau tagane e rawa ni veivakaleqai. (Lako Yani 21:28, 29) Na kena beci na ivakaro qori e vakaraitaka nira sega ni veidokai qai rawa ni tini ena vakadavedra.\n15 O na muria vakacava na ivakavuvuli ni lawa a soli vei ira na Isireli? De vinaka meda dikeva na ituvaki ni noda motoka, na ivakarau ni noda draiva, qarauni noda manumanu, itikotiko, vanua ni cakacaka, kei na ka ni veivakamarautaki eda digia. Ena so na vanua, era mate e levu na itabagone nira cakava eso na ka era kila nira na vakaleqai kina. Ia era mareqeta na bula na itabagone era via tiko ga ena loloma ni Kalou, era sega gona ni qara na ka ni veivakalasai e ririkotaki kina na bula. Era kila tiko nira na rawa ni sotava kina na leqa. Era marautaka ga nodra bula vakaitabagone nira yawaka na ka ca.—Dauvunau 11:9, 10.\n16. Na ivakavuvuli vakaivolatabu cava e vauca na vakalutu? (Raica tale ga na ivakamacala e ra.)\n16 E talei tale ga vei Jiova na nona bula e dua na gone se buketetaki tiko. E Isireli makawa, ke vakamavoataki e dua na yalewa bukete qai mate o tina se o gone, na Kalou e okati koya e veivakamavoataki me daulaba qai dodonu me “isau ni bula na bula.” * (Wilika Lako Yani 21:22, 23.) Sa wacava na rarawa i Jiova ni raica na muduki dole ni nodra bula e dua na iwiliwili levu ni gone ena veiyabaki, ena vuku ni nodra tawaveinanumi na tina kei na nodra via vakaceguya ga na nodra gagadre ca.\n17. O na vakaceguya vakacava e dua a vakalutu ni bera ni vulica na ivakatagedegede ni Kalou?\n17 Ia vakacava na yalewa a vakalutu ni bera ni mai vulica na ka dina ena iVolatabu? Ena vosoti koya beka na Kalou? Io! O koya e veivutuni dina e rawa ni nuitaka ni na vosoti koya o Jiova ena yavu ni dra vakadavei i Jisu. (Same 103:8-14; Efeso 1:7) O Jisu sara ga a kaya: “Au sega ni lako mai meu kacivi ira na yalododonu, meu kacivi ira ga na ivalavala ca mera veivutuni.”—Luke 5:32.\nKUA NI YALOCA!\n18. E vakamacalataka vakacava na iVolatabu na vu ni vakadavedra?\n18 E sega ni tukuni ga meda kua ni vakaleqai ira eso tale, e vinakata o Jiova meda cavuraka laivi mai lomada na yaloca e vakavuna tiko vakalevu nikua na vakadavedra. A vola na yapositolo o Joni: “O ira kece era cata na tacidra era daulaba.” (1 Joni 3:15) E sega ni cata ga na tacina, e vinakata sara ga me mate. Ke vu mada ga ni yaloca na nona kaseti se beitaki vakailasu, ena vakataulewa ga kina o Jiova. (Vunau ni Soro 19:16; Vakarua 19:18-21; Maciu 5:22) E bibi meda cavuraka laivi mai lomada na yaloca!—Jemesa 1:14, 15; 4:1-3.\n19. Na cava nona rai e dua e dusimaki ena ivakavuvuli vakaivolatabu me baleta na Same 11:5 kei na Filipai 4:8, 9?\n19 O ira na mareqeta na bula ra qai via tiko ga ena loloma ni Kalou, era cata na ivalavala voravora ena basogana cava ga e vakaraitaki kina. E tukuna na Same 11:5: “E cati ira kece era taleitaka na itovo kaukaua.” E vauci tale ga ena tikinivolatabu qori na idusidusi ni ivakarau ni bula meda muria. E uqeti ira na lomana na Kalou mera cata na ka ni veivakamarautaki e galeleti kina na ivalavala voravora. Na kena tukuni tale ga ni o Jiova “na Kalou ni vakacegu,” e uqeti ira na nona dauveiqaravi mera dau vakasamataka ra qai tawana e lomadra na ka e uqeta na veilomani, e kilikili, qai ganita me vakacaucautaki, mera veiyaloni tiko ga kina.—Wilika Filipai 4:8, 9.