Vakaturi i Jisu—E Dina na iVolatukutuku ni Kosipeli?\nWILIKA ENA VOSA Acholi Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Armenian (West) Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bicol Boulou Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese (Yunnanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Croatian Czech Dangme Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish Fon French Ga Garifuna Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kamba Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lamba Lhukonzo Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Marathi Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mixe (North Central) Mizo Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Runyankore Russian Samoan Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\nULUTAGA LEVU | NA CAVA ME MATE VAKARARAWA KINA O JISU?\nA Yaco Dina?\nEna vulaitubutubu ni 33 G.V., e vakamatei o Jisu na kai Nasareci. E beitaki vakailasu ni vakavuna na vakaduduile, e mokulaki vakaca qai vakoti ena kau. Dua na ka na mosi e vakila ni bera ni mate. Ia ni oti e vasagavulu na siga, e vakaturi Jisu na Kalou qai lesu i lomalagi.\nNa italanoa vakasakiti qo e volai ena va na Kosipeli ni iVolatabu vaKirisi vaKarisito, e kilai levu me Veiyalayalati Vou. Ia e veiganiti meda taroga: Era yaco dina na veika qori? Ke sega, ena matewale na vakabauta vaKarisito, ena ka ni tatadra wale tu ga na bula tawamudu ena Parataisi. (1 Korinica 15:14) Ia ke ra yaco dina, ena vinaka noda veigauna se bera mai. Vakacava e dina na itukutuku ena Kosipeli se lasu?\nKA E VAKADINADINATAKI\nE matailalai na kena volatukutukutaki na Kosipeli, e donu tale ga, e sega ni vaka na italanoa lasu ni gauna makawa. Kena ivakaraitaki, e cavuti kina e levu na yaca ni vanua dina, levu vei ira qori e se rawa ni sikovi ena gauna qo. E tukuni ira na bula dina, era vakadinadinataka tale ga o ira na daunitukutuku makawa.—Luke 3:1, 2, 23.\nEra cavuti Jisu mada ga ena nodra ivola eso na dauvolavola ena imatai kei na ikarua ni senitiuri. * Na sala e vakamatei kina o Jisu me vaka e volai ena Kosipeli e salavata sara ga kei na nodra dau veivakamatei e Roma ena gauna oya. E veisemati na veika e yaco, e donu tale ga—e cavuti mada ga eso na nodratou malumalumu na tisaipeli i Jisu. (Maciu 26:56; Luke 22:24-26; Joni 18:10, 11) E vakadinadinataka kece qo ni dina qai dodonu na ka ratou vola me baleti Jisu na dauvola Kosipeli.\nVAKACAVA NONA VAKATURI O JISU?\nEda kila ni a bula dina o Jisu qai vakamatei, ia eso era lomatarotarotaka nona vakaturi. Eratou sega mada ga ni vakabauta nona yapositolo na imatai ni gauna e tukuni kina ni sa vakaturi. (Luke 24:11) Ia e oti na vakatitiqa ni ratou raici Jisu ena duidui gauna e rairai kina vei ratou kei na so tale na tisaipeli. Ena dua mada ga na gauna e rairai o Jisu vei ira na limanadrau vakacaca.—1 Korinica 15:6.\nE rawa ni ratou vesu qai vakamatei na tisaipeli, ia eratou doudou tiko ga ni tukuna nona vakaturi o Jisu vei ira na tamata kece ga—vei ira mada ga na vakamatei koya. (Cakacaka 4:1-3, 10, 19, 20; 5:27-32) Ke ra vakatitiqataka na tisaipeli na vakaturi i Jisu, vakacava e rawa nira doudou ni tukuni koya? Na nona vakaturi o Jisu e dua sara ga na ka e uqeti ira na lotu vaKarisito ena gauna oya kei na gauna qo.\nNa italanoa ni nona mate kei na nona vakaturi o Jisu ena Kosipeli e vakadinadinataka ni donu vinaka na kena itukutuku makawa. Eda rawa ni vakadeitaka ni yaco dina na ka era volai qori ke da vakawilika vinaka. E rawa ni vakaukauataka tale noda vakabauta ke da kila na vuna era yaco kina. Ena vakamacalataki qori ena ulutaga e tarava.\n^ para. 7 O Tacitus e dua na turaga a sucu ena rauta na 55 G.V., a vola ni “a tauca o Ponitio Pailato na iliuliu donuya na gauna ni nona veiliutaki o Tiperiu me vakamatei o Karisito, o koya a tauyavutaka na lotu vaKarisito.” E tukuni Jisu tale ga na turaga o Suetonius (imatai ni senitiuri); na daunitukutuku makawa ni veika vakaJiu o Josephus (imatai ni senitiuri); kei na turaga o Pliny the Younger, na kovana kei Picinia (itekitekivu ni ikarua ni senitiuri).\nNa Cava e Sega ni Levu Kina na iVakadinadina?\nE kilai levu o Jisu ena veika e mai cakava e vuravura. E vakadinadinataki qori ena iVolatabu. Ia e sega ni vakadinadinataki ena so tale na ivola era volai ena imatai ni senitiuri. Na vuna? Dua oya ni Kosipeli mada ga e volai ena rauta na 2,000 na yabaki sa oti. E levu tale ga na ivola era volai ena gauna qori era sa sega tu nikua. (1 Pita 1:24, 25) Levu tale ga na meca i Jisu era na rairai sega ni vola e dua na ka ena rawa ni vakavuna me vakabauti kina o koya.\nMe baleta nona vakaturi o Jisu, e vakamacalataka na yapositolo o Pita: “E vakaturi koya cake na Kalou ena ikatolu ni siga qai vakatara me vakaraitaki koya, e sega ni vakaraitaki koya vei ira kece na lewenivanua, vei ira ga na ivakadinadina sa lesi ira oti na Kalou, vei keimami na kana, keimami gunu vata tale ga kei koya ni sa vakaturi mai na mate.” (Cakacaka 10:40, 41) Na cava e sega ni vakaraitaki koya kina o Jisu vei ira kece na lewenivanua? E tukuni ena Kosipeli i Maciu ni gauna era rogoca kina na dauveitusaqati na itukutuku ni nona vakaturi o Jisu, era saga mera tabonaka na itukutuku qori.—Maciu 28:11-15.\nVakacava e kena ibalebale qo ni sega ni vinakata o Jisu me kilai nona vakaturi? Sega, e tukuna tale o Pita: ‘E vakarota me keimami vunautaka sara vakavinaka vei ira na lewenivanua ni o koya ga qo e lesia na Kalou me nodra turaganilewa na bula kei na mate.’ Era se cakava tiko ga qori na lotu vaKarisito dina.—Cakacaka 10:42.\niMeli iMeli A Yaco Dina?


Au na Kila Vakacava na Lotu Dina? | Taro Vakaivolatabu\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Ga Georgian German Greek Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Kachin Kazakh Kikaonde Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Latvian Lingala Lithuanian Macedonian Malagasy Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Mongolian Moore Myanmar Nepali Norwegian Nzema Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tongan Tsonga Turkish Turkmen Twi Ukrainian Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nE vakamacalataki ena iVolatabu na duidui ni lotu dina kei na lotu lasu, e kaya: “Dou na kilai ira ena vuadra. E vakaevei, e dau beti na vaini mai na wavakavotona, se lolo mai na soni?” (Maciu 7:16) Me vaka ga ni duidui na vua ni vaini kei na vua ni wavakavotona, o na vakaduiduitaka tale ga na lotu dina kei na lotu lasu ena vuadra, se na ka e vakamacalataki e ra.\nNa lotu dina e vakavulica na ka dina ena iVolatabu, sega ni vakasama vakatamata. (Joni 4:24; 17:17) Qo e wili kina na ka dina me baleta na bula kei na inuinui ni bula tawamudu ena parataisi e vuravura. (Same 37:29; Aisea 35:5, 6; Isikeli 18:4) E sega tale ga ni tu vakasuka me vakaraitaka na ivakavuvuli lasu.—Maciu 15:9; 23:27, 28.\nNa lotu dina e vukei ira na lewenivanua mera kila na yaca ni Kalou o Jiova. (Same 83:18; Aisea 42:8; Joni 17:3, 6) E sega ni vakavulica ni dredre meda kilai koya se sega ni kauaitaki keda, ia e vakavulica ga ni vinakata meda toro volekati koya.—Jemesa 4:8.\nNa lotu dina e vakabibitaka ni Kalou e lesi Jisu Karisito me veivakabulai. (Cakacaka 4:10, 12) Era talairawarawa ena ivakaro i Jisu ra qai saga mera muria na nona ivakaraitaki.—Joni 13:15; 15:14.\nNa lotu dina e vakabibitaka ni inuinui ga ni kawatamata na Matanitu ni Kalou. Era gumatua ni wasea na itukutuku ni Matanitu ni Kalou.—Maciu 10:7; 24:14.\nNa lotu dina e uqeta na veilomani. (Joni 13:35) E vakavulica mera dokai ra qai ciqomi na duikaikai. (Cakacaka 10:34, 35) Era sega ni vakaitavi ena ivalu ni uqeti ira na loloma.—Maika 4:3; 1 Joni 3:11, 12.\nNa lotu dina e sega ni saumi na nodra italatala, era sega tale ga ni kacivi ena so na icavuti mera vakacerecerei kina.—Maciu 23:8-12; 1 Pita 5:2, 3.\nNa lotu dina e sega ni veitovaki ena ka vakapolitiki (Joni 17:16; 18:36) Ia era doka ra qai talairawarawa ina matanitu era tiko kina me salavata kei na ivakaro ena iVolatabu: “Ni solia vei Sisa na ka e nei Sisa [dusia na veiliutaki], vua na Kalou na ka e nona na Kalou.”—Marika 12:17; Roma 13:1, 2.\nNa lotu dina e laurai ena nodra bula e veisiga, sega ni vagauna ga. Era muria na ivakatagedegede savasava ena iVolatabu ena ka kece era cakava ena nodra bula. (Efeso 5:3-5; 1 Joni 3:18) Era marau nira sokaloutaka na “Kalou mamarau.”—1 Timoci 1:11.\nEra le lailai ga na lewe ni lotu dina. (Maciu 7:13, 14) Era beci, vakalialiai, era vakacacani tale ga nira vakayacora na loma ni Kalou.—Maciu 5:10-12.\nNa lotu dina e sega ni vakatau ena noda ivakatagedegede\nE rerevaki nida digia na lotu e vakatau ga ena noda ivakatagedegede. E parofisaitaki ena iVolatabu na gauna era na digia kina e levu “na nodra qasenivuli [ni lotu] me vakavulici ira ena ka e via rogoca na daligadra.” (2 Timoci 4:3) Ia e uqeti keda na iVolatabu meda muria na “lotu e savasava qai sega ni dukadukali ena mata ni noda Kalou na Tamada,” veitalia ke sevaki.—Jemesa 1:27; Joni 15:18, 19.\nNa Cava mo Dikeva Tale Kina Nomu Lotu?\nNa nomu bula vakayalo kei na nomu rawata na bula e vakatau ena isoqosoqo lotu o lewena.


