Sut ydw i'n canslo apwyntiad - Fy Iechyd Ar-lein - Cymraeg\nSut ydw i'n canslo apwyntiad\nOs nad oes angen apwyntiad arnoch mwyach, mae’n bwysig eich bod chi’n ei ganslo cyn gynted ag y bo modd.\nOs byddwch yn methu canslo apwyntiad cyn amser yr apwyntiad, bydd yn cael ei gofnodi fel apwyntiad na fynychwyd (DNA) yn eich meddygfa.\nI ganslo apwyntiad:\n1. Mewngofnodwch i www.fyiechydarlein-inps2.cymru.nhs.uk yn y ffordd arferol.\n2. Dewiswch Fy Apwyntiadau, a bydd eich sgrin Apwyntiadau yn ymddangos.\n3. Bydd unrhyw apwyntiad rydych wedi’i drefnu, p’un ai a wnaethoch ei dtrefnu yn y feddygfa neu ar-lein, yn cael ei ddangos. Gallwch weld lleoliad, dyddiad, amser a chlinigwr yr apwyntiad/apwyntiadau.\n4. Dewiswch yr apwyntiad rydych yn dymuno ei ganslo a chliciwch Canslo.\n5. Bydd y sgrin Canslo eich apwyntiad yn ymddangos:\n6. Dewiswch reswm dros ganslo o’r gwymplen.\n7. Cliciwch Cadarnhau.\n8. Os bydd yn llwyddiannus, bydd y neges Apwyntiad wedi’i ganslo’n llwyddiannus yn ymddangos. Efallai y byddwch yn derbyn neges e-bost yn cadarnhau eich bod chi wedi canslo’r apwyntiad (gan ddibynnu ar ddewis eich meddygfa).\n9. Os na fyddwch yn llwyddianus, bydd y neges Canslo apwyntiad wedi methu ymddangos. Cliciwch Yn ôl i ddychwelyd i’r manylion Canslo Apwyntiad.\nSylwer – Gan ddibynnu ar y drefn yn eich meddygfa, efallai y bydd torbwynt ar gyfer canslo. Mae hyn yn eich atal rhag canslo apwyntiadau ar-lein o gyfnod penodol cyn yr apwyntiad, er enghraifft o fewn 30 munud cyn amser yr apwyntiad. Os yw torbwynt canslo’n berthnasol a chewch eich atal rhag canslo’r apwyntiad, rhaid i chi gysylltu â’ch meddygfa cyn amser yr apwyntiad i ganslo.\nSylwer – Pan fyddwch yn canslo apwyntiad ar-lein, bydd cwymplen o resymau dros ganslo i chi ddewis ohoni. Os ydych yn meddwl y dylid ychwanegu rheswm arall, cysylltwch â’ch meddygfa’n uniongyrchol, gan mai eich meddygfa sy’n gosod y rhestr yn eu system apwyntiadau meddyg teulu.\nDiweddarwyd ar February 14, 2017\nNewid Manylion y Cyfrif\nNi chanfuwyd unrhyw ganlyniadau


Côr am ganu’n Gymraeg yn ffeinal Songs of Praise – Golwg360\n26 Ebrill 2012 am 19:04\nSongs of Praise (Llun: BBC)\nMae côr ysgol o Lanelli wedi cyrraedd rownd derfynol côr y flwyddyn ar Songs of Praise y BBC, ac am blesio’r beirniaid yn Gymraeg.\nCôr iau Ysgol y Strade yw’r unig gôr o Gymru i gyrraedd y ffeinal, a’r unig un o ysgol wladol gan mai ysgolion bonedd yw’r pump arall.\nDywedodd arweinydd y côr, Christopher Davies, mai “gwaith caled gan y staff a’r disgyblion” yw’r allwedd i lwyddiant y côr.\n“Byddwn ni’n canu dwy gân grefyddol, un yn Gymraeg a’r llall yn Gymraeg a Saesneg.\n“Bydd hi’n braf clywed a gweld y Gymraeg ar y BBC” meddai Christopher Davies.\nLiberal England yn gofyn cwestiynau\nMae blog Liberal England, gan Jonathan Calder, yn gofyn pam fod cymaint o gorau o ysgolion bonedd yn y rownd derfynol.\n“Dw i ddim yn gwybod ai rheswm diwylliannol yntau economaidd yw e – ydy e’n costio llawer i gael côr da? – ond rydym ni wedi dod yn gyfarwydd â’r fath yma o ddominyddiaeth mewn diwylliant a chwaraeon gan y sector preifat.”\nYchwanegodd Jonathan Calder mai’r unig ysgol wladol yw’r un o Gymru, “sydd o bosib yn deyrnged i draddodiad corawl y wlad honno neu i’w diffyg pwyslais ar ddosbarthiadau cymdeithasol. Neu efallai lwc.”\nDywedodd Christopher Davies fod “cerddoriaeth yn ein gwaed ni fel Cymry, mae’n dod yn naturiol inni.”\nMae côr Ysgol y Strade yn teithio i Eisteddfod Llangollen ym mis Gorffennaf ac yn gobeithio cyrraedd y brig eleni ar ôl dod yn ail agos i gôr o Groasia y llynedd.\nBydd y côr yn ymddangos ar Songs of Praise ddydd Sul am 5.15 ar BBC1.


[delwedd: ]Y Wal Ieithoedd yn Oriel 1, Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru\nMae tua 93 miliwn o bobl yn siarad Pwnjabeg. Cartre gwreiddiol yr iaith oedd ardal y Pwnjab, a rannwyd rhwng India a Phacistan wedi annibynniaeth ym 1947. Triga tua 70 y cant o siaradwyr Pwnjabeg yn Pacistan, a 30 y cant yn India. Mwslemiaid yw’r mwyafrif o siaradwyr Pwnjabeg Pacistan a defnyddiant yr iaith Urdu ar gyfer crefydd a diwylliant aruchel. Hindi yw iaith crefydd y Pwnjabiaid sy’n dilyn y grefydd Hindw. I’r Sikhiaid, fodd bynnag, Pwnjabeg yw prif iaith eu hysgrythur sanctaidd, y Guru Granth Sahib.\nDaeth nifer o Bwnjabiaid i’r Deyrnas Unedig yn y cyfnod rhwng diwedd y 1950au a dechrau’r 1970au. Fe ymgartrefodd y mwyafrif ohonynt o gwmpas Llundain, Canolbarth Lloegr a threfi tecstilau gogledd Lloegr. Fodd bynnag, nid o India a Phacistan yn unig y daethant. Roedd llawer ohonynt yn ddynion busnes a phobl broffesiynol o Ddwyrain Affrica, lle’r oedd Pwnjabiaid wedi mudo fel masnach


Agora 5 (Mis Medi) | Cristnogaeth 21\nCynnwys Rhifyn 5 (Mis Medi)\nIaith Addoli Rwth Tomos\nYmlaen yr Awn Joyce Boyd Tilman\nYr Ymneilltuwyr Nia Higginbotham\nOfnau ar ôl Brexit Rocet Arwel Jones\nOnd Rocet Arwel Jones\nRhodd Duw i Gymru Wynford Ellis Owen\nDoes neb yn poeni am Seion Enid Morgan\nDau Hanner Bywyd\nPytiau i’w Trafod\nYn yr Almaen mae miloedd o newydd-ddyfodiaid wedi cael croeso – a thipyn o gwyno o’r herwydd. Mae dull trefnus a phwrpasol yr Almaenwyr a doethineb Angela Merkel wedi golygu rhoi llety diogel dros dro i filoedd o bobl tra maent yn penderfynu sut i roi statws cyfreithiol iddyn nhw. Bu’n hynod ddiddorol gwrando ym mis Gorffennaf ar Almaenwyr ymroddedig a hoffus, rhai’n Gristnogion, rhai ddim, yn trafod canlyniadau’r mewnlifiad.\nYmlaen yr Awn\nYmlaen yr awn yn llawn o’r Atgyfodiad,\nymlaen yr awn, o nerth i nerth bob dydd,\nymlaen yr awn mewn ffydd yn dweud yr hanes\nam gariad Duw a’n deil yn dynn a rhydd;\nfe ganwn gân i newid byd sy’n wylo,\nbreuddwydio wnawn am glwyfau na fydd mwy,\ncawn lunio brodwaith o’r holl fyd mewn undod\nOFNAU’N CODI AR ÔL BREXIT\nRocet Arwel Jones\nMae gen i ofn. Am y tro cyntaf yn fy mywyd mae gen i ofn gwirioneddol ynglŷn â natur a chyfeiriad gwleidyddol a chymdeithasol Cymru.\nDyw canlyniad y refferendwm ar Ewrop ddim ond yn un darn o hynny. Fe fydd yn garreg filltir o bwys yn nhreigl y blynyddoedd hyn, ond yn ei hanfod, nid dyna’r broblem.\nDwi ddim yn awgrymu ...\nRhodd Duw i\nRhodd Duw i’r 20fed Ganrif\nAstudiaeth o Ddeuddeg Cam yr AA (Alcoholigion Anhybys) (AA)\nWrth dderbyn gwahoddiad y golygydd i ysgrifennu am 12 Cam Alcoholigion Anhysbys dros y deuddeg mis nesaf i Agora, tybiais y byddai’n well, cyn dechrau, egluro peth o athroniaeth ac ethos y Stafell Fyw – fel y gallwch ddeall yn well beth sydd wrth wraidd ...\nEnghraifft yw’r isod o waith Richard Rohr – awdur toreithiog a Ffransisiad yn America sy’n gyfrifol am y Centre for Action and Contemplation\nDatblygiad Dynol yn yr Ysgrythurau\nMae’n help gwybod am y ffurf bwa enfys cyfan sydd i’n hoes, i ble mae’n anelu ac yn arwain. Bu i Walter Brueggemann, un o’m hoff ysgolheigion ysgrythurol, wneud cysylltiad disglair iawn rhwng  datblygiad yr ysgrythurau ...\nIaith addoli – yr angen am newid\nDatblygodd y Llyfr Gweddi Gyffredin bum canrif yn ôl mewn cyfnod o ddadleuon ffyrnig ynglŷn â beth yn union yr oedd Eglwys Loegr yn ei gredu. Datblygodd addoli Anghydffurfiol, gydag un weddi hir a phregeth hir, pan oedd gwrando ar un person yn siarad am gyfnod hir yn ddull cyffredin iawn o drosglwyddo gwybodaeth. Erbyn heddiw mae mathau eraill o gyfathrebu, gweledol yn bennaf, ...\nDyma’r ail erthygl mewn cyfres am gyflwr yr eglwysi yng Nghymru. Mae’r gyntaf, am yr Eglwys Gatholig Rufeinig, yn Agora 4.\nPersonol iawn yw fy myfyrdod ar sefyllfa Anghydffurfiaeth yng Nghymru. Personol a chymysglyd. Does dim dechrau pendant na diweddglo clir. Does gen i ddim atebion. Sgwrs dros baned fel petai, nid erthygl gyflawn. Gan wybod hefyd fod yna eithriadau disglair.\nWrth nesu at oed yr addewid, synnaf at y newidiadau aruthrol ...\nAberystwyth: Haf 2016\nMae gen i ofn yr haf a’i gymylau fel dyrnau duon yn poeri sen i gannwyll ein llygad.\nMae gen i ofn gweld ein plant yn gwreiddio mewn cynefin crin ac yn chwarae â thân, tra bod awel o hen fegin front yn siglo’r crud a chyfeilio i hwiangerddi’n hunllef.\nDoes neb yn poeni am Seion\nYmaflyd â’r Testunau: Jeremeia 30:12-17; Luc 13:31-5 a 19:41-4\n“Does neb yn poeni am Seion,”\nYdi Ewrop ar fin chwalu? Ydi’r drefn economaidd ar fin dymchwel? Ydi symud pobloedd yn mynd i ddadsefydlogi teyrnasoedd y ddaear? Ydi trais yn mynd i sgubo ymaith ein gwerthoedd a’n traddodiad? Ydi hi ar ben arnom ni?\nWrth edrych ar enbydrwydd ‘cyflwr y byd’ drwy sbectol y cyfryngau, y demtasiwn yw mynd i guddio, cysuro’n hunain y daw popeth yn iawn rywsut neu’i gilydd, mygu ...\n(Mae croeso i bawb anfon eu hoff ddyfyniadau i’r Golygydd i’w rhannu â phawb o bobl C21)\n“Mae’r traddodiad Cristnogol yn rhodd, rhodd gymhleth, sy’n gwahodd ac yn hawlio hyrwyddo  ac nid mygu dadl.”\n“Chwiliais mewn temlau, mewn eglwysi, mewn mosques. Ond yn fy nghalon y deuthum o hyd i’r dwyfol.”\n“Dwyt ti ddim yn berchen ar enaid, enaid ...


