Rhybudd o Gwyn\nCwestiynau Aml UMAber\nC: Pa chwaraeon ydych chi'n eu dangos heddiw?\nA: Mae rhestr o'r chwaraeon y byddwn yn eu dangos ar gael ar-lein yn www.umaber.co.uk/teledu, cadwch lygad ar ein gwefan am ddigwyddiadau mawr ym myd chwaraeon a chynigion!\nC: Oes gennych chi BT Sport?\nA: Oes! Mae Bar Cwtch Bar yn dangos Sky Sports HD a BT Sport HD! Dim ond Freeview sydd yn y Picture House, ond rydym yn bwriadu gwella ar hyn yn fuan!\nC: Pa Alergenau sydd wedi'u cynnwys yn y bwyd a weinir yn yr Undeb?\nA: Mae gwybodaeth am Alergenau ar gyfer Stone Willy’s pizza i'w gweld ar-lein yn www.umaber.co.uk/bwydifynd, mae ein lleoliadau adwerthu eraill hefyd yn dangos yr wybodaeth yma, ac mae ein staff wedi'u hyfforddi i'ch helpu â'ch anghenion. Os oes gennych chi unrhyw bryderon, gofynnwch i gael siarad ag Arolygwr a fydd yn fodlon iawn eich cynorthwyo ymhellach.\nC: Ydyn ni'n gallu dewis y Gerddoriaeth yn y bar?\nA: Ydych! Lawrlwythwch app SubTV app o'r App Store neu Google Play Store, teipiwch y cod sydd i'w weld ar ein sgriniau, a gallwch ychwanegu eich dewis i'r rhestr gerddoriaeth!\nC: Faint mae'n costio i chwarae pwl?\nA: 60p am gêm, neu ddwy gêm am £1!\nC: Pa ddulliau o adnabyddiaeth ydych chi'n eu derbyn?\nA: Pasport, Trwydded Yrru, (gan gynnwys rhai Dros Dro) a chardiau sy'n dangos logo PASS.\nC: Ble mae'r arian dwi'n ei wario yn yr Undeb y mynd?\nA: Mae popeth rydych chi'n ei wario yn yr Undeb, boed yn y Bar, Siop yr Undeb, Starbucks, Stone Willy’s neu Briwsion, yn mynd y syth yn ôl i'r Undeb er mwyn cynnig cymorth i chi!\nC: Ble ydw i'n gallu canfod mwy ynglyn â phryd mae pethau'n digwydd?\nA: Gallwch fwrw golwg ar www.umaber.co.uk/ents am ein rhaglen o ddigwyddiadau sydd ar y gweill!\nC: Dwi wedi gadael fy siaced yn yr ystafell gotiau neithiwr, sut allaf i ei chasglu?\nA: Bydd yr ystafell gotiau ar agor ar fin-nos yn ystod digwyddiadau. Fel arall, dylech siarad â rhywun yn y dderbynfa.\nC: Dwi wedi gadael fy waled / côt / ffôn yn yr Undeb, ble mae eiddo coll?\nA: Caiff unrhyw Eiddo Coll ei anfon i'r Dderbynfa, lle gallwch ei gasglu. Os na all staff y Dderbynfa gael hyd i'ch eitem, holwch y staff tu ôl i'r bar.\nC: Beth yw Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr?\nA: Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr yw pan fo gofyn i bob aelod o Undeb y Myfyrwyr bleidleisio ar fater penodol i benderfynu ar bolisi undeb y myfyrwyr neu weithred dylai Undeb y Myfyrwyr ei chyflawni.\nC: Pryd gynhelir Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr?\nA: Caiff Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr ei chynnal os yw cyngor Undeb y Myfyrwyr yn pleidleisio i anfon syniad i Bleidlais yr Holl Fyfyrwyr am eu bod yn teimlo dylai corff cyfan y myfyrwyr gael barn ar fater penodol, neu os yw myfyriwr, pan fydd yn cyflwyno ei syniad i'w ddadlau yn undeb y myfyrwyr, yn dewis iddo fynd yn syth at bleidlais yr holl fyfyrwyr. Wedyn cynhelir y bleidlais hon o fewn i'r amserlen a osodir yn y cyfansoddiad yn Atodlen 1.4 y gellir ei gweld yn www.umaber.co.uk/eich-undeb/printman/. Bydd yr undeb yn ymdrechu i sicrhau y caiff Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr ei chynnal pan fo corff y myfyrwyr fwyaf tebygol o allu rhoi ei sylw llawn i'r ddadl, er nad yw hynny wastad yn bosib.\nC: Beth ellir ei newid mewn Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr?\nA: Gall syniad gael ei benderfynu gan Bleidlais yr Holl Fyfyrwyr a gellir cael pleidlais o 'ddiffyg hyder' mewn ymddiriedolwyr a swyddogion etholedig gan Bleidlais yr Holl Fyfyrwyr. Ni ellir ond newid cyfansoddiad yr undeb a'i atodlenni yng Nghyngor Undeb y Myfyrwyr.\nC: Oes modd i Swyddogion Sabothol gefnogi ymgyrch?\nA: Gall unrhyw swyddog etholedig ymgyrchu o blaid neu yn erbyn pasio refferendwm. Caiff swyddogion myfyrwyr eu hethol a'u talu i fod yn wleidyddol. Eu rôl nhw yw mynegi barn ar faterion! Ni all swyddogion myfyrwyr ddefnyddio adnoddau sydd ond ar gael iddyn nhw fel swyddogion etholedig, fel rhan o'u hymgyrchu yn ystod Pleidlais yr Holl Fyfyrwyr.\nC: Faint o bobl ddylai bleidleisio i gael Pleidlais Holl Fyfyrwyr 'dilys'?\nA: Os anfonwyd syniad i Bleidlais yr Holl Fyfyrwyr gan Gyngor Undeb y Myfyrwyr, rhaid i 250 o fyfyrwyr gymryd rhan yn y bleidlais er mwyn iddi fod yn ddilys. Pe bai myfyriwr yn dewis anfon ei syniad yn syth at Bleidlais yr Holl Fyfyrwyr, rhaid i 500 o fyfyrwyr bleidleisio er mwyn i'r syniad fod yn ddilys.\nC: Pwy yw'r Swyddog Etholiadau?\nC: Oes ymgyrch O Blaid / Yn Erbyn?\nA: Gall unrhyw fyfyriwr wneud cais i fod 'asiant' neu 'arweinydd' yr ymgyrchoedd am bleidlais o blaid neu yn erbyn. Caiff hyn ei benderfynu ar sail y cyntaf i'r felin gaiff falu. Cyfrifoldeb yr unigolion sy'n ymgyrchu yw ceisio lledaenu'r gair ymysg myfyrwyr yn y ffordd maen nhw'n meddwl sydd orau. Bydd yr undeb yn rhoi cyllideb o £50 i'r ddwy ymgyrch i sicrhau na chaiff yr un myfyriwr ei anwybyddu. Pa lwyfannau / prosesau eraill gall myfyrwyr eu defnyddio i gyflwyno eu syniadau? Gall unrhyw fyfyriwr gyflwyno syniad i gyngor yr undeb i'w drafod gan gyngor yr undeb. Cewch wneud hynny drwy anfon eich syniad at undeb.democratiaeth@aber.ac.uk.\nC: Sut mae modd i mi fod yn Swyddog?\nA: I fod yn swyddog llawn amser neu ran amser rhaid i chi gael eich ethol gan gorff y myfyrwyr. I ganfod mwy o fanylion ynglyn â phryd mae'r etholiadau nesaf yn cael eu cynnal, gallwch fwrw golwg ar ein tudalen ar y we yma.\nC: Ydy'r swyddogion llawn amser yn cael eu talu?\nA: Ydyn! Os cânt eu hethol, mae'r swyddogion yn treulio blwyddyn gyfan yn gweithio dros gorff y myfyrwyr - ac mae rhaid iddynt fwyta a byw yn rhywle, felly maent yn derbyn cyflog misol.\nC: Rydw i wedi ceisio talu am rywbeth ac mae'r arian wedi dod allan o fy nghyfrif, ond mae'r trafodiad wedi methu, beth ydw i angen ei wneud a sut ydw i'n cael fy arian yn ôl?\nA: Dyma beth a elwir yn 'Daliad Cysgod'. Peidiwch â phoeni - bydd yr arian yn dychwelyd i'ch cyfrif. Mae esboniad llawn i'w gweld fan yma.\nC: Rydw i angen talu fy ffioedd dysgu, oes angen i mi fynd i'r Swyddfa Gyllid yn yr UM?\nA: Nag oes, dylech ymweld â'r Swyddfa Gyllid yn y Ganolfan Groeso ar Gampws Penglais.\nC: O ble ydw i'n gallu cael ffurflenni noddi ar gyfer clybiau a chymdeithasau?\nA: O'r Swyddfa Gyllid.\nC: Ble mae'r Undeb?\nA: Rydym ger Canolfan y Celfyddydau ar gampws Penglais Gallwch ein gweld ni ar google maps yma.\nC: Ble ydw i'n casglu fy Ngherdyn Aber?\nA: Gallwch gasglu eich Cerdyn Aber o Lyfrgell Hugh Owen.\nC: Sut ydw i'n ymuno â chlwb chwaraeon neu gymdeithas?\nMae gennym ystod eang o weithgareddau y gallwch gyfranogi ynddynt. Cyn i chi ymuno a chlwb chwaraeon, bydd angen i chi brynu Cerdyn Sborti: ar-lein Unwaith y byddwch chi wedi prynu Cerdyn Sborti, rhaid i chi wedyn aros 24 awr cyn prynu aelodaeth o unrhyw glwb, gan mai dyma pa mor hir mae'n arfer cymryd i ddiweddaru'r system. Wedyn gallwch ymuno â chlwb Chwaraeon ar-lein. Cyn i chi ymuno a chymdeithas, bydd angen i chi brynu Cerdyn Cym Aber fan yma yma. Does dim angen i chi aros cyn mynd ati i brynu aelodaeth o Gymdeithasau, gallwch wneud hynny fan yma: yma\nC: Fe brynais fy Ngherdyn Sborti beth amser yn ôl, ar rwyf yn dal i fethu prynu aelodaeth o glybiau ar-lein, pam?\nA: Gall fod sawl rheswm am hyn. Mae'r un mwyaf cyffredin yn perthyn i'r myfyrwyr hynny sydd wedi prynu'r Cerdyn Sborti drwy'r Ganolfan Chwaraeon. Mae hyn yn golygu y gall fod oedi o hyd at wythnos (mewn rhai achosion eithafol, mwy na hynny) i'r aelodaeth gyrraedd system Undeb y Myfyrwyr. Y ffordd hawddaf o osgoi hyn yw prynu eich cerdyn Sborti ar-lein. Os ydych chi'n cael anhawster gyda hyn, dylech gysylltu â'r Ganolfan Chwaraeon: chwaraeon@aber.ac.uk\nC: Fe brynais fy Ngherdyn CymAber beth amser yn ôl, ar rwyf yn dal i fethu prynu aelodaeth o gymdeithasau, pam?\nA: Camgymeriad cyffredin yw prynu aelodaeth pan fyddwch wedi mewngofnodi i'n gwefan ar gyfrif cyfaill. Os yw hyn yn digwydd, neu os ydych chi'n meddwl eich bod chi wedi prynu aelodaeth ond nid yw'n dangos ar-lein, dylech gysylltu ag undeb.marchnata@aber.ac.uk i ni ymchwilio i'r mater.\nC: Rwyf yn teimlo'n bryderus ac mae angen i mi siarad â rhywun heno. Pwy allaf i siarad â nhw?\nA: Os ydych yn poeni, yn bryderus neu'n teimlo eich bod dan bwysedd, gallwch gysylltu â Llinell-gymorth y Nos. Am fwy o wybodaeth, ewch i: http://www.nightline.aber.ac.uk/. Mae'r Llinell-gymorth ar agor rhwng 8pm ac 8am, ac mae'n wasanaeth gwrando cyfrinachol dan arweiniad myfyrwyr, sy'n cynnig cymorth emosiynol a gwybodaeth ar gyfer myfyrwyr yn Aberystwyth.\nC: Ble allaf i gofrestru â meddyg teulu neu ddeintydd?\nA: Gallwch weld rhestr wedi'i diweddaru o feddygfeydd teulu ar ein tudalennau Cyngor yma. Am Ddeintyddfeydd yn Aberystwyth, ewch i Wefan y GIG.\nC: Pam nad yw e-byst yr Undeb yn cyrraedd ar yr un pryd?\nh.y. pam bod oedi rhwng derbyn y fersiwn Saesneg a'r fersiwn Gymraeg, gan y dylid eu hanfon yn yr un e-bost neu ar yr un pryd i gydymffurfio â'r polisi dwyieithrwydd? A: Cânt eu hanfon yr un pryd, gyda'r Gymraeg yn mynd gyntaf fel y nodir yn ein polisi dwyieithrwydd. Mae'r oedi'n digwydd oherwydd y nifer uchel o bobl sy'n derbyn yr e-bost. Caiff y rhan fwyaf eu hanfon mewn e-byst ar wahan er mwyn eu gwneud yn haws i'w darllen, a sicrhau bod yr wybodaeth yn eglur.\nC: Rwyf am gysylltu â rhywun yn yr Undeb ynglyn â rhywbeth penodol, ond dydw i ddim yn gwybod pwy, beth allaf i ei wneud?\nA: Yn yr achos cyntaf, gallwch ymweld â'n tîm croeso yn y dderbynfa, neu anfon e-bost atynt ar undeb@aber.ac.uk. Caiff hwn wedyn ei anfon ymlaen i'r unigolyn/unigolion perthnasol yn yr undeb.\nC: Pryd mae'r Dderbynfa ar agor?\nA: Oriau'r Dderbynfa rhwng dydd Llun a dydd Iau: 9.30am - 5pm a dydd Gwener 9:30am - 4:30pm.\nC: Ble allaf i brynu Tocyn Teithio Mid Wales Travel?\nA: Gellir prynu tocynnau teithio Mid Wales Travel yn y Dderbynfa neu ar-lein. Bydd angen i chi gasglu tocynnau a brynwyd ar-lein o'r Dderbynfa. Cofiwch ddod â'ch Cerdyn Aber gyda chi.\nC: Ble ydw i'n gallu prynu fy ngherdyn NUS Extra?\nA: Gallwch brynu eich cerdyn NUS Extra o'r Dderbynfa yn ystod oriau gwaith. Gallwch hefyd brynu eich cerdyn yn https://cards.nusextra.co.uk/. Gallwch gael eich cerdyn wedi ei anfon i'r Dderbynfa (mae angen i chi ddangos eich CerdynAber wrth ei gasglu) neu wedi ei anfon i gyfeiriad o'ch dewis chi.\nC: Ydyn ni'n gallu archebu un o'r ystafelloedd yn yr Undeb?\n: Wrth gwrs! Mae'r Brif Ystafell, y Picture House, Ystafell y Pwyllgor a'r Ystafell Gyfarfod ar gael ar gyfer ein Clybiau Chwaraeon a'n Cymdeithasau ar fin-nos a phenwythnosau, pryd bynnag nad oes digwyddiadau wedi'u trefnu yn yr ystafelloedd hyn. Gallwch siarad ag un o'n tîm croeso yn y dderbynfa neu anfon cais at undeb@aber.ac.uk ac fe wnawn ni beth sy'n bosib!\nC: Sut ydw i'n archebu ystafell yn Undeb y Myfyrwyr?\nA: Gallwch fwrw golwg ar ein tudalennau ar y we fan yma, neu gysylltu â ni yn y dderbynfa: undeb@aber.ac.uk / 01970 621700.\nC: Faint mae'n costio i logi ystafell yn yr Undeb?\nA: Dim byd os ydych chi'n cwrdd â thair amod: 1. Rydych yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Aber ar hyn o bryd 2. Nid yw'r ystafell yn cael ei defnyddio ar gyfer gweithgaredd masnachol 3.Nid yw'r ystafell angen gosodiad technegol. Beth os nad ydw i'n cwrdd â'r meini prawf hyn? Mudiadau allanol: gellir gweld ein prisiau safonol fan yma. Myfyrwyr cyfredol ym Mhrifysgol Aber: cysylltwch â Matt Lukasiak; mul8@aber.ac.uk neu 01970 621704.\nSiop UM + Siop Ar-lein\nC: Beth yw amseroedd agor siop yr Undeb yn ystod y tymor?\nA: Mae'r brif siop ar gampws Penglais ar agor rhwng 8:30am a 6:00pm o ddydd Llun i ddydd Gwener, a rhwng 11am a 5pm ar ddydd Sadwrn.\nC: Ydy'r siop ar agor dros yr haf?\nA: Ydy! Mae'r siop ar agor rhwng 9am a 4pm o ddydd Llun i ddydd Gwener hyd ddiwedd Gorffennaf, pan fydd ein horiau'n mynd i lawr i 9am tan 3pm hyd fis Medi.\nC: Ydw i'n gallu archebu ar-lein?\nA: A: Ydych - mae amrywiaeth o ddillad a nwyddau eraill ar gael i'w prynu ar-lein yn www.umaber.co.uk/siop.\nC: Ydych chi'n cadw cynnyrch llysieuol/fegan mewn stoc?\nA: Mae gennym ddewis helaeth o gynnyrch llysieuol, fegan, heb glwten a halal, gan gynnwys byrbrydau, losin, bariau grawnfwyd, brechdanau a mwy! Holwch aelodau staff y siop, a byddant yn ddigon bodlon eich helpu!\nC: Ydw i'n gallu defnyddio fy ngherdyn Aber i dalu am nwyddau?\nA: Yn anffodus, dydych chi ond yn gallu defnyddio eich cerdyn Aber yn lleoliadau arlwyo'r Brifysgol ar hyn o bryd.\nC: Ydw i'n cael disgownt i fyfyrwyr?\nA: Yr ateb syml yw Na. Fel siop UCM, rydym yn cynnig bargeinion gydol y tymor er mwyn rhoi disgownt i chi ar nwyddau penodol. Rydym hefyd yn gallu cynnig bargeinion ar brydau bwyd gydol y tymor, er mwyn i chi gael cinio rhatach ar y campws.\nC: A godir tâl am ddanfon nwyddau sydd wedi cael eu harchebu dros y ffôn neu ar-lein?\nA: Codir tâl safonol o £4.95 am ddanfon nwyddau i unrhyw le yn y DU. Codir tâl uwch am ddanfon i wleddydd yr UE a gweddill y byd, gan ddibynnu ar bwysau'r eitem.\nC: Os yw rhywbeth yn ymddangos fel 'allan o stoc' ar-lein, ydw i'n gallu ei brynu o'r siop?\nA: Mae'r stoc ar-lein yr un fath â'r stoc yn y siop, ond rydym yn gosod archebion yn ystod y tymor, felly daliwch ati i wirio'r safle i weld os yw'r eitem yn ôl mewn stoc.\nC: Pryd allaf i ddisgwyl i fy archeb gyrraedd?\nA: Mae'r rhan fwyaf o eitemau'n cyrraedd ymhen 2-3 diwrnod. Serch hynny, gall gymryd mwy o amser ar adegau prysur neu os ydych chi wedi archebu eitemau wedi'u personoleiddio.\nC: Oes rhaid i mi fod yn fyfyriwr i ddefnyddio'r wefan?\nA: Nag oes, gallwch greu cyfrif gwestai er mwyn archebu gennym ni.\nC: Dydw i ddim wedi derbyn fy archeb eto; Pwy ydw i'n cysylltu â nhw?\nOs nad ydych wedi derbyn eich eitem o fewn 7 diwrnod ar ôl gosod eich archeb, dylech e-bostio undeb.siop@aber.ac.uk a byddwn yn ymchwilio i hyn ar eich rhan.\nC: Ydw i'n gallu cael ad-daliad ar eitemau a brynwyd ar-lein?\nA: Ydych, ond mae angen i ni dderbyn yr eitem yn ôl yn y post cyn y gallwn ni broseseu eich ad-daliad. E-bostiwch undeb.siop@aber.ac.uk am fanylion pellach ar ble i anfon eich eitem a sut caiff eich ad-daliad ei brosesu.


