Sala mo Masu Kina Vua na Kalou\nE iSolisoli Talei na Masu\n“Na Dauveibuli ni lomalagi kei vuravura” e via rogoca na noda masu.—Same 115:15\n1, 2. Na cava e isolisoli talei kina na masu? Na cava meda kila kina na ka e kaya na iVolatabu me baleta na masu?\nE SOMIDI sara na noda vuravura ni vakatauvatani kei na lomalagi. Ni rai sobu mai vuravura o Jiova, eda vaka ga e dua na mata ni wai mai na itakitaki na lewe ni veimatanitu. (Same 115:15; Aisea 40:15) Eda somidi dina ni laurai vata kei na vakaitamera ni lomalagi, ia e kaya na Same 145:18, 19: “E voleka o Jiova vei ira kece na kacivi koya, vei ira kece na kacivi koya ena yalodina. E vakamamautaki ira na rerevaki koya ena ka era gadreva, e rogoca o koya na nodra tagi ni kere veivuke qai vakabulai ira.” Dua dina na ka dokai na nona via volekati keda na Dauveibuli cecere, qai via rogoca na noda masu. Io, na masu e isolisoli talei ni Kalou vei keda yadua.\n2 Ia ena rogoci keda ga o Jiova ke da masuti koya ena sala e vakadonuya. Eda na cakava vakacava ya? Meda raica mada na ka e kaya na iVolatabu me baleta na masu.\nVUNA MEDA MASU KINA VEI JIOVA\n3. Na cava mo masu kina vei Jiova?\n3 E vinakata o Jiova mo masu, se vosa vua. Eda vakadeitaka vakacava qori? Wilika mada na Filipai 4:6, 7. Qori na nona veisureti vakayalololoma na Turaga Cecere ni lomalagi kei vuravura ni kauaitaki iko dina, e vinakata tale ga mo talaucaka vua na lomamu kei na nomu leqa.\n4. E vaqaqacotaka vakacava na nomu veiwekani kei Jiova na nomu masu wasoma vua?\n4 Eda na rawa ni veiwekani voleka kei Jiova nida masu vua. Ena dei nodrau veitokani e rua ni rau veivosaki wasoma rau qai dui talaucaka na nodrau nanuma, na ka erau kauai kina, kei na lomadrau. E va tale ga qori na masu vei Jiova. E vakatakila vei iko ena iVolatabu na nona rai, na lomana, kei na veika ena cakava ena gauna se bera mai. O rawa tale ga ni talaucaka vei Jiova na lomamu ni drau veivosaki wasoma. Qori ena vaqaqacotaka na nomudrau veitokani.—Jemesa 4:8.\nKA MEDA CAKAVA ME ROGOCI KEDA NA KALOU\n5. Eda kila vakacava ni sega ni rogoca na masu kece o Jiova?\n5 E sega ni rogoca o Jiova na masu kece. E kaya o Jiova vei ira na Isireli ena nona gauna na parofita o Aisea: “Oni masu vakalevu, ia au sega ni rogoca, ni lomoci na ligamuni ena dra.” (Aisea 1:15) Ke da sega ni qaqarauni, eda rawa ni cakava na ka e cata o Jiova qai sega ni rogoca kina na noda masu o koya.\n6. Na cava e bibi kina na vakabauta? Eda na vakaraitaka vakacava na noda vakabauta?\n6 E bibi meda vakabauti Jiova ke da vinakata me rogoca na noda masu. (Marika 11:24) E kaya na yapositolo o Paula: “Ke sega na vakabauta eda na sega ni vakamarautaka rawa na Kalou, ni o koya e torova na Kalou e dodonu me vakabauta ni bula dina tiko o koya, ni na vakaicovitaki ira tale ga era vakasaqarai koya ena yalogu.” (Iperiu 11:6) Ia e sega ni rauta meda tukuna ga nida vakabauta. E bibi meda vakaraitaka na vakabauta qori ena noda talairawarawa vei Jiova e veisiga.—Wilika Jemesa 2:26.\n7. (a) Na cava meda yalomalumalumu kina qai veidokai nida masu vei Jiova? (b) Eda na vakaraitaka vakacava ni vu mai lomada na noda masu?\n7 Na cava meda yalomalumalumu kina qai veidokai nida masu vei Jiova? E macala ga nida na veidokai ke da lai vosa vua na tui se peresitedi. Ia e bibi sara meda veidokai qai yalomalumalumu nida vosa vei Jiova na Kalou Kaukaua Duadua. (Vakatekivu 17:1; Same 138:6) E dodonu me vu tale ga mai lomada na noda masu vei Jiova, me kua ni dua tu ga noda qaqanimasu.—Maciu 6:7, 8.\n8. Na cava meda cakava nida masulaka e dua na ka?\n8 E bibi meda cakacakataka tale ga na ka eda masulaka. Kena ivakaraitaki, ke da masuti Jiova me vakarautaka na ka meda bula kina e veisiga, sega ni kena ibalebale qori meda sa vucesa da qai namaka me solia vei keda o Jiova na ka kece. E dodonu meda sasaga, qai tu vakarau meda cakacakataka na veika eda vinakata. (Maciu 6:11; 2 Cesalonaika 3:10) Ke da masuti Jiova me vukei keda meda muduka e dua na ivakarau ca, e dodonu meda yawaka tale ga na ituvaki eda na rawa ni temaki kina. (Kolosa 3:5) Meda veivosakitaka mada eso na vakatataro me baleta na masu.\nVAKATATARO ME BALETA NA MASU\n9. Meda masu vei cei? Na cava eda vulica ena Joni 14:6 me baleta na masu?\n9 Meda masu vei cei? E vakavulici ratou na nona imuri o Jisu me ratou masu vua na ‘Tamada mai lomalagi.’ (Maciu 6:9) E kaya tale ga: “O yau na sala, na dina, kei na bula. Ena vukuqu ga ena qai torovi Tamaqu rawa kina e dua.” (Joni 14:6) Ke da vinakata me rogoci na noda masu, e dodonu meda masu ga vei Jiova ena vuku i Jisu. E bibi tale ga meda doka na itavi dokai e lesi Jisu kina o Jiova. Eda sa raica oti ni lako mai vuravura o Jisu me sereki keda mai na ivalavala ca kei na mate. (Joni 3:16; Roma 5:12) Sa lesi Jisu tale ga o Jiova me Bete Levu, me Turaganilewa.—Joni 5:22; Iperiu 6:20.\nSega ni yalani na gauna ni nomu masu\n10. E dodonu me dua sara na ivukivuki ni masu? Vakamacalataka.\n10 Vakacava me muri e dua na ivukivuki, dabedabe, se iduriduri nida masu? E sega ni tukuna o Jiova meda tekiduru, dabe, se duri nida masu. E vakaraitaka na iVolatabu ni rawa ni duidui na ivukivuki ni masu, me veidokai ga. (1 Veigauna 17:16; Niemaia 8:6; Taniela 6:10; Marika 11:25) E sega ni bibi vei Jiova na ivukivuki ni masu, e bibi ga me vinaka na inaki ni lomada nida vosa vua. Eda rawa ni masu vakadomoilevu se masu lo ena siga kei na bogi, ena gauna kei na vanua cava ga eda via masu kina. Ke sega mada ga ni rogoca e dua tale noda masu, meda nuidei ni na rogoca o Jiova.—Niemaia 2:1-6.\n11. Na cava eso na ka eda rawa ni masulaka vei Jiova?\n11 Na cava meda masulaka? E bibi me salavata kei na loma i Jiova na veika eda masulaka. E kaya na iVolatabu: “Se cava ga eda kerea me salavata kei na lomana, ena rogoci keda o koya.” (1 Joni 5:14) Vakacava eda rawa ni masulaka na veika e baleti keda ga? Io, na noda masu vei Jiova e vaka ga nida veivosaki kei na dua na noda itokani dredre. Kena ibalebale, e rawa nida talaucaka vei Jiova na lomada kei na veika e curuoso kina na noda vakasama. (Same 62:8) E rawa nida kerea na yalona tabu me vakaukauataki keda meda cakava na ka e dodonu. (Luke 11:13) E rawa nida kerei Jiova me vakavukui keda meda vakatulewa vakavinaka, me vakaukauataki keda meda vosota na ituvaki dredre. (Jemesa 1:5) E dodonu meda kerei Jiova me vosota na noda cala. (Efeso 1:3, 7) E dodonu meda masulaki ira eso tale, wili kina o ira na noda vuvale kei ira na tacida vakayalo.—Cakacaka 12:5; Kolosa 4:12.\n12. Na cava me vakaliuci ena noda masu?\n12 Na cava me vakaliuci ena noda masu? Io, me vakaliuci o Jiova kei na lomana. E dodonu me vu mai lomada na noda vakavinavinakataka na veika sa vakayacora ena vukuda. (1 Veigauna 29:10-13) Qori sara ga na ka e vakavulica o Jisu me ratou cakava na nona tisaipeli ena gauna eratou masu kina. (Wilika Maciu 6:9-13.) A kaya me ratou masulaka e liu me vakarokorokotaki na yaca ni Kalou. Oti e tukuna o Jisu me masulaki na kena yaco mai na Matanitu ni Kalou, me vakayacori tale ga na loma i Jiova e vuravura. Nida sa masulaka oti na veika bibi qori, sa qai rawa nida masulaka na veika e baleti keda. Nida vakaliuci Jiova kei na lomana ena noda masu, eda sa vakaraitaka tiko na veika e bibi duadua vei keda.\n13. Me vakacava na balavu ni noda masu?\n13 Me vakacava na balavu ni noda masu? E sega ni tukuna qori na iVolatabu. E rawa ni lekaleka se balavu ni na vakatau ena ituvaki. Ena rairai lekaleka na masu ni kana, ia ena balavu na noda masu ni vakavinavinaka vei Jiova se nida talaucaka vua na ka eda kauai kina. (1 Samuela 1:12, 15) Me kua ni inaki ni noda masu vakabalavu noda via vakadrukai ira eso tale, me vaka era cakava eso ena gauna i Jisu. (Luke 20:46, 47) E sega ni taleitaka o Jiova na masu va ya. E vinakata me vu mai lomada na noda masu.\n14. Meda masu vakavica? Na cava eda vulica e keri me baleti Jiova?\n14 Meda masu vakavica? E uqeti keda o Jiova meda vosa wasoma vua. E kaya na iVolatabu meda “masu tiko ga,” meda “gumatua ena masu,” meda “kua ni cegu ena masu.” (Maciu 26:41; Roma 12:12; 1 Cesalonaika 5:17) E tu vakarau o Jiova me rogoci keda ena gauna cava ga eda masu kina vua. Eda rawa ni vakavinavinakataka e veisiga na nona loloma kei na yalovinaka. Eda rawa ni kerea tale ga nona veidusimaki, veivakaukauataki, kei na nona veivakacegui. Ke da vaka mareqeta dina na isolisoli totoka e vakarautaka o Jiova meda vosa kina vua, eda na masu e veigauna.\n15. Na cava meda cavuta kina na “emeni” ni oti na masu?\n15 Na cava meda cavuta kina na “emeni” ni oti na masu? Na “emeni” e kena ibalebale na “io,” se “me yaco mada ga.” Qori e dua na sala eda vakaraitaka kina ni vu dina mai lomada na veika eda cavuta ena noda masu. (Same 41:13) E tukuna tale ga na iVolatabu ni bibi meda cavuta vakadomoilevu se cavuta lo na “emeni” ni masu oti e matanalevu e dua tale, meda vakaraitaka kina nida duavata kei na veika e tukuna.—1 Veigauna 16:36; 1 Korinica 14:16.\nSALA E SAUMA KINA NA KALOU NODA MASU\n16. Vakacava e dau sauma dina o Jiova na noda masu? Vakamacalataka.\n16 E dau sauma dina o Jiova na noda masu. E vakatokai koya na iVolatabu me “Daurogo masu.” (Same 65:2) E dau rogoca o Jiova qai sauma na nodra masu mai vu ni lomadra e vica vata na milioni, qai duidui na sala e cakava kina qori.\n17. E sauma vakacava o Jiova na noda masu ni vakayagataki ira na agilosi kei ira na nona tamata?\n17 E dau sauma o Jiova na noda masu ni vakayagataki ira na agilosi kei ira na nona tamata e vuravura. (Iperiu 1:13, 14) E levu era masulaka voli mera vukei mera kila vinaka na iVolatabu, ena dua ga na gauna lekaleka era veisiko sara yani na iVakadinadina i Jiova. E kaya na iVolatabu nira vakaitavi tiko na agilosi ena vunautaki ni “itukutuku vinaka” e veiyasa i vuravura. (Wilika Vakatakila 14:6.) E rawa ni sauma tale ga o Jiova na noda masu ni vakayagataki ira na tacida vakayalo mera vukei keda ena noda leqa.—Vosa Vakaibalebale 12:25; Jemesa 2:16.\nNa nodra veivuke na tacida vaKarisito e rawa ni dua na sala e sauma kina o Jiova na noda masu\n18. E vakayagataka vakacava o Jiova na yalona tabu kei na iVolatabu me sauma kina na noda masu?\n18 E vakayagataka na yalona tabu o Jiova me sauma kina na noda masu. Nida masu meda vukei ena noda leqa, ena rawa ni vakayagataka na yalona tabu me veidusimaki qai veivakaukauataki. (2 Korinica 4:7) E vakayagataka tale ga o Jiova na iVolatabu me sauma kina na noda masu, meda vakatulewa tale ga vakavuku. Na veitikinivolatabu eda wilika e rawa ni vukei keda. E rawa ni veiuqeti tale ga o Jiova ena nona ivakamacala ena soqoni e dua na tacida, se na nona veidusimaki vakaivolatabu e dua na qase ni ivavakoso.—Kalatia 6:1.\n19. Na cava eda na rairai nanuma kina ni sega ni sauma o Jiova na noda masu?\n19 De dua eda na veinanuyaka ena so tale na gauna, ‘Na cava e se sega ni sauma kina o Jiova na noqu masu?’ Meda nanuma tiko ni kila o Jiova na gauna kei na sala me sauma kina na noda masu. E kila tale ga na veika ena yaga vei keda. Ena rairai gadrevi meda masulaka tiko na ka eda vinakata ena loma ni dua na gauna meda vakaraitaka kina ni vu mai lomada na ka eda kerea, da qai vakabauti Jiova dina. (Luke 11:5-10) Na sala e sauma kina o Jiova na noda masu ena so na gauna, e rawa ni duatani sara mai na sala eda namaka voli. Kena ivakaraitaki, eda na rairai masulaka e dua na leqa eda sotava tiko. Ia e sega ni kauta laivi na leqa qori o Jiova, e veivakaukauataki ga meda vosota.—Wilika Filipai 4:13.\n20. Na cava meda masu wasoma kina vei Jiova?\n20 Dua dina na ka dokai noda rawa ni masu vei Jiova! E tiko na yavu vinaka meda vakabauta kina ni na rogoci keda. (Same 145:18) Na wasoma ga ni noda talaucaka vei Jiova na lomada, na dei tale ga ni noda veitokani.\nKA DINA 1: E VIA ROGOCA O JIOVA NA NODA MASU\n“E voleka o Jiova vei ira kece na kacivi koya, vei ira kece na kacivi koya ena yalodina.”—Same 145:18\nNa cava meda cakava me rogoca kina o Jiova na noda masu?\nE dodonu meda vakabauta.\nMeda yalomalumalumu qai veidokai.\nNa noda masu me salavata kei na noda itovo.\nMaciu 6:7, 8\nMe vu dina mai lomada na noda masu. Me kua ni dua tu ga na noda qaqanimasu.\nMeda cakava tiko na loma ni Kalou.\nKA DINA 2: VAKATATARO ME BALETA NA MASU\nMeda masu vei cei?\nMaciu 6:9; Joni 14:6\nVakacava me muri e dua na ivukivuki, dabedabe, se iduriduri nida masu?\n1 Veigauna 17:16; Niemaia 8:5, 6; Taniela 6:10; Marika 11:25\nEna rogoci keda o Jiova ke da masu lo?\nMe vakacava na balavu ni noda masu?\n1 Samuela 1:12, 15; Luke 20:46, 47\nMeda masu vakavica?\nRoma 12:12; 1 Cesalonaika 5:17\nNa cava meda cavuta kina na “emeni” ni oti na masu?\n1 Veigauna 16:36; 1 Korinica 14:16\nKA DINA 3: NA CAVA MEDA MASULAKA?\n“Se cava ga eda kerea me salavata kei na lomana, ena rogoci keda o koya.”—1 Joni 5:14\nNa cava eda rawa ni masulaka?\nMasulaka me vakayacori na loma i Jiova.\n1 Veigauna 29:10-13\nVakavinavinaka ni o masu.\nRawa ni o masulaka na veika o vinakata kei na ka o kauai kina.\nKerea na yalo tabu.\nKerea na vuku mo rawa ni vakatulewa vinaka.\nKerea mo vakaukauataki mo vosota na ituvaki dredre.\nKerea me vosoti na nomu cala.\nNanumi ira eso tale ena nomu masu.\nKA DINA 4: SAUMA O JIOVA NODA MASU\n“Kemuni na Daurogo masu, era na lako mai vei kemuni na tamata kece.”—Same 65:2\nE dau sauma vakacava o Jiova na noda masu?\nVosa Vakaibalebale 12:25; Vakatakila 14:6\nE rawa ni vakayagataki ira na agilosi se nona tamata o Jiova mera veivuke.\n2 Korinica 4:7\nE vakayagataka tale ga na yalona tabu.\nFilipai 4:6, 7, 13\nE dau vakacegui keda, e vakaukauataki keda tale ga meda vosota na ituvaki dredre.\nKalatia 6:1; 2 Timoci 3:16, 17\nE vakavukui keda ena iVolatabu kei na ivavakoso.\nToro Voleka Vua na Kalou ena Masu (Wase 1)\nToro Voleka Vua na Kalou ena Masu (Wase 2)\nToro Voleka Vua na Kalou ena Masu (Wase 3)\n5—Na Vanua kei na Gauna Cava mo Masu Kina?\niMeli iMeli E iSolisoli Talei na Masu


