The Fiji Times Online | Nai Lalakai Online | Vakavakarau vinaka\nVakavakarau vinaka Talatala ILIESA NAIVALU | Monday, September 11, 2017\nUpdate: 11:08AM EDA na tomana tale tiko na nodra tataunaki na noda cauravou kei na goneyalewa ena veika bibi e dodonu mera vakarautaki ira kina ni bera ni ra vakawati. Sa noda itavi talega na itubutubu kei na qase dauveisusu, na italatala, ivakatawa kei kemuni kece na Qase ni Lotu mo ni veivuke ena nodra vakarautaki vakavinaka na luveda.\nEna noda gauna ni cauravou kei na goneyalewa e vakadinadinataki ni dua na i wase levu ni gauna eda vakayalia kina noda vakasamataka se o cei sara mada e ganita me mai watida.\nE levu na vatavatairalago e da tuvatuva kina ni o koya me mai watida e dodonu me vaka oqo se vaka oya.\nE na levu ni noda rui osooso ena noda digidigi se ogaoga ena vaqaqara, sa la�ki lailai wale na gauna e da vakarautaki keda kina me da bau daumaka toka me rawa kina ni da veiganiti vakavinaka kei koya eda digitaka.\nNa matada sa viritaki tiko ga vakayawa vei koya e lako mai, ka sega ni da raici keda se da sa vakaevei toka.\nE dua na tiki ni noda bula vakatamata, aya me da `vakadeuca na i tuvaki ni dua na cauravou se goneyalewa me tautauvata kei na ka eda vinakata, ia e lailai sara na gauna me da vakaraici keda ka vakarautaki keda tale ga me rawa ni sota kina noda digidigi kei na nanamaki mai nei koya eda digitaka.\nEna Lotu Vakarisito, sa dua na ka bibi sa i koya na gauna ni vakavakarau ki na bula vakawati.\nE vuqa na ka e dodonu me ia kina na vakavakarau, ia e seva ni lewe vuqa sara na cauravou kei na goneyalewa e sega sara ni ra bau curuma e dua na bula ni vakavakarau.\nIa ni sa dua na cauravou se goneyalewa e vakarautaki koya ena yalomatua, na totoka ni bula vakayalo, na itovo vinaka kei na kena tiko e so na iyau me tekivu kina na i lakolako ki na bula vakawati, sa rawa ni da kaya ni sa ganita vakavinaka me sa vakawati.\nMe vaka ni na taura na gauna taucoko ni bula na vakawati, sa ka bibi kina me vakabibitaki ki na bula ni dua na cauravou kei na goneyalewa na vuku kei na yalomatua.\nSa toso cake tiko ga na levu ni vuli vinaka kei na kila-ka vei ira na noda itabagone.\nIa sa vaka e davo vata toka kei na druka ni vakatulewa.\nNa ka ga e kunei votu ni yalowaitaki na vakawati; e yali na mataqali vakatulewa vinaka e dau vakabasikataki ni tiko na vuku kei na yalomatua.\nEda sa na muria tale mada e so na idusidusi ni vakavakarau ki na vakawati me vaka e a vola na i Vunivola Levu Digitaki ni Lotu Wesele kei Rotuma, ko nai Talatala Ili Vunisuwai.\nE vakabibitaka o Nai Talatala Ili Vunisuwai ni gauna eda sa curuma kina na katuba ni vakawati, eda sa curuma tiko nai tavi ni veiliutaki. Kevaka e sega ni yalomatua o koya e veiliutaki, sa itekitekivu ni kena bucini e dua na kawatamata yalowai ka na i kuri ni leqa ni bula vakalewenivanua e na veigauna mai muri.\nE kaya tale ni veiliutaki e rua na na kenai yau levu, matai na vuku yalomatua ka kena i karua sa ikoya na loloma.\nNa ka e rua oqo e rau i yau levu ni bula, ia na yalowai sa meca levu ni veiliutaki vakavuvale.\nE kaya vakakina na Jope 28:18, �Ena sega ni tautauvata kei na lase damudamu se mataniciva ni sa i yau talei na vuku ka i yau lailai na rupi.�\nE tomana o Talatala Ili ena nona kaya, ni kevaka eda veiliutaki e na vuvale e na yalowai, eda sa na susuga tale ga na tamata yalowai ka sa na qai toso tiko ga na kawa ni tamata yalowai.\nE rogo bibi toka na i tautau ni vosa oya, ia e na yaga me raici vata kei na veika e vinakati me vakabibitaki tiko.\nE kaya vakakina na Vosa Vakaibalebale 3:13-15, �Sa kalougata na tamata sa kunea na vuku kei na tamata sa rawata na yalomatua.\nNi sa vinaka na veivoli kina ka ca na veivoli ena siliva.\nA kena tubu tale ga sa vinaka ka ca na kena tubu na koula dina. Sa i yau levu ko koya ka ca na rupi.\nIa na ka kecega sa domona ko koya sa sega ni yaga me vakatauvatani kaya.