Darganfod Wrecsam - Wrexham Glyndwr University\nHafanBywyd MyfyrwyrDarganfod Wrecsam\nOs ydych yn dewis astudi ym Mhrifysgol Glyndŵr Wrecsam yna bydd gennych y gorau o ddau fyd - bywyd dinas a’r cefn gwlad wych.\nByddwch yn gweld rydym wedi ein lleoli ar y ffin Cymru-Lloegr, lleoliad perffaith am fynediad hawdd i’r dinasoedd agos, sef Gaer, Lerpwl a Manceinion, i’r dwyrain, harddwch garw Eryri i’r gorllewin a thraethau gwych ar hyd arfordir syfrdanol y gogledd.\nMae Wrecsam ei hun yn llawn treftadaeth, gyda golygfeydd prydferth a rhagor o safleoedd hanesyddol, yn ogystal â chanol dref brysur gyda siopau gwych, golygfa adloniant a diwylliant llwyddiannus, a bywyd nos brysur. Dim yn ddrwg am dref farchnadol fychain.\nA rhywbeth arall, mae’n lle hawdd iawn i fynd i. Wedi’i leoli oddi ar yr A483, mae gennym ni gysylltiadau arbennig i bob prif ffordd ar hyd y Gogledd Orllewin, gan gynnwys rhwydwaith bysiau eang ar hyd Gogledd Cymru, Gogledd Orllewin Lloegr a’r Canoldiroedd.\nMae hefyd gan Wrecsam cysylltiadau rheilffyrdd gwych, gyda dwy brif orsaf sy’n rhedeg gwasanaethau uniongyrchol i Gaer, Caergybi ac ar hyd Arfordir Gogledd Cymru, yr Amwythig, Birmingham a Chaerdydd. Gallwch hefyd fod yn Lloegr o fewn ychydig dros ddwy awr a hanner, Caeredin mewn ychydig dros bedair, a Dulyn mewn llai na chwech.\nEfallai eich bod chithau hefyd wedi gweld Wrecsam yn y newyddion yn ddiweddar, diolch i'r pryniant llwyddiannus CPD Wrecsam gan yr enwogion Ryan Reynolds a Rob McElhenney. Mae'r clwb hefyd yn digwydd bod yn agos at brif gampws y brifysgol, felly efallai y byddwch yn weld ambell i wyneb enwog o gwmpas! Ac mewn cyd-ddigwyddiad hyd yn oed yn fwy,, mae Wrecsam wedi cael ei arwydd ‘Holywood’ ei hun i helpu i'w roi ar y map. Gyda chymaint yn mynd ymlaen a chymaint i'w weld a'i wneud, nid oes amser gwell i fod yma.\n“Un fantais i Brifysgol Glyndŵr Wrecsam yw bod gennych chi'r gorau o'r ddau fyd - mae gennych chi gefn gwlad gerllaw ac mae gennych chi'r dref ei hun hefyd.”\nLucy Duncan , BSc (Anrh) Hanes Cymdeithasol a Diwylliannol\nGwylio, chwarae, sirioli o’r ochrau - mae yna gyfoeth o chwaraeon gallwch gymryd rhan ynddynt yn lleol.\nMae yna lawer i weld, boed chi’n aros yn Wrecsam neu’n mentro’n bellach i ffwrdd.\nO fywyd nos fywiog i gerddoriaeth a theatr byw, mae yna ddigon i’ch difyrru.\nFae Colwyn - 47 milltir\nLlangollen - 12 milltir\nFanceinion - 54 milltir\nAmwythig - 31 milltir\n“Dewisais i astudio yn Wrecsam oherwydd yma, mae ychydig yn fwy bywiog na lle dwi'n dod - mwy o siopa, mwy o lefydd i fynd allan. Ond rwy'n dal yn agos at adref, felly pan dwi eisiau newid golygfeydd, dwi'n gallu jyst hopian ar drên a mynd i gerdded yn y mynyddoedd.”\nCeri-Ellen Speddy , BSc (Anrh) Theatre, Teledu a Pherfformio


Recriwtio - Jobs at the LC Swansea\nMae Bay Leisure Ltd yn prysur ddod yn un o gyflogwyr mwyaf blaenllaw yn ne Cymru. Mae'r LC yn ymroddedig i ddarparu 'Gwasanaeth o’r Radd Flaenaf’ i'w holl gwsmeriaid trwy sicrhau bod pob person yn y busnes yn meddu ar y sgiliau a'r hyfforddiant angenrheidiol ac yn gallu cyfrannu rhywbeth arbennig at dîm yr LC. Mae'r LC yn chwilio am "bobl sy'n hoffi pobl", a fydd yn cael eu dewis ar sail eu personoliaeth, eu brwdfrydedd, eu cyfeillgarwch, eu cwrteisi, eu hagwedd a'u sgiliau.\nCyfarwyddwr Bwrdd Anweithredol\nMae Bay Leisure Ltd yn gwmni annibynnol, nid er elw a sefydlwyd i reoli'r LC ar ran Dinas a Sir Abertawe. Mae gan Bay Leisure drwydded 10 mlynedd i weithredu'r LC, a ddechreuodd ym mis Mawrth 2008.\nMae gan y cwmni Fwrdd o 11 cyfarwyddwr anweithredol y mae pob un ohonynt yn wirfoddol. Mae 2 aelod ar y bwrdd a enwebwyd gan y cyngor. Mae aelodau eraill y bwrdd yn unigolion lleol sy'n dod ag amrywiaeth o brofiadau ac arbenigedd o'r cymunedau busnes a chwaraeon. Mae'r Bwrdd yn cwrdd unwaith y mis. Mae'r cwmni am glywed gan unigolion a hoffai gael eu hystyried pan fydd swydd wag ymddiriedolwr yn codi. Os oes gennych ddiddordeb, lawrlwythwch y pecyn cais yma . Cwblhewch a llofnodwch y ffurflen a'i hanfon at yr Uwch-swyddog Cyllid, Bay Leisure Ltd, Yr LC, Heol Ystumllwynarth, Abertawe SA1 4PE neu e-bostiwch david.evans@the-lc.co.uk. Caiff eich cais ei gydnabod a bydd yr ateb yn rhoi syniad pryd mae’r swydd wag nesaf yn debygol o godi. Penodir yn unig ar ôl ystyried yn ofalus y sgiliau a gynrychiolir ar y Bwrdd ar hyn o bryd, felly peidiwch â digalonni os na chewch eich ystyried yn y tymor byr. Cynhelir cofrestr o bobl sydd â diddordeb a byddwch yn derbyn gwahoddiad i ddod i gyfweliad os yw eich profiad penodol yn berthnasol i unrhyw swydd wag bresennol.\nAelod o'r Tîm Gwerthu - Oes gennych y brwdfrydedd a'r ymrwymiad i fod yn aelod o dîm yr LC? Rydym am benodi unigolyn brwdfrydig, sy'n mwynhau anelu at dargedau i fod yn rhan o'n tîm gwerthu o’r radd flaenaf.\nBydd gan yr ymgeisydd brofiad blaenorol mewn rôl werthu a gweithio'n dda wrth anelu at dargedau, ond nid yw hyn yn hanfodol oherwydd bod agwedd 'gallu gwneud' yn fwy pwysig i'r rôl hon. Bydd y dyletswyddau'n cynnwys ennyn diddordeb mewn aelodaeth ffitrwydd, trin ymholiadau am aelodaeth ffitrwydd, cymryd rhan mewn 'allgymorth' a hyrwyddo'r LC a mynd i'r afael â holl agweddau ar y broses 'aelodau ffitrwydd newydd'. (Swydd amser llawn).\nGofynnir i weithwyr basio datgeliad manwl y Swyddfa Cofnodi Troseddau. Anfonwch eich CV, gan nodi'r swydd yn glir, i Recruitment@the-lc.co.uk Os ydych yn credu bod gennych angerdd a'r ymroddiad angenrheidiol i fod yn aelod o dîm yr LC ac â diddordeb mewn gweithio yn yr LC, e-bostiwch eich CV, gan amlinellu eich sgiliau a'ch profiad a nodi'r maes yr hoffech weithio ynddo, i recruitment@the-lc.co.uk, neu ei bostio i: - LC, Heol Ystumllwynarth, Abertawe SA1 3ST. Neu argraffwch Ffurflen Gais, ei llenwi a'i dychwelyd i'r LC.\nEdrychwn ymlaen at glywed oddi wrthych yn fuan! © The LC 2008


SANT JOSEFF, PWLLHELI\nCyfeiriad: Ffordd Mela, Pwllheli, Gwynedd LL53 5AP\nFfôn: 01758 612331\nEglwys Sant Joseff, Pwllheli [llun Ioan W .Gruffydd]\n“Os bu encilio o’r eglwysi a’r capeli, ymddengys y bu cynnydd yn nifer addolwyr Eglwys Rhufain yn y dref, a chodwyd eglwys fwy ar eu cyfer yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Ychydig dros gan mlynedd yn ôl, gellid cyfrif nifer y Catholigion ym Mhwllheli ar fysedd un llaw ac nid oedd unrhyw wasanaethau ffurfiol ar eu cyfer.”\nFelly yr ysgrifennodd Dafydd Lloyd Hughes am Gatholigion y dref yn Hanes Eglwys Pwllheli ym 1987.\nTeg gofyn, felly, pa bryd y dechreuodd Eglwys Rhufain ei gwaith a’i thystiolaeth yn nhref Pwllheli? Pa ddatblygiadau a arweiniodd at hynny? Mae lle i gredu, yn ôl tystiolaeth rhai o Gatholigion y dref heddiw, fod rhai lleianod wedi dod i Bwllheli gan sefydlu Cwfent ym Mhlas Tanrallt. Pryd a sut y bu hynny, nid yw’n eglur.\nAmhosibl oedd i unrhyw Babydd arddel ei grefydd yn agored yn yr ardal am gyfnod maith ar ôl y Diwygiad Protestannaidd. Yn wir, mor gynnar â 1828, bu Corfforaeth Pwllheli’n casglu enwau ar ddeiseb i’w hanfon i’r Senedd i roi mynegiant i wrthwynebiad y trigolion i lacio dim ar y llyffetheiriau a’r gwaharddiadau a fodolai ar weithgreddau‘r Catholigion.\nDim ond tri Phabydd\nDoedd, mae’n debyg, ond tri Phabydd yn byw yn nhref Phwllheli ym 1860. Dechreuodd offeiriaid o Gaernarfon gynnal Offeren yn nhai rhai o’r ffyddloniaid, ac erbyn 1879, roedd rhyw ddwsin o deuluoedd ym Mhwllheli yn arddel y ffydd Gatholig.\nCodi Capel o haearn rhychiog\nTrefnodd un Mrs. Richardson, gweddw Henry Richardson – dyfeisiwr cychod achub – i godi capel bach o haearn rhychiog ar y lawnt o flaen ei chartref. Gan mai Brynhyfryd, dros y ffordd i Orsaf Betrol Glan-y-Don heddiw, ei hen gartref oedd hwnnw, hawdd tybio y byddai William Jones – yr adeiladwr llongau a gwrthwynebydd pybyr Catholigiaeth – wedi troi yn ei fedd pe gwyddai. Cafodd y gwasanaeth cyntaf ei gynnal yn y capel hwnnw ar ddydd Nadolig 1879. Cafodd ei gysegru yn enw Sant Joseff. Tua 1882, symudwyd y capel i North Villa, Pentrepoeth (nid nepell o leoliad Bro Cynan heddiw).\nCapel yn North Villa, Pentrepoeth\nFel y datblygai rhannau o Ogledd Cymru, gwelwyd cynnydd sylweddol yn nifer y Catholigion, a deuai ymwelwyr yn eu tro i ychwanegu fwyfwy at y niferoedd hynny. Gwelwyd hynny’n digwydd mewn cenadaethau Catholig mewn mannau fel Y Rhyl, Llandudno, Bae Colwyn ac ar Ynys Môn. Yng ngofal y gweithgawch hwnnw yr oedd y Prelad Francis Edward Joseph Mostyn, brodor o Dalacre, Sir Fflint, a ddyrchafwyd ym 1921 yn Archesgob Pabyddol Caerdydd. Bu ef farw yn ym 1939, yn 79 mlwydd oed, wedi bod yn Archesgob am ddeunaw mlynedd. Ymfwriodd ef i’r gwaith o sefydlu rhagor o ganolfannau cenhadol Catholig yn y Gymru Gymraeg. Fel Cymro Cymraeg, gwyddai'r Archesgob Mostyn fod cyswllt agos rhwng yr iaith Gymraeg a'r iaith Lydaweg ac mai gorchwyl rwydd a fyddai i offeiriaid o Lydaw ddysgu'r Gymraeg. Ei ymgais bwysig gyntaf oedd defnyddio cenhadon o Lydaw ac o Goleg y Santes Fair yn Nhreffynnon.\nGwnaed y genhadaeth Lydewig yn bosibl drwy haelioni Arglwyddes Llanofer, Gwenynen Gwent (1802 – 96), a dau noddwr arall.\nDyfodiad y Tadau Trebaol a Merour o Lydaw\nGlaniodd y Tad Petr Merour a'r Tad Yann Trebaol yng Nghaergybi ar Awst 28, 1900. Ymhen pymtheg mis wedyn, sef Rhagfyr 1, 1901, ymsefydlodd y Tad Trebaol yn Llanrwst, lle gwyddid fod un Pabydd yn byw. Y flwyddyn wedyn, aeth y Tad Merour i fro’r chwareli llechi i Flaenau Ffestiniog - ardal gwbl Gymraeg ei hiaith bryd hynny. Doedd dim croeso iddo yn y Blaenau, a chymaint oedd yr elyniaeth tuag ato fel y symudodd i Bwllheli ym 1903. Roedd yr eglwys Babyddol ym Mhwllheli, a godwyd ym 1879, wedi bod heb offeiriad ers deng mlynedd. Dichon fod gan weithgarwch y diweddar Dad Henry Bailey Maria Hughes yn yr ardal (gweler isod) lawer i'w wneud â'r diffyg gwrthwynebiad i Babyddiaeth ym Mhwllheli bryd hynny, gan fod gan y Tad Henry amryw o berthnasau yn yr ardal.\nLlwyddiant Cenhadaeth Pwllheli\nWedi cyrraedd Pwllheli ym 1903, sefydlodd y Tad Petr Menour, o Lydaw, ei genhadaeth, ac ymhen blwyddyn wedyn dilynwyd ef gan ragor o offeiriaid a lleianod. Ar y cyntaf, profodd y genhadaeth o Lydaw ym Mhwllheli yn gryn lwyddiant. Deuai Catholigion a oedd heb fynychu’r Offeren ers blynyddoedd yn ôl i wneud hynny. Deuai plant i Gatholigion a oedd wedi dechrau mynychu capeli ac Ysgolion Sul y Protestaniaid yn ôl i’r eglwys fel Catholigion unwaith yn rhagor. Dechreuodd y Cymry eu hunain fynychu oedfa’r hwyr yn Eglwys Sant Joseff mewn cryn niferoedd, a chael eu hatdynnu gan newydd-deb y gwanaethau, y defodau Catholig gwahanol, a chan bregethu Cymraeg huawdl a grymus y Tad Petr Merour, 0.M.I. Ar hwyrddydd Nadolig, roedd yr eglwys fechan yn orlawn o Gymry, a llawer, wrth ymadael, yn datgan eu hyfrydwch a’u boddhad o gael ymuno yn y gwasanaeth. Doedd popeth, serch hynny, ddim yn berffaith. Roedd un nodyn amhersain – amryw yn wir – a hynny’n dod o’r harmoniwm hen nad oedd modd ei hatgyweirio. Roedd y Tadau o Lydaw yn rhy dlawd i allu pwrcasu un newydd, a’u gobaith oedd y deuai rhywun hael a charedig i brynu un iddynt fel y gallai’r côr yn Eglwys Babyddol Pwllheli fod yn deilwng o foliant gwlad y gân.\nCyfuniad o Ladin a Chymraeg oedd yr iaith yng ngwasanaethau’r Tad Menour. Ac ni newidiai’r drefn pe bai’r capel yn llawn o ymwelwyr di-Gymraeg! Gwnaeth y Tadau hyn o Lydaw waith arloesol a defnyddiol ymysg y Cymry hyd oni chawsant eu galw’n ôl i Lydaw pan dorrodd y Rhyfel Mawr ym 1914. Daeth cenhadaeth Llanrwst i ben, gan ddibynnu wedyn ar y genhadaeth a gawsai ei sefydlu yn Nhrefriw gerllaw. Bu ffyniant graddol ar y genhadaeth Babyddol ym Mhwllheli – yn rhannol ar gyfrif yr ymwelwyr a ddeuai i’r fro – i fannau fel Nefyn, Aber-soch, Cricieth a Borth-y-gest. Ym 1928, gwelwyd agor eglwys newydd ym Mhwllheli.\nCyhoeddi Cennad Catholig Cymru\nYm 1910, yr oedd y Tad Trebaol wedi dechrau cyhoeddi cylchgrawn plwyf pedair tudalen a’i alw’n Gennad Catholig Cymru. O fewn blwyddyn, roedd y cylchgrawn hwnnw wedi cynyddu i 16 tudalen, a chylchrediad iddo dros Ogledd Cymru gyfan. Cai’r cylchgrawn unigryw hwnnw ei argraffu mewn Cymraeg a Saesneg, ac ambell waith roedd ynddo gyfraniadau mewn Llydaweg a Chernyweg hefyd. Defosiynol oedd ei brif nodwedd, er fod ynddo erthyglau hanesyddol a rhai a oedd yn ymgais i ledaenu’r ffydd Babyddol. Dod i ben wnaeth y cyhoeddiad hwnnw pan fu’n rhaid i’w olygydd adael Cymru a ddychwelyd i Lydaw.