1 Ka sa yaco me vola tale ko Moronai e dua na ivola vei Paorani na kovana ni vanua, ka vakaoqo na veivosa ka vola: Raica au sa volavola yani oqo vei Paorani ena koro levu ko Saraemala, o koya na aturaganilewa levu ka kovana ni vanua taucoko, vata kei ira kece tale ga era sa digitaki mai vei ira na lewenivanua me ra lewa ka liutaka na veika e baleta na ivalu oqo.\n2 Ia raica, au na tukuna e vica na ka me’u beitaki kemuni kina; raica, dou sa kila vinaka ni ko ni a lesi, mo ni vakasoqoni ira vata na tamata ka vakaiyaragitaki ira ena iseleiwau, na isele takelo kei na veimataqali iyaragi kecega ni ivalu, ka mo ni talai ira yani me valuti ira na Leimanaiti, ena veiyasana cava ga era curuma mai kina na noda vanua.\n3 Ka raica oqo, au sa kaya vei kemuni ni keimami a sota kaya e vuqa sara na veika rarawa lelevu, koi au kei ira na noqu tamata kei Ilamani tale ga kei ira na nona tamata; io keimami a vosota na viakana, na viagunu, kei na malumalumu ni yago kei na veimataqali veika rarawa kecega.\n4 Ia raica, kevaka me keimami a sota kaya wale ga na veika oqori, ke keimami a sega ni vosa kudrukudru se cudru kina.\n5 Ia raica, era sa vakamatei vakayauyau na neimami tamata; io, era sa bale mate kina ena iseleiwau e vica vata na udolu, ia kevaka mo ni a vukei ka vakaukauwataki ira yani na tamata ivalu me vaka na nodra kerekere, ke a sega ni yaco na ka oqori. Io ko ni a vakaweleweletaki keimami vakaidina sara.\n6 Ia raica oqo, keimami via kila na vu ni vakawelewele levu oqo; io keimami via kila na vu ni nomuni sega ni kauwai.\n7 Ko ni nanuma li mo ni dabe tikoga ena nomuni idabedabe vakaturaga ena yalo vakawelewele kei na sega ni kauwai, ni ra sa ravuravu vakavolivoliti kemuni tiko na nomuni meca? Io, ena nodra sa labati ira tiko e udolu na wekamuni—\n8 Io, ko ira era sa vakanuinui tu vei kemuni mo ni taqomaki ira, io, ko ira era a digitaki kemuni ki na itutu mo ni vukei ira kina, ia kevaka mo ni a vakauta na veimataivalu me ra laki vukei kina, ka vakabulai ira na udolu era sa bale mate oqo ena iseleiwau.\n9 Ia raica, e sega ni o koya wale ga oqo—ko ni a sega ni vakauta yani na kedra kakana, ka ni ra a vala ka bale mate e lewevuqa ena vuku ni nodra gadreva me ra tiko vinaka na tamata oqo; Ia era a vakayacora oqo ena gauna era sa voleka kina ni amate ena viakana; ena vuku ni nomuni sega ni kauwaitaki ira.\n10 Ia oqo, oi kemuni na wekaqu lomani—io sa kilikili dina mo ni lomani; io, ka a dodonu mo ni vakayavalati kemuni vakai kemuni mo ni qarava kina vagumatua na nodra tiko vinaka kei na nodra bula galala na tamata oqo; ia raica ko ni a vakaweleweletaki ira, ka na saumi kina vei kemuni na nodra dra na lewe udolu era sa mate; io, sa kila na Kalou na nodra tagi kei na nodra rarawa—\n11 Raica, o ni sa nanuma li mo ni rawa ni dabe tikoga ena nomuni idabedabe vakaturaga ka vakasavuliga tiko, ka me qai sereki kemuni nona vinaka na Kalou? Raica, kevaka sa vakakina, sa tawayaga na nomuni vakanuinui.\n12 O ni sa ananuma li ni ra sa mate e lewevuqa na wekamuni oqori ena vuku ni nodra caka ca? Ia kevaka sa vakakina, sa tawayaga na nomuni nanuma; au sa kaya vakaidina vei kemuni, era sa bale mate ena iseleiwau e lewevuqa; ka raica, o ni na tarogi kina;\n13 Raica sa vakatara na Turaga me ra yaviti na aivalavala dodonu me na qai tau kina na nona lewa dodonu kei na cudru vei ira na daucaka ca; mo ni kakua kina ni nanuma ni ra sa yali na ivalavala dodonu ni ra sa vakamatei; ia raica, era sa curu ki na nona ivakavakacegu na Turaga na nodra Kalou.\n14 Ia raica oqo, au sa kaya vei kemuni, au sa rere vakalevu dina de na tau vei ira na tamata oqo na lewa ni Kalou, ena vuku ni nodra sa rui vucesa vakalevu, io na nodra vucesa kei na nodra vakawelewele na iliuliu ni noda matanitu ena vukudra na wekadra, io ena vukudra era sa yaviti.\n15 Ni kevaka me a sega na acaka cala ka tekivu e liu mai uluda, ke a rawa me da vorati ira na keda meca me ra kakua kina ni rawai keda.\n16 Io, ke me a sega na aivalu ka a yaco ena keimami maliwa; io, ke me ra a sega na btamata era gadreva na vakatui oqo, o ira ka ra sa mai vakavuna na dave vakalevu ni dra ena keimami maliwa; io, kevaka me keimami a vakaduavatataka na neimami kaukauwa me vaka keimami a dau cakava e liu, ena gauna keimami a veivala tiko kina vakai keimami; io, ke me a sega na gadrevi ni kaukauwa kei na lewa ka a tu vei ira na tamata era gadreva na vakatui me ra lewai keimami kina; ke me ra a dina tiko ga ki na sasaga ni tu galala, ka ra a duavata kei keimami, ka me ra lako yani ka vorati ira na keimami meca, ka kakua ni laveta na nodra iseleiwau vei keimami, o koya sa vakavuna na kena dave vakalevu na dra ena keimami maliwa; io, kevaka me keimami a lako yani vei ira na keimami meca ena kaukauwa ni Turaga, ke keimami a sa vakasevi ira kina na keimami meca, ia ena yaco dina, me vaka na kena dau vakayacori na nona vosa.\n17 Ia raica era sa kabai keimami tiko mai oqo na Leimanaiti, ka ra sa kovea na neimami vanua, ka ra sa labati ira tiko na neimami tamata ena iseleiwau, io, ko ira na neimami yalewa kei na neimami gone, ka ra sa kauti ira yani vakavesu, ka ra vakavuna me ra sotava na veimataqali veivakararawataki kecega, ena vuku ga ni nodra ivakarau ca o ira era vakasaqara na kaukauwa kei na lewa, io, ko ira na tamata era gadreva na vakatui.\n18 Ia a cava me’u kaya kina e vuqa na ka ena vuku ni ka oqo? Ka ni da sega ni kila de dua sai kemuni ko ni sa saga tiko na kaukauwa ni vakatulewa. Eda sega ni kila, ia, de sai kemuni tale ga ni dau vere ena nomuni vanua.\n19 Se o ni sa vakaweleweletaki keimami baleta ni o ni tiko ena lomadonu ni vanua ka o ni sa taqomaki vakavolivoliti, ka o ni sega kina ni vakauta mai vei keimami na kakana, kei na tamata tale ga me vakaukauwa taka na neimami veimataivalu?\n20 O ni sa guilecava beka na nona ivunau na Turaga na nomuni Kalou? Io, o ni sa guilecava beka na nodra a tiko vakavesu na noda qase? O ni sa guilecava beka na noda sa sereki oti vakavuqa mai na ligadra na noda meca?\n21 Se ko ni nanuma beka ni na sereki keda ga na Turaga kevaka eda dabeca toka ga na noda idabedabe vakaturaga, ka sega ni vakayagataka vakavinaka na veika sa vakarautaka vei keda na Turaga?\n22 Io, ko ni na dabe tiko li ena vakawelewele ni ko ni sa vakavolivoliti mai na udolu vei ira, io, kei na udolu vakatini, era sa dabe tale tiko ga ena vakawelewele, ni ra sa bale tiko ena seleiwau e udolu ena veiyalayala ni vanua vakavolivolita, io, era sa mavoa ka dave tiko na nodra dra?\n23 O ni sa nanuma beka ni na okati kemuni na Kalou mo ni tawacala ena nomuni dabe toka vakadua ka raica tu na veika oqo? Raica au sa kaya vei kemuni, E segai. Ia oqo, au gadreva mo ni nanuma ni sa kaya oti na Kalou ni na vakasavasavataki e liu na aka e loma, ka na qai vakasavasavataki tale ga na veika taudaku.\n24 Ia oqo, me vakavo kevaka ko ni sa veivutunitaka na veika ko ni sa vakayacora, ka tekivu mo ni tucake ka cakacaka, ka vakauta mai na kakana kei na tamata vei keimami, ka vakakina vei Ilamani, me rawa ni qarava kina na veitiki ni neimami vanua ka sa taura lesu, ka me rawa talega kina vei keimami me keimami taura lesu tale mai na veika keimami taukena ena iwase ni vanua oqo, raica sa na kilikili me tei tu mada vakawawa na neimami vorati ira tiko na Leimanaiti ka me vakasavasavataki mada na veika e loma, io, o koya sara mada ga na iliuliu levu ni noda matanitu.\n25 Ka na qai vakavo kevaka ko ni sa vakadonuya na veika au vola yani oqo, ka gole mai ka vakaraitaka vei au na ayalo dina ni bula galala, ka segata mo ni vaqaqacotaka ka taqomaka na neimami veimataivalu, ka solia vei ira na kakana me ra bula kina, raica au na biuta koto mai e dua na iwase ni tamata ni bula galala me ra taqomaka tiko na iwase ni neimami vanua oqo, ka’u na laiva na kaukauwa kei na veivakalougatataki ni Kalou me tiko vata kei ira, ka me kakua tale ni dua na kaukauwa e vorati ira rawa—\n26 Ia oqo ena vuku ni nodra vakabauta cecekia, kei na nodra vosota na veivakararawataki dredre era sotava—\n27 Ka’u na lako yani vei kemuni, ia kevaka e tiko e dua ena kemuni maliwa ka tu vua na gagadre ni bula galala, io, ke se vo tiko e dua mada ga na lidi lailai sara ni galala, raica au na vakayavalata na veisaqasaqa ena kemuni maliwa, me yacova sara ni ra sa qeavu o ira era gadreva tu me ra taura vakatawadodonu na kaukauwa kei na lewa.\n28 Io, raica au sega ni rerevaka na nomuni kaukauwa se na nomuni lewa, ia sai koya ga na noqu aKalou ka’u sa rerevaka; ka’u sa taura kina na noqu iseleiwau me’u taqomaka kina na ka e tutaka na noqu matanitu me vaka na nona ivunau, ka keimami sa mai sotava na malumalumu levu ena vuku ni nomuni caka ca.\n29 Raica sa kena gauna, io, sa yaco mai na gauna, ka sa lili tu e delamuni na aiselewau ni lewa dodonu; io, ka na lutuki kemuni ka sikovi kemuni mo ni na vakarusai sara kina, ka vakavo ga kevaka o ni na yavalati kemuni vakai kemuni ena kena taqomaki na nomuni vanua kei ira na nomuni lalai.\n30 Raica, au sa waraka na veivuke mai vei kemuni; ka kevaka o ni sega ni vakacegui keimami mai, au na lako yani vei kemuni ki na vanua ko Saraemala, ka’u na yaviti kemuni ena iseleiwau, me kakua tale ni tu vei kemuni na kaukauwa mo ni vakalatilati kina ki na nodra sasaga na tamata oqo ena nodra tutaka na bula galala.\n31 Raica ena sega ni laiva na Turaga mo ni bula ka kaukauwa cake ena nomuni caka cala mo ni vakarusai ira kina na nona tamata ivalavala dodonu.\n32 Raica, e rawa vakacava mo ni nanuma ni na vakabulai kemuni na Turaga ka tauca ga na nona lewa vei ira na Leimanaiti, ni sa nodra ivakarau na nodra qase ka sa vakavuna na nodra yalo ca, io, ka sa qai vakaruataki mai vei ira era sa tawase tani mai vei keimami, ia na nomuni caka ca sa vu mai na nomuni domona na dauvakalagilagi kei na veika wale ni vuravura?\n33 Ko ni sa kila ni ko ni sa talaidredre ena lawa ni Kalou, ka ko ni sa kila ni ko ni sa butuki ira sobu ena ruku ni yavamuni. Raica, sa kaya vei au na Turaga: Kevaka era na sega ni veivutunitaka na nodra ivalavala ca kei na nodra caka cala o ira ko ni sa lesia me ra nomuni kovana, mo ni qai lako cake ka vala kei ira.\n34 Ka raica oqo, koi au, ko Moronai, au sa uqeti, me vaka na veiyalayalati ka’u a cakava me’u maroroya na ivakaro ni noqu Kalou; o koya gona au sa gadreva kina mo ni muria na vosa ni Kalou, ka vakauta vakatotolo mai vei au na kemuni kakana kei na nomuni tamata ivalu, ka vakatalega kina ki vei Ilamani.\n35 Ka raica, kevaka ko ni na sega ni vakayacora oqo, au sa na lako yani vakatotolo vei kemuni; ia raica, ena sega ni vakatara na Kalou me keimami mate ena viakana; o koya ena solia kina o koya vei keimami na kemuni kakana, io kevaka sara mada ga ena vakayagataki kina na iseleiwau. Oqo raica mo ni muria sara na vosa ni Kalou.\n36 Raica, koi au ko Moronai na nomu iliuliu ni turaganivalu. Au asega ni qara na kaukauwa, ia me’u vakadodonutaka ga. Au sega ni qara me dokai au ko vuravura, ia na lagilagi ga ni noqu Kalou kei na bula galala kei na tiko vinaka ni noqu vanua. Ka’u sa tinia eke na noqu ivola.\nAlama 14:10–11; V&V 42:46–47.\nAlama 51:9, 13.\nAlama 51:5, 8.\nAlama 51:6; 61:15.\nIla. 13:5; 3 Nif. 2:19.


