lIYN A'R LLALL YR WYTHNOS.|1879-01-03|Tarian Y Gweithiwr - Welsh Newspapers\nlIYN A'R LLALL YR WYTHNOS.\nlIYN A'R LLALL YR WYTHNOS. Cyhoeddodd Cofrestrydd CyffredinoL .Llundain am y mis diweddaf, fod yddiana yn cynwys 4,221,000 o bob], a bod yn ofynol cael gyr o ychain 120 ofilldiroedd o hyd a deg cchr yn ochr i fidvwallu y trigolion a beef am flwyddyn hefyd gyr o ddefaid 120 o filldiroedd o hyd, a deg ochr yn ochr ^aiih milldir o loi, deg ochr yn ochr, a naw milldir o foeh. deg ochr yn ochr. Gwnai y bara a fwyteir, yno bi^dwt 600 o droedfeddi ysgwar yn y svlfaen, a 1,050 o droedfeddi o uchder.: Llanwai y cwrw a'r porter a yfir yno, mewn blwyddyn, fil o Hogsheads, a phob an o honynt yn filldir o uchder! Yn ol y cyfrif diweddaraf, y mae Rwsia ynEwrop yn cynwys 77,000,000 o bob), o'r rhai y mae 64,000,000 yn amaethwyr, a fnont unwaith mewn cyfl,w,r ,0 gaethiwed. Nid oes yn mhlith y fath oiier o bobl ond: 25,308 o ysgolion cyffredin, yc y rhaiy mae 1,152,7,112 o blant yn derbyn addysg. Yr oil a dalwyd yn 1875 am addysg gyhoedd- ma oedd 30,000,000 o ddoleri. Yr oedd yr ymadrodd oaclynol ar.ddrya^u ytr/BorfUau ftyhoeddtta dros haner yr ajn&r: 'fMae. chffrau y llywodraeth. yn weigion t" < ,ri Caed newyddion pwysig o Greenland Jn ddiweddar, fod y Rhaglaw Daniaidd Jenson wedi llwyddo, ar y 5ed o Awst dfiweddaf i fyned mewn llusg-gerbydiau ..wn moruchel i'r Gogledd ag yr oedd y rhew yn caniamu, pryd y daethent i drum, uchel o fynyddoedd, ar y rhai yr oedd eyflawnder o geirw ao ysgyfarnogod. Yr oedd y darganfyddiad yn hollol newydd mewn hanesyddiaeth naturiol. • Uithrodd bachgenyn o'r fjpiw Waites i'r afon, nos Ian diweddaf, pan cerdded O orsaf Dingestow, ar y linell o Mynwy i -Pontypwl. Deuwyd o hyd i'w gorff prydnawn dydd Gwener. Y mae yn debyg -mai ar neges yr oedd'dros swyddogion yr orsaf i'r Somereet Arms Iun, Dywedir fod tri. o'r Cadfridog £ ion Pryd- sydd yn nrfaiC# .Aj&i Afghanistan yH Gymry, sef y Oadfridog Fred. Sleigh Roberts, y Cad. Biddulpb, perthynasau yr hwn ydynt yn swydd Ben- fro; a'r Cad. Thelwall, un o hendeulu o'r enw yna yn sir Dinbych. Dydd Sadwrn diweddaf troeglwyddwyd Thomas Smith a William Nicholls (neu Roch), i sefyll eu prawf yn sesiwn nesaf swydd Penfro, ar y cyhnddiad o ysbeiliad penffordd, yn nehydag ymgais at lofrudd- Io, ar yr 20fed o Dachwead, yn agos i Milford. Y mae cynygiad yn awr o flaen y gwahanol gymdeithasan dyngarol yn Abertawe A'r gymydogaeth, eu bod yn ymnno i gyflogi meddyg rhyngddynt, a hwnw i roddi ei holl amser at gleifion y cyfrinfaoedd. Credir y bydd y cynllnn yn sicr o daln ei ffordd i'r cyfrinfaoedd. Y mae tlodi ac angen mawr yn ardal- oedd gweithfeydd glo a haiaru siroedd Mint a Dinbych, a phwyllgorau lleol wedi eu sefydlu mewn amryw leoedd i edrych i mewn i'r dyoddelwyr, ac hefyd en cynorthwyo. Dywedir fod nifer o ddefaid wedi eu lladrata oddiar fferm yu mhlwyf Ystrady- fodwg, a bod yr heddgeidwaid yn gwneud ymchwiliad am y lladron. Cawn fod tan dychrynUyd wedi tori allan yn Hong Kong, dydd Nadolig di- weddaf, a bod dinystr dychrynllyd wedi ei achosi ganddo. Yn ystod tair wythnos o lafor yn ninas New York, cafodd Mr. Murphey wyth mil o bobl i ardystio dirwest—agos i 400 bob dydd. Yn Pembre dydd Ndaolig diweddaf, bu farw gamekeeper o'r enw Daniel Fisher tra yn bwyta ei giniaw.\nAT LOWYR Y RHONDDA.\nAT LOWYR Y RHONDDA. GyfeUHoc,—Dymonaf yr wythnos hon eto alw eich sylw at ein Cyfarfod Misol, eydd i'w gynal dydd Llan nesaf, yn y jRhydynog Inn, Blaenllechau, ac i dde- chreu am 11 o'r glcch y boren, gan ddy- muno arnoch oil, o Flaen y Cwm i'w waelod, gofio am dano, ac hefyd Owm Rhondda Fechan, a hyny trwy anfon dyn i'ch cynrychioli o bob glofa i'r cyfarfod. Yr eiddoch, &c., YR YSG.\n« TEULU WEDI MOGU.\n« TEULU WEDI MOGU. Prydnawn dydd Gwener diweddaf, yn Cockeston, Darlington, cafwyd Edward Derlin a'i wraig, a dau blentyn, saith ac Wyth mlwydd oed, wedi mygu i farwol- aeth tra yn eu gwelyau. Cyn myned i Ojrphwys, yr oeddynt wedi rhoddi tan coke mewn llestr yn nghanol yr ystafell,, er cy- nesu y De. Cafwyd y teulu oil yn farw oddiethr un ferch, yr hon y gobeithir a aehubir. Yr oedd y teolqi o herwydd ei dlodi ya derbjn cynorthwy plwyfel.\nDAM WAIN ANGEUOL. '\nDAM WAIN ANGEUOL. Dydd Gwener diweddafi y Gwener olaf; yn y fiwyddyn 1878, cyfarfuüJohu Harris, gtncwr, Aberdar, a'i farwolaetb; trwy i gareg syrthio arno pan wrth ei waith yn mhwli y Graig, perthynol i Gwmni y Gadlys. Cariwyd ef adref yn fyw, ond bu farw rhwng 12 ac tin o'r gloch yr un noson. Tua chwe mlynedd ar hugain yn ol, daeth i Aberdar o gymydogaeth Castellnewydd Emlyn,ac am bam mlynedd ar hugain o'r cyfryw, bu yn dilyn yr alw- edigaeth o sincwr pyllau glo; ac yn ystod yr holl amser ni chyfarfyddodd a'r un ddainwain, ond yr; un a gymerodd ymaith ei fywyd. Ymadawodd a'r fuchedd han j pan yn 47 mlwydd oed, gan adael Lnveddw, merch, dau fab, a liuaws o gyfei lion me^u galar ar ei oL\nY FARWOLAETH AMI!ETTA YN SGI…\nY FARWOLAETH AMI!ETTA YN SGI WEN,- CASTE LLNEi>D. Dydd Gwener diweddaf penaerfynodd, ynadon Castellnedd nad* oedd a fyno y ddau ddyn, Roberts ac Owen, a maiwol- s fkelh Aaron Jackson, Mynachlog Nedd, a fa farw ar noson y. SOain o Madi diweddaf. ♦Ytaqrgfe^ysai y%Faino ar y tystiohethau meddygol, a rhai. a dystient fod y tranc- edig wedi manVQ: apoplexy. Moddbynag, dywedodd yr ynadon lod y ddaa hyn wedi ymddwyn yn hynod annynol trwyadael y trancedig i ei§^ed^. ar sarn, y drws yn hytrach na myned ag ef i'w gartref meu alw rhyv rai i'w gyflbrtliwyo^.v i\nAfjy SYR Wl; HASTES.!\nAfjy SYR Wl; HASTES.! X ciaeymaf^ol^eth. Syr WiUiam Hay- tes, trwyrfodc&ul, yn cael ei hysbysu, yr .1 hwn gynt oedd y Whip ;Rhyddfrydol. Caiwyd ei gorff TO y lljn yn ymyl y bost ar ei etifeddiaeth yn South Hill Park, Berkshire. Y. mpo .yn cael ei hysbysu nad oedd seffllfa ei feddwl yn dda yn wed yni .ei:wyl ddiweddar, a'i fod yn cael ei wylio ynfaiiw.\n"c. -J.. COLLIAD LLONG O GYMRU. Dywedir nad qps amheuaeth bellach na chollw^d; cbrjlqjr y lle$ £ r yr lion a aeth yn ddrjiliau yn agos i Cam- den Fort, yn y fynedfa i boithladd Cork, ar brydnawn Nadolig. Credir ei bod yn perthyn i Abertefi, ac ar ei bwrdd bump 0 ddwylaw.\n■»—: CODIAD CYFLOGAU I LOWYR.\n■» —: CODIAD CYFLOGAU I LOWYR. Dywedir fod perchenogion glofeydd Dean Forest wedi cynaj cyfarfod yn swyddfa Mr. Goold, yn Newnham-on- Severa, ac wedi penderfynu godi pris y glo tai ar y laf o'r mis hwn, fel ag i'w gallu- ogi i roddi codia-I o bnmp y pant o'r un dyddiad i'w gweithwyr. Der^yniwyd y newydd da hwn gyda llawenydd'cyffredin- 01 trwy yr holl gymydogaeth, l|e y mae y cjflogau wedi bod yn is nag y maent wedi bod am flynyddau.\n.. CELF AMASNACH.,\nCELF AMASNACH., ABERTAWE. Y mae y cynllun mabwsiedig diweddar gan ym'ddiriedolwyr y porthladd hwn, ac a geftiogwyd yn fwyaf neiliduol gan Mr. Robert Orepper, prif arolygwr y porth- ladd, wedi dechreu dwyn canlyniadau da ar allforiad Glo y Fuel. Y mae y gos- tyngiad wedi eymeryd lie ar y lloagau sydd yn dod i fewn i'r porthladd mewn ballast o 5 c. i 9c. y dynell, wedi achosi fod llongau yn dod i fewn i ymofyn am lwythi na feddylient am hyny yn flaecorol, ac mewn canlyniad, cawn fod allforion glo yr wythnosddiweddaf, wedi cynyddn 4,000 o dynelli w yr un. wythncs yn y flwyddyn flaenorol. Y mae hefyd gynydd da wedi ei wneud yn allforiad patent fuel, ao yn allforion cyflredinol y porthladd.\nCASXEWYDD. Daeth y Nadolig i fewn yn ei ben ar- feriad cycefin, gyda rhew ac eira-tymorol i'r cyfoethog, ond diflas i'r tlawd. Nid oedd y Nadolig hwn yn galla dwyn gydag ef ond ychydig adnoddau cysur i luaws tlodion y wlad, oblegyd y mae pryniad angenrheidiau symlaf bywyd wedi bod yn prchwyl o ymdrech i ganoedd o weithwyr tlawd. Nid oedd ond ychydig i'w wneud yn y gwahanol. weithfeydd yn ystod yr wythnos ddiweddaf. Ar wahan oddiwrth hyny, y mae yr archebion am haiarn a dur mor lleied, fel nad oes modd cadw y gwaithfeydd i fyned. Y mae yn foddlon- rwydd mawr i gael ar ddaall nad ydyw gweithfeydd Blaenafon i gael eu hatal. Nid oes ond ychydig o welliant gwirion- eddol yn amlwg yn y fasnach alean, er hyny, y mae'gweddhon yn iachusach nag y bn er ys amser maith. Y mae y galwad- an am lo bron yr un, ond heb yr arwydd lleiaf o gyfnewidiad yn y prisoedd. Diau fod y bywiogrwydd a'r prysardeb sydd yn nghangen y glo tai i'w briodoli i oerni yr bin. Y mae trengholiad Abercarn wedi ei ohirio hyd y 6ed o Ionawr, ac nid yw y gobeithion am gael cyrff y truenusion allan ond oymyl«g iawn, wrth ystyried mamt y lofe, hyd ei gwahanol ffyrdd hi, a'r tebygolrwydd fod rhanau helaeth o honi yncael eu gweithioheb ond ychydig nen ddim o goed, fel y gwneir yn gyffredin iawn y dyddian hyn. Y tebygelrwydd yw na welir y rhan fwyaf o honynt hyd ddydd y Gydgasgliad Cyfftedinol.\nCAERDYDD. Wrth ystyried y gwyliau, gellir dweyd fod swm iled dda o lo wedi ei allforio yr wythnos ddiweddaf. Dicbon fod peth o'r t>rysurieb hwn wedi ei achosi gan yr an gem heidrw/dd am gael archebion wedi euc?fliwai cm y Nadolig. O'r ta arall, tebyg fed eff it'iian yi oerni wedi eifeithio mvy ar wtithrediadau y glofeydd. • Y mae y galwad atu lo agar yn dillyn wir dda SC weii cynyddu yclifdig. Nidoesun .dyfaewidial gwirione Idol yn y prisoedd ond ymidong/s eu bod yn gadarnach a mwysefydlog nag y biiant. Y mae y C) flenwad pi > o bob math yn arafa. Nid A' iva gwelliant i'w livsVsi yn y fasnach haiarn yr ychydig anfonwyd ymaith oeidytit farau baiarn. Y mae gwell agweid. av clar- mfonir sytniau go hel- aetU o ^li^rau dur i fftfrdd, ond ar bris- oeddh,'nod js:'l.\nBLAENAFON, Cawn fed crjB fcnfoddloarwydd sc angen yn bodoli yn y lie hwn ya herwydd fod gWeithwyr heb en tai am eullafur, a chryn angicrwydd yn nghylch yr amser y gallant ddy«^wyl cyfrif cywir a pheadant, ac yn herwydd hyny, eu bod yn gorfod boddloni ar- ychydig o ddraw. Hefclaw hyny,eawn fod dirprwyaeth o honynt weij ymweled a Mt. Mafin y prif orachwyliwr, a'u%od y,pri wedi cael awgrymiad; ganddo, fod yn aflgenrheidiol cael g^fcyngiad nniongyr- ebol yn yr huriau, er gaMuogi y gwaith i gael ei gario yn mlaen. Yn mhellach, os tea iy ffi&i f gweithwyr yn boddloni i hyny, mae y tebybolrwydd fuasai iddo gael ei wthio arnynt, fel yn achoe Aber • nant a Phlymonth. Modd bynag, mewn- cyfarfod cyffrediniol o'r gweithwyr aj ■ mm- Won^ €iweddaV mai barn mwyafrif y gweithwyrydoedd aros wrth benderfyniad y cyfarfod diweddaf a gynaliwyd yn Merthyr. Peaderfynwyd ganddynt i fynu gwybod ychwaneg yny niater cyn derbyn unrhyw gostyngiad.\nMERTHYR A DOWLAIS.\nMERTHYR A DOWLAIS. Cawn fod llywodraethwyr glofe/dd Cyfartha wedi boi yn alluog yn ystod dyddiau diweddaf, i wnend oytundeb SiorfAwragsydd yn debyg o gadw y glofeydd i fyned yn gyson am y deuddeg mis nesaf. Nid oes rhaid dweyd fod y newyddhen wedicren boddlonrwydd mawr yn y lie, yn neiliduol wrth ystyried sefyll- fa gyffrediaol pethau yn Neneudir Cymru. Y mae gweithiau-Dowlais yn parhau yn o gyson, ac y mae gobeithioa cryf y bydd iddynt barhau felly, ,er y dywedir nad yw llyfran yr archebion mor llawn ag y buont. Y mae yr hysbysiadau am fasnach y IIamau- alcan yn gyfryw, ag sydd 111 peri ini ledobeithio na fydd yr hurian yn hir cyn derbyn symbyliad er gwell.\nRHONDDA. Cawn fod cryn ansiorwydd yn bodoli yn y lie uchod o barthed yr hyn sydd yn debyg o gymeryd lie ar ddechren y flwyddyn yn y glofeydd hyny He y mae y cytnndebau yn terfynu. Cawn fod gweith- wyr y I ddwy a naw,' yn nglofa Tynewydd, Treherbert, wedi dyfod a'u hoffer allan er boreu dydd Sadwrn diweddaf, yn herwydd gostjngiad cynygiedig o ddwy geiniog y dynell. Y mae gweithwyr peclair y Cymer yn parhau allan. Cawn fod cynyg- iad wedi ei wneud er terfyuu yr anneail- dwriaeth sydd rhyngddynt, ddydd Gwener diweddaf, ond ni fu oun dyben. Ymdde- ngys fod y ddwy blaid mor beaderfynol heddyw arr diwrnod cyntaf. Hysbysir ni o'r tu arall fod pwlle mawr y 'Naw' wedi eyebwyn er ddydd Llun diweddaf. Hwn oedd y pwll a ataliwyd oblegyd an- sicrwydd y berwedyddioo, a hyny yn mhea taa chwech wythnos wedi i'r an- neall Iwriaeth gymeryd lie yn mhwll y pedair ac o ferwedyddion y pwll hwn y porthid y peiriant a weithiai y wyntyll (fan), a awyrau y ddau bwli. Cawn fod gwrthwynebiad cryf yn mhlith gweithwyr y Cwm, yn erbyn gostyngiad cynygiedig y meistri; ao yn neilldnol yn erbyn y rhan hyny o hoco a gynygia am ychwanegu'r oriau gweitjr?. Cawn fod vma hefyd deitniadcryfyn bodoli mewn rhai manau am sefydlu cyffldeithas ymfndol gref, a'u bod yn aros am wybodaeth helaethach oddiwrth Mr. Kingsbury, Llundain, o berthynas i gwmni ymfudol y mae y bon- eddwr hwnw o gyleh ei safydlu, er symud, neu yn bytrach cynorthwyo dynion i symnd allan i Texas, un o Da^aethau Deheuol America, ac nn o'r rhai mwyaf addawol am gynyrch anifeiliaid a thir yn yr boll Undeb.\nNEW CASTLE-ON-TYNE. Oawn mai lied farwaidd yw masnach yn gyffredinol yn y rhanbarth hwn. Yn her- i wydd y berthynas agos sydd rhwcg sef- yllfa glowyr y Dcsbarth hwn, ac yn nefllduol Northumberland, a'r Deheudir, yr y^ym wedi cymeryd cryn draflerth er cael allan sefyllfa wirioneddol huriau holl weithwyr tanddaearol y rhanbarth, a bwriadwn wcend hyny yn h] sbyryn y i rlfffyn nesaf. Deallwn sad oedd yr hyn a godwyd genym o'r u Colliery Guardian," ya hollol gvw.'r. Cawn fod ein glofeydd ya dechreu ynnsgwyd i fwy o f/wyd, nag y maent wedi bed ynddo yn y chwe mis diweddaf.\n\_YORKSHIRE A DERBYSHIRE\nYORKSHIRE A DERBYSHIRE Byg} thir fod un o'r strikes rtrsyaf a gymerodd le erioel, yn debyg iawa o gvmeryd lie yn y glomes 1elaeth hwn. Oyfarfyddodd y globerehraogion yn ddi- weddar yn Stteffi Id, a pheDderfynwyd gost-wng hurian y gweitJhwyr tua 12t y cant, yr bjD a'u gwna yn isekch o dipyn nag oeddynt yn 1871. Dytd Sadwrm i wythnos i'r diweddef, gosodwyd y rhy- byc^ioa i fyny ya y gWahaaol lofeydd, ac oddiar hyny, ymddecgys fod y glowyr yn mheU aosgos weii boa yn ymgyaghori a'u gilydd, a chawn fod aelodau undebau 1 West. South, a No th Yorkshire, yn nghyd ag eiddo Derbyshire weii cytanb t'n giLydd, os y bydd i'r meistri wasgu y ges- tyngiad, y bydd iddynt hwythau- adael [ K^^hio gyda'u gilydd fel un gwr. Os gwheir hyny, ci fydd ilai na ciian mil o M^pyr a!Iau yn cechreu y flwyddyn. C^iwn fod un cyfarfod wedi ei gynal yn sey, rhwng cynrychiolwyr y gweitih- a'r me'stri, yn mha un y gwrthr wynebwydy gostyngiad yn ymoid mwyaf I' penderfynoL Dywedir fod gwaith llawn i'w gael mewn lluaws o facau yn y rban. barthau, a phris marcbnataol y glo yn codi..Cynhelir cynadleid eto o fwnvyr yn Sheffield ddechreu yr w>thnos hon, pryd y deuir i'r penderfyniad fcerfynol. th fy d Wdd os oymer y «trik y haa U.\n[ RHYMNEY, TREDEGAR, AC EBBW…\nRHYMNEY, TREDEGAR, AC EBBW VALE. Y wedd bwysicaf ar bethau cysylltiedig a gweithfeydd y rhanbaHbau hyn ydyw, y gostyngiad cynygiedig ya huriau y gweithwyr, a derbymr y cyrryw ganddynt mewn rhai manau. Deallwn foi y gos- tyngiad o 2s. y bunt i gymeryd lie yn h or iau holl weithwyr haiarn a dur y cymydogaethiu. Deallwn fod celfyddyd- wyr Tredegar ac Ebbw Yale jn pander- fynu gwrthod y gostyngiad, ac fod tebyg- olrwydd i flwrnesu blast Sirhowy, y rhai sydd wedi bod mewa gwaith am dros ddeugain mlynedd, i gael eu hatal, jn herwydd hyny, neu o leiaf yn herwydd fod y gweithwyr yn metha a chaafod yr angenrheidrwydd o ostwng eu prisoeid. Tebyg fod celfyddydwyr Rymney foddlon. gar wedi caniatiu deibyn y gostyngiad yn dawel a diddig. <\nCYNADLEDD Y MWNWYR YN MANCHESTER.\nCYNADLEDD Y MWNWYR YN MANCHESTER. [PARHAD O'R RHIFYN DIWEDDAF]. .,4; DAMWEINIAU ANGEUOL. Pan fyddo damwain angeuol wedi cJ- meryd He, nad oes un cjfnewidiad i'w wneud ya y lie y dygwyddodd y eyfryw ddamwain, hyd nes y byddo Archwiliwr y Llywodraeth wedi bod yn gweled y lie, oddigerth fod y cyfryw ataliad gwaith yn tueddu i gynyddu y perygl, neu rwystro gweithiad y lofa. Pasiwyd y penderfyn- iad hwn, ond nid heb lawer o ddadleu dros ac yn erbyn y terfynau y dylid cario hyn alia". Teimlid angenrheidrwydd neilldnol am gael rhyw Iwybr effeithiol i atal y cuddio peryglon sydd yn bodoli yn breEenol, cyn y dtlo yr Archwiliwr i'r lie ao felly ileihau achosion dam n eiciau, ac riil eu symud.\nAbchwilio DILLAD GWEITHWYR.\nAbchwilio DILLAD GWEITHWYR. Fod yn briodol i berchenog nea lywodr- aethwr unrhyw lofa, lie y byddo yn wybjddus fod nwy yn bodoli, a 11: y fe^Jdo Safety Llamps yn cael eu detnyddio, -t ar chwilio dillad pob gweithiwr y gelliitybied fod yn €i feddiact unrhyw beth y byddo tebygolrwydd ynddo i ychwanegu perygl- on y lofa ac os ceir pibellau, myglys, neu fatckes, fod y trosedd i gaal ei ystyried yr fin a phe byddai y cyfryw wedi eu cario i fewn i'r lofa. Nid heb lawer o egluro a dadlu y gellid cael penderfyniad fel hwn yn diigon clir- ei fod yn gyfryw ag a ddylai gael lie yn nadleuon Gynadledd fel hon oni yn gr- maint ag mai amcan y Gynadledd ydoedd cael cynlluniau er amddiftyn bywyd y glowr, mai anmhriodol ydoedd ymgais at hyny os nad oedd y glowr ei hun yn barol i wneud yr hyn sydd 111 ei alia ei han er amddiffyn ei fywyd. Dadl arall ydoedd, fod myned a'r cyfryw nwyddau peryglns i'r lofa o gwbl, yal- gyfryw ag sydd yn tueddu i arwain y personau sydd yn myned a'r cyfryw nwyddau i'r lofa, i'r paryglon a godant o ymarferiad a blis. Fasiwyd yr uchod gyda'r ychwanegiad fod y cyfryw ny ymchwiliad i gael ei wnend cyn y byddo y iyerson neu bersonau yn m/ned i'r lofa o gwbJ, ac yn ngwydd tyst.\nPWYSO. Fed y gweithwyr cyflogedig mown un- rhyw lofa i gsel gallu i osod uarhyw ber- soa y gwelont h??y yn dda i lanw y swydd o atalbwyswr. Y prif rcsymau dros y penderfyniad hwn ydoedd,—j ffaith, fod y cyflogwyr yn galla, wrth roddi rhybudd i weithwyr unrhyw lofa droi yr atalbwyswr i ffwrdd; fod y'dynion wedi bod allan o waith, ac nad oedl efe .felly, inwyach yn un o'u gweithwyr. Foi taedd bron cyflredinol yn bodoli yn bresenol yn rahlith cyflogwyr i droi i ffwrdd yr atalbwyswyr hyny sydd yn rhoddi en bryd ar iamddiffyn iawnderau eu cydweithwyr. Ychwanegwyd at hwn, Fod pob dram o lo, neu unrhyw nwyddau taledig ereiH,-anfonedig -gan weithwyr,i yr, gaef eu pwyeo yn wirioneddol, ac nid cy- meryd cyfartale^d p-wysau ychydig drams nen 4 dwbs,' fel y gwneir yn ddyddiol mewn rhai manau. yd bresenol-sm fod byny eisioes yn cael ei ddefayddio yn Theswm gan luaws o feistri, a rhai gweithwyr, er mwyn Ileihau treuliap, &e., pany gwneir hyny mewnmananereill ac felly, fod perygi i ni golli effeithiol- rwydd adran y pwysau ya y gyfraith bresenol;\n,. I * PEIBIANAU PWYSO,\nPEIBIANAU PWYSO, Fod yr holl bwysau, a'r peirianau bwy^o, defnyddiedig at bwjso glo a i gael eu harchwilio a'u hiawn osod, o leiaf un- waith bob chwe' mis, gan archwiliwr mesur a phwysau y dosbarth. Yn y ddadt ar y cwestiwn hwn, cafwyd fod gwahanol opiniynau yn bodoli 3giianinol dosbarthiadau y wla^, gwahanol ymchwilwyr yn wahanolynreu barn a'u hymarfcriadau ar y cwestiwn. Wedi ystyried yr holl amgylchiadau, pea- derfynwyd mai doeth ac angeMueiuiGi fyddai cael hyn yn rhan o gyfraith y wlad. Na chaiff Ysgrifenydd y Llywodraeth, yu unrhyw achos, ganiatau ymryddhad oddiwrth adran y pwyso i unrhyw ber- chenog, heblaw foi dwy ran o dair o'r gweithwyr yn cytuno a hyny, a chael mantais gyflawa i osod uurhyw wrthwyn- ebiad a all fod ganddynt i'w wneud. Yn ngwyneb fod unrhyw berchenog wrth agor glofa newydd, yn hawlio ym- ryddhad oddiwrth adran y pwyso, fod copi o'r cyfrjw 'ymryddhad, os y ceir, yn Cael ei hongian i fJny, yn llawn wrth y lie y byddo y rheolau neiliduol yn cael en harddangos, yn nghyda dyddiad a natur y c/fryw ymryddhad. Yn y eyfwDg hwn gofynwyd am gania- t,id i gael dwyn i fewn g/nygiadau oddi- wrth diosbarthiadau nad oeddent wedi ciel mantais brydlon i'w gosed ar raglen y Gynadledd. Wedi ychydig o ddadlan, cauiatawyd i hyny gymeryd l1e.\nPRENTISIAETH. Yn mam y Gynadledd hon, ei fod yn angenrheidiol cael rhyw gynilun wedi ei fabwysiadu er rhwystro personan i ddyfod yn lowyr, nen fwnwyr, heb yn gyntaf en bod wedi gwasanaethu prentisiaeth mewn glofeydd cyn eu bad yn ddeunaw oe].\nPWYLLGOR YMCHWILIADOL. Fod y Gynadledd hon, wrth weled y tlodi a'r trueni sydd yn bodoli yn bresenol yn mhlith gweithwyr y wlad hon ar un llaw, a chynllnniau dinystriol y cyfalaf- wyr ar y Hall, mewn canlyniad i sefyllfa andwyol masnach, yn tier ddymuno ar Ddeddfwyr Prydain Fawr i bonodi pwyll- gor i eirych i fewn i achosion dirwasgiad parhaol masnach y wlai, gyda golwg ar gael gwelliantau buan.\nARCHWILWYB YCHWANEGOL. Fod yn angenrheidiol ychwanegu at nifer Archwilwyr, neu Is-archwilwyr glo" faol y Llywodraeth, mewn trefti i'r gldJ faydd gael eu harchwilio yn rheolaidtl, ae felly cael mwy o ddyoJelwch bywyd wedi ei sicrhau as yn mhellach, y dylid eania- tau i weithwyr profiadol a medrus i gael derbyniad fel archwilwyr. Priodol yw hygbysu fod yr oil o'r pen- derfyniadau hyn weji cael y s?Iw priodol gan y Gynadledd; a'n dymuniad pellach yw y bydd i lowyr Mynwy a'r Deheudir wneud yr un fath a hwynt, yn neiliduol pan fyddo dirprwyaethau yn cael eu dewis i ymweled a'r gwahanol fanau angenrheidiol er cael y mesurau hyn wedi eu gwneud yn rhan o Gyfraith Mwn- gloddiau ein gwlad, MABON,\nPENTYRCH. Nos Sadwm diweddaf cynaliodd deiliaict Ysgol Sol Bethlehem eu cyfarfod adrodd^ iaiol ch warterol. Cideiriwyd ya fedrus g»m Mr. E. Williams, goruchwylxwr. Adroddwyd darnau campus, a chanodd y Band of Hopst yn ystod y cyfarfod amryw ddarnau, daa arweiniad Mr. W. Williams. • Maewolaeth.—Drwg genym orfod cof- nodi marwolaeth y cyfaill leuanc Jacob Hopkins. Bu tarw boreu dydd Sul, ar ol hir gystudd. Yr oedd yn aelod didwyll gyda r Annibynwyr yn Bethlehem er ys rhai blynyddau. Ioan Aeaui^\nHIRWAUN. NADOLM.—Rheddodd ÇOI Undebol Hir. waunddauberfformiad o 'Arch y Cyfamod* (Jenkins), yn Nebo, capel yr Annibyawyf, am dri yn y prydnawn, ao am saitn yn y» hwyr, i gynuUeidfaoedd mawrien. Yr oedd y cor yn cael ei gonorthwpo gan Miss Jones gjlinos Rhondda), Mr. Felix. Treorci; B. Mitchel, Llundain, Cyieillwyd ax y berdoneg gan D. Bowen, Dowlais, ao ar y* harmonium gan Dl. Thomas, Hirwaun. Arweinydd—Mr. R. H. Morris. Gwnaeth yr holl artistes eu gwaith yn ganmoladwy, A chanwyd y corawdau gan y cor mewn dull hyaod o feistrolgar. Y mae yn glod i ben a chalon eu harweinydd am roddi y -lath wledd i bobl Hirwaun. Rhag eich blaen yr eloch i feasydd toreithiog yr oratorios, medd Crw BowDDwR.\nRHYMNL NADOLiG.—Fel arfer, yn Ebenezer, capel y Methodistiaid Calfinaidd, cynaliwyd cyf- arfodydd pregethn. Aw yr achlysur hwa gweinyddwyd gan y P^rchru W. Pryddercb, Gogpa a Robert Jones, Trehertert. Y maet >r w<yl hn» yn boblo^aidd iawn, ac edrychir aim fel Ch istmas Gift gan y dref a'r ardal- .1. oedd cylchyno!. Cafwyd pregethau Rfpnua ac effeitbpd iawn. Diamheu fod Dunr gyda'u weision. Gwelwn fod y brodyr yn Ebenezer wedi adeiladu Festri mewn eysylltiad a'r cipel.\nEISTEDDFOD CALFARIA, ABERDAR,\nEISTEDDFOD CALFARIA, ABERDAR, Gumos Jones oedd awdwr yr enlynioa buddugol i'r 'Golomen' yn yr eisteadfod uchod, ac nid R P. Jones, Dilledydd, fel yi? hyabyswyd. Dygwyddodd y camsynied drwy Pr cyf;iill i€ftianc anghofia nysby^|KU f.7'- nrychioli Gurnos yr oedd. > CARWR EGLURDBB.\npentre. Nos Iau, yr I9eg c-ynfisol, cynaKwyd cyf- arfod llenyddol yn nghapel Siloh. Pentre, o dan nawdd Cyfrinfa Tywysog Llewelyn, q Urdd yr Hen Frytaniaid. Beirniad y canu, Eos Cyplais; y cyfansoddiadau, Mabon yt at,iroddiagau a'r areithio, Mabon ac Eryr MorganwoJ. Llywydd, Mr. E. H. Davies,, Baglan Chambers, Cafwyd cyfarfod rhag. orol, ond nid mor lluosog ag y dymunid iddo fod, eto talodd drosto ei nun, ac ychydig droa bea» C fodd y gwyddfodolion eu boddloni yn mhob ystyr.—T.\nDOWLAIS.' Prydnawn y Nadolig cynaliwyd cyfarfocfc llenyddol yn nghapel Sermon. Cadeirydd, Rees Price, Yaw. Gwaaanaethwyd yn y cyf- arfod gan gor plant y capel a chor plant Cae Harris, o dan arweiniad Mr. D. J. Davies, Am 6 yn yr hwyr cynaliwyd cyfarfod cystadl- euol. Beirniad y canU, Mr. Thos. Atkins, Turkish Bath, Merthyr: yr adroddiadau, &c., Mr. W. Griffiths, Dowla'sj y gwau, Mrs. Morgans, Dowlais. I'tf patti o bedwar a ganont yn oreu "Rw y'n gweddio dr030ch chwi j' 2 barti yn eystadlu, a rhanwyd y wobf rhyngddynt. I'r bachgen dan 10 oed a gano yn oreu 'Plant y BeiblRobert Evans ya unig a gystadleuodd, ac yn deilwng o'r wobr. 1'r farch o dan 10 oad o gano yn oreu 4 O wt hoffus gan yr Iesu P. A Francis yn unig ft geisioid, ac yn deilwng o'r wobr. I'r fercli dros 10 ac o dan 15 oed a gano yn oreu. Gweddw fam eisteddai'n brudd;' buddugol. Ruth Davies (Myfanwy.) I'r bacbgan droi 10 ac o dan 15 oed a gano yn oreu I Deffrowcb, i weithi-* dros yr lesu gwobrwywjd John hnes, Glanycant. Eniliwyd y wobr ar 4 Ym~ son Joseph yn y carchar' gan D. H. Davies. Am unrhyw don foesol a enillwyd gan Ruth Dav.es. Y Solo Bass, 'Morwynig Lon,' gorcu, D. H. Davies. Chwareu ton foesol ar y Concordion; goreu, D., Evans. Adrodd 'Teulu y Meddwyn,' gan ferch dan 10 oed j rhanwyd y wobr rhwng Phoebe Ana Davies a Mary Ann Davies. Gadewch i blant bycnain ddyfod ataf fi goreu, Jonah Evans. Adrodd 4 Dyfod yn ddiweddar i f jddioa gras rhanwyd y wobr rhwng Lizzlar r J on63 a J. E. Morgan. Rhanwyd y wobt am adrodd 'Pa beth a wna ddyn rhwng W. Thomas a D. Jones. Ada Evans 3k «hillodd am wau y par hosanau o wlan Cy- mru. Rbanwyd y wobr rhwng David Price ac Evan George am yr araeth ar wydr. D. H. D vies a J. T. Davies oeddynt y goreu am ddarllen cerddoriaeth ar y pryd.—G.\nCWMBACH. Cynaliodd eglwys Bryn Seion, eu cyfarfodydd blynyddol dydd Nadol& pryd y gwasanaethwvd gan y Parchn. R- Morgan (Rhydderch ab Morgan), Aberdar* Richards, Pentre. Cafwyd cynuHiadau lln^ osog a phregethau grymus. Y SuI canlynol cynaliwyd cyfarfod o gana ac adrodd, a% hefyd cyfiwynwyd anrHegion i'r plant am em hymdrech yacasgin tuagatleihau y ddylet^ F, M..