\nYn ystod yr 13 mlynedd a dreuliodd yn Llanrwst, llwyddodd y Tad Trebaol i gynyddu ei braidd yno o 1 i 120. Prin, serch hynny, y gellid dweud fod y genhadaeth o Lydaw i Ogledd Cymru wedi bod yn llwyddiant ysgubol. Dichon mai un rheswm am y methiant oedd anallu’r cenhadon i ddeall Protestaniaeth ac i amgyffred meddylfryd crefyddol y Cymry. Roedd y ddau Dad Pabyddol o Lydaw yn gallu siarad y Gymraeg yn rhugl, ac roedd eu cydymdeimlad yn amlwg tuag at eu cefndryd Cymraeg; ond doedd y gallu i siarad Cymraeg ynddo’i hun ddim yn ddigon. Serch hynny, y mae’n rhaid cydnabod fod y ddau’n dra phoblogaidd ymysg y Cymry, a chlywyd Protestaniaid Cymraeg hyd yn oed yn llefaru’n edmygol iawn am y Tad Trebaol.\nSefydlu Coleg Y Santes Fair i hyfforddi offeiraid\nCyfeiriwyd eisoes uchod at y Prelad Francis Mostyn. Yr oedd wedi bod yn freuddwyd ganddo ers blynyddoedd i weld sefydlu coleg ar gyfer gwŷr ifainc a oedd a’u bryd ar fod yn offeiriaid Pabyddol, a lle byddai anghenion arbennig pobl Cymru’n cael eu hystyried, eu cydnabod a’u parchu. Llwyddodd y Prelad Mostyn i wireddu ei freuddwyd drwy haelioni a charedigrwydd mawr un wraig arbennig. Yr oedd dau deulu Catholig nodedig a phwysig yn byw yn y gymdogaeth: teulu’r Graingers a theulu’r Parry – y naill a’r llall o Sir Ddinbych. Rhoddwyd maen coffa yn eglwys Treffynnon i Mary Anne Parry, gweddw Charles Sankey. Hi oedd disgynnydd olaf teulu’r Parry, un o’r teuluoedd a gadwodd y ffydd Babyddol drwy erledigethau blin yr 16eg a’r 17eg ganrif. Ganwyd Mrs. Sankey ym 1791 a bu farw ym 1881, a chysylltir enw’i phriod â dechreuadau’r eglwys Babyddol fodern yn nhref Dinbych. Rhoes eu merch, Miss. Sankey, o Ddinbych, i’r Eglwys Babyddol ystad o 70 erw o dir a elwid Y Fron, yn Nhreffynnon. Yno roedd tŷ mawr a fuasai unwaith yn Ariandy Treffynnon. Buasai’r adeilad hwnnw am gyfnod ym meddiant lleianod a oedd wedi ffoi o Ffrainc – lleiandod Chwiorydd y Cymun Sanctaidd – a oedd wedi cael eu halltudio o Bernay, dinas yng ngogledd Ffrainc, ym 1903. Doedd yr adeilad ddim yn y cyflwr gorau pan fu iddyn nhw ei adael a symud i’w cartref newydd yn Sir Fynwy.\nPenodi Prifathro i’r Coleg\nPan ddaeth yn adeg i benodi prifathro i’r coleg newydd, gwahoddwyd y Parchg. Paul Edward Hook, offeiriad Castellnedd, a oedd yn berson cymwys iawn i ymgymryd â’r gwaith. Cawsai’r Tad Hook ei eni ym 1872 yn Henffordd yn fab i rieni Saesneg – er yr honnai fod gan ei nain waed Cymraeg – a’i uchelgais fawr oedd gweld troi’r Cymry i’r ffydd Babyddol. Roedd ganddo ddawn arbennig i adnabod tafodieithoedd gwahanol, a gwnaeth ymdrech lew i feistroli’r Gymraeg gan ymddiddori yn llenyddiaeth genedlaethol Cymru, ei harchaeoleg a’i hanes. Yr oedd yn gyfaill i amryw o ysgolheigion Cymraeg blaenllaw, ac yn arbennig felly i’r bardd, yr ysgolhaig a’r beirniad llenyddol, yr Athro T. Gwynn Jones.\nYr oedd y Tad Hook wedi dechrau ei fywyd fel newyddiadurwr gyda’r Hereford Times, ond gadawodd y swydd honno a mynd i Ysgol Uwchradd Sant Joseff yng Nghaerdydd, cyn mynd oddi yno i goleg yn Rhufain. Ar gyfrif cyflwr ei iechyd, gorfodwyd ef i ddychwelyd adref. Cwblhaodd ei astudiaethau diwinyddol yn Leominster cyn cael ei urddo’n offeiriad ym 1897. Treuliodd gyfnod yng Nghaerdydd ac yn Llanarth cyn cael ei benodi i Gastellnedd. Yno bu’n gyfrwng i sefydlu ysgolion newydd ar gyfer cenhadaeth. Yn dilyn cael ei wneud yn brifathro’r coleg yn Nhreffynnon, a phenodi cynorthwydd iddo yno – cynorthwydd oedd hefyd yn hyddysg yn y Gymraqeg – ymroes y ddau i addasu’r tŷ yn y Fron yn Nhreffynnon yn ysgol. Agorwyd Coleg y Santes Fair, Treffynnon, yn ffurfiol ym mis Hydref 1904 gydag ychydig llai na deuddeg o fyfyrwyr. Amcan y cyfan oedd sefydlu semiari iau lle byddai’r myfyrwyr ar gyfer y genhadaeth Gymraeg yn cael eu trwytho yn yr iaith Gymraeg.\nOnd i ddychwelyd i Bwllheli. Yn dilyn ymadawiad y Tadau ymroddedig o Lydaw, gadawyd y gwaith ym Mhwllheli, fel mewn rhannau eraill o Ogledd Cymru, mewn sefyllfa ddigon anodd. Yn gymaint felly wir, fel y bu i’r Esgob Mostyn ystyried o ddifrif y byddai’n dirwyn i ben waith yr Eglwys Babyddol ym Mhwllheli. Ni ddigwyddodd hynny. Yn hytrach, ym 1925, penododd yr Esgob Mostyn gurad ifanc o Landudno i ddod yn offeiriad i Bwllheli gan ofalu am y wlad o Benrhyn Llŷn hyd at droed yr Wyddfa ac ymestyn o’r tu hwnt i Flaenau Ffestiniog. Yr offeiriad hwnnw oedd y Tad Leopold Cunningham, y cawn sôn amdano yn nes ymlaen.\nCafodd yr ychydig Gatholigion Cymreig a oedd yng nghymdogaeth Pwllheli yr hyfrydwch mawr o glywed yr Offeren yn cael ei gweinyddu eu hiaith eu hunain am ysbaid fer gan y Tad Henry Bailey Maria Hughes.\nY Tad Henry Bailey Maria Hughes\n[Gyda diolch cywir i’r Parchg. Harri G. Parri a’i ymchwil i ganfod y llun prin hwn]\nEi gefndir a’i ddod yn Babydd\nCafodd Henry Bailey Hughes (1833 - 1887) ei eni yng Nghaernarfon. Yr oedd gan ei dad, y Parchg. Howell Hughes, M.A., a’i briod, Charlotte, ddau fab. Roedd teulu’r tad - teulu’r Huwsiaid - yn un o hen deuluoedd y sir: teulu a fu’n byw am flynyddoedd yn Llwyn Panddu, a Chochwillan, ym mhlwyf Llanllechid, ger Bangor. Gwyddeles oedd ei fam, a merch Mr. Cope Garnett, ac yn dod yn dod o Swydd Meath, yn Iwerddon. Roedd Howell Hughes, y tad, ar y pryd, yn gurad gyda’r Anglicaniaid yng Nghaernarfon. Symudodd oddi yno i fod yn Rheithor Trefriw o 1833 hyd 1839, ac wedyn yn Rheithor Rhoscolyn, ger Caergybi, Ynys Môn, rhwng 1839 ac 1847. Bedyddiwyd un o’r meibion yn Henry Bailey, ond yn ddiweddarach, dewisodd ef y byddai’n ychwanegu ‘Maria’ at ei enw hefyd.\nBu Charlotte, y fam, farw’n ifanc ym 1845, a’r tad hefyd ym 1847, pan nad oedd Henry a’i frawd ond yn fechgyn ifanc, a bu dau o frodyr ei dad – y Parchg. Thomas Hughes, a oedd yn Weinidog gyda’r Methodistiaid Calfinaidd, a’i frawd a oedd yn flaenor gyda’r un enwad, yn gofalu am gyfnod am y ddau fachgen – Henry a’i frawd. Ar ei dystiolaeth ei hun mewn llythyr, bu Henry’n fachgen drwg iawn yr adeg honno yn dilyn colli ei rieni, a bu hynny’n gryn ofid a phryder i’w ewyrth.\nYm 1850, fodd bynnag, ac yntau erbyn hynny’n ddwy ar bymtheg oed, bu newid llwyr yn agwedd ac yn ymddygiad Henry. O dan ddylanwad ei gartref newydd, bid siwr, dechreuodd ddarllen yn helaeth, a daeth gweddi a’r byd ysbrydol yn bwysig yn ei olwg. Ac yntau rhyw ddiwrnod ar daith mewn tren, digwyddodd gyfarfod â’r Parchg. Edward Kenrick, offeiriad yn yr Eglwys Babyddol yn Lerpwl, a daeth y ddau’n gyfeillion mawr. Bu cryn drafod a chyfnewid meddyliau rhyngddyn nhw. Ymhen ysbaid, trodd Henry at yr Eglwys Gatholig, a rhoes ei fryd ar gael bod yn offeiriad.\nEr mwyn cymhwyso’i hun i fod yn offeiriad Pabyddol, mae’r Tad Henry Hughes yn adrodd yn un o’i lythyrau fel y bu iddo fynychu Ysgol Prior Park, yng Nghaerfaddon. Yn yr un llythyr hefyd, mae’n cydnabod ei ddyled i’r rhai a fu’n gyn-athrawon iddo yn Rhoscolyn, Ynys Môn, lle’r oedd ei dad yn Rheithor. Mae’n cydnabod hefyd ei ddyled fawr i’w ewyrth, y Parchg. John Hughes, prifathro Ysgol Botwnnog, Llŷn.\nWedi pum mlynedd yng Nghaerfaddon, aeth Henry i Brifysgol Llundain. Ar gyfrif cyflwr ei iechyd yno, fodd bynnag, cafodd ei gynghori i fynd i ran o’r byd lle byddai’r hinsawdd yn fwynach. A dyna sut y cafodd ei hun yn y Coleg Diwinyddol Saesneg yn Lisbon – Coleg a oedd yn perthyn i Urdd y Dominiciaid.\nYmhen amser, - ym 1858 - cafodd ei ordeinio’n offeiriad a dechreuodd ar yrfa ryfeddol o ddisglair fel Athro Coleg a phregethwr.\nUrdd y Dominiciaid\nOffeiriad Sbaenaidd oedd Sant Dominig, sefydlydd Urdd Dominig.\nGaned Dominig ym 1170, yn Caleruega, Spaen.\nBu farw: Awst 6, 1221, yn Bologna, Yr Eidal\nRoedd y Tad Henry Hughes bellach yn perthyn i Urdd Sant Dominig. Urdd o bregethwyr oedd honno a oedd yn gwrthsefyll heresiau. Yn Lladin, gelwir hwy’n Ordo Praedicatorum, y daw’r talfyriad OP ohono. Urdd Gatholig yw honno a sefydlwyd gan Sant Dominig yn Ffrainc, ac a gymerdwywyd gan y Pab Honorius III ym 1216. Yn rhai gwledydd, gelwir urdd y Dominiciaid yn urdd y Brodyr Duon, ar gyfrif lliw eu clogynau.\nEi fywyd mewn perygl\nYn ystod y rhan hon o’i yrfa, adroddir i’r Tad Hughes sefyll yn gadarn yn erbyn ordeinio rhyw ymgeisydd am yr offeiriadaeth drwy ddatgan yn gyhoeddus ei wrthwynebiad am na chredai ei fod yn ymgeisydd cymwys i’r gwaith. Yn sgil hynny, gwnaeth elynion iddo’i hun, a chan fod ei fywyd mewn perygl, aeth i ymguddio ymysg cymuned forwrol dinas Lisbon, gan ymroi’n egniol er ei hiachawdwriaeth, a chael ei garu a’i edmygu’n fawr gan y bobl y bu’n ymguddio yn eu plith.\nPregethu mewn deuddeg o ieithoedd gwahanol\nWedi ei fagu mewn cartref dwyieithog yng Ngogledd Cymru, buan y gwybu’r Tad Henry Hughes fod ganddo ddawn arbennig i feistroli ieithoedd. Bu’n pregethu yn Sbaen, Portiwgal, Gwlad Belg a’r Eidal. Gwnaeth ei brofiad eang a’i feistrolaeth ar ieithoedd – gallai bregethu a siarad mewn deuddeg iaith wahanol – ef yn ffigwr amlwg fel cyfieithydd yng Nghyngor y Fatican yn Rhufain. Cafodd ei ddewis i bregethu o flaen yr esgobion a’r preladiaid yng Nghyngor y Fatican yn y ddinas honno.\nPregethu i’r Indiaid Cochion\nTreuliodd chwe mis yn Affrica yn cenhadu yn Abandu, lle bu’n dysgu a chyfarwyddo’r brodorion yn eu hiaith eu hunain. Yr oedd ar fin cael ei ddyrchafu’n esgob pan dorrodd ei iechyd, a chafodd ei benodi i ofalu am y gymuned Bortiwgeaidd yn Boston, Unol Daleithiau’r America. Yno cafodd gyfleoedd mawr ac eang. Bu’n gweithio ymysg yr Indiaid Cochion, gan lwyddo i feistroli eu hiaith a byw a chysgu fel hwythau yn yr awyr agored, ac ambell dro mewn wigwam. Nid arbedodd ddim arno’i hun ond wynebu pob caledi yn ei ymgais lew i achub eneidiau. Sefydlodd ysgolion cwfaint yng Nghanada ac yn Ne America hefyd.\nDod adref i Gymru\nYr oedd calon y Tad Henry Hughes, fodd bynnag, ym mro ei febyd yng Ngogledd Cymru. Teimlai’n angerddol dros ei bobl adref a gwelai hwy fel praidd heb fod bugail ganddynt. Yn ystod ei gyfnod yn Esgobaeth Providence yn Boston, penderfynodd mai dychwelyd i Gymru a wnai. Ym mis Ebrill 1885, derbyniodd wahoddiad gan Esgob Pabyddol Gogledd Cymru ar y pryd - yr Esgob Knight - i ddod i weithio i Ogledd Cymru, a derbyniodd y gwahoddiad hwnnw’n llawen. Galwodd y gwaith y byddai’n ei gyflawni’n ‘Genhadaeth i Gymry Gogledd Cymru.’\nCodi Mynachlog ar Ynys Tudwal\nWedi dychwelyd i Gymru, ymroes Y Tad Henry Hughes ar unwaith i chwilio am fan i godi mynachlog arno, a thrwy haelioni rhai cyfeillion - gwraig hael o Babyddes nad oedd am gael ei henwi, ac Assherton Smith, o’r Faenol – perchenog yr ynys ar y pryd - llwyddodd i brynu ynys fechan Sant Tudwal Ddwyreiniol, a’i 26 erw o dir, oddi ar arfordir deheuol Penrhyn Llŷn am y swm o £300 (er bod yr ynys yn werth dwywaith y swm hwnnw ar y pryd). Roedd yno dir ffrwythlon heb fod neb yn byw yno, rhyw dair milltir o’r tir mawr yn Aber-soch, y pentref agosaf. Cododd yno babell i fyw ynddi, a phabell fwy i’w defnyddio dros dro fel eglwys. Yn fuan wedyn, cododd adeilad o dywyrch a haearn rhychiog yn do, gyda help y ddau ifanc a ddaethai gydag ef o America ac offeiriad o’r Iwerddon a oedd wedi ymuno ag ef.\nPregethu yn Gymraeg\nBu’r Tad Hughes yn pregethu yn Gymraeg bob dydd Sul yn Aber-soch, ac ar nosweithiau Iau a nosweithiau Sul ar dro Mhwllheli, y dref agosaf, gyda chaniatâd pennaeth y genhadaeth yno. Rhoddwyd iddo groeso cynnes ym Mhwllheli, lle’r oedd eisoes genhadaeth Gatholig wedi cael ei sefydlu. Yn Aber-soch, fodd bynnag, prin oedd y cynulliadau – dim rhagor na dau neu dri – a chafodd wrthwynebiad ffyrnig. Serch hynny, erbyn mis Mehefin1887, yr oedd wedi llwyddo i ennill chwech i gredu yn ei neges, a dau ohonyn nhw’n bobl ar eu gwely angau. Yn ei lythyr, mae’n dweud, “Mae’r bechgyn yn dechrau ymgynnull o’m cwmpas o gylch y tân i’m clywed yn adrodd hen storiau Cymraeg, ac mae amryw ohonyn’ nhw’n aros ymlaen ar gyfer y gweddïau hwyrol.”\nCanfu nad oedd gan y Cymry lleol unrhyw wrthwynebiad i’r syniad mynachaidd fel y cyfryw, a’u bod yn wir, yn gefnogol, i’r bwriad o adfer yr hen fynachlog ar Ynys Tudwal; ond mater arall hollol oedd gweld adfer Pabyddiaeth yn eu mysg, a phan gododd gwir wrthwynebiad, bu’n rhaid i’r Tad Henry Hughes a’i gydweithwyr symud i fyw i Ynys Tudwal fis Mai 1887, a hynny cyn bod eu cartref yno’n barod ar eu cyfer.