Liu vakaitaukei jeti vuka Charter Augusta, Columbus, Savannah, Atlanta, Georgia waqavuka waqavuka rede kabani volekati au kacivi 404-662-4200 ena iotioti ni miniti lala na yavaqu vuka e vakatauvatataki veiqaravi isau wavoki ena noqu vanua ni veiqaravi me baleta na bisinisi, Leqa tubukoso, Yadudua na marau vata kei na noqu manumanu maroroi na waqavuka veiyaloni? Me na veivuke vinaka duadua waqavuka kabani o sa rawata ki na nomu icavacava ka tarava volai sara toka vakadodonu ka vakatotolo na ka rawarawa 404-662-4200 me baleta na galala ni malanivosa volekati iko!\nEra na rawa ni dua na ka ni veigauna sa oti na gauna ni wawa kevaka o sa redetaki ni dua veiqaravi ni vuka ni tu ni jeti vakaitaukei ena Georgia. Sa rauta na gauna ni wawa vakatautauvata 4 me 6 na miniti. Ko na tekivu na nomudou dro ena levei kina na balavu ni laini ena igunugunu na jeke ni iyaya, ticketing, ka sa vakatorocaketaka sara na tataqomaki ka icili na nomu waqavuka.\nYou might find Empty leg deal from or to Georgia area’ e dua na vosa e vakayagataki ena cakacaka ni waqavuka me baleta na lesu lala mai ni dua na waqavuka vakaitaukei veivosakitaka dua ga na sala.\nDikeva rawa na nomu na siti voleka duadua e ra me baleta na ikuri ni ivakamacala ni waqavuka yadua chartering ena Georgia.\nAlpharetta Na gauna ni tokalau North Atlanta Savannah\nAugusta Macon Roswell Robins ni Warner\nNa lisi ni na raraba kei vukaca na rara ni waqavuka na vanua voleka eda era na veiqaravi tiko ena nomu iwasewase ni vaka aerospace na waqavuka vuka veiqaravi volekati iko, https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_airports_in_Georgia_(U.S._state)\nKa vinaka duadua me da cakava ena Augusta, Columbus, Savannah, Atlanta, Ulu ni GA Nightlife, Vale ni kana kei na otela railesuva wavokita noqu vanua ni veiqaravi\nwaqavuka vakaitaukei ni rede Florida | Tu ni waqavuka vakaitaukei Atlanta


Vakatekivu 42 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nRatou lako i Ijipita na tuakai Josefa (1-4)\nSotavi ratou na tuakana o Josefa, vakatovolei ratou (5-25)\nRatou lesu vei Jekope na veitacini (26-38)\n42 Ni sa kila o Jekope ni tiko e Ijipita na covuata,+ e kaya vei ratou na luvena: “Na cava dou veiraici tiko kina?” 2 E kaya tale: “Au rogoca ni tiko mai Ijipita na covuata. Dou lako sobu e kea, dou lai volia mai eso me kedatou me tou bula tiko kina, me tou kua ni mate.”+ 3 Eratou mani lako sobu i Ijipita na tini na tuakai Josefa+ me ratou lai voli covuata. 4 Ia o Jekope a sega ni soli Penijamini+ na taci Josefa me lako kei ratou na vo ni tuakana ni kaya: “De qai mate vakacalaka.”+ 5 Eratou qai lako yani na luvei Isireli kei na so tale mera lai volivoli, ni sa yaco sara na dausiga ena vanua o Kenani.+ 6 Ia o Josefa a lewa tiko na vanua taucoko,+ qai volitaka na covuata vei ira kece na tamata e vuravura.+ Eratou mani lako mai na tuakai Josefa eratou qai cuva vua ina qele.+ 7 Ni raici ratou na tuakana o Josefa, e kilai ratou sara, ia e sega ni vakatakilai koya vei ratou.+ E vosa vakaukaua vei ratou qai kaya: “Dou lako mai vei?” Eratou kaya yani: “Mai na vanua o Kenani, keitou mai voli kakana.”+ 8 A kilai ratou na tuakana o Josefa, ia eratou sega ni bau kilai koya. 9 E nanuma sara o Josefa na nona tadra me baleti ratou,+ qai kaya vei ratou: “O kemudou na yamata! Dou lako mai mo dou mai raica na yasayasa e kabai rawarawa ena vanua qo!” 10 Eratou kaya vua: “Sega neitou turaga, keitou gole ga mai na nomuni tamata me keitou mai voli kakana. 11 Keitou kece qo na luvena e dua ga na turaga. Keitou daudina. Keitou sega ni yamata na nomuni tamata.” 12 Ia e qai kaya vei ratou: “Sega ni dina qori! Dou lako mai mo dou mai raica na yasayasa e kabai rawarawa ena vanua!” 13 Eratou tukuna vua: “Keitou le 12 na veitacini tagane na nomuni tamata.+ Keitou luve ni dua ga na turaga+ ena vanua o Kenani, o koya na itini e tiko yani kei tamai keitou ena gauna qo,+ e dua tale sa yali.”+ 14 E qai tukuna vei ratou o Josefa: “Me vaka ga au sa kaya oti vei kemudou—‘O kemudou na yamata!’ 15 Ia dou na vakatovolei va qo: Me vaka ga ni bula tiko o Fero, dou na sega ni biuta na vanua qo, vakavo ke lako mai i ke na tacimudou gone duadua.+ 16 Dou tala e dua vei kemudou me lai kauti tacimudou mai, ia dou na vesu tiko mai na kena vo. Ena qai macala eke se dina na nomudou vosa se sega. Ke sega, me vaka ga ni bula tiko o Fero, o kemudou na yamata.” 17 E qai vesuki ratou tu me tolu na siga. 18 E kaya vei ratou o Josefa ena ikatolu ni siga: “Dou cakava qo mo dou bula kina, niu rerevaka na Kalou. 19 Ke dou daudina, me vesu tiko mai e dua na tacimudou ena vale dou vesu tiko kina, ia mo dou lesu na kena vo, mo dou kauta na covuata me vakalailaitaka na dausiga ena nomudou vuvale.+ 20 Dou qai kauta mai vei au na tacimudou gone duadua, me rawa ni vakabauti na nomudou vosa, dou na qai sega ni mate.” Eratou cakava sara ga qori. 21 Eratou mani veivosaki sara: “Tou sa totogitaki sara tu ga qo baleti tacidatou,+ ni tou a raica na nona rarawa ni a vakamasuti kedatou me datou yalololoma vua, ia tou a qai sega ni vakarorogo. Sa rauta me tou mai rarawa va qo.” 22 E qai sauma vei ratou o Rupeni: “Vakacava au a sega ni tukuna vei kemudou, ‘Dou kua ni valavala ca vua na gonetagane,’ ia dou a sega ni vakarorogo?+ Sa tarogi sara ga qo na nona dra.”+ 23 Ia eratou sega ni kila, ni kila vinaka tu o Josefa na ka eratou kaya, ni a maliwai ratou tiko e dua na dauvakadewavosa. 24 Mani gole tani mai vei ratou qai tabaka na tagi.+ Ni lesu mai qai vosa tale vei ratou, e tauri Simioni+ qai vesuki koya ni ratou rai tu.+ 25 E qai vakarota o Josefa me vakasinaiti na covuata ena nodratou taga, me vakasukai na ilavo ena nodratou dui taga, me vakarautaki tale ga na kedratou ivaqa ena nodratou ilakolako. Qori sara ga na ka e caka vei ratou. 26 Eratou sa qai vakavodoka na covuata ena nodratou asa, eratou biubiu sara mai kea. 27 Ni dolava e dua vei ratou na nona taga ena icili me vakania na nona asa, e raica sara nona ilavo ni tiko ena gusu ni nona taga. 28 E qai kaya vei ratou na tacina: “Sa vakasukai mai na noqu ilavo, e tu qo ena noqu taga!” E vuka sara ga na yalodratou qai sautaninini, eratou veiraici qai kaya: “Na cava sa cakava qo vei kedatou na Kalou?” 29 Ni ratou yaco yani vei Jekope na tamadratou ena vanua o Kenani, eratou tukuna sara vua na ka kece a yacovi ratou, eratou kaya: 30 “Na turaga e lewa tiko na vanua oya e vosa vakaukaua vei keitou,+ e beitaki keitou ni keitou yamata yani ena vanua. 31 Ia keitou kaya vua, ‘Keitou daudina. Keitou sega ni yamata.+ 32 Keitou le 12 na veitacini tagane,+ keitou luvei tamai keitou. E dua sa yali,+ o koya na itini e tiko sara ga kei tamai keitou nikua mai na vanua o Kenani.’+ 33 Ia na turaga e lewa tiko na vanua oya e kaya vei keitou, ‘Ena ka qo au na kila kina ni dou daudina: Me tiko mai e dua vei kemudou na veitacini.+ Dou kauta eso na ka me vakalailaitaka na dausiga ena nomudou vuvale, dou lako sara.+ 34 Mo dou qai kauta mai vei au na tacimudou gone duadua meu kila kina ni dou sega ni yamata, ia dou daudina. Au na qai soli tacimudou yani vei kemudou, dou rawa tale ga ni tomana na nomudou veivoli ena vanua.’” 35 Ni ratou vakalala tiko na nodratou taga, e tiko ga ena nodratou dui taga na nodratou taga ilavo. Ni ratou raica kei tamadratou na nodratou taga ilavo, e tuburi ratou na rere. 36 E kaya vei ratou o Jekope na tamadratou: “Dou sa vakararawataki au!+ Sa yali o Josefa,+ sa yali tale ga o Simioni,+ dou sa na kauti Penijamini qo! Sa baleti au ga na ka kece qo!” 37 E qai kaya vei tamana o Rupeni: “Keu sega ni kauti Penijamini lesu mai vei iko mo vakamatei rau na luvequ tagane.+ Soli koya mai meu vakaraici koya tiko, au na kauti koya lesu mai vei iko.”+ 38 Ia e kaya o Jekope: “Ena sega ni lako sobu kei kemudou na luvequ, ni sa mate na tuakana qai vo ga o koya.+ Ke mate vakacalaka o koya ena vanua dou lakova, dou na vakavuna dina me lako sobu ena rarawa+ na uluqu sikoa ina iBulubulu.”*+


“Keitou Via Lako Vata kei Kemudou”—Sakaraia 8:23 | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Acholi Albanian American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Bicol Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Dutch Ecuadorian Sign Language English Estonian Finnish Finnish Sign Language French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Kamba Kannada Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Lamba Latvian Lhukonzo Lithuanian Luganda Luo Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Marathi Maya Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mongolian Moore Ndau Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngangela Nias Norwegian Nyungwe Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Bolivia) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Sidama Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tok Pisin Tshwa Turkish Turkmen Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Wolaita Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language vakaViti\n“Keitou via lako vata kei kemudou, ni keitou rogoca ni tiko vata kei kemudou na Kalou.”—SAKA. 8:23.\nSERE: 65, 122\nE vakayacori vakacava na Sakaraia 8:23?\nNa rai cava me tiko vei ira na lumuti?—1 Kor. 4:6-8.\nNa cava meda kua ni lomaleqataka kina na kedra iwiliwili era vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi?—Roma 9:11, 16.\n1, 2. (a) Na cava e tukuna o Jiova me baleta na gauna qo? (b) Na taro cava ena veivosakitaki ena ulutaga qo? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\nE TUKUNA o Jiova me baleta na gauna qo: “Ena gauna oya eratou na mai taura e tini na tamata eratou duivosavosa mai na veivanua kece, io, eratou na taura matua na nona isulu balavu e dua na Jiu, eratou kaya: ‘Keitou via lako vata kei kemudou, ni keitou rogoca ni tiko vata kei kemudou na Kalou.’” (Saka. 8:23) Me vakataki ratou na tini na tamata, o ira na nuitaka na bula e vuravura era taura “matua na nona isulu balavu e dua na Jiu.” Era marau mera duavata kei ira na “Isireli ni Kalou,” nira kila ni vakalougatataki ira tiko o Jiova.—Kala. 6:16.\n2 Me vakataki koya na parofita o Sakaraia, e tukuna tale ga o Jisu na nodra duavata na tamata ni Kalou. E vakatokai ira na lai bula i lomalagi mera “qelenisipi lailai,” o ira na bula e vuravura mera ‘so tale na sipi.’ Ia e tukuna ni na “dua ga na qelenisipi” qai “dua ga na ivakatawa.” (Luke 12:32; Joni 10:16) Nodrau veiwekani na rua na ilawalawa qo e basika kina e vica na taro: (1) E bibi mera kila na so tale na sipi na yacadra kece na lumuti nikua? (2) Na rai cava me tiko vei ira na lumuti? (3) Na cava mo cakava ke dua ena nomu ivavakoso e vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi? (4) E bibi mo kauaitaka na tubu ni kedra iwiliwili? Meda veivosakitaka mada na kena isau.\nBIBI MEDA KILA NA YACADRA?\n3. Na cava meda kua kina ni vaqaqa na yacadra na 144,000?\n3 Vakacava e bibi mera kila na so tale na sipi na yacadra kece na lumuti nikua? Sega. Na vuna? Ni dua e kacivi me lai bula i lomalagi, e ciqoma wale ga na veisureti, se sega ni vakadeitaki ni sa rawata na icovi. Oya na vuna e vakayagataka o Setani na “parofita lasu . . . mera veivakacalai kina, ke rawa, o ira mada ga na digitaki.” (Maciu 24:24) Sega ni dua ena kila ni sa rawata na icovi ni bula i lomalagi, o Jiova ga ena vakatulewa kina. Ena qai vakadeitaki ga qori nira sa dregati ena iotioti ni gauna ni bera nira mate, se ni bera ni tekivu na “veivakararawataki levu.” (Vkta. 2:10; 7:3, 14) Ena sega gona ni yaga meda vaqaqa se o cei na dauveiqaravi i Jiova e lewe ni 144,000. \n4. Ke da sega ni kila na yacadra na lumuti nikua, eda na qai “lako vata” vakacava?