Cyflogaeth ran amser - Study at Cardiff - Cardiff University\nMae llawer o ôl-raddedigion yn cael swyddi rhan amser tra eu bod yn astudio. Wrth gwrs, mae'n hanfodol eich bod yn cydbwyso'r gofynion ar eich amser er mwyn cael y mwyaf o'ch profiad fel myfyriwr ôl-raddedig.\nSiop swyddi Unistaff\nMae Siop Swyddi Unistaff yn wasanaeth a redir gan Undeb y Myfyrwyr sy’n cynnig cyflogaeth dros dro a hyblyg gyda’r Brifysgol a chwmnïau lleol.\nNid oes gofyn i fyfyrwyr o’r tu allan i Ardal Economaidd Ewrop (EEA) bellach gael caniatâd i weithio* ond maent yn gyfyngedig i 20 awr yr wythnos yn ystod y tymor ar y mwyaf. Yn ystod y gwyliau, mae myfyrwyr a addysgir yn cael gweithio nifer diderfyn o oriau – fodd bynnag, caniateir i fyfyrwyr ymchwil wneud chwe wythnos o gyflogaeth lawn amser y flwyddyn yn unig.\n"Rwy’n fyfyrwyr sy’n cyllido’i hunan ac wedi cofrestru gyda Siop Swyddi’r Brifysgol, sy’n anfon y newyddion diweddaraf am gyfleoedd swyddi rhan amser imi.\nArgymhellwn y dylai ôl-raddedigion (yn enwedig myfyrwyr rhyngwladol) gysylltu â’r Brifysgol i gael gwybodaeth am y nifer fawr o gyfleodd cyllido sydd ar gael yma" Devika Jeet, MA Newyddiaduriaeth Ryngwladol\n"Fel myfyriwr sy’n cyllido’i hunan rwyf wedi bod yn ddigon ffodus i ddod o hyd i waith rhan amser drwy Siop Swyddi’r Brifysgol i gynnal fy astudiaethau. Rwyf hefyd yn gweithio fel tiwtor seminarau israddedigion. Rwy’n gweld gwaith o’r fath yn werthfawr a byddwn yn ei argymell i unrhyw un. Mae addysgu’n hynod o anodd ar y dechrau ond yn fuan iawn rydych yn dod yn gyfforddus – ac mae helpu myfyrwyr yn rhoi pleser mawr."\nPhil Roberts, Doethuriaeth Athroniaeth