Kauti Jisu ena Valenisoro o Josefa kei Meri | Bula i Jisu\nNa Gone Yalataki\nCILIVI O JISU QAI KAU INA VALENISORO\nErau sega ni lesu i Nasareci o Josefa kei Meri, rau tiko voli ga e Peceliema. Ni sa siga walu o Jisu, erau cilivi koya me vaka e vakaroti ena Lawa ni Kalou vei ira na Isireli. (Vunau ni Soro 12:2, 3) E kena ivakarau tale ga me vakayacani na gonetagane lailai ena siga ya. Erau vakayacani luvedrau sara me o Jisu, me vaka ga e veidusimaki kina na agilosi o Keperieli.\nSa siga 40 o Jisu ni sa oti e dua vakacaca na vula nona sucu. Erau kauti koya sara nona itubutubu ina valenisoro mai Jerusalemi, vica ga na kilomita mai na vanua eratou tiko kina. E tukuni ena Lawa me cabora ena valenisoro o tina na isoro ni nona vakasavasavataki, ni oti e 40 na siga nona vakasucuma na luvena tagane.—Vunau ni Soro 12:4-7.\nE vakayacora qori o Meri. E kauta yani e rua na manumanu vuka lalai me nona isoro. Eda kila rawa e keri na nodrau bula vakailavo o Josefa kei Meri. E vakaroti ena Lawa me cabori e dua na luvenisipi tagane kei na dua na manumanuvuka. Ia ke sega ni rawata o tina e dua na sipi, e rawa ni cabora e rua na ruve se kukuru. E cabora gona qori o Meri ni sega ni ceguva rawa e dua na sipi.\n“SIGA ME RAU VAKASAVASAVATAKI KINA”\nE dukadukali na yalewa ni Isireli ena gauna e vakasucu kina. Ni cava na gauna qori, e dodonu me cabora na isoro kama me isoro ni nona vakasavasavataki. Qori ena sega ni guilecavi kina ni sa dewa na ivalavala ca. E uasivi qai savasava o Jisu ni se gonedramidrami. (Luke 1:35) Ia rau “kauti koya cake” ena valenisoro o Meri kei Josefa, “me rau vakasavasavataki” na veitinani me vaka e vakaroti ena Lawa.—Luke 2:22.\nNi rau yaco yani ena valenisoro o Josefa kei Meri, e tavaki rau mai na kenaturaga o Simioni. Sa vakatakila oti vua na Kalou, ni bera ni mate ena raica mada na Karisito se Mesaia a yalataka o Jiova. E veidusimaki na yalo tabu me lako ena siga qori o Simioni ena valenisoro, lai sotavi ratou rawa kina na veitamani. E roqota sara na gone o Simioni.\nNi keveti Jisu o Simioni, e vakavinavinaka vua na Kalou: “Kemuni na Turaga Cecere Duadua, moni laiva na nomuni tamata me lako ena vakacegu me vaka na nomuni vosa, niu sa raici koya oni lesia me veivakabulai, oni vakarautaka e matadra na tamata kece, e rarama me vakararamataki ira na veimatanitu, mera lagilagi tale ga kina na nomuni tamata na Isireli.”—Luke 2:29-32.\nErau kurabui ni rau rogoca qori o Josefa kei Meri. E vosa vakalougatataki rau o Simioni qai kaya vei Meri ni luvena tagane “ena vakavuna nodra bale kei na nodra tucake e levu e Isireli.” Na rarawa ena vakila kina ena vaka ga e curu basikati koya e dua na iseleiwau gata.—Luke 2:34.\nA tiko tale ga ena valenisoro ena siga qori na parofita yalewa o Ana, sa yabaki 84. E dau lako ina valenisoro e veisiga. Ni raici Josefa, Meri kei Jisu, e golevi ratou qai vakavinavinaka vua na Kalou. E tukuni Jisu tale ga vei ira kece era na rogoci koya.\nSa wacava nodrau marautaka o Josefa kei Meri na veika e yaco ena valenisoro! Io, na ka kece qori e vakadeitaka vei rau ni o luvedrau tagane na gone yalataki ni Kalou.\nNa gauna cava e dau vakayacani kina na gonetagane lailai ni Isireli?\nNa cava me cakava na tina e Isireli ni sa siga 40 o luvena tagane? Cava e kilai me baleta na bula vakailavo i Meri ena ka e cabora?\nO cei e kilai Jisu ena valenisoro? Rau vakaraitaka vakacava ni rau kilai koya?\niMeli iMeli Na Gone Yalataki\njy wase 6 t. 20-21


Dua na iVakananumi kei Max Eckert ena Soqo ni Keba ni Veivakararawataki e Dachau\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Armenian Azerbaijani Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Finnish French Georgian German Greek Hausa Hebrew Hungarian Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Thai Turkish Ukrainian Vietnamese Yoruba vakaViti\nO vuniwai Gabriele Hammermann, e dairekita ni Keba ni Veivakararawataki e Dachau, e vakaraitaka tiko na itaba ni ivakananumi kei Max Eckert ena gauna e vakamacala tiko kina.\nSa Qai Kilai Levu: Vakananumi o Max Eckert ena Keba ni Veivakararawataki e Dachau\nA vakayacori ena ika7 ni Me, 2018 e dua na soqo ena vanua e dau tiko kina e liu na Keba ni Veivakararawataki e Dachau. E qai vakaraitaki vei ira na le 200 era tiko kina e dua na ivakananumi me baleti Brother Max Eckert. A vesu tu ena keba qori me sivia e rua na yabaki ni bera ni vakau i Mauthausen, e dua tale na keba voravora sara e tiko e Austria. Ia e sega ni lesu bula i vale. E levu era sega ni kilai koya ni bera ni mate, ia qo sa qai kilai ena vuku ni nona yalodina ina nona vakabauta.\nNa itaba ni Keba ni Veivakararawataki e Dachau e liu na vanua a vesu tu kina o Max Eckert ni bera ni vakau i Mauthausen.\nMate o Max Eckert ena keba qo ni veivakararawataki e Mauthausen.\nE dikevi ena kena itukutuku o Brother Eckert ni dua na turaga e yalodina vua na nona Kalou. Erau totogitaki vakaveiwatini ena itekitekivu ni 1935 ni rau vakamacalataka tiko na nodrau vakabauta. E biu mai na nona cakacaka ni sega ni vinakata na nodra kuila na Nazi. A dua tale ga vei ira na le 600 na iVakadinadina i Jiova yalodoudou e bala e valeniveivesu e Dachau ena 1937. Oti tale e rua na yabaki e vakau ina keba o Mauthausen, na vanua era mate kina e le 90,000 ena vuku ni veika vakaloloma e vakayacori vei ira. Ena ika21 ni Feperueri 1940, a vakau e dua na itukutuku vei wati Brother Eckert, e tukuni tu kina va qo: “Mate nikua o watimu ena keba. Qiriti ratou na ovisa.” Se qai yabaki 43 o Brother Eckert.\nA vakaitavi ena soqo qo o vuniwai Gabriele Hammermann, e dairekita tale ga ni Keba ni Veivakararawataki e Dachau. E kaya: “O ira na Gonevuli ni iVolatabu [na yaca era kilai kina na iVakadinadina i Jiova ena gauna ya] era vakacacani ena vuku ni nodra vakabauta nira sega ni via lewe ni isoqosoqo ni Nazi, salututaki Itala, se vakaitavi ena ivalu.” E tomana: “Dua na ka nodra dau dokai ira na Gonevuli ni iVolatabu qo na vo ni kaivesu, ra qai vakabibitaka na nodra yalodina tu ga kei na nodra dau tu vakarau ni veivuke.”\nE vakamacalataka tale ga o Brother Wolfram Slupina, e dua na mata ni iVakadinadina i Jiova e Jamani, ni levu era tiko ena soqo ya era sega ni kilai Brother Eckert. E kaya: “E sega ni tiko qo e dua na itaba kei Max Eckert.” Ia na kena ivakananumi ga e “kilai levu kina ena nona yalodina [o Brother Eckert] kei na dei ni nona vakabauta qai sega ni soro koso me yacova sara nona mate.”\nE macala ga ni na nanuma vinaka tu o Jiova na vakabauta kei na yalodina i Max Eckert, vaka kina o ira na vo ni iVakadinadina i Jiova era mate ena vuku ni nodra vakabauta.—Iperiu 6:10.\niMeli iMeli Sa Qai Kilai Levu: Vakananumi o Max Eckert ena Keba ni Veivakararawataki e Dachau\nNa Cava Era Sotava na iVakadinadina i Jiova ena Gauna i Itala?


Vakarua 21 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nVeivakamatei e sega ni wali (1-9)\nVakawatitaka na yalewa bobula (10-14)\nDodonu vakaulumatua (15-17)\nGone vakadrecike (18-21)\nCudruvi o koya e vakaliligi ena kaunirarawa (22, 23)\n21 “Ke dua e laurai ni sa vakamatei tu e loma ni vanua e solia vei iko o Jiova na nomu Kalou mo taukena, qai sega ni kilai o cei e veivakamatei, 2 mera lako yani na nomuni qase kei ira na turaganilewa+ qai vakarautaka na yawa ni yagonimate mai na koro era vakavolivolita tu. 3 Mera qai kauta yani na qase ni koro e volekata duadua na yago e dua na luvenibulumakau yalewa se bera ni vakacakacakataki, e se bera vakadua ni dreta na ivua, 4 mera tuya na luvenibulumakau yalewa na qase ni koro oya ina buca* e drodro kina na wai, e se bera ni cuki se kaburaki kina na sorenikau, mera qai musuka e kea ena buca+ na domo ni luvenibulumakau yalewa. 5 “Era na qai toro mai na bete, na Livai, ni digitaki ira o Jiova na nomu Kalou mera veiqaravi vua,+ mera vosa ni veivakalougatataki ena yaca i Jiova.+ Era na tukuna se na wali vakacava na veileti kece e vauca na ivalavala kaukaua.+ 6 Mera qai vuluvulu+ ena dela ni luvenibulumakau yalewa sa musu oti na domona ena buca, o ira kece na qase ni koro e volekata duadua na yagonimate, 7 mera qai tukuna, ‘Na liga i keimami a sega ni vakadavea na dra qo, se raica na mata i keimami na kena vakadavei. 8 Kemuni Jiova, ni kua mada ga ni cudruvi ira na nomuni tamata na Isireli oni a vakabulai ira,+ mera kua ni beitaki tiko ga na nomuni tamata na Isireli+ ena nona dra o koya e sega ni cala.’ Era na qai sega ni beitaki ena vakadavedra. 9 Ena sala qo, oni na sega ni beitaki ni oni vakadavea na dra e sega ni cala ena kemuni maliwa, ni oni cakava na ka dodonu ena mata i Jiova. 10 “Ke o lai vala kei ira na kemu meca, qai vakadrukai ira ena vukumu o Jiova na nomu Kalou, o mani kauti ira vakavesu,+ 11 o raica sara e dua na yalewa totoka ena kedra maliwa na bobula, o qai domoni koya, o via tauri koya tale ga me watimu, 12 mo kauti koya ina nomu vale. Me tasia na uluna qai vakasavasavataka nona itaukuku, 13 me luvata na nona isulu ni bobula qai tiko ga ena nomu vale. Ena tagicaki tamana kei tinana tiko me dua taucoko na vula,+ oti o na rawa ni veiyacovi kei koya, o na qai watina, ena watimu tale ga na yalewa qo. 14 Ke o sega ni taleitaki koya, laiva me lako+ ena vanua ga e via lako kina. Ia mo kua ni volitaki koya ena ilavo se vakalolomataki koya, ni o sa vakamadualaki koya. 15 “Ke dua na tagane e rua na watina qai dau lomana vakalevu cake e dua mai vua tale adua,* erau qai vakaluveni tagane ruarua vua, ia e ulumatua na luvei koya e sega ni lomani,+ 16 ena siga e solia kina na nona ivotavota vei rau na luvena tagane, ena sega ni vakadonui me okata na luvei koya e lomani me nona ulumatua, me lai vakaloloma kina na luvena ulumatua o koya e sega ni lomani. 17 Me kila o koya ni ulumatua na luvei yalewa e sega ni lomani ni vakaruataka vua na iwasewase ni ka kece e nona, ni o koya qo na itekitekivu ni nona kaukaua me vakawa. E dodonu ga me nona na itutu vakaulumatua.+ 18 “Ke dua na tagane e vakadrecike qai talaidredre na luvena e sega tale ga ni vakarorogo vei tamana se tinana,+ erau sa saga me rau vakadodonutaki koya, ia e bese ni vakarorogo vei rau,+ 19 me tauri koya o tamana kei tinana qai kauti koya vei ira na qase ena matamata ni nona koro 20 me rau qai tukuna vei ira na qase ni nona koro, ‘Na luvei keirau qo sa dua na gone vakadrecike qai talaidredre, e bese ni vakarorogo vei keirau. E daukanavoro+ qai daumateni.’+ 21 Mera qai vakaviriki koya mate na tagane kece ni nona koro. Mo kauta laivi na ka ca mai na kemuni maliwa, era na rogoca qo na Isireli kece, ra qai rere.+ 22 “Ke dua e valavala ca qai kena itotogi na mate, sa vakamatei+ o koya qai vakaliligi ena kau,+ 23 me kua ni lili tu ena kau+ na yagonimate ena bogi taucoko. Mo buluti koya ga ena siga oya, ni o koya e vakaliligi ena kau e cudruvi vua na Kalou,+ mo kua ni vakadukadukalitaka na nomu qele e solia vei iko o Jiova na nomu Kalou me nomu ivotavota.+\n^ Se “ina waimaca.”\n^ Ipe., “rua na watina, dua e lomani, dua tale e cati.”