\n4 Rawa vakacava nida “lako vata” kei ira na Isireli vakayalo ke da sega mada ga ni kila na yacadra? Vakasamataka mada na parofisai i Sakaraia me baleti ratou na tini na tamata. Eratou “taura matua na nona isulu balavu e dua na Jiu, eratou kaya: ‘Keitou via lako vata kei kemudou, ni keitou rogoca ni tiko vata kei kemudou na Kalou.’” E dua ga na Jiu e vakamacalataki tiko eke, ia na vosa “kemudou” e dusia e le vica. Kena ibalebale na Jiu qo e sega ni dua ga na tamata, e dusia e dua na ilawalawa! E sega ni vinakati meda kilai ira yadudua meda qai lako vata kei ira. E bibi ga meda kilai ira vakailawalawa da qai tokoni ira. E sega ni tukuna na iVolatabu meda muri ira yadua, ni noda iLiuliu ga o Jisu.—Maciu 23:10.\nNA RAI CAVA ME TIKO VEI IRA NA LUMUTI?\n5. Na ivakasala cava mera vakasamataka vakabibi na lumuti? Na vuna?\n5 O ira na vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi e dodonu mera vakasamataka vinaka na ivakasala ena 1 Korinica 11:27-29. (Wilika.) Na vuna? Ke sega ni vinaka nodra veiwekani kei Jiova ena rawa nira vakayagataka ena veibeci. (Iper. 6:4-6; 10:26-29) E vukei ira na ivakasala qo mera vakasamataka nira se sega ni rawata na icovi. E bibi mera saga tiko ga na “isausau [mera] rawata na icovi ni veikacivi ni Kalou i lomalagi ena vuku i Karisito Jisu.”—Fpai. 3:13-16.\n6. Na rai cava me tiko vei ira na lumuti?\n6 E uqeti ira na lotu vaKarisito lumuti o Paula me ‘rakorako nodra itovo me vaka na ilesilesi era kacivi kina.’ Era na muria vakacava? E tomana o Paula, “moni dau yalomalumalumu, ni yalomalua, ni vosovoso, me laurai tale ga na nomuni loloma ena nomuni dauveivosoti. Ni gumatua moni maroroya na duavata e vakavuna na yalo tabu, moni veiyaloni tale ga.” (Efeso 4:1-3) Na yalo tabu e uqeta na yalomalumalumu, sega ni dokadoka. (Kolo. 3:12) Era vakadinata ena yalomalumalumu na lumuti ni uqeti keda vakatautauvata na yalo tabu, se mani cava noda inuinui. Era sega ni tukuna nira kila e levu na ka, se ra dau raivotu; era sega tale ga ni tukuna nira uasivi. Era na sega tale ga ni sureta e dua me vakayagataka na madrai kei na waini, ia era vakadinata ena yalomalumalumu ni o Jiova ga e veisureti.\n7, 8. Na cava mera kua ni cakava na lumuti, na vuna?\n7 E inuinui totoka na bula i lomalagi, ia era sega ni vinakata na lumuti meda dokai ira. (Efeso 1:18, 19; wilika Filipai 2:2, 3.) Na yalo tabu i Jiova e vakadeitaka vei ira yadua nodra lumuti. E sega gona ni kacivaki meda kila raraba. Era sega kina ni kurabuitaka ke dredre mera vakabauta eso nira lumuti ena yalo tabu. Era kila ni veivakasalataki na iVolatabu me kua ni vakabauti totolo o koya e kaya ni lumuti. (Vkta. 2:2) E sega ni dodonu mera tukuna wavoki nira lumuti. Era na sega mada ga ni talanoataka mera dokai kina; se dokadokataka nodra icovi.—1 Kor. 1:28, 29; wilika 1 Korinica 4:6-8.\n8 O ira tale ga na lumuti era sega ni okati ira mera vetaicake. Era sega ni vaqarai ira e tautauvata nodra inuinui mera veikilai ra qai saga mera vulica vata na iVolatabu. (Kala. 1:15-17) Qori ena vakavuveisei ena ivavakoso, qai vakaleqa na veidusimaki ni yalo tabu e uqeta na veiyaloni kei na duavata.—Wilika Roma 16:17, 18.\nCAVA MO CAKAVA?\n9. Na cava meda cakava ni dua e vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi? (Raica na kato “ Na Loloma ‘e Sega ni Cakava na ka e Sega ni Rakorako.’”)\n9 Na cava mo cakava ni dua e vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi? E tukuna o Jisu vei ratou nona tisaipeli: “Ni veitacini kece ga.” E kaya tale: “O koya e vakalevulevui koya ena vakamalumalumutaki, o koya e vakamalumalumutaki koya ena vakalevulevui.” (Maciu 23:8-12) E sega ni dodonu meda vakalevulevuya e dua, wili kina na taci Karisito. Ni vakamacalataki ira na qase na iVolatabu, e uqeti keda meda vakatotomuria nodra vakabauta, ia e sega vakadua ni vakaroti keda meda vakacerecerea e dua me noda iliuliu. (Iper. 13:7) E tukuna na iVolatabu mera “rokovi vakalevu” eso nira “qarava vinaka na nodra itavi” ra qai “gumatua ena nodra tukuna kei na nodra vakavulica na vosa.” E sega ni vu ni nodra rokovi vakalevu nira lumuti. (1 Tim. 5:17) Era na madua gona ke da vakacaucautaki ira se kauaitaki ira vakasivia, ena vakadredretaka tale ga mera yalomalumalumu. (Roma 12:3) Eda na sega ni vinakata meda vakatarabetaki ira na taci Karisito!—Luke 17:2.\nNa cava mo cakava ni dua e vakayagataka na madrai kei na waini? (Raica na parakaravu 9-11)\n10. O na dokai ira vakacava na lumuti?\n10 Eda na dokai ira vakacava na lumuti i Jiova? Eda na sega ni vakataroga na nodra lumuti. Eda na sega ni siova na ka e sega ni noda. (1 Ces. 4:11; 2 Ces. 3:11) Meda kua ni taroga ke ra lumuti na wekadra, nodra itubutubu, se watidra. E sega ni ka ni kawa se veiwatini na veilumuti. (1 Ces. 2:12) Meda kua tale ga ni vakataroga nodra rai na watidra nira sa na veitalatala. Meda kua ni taroga na taro e vakavu rarawa, ia meda nuitaki Jiova ni na dedeka na ligana me “vakaceguya na veika era gadreva na kabula kece.”—Same 145:16.\n11. Eda na taqomaki vakacava ni tiko vei keda na rai donu?\n11 Ni tiko vei keda na rai donu me baleti ira na lumuti ena sega ni yacovi keda na leqa. E kaya na iVolatabu ni rawa nira curu mai ina ivavakoso na “tacida lasu.” (Kala. 2:4, 5; 1 Joni 2:19) Ena rawa nira kaya nira lumuti. Eso tale ga na lumuti e rawa nira gole tani mai na vakabauta. (Maciu 25:10-12; 2 Pita 2:20, 21) Nida qarauna na veivakabekabei eda na sega ni rawai, se vakaleqai noda vakabauta ke tawayalodina e dua na lumuti se dua sa dede ena dina.\nMO KAUAITAKA NA KEDRA IWILIWILI?\n12, 13. Na cava meda kua ni lomaleqataka kina na kedra iwiliwili era vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi?\n12 Ena vica na yabaki tiko ga qo, e tubu na kedra iwiliwili na vakayagataka na madrai kei na waini ena iVakananumi. Ia ni vakatauvatani ena vica na yabaki sa sivi, e lutu na kedra iwiliwili. Vakacava meda kauai kina? Sega. Meda veivosakitaka mada e vica na tikina qo.\n13 “O Jiova e kilai ira na nona tamata.” (2 Tim. 2:19) O ira na dauwiliwili ena iVakananumi era sega ni kila o cei ena lai bula i lomalagi. Era okati ena iwiliwili qori o ira na nanuma nira lumuti. E vica era dau vakayagataka e liu na madrai kei na waini era sa sega ni vakayagataka nikua. Eso tale era rairai lomabibi se tauvimate nodra vakasama, era nanuma kina nira na veiliutaki kei Karisito i lomalagi. Na kedra iwiliwili gona na vakayagataka na madrai kei na waini e sega ni vakaraitaka dina na iwiliwili ni vo ni lumuti e vuravura.\n14. Na cava e tukuna na iVolatabu me baleta na iwiliwili ni lumuti era bula tiko ni tekivu na veivakararawataki levu?\n14 Era na tiko e veiyasa i vuravura na lumuti ni kumuni ira o Jisu mera lako i lomalagi. E tukuna na iVolatabu me baleti Jisu: “Ena qai talai ira nona agilosi ena domo ni biukila rogo levu, era na kumuni ira vata na nona digitaki mai na matanicagi vava, mai na iyalayala ni lomalagi e dua ina iyalayala ni lomalagi adua.” (Maciu 24:31) E tukuna na iVolatabu nira na bula tiko e vuravura ena iotioti ni veisiga na ivovo ni lumuti. (Vkta. 12:17) Ia e sega ni tukuna na kedra iwiliwili ni sa tekivu na veivakararawataki levu.\n15, 16. Na cava meda nanuma tiko ena nona digitaki ira na 144,000 o Jiova?\n15 E lewa o Jiova na gauna ena digitaki ira kina na lumuti. (Roma 8:28-30) E tekivu digitaki ira nona lumuti o Jiova ni sa mate o Jisu qai vakaturi. Kena irairai nira lumuti kece na ivavakoso lotu vaKarisito ena imatai ni senitiuri. Tekivu mai na gauna qori me yacova ni tekivu na iotioti ni veisiga, levu era kaya nira imuri i Karisito era lotu vaKarisito lasu, e kaya o Jisu nira “co ca.” Ena gauna kece qori e lumuti ira tiko ga na yalodina o Jiova, e vakamacalataki ira o Jisu mera “witi.” (Maciu 13:24-30) O Jiova se digitaki ira tiko ga na le 144,000 ena iotioti ni veisiga qo.  Ke digitaka o Jiova eso ni bera na icavacava, na cava meda vaqaqa kina? (Aisea 45:9; Tani. 4:35; wilika Roma 9:11, 16.)  Meda qarauna meda kua ni vakataki ira na tamata cakacaka daudidi, era vosavosa vua na itaukei ni loganivaini me baleti ira na cakacaka ena ika11 ni aua.—Wilika Maciu 20:8-15.\n16 Era sega ni lewe ni “dauveiqaravi yalodina e vuku” na lumuti kece. (Maciu 24:45-47) Me vaka ena imatai ni senitiuri, rau vakania e levu nikua o Jiova kei Jisu ni rau vakayagataka e le vica ga. Era le vica ga na lotu vaKarisito lumuti ena imatai ni senitiuri era vola na iVolatabu vaKirisi vaKarisito. Era lesi tale ga nikua e vica ga na lotu vaKarisito lumuti mera vakarautaka na “kakana ena kena gauna donu.”\n17. Na cava o vulica ena ulutaga qo?\n17 Na cava eda vulica? E vakarautaka o Jiova e rua na icovi me nodra na Jiu vakayalo mera bula i lomalagi, kei na bula e vuravura me nodra na tini na tamata. E dua ga na ivakatagedegede e vinakata vei ira, oya mera yalodina. E bibi tale ga mera yalomalumalumu, mera duavata, mera uqeta na veiyaloni ena ivavakoso na rua na ilawalawa qo. Ni sa voleka sara na icavacava, meda vakadeitaka nida qaravi Jiova tiko ga da qai muri Karisito nida dua ga na qelenisipi.\n^  (parakaravu 3) E tukuna na Same 87:5, 6, ni rawa ni kilai ena gauna se bera mai na yacadra na veiliutaki kei Jisu mai lomalagi.—Roma 8:19.\n^  (parakaravu 15) E tukuni ena Cakacaka 2:33 ni veidigitaki tale ga o Jisu, ia o Jiova sara ga e veisureti.\n^  (parakaravu 15) Raica na ikuri ni ivakamacala ena “Taro na Dauwiliwili” ena Vale ni Vakatawa, Me 1, 2007, t. 30-31.\nNa Loloma e “Sega ni Cakava na ka e Sega ni Rakorako”\nE vakamacalataka na yapositolo o Paula na loloma vaKarisito, e vola: “Na loloma e vosovoso qai yalovinaka. Na loloma e sega ni vuvu, e sega ni tukutukuni koya, e sega ni dokadoka, e sega ni cakava na ka e sega ni rakorako, e sega ni kauaitaka ga na ka e baleti koya.” (1 Kor. 13:4, 5) Na vosa taumada e vakadewataki me “cakava na ka e sega ni rakorako,” e kena ibalebale ni dua e veibeci, itovo ca, se caka ca. Ia na loloma vaKarisito e dau veinanumi.\nEda na vakaraitaka na loloma vaKarisito nida qarauna noda ivalavala vei ira na liutaki keda ena ivavakoso. Ena so na gauna era na tiko ena soqo ni veiwasewase se so tale na soqo vakalou na ivakatawa ni tabacakacaka, lewenivuvale e Peceli, lewe ni Komiti ni Tabana, lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa kei ira na dauveivuke. Dau kena ivakarau meda dokai ira na tacida qori kei watidra. Eda sega ni via vakataki Tiotirifi, ni sega ni dau ciqomi ira na mataveitacini ena veidokai. (3 Joni 9, 10) Ia ke da sega ni qaqarauni eda rawa ni beci ira tale ena noda ivalavala. Ena sala cava?\nEda marautaka meda sota da qai veivosaki kei ira na tacida qori kei na watidra, ia e veibeci nida okati ira mera tamata rogo. Vakacava e ivakaraitaki ni veidokai nida tabaki ira lo nira kana se so tale na ka era cakava tiko? Eda dau kerei ira mera sainitaka noda ivola kei na iVolatabu? Eda na suguraki keda meda taba vata kei ira? Na itovo kece qo e sega ni vakaraitaka na loloma dina vaKarisito. Eda rawa ni lecava kina na inaki ni nodra veisiko kei na nodra gumatua na tacida yalodina qori ena vukuda. Na cava era na tukuna o ira na se qai tiko vakadua ena noda soqo nira raica na noda itovo?\nEna donu vakacava na noda rai? Kena imatai, me vakacaucautaki se vakalagilagi ga o Jiova. (Vkta. 4:11) Kena ikarua, e duidui sara na veidokai kei na veivakacerecerei. Era vinakata na tacida qo kei na watidra meda raici ira nira tacida, sega nira tamata rogo. (Maciu 23:8) Kena ikatolu, meda muria na iVunau Koula: “Na ka kece dou vinakata mera cakava vei kemudou na tamata, dou cakava tale ga vei ira.” (Maciu 7:12) Ke da nanuma tiko qo, eda na vakaraitaka na loloma e “sega ni cakava na ka e sega ni rakorako.”\niMeli iMeli “Keitou Via Lako Vata kei Kemudou”