Agenda for Pwyllgor Archwilio on Dydd Iau, 15fed Mehefin, 2017, 4.00 pm - CBSW\nDydd Iau, 15fed Mehefin, 2017 4.00 pm\nBlaenddalen Agenda PDF 169 KB\nGwahodd enwebiadau i benodi Cadeirydd y Pwyllgor am y flwyddyn sydd i ddod.\nPENDERFYNWYD – Bod Jerry O'Keeffe (Aelod Lleyg Annibynnol) yn cael ei benodi'n Gadeirydd y Pwyllgor Archwilio ar gyfer y flwyddyn sydd i ddod.\nCyflwynwyd ymddiheuriadau am absenoldeb ar ran y Cynghorwyr Paul Roberts a Nigel Williams.\nGwahodd enwebiadau i benodi Is-Gadeirydd y Pwyllgor am y flwyddyn sydd i ddod.\nPENDERFYNWYD - bod y Cynghorydd Dana Davies yn cael ei phenodi'n Is-Gadeirydd y Pwyllgor Archwilio am weddill Blwyddyn y Cyngor.\nCroesawodd y Cadeirydd Matthew Edwards (Rheolwr Archwilio Ariannol), Sharon Jeffries (Arweinydd Tîm Ariannol) a Paul Goodlad (Arweinydd Archwilio Perfformiad) o Swyddfa Archwilio Cymru, i’r cyfarfod.\nCadarnhau Cofnodion PDF 97 KB\nCadarnhau Cofnodion y Cyfarfod a gynhaliwyd ar 23 Mawrth 2017\nCyflwynwyd cofnodion y cyfarfod a gynhaliwyd ar 23 Mawrth 2017.\nDiweddarodd y Cadeirydd yr Aelodau ynglŷn â'r Ffurflen Gais am Destun y cyfeiriwyd ati yn Eitem 56 y Cofnodion "Eitem Ychwanegol o Fusnes - Gwasanaethau Gorfodi Amgylcheddol yn Wrecsam". Roedd Ffurflen Gais am Destun wedi'i chyflwyno yn awr a byddai'n cael ei hystyried ar ddiwedd y mis. Byddai'r Pwyllgor Archwilio'n cael ei ddiweddaru ar ôl gwneud penderfyniad.\nPENDERFYNWYD – Llofnodi cofnodion y Cyfarfod a gynhaliwyd ar 23 Mawrth 2017 fel cofnod cywir.\nRhaglen Waith y Pwyllgor Archwilio PDF 43 KB\nAtgoffodd y Pennaeth Cyllid y Pwyllgor y gellir ychwanegu a dileu eitemau o'r Rhaglen Waith fel bo'r angen.\nDatgniad Cyfrifon 2016/17 PDF 62 KB\nAtodiad 1 , eitem 8. PDF 927 KB\nAtodiad 2 , eitem 8. PDF 183 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/44/17) er mwyn galluogi Aelodau i ystyried y Datganiad Cyfrifon ar gyfer blwyddyn ariannol 2016/2017. Atodwyd copi o’r Datganiad Cyfrifon yn Atodiad 1 yr adroddiad ac roedd copi o'r adroddiad Alldro Refeniw 2016/17 a anfonwyd at yr holl Aelodau fel adroddiad gwybodaeth yn flaenorol, ynghlwm fel Atodiad 2 i'r adroddiad.\nWrth gyflwyno’r adroddiad, dywedodd y Rheolwr Gwasanaeth, Cyfrifeg, bod y Datganiad Cyfrifon wedi ei baratoi’n unol â Chod Ymarfer y Sefydliad Siartredig Cyllid Cyhoeddus a Chyfrifyddiaeth ar gyfrifyddiaeth Awdurdodau Lleol yn y Deyrnas Unedig 2016/17 (y Cod.) Roedd y fformat wedi'i ddiwygio ychydig ac mae'n awr yn ofynnol bod dadansoddiad gwasanaeth yn y Datganiad Incwm a Gwariant Cynhwysfawr yn cael ei gyflwyno yn seiliedig ar strwythur rheoli'r Cyngor.\nYna, cyflwynodd y Rheolwr Gwasanaeth y Datganiad Cyfrifon fesul adran a gofynnodd iddynt gael eu nodi ar y sail bod Aelodau wedi deall cynnwys y cyfrifon yn fras, yn fodlon eu bod yn gyson gyda gwybodaeth ariannol arall a dderbyniwyd, ac wedi derbyn atebion boddhaol i’r cwestiynau a holwyd. Byddai'r Datganiad Cyfrifon yn cael eu harchwilio gan Swyddfa Archwilio Cymru ac yn cael eu cyflwyno i archwiliad cyhoeddus. Byddai unrhyw newidiadau angenrheidiol o safbwynt yr Archwilwyr yn cael eu hadrodd i gyfarfod ar 27 Gorffennaf 2017 y Pwyllgor hwn er mwyn eu cymeradwyo. Er mwyn cynorthwyo'r Aelodau ymhellach, awgrymodd bod sesiwn hyfforddiant anffurfiol ar ddeall y Datganiadau Cyfrifon yn cael ei chynnal cyn cyfarfod mis Gorffennaf y Pwyllgor Archwilio.\nWrth ystyried Datganiad Cyfrifon 2016/17 a'r Adroddiad Alldro cododd yr Aelodau'r materion canlynol yn benodol:\n· Gan gyfeirio at yr adroddiad Alldro, mynegodd Aelod bryder ar gynnydd yn y defnydd o Reoli Swyddi Gwag i ddarparu arbedion ariannol, yn enwedig o fewn Adran yr Amgylchedd a Chynllunio. Gallai hyn arwain at ostyngiadau parhaol pellach yn lefelau staff y tu hwnt i'r rhai a nodwyd yn y broses o osod y Gyllideb Refeniw.\n· Mewn ymateb, eglurodd y Pennaeth Cyllid bod gan y Cyngor weithdrefnau ariannol cadarn a sefydledig yn eu lle i fonitro cyllidebau ac i liniaru unrhyw orwariant a ragwelir. Roedd adroddiad monitro cyntaf y flwyddyn ariannol ar gyfer yr Aelodau yn tynnu sylw at orwariant posibl yn adran yr Amgylchedd a Chynllunio, yn bennaf o ganlyniad i bwysau ar y contract Rheoli Gwastraff. Gofynnwyd i'r holl Benaethiaid Adran wneud arbedion ariannol, gan gynnwys defnyddio rheolaeth swyddi gwag.\n(i) Nodi'r Datganiad Cyfrifon drafft ar gyfer blwyddyn ariannol 2016/17.\n(ii) Bod sesiwn hyfforddiant anffurfiol ar ddeall y Datganiadau Cyfrifon yn cael ei chynnal cyn cyfarfod y Pwyllgor Archwilio ar 27 Gorffennaf 2017.\nDatganiad Llywodraethu Blynyddol 2016/17 PDF 88 KB\nAtodiad A , eitem 9. PDF 6 MB\nAtodiad B , eitem 9. PDF 68 KB\nAtodiad C , eitem 9. PDF 115 KB\nAppendixx D , eitem 9. PDF 7 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/47/17) er mwyn i’r Pwyllgor gymeradwyo’r Datganiad Llywodraethu Blynyddol (AGS) ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2017.\nCyflwynodd David Stewart, Arweinydd Archwilio, yr adroddiad gan nodi mai diben yr AGS oedd darparu sicrwydd ynglŷn â threfniadau llywodraethu'r Cyngor ac i ba raddau y mae'r Cyngor wedi cydymffurfio â'i God Llywodraethu. Roedd copi o’r AGS ar gyfer y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2017, wedi ei adolygu gan Uwch Dîm Rheoli’r Cyngor, a’i arwyddo gan yr Arweinydd a’r Prif Weithredwr, fel sy'n ofynnol, wedi ei atodi yn Atodiad A yr adroddiad.\nYn ystod y drafodaeth, cododd yr Aelodau'r materion canlynol:\n· Paratoi Adroddiadau Pwyllgor: A ddylid adolygu'r fformat safonol ar gyfer paratoi adroddiadau Pwyllgor i gynnwys adran ar effaith bosibl y penderfyniad ar chwe egwyddor cynllunio'r Cyngor i gynorthwyo i gynllunio a darparu gwasanaethau teg, effeithiol a chynaliadwy o fewn yr adnoddau sydd ar gael. Eglurodd y Pennaeth Cyllid efallai bod hyn yn gyfle priodol i ystyried unrhyw newidiadau i fformat adroddiadau'r Pwyllgor a byddai'n codi hyn trwy'r Tîm Perfformiad a Swyddog Monitro'r Cyngor.\n· Gan gyfeirio at y Cynllun Gweithredu o AGS 2016, gofynnwyd am ragor o wybodaeth ar y cynnydd a wnaed ar gaffael a gweithredu system rheoli asedau arbenigol. Mewn ymateb, eglurodd y Pennaeth Cyllid bod y Cyngor yn parhau i aros am ganlyniad prosiect rhesymoli cymhwysiad sy'n cael ei gyflawni gan Castlerigg Consultancy. Roedd y mater hwn wedi'i gario drosodd i Gynllun Gweithredu 2017/18.\nAdroddiad Interim Archwilio Newnol - Mis Chwefror l Mawrth 2017 PDF 72 KB\nAtodiad 1 , eitem 10. PDF 350 KB\nAtodiad 2 , eitem 10. PDF 10 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/46/17) a oedd yn galluogi rhoi ystyriaeth i Adroddiad Interim y Rheolwr Archwilio a Thechnegol ar gyfer mis Chwefror i fis Mawrth 2017.\nCyflwynodd Rheolwr y Gwasanaeth Archwilio a Thechnegol adroddiad a dywedodd bod 34 archwiliad, a rannwyd rhwng gwaith wedi a heb ei gynllunio, wedi cael eu cwblhau yn ystod y cyfnod adrodd. Roedd Penaethiaid Adrannau’n parhau i roi llawer o gefnogaeth ac nid oedd gwrthwynebiad gan staff mewn perthynas â'r archwiliadau a gynhaliwyd na’r argymhellion a wnaed. Rhoddwyd lefel sicrwydd ‘Goch’ i un archwiliad newydd a lefel ‘Goch/Oren’ i ddau archwiliad yn ystod y cyfnod hwn. Hefyd, roedd ail archwiliad dilynol o Reoli'r Fflyd (2016/717) wedi derbyn lefel sicrwydd Coch/Oren. Roedd Crynodebau Gweithredol o'r adroddiadau archwilio hyn i’w gweld yn Atodiad 2 i'r adroddiad. Byddai'r Adroddiad Archwilio Mewnol Blynyddol (yr Eitem nesaf ar y Rhaglen) yn darparu gwybodaeth mewn perthynas â sefyllfa derfynol Cynllun Archwilio 2016/17.\nGan gyfeirio at yr ail archwiliad dilynol o Reoli'r Fflyd ac yn unol â'r Siarter Archwilio Mewnol, roedd Cadeirydd y Pwyllgor Archwilio wedi gofyn i Bennaeth Archwilio a Chynllunio fynychu'r cyfarfod i egluro i'r Aelodau'r rhesymau dros beidio â gweithredu'r argymhellion.\nDywedodd Pennaeth yr Amgylchedd a Chynllunio bod yr Adran Archwilio Mewnol wedi cynnal sawl archwiliad yn dilyn uno’r ddwy Adran ac roedd hyn wedi cael effaith ar amser ac adnoddau’r swyddogion. Cydnabu ei fod wedi mynychu'r Pwyllgor Archwilio ddwy waith yn flaenorol i egluro i'r Aelodau'r rhesymau dros beidio â gweithredu'r argymhellion Coch neu Coch/Oren.\nEglurodd bod y ddau argymhelliad blaenoriaeth uchel yn dilyn Archwiliad Dilynol Cyntaf Rheoli'r Fflyd wedi'u gweithredu'n foddhaol, fodd bynnag, roedd risg bellach ynglŷn â hyfforddi Cymhorthwyr Bagio wedi'i nodi. Sicrhaodd y byddai holl argymhellion yr archwiliad yn cael eu gweithredu cyn cyflwyno’r adroddiad nesaf i’r Pwyllgor ym mis Medi.\nGofynnodd yr Aelodau faint o'r archwiliadau dilynol Coch neu Goch/Oren oedd angen archwiliad dilynol arall. Eglurodd y Rheolwr Gwasanaeth, Archwilio a Thechnegol nad oedd ganddo'r niferoedd penodol wrth law ond roedd y niferoedd wedi gostwng yn y blynyddoedd diwethaf.\nAdroddiad Archwilio Mewnol 2016/17 PDF 99 KB\nAtodiad 1 , eitem 11. PDF 348 KB\nAtodiad 2 , eitem 11. PDF 10 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/45/17) i alluogi ystyried Adroddiad Blynyddol Archwilio Mewnol 2016/17 y Rheolwr Gwasanaeth Archwilio a Thechnegol ar ddigonolrwydd cyffredinol amgylchedd rheoli mewnol y Cyngor.\nCyflwynodd y Rheolwr Gwasanaeth Archwilio a Thechnegol yr adroddiad a nododd bod yr Adroddiad Blynyddol a gyflwynwyd yn Atodiad 1 i'r adroddiad, yn cael ei gyflwyno yn unol â Rheolau Gweithdrefn y Cyngor a Siarter Archwilio Mewnol Gwasanaeth Archwilio Mewnol Wrecsam 2016/17. Roedd yr adroddiad yn darparu disgrifiad byr o rôl Gwasanaethau Archwilio Mewnol Wrecsam, yr amgylchedd rheoli yr oedd Archwilio Mewnol yn gweithredu oddi mewn iddo ac yn darparu crynodeb o'r gwaith archwilio a gwblhawyd gan Wasanaethau Archwilio Mewnol Wrecsam yn ystod 2016/17. Yn seiliedig ar y gwaith archwilio mewnol a wnaed yn 2016/17 a chan ystyried yr holl dystiolaeth sydd ar gael, ei safbwynt oedd bod amgylchedd rheoli'r Cyngor yn effeithiol o ran cyflawni amcanion y sefydliad yn gyffredinol. Roedd hyn yn destun nifer o gymwysterau a nodwyd yn Adroddiad Blynyddol Archwilio Mewnol.\nPENDERFYNWYD – Bod Adroddiad Blynyddol Archwilio Mewnol y Rheolwr Gwasanaeth – Archwilio a Thechnegol yn cael ei nodi.\nAdroddiad Gwella Blynyddol Swyddfa Archwilio Cymru PDF 89 KB\nAtodiad 1 , eitem 12. PDF 381 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/49/17) a oedd yn galluogi rhoi ystyriaeth i "Adroddiad Gwella Blynyddol Archwilydd Cyffredinol Cymru". Roedd fersiwn derfynol yr Adroddiad Gwella Blynyddol wedi'i gyhoeddi ar 13 Mehefin 2017, ac roedd copïau wedi'u dosbarthu i'r Aelodau cyn y cyfarfod.\nWrth gyflwyno'r adroddiad, eglurodd Paul Goodlad, Swyddfa Archwilio Cymru, bod casgliad yr Adroddiad yn seiliedig ar, ac yn gyfyngedig i'r gwaith a wnaed gan Swyddfa Archwilio Cymru a'r rheoleiddwyr perthnasol yn ystod y flwyddyn. Roedd y Cyngor yn diwallu ei ofynion statudol mewn perthynas â gwelliant parhaus ac yn debygol o gydymffurfio â gofynion Mesur Llywodraeth Leol (2009) yn ystod 2017/18.\nCroesawodd yr Aelodau’r adroddiad.\nPENDERFYNWYD -Bod yr Adroddiad Gwella Blynyddol yn cael ei nodi.\nAsesiad Corfforaethol Swyddfa Archwilio Cymru - Dilynol PDF 75 KB\nAtodiad 1 , eitem 13. PDF 131 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/48/17) a oedd yn darparu diweddariad i'r Aelodau o'r cynllun gweithredu sy'n mynd i'r afael â'r materion sy'n codi o Asesiad Corfforaethol Swyddfa Archwilio Cymru. Roedd copi o "Asesiad Corfforaethol Dilynol - Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam" ynghlwm i'r adroddiad.\nCyflwynodd Paul Goodlad, Swyddfa Archwilio Cymru, yr adroddiad a nodi fod y Cyngor wedi cyflawni cynnydd da wrth weithredu mwyafrif y cynigion ar gyfer gwella a nodwyd yn yr Asesiad Corfforaethol a gyhoeddwyd ym mis Chwefror 2016. Nid oedd unrhyw gynigion ychwanegol ar gyfer gwella yn deillio o'r archwiliad dilynol ond byddent yn disgwyl i'r Cyngor barhau i wneud cynnydd yn erbyn y cynigion gwreiddiol.\n· Ceisiwyd sicrwydd ar gadernid y gweithdrefnau a weithredwyd mewn perthynas â staff sy'n gadael yr awdurdod, yn enwedig mynediad allanol i'w cyfrifon e-byst a'r wybodaeth sydd yn yr e-byst awtomatig ynglŷn â phwy sydd wedi derbyn eu rôl.\n· Cydymffurfiaeth â threfniadau adrodd perfformiad ar gyfer absenoldeb staff mewn ysgolion.\nCadarnhaodd y Rheolwr Gwasanaeth, Archwilio a Thechnegol y byddai'r ddau fater yn cael eu cynnwys yng nghwmpas archwiliadau 2017/18 ac y byddent yn cael eu hadrodd i'r Pwyllgor Archwilio maes o law.\nPENDERFYNWYD – Bod y cynnydd a wnaed yn erbyn y cynigion gwella blaenorol yn cael ei nodi.\nLlywoddraethu da wrth benderfynu ar newidiadau sylweddol i wasanaethau PDF 85 KB\nAtodiad 1 , eitem 14. PDF 148 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/50/17) a oedd yn galluogi rhoi ystyriaeth i adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru ar lywodraethu da wrth benderfynu ar newidiadau sylweddol, ynghyd ag ymateb arfaethedig y Cyngor. Roedd copi o Lywodraethu Da wrth Benderfynu ar Newidiadau Sylweddol i Wasanaethau - Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam ynghlwm i'r adroddiad.\nCyflwynodd Paul Goodlad, Swyddfa Archwilio Cymru, yr adroddiad a nodi fod gan y Cyngor drefniadau llywodraethu effeithiol a chynhwysol yn gyffredinol wrth benderfynu ar newid i wasanaeth. Roedd yr adroddiad yn argymell y gellir atgyfnerthu trefniadau llywodraethu'r Cyngor drwy ddiffinio rôl craffu'n benodol wrth adolygu effaith newidiadau gwasanaeth unigol, a lle bo'n briodol, ymgorffori hyn i'r Rhaglenni Gwaith i'r Dyfodol.\nWrth ystyried yr adroddiad cyfeiriodd sawl Aelod at y 'rôl herio' a gyflawnir gan Bwyllgorau Craffu ym mhroses gwneud penderfyniadau'r Cyngor, gan gynnwys adolygu effaith newidiadau gwasanaeth unigol. Nodwyd, fodd bynnag, fod Pwyllgorau Craffu yn gyfrifol am osod eu Rhaglenni Gwaith eu hunain a gallai ganolbwyntio ar unrhyw destun o fewn eu cylch gwaith ar gyfer naill ai craffu 'cyn' neu 'ar ôl' penderfyniad.\nPENDERFYNWYD – Nodi'r adroddiad a bod canfyddiadau adroddiad Archwilydd Cyffredinol Cymru yn cael eu cyflwyno i'r Grŵp Cydlynu Craffu.\nAdrodddiadau Genedlaethol Swyddfa Archwilio Cymru PDF 152 KB\nAtodiad , eitem 15. PDF 212 KB\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid adroddiad (HF/43/17) a oedd yn rhoi diweddariad i’r Aelodau ar yr adroddiadau perfformiad cenedlaethol a gyhoeddwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru. Roedd yr adroddiad hefyd yn cynnwys gwybodaeth ynglŷn â sut roedd y Cyngor wedi ystyried canfyddiadau’r adroddiadau cenedlaethol mewn cynlluniau gweithredu’n lleol.\nPENDERFYNWYD - Nodi’r adroddiadau cenedlaethol a gyhoeddwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru ac ymatebion y Cyngor fel y maent wedi’u nodi yn adroddiad HF/43/17.\nHyffordiant Pwyllgor Archwilio\nDerbyn adroddiad llafar gan y Pennaeth Cyllid.\nCyflwynodd y Pennaeth Cyllid amserlen arfaethedig ar gyfer sesiynau hyfforddiant hyd at fis Mawrth 2018. Awgrymodd y dylid cynnal y sesiynau hyfforddiant cyn cyfarfod y Pwyllgor Archwilio, gan gynnwys sesiwn cwestiwn ac ateb, ac y byddai holl Aelodau'r Cyngor yn cael gwahoddiad i fynychu.\nMewn ymateb i gwestiwn, cadarnhaodd Rheolwr Gwasanaeth Archwilio a Thechnegol bod ymatebion yr Aelodau mewn ymateb i Arolwg Gwerthuso Effeithiolrwydd – y Pwyllgor Archwilio 2017 wedi'u hystyried wrth lunio rhestr o destunau posibl ar gyfer y sesiynau hyfforddiant.\nPENDERFYNWYD – Bod Amserlen Hyfforddiant y Pwyllgor Archwilio (gyda'r dyddiadau wedi'u haddasu fel y bo'n briodol a chan gynnwys sesiwn hyfforddiant anffurfiol ar Ddeall y Datganiad Cyfrifon) yn cael ei chymeradwyo.\nYmgynghoriad dan Fesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011 - Dyddiadau ac Amseroedd y Cyfarfodydd\nYn unol â Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011 a phenderfyniad y Cyngor Blynyddol ar 24 Mai 2017, gofynnir i Aelodau adolygu dyddiadau ac amseroedd arfaethedig canlynol y cyfarfodydd Pwyllgor Archwilio gyda’r bwriad i adrodd yn ôl i’r Cyngor ym mis Medi ar unrhyw addasiad y maent yn dymuno ei wneud i’r amserlen ddrafft.\nCynigir cynnal pob cyfarfod ar ddydd Iau am 4.00pm ar y dyddiadau canlynol:\n26 Gorffenaf 2018\nYn unol â Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2011 a'r penderfyniad a wnaed gan y Cyngor Blynyddol ar 24 Mai 2017, gofynnwyd i'r Aelodau adolygu dyddiadau ac amseroedd arfaethedig cyfarfodydd y Pwyllgor Craffu Diogelu, Cymunedau a Lles, gyda'r nod o adrodd unrhyw newidiadau yr oeddent eu heisiau ar gyfer yr amserlen ddrafft i'r Cyngor ym mis Medi.\nPENDERFYNWYD – bod amserlen y cyfarfodydd yn cael ei derbyn heb addasiad.