Lawatu ni itataqomaki - Bulabula Duadua ni Kakana Mamaca\nBULABULA Freeze ni ivakarau ni itataqomaki\nEda sa yalodina meda taqomaki ira na noda vulagi ka vakarautaka e dua na draki taqomaki ka bulabula me baleti keda kece. Yalovinaka railesuva na noda lawatu kei na ivakarau ni kena vakayagataki na mataveilawa oqo kei na kena itukutuku sa vakarautaki tu. Vakila na galala ni veitaratara kei na noda timi TLW kevaka e tiko eso na nomu vakatataro.\nBULABULA Freeze (keda, Eda, se "noda") cakacaka ena thrivefreeze.com mataveilawa kei na ivolakerekere veikauyaki (hereinafter e vakatokai me "veiqaravi").\nNa tabana oqo e vakaraitaka vei iko na noda lawatu me baleta na ikumuni, vakayagataka ka vakatakilaitaki na itukutuku ni tamata yadua ni ko vakayagataka na noda veiqaravi kei na digidigi o sa vakayacora vata kei na itukutuku o ya.\nKeimami vakayagataka na nomuni itukutuku me vakarautaka ka vakatorocaketaka na veiqaravi. Ena kena vakayagataki na veiqaravi, o sa vakadonuya na ikumuni kei na vakayagataki ni itukutuku me vaka na lawatu oqo. Vakavo kevaka e vakamacalataki tiko ena lawatu ni itataqomaki oqo, na ivakarau e vakayagataki ena lawatu ni bula oqo e sa tautauvata ga na kena ibalebale me vaka ena noda ivakarau kei na ituvaki.\nVeiqaravi Veiqaravi e kena ibalebale na thrivefreeze.com mataveilawa .\nItukutuku ni tamata yadua Na itukutuku ni tamata yadua e kena ibalebale na itukutuku me baleta e dua na tamata bula e rawa ni kilai mai na itukutuku oqori (se mai vei ira kei na so tale na itukutuku ena noda dui bula se na kena rawa ni yaco mai vei keda).\nVakayagataki itukutuku Na vakayagataki ni itukutuku sai koya na itukutuku e kumuni vakatotolo duadua ki na ga vakataki koya ena vakayagataki ni veiqaravi se mai na veiqaravi infrastructure vakaikoya (me kena ivakaraitaki, na gauna ni dua na tabana e veisiko).\nCookies Cookies na faile lalai e maroroi tu ena nomu misini lalai (kompiuta se gacagaca veikauyaki).\nDauniyau ni itukutuku Na dauniyau ni itukutuku e kena ibalebale na tamata vakayago ka vakalawa ka (tiko taudua se duavata se veimaliwai kei ira na tamata tale eso) vakadeitaka na inaki e tiko kina kei na ivakarau e tiko kina na itukutuku ni tamata yadua, se me ra, cakacakataki. Me baleta na inaki ni lawatu ni itataqomaki oqo, o keda e dua na iliuliu ni itukutuku ni nomu itukutuku.\nItukutuku ni Processors (se dausoli veiqaravi) Itukutuku ni processor (se veiqaravi ni AOCDS) kena ibalebale e dua na tamata se o koya vakalawa e vakayacora tiko na itukutuku ena vukuna na dauniyau ni itukutuku. e rawa ni da vakayagataka na nodra veiqaravi na dausoli iyaya ni veiqaravi me rawa ni cakacakataki vakavinaka cake kina na nomu itukutuku.\nUlutaga ni itukutuku (se o koya e vakayagataka) Na ulutaga ni itukutuku sai koya na kena bulataki na noda veiqaravi ka sa ulutaga ni itukutuku yadudua.\nIvakamacala ni itukutuku ka vakayagataki\nEda na soqona vata e vica na veimataqali itukutuku me baleta na veika tale eso me vakarautaka ka vakatorocaketaka na noda veiqaravi vei iko.\nMataqali itukutuku e kumuni\nNi da vakayagataka na noda veiqaravi, keimami na kerei kemuni mo ni vakarautaka vei keimami na itukutuku kilai eso ka rawa ni vakayagataki me veitaratara se kilai kemuni ("Itukutuku ni tamata yadua"). Na itukutuku kilai yadua e rawa ni oka kina, ia e sega ni yalani ga vei:\nItikotiko ni imeli\nMatai ni yaca kei na iotioti ni yaca\nVosa, Ituvaki, Yasana, IMAMAROROI ni/nabavuni ni vakaumeli, City\nCookies kei vakayagataki itukutuku\nE rawa ni da vakayagataka na nomu itukutuku ni tamata yadua me veitaratara kei iko ena newsletters, iyaya ni volivolitaki se promotional kei na itukutuku tale eso e rawa ni kauwaitaki iko. E rawa ni o opt out mai na ciqomi ni dua na, se taucoko, mai na veitaratara oqo mai vei keda ena noda vakamuria na isema unsubscribe se idusidusi e vakarautaki ena imeli eda vakauta se ena noda veitaratara kei keda.\nE rawa talega ni da soqona na itukutuku e vakauta na nomu barausa ena gauna ga o sikova kina na noda veiqaravi se ni ko sa yacova rawa na veiqaravi mai na dua na misini veikauyaki ("Vakayagataki itukutuku").\nNa itukutuku vakayagataki oqo ena rawa ni oka kina na itukutuku me vakataka na nomu vosa Protocol ena initaneti (k.v. IP ni itikotiko), mataqali barausa, ilavelave ni barausa, na draunipepa ni noda veiqaravi o sikova, na gauna kei na tikinisiga ni nomu veisiko, na gauna a vakayagataki ena veitabana oqori, iyaya Lotu kei na itukutuku diagnostic tale eso.\nNi o sa yacova na veiqaravi kei na dua na misini veikauyaki, na itukutuku vakayagataki oqo e rawa ni oka kina na itukutuku me vaka na mataqali gacagaca veikauyaki o vakayagataka, nomu iyaya ni talevoni veikauyaki e duatani, na IP ni vosa ni nomu misini veikauyaki, nomu ivakarau ni vakayagataki ilavo veikauyaki, na mataqali barausa veikauyaki ni Initaneti o vakayagataka, iyaya Lotu kei na itukutuku diagnostic tale eso.\nItukutuku ni vanua\nE rawa ni da vakayagataka ka maroroya na itukutuku me baleta na kemu vanua kevaka o solia vei keda na veivakadonui me da cakava vakakina ("Itukutuku ni vanua"). Eda vakayagataka na itukutuku oqo me vakarautaki kina na veika ni noda veiqaravi, me vakatorocaketaki ka customise noda veiqaravi.\nE rawa ni o vakayacora se disable na vanua ni nomu veiqaravi ni ko vakayagataka ena dua ga na gauna na ivakarau ni nomu iyaya.\nVakamuri & Cookies itukutuku\nEda dau vakayagataka na cookies kei na tekinolaji me da vakadikeva kina na itaviqaravi ena noda veiqaravi ka taura tu eso na itukutuku.\nCookies na faile ena dua na kena itukutuku lailai e rawa ni oka kina e dua na identifier kilai levu. Sa vakau na cookies ki na nomu barausa mai na dua na mataveilawa ka maroroi ena nomu misini lalai. Na tekinolaji tale eso ni raimuri era dau vakayagataki talega me vaka na Bikeni, ivakatakilakila kei na veivola ni kena kumuni ka saravi na itukutuku ka vakavinakataka ka analyse na noda veiqaravi.\nE rawa ni o vakasalataki ira na nomu barausa me ra besetaka na cookies kece se mo vakaraitaka ni sa vakau na bisikete kamica. Ia, Kevaka o sega ni vakadonuya na cookies, o na sega beka ni rawa ni vakayagataka eso na tiki ni noda veiqaravi.\nIvakaraitaki ni cookies eda vakayagataka:\nSoqoni cookies. Keitou dau vakayagataka na Cookies ena Soqoni me cicivaki kina na neitou Veiqaravi.\nLavelavetaki cookies. Keitou dau vakayagataka na Cookies (Preference Cookies) me nanumi kina na nomu digidigi kei na ituvaki duidui eso.\nTaqomaki ni cookies. Keimami vakayagataka na Cookies Taqomaki me baleta na inaki ni tataqomaki.\nVakayagataki ni itukutuku\nE vakayagataka o bulabula Freeze na itukutuku e kumuni ena inaki eso:\nMe vakarautaka ka maroroya na noda veiqaravi\nMo vakaraitaka vei iko na veisau ni noda veiqaravi\nMe rawa kina vei iko mo vakaitavi ena veika ni veimaliwai ni noda veiqaravi ni ko digitaka mo cakava vakakina\nMe vakarautaka na veitokoni ni kasitama\nMe kumuni na vakadidike se itukutuku yaga me rawa ni da vakatorocaketaka kina na noda veiqaravi\nMe wanonova na vakayagataki ni noda veiqaravi\nMe kilai, tarova ka walia na veika vakamisini\nMe vakarautaka vei iko na itukutuku, solia na veika digitaki kei na itukutuku raraba me baleta na iyaya tale eso, na veiqaravi kei na veika eda solia e tautauvata kei ira era sa volia oti se me enquired vakavo kevaka o opted sega ni ciqoma na itukutuku\nYavu vakalawa ni kena maroroi na itukutuku yadua ena ruku ni itukutuku raraba ni vaqaqacotaki (GDPR)\nKevaka o tiko mai na iwasewase ni veika vakailavo ni Iurope (EEA), Na bulabula Freeze me baleta na kena kumuni ka vakayagataki na itukutuku yadua e vakamacalataki tiko ena lawatu ni bula oqo ena vakatau ena itukutuku ni tamata yadua eda na kumuna vata kei na kena eda sa kumuna vata.\nBULABULA Freeze e rawa ni cakava na nomu itukutuku ni tamata yadua baleta:\nE gadrevi me caka e dua na konitaraki vata kei iko\nO sa solia vei keda na veivakadonui me da cakava vakakina\nNa kena cakacakataki e tiko ena noda dodonu na veika e vinaka ka sega ni gagadre ena nomu dodonu\nMe baleta na inaki ni kena cakacakataki na sausaumi\nMe da muria ena lawa\nMaroroi ni itukutuku\nNa bulabula Freeze ena maroroya ga na nomu itukutuku me baleta na kena balavu duadua e gadrevi me baleta na inaki sa tuvanaki tu ena lawatu ni itataqomaki oqo. Eda na maroroya ka vakayagataka na nomu itukutuku yadua ki na kena e gadrevi me salavata kei na noda ilesilesi vakalawa (me kena ivakaraitaki, Kevaka e gadrevi me maroroi na nomu itukutuku me salavata kei na lawa e gadrevi), wali na disputes ka vakasaurarataka na noda veidinadinati vakalawa kei na lawatu.\nNa bulabula Freeze ena maroroya talega na itukutuku ni vakayagataki ena inaki ni vakadidike e loma. Na vakayagataki ni itukutuku e dau maroroi tu ga ena dua na gauna lekaleka, vakavo ga ke vakayagataki na itukutuku oqo me vaqaqacotaki kina na veitaqomaki se me vakatorocaketaki na Helper ni noda veiqaravi, se da sa vakaitavitaki vakalawa me da maroroya tale na itukutuku oqo ena gauna tale eso.\nVakauta na itukutuku\nNomu itukutuku, oka kina na itukutuku ni tamata yadua, e rawa ni vakau ki na – komipiuta ena taudaku ni kemu ituvaki, yasana, vanua se vanua ni vakamatanitu tale eso ka na rawa ni duidui kina na lawa ni veitaqomaki mai vei ira na nomu vanua.\nKevaka o tiko ena taudaku kei Amerika ka digitaka mo vakarautaka na itukutuku vei keda, Yalovinaka me kilai tiko ni da sa vakauta na itukutuku, oka kina na itukutuku ni tamata yadua, ki Amerika ka cakacakataka yani.\nNa nomu veivakadonui ki na lawatu ni itataqomaki oqo ka tarava mai na nomu sa vakauta na itukutuku vakaoqo e matataka na nomu veidinadinati ki na kena sa vakau yani.\nEna taura na bulabula Freeze na ikalawa kece e gadrevi me vakadeitaki kina ni sa qaravi matua tiko na nomu itukutuku ka sala vata kei na lawatu ni tataqomaki oqo ka sega ni dua na vanua me na biu kina na nomu itukutuku ki na dua na organisation se vanua vakavo ga ke sa tiko na kena ivakarau me na vakacurumi kina na maroroi ni nomu itukutuku kei na itukutuku tale eso.\nVakatakilaitaki ni itukutuku\nVakatakilaitaki ni lawa tabana\nEna veigauna eso, Ena gadrevi beka me disclose na nomu itukutuku o bulabula Freeze kevaka e gadrevi me vakayacori vakakina ena lawa se me isau ni nodra kerekere na Vakaitutu Raraba (k.v. e dua na itikotiko e vale se na galala ni matanitu).