�\nNa vuku vakacava e tukuna tiko oqo na i Vola Tabu? Oqo na vuku vakayalo ka dau vakatokai tale ga me yalomatua; sa i koya na kila e tu vua e dua na tamata me rawa ni wasea kina na vinaka mai na ca, na dodonu mai na cala kei na dina mai na lasu.\nOqori na vuku e gadrevi me rawa ni vakatulewa vakavinaka kina e dua na tamata.\nE vuku vakayalo kai solisoli ni Kalou vua na tamata e qaravi Koya.\nVei kemuni na cauravou kei na goneyalewa, e va na sala e dusia o Nai Talatala Vunisuwai ka rawa ni ko ni taukena kina na vuku kei na yalomatua:\nMatai, me da kila ka rerevaka na Kalou, se meda veikilai vinaka vakayalo kei na Kalou.\nNi da veikilai kei na Kalou eda na qai rawata na vuku dina ena noda biuta na ca ka muria na dodonu, na dina kei na savasava. Na ca sa dau vakayalowaitaka na tamata.\nNi ko biuta na Kalou e na biuti iko tale ga na vuku ka ni vuku e tiko ga kei na Kalou.\nE dua na ka au sa dau vakabibitaka oti yani vakavuqa ni sa dodonu ki na cauravou kei na goneyalewa taucoko era via vakawati me ra vakadeitaka rawa mada na nodra sa vakabulai vakayalo, aya, na nodra soli bula vua na Kalou ka ciqomi Jisu Karisito me Tui ka Turaga ni nodra bula.\nEda duavata kina kei nai Talatala Ili Vunisuwai ena nona kaya ni kevaka ko sa soli iko dina sara vei Jisu Karisito, ko sa rawata e yalomu na yalo ni Kalou ka sai koya oqori na yalo e dau vakavukui keda ka kauta mai vei keda na yalomatua.\nSa kena i balebale oya ni sa dua na yavu bibi ni noda vakarautaki keda ki na bula vakavuvale sa i koya na noda rawata taumada na noda vakabulai vakayalo Vua na Kalou.\nNi ko sa vakabulai ga vakayalo, sa vakadeitaka ni sa na vakabulai tale ga na nomu vuvale.\nE kaya kina na Jope 28:28, �Raica na rerevaka na Turaga sa i koya na vuku kei na biuta na ca sa i koya na yalomatua.�\nNa V/vakaibalebale 9:10 e kaya,�A rerevaki Jiova sa vu ni vuku kei na kilai Koya na Le Dua Yalosavasava sa ka ni veivakayalomatuataki.�\nNa rerevaka na Kalou e kena i balebale na biuta na ca.\nE sega ni via kabita se dau qitotaka na ca. Na ca e meca ni Kalou ka dau yalowai kina na tamata. Kaya tale na Vosa Vakaibalebale 8:13, �Oqo na rerevaki Jiova, me cata na ka ca, na qaciqacia kei na viavialevu, kei na sala ca kei na gusu dau lasu au sa cata.�\nOqo na veiyavu e dodonu me ra vakayavutaka kina nodra vakarau cavuikalawa na cauravou kei na goneyalewa ki na buturara ni bula vakawati ka ni na vakadeitaki ira ka maroroi ira mai na veileqa lelevu ka dau tinia koso na talei ni vakawati.


The Fiji Times Online | Nai Lalakai Online | Talai me veiqaravi\nTalai me veiqaravi UNAISI RATUBALAVU | Monday, June 19, 2017\nSA na tekivu ni kua me tabaki tiko yani ena veimacawa ena niusiveva na Nai Lalakai na italanoa ka volai tu ena ivola 'Na Vuku ni Vanua'\nNa ivola 'Na Vuku ni Vanua - Wisdom of the Land' ka a tabaki ena mua ni 2014, e sa vakayagataki tiko ni kua ena veikoronivuli ni sekeniri me 'supplementary text' ena Fomu 3 & 4.\nNa ivola oqo e vua ni nodra sasaga na Institute of Indigenous Studies, se Lololo ni Vanua, ka ra lewena e na gauna a tekivu kina e levu na noda era sa vakacegu mai na cakacaka vaqasenivuli.\nSa na tekivu na itakitaki mai na ivola na 'Vuku ni Vanua - Wisdom of the Land' ena nona italanoa na turaga ni Naivuruvuru,Verata, Tailevu, Dauraivuli vakacegu, Turaga ni Valu vakacegu, ko Tevita R Nawadra ena nona i vola oya, Talai me Veiqaravi.\nNasinu: Na itauyavu\nSa sivi e veimama ni senitiuri sa qai mai utu toka na mua turaga ni waqa ni noqu vakanananu ena matamata mai Nasinu, na Koronivuli ni Vuli Qasenivuli au a susugi ka tauyavutaki kina ena noqu cakacaka vakadauveiqaravi vaqasenivuli.\nIa, na noqu waqa, na Nimanimanavoka, a ta ga ena delana o ya ena yabaki 1951 - 52, kau sokotaka sara yani ki na loma ni wasawasa e tawa kilai, niu sa taura na kena sitivikiti, meu sa kavetanitaka ga na noqu waqa ni sa mai cava na kena vuli yabaki rua.\nAu a qai curu tu i Nasinu ni sa oti e tolu na macawa ni kena tekivu na vuli. Au a se qai sivia ga na ikatinikaono ni noqu siganisucu ena Okosita ni 1950.