Amdanom Ni | Amdanom ni | Sport Wales - Chwaraeon Cymru\nSiarter Gwasanaethau’r Cwsmer\nDefnyddir ein cyfleusterau dan do ac awyr agored gan fwy na 30 o gyrff rheoli chwaraeon Cymru, yn cynnwys Ffederasiwn Chwaraeon Anabledd Cymru. Mae'r ganolfan yn cynnal cystadlaethau rhyngwladol yn rheolaidd, a gwersylloedd hyfforddi, addysg hyfforddwyr, hyfforddiant cymwysterau a hyfforddiant i athletwyr unigol. Mae'r cyfleusterau ar gael at ddefnydd y gymuned hefyd.\nPrif gyrff chwaraeon i gyd o dan yr unto\nMae'r Ganolfan yn ganolfan weinyddol i Chwaraeon Cymru, Athrofa Chwaraeon Cymru, nifer o gyrff rheoli chwaraeon Cymru a sefydliadau chwaraeon eraill, fel Cyngor Gemau'r Gymanwlad Cymru.\nMae gan y Ganolfan gysylltiadau teithio rhagorol yn agos iawn at yr M4 (cyffordd 29 neu 33) a dim ond 15 munud ar droed o'r prif orsafoedd tenau a bysus a dim ond 30 munud mewn car o Faes Awyr Rhyngwladol Caerdydd.\nYn 1961, wedi cynhadledd yng Nghaerdydd, cynhadliodd Pwyllgor Cymru o'r Cyngor Hamdden Gorfforol Canolog arolwg ar y cyfleusterau chwaraeon a hamdden presennol.\nEnw'r arolwg yw 'Cyfleusterau Chwaraeon yng Nghymru' ac fe'i cyhoeddwyd yn 1964, gan ddod i'r casgliad bod 'yr holl gyrff rheoli chwaraeon wedi pwysleisio annigonolrwydd y cyfleusterau dan do ar gyfer hyfforddi, ymarfer a chystadlu ar bob lefel. Rydym yn teimlo bod tystiolaeth hynod gred o blaid yr angen am ganolfan chwaraeon genedlaethol, aml-bwrpas ar gyfer Cymru a fydd yn darparu cyfleusterau ar gyfer hyfforddi hyfforddwyr ac arweinwyr, hyfforddiant ar bob lefel a chystadlaethau rhyngwladol.'\nFfurfio Cyngor Chwaraeon Cymru\nFis Ionawr 1965, sefydlwyd y Cyngor Chwaraeon gan y Llywodraeth dan gadeiryddiaeth Mr Denis Howell, yr Is-Ysgrifennydd Seneddol i'r Adran Addysg a Gwyddoniaeth gyda chyfrifoldeb penodol am chwaraeon ac ym mis Hydref 1965, trefnodd y Pwyllgor gynhadledd i sefydlu Cyngor Chwaraeon Cymru.\nYn ddiweddarach, o ganlyniad i waith a wnaed gan y Cyngor Chwaraeon ymgynghorol a Chyngor Chwaraeon Cymru annibynnol, cwbl hunanreolaethol ar y pryd, dewiswyd safle yng Nghaerdydd a dechreuwyd ar y gwaith adeilad yn1969. Mr Denis Howell, y Gweinidog dros Dai a Llywodraeth Leol bryd hynny, roddodd gychwyn i'r gwaith adeiladu drwy dorri'r dywarchen gyntaf, nid gyda rhaw arian arferol ond drwy reoli tyllwr Caterpillar.\nAgorwyd Canolfan Chwaraeon Genedlaethol Cymru, fel roedd yn cael ei galw bryd hynny, ar y 30ain Hydref 1971, yn swyddogol gan Ei Mawrhydi Brenhinol y Dywysoges Anne ar y 12fed o Fehefin 1972.\nAilenwyd y ganolfan yn Athrofa Chwaraeon Cymru yn 1994 a daeth yn Ganolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru fis Ebrill 2010. Mae'n eiddo i Chwaraeon Cymru ac yn cael ei weithredu gan y sefydliad hwn.\nMae'r ganolfan yn rhan o rwydwaith o gyfleusterau sy'n ceisio sicrhau bod Cymru'n gallu cystadlu ar y llwyfan rhyngwladol.\nYn ychwanegol at gefnogi cyrff rheoli chwaraeon cenedlaethol, mae'r cyfleusterau ar gael i'r gymuned hefyd.\nEin nod yw darparu gwasanaeth effeithlon ac effeithiol drwy bennu safonau a fydd yn cael eu monitro'n rheolaidd, gyda'r canlyniadau ar gael i bwb eu gweld. Croesawn eich adborth ac os oes gennych unrhyw bryderon neu sylwadau, siaradwch ag aelod o staff neu cwblhewch ffurflen sylwadau'r cwsmeriaid.\nGallwch lawrlwytho copi o'n Siarter Gwasanaethau'r Cwsmer yma. Hefyd, gallwch lawrlwytho copi o'n canlyniadau yma.\nDywedwch wrthym beth ydych yn ei feddwl\nFel rhywun sy'n defnyddio ein gwasanaethau, rydym yn croesawu eich sylwadau a'ch awgrymiadau, darperir ffurflenni sylwadau'r cwsmeriaid i'r diben hwn mewn lleoliadau amrywiol ledled yr adeilad, ac fe hoffem glywed gennych. Hefyd, gallwch lawrlwytho copi o'n canlyniadau yma.\nRydym eisiau diwallu eich anghenion a gyda'ch cymorth chi, fe allwn barhau i wella ein gwasanaethau.\nFodd bynnag, o dro i dro, ceir rhai problemau. Os ydych eisiau mynegi unrhyw bryder yna mae croeso i chi drafod eich pryderon ag aelod o staff.\nOs ydych yn anfodlon o hyd, ceir gweithdrefnau i'w defnyddio i ffurfioli'r broses, fel a ganlyn:-\nCysylltwch â desg y Dderbynfa.\nCwblewch ffurflen sylwadau'r cwsmeriaid. Gellir cyflwyno hon yn y dderbynfa neu ei phostio at y Rheolwr, Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru, Gerddi Sophia, Caerdydd, CF11 9SW.\nCysylltwch â'r Pennaeth Adran priodol.\n1. Gwasanaethau'r Cwsmer 029 2033 8231\n2. Gwasanaethau Arlwyo 029 2033 8367\n3. Gweithrediadau 029 2033 8234\nBydd raid i chi roi'r manylion a ganlyn: enw, cyfeiriad, rhif ffôn yn ystod y dydd a manylion y gŵyn ei hun.\nByddwn yn ceisio rhoi sylw i gwynion llafar ar unwaith. Os na allwn ni, bydd eich cwyn yn cael ei chofnodi ac ymchwilir iddi gan Bennaeth yr Adran. Cysylltir â chi o fewn 10 niwrnod gwaith gydag ateb.\nBydd eich cwynion yn cael eu cydnabod o fewn 2 ddiwrnod gwaith. Cofnodir y gŵyn ac ymchwilir iddi. Byddwch yn derbyn ateb ysgrifenedig, neu cysylltir yn uniongyrchol â chi gan y swyddog ymchwilio, o fewn 10 niwrnod gwaith.\nOs yw'r gŵyn yn galw am ymchwiliad pellach, byddwn yn rhoi gwybod i chi am gynnydd ymchwiliad o'r fath.\nMae Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru'n gweithredu Cynllun Iaith Gymraeg ac yn croesawu gohebiaeth a chyfathrebu drwy gyfrwng y Gymraeg.\nMae Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru wedi ymrwymo i ddarparu gwasanaeth cwbl gynhwysol sy'n rhoi cyfleoedd cyfartal i bawb heb wahaniaethu ar sail rhyw, hil, lliw, tarddiad ethnig, rhywioldeb, oedran, crefydd neu anabledd.\nEin nod ni yw gwneud y ganolfan mor hygyrch â phosib i bawb.\nMae manylion llawn am fynediad wedi'u rhestru isod,\nChwe bae parcio hygyrch, tua 30 metr o'r brif fynedfa.\nDrysau mynediad awtomatig gyda mynediad ramp.\nCroeso i gŵn cymorth.\nCownter isel yn y dderbynfa a desg y Caffi gyda dolen glywed yn y ddau leoliad.\nMae gan y ganolfan doiledau hygyrch.\nMynediad i'r lifft\nMae gan y lifft gyhoeddwr sain.\nNid yw'r lifft yn chwarae cerddoriaeth gefndir.\nMae dwy ystafell wely en-suite hygyrch gyda larwm cymorth.\nCyfleusterau Cyfarfod / Cynhadledd\nMae system cymorth clywed symudol ar gael o'r dderbynfa.\nMae gan yr holl ystafelloedd cyfarfod drefniadau eistedd amrywiol.\nOs oes gennych chi unrhyw sylwadau ar sut gallwn ni wneud eich ymweliad yn haws, cysylltwch ag aelod o staff Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru.\nEdrychwch ar bolisi mynediad Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru.\nMae gan Ganolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru raglen o asesiadau allanol a mewnol i fonitro a gwella perfformiad ac mae ganddi'r dyfarniadau a ganlyn ar hyn o bryd:\nQUEST, Cynllun Safon y DG ar gyfer Chwaraeon a Hamdden (Excellent)\nBuddsoddwyr mewn Pobl (drwy Chwaraeon Cymru)\nLlety 2 seren Visit Wales i westeion\nDyfarniad Aur Opsiynau Iach Cymru Gyfan\nSgor Hylendid Bwyd (5 Da iawn)\nGallwch lawrlwytho ein polisi amgylcheddol a'n hymrwymiad i'r amgylchedd.\nMae Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymruyn falch o fod yn rhan o gynllun Leisurewatch. Mae'n darparu hyfforddiant a chymorth i'n staff i'w helpu i adnabod ymddygiad sy'n peri pryder a gweithredu i roi stop arno, i wneud ein mannau cyhoeddus yn fwy diogel i bob un ohonom.\nOriau agor y ganolfan\nOriau agor y dderbynfa\namser derbyn olaf\nRhaid i aelodau efydd dalu am Sesiwm Deryn Cynnar yn y dderbynfa ar ymweliad blaenorol\nDydd Sul 12 Ionawr 2020: Swmba 18:30 - 19:30\nYmddiheurwn am unrhyw anghyfleustra a achosir gan hyn\nDigwyddiadau Ionawr 2020 yng Nghanolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru.\nAm ragor o wybodaeth cysylltwch â threfnydd y digwyddiad.\nCysylltwch â'r trefnydd ar gyfer amser y digwyddiadau ac i holi am brisiau tocynnau a chanslo digwyddiadau\nMae holl brif drenau a'r bysus pellter hir yn cyrraedd Gorsaf Drenau a Bysus Canol Caerdydd.Mae Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru wedi'i lleoli mewn parc yng nghanol Dinas Caerdydd. Mae'r cysylltiadau trafnidiaeth yn hwylus iawn, naill ai drwy ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus neu mewn car. Mae gofod parcio ar gael am ddim er mae'r safleoedd yn gyfyngedig. Ceir maes parcio talu ac arddangos mawr gan y Cyngor o fewn pellter cerdded hwylus i'r Ganolfan.\nMae holl brif drenau a'r bysus pellter hir yn cyrraedd Gorsaf Drenau a Bysus Canol Caerdydd.\nMae trenau cyflym a dinas rheolaidd yn gadael am Gaerdydd o holl brif ddinasoedd y DG.\nEwch i www.firstgreatwestern.co.uk neu www.centraltrains.co.uk am yr wybodaeth ddiweddaraf.\nMae bysus cyflym rheolaidd yn gadael am Gaerdydd o'r rhan fwyaf o'r prif leoliadau yn y DG.\nEwch i www.nationalexpress.com am wybodaeth bellach.\nCeir sawl opsiwn ar gyfer y siwrnai fer ymlaen i'r Ganolfan.\nO Orsaf Drenau a Bysus Canol Caerdydd, mae bysus rhifau 24, 25 a 62 a 122 yn mynd i Heol y Gadeirlan, sydd ryw ddau funud ar droed o'r Ganolfan.\nMewn tacsi o Orsaf Drenau Canol Caerdydd\nMae'r siwrnai'n ryw 5 munud.\nAr droed o'r oesaf\nMae'r siwrnai 15 ar droed yn mynd â chi ar hyd glannau Afon Taf, heibio Stadiwm y Mileniwm a thrwy Parc Bute ble cewch fwynhau golygfeydd o Gastell Caerdydd.\nGallwch lawrlwytho map\nI holi neu archebu unrhyw un o'n cyfleusterau, cysylltwch ag adran Gwasanaethau'r Cwsmer ar:\nneu anfonuch e-bost i:\nInstgram - @sportwalesnationalcentre