Peredur Williams - Prifysgol Bangor\nMr Peredur Williams\nMae Peredur Williams yn ddarlithydd Dylunio Cynnyrch a Thechnoleg, ac Addysg. Graddiodd gyda BSc (Anrh) ym 1999 o Brifysgol Sheffield Hallam gan gychwyn ei swydd addysgu gyntaf yn Ysgol uwchradd Cymer Rhondda, De Cymru: cyn symud i Ysgol Brynrefail, Gwynedd yn 2001.\nYn 2017 cyflawnodd Peredur MA:Design o Brifysgol DeMontfort yn edrych ar greadigrwydd o fewn addysg\nBu’n rhan o Gymunedau Dysgu Proffesiynol ar gyfer datblygu a rhannu arferion da yn drawsgwricwlaidd o fewn addysg yng Ngwynedd.\nErs dros 10 mlynedd mae Peredur wedi bod yn arholwr Dylunio a Thechnoleg (Deunyddiau Gwrthiannol) ar lefel TGAU i CBAC, cyn hynny roedd yn safonwr ar gyfer Dylunio Cynnyrch Lefel A ac AS i CBAC.\nDerbyniodd Peredur gymrawd gan y Royal Society of Arts (RSA) ym 2015.\nYmunodd â’r adran Ddylunio ym Mangor ym 2013 ble mae’n darlithio ar agweddau o ddylunio, cyfathrebu gweledol, arferion CAD a CAM, astudiaethau proffesiynol; mae’n arwain ar brojectau dylunio a gweithgynhyrchu. Mae hefyd yn diwtor ymwled ar gyfer profiadau ysgol a phrofiadau yn y gweithle. Ym 2015 sefydlodd y gynhadledd Dylunio flynyddol sy’n croesawu cyn fyfyrwyr a siaradwyr gwadd.\nMae’n gyd awdur o Strategaeth Ddylunio Bangor. Yn ei amser sbâr mae’n hoffi dylunio a chynhyrchu ei ddodrefn ei hun ar cacennau pen-blwydd blynyddol i’w ddau o blant.\nBSc Dylunio a Thechnoleg SAC a BSc Dylunio Cynnyrch,\nAstudiaethau proffesiynol, modiwlau dylunio a gweithgynhyrchu, CAD, cyfathrebu graffigol, tiwtor profiad ysgol a phrofiad yn y gweithle, tiwtor ar gyfer traethodau hir.\nCysylltwch gyda Peredur os ydych yn\nfyfyriwr sydd â diddordeb yn ein cyrsiau BSc Dylunio Cynnyrch neu BSc Dylunio a Thechnoleg gyda SAC (Statws Athro Cymwysedig)\nathro cynradd neu uwchradd sydd eisiau cymorth ymarferol neu cymorth i ddatblygu projectau\ngwmni dylunio neu gweithgynhyrchu sydd a diddordeb mewn cynnig cyfleoedd yn y gweithle i’n myfyrwyr.\n2017 - MA , Dylunio - Creadigrwydd o fewn addysg


Llywodraeth Cymru | Gwerthuso Gwaith 'Atal' Cyngor Mwslemiaid Cymru\nDyddiad rhyddhau: 19 Gorffennaf 2012\nMae'r Cyngor wedi cyflawni gwaith i atal eithafiaeth dreisgar rhwng 2009 a 2012.\nRoedd y gwaith yn cynnwys hyfforddiant llywodraethu ac amddiffyn plant ar gyfer mosgiau, madrassahs a sefydiadau Mwslimaidd. Hyfforddiant 'Radical Middle Way' ar fynd i’r afael ag ideoleg eithafol, a phrosiectau arwain ar ddatblygu pobl ifanc.\nRoedd y bobl gafodd eu cyfweld ac oedd wedi mynd ar yr hyfforddiant llywodraethu ac amddiffyn plant yn dweud eu bod wedi’u gweld yn ddefnyddiol iawn. Roeddent yn gallu rhoi llawer o enghreifftiau o sut roedd yr hyfforddiant wedi’u cymell hwy i wella arferion gweithredu sefydliadau Mwslimaidd.\nRoedd y rhai fu ar yr hyfforddiant Radical Middle Way hefyd yn teimlo bod yr hyfforddiant wedi’u paratoi hwy’n well i ddiogelu’r cymunedau roeddent yn eu gwasanaethu, yn enwedig pobl ifanc, yn erbyn dadleuon yr eithafwyr.\nYn y dyfodol, dylai LlC gomisiynu rhaglenni trwy broses dendro agored sy’n cynnwys amcanion eglur ar gyfer y deilliannau, sut bydd y rhain yn cael eu mesur, gofynion adrodd tynnach ac eglurder am recriwtio a gwariant ar y prosiect.\nMae angen i raglenni yn y dyfodol sy’n cael eu hariannu gyda’r nod o atal pobl rhag cymryd rhan mewn eithafiaeth dreisiol fod yn canolbwyntio’n eglur ar daclo’r unigolion hynny mae risg iddynt ac sy’n agored i gael eu denu tuag at eithafiaeth dreisiol.\nAm ragor o wybodaeth plîs cysylltwch Robert Willis Ffôn: 0300 062 8138.\nGwerthuso Gwaith 'Atal' Cyngor Mwslemiaid Cymru (Saesneg yn unig)


Mae ein clwb byddar theatr arobryn yn cynnig y canlynol i aelodau Sherman 5 sy'n aelodau o'r gymuned fyddar:\n•\tTocynnau Sherman 5 gostyngedig (£5 i bobl dros 25 oed / £2.50 i bobl dan 25 oed)\n•\tPerfformiadau gydag is-deitlau neu mewn BSL\n•\tCyflwyniadau BSL i gynyrchiadau AM DDIM\n•\tCymorth BSL cyn y sioe yn ein cyntedd a'n caffi AM DDIM\n•\tSgyrsiau BSL ar ôl y sioe ar gyfer detholiad o gynyrchiadau AM DDIM\nBydd cymorth BSL yn ein bar caffi a chyntedd cyn pob perfformiad.\nArchebwch eich tocynnau theatr ymlaen llaw i gymryd mantais o'r cynnig rhad ac am ddim hwn.\nGallwch wneud hyn drwy e-bostio’r Swyddfa Docynnau yn box.office@shermantheatre.co.uk a gadael i'n haelodau staff cyfeillgar wybod eich bod yn aelod Sherman 5 o Glwb Byddar y Theatr.\nGallwch dalu am eich tocynnau pan fyddwch yn eu casglu.\nPERFFORMIADAU CLWB BYDDAR Y THEATR\nGwobr Action on Hearing Loss Cymru\nRoeddem yn falch bod Action on Hearing Loss Cymru wedi cydnabod Clwb Pobl Fyddar Theatr y Sherman drwy ddyfarnu gwobr Rhagoriaeth Cymru iddo yn 2017 a 2018 - cynhaliwyd y broses ddyfarnu gan banel o bobl sy'n fyddar ac yn drwm eu clyw ac aelodau o'r elusen. Mae'r gwobrau yn cydnabod sefydliadau sy'n gweithio i wella gwasanaethau i'r 575,000 o bobl yng Nghymru sydd wedi colli eu clyw.


Job Details - Cynorthwy-ydd Adfywio a Chynaliadwyedd\nMae’r Gyfarwyddiaeth Cynllunio, Trafnidiaeth a’r Amgylchedd yn chwilio am Gynorthwy-ydd Adfywio a Chynaliadwyedd i ymuno â Thîm Ynni a Chynaliadwyedd y Cyngor i gefnogi darpariaeth projectau ynni domestig y Cyngor gan gynnwys y Strategaeth Gwres Fforddiadwy.\nByddwch yn cefnogi mesurau effeithlonrwydd ynni ar gyfer y stoc tai gan gynnwys mentrau technoleg adnewyddadwy ac ardal seiliedig ar gynlluniau ôl-ffitio. Byddwch hefyd yn cefnogi’r broses o ddarparu Tystysgrifau Perfformiad Ynni sy’n ofynnol ar gyfer y stoc tai.\nByddwch yn meddu ar wybodaeth a dealltwriaeth o faes ynni a chynaliadwyedd.\nBydd gennych sgiliau cyfathrebu a rhyngbersonol effeithiol hefyd, yn ogystal â sgiliau trefnu da.


Cyfle o hyd i roi Tregaron a’r fro ar y map yn 2020! – Bro360\nCyfle o hyd i roi Tregaron a’r fro ar y map yn 2020!\nGwahoddiad i bobol Tregaron a’r fro ymuno mewn sesiwn ddigidol nos Lun 4 Mai\nOes awydd i gael lle ar y we i dynnu popeth sy’n dda am ardal Tregaron ynghyd?\n‘Na chi un o’r cwestiynau y byddwn yn eu holi nos Lun 4 Mai, mewn sesiwn ddigidol gydag arweinwyr lleol.\nMae 6 gwefan straeon lleol wedi’u creu dan adain cynllun Bro360 a chwmni Golwg hyd yn hyn: pedair yn ardal Arfon a dau yng Ngheredigion, sef BroAber360 (gwefan fro gogledd Ceredigion, sy’n perthyn i drigolion o Dre’r Ddôl i Lanrhystud i Gwmystwyth) a Clonc360 (gwefan fro Llanbed a’r cylch).\nA nawr, mae gan Dregaron a’r cylch gyfle i fod yn rhan o’r criw!\nGwneud gwahaniaeth i’r ardal leol\nEr mwyn darganfod a oes awydd creu gwefan straeon lleol i’r fro, rydym yn gwahodd pawb sydd â diddordeb i ymuno yn y sgwrs trwy ap Zoom nos Lun 4 Mai. Bydd yn gyfle:\ni glywed mwy am botensial gwefan fro i wneud gwahaniaeth i’r gymuned\ni weld pa mor hawdd fydd hi i chi gyfrannu\ni ffindio mas faint o fwrlwm sydd yn y fro a allai gael ei grynhoi mewn un man\ni drafod pa gyfryngau digidol sydd ar gael, a sut i’w defnyddio i wneud daioni\nCovid-19 a’r newid mewn cymdeithas\nMae cyfnod Covid-19 yn profi’n anodd i gymaint o bobol – o fusnesau bach i arweinwyr mudiadau. Ond er bod prysurdeb arferol ein cymunedau wedi lleihau ar un llaw, mae’r argyfwng wedi ennyn ymateb cadarnhaol ar y llaw arall.\nNod Bro360 yw gweithio gyda phobol Tregaron a’r cylch i helpu’r gymdeithas i addasu yn awr, ac wrth i ni wynebu ‘normal newydd’ dros y misoedd a’r blynyddoedd nesa.\nMae’r cyfnod yma wedi profi bod gan dechnoleg rôl gadarnhaol i’w chwarae, dim ond i’r bobol sy’n frwd dros wneud gwahaniaeth yn eu cymuned leol fanteisio ar ei holl bosibiliadau a’i ddefnyddio i ategu gweithgarwch ‘go iawn’ yn ein neuaddau, ein festrïoedd a’n tafarndai.\nO Ledrod i Landdewi, o Bont i Fwlchllan – ymunwch yn y sesiwn nos Lun am 8pm i ddarganfod sut gallwn ddefnyddio gwefan fro i gryfhau’r gymdeithas.\nI roi gwybod eich bod am ddod ac i gael help i ddefnyddio Zoom, ebostiwch Dan – Ysgogydd Bro360 yng ngogledd Ceredigion.