\nYmunodd cyfeillion eraill â’r gymuned ar Ynys Tudwal. Daeth yno offeiriad Gwyddelig o’r enw Gilfillen, dau ŵr dysgedig a oedd wedi troi oddi wrth Anglicaniaeth, saer o Sgotyn, a labrwr o Gymro. Aethant ati i drin yr ynys a byw mewn cytiau a phebyll, yn ystod misoedd yr haf. Parhaodd y Tad Henry Hughes â’i genhadaeth.\nCyfansoddi emynau a baledi Cymraeg\nYsgrifennodd, “Gan ei bod yn ymddangos i mi fod holl grefydd y wlad hon yn cynnwys y tonic sol-ffa, y mae’n well i mi ddilyn y llanw a’u cael i ganu rhywfaint o’r athrawiaeth Gristionogol fel y bu imi wneud gyda’r Abandu yn Affrica, ac felly ymladd Methodistiaeth â’i harfau ei hun. Rydw i’n barnu y gallwn droi Cymru’n rhagorach drwy ganu yn hytrach na thrwy bregethu.” Cyfansoddodd y Tad Henry Hughes rai emynau a baledi yn y Gymraeg. Derbyniais drwy garedigrwydd y Parchg. Harri Parri yr engreifftiau hyn o waith y Tad Henry Hughes fel emynydd:\nCul iawn ydyw porth y nefoedd;\nGwyn ei fyd y gŵr na thry yn ôl!\nCul yw’r llwybr trwy anial diroedd:\nGwael yw pleser byd a salw,\nLlawn o demtasinau gwâg a ffôl!\nTyr’d, mae’r Iesu Ei hun yn galw;\nBeth yw tlodi a phrinder daoedd?\nTaclu’r Delyn cyn canu’r cywydd:\nYn y nef mae tlodi’n darfod:\nTlodi, angenoctyd a thristwch ffôl!\nTyr’d mae’r IESU Ei hun yn annog;\nTyr’d i Gymru, Offeiriad IESU:\nMae’r cnydau’n wynion iawn i’w medi;\nTyr’d â’th gryman wedi ei hogi,\nGweithia’n selog tra bo ŷd i’w nôl!\nTyr’d mae’r IESU yn dy ddewis:\nA dyma emyn arall o’i eiddo:\nTrwy lwybrau’r diffaethwch mae’r dyn bach yn dyfod,\nA’r palmwydd yn gostwng eu penau o’i flaen;\nA MAIR Mam fendigaid, a’r hen Joseph sanctaidd\nYn synu wrth weled eilunod o faen,\nWrth sŵn ei ddyfodiad, o’u temlau yn cwympo:-\nYr ellyll oedd ynddynt adwaenent yr Oen! –\nTrwy uchel creulondeb gormes-deyrn ei Herod,\nMae’r Aipht yn cydnabod Iachawdwr ei phoen!\nFelly tydi hefyd, Gymru bach dduwiol,\nA weli dy DDUW ar Ei allor yn awr:\nTi a’i gweli’n y Bara a’r Gwin cysegredig,\nFel llewyrch yr haul yn disgleirio drwy’r wawr;\nA gerbron Ei enaid pob enaid gwargaled\nA orfydd rhag cywilydd ymostwng ei ben,\nPan fyddi di eilwaith, O gartref y seintiau,\nYn troi yn dy ôl i wir lwybr y nen!\nAr ynys a mynydd bydd tincian y clychau,\nA Psalmau gorfoledd mewn cafell a chor,\nA seinio’r organau wrth lawer Offeren,\nA lleisiau’r mynachod yn canmol yr Iôr;\nBydd cardod i’r tlodion, tangnefedd i’r gweinion,\nBydd Satan a’i luoedd yn colli y gad, -\n`\tYn lle ymrysongar ymrafael enwadau, -\nPan ddêl Crist a’i Eglwys yn ôl i’r Hên Wlad!\nRhan o adfeilion yr Eglwys ar Ynys Tudwal a Chapel y Tad Hughes o’r tu ôl\nWynebu anawsterau lu\nDaeth anawsterau lu i ran y gymuned fechan ar Ynys Tudwal: prinder bwyd a thanwydd, prinder arian, helbulon gyda’r cychod. Ar Fedi 6, ysgrifennodd y Tad Henry Hughes, “Wrth inni ddychwelyd i’r ynys, mi gawsom anffawd. Roedd ein cwch, y Dove, wedi gollwng ei hangor yn ystod y nos, ac wedi cael ei churo’n ddrwg yn erbyn y creigiau, ac ar Sul y 18fed, mi gawsom waith caled i’w chodi uwchben y dŵr a’i hangori wrth y lan i’w hatgyweirio. Heddiw, mae rhannau eraill ohoni wedi cael eu distrywio fel ei bod, rwy’n ofni, yn golled llwyr. Felly, dyma ni’n genhadon go iawn, fel Robinson Crusoe, ar ynys ddwy filltir oddi wrth y lan, ac yn ddibynnol ar ewyllys da’r rhai sydd ar y tir mawr. Yn ffodus, yr oeddem newydd gael ein cyflenwad bwyd am y gaeaf o fisgedi, reis, coffi, pys, bara ceirch, ac yn y blaen, fel na fyddai inni newynu. Mae ein gerddi ar yr ynys yn gynhyrchiol iawn, ond allwn ni ddim defnyddio’n rhwyd bysgota heb y cwch. Beth a wnawn ni? Wn i ddim ar y funud, ond mi gaiff Sant Joseff gwch arall inni, mae’n debyg, cyn bo hir, ac mi fydd popeth yn iawn. Yn y cyfamser, mae fy mechgyn yn ceisio’u gorau glas i weld os yw’n bosibl gwneud rhywbeth i drwsio ac adfer y cwch. Mae arian yn brin, ond ‘does yma ar yr ynys ddim siop i wario unrhyw arian. Mae fy saer ac un law iddo wedi ei rhwymo mewn powltris. . . .”\nMewn un llythyr mae’n dweud na fyddai iddo ofyn am arian gan neb rhag gwneud ei hun yn niwsans. Yr oedd ganddo ei ffordd ei hun o ddelio â materion felly. “Pan fyddaf angen arian,“ meddai, “byddaf yn mynd at Sant Joseff a Sant Tudwal a seintiau’r Urdd Sanctaidd, a byddaf, fel arfer, yn cael yr hyn y byddaf ei angen.”\nPregethu ym Mynytho\nChwech wythnos yn ddiweddarach, mae’n adrodd: “Euthum i’r lan ddoe i bregethu ym Mynytho . . . lle’r oedd yn rhaid i mi ymweld ag un claf oedd wedi troi atom, sef yr hen David Hughes. Mae un o’i feibion yn dod atom i’r ynys i dderbyn hyfforddiant ac i gael ei fedyddio. Mae yna bentref bach arall cyfagos, a elwir Y Willins, lle mae pobl wedi mynegi awydd i’m gwrando, a lle\nPentref y ‘Wilins’ neu’r ‘Wens’ ym Mynytho, Dywed Dan Ellis yn Rhodiwn Lle Gynt y Rhedwn mai ei enw priodol oedd ‘Wellington.’ ‘Yn ôl Mr. Walter Jones, prifathro Ysgol Foelgron yn fy adeg i, gŵr o’r enw Mr. Wellington a’i hadeiladodd,’ a hynny . . . ‘yn ôl cynllun gofalus a phensaernïol, yn uned fach gyfla fel pentref bychan ynddo ei hun.’\nbyddaf yn mynd y Sul nesaf, os Duw a’i myn, ac mae gŵr ifanc arall wedi dymuno derbyn cyfarwyddyd a mynegi ei awydd i ddod i dderbyn hyfforddiant atom i’r ynys er mwyn dod yn genhadwr i Gymru. Mae’n Gymro da o’r gymdogaeth hon. Yn fuan byddaf yn dechrau pregethu yn yr holl bentrefi o gylch Aber-soch; mae’n ymddangos fod symudiad da ar droed ymysg y bobl sydd yn arddangos mwy a mwy o barodrwydd i glywed yr athrawiaeth Gatholig. Mae’r ffaith fy mod i’n Gymro, ac yn perthyn yn agos iddyn’ nhw, â rhywbeth i’w wneud â’r peth. . . Rydan ni’n aml yn cael hwyl ar gyfrif ein hanawsterau yma. Ryden ni’n gwmni hwyliog ar yr ynys heb fod yn achwyn na chwyno fwy na mwy. I Dduw y bo’r diolch! . . . Mae yna nifer dda o bobl garedig, llawer nad yden ni’n eu hadnabod, sy’n barod i’n helpu ni ... Boed i Dduw eu bendithio nhw a’u helpu nhw yn eu hangen! "\nAr 5 Tachwedd, 1887, mae’n ysgrifennu: “Cawsom wythnos echrydus. Y Sadwrn diwethaf euthum i’r tir mawr i wrando cyffes gŵr ifanc nad oedd wedi bod ynglŷn â’i ddyledswydd ers tro byd, ac arhosais yno i weinyddu’r Offeren drannoeth . . .\n“Euthom i Fynytho i bregethu yn y prynhwn a chael cynulleidfa wael iawn. Yr wyf wedi penderfynu mynd atyn’ nhw, gan na wnan nhw ddod ataf fi, ac yn y gwanwyn af yno i adrodd y paderau gyda rhai o’m brodyr, a chyda’r groes o’n blaen, a chloch i arwyddo’r dirgelion. Mi fydd hynny’n denu tyrfa, ac mi bregethaf iddyn’ nhw. Arferwn wneud hynny mewn mannau gwyllt yn Portiwgal, ac mi wnaf hynny yma, os gwêl Duw yn dda . . .”\nRhagor o anawsterau, a gwaeledd\nNid felly y digwyddodd, fodd bynnag. Daeth llu mawr o rwystrau i’w ran. Bu gwyntoedd cryfion yn chwythu dros Ynys Tudwal y gaeaf hwnnw, a difrodwyd y cytiau y buont mor ddiwyd a hyderus yn eu codi. Yn y ddrycin fawr, maluriwyd eu dau gwch, fel na allent adael yr ynys, hyd oni ddaeth pysgoidwyr lleol o Aber-soch a’r cylch i achub y criw bychan yn eu trybini. Yn dilyn hynny, bu’r Tad Hughes yn wael iawn, a bu’n rhaid galw meddyg o Bwllheli i ddod i Aber-soch i’w weld. Pwy, tybed, oedd y meddyg hwnnw o Bwllheli?\nMae O.J.G. Cowell mewn erthyg yn un o rifynnau’r Casglwr wedi adrodd am yr hyn a glywsai gan ei daid, a oedd yn feddyg ac yn byw ym Mhwllheli rhwng 1880 a 1939, sef Dr. Owen Wynne Griffith – Doctor Mela – (Gweler Adran Rhai o Enwogion Pwllheli ar y Wefan hon). Un o amryfal gyfrifoldebau’r meddyg hwnnw oedd bod yn swyddog meddygol yn wyrcws Pwllheli. Mewn cyfnod cyn dod y Wladwriaeth Les, cynigid bwyd a chysgod yn y wyrcws i’r tlawd, y di-gartref a’r di-ymgeledd. “Un diwrnod, meddai’r erthygl, “cerddodd crwydryn . . . i mewn i’r wyrcws ym Mhwllheli. Roedd mewn cyflwr gwael, yn fudr iawn, yn newynog ac yn sâl oherwydd hunan - esgeulustod. Roedd y staff yn hen gyfarwydd â gweld dynion mewn cyflwr felly, ac wedi iddynt ei olchi a chynnig bwyd iddo, fe’i rhoddwyd yn y gwely yn un o’r ystafelloedd cysgu mawr glân. Llosgwyd ei ddillad a oedd yn fyw gan lau. Ond gwaethygodd ei gyflwr meddygol cymaint nes y galwodd y staff ar fy nhaid, y meddyg, i’w archwilio a rhoi triniaeth iddo.”\nYn dilyn nifer o ymweliadau â’r claf, daeth y meddyg o Bwllheli i ddysgu mwy a mwy am y crwydryn. Dysgodd mai Hughes oedd ei gyfenw. Dysgodd iddo gael ei eni yng Nghaernarfon, lle’r oedd ei dad yn Gurad yno bryd hynny. Dysgodd fod ganddo frawd a oedd yn offeiriad Pabyddol. Ac, er mawr syndod i’r Dr. O.W. Griffith, daeth i wybod hefyd fod y crwydryn yn y wyrcws wedi cael ei hyfforddi’n feddyg.\n“Teimlai fy nhaid,” meddai O.J.G. Cowell yn ei erthygl, “yn annifyr iawn wrth weld cyd-feddyg yn y fath sefyllfa druenus, a chan ei fod yn ddyn caredig, rhoddodd iddo arian a dillad. Gwellodd Hughes yn raddol ym mhob ffordd a gwnaeth personoliaeth a newid agwedd y claf gymaint o argraff ar fy nhaid fel y cynigodd iddo waith fel cynorthw-ydd iddo ef ei hun. Derbyniodd y gŵr y gwaith yn ddiolchgar. Gweithiodd Dr. Hughes am gyfnod ym Mhwllheli, wedyn wrth i’w hunan-barch a’i hunan-hyder gynyddu, aeth ymlaen i fod yn feddyg-ymgynghorol yn Glasgow. Yn ddiweddarach, dychwelodd i fyw i Fiwmares, lle bu’n feddyg uchel ei barch gan bawb.”\nCyfarfyddiad y ddau frawd\nDoedd y profiadau echrydus a gafodd y Tad Henry Bailey Maria Hughes ar Ynys Tudwal, ac yng ngwlad Llŷn, a’i anhwylder corfforol, ddim yn argoeli’n dda iddo. Galwyd ar y meddyg o Bwllheli, Dr. O. Wynne Griffith, i ddod i Aber-soch i’w weld. Cymaint oedd pryder y meddyg am gyflwr iechyd y Tad Hughes fel y penderfynodd alw am gymorth brawd y Tad Hughes, y cyn-grwydryn y soniwyd amdano, a’r meddyg o Fiwmares, i ddod i Aber-soch i’w weld ac i ymgynghori ag ef. Mae O.J.G. Cowell yn ei erthygl yn adrodd i’r ddau feddyg benderfynu “fod rhaid trin y cornwyd difrifol ar gefn y claf, oherwydd fod hwn, wedi ei gymhlethu ymhellach gan fflamwydden, yn gwenwyno ei system i gyd.” Yn ofer y llafuriodd y ddau feddyg. Meddai’r erthygl, “Roedd corff lluddedig yr offeiriad, a ddioddefodd esgeulustod a diffyg maeth am cyhyd y tu hwnt i ofal y ddau feddyg.” Ni bu fyw ond ychydig wythnosau wedyn. Ar Ragfyr 16, 1887, bu farw.\nYmddengys i gymuned y Tad Hughes wasgaru i bob cyfeiriad, a daeth i ben y freuddwyd fawr o droi Llŷn, a Gogledd Cymru, at y Ffydd Babyddol, a daeth diwedd hefyd ar yr holl waith y bu’r Tad Hughes ynglŷn ag ef. Cyn belled ag y gallai llygaid ganfod, cael eu hanghofio a wnaeth ei holl ymdrechion, a hynny heb ddwyn fawr o ffrwyth. Meddyliai rhai Pabyddion amdano fel gweledydd gwyllt ac anymarferol. Ar y llaw arall, llwyddodd i ennyn parch ac edmygedd anferthol rhai Protestaniaid. Roedd gweddi a ffydd fawr – nid yn unig yn sail i’w holl weithgarwch - dyna oedd ei weithgarwch. Os oedd pobl yn hael tuag ato ef a’i ymdrechion, diolchai iddynt ac i Dduw am hynny. Onid oeddent yn hael, dysgai wneud heb ddim.\nCafodd y Tad Henry Bailey Maria Hughes ei gladdu ym mynwent eglwys Llanengan, ger Aber-soch, a chafodd offeren dros y meirw ei chynnal yno ymysg beddau Catholigion a Phrotestaniaid llawer cenhedlaeth. Lluniwyd carreg ei fedd gan yr Anrhydeddus Augusta Herbert, Arglwyddes Llanofer, gyda’r arysgif arni yn y Gymraeg a’r Saesneg:\nAm y Tad Henry Hughes. O.S.D.\nAnwyd yng Nghaernarfon.\nDodwyd y garreg hon uwch ei ddarn ddaearol\ngan yr Anrhydeddus Augusta Herbert o Lanofer,\nGorphenodd ei ddyddiau\nRhagfyr 16, 1887\nCymro fu yn apostolig mewn llawer gwlad ac iaith.\nLlafuriodd dros y gred Gatholig.\nBu farw yn ei waith\nYn ôl yr adroddiadau yn archifau'r Eglwys Gatholig, offeiriaid o Gaernarfon oedd yn gofalu am Bwllheli cyn 1882. Un o'r offeiriaid hynny a wasanaethodd ym Mhwllheli rhwng 1882 a 1895 oedd y Parchg. Joseph Whelan, a oedd a'i gartref yn Nhremadog, ac a rannai ei ofalon dros y lle hwnnw a Sant Joseff. Rhwng y blynyddoedd 1896 a 1907, does dim cofnod wedi ei gadw yn Archifau Pabyddol Mynyw am yr hyn a ddigwyddai ym Mhwllheli. Daeth y cenhadon o Lydaw -y Parchn. Petr Merour a Julian Tanter - i wasanaethu ym Mhwllheli rhwng 1908 a 1914. Cawsant hwy eu dilyn ym 1915 gan y Parchg. James Lagan, ac ym 1917 gan y Parchg. Michael Hayden.\nDaeth y Tad Meryl, meddir, yn offeiriad i Bwllheli tua 1920. Pwy oedd ef, o ble y deuai, a beth fu ei gyfraniad, ni lwyddwyd i ganfod hynny.\nY Tad Leopold Cunningham, V.F.