\nNa bulabula Freeze e rawa ni disclose na nomu itukutuku vakai iko ena vakabauta vinaka ni kena yaga me:\nMe salavata kei na dua na ilesilesi vakalawa\nMe taqomaki ka taqomaki na dodonu se iyau ni bulabula Freeze\nMe levei se vakadikeva rawa na caka cala me sema ki na veiqaravi\nMe taqomaki na nodra taqomaki o ira era vakayagataka na veiqaravi se na kena e raraba\nMe taqomaki kina na vakalawa vakalawa\nTaqomaki ni itukutuku\nSa ka bibi sara vei keda na taqomaki ni nomu itukutuku ia mo nanuma tiko ni sega ni dua na iwalewale ni kena taranisimisani na Initaneti se iwalewale ni mamaroroi vakalivaliva sa ikoya 100% taqomaki. Ni da saga me da vakayagataka na commercially e kena ibalebale me taqomaki na nomu itukutuku, Eda na sega ni rawa ni vakadeitaka na kena taqomaki taucoko.\nNoda lawatu ena "kakua ni raica" na ivakatakilakila ena loma ni California ena initaneti (CalOPPA)\nEda sega ni tokona na sega ni sala ("DNT"). Na Do Not Track e dua na digidigi e rawa ni o tuvanaka ena nomu barausa ni mataveilawa mo kila kina na mataveilawa o sega ni vinakata mo vakadikevi.\nE rawa ni o vakayagataka se vakatabuya na Do Not Track (Do Not Track) ena nomu sikova na Tabana ni Preferences se Settings ena nomu barausa ni mataveilawa.\nNa Nomu Dodonu ni Taqomaki ni iTukutuku ena Ruku ni Lawa ni Taqomaki Raraba ni iTukutuku (GDPR)\nKevaka o vakaitikotiko ena iWasewase ni iYauqaqa mai Iurope (EEA), e tiko vei iko eso na dodonu ni veitaqomaki ni itukutuku. Na Veiqati ni BULABULA me saga na ikalawa veiganiti me rawa kina ni o vakadodonutaka, moica, bokoca se yalana na vakayagataki ni nomu iTukutuku.\nKevaka o gadreva mo kila na veika eda taukena me baleti iko ka kevaka o vinakata me kau tani mai na neitou gacagaca, yalovinaka veitaratara mai vei keitou.\nEna so na gauna, sa tiko vei iko na dodonu ni veitaqomaki ni itukutuku oqo:\nNa dodonu ni curumi, vakavouya se bokoca na itukutuku sa tu vei iko. Ena veigauna kece e rawa kina, e rawa ni o curu kina, vakavoui se kerea me bokoci vakadodonu na nomu iTukutuku ena loma ni nomu ketaqori ni akaude. Kevaka o sega ni rawa ni cakava o iko na veika oqo, yalovinaka veitaratara mai vei keitou me vukei iko.\nNa dodonu ni veivakasavasavataki. Sa tu vei iko na dodonu mo vakadodonutaka na itukutuku oqori kevaka e sega ni dodonu se sega ni taucoko na itukutuku o ya.\nNa dodonu me ra vakasaqawa. Sa tu vei iko na dodonu mo vakasaqawataka na noda cakacakataka na nomu iTukutuku Yadua.\nNa dodonu ni vakatatabu. E tu vei iko na dodonu mo kerea me keimami vakatabuya na kena cakacakataki na nomuni itukutuku vakatamata yadua.\nNa dodonu ki na vakayagataki ni gacagaca ni itukutuku. Sa tu vei kemuni na dodonu mo ni vakarautaka e dua na ilavelave ni itukutuku keimami taukena vei kemuni ena dua na vale, rawa ni wiliki na misini ka vakayagataki vakawasoma.\nNa dodonu me tauri lesu na veivakadonui. Sa tu talega vei iko na dodonu mo vakasuka na nomu veivakadonui ena dua ga na gauna ena vanua e Sega ni Tobo NA BULABULA ena nomu veivakadonui mo cakacakataka na nomu itukutuku vakai iko.\nSa kerei mo ni kerei kemuni mo ni vakadeitaka na kemu ivakatakilakila ni bera ni ko ni qarava na kerekere vakaoqo.\nE tu vei iko na dodonu mo vosakudrukudrutaka e dua na Vakaitutu ni Veitaqomaki ni iTukutuku me baleta na neimami vakasokumuni ka vakayagataka na nomu iTukutuku Yadua. Me baleta na ikuri ni ivakamacala, yalovinaka veitaratara kei na nomuni kaukauwa ni veitaqomaki ni itukutuku ena iWasewase ni Bula Vakailavo e Iurope (EEA).\nE rawa ni da vakayagataka na ikatolu ni kabani kei na tamata yadua me baleta na noda Veiqaravi ("Dauveiqaravi"), vakarautaka na Veiqaravi ena vukuda, vakayacora na veiqaravi veiwekani vakaveiqaravi se vukei keda ena kena vakayagataki vakacava na noda Veiqaravi.\nO ira na ikatolu ni iwasewase oqo e rawa ni ra vakayagataka na nomu iTukutuku Yadua me ra vakayacora ga kina na cakacaka oqo ena vukui keimami ka sa nodra itavi me ra kakua ni vakaraitaka se vakayagataka ena dua tale na inaki.\nE rawa ni da vakayagataki ira na dauveiqaravi ni ikatolu ni dauveiqaravi me yadrava ka vakatovotovotaka na vakayagataki ni noda Veiqaravi.\niVakavakasaqa ni Google Na Google Galala e dua na veiqaravi ni mataveilawa e vakarautaka na Google ka raica ka ripotetaka na veitosoyaki ni mataveilawa. E vakayagataka o Google na itukutuku sa kumuni me vakamuria ka wanonova tiko na vakayagataki ni noda Veiqaravi. Na itukutuku oqo ena wasei vata kei na veiqaravi tale eso ni Google. E rawa ni vakayagataka na Google na itukutuku sa vakasokumuni me vakadodonutaka ka vakatamatataka na itukutuku ni kena vakauitukutukutaki. Me baleta na ikuri ni ivakamacala me baleta na vakatovotovo ni veika vakaitaukei nei Google, yalovinaka sikova na Google Privacy & Tabana ni mataveilawa ni vosa: https://policies.google.com/privacy?hl=en\nVolivolitaki Tale ni iTovo ni Bula\nE vakayagataka na vakalevutaki ni THRIVE na veiqaravi ni volivolitaki tale me vakaraitaka kina vei iko na mataveilawa tale eso ni oti na nomu sikova na noda Veiqaravi. Keimami dau vakayagataka kei ira na ikatolu ni dauvolivolitaki na cookies me keimami vakasalataki kina, vakavinakataka ka veiqaravi ena veitukutuku volai mai na nomu veisiko oti ki na noda Veiqaravi.\niTukutuku Ni Google (Vosa Vakadinadina) iTukutuku Ni Google (Vosa Vakadinadina) Sa vakarautaka tu na veiqaravi ni volivolitaki tale mai vei Google Inc.Sa rawa ni o gole tani mai na Google Yaloqaqa me baleta na Display Advertising ka vakamatautaka na Google Display Network ads ena nomu sikova na Google Ads Settings page: http://www.google.com/settings/adsE vakatura talega o Google me vakacurumi na Google Lekaleka Opt-out Browser Add-on – https://tools.google.com/dlpage/gaoptout – me baleta na nomu barausa ni mataveilawa. Na Google Information Opt-out browser Add-on e vakarautaka vei ira na vulagi na kena rawa ni tarovi na kena kumuni ka vakayagataki mai na Google Information.Me baleta na ikuri ni ivakamacala ena ivakarau ni vakatikitiki nei Google, yalovinaka sikova na Google Privacy & Tabana ni mataveilawa ni vosa: https://policies.google.com/privacy?hl=en\nVolivolitaki Tale ni Bing Ads Na veiqaravi ni volivolitaki tale ni Bing Ads sa vakarautaka tu o Microsoft Inc.Sa rawa ni o digitaka na bing Ads mai na bing Ads na itukutuku volai ena nomu muria na nodra idusidusi: https://advertise.bingads.microsoft.com/en-us/resources/policies/personalized-adsE rawa ni o vulica eso tale na ka me baleta na ivakarau ni vakatikitikitaki kei na lawatu nei Microsoft ena nomu sikova na nodra tabana ni Lawatu Vakatikitiki: https://privacy.microsoft.com/en-us/PrivacyStatement\nTwitter Sa vakarautaka tu na veiqaravi ni Twitter na tabana ni volivolitaki mai na Twitter Inc.Sa rawa mo gole tani mai na tabana ni vakarorogo ena Twitter ena nomu muria na nodra idusidusi: https://support.twitter.com/articles/20170405E rawa ni o vulica eso tale na ka me baleta na ivakarau ni vakatikitikitaki kei na lawatu ni Twitter ena nomu sikova na nodra tabana ni Lawatu Vakatikitiki: https://twitter.com/privacy\nFacebook Na veiqaravi ni volivolitaki tale ni Facebook e vakarautaka na Facebook Inc.E rawa ni o vulica e levu tale na ka me baleta na vakaui itukutuku mai na Facebook ena nomu sikova na tabana oqo: https://www.facebook.com/help/164968693837950Me biu tani mai na iTukutuku ni Taleitaki Mai na Facebook, muria na ivakasala oqo mai na Facebook: https://www.facebook.com/help/568137493302217E vakamuria na Facebook na iVakavuvuli Ni Vakatulewa Vakataki Koya me baleta na iSoqosoqo Ni Veiqaravi ena Initaneti ka tauyavutaka na Digital Advertising Alliance. E rawa talega ni o gole tani mai na Facebook kei ira na kabani vakaitavi tale eso mai na Digital Advertising Alliance e Amerika http://www.aboutads.info/choices/, na Digital Advertising Alliance mai Kenada http://youradchoices.ca/ se na Duavata ni iYaloyalo Vakalivaliva Vakalivaliva e Iurope http://www.youronlinechoices.eu/, se gole tani mai na nomu vakayagataka na gacagaca ni nomu misini lalai veikauyaki. Me baleta na ikuri ni ivakamacala ni ivakarau ni vakatikitiki ni Facebook, yalovinaka sikova na Lawatu ni iTukutuku ni Facebook: https://www.facebook.com/privacy/explanation\nPinterest Na veiqaravi ni veivoli ni Pinterest e vakarautaka na Pinterest Inc.Sa rawa mo gole tani mai na itukutuku ni gagadre nei Pinterest ena nomu rawa ni vakayagataka na "Do Not Track" ena nomu barausa ni mataveilawa se ena nomu muria na ivakasala ni Pinterest: http://help.pinterest.com/en/articles/personalization-and-dataE rawa ni o vulica eso tale na ka me baleta na ivakarau ni vakatikitikitaki kei na lawatu ni Pinterest ena nomu sikova na nodra tabana ni Lawatu Vakaitaukei: https://about.pinterest.com/en/privacy-policy\nAdRoll E vakarautaka na veiqaravi volivolitaki tale ni AdRoll mai vei Semantic Sugar, Inc.E rawa ni o vagalalataki iko mai na veivolitaki tale ni AdRoll ena nomu sikova na tabana ni mataveilawa ni AdRoll Advertising Preferences: http://info.evidon.com/pub_info/573?v=1&nt=1&nw=falseMe baleta na ikuri ni ivakamacala ena ivakarau ni taqomaki nei AdRoll, yalovinaka sikova na tabana ni veilawa ni Lawatu Vakatikitiki ni AdRoll: http://www.adroll.com/about/privacy\niSema ki na Veilawa Tale Eso\nNa noda Veiqaravi e rawa ni tu kina na isema ki na veilawa tale eso ka sega ni cicivaki mai vei keimami. Kevaka o kilikitaka e dua na isema ni ikatolu ni ilawalawa, o na vagolei ki na vanua ni ikatolu ni ilawalawa o ya. Keitou vakasalataki iko mo railesuva na Lawatu Ni Vakatikitiki ni mata kece o sikova.\nE sega ni da lewa rawa ka sega ni vakaitavi ena lewe ni itukutuku, lawatu ni veika vakaitaukei se ivakarau ni dua na mataveilawa tale eso se veiqaravi.\nNodra iTuvatuva Vakaitaukei na Gone\nNa noda Veiqaravi e sega ni vosa kina vua e dua se bera ni yabaki 18 ("Gonelalai").\nKeitou sega ni kumuna vata na itukutuku kilai rawa mai vua e dua se bera ni yabaki 18. Kevaka o itubutubu se dauveisusu ka o sa kila tiko ni sa vakarautaka vei keitou na Luvemu na iTukutuku Ni Tamata Yadua, yalovinaka veitaratara mai vei keitou. Kevaka eda kila ni da sa vakasokomuna na iTukutuku Ni Tamata Yadua mai vei ira na gone ka sega ni vakadeitaki na veivakadonui vakaitubutubu, eda taura na ikalawa ni kena vagalalataki na itukutuku oqori mai na noda server.\nVeisau ki na Lawatu Vakaitaukei Oqo\nKeitou na rawa ni vakadodonutaka na neimami Lawatu ni Vakatikitiki ena veigauna eso. Keitou na vakaraitaka vei iko na veisau kece sara ena neitou vakauta na Lawatu vakaitaukei vou ena tabana oqo.\nKeitou na tukuna vei kemuni ena imeli kei na/se dua na notisi kilai levu ena neimami Veiqaravi, ni bera ni qai mana na veisau ka vakavoui na "tikinisiga taudonu" ena ulu ni Lawatu Vakaitaukei oqo.\nSa vakasalataki mo ni railesuva vagauna na Lawatu ni Vakatikitiki oqo me baleta na veisau cava ga. Ena mana sara na veisau ki na Lawatu Vakaitaukei oqo ena gauna era vakabiri kina ena tabana oqo.