\nSa duatani na noqu taqaya ni o ya a se qai imatai ni gauna meu vuli vata kina kei ira na goneyalewa.\nNa koronivuli au a biuta mai, o Ratu Kadavulevu mai Lodoni, keimami tagane kece, ka dau keimami ivakarere o ira na goneyalewa, me vakataki ira mai na Adi Cakobau School mai Sawani, kei Ballantine mai Delainavesi. Sa duatani na noqu lumaluma, ia, o ira na so na gonetagane, au vakila ni ra kena kavika toka.\nSa tadola na katuba ni vuli kei na veimaliwai ena loma ni yabaki rua ni veivakarautaki e Nasinu.\nO Nasinu a donumaka mai e so na veiveisau lelevu ni bera ni qai mai Koronivuli ni Vuli Qasenivuli.\nEna lewa vakaturaga kei na gagadre ni Bose Levu Vakaturaga me dua na koronivuli ni Turaga, a digitaki kina o Nasinu ka vakatokayacataki me o Queen Victoria School, ka kilai me o Vulinitu . Kacabote na iKarua ni Valu Levu ni Vuravura, lewa na Matanitu me sa Valenibula ni Mataivalu o Nasinu ka toki na Vulinitu iNanukuloa mai Ra.\nNi mai cava na ivalu, tauyavu vou o Nasinu me sa Koronivuli ni Vuli Qasenivuli ka donumaka na noqu curu yani.\nEra dau taqomaki sara vakavinaka na goneyalewa ena nodra bukebuke o Delainamasi. E viri wavoki na bai waya votovotoa ka rua ga na kena matamata, lokataki ena veiyakavi ka dolavi ena veimataka.\nNa veitaravi ni waya e vovoleka ga ni sega ni dara rawa kina na manivusi.\nE dua na itavi keimami dau lesi kina na tagane ena veigauna ni kana kece sara, o ya me keimami dau taki kedra ikatalau, ivakasigalevu kei na ivakayakavi, keimami dau yaco ga e matamata, biu koto na kedra me ra qai mai kauta ga.\nSa dua na veivakaocai levu ka ra vakalolomataki kina na yalewa. A daumaka cake beka me keimami sa kakua tale ga ni vuli vata, ia, o ya sa na bau ca toka vei ira na so.\nE levu na ka keimami a sota kaya e Nasinu. O au mada ga, au sa qai mai rairai vakacauravou ka tekivu talega kina na vaqaseqasea kei na vakilakila.\nO Nasinu na koronivuli ni dua na cakacaka dokai ka tu vata kaya na kena itovo kei na ivakarau; ni o Qasenivuli, o sa nodra iloilo na nona gonevuli, na iloilo e bulia na tamata me tagane.\nNi cava na yabaki ni veivakarautaki, sa tu sara ga vei au na lewa ni noqu na kavetanitaka noqu waqa, me ra na cabe bula kina ki vanua na lewe ni waqa, o ira na gonevuli.\nNa ivola ni bula\nSa dua na ka dredre na veitalatala, vakabibi vei ira era sa mai veidredreti tiko.\nEna iotioti ni bogi sa mai soli kina na ivola ni cakacaka, o ya sa noqu iVola ni Bula.\nO au mada ga, au vakila ni sa oti ena bogi o ya na noqu okati tu vagonevuli ka sa tasere na ivau meu dewava yani na bula vakatamatabula.\nAu sa qasenivuli ka sa na tekivu sara ga ena Janueri ni yabaki ka tarava na noqu liga batabata - TINIKARUA NA PAODI dua na vula. Sa na tawa na taga ka teqa na liga, ni ena loma ni rua na yabaki e Nasinu keimami a dau taura tiko ga kina e TINI NA SILINI ena veivula, ia sa rauta ga na yaloyalo ena Laileki, se na danisi mai na Liki Olo mai Turaki, se na Sanata Ana mai Vale Vatu; lekaleka ga na tolo ni sala ni vaqataki na taubale lesu ena taga pinati se qulaqula, ni sisiveni ga.\nEna bogi ni Tauri iVola, keimami a taura talega kina na neimami ilesilesi. O au, ki na koronivuli ni Tikina o Lekutu mai Bua, na Lekutu District School, Bua, Vanua Levu. Sa vakavakarau na soko ka ia na vakasosolo ena gauna ni sereki.\nMai na koro era sa tekivu kacivi au, 'Qasenivuli', ena veivanua tale e so, 'Masita'.\nAu sa bau dua toka na ka, o au, o ya, 'sa dua na ka dina', niu se qai isevu ni qasenivuli ena noqu koro.\nEna iotioti ni macawa ni Janueri, 1953, au a vodo kina ena MV Moala, na waqa vanarua nei Boni Vilive.\nO ya sara tale ga me se qai imatai ni noqu soko wasa. Keimami a soko bogi. Au a vakadavodavo tu ena noqu rumu ka via lutu toka noqu moce.\nA qai vakayadrati au ga ni sa gederaki au na ua mai Nasilai. Sa sega tale ni rawa na moce me yacova ni kida na mataka.\nEna yakavi ni siga ka tarava sa kabi na waqa mai Nabouwalu, era sobu na vasidia kei na kako, cavuikelekele tale ka lai moce ena toba o Bua, donumaka na yanuyanu o Lekubi.