Sefydliad Marchnata Da a Gwael | Martech Zone\nSefydliad Marchnata Da a Gwael\nDydd Mawrth, Tachwedd 11, 2014 Dydd Mawrth, Tachwedd 11, 2014 Douglas Karr\nMae'n ymddangos bod doethineb yn un o'r pethau hynny nad ydyn nhw'n cael eu dysgu, mae'n dod gyda phoen, llawenydd a phrofiadau eraill. Wrth imi dyfu’n fwy aeddfed yn fy musnes, gwelaf mai po fwyaf o amser a dreuliaf yn gosod disgwyliadau, y gorau neu waeth y bydd y canlyniadau gyda’n cwsmeriaid. Os dywedaf y byddaf yn cyflawni rhywbeth ac mae'n cymryd mwy o amser nag yr oeddwn wedi'i ddychmygu - mae'r disgwyliad a gollwyd yn achosi rhwystredigaeth. Os dywedaf fy mod i'n mynd i gyflawni rhywbeth ac rwy'n darparu'r prosiect yn ychwanegol at waith arall o werth - mi wnes i ragori ar y disgwyliadau ac mae'r cleient yn hapus.\nRwy'n dal i fethu â chyrraedd sawl gwaith, ond mae sylfaen fy llwyddiant mewn busnes wedi'i alinio'n agos â'r disgwyliadau a osodais. Nid wyf yn credu bod hynny'n epiffoni - ond credaf ei fod yn sylfaen marchnata da a drwg gydag unrhyw fusnes ar-lein. Mae gosod disgwyliadau yn cael ei danamcangyfrif yn fawr. Defnyddiwch achosion, astudiaethau achos, ystadegau, datganiadau i'r wasg, postiadau, diweddariadau ... mae popeth a wnawn yn aml yn ymwneud â'r senario â chas gorau, nid am senarios realistig.\nYr wythnos hon teithiais i Florida i groesawu fy nai yn ôl o'i leoliad cyntaf drosodd yn y Gwlff. Gyrrais i lawr gyda fy nghi, felly gwnaethon ni lawer o stopio. Mewn un ardal orffwys yn Florida, gwelais yr arwydd eithaf doniol hwn dros y troethfeydd.\nY broblem gyda'r arwydd, wrth gwrs, yw er ei fod yn marchnata awtomeiddio'r wrinol, i gasgen glyfar fel fi, mae'n darparu neges farchnata hollol wahanol na ellir ei chyrraedd. Nid yw'r llawdriniaeth, wrth gwrs, yn ddi-dwylo ... byddai hynny'n eithaf anhygoel ond yn fwyaf tebygol yn anghyfreithlon.\nMae'n rhaid i ni fod yn ofalus gyda'r disgwyliadau marchnata rydyn ni'n eu gosod. Er mai ein nod efallai yw cyfleu'r cynnydd a'r buddsoddiad a wnawn, nid yw o reidrwydd yn cyfleu'r un neges i'n cynulleidfa.\nBydd gosod disgwyliadau cywir, cyraeddadwy yn eich ymdrechion marchnata yn eich helpu i nodi a chau'r cwsmeriaid cywir, gan arwain at fwy o gadw a mwy o werth i gwsmeriaid. Bydd gosod disgwyliadau gwael nid yn unig yn arwain at gyfraddau athreuliad uchel, ond gall hefyd yrru adolygiadau gwael a sgwrs gymdeithasol ar-lein. Gall hyn, yn ei dro, yrru busnes i ffwrdd a allai fel arall fod yn gwsmeriaid da.\nSylfaen yr holl farchnata yw gosod disgwyliadau mawr. Mae marchnata gwych yn arwain at berthnasoedd gwych â chwsmeriaid, sy'n arwain at adeiladu enw da ar-lein ... sy'n arwain at fwy o gwsmeriaid gwych.\nAdeiladu CTAs a'u Dosbarthu fel Hysbysebion Baner gyda Bannersnack\n5 Offer a fydd yn Gwella'ch Canlyniadau o Blogio\nTachwedd 13, 2014 3 yn: 38 AC\nMae pob pwynt rydych chi wedi'i ysgrifennu yn iawn fel glaw.\nMae gosod disgwyliadau realistig yn lle'r cas gorau yn canolbwyntio mwy ar ganlyniadau. Marchnata Da a Gwael yw'r holl gêm o osod disgwyliad.\nAc mae'n rhaid i mi ddweud mai enghraifft rydych chi wedi'i rhoi yw meddwl yn chwythu… .LOL\nTachwedd 21, 2014 9 yn: 24 AC\nPost gwych - rydw i wedi ehangu ar y pwnc hwn yn fy mlog diweddaraf. Byddwn yn anrhydedd iawn pe byddech yn edrych arno ac yn rhoi unrhyw adborth imi? https://www.linkedin.com/pulse/article/20141121125524-103311141-are-marketers-living-up-to-customer-expectations-this-christmas\nY naill ffordd neu'r llall, daliwch ati gyda'r gwaith da!


Asedau | Blog Y Gyfnewidfa Arfer Da | Page 3\nTrosglwyddo asedau i’r sector gwirfoddol\nMawrth 10, 2015 Mehefin 12, 2019 / Good Practice Exchange\nMae’r Gyfnewidfa Arfer Da yn ceisio sicrhau nad yw’r digwyddiadau a gynhaliwyd gennym yn golygu mai dyna ddiwedd y daith i bwnc rydym yn gweithio arno. Rydym yn ceisio rhannu syniadau, adnoddau a safbwyntiau er mwyn dechrau trafodaethau ac annog pobl i ddod o hyd i gyfleoedd i wella’u gwaith.\nNid oedd rhaid inni aros yn hir cyn i’r arfer da cyntaf gael ei rannu ar Twitter yn ystod ein seminar Gwneud Defnydd Gwell o Asedau Cyhoeddus, wrth i Wasanaeth Cyngor a Chymorth Cymunedau’n Gyntaf gysylltu â ni i’n hysbysu am waith diddorol yng Nghaerdydd i helpu sefydliad cymunedol i ddod yn gyfrifol am reoli ased.\nRoeddwn yn awyddus i ddysgu mwy am hyn oherwydd roedd yn cyd-fynd yn dda â gweithdy Richard Davies a oedd yn ystyried y cymorth sydd ei angen ar sefydliadau gwirfoddol a chymunedol er mwyn sicrhau trosglwyddiad llwyddiannus.\nSiaradais â Gareth Kiddie, a oedd yn gweithio fel ymgynghorydd wrth drosglwyddo ased ym Mhentre-baen, a Michelle Powell o ACE (Gweithredu yng Nghaerau a Threlái) a gefnogodd y broses.\nYn y seminar siaradodd Richard am yr heriau niferus y mae sefydliadau cymunedol yn eu hwynebu, lle mae capasiti yn broblem allweddol. Mae sefydliadau cymunedol yn dibynnu ar wirfoddolwyr, felly nid yw’n syndod bod Gareth wedi dweud bod y broses Dendro Gystadleuol yn rhwystr i drosglwyddo ased, yn hytrach na galluogwr. Yn hytrach awgrymodd Gareth y dylid cefnogi sefydliadau yn gynnar yn y proses er mwyn sicrhau eu bod yn cael mynediad i’r wybodaeth a’r arbenigedd cywir a chyfle go iawn i lwyddo.\nAmlygodd Gareth hefyd y broblem capasiti mewn cyd-destun arall, sef y ffaith bod TUPE hefyd yn fater i sefydliadau cymunedol. Nid yw sefydliadau gwirfoddol bach fel arfer mewn sefyllfa i gynnig yr un termau â’r sector cyhoeddus i’w staff. Eto, drwy weithio gyda’r sefydliad cymunedol ar gam cynnar, llwyddwyd i’w helpu i oresgyn y problemau sydd ynghlwm wrth hyn.\nRichard Davies o GAVO\nYn ystod fy ngalwad ffôn gyda Michelle, soniodd am bwysigrwydd bod yn hyblyg yn ystod y broses. Roedd yr adeilad ar fin cau, ond o ganlyniad i ddatganiad o ddiddordeb i’r cyngor, rhoddwyd trwydded i’r sefydliad ddefnyddio’r lle. Rhoddodd y drwydded hon gyfle i ACE (Gweithredu yng Nghaerau a Threlái) weithio ochr yn ochr â’r sefydliad. Roedd hyn yn golygu ei bod yn bosibl i’r sefydliad ddatblygu cyfres o weithgareddau, a arweiniodd at roi cynllun busnes at ei gilydd a rhagweld costau’n well.\nSoniodd Michelle hefyd am ba mor hanfodol oedd cyfathrebu parhaus rhwng y cyngor a’r sefydliad cymunedol er mwyn sicrhau bod y ddau sefydliad yn gwybod lle maent yn sefyll. Mae cyfathrebu wedi gwella ers i’r cyngor penodi swyddog sydd wedi’i neilltuo i roi cymorth, a dylai hyn symleiddio’r proses yn y dyfodol. Mae hefyd yn wych bod Llawlyfr Camu Fyny ar gyfer datblygu a rheoli gwasanaethau ac asedau wedi cael ei lunio. Credaf fod yr iaith a ddefnyddir yn y pecyn cymorth yn wych – mae’n hawdd ei deall ac mae’r pecyn yn hawdd ei ddefnyddio, ac mae hyn o gymorth mawr gan fod y broses ei hun yn gallu bod yn gymhleth.\nBydd sefydliadau’r sector cyhoeddus o dan bwysau ariannol am gryn amser, felly mae’n debygol y caiff rhagor o asedau eu trosglwyddo i sefydliadau gwirfoddol a chymunedol. Felly, mae’n hanfodol ein bod yn dysgu gwersi o ddulliau gweithredu ein gilydd er mwyn i ni sicrhau’r defnydd gorau posibl o’r asedau hyn ar gyfer cymunedau ledled Cymru.\nIonawr 27, 2014 Mehefin 12, 2019 / Good Practice Exchange\nBlog da gan Chris Bolton, Rheolwr Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru ar Gofnodion Asesu Lleoliad ar gyfer Gwaith i Fyfyriwr Meddygol.\nChris Bolton, Manager of the Good Practice Exchange at the Wales Audit Office blogs on Medical Student Work Based Placement Assessment Records.\nNHS Hackday Cardiff #nhshd. Medical Student Work Based Placement Assessment Records.