Au na Veiraurautaka Vakacava na ka au Kania | Ra Taroga na iTabagone\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Armenian Azerbaijani Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Faroese Finnish Fon French Georgian German Greek Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hungarian Iban Icelandic Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kachin Kannada Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Kwanyama Kyangonde Lingala Lithuanian Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maya Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Norwegian Oromo Ossetian Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Punjabi Punjabi (Roman) Romanian Russian Russian Sign Language Sango Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sunda Swahili Swedish Tagalog Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tsonga Turkish Turkmen Twi Ukrainian Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Vietnamese Welsh Wolaita Xhosa Yoruba vakaViti\nO rairai kila ni na vakavuna nomu tauvimate na kakana e sega ni bulabula. Ke o sega ni bulabula vakayago ni o se itabagone, o na sega tale ga ni bulabula ni o sa uabula, e vinaka gona mo vakatovotovotaka rawa qo na kania na kakana bulabula.\nCava e kena ibalebale mo veiraurautaka na ka o kania?\nO na dei vakacava kina?\nE kaya na iVolatabu meda ‘lewai keda vinaka,’ okati kina noda ivakarau ni kana. (1 Timoci 3:11) Ni o vakasamataka na ivakavuvuli qori, e vinaka me matata tiko vei iko e vica na ka qo . . .\nOkati kina na iwasewase taucoko ni kakana. Na lima na iwasewase qo e okati kina na ka era buli mai na sucu, kakana e ivakabulabula ni yago (protein), vuanikau, kakana draudrau kei na kakana e tiko kina na witi. So era na sega ni kania e dua se vica na kakana ena iwasewase qori mera vakalutu yago kina. Ni o cakava qori sa na yali mai yagomu eso na ka e yaga ena nomu bulabula vakayago.\nTovolea mada qo: Vakekeli se tarogi nomu vuniwai me baleta na yaga ni iwasewase ni kakana yadua e yagomu. Kena ivakaraitaki:\nNa kakana e tiko kina na yabia kei na suka (carbohydrates), ena vakaukauataka na yagomu. Na kena e tiko kina na ivakabulabula ni yago (proteins), e valuta na mate era curuma yani na yagomu, e vakabulabulataka qai vakavinakataka na dui sela ni yagomu. Ke o kania vakarauta na kakana uro, ena vakadredretaka na nomu tauvi mateniuto, o na vakila tale ga ni o bulabula.\n“Au saga meu dau veiraurautaka na noqu kania na iwasewase ni kakana kece. E sega tale ga ni cala keu kania ena so na gauna na ka kamikamica se na kakana e voli mai valenikana. Ia me kua ni laukana tiko ga vakatabakidua na kakana qori. Ena vinaka me veiraurautaki.”— Brenda.\nKe o sega ni kania na kakana bulabula, e vaka ga na idabedabe e sega e dua na yavana\nSega ni veiraurautaki na ka o kania. Qori na nomu sega ni kana vinaka, o vakalala kete vakadede oti qai lai tini kana tu vakasivia, se o muduka nomu kania na kakana o dau taleitaka.\nTovolea mada qo: Vakavola na ivakarau ni nomu kana ena dua na vula. Vakacava na levu ni gauna o dau kania kina na kakana e sega ni bulabula e yagomu? O rawa ni veiraurautaka vakacava na ka o kania?\n“Eso na siga au dau kania sara tu vakalevu na kakana e tiko kina na calorie, so tale na siga ena vakalailai sara. Au mani muduka noqu kauaitaka na levu ni calorie e tiko ena kequ, meu kua ni kanavoro, sa rauta na kana keu sa mamau. E taura na gauna, ia qo au sa rawa ni veiraurautaka na levu ni ka au kania.”—Hailey.\nLalawa. E kaya na iVolatabu: “Na lalawa ni tamata gumatua ena tini vinaka ga.” (Vosa Vakaibalebale 21:5) Mo veiraurautaka vinaka na ivakarau ni nomu kana ena vinakati kina na lalawa.\n“E vinakati mo lalawataka mo kania na kakana bulabula, levu na gauna ena vakarautaki sara ga e vale. Ena dredre toka, ia ena yaga sara vakalevu, o na vakabula ilavo tale ga.”—Thomas.\nKania ga na kakana bulabula. E kaya na iVolatabu: “Mo taura matua na vuku.” (Vosa Vakaibalebale 3:21) Na vuku ena vukei iko mo vakatovolea e levu tale na sala mo kania kina na kakana bulabula, e veiganiti tale ga vei iko.\n“Au saga ena veisiga meu veisosomitaka na ka au kania. Kena ivakaraitaki, keu via kania e dua na ka e kamikamica, au na vakaisosomitaka qori ena dua na apolo. Sega ni dede au sa kania e veisiga na kakana bulabula!”—Kia.\nKua ni namaka vakasivia na ka. E kaya na iVolatabu: “Mo kania na kemu ena marau levu.” (Dauvunau 9:7) Ni o veiraurautaka na ka o kania, sega ni kena ibalebale mo rarawa kina, se kauaitaka tale vakamatailalai na kakana kece o kania. Kevaka mada ga o via vakalutu yago, e kena inaki ga mo bulabula kina. Kua gona ni namaka vakasivia na ka.\n“E lutu na kequ bi ena 14 na kilokaramu, au sega vakadua ni bau vakalala kete, vakalutuka e dua na iwasewase ni kakana, se rarawataka niu sega ni kania e dua na ivakalomavinaka. Au kila ni na sega ni lutu ga vakasauri na kequ bi, ia ena vinakati meu veisautaka eso na ivakarau ni noqu kana.”—Melanie.\n“Niu sega ni tiko e vale, qai tuburi au na via kana, ena rawarawa sara noqu kania na kakana e sega ni bulabula. Au na tawana tiko gona eso na kequ ivakasigalevu se so tale na kakana. Qori na sala au lewa vinaka kina na ka au kania.—Delayna.\n“Ena rawa ni vakayalolailaitaki iko ni o raica nira dau kana eso tale, ia e sega ni laurai e yagodra. Kua ni vakatauvatani iko kei ira, saga mo kila na veika e yaga vei iko, qai dei kina.”—Andrew.\nRailesuvi: Au rawa ni veiraurautaka vakacava na ka au kania?\nVakasamataka rawa. E vinaka mo tawana rawa tiko na kemu, kua ni qai lai kana ena vanua o lako tiko kina.\nKania ga na kakana bulabula. Kauta tiko e dua na vuanikau, kua ga ni totolo nomu volia na kakana me vaka na bongo se twisties se mo gunu coke.\nKua ni namaka vakasivia na ka. Kua ni vakatauvatani iko kei ira eso tale.\niMeli iMeli Au na Veiraurautaka Vakacava na ka au Kania\nijwyp ulutaga 92


1XBET Sportwetten in Deutschland ||| 1xBet kei na ulutaga ni digidigi betting, Parokaramu Betting kei na kena iyaya digitaki\n1xbet qito Betting e Jamani – 1xBet kei na ulutaga ni digidigi betting, Parokaramu Betting kei na kena iyaya digitaki\n1XBET qito Betting\nNa kilai totolo 1xBet e caka me baleta na makete ni mai Esia. Qai solia e dua na bonisi bets ka matata tu mai Jaina. O ira sara mada ga, era digitaka na Jamani, raica na ivakaraitaki matalia kei na typos. E sega ni vakavurea sara ga na yalodei.\nE rawa ni o vakararavi ki Iurope ia mai na ivakarau kece sara ni mai Esia. E vakaitamera na kena digitaki na qito, ia e vuqa era sa vakawalena. Sa dua na ka e vakanamata tiko ki na qito soka, Basiketepolo, Aisi hockey, Tenisi kei na so tale. E dua na ivakatakilakila digitaki e, ni 1xBet sa vakatokai talega me parokaramu ni qito. Ena veidokai ki na licenses, e dodonu me da vakaraitaka tale, ni ra sa mai na Caribbean (mai na yanuyanu o Curacao) e sega ni dau laurai me ivakatakilakila dodonu e Iurope..\nSOLI NI DRAKI NI QITO: NA 1XBET E SOTAVI, EDA SA BULI?\n1xBet a dua dina na cakacaka vinaka ni vakatauvatani ki na qito betting. Na Bets e dua vei ira na portfolios levu duadua ena ivakarau ni qito kei na betting titobu. Eke eda na kunea kina e dua na ka! Me kena ikuri, eda sa raica, na 1xBet e rawa ni solia na vakananuma ka sa dua na madigi vinaka sara, ka sa rui ka cecere sara ena betting ni qito.\nNa soka e dua na betting ni qito bibi duadua. Sa rawa mo vakayagataka taucoko na clubs lelevu kei na vakaiwasewase e vuravura. 1xBet sega walega ni vakanamata ki na qito ni tamata, Ia me solia talega na ivakasala betting eso me baleta na qito ni marama! Oqo e dua tale na ivakatakilakila. E na qito soka ena Jamani sa rawa, ki na imatai kei na ikarua ni Bundesliga, na Regionalliga kei na Oberliga.\nEna noda kila 1xBet, sa rawa mo marautaka vakalevu cake mai na 1.000 Digitaki ni betting digidigi. Me ikuri ki na betting vakasakiti markets, mai Esia paralase era sa, Kolikila Bets, Kadi dromodromo kei na Damudamu, Tutu ni Bets, Tiki- kei na iotioti ni Bets e tu. Me kena ikuri, e vuqa tu na bets digitaki me vaka na “Sa waqavuka na yavana na inaki”, E tiko “Headers” se “Ni sa tekivu na imatai ni takete”. Me kena ikuri, sa rawa mo curuma na misini, Ena gadrevi veivakadonui- kei na vakatulewa veituberi. Na veika kece e soli eke. O koya gona, keitou sa vakatura kece sara na veivosacataki ni qito, Volayaca me baleta na 1xBet.\n1x betting isau ni qito – e tiko tale eso na ilavo betting?\nMe ra 1xBet na kasitama mai Jamani, vakacavara na bets ni qito, e sega ni dodonu me ra saumi ivakacavacava ena levu ni 5% me saumi. Oqo e rairai, ni kila oqo e sega soti ni kilai vakavinaka ena vanua oqo. Baleta ni kena irairai oqo, me vaka ga e dua na kabani reputable. E dina sara, na ituvatuva oqo e levu kina na yaga me baleti ira na kasitama. O cei e dau solia vagumatua, na maroroya e levu sara na ilavo ena kena cici balavu. E tubu walega oqo, Kevaka kila yadua 5% vakaikuritaki.\nIa kevaka sa tubu 5% kauta tale mai, era sega ni saumi ivakacavacava mai na kena ivakarau. Oqo e dua na ka meda nanuma tiko. Ni sa yaco mai me isau, e dodonu talega mo vakacuruma- ka raica na vanua e tiko kina. Sa sinai sara vakavinaka ena qito betting ni AOCDS mai Rusia. Era kunea e dua na digidigi, na yacana ko na sega beka ni rogoca. Se cava ga, e sega na ilavo me baleta na vakacuru ilavo se ilavotauri. Oqo e wili talega kina na 1xBet.\n1xBet kei na betting ni ivakacavacava\nE kilai vinaka tu ni tiko eso na veika e rawa, na sala betting kina na nomu dausoli-ka ena initaneti ki na ivakacavacava ni Jamani. Ke lailai na 1xBet e kila ka sega betting ni ivakacavacava ni 5%. Sa rogo vinaka sara ga na ka oqo ka vakakina na yalayala ni draki.\nIa, kevaka o taura e dua na rai voleka ena mataveilawa oqo, era tu na vakatitiqa, ke vinaka na veika kecega. E tiko na vakatitiqa, kevaka e sega na lawa, me baleta na vakaukauwataki vua ivakacavacava e Jamani. sega, E tiko, kevaka mada ga e dua se na kena ikarua e rawa ni raica e duatani, e sega ni dua na iwasewase vakalawa e Jamani.\nNa draki ni bula e Jamani sa dodonu talega 5% Sauma e dua kila. Ena dua na tiki ni kalougata, oqo ena kau tani mai na bookmakers. Ke lailai me cakacaka vakalawa.\nIa, kevaka 1xBet tiko e dua na itutu ni iliuliu ena Caribbean kei na sivia se lailai na tabonaka ni nodra ivakacavacava na kasitama ni Jamani, sega ni rawa ni nanuma, ni sa saumi ki na itutu vaka-Jamani. E dina sara, e rawa ni yaco oqo, Ia na 1xBet e solia e dua na ilawalawa kolikila duidui, me vaka e Esia. Baleta ni so na kasitama ni Jamani era na sega ni yaga vakalevu. E dua ga na kena kilakila.\nSPORTBONUS: NA NODA MARAUTAKA E DUA NA 1XBET BONISI?\nNa 1xBet bonisi me baleti ira na kasitama vou era lewena na 100% betting bonisi ni 130 €. Ena bonisi ni vakatauvatani, e dua na 1xBet bonisi e vinaka. Iloloma soliwale ni luxury taumada 200 Euro. Oqo e sega ni itekitekivu ca.\nE rawa ni o dolava e dua na bonisi ka sega kina na nabavuni 1xBet bonisi. Na ka ga o gadreva mo cakava sa ikoya na imatai ni vakacuru ilavo ke lailai me 10 Dola o Amerika. Noda kila 1xBet, ni sa vakatarai mo vakayagataka na iwalewale kece ni sausaumi. Bonisi ni vosa totoka. Baleta na quota lailai duadua 1,40 ka o na gadreva ga mo sauma na levu ni bonisi ena qito bets lima na gauna.\nEna levu taucoko ni bonisi ni 130 Euro na 500 Euro. Bets e sega ni vakamatatataka e dua na gauna vakatabakidua! Na sala me vakayagataki kina na gauna, qito galala me qito. Me kena ikuri, e sega ni dua na vakatatabu ena betting markets se qito.\nNa drawback duadua ga, Kevaka e rawa ni vakatokai me malumalumu, okati kina:, ni sa rawa walega me vakayagataki e tolu na motoka cokovata ke lailai me baleta na iloloma soliwale ni. Ia, e sega ni dredre sara oqo ki na dua tale na digidigi betting ni qito.\nMe kena ivakarau, na bonisi e rawa walega ni vakayagataki ena dua ga na kasitama, Matavuvale, Vosa, Kompiuta, IP ni itikotiko, era vakayagataki na akaude ni baqe kei na kadi ni dinau. Ni bera ni dua na sausaumi e rawa, sa dodonu mo vakadeitaka na nomu ivakatakilakila ena dua na ID donu. Mai na neitou isema ko ni na ciqoma vakatotolo sara na kasitama vou oqo qati. Ena noda vakatovolei 1xBet, eda 9 mai 10 Poidi. Keitou vakatura iloloma soliwale ni- ka Pro na Beginners ki na kila imatau.\nItinitini ni 1xBet bets\nEna vakasama matata, era na sega ni rawa ni vakaturi na dausoli 1xBet bets. E vuqa tu na vuna e duidui kina na. Na licenses Caribbean e bibi, na dubious e vakanamata ki na draki kei Esia sa dua tale na. Oqo e rawa ni madigi vinaka, me vaka e dua na kasitama ni Jamani me rawata na ilavo ka me maroroi na ilavo, me vaka, na 1xBet e dua na bookmaker ka sega 5% me gole.\nIa oqori ena kena yaga, Sega tale ni dua. E sega ni vakasama vinaka, me dolavi na mataveilawa 1xBet ena imatai ni gauna, Me digitaki na Jamani ka wilika na typos matalia.\nNi o kiliki ena parokaramu oqo, vakasauri na nomu iyatuvosa Vakavalagi se dua mada ga na ivakatakilakila ni vaka-Jaina e matadra na nomu ucuna – na kena iotioti e sega ni wiliki mai vua e dua. O cei e kila, Kevaka o, Kevaka o qaqa, rawata sara ga na nomu ilavo.