\nSa dua na ka vakaciriloloma na vakasarava tu na veidelana sigasiga kei na kena veiqakilo karakarawa ni muanivanua o Bua.\nOqo gona na veibaravi era dau sokota mai na waqa lacavakababa me ra mai volia na yasi e rogo kina o Cakaunitabua ena ikatinikaciwa ni senitiuri. Cavuikelekele tale na waqa ka sokovolita na ucuna o Naivaka, ka votu vinaka tu mai na icurucuru o Matanimaqe, , na vatuloa e vaka na mata ni maqe ni raici vakababa yani.\nIa keimami a siviti Naicobocobo yani, na ucuna nei Naqanaqa na tuwawa e dau delakautaki ira na dawai balavu ena nodra ilakolako cake ki Balawaviriki mai Udu.\nNi sa sokovoliti o Naivaka me gole cake ki na vualiku na muaturaga sa ra ciriciri vakaveitaravi tu mai na veiyanuyanu, ka sa soko maliwa yani na waqa me o Vanua Levu ki na imatau.\nNa imatai o Yaqaga, ni sivi ga sa sekavula koto mai liu na nuku vulavula kei Galoa, ka ukucavu tu ena kena salusalu damudamu, na sekoula ni Siganisucu kei na tawase ni yabaki. Sa dina, sa rauta me dau seretaki na yanuyanu oqo:\n'Veisekoula o lomai Galoa\nAu domona lo toka!'\nE liu ga sa ciri koro o Tavea, mai wai na Bainivualiku, na cakau vidogo balavu e davo vakamuria cake na kedrau baravi babasiga o Bua kei Macuata. Ia , sa kele koso na MV Moala, keirau sobu ki na velovelo kei na noqu iyaya me sa curumi yani na drekeniwai o Lekutu, ka kele yani ki Votua, na koro e toka kina na noqu koro ni cakacaka.\n( Ena qai tomani tale ena macawa mai oqo ni sa tekivu na vuli mai Votua, Bua).\nlE nanuma na Lololo ni Vanua (Institute) ni bibi na kena vakasokumuni, maroroi, ka volai vakavinaka, ka da vola sara ga na itaukei, na veitukutuku me baleti keda, na noda vosa kei na itovo, itukuni, tukutuku makawa (history), cakacaka ni liga se kakana, meke, sere, serekali, kei na bula raraba,\nSa noda itavi bibi na maroroya, vakabulabulataka, vakadewataka vei ira na luveda ena kena volai vakaivola na keda itukutuku me kua kina ni yali vakatotolo na veika eda vakamareqeta na itaukei.\nE nuitaki ni na taleitaki na veiulutaga bibi e volai tu ena 'Vuku ni Vanua' ka na vinaka cake sara ke vakauqeti keda me da dui vola na keda itukutuku ena vosa eda sucu kaya mai.\nNa Lololo ni Vanua e dola raraba tu vei keda kece na lewenivanua, ena vakatagedegede ni bula se vakatagedegede ni vuli cava ga eda tu kina.\nKe dua na vakatataro me baleta na ivola oqo, o ni rawa ni veitaratara yani kei na Lololo ni Vanua (Institute) ena valenivolavola ni Qasenivuli iTaukei:\n68 Knollys Street, GPO Box 14464, Suva.\nTalevoni 3310885, 944555, 7182858.\nMeli Livaliva: iislololo@fta.org.fj


“E tu e Veivanua na Kalou”—E tu Dina e Veivanua na Kalou?\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Bislama Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga (Malawi) Chitumbuka Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Faroese Finnish French Georgian German Greek Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kazakh Kikamba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Kongo Korean Kwanyama Kyangonde Lingala Lithuanian Luo Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Mongolian Moore Myanmar Ndau Nepali Norwegian Nyungwe Nzema Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Turkish Ukrainian Venda Vietnamese Xhosa Yoruba vakaViti\nE raica na ka kece na Kalou qai rawa ni cakacaka mai na vanua ga e vinakata. (Vosa Vakaibalebale 15:3; Iperiu 4:13) Ia e sega ni vakavuvulitaka na iVolatabu ni tu e veivanua kece na Kalou. E vakaraitaka vakamatata ni vakataki keda ga, e tu na vanua e vakaitikotiko kina.\nKena ibulibuli na Kalou: E yalo na Kalou. (Joni 4:24) Eda sega ni raici koya. (Joni 1:18) Na raivotu e volatukutukutaki ena iVolatabu me baleta na Kalou, e vakaraitaka ni tu na vanua e vakaitikotiko kina. E sega ni tukuni ni tu e veivanua kece na Kalou.—Aisea 6:1, 2; Vakatakila 4:2, 3, 8.