Y Sioe Ceir Clasur yn dychwelyd i Daith Pyllau Glo Cymru\nTaith Pyllau Glo Cymru ym Mharc Treftadaeth Cwm Rhondda fydd pen pob taith y mis nesaf wrth i drefnwyr baratoi ar gyfer Sioe Ceir Clasur 2019.\nCeir Porsche perffaith, ceir Ford ffantastig a cheir Golf gwych - byddan nhw a llwyth o geir clasur eraill i gyd i'w gweld yn erbyn cefndir trawiadol Pwll Glo Lewis Merthyr.\nBydd yr achlysur yn cael ei gynnal ar benwythnos Sul y Tadau mewn partneriaeth â Chlwb Ceir Clasur Morgannwg. Mae'n ddiwrnod i'r brenin i'r rheiny sydd wrth eu boddau â cheir, ac yn gyfle i weld cerbydau prydferth o'r oes o'r blaen.\nGyda'r Sioe Ceir Clasur yn Nhaith Pyllau Glo Cymru, bydd rhywbeth at ddant pawb yno ar ddydd Sadwrn, 15 Mehefin.\nBydd modd i ymwelwyr fynd ar daith, mwynhau'r ffair grefftau, prynu siocled wedi'i wneud â llaw, pori'r siop anrhegion i brynu rhywbeth i Dad neu Dad-cu a chael cinio neu de prynhawn blasus – heb orfod symud yn rhy bell!\nHefyd, beth am dreulio rhan o'r diwrnod drwy fynd ar Daith dan ddaear yr Aur Du, lle mae modd camu yn ôl troed y dynion a oedd arfer gweithio ym mhyllau glo Cymoedd Cymru. Fe gewch chi'ch helmed glöwr eich hun, cyn teithio yn ôl mewn amser a chlywed atgofion a straeon ar hyd y daith. Mae'r daith hefyd yn cynnwys DRAM! Y Profiad Sinematig.\nMae'r cwmni arobryn Craft of Hearts bellach wedi'i leoli yn Nhaith Pyllau Glo Cymru, a byddan nhw'n cynnal ffair grefftau ar y diwrnod, gyda stondinau yn gwerthu crefftau mân, prydferth a thrawiadol.\nMae Taith Pyllau Glo Cymru hefyd yn gartref erbyn hyn i'r Chocolate House, sydd wedi ennill llu o wobrau. Mae eu siocledi wedi'u gwneud â llaw yn cael eu gwerthu i urddasolion tramor, enwogion a gwestai 5 Seren. Mae modd i chi ymweld â'u siop siocled unigryw a phrynu danteithion melys, neu beth am archebu lle ar eich gweithdy gwneud siocled eich hun a dod yn feistr y siocledi?\nBydd Caffi Bracchi, sydd newydd ei adnewyddu, hefyd ar agor. Mae'n gwerthu cacennau ffres, bwyd poeth blasus – wedi'i baratoi â chynnyrch lleol – yn ogystal â diodydd poeth ac oer.\nBydd y Sioe Ceir Clasur yn cael ei chynnal rhwng 10.30am a 4.30pm. Mae'n costio £2 ac mae mynediad am ddim i blant dan 5 oed.\nMae mynediad i'r Ffair Grefftau yn rhad ac am ddim ac, os ydych chi'n dymuno manteisio ar Daith dan ddaear yr Aur Du, mae modd i chi archebu'ch tocynnau ar-lein nawr.\nMeddai'r Cynghorydd Ann Crimmings, Aelod o'r Cabinet ar faterion yr Amgylchedd a Hamdden, a Gwasanaethau Treftadaeth: "Mae'r Sioe Ceir Clasur yn achlysur poblogaidd sy'n cael ei gynnal yn Nhaith Pyllau Glo Cymru ac sy'n denu ymwelwyr o bob man yng Nghymru a thu hwnt.\n"Dewch i fwynhau diwrnod arbennig yn archwilio hanes a threftadaeth y diwydiant ceir a glo a manteisio ar gyfle i gymryd cam yn ôl i weld sut roedd byw mewn oes a fu.\n“Hyd yn oed os ydych chi wedi bod i Daith Pyllau Glo Cymru i gwrdd â'n glowyr o'r blaen, byddwn ni wrth ein bodd yn eich croesawu yn ôl yn 2019! Mae llawer o bethau cyffrous a llawn hwyl yn digwydd, gan gynnwys DRAM! Y Profiad Sinematig yn rhan o Daith dan ddaear yr Aur Du.\n“Mae Taith Pyllau Glo Cymru yn cynnig llawer o achlysuron diddorol i'w mwynhau drwy gydol y flwyddyn, o ffeiriau hwyl ac achlysuron i'r plant, i arddangosfeydd arbennig yn yr Amgueddfa, a hyd yn oed cyngherddau cerddoriaeth. Mae'n deg dweud bod rhywbeth i bawb yn yr atyniad gwych yma!”\nTrefnwch daith i atyniad Taith Pyllau Glo Cymru a chadw lle ar Daith dan ddaear yr Aur Du ar-lein yma: www.rctcbc.gov.uk/TaithPyllauGloCymru neu drwy ffonio 01443 682036.


kimkat1384k Telynegion Maes A Mor / Eifion Wyn / 1908\n1384k Telynegion Maes A Mor. Eifion Wyn (x1908). Tan y garreg lâs a'r blodau, / Cysga, berl dy fam; / Gwybod mae dy dad a minnau / Na dderbyni gam: / Gwn nad oes un beddrod bychan / Heb ei angel gwyn; / Cwsg, fy mhlentyn, yma'th hunan - / Cwsg, Goronwy Wyn.\nTELYNEGION MAES A MOR.\nEifion Wyn (1908)\nAdolygiadau diweddaraf: 02 07 2002\nEifion Wyn. Enw barddonol Eliseus Williams (1867-1926, bu farw yn ?58/59 oed). Ganwyd ef ym Mhorthmadog. Ni chafodd fawr o addysg ffurfiol. Serch hynny, a diolch i’r addysg a dderbyniwyd yn yr Ysgol Sul, bu wedyn yn athro yn ei dref enedigol, ac wedyn ym Mhentrefoelas. ‘Telynegion Maes a Mor’ (a gyhoeddwyd yn 1908 pan oedd yn 40/41 oed) yw ei waith mwyaf enwog. Mae’r arddull yn syml ac yn uniongyrchol. Bu llawer o’i gerddi yn boblogaidd fel darnau adrodd.\nY mae ym Mhorthmadog ysgol gynradd o’r enw Ysgol Eifion Wyn.\nAr dudalen Penrhyndeudraeth Deudraeth Cyf y mae sôn am Borthmadog ac Eifion Wyn\nCyfrol wedi ei phrynu gennyf yn nhref Ynyswydryn (Glastonbury), Gwlad yr Haf, 21 Awst 2002.\nY mae ar y rhagddalen y cyflwyniad a ganlyn:\nRhodd Cymrodorion Aberdar Medi 25 1925 i Gwilym Edryd Davies am basio’n uchaf gydag anrhydedd yn arholiad Senior y Bwrdd Canol. Arwyddwyd Mariel Morgan – Llwydd, Annie Charles, David O. Roberts. Ysgrifennydd.\nAwdur “Ieuenctid y Dydd” ac “Awdl y Bugail”.\nCaerdydd. The Educational Publishing Company.\nI’m Cenedl er mwyn Men.\n1.- Telynegion Bywyd.\n(x2) Hwiangerdd Sul y Blodau\n(Cyfieithiad i'r Saesneg gan y Parch. J. W. Wynne-Jones, M.A., Caernarfon)\n(x3) Flower Sunday Lullaby\n(x4) Llawhaiarn Bendefig\n(x6) Priodas Hun\n(x7) Ora Pro Nobis\n(x8) “Ora Pro Nobis”\n(x9) Mun ac Oenig\n(x10) “Nadolig Llawen”\n(x13) Gwên y Marw\n(x14) Yn Erw Duw\nII.- Telynegion Men.\n(x16) Hyd fin y maes, ym min yr hwyr\n(x17) Bob nos oleu leuad\n(x18) Cartre'r Haf yw Deffrobani\n(x19) Pe bai gennyt serch\n(x20) Hoffais di yn ieuanc, Men\n(x21) Tan dy lewyrch, leuad ieuanc\nIII.- Telynegion Serch.\n(x22) Y Blodyn Glâs\n(x23) Blodau a Serch\n(x24) Caru Hâf\n(x25) Hollt y Fellten\n(x26) Yr Afal Melyn\n(x28) Cynnyg Calon\n(x30) Merch y Felin\nIV.- Telynegion y Misoedd.\nV.- Telynegion y Maes.\n(x43) Trioedd y Mynydd\n(x44) Y Sêr\n(x45) Briallen Sul y Blodau\n(x46) Bardd a Blodeuyn\n(x47) Ystyriwch y Lili (Llyn y Garreg Wen)\n(x48) Cyfarch y Llinos (I blant fy mro)\n(x50) Liw Dydd, liw Nos\n(x51) Perthi Mai\nVI.- Telynegion y Môr.\n(x52) Y Llanw\n(x53) Yr Afon\n(x54) Y Porth Prydferth\n(x55) Os wyt Gymro\n(x56) Gwyl a Gwaith..\n(x57) Coelcerthi'r Bannau\n(x58) Cadwn Uchelwyl\n(x59) “Ochain y Clwyfawg”\n(x60) O'r Deffroad\n(x61) Cymru'r Diwygiad\n(x62) “Paradwys y Bardd”\nGerllaw yr Eryri\nA Chantref y Lli,\nMi genais i Gymru\nO serch ati hi;\nCyweiriais fy nhannau\nA gwynfyd fy oes,\nCes fwynder o'm telyn -\nCes lawryf, a loes.\nOnd canaf i'm henfro\nTra bo gennyf dant,\nAm lys yn ei bywyd,\nA bedd hefo'i phlant;\nOs sethrir fy nghalon\nFel gwinwryf tan draed,\nCaiff Cymru win newydd\nO redli fy ngwaed.\nAr deir-rhes fy nhelyn\n’Rwy'n canu o hyd,\nI drioedd fy hoffedd\nA thlysion y byd;\nA rhowch imi groesaw,\nNeu rhowch imi sôn,\nCaf fwynder o'm telyn,\nA chusan gan Men.\n(x2) Telynegion Bywyd. HWIANGERDD SUL Y BLODAU.\n(I fy Mam.)\nTan y garreg lâs a'r blodau,\nCysga, berl dy fam;\nGwybod mae dy dad a minnau\nNa dderbyni gam:\nGwn nad oes un beddrod bychan\nHeb ei angel gwyn;\nCwsg, fy mhlentyn, yma'th hunan -\nCwsg, Goronwy Wyn.\nCofio'r wy, pan oeddit gartre'n\nCysgu gyda ni,\nCadw fynnwn blant y pentre\nRhag dy darfu di :\nOnd boddlonwn iddynt heno,\nGyda'u miri iach,\nPe bai obaith iddynt ddeffro\nFy Ngoronwy bach.\nCwsg, fy mhlentyn, heb dy fami -\nCwsg yn erw Duw;\nCasglu blodau buom iti -\nSul y Blodau yw:\nChwe briallen fach a ddywed\nMai yr haf yw hi;\nCwsg o danynt heb eu gweled,\nCwsg, fy rhosyn i.\nBeth i serch yw mis a blwyddyn?\nCwsg, fy nhlysaf un;\nOnid ti yw’m hunig blentyn\nNad yw’n mynd yn hŷn?\nMae y lleill yn symud, symud,\nAc yn bryder im’;\nOnd nid felly di, f’anwylyd -\n’Chrwydra’r marw ddim!\nTan y garreg las, Goronwy, -\nCysga beth yn hwy;\nRhaid yw dweyd “Nos da,” Goronwy,\nMynd a’th ado’r wy:\nNid oes eisieu llaw i’th siglo\nYn dy newydd grud;\nCwsg, nes gweld ein gilydd eto,\nCwsg, a gwyn dy fyd.\n(x3) Telynegion Bywyd. FLOWER SUNDAY LULLABY\nWHERE the flow’rs and gray stone hide thee,\nSleep, my pearl, below;\nThat no harm shall e’er betide thee,\nI and father know\nLittle graves are never lonely,\nAngels guard their kin\nSleep, my child, thyself there only -\nSleep, Goronwy Wyn.\nWell I mind, when thou wert sleeping\nIn our home with me,\nVillage boys I’d fain be keeping\nFrom disturbing thee:\nWould to-night our rest were shaken\nBy their artless cheer,\nIf, ah I if they could awaken\nThee, Goronwy dear.