Sala mo iTokani Kina ni Kalou (Jemesa 2:23)\n1, 2. O cei soti era itokani i Jiova?\nO CEI o na vinakata me nomu itokani? E macala ga ni o na via veitokani kei na dua o taleitaka. E rawarawa na nomudrau veimaliwai kei koya qori, e dau yalovinaka qai vakaraitaka eso tale na itovo totoka.\n2 Na Kalou o Jiova e digi ira eso na tamata mera nona itokani. Kena ivakaraitaki, e itokani i Jiova o Eparama. (Aisea 41:8; Jemesa 2:23) E taleitaki Tevita o Jiova, qai kaya ni ‘donu e lomana’ o koya. (Cakacaka 13:22) E “mareqeti vakalevu” tale ga vei Jiova na parofita o Taniela.—Taniela 9:23.\n3. Na cava eratou itokani kina i Jiova o Eparama, Tevita, kei Taniela?\n3 Na cava eratou itokani kina i Jiova o Eparama, Tevita, kei Taniela? E kaya vei Eparama o Jiova: “O vakarorogo ina domoqu.” (Vakatekivu 22:18) Era itokani i Jiova o ira era yalomalumalumu ra qai talairawarawa vua. E rawa mada ga ni veitokani kei koya e dua na matanitu taucoko. A kaya o Jiova ina matanitu o Isireli: “Moni muria na noqu vosa au na qai nomuni Kalou, oni na noqu tamata.” (Jeremaia 7:23) E bibi tale ga mo talairawarawa vei Jiova ke o via nona itokani.\nTAQOMAKI IRA NONA ITOKANI O JIOVA\n4, 5. E taqomaki ira vakacava na nona itokani o Jiova?\n4 E kaya na iVolatabu ni vinakata o Jiova “me vakaraitaka na nona kaukaua vei ira e taucoko vua na lomadra.” (2 Veigauna 16:9) E yalataka tale ga o Jiova vei ira na nona itokani ena Same 32:8: “Au na vakayalomatuataki iko qai vakavulici iko ena sala mo muria. Au na vakasalataki iko niu raici iko tiko e mataqu.”\n5 E saga tiko vakaukaua e dua na meca me vakaleqa noda veitokani kei na Kalou. Ia e vinakata o Jiova me taqomaki keda. (Wilika Same 55:22.) Eda qaravi Jiova ena lomada taucoko nida nona itokani. Eda yalodina vua nida sotava mada ga na ituvaki dredre. Eda duavata tale ga kei na ka e vola na daunisame me baleti Jiova: “Ni tu e ligaqu imatau o koya, au na sega vakadua ni yavalati.” (Same 16:8; 63:8) E saga vakacava o Setani me vakaleqa noda veitokani kei na Kalou?\nVEIBEITAKI I SETANI\n6. Na cava e kaya o Setani me baleta na tamata?\n6 E vakamacalataki ena Wase 11 nona saqati Jiova o Setani, e beitaki koya ni lasulasu qai iLiuliu ca ni sega ni solia na galala me rau lewa ga o Atama kei Ivi na ka e donu kei na ka e cala. E tukuni ena Jope ni o Setani e beitaki ira tale ga na tamata era via veitokani kei na Kalou. E kaya o Setani ni o ira qori era qarava ga na Kalou mera rawaka kina, ia era sega ni lomani koya. E kaya tale ga o Setani ni rawa ni vagolei ira tani kece na tamata mera kua ni qarava na Kalou. Meda raica mada na ka eda rawa ni vulica vei Jope, kei na sala e taqomaki koya kina o Jiova.\n7, 8. (a) E duatani vakacava o Jope mai vei ira ena nona itabagauna? (b) Na cava e kaya o Setani me baleti Jope?\n7 E turaga vinaka o Jope qai bula ena rauta ni 3,600 na yabaki sa oti. A kaya o Jiova ni sega ni dua e vuravura e tautauvata kei Jope ena nona itabagauna. E doka vakalevu na Kalou qai cata na ka ca. (Jope 1:8) Io, o Jope e itokani dina i Jiova.\n8 E kaya o Setani ni qarava tiko na Kalou o Jope ena vuku ni veika vinaka e rawata kina. E kaya vei Jiova o Setani: “Oni sega ni viribaiti koya moni taqomaki koya kina, na nona vale kei na ka kece e taukena? Oni vakalougatataka na cakacaka ni ligana, sa robota tale ga na vanua na nona manumanu. Ia qo, dodoka mada na ligamuni qai vakarusa na ka kece e taukena, ena vosavakacacataki kemuni dina e matamuni.”—Jope 1:10, 11.\n9. Na cava e vakalaiva o Jiova me cakava o Setani?\n9 E beitaki Jope o Setani ni qarava tiko ga na Kalou me rawaka kina. E kaya tale ga o Setani ni rawa ni vagolei Jope tani me kua ni qaravi Jiova. E kila o Jiova ni lasu o Setani, ia e vakalaiva me vakatovolei Jope me kilai kina ke yavutaka ena loloma o Jope na nona veitokani kei Jiova.\nVAKATOVOLEI JOPE O SETANI\n10. E vakatovolei Jope vakacava o Setani? Na cava e cakava o Jope?\n10 A butakoca se vakamatea kece o Setani na manumanu i Jope. E vakamatea e levu na nona dauveiqaravi, oti sa qai vakamatei ratou na tini na luvena ena dua na cava. Sega tale ni dua na ka e vo, ia e yalodina tu ga vei Jiova o Jope. “Ena ka kece qo, e sega ni valavala ca o Jope se beitaka na Kalou ni cakacala.”—Jope 1:12-19, 22.\nVakalougatataki Jope o Jiova ena nona yalodina\n11. (a) Na cava tale e cakava vei Jope o Setani? (b) Na cava e qai cakava o Jope?\n11 E sega ni cegu o Setani. E kaya tale vua na Kalou: “Tara sara na suina kei na lewena, ena vosavakacacataki kemuni e matamuni.” E mani vakavuna o Setani me tauvi Jope e dua na mate mosi. (Jope 2:5, 7) Ia e yalodina tale o Jope vei Jiova qai kaya: “Me yacova niu mate, au na sega ni soro ena noqu yalodina!”—Jope 27:5.\n12. E vakadinadinataka vakacava o Jope ni lasulasu o Setani?\n12 E sega ni kila o Jope na veibeitaki i Setani se na vuna e sotava kina e levu na ka rarawa. E nanuma ni vakavuna o Jiova na leqa e sotava. (Jope 6:4; 16:11-14) Ia e yalodina tiko ga o Jope vei Jiova. Qori e vakadinadinataka ni sega ni nanumi koya ga o Jope. E itokani ni Kalou ni lomani koya. Kena ibalebale e lasu na veibeitaki i Setani!\n13. Na cava e yaco ena vuku ni yalodina i Jope?\n13 E sega ni kila o Jope na veika e yaco voli mai lomalagi, ia e yalodina vua na Kalou qai vakadinadinataka ni o Setani ga e ca. A qai vakalougatataki Jope o Jiova ena vuku ni nona yalodina.—Jope 42:12-17.\nEDA OKATI TALE GA ENA VEIBEITAKI I SETANI\n14, 15. Na veibeitaki cava e cakava me baleti keda kece o Setani?\n14 E yaga vei keda na ivakaraitaki i Jope ni beitaki keda tale ga nikua o Setani nida qaravi Jiova ga meda rawaka kina. E volatukutukutaki ena Jope 2:4 ni kaya o Setani: “Ena solia na tamata na ka kece e tu vua me bula kina.” E sega ni beitaki Jope ga o Setani, ia e beitaki keda kece nida nanumi keda ga. Ni oti mada ga e vica vata na drau na yabaki mai na mate i Jope, se vosa vakacacataki Jiova tiko ga o Setani qai beitaki ira na nona dauveiqaravi. E vakadinadinataki qori ena Vosa Vakaibalebale 27:11: “Mo vuku na luvequ mo vakamarautaka na lomaqu, me dua na vosa meu tauca vua sa beitaki [se, vosa vakacacataki] au.”\n15 O rawa ni digia mo vakalasui Setani ena nomu talairawarawa vei Jiova o qai yalodina vua. De dua ena gadrevi mo cakava eso na veiveisau lelevu ena nomu bula mo veitokani kina kei na Kalou. Ia qori na vakatulewa vinaka duadua o rawa ni cakava, e vakatulewa bibi tale ga. E kaya o Setani ni o na tawayalodina vua na Kalou ke o sotava na leqa. E dau saga me bacani keda meda kua kina ni yalodina vua na Kalou. E vakayacora vakacava qori?\n16. (a) Na iwalewale cava e vakayagataka o Setani me tarova kina noda qaravi Jiova? (b) Na cava e rawa ni cakava vei iko na Tevoro me tarova kina nomu qaravi Jiova?\n16 E vakayagataka o Setani e levu na iwalewale me vakaleqa kina noda veitokani kei na Kalou. Nona sasaga e rawa ni “vaka na laione e tagi, e vakasaqara tiko e dua me tiloma.” (1 Pita 5:8) Kua gona ni kurabui ke ra saga nomu itokani, lewe ni vuvale, kei na so tale mera tarova nomu vulica na iVolatabu kei na nomu cakava na ka e dodonu. O rawa mada ga ni vakacacani. * (Joni 15:19, 20) E dau vukici koya tale ga o Setani “me agilosi ni rarama.” Kena ibalebale e rawa ni vakacalai keda meda talaidredre vei Jiova. (2 Korinica 11:14) E vinakata o Setani meda vakabauta nida tawayaga, eda na sega ni qarava rawa kina na Kalou. Qori e dua tale na iwalewale e vakayagataka me tarova kina noda qaravi Jiova.—Vosa Vakaibalebale 24:10.\nMURIA NA IVUNAU I JIOVA\n17. Na cava eda talairawarawa kina vei Jiova?\n17 Eda vakalasui Setani nida talairawarawa vei Jiova. Na cava ena uqeti keda meda talairawarawa? E kaya na iVolatabu: “Mo lomani Jiova na nomu Kalou ena lomamu taucoko, ena nomu vinaka taucoko, kei na nomu kaukaua taucoko.” (Vakarua 6:5) Eda talairawarawa vei Jiova nida lomani koya. Na levu ga ni noda lomani Jiova, na levu tale ga ni noda via cakava na ka kece e tukuna vei keda. E vola na yapositolo o Joni: “Qo na ibalebale ni noda lomana na Kalou, meda muria na nona ivunau, ia e sega ni icolacola bibi na nona ivunau.”—1 Joni 5:3.\n18, 19. (a) Na cava eso na ka e tukuna o Jiova ni cala? (b) Eda kila vakacava ni na sega ni tukuna o Jiova meda cakava na ka eda na sega ni rawata?\n18 Na cava eso na ka e tukuna o Jiova ni cala? Eso na ivalavala e cavuti ena kato “ Cata na Veika e Cata o Jiova.” De dua o nanuma ni so na itovo qori era sega ni ca sara. Ia ni o wilika na kedra tikinivolatabu o qai vakasamataka vakabibi, o na vakadinata ni na yaga vei keda noda talairawarawa ina lawa i Jiova. O na rairai liaca ni dodonu mo cakava eso na veiveisau ena nomu bula. Ke o cakava na veiveisau qori ke mani dredre mada ga ena so na gauna, o na vakila na vakacegu kei na marau ena vuku ni nomu yalodina vua na Kalou. (Aisea 48:17, 18) Eda kila vakacava nida rawa ni cakava na veiveisau e gadrevi ena noda bula?\n19 E sega ni dau tukuna o Jiova meda cakava na ka eda na sega ni rawata. (Vakarua 30:11-14) E kila vinaka cake na keda ituvaki o Jiova ni noda itokani dina. E kila na veika eda vinaka kina, kei na noda malumalumu. (Same 103:14) E uqeti keda na yapositolo o Paula: “E dau dina na Kalou ena nona vosa, oya ni na sega ni vakalaiva moni sotava na ka ni veivakatovolei oni na sega ni taqea rawa. Ni oni vakatovolei, ena vakarautaka tale ga na sala moni vosota rawa kina.” (1 Korinica 10:13) Meda nuidei ni na vakaukauataki keda tu ga o Jiova meda cakava na ka dodonu. Ena solia vei iko na “kaukaua e uasivia na kaukaua ni tamata” mo vosota kina na ituvaki dredre. (2 Korinica 4:7) E dau vakadinadinataka o Paula na veivuke i Jiova ni sotava na veika dredre, e rawa kina ni kaya: “Au rawata na ka kece ena vuku i koya e vakaukauataki au.”—Filipai 4:13.\nTALEITAKA NA KA E TALEITAKA NA KALOU\n20. Na itovo cava mo vakatotomuria? Na vuna?\n20 E bibi meda kua ni cakava na ka e cata o Jiova meda veitokani kina kei koya, ia eso tale na ka meda cakava. (Roma 12:9) Era taleitaka na itokani ni Kalou na ka e taleitaka o koya. E vakamacalataki eso na ka qori ena Same 15:1-5. (Wilika.) Era vakatotomuria na itovo i Jiova na nona itokani ra qai vakaraitaka “na loloma, marau, vakacegu, vosovoso, yalololoma, yalovinaka, vakabauta, yalomalua, lewai koya vinaka.”—Kalatia 5:22, 23.\n21. O na vulica vakacava na itovo e taleitaka na Kalou mo rawa ni vakatotomuria?\n21 O na vulica vakacava na itovo totoka i Jiova mo rawa ni vakatotomuria? O na kila na ka e taleitaka o Jiova ena nomu wilika kei na nomu vulica wasoma na iVolatabu. (Aisea 30:20, 21) O na lomani Jiova vakalevu ni o cakava qori. Na levu ga ni nomu lomani Jiova, na levu tale ga ni nomu via talairawarawa vua.\n22. Na cava na yaga ni nomu talairawarawa vei Jiova?\n22 Na veiveisau ena rairai gadrevi mo cakava ena nomu bula, e rawa ni vakatauvatani ina nomu luvata tani na isulu makawa qai tokara na isulu vou. E kaya na iVolatabu ni bibi mo “luvata tani na tamata makawa,” mo qai sulumaka “na itovo vou.” (Kolosa 3:9, 10) E yalataka o Jiova me solia vei keda e “dua na icovi levu,” ke da cakava na veiveisau qori ke dredre mada ga ena so na gauna da qai talairawarawa vua. (Same 19:11) Io, digia mo qaravi Jiova qai vakalasui Setani. Kua ni qaravi Jiova ga ena vuku ni kena veivakalougatataki, ia cakava qori ni o lomani koya dina. O na itokani dina ni Kalou ke o cakava qori!\n^ para. 16 Sega ni kena ibalebale qo ni o Setani e vakamuai ira era saga tiko mera tarova nomu vulica na iVolatabu. Ia o Setani “na kalou ni veika vakavuravura qo,” qai ‘lewa tu na vuravura taucoko.’ E sega gona ni kurabuitaki nodra saga eso mera tarova noda qaravi Jiova.—2 Korinica 4:4; 1 Joni 5:19.\nLako Yani 20:13; 21:22, 23\nVunau ni Soro 20:10, 13, 15, 16; Roma 1:24, 26, 27, 32; 1 Korinica 6:9, 10\nVakarua 18:9-13; 1 Korinica 10:21, 22; Kalatia 5:20, 21\n1 Korinica 5:11\nVunau ni Soro 6:2, 4; Efeso 4:28\nVosa Vakaibalebale 6:16, 19; Kolosa 3:9; Vakatakila 22:15\nSame 11:5; Vosa Vakaibalebale 22:24, 25; Malakai 2:16; Kalatia 5:20, 21\nVosa ca kei na kakase\nVunau ni Soro 19:16; Efeso 5:4; Kolosa 3:8\nVakayagataki vakatawadodonu ni dra\nVakatekivu 9:4; Cakacaka 15:20, 28, 29\nSega ni qaravi na vuvale\n1 Timoci 5:8\niValu kei na politiki\nAisea 2:4; Joni 6:15; 17:16\nVakatavako kei na wainimate gaga\nMarika 15:23; 2 Korinica 7:1\nKA DINA 1: ERA TALAIRAWARAWA VEI JIOVA NA NONA ITOKANI\n“Moni muria na noqu vosa au na qai nomuni Kalou, oni na noqu tamata.”—Jeremaia 7:23\nVakacava eda rawa ni veitokani kei na Kalou?\nVakatekivu 22:18; Jemesa 2:23\nE vakatokai o Eparama me itokani i Jiova ni a vakarorogo vua qai vakabauti koya.\n2 Veigauna 16:9\nEna vukei ira era talairawarawa o Jiova.\nSame 25:14; 32:8\nE vakayalomatuataki ira na nona itokani o Jiova.\nEna tokoni ira na nona itokani o Jiova.\nKA DINA 2: ITOKANI NI KALOU O JOPE QAI YALODINA TIKO GA\n“Ena ka kece qo, e sega ni valavala ca o Jope se beitaka na Kalou ni cakacala.”—Jope 1:22\nNa cava e tukuna o Setani me baleti Jope? Na cava e qai cakava o Jope?\nJope 1:10, 11\nE kaya o Setani ni nanumi koya ga o Jope, e sega ni lomana na Kalou.\nJope 1:12-19; 2:7\nE vakalaiva o Jiova me kauta laivi kece o Setani na iyau i Jope, me vakamatei ratou na luvena, me tauvi Jope tale ga e dua na mate mosi.\nA sega ni kila o Jope na vuna e sotava kina e levu na ka rarawa, ia e yalodina tu ga.\nKA DINA 3: VINAKATA O SETANI MO TAWAYALODINA VEI JIOVA\n“Ena solia na tamata na ka kece e tu vua me bula kina.”—Jope 2:4\nE via vakacacana vakacava o Setani na noda veitokani kei Jiova?\n2 Korinica 11:14\nE via vakacalai keda o Setani meda talaidredre vei Jiova.\nVosa Vakaibalebale 24:10\nE vinakata meda nanuma nida tawayaga eda na sega ni qaravi Jiova rawa kina.\nE dau veivakacacani o Setani.\nDigia mo talairawarawa vei Jiova mo nona itokani yalodina tale ga. Qori ena vakadinadinataka ni lasulasu o Setani.\nKA DINA 4: YAVUTAKI ENA LOLOMA NODA TALAIRAWARAWA\n“Qo na ibalebale ni noda lomana na Kalou, meda muria na nona ivunau.”—1 Joni 5:3\nO na rawa vakacava ni veitokani kei Jiova?\nNa nomu lomana na Kalou ena vukei iko mo talairawarawa vua.\nAisea 48:17, 18\nTalairawarawa vei Jiova, ni na yaga tawamudu vei iko.\nMo nuidei ni na sega ni tukuna o Jiova mo cakava na ka o na sega ni rawata.\nCakava na ka e dodonu, ena vakaukauataki iko kina o Jiova.\nKalou o Jiova, na Daubulibuli ni lomalagi kei na vuravura, e veisureti kei na vosa ni yalayala.\nE sega ni okati ga kina na lomada.\nO na vakabauta vakacava ni dau tokoni iko o Jiova ni sotavi na ituvaki dredre?\niMeli iMeli O Rawa Vakacava ni Veitokani kei na Kalou?