Cakacaka 8 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nNodra Cakacaka na Yapositolo 8:1-40\nSaula na dauveivakacacani (1-3)\nVuavuaivinaka na cakacaka vakaitalatala nei Filipi e Samaria (4-13)\nTalai o Pita kei Joni i Samaria (14-17)\nVia volia o Saimoni na yalo tabu (18-25)\nMatanivanua ni Iciopea (26-40)\n8 E marautaka o Saula na nona vakamatei o Sitiveni.+ Ena siga ya, era vakacacani sara vakalevu na lewe ni ivavakoso e Jerusalemi. Era dui se kece ina veivanua e Jutia kei Samaria, ratou qai vo ga na yapositolo.+ 2 Ia eso na tagane yalodina era kauta na yago i Sitiveni mera lai buluta, dua na ka na nodra tagicaki koya. 3 Sa qai torosobu ga na nona vakacacani ira na lewe ni ivavakoso o Saula. E curuma sara ga na vale yadua, yarataki ira mai tuba na tagane kei na yalewa, qai balati ira i valeniveivesu.+ 4 Ia o ira na veiseyaki ya era sa qai tukuna yani na itukutuku vinaka ni vosa ni Kalou ena vanua kece era dui lako kina.+ 5 Sa qai lako sobu o Filipi ina koro o Samaria,+ e lai vunautaki Karisito sara vei ira. 6 Era duavata na lewenivanua ena nodra vakatudaliga matua vei Filipi, era rogoci koya ra qai sarava na nona cakamana. 7 E levu e curumi ira na yalo velavela. Ia era qoqolou ra qai lako tani.+ Era vakabulai tale ga e levu na paralasi kei na lokiloki. 8 Dua na ka na nodra marau na lewenikoro ya. 9 E tiko ena koro ya e dua na tagane e dau cakava tu e liu na cakacaka veivakurabuitaki, na yacana o Saimoni, e dau vakadrukai ira na kai Samaria, qai dau lavelaveti koya cake. 10 O ira kece, me tekivu vei koya e lailai duadua me yacovi koya e levu duadua, era dau vakarorogo vua ra qai kaya: “E laurai sara ga vua na kaukaua ni Kalou.” 11 Era dau vakarorogo vua ni sa dua na gauna balavu nona vakadrukai ira voli ena nona cakaiba. 12 Ia nira vakabauti Filipi ni tukuna vei ira na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou+ kei na yaca i Jisu Karisito, era sa qai papitaiso na tagane kei na yalewa.+ 13 E mai vakabauta tale ga o Saimoni, e papitaiso sara, erau mai veitokani dredre kei Filipi.+ Dua na ka nona kurabuitaka na cakamana kei na ka veivakurabuitaki e cakava o Filipi. 14 Ni ratou rogoca na yapositolo eratou tiko e Jerusalemi nira sa ciqoma na kai Samaria na vosa ni Kalou,+ eratou mani talai Pita kei Joni i kea. 15 Erau lako sobu i Samaria, rau masulaki ira me sobuti ira na yalo tabu.+ 16 E se sega ni dua vei ira e sobuta na yalo tabu, era se papitaisotaki ga ena yaca ni Turaga o Jisu.+ 17 Erau tabaki ira e ligadrau,+ e qai sobuti ira na yalo tabu. 18 Ni raica o Saimoni ni sobuti ira na yalo tabu ena nodrau veitabaki e ligadrau na yapositolo, e via soli ilavo sara vei rau, 19 e kaya: “Drau solia tale ga vei au na kaukaua qo, me sobuti ira yadua au tabaka e ligaqu na yalo tabu.” 20 Ia e kaya vua o Pita: “Mo drau rusa vata mada ga kei na nomu siliva, ni o nanuma ni o rawa ni volia na isolisoli wale ni Kalou ena ilavo.+ 21 E sega sara ga ni dua na nomu ilesilesi se ivotavota ena ka qo, ni sega ni dodonu na lomamu ena mata ni Kalou. 22 Mo veivutunitaka gona nomu ivalavala ca, qai kere veivosoti vei Jiova* de rawa ni vosoti iko ena inaki ca ni lomamu, 23 niu raica ni o poisoni gaga, o qai bobula ena veika e sega ni dodonu.” 24 E sauma vei rau o Saimoni: “Drau masulaki au mada vei Jiova* me kua ni yacovi au na ka drau tukuna tiko.” 25 Ni rau vakamacalataka oti vakavinaka na vosa i Jiova,* erau qai lesu i Jerusalemi, rau tukuna tale ga na itukutuku vinaka ena levu na nodra koro na kai Samaria.+ 26 E qai kaya vei Filipi na agilosi i Jiova:*+ “Tucake mo lako ina ceva ena gaunisala mai Jerusalemi me cici sobu i Kesa.” (Qo na gaunisala ena vanua dravuisiga.) 27 Mani tucake e lako sara. Ni rai yani e raica na matanivanua ni Iciopea, e nona dauniyau, e nona vakailesilesi liu tale ga na ranadi ni Iciopea, o Kadasi.* E lako na matanivanua qo i Jerusalemi me lai sokalou.+ 28 Ni lesu mai, e vodo tiko ena nona qiqi qai wilika tiko vakadomoilevu na ivola i Aisea na parofita. 29 Mani kaya vei Filipi na yalo tabu: “Lako volekata na qiqi qo.” 30 Ni cici yani o Filipi ena yasa ni qiqi, e rogoci koya sara ni wilika tiko i cake na ivola i Aisea na parofita, e qai kaya: “O kila na ka o wilika tiko?” 31 E sauma: “Meu kila vakacava ke sega ni dua e vakavulici au?” E mani vakamasuti Filipi me vodo yani ina qiqi me lai dabe e yasana. 32 A wilika tiko na wase ni iVolatabu qo: “E sega ni dolava na gusuna me vaka na sipi e kau me lai vakamatei, e vaka tale ga na lami e galu voli e mata i koya na dauveikoti.+ 33 E vakamaduataki, e kau tani vua na lewadodonu.+ O cei ena vakamacalataka vakamatailalai na nona iyatukawa? Ni sa kau tani e vuravura na nona bula.”+ 34 E kaya vei Filipi na matanivanua: “Yalovinaka, e tukuni cei tiko na parofita? E tukuni koya ga se dua tale?” 35 Sa qai vakamacala o Filipi, e tekivu ena tikinivolatabu qo ena nona tukuna vua na itukutuku vinaka me baleti Jisu. 36 Ni toso tiko na ilakolako e gaunisala, ratou yacova sara e dua na tobu, mani kaya na matanivanua: “Raica! Sa tu qo na wai. Na cava e tarova na noqu papitaiso?” 37 * —— 38 Sa qai vakarota me tu vakadua na qiqi, rau sobu ruarua i wai o Filipi kei na matanivanua, sa qai papitaisotaki koya o Filipi. 39 Ni rau cabe mai wai, e kauti Filipi totolo sara na yalo tabu i Jiova,* e sega ni qai raici koya tale na matanivanua, ia e gole yani o koya ena marau levu. 40 E lako sara i Asoto o Filipi, e taleva na yasayasa kece ya ena nona vunautaka na itukutuku vinaka ena koro kece, me yaco sara i Sisaria.+\n^ Na ikacivi era dau kacivi kina na ranadi ni Iciopea.


Veiveisau na Rorogo ni Domo | Wilivola & Veivakavulici\nVeiveisau na Rorogo ni Domo\nVosa Vakaibalebale 8:4, 7\nIVAKAMACALA LEKALEKA: Me matata qai veiuqeti nomu ivakamacala ni veiveisau na rorogo ni domomu.\nRogo levu se rogo lailai. Me rogo levu na domomu ni o vakabibitaka eso na tikina qai uqeti ira na vakarorogo. Me va tale ga qori ke o wilika e dua na tikinivolatabu e okati kina na vakatauitotogi. Ni rogo lailai na domomu era na namaka na vakarorogo ni vakarau veisau na ka o tukuna me vakilai kina na taqaya se rere.\nMe kua ni rogo levu tu ga na domomu ni o vosa, de ra nanuma na vakarorogo nira vosataki tiko. Kua ni levu tale nomu ivukivuki de ra kauaitaki iko vakasivia na vakarorogo.\nKaukaua cake se malumu sobu. Ke veiganiti ena nomu vanua, me kaukaua cake nomu vosa me bulabula kina na ka o tukuna se nomu vakamacalataka na levu ni dua na ka se na kena yawa. Me malumu na rorogo ni domomu ni o vakamacalataka na veika me baleta na rarawa kei na nuiqawaqawa.\nTotolo se berabera. Vosa vakatotolo ke tukuni e dua na itukutuku marautaki. Vosa vakaberabera ni o vakabibitaka eso na tikina.\nKua ni veisau vakasauri na ivakarau ni nomu vosa, de ra veilecayaki na vakarorogo. Me kua ni totolo sara nomu vosa de sega ni matata na ka o tukuna.\nO na veiveisautaka vakacava na rorogo ni domo me matata kina na tikina bibi, me uqeti ira tale ga na vakarorogo?\niMeli iMeli Veiveisau na Rorogo ni Domo\nWilivola kei na Veivakavulici—Veiveisau na Rorogo ni Domo\nth lesoni 10 t. 13


O Hammurabi (c. 1810 – c. 1750 BC) a ikaono ni tui ni imatai ni soqosoqo ni veiliutaki vaka-Papiloni ni yavusa ni Amoriti, ka veiliutaki mai na c. 1792 BC ki na c. 1750 BC (me vaka na Chronology e Loma). A liutaki koya o tamana, o Sin-Muballit, ka a lako laivi mai na bula ni sa sega ni bula vinaka. Ena gauna ni nona veiliutaki, a qaqa o koya vei Elami kei na veikoro lelevu kei Las, Esnunna, kei Mari. A vakasosataki Ishme-Dagan I, na tui Asiria, ka vakasaurarataki luvena o Mut-Ashoc me vakacaucautaki, ka kauta mai e voleka ni o Mesonitamia taucoko ena ruku ni veiliutaki mai Papiloni.\nE kilai levu duadua o Hammurabi ena nona a solia na Code of Hammurabi, ka kaya ni sa ciqoma mai vei Shamash, na kalou ni lewa dodonu mai Papiloni. E sega ni vakatauvatani kei na lawa taumada vaka Sumeria, me vakataka na iVakatakilakila ni nomu-Nammu, ka a vakanamata tiko ki na kena saumi na cala a yaco, na Lawa i Hammurabi e dua vei ira na imatai ni lawa me vakabibitaka vakalevu cake na itotogi vakayago nei koya na dausoli cala. E volai kina na itotogi me baleta na cala yadua ka sa dua vei ira na imatai ni lawa me tauyavutaki kina na nanumi ni tawa cala. E dina ga ni sa rui kaukauwa sara na kena itotogi ena ivakatagedegede ni gauna oqo, e kena inaki me yalani kina na veika a vakatarai vua e dua e caka cala me cakava me saumi lesu kina. Na iVakatakilakila i Hammurabi kei na Lawa i Mosese ena Torah e tu kina e levu sara na ka e tautauvata.\nA raica o Hammurabi e vuqa ni kalou ena nona bula vakaikoya. Ni oti na nona mate, a rokovi sara o Hammurabi ni dua na dauvakadrukai levu ka vakatetea na bula vakatamata ka vakasaurarataki ira na tamata kecega me ra sauma vei Marca, na nodra kalou vakavanua na Papiloni. E muri, a yaco me vakamatatataki na nona rawa-ka vakamataivalu ka sa yaco me vakadreta na nona itavi vakadaulawa taucoko me ivakarau taumada ni nona isolisoli vakawa. Ena dua na gauna e muri, na veiliutaki nei Hammurabi sa yaco me idusidusi ni veika kece a yaco ena veigauna sa oti yani. Ni oti sara mada ga na matanitu vakatui a tara o koya ni a bale sobu, a se vakarokoroko tikoga vaka dua na iliuliu ni turaga, ka vuqa na tui ena Tokalau voleka e kaya ni o koya e dua na qase e liu. A kunei tale o Hammurabi mai vei ira na dauvakadroitukutuku ena mua ni ikatinikaciwa ni senitiuri ka ra sa laurai me dua na tamata bibi ena itukutuku ni lawa.\nRetrieved from "https://fj.wikipedia.org/w/index.php?title=Hammurabi&oldid=35395"\nThis page was last edited on 20 Epereli 2022, at 16:10.


Emosi, chapter 7 of the Fijian Bible - with audio narration\nOqo sa vakaraitaka vei au na Kalou o Jiova. Ka raica sa vakarautaka tu o Koya na vodre me ra na curu mai ni se qai tekivu ga na teiteivaki ni kakana; 'o ya na teiteivaki ni kakana ni oti nona sasamaki na tui.\n2 Ni oti nodra kania na co ni vanua, au qai tukuna: "Vei kemuni Jiova na Kalou, au masuti kemuni mo ni vosota mada! o Jekope me maroroi, ni sa rui lailai!"\n3 Sa qai tukuna o Jiova, "Au na sega ni na vakatara," me na yaco mai na veika oqo.\n4 Sa vakaoqo na ka sa vakaraitaki vei au mai vei Jiova, raica, sa kaciva na bukawaqa me yaco kina na tiko vakaca, sa vakama yavu na veiyautalei, ka teteva yani na vei yalayala ni vanua.\n5 Au qai tukuna: "I Jiova noqu Kalou, au masuti kemuni mo ni yalololoma mai! Me maroroi o Jekope ni sa rui lailai!"\n6 Sa qai tukuna o Jiova, "Au na sega ni na vakatara, me na yaco na vei ka oqo.\n7 Sa vakaoqo na ka e vakaraitaka vei au o Koya; ka raica sa tucake tu o Jiova ena dela ni bai; ka sa tu vakadodonu, ka sa dua na vatu i vakarau ena ligana.\n8 A sa tukuna vei au o Jiova, "Emosi, a cava o sa raica?" Au a tukuna, "E dua na vatu i vakarau". Sa qai tukuna o Jiova: "Ka raica, au sa biuta tu na vatu i valkarau vei ira na noqu tamata na Isireli; me kua kina ni ra lako siviti au tale vakadua.\n9 Na veiyasana cecere nei Aisake ena vakalalai vakadua, ka na talaraki sobu talega na nodra vanua ni so Kalou na Isireli. Au na qai tucake vata yani kei nai seleiwau me'u na vakamatei ira na mataqali i Jerepoami."\n10 Sa talai o Amasaia na bete mai Peceli vei Jeropoami na Tui Isireli, ka vaka, "Sa bukia tiko na kemu vere o Emosi vei ira na mataqali i Isireli. Sa sega ni vosota rawa na lewe ni vanua na nona vosa kecega.\n11 "Ni sa tukuna vaka oqo o Emosi: 'Ena vakamatei ena i seleiwau o Jeropoami, o ira na Isireli era na kau vakabobula tani mai ena nodra vanua.'"\n12 Sa qai tukuna o Amasaia vei Emosi: "Mo lako, o iko na daurairai! Ka dro kina vanua o Jutia. Mo la'ki kana madrai kina, ka la'ki parofisai talega kina.\n13 Ia mo kakua tale ni mai parofisai vakadua e Peceli, na vanua ni nona so Kalou na tui, ka nona i tikotiko vakaturaga talega."\n14 Sa vosa o Emosi vei Amasaia: "Au sa sega ni parofita, au sega talega ni luve ni prarofita, ia oi au na dau susu sipi kei na dausamaki lolo.\n15 Ka sa kauti au o Jiova ni'u vakamuri ira tiko na qele ni sipi, sa tukuna vei au o Jiova, 'Mo lako, ka parofisai vei ira noqu tamata na Isireli.'\n16 Oqo, mo rogoca na vosa i Jiova. Ka vaka, 'Mo kua ni parofisaitaki Isireli, ka me kua ni vosacataki na mataqali i Aisake.'\n17 "Sa tukuna vaka oqo o Jiova: 'Na watimu ena dautagane wavoki ena loma ni koro levu; na nona cauravou kei na nona goneyalewa era na mate ena i seleiwau; na nona tiki ni qele ena wasewasei me votai ena kaukauwa mai vei ira e taudaku; o na la'ki mate ena dua na vanua sa vakadukadukali taki oti tu; o Isireli ena kau tani mai ena nona vanua me vakabobulataki.'"