\nCafodd ei eni yn yr Wyddgrug a’i ordeinio ym 1917 yng Ngholeg y Santes Fair, Oscott, ger Birmingham, lle bu’n brif swyddog astudiaethau am gyfnod, cyn ymroi i wasanaethu fel offeiriad cynorthwyol ym Mhenbedw, Great Crosby, Wrecsam a Llandudno. Daeth i Bwllheli ym 1925 yn offeiriad plwyf Eglwys Sant Joseff.\nY Tad Cunningham, tua 1936, Offeiriad Pabyddol cyntaf Eglwys Sant. Joseff, Pwllheli (1926-54), yng nghwmni'r wraig a ofalai am ei gartref.\nNid oedd Eglwys Sant Joseff, Pwllheli, bryd hynny namyn caban bychan wedi ei wneud o dun. Ym 1926, fodd bynnag, cafodd eglwys newydd ei hagor, ac - yn dilyn cyfnod o waeledd go ddifrifol - dechreuodd y Tad Cunningham ar gyfnod o 28 mlynedd o waith ymroddgar fel offeiriad ym mhlwyf Pwllheli.\nAr y dechrau’n deg ym Mhwllheli, profodd y Tad Cunningham gryn wrthwynebiad o gyfeiriad rhai Protestaniaid lleol. Dichon ei fod yn ymddangos iddynt yn ormod o Sais, er ei fod wedi llwyddo i ddysgu’r Gymraeg yn rhugl. Yn raddol, newidiodd pethau wrth i’r trigolion ei weld yn ymdrechu mor galed i drwsio’r tyllau a oedd yn nho tun ei eglwys, ac yn llwyddo i droi anialwch yn ardd lysiau gynhyrchiol.\nNid oedd tŷ offeiriad ar gael ym Mhwllheli yr adeg honno, ond daeth gwraig a oedd yn cadw gwesty yn Llandudno, Miss. Winifred Noonan, i fyw i Bwllheli a phrynu tŷ yn y dref. Bu hi’n gweithedu fel howsgipar answyddogol i’r Tad Cunningham, a bu’n gryn gymorth iddo dros y blynyddoedd hyd at yr amser, yn ei hen ddyddiau, y dychwelodd i Landudno i fyw. Gadawodd ei thŷ i’r plwyf fel tŷ offeiriad, a pharhawyd am amser i’w chofio ac i feddwl yn annwyl amdani. Dioddefodd y Tad Cunningham waeledd cas yn fuan wedi dod i Bwllheli, ond drwy gymorth a chefnogaeth Miss. Noonan, llwyddodd i oresgyn ei waeledd ac i gyflawni llawer.\nYmhen blwyddyn ar ôl cyrraedd Pwllheli ym 1925, ymroes y Tad Cunningham i adeiladu eglwys deilyngach a mwy parhaol yn y dref – eglwys a oedd i barhau hyd oni newidid hi wedyn yn y 1980au. Ym 1931, yr oedd yn brysur wrth y gwaith yn casglu arian i adeiladu eglwys Babyddol ym Mhorthmadog. Gan fod amryw o weithwyr Gwyddelig yng Ngogledd Cymru yr adeg honno, llwyddodd ei apêl am arian yn fuan i gyrraedd Dulyn.\nYr oedd yn byw yn Nulyn bryd hynny wraig go nodedig, a gwelodd hi’n dda i roi cyfraniad at apêl yr offeiriad Pabyddol o Ogledd Cymru. Yn wir, awgrymwyd wrthi y dylai hi fynd ei hunan gyda’i chyfraniad i Bwllheli i gynorthwyo’r gwaith yr oedd y Tad Cunningham yn ei gyflawni yn y dref a’r cylch. A gwnaeth hithau hynny.\nEilzabeth Wilhelmina Newcombe, a elwid Inie, oedd yr hynaf ond un o naw plentyn a anwyd i deulu o Brotestaniaid Gwyddelig - yn blant i weinidog yn Eglwys Iwerddon a’i briod, ac wedi marw eu rhieni, a adwyd yn ifanc iawn yn amddifaid i’w modryb eu magu. Ar alwad Duw, aeth Inie Newcombe ynghyd â thair o’i chwiorydd yn genhadon i China, gan bregethu’r Efengyl yn eofn yno ac wynebu llu mawr o anawsterau a pheryglon. Bu un o’r chwiorydd, Hessie, farw fel merthyr yng Nghyflafan Hwa Sang ym 1895. Bu Inie Newcombe yn genhades yn China, cyn dod yn un o swyddogion arloesol Byddin yr Iachawdwriaeth a gwasanaethu yn Siapan. Treuliodd ddwy flynedd arall yn China ar adeg chwyldro mawr 1911. Trwy ddirgel ffyrdd, a hithau erbyn hynny wedi troi at y ffydd Babyddol, treuliodd naw mlynedd olaf ei hoes yn dilyn bywyd o weddi fel lleian o urdd y Carmeliaid yn Nolgellau. Yno y bu farw, ar Sul cynta’r Adfent, Tachwedd 29, 1936, a hithau’n 79 mlwydd oed. Yno, ym mynwent Dolgellau, y mae ei bedd.\nDoedd teithio drwy Ogledd Cymru ddim yn brofiad anghyfarwydd i Inie Newcombe. Roedd hi droeon wedi teithio yn ystod ei blynyddoedd fel cenhades gyda llong i Gaergybi a thren oddi yno. Cyn gadael am Bwllheli, fodd bynnag, aeth i dreulio’r gaeaf yn Droitwich gyda nifer o leianod Ffrengig. Nid yw dyddiad ei dyfodiad i Bwllheli’n hysbys – ymddengys nad oedd wedi dod i’r dref cyn gwanwyn 1931 – y flwyddyn y bu iddi ymuno a’r Eglwys Babyddol. Mae amryw o’r llythyrau a fu rhyngddi â Miss. Winifred Noonan, ac a’r Tad Cunningham, wedi eu cyhoeddi yn llyfr Eileen John Austin, Inie – a Life of Mission and Prayer. Yn rhai o’r llythyrau hynny, mae’n sôn am un Mrs. Jones a’i mam hawddgar, a dichon mai yn eu cartref hwy yr oedd Inie Newcombe yn lletya ym Mhwllheli. Ac mae sôn am y cyfeillion a fyddai’n glanhau’r eglwys, a’r rhai a fyddai’n gosod y blodau, yn ymddiheuro am darfu arni yn ystod ei horiau hir o weddi ddistaw cyn y Sagrafen Sanctaidd. Ei hymateb hithau’n ddieithriad, ar adegau felly, oedd dweud, “Wnes i ddim sylwi arnoch chi.”\nRoedd gan y Tad Cunningham, mae’n amlwg, feddwl mawr o’r aelod newydd a oedd wedi ymuno â’i eglwys, ac roedd meddwl mawr ohono yntau ganddi hithau. Gwelai ynddo yr un ymroddiad cwbl anhunanol ag a welsai’n gynharach yn y cenhadon Catholig yr oedd wedi eu cyfarfod yn China, a chyfeillion a oedd wedi gadael y fath argraff arni..\nNid yw’n hysbys am faint o amser y bu Inie Newcombe ym Mhwllheli. Mae’n amlwg o ddarllen y llythyrau fod gan y Tad Cunningham ran bwysig ac allweddol iawn, yn ystod ei blynyddoedd olaf, yn hwyluso’i ffordd i ymuno â’r Carmeliaid yn Nolgellau. A bu’r Tad Cunningham yn ei hangladd yn y dref honno.\nYn nghyfnod y Tad Cunningham ym Mhwllheli y codwyd yr ail Eglwys, a saif ar Ffordd Mela, a’r Presbytery ger llaw yn gartref i’r offeiriaid. Ar gyfnodau, gwasanaethai’r Tad Cunningham mewn cynifer â 15 o ganolfannau Offeren gwahanol, gan deithio o gwmpas yn ei fodur Awstin Saith bach coch yr oedd wedi talu £5 amdano. Ym 1933, adeiladodd yr Eglwys Babyddol ym Mhorthmadog.\nEglwys y Gwaredwr Sanctaidd, Porthmadog\nYm mlwyddyn ei jiwbili arian – 25 mlynedd - cafodd y Tad Leopold Cunningham ei benodi’n ‘Ficer Forane o Ddeoniaeth Sant Garmon.’ Ystyr hynny, mae’n debyg, yw offeiriad a benodwyd gan esgob i ymarfer awdurdod cyfngedig dros glerigwyr ardal neu esgobaeth.\nOddi ar amser agor Gwersyll Gwyliau Butlin ym Mhwllheli, byddai’r Tad Leopold Cunningham yn aml yn gweinyddu dwy Offeren yno, ac yn apelio am gyfraniadau i godi trydedd eglwys yr oedd ei sylfeini eisoes wedi eu gosod yn Aber-soch. Eglwys Garmon Sant a fyddai honno. Nid oes offeiriad rheolaidd yno, er ei bod o dan ofal offeiriad Pwllheli. Daw ambell offeiriad yno i aros yno’n achlysurol yn y fflat sydd o dan yr eglwys.\nEglwys Garmon Sant, Aber-soch\nCofia un o ffyddloniaid Eglwys Joseff Sant am adeg yng nghyfnod gwasanaeth y Tad Cunningham ym Mhwllheli fod cryn gant o filwyr o’r Almaen yn aros mewn gwersyll ger y gyffordd i Lwyndyrus o’r ffordd fawr ger y Ffôr (lle mae ffatri gwneud Jam heddiw). Byddai’r bobl hynny’n teithio’n rheolaidd ar y Sul ar y Moto Coch i’r Offeren ym Mhwllheli.\nBu farw’r Tad Leopold Cunningham fis Ionawr 1954, ac yntau’n 62 oed. Mae ei fedd ym Mynwent Deneio, Pwllheli.\nY Tad Crawley\nY tad Crawley yn sefyll y tu fewn i Eglwys Sant Joseff, Pwllheli, tua 1981\nRhwng 1960 a 1982, gwnaeth y Tad Crawley lawer o waith yn cynorthwyo i godi eglwysi Pabyddol Porthmadog, Gelllilydan, Morfa Nefyn ac Abersoch.\nYm 1982, ail-godwyd Eglwys Sant Joseff yn Ffordd Mela.\nCynulleidfa St. Joseff, Pwllheli 1981\nEglwys Atgyfodiad ein Prynwr, Morfa Nefyn\nEglwys y Groes Sanctaidd Gellilydan\nSant John Roberts\nMae llun hwn o'r Sant John Roberts i'w weld yn Eglwys y Groes Sanctaidd,Gellilydan, ger Trawsfynydd. Yn enedigol o Drawsfynydd, cafodd John Roberts ei grogi a'i chwarteru yn Llundain ym 1601 am ei fod yn Babydd.\nGwnaed John Roberts yn Sant ym 1970 gan y Pâb Pawl VI.\nY Tad Antony Jones STL, Ph.B.\nTystiodd y Tad Antony Jones mewn llythyr fod adeiladu ac agor Eglwys Sant Joseff ym Mhwllheli fis Awst 1982 yn wir weithred o gariad ar ran y Tad Crawley. Roedd y Tad Antony Jones ymysg y clerigwyr a oedd yn cyd-ddathlu'r Offeren Agoriadol.\nBu’r Tad Antony Jones STL, Ph.B., o Dreffynnon yn offeiriad ym Mhwllheli rhwng 1982 a 1997.\nY Tad Antony Jones\nGaned a bedyddiwyd y Tad Antony Jones yn Nhreffynnon, Sir Fflint, a chafodd ei gonffirmio a’i ordeinio yno yn Eglwys Gwenffrewi. Derbyniodd hyfforddiant yn Rhufain yn y Brifysgol Gregoraidd o 1960 hyd 1967. Oddi ar ei ordeinio ar 11 Medi 1966, gwasanaethodd yn yr Esgobaeth, ar wahan i gyfnod o bum mlynedd yn dechrau ym 1972 pan symudwyd ef i Lundain i weithio gyda Chymdeithas Genhadol y Catholigion ac arwain cenadaethau plwyfol ar draws y Deyrnas Gyfunol. Gwasanaethodd fel Curad yn yr Wyddgrug, Llanelli, a Chei Conna, cyn ymuno â Chymdeithas Genhadol y Catholigion. Ar ôl dychwelyd i’r Esgobaeth, bu’n Offeiriad Plwyf yn Rhiwabon, Pwllheli a Llandudno.\nWedi i'r Tad Antony gyrraedd a dechrau ei weinidogaeth ym Mhwllheli, daeth yn amlwg yn fuan fod cynllun yr eglwys a oedd newydd gael ei hadeiladu yn anaddas i ffurf fodern y Litwrgi a bod angen gwneud newidiadau strwythurol. Heb oedi, bu'r Tad Antony yn gyfrifol am wneud y newidiadau hynny, gan gau'r eglwys dros dro a chyflogi crefftwyr proffesiynnol lleol i wneud y gwaith.\nBu’r Tad Antony yn gwasanaethu ym Mhwllheli rhwng 1982 a 15 Ionawr 1998, pan symudodd i Landudno gyda'i ddaeargi Cymreig, Hwyl. Yn ystod ei gyfnod ym Mhwllheli sefydlwyd Cymdeithas yr Angylion Gwarcheidiol (er mwyn gofalu am aelodau anghenus y Plwyf, a hefyd y Schola (y cór nodedig gyda Gillian Williams yn arweinydd iddo.\nY Tad Harry Clarke\nRhwng 1997 a 2011, offeiriad Pabyddol Pwllheli oedd y Tad Harry Clarke, a aned yn Stockport. Treuliodd ddeunaw mis o wasanaeth milwrol fel gŵr ifanc yn Sri Lanka. Yn dilyn hynny, aeth i goleg yn Sbaen, lle treuliodd chwe mlynedd yn derbyn hyfforddiant, cyn dod adref i gael ei ordeinio ar Fehefin 30, 1957. Treuliodd lawer o’i yrfa fel offeiriad yng Ngogledd Cymru ym mhlwyfi Abergele, Ruthun, Y Drenewydd a Phrestatyn, cyn ymsefydlu ym Mhenrhyn Llŷn. Gwasanaethodd fel offeiriad am 50 mlynedd, a’r 13 mlynedd olaf ym Mhwllheli. Serch mai 75 yw oedran ymddeol arferol offeiriaid Pabyddol, parhaodd y Tad Harry Clarke i wasanaethu pobl Pwllheli am chwe mlynedd arall, gan rannu ei amser rhwng ei blwyf a’i gartref yn Abergele. Credai’n gryf y dylid moderneiddio’r eglwys, ac mewn cyfweliad unwaith dywedodd: “Ni ddylid ysgaru mynd i’r eglwys oddi wrth fywyd go iawn. Ni ddylai fod mor ffurfiol fel bod pobl y teimlo’n anghyfforddus, mi ddylai fod yn ystyrlon ac yn gymorth i bobl fyw mewn heddwch â’r byd.”\nByddai’n cynnal Offeren wythnosol yn y Gymraeg, un o’r ychydig blwyfi yng Ngogledd Cymru lle digwyddai hynny.\nPan fu’r Tad Harry Clarke farw yn 80 oed fis Mehefin, 2011, disgrifiwyd ef mewn penawd papur newydd fel “offeiriad Pabyddol caredig a llawn hiwmor.” Cafodd llawer o deyrngedau eu talu iddo. Dywedodd un ymwelydd selog â Phwllheli o ogledd Swydd Efrog fod y Tad Harry Clarke yn ŵr caredig iawn, yn llawn hiwmor ac yn ŵr a oedd yn barod i wrando. Yr oedd yn cael ei barchu’n fawr, nid yn unig ymysg ei bobl ei hun, ond gan bobl o enwadau eraill a ddeuai i gysylltiad ag ef ym mywyd y dref. Tystiodd y Cynghorydd Michael Parry, Maer Pwllheli ar y pryd, “Gwasanaethodd Benrhyn Llŷn ag anrhydedd, ac fe’i collir yn fawr gan ei blwyfolion a chan y cylch eang o ymwelwyr o bell ac agos a fydd yn dod i Bwllheli ar eu gwyliau. “Yn sicr, roedd y Tad Harry Clarke yn ffigwr a oedd yn cael ei barchu a’i hoffi’n fawr yn y dref, ac mae aelodau’r Cyngor Tref eisiau datgan eu cydymdeimlad dwysaf o’i golli.”\nOffeiriaid o Orllewin Affrica\nDau frodor o Nigeria yng Ngorllewin Affrica oedd y ddau offeiriad nesaf y ddaeth i wasanaethu i Eglwys Sant Joseff, Pwllheli, a’r cylch. Mae’r naill a’r llall ohonynt yn perthyn i’r un urdd Gatholig, sef Cymdeithas Genhadol Sant Paul o Nigeria. Sylfaenydd y Gymdeithas honno oedd y diweddar Dominic Cardinal Ekandem. Cardinal Pabyddol Rhufeinig oedd Dominic Ignatius Ekandem (1917 – 1955). Ef oedd yr Esgob Catholig cyntaf i ddod o Orllewin Affrica. Brodor ydoedd o wladwriaeth Cross River, yn Ne Ddwyrain Nigeria, ardal sy’n ffinio â Camerwn, gyda Calabar yn brifddinas iddi. Bu’r Cardinal mewn amryw o golegau cyn dod yn offeiriad. Cafodd ei ordeinio ar Ragfyr 7, 1947, cyn dod yn offeiriad yn hen dalaith Calabar. Dyrchafwyd ef yn Gardinal fis Ebrill 1976. Bu farw ar 24 Tachwedd, 1995.