\nNona itikotiko na Kalou: E vakaitikotiko mai lomalagi na Kalou, e duidui qo mai na vuravura kei na veika buli e laurai. Mai lomalagi e tu ga na ‘vanua e tiko kina’ na Kalou. (1 Tui 8:30) E vakamacalataka na iVolatabu na gauna era “lai tu ena nodra tikina ena mata i Jiova” * na kabula vakayalo, e vakaraitaka qori ni tu na vanua e vakaitikotiko kina na Kalou.—Jope 1:6.\nKe sega ni tu e veivanua na Kalou, ena kauaitaki au dina?\nIo. Na Kalou e kauaitaki keda yadua. E vakaitikotiko mai lomalagi na Kalou, ia e kauaitaki keda na tiko e vuravura eda via vakamarautaki koya dina, qai tu vakarau me vukei keda. (1 Tui 8:39; 2 Veigauna 16:9) Dikeva mada na sala e vakaraitaka kina nona kauaitaki ira na nona dauveiqaravi yalodina:\nNi o masu: O Jiova e rogoca na nomu masu ena gauna ga o cavuta kina.—2 Veigauna 18:31.\nNi o lomabibi: “E voleka o Jiova vei ira sa ramusu na lomadra, e vakabulai ira sa dasila na yalodra.”—Same 34:18.\nNi o vinakata na veivuke: O Jiova ena “vakayalomatuataki iko qai vakavulici iko” ena nona Vosa, na iVolatabu.—Same 32:8.\nRai cala me baleta na vanua e tiko kina na Kalou\nRai cala: E tu ena kabuli kece na Kalou.\nKa dina: E sega ni vakaitikotiko na Kalou e vuravura se na dua tale na ka buli e laurai. (1 Tui 8:27) Io, e “tukuna na lagilagi ni Kalou” na kalokalo kei na veika buli tale eso. (Same 19:1) Ia na Kalou e sega ni vakaitikotiko ena ka e bulia, me vaka ga nona sega ni rawa ni bula ena ka e droinitaka o koya na daudroini. Na droini e rawa ga ni vakavotuya na ka me baleti koya e droinitaka. E laurai tale ga ena vuravura qo na “veika tawarairai” me baleti koya na Dauveibuli, me vaka nona kaukaua, vuku, kei na nona loloma.—Roma 1:20.\nRai cala: Ena vinakati me tu e veivanua na Kalou me rawa ni kila na ka kece, me lewa tale ga na ka kece.\nKa dina: E laurai nona kaukaua na Kalou ena cakacaka ni yalo tabu. Ni vakayagataka na yalo tabu, e rawa vua na Kalou me kila na ka e yaco tiko, me cakava tale ga na ka ena vanua kei na gauna ga e vinakata kina. E sega ni tukuni me tiko sara ena vanua qori.—Same 139:7.\nRai cala: Na Same 139:8 e vakatavulica ni Kalou e tu e veivanua, ni kaya: “Keu cabe i lomalagi, oni na tu mai kea, keu cakava tale ga na noqu idavodavo ena iBulubulu, raica! oni na tu mai kea.”\nKa dina: Na tikinivolatabu qo e sega ni vakamacalataka na itikotiko ni Kalou. E vakaraitaka tiko ga ni sega ni dua na vanua e yawa vua na Kalou me vukei keda kina.\n^ para. 5 O Jiova na yaca ni Kalou e tukuni ena iVolatabu.


Ena vuku ni Nona Veisorovaki, sa tu vua na iVakabula na kaukauwa me vakaukauwataka—me vukea—na mosi kei na rarawa kecega ni bula oqo.\nEna bula oqo e vakadeitaki vei keda na mate kei na icolacola ni ivalavala ca. Na Veisorovaki i Jisu Karisito sa vakaseva ruarua na ka tudei ni bula oqo. Sega ni wili kina na mate kei na ivalavala ca, e levu tale tu na dredre ni da lakova na bula oqo. Ena vuku ni veisorovaki vata oqori, sa rawa kina vua na noda iVakabula me solia vei keda na kaukauwa eda gadreva me ulabaleta kina na veibolebole oqori ni bula oqo. Oqori na noqu ulutaga nikua.\nE vuqa na itukutuku vakaivolanikalou baleta na Veisorovaki e baleta na nona sereka na iVakabula na ivau ni mate ka vakararawataki ena vuku ni noda ivalavala ca. Ena nona ivunau ka volai ena iVola i Momani e vakavulica kina o Alama na veika taumada oqo. Ia a solia talega na noda veivakadeitaki matata duadua ena ivolanikalou ni a sotava talega na iVakabula na mosi kei na tauvimate kei na nodra malumalumu na Nona tamata.\nE vakamacalataka vaoqo o Alama na tiki ni Nona Veisorovaki oqo na iVakabula: “Ia ena mai vunau voli ko Koya, ena vosota na ka rarawa, na veivakararawataki kei na veivakatovolei kecega; a sa yaco na veika oqo me vakayacori kina na vosa sa tukuni, ni na colata ko Koya na nodra rarawa kei na nodra ivalavala ca na nona tamata” (Alama 7:11; raica talega na 2 Nifai 9:21).