“Lako Moni Vakavulici Ira na Lewe ni Veivanua Kece ga Mera Tisaipeli”—Maciu 28:19 | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Acholi Albanian American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese (Shanghainese) Chinese (Sichuanese) Chinese (Yunnanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuukese Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German German Sign Language Greek Guarani Gujarati Gun Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kamba Kannada Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Korean Sign Language Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Marshallese Maya Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mongolian Moore Ndau Ndebele (Zimbabwe) Nepali Norwegian Nyungwe Okpe Oromo Ossetian Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongan Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urdu Urhobo Uzbek Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Wolaita Yapese Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language vakaViti\n“Lako moni vakavulici ira na lewe ni veivanua kece ga mera tisaipeli, ni papitaisotaki ira . . . , vakavulici ira mera muria na ka kece au vakarota vei kemuni.”—MACIU 28:19, 20.\nSERE: 141, 97\nEDA DUATANI VAKACAVA NA IVAKADINADINA I JIOVA ENA . . .\nitukutuku eda vunautaka kei na vuna?\niwalewale eda muria?\nrabailevu ni cakacaka?\n1, 2. Na taro cava e basika ena ka e tukuna o Jisu ena Maciu 24:14?\nKE RA mani duavata kei keda eso se tusaqati keda vakaukaua, e levu era na kaya nida kilai levu na iVakadinadina i Jiova ena noda cakacaka vakavunau. De dua o sa sotava eso ena cakacaka vakaitalatala era sega ni duavata kei na noda vakabauta, ia era doka na noda cakacaka. Eda kila ni parofisaitaka o Jisu ni na vunautaki mada na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou ena veiyasa i vuravura. (Maciu 24:14) Ia eda na kila vakacava ni sa vakayacori tiko na parofisai i Jisu ena cakacaka eda vakaitavi tiko kina? Vakacava e ivakaraitaki ni dokadoka ke da nanuma ni o keda ga eda vakaitavi ena cakacaka qo?\n2 E levu na matalotu era nanuma nira sa vunautaka tiko na Kosipeli se itukutuku vinaka. Ia na nodra sasaga qori e dau laurai ga ena nodra vunau e valenilotu, porokaramu e kaburaki ena retioyaloyalo se Internet. Eso tale era vakaraitaka qo ena nodra cakacaka ni veivuke se so na sasaga ena veika vakavuniwai se vuli. E tautauvata vakacava qori kei na ka e vakaroti ira kina nona tisaipeli o Jisu mera cakava?\n3. Na cava e va na ka mera cakava na imuri i Jisu ena Maciu 28:19, 20?\n3 Vakacava o ira na tisaipeli i Jisu, era waraka mera gole yani na tamata? Sega! Ni vakaturi o Jisu, e tukuna vei ira na vica na drau na nona tisaipeli: “O koya gona, ni lako moni vakavulici ira na lewe ni veivanua kece ga mera tisaipeli, ni papitaisotaki ira . . . , vakavulici ira mera muria na ka kece au vakarota vei kemuni.” (Maciu 28:19, 20) E va na ka e vinakati kina. E dodonu meda veivakatisaipelitaki, veipapitaisotaki da qai veivakavulici, ia cava na imatai ni ka meda cakava? E kaya o Jisu: “Lako”! E tukuna e dua na vuku ni iVolatabu me baleta na ivakaro qori: “E nona itavi e dua e vakabauta me ‘lako,’ ke mani taubale e gaunisala se sokota na wasawasa.”—Maciu 10:7; Luke 10:3.\n4. Na cava e vakaibalebaletaka na “gonedau ni tamata”?\n4 Vakacava e vakaibalebaletaka o Jisu ni kena vunautaki na itukutuku vinaka ena gadrevi ga kina noda sasaga yadua se me tuvanaki me dua na ilawalawa? Ke dua ga me na lako e “veiyasa i vuravura,” ena sega ni rawarawa, ena vinakati kina nodra sasaga e levu. Ni sureti ratou nona tisaipeli o Jisu me ratou “gonedau ni tamata” e dusia ni vinakati kina e levu. (Wilika Maciu 4:18-22.) E sega ni vakaibalebaletaka tiko o Jisu nona siwa duadua tiko ga e dua na dausiwa me waraka toka na ika me katia na baca. Ia e dusia ni na vakayagataki na lawa ni qoli, qori e okati kina na cakacaka vakaukaua, tuvatuvanaki vakamatau, me lewe levu tale ga era cakacaka vata kina.—Luke 5:1-11.\n5. Na cava e va na taro me saumi, na vuna?\n5 E bibi meda sauma e va na taro qo meda kila kina se o cei era vunautaka tiko nikua na itukutuku vinaka ena kena vakayacori na parofisai i Jisu:\nNa itukutuku cava me vakasavui ena cakacaka vakavunau?\nNa cava me noda inaki nida vakaitavi ena cakacaka qo?\nNa iwalewale cava me muri?\nMe vakacava na rabailevu kei na dede ni cakacaka vakavunau?\nNa isau ni taro qori eda na rawa ni kila kina se o cei era vakayacora tiko na cakacaka ni veivakabulai qo, meda yalodina tale ga kina.—1 Tim. 4:16.\n6. Na cava o nuidei kina ni donu na itukutuku eda vunautaka tiko na iVakadinadina i Jiova?\n6 Wilika Luke 4:43. E vunautaka o Jisu na “itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou,” e vinakata tale ga mera cakava qori na nona tisaipeli. O cei era vunautaka tiko na itukutuku qori ena “veivanua kece ga”? O keda ga na iVakadinadina i Jiova. Eso mada ga vei ira na dau veitusaqati era vakadinadinataka qori. Kena ivakaraitaki, e tukuna e dua na bete daukaulotu vua e dua na tacida ni sa lakova e levu na vanua, e dau tarogi ira tale ga na iVakadinadina ena veivanua ya se itukutuku cava era vunautaka tiko. E kaya na bete: “Era sa lialia dina, nira kaya kece ga: ‘Na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou.’” Ia era sega ni “lialia,” era duavata ga, ni qori e dodonu me nodra ivakarau ga na lotu vaKarisito dina. (1 Kor. 1:10) E voqa tale ga na itukutuku qori ena Vale ni Vakatawa Kacivaka na Matanitu i Jiova. E wiliki na mekesini qori ena 254 na vosa, ena dua na vula ena tabaki kina e voleka ni 59 na milioni na ilavelave, e mekesini veisoliyaki vakalevu duadua kina e vuravura.\n7. Eda kila vakacava ni sega ni donu na itukutuku era vunautaka tiko na iliuliu ni lotu ni Veivanua vaKarisito?\n7 Era sega ni vunautaka tiko na Matanitu ni Kalou na iliuliu ni lotu ni Veivanua vaKarisito. Ia ke ra veivosakitaka, levu era na rairai vakaibalebaletaka tiko ga ina ivakarau ni lomana e dua na lotu vaKarisito. (Luke 17:21) Era sega ni vukei ira na lewenivanua mera kila ni Matanitu ni Kalou e matanitu vakalomalagi e kena iLiuliu o Jisu Karisito. Na Matanitu qori ena walia noda leqa, ena vakarau vakarusa tale ga na ka ca e vuravura. (Vkta. 19:11-21) Ia era vinakata me nanumi o Jisu ena Kirisimasi se Easter. E vaka mera sega ni kila tu se cava ena cakava o Jisu ni sa iLiuliu vou kei vuravura. Nira sa sega ni kila ga na itukutuku e dodonu mera vunautaka, e macala ga nira sega tale ga ni kila na inaki ni nodra cakacaka.\n8. Na cava e sega ni inaki ni cakacaka vakavunau?\n8 Na cava me inaki ni noda cakacaka vakavunau? E sega ni kena inaki na kumuni ilavo kei na tara ni vale lelevu. E tukuna o Jisu vei ratou nona tisaipeli: “E soli wale vei kemudou, dou solia wale tale ga.” (Maciu 10:8) Na Vosa ni Kalou e sega ni dodonu me ka ni rawa ilavo. (2 Kor. 2:17, vmr.) E sega ni dodonu mera rawaka ena vunautaki ni itukutuku qo o ira na vakaitavi kina. (Wilika Cakacaka 20:33-35.) E matata tu na idusidusi qori, ia era kauaitaka e levu na lotu na kumuni ilavo se mera rawa ilavo. Ena vinakati mera tokona e dua na iliuliu ni lotu e saumi, okati tale ga kina e levu tale era vakacakacakataki. E levu na gauna era kumuna na iliuliu ni lotu ni Veivanua vaKarisito e levu na iyau.—Vkta. 17:4, 5.\n9. Eda vakaraitaka vakacava ni donu na inaki ni noda cakacaka vakavunau?\n9 Na cava e kilai me baleti keda na iVakadinadina i Jiova ena ka e vauca na soli? E tokoni noda cakacaka ena cau e sega ni lavaki. (2 Kor. 9:7) E sega ni caka na soli ena noda Vale ni Soqoni se soqo ni veiwasewase. Ia ena yabaki sa oti, eda vakayagataka e 1.93 na bilioni na aua ena vunautaki ni itukutuku vinaka, eda vakavulica wale tale ga e sivia e ciwa na milioni ena iVolatabu e veivula. E kurabuitaki kina nida sega ni saumi da qai marautaka meda qaravi keda ga vakailavo. E tukuna kina e dua na daunivakadidike me baleta na noda cakacaka na iVakadinadina i Jiova: “Na ka e bibi duadua na vunau kei na veivakavulici. . . . E sega ni dua na italatala e saumi, qo e vakabula ilavo dina.” Cava gona e noda inaki me baleta na cakacaka qo? Nida lomani Jiova dina mai vu ni lomada kei ira na wekada. Na yalorawarawa qori e vakayacori kina na parofisai ena Same 110:3. (Wilika.)\nEda vunau e veivanua kece ga (Raica na parakaravu 10)\n10. Na iwalewale cava e muria o Jisu kei ira nona tisaipeli ena vunau?\n10 Na iwalewale cava e muria o Jisu kei ira nona tisaipeli ena vunautaki ni itukutuku vinaka? Era vunau ena vanua kece ga era tu kina na tamata. Kena ivakaraitaki, era vunau ena salatu kei na makete. Era vakasaqarai ira tale ga ena nodra dui vale. (Maciu 10:11; Luke 8:1; Caka. 5:42; 20:20) Na iwalewale qori e sega kina na veivakaduiduitaki.\n11, 12. Vakatauvatana na sasaga era cakava na lotu ni Veivanua vaKarisito kei keda na dauveiqaravi i Jiova me baleta na vunautaki ni itukutuku vinaka.\n11 Vakacava era cakava tale ga qori na lotu ni Veivanua vaKarisito? Era raica na lewe ni nodra lotu ni nodra itavi ga na italatala mera vunau, nira saumi kina. Ia era sega ni “gonedau ni tamata” na nodra italatala, era kauaitaka ga vakalevu mera karoni ira na lewe ni ivavakoso sa tu rawa. Ena so na gauna, era dau muria eso na nodra italatala eso na iwalewale ni veivakalotutaki. Kena ivakaraitaki, ena itekitekivu ni yabaki 2001 e vola kina na tui tabu o John Paul II: “Ena veiyabaki sa sivi au dau taleva na ivunau me baleta na iwalewale vou ni veivakalotutaki. Au tokaruataka tale qo . . . Meda yalogu tale me vakataki Paula, ni kaya: ‘Au na kalouca keu sega ni vunautaka na Kosipeli.’” E kaya tale na tui tabu ni itavi qo “e sega ni rawa ni vakatautaki ga vei ira na ‘kenadau,’ e dodonu me nodra itavi kece na Tamata ni Kalou.” Ia e le vica era sa muria na ka e tukuni qori?