\nY Cardinal Dominic Ignatius Ekandem\nBwriad y diweddar Gardinal oedd sefydlu cymdeithas frodorol a oedd wrth natur yn genhadol. Yn dod o gefndiroedd ethnig gwahanol, mae’r rhai a berthyn i’r gymdeithas yn ceisio dilyn eu proffes fel aelodau o deulu, lle mae brawdgarwch, parch ac ymddiriedaeth yn bwysig. Wrth geisio cyflawni eu gweinidogaeth, mae cariad a chymod yn sylfaenol iddynt. Maent yn ceisio dynwared esiampl Sant Paul, eu Noddwr, a than arweiniad yr Ysbryd Glân, yn ceisio tystio mewn oes sydd fel pe wedi colli ei hymwybod moesol; mewn byd sy’n llawn casineb, trais, ymraniadau llwythol, ansicrwydd, angyfartaledd economaidd, terfysgaeth a diraddio amgylcheddol. Nôd eu cenhadaeth yw creu a chynnal mewn pobl o ddiwilliannau gwahanol, o gefndiroedd ethnig a llwythol, y synnwyr o undeb sy’n apostolaidd ei nodwedd ac yn cynnwys pawb ym mhob man. Maent yn ceisio gwasanaethu i anghenion y tlawd a’r rhai yn y gymdeithas a gafodd eu gwthio i’r gornel. Mewn cymdeithas sydd ar goll yn nrysni’r byd, ceisiant gyhoeddi Crist fel gobaith bywyd.\nMae’r Tad Francis Eyo a’r Tad Agbor Fredeick Isek, y naill fel y llall, yn perthyn i Gymdeithas Genhadol Sant Paul o Nigeria.\nY Tad Francis Eyo\nDaeth y Tad Francis Eyo yn offeiriad i Bwllheli. Brodor o Nigeria ydyw, a threuliodd gyfnod yn gwasanaethu fel offeiriad yn Gambia, Gorllewin Affrica. Wedi hynny, bu’n offeiriad yn Gravesend, yng Nghaint, cyn symud i Wrecsam, a dod i Bwllheli yn 2011.\nFis Ebrill 2012, cafwyd peth o hanes y Tad Francis Eyo mewn papur newydd lleol. Ymddangosodd yr adroddiad gan Eryl Crump yn rhifyn Gogledd Cymru o’r Daily Post ar Ebrill 18 y flwyddyn honno. Dywedid fod y Tad Francis Eyo, a ddeuai’n wreiddiol o Nigeria, yn brysur yn paratoi i ddringo’r mynydd uchaf yng Nghymru er mwyn codi arian i’w eglwys, a’i fod yn gofalu am yr eglwysi Catholig ym Mhwllheli, Morfa Nefyn ac Aber-soch. Yr oedd i ddringo i ben yr Wyddfa ym mis Medi 2012 er mwyn codi arian i’w blwyf, a byddai ei blwyfolion ac ymwelwyr yn ei noddi. “Gan fod plwyf Pwllheli,” meddai, “yn ymestyn o Aberdaron i Lanystumdwy ac o Abererch i Aberdesach, a bod tair eglwys a dau dŷ offeiriad i’w cynnal, mae’r gofyn ariannol yn uchel. “ Dywedodd fod angen cynnal eglwysi Aber-soch a Morfa Nefyn gydol y flwyddyn, er nad oedd y ddwy hynny ond ar agor yn ystod y tymor ymwelwyr, ac yn cael eu defnyddio’n bennaf gan ymwelwyr. “Ond,” meddai, “yr oedd galw am eu cynnal am y flwyddyn gyfan. Dyna pam yr ydym yn apelio’n arbennig at ymwelwyr. A dyna pam y gobeithiwn y bydd i gymaint ag sydd bosibl o bobl ymuno â mi wrth ddringo i ben yr Wyddfa.”\nMr. Elfyn Llwyd, A.S., gyda Maer a Maeres Pwllheli, Y Cynghordd Parchg. Ioan Gruffydd a Mrs Margaret Gruffydd, a’r Dirprwy Faer, Y Cynghorydd Meic Sol Owen ar y pryd, yng nghwmni’r Tad Francis Eyo a dwy o aelodau’r eglwys yn cyflwyno siec i Sant Joseff yn dilyn y daith gerdded noddedig i gopa’r Wyddfa\nA’r Tad Francis yr adeg honno ond wedi treulio cwta flwyddyn ym Mhwllheli, dywedodd: “Rydw i wedi darganfod fod yna lawer o debygrwydd rhwng deheudir Nigeria, lle rydw i’n dod ohono, â gwlad Llŷn. Mae’r bobl yn falch o’u diwylliant ac yn nodedig am eu croeso. Rydw i’n teimlo fy mod yn cael fy nerbyn a’m croesawu yn fwy yng Nghymru nag yn rhai o’r mannau eraill y bum i ynddyn nhw. “Gan fod fy nghartref i yn Oron yn Aber y Niger, mae pysgota’n bwysig yno, ac mae fy mhobl yn hoff o’r môr a’r afonydd a’r bwyd y\nmae nhw’n ei gynhyrchu.”\nMae’r Tad Francis Eyo yn gallu siarad pump o ieithoedd Nigeria, dwy o ieithoedd Gambia, rhywfaint o Ffrangeg, mae’n rhugl mewn Saesneg, a phan ddaeth i Bwllheli, yr oedd am ddysgu’r Gymraeg hefyd.\nCafodd yr Offeren ei dathlu ym Mhwllheli ers rhai degawdau, ac yn ystod cyfnod gwasanaeth y Tad Francis yn y dref, parhawyd â’r traddodiad hwnnw. Dywedodd y Tad Francis fod Cymru iddo ef yn wlad oedd wedi cael ei bendithio â ffydd, cariad, gobaith a daioni. Roedd hi’n wych i gael bod yma, ac i rannu cariad Iesu â phobl hawddgar Cymru, ac i weddïo hefo nhw ar Dduw dros anghenion yr holl bobl.\nYsgrifennodd Sue Roberts am yr ymdrech godi arian yn 2015. Rhwng Sul y Pasg a Medi 5, llwyddwyd i godi tua £9,500. Cafwyd y syniad o fynd ar feiciau ar hyd hen ffordd y pererinion o Glynnog Fawr gan alw yn eglwysi Llanaelhaearn, Pistyll, Nefyn, Llangwnadl ar y ffordd, ac yna ac ymlaen i Aberdaron, lle byddai cyfle i orffwys cyn croesi’r swnt i Ynys Enlli, lle – yn ôl traddodiad – y gorwedd 20,000 o saint. Mynnir fod tair pererindod i Enlli yn gyfystyr ag un i Rufain!\nLlwyddwyd i berswadio’r Tad Francis Eyo, offeiriad y plwyf ar y pryd, y Tad Walter Bance, offeiriad wedi ymddeol sy’n byw yn yn y plwyf, a’r Diacon David Ives i wynebu beicio’r 27 milltir. Gwnaed apeliadau am noddwyr. A chafwyd fod haelioni’r aelodau a’r ymwelwyr wedi bod yn rhyfeddol iawn. Eglurwyd mai amcan yr ymgymeriad oedd codi arian i gynnal y tair eglwys ym Mhwllheli, Morfa Nefyn ac Aber-soch, y ddau dŷ offeiriad a’r tir o’u hamgylch, ac y byddai hanner yr arian y llwyddid i’w godi yn mynd at apêl Ambiwlans Awyr Cymru. Yn wir, llwyddodd Eglwys Sant Garmon, Aber-soch i gyfrannu 54% o’r holl swm a gasglwyd – mwy na’r gweddill gyda’i gilydd.\nY Beicwyr Bererinion\nPan wawriodd Medi 5, roedd y dydd yn llachar ac yn heulog. Ymgynhullodd dros 30 wrth eglwys Clynnog Fawr i gychwyn y daith feicio ac ymunodd 7 arall yn Nefyn. Yn hen ac yn ifanc – roedd yr ieuengaf yn wyth mlwydd oed a’r hynaf ymron â bod yn bedwar ugain – a llwyddodd pawb i orffen y daith.\nRoedd trefniadaeth y daith yng ngofal Chris Ryder a’i briod, Pat – y ddau wedi gneud y daith ar dandem!.\nCael seibiant ar y daith cyn cychwyn wedyn\nAdroddwyd mai’r hufen ar y deisen oedd yr Offeren a ddathlwyd yn eglwys Sant Hywyn, Aberdaron ar derfyn y bererindod feicio. Yn wir, ni welodd Aberdaron y fath olygfa ers1537. Dyna pryd y bu i Henry VIII orchymyn na fyddai Sant Hywyn, eglwys blwyf Aberdaron, yn Eglwys Gatholig mwy ond yn un Brotestant. Dros y 478 mlwyddyn wedi hynny dim ond gwasanaethau Protestant a gynhaliwyd yn yr Eglwys. Felly hyd at y Bererindod Feiciau ar Fedi 5, 2015, pan gynhaliwyd yno Offeren Gatholig, y cyntaf oddi ar adeg y Diwygiad.\nRoedd yr eglwys yn orlawn. Ymunodd aelodau o’r Eglwys yng Nghymru yn yr Offeren a ddathlwyd gan y Tad Francis. Cafodd croeso ei estyn i bawb gan yr Hybarch Andrew Jones, Archddiacon Meirionnydd. Canwyd yr Offeren gan Ysgol Sant Joseff ac yr oedd y canu cynulleidfaol yn wefreiddiol. Yr oedd y+n wasanaeth rhyfeddol, ac yn un y cofir amdano yn hir, hir iawn. Yn wir, gofynnodd aelodau Sant Hywyn am i ni ddod yno eto’r flwyddyn nesaf! Roedden nhw mor falch o weld cynifer yn eu heglwys.\nCyflwyno rhodd i Ambiwlans Awyr Cymru\nAr derfyn yr Offeren, cafodd siec ei chyflwyno i Louise Courtnage o Ambiwlans Awyr Cymru, ac roedd hi wedi gwirioni. Meddai, “Mae bod wedi gallu codi cymaint o arian mewn amser mor fyr yn ddawn ac yn benderfyniad arbennig ac yn ogystal yn dangos ysbryd o haelioni mawr ar ran y rhoddwyr.”\nDrwadd a thro mae’n dystiolaeth o lwyddiant mawr ar ran plwyf mor fychan.\nYn 2015, ymadawodd y Tad Francis Eyo â Phwllheli a symud i wasanaethu yn Lundain.\nY Tad Agbor Frederick Isek\nYn 2015, daeth y Tad Agbor Frederick Isek i Bwllheli. Brodor o Nigeria yw yntau. Cyn dod i Bwllheli bu’n gwasanaethu yn Barbados yn y Caribi, ac yn Unol Daleithiau’r America.\nYr oedd amgylchiad arbennig yn Eglwys Sant Joseff ym Mhwllheli ar nos Fercher, 11 Mai, 2016. Y noson honno, yng ngwydd nifer o gyfeillion a oedd yn cynnwys nifer o offeiriaid Catholig a gweinidogion gwahanol eglwysi ac enwadau'r cylch, a Maer Pwllheli, y Cynghorydd Michael Sol Owen, cynhaliwyd Offeren a Chyfarfod Sefydlu'r Tad Agbor Fredrick Isek yn offeiriad plwyf y Gwaredwr Sanctaidd, Porthmadog, a Sant Joseff, Pwllheli. Yn arwain yr Offeren a'r Sefydlu yr oedd Esgob Wrecsam, y Gwir Barchedig Peter Brignall.\nCliciwch yma i weld lluniau o'r Cyfarfod Sefydlu


Mae gwneud galwadau Companion Calls yn ffordd werthfawr i gefnogi pobl â dementia a gofalwyr | Alzheimer's Society\nDechreuais wirfoddoli gyda Alzheimer’s Society am fy mod eisiau rhoi rhywbeth yn ôl. Roedden nhw wedi fy nghefnogi pan oedd dementia fy mam wedi gwaethygu.\nI ddechrau, roeddwn yn cadw mewn cysylltiad â phobl drwy ein gwasanaeth rheolaidd Dementia Connect. Yna, mewn ymateb i’r pandemig, dechreuom ni’r galwadau Companion Calls, a chefais hyfforddiant i fod yn wirfoddolwr Companion Calls.\nRwy’n siarad yn wythnosol gyda nifer o ofalwyr a phobl â dementia, i sicrhau eu bod yn iawn a gweld a oes ganddyn nhw unrhyw bryderon.\nOs ydynt yn ofalwr ac yn ei chael yn anodd, buaswn yn cyfeirio hyn at fy rheolwr rôl yn y Gymdeithas i weld sut y gallant gael cefnogaeth ychwanegol. Rwy’n siarad yn aml am bwysigrwydd gofalwyr yn gofalu amdanynt eu hunain hefyd.\nOs ydw i’n siarad â’r person â dementia, rwy’n ceisio gweld eu bod yn iawn, yn ofidus neu’n ofnus, yn gynnes neu’n oer, neu a ydynt wedi bwyta’r diwrnod hwnnw neu fod ganddynt rywun sy’n dod a bwyd iddynt (mae rhai’n byw ar eu pennau eu hunain a does dim gofalwyr yn galw i weld pawb).\nRwy’n siarad â nhw am yr hyn maent yn hoffi ei weld ar y teledu, beth maen nhw’n hoffi ei wneud.\nRwy’n rhannu unrhyw bryderon gyda fy rheolwr rôl, fel y gallwn sicrhau bod y person dan sylw yn cael unrhyw gefnogaeth arall sydd ei angen arnynt Rwy’n cael galwadau misol drwy Zoom gyda fy rheolwr. Mae hi’n aml yn anfon e-bost ataf i weld a ydw i’n iawn, ac yn rhoi adborth cyson i fi ynghylch sut rydw i’n gwneud gyda’r rhai rwy’n eu galw.\nGwerth chweil a hanfodol\nYr her bennaf i fi yw ei fod yn fy atgoffa o’r adeg roeddwn yn gofalu am fy Mam. Roedd yn gyfnod anodd iawn ac, ar y dechrau, doeddwn i ddim yn gwybod digon am sut mae dementia yn effeithio ar y person a’r teulu cyfan. Fodd bynnag, mae gwybod fy mod yn helpu eraill yn yr amgylchiadau roedden ni ynddyn nhw yn rhoi boddhad i fi.\nRoedd rhoi galwad gyfeillgar i bobl yn hanfodol yn ystod pandemig, pan mae pobl wedi bod mor ynysig. Rwy’n creu cydberthynas â nhw ac rydyn ni’n cael ychydig o hwyl. Rwy’n eu calonogi drwy ddweud wrthyn nhw nad ydynt ar eu pennau eu hunain.\nYn ystod sgwrs 10 munud efallai eich bod wedi siarad â rhywun nad yw’n siarad ag unrhyw un arall gydol y dydd. Mae rhai nad ydynt yn gweld unrhyw un drwy’r wythnos nac yn mynd allan.\nOs ydych chi erioed wedi eisiau gwneud gwahaniaeth a bod gennych awr neu ddwy i’w sbario bob wythnos, buaswn i’n argymell bod yn wirfoddolwr Companion Calls – cewch eich synnu o ddeall y boddhad byddwch yn ei deimlo!\nDysgwch fwy am fod yn wirfoddolwr Companion Calls – e-bostiwch [email protected] heddiw.\nCymraeg, Support, Volunteering, Wales


Mae 25 o ysgolion ychwanegol yn mynd i fod yn rhan o’r gwaith o ddatblygu cwricwlwm cenedlaethol newydd Cymru yn ôl cyhoeddiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, Kirsty Williams, heddiw (Dydd Llun 9 Ionawr).\nBydd yr ysgolion hyn o bob cwr o Gymru yn ymuno â’r ysgolion sydd eisoes yn Ysgolion Arloesi i helpu i greu a llunio’r cwricwlwm newydd a gaiff ei ddefnyddio i gefnogi dysgu ac addysgu o fis Medi 2021 ymlaen.\nMae pedwar diben i’r cwricwlwm newydd er mwyn sicrhau bod plant a phobl ifanc yn datblygu i fod yn:\nDdysgwyr uchelgeisiol a medrus a fydd yn barod i ddysgu drwy gydol eu hoes.\nCyfranwyr mentrus a chreadigol a fydd yn barod i chwarae rhan lawn yn eu bywyd a’u gwaith.\nUnigolion iach a hyderus a fydd yn barod i fyw bywyd boddhaus fel aelodau gwerthfawr o gymdeithas.\nDinasyddion deallus a moesegol a fydd yn barod i fod yn ddinasyddion Cymru a’r byd.\n“Pwrpas ein system addysg yw rhoi i blant a phobl ifanc y sgiliau a’r wybodaeth sydd eu hangen arnynt i ffynnu yn y byd modern. Mae’r cwricwlwm newydd sy’n cael ei ddatblygu gennym yn adlewyrchu hyn.\n“Pleser o’r mwyaf i mi yw cyhoeddi 25 o Ysgolion Arloesi ychwanegol o bob cwr o Gymru. Bydd y rhain yn greiddiol i’r broses o gynllunio’r cwricwlwm newydd. Mae’r gweithlu addysg yn rhan ganolog o lunio system addysg ar gyfer y dyfodol.”\nY cam diweddaraf yn natblygiad y cwricwlwm yw edrych ar y chwe Maes Dysgu a Phrofiad yn y cwricwlwm newydd; y celfyddydau mynegiannol, iechyd a llesiant, y dyniaethau, ieithoedd, llythrennedd a chyfathrebu, mathemateg a rhifedd, gwyddoniaeth a thechnoleg.\nBydd hyn yn ychwanegu at y gwaith a wnaed yn datblygu’r Fframwaith Cymhwysedd Digidol a’r gwaith ar egwyddorion cynllunio strategol, addysgeg ac arferion yn ogystal â gweithgarwch i lunio’r Safonau Addysgu Proffesiynol newydd.