O Herodotus na, “Tama ni iTukutuku Makawa”—Nona Bula, “The Histories”\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hungarian Iloko Indonesian Italian Japanese Kikaonde Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Luvale Macedonian Malagasy Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Thai Tigrinya Tok Pisin Tsonga Turkish Twi Ukrainian Vietnamese Xhosa Zulu vakaViti\nA VAKACAVA tu mada na bula ena vica na udolu na yabaki sa oti? Na ivakarau ni bula vakacava era muria tu e levu? Eda na rawa ni kila qori ena so na ka era kune ena vakekeli. Ia me kilai na nodra ivakarau ni bula ena gauna makawa, ena vinaka meda wilika na veika a vola e dua na turaga me baleta na itukutuku makawa ni veimatanitu era veiliutaki ena nona gauna. A bula ena rauta na 2,400 na yabaki sa oti. Na yacana o Herodotus, e turaga ni Kirisi qai daunitukutuku makawa ni ikalima ni senitiuri B.G.V. Cava na ulutaga ni itukutuku e sokumuna? The Histories (Na iTukutuku Makawa).\nE volaitukutukutaka o Herodotus na veika e vakavuna na ivalu era vala kina na kai Kirisi, vakauasivi na veika a vakavuna na vuaviri nei Perisia ena 490 kei na 480 B.G.V., a yaco ni se gonetagane lailai. A vola eso tale na ka, e volaitukutukutaka kece sara ga na veika e kunea me baleti ira na veimatanitu era vakila na revurevu ni vuaviri nei Perisia.\nSEGA NI IVOLATUKUTUKU MAKAWA GA\nE maqosa ena volaivola o Herodotus. E sereka vinaka na veika e vola, wili kina na itukutuku matailalai e nanuma ni vinaka me vakaoti kina na ka e volaitukutukutaka tiko. E talei dina nona cakacaka ni sega ni yavutaka ena itukutuku makawa era volai qai maroroya tu na Matanitu, ni sega ni levu na itukutuku va qori a tu ena gauna oya.\nEna gauna oya, e sega ni levu era dau vakavola na itukutuku makawa, vakavo ke ra via dokadokataka na veika era rogo kina era ceuti tu ena ivakatakarakara. Ni via volaitukutukutaka e dua na ka o Herodotus, ena yavutaka sara ga ena ka e vakaraica matua, itukutuku makawa era talanoataki tu ga, kei na nodra itukutuku tale eso. E lako vakalevu ena veivanua me sokumuni itukutuku mai kina. E susu ena vanua e qali e Kirisi, o Halicarnassus (sa Bodrum tiko ena gauna qo, ena ceva kei Taki), e levu tale ga na vanua e Kirisi e lakova.\nE lako vakalevu ena veivanua me sokumuni itukutuku mai kina\nE bolea me sokota na vualiku ina Wasa Loa, me lako tale ga ena vanua o Scythia, sa Ukraine tiko ena gauna qo, vaka kina na ceva kei Palesitaina, o Ijipita tale ga e cake. E rairai yaco sara i Papiloni ni lako ina tokalau, qai tinia nona ilakolako ena yasayasa vakara, ena vanua vakarurugi vei Kirisi, sa ceva tiko kei Itali nikua. Na vanua kece e lako kina e vakararai matua, e vakatataro, qai sokumuni itukutuku tale ga vei ira e nanuma nira nuitaki.\nDODONU NI VEIKA E VOLA\nTikitiki ni ivola kuta, The Histories\nE vakacava na dodonu ni ka e volaitukutukutaka o Herodotus? Eda rawa ni kaya ni donu vinaka na veika e kila ena vuku ni vanua e sikova kei na ka sara ga e raica e matana. E vakamacalataka eso na ivakarau ni bula e sega ni kilai e Kirisi, me vaka nodra ivakarau mai Scythia nira bulu na kawa vakatui kei na kena dau vakawainimatetaki na yagomate e Ijipita. Na veika kece qori e qai vakadinadinataki ena ka era kunea na dauvakekeli. E tukuni ni levu ni itukutuku e maroroya tu me baleti Ijipita e “sega ni vakatauvatani rawa kei na dua tale na ka e bau volai me baleta na vanua qori ena gauna makawa.”\nE levu na gauna sa na dau vola ga o Herodotus na itukutuku e se vakatitiqataki tu baleta ni sa sega tale ni dua na ivakadinadina matata e tu. O ira tale ga na bula ena nona gauna era dau vakabauta vakalevu na veivuke ni kalou lasu ena ka era cakava na tamata. Sega ni ka kece e vola me tautauvata kei na ivakatagedegede ni nodra cakacaka na daunitukutuku makawa edai. Ia a saga me wasea na itukutuku dina kei na kena e itukuni ga. E kaya ni sega ni vakabauta na ka kece e tukuni vua. E dau vakadeitaka ga na nona itukutuku ni sa vakadikeva oti na kedra yavu qai veidutaitaki ira.\nKena irairai ni ka e volaitukutukutaki ena The Histories e baleta sara tiko ga na cakacaka i Herodotus. Ni laurai vata kei na ka e vakadikeva mai, sa bau dua dina na cakacaka vakaitamera.\nKena irairai ni vakatokai Herodotus, na dauvolavola ni Latina o Cicero (106-43 B.G.V.), me Tama ni iTukutuku Makawa, baleta na sasaga levu e cakava ena ka e volaitukutukutaka ena The Histories.\nE kaya e dua na dauvolaivola nikua ni “duatani sara na itukutuku era volai tu ena The Histories. E volai kina na itukutuku makawa vaka kina na itovo, ivalavala ni tamata, ibulibuli ni vanua, cioloji, filosofi, veika vakapolitiki, saenisi, kei na drama vakaciriloloma.”\nEna gauna dredre ena itukutuku makawa kei vuravura, e maroroya o Herodotus na itukutuku sara ga a vakadinadinataka me baleti Kirisi, Ra kei Esia, vaka kina o Ijipita.\nKa e Tukuni Baleti Koya\nE vola e dua na daunitukutuku makawa o Arnaldo Momigliano: “Keimami sa sokumuna qo e levu na ivakadinadina e rawa kina ni keimami tukuna ni nuitaki o [Herodotus]. Era vakadikeva na cakacaka nei Herodotus o ira na kenadau me baleta na nodra bula ena Tokalau e Loma. Era raica gona ena vakekeli ni dina na ka e kaya, so tale ga na vosa a rairai sega ni kila vinaka, ia e laurai mai na ka e vola ni duavata kina. Era raica rawa ni vakamacalataka vakadodonu na ka e raica, e volaitukutukutaka tale ga vakadodonu na ka e rogoca. Ke mani cala, era a sega ga ni tukutuku vakadodonu vua o ira na vakatarogi, se sega ni matata vua na veika a vakamacalataki.”\niMeli iMeli O Herodotus


Na vuravura ni na Apes | CoinFalls.com\nNa vuravura ni na Apes\nNa vuravura ni na Apes e vakaveikilaitaki e dua na qito vou ni totoka na slot ena NetEnt. E totoka na kena ni vakarautaki vata kei na slot oqo 5 reels, 3 iyatu kei na 20 paylines tudei; kei ira na reels rua ratou vakatakarakarataki iratou na duidui vanua oqo e na bula nei Sisa na iliuliu ni mataivalu ni ape ni bera na nona dro mai na tiko vakavesu. Oqo na qito ni slot rawa me qito ena mobiles taucoko, PCs kei na peleti vatu ka vakavuna sara vakarawarawa me baleta na dauqito kece. O ni kauta mai e dua na RTP ni 95.23% ena oqo slot ni vidio ena initaneti.\nNa vuravura ni na Gameplay ni Apes\nOqo Na vuravura ni na Apes slot na qito e sa na levu na ivakamacala droini vata kei na kakaburaki ena ni synthesiser. Na reels totoka na kena vakatikori na saqata e dua na gauna vakasakiti kei na imawi ni iwase ni reels e kilai me 'Cadra' ka ra lewena na ivakatakilakila me vaka na Sisa, 3 matanivola mai na tucake tale i na vuravura ni Apes ka qai ivakatakilakila ni kadi ni qito. Ia, e kilai na ivakarau dodonu ni reels me vaka na 'Kida' kei na ivakatakarakara e oka kina na Sisa, 3 matanivola mai Kida mai na Planet ni Apes kei na ivakatakilakila ni kadi ni qito.\nDauqito e rawa ni qito oqo Casino ni Slots ni Veikauyaki na qito ena dua na ilavo lailai duadua ni £0.20 kei na dua na iwiliwili levu taucoko ni £200.00 ena dua na moica. Oqo Casino ni Slots ni Veikauyaki na qito sa dua na koula e kila na ivakatakarakara ka tiko ena yasa imawi, e dua na Damudamu e dua ka toka ena yasa imatau ka rau rawa ni veisosomitaka kece tale eso aikoni ena yasa qaqa tiko combos vakavo ga na aikoni ni kaburaka na fomu.\nE tiko e dua na sala cecere sara ni vakavuvale oqo na veigacagaca ni ikuri ena Na vuravura ni na Apes ka sai koya oqo e dua na tiki taleitaki ni na gameplay ka solia talega vei eso payouts totoka.\nNa vuravura ni kena tubu ni Apes & Ikuri ni kida mai na ivakatakilakila\nOqo e dau cakacaka mai matasawa na elda ni na ivakatakilakila ni ikuri ni cadra mai ena tataivatia 1 ena yasana imawi se ena ikoni ni ikuri ni kida ena tataivatia 5 ena yasa imatau. Ni oti na ka era na soli dina vata kei na veika oqo:\nIkuri ni cadra mai – yadua na tamata kei na dua na aikoni ni ape na sauma na icocovi ni ilavo.\nIkuri ni kida mai na – na tamata yadua kei na apes ena rawata veisautaki ki na 1 ivakatakarakara ni veivakasotari.\nKevaka na rewa taucoko ni wilds ubia e dua na tataivatia taucoko ena iwasewase ni cadra mai na, qai sa rawata na lavetaki ki na tataivatia veisemati na cadra mai na ivakarau ni reels.\nE tiko 2 Moica galala rounds ka ra rawata cakacakataki mai matasawa na elda ni 3 scatters ena na tataivatia ni kida se 3 ena tubu tataivatia.\nVulilesoni cadra mai galala – na iyaya oqo e sauma vinaka na dauqito vata kei 10 spins galala ka na yadua na loma ni veikau ni sa kumuni ka biuta lesu tale na ituvaki me baleta na iotioti ni moica vakalailai.\nVulilesoni Kida mai galala – sauma vinaka talega na iyaya oqo 15 galala ni spins ena na iwase ni reels tu yani 3 ikuri na aikoni yameyame.\nNa Na vuravura ni na Apes sa vuki me e dua na qito uasivi duadua ni taracake na NetEnt. E tiko kina e dua na gameplay vakalogalogavinakataki vata kei na iyaya ni ikuri taleitaki.