\nVakasamataka mada! Ena nona Veisorovaki na iVakabula, a vosota ko Koya “na ka rarawa, na veivakararawataki kei na veivakatovolei kecega.” Me vaka e vakamacalataka o Peresitedi Boyd K. Packer: “E sega na dinau me sauma. E sega na nona cala. Ia, a sotava kecega na vakilai ni cala, na yaluma na rarawa, na mosi kei na veivakacacani, na veimataqali veivakararawataki kecega ni vakasama, ni yalo, kei na yago e kila rawa na tamata—e a vakila kece o Koya.”1\nNa cava me sotava kina o Koya na veibolebole ni bula oqo “ena kena veimataqali kecega”? E vakamacalataka o Alama, “Ia sa mai bula vakatamata ko Koya me kila kina na nodra malumalumu na nona tamata, ka vakabulai ira ena nona yalololoma” (Alama 7:12).\nMe vakaoqo, a vunautaka na iApositolo o Paula me vaka “sa vosota na ka ca ko koya ni sa dauveretaki, sa qai rawata kina me vukei ira era sa dauveretaki” (Iperiu 2:18). E tautauvata kei na ivakavuvuli nei Peresitedi James E. Faust, “Me vaka ni sa vosota rawa na iVakabula na veika kecega eda na vakila se sotava, sa rawa kina Vua me vukei ira na malumalumu me ra kaukauwa cake.”2\nNa noda iVakabula a sotava ka vosota na taucoko ni veika dredre kece ni bula oqo “ena yago” me rawa kina Vua me kila “ena yago” na sala “me [vukei ira kina] na nona tamata me vaka na nodra dui malumalumu.” Sa kila tiko kina ko Koya na noda dredre, na mosi ni yalo, noda vakatovolei, kei na noda vakararawataki, ni sa sotava kece ko Koya ena lomasoli me vaka ni ra tiki ni Nona Veisorovaki. Ia ena vuku ni ka oqo, sa rawa kina Vua mai na Nona Veisorovaki me vakaukauwataki keda—me solia vei keda na kaukauwa me da vosota rawa na ka kecega.\nNa ivakavuvuli nei Alama ena ikavitu ni wase sai koya e matata duadua vei ira kece na ivolanikalou ena kaukauwa gadrevi oqo ni Veisorovaki, sa vakavuvulitaki talega ena loma taucoko ni ivolanikalou.\nEna itekivu ni Nona veiqaravi vakalotu, a vakamacalataka ko Jisu ni sa talai mai ko Koya “me vunautaka na sereki vei ira na bobula” (Luke 4:18). Dau tukuna wasoma vei keda na iVolatabu na nona vakabulai ira na Nona tamata mai na “nodra malumalumu” (Luke 5:15; 7:21). E volai ena iVola i Momani na Nona vakabulai ira mai na “veimataqali mate kecega” (3 Nifai 17:9). Na kosipeli i Maciu e vakamacalataka ni vakabulai ira na tamata o Jisu me “vakayacori kina na vosa sa tukuna ko Aisea na parofita, ka kaya, ko Koya ga sa kauta vua na noda malumalumu, ka colata na noda mate” (Maciu 8:17).\nE vakavuvulitaka o Aisea ni na colata na Mesaia na noda “rarawa” kei na “rarawa ni lomada” (Aisea 53:4). E vakavuvulitaka talega o Aisea na Nona vakaukauwataki keda: “Kakua ni ko rere niu sa tiko vata kei iko: kakua ni ko taqaya niu sa nomu Kalou: kau na vakaukauwataki iko; io kau na vukei iko” (Aisea 41:10).\nEda dau lagata vaoqo:\nDou kua ni rere, se dou taqaya,\nSa na vukei keda na noda Kalou.\nTou sa na tuberi ka tokoni tu, …\nE ligai matau, e ligai matau, ni noda Kalou.3\nNi tukuna tiko eso na nona bolebole ena bula oqo a vola vaoqo na iApositolo ko Paula, “Au sa rawata na veika kecega oqo ena vukui Karisito ko koya sa vakaukauwataki au” (Filipai 4:13).\nO koya eda sa raica ena vuku ni Nona Veisorovaki, sa tu vua na iVakabula na kaukauwa me vakaukauwataka—me vukea—na mosi kei na rarawa kecega ni bula oqo. Ena so na gauna e dau veivakaukauwataki se veivuke ena nona solia vei keda na kaukauwa se na yalovosota me da vorata kina na noda malumalumu.4\nNa cava soti na mosi kei na veika rarawa kei na malumalumu ni bula oqo a sotava ka vakararawataki kina na iVakabula?\nEda sotava kece na mosi kei na veivakararawataki kei na malumalumu ena so na gauna. Mai na veika eda sotava ena vuku ni noda ivalavala ca, sa vakasinaiti tu na bula oqo ena veika dredre, na mosi ni yalo, kei na veivakararawataki ena veigauna eso.\nEda dau tauvimate o keda kei ira eda dau lomana. Ena so na gauna eda dau sotava na mosi bibi mai na mavoa se na veika dredre tale eso vakayago kei na vakasama. O keda kece eda dau rarawataka ka lolositaka na nona mate e dua eda dau lomana. Eda dau sotava na druka kece ena noda itavi yadua, ena isema ni bula vakamatavuvale, se ena noda cakacaka.