\n12 Ia vakacava o keda na iVakadinadina i Jiova? O keda duadua ga eda vunautaka nona sa veiliutaki tiko mai vakatui o Jisu ena 1914. Eda vakabibitaka na cakacaka vakavunau me vaka na ivakaro i Jisu. (Mari. 13:10) E vakamacalataki ena ivola Pillars of Faith—American Congregations and Their Partners: “E bibi duadua vei ira na iVakadinadina i Jiova na kaulotu.” E tomana o koya e vola na ivola qori, me baleta na ka e tukuna e dua na iVakadinadina: “Nira sotavi ira na walokai, ira na galili, se tauvimate, era na saga mera veivuke, . . . Ia era sega ni guilecava ni nodra itavi bibi mera vakasavuya na itukutuku vakayalo me baleta na icavacava ni vuravura sa roro tiko mai kei na sala me rawati kina na bula tawamudu.” Eda se vunautaka tiko ga na itukutuku qori na iVakadinadina i Jiova, nida muria na iwalewale a vakayagataka o Jisu kei ira na nona tisaipeli.\nKENA RABAILEVU, KENA DEDE\n13. Me vakacava na rabailevu ni cakacaka vakavunau?\n13 E tukuna o Jisu me baleta na rabailevu ni cakacaka qo ni na vunautaki e “veiyasa i vuravura” na itukutuku vinaka. (Maciu 24:14) E vinakati mera tisaipeli na “lewe ni veivanua kece ga.” (Maciu 28:19, 20) Qori e vinakati kina na cakacaka e vuravura raraba.\n14, 15. Na ivakadinadina cava e dusia nida sa vakayacora na parofisai i Jisu me baleta na rabailevu ni cakacaka? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n14 Me rawa nida kila se da vakayacora vakacava na iVakadinadina i Jiova na parofisai i Jisu me baleta na rabailevu ni cakacaka vakavunau, meda dikeva mada eso na itukutuku dina. E rauta ni 600,000 na italatala ni lotu Veivanua vaKarisito e Merika, ia na iwiliwili ni iVakadinadina i Jiova ena vanua qori e rauta ni 1,200,000. E vuravura raraba e via 400,000 vakacaca na bete ni Lotu Katolika vakaRoma. Vakasamataka na keda iwiliwili na iVakadinadina eda vunautaka tiko na Matanitu ni Kalou. E vuravura raraba, e rauta ni walu na milioni eda bole meda vunau ena 240 na vanua. E vakatubuqoroqoro dina na cakacaka sa vakayacori tiko, me vakacaucautaki qai vakalagilagi ga kina o Jiova!—Same 34:1; 51:15.\n15 Nida iVakadinadina i Jiova, eda vinakata meda vunautaka na itukutuku vinaka vei ira e levu ni bera na icavacava. Qori na vuna eda duatani kina ena vakadewataki ni ivola vakaivolatabu kei na kena vakarautaki. Eda veisoliyaka wale e levu sara na ivola, mekesini, tikidua, ivola ni veisureti ni soqo vakaiwasewase kei na iVakananumi. E vakarautaki e levu na ivola vakaivolatabu qori ena sivia na 700 na vosa. E vakarautaki rawa e sivia e 200 na milioni na iVolatabu-Vakadewa ni Vuravura Vou ena 130 vakacaca na vosa. Ena yabaki sa oti mada ga e rauta ni 4.5 na bilioni na ivola vakaivolatabu e vakarautaki rawa. Sa tiko tale ga ena noda website vakadonui e sivia e 750 na vosa. Na ilawalawa cava tale ni lotu era cakava tiko qori?\n16. Eda kila vakacava ni tokoni keda na iVakadinadina i Jiova na yalo tabu?\n16 Ena vakacava na dede ni cakacaka vakavunau? E tukuna o Jisu ni na yacova sara na ivakataotioti ni veisiga, “sa na qai yaco [e muri] na icavacava.” Na isoqosoqo lotu cava tale e vunautaka tiko na itukutuku vinaka me yacova na iotioti ni veisiga qo? Era na kaya beka eso eda sotava ena cakacaka vakaitalatala, “E tiko vei keimami na yalo tabu, ia o kemuni oni cakava tiko na kena cakacaka.” Na noda vosota tiko na cakacaka qo e vakaraitaka ni tokoni keda na yalo tabu ni Kalou. (Caka. 1:8; 1 Pita 4:14) Era saga eso na matalotu mera vakatotomuri keda na iVakadinadina i Jiova ena noda dau vunau, ia e matewale na sasaga qori. Eso era cakava na cakacaka ni kaulotu ena dua na gauna lekaleka, oti ga era sega ni rawata. Eso tale era saga mada ga mera gole e veivale, ia na cava era lai vunautaka? Na kena isau e vakaraitaka nira sega ni cakava tiko na cakacaka e tekivutaka o Jisu.\nO CEI ERA VUNAUTAKA TIKO NA ITUKUTUKU VINAKA NIKUA?\n17, 18. (a) Eda vakadeitaka vakacava ni o keda na iVakadinadina i Jiova eda vunautaka tiko nikua na itukutuku vinaka? (b) E rawa vakacava nida tomana tiko ga na cakacaka qo?\n17 O cei gona e vunautaka dina tiko na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou nikua? Eda rawa ni tukuna ena nuidei: O keda na “iVakadinadina i Jiova!” Na cava eda nuidei kina? Ni donu na itukutuku eda vunautaka tiko, qori na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou. Nida gole yani vei ira na tamata e vakaraitaka nida muria tiko na iwalewale donu ni vunau. E donu na inaki ni noda cakacaka vakavunau—e yavutaki ena loloma, sega ni rawaka vakailavo. E rabailevu duadua na noda cakacaka, eda vunau vei ira kece na lewe ni veimatanitu kei na duivosavosa. Eda na sega ni soro ena cakacaka qo, me yacova na icavacava.\n18 Eda qoroya dina na veika eda sa cakava rawa na dauveiqaravi ni Kalou ena gauna vakatubuqoroqoro eda sa bula tu kina qo. Ia e rawati vakacava? Na kena isau e kune ena ivola i Paula vei ira e Filipai: “Na Kalou sara ga e cakacaka tiko vei kemuni me salavata kei na ka e vinakata, moni kua kina ni vinakata wale ga, moni cakava sara ga.” (Fpai. 2:13) Me uqeti keda tiko mada ga na Tamada dauloloma nida vakacavara vinaka na noda cakacaka vakaitalatala.—2 Tim. 4:5.\niMeli iMeli “Lako Moni Vakavulici Ira na Lewe ni Veivanua Kece ga Mera Tisaipeli”


The Fiji Times Online | Nai Lalakai Online | Vakananumi kei Sukanaivalu\nVakananumi kei Sukanaivalu VILIAME ODRO | Monday, December 18, 2017\nUpdate: 11:27AM NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na nodra dau vakananuma na noda liga ni wau na Sukanaivalu Day.\nSa na dau vagalalataka tiko na mataivalu ni Viti e dua na siga me vakananumi kina na sotia ni Viti yaloqaqa ka a rawata na i cocovi cecere duadua vakaivalu e na matanitu vaka Peritania na Victoria Cross, ko Kovula Sukanaivalu, VC ka sa na vakatokai tiko na siga oqo me �Sukanaivalu Day�.\nSa tekivu sara na nodra vakananuma na mataivalu na siga oqo e na Monite sa oti, ni caka kina e dua na nodra lotu ni vakananumi ka ra sereki me ra gade ka qito e na yakavi.\nE rau a sota kina e dua na timi ni mataivalu kei na dua na timi ni Suva.\nE kaya e na macawa sa oti na i Liuliu Levu ni Mataivalu ni Viti. ko Colone Ian Thorpe, ni so na mataivalu e sa tu e so na siga me ra dau vakatoka me �Siga ni Mataivalu� me ra vakananuma kina e dua na ka e baleta na nodra mataivalu, ka sa tekivutaka na mataivalu ni Viti e na Monite sa oti, na i ka 23 ni Jiune, na siga sara ga ka a bale mate kina ko Kovula Sukanaivalu mai Mawaraka, Bukanivili, Yatu Solomone e na yabaki 1944.\nAi tukutuku kei Kovula Sukanaivalu e sa macala vakasigalevu tu vei keda e Viti ni a soli vua na VC e na nona yaloqaqa ni via vakabulai ira na nona i tokani ka ra sa mavoa tu e na nodra vala vata kei ira na kai Japani ena yakavi ni siga ka a lauvana mate kina.\nA sa colati koya rawa mai e dua na lewe ni nona palatuni ka sa vuetaki tu, ka gole tale yani me la�ki kauti koya tale mai e dua ka sa davo tu e na mata ni dakai vakamisini ni meca.\nE na nona kauti koya tiko mai na i karua ni sotia, e a qai lauvana na vu ni sagana, ka dabe sobu ka sega ni tucake rawa tale.\nEra kaci yani vua na nona i tokani na lewe ni nona palatuni me wawa toka ka me ra la�ki kauti koya mai.\nIa e a tukuna mai vakavica vei ira o Sukanaivalu me ra kakua ni toso yani vua, de ra qai qeavu e na gasau ni dakai ni Japani ka sa miri toka mai vakauca mai i liu.\nEra kaci toka ga yani na nona i tokani ni ra na sega ni biuti koya, ni sa totolo sara tiko na butobuto e na loma ni veikau.\nSa qai vakasamataka ko Suka, ni kevaka e sega ni cakava e dua na ka, era na lako dina yani na nona i tokani, ka na qai lewe levu tale e mate.\nNa gauna e kila kina o Suka ni ra na sega ni rogoca na nona vakamamasu na nona lewe ni palatuni, sa qai tataba sobu na ligana ruarua ka laveti koya me laurai vakavinaka mai vei ira na meca.\nA qai mira vakauca ki yagona na sicini ni dakai vakamisini ni Japani, ka bale sara ki ra.\nE a sega ni kau rawa mai na yagona ni sa totolo na buto, ka nanumi talega kevaka e tovolei me la�ki kau mai era na mate talega e so na lewe ni nona palatuni.\nEra vakasuka mai na nona mataivalu, ka ra sa tekivu vanavana yani e na vanua oqori e vica na manua ni Mereke, ka ratou davo koto mai wai me tarovi ira na kai Japani ka kunei mai macawa ni ra sa toso tiko yani ki baravi ka ra sa tawana tiko na soti a ni i Katolu ni Mataivalu.\nEra a qai kunea na yagoi Sukanaivalu na sotia ni Ositerelia ka ra la�ki sosomitaka na i mataivalu ni Viti mai Bukanivili, ka la�ki bulu e na i bulubulu ni mataivalu ni Peritania mai Cape Moeltke.\nEna vica tale na yabaki mai ki muri e a qai toki na yagona ka la�ki bulu e na i bulubulu ni mataivalu mai Bita Paka volekati Rabaul mai Papua Niukini.\nEna vica na yabaki sa oti, e kerea kina na mataivalu ni Viti me la�ki kau mai na yagona me mai bulu ki na noda vanua, ia e a qai sega ni vakadonuya na matanitu ko Papua Niukini ni a sa liutaka tiko na matanitu ko ya na Paraiminisita ka sa vakacegu ko Michael Somare.\nEra kaya mai Papua Niu Kini ni sa dua na ka dokai e na nodra matanitu me bulu koto ga ko Sukanaivalu mai na nodra vanua, e dua na qaqa ni Viti ka a valataka na nona vanua kei na nodra vanua e na gauna ni valu, ka sa na dua talega kina na nodrau i vau dei ni veiwekani na vanua e rua oqo.\nE na veiyabaki me tekivu mai na 1947 era dau soqo vata na lewe ni mataivalu (Katolu) me ra vakananumi Sukanaivalu e na siga Vakarauwai ka volekata na i ka 23 ni Jiune, ka ra lotu vata e na Siga Tabu.\nSa qai vakadua e na yabaki oqo me ra sega ni soqo vata e na nodra �Reunion� e na vuku ni nodra tu vakaleqa tu e so na nodra i tokani e na vuku ni leqa ko Wally kei na uwaluvu.\nEra sa mani nakita me ra lotu vata ga e na Siga Tabu sa oti e na Senitenari e Suva, ka dina ni ra lewe lailai walega e ra tiko rawa kina, ia e a dua na lotu bibi ni vakamacalataka na i Talatala Qase e Suva ko Rev Kelevi Nabanivalu na i tukutuku lagilagi kei Sukanaivalu kei na tikina bibi vakayalo ka tiko e na (Joni - 15:13).\nEra kidavaki vakalotu na sotia luvaisulu ka dolea na i Liuliu Tu Vakaikoya ni Matabose ni Suka, ko Ian Thomson, o koya ka a dua na Turaganivalu ni i Katolu e na gauna ni valu.\nE rogo na yaca ni noda vanua lailai ko Viti ni sai Kovula Sukanaivalu duadua e na mataivalu kece ni Veikoloni Vakaperitania ka a rawata na Victoria Cross e na i karua ni valu levu.