The Fiji Times » Kauwai e na i vadi ni vodovodo\nKauwai e na i vadi ni vodovodo\nE KAUWAI sara vakalevu na Matabose ni Dauvolivoli e na vuku ni lutu ni vodovodo ni waqa ka tubu cake nai vodovodo ni basi ka dau veiusa tiko mai na waqa ni pasidia.\nE kaya o PremilaSingh na vakailesilesi liu ni Mataose ni a lavai na lutu ni vodovodo oqo mai na Fiji Commerce Commission.\nOori e na vuku ni dua na kudru a vagolei ynai ki na Matabose ni dua na sala ni waqa era dau muria tiko na pasidia e na noda vanua, e sega ni lutu sobu na kena vodovodo.\nKaya o Singh ni kabani ni waqa oqo e se jatitaka tiko ga e $65 ni dua na i golegole (basi kei na vodovodo ni waqa) me vaka ga na nona dau sauma tu mai ni bera nai matai ni Jiulai.\n?Na kabani ni waqa oqo e vakatubura cake na i vodovodo ni basi mai Suva ki Labasa mai na $10 ki na $18 (tubu ena $8) me i sosomi ni lutu sobu ni vodovodo ni waqa mai $55 ki na $47,? e vakaraitaka toka.\nTomana ka kaya ni ratou sa na qai vakadikeva na kisi oqo ke so na kabani ni waqa era nakita mera vakatubura na i vodovodo ni basi ni dua na i golegole me veisosomi kei na lutu sobu ni sau ni vodovodo ni waqa. Na lawa ni vodovodo sa mai tauca na FCC e oka ga kina na tiki ni veilakoyaki e wai oqo ena soko ki na dua na i kelekele ni waqa ki na dua na kelekele ni waqa.\nNa yalani ni sau (price control) e sega ni ologi kina na veilakoyaki e vanua mamaca, ia, e so na sala era ganita na basi oqo e dau vakarautaki mai kina ena loma ni tikite.\n?E ka bibi mera rawa ni vakavodoki na pasidia e na basi mai na dua na kelekele ni waqa, me vaka mai na tauni ko Labasa ki Nabouwalu se mai Suva ki Natovi.\n?Sega ni cala nai walewale oqo mai na kabani ni waqa, ni ra vakamuria tiko mai nai sau ni vodovodo ni waqa sa vakadavora mai o FCC.\n?Ia, e sega ni dua na ka e tarovi ira na veikabani lelevumai na nodra vakatubura na i vodovodo ni basi.?\nSa vakadeitaka mai na Tabana ni Veilakoyaki e Vanua Mamaca (LTA) ni vodovodo ni veibasi oqo e sega ni vakalawataki baleta nira sega ni cici tiko ena ruku ni sala vakalaisenitaki (route license) ka vanua e vakalawataki kina na i vodovodo.\nE vakabauta na Matabose ni kena vakalawataki mai na vodovodo ni waqa mai vei FCC e na sega ni vukei ira na dauvolivoli ke rau oka vata koto na vodovodo ni waqa kei na vodovodo ni basi.\nKuria ni naki ni vakalawataki ni vodovodo ni waqa mai na Matanitu me vakadeitaka ni veiraurau na i vodovodo vei ira na dauvolivoli, ka na sega ni lavaki nalawa vei ira na basi era qarava na tabana ni waqa ena vakavodo pasidia.


Na Veiliutaki Cecere ni Kalou—Na iLe ena Tinia na Veika Tawadodonu Kece | Toro Voleka\n“Sa Tu Beka Vua na Kalou Nai Valavala Tawadodonu?”\n1. E rawa ni tarai keda vakacava na veika sega ni dodonu eda dau raica?\nE LAWAKITAKI e dua na kena marama ena ilavo a maroroya tu me na bula kina. E kune e dua na gonedramidrami ni a lai biuti koya tu e saqata na tinana dina. E bala i valeniveivesu e dua na turaga ena cala a sega ni kila kina e dua na ka. Cava o nanuma ena mataqali ituvaki vaka oqo? Sega ni vakabekataki ni o na nanumi ira na yacovi ira na leqa oqo. Ia, sa rauta, ni o keda na tamata e rawa nida kila na ka e dodonu mai na ka e ca. Ni caka e dua na ka e sega ni dodonu, eda dau sega ni taleitaka. Eda vinakata me saumi lesu o koya a vakaleqai, qai totogitaki o koya a vakavu leqa. Ni sega ni yaco oqo, e rawa nida taroga: ‘E raica beka na Kalou na ka e yaco tiko? Na cava e sega ni cakava kina e dua na ka?’\n2. Tarai Apakuki vakacava na lewa ca e raica? Na cava e sega ni vosataki koya kina o Jiova ena vuku ni nona vakatataro?\n2 Na taro tale ga oqo sa ra dau taroga na dauveiqaravi i Jiova ena veitabagauna sa oti. Me kena ivakaraitaki, a masuta na Kalou na parofita o Apakuki: “A cava ko ni sa vakatakila kina vei au na ca, ka vakaraitaka talega vei au na ka rarawa? ia na veikove kei na veivakacacani sa tu ga e mataqu.” (Apakuki 1:3) A sega ni vosataki Apakuki o Jiova ena vuku ni nona vakatataro, ni o koya ga a buli keda meda dau kauaitaka na tau ni lewa dodonu. Io, e vakalougatataki keda o Jiova meda bau vakaraitaka tale ga na nona lewadodonu.\nCata o Jiova na Ka e Sega ni Caka Vakadodonu\n3. Na cava eda kaya kina ni kila vinaka cake na veika tawadodonu e yaco tu o Jiova ni vakatauvatani kei keda?\n3 E sega ni mataboko o Jiova, e raica vinaka na ka e sega ni caka vakadodonu. E tukuna vei keda na iVolatabu me baleta na siga i Noa: “Sa raica ko Jiova ni sa ka levu nai valavala ca ni tamata e vuravura, io sa ca walega e na veisiga kecega nai naki kecega kei na nanuma ni lomana.” (Vakatekivu 6:5) Cava beka na ibalebale ni veivosa oqo? Na noda raica na caka ni ka e sega ni dodonu e rawa ni vakatau wale sara toka ga ena vica na ka eda rogoca se ka eda sotava ga ena noda bula. Ia, e duatani o Jiova. E kila o koya na ka tawadodonu e yaco tiko ena veiyasa i vuravura kece. E raica kece! Kena ikuri ni rawa ni raica o koya na inaki ni loma ni tamata—na nodra nanuma ca na dau vakayacora na veika tawadodonu.—Jeremaia 17:10.\n4, 5. (a) E vakaraitaka vakacava na iVolatabu ni o Jiova e kauaitaki ira na caka vakatawadodonu vei ira na ka? (b) E tarai Jiova vakacava na caka ni ka e sega ni dodonu?\n4 Ia, e sega ni raica wale ga o Jiova na veika tawadodonu e yaco tu. E kauaitaki ira tale ga na sa lai vakaleqai kina. Nira cakava na veimatanitu na veika vakaloloma vei ira na Isireli, e lai rarawa o Jiova “e na vuku ni nodra vuturi e na matadra era dauvakacacani ira ka dauvakararawataki ira.” (Dauveilewai 2:18) De dua o sa na raica ni levu ga ni nona raica e dua na caka ni ka e sega ni dodonu, na nona rawa ni lai vakawalena tale ga o koya, se tini cakava sara ga. Ia, e sega ni vaka oqo o Jiova! Sa raica o koya na caka ni ka e sega ni dodonu ena rauta ni 6,000 na yabaki, ia e dua dua tu ga na nona cata. E kaya vei keda na iVolatabu nira ka vakasisila vei Jiova na “yame daulasu,” “liga sa vakadave dra sa sega ni cala” kei na “dautukutuku vakailasu sa dauvosataka na ka lasu.”—Vosa Vakaibalebale 6:16-19.\n5 Vakasamataka tale ga na nona vosataki ira na iliuliu daucaka ca e Isireli o Jiova. E uqeti koya nona parofita me tarogi ira: “Sa sega beka ni kilikili kei kemudou mo dou kila na lewa dodonu?” Ni sa oti nona vocia vakavudi na nodra dau lewa vakatawadodonu, sa qai tukuna na ka ena yacovi ira na tamata tawadodonu oqo: “Era na qai tagi vei Jiova, ia ena sega ni rogoci ira ko koya: io, ena tabonaka na matana maivei ira e na gauna ko ya, ni sa ca na nodrai valavala.” (Maika 3:1-4) Io, e sevaka o Jiova na caka ni ka e sega ni dodonu! Ena vuku ni cava? Baleta oqo e dua na ka a caka sara ga vua! Vica vata na udolu na yabaki nona vakacacani koya voli o Setani. (Vosa Vakaibalebale 27:11) E tarai Jiova tale ga vakalevu na nona vakamatei vakaloloma na Luvena me vaka e dua na daubasulawa. E sega ni dodonu nona mai mate baleta ni “sega ni cakava e dua na ka ca.” (1 Pita 2:22; Aisea 53:9) Sa macala gona ni sega ni lecava o Jiova, e sega tale ga ni vakawaletaka na rarawa era sotava o ira e caka vakatawadodonu vei ira na ka.\n6. Na cava beka ena yacovi keda nida raica na ka e sega ni dodonu? Ena vuku ni cava?\n6 Ia, nida raica na ka e sega ni dodonu—se caka sara ga vei keda—ena votivoti ga vei keda, eda na sevaka. Sa rauta baleta nida buli o keda meda ucuya na Kalou, ia na caka ni ka e sega ni dodonu e veicalati sara ga kei na ka taucoko e kilai kina o Jiova. (Vakatekivu 1:27) Ia, na cava e vakalaiva kina o Jiova me caka tiko ga na ka e sega ni dodonu?\nNa iLe e Vauca na Vinaka ni Veiliutaki i Jiova\n7. Vakamacalataka se vakalewai vakacava na veiliutaki i Jiova.\n7 Na isau ni taro oqo e vauci tiko kina na veiletitaki ni vinaka ni veiliutaki i Jiova. Me vaka eda sa raica, e tu na dodonu vua na Dauveibuli me lewa na vuravura kei ira na lewena. (Same 24:1; Vakatakila 4:11) Ia, e vakalewa na veiliutaki i Jiova ena itekitekivu ga ni bula ni tamata. A tekivu vakacava? O Jiova a vakaroti Atama, na imatai ni tagane me kakua ni kana mai na dua na kau ena were—na Parataisi a nona itikotiko voli. Ke talaidredre? E tukuna vua na Kalou, “Ko na mate vakaidina.” (Vakatekivu 2:17) Na ivakaro oqo ni Kalou e sega sara ga ni dua na leqa lailai e vakavuna vei Atama kei na watina o Ivi. Ia, e rawai Ivi o Setani me vakabauta ni sa rui kaukaua na lewa ni Kalou. Cava ena yaco vei Ivi ke kana mai na kau? Lasutaki Ivi o Setani ena nona kaya: “Drau na sega dina ni mate: ni sa kila na Kalou e na siga drau na kana kina ena qai yadra dina na matamudrau; ia drau na vaka na Kalou, ni drau na kila na ka vinaka kei na ka ca.” (Neitou na matanivola kala.)—Vakatekivu 3:1-5.\n8. (a) Cava e vakaibalebaletaka o Setani ena ka e tukuna vei Ivi? (b) Cava na ile i Setani me baleta na veiliutaki ni Kalou?\n8 E vakaibalebaletaka o Setani ena nona vosa ni o Jiova e sega ni tukuna vei Ivi na ka e dodonu me kila, e lasutaki koya. Sega ni kaya tiko o Setani ni o Jiova e sega ni Turaga Sau. E qarauna o koya na tikina oqo. E nona ile ga ni sega ni vinaka na veiliutaki i Jiova, sega ni rawa ni vakabauti, e sega ni savasava. Kena ibalebale, e kaya tiko i ke o koya ni o Jiova e sega ni vakayagataka vakadodonu na nona lewa, e sega ni kauaitaka na ka mera vinaka kina na vakarurugi ena nona veiliutaki.\n9. (a) Cava na itotogi ni talaidredre vei Atama kei Ivi? Na taro bibi cava e vure mai kina? (b) Na cava a sega ni vakarusai ratou ga kina na vukitani o Jiova?\n9 Ia, erau qai talaidredre vei Jiova o Atama kei Ivi ena nodrau kana mai na kau vakatabui. Na nodrau talaidredre e sa dodonu kina me rau totogimate, me vaka ga a sa virikotora oti na Kalou. Na lasu i Setani e basika kina e so na taro bibi. E dodonu dina me liutaka na tamata o Jiova, se mera lewai ira ga? E sa veiliutaki tiko beka ena kena vinaka duadua? Rawa ni vakarusai ratou vata sara ga na vukitani mai Iteni o Jiova. Ia, na ile e kauta cake mai o Setani e sega ni baleta na kaukaua i Jiova, e baleta ga na ivakarau ni nona veiliutaki. Kevaka gona ena vakarusai Atama, Ivi, kei Setani ena gauna vata ga oya, sa na sega ni vakaraitaka na veiliutaki vinaka. Sa na qai levu ga kina na ka e tarogi me baleta nona veiliutaki. Na sala duadua ga me na vakadinadinataki kina se rawa ni lewai koya ga na tamata se sega—me kua ni lewai koya na Kalou—me soli vua na gauna.\n10. Cava sa vakadinadinataki ena vica vata na udolu na yabaki e liutaki koya tu mai kina na tamata?\n10 Cava e sa vakadinadinataki ena toso ni gauna? Sa vica na udolu na yabaki nona vakatovolea na tamata na veimataqali matanitu, na matanitu e rogoci ga kina na domona e dua, matanitu e rogoci kina na domodra na lewenivanua, kei na matanitu vakominisi. Na vua ni nodra veiliutaki e vakamacalataka vinaka sara ga na iVolatabu ni kaya: “Sa lewa . . . na tamata vua na tamata tani ka sa mani ca kina.” (Dauvunau 8:9) Sa rauta me kaya na parofita o Jeremaia: “Kemuni Jiova, au sa kila, ni sa sega ni vu mai vua na tamata na nona sala: sa sega ni vu mai vua na tamata sa lako tu me lewa na nonai lakolako.”—Jeremaia 10:23.\n11. Na cava e vakalaiva kina o Jiova me sotava na rarawa na kawatamata?\n11 E kila mai na ivakatekivu o Jiova ni na sotava na kawatamata na rarawa levu ke via lewai koya ga. Ia, sa tawadodonu beka ena nona vakatara me yaco tiko ga na ka rarawa? Sega sara! Vakasamataka mada na ivakaraitaki oqo: Kaya mada ke tauvimate bibi o luvemu qai vinakati sara ga me sele kevaka me bula. O kila ni na mosimosi na sele, o lomani koya dina. Ia, o kila ni sele mosimosi oqo ena vakabulabulataki koya mai muri. Na Kalou tale ga e kila—e yalataka sara mada ga—ni na vakilai na mosi kei na rarawa ena ruku ni veiliutaki vakatamata. (Vakatekivu 3:16-19) Ia, e kila tale ga ni na rawati ga na marau dina kei na vakacegu kevaka e solia na gauna vua na kawatamata me raica na ca ni nona veivorati. Sala ga oqo sa na qai macala kina vakadua na veibeitaki i Setani.\niLe e Vauca na Yalodina ni Tamata\n12. Mai na ka e tukuna vei Jope o Setani, na cava e sa mai beitaki kina na kawatamata?\n12 Ia, sega ni o koya wale ga oya. Ena nona vakalewa na veiliutaki i Jiova kei na kena savasava, e sega ni vosabeca wale ga kina o Setani na veiliutaki i Jiova; e sa vosabeci ira tale ga kina na tamata ni Kalou ena vuku ni nodra yalodina. Me kena ivakaraitaki, dikeva na ka e kaya o Setani vei Jiova me baleta na turaga yalodina o Jope: “Ko ni sa sega beka ni viribaiti koya, kei na nona vale, kei na nona ka kece e na veiyasana kecega? ko ni sa vakalougatataka na cakacaka ni ligana, ka sa tubu kina me ka levu na nonai yau e na vanua. Ia mo dodoka mada na ligamuni, ka tara na nona ka kecega, ena qai vosavakacacataki kemuni ki matamuni.”—Jope 1:10, 11.\n13. Na cava e vakaibalebaletaka o Setani ena nona veibeitaki me baleti Jope? Eda okati vakacava e ke na vo ni kawatamata?