\nNi sega ni ciqoma e dua na isa ni vakawati se dua na gone na ka eda kila ni dina ka lako tani mai na sala ni buladodonu, eda na vakila na mosi veivakararawataki, me vaka na tama ni gone cidroi ena italanoa vakaibalebale kilai levu nei Jisu (raica na Luke 15:11–32).\nMe vaka e tukuna na Daunisame: “Sa levu na ka rarawa sa yaco vua na yalododonu; Io sa vakabulai koya ko Jiova mai na ka kecega” (Same 34:19).\nE tu ena noda serenilotu na veivakadeitaki oqo: “Earth has no sorrow that heaven cannot cure.” (E sega na rarawa e vuravura ka sega ni rawa ni vakabula ko lomalagi).”5 E vakabulai keda na noda iVakabula kei na Nona Veisorovaki.\nE dau vakamosia vakalevu na yalodra na itabagone na nodra sega ni ciqomi, ni ra duavata vakaicaba ena veilasamaki kei na veimaliwai ka ra sega ni okati ira kina. Na veivakaduiduitaki vakawatamata talega e dau vakavuna na sega ni veiciqomi mosimosi vei ira na itabagone kei na qase. E levu tale tu na veibolebole ena bula, me vaka na sega ni cakacaka se na veicalati ni ituvatuva.\nAu se tukuna tiko na malumalumu ni bula oqo ka sega ni vu mai na noda ivalavala ca. E so e vu mai na leqa vakayago se leqa ni vakasama ka vakavuna na nodra rarawa o ira kei na dredre ni bula vei ira era lomani ira ka dau qaravi ira. Vei ira e vuqa, na leqa ni yaluma ena vakasama e dau mosimosi se veivakamalumalumutaki. E dua tale na veivakararawataki mosimosi na bulagalili. O ira era sotava na ituvaki oqo e dodonu me ra nanuma tiko ni a sotava talega na iVakabula na mataqali mosi vakaoqo ia mai na Nona Veisorovaki, sa rawata kina na kaukauwa me vorata.\nE vica wale na malumalumu era vakalokilokitaka vakalevu cake na noda bula vakayago se bula vakayalo mai na itovo veivakatotogani. Eso vei ira oqo, me vaka na veivakabobulataki ni iyaloyalo vakasisila se waigaga, e rawa ni ra vu mai na itovo ivalavala ca. Kevaka sara mada ga sa veivutunitaki, ena rawa ni tu ga na veivakatotogani. Na ivesu veivakamalumalumutaki oqori e rawa talega ni sereki mai na kaukauwa tudei e rawa mai vua na iVakabula. E vakakina ena bolebole dredre era sotava o ira era bala ki valeniveivesu ena basulawa. E dua na ivola a volai ena dua na gauna walega oqo e vakadinadinataka na kaukauwa e rawa ni yaco vua e dua ena itutu ni bula oya: “Au kila ni taubale tiko na iVakabula ena loma ni veivale oqo, kau sa dau vakila vakalevu na loloma i Karisito ena loma ni veilalaga ni valeniveivesu oqo.”6\nAu taleitaka na nona ivakadinadina na noda dauserekali ka itokani o Emma Lou Thayne. Ena veimalanivosa eda sa lagata tu oqo me serenilotu, a vola kina o koya:\nMeu gole tu kivei?\nNiu sa malumu tu\nDreve veika kece au saga?\nYalo sa mavoa cudru na vuvu,\nBula sa kavoro vaqaqara?\nNa noqu vutugu\nNa noqu tagi\nIsa meu bau kila, na inuinui?\nLigana me tara tu na yaloqu?\nKoya ga e kila?\nSai Koya ga.7\nO cei e rawa ni vakaukauwataki ka vaqaqacotaki mai na Veisorovaki i Jisu Karisito? E vakavuvulitaka o Alama ni na colata na iVakabula na nodra “rarawa kei na nodra ivalavala ca na nona tamata” ka “vakabulai ira nona tamata” (Alama 7:11, 12; vakaikuritaki). O cei na “nona tamata” ena yalayala oqo? O ira kece beka era sa mai bula eke—o ira kece era sa marautaka na dina ni tucake tale mai na Veisorovaki? Se o ira ga na italai digitaki era sa vakadonui mai na cakacaka vakalotu kei na veiyalayalati? Au vakabauta ni lailai mai na tamata kecega e mai bula ia e levu cake mai na ilawalawa lailai, ka digitaki.\nNa vosa tamata e levu na kena ibalebale ena ivolanikalou. Na kena ibalebale e ganita vakavinaka duadua na ivakavuvuli ni na vakabulai ira “nona tamata” na iVakabula sai koya na kena ibalebale e vakayagataka o Alama ena nona qai vakavuvulitaka e muri ni “sa lomani ira na tamata kecega na Kalou, ena veivanua era sa tu kina” (Alma 26:37). Oqori talega na ka era nanuma na agilosi ena nodra kacivaka na nona sucu na gone ko Karisito: “na itukutuku vinaka mo dou reki vakalevu kina, kei ira kecega na tamata” (Luke 2:10).