Sega ni Rere o Tevita | Vakavulica na Luvemu\nCava o dau cakava ni o rere?— De dua o lai kere veivuke vei Ta se o Na. Ia e tiko e dua tale e kaukaua duadua e rawa ni vukei iko. O kila se o cei ya?— Io, na Kalou o Jiova. Meda raica mada na kena italanoa e dua na cauravou e cavuti ena iVolatabu, na yacana o Tevita. A sega ni rere ni kila ena vukei koya tu ga o Jiova.\nNi se gonedramidrami o Tevita, rau sa vakavulici koya nona itubutubu me lomani Jiova. Qori e vukei koya me kua ni rere ni sotava eso na ka rerevaki. E kila o Tevita ni nona itokani o Jiova, ena vukei koya tale ga. Ni vakatawa sipi tiko ena dua na gauna, a lako mai e dua na laione qai kauta e dua na sipi! O kila na ka e cakava o Tevita? A cicimuria na laione qai vakamatea. Ni via kauta e dua tale na sipi na bea, a vakamatea tale ga o Tevita! O cei a vukei koya?— Io, o Jiova.\nA laurai ena dua tale na gauna na nona yaloqaqa o Tevita. Era vala tiko na Isireli kei na kai Filisitia. Dua vei ira na sotia ni Filisitia e tuwawa, na yacana o Koliaci. Na tuwawa qori e vakalialiai ira na sotia ni Isireli vaka kina o Jiova. A bolei ira na sotia ni Isireli mera vala kei koya, ia era rere kece. Ni rogoca qori o Tevita, e tukuna sara vei Koliaci: ‘Au na vala kei iko! Ena vukei au o Jiova, au na vakabalei iko!’ Vakacava e yaloqaqa o Tevita?— Io, e yaloqaqa dina. O via kila na ka e qai yaco?\nA taura o Tevita na nona irabo kei na lima na vatu dravia vinaka, a gole sara me vala kei na tuwawa. Ni raica o Koliaci ni se gone o Tevita, e vakalialiai koya. Ia e kaya o Tevita: ‘O mai valuti au ena iseleiwau, ia au mai valuti iko ena yaca i Jiova!’ E biuta e dua na vatu ena nona irabo, e cicivi Koliaci qai rabotaka vua. E lauta vinaka sara ga na yadrei Koliaci na vatu, e bale mani mate sara! Era dro kece na kai Filisitia ena levu ni nodra rere. A vakabalea vakacava e dua na tuwawa na cauravou vakataki Tevita?— A vukei koya o Jiova, e kaukaua cake sara vua na tuwawa qori!\nA sega ni rere o Tevita ni kila ena vukei koya o Jiova\nCava o vulica ena italanoa kei Tevita?— Sega ni dua e kaukaua me vakataki Jiova. E nomu itokani tale ga o koya. Ke o rere ena dua tale na gauna, nanuma tiko ena vukei iko o Jiova mo yaloqaqa!\nSame 56:3, 4\nCava e cakava o Tevita ni rau kauta na nona sipi na laione kei na bea?\nCava e tukuna o Tevita vei Koliaci ni vakalialiai Jiova?\nA vakabalei Koliaci vakacava o Tevita?\nCava e sega ni rerevaka kina o Tevita na laione, bea, kei na tuwawa?\nCava o vulica ena italanoa kei Tevita?\niMeli iMeli Sega ni Rere o Tevita


E Bolemate ena Vukudra na Tamata ni Kalou o Ranadi Esiteri | Vakabauta Dina\nE Bolemate ena Vukudra na Tamata ni Kalou\n1-3. (a) Na cava e sega ni yalodei kina o Esiteri ni tukuni me lako vei watina? (b) Na taro cava soti me baleti Esiteri eda na veivosakitaka?\nE SAGA o Esiteri me dei na yalona ni volekata yani na lomanibai ena valenitui e Susani. Ia e dredre toka vua qori. Ni ka kece e laurai ena valenitui, e nakiti me qoroi. Qori e wili kina na ivakatakarakara duiroka e ceuti kina na bulumakau vakatabana, na dau vanataki dakaititi, na laioni biriki taliva, na duru vatu kaukaua, kei na ivakatakarakara qoroi ena delaniyavu vakaitamera volekata na ulunivanua e solega tu na ucacevata na Zagros e tadrava na uciwai makare na Choaspes. Na inaki ni ka kece qori mera vakasamataka kina na vulagi na lewa e tu vua na turaga e tukuna ni “tui cecere” e gole tiko kina qo o Esiteri me lai raica, e watina tale ga.\n2 Ena rairai kurabuitaki qori! Ni duatani sara o Easuerosi mai na ka ena rairai namaka e dua na goneyalewa Jiu yalodina vua e dua na tagane vakawati! * O Easuerosi e sega ni vakataki Eparama, a yalomalumalumu ni ciqoma o Eparama na veidusimaki ni Kalou me vakarorogo vei Sera. (Vkte. 21:12) E lailai na ka e kila na tui, se sega sara ga vua na kila me baleti Jiova na Kalou i Esiteri se na nona Lawa. E kila ga o Easuerosi na lawa ni Perisia, dua vei ira na lawa qori e vakatabuya na ka e vakarau cakava o Esiteri. Na cava oya? E tukuna na lawa ke lako vua na tui Perisia e dua e sega ni sureti, ena mate. A sega ni sureti o Esiteri, ia a lako ga me lai raica na tui. Ni volekata yani na rara ni valenitui e loma, na vanua e rawa ni raici koya kina o Easuerosi ena nona idabedabe vakatui, e rairai nanuma ena gauna qori o Esiteri ni sa na vakamatei.—Wilika Esiteri 4:11; 5:1.\n3 Na cava e bolemate kina o Esiteri? Na cava eda vulica ena vakasakiti ni nona vakabauta? Ena dredre me vakabauti ni ranadi kei Perisia o Esiteri, ia meda raica mada se soli vakacava vua na itutu qori.\nNa iTukutuku kei Esiteri\n4. Na cava e kilai me baleti Esiteri, e mai bula tu vakacava kei Moatekai na wekana voleka?\n4 E luveniyali o Esiteri. E sega ni levu na ka eda kila me baleti rau na nona itubutubu erau vakayacani koya o Hadassah. Qori na vosa vakaIperiu ni “mateli,” e dua na kau rairai vinaka e vulavula na sena. Ena gauna rau mate kina na nona itubutubu, a lomani koya e dua na wekana, na turaga yalovinaka o Moatekai. Erau veiwekani voleka, ia e qase sara vua o Moatekai. E kauti Esiteri ina nona vale qai susuga me vaka ga e luvena dina.—Esit. 2:5-7, 15.\nE tiko na vuna vinaka me sakitaka o Moatekai na goneyalewa a susuga\n5, 6. (a) E vakacava na ivakarau ni nona susugi Esiteri o Moatekai? (b) Na cava erau dau cakava o Esiteri kei Moatekai ni rau tiko e Susani?\n5 Erau maliwai ira na Jiu era kau vakavesu ena koroturaga kei Perisia o Moatekai kei Esiteri, erau qai rairai beci ena vuku ni nodrau lotu kei na nodrau sasaga me rau muria na Lawa. Ia e volekati Moatekai sara o Esiteri ni dau vakavulici koya me baleti Jiova, na Kalou dau yalololoma a vakabulai ira na nona tamata ena veigauna sa oti—ena cakava tale qori. (Vunau 26:44, 45) E macala ni rau dau veilomani rau qai veivolekati o Esiteri kei Moatekai.\n6 E dua na vakailesilesi ena valenitui e Susani o Moatekai, e dau dabe kei ira na vo ni dauveiqaravi ni tui ena matamata ni valenitui. (Esit. 2:19, 21; 3:3) Eda sega ni kila na ka e dau cakava o Esiteri ni tubucake tiko, e rawa ga nida kaya ni dau qaravi Moatekai vinaka kei na nona itikotiko. E rairai tiko o Moatekai ena dua na vale e sega sara ni ka levu ena tai adua ni uciwai qai veibasai kei na valenitui. E rairai taleitaka tale ga o Esiteri me lako ina makete e Susani era dau volivolitaki kina na matai ni koula, matai ni siliva, kei na so tale na dauveivoli. De dua a sega ni tadra o Esiteri ni na taukena ena dua na gauna na veika saulevu qori, a sega tale ga ni kila na veika ena yaco vua ena veigauna se bera mai.\n7. Na cava e sega tale kina ni ranadi o Vasitai, na cava e qai yaco?\n7 A kuruseta na vanua o Susani ena dua na siga na leqa e yaco ena valenitui. A vakarautaka o Easuerosi na magiti levu kei na waini me vakayagataka vata kei ira na turaga, qai kaciva na ranadi rairai vinaka o Vasitai a kana vata tiko kei ira na yalewa ena dua tale na vanua. A sega ni via lako yani o Vasitai. E madua qai cudru na tui, mani tarogi ira na nona daunivakasala ena itotogi me tau vei Vasitai. Cava e qai yaco? A tukuna na tui ni sa na sega ni ranadi o Vasitai, ena sosomitaki koya e dua tale. Era vaqarai ira na goneyalewa totoka ena vanua taucoko o Asiria na dauveiqaravi ni tui, ena qai digitaka na tui e dua vei ira na goneyalewa qori me ranadi vou.—Esit. 1:1–2:4.\n8. (a) Ni sa goneyalewa mai o Esiteri, na cava e rairai kauai kina vakalevu o Moatekai? (b) O na muria vakacava na rai ni iVolatabu me baleta na rairai vinaka? (Raica tale ga na Vosa Vakaibalebale 31:30.)\n8 Vakasamataka mada nona dau vakaraici Esiteri tiko o Moatekai ni toso na yabaki, e sakitaka qai kauai ni sa dua na goneyalewa rairai vinaka o Esiteri. E tukuna na iVolatabu: “Sa matavinaka ka rairai vinaka na goneyalewa.” (Esit. 2:7) E vakamacalataka na iVolatabu na rai donu me baleta na rairai vinaka, qori me salavata na vuku kei na yalomalumalumu. Ke sega, ena basika na viavialevu, dokadoka, kei na so tale na itovo ca. (Wilika Vosa Vakaibalebale 11:22.) O vakadinata qori? Vakacava o Esiteri, ena vukei koya na kena irairai vinaka se na vakavuna me dokadoka? Ena qai tukuna ga o gauna.\n9. (a) Na cava e yaco nira kunei Esiteri na dauveiqaravi ni tui, na cava e dredre kina na veitalatala kei Moatekai? (b) Na cava e vakalaiva kina o Moatekai me vakawatitaka o Esiteri e dua na lotu butobuto? (Raica tale ga na kato.)\n9 Era kunei Esiteri na dauveiqaravi ni tui ena itikotiko nei Moatekai ra qai kauti koya ina valenitui ena tai adua ni uciwai. (Esit. 2:8) A rairai dredre na nodrau veitalatala o Moatekai kei Esiteri ni rau sa vaka ga na veitamani. E sega ni vinakata o Moatekai me vakawatitaka o Esiteri e dua e sega ni vakabauta, ke mani tui mada ga. Ia e sega ni cakava rawa o Moatekai e dua na ka ena ka e yaco qori. * Sa wacava na nona vakarorogo vinaka o Esiteri ena ivakasala i Moatekai ni bera nira kauti koya na dauveiqaravi ni tui! E levu na ka e lomatarotarotaka o Esiteri ni kau tiko ina valenitui e Susani. Na cava ena yaco vua ena vanua qori?\nEra Taleitaki Koya “ko Ira Kecega Era sa Raici Koya”\n10, 11. (a) Na cava ena rawa ni yacovi Esiteri ena vanua vou e sa lai bula kina? (b) E vakaraitaka vakacava o Moatekai nona kauaitaki Esiteri?\n10 E vou qai duatani sara na ivakarau ni bula ena vanua e sa tu kina qo o Esiteri. E maliwai ira ‘e levu na goneyalewa’ era kau mai na vanua taucoko ena Matanitu o Perisia. A rairai duidui sara na nodra itovo vakavanua, nodra vosa, kei na nodra rai. Era kau na goneyalewa vua na vakailesilesi o Ikai mera sauni kina me dua na yabaki ra qai sauni ena waiwai isaluaki boivinaka. (Esit. 2:8, 12) Na vanua era tu kina qori na goneyalewa kei na kena ivakarau ni bula e rawa ni vakavuna mera kauaitaka vakasivia na kedra irairai, e rawa tale ga ni vakavuna na viavialevu kei na veisisivi. E tarai Esiteri vakacava qori?\n11 E sega tale ni dua e kauaitaki Esiteri vakalevu me vakataki Moatekai. E tukuna na iVolatabu ni dau lako e veisiga o Moatekai ina nodra raranivale na marama me kila se vakacava tiko o Esiteri. (Esit. 2:11) Sa wacava na nona marau ni rogoca na itukutuku kei Esiteri, era rairai tukuna vua na dauveiqaravi ena valenitui. Na vuna?\n12, 13. (a) Era raici Esiteri vakacava na tu wavoliti koya? (b) Na cava e marau kina o Moatekai ni sega ni vakatakila o Esiteri ni Jiu o koya?\n12 Dua na ka na nona qoroi Esiteri o Ikai, e lomani koya kina vakalevu, e solia vua e vitu na yalewa dauveiqaravi kei na itikotiko vinaka duadua ena nodra vale na marama. E tukuna na kena ivolatukutuku: ‘Ena gauna kece qori era taleitaki Esiteri tiko ga o ira kece na raici koya.’ (Esit. 2:9, 15) Vakacava era qoroya ga na tamata na totoka kei Esiteri? Sega, e levu tale na ka era qoroi koya kina.