Llyfrgell Owen Phrasebank - enbyd\nChwedl Idris Davies: Bron, bron a chredu, ond yn cael pethau'n anodd enbyd.\nDaliai i gwyno'n enbyd.\nBydd hyn yn arwain at ddirywiad enbyd yn statws y Gymraeg yng Nghymru'.\nY mae disgwyliadau a phryderon pobl sir Fôn wedi newid yn enbyd tros y ddwy ganrif ddiwethaf.\nY tro cyntaf iddo hwylio am Gymru, dair blynedd ynghynt, cododd storm enbyd ar y môr a bu'n rhaid troi'n ôl am Ffrainc.


Blwydden Newydd Dda i chi gyd!\nYn dilyn dwy newyddlen 2019, roedd 2020 yn flwyddyn ddistaw mewncymaint o wahanol ffyrdd. Ond – rydyn ni‘Yma o Hyd’! Dymunwn blwyddyn newydd dda ichi i gyd.Diolch am eich cefnogaeth– fe’i gwerthfawrogiryn fawr. Newyddlen 2021\nEnwau Strydoedd Trecynon ac Aberdâr\nAberdâr Green Street : Cafodd y stryd (nad yw’n bod bellach) a’r capel a saif o hyd, yr enw oherwydd iddynt fod yn ymyl hen ‘lawnt’ pentre cyn-ddiwydiannol Aberdâr (a leolid o ger eglwys ganoloesol Ioan Fedyddiwr – sy’n dal). Ar sail y Saesneg ‘village green’ (hyd y gwn) aeth y gair ‘Green’ i’r Gymraeg wrth […]\nMae’r Ymddiriedolaeth o’r farn fod pob capel yn bwysig, nid yn unig i gynlleidfaoedd unigol a pherchnogion capeli ond hefyd i gymunedau eangach ac i’r genedl Gymreig yn gyfan gwbl.\nGwneir gwahaniaeth mawr gan fesurau bychain ar gyfer diogelu asedau cenedlaethol. Nod yr Ymddiriedolaeth yw darparu arweiniad a fydd yn cynorthwyo cynulleidfaoedd a pherchnogion capeli i wneud newidiadau cadarnhaol i hyrwyddo ac annog pobl i ddiogelu a gwerthfawrogi eu capeli, waeth bynnag y defnydd y gwneir ohonynt – boed hynny eu diben gwreiddiol ai peidio – ac i roi cyngor ar egwyddorion cadwraeth.\nDarllen mwy am egwyddorion cadwraeth