Sokaloutaka na Kalou Vakatabakidua\n“Qarava na Kalou”\nTIKINA BIBI: Railesuvi na usutu bibi ena ivola i Isikeli, e yaga vakacava nikua kei na gauna se bera mai\n1, 2. (a) Na digidigi cava eda rawa ni cakava? (b) E yalodina vakacava e dua na agilosi ni via caka vua na sokalou?\nE BIBI meda sauma na taro qo: O cei au na qarava? E levu era nanuma ni sa rui dredre na kena isau, e levu tu na digidigi. Ia e rawarawa qai matata na kena isau, oya meda qarava na Kalou o Jiova se o Setani na Tevoro.\n2 E vinakata sara ga o Setani me sokaloutaki. E laurai qori ena gauna e temaki Jisu kina. Me vaka sa veivosakitaki ena Wase 1 ni ivola qo, e vakaraitaka o Setani vei Jisu e dua na ka vakasakiti, oya me lewa na vuravura taucoko. Na cava e qai vinakata na Tevoro? E tukuna vei Jisu “Sokalou wale ga vakadua vei au.” (Maciu 4:9) Ia e duidui sara na agilosi e vakaraitaka vei Joni na vakatakila, e sega ni via sokaloutaki. (Wilika Vakatakila 22:8, 9.) Ni via sokaloutaka na agilosi o Joni, e qai tukuna vua na luve ni Kalou yalomalumalumu qo: “Kua ni cakava qori!” E sega ni tukuna ‘Qaravi au,’ e kaya ga, “Qarava na Kalou.”\n3. (a) Na cava na inaki ni ivola qo? (b) Na cava eda na dikeva?\n3 Na inaki ni ivola qo meda vaqaqacotaka kina na ka e vakarota na agilosi, oya meda qarava vakatabakidua na Kalou o Jiova. (Vkru. 10:20; Maciu 4:10) Meda raica mada vakalekaleka na ka eda vulica me baleta na sokalou savasava ena Parofisai i Isikeli kei na raivotu. Da qai dikeva ena iVolatabu nira na vakatovolei ena iotioti ni gauna na kawatamata ena veigauna se bera mai, ena qai kilai kina o koya ena bula tiko me raica na vakalesui mai vakadua na sokalou savasava i Jiova.\nTolu na Usutu e Vakabibitaki ena iVola i Isikeli\n4. Na cava na tolu na usutu e vakabibitaki ena ivola i Isikeli?\n4 Eda vulica ena ivola i Isikeli ni sokalou savasava e sega ni caka kina eso na ivakarau ni sokalou vakarairai. E vinakati meda (1) sokaloutaki Jiova vakatabakidua, (2) duavata tiko ga ena sokalou savasava qai (3) lomani ira eso tale. Meda dikeva mada se vakabibitaka vakacava na parofisai kei na raivotu na tolu na usutu e cavuti mai cake.\niMatai ni usutu: Sokaloutaki Jiova vakatabakidua\n5-9. Na cava eda vulica me baleta nona sokaloutaki vakatabakidua o Jiova?\n5 Wase 3: * Na raivotu veivakurabuitaki ni kena wavokiti Jiova tu na drodrolagi qai vodo tiko ena dua na kabula kaukaua vakayalo e dusia e dua na ka dina, ni ganiti koya ga na Kalou Kaukaua Duadua me sokaloutaki.—Isik. 1:4, 15-28.\n6 Wase 5: E kidroataki na kena laurai ena raivotu ni valenisoro i Jiova na ka vakasisila! E dusia gona ni sega ni dua na ka e vunitaki vei Jiova. E raica na ka e caka vakatawadodonu, me vaka na qaravi matakau, na ka mada ga e caka vunivuni. Dua na ka na kena mosi vua, e totogitaki ira tale ga na muria na ivalavala qori.—Isik. 8:1-18.\n7 Wase 7: Na nodra lewai na veimatanitu e “ca” na nodra itovo vei ira na Isireli, e vakadeitaka nira na saumitaro vei Jiova o ira na dauveivakacacani. (Isik. 25:6) Eda vulica tale ga ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na veimatanitu, ni dodonu me bibi duadua na noda yalodina vei Jiova. Eda na sega ni veisautaka na noda itovo me ganiti ira na wekada era sega ni qaravi Jiova; se meda nuitaka na iyau, se vakaleqai noda tawaveitovaki meda lai solia kina vei ira na tamata na ka e dodonu me nei Jiova.\n8 Wase 13 kei na 14: Eda vulica ena raivotu ni valenisoro ena ulunivanua cecere ni dodonu meda muria na ivakatagedegede cecere i Jiova, ni sega tale ga ni dua na Kalou e uasivi koya.—Isik. 40:1–48:35.\n9 Wase 15: Na kena vakamacalataki vakaparofisai na matanitu o Isireli kei Juta ni rau vaka na saqamua, eda vakasamataka kina na kena vakasisila vei Jiova na veibutakoci vakayalo.—Isik., wase 16, 23.\niKarua ni usutu: Duavata tiko ga ena sokalou savasava\n10-14. E vakabibitaki vakacava ena sokalou savasava na noda duavata tiko ga?\n10 Wase 8: Ni yalataki ena parofisai ni lesia o Jiova ‘e dua na ivakatawa’ me qaravi ira na nona tamata, qo e dusia ni vinakati meda duavata, da qai veiyaloni ena nona veiliutaki o Jisu.—Isik. 34:23, 24; 37:24-28.\n11 Wase 9: Na parofisai i Isikeli me baleta na nodra sereki mai na tamata ni Kalou ena nodra veivakabobulataki na kai Papiloni qai vakalesui ina nodra vanua e dusia e dua na itukutuku vei ira na via vakamarautaki Jiova nikua. O ira na dausokalou savasava mera tawasei ira qai yawaki ira tiko ga ena veivakamuai dukadukali i lotu lasu. Se mani lotu cava eda lewena mai, noda rawaka vakailavo kei na vanua eda cavutu mai kina, e bibi meda saga tiko ga na duavata e kilai tani kina na tamata ni Kalou.—Isik. 11:17, 18; 12:24; Joni 17:20-23.\n12 Wase 10: E vakabibitaki na duavata ena raivotu me baleta na kena bula tale na sui mamaca. E ka dokai dina meda maliwai ira na ilawalawa dausokalou savasava era vakalesui mai, nira cakacaka vata vaka na mataivalu!—Isik. 37:1-14.\n13 Wase 12: Na duavata e vakabibitaki ena parofisai qo e baleta na rua na kau erau kau vata mai. Sa bau vaqaqacotaka dina noda vakabuta nodra duavata na lumuti kei na so tale na sipi ena vakayacori ni iyalayala qo! Nida bula tu ena vuravura e levu kina na veisei vakalotu, kei na veileqaleqati vakapolitiki, ena vauci keda tiko ga na loloma kei na yalodina.—Isik. 37:15-23.\n14 Wase 16: E vakabibitaki ena parofisai me baleta na tagane e taura tu na ileu ni iqi nei vunivola kei ratou na tagane eratou taura tu na iyaragi ni ravuravu, ni o ira ga na sokalou savasava era bula sivia na “veivakararawataki levu” era na vakatakilakilataki mera bula.—Maciu 24:21; Isik. 9:1-11.\niKatolu ni usutu: Lomani ira eso tale\n15-18. Na cava meda loloma tiko ga kina? Ena sala cava?\n15 Wase 4: Eda vulica na itovo i Jiova ena raivotu me baleta na va na ka bula, ni liu duadua na loloma. Nida vosa qai cakava na ka ena yalololoma, eda vakadeitaka ni noda Kalou o Jiova.—Isik. 1:5-14; 1 Joni 4:8.\n16 Wase 6 kei na 11: Na loloma ni Kalou e uqeti koya me lesia eso na yadra, me vakataki Isikeli. Ni Kalou ga na loloma, e sega ni vinakata e dua me vakarusai ni sa na muduka na veiliutaki i Setani e vuravura. (2 Pita 3:9) Eda lesi ena itavi dokai meda dau loloma vaka na Kalou, nida qarava na noda ilesilesi meda tokoni ira kina na yadra ni gauna qo.—Isik. 33:1-9.\n17 Wase 17 kei na 18: E kila o Jiova ni levu era na cata na nona yalololoma ra qai saga mera vakawabokotaki ira na dausokalou yalodina. Na loloma ena uqeti Jiova me taqomaki ira na nona tamata yalodina ni ravuravu o “Koki ena vanua o Mekoki.” Ena uqeti keda tale ga meda vakasalataki ira e levu me baleta nona vakarusai ira na dauveitusaqati o Jiova.—Isik. 38:1–39:20; 2 Ces. 1:6, 7.\n18 Wase 19, 20, kei na 21: E laurai na loloma i Jiova ena raivotu me baleta na uciwai ni wai ni bula kei na votavotai ni qele. E vakamacalataki kina na ivakaraitaki levu ni loloma i Jiova, oya ni solia na Luvena me vosoti kina noda ivalavala ca da qai marautaka na bula uasivi nida lewenivuvale ni Kalou. Na sala vinaka duadua meda vakaraitaka kina noda loloma, oya meda vunautaka na veika totoka e vakarautaka tu o Jiova vei ira na vakaraitaka nodra vakabauta na Luvena.—Isik. 45:1-7; 47:1–48:35; Vkta. 21:1-4; 22:17.\nEna Uasivi na Yalomalumalumu ni Oti na Duanaudolu na Yabaki\nKATO NI VEIVAKAVULICI 22A: Na iOtioti ni Veivakatovolei\n19. Na cava ena cakava o Jisu ena loma ni Duanaudolu na Yabaki ni nona Veiliutaki? (Raica na kato “Na iOtioti ni Veivakatovolei.”)\n19 Ena loma ni Duanaudolu na Yabaki, ena vakaturi ira e bilioni vakacaca o Jisu qai vakaotia na keda ‘meca o mate.’ (1 Kor. 15:26; Mari. 5:38-42; Caka. 24:15) Sa dau vakilai vakalevu ena ivolatukutuku ni kawatamata na rarawa kei na mate. Ia nira sa na vakaturi mai na itabatamata yadua, o Jisu ena bokoca sara ga na nodra italanoa ni rarawa qai solia vei ira na gauna mera vola vinaka tale na kedra italanoa. Ena yavu ni isoro ni veivoli, ena vakaotia kece o Jisu na tauvimate, ivalu, matedewa kei na leqa ni kakana. Koya e bibi sara, ena vakaotia vakadua na rarawa kei na ivalavala ca e vakadewa mai o Atama. (Roma 5:18, 19) O Jisu ena “vaqeavutaka [vakadua] na cakacaka ni Tevoro.” (1 Joni 3:8) Na cava ena qai yaco?\nEra na vola vinaka tale na kedra italanoa o ira na vakaturi\n20. Ena uasivi vakacava nona yalomalumalumu o Jisu kei ira na 144,000? Vakamacalataka. (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n20 Wilika 1 Korinica 15:24-28. Ni sa na uasivi na kawatamata kece qai Parataisi na vuravura me vaka na inaki taumada i Jiova, ena qai vakaraitaka o Jisu kei ira na 144,000 era veiliutaki kei koya na yalomalumalumu e uasivi; oya nira na solia lesu vei Jiova na Matanitu. Ena yalorawarawa kei na duavata era na solia lesu na lewa era taura tu ena loma ni duanaudolu na yabaki. Ena tawamudu na veiliutaki ni Matanitu qori.\nNa iOtioti ni Veivakatovolei\n21, 22. (a) Sa na vakacava tu na vuravura ni oti na duanaudolu na yabaki? (b) Na cava ena sereki Setani kina kei ira na nona timoni o Jiova?\n21 Ena veivakadrukai na ka e cakava o Jiova, ena laurai kina nodra nuitaki koya vakaoti na lewe i vuravura. Ena vakarota me sereki mai o Setani kei ira na nona timoni era vesu tu ena qara sega ni vakabotona me duanaudolu na yabaki. (Wilika Vakatakila 20:1-3.) Sa na sega ni vaka na vuravura era dau kila tu e liu. Ni bera na Amaketoni, e dau vakacalai ira e dua na iwase levu ni kawatamata o Setani, e vakaleqa tale ga na duavata ni vakavuna na veicati kei na veivakaduiduitaki. (Vkta. 12:9) Ia ni oti na duanaudolu na yabaki, era na qaravi Jiova ena duavata, era na veilomani tale ga na kawatamata kece me vaka ga e dua na vuvale. Sa na Parataisi qai vanua ni vakacegu na vuravura.\n22 Na cava ena sereki Setani kina kei ira na nona timoni o Jiova ni sa savasava na vuravura? Ni levu vei ira na bula ni oti na duanaudolu na yabaki, era se sega vakadua ni bau vakatovolei me vakataki ira na dausokalou yalodina i Jiova. Levu era sa mate, era se sega ni kilai Jiova ra qai vakaturi ena Parataisi. E solia vei ira o Jiova na bula, e vakarautaka na veika era gadreva vakayago, vakayalo tale ga. Era na sega ni vakamuai ena ka ca, ena ka vinaka ga. Era na veimaliwai kei ira na lomani Jiova ra qai qaravi koya. E rawa sara ga ni beitaki ira na vakaturi qo o Setani me vaka e cakava vei Jope, nira qarava ga na Kalou ni taqomaki ira qai vakalougatataki ira tiko. (Jope 1:9, 10) Ni bera gona ni vola o Jiova na yacada ena ivola ni bula, ena vinakata me raica nida yalodina vua nida okati koya me Tamada qai Cecere Duadua.