\nE kila o Esiteri ni yaga vakalevu cake na yalomalumalumu kei na vuku mai na irairai vinaka\n13 Kena ivakaraitaki, e tukuna na iVolatabu: “Sa sega ni vakatakila ko Esiteri se yalewa ni vei se ko cei na wekana: ni sa vakaroti koya ko Moatekai me kakua ni tukuna.” (Esit. 2:10) A vakasalataki Esiteri o Moatekai me qarauna me kua ni tukuna ni Jiu, a kila o Moatekai nira dau vakaduiduitaki vakalevu na Jiu ena veiliutaki vakaPerisia. Dua na ka nona marau ni gauna mada ga sa yawa mai kina vua o Esiteri, se laurai tiko ga vua na vuku kei na talairawarawa!\n14. Era na vakadamurimuria vakacava na ivakaraitaki i Esiteri na itabagone nikua?\n14 O ira tale ga na itabagone nikua era rawa ni vakamarautaki ira na nodra itubutubu kei na dauveisusu. Ke ra sega mada ga ni tiko kei na nodra itubutubu, se maliwai ira era yalowai qai torosobu se voravora na nodra itovo—era se rawa ga ni cata na veika ca, ra qai muria dei na ivakatagedegede era kila ni dodonu. Nira cakava qori era na vakataki Esiteri, era na vakamarautaka na Tamadra vakalomalagi.—Wilika Vosa Vakaibalebale 27:11.\n15, 16. (a) Na cava e lomani Esiteri vakalevu kina na tui? (b) Na cava e sega ni rawarawa kina vei Esiteri na veiveisau e yaco ena nona bula?\n15 Ni sa kena gauna me vakaraitaki kina vua na tui o Esiteri, a tukuni vua me digia ga na ka e vinakata me lai vakayagataka, de dua me ukutaki koya kina vakavinaka. Ni yalomalumalumu a kerea ga na ka e tukuna vua o Ikai. (Esit. 2:15) A rairai liaca o Esiteri ni na sega wale ga ni taleitaka na tui e dua e rairai totoka, ena taleitaki vakalevu e dua e dau vakarokoroko qai yalomalua. E donu beka na rai i Esiteri?\n16 E tukuna na iVolatabu: “A sa ka levu na loloma ni tui vei Esiteri, ka lailai vei ira kecega na yalewa tani, a sa vinakati [taleitaki] koya ka lomani koya vakalevu cake vei ira kecega na goneyalewa; a sa vakaisalataki koya e nai sala vakaranadi, ka buli koya me ranadi mei sosomi kei Vasitai.” (Esit. 2:17) A rairai dredre vua na goneyalewa Jiu yalomalumalumu qo me vakamatauni koya ena veiveisau e yaco ena nona bula—sa digitaki me ranadi vou qai watina na iliuliu kaukaua duadua kei vuravura ena gauna oya! Vakacava, e dokadokataka na itutu e soli vua? Sega sara ga!\n17. (a) E talairawarawa tiko ga vakacava o Esiteri vua e susugi koya? (b) Na cava e bibi kina nikua na ivakaraitaki i Esiteri?\n17 A talairawarawa tiko ga o Esiteri vei Moatekai na turaga a susugi koya, qai sega ni bau tukuna ni Jiu. Ni tukuna tale ga vei Esiteri o Moatekai na nodra bukivere eso me vakamatei o Easuerosi, a talairawarawa o Esiteri me lai vakaraitaka vua na tui, mani vakaseva na nodra sasaga na daubukivere. (Esit. 2:20-23) A vakaraitaka o Esiteri ni vakabauta na nona Kalou ena nona yalomalumalumu qai talairawarawa. E bibi dina meda vakadamurimuria na ivakaraitaki i Esiteri, ni levu nikua era sa sega ni talairawarawa ra qai vakaunodra! Ia me vakataki Esiteri, era raica vakabibi na talairawarawa o ira e vu mai lomadra na nodra vakabauta.\nVakatovolei na Vakabauta i Esiteri\n18. (a) Na cava e rairai vu ni nona bese ni cuva vei Emani o Moatekai? (Raica tale ga na ivakamacala e ra.) (b) Era vakadamurimuria vakacava na tagane kei na yalewa vakabauta nikua na ivakaraitaki i Moatekai?\n18 A soli vei Emani e dua na itutu ena vale i Easuerosi. A lesi koya na tui me paraiminisita, e nona daunivakasala nuitaki na tui qai ikarua ni iliuliu ena matanitu. A vakarota na tui mera cuva vei Emani na tamata nira raici koya. (Esit. 3:1-4) Ia na lawa qori ena vakavuleqa vei Moatekai. E kila ni dodonu me talairawarawa vua na tui, ena sega ga ni cakava na ka ena beca kina na Kalou. E kai Ekaki o Emani, kena ibalebale e kawa i Ekaki na nodra tui na Amalekaiti a vakamatea o Samuela na parofita ni Kalou. (1 Sam. 15:33) Era meca i Jiova kei ira na Isireli o ira na Amalekaiti ni sa rui levu nodra caka ca, qori na vuna e cudruvi ira kina vakailawalawa na Kalou. * (Vkru. 25:19) Ena rawa vakacava vua e dua na Jiu yalodina me cuva vua e dua na Amalekaiti e vakaitutu ena valenitui? A sega ni cakava rawa qori o Moatekai, mani sega ni cuva vua. Me yacova mai nikua, e levu na tagane kei na yalewa vakabauta era bolemate mera muria na ivakavuvuli qo: “E dodonu me keitou talairawarawa ga vua na Kalou, sega vua na tamata.”—Caka. 5:29.\n19. Na cava e via cakava o Emani, mani rawa vakacava na tui?\n19 Dua na ka na nona cudru o Emani. Ia e sega ni lomavakacegu me vakamatei duadua ga o Moatekai. E vinakata sara ga mera vakawabokotaki na Jiu kece! A sega ni cavu yaca o Emani, ia e vakaucacataki ira na Jiu vua na tui ni tukuna nira tawayaga, era matatamata ‘veiseyaki ra qai tawasei ira vei ira na lewenivanua.’ Koya e ca sara, e tukuna nira dau beca na lawa ni tui, era ilawalawa vakarerevaki ra qai dauveivorati. A vakatura me cautaka ina valeniyau ni tui e dua na ilavo levu mera vakamatei kina na Jiu kece ena matanitu. * A solia vei Emani o Easuerosi na nona mama vakatui me ivakaraitaki ni nona veivakadonui ena ka e nanumi me caka.—Esit. 3:5-10.\n20, 21. (a) E tarai ira vakacava na Jiu ena Matanitu o Perisia wili kina o Moatekai na veika e vakarogoya o Emani? (b) Na cava e kerea o Moatekai me cakava o Esiteri?\n20 Sega ni bera na nodra vodo ose na italai ina yasana kece e lewa na tui, mera solia na ivola e vakadonui kina na nodra vakamatei na Jiu. Vakasamataka mada nodra rogoca na itukutuku qori o ira na tiko sara mai Jerusalemi, era se sasaga tiko kina na ivovo ni Jiu era lesu mai Papiloni mera tara tale na siti e se sega tu na kena bai me taqomaki ira. De dua e nanumi ira qori o Moatekai, vaka kina o ira na nona itokani kei na wekana e Susani ni rogoca na itukutuku rogorogo ca. Ena levu ni nona rarawa, e dresulaka na nona isulu o Moatekai, e vakaisulutaga, e kaburaka e uluna na dravusa qai lako yani ena lomadonu ni siti me tagilagalaga. Ia o Emani e gunu toka ga kei na tui, e sega ni bau kauai ena rarawa e vakavuna vei ira e levu na Jiu kei na nodra itokani e Susani.—Wilika Esiteri 3:12–4:1.\n21 E kila o Moatekai ni dodonu me vakabulai ira na Jiu. Ia na cava ena rawa ni cakava? A vakauta o Esiteri eso na isulu vei Moatekai ni rogoca na nona rarawa, ia a sega ni taura o Moatekai. De dua sa dau vakasamataka voli na vuna a vakalaiva kina na Kalou o Jiova me kau tani vua o Esiteri, me ranadi tale ga vua na iliuliu lotu butobuto. E vaka me sa qai matata vua na vuna. A vakauta o Moatekai e dua na itukutuku vua na ranadi qai kerei Esiteri me vakamamasu vua na tui ena vukudra “na kai nona.”—Esit. 4:4-8.\n22. Na cava e rere kina me lai raica na tui o Esiteri ni watina ga? (Raica tale ga na ivakamacala e ra.)\n22 A rairai taqaya o Esiteri ni rogoca na itukutuku oya, ni na vakatovolei sara ga kina na nona vakabauta. E vakaraitaka na nona rere ena itukutuku e vakauta lesu vei Moatekai. E tukuna tale vua na lawa ni tui, ke lai raica na tui e dua ni sega ni sureti, ena vakamatei. Ena bula ga ke dodoka vua na tui na nona ititoko koula. Ni vakasamataki na ka e yaco vei Vasitai ni sega ni muria na ivakaro ni tui, ena namaka beka o Esiteri me vakabulai koya na tui? A tukuna vei Moatekai ni sa 30 na siga, e sega ni bau sureti koya na tui me lako yani vua! Ni se sega ni yaco qori qai dau veisau totolo na ivakarau ni yalona na tui, * sa nanuma ga o Esiteri ni sa sega ni taleitaki.—Esit. 4:9-11.\n23. (a) Na cava e tukuna o Moatekai me vakaukauataka na vakabauta i Esiteri? (b) Na cava e yaga kina me vakadamurimuri o Moatekai?\n23 A vosa vakadodonu o Moatekai me vakaukauataka na vakabauta i Esiteri. A vakadeitaka vua ke sega ni cakava e dua na ka, ena lako mai ena dua tale na vanua na nodra vakabulai na Jiu. Ia ena namaka vakacava o Esiteri me vakabulai ni sa na kaukaua na veitusaqati? Na ka e cakava o Moatekai e vakaraitaka ni vakabauta dei ni na sega ni vakalaiva o Jiova mera vakawabokotaki na nona tamata, ena vakayacora kece tale ga na nona yalayala. (Josua 23:14) A tarogi Esiteri o Moatekai: “Ko cei e kila, de ko sa yaco beka mo ranadi e na vuku ni gauna oqo?” (Esit. 4:12-14) Sa ivakaraitaki vinaka dina o Moatekai meda vakadamurimuria. A nuitaka vakatabakidua na Kalou o Jiova. Eda dau cakava tale ga qori?—Vkai. 3:5, 6.\nBolemate ni Dei na Nona Vakabauta\n24. E laurai vakacava vei Esiteri na vakabauta kei na yaloqaqa?\n24 Qo na gauna me vakatulewa kina o Esiteri. A kerei Moatekai me soqoni ira mai na Jiu mera lolo vata kei koya me tolu na siga. Na malanivosa a tinia kina na nona ivola e kilai levu ena veisenitiuri sa oti me yacova mai nikua, qai laurai kina na vakabauta kei na yaloqaqa: “Kevaka ka’u sa mate, au sa mate ga.” (Esit. 4:15-17) Na levu ni masu e cakava ena tolu na siga qori e rairai se sega ni bau cakava ena nona bula. Sa yaco mai na gauna me lai raica kina na tui o Esiteri. E dara na nona isulu totoka duadua, cakava na ka kece e kila me taleitaki koya kina na tui, a lako sara.\nBolemate o Esiteri ena vukudra na tamata ni Kalou\n25. Vakamacalataka mada na ilakolako i Esiteri vei watina.\n25 Me vaka e tukuni ena itekivu ni ulutaga qo, sa volekata yani o Esiteri na valenitui. Sa wacava na nona nuiqawaqawa kei na veitaravi ni nona masu ni sa rui vakasamataka vakabibi na ituvaki e tu kina qo. E curu yani ena lomanibai ena vanua e rawa ni raici Easuerosi kina ena nona idabedabe vakatui. E koti vinaka tu na kumina, e koti vinaka tale ga na uluna era savu vakatautauvata ena yasa ruarua ni matana. De dua e via raica o Esiteri na matana na tui me kila na ivakarau ni yalona. Sa rui dede tale ke tukuni me wawa. Ia vakalailai ga sa raici koya mai o watina. A kurabui na tui, ia e veisau na irairai ni matana, mani dodoka na nona ititoko koula!—Esit. 5:1, 2.\n26. Na cava mera yaloqaqa kina vakataki Esiteri na lotu vaKarisito, ia na cava e itekitekivu ga kina na ka e cakava o Esiteri?\n26 E kila ena gauna qori o Esiteri ni na rogoci koya na tui. A yalodina vua na Kalou kei ira na kainona, e ivakaraitaki vinaka tale ga ni vakabauta vei ira na tamata kece ni Kalou me yacova mai nikua. Era vakadamurimuria na lotu vaKarisito dina nikua na ivakaraitaki qori. E kaya o Jisu nira na kilai na nona imuri dina ena loloma vosota. (Wilika Joni 13:34, 35.) Ena vinakati kina na yaloqaqa vakataki Esiteri. Ni oti mada ga nona bolemate o Esiteri ena vukudra na tamata ni Kalou, na ka e cakava qori e kena itekitekivu ga. Ena vakadeitaka vakacava vua na tui ni daubukivere na nona daunivakasala nuitaki o Emani? E rawa ni veivuke vakacava ena nodra vakabulai na kainona? Ena saumi qori ena ulutaga e tarava.\n^ para. 2 Era nanuma e levu ni o Easuerosi ga o Kisekise I, a veiliutaki ena matanitu o Perisia ena itekivu ni ikalima ni senitiuri B.S.K.\n^ para. 9 Raica na kato “Taro me Baleti Esiteri,” ena Wase 16.