\nSleep, my child, without thy mother,\nIn God’s acre rest;\nWe, this Flower Sunday, gather\nPosies for thy breast:\nSix small primroses unfolding\nTell of summer mild;\nSleep beneath them, none beholding,\nSleep, my rose, my child.\nWhat are months and years to mothers -\nSleep, my darling, so;\nThou alone, unlike the others,\nDost not older grow:\nThey are restless, restless ever,\nNot so thou, my darling, never\nDoes my dead one stray.\nSlumber yet awhile, Goronwy,\nUnder that gray stone;\nI must say “ Good night,” Goronwy,\nLeaving thee alone:\nStrange that cradle ! hand of mother\nNeed not rock thee now:\nSleep until we meet each other, -\nSleep, and blest be thou.\nJ. W. WYNNE-JONES, M.A.,\n(x4) Telynegion Bywyd. LLAWHAIARN BENDEFIG\nGWRANDAWEM riddfaniad y deri,\nGwrandawem ystori fy nhad -\n“Boed melitith ar Gastell Llawhaiarn,\nA’r felltith yn f endith i’w had ! “\n“Boed melltith,” griddfannai y deri,\nAil-gofiai y nefoedd y cam;\nYn llygad fy nhad yr oedd mellten,\nOnd lleithio’r oedd llygad fy mam.\n“Fy mhlant,” meddai, “dyma ystori\nYr anghyfanedd-dra a wnaed;\nHyd heddyw mae cofio yr ormes\nA’r adfyd yn poethi fy ngwaed;\nOs wyf yn oedrannus a musgrell,\nNid wyf mor anghofus a hyn,\nNad wn i pa bryd y dechreuodd\nFy marf a fy ngwallt droi yn wyn.\n“Adwaenoch y goedwig helwriaeth\nYmestyn i’r mynydd o’r cwm\nUn waith yr oedd honno’n dyddyndir,\nA chernau y mynydd yn llwm:\nNid oedd y tyddynod ond bychain,\nA gwyrog gan oedran, ond O!\nYr oent yn dreftadaeth i rywrai,\nA cherid y brwyn ar eu tô.\nYn fore llafuriai’r tyddynwyr,\nGan dyfu en gwenith a’u haidd;\nA’u chwiban a glywid o’r mynydd,\nFin nos, wrth gorlannu eu praidd;\nPan ganai y fwyalch ddyhuddgloch,\nHwy aent i noswylio bob un;\nA beth foddai segur bendefig\nY castell am noson o’u hun?\n“Chwareuai eu plant ar yr aelwyd,\nEu chwarae, fel ŵyn ar y ffridd\nEu hoffter oedd torri eu henwau\nAr wyneb y pantlawr o bridd;\nA mynych, ar hirnos o aeaf,\nY clywech eu canu fin hwyr\nAc yna tawelwch gweddïo\nAr bopeth - y nefoedd a wyr.\n“Cyfannedd, fy mhlant, oedd y mynydd\nGan rywrai, cyn plannu y coed,\nHyd angladd hen Yswain y castell,\nA’r dydd daeth Llawhaiarn i’w oed\n’Mhen mis ar ol hynny, daeth rhybudd\nYmadael, ar wŷs ac ar fant\nAeth tadau a mamau i wylo,\nA safodd chwareuon y plant.\n“Tan ergyd y gwae, y nos honno\nBu eiriol wrth ddrysau y nef\nA thrannoeth - wrth ddrysau Llawhaiarn,\nOnd byddar fel tynged oedd ef\nNi fynnai fod mwy mewn cyfiawnder\nNa gwneuthur a fynnai ei hun; -\nCyfiawnder yw chwalu cartrefi,\nOs gwell yw petrisen na dyn.\nMi gofiaf i ’medd yr ymadael -\nAr nos Galangaeaf bu hyn;\nEdrychai y lloer yn dosturiol\nA’r ddaear gan farrug yn wyn -\nEdrychai ar gaethglud yr ormes\nYn symud, fel angladd y byw\nHeb do, ond y nef wrth eu pennau -\nHeb gyfaill yn unman, ond Duw.\nYmlaen elai’r wledd yn y castell,\nA gwinoedd Llawhaiarn yn waed\nYmlaen elai’r ddawns, a chalonnau’r\nTyddynwyr yn ysig dan draed;\nO Dduw! pam goddefir i fympwy\nA thrais gael diffeithio y byd?\nAi byth y bydd bywyd mor ddibris?\nAi byth y bydd Rhyddid mor ddrud?\nYr ydych yn teimlo, fy mechgyn,\nMi welaf eich dial yn fflam\nYn cynneu yn wyllt yn eich llygaid,\nWrth wrando ystori y cam;\nMynegwch hi’r nos i fy ŵyrion,\nGan ddweyd fel y dwedai eich tad -\nBoed melltith ar gastell Llawhaiarn,\nA’r felltith yn fendith i’w had!”\n(x5) Telynegion Bywyd. GWYLAN\nYN ymyl y môr y mae caban,\nUn caban yn ymyl y môr\nEi gerrig yn llyfn ac yn wynion,\nA’r gwmon yn bêr wrth ei ddôr\nAc yno mae merch elwir Gwylan -\nIeuengaf a thecaf ei thad;\nGwylanod y môr ei llateion,\nAc erwau y môr ei hystâd.\nUn lon fel chwerthiniad yw Gwylan,\nChwareus, a pheryglus o ffraeth;\nNid dwyrudd liw’r ewyn sydd iddi,\nOnd dwyrudd liw tywod y traeth:\nChwiorydd yw’r awel a hithau -\nHi’n felys, a’r awel yn hallt:\nMae glesni y môr yn ei llygad,\nA chrychni y môr yn ei gwallt.\nOs serchus ei henw yw Gwylan,\nMwy serchus yw Gwylan ei hun\nNi ellir ei gweld heb ei charu,\nOnd ni eill hi garu ond un:\nOs Llion y cychwr y’m gelwir,\n‘Waeth gennyf pa swynwr a ddaw -\nMyfi bia gusan ei gwefus,\nMyfi bia’i chalon a’i llaw.\nAr ddistyll y trai, pan ollyngaf\nFy nghwch o’i fordwyfa yn rhydd,\nBydd Gwylan yng nghysgod y caban\nYn sefyll a’i llygad yn brudd\n“Mae’r eigion yn ffals,” meddai wrthyf,\n“A llithiwr hudolus yw’r trai;\nO Llion, ni fedraf ei garu,\nHeb garu fy Llion yn llai!”\nOnd pan gyda’r llanw dychwelaf\nI’r gilfach, er gwell ac er gwaeth,\nBydd Gwylan, a’i llygad yn llonnach,\nYn sefyll ar leithder y traeth:\nGwna gymod diwrnod a’r eigion,\nA geilw ei hofn yn beth ffol -\nMae Gwylan yn caru y llanw,\nMae’n dyfod a Llion yn ol.\n(x6) Telynegion Bywyd. PRIODAS HUN\nAr fwsog lawr Mehefin\nYng nghysgod onnen lâs,\nBreuddwydiai rhiain ieuanc\nFreuddwyd am serch a châs.\nAi merch y lloergan ydoedd,\nNeu dylwyth têg y gwŷdd\nYn flin ar ol y nosddawns,\nAc wedi cysgu i’r dydd?\n’Roedd ganddi fysedd gwynion,\nAc ar y gwynnaf un\n’Roedd modrwy dyweddïad,\nFel pleth o’i gwallt ei hun\nY gwallt ddisgynnai’n felyn\nDdiofal, ar wahan\nDros lâs ei llygad caead,\nYn fil pelydrau mân.\nBreuddwydiai’r rhiain freuddwyd\nHudolus dlws ac erch,\nYng ngofid llonnaf bywyd,\nYng ngwynfyd chwerwaf serch.\nYng nghanol ei gwyryfon\nYn wyryf gwelai’i hun;\nEi dydd priodas ydoedd,\nEi dydd melysaf un.\nTrwy’r dellt yr haul dywynnai\nAr chwaer i’r lili wen\nTrwy’r dellt, edrychai hithau\nAm nefoedd lâs uwchben.\nGwrandawai’r clychau’n canu,\nFel gwnaethent lawer tro\nA gwyddai fod ei henw\nAr fin cariadau’r fro.\nAi’r cerbyd gwynfeirch heibio\nYng nghanol llygaid syn;\nHi glywai sibrwd rhywbeth\nA’i gwnaeth yn wyn, yn wyn.\nArafai ger yr allor,\nArafai yn ei braw -\nNid oedd priodfab yno\nYn disgwyl am ei llaw.\n”O Aled, Aled,” meddai\nMewn syndod, trwy ei hun;\n“Tydi, fy mhopeth puraf,\nYn caru mwy nag un!\nBreuddwydiai fod y galon\nOedd ar ei modrwy’n ddwy;\nA thoriad yn ei chalon\nEi hunan oedd yn fwy.\nNi wybu ddim ond hynny -\nO’i hun deffrodd, o’i braw -\n’Roedd modrwy serch yn gyfa’,\nA mab ei serch gerllaw.\n(x7) Telynegion Bywyd. ORA PRO NOBIS\nMAE’R curwlaw yn dallu\nFfenestri fy nhŷ,\nA thymestlwynt Tachwedd\nA gyfyd ei ru\nMae cedyrn y derlwyn\nYn siglo i’w gwraidd,\nA brefu am loches\nWna ychen a phraidd -\nEin Tad, cofiai’r adar\nNad oes iddynt gell;\nMae’r eira mor agos,\nA’th haf Di mor bell.\nMae’r gorlif yn ddisglair\nHyd wyneb y fro\nA gyrr y cymylau\nFel gwersyll ar ffo\nGan ergyd y ddrycin\nFy mwthyn a gryn\nGwell aelwyd na heol\nAr noson fel hyn -\nEin Tad, cofia’r arab\nA gwsg tan y lloer;\nMae’i wisg ef mor deneu,\nA’th wynt Di mor oer.\nMae’r ewyn yn wyn\nAr y mordraeth gerllaw -\nCyn wynned a dalen\nY llyfr yn fy llaw -\nA hed y gylfinhir\nFel cri trwy y nef,\nGan ofn y rhyferthwy,\nA’i ddicter ef.\nEin Tad, cofia’r morwy\nRhwng cyfnos a gwawr;\nMae’i long ef mor fechan,\nA’th fôr Di mor fawr.\n(x8) Telynegion Bywyd. “ORA PRO NOBIS”\nMy windows are darkened\nBy rain-storms without,\nThe gale of November\nIs raising its rout\nThe stalwarts of oak-forests\nShake to their base,\nCrave sheltering place -\nOur Father, remember\nThe birds in their woe\nSo far is Thy summer,\nSo near is Thy snow.\nIn flood o’er the valley\nThe river gleams bright;\nThe clouds are swept onward,\nLike legions in flight\nMy cot feels the buffet\nOf squalls as they smite,\nYet, better the hearth - side\nThan street such a night -\nThe arab out there;\nSo thin is his garment,\nSo biting Thy air.\nThe white foam is fringing\nThe edge of the sand,\nAs white as the leaflet\nThe curlew above us\nIs whirled, like a cry,\nIn fear of God’s tempest\nAnd anger on high.\nThe sailor by night;\nSo vast is Thy ocean,\nHis vessel so slight.\n(x9) Telynegion Bywyd. MUN AC OENIG\nGWELAIS hi ar fin y traeth,\nYn y mis blodeuai’r perthi;\nGeneth fwyn â llygad ffraeth,\nA’r gwefusau cochaf ganddi.\nCawsai, pe fel llawer mun,\nGymaint arall o fodrwyau\nAg oedd yn ei gwallt ei hun,\nGan gynifer o gariadau.\nYn ei chanlyn fel peth hoff,\nPleth o flodau am ei gwddw,\nYr oedd oenig fechan gloff,\nElwid ganddi wrtlh ei henw.\nPethau ieuainc oedd y ddwy,\nA chwareuent mor ddiniwed,\nFel yr oedais beth yn hwy -\nHaws oedd oedi nag oedd myned.\nSafai’r oenig fach yn gall,\nRhedai, safai am gydymaith;\nBrefai’r oenig, chwarddai’r llall -\nYna rhedai’r ddwy ar unwaith.\nNi fu chwarae gwell erioed,\nNa dedwyddach, nes i’r oenig\nGolli ei hanafus droed\nAr y gwmon llyfn a llithrig.