\nLAKO TANI MAI NA ISOQOSOQO DAUVAKADAVEDRA\n20-22. Na cava nodra rai na lotu vaKarisito me baleti vuravura, cava na vuna?\n20 E okata o Jiova me dauvakadavedra na vuravura i Setani. Na ivakarau ni ka vakapolitiki e vakatayaloyalotaki ena iVolatabu me manumanu daukata sa vakamatei ira oti e milioni vakacaca, oka kina e levu na dauveiqaravi i Jiova. (Taniela 8:3, 4, 20-22; Vakatakila 13:1, 2, 7, 8) Rau veitokoni ina matanitu na ka vakabisinisi kei na sasaga vakasaenisi ena buli iyaragi vakadomobula qai rawa ilavo vakalevu kina. Sega ni vakabekataki ni “lewa tiko na vunica na vuravura taucoko.”—1 Joni 5:19.\n21 Era sega ni beitaki ena vakadavedra na imuri i Jisu nira “sega ni vakavuravura” ra qai tawaveitovaki ena ka vakapolitiki kei na ivalu. * (Joni 15:19; 17:16) Me vakataki Karisito, era sega ni sauma lesu na veivakacacani e caka vei ira. Era lomani ira ga na kedra meca ra qai masulaki ira.—Maciu 5:44; Roma 12:17-21.\n22 Koya e bibi sara, o ira na lotu vaKarisito dina era lako tani mai vei “Papiloni na Ka Levu,” na isoqosoqo lotu lasu kece e beitaki vakalevu duadua ena vakadavedra. E kaya na Vosa ni Kalou ni “laurai vua na nodra dra na parofita, o ira na yalosavasava, kei ira kece era vakamatei e vuravura.” Eda vakasalataki kina: “Kemuni na noqu tamata, ni lako tani vua.”—Vakatakila 17:6; 18:2, 4, 24.\n23. Na cava e okati ena nona lako tani mai e dua vei Papiloni na Ka levu?\n23 Na nona lako tani e dua mai vei Papiloni na Ka Levu e sega ni okati ga kina nona biuta na lotu lasu. Me cata tale ga na ivalavala tawakilikili e vakadonuya se vakabulabulataka o lotu lasu me vaka na itovo vakasisila, siova na ka vakapolitiki, kei na domodomoiyau. (Wilika Same 97:10; Vakatakila 18:7, 9, 11-17) E dau tini vakalevu ena vakadavedra na ivalavala qori!\n24, 25. (a) E yavutaki ena cava na yalololoma ni Kalou vua e dua e veivutunitaka nona vakadavedra? (b) Na ituvatuva cava ena gauna vakaivolatabu e rawa ni vakatauvatani kina qori?\n24 Eda rairai tokona tu na vuravura i Setani ni bera nida mai tutaka na sokalou dina, eda a beitaki tale beka ga kina vakalailai ena nona vakadavedra. Ia nida sa veisautaka noda ivalavala, da vakabauta na isoro ni veivoli i Jisu, da qai yalataka noda bula vua na Kalou, ena vakadonui keda qai taqomaki keda vakayalo. (Cakacaka 3:19) Na veitaqomaki qori e vakatauvatani ina koro ni drodro ena gauna vakaivolatabu.—Tiko Voli Mai na Lekutu 35:11-15; Vakarua 21:1-9.\n25 Na cava e vauci ena ituvatuva qori? Na Isireli e vakamatea vakacalaka e dua ena dro ina dua na koro ni idrodro. Nira sa tauca oti na nodra lewa na dauveilewai, o koya e veivakamatei me tiko ga ena koro ni idrodro me yacova ni mate na bete levu. Sa na qai rawa ni lai vakaitikotiko ena dua tale na vanua. Qori e ivakaraitaki totoka ni nona yalololoma na Kalou kei na nona mareqeta na bula! Nikua, e vakatayaloyalotaka na koro ni idrodro na isoro ni veivoli i Karisito, e taqomaki keda mai na noda vakamatei ke da sega ni nakita noda beca na ivakaro ni Kalou me baleta na bula kei na dra. O marautaka na isolisoli ya? O na vakaraitaka vakacava? Ena noda sureti ira eso tale mera mai tomani keda ena noda koro ni idrodro nikua, vakauasivi ni sa voleka sara na “veivakararawataki levu.”—Maciu 24:21; 2 Korinica 6:1, 2.