\n13 Kaya o Setani ni yalodina tiko ga o Jope ni vakayagataka tiko vua o Jiova nona kaukaua ni veitaqomaki. Ke dina oqori sa kena ibalebale ni yalodina i Jope e veivakaisini, e qarava tiko ga na Kalou me rawa ka kina. E kaya o Setani ni kevaka e sega ni vakalougatataki o Jope, sa na vuki o koya me vosa vakacacataka na Kalou. E kila o Setani ni duatani sara o Jope ena nona “yalododonu ka daucaka dodonu, ka sa rerevaka na Kalou, ka sega ni torova na ca.” * O koya gona, kevaka e sa na rawati Jope me kua ni yalodina, me qai dredre vakacava vua me rawai ira na kena vo? E vakalewa tiko gona o Setani na nodra yalodina o ira kece na dau qarava na Kalou. E laurai oqo ena nona qai kaya tale vei Jiova: “Na nona ka kecega ena solia na tamata [e dua ga na tamata, sega ni o Jope ga] me bula kina.” (Neitou na matanivola kala.)—Jope 1:8; 2:4.\n14. Me baleta nona beitaka na tamata o Setani, na cava e laurai ena toso ni gauna?\n14 E vakadinadinataki ena toso ni gauna na lasu ni vakalelewa i Setani baleta ni levu era ucui Jope ena nodra yalodina tiko ga vei Jiova, se mani vakacava na dredre ni nodra bula. E yalomarau o Jiova ena vuku ni nodra yalodina, e sabaya kina na vosa dokadoka ni veivakalialiai i Setani ena nona kaya nira na sega ni qaravi Kalou na tamata ke ra sotava na ka dredre. (Iperiu 11:4-38) Io, era sega ni via vakanadakuya na Kalou na tamata yalomalumalumu. Nira sotava mada ga na veika mosimosi, era dau vakararavi ga vei Jiova me solia vei ira na kaukaua mera vosota.—2 Korinica 4:7-10.\n15. Na taro cava e rawa ni basika mai ena vuku ni vakatulewa ni Kalou ena veigauna sa oti, kei na veigauna se bera mai?\n15 Ia, e sega ni vakaraitaka wale ga o Jiova na lewadodonu ena ka e vauca nona veiliutaki, se na yalodina ni tamata. E tu ena iVolatabu e levu sara na itukutuku ni nona vakatulewa vei ira na tamata yadua kei na veimatanitu sara mada ga. E tu tale ga kina na parofisai me baleta na lewa ena qai vakatauca ena gauna se bera mai. Na cava eda kila deivaki kina ni dau dodonu tu ga ena veigauna kece na vakatulewa i Jiova?\nE Uasivi ga na Lewadodonu i Jiova\nEna sega vakadua ni ‘vakarusa vata na yalododonu kei na ivalavala ca’ o Jiova\n16, 17. Na ivakaraitaki cava soti eda kila kina ni vakaiyalayala ga na rai ni tamata ena ka e vauca na lewadodonu dina?\n16 E rawa ni tukuni dina me baleti Jiova: “Sa dodonu na nonai valavala kecega.” (Vakarua 32:4) Sega ni dua na tamata e rawa ni tukuni vua na vosa oqo, baleta na noda rai e vakaiyalayala, ena sega ga kina ni taucoko sara na noda raica na ka e dodonu mai na ka e sega ni dodonu. Vakasamataki Eparama mada me kena ivakaraitaki. E masuti Jiova ni sa nanumi me vakarusai o Sotoma—e dina ni sa sega ni caka rawa ena koro oya na ivalavala ca. E tarogi Jiova: “Ko ni na vakarusa vata beka na yalododonu kei nai valavala ca?” (Vakatekivu 18:23-33) E macala ni kena isau na sega. Sa qai “vakatauca ko Jiova na sulifure kei na buka waqa” ina koro o Sotoma ni sa yaco bula i Soa na turaga yalododonu o Loti kei rau na luvena. (Vakatekivu 19:22-24) Ena yasana kadua, a “cudru sara” o Jona ena gauna e sa nanuma kina na Kalou me vosoti ira na lewe i Ninive. Sa kacivaka oti o Jona na nodra rusa, ena vinaka cake vua mera rusa sara—veitalia mada ga ke ra veivutuni dina.—Jona 3:10–4:1.\n17 E vakamatatataka vei Eparama o Jiova ni nona lewadodonu e sega ni okati ga kina na nodra vakarusai na daucaka ca, e okati tale ga kina nodra vakabulai na ivalavala dodonu. Ena yasana kadua, e dodonu me kila o Jona ni o Jiova e Kalou yalololoma. Ke ra veisautaka nodra ivalavala na tamata ca, ena “tu vakarau me veivosoti.” (Same 86:5, NW) O Jiova e duatani vei keda na tamata. E sega ni dau vakatauitotogi o koya me sakitaka kina nona kaukaua, se me vakataki keda na tamata, nida dau sega ni via yalololoma de nanumi kina nida gogo. E nona ivalavala me vakaraitaka na yalololoma ke raica e dua na kena yavu.—Aisea 55:7; Isikeli 18:23.\n18. Vakaraitaka mai na iVolatabu ni o Jiova e sega ni dau vakatau nona vakatulewa ena rarawa beka ga e vakila e lomana.\n18 E dau mositi Jiova na veika rarawa e yaco, ia e sega ga ni tarovi koya ena nona tauca na lewadodonu. Nira sa rawai e levu na nona tamata ena qaravi matakau, sa qai vakarota o Jiova: “[Au na] lewai iko me vaka na nomui valavala, ka sauma vei iko na nomui valavala vakasisila kecega. Ia na mataqu ena sega ni vosoti iko, au na sega talega ni yalololoma vei iko: ni ka’u na sauma vei iko na nomui valavala.” (Isikeli 7:3, 4) O koya gona, ni dua na tamata e sa sega ni via gole tani mai na sala ca, sa na tauca o Jiova na kena lewa veiganiti. Ia, ni bera ni tauca nona lewa, e dau dikeva mada e liu na veiyasana kece me yavutaki vinaka kina nona lewa. O koya gona, ena gauna e rogoca kina na itukutuku kei Sotoma kei Komora, e qai kaya o Jiova: “Au na lako sobu mada, ka raica se ra sa cakava me vaka sara na kenai tukutuku, sa yacovi au.” (Vakatekivu 18:20, 21) O keda na tamata e dau totolo wale ga noda vakatulewataka e dua na ka, sega mada ga nida se kila se rogoca na kena itukutuku kece. Ia, eda marau ni o Jiova e sega ni vaka oya. E tukuni Jiova vakamatata na iVolatabu ni “Kalou vosa dina, ka sega ni ca, sa yalododonu ka daucaka dodonu.”—Vakarua 32:4.\nNuitaka na Lewadodonu i Jiova\n19. Na cava meda cakava ke da lomatarotarotaka e so na ka me baleta nona dau vakatulewa o Jiova?\n19 E sega ni vakamacalataka na iVolatabu na veika matailalai me baleta na lewa e dau tauca o Jiova ena veigauna sa oti; e sega tale ga ni tukuna vakamatailalai na veika e vauca nona vakatulewataki keda yadudua se matailawalawa ena gauna se bera mai. Ke da lomatarotarotaka e so na itukutuku se parofisai ena iVolatabu nira sega ni vakamatatataki, e rawa nida vakatotomuria na yalodina i Maika na parofita ni a vola: “Ka’u na waraki koya na Kalou, na noqui vakabula.”—Maika 7:7.\n20, 21. Na cava eda nuidei kina ni na cakava ga o Jiova na ka dodonu?\n20 Meda nuitaka na lewadodonu i Jiova, da qai kua ni vakabekataka ni na cakava o koya na ka e dodonu ena veigauna kece. Ni sega mada ga ni kauaitaka na tamata me cakava na ka e dodonu, e yalataka o Jiova: “A noqui tavi me’u cudruvaka; au na sauma koi au.” (Roma 12:19) Ke da dau waraki Jiova, eda na duavata kei na ka e kaya ena yatedei na yapositolo o Paula: “Sa tu beka vua na Kalou nai valavala tawa-dodonu? E segai sara”!—Roma 9:14.\n21 Ena gauna oqo, eda se bula tiko ena “veigauna dredre.” (2 Timoci 3:1, VV) Levu sara na veivakalolomataki e yaco ena vuku ni lewa ca kei na “veivakasaurarataki.” (Dauvunau 4:1) Ia, e sega ni veisau o Jiova. Se sevaka tiko ga o koya na caka vakatawadodonu ni ka, qai nanumi ira dina na dau vakaleqai ena lewa ca. Ke da yalodina tiko ga vei Jiova kei na nona veiliutaki, ena qai solia vei keda na kaukaua meda vosota rawa kina me yacova na gauna lokuci me qai vakadodonutaka kina na lewa ca kece ga na nona Matanitu.—1 Pita 5:6, 7.\n^ para. 13 A kaya o Jiova me baleti Jope: “Sa sega e dua e tautauvata kaya e vuravura.” (Jope 1:8) Kena irairai ni qai bula o Jope ni mate oti o Josefa, se bera tale ga ni lesi o Mosese me nodra iliuliu na Isireli. E rawa ni tukuni kina ena gauna oya ni sega ni dua e tautauvata kei Jope ena nona yalodina.\nVakarua 10:17-19 (NW) Cava eda nuidei kina ni na sega ni veitovaki o Jiova ena ka e cakava?\nJope 34:1-12 Ni caka vei iko na ka e sega ni dodonu, me vakaukauataki iko vakacava na veivosa i Ilaiu mo nuitaka tiko ga na yalododonu i Jiova?\nSame 1:1-6 Cava e veivakacegui kina meda kila ni o Jiova ena lewa vinaka na veika e vauci ira na ivalavala dodonu kei na ivalavala ca?\nMalakai 2:13-16 Na cava na rai i Jiova ena nodra biuta vakatawadodonu na watidra e so na tagane?\nMe saumi na taro qori, raica mada e rua na ivakaraitaki ni nona vakataulewa na kalou e volai ena iVolatabu—na Waluvu ena siga i Noa kei na nodra vakarusai na kai Kenani.\niMeli iMeli “Sa Tu Beka Vua na Kalou Nai Valavala Tawadodonu?”


E rua na ivola ena Veiyalayalati Makawa. Erau tukuna e dua na itukutuku makawa lekaleka ni veika a yaco mai na gauna ni Veibuli me yacova na gauna e cavuti kina ko Sairusi ka vakatarai kina vei ira na Jiu me ra lesu tale ki Jerusalemi.\niMatai ni Veigauna\nWase 1–9 e tuvai kina na itukutuku ni kawa mai vei Atama ki vei Saula. Na wase 10 e tukuna na mate nei Saula. Na wase 11–22 e vakamuria lesu na veika a yaco e semati ki na nona veiliutaki ko Tevita. Na wase 23–27 e vakamacalataka ni a buli me tui ko Solomoni ka ra qai tauyavutaki na Livai. Na wase 28 e vakamacalataka ni a vakaroti Solomoni ko Tevita me tara e dua na valetabu. Na wase 29 e tukuna na mate nei Tevita.\niKarua ni Veigauna\nNa wase 1–9 e vakamuria lesu na veika a yaco ka semati vata kei na nona veiliutaki ko Solomoni. Na wase 10–12 e tukuna na nona veiliutaki na luvei Solomoni ko Riopoami, ka qai tawase rua kina na matanitu cokovata vaka-Isireli ki na matanitu e rua ena vualiku kei na ceva. Na wase 13–36 e vakamacalataki kina na nodra veiliutaki na tui eso me yacova na gauna sa mai rawai kina na matanitu ko Juta mai vei Nepukanesa. E mai cava na ivola ena nona lewa ko Sairusi me ra vakalesui ki Jerusalemi na luvei Juta era tauri tu vakavesu.


Vakabula o Jisu na Goneyalewa kei na Didivara | Bula i Jisu\nMACIU 15:21-31 MARIKA 7:24-37\nVAKABULA O JISU NA LUVENA NA MARAMA NI FINAISI\nVAKABULA NA TURAGA E GALU QAI DIDIVARA\nNi vunauci ira oti na Farisi me baleta nodra ivakavuvuli vakatamata, e biubiu o Jisu kei ratou nona tisaipeli. Ratou gole sara ina yasayasa o Taia kei Saitoni mai Finaisi, e vica vata na kilomita ena vuaira.\nE raica e dua na vale o Jisu me ratou tiko kina, ia e sega ni vinakata me kilai nodratou tiko e kea. Kena seva ni raici Jisu e dua na yalewa ni Kirisi e sucu ena vanua qo, e vakamasuti koya sara: “Ni lomani au, Turaga, na Luvei Tevita. E dau curumi timoni vakalevu na luvequ yalewa.”—Maciu 15:22; Marika 7:26.\nRatou tukuna sara vei Jisu na nona tisaipeli: “Ni vakatalai koya, ni tagi muri kedatou tiko ga mai.” E qai tukuna o Jisu na vuna e sega ni kauaitaki koya kina: “Au sega ni talai vua tale e dua, vei ira ga na sipi ni matanitu o Isireli era yali tu.” E sega ni soro na yalewa. E torovi Jisu, e cuva vua qai kerea: “Turaga, ni vukei au!”—Maciu 15:23-25.\nE vakatovolea o Jisu na nona vakabauta ena nona kauta cake mai na rai cala e tu vei ira na Jiu me baleti ira na kai veimatanitu: “E sega ni dodonu me soli na kedra madrai na gone vei ira na luvenikoli.” (Maciu 15:26) Nona cavuta o Jisu na “luvenikoli,” e dusia ni lomani ira na sega ni Jiu, qai rairai vakilai nona yalololoma ena irairai ni matana kei na rorogo ni domona.\nE sega ni rarawataka na yalewa na vosa i Jisu, e ciqoma ga na nodra rai cala na Jiu qai kaya: “E dina Turaga, ia na luvenikoli mada ga era dau kania na tikitiki ni kakana e lutu mai na teveli ni nodra turaga.” E raica o Jisu ni vinaka na lomana qai kaya: “Sa dua na ka na nomu vakabauta, me yaco mada ga na nomu kerekere.” (Maciu 15:27, 28) E vakabulai o luvena ena gauna vata ga ya. Ni lesu i vale, e raici luvena ni davo toka ena imocemoce, sa bula vinaka tale ni “sa lako tani vua na timoni”!—Marika 7:30.\nEratou biubiu mai na yasayasa o Finaisi o Jisu kei ratou na tisaipeli me ratou vakamuria cake na Uciwai na Joritani. De dua ratou lai takosova na Joritani ena vualiku ni Wasa o Kalili, ratou gole sara ina yasayasa o Tikapoli. Eratou cabeta e dua na ulunivanua, ia era raici ratou na ilala levu. Era lai vakotora e yava i Jisu na lokiloki, mavoa, mataboko kei ira na galu, qai vakabulai ira. Dua na ka nodra kurabui na lewenivanua, era vakalagilagia kina na Kalou ni Isireli.\nE kauaitaka sara o Jisu e dua na turaga e kaka qai didivara. De dua ena madua se taqaya na turaga qori ni maliwai ira na ilala levu. E rairai liaca tale ga qori o Jisu mani kauti koya vakatikitiki. Ni rau sa tiko taurua ga, e tukuna sara vua o Jisu na ka ena cakava. E daramaka nona iqaqalo e daligana, ni kasivi oti, sa qai tara na yamena. E tacake i lomalagi qai cavuta na matavosa e kena ibalebale “Mo tadola mai.” E rogo sara na daligana, e matata tale ga nona vosa. A sega ni vinakata o Jisu me veitukuniyaki na ka e cakava ni vinakata mera vakabauti koya na lewenivanua ena ka era raica se rogoca.—Marika 7:32-36.\n“Dua na ka nodra kurabui” na ilala levu nira raica na kaukaua i Jisu me veivakabulai. Era kaya: “E totoka na ka kece e cakava. E bau vakavuna me rogo na didivara, e vosa tale ga na galu.”—Marika 7:37.\nNa cava e sega ni vakabula totolo kina o Jisu na luvei marama ni Finaisi?\nNi ratou biubiu mai ena yasayasa o Finaisi, eratou gole i vei o Jisu kei na nona tisaipeli?\nNa cava e cakava vakayalololoma o Jisu vua na turaga e galu qai didivara?\nNa itovo cava me baleti Jisu eda vulica ena sala e cakamana kina?\niMeli iMeli Vakabula o Jisu na Goneyalewa kei na Didivara\njy wase 57 t. 138-139