\nHeibio’r greiglan, dacw hi\nYn diflannu yn yr ewyn -\nClywais frêf, a chlywais gri,\nA bu’r don yn fwyfwy brigwyn.\nCrynai’r eneth ar y lan,\nYn y llif y crynwn innau\nA rhyw fywyd ofnus, gwan -\nHwnnw’n crynu yn fy mreichiau.\nGwnes beth difraw, gwnes beth ffol,\nOnd yr oedd y fun mor brydferth\nA chyn mynd o’r traeth yn ol,\nCefais fwy na gwerth y drafferth.\n(x10) Telynegion Bywyd. “NADOLIG LLAWEN”\nBOED eich Nadolig\nYn gân i gyd;\nEira neu beidio,\nGwyn fo eich byd;\nA byddwch yn blant\nI’r hên Ddraig Goch -\nYn Gymry pur\nBle bynnag y b’och.\nBoed lon dy lys,\nBoed lawn dy wledd;\nA chofia flys\nYr hwn na fedd.\nCadw’th Nadolig, fy mrawd,\nO newydd i Fab y Dyn;\nCâr dy gymydog, fy mrawd,\nA châr ef fel ti dy hun.\nA phan wrth dy fwrdd, fy mrawd,\nAi prin ai helaethwych fo -\nCadw dy friwsion, fy mrawd,\nI’r frongoch a llwyd y tô.\n(x11) Telynegion Bywyd. GOBAITH\nLLONNAF o’r engyl wyt ti,” medd Duw -\nDos i ddiddanu calonnau briw.”\nAc yntau Gobaith, mor wyn a’r wawr,\nI seren Ofnau a ddaeth i lawr.\nEfe sy’n canu goruwch y crud,\nHoll hwian gerddi melys y byd.\nMwyn ei addewid yn nhrallod dyn -\nOni ddwg hanner bob croes ei hun?\nErys yn olaf gerllaw yr Yw\nI sychu’r deigr uwch blodau gwyw.\nNi ddaw ymhellach na phorth y Nef -\nGweini’n y byd yw ei nefoedd ef.\n(x12) Telynegion Bywyd. CREDO\nYN Ei nef mae Duw -\nYn y goleu cannaid,\nPur, nad eill seraffiaid\nDdyfod ato a byw.\nYno’n wyn Ei fyd,\nClyw berffeithgan engyl\nRhwng y pyrth o beryl,\nClyw riddfannau’r byd.\nIê, i lygaid Duw\nNid oes dim hy fychan -\nGwel y cread cyfan,\nGwel fy meddwl briw.\nMwy na’i Orsedd fawr\nYw Ei galon dyner;\nTrig y goruchelder,\nGwyr am lwch y llawr.\nYn Ei nef mae Duw,\nEto ca y cydfyd\nLe yn Ei feddylfryd -\nOnid cariad yw?\n(x13) Telynegion Bywyd. GWÊN Y MARW\nI’R ystafell aem yn ddistaw,\nHeb ddywedyd dim i dorri\nAr ei hun.\nYno llaw amddifad blentyn,\nTan ei graith,\nDynnai’r caead a’r llieiniau’r\nGwelem tanynt mewn tangnefedd\nSyllem, synnem ar ei degwch,\nWylai’r ieuainc gan y dwyster,\nAr wynepryd un yn unig\nYr oedd gwên.\nCannaid weddnewidiad angau\nGwên arhosai i oleuo’n\nGwyn eu byd y llygaid hynny\nTlws gan wawrddydd anfarwoldeb\nOedd y ddau.\nFyrred, ac mor ddiflanedig\nGwên y byw;\nGwên yr arch - gwên olaf, hwyaf,\n(x14) Telynegion Bywyd. YN ERW DUW\nCu oeddit gennyf fi, fy nhad,\nCu oeddwn innau gennyt ti -\nO! boed fy moes fel moes fy nhad,\nA boed ei Dduw yn Dduw i mi.\n(x15) Telynegion Men. MEN\nYN yr allt ar lannau Dwyfor\nY cyfarfum â fy Men,\nClychau’r gôg oedd yn ei dwylo,\nGwallt fel heulwen ar ei phen;\nTecach oedd na neb a welswn\nYn rhodianna yn y coed -\nO! mi deimlais yn fy nghalon\nBeth na wnes erioed.\nAr foreau wedi hyn,\nBum yn un o ddau yn casglu\nClychau glas i ddwylo gwyn;\nOnid oedd yn drafferth felys,\nHedfan fel rhyw loyn hâf? -\nO! ni fum erioed cyn llonned,\nNac erioed mor glâf.\nTyf y glaslwyn f el o’r blaen\nA chwedleua’r don barablus\nChwedlau serch wrth rô a maen;\nHoff gen’ innau’r eneth honno\nA gyfarfum yn yr allt\nGyda’r clychau yn ei dwylo,\nGyda’r heulwen yn ei gwallt.\n(x16) Telynegion Men. HYD FIN Y MAES, YM MIN YR HWYR\nHYD fin y maes, ym min yr hwyr,\nRhodiannai dau yn wyn eu byd\nAc iddynt, caru ‘r oedd y sêr,\nA chartu’r oedd ysgubau’r ŷd:\nGwna serch erioed bob dau yn ffol,\nGwna serch erioed bob dau yn ddall;\nPwy rodiai’r maes ym min yr hwvr?\nMyfi oedd un, a Men y llall.\nY mis pan oedd y berth yn lâs,\nA’r mis pan oedd gari eira’n wen,\nRhodiannai’r wenlloer gyda’r sêr,\nRhodiannwn innau gyda Men:\nRhy fyr i serch yw hirddydd haf,\nRhy hir yw’r disgwyl byrra’ erioed\nAc am y ddau pwy wyddai’n well\nNa’r llanc a’r eneth ddeunaw oed?\nCynhaeaf arall welais i -\n’Roedd chwerthin yn y llwyni cnau -\nOnd Men, a’i dwyrudd fel y lloer,\nYn son am fedd a chartre’n cau\nRhodiannai dau yn fud, yn tud\nAc iddynt, wylo ‘r oedd y sêr,\nAc wylo ‘r oedd ysgubau’r ŷd.\n(x17) Telynegion Men. BOB NOS OLEU LEUAD\nBOB nos oleu leuad,\nFel deuai’n ei thro,\nRhodianna i garu\nWnai deuoedd y fro;\nMordwyo wnaem ninnau\nO gilfach y gro\nO gyrraedd, o glyw,\nMyfi wrth y rhwyfau,\nA Men wirth y llyw.\n’Roedd cariad yn ieuanc\nA ffol ar y pryd,\nY môr oedd ei degan,\nA’r cwch oedd ei grud,\nA difyr oedd chwarae\nHyd wyneb ei fyd;\nA’r galon yn llon;\nA’r lloergan fel barrug\nY môr ar y don.\nMwy hoff na chwedleua\nAc eistedd tan bren,\nOedd gwrando chwerthiniad\nY tonnau, gan Men,\nNeu gri y gylfinhir\nA’r wylan uwchben;\nO olwg y tir,\nA’r rhwyfau ar brydiau\nYn sefyll yn hir.\nRhyw Ros oleu leuad\nA ddaeth yn ei thro,\nWnai deuoedd y fro\nO gilfach y gro;\nA gwnaethom cyn dychwel\nY llw i gyd-fyw -\nA Men wrth y llyw.\n(x18) Telynegion Men. CARTRE'R HAF YW DEFFROBANI\nCARTRE’R haf yw Deffrobani,\nO na ddeuit, Men,\nGyda mi i chwilio am dani\nYn fy rhwyflong wen:\nHwnt i fôr y mae yr ynys,\nHwnt i lawer tir;\nOnd gwnai serch y siwrnai’n felys,\nEr yn siwrnai hir.\nGardd y byd yw Deffrobani,\nWennaf Ynys Wen;\nTyrr y wawr yn ei ffenestri,\nCod dy angor, Men:\nOni hoffet fyw ar ddiliau\nGwell na breuddwyd bardd?\nCysgu ar welyau blodau,\nHeb i neb wahardd?\nGlâs yw daear Deffrobani,\nGlasach yw ei nen;\nGlâs yw’r don sy’n curo arni -\nO! na ddeuit Men:\nCaem fordwyo hyd y glannau\nTan oleuach sêr\nGydag awel yn yr hwyliau\nOddiar lysiau per.\nTŷf y palm yn Deffrobani,\nA phob prydferth bren;\nHaf o hyd sydd yn ei llwyni -\nGwna’r adduned, Men:\nPe na bai o fewn yr ynys\nNeb ond ni ein dau,\nByddet ti a minnau’n hapus,\n’Fory - paid nacau.\n(x19) Telynegion Men. PE BAI GENNYT SERCH\nPe bai gennyt serch at dy fardd, fy Menna,\nTi ddaethet fel cynt;\nRhwng llwyni y brwyn a gwmon Gorffenna’,\nA’th wallt yn y gwynt;\nMae cleyn y môr yn holi am danat,\nPan elwyf fy hun;\nA phet a ddywedaf am nad wyt yn dyfod,\nFy mun, fy mun?\nMordwywr, fel cynt, sydd ar lif yr afon -\nYn ddeuoedd fel cynt;\nA’u dwylo y’mhleth, fel y rhwyfau gwynion\nY’mhleth yn y gwynt:\nMae cymar gan bawb - gan fordwywyr a gwylain -\nA mi heb yr un!\nGwyn fyd na ddychwelit i’m cwch ac i’m calon,\nFy mun, fy mun.\n(x20) Telynegion Men. HOFFAIS DI YN IEUANC, MEN\nHOFFAIS di yn ieuanc, Men,\nGŵyr fy nghalon a’th un dithau:\nCyn i’th Ebrill lithro, Men,\nCyn i’th flagur dorri’n flodau;\nOnid fi, tan gaead bren,\nGafodd gynta’th gusan felys,\nCyn i’r gwenyn gwylltion, Men,\nUnwaith ddisgyn ar dy wefus?\nHoffais di yn hoffach, Men,\nFore’r dydd y’th welais lonnaf\nYn dy wyn yr oeddit, Men,\nYn dy flodau, fel Gorffennaf\nGlasliw oedd y nef uwch ben,\nFel dy lygaid llaith, teimladwy;\nGer yr allor gwridet, Men,\nOnd dy chwaer oedd bia’r fodrwy.\nHoffais di’n dynerach, Men,\nPan oedd craith ar y dywarchen;\nA phan safet tithau, Men,\nYn y fynwent gyda’r ywen;\nGwelais yno’th wefus wen\nOedd gynefin â thrallodion;\nWylet fel y gawod, Men -\nWylwn innau yn fy nghalon.\nHoffais di yn ieuanc, Men\nHoffais di drwy bopeth, Men,\nDrwy dy wên a thrwy dy ddagrau.\nDoed a ddel o honot, Men,\nNi eill neb dy garu eto\nFel y gwnaeth dy Alun, Men,\nFel y gwna dy Alun heno.\n(x21) Telynegion Men. TAN DY LEWYRCH, LEUAD IEUANC\nTAN dy lewyrch, leuad ieuanc,\nYn nhawelwch min yr hwyr,\nY seliasom, Men a minnau,\nLw’r cyfamod - Duw a wŷr:\n”Ti a fydd fy mhriod bellach,”\nMeddwn wrthi, “doed a ddel;\nBydd y lloer yn dyst o’r amod,\nDyma’r fodrwy - dyma’r sêl.”\nAr ol misoedd blin i Men,\nY siglasom law ddiweddaf,\nFin wrth fin, dan frigog bren\nClywem chwerthin y medelwyr,\nYn y maes cynhaeaf draw\nOnd nid chwerthin oedd ar galon\nDau mor hoff wrth siglo llaw.\nYdwyf heno hebddi hi,\nFel aderyn heb ei gymar -\nMenna a’m gadawodd i;\nNid i garu rhywun arall,\nWrth y llyn, na than y pren\nAr y garreg - medraf ddarllen\nTair llythyren enw Men.\n(x22) Telynegion Serch. Y BLODYN GLÂS\nHOFFTER bardd a llatai’r galon,\nTlws gan natur a chan Serch\nGalwant ef yn Nad-fi’n-anghof -\nEnw taerni mwynaf merch.\nGlasach yw na’r nefoedd lasaf,\nGlasach yw na’r môr ei hun:\nSut y medraf lai na’i garu?\nLlygad glâs sydd gan fy mun.\nPe bai’r ddaear heb friallu,\nByddai’r haf yn haf i mi;\nByddai lliw y môr a’r nefoedd\nYn ei lygad ef a hi.\nO, ni fedraf lai na’i garu,\nFlodyn glas yn anad un;\nOni wn am gymar iddo?\nDigon yw o lythyr caru,\nPan ar ddalen wen y daw,\nOs bydd tano enw Rhywun\nWyf yn adwaen wrth ei llaw.