\nMAREQETA NA BULA ENA NOMU VUNAU\n26-28. E tautauvata vakacava na keda ituvaki nikua kei na ituvaki kei Isikeli na parofita? Eda na tiko ga vakacava ena loloma ni Kalou?\n26 Na keda ituvaki na tamata ni Kalou nikua e vaka na ituvaki kei Isikeli, na parofita a lesi me dau vakasavuya na ivakasala i Jiova vei ira na Isireli. A tukuna na Kalou: “Ni o rogoca na vosa ni gusuqu, mo tukuna vei ira na noqu ivakaro.” Ke weletaka o Isikeli na nona ilesilesi ena tarogi vua na nodra dra era vakarusai ni tauca o Jiova na nona lewa vei Jerusalemi. (Isikeli 33:7-9) A talairawarawa o Isikeli, sega kina ni beitaki ena vakadavedra.\n27 Sa voleka sara ni vakarusai na vuravura ca qo i Setani. Era okata gona na iVakadinadina i Jiova me ka dokai nodra itavi mera kacivaka na nona “siga ni veisausaumi” na Kalou, vaka kina na itukutuku vinaka ni nona Matanitu. (Aisea 61:2; Maciu 24:14) O gumatua tiko beka ni cakava na cakacaka bibi qo? A raica vakabibi na yapositolo o Paula na cakacaka vakavunau. A rawa kina ni kaya: “Niu sa galala mai na nodra dra na tamata kece ga, niu a tukuna kece vei kemuni na ivakaro ni Kalou, e sega ni dua na ka au vunia.” (Cakacaka 20:26, 27) E ivakaraitaki totoka dina meda vakatotomuria!\n28 Meda tiko ga ena loloma ni Kalou, e sega ni bibi ga meda mareqeta na bula kei na dra me vakataki Jiova. E bibi tale ga meda savasava tiko ga vei Jiova, ena veivosakitaki qori ena wase tarava.\n^ para. 5 Me baleta na nona kaya na Kalou “ni tiko ena dra na bula ni dua na kabula,” e kaya na ivola na Scientific American: “E vakatayaloyalotaka na bula na dra, ia na ibalebale mada ga ni matavosa vakataki koya e dina: e gadrevi na iwasewase kece ni dra me rawa kina na bula.”\n^ para. 12 Raica na Yadra! ni Julai-Seviteba 2006, tabana e 3-12, tabaka na iVakadinadina i Jiova.\n^ para. 16 Era kaya na daunivosa ni iVolatabu ni vosa e vakayagataki ena iVolatabu vakaIperiu me baleta na Lako Yani 21:23, “e sega ni vakaibalebaletaki ga ena nona vakaleqai o tina.” Na iVolatabu e sega tale ga ni tukuna ni vakatau nona vakataulewa o Jiova ena dede ni gauna e tiko voli kina ena ketei tinana o gone.\n^ para. 21 Raica na Wase 5, “Meda Kua ni Vakavuravura.”\n^ para. 70 Raica na iKuri “iWasewase Lalai ni Dra kei na Veisele” me baleta na kena ivakamacala matailalai.\nKAUAITAKI IRA NA MANUMANU\nE vakadonuya o Jiova meda vakamatea na manumanu ke na vakaleqai keda, me keda kakana se vakayagataki na vutina me isulu, ia e dodonu me veiraurau noda rai da qai vakaraitaka na yalololoma. (Vakatekivu 3:21; 9:3) Eda sega ni via vakataki Nimiroti na dauvakasasa voravora a vakamate manumanu me ka ga ni lasa. (Vakatekivu 10:9) Meda vakatotomuri Jiova ga ena nona kauaitaki ira na manumanu kece, na siparo lalai sara mada ga.—Jona 4:11; Maciu 10:29.\nA vakavotui ena Lawa i Mosese na nona kauai na Kalou. (Lako Yani 23:4, 5, 12; Vakarua 22:10; 25:4) Me salavata kei na nona ivakaro me baleta na nodra kauaitaki na manumanu, e kaya na Vosa Vakaibalebale 12:10: “Na tamata yalododonu e maroroya na nona manumanu, ia na nodra loloma na tamata ca e veivakalolomataki.” Sa voleka sara qo me muduki vakadua na nodra veivakalolomataki na tamata ca.\niMeli iMeli O Vakamareqeta na Bula me Vakataki Jiova?\nNa Rai ni iVolatabu me Baleta na Manumanu