-_------------YMDDISWYDDIAD Y BARNWR VAUGHAN WILLIAMS.|1874-09-18|Llais Y Wlad - Welsh Newspapers\nLLITH* DAFYDD EPPYNT.\nLLITH* DAFYDD EPPYNT. YSTRAD TEIFI.—Dull Priq^amI yn Sir JL beiiMifi gant a hanner o yn ol. -AT,ae sefyll uwchben yr hen oesoedd yn rhoddi difyrwck ac add.y-sg; arferion a defodau yr hen deidiau yn nhawelwch ein dyffrynoedd ac areilion ein bryniau eu difyrwch, gwisgoedd, bwydydd, eu defod- au priodasol, angladdol, addoliadol, &c., canys y pethau hyn, gwedi y cwbl, sydd yn dangos anianawd unrhyw genedl a mesur eu gwareiddiad. Ac i'r perwyl o fyned yn ol, mae tystiolaeth un cyfoesog a llygad-dystiog yn werth hanner sach o draddodiad a llafar gwlad. Anna Beynon ydoedd foneddiges ieuangc athrylithgar, gredadwy, yn byw mewn tyddynyn a elwid y Bargod, yn mhlwyf Llandyssul, 1720. Yr ydoedd chwaer iddi a'i theulu gwedi mudo i'r Americayn. yfintai y crybwyllasom am dani memi llith flaen- orol, gan wladychu ar lan y Sasquehanna, a galw eu trigfa newydd ar enw Pencader. Ysgrifenodd yr Anna Beynon hon o bryd i bryd-1720-1727-res y lythyrau cyf- rinachol at y chwaer rhagddywededig yn America. Trwy rhyw ffawd dda, cafodd y Ilythyrau hyn eu diogelu rhag myned ar goll, ac yn Maner America, 1870, ar- graffwyd hwynt yn un ac un, ac y maent o werth annhraethol fel yn taflu goleu ar eu hoes. Ychydig feddyliodd Anna Bey- non y buasai ei Uythyrau cyfrinachol yn cael eu datguddio a'u cyhoeddi ymhen cant a hanner ar ol ei dydd. Buasai yn dda pe y gwnelid ymchwil am gyffelyb lythyrau ereill a ddichon fod yn aros yn rhyw lyfrgell neu flwch, gan eu cyhoeddi. Fel y canlyn'yr ysgrifena Anna Beynon parth pripdas.Siencyn ei brawd, 1720 :— .j Bargod, Tach. 20, 1721. AT MARY POWELL, PENCADER, AMERICA. ANWYL CHWAER,—Yr wyf yn anfon Ilythyr attoch unwaith etto, heb gael at- tebiad i'r llythyr o'r blaen, ond clywais trwy y llythyr a anfonasoch at dad Tho- mas eich bod wedi ei gael, a'ch bod wedi cael bachgen tlws yn ychwanegiad at y teulu. Yr oeddym yn llawenhau wrth glywed hyny, a chlywed eich bod oil yn iach, ac yn dyfod ymlaen yn dda yn America bejl. 'Llawer iawn 0 achwyn ar yr amser drwg sydd yma eleni, ond, nid oes genym ni fel teulu lawer o achos i achwyn. Yr ydym wedi cael iechyd da, ac wedi cael cnwd da iawn ond y mae llawer yn cael eu gwasgu eleni. Mae pethau wedi bod yn lied ofidus yn Pantycreuddin yn ddiweddar. Y mae Lewis a'r prif ddynion yn groes i Jenkin Jones am ei fod yn gwadu etholedigaeth a pharbad mewn gras a phyngciau ereill, ac y mae yntau yn dyweyd mai hen Galfin culfarn yw Lewis, a'i fod ymhell ar ol yr oes. Achwynir ar Jenkin Jones ei fod yn ysgafn ac yn gellweirus, ac yn rhy hun- anol i dderbyn cyngor gan neb; ond y mae rhai ereill yn dyweyd ei fod yn bregethwr da, ac yn fachgen serchus, en- nillgar. Y mae Lewis yn dyweyd os llwydda egwyddorion Jenkin y diflana crefydd o'r ardal, ac y bydd i bechod a drygioni ei llenwi; ac nad yw ef ddim yn foddlon i Jenkin Jones fyned i'w bulpud ef i lygru dynion a rhyw wenwyn afiach. Un boreu Sabbath yr haf diweddaf, pan oedd Lewis yn Pencader, daeth Jenkin i Pantycreuddin yn lied foreu, cyn i'r dia- coriiaid ddod yno, ac aeth i'r pulpud. Yr oedd yn gas ganddynt ei dynu i lawr wedi iddo ddechreu y cwrdd. Daeth Mrs Lewis, Dinas Cerdin, i mewn pan oedd bron dibenu gweddio ac wrth ei weled yn codi i fyny i bregethu, hi aeth allan a thuag adref. Menyw lied beriderfynol yw hi, fel y gwyddoch, a menyw wybodus iawn. Nid oes yma neb ond Lewis ei hunan yn ffit i ddal canwyll iddi. Gwnaeth y tro yna i'r holl ardal ferwi fel cawl pys,—rhai yn beio Mrs Lewis yn llym iawn, a rhai yn ei chadw yn boeth tan ond y mae y rhan fwyaf gyda Mr a Mrs Lewis, ac y maent wedi penderfynu na chaiff Jenkin Jones bregethu yn Pant- ycreuddin. Aethum yr haf diweddaf i roi tro am ychydig ddyddiau i dy modryb Nancy, Gwarffolog, a phwy oedd yno ar yr un amser, feddyliech chwi, ond Matti'r Pant, cariad Jenkin, fy mrawd. Mi eis mor ddiflas a chawl dwfr heb halen wrth ei gweled yno. Nid oedd dim byd i'w wneud ond myned ymlaen goreu gallswn. Nid oeddwn wedi bod nemawr o ddim yn ei chwmni o'r blaen. Ni feddyliais erioed ei bod yn gystal merch, mor gall ac mor isel, ac y mae yn llawer glanach nag oeddwn i yn meddwl. Nid wyf yn rhyfeddu fod Siencin yn ei charu. Yr oeddem yn ddwy gyfeilles wresog cyn pen dau ddiwrnod, ac yr oedd yn ddrwg iawn genyf fy mod wedi bod yn ei rhedeg i lawr wrth Siencin. Yn ffair Llanbedr fe yfodd Evan Bwlch- gwyn fwy nag a ddylsai, ac fe gwrddodd ag Evan Blaencwm, yr hwn oedd hefyd yn hanner cnap, a dechreuasant dafodi eu gilydd. Os wyt ti yn myned i yfed fel yna," meddai Evan Richard, ni chei di ddim o ferch y dyn duwioi sydd yn y Bargod yn wraig." Os na chaf fi hono," meddai Evan Parry, "mi gaf Saly, yr hen I I ygot gra.gi fawr y6d sy' ti." "Mae gan fy Saly i," intddai Evan Richard, u gystal dillad, a mwy o honynt, na phincen fach y Bargod." Pwy ddiolch iddi fod a mwy o ddillad ?" meddai Evan Parry feallai fod pac y Scotchman yn nes atti." "Be Nveda,ist ti ?" meddai Evan Richard. ac y 'Scotchman pac y Scotchman meddai Evan Parry nerth ei ben a dyna lle'r aeth yn amser o'ffiadwy rhyngddynt. Cafodd y gwahodd ei roddi allan yn y Pant. Yr oedd yno gwmni lliosog iawn wedi dyfod ynghyd, a phennodwyd Evan Ddigrif yn wahodd- wr. Ar ol dyweyd yr holl ammodau wrtho, aeth allan, ac ymhen ychydig dyna fe yn curo yn y drws, ac yn dod i fewn, a'i gwd ar ei gefn a'i ffon yn ei law, ac yn dechreu ar ei ffregod, ond fe gamddywed- odd rywbeth, a gorfu iddo fyned i maes. Daeth i fewn yr ail dro, a dechreuodd ami, ond aeth yn garnlibwns arno wedyn, a gorfu iddo fyned i maes, a phawb ar fyn'd yn yfflon gan chwerthin ond aeth Matti'r Pant yn ddistaw bach a shwced o ddiod iddo, oblegid pan yn gwarter cnap y mae Evan yn gallu dylifro oreu. Daeth i mewn y trydydd tro, ac aeth trwyddi fel milgi ar ol yr ysgyfarnog, rywbeth yn debyg i hyn Dydd da a chant henffych i chwi oil, deulu caredig, fel yr ydych yn codi ac yn cysgu, yn gwisgo ac yn bwytta, yn byw ac yn bod yn y ty hwn. Nesewch i wrando gyda brys, Rwy'n dod a gwarant fawr a gwys; Fel Ilatai'n (lod i law o'r llys At bawb mewn croen, os nad mewn crys. Yr wyf yn dyfod attoch chwi oil, o'r lleiaf hyd y, mwyaf, yn genad ac yn wahoddwr dros Siencin Beynon o'r Bargod o un tu, a Martha Morris o'r Pant o'r tu arall, i ofyn y ffafr o'ch cwmni a'ch ewyllys da ar ddydd eu priodas, sy'n cymmeryd lie ddydd Iau pythefnos i'r cyntaf. Mae Martha'n eneth fwynaidd, Ac ynddi Batur g'ruaidd "J Mae'n bwriadu myn'd yn siwr I ochor gwr i orwedd. Bydd cwmni y mab ifangc ar geffylau yn codi o'r Bargod am naw o'r gloch y bore, ac yn myned i gyrchu y ferch ifangc i'r Pant, lie bydd ei chwmni hithau ar ge- ffylau yn disgwyl am danynt, ac oddiyno byddant yn myned i eglwys Llandysil i gael cylymu y ddau ddyn ifangc ynghyd mewn glan briodas ac oddiyno bydd cwmni y briodas yn myned i Gwarallt-yr- YIi i gynnal neithior. Mae'r mab ifangc yn galw pob pwython dyledus iddo ef i mewn y pryd hwnw, ac y mae ei dad, Morgan Beynon o'r Bargod, a Becca ei wraig, yn galw pob pwython dyledus iddynt hwythau i mewn y diwrnod hwnw i ddwylaw y mab ifangc. Y mae'r ferch ifangc o'r ochr arall yn galw pob pwython dyledus iddi hithau i mewn y pryd hwnw, ae y mae ei thad, Huw Morris o'r Pant, a "Pal ei wraig, a'i hewythr, Griffith Morris, Gwrdybach, yn galw pob pwython dyled- us iddynt hwythau i mewn i ddwylaw y ferch ifangc y diwrnod hwnw. A phob rhoddion bynag a weloch chwi fod yn dda eu stofi ar y gwr ifangc neu y wraig ifangc y diwrnod hwnw, cant eu derbyn yn ddiolchgar a'u talu yn ol yn llawen pan fyddo galwad am danynt, ganddynt hwy ill dau, a chan y tad a'r fam o'r ddwy ochr, yr hwyaf fo byw o honynt. Bydd cyfeillion y par ifangc yn cyweirio y ty y nos o'r blaen yn Gwarallt-yr-Yn, a pha beth bynag weloch chwi fod yn dda ei stofi arnynt y pryd hwnw a gydnabyddir yn ddiolchgar, ac a delir yn ol yn llawen ganddynt hwy, neu eu rhieni o'r ddwy ochr pan ddelo amgylchiad cyffelyb i alw am hyny. Deuwch i'r briodas, na fyddwch yn ddiflas, I gael ewrw melyn, bara ceirch a 'menyn, Bara can a chaeen, a chawl cig maharen Cewch osod eich cwpan ar gornel y pentan Tra fyddoch yn smocio pib lawn o dybaco Cewch gwart pryd y mynoch o gwrw pin alwoch, Mi fyddaf fi yno'n ofalus i'ch tendio Mae llawer o feehgyn yn dyfod i'r topyn Caiff pob merch lygadlon ddau neu dri o gariadon. Ond da chwi, dewch weithian a blawd ceirch i Ifan Os hebddo 'rwyn cym'ryd IIond cawg o flawd a myd, Neu flawd barlys hiledd cyn ffaelu'n y diwedd, Gwnewch gyatal a galloch, a bendith Duw arnoch." Yr oedd yna briodas fawr, cant a deg ar hugain o wyr ceffylau yn nghwmni I Siencin, a phedwar ugain a phymtheg yn nghwmni Matti. Die ci brawd hi oedd y iteiliwr, a finnau yn llawforwyn. Ee fu gyru arswydus o'n ty ni i'r Pant, ac oddi yno i'r eglwys, ac o'r eglwys yn ol i dy'r neithior. Ond Shemi gwas Galltyrodyn oedd y blaenaf. Yr oedd ef wedi cael ceffyl y gwr boneddig, a gorchymyn i beidio gadael i neb fyned o'i flaen pe bu- asai yn lladd y ceffyl. Yr oedd cwinten wedi ei gosod yn groes i'r ffordd rhwng y Pant a'r eglwys. Yr oedd yn un fawr, gref, ac yn rhy frwnt i neb gwrdd a hi, a bu rhaid cael bilwg dwylaw cyn ei thori. Nid allodd neb neidio drosti ond Shemi Galltyrodyn aeth ef drosti fel barcutan. Dywedir mai Twm Penddol wnaeth y gwinten. Fe gwympodd Cati'r Alltgoch rhwng yr eglwys a thy'r neithior, a thor- odd ei braich. Yr oedd yno neithior fawr iawn-y fwyaf a welwyd er ys blyn- yddau. Yr oedd dau del 0 frag wedi cael eu macsu, ond fe yfwyd y cwrw bob dy- feryn cyn deg o'r gloch y nos. Fe dder- byniodd Siencin bum' punt ar hugain a chweigain, a Matti un bunt ar bymtheg, ac fe dderbyniwyd saith punt ar hugain am y cwrw a'r bara can. Fe feddwodd rhai yn lied ddrwg, yn enwedig Evan Bwlchgwyn. Aeth ef i regu, a chwympo maes, ac ymladd, yn ei feddwdod. Yr oeddwn yn ddig wrtho, oblegid yr oedd wedi tynghedu wrthyf i beidio meddwi'r pryd hyn. Cefais bregeth dri a chwech gan fy nhad ar ol hyny. Dywedydd wrthyf am gofio Sarah, Gelli- faharen, a bod yn rhaid i mi ballu i Evan neu adael ei dy ef. Yr wyf wedi pallu yn benderfynol iddo. Y mae yn ddrwg genyf i mi fod yn cadw cwmni i'r fath ffwl. Yr wyf heb un cariad yn awr. Y mae Wil Rees, Penrhin, wedi myned i'r ysgol at ei ewythr yn Lloegr. Nis gwn pa eisieu rhagor 0 ysgol sydd arno, oblegid yr oedd yn ysgolhaig da o'r blaen. Efe oedd yn ysgrifenydd yn y neithior. Nid oes genyf le i ychwaneg. Eich chwaer gariadus, ANNA BEYNON. YSTRAD IRFON.—Cadair Eppynt.-Y prif ddygwyddiad 0 bwys a gymmerodd le yma yr wythnos hon, a gellid chwanegu, mai oddigerth ymddangosiad yr angel-y damweiniad pwysigach yn y ganrif hon ydyw, sef dim llai na dihuniad hen Gad- air Eppynt gwedi bod yn nghwsg oddiar gwymp Llewelyn ap Gruffydd. Canys pedair prif Cadair y sydd, ebe Dafydd y crydd, sef yw hyny, Cadair Morganwg yn Essyllwg, a'i harwyddair Y gwir yn er- byn y byd;" Cadair Dinefwr, "Duw a phob daioni;" Cadair Powys, "A laddo a lecldir;" a Chadair gwlad Buallt, a'r gair cysswyn Nid da lie gellir yn well," ac ar y Tri Chrug yn Eppynt y delir y gadair hon er cyn cred a chof; a'r tri chrugyn, onid tair gorsedd ydynt, sef un i'r arch- dderwydd, y Hall i'r prif-fardd gorseddog, a'r llall i'r prif ofydd. Yn unol a statudau Gruffydd ab Cynan dihunwyd y gadair rhagddywededig hon ar awr anterth, dydd Alban Elfed, sef pan cedd yr haul yn ar- wydd yr Hwrdd, pryd yr ymgynullodd beirdd a gwyr lien Cantref Buallt, sef oeddynt nid amgen, Dafydd y Badell, Beni Synwyr Wan, Twm y Wesley Gwyllt, Dewi Dinllwm, Harri Fardd Hir, Gwilym Bendrwm, Rhys y Geiriau Duon, Dai Drum yr Eiria, &c., sef beirdd mynydd- oedd Abergwesyn ydoedd y rhai hyn. Ac i gwrdd a hwynt y daeth beirdd Eppynt, pob un a'i gorn, canys yn ngheiriau y Staiut Bydded i bob bardd wrth fraint a defod, ei gorn gafr, ac i'r Pen-bardd gorseddawg, y corn gwlad." Gwedi cyf- arfod ar y Tri-Chrug, a gwedi myned yn ddefosiynol trwy y defodau rhagbarotoawl, megys gosod cylch oddiamgylch ogylch y gorseddau, gan roddi gwys a gwaharddiad na byddai i neb ddyfod dros y cylch onid beirdd; yna dododd pob un ei gorn wrth ei fant (os laxum yn y Lladin), a chan droi tua'r haul, llygad goleuni, udganodd pob un ei udgorn gan--floeddio, Cyfod, mae yn ddydd," ac ni bu y cyfryw floedd yn nghof neb yn fyw neu heb yn fyw, gan gyrhaedd trwy hyd a lied gwlad Buallt. Syrthiodd amryw 0 dai, ac yn eu plith Shop y Gof, Rhys y Geiriau Duon yn Nghwm-rhoch. Gwylltiodd y defaid, ebolion, &c., gan daflu eu hunain dros y creigiau, a bu colledion dirfawr, anferth. Yno yr agorwyd yrv Orsedd a rhoddwyd urddau, ac ymysg ereill graddiwyd Dafydd Brydydd Byr yn Pastynfardd, sef bod trwydded a hawl a braint ganddo i gario pastwn a elwir pastwn y ffydd, gyda hawl i'w arfer yn lie rhesymeg, canys trech pastwn na rhesymeg, ebe y Statut. Hefyd rhoddwyd urdd Clerwr ar Wil Brydydd Main, sef rhoddi hawl a thrwydded iddo yn rigrym ei urdd yn amser y gwyliau i hela am gymmorthau, diod, gwydd dew, pres, degwm cildwrn, &c., sef yw hyny, fod clerwriaeth yn y daiarol yn atteb i'r Jackyddiaeth yr ysbrydol. Hyderir y bydd i ddihuniad y Gadair lion roddi pen ar rwysg crach-ymhonwyr diawdurdod, anwarantedig, sydd yn crwydro dros wlad a gorwlad, gan gymmeryd arnynt y gor- chwyl 0 holi plantach dan otd yn mydrau cerdd dafod, gan roddi iddynt docynau di- reol anwarantedig, a hyny er mwyn pres a gwneud bol mawr. Bwriedir mewn gor- sedd ddyfodol ddwyn dysgyblaeth arnynt gan eu hesgymuno trwy gynffon y sarph, gan*eu lluchio, yn ngeiriauy Statut—<( fel wy clwc i Abred." DYDD MERCHED.—Yn cyfarfod heddyw a'r Prydydd Main a Dafydd Fyr, yn dych- welyd 0 Eisteddfod Llanwrtyd. Eu gwyn- ebau gwedi syrthio, poer dros y farf, a'u dillad yn rhwygedig fel rhai a faeddwyd mewn rhyfel; y si allan fel tan gwyllt, ddarfod iddynt golli ar destyn y gadair —Dafydd y Babell gwedi dwyn i gadair i Abergwesyn. Ba cam chwareu dychryn- 11yd y beirniad gwedi ei lwgr-wobrwyo; y storm yn ymgasglu, y dymhestl yn dar- llaw, a fyddo ddianhangol aed i'w babell. BULAH AR GAMARCHA.—IRRESISTIBLE GRACE.—Soniai yr hen bregethwyr yn fynycli am y gras anwrthwynebol, gwein- idogaeth effeithiol, &c., a chafwyd prawf yr wythnos hon nad ydyw y rhinweddau y rhain gwedi darfod yn llwyr o'r wlad, ac mewn shop gwr o 6f yn y pentref uchod y bu y prawf. Mae yn wybyddusTnad oes caniattad i un sectwr i ddarllen un llyfr na phamphet, oni bydd arno nod a thrwydded y seiat, canys ebe yr^athraw gyda sobrwydd priodol, gofaler am gauad- leni ffenestri, "keep the shutters up," ebe ef yn Gymreig a Saesneg. A gwr 0 Faptist, gan ddyfod a ddaeth i mewn i t shop y gof rhagddywededig, ac yr ydoedd yn llaw Moses y gof ar y pryd yr "Haul" am y mis, ac ynddo yr oedd traethawd yn dwyn gwawd ac ansyberwyd ar yr hyn a elwir, Seiat. A Moses a gododd ei lef ac a roddodd orchymyn i syrthio ar y gwr 0 Faptist a'i ddal yn gadarn gerfydd ei glustiau, (clustusibus yw y Lladin), yr hyn a wnaed am 0 gwmpas o haner awr, a darllenwyd iddo yn ofalus, pwyllog, mesuredig, hyglyn, esboniadol, milain gan Foses, y eyfryw draethawd trwyddo ddwy waith gwedi hyny llith Dafydd Eppynt am yr wythnos—(hats off)-gwedi hyny gollynwyd y gwr yn rhydd. A daeth ar- gyhoeddiad dros y gwr 0 Faptist, a'i lygaid a agorwyd, ac efe a ddywedodd- yr ydwyf yn gweled dynion fel prenau yn rhodio. Mae ystrangc Moses y gof gwedi gwneud cyffro mawr trwy gapelyddiaeth Cwmwd Bulah, canys gan fod rhanau helaeth o'r Beibl yn waharddedig i'r saint, megys lleoedd y crybwyllir am ddarpar- iaeth y degwm i'r offeiriadaeth trwy ddeddf dragwyddol, am unoliaeth Eglwys Dduw gan ochelyd yr hwn a fo sismatic, neu rwygwr, am esgob, offeiriad, deacon, &c., ofnir y bydd dala eto gorfydd y clustiau. A'r blaenor a attebodd ac a ddywedodd, gwell bod heb glustiau, canys paham y peryglir yr achos,-y casgliad degwm cilddwrn, &c. ? Gyda llaw mae y Bardd Byr gwedi ffromi yn aruthr, ac nid heb achos, am y Ilyrguniwyd ei englyn gan Dd- y wasg yn y Llais diweddaf. Fel y canlyn y dylai fod Ei chlai, ei chrib a'i chloch raff-a'i hallor Mae'r oil yn gysegr-graff; Pe ceuid ei dor brid braff Ai 'n liw nos ar Lan Asaff." LLANBEDR.-Ar y 4ydd o'r mis hwn bu gwyl de flynyddol ysgolion Sabbothol y plwyf hwn, yr rhai sydd yn cael eu gwneud i fyny 0 dair ysgol, nid amgen, eiddo St. Pedr, St. loan, a St. Mair. Gwedi cyfar- fod a'u gilydd a ffurfio un gorymdaith, cerddasant trwy brif heolydd y dref yn cael eu blaenu gan gor 0 berorwyr, ac oddi yno i'r green 0 flaen y coleg, lie bu yfed te a rhialtwch arferol. Perthynai i'r plwyf hwn gynt ddau gapel dan yr eglwys, sef eiddo St. Thomas a St. Mair, a buont ddiflanedig am oesoedd; ond yn ddiwedd- ar, ac yn benaf trwy offerynoliaeth prif foneddwr y plwyf, y mae y ddau gwedi mewn rhan eu hadferu. Mae y plwyf hwn yn cael ei freinio fel rhcol a churadiaid talentog a gweithgar. LLANDEILO-TALYBONT.-Ar y 3ydd o'r mis hwn,, bu farw y Parchedig Thomas Clarke, periglor y lie hwn, mewn oedran teg (82). Ordeiniwyd ef gan Esgob Bur- gess yn 1821, a bu yn gwasanaethu dan bedwar Esgob, nid amgen Burgess, Jen- kinson, Thirwall, a eiddo Basil Jones, yr Esgob presenol. Yr ydoedd yn wr a wasanaethodd ei Eglwys a'igenhedlaethyn dda, ac yn dwyn parch gan bawb a'i had- waenai. Yr ydoedd nifer mawr 0 offeir- iaid yn ei angladd. Pregethodd y Parch. R. Williams, periglor Llanedi, ei bregeth angladdol, oddiwrth Actau xiii, 36. Dan- fonir i chwi fanylion ppllach am y gwr teilwng yn Nghrist. 1,R DAFYDD EPPYNT.\nTAN DINYSTRIOL YN LLANEFYDD.\nTAN DINYSTRIOL YN LLANEFYDD. Tra yr oedd nifer o ddynion yn dyrnu ddydd Gwener yn Mhentreduissa, Llan- efydd, fferm berthynol i Arglwydd Raglaw sir Fflint, ac yn nghymmeriad Mr William Jones, taniodd gwreichion o'r peiriant d6 gwellt un o'r adeiladau, a chyn pen ychydig amser yr oedd y teisi a'r tý wedi eu hamlenu mewn fflamau. Cyrchwyd y tan-ddiffoddwyr 0 Ddinbych, ond er pob ymdrech dinystriwyd yr oil o'r eiddo, ynghyda swm mawr o rawn ydoedd ne- wydd ei ddyrnu. Yr oedd yr adeilad wedi ei yswirio, ond bydd y tenant yn golledwr trwm oddiwrth y ddamwain.\nYMDDISWYDDIAD Y BARNWR VAUGHAN WILLIAMS. Hysbysir fod y Barnwr Vaughan Wil- liams wedi anfon i'r Arglwydd Ganghell- ydd rybudd o'i ymddiswyddiad. Dych- welodd i Fangor wedi cynnal o hono ei lys yn Nghaernarfon ddydd Mercher, yr wythnos ddiweddaf, a chymmerwyd ef yn glaf. Ychydig flynyddau yn ol syrthiodd oddiar ei geffyl, a derbyniodd y fath niwed fel ag i fod yn achos o'i afiechyd parhaus, yr hwn a waethygwyd yn ddiweddar gan bwys ei ddyledswyddau ar y faingc. Yr oedd i gynnal ei lys yn Llanelwy ddydd Gwener, ond gwefrebwyd yno ei fod yn rhy wael i fod yn bresennol, a'i fod* wedi pennodi dirprwywr. Cydymdeimlir yn ddwys a Mrs Williams a'r perthynasau oherwydd sefyllfa beryglus iechyd y barnwr. Cadarnheir yr adroddiad yn nghylch ei ymddiswyddiad,


Gwenu dan Fysiau: Ymgyrchwyr yn India'n defnyddio Google Earth\nYmgyrchwyr yn India'n defnyddio Google Earth\nYn India, mae ymgyrchwyr wedi bod yn defnyddio delweddau lloeren Google Earth fel tystiolaeth i brofi bod eu tiroedd yn ffrwythlon wrth ymladd yn erbyn datblygiadau, neu sirhau iawndal teilwng o leiaf.\nMewn un achos wrth gynllunio datblygu Parth Economiadd newydd o'r dir amaethyddol, honodd ardan o lywodraeth India fod mai mond canran fechan iawn o'r tir oedd yn ffrwythlon. Golygai hyn byddai ffermwyr yn derbyn llai o iawndal. Mae lluniau lloeren yn gwrthbrofi honiadau'r llywodraeth.\nMae'r map hwn yn dangos lleoliad rhai o'r achosion.\npostiwyd gan Rhys Wynne, 11:00 am\nBlog 'Wales - World Nation'\nGig Acwstig Mattoidz, Caerffili 27.10.06\nCyflwyniad i flogio (gyda Blogger)\nBeth yw 'ergativity' yn Gymraeg?\nBlogio ar y curriculum?\n'Un diwrnod mewn hanes'\nArestio 4 wedi protest Deddf Iaith\nZooomr a Radio Amgen