\n^ para. 18 O Emani e rairai maliwai ira na iotioti ni Amalekaiti era se bula tiko, nira vakamatei ena gauna i Tui Esekaia na kena ‘ivovo.’—1 Vei. 4:43.\n^ para. 19 A solia o Emani e 10,000 na taledi siliva, qori e drau vakacaca na milioni na dola nikua. Ke o Easuerosi ga o Kisekise I, ena rairai veirawai vakalevu na ilavo e tukuna o Emani me solia. Dua na gauna balavu e nakinaki tiko kina o Kisekise me valuti Kirisi, e dua na ivalu rerevaki dina qai vinakata kina e dua na ilavo levu.\n^ para. 22 E kilai o Kisekise I ni dau veisau totolo na ivakarau ni yalona, e dau yalokatakata. Kena ivakaraitaki, na daunitukutuku makawa ni Kirisi o Herodotus a vola na ka e yaco ena nona vala kei Kirisi o Kisekise. A vakarota na tui mera tuva takoso na waqa ena uciwai na Hellespont. Ni vakacacani qori ena draki ca, a vakarota o Kisekise me musu na uludra na idinia, a vakaroti ira tale ga na nona tamata mera “totogitaka” na uciwai ena nodra samuta na wai ni wiliki tiko vakadomoilevu na itukutuku rogorogo ca. Ena gauna tale ga qori, ni kerea e dua na turaga vutuniyau me kua ni curu ina mataivalu na luvena, a vakarota o Kisekise me musu rua na luvena na turaga oya qai vakaraitaki na yagona mera rere kina na kena vo.\nE vakaraitaka vakacava o Esiteri na yalomalumalumu kei na talairawarawa?\nA vukei Esiteri vakacava o Moatekai me yalodina tiko ga?\nE yaloqaqa vakacava o Esiteri?\nO na vakadamurimuria vakacava na vakabauta i Esiteri?\nIKAU NI IVOLA ENA IVOLATABU\niKau ni iVola i Esiteri\nNa veika vakatubuqoroqoro e yaco ena gauna i Esiteri ena vaqaqacotaka nomu vakabauta na kaukaua i Jiova me vakabulai ira nona tamata mai na veika dredre ena gauna qo.\niMeli iMeli E Bolemate ena Vukudra na Tamata ni Kalou\nEsiteri—E Bolemate ena Vukudra na Tamata ni Kalou


NA VUNAU NI SORO 14 FOV - A sa vosa vei Mosese ko - Bible Search\nNA VUNAU NI SORO 13 NA VUNAU NI SORO 15\nNA VUNAU NI SORO 14\nA lewa e na vuku ni vukavuka ni sa la'ki vakasavasavataki, 1-32. Ai vakatakilakila ni vukavuka e na vale, kei na kena vakasavasavataki, 33-57.\n1A sa vosa vei Mosese ko Jiova, ka kaya, 2Oqo na lewa e na vuku ni tamata sa vukavuka, e na siga sa vakasavasavataki kina ko koya: Me kau mai ko koya vua na bete: 3ia me lako yani ki nai bili ni tikotiko na bete; ka me qai dikeva na bete; ia kevaka sa seavu na vukavuka mai na tamata ka tauvi vukavuka; 4me qai vakarota ko koya na bete me tauri e na vukuna sa la'ki vakasavasavataki e rua na manumanu vuka sa savasava ka bula, kei na kau sitari, kei na ka kulakula, kei na isopa: 5ia me vakarota na bete me vakamatei e dua vei rau na manumanu, e na dua na bilo qele sa tiko kina na wai drodro; 6na manumanu sa bula tiko me taura ko koya, kei na kau sitari, kei na ka kulakula, kei na isopa, ka tonia vata kei na manumanu sa bula ki na dra ni manumanu ka vakamatei e dela ni wai drodro: 7me qai kureitaka vakavitu vua sa la'ki vakasavasavataki mai na vukavuka, ka tukuni koya ni sa savasava, me qai laiva na manumanu sa bula me vuka yani e dela ni vanua.\n8Ia ko koya sa la'ki vakasavasavataki, me sava nonai sulu, ka tasia na uluna kei na yagona taucoko, ka sili e na wai, me savasava kina: ka sa oti, me qai lako mai ki nai tikotiko, ia me kakua ni curuma na nona vale laca me bogi vitu mada. 9Ia e na kenai kavitu ni siga, me tasia kece na drau ni uluna, kei na kumina, kei na vacuna, io na kena vutikana kecega me tasia ko koya: ka sava nonai sulu, ka sili talega e na wai, ena qai savasava ko koya.\n10Ia e na kenai kawalu ni siga me kauta e rua na lami tagane sa sega na kena ca, ka dua na lami yalewa sa yabaki dua sa sega na kena ca, ka tolu na omeri madrai droka mei madrali laukana, sa veiwaki vata kei na waiwai, kei na waiwai e lailai sobu e na dua na paidi. 11Ia na bete sa vakasavasavataki koya, me kauta ki na mata i Jiova na tamata sa la'ki vakasavasavataki kei na ka talega ko ya, ki na katuba ni vale ni veitavaki: 12me qai taura e dua vei rau na lami tagane na bete, ka vakacabora mei soro ni caka cala, kei na waiwai sa lailai sobu e na paidi e dua, ka yalovaka mei soro e yalovaki e na mata i Jiova: 13me qai vakamatea na lami e na yasana sa dauvakamatei kina nai soro ni valavala ca kei nai soro kama, e na tikina tabu: ni sa nona na bete nai soro ni valavala ca, sa vaka talega kina nai soro ni caka cala: sa ka tabu sara. 14Ia me kauta e dua na dra ni soro ni caka cala na bete, ka me boroya na bete na vuso ni daligana i matau ni tamata sa la'ki vakasavasavataki, kei nai dovidovi-ni-kakana ni ligana i matau, kei nai qaqalo levu ni yavana i matau: 15ia me kauta e dua mai na waiwai sa lailai sobu e na paidi e dua na bete, ka livia ki na qeteqete ni ligana i mawi: 16me qai tonia na bete na nonai dusidusi i matau e na waiwai sa tu e na ligana i mawi, ka kureitaka vakavitu na waiwai e na nonai dusidusi e na mata i Jiova: 17ia mai na kena vo ni waiwai sa tu e ligana, me lumuta kina na bete na vuso ni daligana i matau na tamata sa la'ki vakasavasavataki, kei nai dovidovi-ni-kakana ni ligana i matau, kei nai qaqalo levu ni yavana i matau, e dela ni dra ni soro ni caka cala: 18ia na kena vo ni waiwai e na ligana na bete, me livia ko koya ki na ulu i koya sa la'ki vakasavasavataki: ia me sorovaki koya na bete e na mata i Jiova. 19Ia me cabora nai soro ni valavala ca na bete, ka sorovaki koya sa la'ki vakasavasavataki mai na nona tawa savasava; ka oti me qai vakamatea nai soro kama: 20me qai cabora nai soro kama kei nai madrali laukana e na dela ni cabocabo-ni-soro na bete: ka sorovaki koya na bete, ena qai savasava ko koya.\n21Ia kevaka sa dravudravua ko koya, a sa sega ni rawata, me qai kauta ko koya e dua na lami tagane mei soro ni caka cala me yalovaki, me sorovaki koya kina, ka dua na omeri madrai droka sa veiwaki vata kei na waiwai, mei madrali laukana, kei na waiwai e lailai sobu e na paidi e dua; 22ka rua na soqe, se rua na ruve gone, me vaka na ka sa rawata; ia me dua mei soro ni valavala ca, ka dua mei soro kama. 23Ia me kauta ko koya vua na bete e na kenai kawalu ni siga me vakasavasavataki kina, ki na katuba ni vale ni veitavaki, e na mata i Jiova. 24Ia me kauta na lami mei soro ni caka cala na bete, kei na waiwai sa lailai sobu e na paidi e dua, me qai yalovaka na bete e na mata i Jiova mei soro e yalovaki: 25ia me vakamatea ko koya na lami sai soro ni caka cala, ka me kauta e dua na dra ni soro ni caka cala na bete, ka boroya kina na vuso ni daligana i matau na tamata sa la'ki vakasavasavataki, kei nai dovidovi-ni-kakana ni ligana i matau, kei nai qaqalo levu ni yavana i matau: 26me qai livia e dua na waiwai na bete ki na qeteqete ni ligana i mawi: 27me qai kureitaka vakavitu na bete, e na nonai dusidusi i matau, e dua na waiwai sa tu e ligana i mawi, e na mata i Jiova: 28me qai lumuta na bete e na waiwai sa tu e ligana, na vuso ni daligana i matau na tamata sa la'ki vakasavasavataki, kei nai dovidovi-ni-kakana ni ligana i matau, kei nai qaqalo levu ni yavana i matau, e na tikina sa boro kina na dra ni soro ni caka cala: 29ia na kena vo ni waiwai sa tu e ligana na bete, me livia ko koya ki na uluna sa la'ki vakasavasavataki, me sorovaki koya e na mata i Jiova. 30Me qai vakacabora ko koya e dua vei rau na soqe, se vei rau na ruve gone, me vaka na ka sa rawata; 31io na ka ga e rawata, e dua mei soro ni valavala ca, ka dua mei soro kama, kei nai madrali laukana: ia me sorovaki koya sa la'ki vakasavasavataki na bete, e na mata i Jiova.\n32Oqo na lewa e na vukuna sa tauva na vukavuka, ko koya sa sega ni rawata, ni sa vakasavasavataki.\n33A sa vosa ko Jiova vei Mosese kei Eroni, ka kaya, 34Ni kemuni na yaco ki na vanua ko Kenani, ko ya ka'u sa solia vei kemuni mo ni taukena, ia ni'u sa vakatubura na vukavuka e na dua na vale e na vanua kemuni sa taukena; 35me qai lako ko koya sa taukena na vale, ka tukutuku vua na bete, ka kaya, Sa rairai vei au ni sa tiko e vale e dua na ka e vaka na mate: 36ia me vakarota na bete me ra vakalalataka mada na vale, me qai curuma na bete me dikeva na mate, me kakua kina ni tawa savasava na ka kecega sa tiko e vale: ka oti, me qai curu na bete me raica na vale: 37ia me dikeva na mate ko koya; ia kevaka sa tiko e lalaga ni vale na mate, ka sa sega ni tautauvata na tikina e so, sa via karakarawa se via damudamu, a sa rairai ni sa lako ki loma ni lalaga; 38me qai curu ki tautuba na bete, ki na katuba ni vale, ka sogota na vale ka bogi vitu: 39me qai lako tale mai na bete e na kenai kavitu ni siga, ka dikeva: ia kevaka sa teteva na lalaga ni vale na mate; 40me qai vakarota na bete me ra kauta tani na veivatu sa tiko kina na mate, ka biuta ki taudaku ni koro, ki na yasana sa sega ni savasava. 41Me vakarota talega ko koya me kari na lalaga ni vale eloma ka volita, ia me ra biuta na lase era karia ki taudaku ni koro, ki na yasana sa sega ni savasava: 42me ra qai kauta mai na veivatu tani, ka vakaisosomitaka na veivatu ko ya; ka kauta na lase vou, ka botana na vale. 43Ia kevaka sa rairai tale na mate, ka teteva e na vale, ni sa kau tani na veivatu, ka kari oti na vale, ka botani; 44me na qai lako mai na bete, ka dikeva; ia kevaka sa teteva na mate e na vale, oqo na vukavuka kakana e na vale: sa sega ni savasava. 45Me qai basuka sobu na vale ko ya, na kena veivatu, kei na kena kau, kei nai botani kecega ni vale; ka kauta tani ki taudaku ni koro, ki na yasana sa sega ni savasava. 46Ia ko koya sa curuma na vale e na dua na siga sa sogo kina, ena sega ni savasava ka yacova na yakavi: 47kei koya sa koto e na vale ko ya, me sava na nonai sulu: kei koya sa kana e na vale ko ya, me sava na nonai sulu.\n48Ia kevaka sa curu kina na bete, ka dikeva; ka sa sega ni teteva na mate e na vale ni sa botani oti na vale: me qai tukuna na bete ni sa savasava na vale ko ya, ni sa vakatakalitaki na mate. 49Ia me kauta ko koya, me vakasavasavataka kina na vale, e rua na manumanu vuka, kei na kau sitari, kei na ka kulakula, kei na isopa: 50me qai vakamatea ko koya e dua vei rau na manumanu e na dua na bilo qele sa tiko kina na wai drodro: 51me qai taura na kau sitari, kei na isopa, kei na ka kulakula, kei na manumanu vuka sa bula, ka tonia e na dra ni manumanu sa vakamatei, kei na wai drodro, ka kureitaka vakavitu ki na vale: 52ka me vakasavasavataka na vale e na dra ni manumanu, kei na wai drodro, kei na manumanu sa bula, kei na kau sitari, kei na isopa, kei na ka kulakula: 53ia me sereka na manumanu bula me vuka yani e dela ni vanua mai taudaku ni koro, ia me sorovaka na vale: ena qai savasava.\n54Oqo na lewa sa bale ki na vukavuka kecega, kei na bu ca, 55kei na vukavuka e nai sulu, kei na vale, 56kei na vuvuce, se na vidikoso, se na tikina rama: 57me vakatakila ni sa sega ni savasava se ni sa savasava: oqo na lewa sa bale ki na vukavuka.