\nGall fod rhywrai’n beio arnaf -\nNi waeth gennyf fi pa un;\nGwn nas gwnaent pe’n cofio unpeth -\n(x23) Telynegion Serch. BLODAU A SERCH\nGWYNNODD yr afallen,\nLawer tro, fy merch,\nEr pan safem dani\nYn ieuenctid serch\nHeno blodau ereill\nWelaf uwch fy mhen,\nA chariadon ereill\nChwarddant dan y pren.\nEr ein cariad cyntaf\nGwelsom ddeuddeng Mai,\nEto yn y galon\nNid yw serch yn llai:\nEr heneiddio’r blodau\nCeidw’r pren yr un -\nGwreiddia serch yn ddyfnach\nFel yr elo’n hŷn.\n(x24) Telynegion Serch. CARU HÂF\nYm mis briallu ac awel fwyn,\nMis glesni gwybr a glesni llwyn;\nCanai yr adar, yng nghoed y fro -\nCanent a chanent, drwodd a thro.\nCanai mwyalchen yn llwyn y ty,\nUn gylfin melyn ac aden ddu -\nArafai weithiau i drwsio’i phlu.\nMwyalchen unig, heb ganddi fun,\nCanai am gymar heb gael yr un.\nI’r llwyn, ryw fore yn llewyrch haul,\nDaeth gwcw nwyfus i blith y dail -\nCanodd ei deunod am hafaidd hin,\nLlediaith y Dehau oedd ar ei min.\nHoffodd y fwyalch y gwcw gu,\nHoffodd y gwcw y fwyalch ddu,\nA nythu wnaethant yn llwyn y ty.\nBore cawodog, a haul ar fryn,\nRywbryd yn Ebrill neu Fai oedd hyn.\nCanai y gwcw, tan lâs y nen,\nCanai, hedfanai o bren i bren.\nA chanai’r fwyalch ei serch i’w mun -\nCanai yn effro a thrwy ei hun.\nCanol Mehefin ar fyr a ddaeth,\nCanol Gorffennaf - a’r hafddydd aeth.\nYna bu helynt, a helynt flin -\nCanfu y gwcw ddalen fach grin;\nA’i chalon oerodd mor oer a’r hin.\n“Dalen y gaeaf yw hon,” medd hi,\n“Hafddydd - dim gaeaf, dim serch, i mi!”\nClywsai draddodiad yng ngwlad yr ha’\nAm aea’r gog’ledd - gaeaf ac ia:\nTrwsiodd ei haden ar fin y nyth -\nNi welodd y fwyalch mo’r gwcw byth.\n(x25) Telynegion Serch. HOLLT Y FELLTEN\nMi wn am dderwen yn y ddôl,\nA hollt y fellten ynddi;\nMi wn am graith blynyddau’n ol\nSydd dan y dail eleni\nMae’r gangen ddringwn gynt yn ddwy,\nA’r rhisgl wedi’i ddeifio;\nAc ni ddaw mesen ieuanc mwy\nO’r gainc ddolurus honno.\nFe saif y dderwen wrthi’i hun,\nA’i brig yn araf grymu,\nA gwyr y plant na bydd yr un\nAderyn ynddi’n nythu;\nTan awel fwyn a haul yr haf,\nA thyner wlith yr hwyrnos,\nDihoeni mae y dderwen glaf,\nA’r graith, a’r graith yn aros.\nMyfi yw’r pren a welais ti\nA’i gangen wedi dyllio;\nMae gofid yn fy mywyd i\nNa’ ŵyr y byd am dano\nMae’r blwyddi’n awr yn amlhau,\nA’r fellten wedi diffodd,\nOnd dal yn hir, yn hir heb gau,\nMae’r galon a anafodd.\nNi chaea mwy - dywedaf pam,\nO lygad fy anwylyd\nY daeth y fellten, wedi cam,\nO gwmwl ei hwynepryd.\nMae’r graith yn aros, am fy mai,\nOnd dim aderyn llawen,\nA minnau sydd, o Fai i Fai,\nYn marw gyda’r dderwen.\n(x26) Telynegion Serch. YR AFAL MELYN\nMAE pren afalau yng nghoed fy ngardd,\nAc arno un afal, mor felyn, mor felys;\nMae’r adar fu’n nythu ym mherllan y bardd,\nYn canu eu hoffedd i’r afal cariadus;\nOnd caned yr adar ar ben y brigyn,\nMyfi bia galon yr afal melyn.\nGwelais yr afal yn flagur glâs,\nAc nid oedd yr adar yn canu bryd hynny;\nGofelais am dano drwy’r barrug a’r ias,\nCyn iddo felynu, cyn iddo felysu\nA chaned yr adar ar ben y brigyn,\nMae’r ferch a garaf yn dêg o bryd,\nAc unig yw hithau ar frigyn y teulu;\nMae ’nghyfoed yn hoffi ei thegwch i gyd,\nA phawb yn ymryson am gael ei chusanu\nOnd caned a gano glod fy anwylyd,\nMyfi bia galon fy nghariad hefyd.\nCerais hi gyntaf yn rhiain fach,\nYn nhlysni plentyndod, ym mlagur ieuengoed;\nBum iddi yn gysgod yn glaf ac yn iach -\nAr ereill bryd hynny ’roedd llygaid fy nghyfoed\nA chaned a gano glod fy anwylyd,\n(x27) Telynegion Serch. SERCH\nHEDAI dau aderyn\nHwyrol tros y ddaear;\nClywn y naill yn galw,\nGalw ar ei gymar -\nO, mae serch ym mhopeth\nTrwy y cread llydan;\n’Châr yr un adeiyn\nHedfan wrtho’i hunan.\nHedai’r ddau aderyn\nHeibio mewn cymundeb;\nClywn y llall yn ateb -\nO, mae serch ym mhopeth,\nPe bai dyn yn deall\nUnig pob aderyn,\nHeb aderyn arall.\n(x28) Telynegion Serch. CYNNYG CALON\nCYMER hi’n drysor,\nA chadw hi\nCeisiaf wneud hebddi,\nOs boddiaf di.\nCymer hi’n galon\nGyfan, fy mun;\nNi fynnwn hanner\nCalon fy hun.\nCymer hi’n degan -\nOnd, gwybydd hyn:\nGall chwarae ei thorri,\nOnd aur nis pryn.\nCymer hi’n unig,\nNa chais ddim mwy;\nNi chydfydd calon\nYn un o ddwy.\nAnfon dy hen un\nAr ffair, da thi\nGwna’r galon honno\nY tro i mi.\n(x29) Telynegion Serch. HIRAETH\nGYDA’R tês eleni eto,\nGalw wnaethost, alltud fach;\nDyfod ar dy aden heibio,\nCyfarch gwell a chanu’n iach.\nDyna wnei ar hyd y blwyddi,\nFel aderyn glas yr haf\nTrydar ennyd i fy llonni,\nYna ’ngado’n fwyfwy claf.\nNid wy’n cofio dydd croesawu,\nNac yn cofio dydd mwynhau,\nHeb fod bore’r ymwahanu’n\nTaenu’i gysgod dros y ddau.\nOni fuom fwy na digon\nYn dy ddanfon i dy daith?\nOnid yw fy nghalon wirion\nAm bob tro yn dwyn ei chraith?\nDywed im’, pa bryd y deui\nYma i aros, alltud fach?\nPryd y deui i orffwyso\nCyfarch gwell heb ganu’n iach?\n(x30) Telynegion Serch. MERCH Y FELIN\nGERLLAW y bompren, ddoe,\nMi sefais i enweirio;\nAc fel tywyniad haul\nDaeth merch y felin heibio.\nArafodd i fy ngweld,\nGan bwyso ar y canllaw,\nA swp o flodau maes\nA rhedyn rhwng ei dwylaw.\nNi welais ddim erioed\nMor lâs a than ei haeliau;\nMor felyn a’i llywethau..\nMeddyliais am y môr,\nOnd nid oedd ton cyn lased -\nA’r tywod ar y traeth,\nOnd nid oedd cyn felyned.\nWrth syllu ar ei llun,\nYn nwr y llyn o tani,\nMi deimlwn fel pe bai\nFy nghalon bron a boddi.\nNi wyddwn, gan fy serch,\nLle’r oeddwn i yn sefyll;\nAc ni ofalwn ddim\nAm eog nac am frithyll.\nErgydio’r dwr wnai’r plyf,\nA glynu yn y cangau\nErgydio wnai fy ngwaed,\nA glynu wnelwn innau.\nEiriolwn fel pe bawn\nYn eiriol am ymwared,\n“Dos ymaith benyd hardd” -\nOnd ofnwn iddi fyned.\n“Dos, ynte symud gam,\nYn lle bod yn dy unfan,”\nNi syniwn ar y pryd\nY medrwn fynd fy hunan.\nA glywodd hi y gair?\nNi wn i ddim am hynny,\nOnd mynd wnaeth hi a’i llun,\nA minnau’n edifaru.\nAi tybed bu erioed\nEnweirio mor ysmala?\nY pysg yn chwareu’n rhydd,\nA minnau wedi ’nala!\n(x31) Telynegion Misoedd. IONAWR\nWYT Ionawr yn oer,\nA’th farrug yn wyn\nI ddwr y llyn?\nMae iâr fach yr hesg\nYn cadw’n ei thŷ,\nHeb le i fordwyo\nNa throchi ’i phlu.\nA’th f arrug yn wyn\nAc nid oes uchedydd\nNa grug ar fryn;\nO liaws y lawnt\nNi welaf ond un,\nO’r pridd wedi codi\nFel pe drwy ‘i hun.\nA sigli yr adar\nO frig yr ynn;\nNi cheir ar y coed\nGriafol fel bu -\nMae’r frongoch a’r fwyalch\nO dŷ i dŷ.\nAc ni fedd pawb aelwyd\nAr hin fel hyn;\nMae rhywrai heb dŷ,\nA rhywrai heb dân,\nA rhywrai heb fara,\nNa chwsg, na chân.\n(x32) Telynegion Misoedd. CHWEFROR\nCHWYTH, aeafwynt, fel y mynnot, -\nCryn fy ffenestr a fy nôr\nPlyg y deri fel mieri -\nDyro ddawns i longau’r môr;\nByr yw dydd a dyddiau Chwefror,\nCynt y dâl yr hwyr na’r wawr;\nChwyth y crynddail hyd y cwmwl,\nChwyth y ceinciau hyd y llawr.\nYn dy rwysg ac yn dy ryddid\nTros y Cnicht a’r Moelwyn chwyth;\nCadw’r moethus yn ei gaban,\nCadw’r neidr ar ei nyth;\nCâr y wennol awel feddal,\nCar y gloyn glaear si,\nCaraf finnau’th ruad dithau -\nEdn y ddrycin ydwyf fi.\nCladd y mynydd dan y lluwch,\nCladd y môr o dan yr ewin,\nChwyth, aeafwynt, eto’n uwch;\nOnd pe clywit ar ryw dalar\nOenig cynnar yn rhoi brêf,\nTro oddiwrth y dalar honno,\nPaid a chwythu arno ef.\n(x33) Telynegion Misoedd. MAWRTH\nBETH a welais ar y lawnt,\nGyda wyneb gwyn, edifar?\nBeth a welais ar y llyn,\nRhwng y dwfr a brig yr onnen?\nLliw a modrwy brithyll Mawrth -\nPle mae’r enwair, ple mae’r bluen?\nBeth a welais ar y twyn?\nWyneb oen, y cynta eleni:\nOnid oen yw Mawrth ei hun\nPan fo’r ŵyn yn cael eu geni?\nBeth a welais yn y dref?\nMynwent gyda’i phorth yn ddatglo;\nAed y claf o’i dŷ ym Mawrth,\nNi ddaw’n ol i gysgu yno.\n(x34) Telynegion Misoedd. EBRILL\nMEDD y bardd yn wyn ei fyd -\n“Wele Ebrill glas ei lygad”;\n“Wele Ebrill,” medd y byd,\nTrwy ei flodau hanner-caead.\n“Ti, freuddwydiwr, gwrando, saf,” -\nMedd aderyn yn y berllan;\nCana lawen garol haf,\nWedi gŵyl o flwyddyn gyfan.\n“Fardd y blodau, wele fi” -\nHoff gan bawb ei hwyneb hi,\nYn y galon, yn y pridd,\nNid yw bywyd fud na byddar;\nDywed cân a llygaid dydd\nDeimlad dyfnaf dyn a daear.\nPwy fu neithiwr hyd y ddâl,\nMewn sandalau aur ac arian?\nPwy fu’n galw’r dail yn ol,\nAc yn llithio’r blodau allan?\nGyda’i dylwyth têg y daeth\nHeibio eleni fel y llynedd\nGwyn ei lwybr fel y llaeth -\nMwyn ei dymer fel rhianedd.\nCân mwyalchen yn yr ardd,\nRhwng y blagur ar y perthi;\nGydag Ebrill pwy na chwardd?\nBer yw’r gawod - hwy yw’r glesni.\nGâd dy do, dy wyneb cul,\nTro i wrando cainc mwyalchen\nOnid gwell yw cân na chnul?\nCalon iach yw calon lawen.\nCyfod, heuwr, dôs i hau,\nOni weli seithliw’r enfys?