Cyhoeddiadau – SmartAqua\nArchive for the Cyhoeddiadau Category\nLlyfr Onliney ffactor AWE o bysgod, gwylanod a chregyn gleision yma\nOn April 15, 2019 / Cyhoeddiadau\nYn llwyd iawn tu fas ond yn glyd braf yng Ngŵyl Wyddoniaeth Abertawe. Bu criw SMARTAQUA yn croesawu ymwelwyr o bob oed a chefndir. Roedd gennym wymon, cregyn gleision a physgod mawr a mân. Cafodd plant a rhieni, ac ambell fam-gu a thad-cu, eu syfrdanu’n llwyr\nYmweliad yr Asiantaeth Safonau Bwyd â Phrifysgol Abertawe\nPa mor wahanol yw ieir môr o dras wahanol?\nMae cyhoeddiad newydd gan dîm SMARTAQUA yn awgrymu bod rhai poblogaethau ieir môr yn fach iawn ac yn cynnwys amrywiaeth genetig isel iawn, sy’n golygu eu bod nhw’n arbennig o fregus i’w gorddefnyddio ac yn agored i fewnfynediad genetig. Cyhoeddir y canlyniadau’r wythnos hon, sy’n dangos gwahaniaethau\nCanlyniadau newydd am les tilapia\nMae cyhoeddiad newydd gan dîm SMARTAQUA yn awgrymu y gallai stocio pysgod tilapia a ffermir ar ddwyseddau uchel fod o fudd i’w lles nhw, a’u gwneud yn llai goresgynnol pe baent yn dianc. Cyhoeddwyd yr astudiaeth yn y Royal Society Open Science ddechrau fis Rhagfyr, sy’n ystyried


Y Gweithdy KVALUES cyntaf Ewropeaidd yn cael ei gynnal yng Ngholeg Cambria - Coleg Cambria\nY Gweithdy KVALUES cyntaf Ewropeaidd yn cael ei gynnal yng Ngholeg Cambria\nMae dau ddeg saith o bobl, o wahanol sefydliadau ar draws Ewrop, wedi derbyn hyfforddiant yn ddiweddar yng Ngholeg Cambria Iâl Parc y Gelli, ar greu storïau cwricwlaidd digidol.\nDaeth cynrychiolwyr o’r DU, Yr Eidal, Yr Almaen, Sweden, Estonia a Bwlgaria draw i’r gweithdy cyntaf, sy’n rhan o brosiect KVALUES, i dderbyn hyfforddiant ar ddefnyddio technegau digidol.\nAriennir y prosiect trwy raglen dysgu gydol oes Grundtvig yr Undeb Ewropeaidd sy’n cefnogi unigolion a sefydliadau i gymryd rhan mewn gweithgareddau hyfforddi Ewropeaidd. Mae’r prosiect KVALUES yn ymwneud â galluogi hyfforddwyr i gyflwyno rhaglen sy’n annog oedolion o bob oedran, sy’n byw mewn amodau difreintiedig, neu’n ddi-waith neu anweithgar, i newid cwrs eu bywydau trwy ddatblygu sgiliau a all arwain at gyflogaeth yn y dyfodol.\nMae’r prosiect yn rhedeg am ddwy flynedd, a chaiff ei gydlynu gan Sefydliad Luigi Sturzo (Yr Eidal). Mae saith partner: Coleg Cambria (DU), Grimme Institute Gesellschaft für Medien, Bildung und Kultur (Yr Almaen), Melting Pro. Laboratorio per la Cultura (Yr Eidal), DIK Trade Union (Sweden), FDN Tallinn Creative Hub (Estonia) a Sefydliad Rheolaeth Ddyneiddiol- HuMan (Bwlgaria).\nCafodd y cynrychiolwyr a ddaeth i’r gweithdy ar safle Iâl gyfle i archwilio sut i ddefnyddio technegau naratif aml-gyfrwng i ddatblygu sgiliau a chymhwysedd. Bydd ail ran y prosiect yn cymryd lle yn Yr Almaen ym mis Rhagfyr.\nDywedodd Steve Bellis Cydlynydd Storiau Digidol yng Ngholeg Cambria: “Mae’n gyffrous gweld sut y gallwn addasu storïau digidol i helpu pobl ddatblygu eu gyrfaoedd. Mae ein partneriaid yn cynrychioli trawstoriad eang o gymdeithas, a bydd dylanwad KVALUES yn cael ei deimlo ar draws yr UE.”


Wrth i’r Nadolig nesáu, mae Cyngor Sir Ddinbych yn annog preswylwyr i gadw’n ddiogel dros gyfnod yr ŵyl ac archebu tacsis ar gyfer eu nosweithiau allan o flaen llaw.\nMae tacsis didrwydded yn broblem gyffredin ledled y wlad ac wrth i dymor y partïon Nadolig gyrraedd ei anterth mae’n bwysig gwybod sut i adnabod y gwahaniaeth rhwng tacsi didrwydded ac thacsi trwyddedig.\nMae gan bob cerbyd trwyddedig blatiau sy’n cynnwys rhifau unigryw ar flaen a chefn y cerbyd ac mae gan gerbydau hacni arwydd ar y to hefyd ond bydd pob gyrrwr yn cario bathodynnau adnabod gyda nhw.\nDywedodd y Cynghorydd Tony Thomas, Aelod Arweiniol Tai, Rheoleiddio a’r Amgylchedd: “Efallai bod tacsis didrwydded yn cynnig gwell pris ond nid yw’n werth rhoi’ch hun mewn perygl er mwyn arbed punt neu ddwy.\n“Nid yw’r cerbydau hyn wedi’u hyswirio fel tacsis ac nid yw'r gyrwyr wedi bod yn destun y gwiriadau trwyadl sy'n rhan o'r broses drwyddedu.\n“Bydd Swyddogion Trwyddedu yn cynnal gwiriadau i sicrhau nad oes unrhyw dacsis didrwydded yn weithredol yn yr ardal. Peidiwch byth â mynd mewn tacsi heb wirio mai hwnnw yw’r tacsi a archeboch neu heb wirio a yw’n Gerbyd Hacni neu Gerbyd Hurio Preifat dilys.”\nPan fyddwch yn chwilio am eich ffordd adref ar ddiwedd y parti, cofiwch y canllawiau hyn am dacsis trwyddedig y cyngor:\nMae gan Gerbydau Hacni blât ar flaen a chefn y cerbyd yn arddangos manylion y cerbyd a’i rif trwydded\nGall Cerbydau Hacni wneud cais i gael eu hurio o safleoedd tacsis dynodedig a gallant godi teithwyr sy’n eu fflagio\nMae gan Gerbydau Hurio Preifat arwydd glas sy’n dangos y drwydded ar ddrysau cefn y cerbyd a phlât ar gefn y cerbyd sy’n arddangos manylion y cerbyd a'r rhif trwydded\nGellir ond archebu Cerbydau Hurio Preifat o flaen llaw gan weithredwr\nPeidiwch â cheisio mynd i mewn i gerbyd os nad yw’n arddangos plât priodol ar y cefn. Ni fydd ganddo yswiriant ac mae’n bosibl na fydd ganddo drwydded. Gofalwch bod y gyrrwr yn arddangos bathodyn gyrrwr sydd wedi’i gymeradwyo gan y cyngor. Er eich diogelwch eich hun, dylech bob amser ddefnyddio cerbyd trwyddedig y cyngor – bydd y gyrrwr a’r cerbyd wedi cael eu gwirio.\nDywedodd y Cynghorydd Hugh Irving, Cadeirydd pwyllgor trwyddedu Sir Ddinbych: “Peidiwch â difetha noson dda trwy ddefnyddio tacsi didrwydded. Dylech bob amser archebu o flaen llaw neu wneud yn siŵr eich bod yn cadw rhifau ffôn nifer o gwmnïau tacsi lleol yn eich ffôn symudol cyn mynd allan.\n“Cyn mynd mewn tacsi, gofalwch bod y gyrrwr yn gwybod i ble’r ydych am fynd ac eisteddwch yng nghefn y cerbyd bob tro. Gofalwch eich bod yn cael eich codi a’ch gollwng mewn man cyfarwydd sydd wedi’i oleuo’n dda, fodd bynnag os ydych yn teimlo’n anghyfforddus gyda’r gyrrwr, gofynnwch iddo stopio mewn lle prysur a chyfarwydd ac ewch allan.”


Gêm gwanwyn Ar-lein. Chwarae am ddim\nWedi chwarae: 1365\nChwaraewch y gêm gwanwyn Ar-lein:\nGêm Disgrifiad gwanwyn\nFerch hardd, melys yn mynd am dro yn y parc. Ymunwch â hwyl, diddorol gêm Amser Gwanwyn ac yn ei helpu i baratoi. Dewiswch wisg stylish, dewiswch esgidiau neu esgidiau, wneud hairdo hardd ac ychwanegwch y ddelwedd o ategolion ffasiynol a jewelry. Y ferch ar y gobeithio byddwch yn ymuno a dechrau. Pob lwc i chi! . Chwaraewch y gêm gwanwyn ar-lein.\nNodweddion technegol y gêm gwanwyn\nGêm gwanwyn Ychwanegodd: 08.03.2013\nMae'r gêm yn cael ei chwarae: 1365 amser\nGemau fel y gêm gwanwyn\nLawrlwytho gêm gwanwyn\nEmbed y gêm gwanwyn ar eich gwefan:\nI fewnosod y gêm gwanwyn ar eich gwefan, copïwch y cod a gludo yn y cod html ar eich safle. Hefyd, os ydych yn hoffi y gêm gwanwyn, copi ac anfon y ddolen i ffrind neu eich ffrindiau, yn rhannu'r gêm gyda'r byd!\nGyda'r gêm gwanwyn, hefyd yn chwarae yn y gêm:


Modelu Mathemategol o Strwythurau, Solidau a Llifyddion :\tAdran Mathemateg ,\tPrifysgol Aberystwyth\nModelu Mathemategol o strwythurau, soledau a hylifau\nSonnir am broblemau amrywiol ym mecaneg solet a hylif, rheoleg a meteoroleg yn niddordebau’r grŵp. Mae hyn yn cynnwys elastigrwydd a phroblemau aml-ffiseg; biomecaneg; problemau trosglwyddiad mewn tiriogaethau nad ydynt yn llyfn; plastigrwydd a gludiog-plastigrwydd; ymddygiad llifol o hylifau elastig-gludiog, gan gynnwys toddiadau polymer; strwythur a dynameg ewynnau a deunydd cysylltiedig; dadansoddiad llinellog o hylifau cymhleth; problemau trosglwyddiad màs optimaidd a’u cymwysiadau nhw; damcaniaeth fesur a dadansoddiad amgrwm. Mae ein dulliau o drin y problemau yma yn cynnwys modelu, dadansoddiad mathemategol cywir, dynwarediad rhifiadol ac arbrofi.\nYmysg diddordebau Gennady Mishuris ac Adam Vellender mae meysydd unigol, rhyngwynebau amherffaith a rhyngffasau tenau mewn deunydd cyfansawdd, modelu mathemategol o holltau mewn cyfryngau anghydryw, problemau dynameg mewn soledau a strwythurau, deunydd plastig a phlastig gludiog. Yn enwedig mae dadansoddiad ‘asymptotic’ o ddatrysiadau yn agos at bwyntiau afreolaidd, lluosogi clec a methiant, tonnau mewn cyfryngau cymhleth, cyfiawnhad o leihad dimensiynol, problemau cyswllt mewn biomecaneg, ac effeithiau newydd o ganlyniad ymddygiad deunydd penodol o flaen rhyngwynebau a diffygion.\nProblemau trosglwyddiad màs optimaidd a’u cymwysiadau nhw ydy’r prif-ddiddordeb ymchwil Rob Douglas ynghyd â phrofi canlyniadau manwl gan ddefnyddio damcaniaeth mesur a dadansoddiad amgrwm (a’i gyffredinoliadau). Cymhelliant rhai problemau ydy meteoroleg megis, er enghraifft, dod o hyd i ffyrdd mwy soffistigedig o fesuro gwallau wrth ragweld y tywydd, tra bo rhai eraill yn ymwneud â nodweddion y systemau ‘pdes’. Mae hefyd ganddo ddiddordeb mewn dadansoddiad llinellog o hylifau cymhleth.\nMae diddordeb gyda Dave Binding a Ken Walters mewn ymddygiad llifol o hylifau elastig-gludiog e.e. toddiadau polymer. Defnyddir technegau dadansoddol a rhifiadol i ddatrys problemau llifol mewn ymdrech i ragweld nodweddion llifol pwysig sydd yn debygol o fod yn ymddygiad hylifau go iawn. Cefnogir y gwaith damcaniaethol gan raglen arbrofol gyfatebol yn y labordy hylifau cymhleth.\nMae diddordeb gyda Simon Cox a Tudur Davies mewn modelu’r strwythur a dynameg ewynnau a deunydd tebyg, gan gynnwys rheoleg. Mae nhw’n gweithio gydag Edwin Flikkema ar ddarganfod y strwythur geometrig a thopolegol o ewynnau statig. Mae’r ymchwil yn ymwneud â datrysiad o hafaliadau rhan-ddifferol, dynwarediad rhifiadol o strwythurau cellog yn ffiseg a bioleg a dyfeisio arbrofion perthnasol. Mae diddordeb hefyd gyda Cox mewn cymhwyso llif potensial i broblemau mewn torri tonnau, ac mae’n gweithio gyda Mishuris ar lifoedd crymedd canolig. Mae Adil Mughal yn astudio’r effeithiau topoleg a geometreg mewn ffiseg mater dwys. Yn enwedig, mae ganddo ddiddordeb mewn problemau pacio, ewynnau a’r rôl geometregau cydffurfiol yn y systemau yma.\nCynhelir ymchwil gan aelodau’r grŵp ymchwil mewn cydweithrediad â phartneriaid Ewropeaidd, gyda nawdd FP7 a Horizon2020.


Dyn o ddyffryn Clwyd o flaen llys wedi cyrch cyffuriau – Golwg360\nDyn o ddyffryn Clwyd o flaen llys wedi cyrch cyffuriau\n14 Hydref 2017 am 15:54\n(llun o wefan yr heddlu)\nMae dyn o gefn gwlad dyffryn Clwyd ymhlith wyth o ddynion yn y ddalfa sy’n wynebu cyhuddiadau difrifol yn ymwneud â chyffuriau.\nCafodd Steven Roberts, 39 oed o Cefn Uchaf, Cyffylliog, ger Rhuthun, ei arestio mewn cyrch mawr gan heddluoedd Gogledd Cymru, yr Alban a Sir Gaer ychydig dros bythefnos yn ôl.\nMae ef a’r dynion eraill wedi eu cyhuddo o bedair trosedd o gynllwynio i gyflenwi cocên, ecstasi, cannabis ac amffetamin.\nYmddangosodd Steven Roberts llys ynadon South Sefton yn Lerpwl heddiw lle cafodd ei gadw yn y ddalfa i ymddangos o flaen Llys y Goron Lerpwl ar 10 Tachwedd.\nRoedd cyrch yr heddluoedd rhan o ymchwiliad gan uned Titan ers 18 mis i gynllwyn honedig i gyflenwi cyffuriau Dosbarth A a B.\nCyhuddo tri o ddelio cyffuriau yn Llanelli\nCocên a heroin – mater iechyd nid cyfraith medd Plaid Cymru\nDirwy o £32.8m i Santander am fethu nodi cwsmeriaid fu farw\nCyhoeddi enw dyn a fu farw mewn ymosodiad yn Ipswich


WILLIAMS, GRIFFITH (1824 - 1881), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig\nWILLIAMS, GRIFFITH (1824 - 1881), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur\nRhiant: Elin Williams\nRhiant: Griffith Williams\nGanwyd yn Nolwyddelan yn 1824, yn fab i Griffith ac Elin Williams, symudodd y teulu'n fuan i Flaenau Ffestiniog. Heb unrhyw addysg ond addysg yr ysgol Sul, aeth i weithio yn y chwarel. Tyfodd yn areithydd cymeradwy ar ddirwest; dechreuodd bregethu (1848), ac o 1849 hyd 1853 bu yng Ngholeg y Bala. Aeth wedyn i gadw ysgol ddyddiol yn Llanarmon Dyffryn Ceiriog ond yn 1855 symudodd i Dalsarnau i briodi (cafodd deulu niferus) ac i gadw siop. Ordeiniwyd ef yn 1857. Cofir ef yn bennaf am ei ffraethineb dihysbydd. Sgrifennai hefyd yn ddiddorol iawn yn y cyfnodolion, a chyhoeddodd dri llyfr: Cofiant y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn, 1873; Yr Hynod William Ellis, Maentwrog, 1875 (hanes hen flaenor); a Bwthyn fy Nhaid Oliver, 1880, ail arg. 1904. Bu farw 23 Hydref 1881, a chladdwyd ym mynwent capel y Methodistiaid Calfinaidd, Dyffryn Ardudwy.\nJenkins, R. T., (1953). WILLIAMS, GRIFFITH (1824 - 1881), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 20 Hyd 2021, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-WILL-GRI-1824