—Vkta. 20:12, 15.\n23. Na cava eda na vakatovolei kina?\n23 E dua ga na gauna lekaleka ena soli vei Setani me temaki ira na kawatamata mera kua ni qarava na Kalou. Na cava eda na vakatovolei kina? Na noda vakatovolei ena via vaka ga na nodrau vakatovolei o Atama kei Ivi, oya meda muria na ivakatagedegede i Jiova, tokona nona veiliutaki, qai sokalou vua se saqati koya qai tokoni Setani.\n24. Na cava era vakatokai kina o ira na talaidredre me o Koki kei Mekoki?\n24 Wilika Vakatakila 20:7-10. O ira gona na talaidredre ni cava na duanaudolu na yabaki era okati vei Koki kei Mekoki. Era vakaraitaka na itovo e parofisaitaka o Isikeli me baleti ira na veivorati era na ravuti ira na tamata ni Kalou ena veivakararawataki levu. O ira na ilawalawa qo “Koki ena vanua o Mekoki,” o ira na veimatanitu era vorata na veiliutaki i Jiova. (Isik. 38:2) O ira tale ga na talaidredre ni cava na Duanaudolu na Yabaki ni veiliutaki i Karisito era vakamacalataki mera “veimatanitu.” E matata na ivakamacala qori. Na vuna? Ena loma ni Duanaudolu na Yabaki, sa na sega tale na veivakaduiduitaki vakamatanitu; era na vakarorogo kece na kawatamata ena Matanitu ni Kalou. Eda na duavata kece. Nira vakatokai na veivorati ena yaca Koki kei Mekoki e kilai tale ga me “veimatanitu,” qo e dusia ni na mana na sasaga i Setani me tawasei ira eso na tamata ni Kalou. Ena sega ni dua ena vakasaurarataki me to vei Setani. Nida sa na uasivi kece, e noda sara ga na digidigi.\nO ira na talaidredre era na vakatokai me o Koki kei Mekoki (Raica na parakaravu e 24)\n25, 26. E le vica era na tomani Setani? Na cava na kedra itinitini?\n25 E le vica era na tomani Setani? Na kedra iwiliwili na veivorati ena “vaka na nuku ni matasawa.” E sega ga ni tukuni ni dua na iwiliwili levu ni kawatamata era na veivorati. Eda kila vakacava? Vakasamataka mada na yalayala e soli vei Eparama. E kaya o Jiova ni nona kawa ena vaka “na mataninuku ni matasawa.” (Vkte. 22:17, 18) Ia era qai le 144,001 o ira na nona kawa. (Kala. 3:16, 29) E bibi na iwiliwili qori, ia e dua ga na iwase lailai ni kawatamata taucoko. Era na le levu tale ga na dauveivorati era to kei Setani, ia era na sega ni veivakaleqai sara vei ira na dauveiqaravi yalodina i Jiova.\n26 Ena totolo wale ga nodra vakarusai. Era na mate vata kei Setani kei ira na timoni, e sega tale nodra inuinui ni bula. Ena sega ni guilecavi na itinitini ca ni nodra vakatulewa cala.—Vkta. 20:10.\n27-29. Na cava e waraki ira tu na yalodina tiko me yacova na iotioti ni veivakatovolei?\n27 Ia o ira na yalodina tiko me yacova na iotioti ni veivakatovolei, ena ceuti na yacadra ena “ivola ni bula.” (Vkta. 20:15) Eda na sokaloutaki Jiova duadua ga o keda kece na luvena yalodina, me vaka na vuvale duavata.\n28 Vakasamataka mada na gauna qori. Ena vuavuaivinaka na noda cakacaka, ena levu tale ga na noda itokani vinaka. O na sega tale ni rarawa kei ira o dau lomana. Sa sega tale ni vinakati e dua na isoro me baleta nomu ivalavala ca. Eda sa na veiwekani voleka kei na Kalou. Koya e bibi sara, ena uasivi na sokalou savasava e lomalagi kei na vuravura. Na kena itinitini, sa na vakalesui vakadua mai na sokalou savasava!\nNi o sa na uasivi, sa sega tale ni vinakati e dua na isoro me baleta nomu ivalavala ca (Raica na parakaravu e 28)\n29 Vakacava o na tiko e kea mo raica na gauna totoka qori? E rawa ke o muria tiko ga e tolu na tikina e vakabibitaki ena ivola i Isikeli, sokaloutaki Jiova vakatabakidua, duavata tiko ga ena sokalou savasava, qai lomani ira eso tale. E vakadreti ena parofisai i Isikeli e dua tale na tikina bibi. Na cava ya?\nVakasamataka na gauna marautaki nida sa na duavata ena sokalou savasava na ibulibuli kece e lomalagi kei vuravura (Raica na parakaravu e 27-29)\n“Kila ni o Yau o Jiova”\n30, 31. Ena qai vakaibalebale vakacava na matavosa “era na qai kila ni o yau o Jiova” (a) vei ira na meca ni Kalou? (b) vei ira na tamata ni Kalou?\n30 Ena ivola kece i Isikeli, e laurai vakavica vata na matavosa “era na qai kila ni o yau o Jiova.” (Isik. 6:10; 39:28) Vei ira na meca ni Kalou, qo e dusia na ivalu kei na mate. Qo ena uqeti ira mera cakava e levu tale na ka, era na sega ga ni vakabauta ni bula dina o Jiova. Era na vakasaurarataki mera kila na ibalebale ni yacana, “O Koya e Vakavuna me Yaco.” O “Jiova ni lewe vuqa” ena yaco me “dauvala qaqa,” ena valuti ira na meca. (1 Sam. 17:45; Lako 15:3) Era na qai via kilai Jiova sa bera: E sega ni dua na ka ena tarova na vakayacori ni nona inaki.\n31 Vei ira na tamata ni Kalou, era na vakila na vakacegu kei na bula ni tukuni “era na qai kila ni o yau o Jiova.” Ena qai yaco na ka e nakita taumada o Jiova, eda luvena nida muria vinaka na nona itovo. (Vkte. 1:26) Sa yaco o Jiova me Tamada dauloloma, e iVakatawa dauveitaqomaki tale ga. Sa na voleka sara me noda Tui qaqa. Ni bera na gauna qori, meda nanuma matua na itukutuku i Isikeli. Meda vakaraitaka e veisiga ena ka eda tukuna kei na ka eda cakava nida kilai Jiova kei na ibalebale ni yacana. Eda na sega ni rere ni sa sereki na cagi ni veivakarusai ni veivakararawataki levu. Eda na tacake ga nida sa voleka ni vakabulai. (Luke 21:28) Meda vukei ira mada ga na kawatamata kece mera kila, mera lomana tale ga na Kalou e dodonu ga me sokaloutaki, o Koya e cecere duadua na yacana, oya o Jiova.—Isik. 28:26.\n^ para. 5 Na naba ni wase e dusia na wase yadua ena ivola qo.\nNa cava eda vulica ena ivola i Isikeli?\nNa cava o rai vakanamata tu mo marautaka ena Duanaudolu na Yabaki ni veiliutaki i Jisu Karisito?\nO na vakarautaki iko vakacava ena iotioti ni veivakatovolei?\niMeli iMeli “Qarava na Kalou”\nrr wase 22 t. 226-237


Aisea 49 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nNona ilesilesi na dauveiqaravi i Jiova (1-12)\nNodra rarama na veimatanitu (6)\nVakacegui o Isireli (13-26)\n49 Moni vakarorogo vei au na veiyanuyanu,Moni vakatudaliga na veimatanitu yawa.+ E kacivi au o Jiova niu se bera ni sucu.*+ Niu se tiko ena katonigone i tinaqu e cavuta na yacaqu. 2 E cakava na gusuqu me vaka na iseleiwau gata,E vunitaki au ena yaloyalo ni ligana.+ E vagatari au me vaka na gasau,E vunitaki au ena nona taga ni gasau. 3 E kaya vei au: “O iko na noqu dauveiqaravi Isireli,+Au na vakaraitaka vei iko na noqu lagilagi.”+ 4 Ia au kaya: “E sega ni yaga na noqu oca. Au vakayagataka na noqu kaukaua ena ka wale, e sega ni yaga. Io ena lewai au ga o Jiova,*Ena saumi* au na noqu Kalou.”+ 5 Ia o Jiova ga e buli au mai na katonigone meu nona dauveiqaravi,E kaya vei au meu kauti Jekope lesu vua,Mera soqoni vua na Isireli.+ Au na vakalagilagi ena mata i Jiova,E noqu kaukaua na noqu Kalou. 6 E kaya o koya: “O sega ni noqu dauveiqaravi wale gaMo vueta cake na yavusa i Jekope,Mo vakasukai ira mai na Isireli era maroroi tu. Au soli iko tale ga mo nodra rarama na veimatanitu,+Me yaco na noqu veivakabulai ina iyalayala kei vuravura.”+ 7 Qo na ka e kaya o Jiova, o koya e voli Isireli lesu, na nona Yalosavasava,+ vua e beci,+ vua era cata na lewe ni matanitu, vua na nodra dauveiqaravi na turaga: “Era na raica na tui era na tucake,Kei ira na turaga era na cuvaEna vuku i Jiova, o koya e daudina,+Na Yalosavasava ni Isireli, e digitaki iko.”+ 8 Qo na ka e kaya o Jiova: “Ena gauna ni yalovinaka, au rogoci iko,+Kei na siga ni veivakabulai, au vukei iko,+Au taqomaki iko tiko ga mo vu ni veiyalayalati kei ira na tamata,+Mo vakavinakataka na vanua,Mo vakasuka vei ira na nodra ivotavota sa biu wale tu,+ 9 Mo kaya vei ira na vesu tu, ‘Moni lako mai!’+ Vei ira na tiko ena buto,+ ‘Moni vakaraitaki kemuni!’ Era na kana ena batinisala,Ena tu na kedra veico ena sala makawa* kece. 10 Era na sega ni viakana, se karamaca,+Ena sega ni liwavi ira na cagi katakata se kati ira na siga.+ Ni na liutaki ira o koya e lomani ira,+Ena kauti ira ina bati ni waivure.+ 11 Au na cakava na noqu veiulunivanua kece me gaunisala,Kei na noqu sala lelevu me cecere.+ 12 Raica! Era lako mai vakayawa,+Raica! O ira qo mai na vualiku kei na ra,O ira qo mai na vanua o Sainimi.”+ 13 Moni kaila ena marau na lomalagi, mo reki na vuravura.+ Mera kaila ena marau+ na veiulunivanua. Ni vakacegui ira na nona tamata o Jiova,+E lomani ira na nona era vakararawataki.+ 14 Ia e kaya tiko ga o Saioni: “Sa biuti au o Jiova,+ sa guilecavi au o Jiova.”+ 15 Ena guilecava e dua na yalewa na luvena e sucu tikoSe sega ni lomana na leweniketena? Ke guilecava mada ga, au na sega sara ni guilecavi iko.+ 16 Raica! Au ceuti iko ena qeteqeteniligaqu. Na nomu bai e tiko ga e mataqu. 17 O ira na luvemu era vakusakusa mai. O ira na basuki iko kei ira na vakalalai iko era na biuti iko. 18 Mo tacake mo veiraiyaki. Era soqoni vata kece.+ Era lako yani vei iko. “Me vaka niu bula dina tiko,” e kaya o Jiova,“O na tokari ira kece me vaka na iukuuku,O na vauci iko kina me vaka na yalewavou. 19 Na nomu veiyasana e yanaraki, e laladidi, na nomu vanua e vakarusai,+Ia qo sa rui lailai vei ira na tiko kina,+O ira na tilomi iko+ era na yawa sara.+ 20 Era na kaya e daligamu na gone era sucu ni o yava tu,‘Sa lailai vei au na vanua qo. Vakarautaka na vanua meu tiko kina.’+ 21 O na kaya e lomamu,‘O cei e vakatuburi ira qo mera noqu,Niu yalewa yava, niu sega ni vakaluveni rawa,Au kau vakayawa, au kau vakavesu? O cei e susugi ira qo?+ Raica! Au biu duadua tu,+Ia era lako mai vei o ira qo?’”+ 22 Qo na ka e kaya na Turaga Cecere Duadua o Jiova: “Raica! Au na laveta na ligaqu vei ira na veimatanitu,Au na vakarewataka na noqu kaunikuila vei ira na lewe ni veivanua.+ Era na roqo mai na luvemu tagane e ligadra,*Era na cola mai na luvemu yalewa e tabadra.+ 23 O ira na tui era na qaravi iko,+Kei na nodra raluve era na susugi iko. Era na cuva vei iko nira tekicuva ina qele+ Era na dramica na kuvu ni yavamu,+O na qai kila ni o yau o JiovaO ira na nuitaki au era na sega ni madua.”+ 24 Ena kau tani rawa vua na tamata qaqa o ira na vesu,Se ra vakabulai na nona bobula na tamata voravora? 25 Ia qo na ka e kaya o Jiova: “Era na kau tani mada ga na nona bobula na tamata qaqa,+Era na vakabulai o ira e vesuka na tamata voravora.+ Au na valuti ira na valuti iko,+Au na vakabulai ira na luvemu. 26 Au na vakani ira na vakasaurarataki iko ena lewedra,Era na mateni ena nodra dra me vaka na waini kamica. Era na qai kila na tamata kece ni o yau o Jiova,+Na nomu iVakabula,+ o koya tale ga e voli iko lesu,+Na Kaukaua nei Jekope.”+\n^ Se “O Jiova ena lewai au vakadodonu.”\n^ Se “vakaicovitaki.”\n^ Se rawa ni, “veidelana dravuisiga.”\n^ Ipe., “lomaseredra.”