Sala ena Muduki Mate Kina o Jisu\nNA NODRAU talaidredre o Atama kei Ivi e vakavuna meda ivalavala ca, meda mate tale ga. Ia e sega ni veisautaka qori na inaki ni Kalou me baleti keda. E vakadeitaka wasoma ena nona vosa na iVolatabu ni sega ni veisau nona inaki.\n“O ira na yalododonu era na taukena na vuravura, era na qai bula tawamudu kina.”—Same 37:29.\n“Ena tiloma vakadua o koya na mate, ena qusia na Turaga Cecere Duadua o Jiova na wainimata mai na matadra kece.”—Aisea 25:8.\n“Na iotioti ni meca me vakamalumalumutaki o mate.”—1 Korinica 15:26.\n“Sa na sega tale na mate, na lolosi, na tagiyaso, kei na mosi. Sa oti na veika e dau yaco e liu.”—Vakatakila 21:4.\nNa cava na ibalebale ni na ‘tilomi mate vakadua’ na Kalou, se “vakawabokotaki” na meca qo o mate? E vakamatatataka na iVolatabu ni o ira na “yalododonu . . . era na qai bula tawamudu.” Ia e tukuni tale ga kina ni “sega ni dua na tamata yalododonu e vuravura me vakayacora tiko ga na ka vinaka.” (Dauvunau 7:20) Me muduki o mate, vakacava ena veisautaka na Kalou nona ivakatagedegede mera rawa ni vakabulai na tamata ivalavala ca? Sega! Ena sega ni cakava qori ni ‘sega ni lasu rawa na Kalou.’ (Taito 1:2) Cava gona ena cakava na Kalou me vakayacora kina na inaki ni nona buli keda?\nNA KALOU “ENA TILOMA VAKADUA . . . NA MATE.”—AISEA 25:8\nMUDUKI O MATE ENA VUKU NI ISORO\nE vakarautaka vakayalololoma na Kalou o Jiova na ivoli meda vakabulai kina. E veiganiti vinaka na ivoli qori me bokoci kina na veika ca e yaco, se na kena vakayacori na lewadodonu. Eda ivalavala ca kece, eda na mate tale ga. E kaya kina na iVolatabu: “E sega ni bau dua vei ira e rawa ni volia lesu na tacina se solia vua na Kalou na kena ivoli, (sa rui talei na ivoli ni nodra bula oya na vuna era na sega tu ga kina ni rawata).”—Same 49:7, 8.\nNi dua na tamata ivalavala ca e mate, ena bokoci ga kina na itotogi ni nona ivalavala ca, ena sega ni sauma se vakarautaka na ivoli me baleta tale e dua. (Roma 6:7) Eda vinakata gona e dua e uasivi qai sega nona cala me solia nona bula ena vuku ni noda ivalavala ca.—Iperiu 10:1-4.\nQori na ka e tuvanaka na Kalou me vakayacora. A bula tu mai lomalagi na Luvena o Jisu, qai talai koya mai vuravura me bula uasivi vakatamata. (1 Pita 2:22) O Jisu e “solia tale ga na nona bula me kedra ivoli na le levu.” (Marika 10:45) E cakava qori me muduka kina na keda meca o mate me rawa nida vakabulai.—Joni 3:16.\nENA MUDUKI NINAICA O MATE?\nSa vakayacori tiko nikua na parofisai vakaivolatabu ni na “vakilai . . . e levu na ka dredre,” me ivakadinadina nida bula tu ena “iotioti ni veisiga” ni ituvaki ca kei vuravura qo. (2 Timoci 3:1) Ena cava na iotioti ni veisiga qori ena “siga ni lewa mera vakarusai kina o ira na sega ni doka na Kalou.” (2 Pita 3:3, 7) Ia o ira na lomana na Kalou era na vakabulai, era na “bula tawamudu” tale ga.—Maciu 25:46.\nO Jisu e “solia tale ga na nona bula me kedra ivoli e le levu.”—Marika 10:45\nEra na rawa ni bula tawamudu e vica vata na milioni era vakaturi mai na mate. E vakaraitaka o Jisu na veivakaturi ena gauna e sikova kina na siti o Neini. A mate na luvena tagane duadua ga e dua na yada, nona “lomani koya” o Jisu e vakaturi luvena tale. (Luke 7:11-15) E kaya tale ga na yapositolo o Paula: “Au nuitaka na Kalou . . . nira na vakaturi mai na yalododonu kei ira na sega ni yalododonu.” Na inuinui dei qori e vakadinadinataka kina na Kalou na titobu ni nona lomani keda.—Cakacaka 24:15.\nE vica vata na bilioni era rawa ni rai vakanamata mera bula tawamudu. E kaya na iVolatabu: “O ira na yalododonu era na taukena na vuravura, era na qai bula tawamudu kina.” (Same 37:29) Era na qai raica na kena vakayacori na veika e vola na yapositolo o Paula ena 2,000 na yabaki sa oti: “O iko mate, i vei na nomu qaqa? O iko mate, i vei na nomu bati gaga?” (1 Korinica 15:55) Sa na muduki vakadua na keda meca o mate!\nE tiko na “sala” e dodonu mo muria mo rawata kina na bula e vakarautaka na Kalou vei ira na lomani koya.\niMeli iMeli Ena Muduki Vakacava o Mate?


E vu ni Veika ca na iLavo? se, E vu ni Veika Kece e ca “na Lomani ni iLavo”?\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Bislama Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chitonga Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish Fon French Ga Georgian German Greek Hausa Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Iloko Indonesian Italian Japanese Kazakh Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kwanyama Lithuanian Malagasy Malay Malayalam Myanmar Norwegian Nzema Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Sango Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sunda Swahili Swedish Tagalog Tatar Tetun Dili Thai Turkish Twi Ukrainian Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Vietnamese Yoruba Zapotec (Quiatoni) vakaViti\nSega. E sega ni tukuni ena iVolatabu ni ca na ilavo, se vakavuna na veika ca. Na ivosavosa kilai levu ni “ka ca e vu mai na ilavo,” e yavutaki ena dua na tikinivolatabu e cavuti umauma ga, sega ni wiliki taucoko. Ia e kaya na iVolatabu ni “ka ca e vu mai na lomani ni ilavo.” *—1 Timoci 6:10, King James Version, neitou na matanivola kata.\nCava e kaya na iVolatabu me baleta na ilavo?\nCava e veivakasalataki kina na iVolatabu me baleta na lomani ni ilavo?\nEna yaga vakacava na ivakasala vakaivolatabu me baleta na ilavo?\nTikinivolatabu me baleta na ilavo\nE kaya na iVolatabu e yaga na ilavo ke vakayagataki vakavuku, e rawa sara mada ga ni “itataqomaki.” (Dauvunau 7:12) Kuria ya, na iVolatabu e vakacaucautaki ira na dau lomasoli, rairai okati kina nodra dau soli ilavo me iloloma.—Vosa Vakaibalebale 11:25.\nIa e veivakasalataki tale ga na iVolatabu me qarauni me kua ni vakaliuci na ilavo ena noda bula. E kaya: “Me kua ni laurai ena nomuni bula ni oni lomana na ilavo, ni lomavakacegu ga ena ka e sa tiko vei kemuni.” (Iperiu 13:5) Eda vulica kina meda vakayagataka ga vakavuku na ilavo, me kua ni qarai kina na bula vutuniyau. Koya gona meda lomavakacegu ga ena ka eda gadreva dina me vaka na kakana, isulu kei na vale.—1 Timoci 6:8.\nEra na sega ni rawata na bula tawamudu na tamata kocokoco. (Efeso 5:5) Na kocokoco e okati me qaravi matakau, se sokalou lasu. (Kolosa 3:5) Dua tale oya nodra saga mera vakaceguya ga na ka era vinakata, era sega kina ni muria na ivakavuvuli vinaka. E kaya na Vosa Vakaibalebale 28:20: “O koya e kusava me vutuniyau ena sega ni dina tiko ga.” Era na rawa ni temaki mera basulawa, me vaka nodra kovea na ka, tauri vakavesu, veidabui, veivaqumi, se laba.\nKe sega mada ga ni tini ena itovo ca na lomani ni ilavo, ena tiko ga na ka ca e rawa ni yaco kina. E kaya na iVolatabu “o ira na qara na bula vutuniyau era na temaki, era na coriti, ena curumi ira tale ga e levu na gagadre ca e veivakaleqai.”—1 Timoci 6:9.\nKe da muria na ka e dodonu kei na ka e vakamarautaki Jiova ena vuku ni ilavo, eda na dokai, ena vakadonui keda na Kalou, ena tokoni keda tale ga. E yalataka na Kalou vei ira e vu dina mai lomadra mera vakamarautaki koya: “Au na sega sara ni laivi iko, au na sega tale ga ni biuti iko.” (Iperiu 13:5, 6) E vakadeitaka tale ga ni “tamata yalodina ena vakalougatataki vakalevu.”—Vosa Vakaibalebale 28:20.\nDauvunau 7:12: “iTataqomaki na ilavo.”\nKena ibalebale: Ke vakayagataki vakavuku na ilavo ena rawa ni taqomaki keda.\nLuke 12:15: “Ke levu mada ga na ka e tu vua e dua, ena sega ni vakatau na nona bula ena veika e taukena.”\nKena ibalebale: E sega ni ka bibi duadua ena noda bula na ilavo, ena sega tale ga ni vakabulai keda.\n1 Timoci 6:10: “Ni levu sara na ka ca e vu mai na lomani ni ilavo. Nira vakasaqara qo eso, era vakamuai tani kina mai na vakabauta, ra qai sualaka na yagodra taucoko ena levu na mosi.”\nKena ibalebale: E sega ni ca na ilavo. Ia o ira ga na lomana mera vakaliuca ena nodra bula, ra cakacaka tu kina vakasivia, ena rawa ni vakaleqai ira, kavoro nodra bula vakavuvale, era na tautauvimate tale ga.\nIperiu 13:5: “Me kua ni laurai ena nomuni bula ni oni lomana na ilavo, ni lomavakacegu ga ena ka e sa tiko vei kemuni.”\nKena ibalebale: Eda na sega ni qara ena noda igu kece na iyau, ia eda na lomavakacegu ga ena ka eda gadreva dina.\nMaciu 19:24: “E rawarawa cake vua na kameli me curuma na matanicula, e dredre vua na tamata vutuniyau me curu ina Matanitu ni Kalou.”\nKena ibalebale: Se qai sureta ga o Jisu e dua na cauravou vutuniyau me muri koya. Ia e cata na veisureti qori na cauravou ni bibi vua na ka e taukena. E veivakasalataki gona o Jisu, o koya e vakaliuca na iyau, qai ikarua ni ka nona qaravi Kalou, ena sega ni rawata na bula tawamudu.\n^ para. 3 E vakadewataki tale ga na tikinivolatabu qori: “Ni levu sara na ka ca e vu mai na lomani ni ilavo.”\nCakacaka & iLavo


Era Ciqoma na iVakadinadina i Jiova na Veiqaravi Vakavuniwai? | Taro e Tarogi Wasoma\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Assamese Australian Sign Language Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Toba) Bengali Bislama Bosnian Boulou Brazilian Sign Language Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chol Chuvash Cibemba Colombian Sign Language Corsican Croatian Czech Damara Dangme Danish Digor Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Fante Faroese Finnish Fon French French Sign Language Ga Galician Garifuna Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Irish Sign Language Isoko Italian Japanese Japanese Sign Language Javanese Kabiye Kabyle Kachin Kamba Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Latvian Lingala Lithuanian Low German Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Mazatec (Huautla) Mende Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngangela Nias Norwegian Nzema Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Paraguayan Sign Language Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Rarotongan Romanian Russian Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sunda Swahili Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tankarana Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Urdu Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamese Wallisian Welsh Xhosa Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zulu vakaViti\nIo, keimami dau ciqoma na veiqaravi vakavuniwai. Ni keimami saga na tiko bulabula, keimami na “vinakata nona veivuke na vuniwai” ena so na gauna. (Luke 5:31, Easy-to-Read Version) Eso mada ga na iVakadinadina i Jiova era vuniwai, me vakataki Luke e dua na lotu vaKarisito ena imatai ni senitiuri.—Kolosa 4:14.\nIa keimami sega ni ciqoma na ivakarau ni veiqaravi vakavuniwai e veisaqasaqa kei na ivakavuvuli vakaivolatabu. Kena ivakaraitaki, keimami sega ni ciqoma na dra ni vakatabuya na iVolatabu na tauri ni dra me vakabulabulataki kina na yago. (Cakacaka 15:20) E vakatabuya tale ga na iVolatabu na ivakarau ni veiqaravi e okati kina na ka vakatevoro.—Kalatia 5:19-21.\nE levu na veiqaravi vakavuniwai e sega ni veisaqasaqa kei na ivakavuvuli vakaivolatabu. Koya gona, eda na dui vakatulewa kina. Ena rairai ciqoma e dua na iVakadinadina i Jiova e dua na mataqali veiqaravi vakavuniwai, ia ena rairai sega ni ciqoma e dua tale.—Kalatia 6:5.\nRawa ni Qaravi Vakavuniwai na Lotu vaKarisito?\nE kauaitaka na Kalou na veiqaravi vakavuniwai eda digia?\niMeli iMeli Era Ciqoma na iVakadinadina i Jiova na Veiqaravi Vakavuniwai?\nijwfq wase 20\nEra Sega ni Dau Via Cula na iVakadinadina i Jiova?