Cymru’n ateb yr alwad - CGGC\nCymru’n ateb yr alwad\nCyhoeddwyd : 27/04/20 | Categorïau: Gwirfoddoli |\nMae dinasyddion hael dros Gymru wedi bod yn fwy na bodlon rhoi o’u hamser i eraill – rydyn ni’n rhannu storion o staff sector gwirfoddol.\nMae ymateb y cyhoedd i’r argyfwng parhaus a achoswyd gan effeithiau Covid-19 wedi bod yn enfawr yng Nghymru o’r dechrau, ac mae staff sy’n gweithio yn y sector gwirfoddol yn awyddus i ddangos pa mor barod ydyn nhw i fynd yr ail filltir hefyd.\nMae’n berffaith amlwg yn ystod yr wythnosau diwethaf fod nifer fawr o bobl yn chwilio am y ffordd orau o helpu eu cymunedau lleol, a chyda hyn, daw dealltwriaeth gan weithwyr y sector gwirfoddol bod angen i ni hefyd ymateb i’r sefyllfa.\nRydyn ni’n gweld ymateb cymunedol ac awydd i wirfoddoli ddigyffelyb ledled y wlad, ac er mai dyna’r union beth rydyn ni ei eisiau, mae’n golygu bod angen i’r sector gwirfoddol yng Nghymru weithio’n galetach fyth i wneud yn siŵr y gallwn ddiwallu anghenion pawb.\nWrecsam yn camu ymlaen\nGwelodd Cymdeithas Mudiadau Gwirfoddol Wrecsam (AVOW) ymateb enfawr i’w galwad am wirfoddolwyr, gyda mwy na 350 o bobl yn cael eu gosod mewn cyfleoedd gwirfoddoli o amgylch ardal Wrecsam i gefnogi staff sy’n darparu gwasanaethau rheng flaen yn yr ardal. Fel y dywedodd John Gallanders, Prif Swyddog AVOW ‘heb eu help nhw, byddai pobl agored i niwed wedi wynebu, ac yn parhau i wynebu wythnosau llawer mwy ansicr.’\nGwnaeth AVOW hefyd roi cynllun ar waith, mewn cydweithrediad â’r Cynghorydd Phil Wynn a Dr Graham Sperey-Taylor, i ddefnyddio argraffwyr 3D yn Ysgol Clywedog yn Wrecsam i greu mwy na 1,000 o feisorau ar gyfer gweithwyr iechyd rheng flaen, a’u dosbarthu ledled Gogledd Cymru. Mae ymdrechion codi arian i sicrhau’r cynhyrchiad wedi gweld dros £13,000 yn cael ei godi hyd yma gan roddion anhygoel o hael gan y cyhoedd (gellir cyfrannu drwy https://avow.org/donate/)\nCymunedau’n dod at ei gilydd\nGellir gweld enghraifft arall o grwpiau ac unigolion gwirfoddol yn dod ynghyd ym Maesgeirchen yng Ngogledd Cymru. Mae Jess Silvester yn weithiwr Datblygu Cymunedol ar gyfer MaesNi, ac mae hi wedi gweld ymdrech anhygoel o gyd-dynnu cymunedol.\nMae gwirfoddolwyr yn coginio ac yn dosbarthu 84 o brydau bwyd bob wythnos i bobl dros 70 oed ac yn sicrhau bod ganddyn nhw bopeth sydd ei angen arnyn nhw; casglu presgripsiynau rheolaidd a siopa ar gyfer dros 30 o unigolion; ychwanegu at drydan a nwy; casglu bwyd dros ben o archfarchnadoedd, ei ddidoli a’i ddosbarthu ynghyd â phrydau wedi’u coginio (780 hyd yn hyn!) bob yn ail ddiwrnod i dros 40 o aelwydydd sy’n ei chael hi’n anodd talu am fwyd. Maent hefyd wedi sefydlu cronfa ddamwain y mae unrhyw un sy’n ei chael ei hun heb arian ar gyfer eitemau a biliau hanfodol – hyd yn hyn mae dros 90 o bobl wedi ei defnyddio.\nDywedodd Jess ‘mae pawb wedi dod ynghyd i adeiladu system gymorth i unrhyw un sydd ei angen – preswylwyr, gwirfoddolwyr a grwpiau gwirfoddol (caffi cymunedol Hive, Partneriaeth Maesgeirchen, Cymunedau Adfer Gogledd Cymru yn Penrhyn House a chynghorwyr lleol), gan wneud y gorau o’n holl adnoddau!’\nGyda lefelau mor eithriadol o uchel o ddiddordeb mewn helpu, gallai gymryd yn hirach nag arfer i ddiwallu anghenion, paru diddordebau a manteisio ar sgiliau pawb, a gofynnwn i bobl sy’n awyddus i helpu i ystyried hyn. Ond mae hyn yn profi un peth, bod yna awydd yng Nghymru i helpu ym mha bynnag fodd posibl – gwaith y sector gwirfoddol yw gwneud yn siŵr bod yna fodd.


CEFNDIR LLYFRGELL Y BRIFDDINAS gan Brynmor Jones\nCAERDYDD oedd y dref gyntaf yng Nghymru i fabwysiadu Deddf Llyfrgelloedd Cyhoeddus 1850 - digwyddodd hynny ym mis Medi 1862. Dyna'r pryd y penderfynodd Cyngor y Dref fynd yn gyfrifol am y llyfrgell wirfoddol a oedd wedi ei sefydlu ym mis Hydref 1860. Yn y ddau gartre cyntaf 'roedd y llyfrgell yn rhannu'r adeilad gydag Amgueddfa'r Dref ac Ysgol\nWyddoniaeth a Chelfyddyd. Symudodd y tri sefydliad gyda'i gilydd ym 1882 i'r adeilad presennol a buont yn rhannu'r adeilad hwnnw hyd ganol ugeiniau'r ganrif hon.\nYm 1890 symudodd yr Ysgol Wyddoniaeth a Chelfyddyd i'w chartre' ei hun - hi oedd rhag�flaenydd yr Athrofa Dechnegol sydd erbyn heddiw yn rhan o Brifysgol Cymru. Yn 1905 sefydlwyd Amgueddfa Genedlaethol Cymru a rhwng hynny a thua 1923 fe drosglwydd�wŷd casgliadau Amgueddfa Caerdydd i'w cartre' newydd ym Mharc Cathays.\nBu raid ehangu'r adeilad cyn hynny, fodd bynnag, a dechreu�wŷd ar y gwaith yn 1893 a'i agor ar y 27ain o Fehefin 1896 gan Dywysog Cymru (Iorwerth VII wedi hynny). Yr adeilad hwn heddiw yw pencadlys Llyfrgell Sir De Morgannwg. Ynddo mae yna Adran Fenthyca (sy'n benthyca recordiau gramoffon a chasetiau yn ogystal � llyfrau), Llyfrgell Gyfeiriadol (rhan o hon yw'r Llyfrgell Gymraeg, ac mae hefyd yn cynnwys adran arbennig i ateb cwestiynau byd masnach a diwydiant), adran rwymo ac at�gyweirio llyfrau a llawysgrifau, adran brynu a pharatoi'r llyfrau, ystafell ymchwil lle gellir darllen llawysgrifau a dogfennau, yn ogystal � swyddfeydd gwein�yddol Llyfrgell y Sir.\nWRTH SON am y llyfrgell gyfeiriadol 'rydy'n ni'n s�n am un o gasgliadau mwyaf pwysig Prydain. Drwy'r cyfnod o hanner canrif neu ychydig llai hyd at 1900 'roedd pwyllgor y llyfrgell wedi sicrhau bod casgliadau cyffredinol y llyfrgell gyfeiriadol yn un o'r rhai gorau ym Mhrydain.\nOnd 'roedd hi hefyd yn bolisi pwrpasol gan y pwyllgor o'r dechrau i sefydlu Llyfrgell Gymraeg a fyddai'n cynnwys llyfrau, llawysgrifau, mapiau, darluniau ac yn y blaen, yn adlewyrchu pob agwedd o fywyd Cymru. Yn 1909 y sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Cymru ond 'rwy'n credu y gellir dadlau bod Caerdydd hyd yr amser hwnnw wedi cynnal gwasanaeth teilwng i lenwi'r bwlch.\nCyn troi i s�n am rai o'r casgliadau arbennig, dyma restr o'r cyfnodolion Cymraeg oedd yn cael eu derbyn yn y dyddiau cynnar:\nBaner Cymru, Seren Cymru, Y Diwygiwr, Yr Haul, Y Brython, a'r Gwyddoniadur. Y llyfr cyntaf y mae cofnod o'i dderbyn yn rhodd yw Ceinion Essyllt gan Dewi Wyn o Essyllt a gyhoeddwyd yn 1874.\nMAE HANES trwy'r blynyddoedd am lawer o gasgliadau gwerthfawr yn dod i'r llyfrgell yn rhoddion. Un o'r rhai cyntaf oedd un o 210 o gyfrolau ar amaethyddiaeth drwy law C.W. David yn 1875, rhai ohonynt yn weithiau cynnar iawn ar ffermio. Yna ym 1882 fe ddaeth casgliad o tua 2,000 o gyfrolau drwy haelioni'r Barnwr Thomas Falconer o Frynbuga. Nid derbyn rhoddion yn unig a wneid, - 'roedd gwŷr goleuedig iawn ar bwyllgorau cynnar y llyfr�gell a thro ar �l tro fe'u cawn yn prynu casgliadau a llyfrgelloedd cyfan i'w diogelu.\nYm 1891 y prynwyd y casgliad 'mawr' cyntaf, pan ddaeth tua 7,000 o gyfrolau printiedig a thua 100 o lawysgrifau o lyfrgell y Tonn, Llanymddyfri, casgliad a grynhowyd gan deulu enwog Rees, argraffwyr y "Mabinogion", Liber Llandavensis a gweithiau eraill. Fe godwyd �350 drwy dan�ysgrifiadau tuag at brynu�r casgliad.\nErbyn 1895 'roedd y casgliad Cymraeg yn un go helaeth a'r flwyddyn honno fe benderfynwyd paratoi catalog printiedig ohono. Fe benodwyd Ifano Jones o Aber�d�r yn 1896 i ymgymryd �'r gwaith ac fe gyhoeddwyd y catalog ym 1898.\nYM 1901 fe gyflwynodd William Scott, gŵr a fu'n aelod o bwyllgor y llyfrgell am flynyddoedd, gasgliad gwerthfawr iawn o lyfrau a llawysgrifau i'r llyfrgell. 'Roedd Scott wedi bod yn casglu am flynyddoedd, gan ganobwyntio ar brynu eitemau nad oeddynt eisoes yn y llyfrgell.\n'Roedd 'na dros 2,000 o eitemau yn y casgliad, gan gynnwys 13 argraffiadau gwahanol o Daith y Pererin, a 10 o Gannwyll y Cymry, tua 50 o lawysgrifau a nifer o almanaciau a baledi. Fe ddaeth nifer o almanaciau, baledi a marwnadau i'r llyfrgell yn y flwyddyn ganlynol hefyd, pan brynodd y llyfrgell gasgliad Wooding.\nCadw siop y pentre yn y Beulah, Sir Frycheiniog, oedd bywoliaeth David Lewis Wooding. Bu e yn casglu Ilyfrau er pan oedd yn ifanc iawn, ac mae'n debyg y medrech chi gyfnewid llyfrau yn y siop am arian neu am nwyddau.\nYm 1903 daeth copi o'r Testament Cymraeg cyntaf (1567) i law drwy ewyllys Deon Tŷ Ddewi, y Gwir Barchedig David Howell. 'Roedd Dafydd Morganwg hefyd yn dipyn o gasglwr, ac ym 1905 fe brynodd Arglwydd Merthyr (Syr William Thomas Lewis) ei bapurau a'i lyfrau a'u cyflwyno i'r llyfrgell. 'Roedd tua 2,000 o eitemau yn y casgliad, rhai ohonynt yn gyfrolau prin iawn o farddoniaeth ac emynau Cymraeg.\nDaeth llawysgrifau'r Hafod i'n meddiant drwy garedigrwydd Mr Edgar Edwards, - mae tair o'r llawysgrifau ymhlith y cynharaf o lawysgrifau Cymraeg.\nOND WRTH gwrs y llawysgrif bwysicaf yn ein meddiant yw llawysgrif Llyfr Aneirin. Fe brynwyd hon gyda'r llawysgrifau Cymraeg eraill o gasgliad Syr Thomas Phillipps, Middle Hill. 'Roedd Syr Thomas yn ŵr arbennig mewn llawer ystyr � yn hynafiaethydd, yn brynwr casgliadau niferus, gwerthfawr ac amrywiol, ac argraffydd hefyd.\nBedair blynedd ar ddeg wedi ei farw ym 1872, fe ddechreuwyd gwerthu'r casgliad, a phan glywyd son ym 1895 bod y llawysgrifau Cymraeg a Chymreig i gael eu gwerthu, fe benodwyd y llyfr�gellydd Ballinger a'r Athro Thomas Powel (Athro Celteg Coleg y Brifysgol Caerdydd ac aelod gwerthfawr o bwyllgor y llyfrgell am lawer blwyddyn) i fynd i archwilio'r casgliad.\nPenderfynwyd ei brynu a chodwyd yr arian drwy dan�ysgrifiadau'r cyhoedd a thrwy roddion (fe roddodd Ardalydd Bute, er enghraifft, �1,000). Fe gostiodd y cyfan �3,500, a phan gofiwn ni mai tua �650 y flwyddyn oedd yn cael ei wario ar lyfrau yr adeg honno mae'n rhaid canmol y pwyllgor am ei weledigaeth.\nGem y casgliad wrth gwrs yw Llyfr Aneirin, un o lawysgrifau llenyddol cynharaf Cymru. Onibai iddi grwydro o lyfrgell Hengwrt (lle'r oedd hi ar un adeg ym meddiant Robert Vaughan), a mynd drwy sawl par o ddwylo cyn i Phillipps ei phrynu oddi wrth Thomas Price 'Carnhuanawc,' mwy na thebyg mai yn Aber�ystwyth y byddai Llyfr Aneirin heddiw.\nNODYN: Crynodeb bach yw'r uchod o'r ddarlith a draddodwyd i Gymdeithas Bob Owen yn y Brifwyl yng Nghaerdydd. Fel cyhoeddir yn llawn erbyn y Brif�wyl yng Nghaernarfon mewn cyfrol a fydd yn cynnwys hefyd ddarlith Maldwyn Thomas ar Argraffu a chyhoeddi yng Nghaernarfon a draddodir i'r Gymdeithas yn y Brifwyl honno.


Cyfoeth Naturiol Cymru / Glöynnod Byw Niwbwrch\nGlöynnod Byw Niwbwrch\n20 Gorff 2017\nY mis hwn, Graham Williams, Uwch-reolwr Gwarchodfeydd Niwbwrch yw awdur y blog...\nWrth i ni deimlo gwres yr haul ar ein cefnau, mae bywyd gwyllt y gwanwyn yn dod yn fyw.\nMae’r trawsnewidiad hwn o’r byd naturiol yn un o uchafbwyntiau’r flwyddyn.\nUn o hoff ddyfodiadau’r gwanwyn a’r haf yw’r glöynnod byw. Gellir darganfod glöynnod byw ar amrywiaeth o gynefinoedd ar draws y wlad. Fel pryfed peillio eraill, maen nhw’n chwarae rôl allweddol yn cynnal tirweddau fferm a lled-naturiol Cymru.\nMae gan Niwbwrch amrywiaeth eang o löynnod byw.\nGwyn blaen oren yw un o’r rhywogaethau cyntaf o’r glöyn byw i ddod i’r amlwg yn y gwanwyn. Mae gwryw a benyw'r rhywogaeth hon yn wahanol iawn, gyda’r gwryw â blaen oren lliwgar, sy’n gyfrifol am yr enw. Mae’r fenyw yn debyg i wyn gwythïen werdd neu wyn bach gyda smotyn du nodweddiadol ar yr adain flaen uchaf. Mae’r fenyw yn dodwy un wy ar flodyn llefrith, planhigyn cyffredin sy’n tyfu yn y llaciau twyni llaith a llennyrch y coetir.\nMae’r twyn eang a glaswelltir y ddôl ar gwningar Niwbwrch yn gartref i löynnod byw, megis gweirlöyn y ddôl, copor bach, glesyn cyffredin a’r fritheg berlog fach. Mae’r gwibiwr llwyd tebyg i wyfyn, sy’n byw ar ymyl yr arfordir, i’w weld yn rheolaidd yn Niwbwrch, yn ogystal â’r gweirlöyn llwyd, wedi’i guddliwio’n dda ond yn weladwy diolch i’w arfer o ogwyddo’i adenydd tuag at yr haul er mwyn rheoleiddio’i dymheredd.\nUn o’r glöynnod byw mwyaf cyffredin yn y goedwig yw’r gweirlöyn brych.\nMae gwyfynod a glöynnod byw hefyd yn darparu digonedd o lindys hanfodol ar gyfer cywion yr adar sy’n nythu, fel corhedyddion y waun, ehedyddion, clochdariaid y cerrig a’r teloriaid penddu.\nYn Niwbwrch, rydym yn gweithio’n galed i reoli cynefinoedd ar gyfer glöynnod byw a phryfed peillio eraill. Mae pori eang ar gynefinoedd twyni yn cynnal glastir cyfoethog o blanhigion bwydo lindys, glaswellt twmpathog a ffynonellau neithdar.\nMae llennyrch a rhodfeydd yn rhan bwysig iawn o unrhyw goetir neu goedwig, ac yn un o’r cynefinoedd cyfoethocaf yn y coetir i bryfed, blodau gwyllt ac adar sy’n nythu ar lawr.\nYmweld â Niwbwrch\nMae gan Goedwig a Gwarchodfa Natur Genedlaethol Niwbwrch sawl llwybr cerdded wedi’u cyfeirbwyntio i helpu ymwelwyr i archwilio. Mae’r holl wybodaeth sydd ei angen arnoch i’w weld ar ein gwefan.