Joni 8 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nVola o Joni 8:12-59\nTukuni Jisu o Tamana (12-30)\nJisu “na rarama kei vuravura” (12)\nIra na luvei Eparama (31-41)\n“Ka dina ena qai sereki kemuni” (32)\nIra na luve ni Tevoro (42-47)\nJisu kei Eparama (48-59)\n8 12 E kaya tale vei ira o Jisu: “O yau na rarama kei vuravura.+ O koya e muri au ena sega sara ni lako ena butobuto, ena cilavi koya ga na rarama+ e veivakabulai.” 13 Era mani kaya vua na Farisi: “O tukuni iko tiko ga, e sega ni dina na nomu itukutuku.” 14 E sauma vei ira o Jisu: “Keu tukuni au mada ga, e dina na noqu itukutuku niu kila na vanua au lako mai kina kei na vanua au lako tiko kina.+ Ia o kemuni, oni sega ni kila na vanua au lako mai kina kei na vanua au lako tiko kina. 15 E dau vakayago+ na lewa oni tauca, ia o yau, au sega sara ni vakatauca na kena lewa e dua. 16 Ia keu vakatulewa mada ga, ena dodonu noqu vakatulewa niu sega ni tiko duadua, e tiko vata kei au na Tamaqu e talai au mai.+ 17 E volai tale ga ena nomuni Lawa: ‘E dina na nodrau itukutuku na le rua.’+ 18 Au dau tukuni au, e dau tukuni au tale ga o Tamaqu e talai au mai.”+ 19 Era sa qai tukuna vua: “I vei o Tamamu?” E sauma o Jisu: “Oni sega ni kilai au, oni sega tale ga ni kilai Tamaqu.+ Ke oni kilai au, oni na kilai Tamaqu tale ga.”+ 20 E cavuta na vosa qo ena vanua era tu kina na kato ni iyau,+ ni veivakavulici tiko ena valenisoro. Ia e sega ni dua e vesuki koya ni se bera ni yaco mai na nona gauna.+ 21 E mani tukuna vei ira: “Au sa lako qo, oni na vaqarai au, ia oni na mate ena nomuni valavala ca.+ Na vanua au lako kina oni na sega ni lako rawa yani kina.”+ 22 Era qai kaya na Jiu: “De dua sa via lai vakamatei koya! ni kaya, ‘Na vanua au lako kina oni na sega ni lako rawa yani kina.’” 23 E kaya tale vei ira: “O kemuni oni lako mai ra, o yau au lako mai cake.+ Oni vu mai vuravura, o yau au sega ni vu mai vuravura qo. 24 Oya na vuna au kaya kina vei kemuni: Oni na mate ena vuku ni nomuni valavala ca. Ke oni sega ni vakabauta ni o yau ga o koya, oni na mate ena nomuni valavala ca.” 25 Era mani tarogi koya: “O cei o iko?” E sauma o Jisu: “Na cava mada au mai vosa tiko kina vei kemuni? 26 Levu na ka au via tukuna me baleti kemuni, e levu tale ga na ka meu vakatulewa kina. E dina o koya e talai au mai, na veika au rogoca vua au tukuna i vuravura.”+ 27 Era sega ni kila ni tukuni Tamana tiko vei ira. 28 Mani kaya o Jisu: “Ni oni sa laveta cake na Luve ni tamata,+ oni na qai kila ni o yau ga o koya,+ niu sega tale ga ni cakava vakataki au e dua na ka,+ ia au tukuna ga na ka e vakavulici au kina o Tamaqu. 29 E tiko vata kei au o koya e talai au mai, e sega ni biuti au taudua tu, niu dau cakava na ka e vinakata.”+ 30 Ni vakamacalataka tiko na ka kece qo, e levu era vakabauti koya. 31 E qai kaya o Jisu vei ira na Jiu era vakabauti koya: “Oni noqu tisaipeli dina ke oni muria tiko ga na noqu vosa, 32 oni na kila na ka dina,+ na ka dina ena qai sereki kemuni.”+ 33 Era kaya vua: “O keimami qo na kawa i Eparama, keimami se sega ni bau bobula vua e dua. O qai kaya vakacava, ‘Oni na sereki’?” 34 E kaya vei ira o Jisu: “Au tukuna vakadodonu sara vei kemuni, o koya yadua e valavala ca e bobula ina ivalavala ca.+ 35 Na bobula tale ga ena sega ni lewe tudei ni vuvale, na luvei itaukeinivale ga ena tiko kina me tawamudu. 36 O koya gona, ke sa sereki kemuni na Luvena, oni sa qai sereki dina. 37 Au kila ni oni kawa i Eparama. Ia oni via vakamatei au ni oni sega ni vakabauta na noqu vosa. 38 Au tukuna ga na ka au raica vei Tamaqu,+ ia o kemuni, ni cakava ga na ka oni rogoca vei tamamuni.” 39 Era mani kaya vua: “E tamai keimami o Eparama.” Qai kaya vei ira o Jisu: “Ke oni luvei Eparama,+ ni cakava na cakacaka i Eparama. 40 Ia qo oni sa via vakamatei au niu tukuna vei kemuni na ka dina au rogoca vua na Kalou.+ A sega ni cakava qo o Eparama. 41 Oni cakava na cakacaka i tamamuni.” Era kaya vua: “Keimami sega ni luve ni dukadukali,* e dua ga na Tamai keimami, na Kalou.” 42 E kaya vei ira o Jisu: “Ke Tamamuni na Kalou, oni na lomani au,+ ni talai au mai na Kalou. Au sega ni lako mai ena noqu inaki ga, e talai au mai o koya.+ 43 Cava oni sega ni kila kina na ka au tukuna tiko? Baleta oni sega ni via rogoca noqu vosa. 44 E tamamuni na Tevoro, oni vinakata tale ga moni cakava na gagadre i tamamuni.+ E daulaba o koya mai na ivakatekivu,+ e sega ni dei ena dina, ni sega vua na dina. Ni vosa lasu, e vosataka ga na ka e tu e lomana, ni daulasulasu, e tama ni lasu tale ga.+ 45 Ia o yau, niu tukuna vei kemuni na ka dina, oni sega ni vakabauti au. 46 O cei vei kemuni e rawa ni vakadinadinataka niu valavala ca? Keu tukuna tiko na ka dina, na cava oni sega ni vakabauti au kina? 47 O koya e nona na Kalou e rogoca na vosa ni Kalou.+ Qo na vuna oni sega kina ni vakarorogo, ni oni sega ga ni nona na Kalou.”+ 48 Era mani kaya vua na Jiu: “Vakacava e sega ni dina na neimami kaya, ‘O kai Samaria+ qai curumi iko tiko na timoni’?”+ 49 E sauma o Jisu: “E sega ni curumi au na timoni, au rokovi Tamaqu ga, ia o kemuni oni beci au dina. 50 Au sega ni vinakata meu vakalagilagi,+ e dua ga e vakasaqaqara qai vakataulewa tiko. 51 Au tukuna vakadodonu sara vei kemuni, ke dua e muria na noqu vosa, ena sega sara ni mate.”+ 52 Era kaya vua na Jiu: “Keimami sa qai kila ni curumi iko dina tiko na timoni. Sa mate o Eparama, era sa mate tale ga na parofita, ia o kaya, ‘Ke dua e muria na noqu vosa, ena sega sara ni mate.’ 53 O sa uasivi Eparama na tamai keimami sa mate? Era sa mate tale ga na parofita. O cei o iko?” 54 E qai kaya o Jisu: “Keu vakalagilagi au, ena ka wale na noqu lagilagi. O Tamaqu ga e vakalagilagi au,+ o koya oni kaya tiko ni nomuni Kalou. 55 Oni sega ga ni kilai koya,+ ia au kilai koya.+ Keu kaya niu sega ni kilai koya, au sa na tautauvata kei kemuni, au tamata lasulasu. Ia au kilai koya, au muria tale tiko ga na nona vosa. 56 Dua na ka nona vakanuinui tu na tamamuni o Eparama me raica noqu gauna, a raica dina qai marautaka vakalevu.”+ 57 Era qai kaya vua na Jiu: “O se bera mada ga ni yabaki 50, o raici Eparama tu mai vei?” 58 E qai kaya vei ira o Jisu: “Au tukuna vakadodonu sara vei kemuni, au a bula e liu qai muri sara o Eparama.”+ 59 Era qai tomi vatu mera vakaviriki Jisu, ia e vuni qai lako tani mai na valenisoro.\n^ Se “veiyacovi tawadodonu.” Kir., por·neiʹa. Raica na iVakamacala ni Vosa.


The Fiji Times » Na veika e tawa namaki\nNa veika e tawa namaki\nE DUA na ka kidroataki vei keda kece sara eda sa vakawati, sa ikoya na kena sotavi e na imatai ni vica na vula se yabaki e so na ka eda a sega ni kila se nanamaki mai kina. E vakavuqa me qai dau la?ki tini e na noda veibeitaki e na gauna sa basika kina e vuqa na ka ka da sega ni veikilaitaka se vakavakarau yani kina.\nAu a sa cavuta oti vakavica ni vakawati e sega ni ka rawarawa ka ni tara na nodrau mai vakaduavatataki e rua na tamata ka duidui na kedrau ituvaki, na itovo ni yalodrau, nodrau vakasama kei na lomadrau.\nNi sa vaka tu oqori na levu, na titobu kei na raba ni duidui, sa na yaco me da tu vakarau ki na kena sotavi e vuqa na ka tawa namaki. O keda e da sa bau vakawati dede toka, sa na yaga me da vakasalataki ira era sa qai vakawati vou me ra tauri ira sara vakamalua ni yaco mai e vuqa na ka ka a sega taumada ni namaki.\nE vitu na ka au nanuma ni dau basika vakavuqa ka vaka e dau vakatubu leqa vakalevu ki na nodrau bula na veiwatini kevaka e sega ni yadravi se wali e na itekivu ni vakawati.\nDua: Na duidui ni veika e rau dui namaka.\nEda vakawatitaka na watida e na vuku ni veika e da taleitaka vua e na gauna e da sa qai veiraici kina kei na noda sa veitokani voli ni bera na vakawati. Eda sa tekivu bulia e lomada na vakanuinui kei na nanamaki ni na uasivi me watida o la oqo ka ni na sotava noda gagadre e na so na ka eda na nanuma ni tiko vua.\nIa ni da sa lai tiko vata voli me vica na macawa, vica na vula ka vakayabaki sara, eda qai liaca ni duidui tiko na ka e da a namaka kei na ka dina e mai yaco. Eda tovolea me veisau, eda qai liaca ni dredre. Eda sa mani mai toso vata tu ga yani kei na dredre oya.\nIa me kenai sa ga e na yasana tale kadua, e so na ka eda vakabauta tu ga vakavakasama ka sega ni kilai sara mada na kena dina. Dua na kena ivakaraitaki, e dua beka na marama sa nanuma tu ga ni ko watina e sega ni rawa ni masi yaya ka sega tale ga ni rawa ni savasava.\nIa, dua na siga ni kerei me masi yaya se savasava, e sorova sara vakavinaka ka mai tomana tu yani e na veisiga ka tarava. Dina ni na via kidacala kina na marama, ia oya e dua na tikina e laurai kina na cala ni vakanananu kei na nanamaki.\nE na dau uasivi me da dau dabe vata vakavuqa ka veitalanoataka na veika eda namaka. Au vakabauta ni oqo e dua tiko na leqa levu vei keimami na tagane e Viti ni keimami sa namaka me vakayacori tu ga mai vei keimami na ka kece. Era sega ni kila tiko e dua na iwase levu ni marama ni oya dina ga na ka keimami nanuma tu me vaka sa kena ivakarau mai e na loma ni dua na gauna balavu sara e na noda bula e na vuravura oqo.\nKevaka e laurai vakavinaka na levu ni nodra oga na marama ka ra colata tu na ivua ni veiqaravi e vale, e na vanua, lotu kei na vuli e na veisiga ka da vakasamataka vakabibi na turaga na tikina oqo, sa na uasivi sara me da veisautaka na cala ni noda nanuma kei na nanamaki me baleta nodra itavi na watida ka vaka tale ga kina na noda itavi o keda.\nRua: Na noda dau veicoqacoqa e na ka vakailavo.\nE dua na leqa levu ni vuqa na bula vakawati sa ikoya na nodrau dau veicoqacoqa na veiwatini e na vuku ni veika vakailavo. Kevaka e mani vaka sara evei na totoka ni nodrau kila na veika vakailavo e dua na veiwatini, e sega ni na vakabekataki ni dua na leqa oqo e na sotavi vakalevu duadua tiko e na veimataavuvale.\nE na gauna ni dredre ni bula vakailavo e da sa curuma tiko oqo, sa vakilai ni tatara vakaukauwa e na loma ni veimatavuvale na dredre ni kena sa sega ni ceguvi rawa vakavinaka na veika e dodonu me sotavi vakailavo. Na leqa oqo e sega wale ga ni vakilai vei ira na veiwatini ka cakacaka ga e dua vei rau na veiwatini, ia sa bau vakilai sara tale ga vakalevu vei ira ka rau cakacaka ruarua.\nE sega beka ni veidretaki na lailai ni lavo, ia e dua na ka kaukauwa na ilavo ka ni na vakatubura tu ga na lomatarotaro kei na mauwe na sala ni kena vakayagataki. Vei ira era cakacaka ruarua, e tiko na dredre e na nodra veibilibilitaka se o cei e sauma oqo, o cei e sauma oya.\nVei keda ka dua ga e cakacaka, eda dau taroga vakavuqa se vakayagataki vakacava na ilavo e na gauna eda sa liaca kina ni sa lailai se sa voleka ni oti. Na veika oqo e qai dau vakatubura tu na rarawa e na keda maliwa ka rairai vu tiko ga vakalevu e na noda sega soti tu ni vakila o keda e da cakacaka tiko na levu ni ka e tu e vale ka dodonu me sotavi ka ra oga tiko na watida e na nodra fikataka toka vakamalua se cava e veirauti kei na ilavo lailai e tiko vei ira.