Datganiad Ysgrifenedig: Ymweliad Gweinidog y Gymraeg a Chysylltiadau Rhyngwladol â Dulyn ar 13 Mehefin 2019 | LLYW.CYMRU\nDatganiad Ysgrifenedig: Ymweliad Gweinidog y Gymraeg a Chysylltiadau Rhyngwladol â Dulyn ar 13 Mehefin 2019\nAr 13 Mehefin, roedd gen i ddiwrnod cyfan o ymweliadau i’w cynnal yn Nulyn a'r cyffiniau. Dyma fy ymweliad cyntaf â Dulyn fel Gweinidog y Gymraeg a Chysylltiadau Rhyngwladol.\nPrif ffocws fy ymweliad oedd cyfarfod wyneb yn wyneb gyda'r Tánaiste a'r Gweinidog Materion Tramor, Simon Coveney. Roedd y ddau ohonom yn falch o ddathlu ailagor swyddfa Conswl Iwerddon yng Nghaerdydd, a'r cyfleoedd yn sgil hynny i gryfhau'r berthynas rhyngom. Trafodwyd profiad Cymru o hyrwyddo'r Gymraeg, a sut y gallai Iwerddon a Gogledd Iwerddon fanteisio ar hynny. Rhannwyd pryderon am effaith Brexit, o ran cynlluniau wrth gefn a'r effeithiau posib. Yn benodol, trafodwyd llif y fasnach rhwng Iwerddon a gwledydd yr UE, swyddogaeth ein porthladdoedd yn hynny o beth, a'r ffordd rydyn ni'n dibynnu ar ein gilydd i ddarparu cynnyrch fferyllol a nwyddau hanfodol i ddefnyddwyr mewn union bryd. Buom hefyd yn trafod rhaglenni ar y cyd wedi'u hariannu drwy'r UE, gan gynnwys rhaglenni Cydweithredu Tiriogaethol Ewropeaidd Iwerddon Cymru ac Interreg, y manteision a welwyd yn y gorffennol ac sy'n dal i gael eu darparu, a'r angen i sicrhau bod ein llais yn cael ei glywed mewn unrhyw drafodaethau y mae Llywodraeth y DU yn eu cael gyda'r UE ar barhad hynny.\nLlwyddais hefyd i wneud amrywiol alwadau ar draws fy mhortffolio. Roedd hynny'n cynnwys ymweliad â Sharp Clinical Services a'u rhiant-gwmni UDG Healthcare, cwmni sydd ag enw da am fuddsoddi yng Nghymru. Cynhaliais gyfarfod bord gron gydag amrywiol gynrychiolwyr o Siambr Fasnach Prydain ac Iwerddon yng Nghanolfan Fenter Guinness - meithrinfa fusnes orau'r byd. Ymwelais ag Amgueddfa Genedlaethol Iwerddon, sydd yn ddiweddar wedi sefydlu Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth gydag Amgueddfa Cymru. Hefyd cefais ymweld â swyddfa Llywodraeth Cymru yn Llysgenhadaeth Prydain yn Nulyn, a thra fy mod yno cefais gyfarfod â Llysgennad Prydain yn Iwerddon.\nYn fy holl gyfarfodydd gyda llywodraeth a busnesau Iwerddon, roedd yn gwbl amlwg bod ewyllys da ac awydd i weithio gyda Chymru, beth bynnag fydd yn digwydd yn y dyfodol. Roedd hyn er gwaethaf eu hanghrediniaeth o hyd i Gymru bleidleisio fel ag y gwnaeth yn 2016.


Cymraeg - GamCare\nGamCare yw’r prif ddarparwr gwybodaeth, cyngor a chymorth i unrhyw un sydd wedi’i effeithio gan gamblo cymhellol ledled Cymru, Lloegr a’r Alban. Rydyn ni’n cynnig cymorth i gamblwyr yn ogystal ag aelodau o’r teulu a ffrindiau sydd wedi cael eu heffeithio gan gamblo rhywun arall.\nGamCare sy’n rhedeg y Llinell Gymorth Gamblo Genedlaethol, y gallwch ei ffonio ar Radffôn 0808 8020 133. Bydd ein cynghorwyr yn gwrando arnoch chi ac yn trafod yr holl opsiynau cymorth sydd ar gael i chi, naill ai dros y ffôn, yn bersonol neu ar-lein, yn ogystal â chynnig strategaethau ymdopi i’r rheini sydd am newid eu hymddygiad gamblo.\nMae’r gwasanaeth hwn ar gael mewn ieithoedd eraill – dywedwch wrth yr ymgynghorydd pa iaith rydych chi am ei siarad a byddan nhw’n gallu eich cysylltu â’n gwasanaeth Cyfieithu, LanguageLine.\nRydyn ni hefyd yn cynnig amrywiaeth o driniaeth cwnsela am ddim ledled Prydain Fawr, ac os hoffech fanteisio ar yr opsiwn hwn, gallech ofyn i gyfieithydd fynd gyda chi i’r sesiynau. Bydd ein cynghorwyr ar y Llinell Gymorth Gamblo Genedlaethol yn gallu dod o hyd i’r gwasanaethau sydd agosaf atoch chi.\nMae ein Fforwm ar-lein a’n hystafelloedd sgwrsio dyddiol sydd wedi’u cymedroli ar gael bob dydd hefyd er mwyn i chi allu siarad â phobl eraill sy’n wynebu problemau tebyg i chi a gofyn iddynt am gymorth. Os byddai’n well gennych chi gael cymorth ar-lein mewn iaith arall, ewch i www.gamblingtherapy.org am ragor o wybodaeth – mae’r gwasanaethau hyn ar gael y tu allan i’r DU hefyd.\nGallwch ddefnyddio Google Chrome i gyfieithu unrhyw rai o’r tudalennau ar y wefan hon – am ragor o wybodaeth ewch i’r dudalen gymorth hon gan Google.\n>> Cymorth gyda Phroblem Gamblo


Geirfaoedd Diwylliannol: Termau mewn Ieithoedd Eraill - Gwasanaethau Iaith Busnes\nHafan » Newyddion » Cyffredinol » Geirfaoedd Diwylliannol: Termau mewn Ieithoedd Eraill\nGeirfaoedd Diwylliannol: Termau mewn Ieithoedd Eraill\nGof 14, 2016\nbusnes gwasanaethau iaith diwylliant diwylliant iaith dramor\nDiwylliant, trwy ddiffiniad, yw casglu gwybodaeth a nodweddion grŵp o bobl, yn amrywio o'r celfyddydau a cherddoriaeth, arferion cymdeithasol, iaith, bwyd a chrefydd. Mae iaith, sy'n rhan o ddiwylliant, yn bwnc hynod ddiddorol ynddo'i hun. Mae'n un o'r pethau cyntaf sy'n datgelu hunaniaeth genedlaethol person. Mae gan grwpiau o bobl eirfaoedd sy'n gynhenid iddynt, fel yr edrychir arnynt yn fanylach isod:\nEr nad yw'n bendant faint o eiriau mae'r Inuits rhaid disgrifio eira, mae'n wir bod yna grwpiau o bobl y mae gan eu hieithoedd gryn nifer o dermau disgrifiadol ar gyfer gwrthrychau, gweithredoedd neu gyflwr penodol. Mae gan Hawaiiaid 47 term ar gyfer bananas, 42 ar gyfer sugarcane a 108 ar gyfer tatws melys. Mae llwyth Baniwa Brasil yn diffinio morgrug a'u gwahanol fathau bwytadwy mewn 29 term.\nMae'r rhan fwyaf o bobl yn gweld holl liwiau'r enfys, felly mae'n ddiddorol gwybod bod rhai grwpiau sydd ond yn gweld ychydig o liwiau. Dau yn unig y mae pobl Bassa Liberia yn eu gweld: hui (porffor / glas / gwyrdd) a ziza (melyn / coch / oren). Mae gan siaradwyr Shona o Zimbabwe bedwar: cipsuka (porffor), cipsuka (eto) ar gyfer oren / coch, citema ar gyfer glas / gwyrdd a cicena ar gyfer melyn a melyn-wyrdd.\nMae grŵp amaethyddol yn Zimbabwe sy'n siarad Shona yn defnyddio berfau penodol i ddisgrifio gwahanol fathau o gerdded. Mae'r Groegiaid yn defnyddio'r term semeioton i ddisgrifio rhywun sy'n cerdded yn yr un fan, tra bod Sri Lankans yn defnyddio diváviharana pan fydd rhywun yn cerdded o gwmpas yn ystod y dydd. Os cerddwch ar tiptoe ar dywod cynnes, yr iaith Rukwangali o derm Namibia amdani yw hanyauka. Mae'r iaith Albaneg yn galw rhywun sy'n cerdded yn ôl mewn safle bwaog fel ha shtatin.\nVukurukuru yw'r term Tsongaidd am pan fydd rhywun yn cerdded o gwmpas yn swnllyd tra mewn tymer ddrwg; disgrifir cerdded wrth nodio'ch pen fel onya yn Setswana, iaith yn Botswana. Gelwir syfrdanol wrth gerdded vydelyvat krendelya yn Rwseg.\nOs ydych chi'n gyfarwydd â rhuban, mae'n swn crac broga. Yn Affricaneg, mae'n kwaak-kwaak; mae'n berp yn Sbaeneg yr Ariannin a korekorekore yn Munduruku, yr iaith a siaredir gan y llwyth o'r un enw ym Mrasil. Oeddech chi'n gwybod bod gan Berseg derm am gamel nad yw'n rhoi llaeth nes bod ei ffroenau'n cael eu ticio? Fe'i gelwir nakhur.\nMae iaith yn wirioneddol gyfareddol, ynte?


Mae gan Gymru dirwedd amrywiol a bioamrywiaeth a ffurfiwyd gan weithgaredd dyn dros ganrifoedd lawer. Amcangyfrifir fod 59,000 o rywogaethau tirol ym Mhrydain gydag 8,500 arall o rywogaethau morol ac mae cyfanswm nifer y rhywogaethau yng Nghymru yn debyg o fod dros 50,000. Fel yn nifer o wledydd Gorllewin Ewrop, collwyd y ffawna mawr a arferai fyw yng Nghymru yn cynnwys y blaidd, yr arth frown, y bual mawr, yr elc, y baedd gwyllt, y lyncs a’r gath wyllt. Hefyd, mae planhigion fasgwlaidd sy’n nodweddiadol o systemau amaethyddol dwysedd isel wedi darfod neu yn brin erbyn hyn ynghyd â’u hinfertebratau cysylltiedig. Mae Crib Gwener (Scandix pecten-veneris), a oedd unwaith yn blanhigion eithaf cyffredin ar gaeau âr bellach o dan fygythiad gwirioneddol yng Nghymru.\nMae’r dolenni isod yn rhoi mwy o fanylion am rywogaethau yng Nghymru a’u cadwraeth.\nMae’r barcud (Milvus milvus) yn stori o lwyddiant yng Nghymru ac fel y boncath (Buteo buteo) mae wedi ymledu tua’r dwyrain i rannau eraill o Brydain. Mae’r wiwer goch (Sciurus vulgaris) yn bresennol mewn niferoedd da ar Ynys Môn ac yng Nghoedwig Clocaenog yn Sir Ddinbych gyda chytrefi llai yng Nghoedwig Tywi yng ngogledd Sir Gaerfyrddin. Ceir 15 o rywogaethau ystlum y DU yng Nghymru ac mae’n lle pwysig i’r ystlum trwyn pedol lleiaf (Rhinolophus hipposideros) sydd wedi’i gyfyngu’n gyffredinol i ran orllewinol Ynysoedd Prydain. Mae rhywogaethau ymlusgiaid ac amffibiaid yng Nghymru yn cynnwys rhywogaethau cyffredin megis y broga cyffredin, llyffant, gwiber, neidr ddefaid, madfallod palfaidd a llyfn a neidr y gwair, ond hefyd rhywogaethau prinnach fel madfall y twyni (Lacerta agilis) llyffant y brwyn (Epidalea calamita) a’r fadfall gribog (Triturus cristatus). Ceir cynrychiolaeth dda o drychfilod yng Nghymru sy’n cynnwys nifer o rywogaethau cyffredin Prydain yn ogystal â rhywogaethau prin fel y chwilen ddaear groesog (Panagaeus cruxmajor) a’i nodau hyfryd a welir yng Nghymru o amgylch arfordir Pembre yn Sir Gaerfyrddin. Ceir y pili pala brith y gors (Euphydryas aurinia) ar ddolydd glaswellt y bwla (Molinia caerulea) a reolir yn draddodiadol yn ne-ddwyrain Sir Gaerfyrddin ac ardaloedd eraill yng ngorllewin Cymru gyda chlystyrau llai yng ngogledd Cymru, Ceredigion a chymoedd de Cymru. Mae’r fursen ddeheuol (Coenagrion mercurial) yn fursen brin iawn ym Mhrydain ac mae blaguriadau gwlyb bryniau’r Preseli yn Sir Benfro yn cynnal un o’r cytrefi mwyaf ym Mhrydain. Mae arachnid prin, pryfyn cop dall yr ogof (Porrhomma rosenhaueri) i’w weld mewn dau safle yn unig ym Mhrydain, y ddau yn ardaloedd Caerdydd a Ffynnon Taf.\nMae daeareg amrywiol a hinsawdd dymherus Cymru yn galluogi toreth o fryoffytau (mwsoglau a llysiau’r iau), cennau a ffyngau i ffynnu ac mae Cymru’n cynnal toreth o rywogaethau uwch mewn cymhariaeth â gwledydd eraill Ewrop. Mae coetiroedd arfordirol yr Iwerydd yng ngogledd orllewin Cymru yn cynnwys Coed Derw Meirionnydd sy’n gartref i lawer o redyn, bryoffytau a chennau yn cynnwys y cen prin Parmeliella orrescens yn ogystal â bod yn bwysig i rywogaethau ystlum. Gall amgylcheddau a grëwyd gan ddyn fod yn bwysig i gennau ac mae’r rhain yn cynnwys muriau eglwysi a cherrig beddi a’r cymunedau cen meteloffyt a geir ar domenni yn yr hen weithiau plwm yn ne a chanolbarth Cymru. Y cen prin Stereocaulon delisei yw un rhywogaeth o’r fath sydd wedi’i gyfyngu’n bennaf i safleoedd a wnaed gan ddyn sy’n gyfoethog mewn metel.\nYn nhermau morol, mae Cymru wedi’i lleoli ar ffin tri pharth hinsawdd gefnforol sy’n ei gwneud yn gyfoethog mewn bywyd morol a chydag ystod lanwol fawr mae ei chynefinoedd rhynglanwol yn cynnal amrywiaeth o blanhigion ac anifeiliaid. Ceir morloi, dolffiniaid, siarcod, sgelfrod môr, crancod a chimychiaid a chwrelau dŵr oer i gyd o amgylch arfordir Cymru. Mae Bae Ceredigion yn gartref i un o ddim ond dwy boblogaeth lled-breswyl o ddolffiniaid trwyn potel (Tursiops truncates) ym Mhrydain ac mae morloi llwydion (Halichoerus grypus) yn bridio’n llwyddiannus yn Sir Benfro, yn arbennig ar Ynys Dewi gyda chytrefi llai yng Ngheredigion, Ynys Môn a Phenrhyn Llŷn. Mae nythfeydd adar môr Sgomer, Sgogwm, Enlli a Gwales yn ysblennydd, yn gartref i balod, gwylogod, gweilch y penwaig a thua 45,000 o barau magu o adar drycin Manaw (Puffinus puffinus) - y boblogaeth fagu fwyaf yn y byd. Yn y dyfroedd o amgylch Ynys Sgomer mae amrywiaeth cyfoethog o wymonnau yn cynnwys y gwymon coch prin Schmitzia neopolitana.\nMae rhywogaethau brodorol yng Nghymru hefyd nas gwelir y tu allan i’w ffiniau yn cynnwys lili Maesyfed (Gagea bohemica). Yn ucheldiroedd Eryri yng ngogledd Cymru, mae fflora arctig-alpaidd yn ffynnu yn cynnwys lili’r Wyddfa (Lloydia serotina), rhywogaeth nad yw i’w weld yn unman arall ym Mhrydain.\nRhestr Data Coch o Blanhigion Fasgwlaidd i Gymru\nSefyllfa Byd Natur