\nEna veika sa mai sotava ena Nona veisorovaki ena bula oqo, sa rawa kina vua na noda iVakabula me vakaceguya, vakabula, ka vaqaqacotaka na tagane kei na yalewa ena veivanua kecega, ia au vakabauta ni na vakayacora ga vakakina vei ira era vakasaqarai Koya ka kerea na Nona veivuke. E vakavuvulitaka na iApositolo o Jemesa: “Dou vakamalumalumutaki kemudou ena mata ni Turaga, ka na laveti kemudou cake ko koya” (Jemesa 4:10). Eda na vakadonui ki na veivakalougatataki oya ni da vakabauti Koya ka masuta na Nona veivuke.\nE milioni vakamilioni na tamata dau rerevaka na Kalou era masuta na Kalou me ra laveti tani mai na nodra vakararawataki. Na noda iVakabula sa vakatakila mai ni sa “lako sobu mai ki ra sara” (V&V 88:6). Me vaka e vakavuvulitaka o Elder Neal A. Maxwell, “Ni sa ‘lako sobu mai ki ra sara,’ Sa kila kina vakavinaka sara vakataki koya, na taucoko ni rarawa vakatamata.”8 E rawa beka ni da kaya ni sa lako sobu mai ki ra sara, sa toka kina o Koya ena dua na itutu vinaka me laveti keda kece ka solia vei keda na kaukauwa eda gadreva me da vosota kina na noda vakararawataki. Me da kerea ga.\nEna vuqa na gauna ena ivakatakila ni gauna oqo, sa tukuna kina na Turaga, “Na veika kecega dou sa kerea vei au ena soli vei kemudou; kevaka dou sa tukituki ena dolavi vei kemudou” (me kena ivakaraitaki, V&V 6:5; 11:5; raica talega na Maciu 7:7). Sa dina sara, ena rabailevu ni Nodrau loloma, erau dau rogoca ka sauma kina vakavinaka na Tamada Vakalomalagi kei na Luvena lomani o Jisu Karisito na nodra masu o ira kece era vakasaqarai rau ena vakabauta. Me vaka e vola na iApositolo ko Paula, “Keitou sa vakararavi ki na Kalou bula, na iVakabula ni tamata kecega, vakabibi vei ira era vakabauta” (1 Timoci 4:10).\nAu kila ni dina na veika oqo. Na nona Veisorovaki na noda iVakabula e sega walega ni vakadeitaka vei keda na bula tawamate rawa ena tucaketale raraba ka vakarautaka vei keda na madigi me da savai mai na ivalavala ca ena veivutuni kei na papitaiso. Sa solia talega vei keda na Nona Veisorovaki na madigi me da masuti Koya sa sotava oti na noda veimalumalumu kece sara ni bula oqo me vakabulai keda ka solia vei keda na kaukauwa me da sotava rawa na icolacola ni bula oqo. E kila o Koya na noda yaluma, ka sa tuvakarau ena vukuda. Me vaka na kai Samaria dauloloma ni kunei keda ena tutu ni sala, ena vadretitaka na noda mavoa ka qaravi keda (raica na Luke 10:34). Na mana ni veivakabulai kei na veivaqaqacotaki ni Veisorovaki nei Jisu Karisito e baleti keda kece. Au vakadinadinataka oya kau vakadinadinataka talega na noda iVakabula, o koya sa rawata kece vei keda.\nEna dua na siga na icolacola kece ni bula oqo ena yali yani ka na sega tale na mosi (raica Ai Vakatakila 21:4). Au masuta me da kila kece na inuinui kei na kaukauwa ni nona Veisorovaki na noda iVakabula: na veivakadeitaki ni tawamate rawa, na madigi ni bula tawamudu, kei na kaukauwa veitokoni eda rawa ni ciqoma kevaka walega me da kerea, ena yaca i Jisu Karisito, emeni.\nBoyd K. Packer, “Na Solibula Bibi ni Vakacacabo ni iVakabula,” Liaona, Epe. 2015.\nJames E. Faust, “Na Veisorovaki: Noda iNuinui Cecere Duadua,” Liaona, Janu. 2002.\n“Na Yavu Tudei,” Sere ni Lotu, naba 43, tikina 3.\nRaica vakararaba na, Jeffrey R. Holland, Christ and the New Covenant: The Messianic Message of the Book of Mormon (1997), 223–34; David A. Bednar, “The Atonement and the Journey of Mortality,” Liahona, Epe. 2012; Bruce C. Hafen and Marie K. Hafen, “‘Fear Not, I Am with Thee’: The Redeeming, Strengthening, and Perfecting Blessings of Christ’s Atonement,” Religious Educator, vol. 16, no. 1, 2015, 11, especially 18–25; Tad R. Callister, The Infinite Atonement (2000), chapter 19.\nMai na dua na ivola ena 2014 ka ciqoma o Bisopi Bobby O. Hales, o koya e dau qarava na Tabana o Henry ena Central Utah Correctional Facility.\n“Meu Gole tu Kivei?” Sere ni Lotu, naba 71, tikina 1 kei na 2.\nNeal A. Maxwell, “Vakayagataka na Dra ni Veisorovaki i Karisito,” Ensign, Nove. 1997, 23.