\nOqo e rui bibi kina me da dau dabe vata vakaveiwatini ka da veivosakitaka na veika vakailavo e tara tiko na vuvale. Oqori na gauna me biu kece kina e matamudrau na levu ni lavo e tauri e na dua na macawa se macawa rua, na levu ni veika e dodonu me sotavi kei na ilavo e dodonu me maroroi ke rawa.\nE na uasivi me da veitalanoataka vakamatata na veika dina e dodonu me saumi se voli. E vuqa na ka eda volia e sega soti sara ni a gadrevi dina, se sega soti ni mai vakayagataki vakalevu. E da na rawa ni taroga ka vakatulewa se a dodonu dina li me a voli se me kua.\nE dua na leqa levu sa tarai keda tiko e na gauna oqo sa ikoya na noda dau veirairaicitaka na ka e tu vei ira ka ra tiko e yasada. Eda vinakata me kau mai vale e dua na ka vou baleta ga ni sa tiko tale ga vei ka. E dua na iwase levu vei keda e Viti e gadreva sara tiko ga na Sky Pacific e na gauna oqo e na vuku ni sotasota ni qito levu ni rakavi e vuravura na World Cup. E so era vakailavo se isau levu sa rawa ni ra sotava na $500 ka isau ni kena vakadaberi na Sky Pacifika me qai taqa vata yani e cake e $55 na ivakacavacava e veivula.\nIa e dua na iwase levu sa gu na yalo, ia sa malumalumu na yago ka ni sega ni kune vakarawarawa na ilavo levu vakaoya. Ni se gu tu ga vakaoya na yalo, sa takoso mai ena retio yaloyalo ena veisiga na kabani levu ko Courts Homecentre, ni sa viritaka mai na nona wanisiwa ni rawa ni ko sauma ga e $190, sa kau yani ki vale na Sky Pacific.\nE lewe levu na tamata isau lalai sa na coko e keya ka sa rawa ni lai vakadaberi sara e dua. Oti oya, mo sa qai sauma tiko e $86 dua na vula me yacova ni ko la?ki sauma e $1049 ni oti e tini na vula. Ko sa na qai suka mo sauma na $55 ki na kabani ni Sky Pacific me ivakacavacava ni veivula. E rogo malumu toka oya, ia eda na rawata li me da sauma na $86 dua na vula e na loma ni tini na vula? Oya beka e so na ka ena yaga me da dau veitalanoa kina vakavinaka ni bera ni da cavuta e dua na ikalawa ka na qai vakatubuidredre e muri ni tu na icurucuru ni vuli kei na bili me saumi..\nKatolu: Ko ira na vugoda.\nAya ko ira na itubutubu ni watida kei na wekadrau.\nNi da se qai veivosaki voli, e uto kece tu ga ni veitalanoa o ?kedaru,? ka sega ni raitayaloyalotaki kina e dua tale, aya ni bula vakawati e nodaru vuravura taurua ga na veiwatini ka sega tale ni dua.\nIa ni da sa la?ki tekivutaka noda bula vakawati, era sa kabi mai vaka na velovelo ni melisitima na weka iwatida, vakabibi ko irau na itubutubu ka rau se via lewai watida voli ga. Sa qai vakuri e na nodratou lako mai na tacina kei na ganena. E vakavurea na lomatarotaro na kena vakaoqo baleta a sega ni tiko e na loma ni noda ituvatuva ni bera ni da mai vakawati na isema ni veiwekani oya.\nSa ka bibi sara me da kila ni vakawati e tara na veiwekani. Na watimu e vakawekani, ka sa ira oya era vakatuburi watimu me mai yaco me tagane se yalewa totoka o a domona ka taleitaka. Na soqo ni vakamau kece e vuravura me vakatekivu mai na itekivu ni gauna, era na soqova na veiwekani ka ra na mai tiki tale ga ni nomudrau vuvale na weka iwatimu.\nOqo e dua na tikina vinaka me da dau veivosaki kina. E rawa ni da vakanananu lesu tale ga ki na noda gauna ni gone ka ni ra dau mai tiko voli e vale ko ira na tukada, na buda, ko ira na noda nana kei na noda momo kei na nei.\nSa dusia vei keda ni gauna e da vakawati kina, eda sa vakawati tiko ki na vuvale ni watida, io vei ira kece sara na wekana. Sa na yaga me da dau vakarautaki keda kina vakavinaka ka me tadola tu na yaloda.\nNa vuravura vou eda sa donumaka sa musuka na ligana ni sa sega ni kilai kina na veiwekani. Oqo na vuna e tubu cake kina na bula dravudravua ni da sa sega ni galeleti ira na wekada dina ka da sa vakatikitikitaki ira.\nSa na yaga sara tale ga vei keda na veiwekani me da dau nanumi ira na veiwatini vou ka me da solia na galala me ra bau cegu cagi bulabula kina vakalailai ka me da kakua ni tagutuva koso nodra sasaga bula.\nNi da sa dau gole yani ki na koro lelevu, me da tovolea me da vakasaqara totolo e dua na taba ni cakacaka me da tatakube kina me rawa ni da veivuke ki na vale eda tiko kina. Kevaka sa rawa ni da toso me da tauyavu se saumi vale e na dua na vanua, sa na uasivi sara ka da vakamamadataka na icolacola e nodrau vale na veiwatini vou.\nE so na vuvale vou sa cavuka koso nodra icegu ni se bera voli mada ga ni ra tauyavu. E vu oqo e na noda sa la?ki vakaosoosoti rau vakalevu na veiwekani ka sega na gauna e rau tiko taurua kina me rau marautaka vata nodrau bula vakaveiwatini, salavata kei na bibi ni kena sagai me colati na ivua ni veiqaravi.\nVa: Sa sega nomudrau gauna.\nE dua na iwase levu ni veiwatini era namaka yani me lai levu sara nodra gauna vakataurua ka me sa qai lai vakacavari vakavinaka kina na gagadre levu e na gauna ni veitokani.\nIa e ka ni kidacala vei rau ni rau lai liaca ni lailai sara ga na gauna e na loma ni vakawati ka ni tu e vuqa sara na ka me qaravi. E tiko na gauna ni cakacaka, na gauna ni sasamaki. vakasaqa, savasava, gauna ni lotu, na veivosaki vakoro se vakaisoqosoqo, ka ra sa qai tatakoso tale mai na veimataqali itavi ka ra tu me qaravi e na veisiga.\nOqo dina e dua na ka eda a sega ni raitayaloyalotaka yani ni bera ni da vakamau. Ia e na uasivi, e na maliwa ni veimataqali ogaoga kece e da lai vakaitavitaki keda kina, me da tovolea me da raica na gauna e rawa ni da tiko vakataurua kina.\nMe dau raici e so na gauna e rawa ni da gade vata ka da lako vakatikitiki tani kina mai vale me rawa ni da vaqaqacotaka tiko ga kina noda veiwekani vakaveiwatini, se da lako ki na dua na keba vakalotu se gade vei ira e so na wekada era tiko e na so tale na veiyasai Viti.\nBau dua mada na vodo waqa ki na Yatu Yasawa ka lai tiko bogi tolu e na dua na kena baravi e na veivanua ni saravanua isau lalai era bini tu kina. E rawa ni dua na ilakolako ki loma ni vanua ka lai vakaivotavota e na totoka ni kena draki kei na kena veimaliwai vei ira na wekada era tu mai kina.E levu na gauna e da sa qai toso ga ni dua e mate se dua na oga vakavanua e qaravi.\nSa ka bibi tale ga me da dau vagalalataki keda mai na ogaoga ni veisiga ka solia e so na gauna yaga (quality time) e na noda veitalanoa se qarava vata e so na itavi se qito kei na ka ni veivakamarautaki. Ia sa ka bibi sara me da dau lotu vata vakaveiwatini.


Na ka mo cakava ena gauna ni leqa tubukoso\nNa bula ena Vakatagedegede 3\nEna Vakatagedegede 3 ni Tataqomaki e dodonu mo:\nKe o tauvimate, tiko ga e vale. Kua ni lako i cakacaka se i vuli. Kua ni veilakoyaki.\nKe o curumi liliwa, matetaka se laurai vei iko na ivakatakilakila ni COVID-19, qirita nomu vuniwai se na Healthline ena 0800 611 116 ka vakataroga na veika me baleta na nomu vakadikevi.\nKe o sa vakasalataki mo tiko vakatikitiki sa dodonu vakalawa mo cakava sara ena gauna totolo duadua.\nKe o sa dikevi ena vuku ni COVID-19, sa dodonu vakalawa mo tiko vakatikitiki ga e vale me yacova ni sa tukuni yani na macala ni nomu dikevi.\nMe 2 na mita na nomu yawa mai vei ira na tamata ni o tiko e taudaku ni nomu vale, ka me 1 na mita ena nomu vanua ni cakacaka\nVakayagataka na iubi ni mata ena gaunisala ni veilakoyaki raraba, waqavuka se na gauna e dredre kina mo vakayawaki iko me vaka na sitoa lelevu se na sitoa lalai.\nSavata ka vakamamacataka vakawasoma na ligamu.\nNanuma vinaka na vanua o lako kina kei koya o sotava. Vakayagataka na NZ COVID Tracer app, na ivola dusidusi ni vakamuri ni Covid-19, se na veika o vola.\nTabaka qo mo raica na itukutuku me baleta na manumanu ni COVID-19 kei na kena ivakatakilakila eso\nTabaka qo mo raica na itukutuku me baleta na Dikevi\nTabaka qo mo raica kina na itukutuku me baleta na vakayagataki ni Bluetooth me vakamuri kina na COVID-19\nNa lawa e gadreva mo vakayagataka na iubi ni mata ena veigaunsala ni veilakoyaki kei na waqavuka e lomai Niusiladi.\nE vakauqeti sara vakabibi mo vakayagataka na iubi ni mata ena veivanua eso e dredre kina mo vakayawaki iko, me vaka ena loma ni sitoa.\nSa bibi sara mo vakayagataka na iwalewale eso ni tiko savasava, wili kina na sava ni ligamu, na vu se suru ina maliwa ni duru ni ligamu kei na savati ni dela ni veika eso.\nSa vakadreti sara vakabibi mo nanuma vinaka na veivanua o veilakoyaki kina kei ira o sotava kina. Qo e vukea na kena vakamuri na vanua e dewa mai kina ke vinakati.\nEna Vakatagedegede 3 ni Tataqomaki, e dodonu vakalawa mo tiko ga kei na nomu umauma ni matavuvale ena veigauna kece o sega kina ni lai cakacaka se vuli. E rawa ni wili kina:\nnomu veitaratara kei na matavuvale voleka\nnomu kauta mai na dauniveiqaravi, se\nnomu veivuke vei ira era tu yawa sara.\nE ka bibi mo taqomaka nomu umauma. Maroroya vinaka nomu umauma ka okati ira ga kina ena maroroi vinaka kina o iko kei ira kei na nomudou bula.\nKe dua ena loma ni nomu umauma e tauvimate, sa dodonu vakalawa me tiko vakatikitiki mai vei ira kece ena loma ni umauma. Kua ni veisureti se vakatarai ira eso mera gade mai, me vakataki ira na ilawalawa, itokani kei na vuvale rabailevu mera curuma nomu vale.\nE vakatarai mo veilakoyaki ena loma ni vanua o tiko kina, me vaka na laki cakacaka se vuli se vakaukauwa yago. Sa rawa ni dola tiko ga na veigaunisala ni veitosoyaki ia me vakamuri tiko na veika me baleta na tiko bulabula kei na maroroi ni bula.\nNa vuli ena Vakatagedegede 3 ni Tataqomaki\nEra na dola tiko na veikoronivuli me baleti ira na gone era se bera ni yacova na yabaki ni vuli, na veikoronivuli ni veivakarautaki ki na koronivuli lalai kei na veikoronivuli me baleti ira vakatabakidua na luve ni dauniveiqaravi ena vanua era gadrevi vakabibi. Era taqomaki vinaka tu na veivanua qo.\nVeilakoyaki ina dua tale na yasana\nEna Vakatagedegede 3 ni Tataqomaki sa tabu sara na veilakoyaki ina veiyasana tale eso.\nNa nomu lako ina vanua e tiko ena Vakatagedegede 3 ni Tataqomaki e tarovi sara vakalevu. Qo me vukea na tarovi ni dewa ni manumanu ni mate. O na gadrevi mo kerea ke o vinakata mo curuma e dua tale na vanua ka duatani na iVakatagedegede e tiko kina.\nVanua ni soqo\nE dodonu vakalawa mera sogo kece na vanua ni soqo. Qo e wili kina na valeniwilivola, vale ni yaya maroroi, vale ni sara iyaloyalo, vanua ni volitaki kakanabuta, vanua ni vakaukauwa yago, vanua ni sisili, rara ni qito kei na makete.\nQo e sega ni gauna mo raica kina na veika vou tale eso mo cakava, se mo biuti iko se na nomu umauma ina dua na leqa. O rawa ni cakava na veika eso e sega ni vakatubu leqa ena nomu itikotiko.\nVanua ni cakacaka kei na bisinisi\nEna Vakatagedegede 3 ni Tataqomaki, e tiko kina na lawa eso mera maroroi kina na tamata cakacaka, yalana na veitaratara kei ira na dauveivoli ka vukea na kena tarovi na taka ni COVID-19. Keitou vakauqeta mera cakacaka tiko mai vale na tamata cakacaka kevaka e rawa.\nKe o sotava na dredre vakailavo, e tiko na gaunisala mo vukei kina.\nTabaka qo mo raica kina na itukutuku ni veivuke me baleta na kakana, ilavo, bula, maroroi kei na taqomaki ni bula