Mae busnes mawr yn ceisio dulliau unedig sy'n seiliedig ar y farchnad cyn uwchgynhadledd yr hinsawdd - Gohebydd yr UE\nDywed swyddogion gweithredol a buddsoddwyr corfforaethol eu bod am i arweinwyr y byd yn uwchgynhadledd hinsawdd yr wythnos nesaf gofleidio dull unedig sy'n seiliedig ar y farchnad o leihau eu hallyriadau carbon, ysgrifennu Ross Kerber a Simon Jessop.\nMae'r cais yn adlewyrchu derbyniad cynyddol y byd busnes bod angen i'r byd leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr yn sydyn, yn ogystal â'i ofn y gallai gwneud hynny'n rhy gyflym arwain llywodraethau i osod rheolau llawdrwm neu dameidiog sy'n tagu masnach ryngwladol ac yn brifo elw.\nMae'r Unol Daleithiau yn gobeithio adennill ei arweinyddiaeth wrth frwydro yn erbyn newid yn yr hinsawdd pan fydd yn cynnal Uwchgynhadledd Arweinwyr 22-23 Ebrill ar Hinsawdd.\nYn allweddol i’r ymdrech honno bydd addo torri allyriadau’r Unol Daleithiau erbyn hanner o leiaf erbyn 2030, yn ogystal â sicrhau cytundebau gan gynghreiriaid i wneud yr un peth.\n“Mae newid yn yr hinsawdd yn broblem fyd-eang, a’r hyn y mae cwmnïau am ei osgoi yw dull tameidiog lle mae’r Unol Daleithiau, China a’r UE yn gwneud ei beth ei hun, ac rydych yn dirwyn i ben gyda myrdd o wahanol fethodolegau,” meddai Tim Adams, pennaeth gweithrediaeth y Sefydliad Cyllid Rhyngwladol, cymdeithas fasnach yn Washington.\nDywedodd ei fod yn gobeithio y bydd Arlywydd yr UD Joe Biden a’r 40 arweinydd byd arall a wahoddir i’r uwchgynhadledd rithwir yn symud tuag at fabwysiadu atebion cyffredin, sector preifat i gyrraedd eu nodau hinsawdd, megis sefydlu marchnadoedd carbon newydd, neu ariannu technolegau fel dal carbon systemau.\nMae buddsoddwyr preifat wedi bod yn gynyddol gefnogol i weithredu yn yr hinsawdd yn uchelgeisiol, gan arllwys y symiau uchaf erioed o arian i gronfeydd sy'n dewis buddsoddiadau gan ddefnyddio meini prawf amgylcheddol a chymdeithasol.\nMae hynny yn ei dro wedi helpu i symud rhethreg diwydiannau a oedd unwaith yn lleihau risgiau newid yn yr hinsawdd.\nDywedodd Sefydliad Petroliwm America, sy’n cynrychioli cwmnïau olew, er enghraifft, y mis diwethaf ei fod yn cefnogi camau i leihau allyriadau megis rhoi pris ar garbon a chyflymu datblygiad dal carbon a thechnolegau eraill.\nDywedodd Uwch Is-lywydd API Frank Macchiarola, wrth ddatblygu targed torri carbon newydd yn yr Unol Daleithiau, y dylai’r Unol Daleithiau gydbwyso nodau amgylcheddol â chynnal cystadleurwydd yr Unol Daleithiau.\n“Dros y tymor hir, mae’r byd yn mynd i fynnu mwy o egni, nid llai, a dylai unrhyw darged adlewyrchu’r realiti hwnnw a rhoi cyfrif am y datblygiadau technolegol sylweddol y bydd eu hangen i gyflymu cyflymder gostyngiadau allyriadau,” meddai Macchiarola.\nYn y cyfamser, mae grwpiau llafur fel yr AFL-CIO, y ffederasiwn mwyaf o undebau llafur yr Unol Daleithiau, yn cefnogi camau i amddiffyn swyddi’r Unol Daleithiau fel trethu nwyddau a wneir mewn gwledydd sydd â rheoliadau allyriadau llai beichus.\nDywedodd llefarydd ar ran AFL-CIO, Tim Schlittner, fod y grŵp yn gobeithio y bydd yr uwchgynhadledd yn cynhyrchu “arwydd clir bod addasiadau ffiniau carbon ar y bwrdd i amddiffyn sectorau ynni-ddwys”.\nRhestrau dymuniadau diwydiant\nMae awtomeiddwyr, y mae eu cerbydau'n rhan fawr o allyriadau byd-eang, dan bwysau i gael gwared â pheiriannau tanio mewnol sy'n cael eu tanio gan betroliwm yn raddol. Mae arweinwyr y diwydiant General Motors Co a Volkswagen eisoes wedi datgan cynlluniau uchelgeisiol i symud tuag at werthu cerbydau trydan yn unig.\nOnd er mwyn hwyluso'r newid i gerbydau trydan, dywed awtomeiddwyr yr UD ac Ewrop eu bod am gael cymorthdaliadau i ehangu seilwaith gwefru ac annog gwerthiannau.\nDywedodd y Gymdeithas Mwyngloddio Genedlaethol, grŵp masnach diwydiant yr Unol Daleithiau ar gyfer glowyr, ei bod yn cefnogi technoleg dal carbon i leihau ôl troed hinsawdd y diwydiant. Mae hefyd eisiau i arweinwyr ddeall bod angen lithiwm, copr a metelau eraill i gynhyrchu cerbydau trydan.\n“Rydyn ni’n gobeithio bod yr uwchgynhadledd yn dwyn sylw newydd i’r cadwyni cyflenwi mwynau sy’n sail i ddefnyddio technolegau ynni datblygedig, fel cerbydau trydan,” meddai Ashley Burke, llefarydd ar ran yr NMA.\nYn y cyfamser, mae'r diwydiant amaeth yn chwilio am raglenni sy'n seiliedig ar y farchnad i'w helpu i dorri ei allyriadau, sy'n pentyrru hyd at oddeutu 25% o'r cyfanswm byd-eang.\nMae cewri diwydiant fel Bayer AG a Cargill Inc wedi lansio rhaglenni sy'n annog technegau ffermio sy'n cadw carbon yn y pridd.\nMae Adran Amaeth Biden yn edrych i ehangu rhaglenni o’r fath, ac wedi awgrymu creu “banc carbon” a allai dalu i ffermwyr am ddal carbon ar eu ffermydd.\nO'u rhan nhw, mae rheolwyr arian a banciau eisiau i lunwyr polisi helpu i safoni rheolau cyfrifyddu ar gyfer sut mae cwmnïau'n riportio risgiau amgylcheddol a risgiau eraill sy'n gysylltiedig â chynaliadwyedd, rhywbeth a allai eu helpu i osgoi laggards ar newid yn yr hinsawdd.\n“Mae gan ein diwydiant ran bwysig i’w chwarae wrth gefnogi trosglwyddiad cwmnïau i ddyfodol mwy cynaliadwy, ond i wneud hynny mae’n hanfodol bod gennym ddata clir a chyson ar y risgiau cysylltiedig ag hinsawdd sy’n wynebu cwmnïau,” meddai Chris Cummings, Prif Swyddog Gweithredol y Gymdeithas Fuddsoddi yn Llundain.\nPynciau cysylltiedig:newid yn yr hinsawdd\nDisgwylir i'r Unol Daleithiau slapio sancsiynau newydd ar Rwsia: ffynonellau\nMae'r DU yn gofyn am fwy o amser i ymateb i gamau cyfreithiol Brexit yr UE: RTE TV


Cymraeg - Hafan > Byd Busnes > Busnes > Pam defnyddio’r Gymraeg o fewn Busnes\nMae sawl mantais i ddefnyddio’r Gymraeg yn y gweithle.\nYr Achos Busnes <?XML:NAMESPACE PREFIX = "O" />\nMae cynnig darpariaeth ddwyieithog yn gwella safon gwasanaeth i gwsmeriaid.\nGall ddenu mwy o fusnes drwy'r drws - mae'n adlewyrchu gwasanaeth lleol sy'n dangos parch at y gymuned ac yn ffordd o ennyn ffyddlondeb cwsmeriaid.\nMae'n fodd o ymgysylltu'n agosach gyda chwsmeriaid, hen a newydd.\nDoes dim rhaid gwario dwywaith i gynnig gwasanaeth mewn dwy iaith.\nY tu allan i Gymru mae'n cryfhau'r brand busnes Cymraeg. Mae’n dangos bod y cwmni yn falch o fod yng Nghymru.\nMae’n gallu bod yn arwydd o arfer da ac yn hwb i gydraddoldeb.\nMae gan y Gymraeg a’r Saesneg statws cyfartal ym mywyd cyhoeddus yng Nghymru. Ar hyn o bryd mae Llywodraeth Cymru yn creu ‘Safonau Iaith’ newydd i wella’r gwasanaethau y gall siaradwyr Cymraeg ddisgwyl eu derbyn gan sefydliadau cyhoeddus yn Gymraeg. Y bwriad hefyd yw cynyddu’r defnydd o wasanaethau Cymraeg.\nDoes dim rheidrwydd cyfreithiol ar y rhan fwyaf o gwmnïau preifat ddarparu gwasanaeth Cymraeg i'r cyhoedd ond mae mwy a mwy yn gweld y manteision o wneud hynny ac yn cynnig o’u gwirfodd.\nOs yw dy gwmni neu dy sefydliad di angen help i ddatblygu’r defnydd o’r Gymraeg, gall gwefan Comisiynydd yr Iaith Gymraeg fod yn fan cychwyn defnyddiol - mae wedi lansio gwasanaeth newydd i helpu busnesau bach a chanolig hefyd.\nMarchnata Gwasanaeth Gymraeg\nMae'n talu i unrhyw gwmni neu sefydliad sy'n cynnig gwasanaeth Cymraeg arddangos hynny'n glir. Mae bathodynnau staff, arwyddion a phosteri ‘Cymraeg’ ar gael am ddim i gwmnïau a sefydliadau i'w harddangos yn gyhoeddus. Gofyn i dy Fenter Iaith leol am stoc - gelli hefyd gael llinyn staff Iaith Gwaith gan y Comisiynydd.


Cymorth gwladwriaethol: Mae'r Comisiwn yn cymeradwyo cymorth o € 43.65m ar gyfer rhaglen ymchwil IFMAS ym maes cemeg werdd - Gohebydd yr UE\nCymorth gwladwriaethol: Comisiwn yn cymeradwyo cymorth o € 43.65m gyfer rhaglen ymchwil IFMAS ym maes cemeg gwyrdd\nMae'r Comisiwn Ewropeaidd wedi dod i'r casgliad bod y cymorth a roddwyd gan Ffrainc i bartneriaeth gyhoeddus-preifat IFMAS ar gyfer datblygu plastigau wedi'u seilio ar blanhigion a phaent bio-seiliedig yn unol â rheolau cymorth gwladwriaethol yr UE. Yn benodol, roedd y Comisiwn yn teimlo y byddai'r prosiect yn helpu i gyflawni targedau'r UE ym maes gwyddoniaeth a'r amgylchedd heb ystumio cystadleuaeth yn ormodol ym marchnad fewnol Ewrop.\nDywedodd Is-lywydd y Comisiwn sy'n gyfrifol am bolisi cystadlu, Joaquín Almunia: "Byddai'r datblygiadau a ragwelir gan y prosiect uchelgeisiol hwn yn ei gwneud hi'n bosibl amnewid cynhyrchion sy'n seiliedig ar blanhigion, yn enwedig plastigau a phaent, yn lle'r rhai sy'n seiliedig ar hydrocarbonau, a thrwy hynny leihau allyriadau CO2. yn helpu i weithredu prosiect y mae ei effaith wyddonol ac amgylcheddol yn ddiamheuol. "\nYn 2013 hysbysodd Ffrainc ei chynlluniau i ddarparu € 43.65 miliwn o gymorth ar ffurf grant a chwistrelliad cyfalaf i SAS IFMAS, y busnes cychwynnol a sefydlwyd i reoli partneriaeth gyhoeddus-preifat IFMAS IEED (Institut d'Excegnosis en Énergies Décarbonées - sefydliad rhagoriaeth ym maes ynni carbon isel). Nod y prosiect hwn yw datblygu plastigau wedi'u seilio ar blanhigion a phaent bio-seiliedig gan ddefnyddio gweithdrefn sy'n disodli cynhyrchion petroliwm â chynhyrchion wedi'u seilio ar startsh. Byddai'r weithdrefn hon yn caniatáu gostyngiad sylweddol (30-50%) mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr.\nArchwiliodd y Comisiwn gydnawsedd y cymorth mewn perthynas â'i Ganllawiau ar gyfer cymorth gwladwriaethol ar gyfer ymchwil a datblygu ac arloesi (Canllawiau Ymchwil a Datblygu ac Ymchwil a Datblygu, gweler IP / 06 / 1600 a MEMO / 06 / 441). Daeth i'r casgliad bod cyfiawnhad dros gymorth gwladwriaethol oherwydd bodolaeth methiannau yn y farchnad. Byddai'r cymorth yn galluogi lledaenu canlyniadau'r prosiect yn eang, p'un ai trwy gyhoeddiadau gwyddonol a rhaglenni hyfforddi neu, yn fwy anuniongyrchol, trwy ganiatáu nodi a datblygu mathau newydd o blanhigion. O ran iechyd y cyhoedd, bydd y technolegau a ddatblygir yn galluogi disodli moleciwlau niweidiol penodol (fel ffthalatau), tra ar y blaen amgylcheddol, byddant yn ei gwneud yn bosibl adfer pridd sydd wedi'i halogi gan fetelau trwm trwy gynhyrchu startsh. Dangosodd ymchwiliad y Comisiwn fod y cymorth yn angenrheidiol ac yn ddigonol i sbarduno SAS IFMAS i gynnal prosiect Ymchwil a Datblygu na fyddai wedi lansio o'i wirfodd ei hun. At hynny, o ystyried natur agored y marchnadoedd technoleg i fyny'r afon a'r gyfran gyfyngedig o'r farchnad a fyddai gan y buddiolwr ynddynt, byddai unrhyw risg o ystumio cystadleuaeth yn cael ei osgoi.\nYm meysydd plastigau wedi'u seilio ar blanhigion a phaent bio-seiliedig, byddai disodli cynhyrchion petroliwm â chynhyrchion wedi'u seilio ar startsh yn caniatáu gostyngiad sylweddol (30-50%) mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr.\nAr hyn o bryd mae plastigau yn cynrychioli cyfaint gyffredinol o fwy na 290 miliwn tunnell y flwyddyn ac yn amsugno 8-10% o gynhyrchu olew yn y byd, ac mae galw'r byd amdanynt yn tyfu rhwng 5% a 9% y flwyddyn.\nMae paentiau a haenau (41 miliwn tunnell y flwyddyn) yn defnyddio rhwng 1% a 5% o gynhyrchu olew yn y byd ac maent yn tyfu ar gyfradd o 10-15% y flwyddyn.\nEr mwyn datblygu'r 'cemeg werdd' newydd hon, bydd yr Ymchwil a Datblygu arfaethedig yn cwmpasu'r diwydiant cyfan, o'r i fyny'r afon (planhigion) i lawr yr afon (cynhyrchion bio-seiliedig). Bydd meysydd arbenigedd nifer fawr o bartneriaid yn cael eu cyfuno i ddatblygu y plastigau hyn , paent a haenau, cyfansoddion, polymerau, resinau, moleciwlau swyddogaethol ac ychwanegion (yn ychwanegol at y dyfeisiau technegol, adnoddau materol, offer, meddalwedd, a'r gwasanaethau technegol, gwyddonol a chyfreithiol sydd eu hangen i'w cynhyrchu). Yna bydd y technolegau arloesol hyn yn cael eu defnyddio yn y sectorau amaeth, cemeg a phlastig.\nBydd SAS IFMAS yn eiddo i 50% gan y sector cyhoeddus a 50% gan bum partner diwydiannol yn y sectorau cemegolion a starts planhigion. Yn ogystal â'r prifysgolion y tu ôl i'w greu, bydd IFMAS yn gweithio gyda chyrff ac ymrwymiadau ymchwil cyhoeddus eraill sy'n gweithredu gyda'i gilydd mewn consortiwm.\nBydd y fersiwn nad yw'n gyfrinachol y penderfyniad yn cael ei wneud ar gael o dan rhif yr achos SA.37131 yn y Cofrestr Cymorth Gwladwriaethol ar y DG Cystadleuaeth gwefan unwaith y bydd unrhyw faterion cyfrinachedd wedi'u datrys. Rhestrir cyhoeddiadau newydd o benderfyniadau cymorth gwladwriaethol ar y Rhyngrwyd ac yn y Cyfnodolyn Swyddogol yn y Cymorth Gwladwriaethol Weekly e-Newyddion.\nPynciau cysylltiedig:cynnwysllawn-ddelweddcemeg werddIFMASpaentplastigau wedi'u seilio ar blanhigioncynhyrchion sy'n seiliedig ar blanhigionplastig\nbuddsoddiad cymdeithasol: Allwedd i'r twf, swyddi a chyfiawnder cymdeithasol yn yr UE\nPlastig yn y môr: Y ffeithiau, yr effeithiau a rheolau newydd yr UE