\nNi ddaw bendith o nacâu,\nNi ddaw bara i esgeulus.\nGwr êl allan cyn y wawr,\nPan fo’r briall yn eu tymor,\nFed ei faes ar decach awr -\nGasgl ei wenith i’w ysgubor.\nGlâs yw wybyr Ebrill,\nGlâs fel llygad Men -\nMae enfys ar y cwmwl,\nA blagur ar y pren.\nCroesaw fis diferion\nA phelydr bob yn ail;\nTyred gyda’th flagur,\nA thyred gyda’th ddail.\nGwyn yw wyneb Ebrill,\nGwyn gan lygaid dydd;\nA pha sawl llwyn briallu\nYm min y ffordd ymgudd?\nCroesaw fis y meillion,\nA mis yr oen a’r mynn;\nTyred yn dy felyn,\nA thyred yn dy wyn.\nGwin yw awel Ebrill -\nPob aderyn ŵyr,\nO’r hedydd gân y bore,\nI’r mwyalch gan yr hwyr;\nGwyn dy fyd, aderyn,\nA thithau bren a dardd\nGwyn fyd pawb a phopeth\nOnd calon brudd y bardd.\n(x35) Telynegion Misoedd. MAI\nGWN ei ddyfod, fis y mêl,\nGyda’i flodau fel y barrug -\nGwyn fy myd bob tro y dâl.\nEis yn fore tua’r waen,\nEr mwyn gweld y gwlith ar wasgar,\nOnd yr oedd y gwersyll cynnar\nWedi codi o fy mlaen.\nEistedd wnes tan brennau’r Glôg,\nAr ddyfodiad y deheuwynt;\nEdn glâs ddisgynnodd arnynt\nGan barablu enw’r gôg.\nNi rois gam ar lawr y wig\nHeb fod clychau’r haf o tano,\nFel diferion o ryw lasfro\nWedi disgyn rhwng y brig.\nGyda’i firi, gyda’i flodau,\nGyda dydd fy ngeni innau -\nGwyn fy myd bob tro y dêl.\n(x36) Telynegion Misoedd. MEHEFIN\nHyd faes Mehefin,\nPan ddychwel rhegen\nYr ŷd i’w chynhefin;\nTan onn a bedwen,\nPan fo’r dail fel cwmwl\nRhwng gallt ac wybren.\nMelyn yw’r banadl\nAr draeth y Laslyn,\nTeced ag enfys\nAr lawr y dyffryn;\nCyfyd y llinos\nEi thŷn yr eithin;\nA deffry uchedydd\nYm mrwyn Mehefin.\nNwyfus gan fywyd\nYw nant ac awel,\nO wawr ar fynydd,\nHyd hwyr yr orwel;\nGwrendy y weirglodd\nAm lais y bladur,\nA phrennau y berllan\nNid ydynt segur.\nEirin ar lwyni,\nA phlant yn chwerthin;\nPa fis ddifyrred\nA mis Mehefin?\nCynnes ei hirddydd,\nA mwyn ei lasdon;\nHoffus ei enw\nAr fin cariadon.\nOnid yw’r caeau yn wyrdd, yn wyrdd,\nA melyn eithin\nTan haul Mehefin\nHyd fin afonydd a min y ffyrdd?\nOnid yw’r suon yn fwyn, yn fwyn, -\nA beth mor dirion\nA thrydar cywion\nO bebyll adar yng nghoed y llwyn?\nOnid yw’r wennol, fu c’yd ar ffo,\nYn ei chynhefin\nYn nhês Mehefin,\nWedi anghofio fod tecach bro?\nOnid yw’r blodau yn hardd, yn hardd,\nYn y gwelyau -\nAr frig y prennau -\nA’u harogl esmwyth yn llenwi’r ardd?\nOnid yw’r ddaear i gyd, i gyd,\nFel pe yn chwerthin\nTan haul Mehefin, -\nA phwy chwenychai ddifyrrach byd?\nMae’r fro’n llifeirio o gân a mêl,\nY bardd mewn breuddwyd\nAm ardd a gollwyd,\nA Duw ym mhopeth i’r sawl a wêl.\n(x37) Telynegion Misoedd. GORFFENNAF\nUN ohonoch, adar cerdd,\nYw fy nghalon innau,\nPan y cwsg y glaswyrdd lwyn\nUwch ei fil cysgodau;\nPa fo wyneb môr a nef\nFel pe am y glasaf -\nGwae aderyn gân cyn pryd,\nGwae na chân Gorffennaf.\nOni wnaed y fro yn ardd\nHeb yr un diffaethwch?\nA phob gardd o fewn y fro’n\nWyllt-dir o brydferthwch?\nFel y gloyn, clâf o serch\nYw fy nghalon innau;\nGwn pa beth yw cael fy nal\nYn nyrysni’r blodau.\nChwa Gorffennaf ddaw i’m\nYn y bore melys,\nGyda neithdar maes a môr\nAr ei lleithiog wefus;\nOnid merch y môr a’r maes\nCâr fugeilio’r gwenith gwyn,\nCâr gyfeillach tonnau.\n(x38) Telynegion Misoedd. AWST\nWYNNED oedd maenol Mai,\nGyda’i chynhaeaf blodau;\nGwynnach yw ydfaes Awst,\nGyda’i fil-mil tywysennau.\nChwilied y llaw fu’n hau\nBellach am fenn a chryman -\nEsmwyth yw tonnau’r twf\nCyn llifo i fewn i’r ydlan.\nOnid ysgrepan fach\nGadwai y grawn yn Chwefror?\nCasgler corsennau Awst,\nAc onid rhy fach yr ysgubor?\nCeinciau o dan eu ffrwyth,\nFfrwythau o dan y braenar -\nBechadur ar wyneb daear?\nErchwch i wŷr a phlant\nEistedd ar lawr y lasfro;\nBu Duw yn cyflawni’r wyrth\nO borthi y miloedd eto.\n(x39) Telynegion Misoedd. MEDI\nCROESAW Medi, fis fy serch,\nMis y porffor ar y ffriddoedd;\nPan y ceni’th glychau mêl\nCasgl y gwenyn o’r dyffrynnoedd:\nOs yw blodau cyntaf hâf\nWedi caead yn y dolydd,\nOnid blodau ereill sydd\nEto ’nghadw ar. y mynydd?\nPan fo’n hwyr gan ddyddiau nosi:\nTlws yw’th loergan ar y môr,\nYn ymsymud ar y tonnau\nTlws yw’th loergan ar y maes\nYm mhriodas yr ysgubau.\nClir fel grisial yw’th foreau -\nClir fel grisial er fod Duw ‘n\nArogldarthu ar y bryniau:\nNid oes gwmwl ar y grug,\nNid oes gysgod ar y rhedyn;\nPan y ceni’th glychau mêl,\nCyrchaf finnau gyda’r gwenyn.\n(x40) Telynegion Misoedd. HYDREF\n“CADWAF fy ngwyl,” medd bywyd,\n“Galwaf fy ngwyrdd yn ol;\nCasglaf fy mlodau adref\nO’r mynydd, yr ardd, a’r ddôl” -\nClybu y maes a’r prennau,\nA rhywbryd rhwng hwyr a gwawr\nCyfododd y gwersyll blodau -\nMae’r pebyll yn llwyd hyd lawr.\nCaea y dydd ei lygad\nCysglyd yn gynt a chynt;\nClywir lle bu’r uchedydd\nRyferthwy y glaw a’r gwynt:\nCrin y binwydden ieuanc,\nCydia’n y mynydd mawr -\nNi ellir goroesi gaeaf\nHeb wreiddio yn ddwfn i lawr.\nCyfyd y môr ei donnau,\nCyfyd yn uwch ei ru;\nTybed ddaw’r llong i borthladd,\nA’r morwr yn ol i’w dŷ?\nDiolch i Dduw am aelwyd,\nA diolch i Dduw am dân;\nMae rhywrai heb dân nac aelwyd,\nNa chalon i ganu cân.\n(x41) Telynegion Misoedd. TACHWEDD\nPwy sydd yn dyfod fin nos i lawr,\nA chuwch ar ei ael, dros y Moelwyn Mawr?\nGwyntyll y corwynt sydd yn ei law,\nA thrwy ei lawrdyrnu yfory y daw;\nCaeaf fy nôr nes dywedo’r wawr\nPwy syfl dylathau y Moelwyn Mawr.\nChwardd yn ei afiaith fel cawr mewn gwin,\nA’i fantell am dano fel enfys grin;\nCasgl y crinddail wrth swn ei droed\nI’r aelwyd aniddos ym murddyn y coed:\nPwy sydd yn crechwen yn droiog flin,\nA’i fantell symudliw fel enfys grin?\nCwsg yn anesmwyth, a sang bob bryn,\nCyn diosg ohono ’i sandalau gwyn -\nRhiain ei serch yw’r gelynen werdd,\nAc adar y ddrycin ei adar cerdd:\nPwy sydd yn cerdded o fryn i fryn,\nCyn diosg ohono ’i sandalau gwyn?\n(x42) Telynegion Misoedd. RHAGFYR\n(Bu Tachwedd, 1902, yn fis prudd i mi: torrodd fedd i fy nhad.)\nCASGL y nifwl, chwâl y nifwl\nEi lywethau uwch y dref;\nNid oes swn ym mrig y morwydd -\nNid oes belydr yn y nef:\nAcw ar ei gorsen ysig\nGwelaf un blodeuyn clâf -\nBu fy nhad fel yntau’n edwi,\nEdwi’n dlws fel ffarwel hâf.\nCryn yr eira, syrth yr eira\nAr yr heol, ar y coed,\nNes yw’r ddaear fel y Ddinas\nNa lychwinodd neb erioed:\nCudd y graith ar y dywarchen,\nFel na welwyf mo’ni hi;\nOnd ni chudd yr eira gwynna’r\nGraith sydd ar fy nghalon i.\nCân y clychau, chwardd y clychau\nYn eu dawns yn nhŵr y dref -\nAi fel hyn y ceidw rhywrai\nHeddyw Ei Nadolig Ef?\nHeddyw wedi gŵyl a defod\nUgain canrif namyn un,\nOs yw Duw yn caru dynion,\nNid yw dyn yn caru dyn!\n(x43) Telynegion y Maes. TRIOEDD Y MYNYDD\nCERI’R glâs a cheri’r twyn,\nCodi a disgynni eilchwyl;\nRhaid fod rhywun yn y brwyn\nYn.dy garu, yn dy ddisgwyl;\nGyda’th gân gadewi hi,\nGyda’th serch doi’n ol i’r ddaear -\nCanwn innau, fel tydi,\nPe bai gennyf finnau gymar.\nOnid wyt, i mi, fel deigryn,\nGyll y mynydd mawr?\nCwsg y byd, - defnynni dithau\nDdydd a nos i lawr:\nWyr y mynydd unig yntau\nAm ryw ofid cudd?\nMae ei galon fel f’un innau’n\nWylo nos a dydd..\nGwyn dy fyd di, rug y mynydd,\nGwyn dy fyd o wydd y dref;\nEr dy fwyn mae haul a chwmwl,\nGwlith y wawr a sêr y nef;\nHeb yn ymyl un o’th ryw:\nNi ofeli dros yfory, -\nGwyddost y gofala Duw.\n(x44) Telynegion y Maes. Y SÊR\nEis neithiwr heibio’r llyn,\nGan edrych dan y feisdon;\nAc yno gwelais fil a mwy\nO berlau gloewon, gloewon.\nEis heibio gyda’r wawr,\nGan feddwl casglu’r perlau;\nOnd nid oedd drannoeth berl ar ol,\nNac ol neb ar y glannau.\n(x45) Telynegion y Maes. BRIALLEN SUL Y BLODAU\nUN fechan, croesaw, croesaw, -\nAi ti yw’r unig un\nI gofio Sul y Blodau,\nA deffro o dy hun?\nNi welais i un arall\nAr hyd y llwybr troed\nBriallen Sul y Blodau\nHeb gymar yn y coed.\nUn fechan, aros, aros\nYn hwy heb droi yn wyw;\nYr wyt rhy dlws i farw,\nOs wyt rhy wan i fyw;\nEleni oer yw Ebrill -\nDy Ebrill cynta ‘rioed,\nHeb lesni yn yr awyr,\nHeb lesni ar y coed.\nUn fechan, gwywaist, gwywaist,\nO hiraeth cyn y wawr\nDy galon dyner dorraist,\nA dyma’th ben ar lawr\nMi daenaf fwsog drosot,\nA gwyliaf ar fy nhroed\nYn farw yn y coed.\n(x46) Telynegion y Maes. BARDD A BLODEUYN\nCANODD bardd o genedl arall\nGân i ti;\nYn ei ysgol, llai na’r lleiaf\nEto canaf finnau ganig,\nGan dy alw wrth dy enw,\nLeied wn i o dy hanes,\nTithau yn gymydog agos,\nGer fy nrws.\nYm mhle gwelwyd dy wynepryd\nDrowyd dithan o baradwys\nSut y gwyddost ddyfod gwanwyn\nEilw rhywun, “Cyfod, bellach,”\nYn y pridd?\nByddi’n cau dy lygad, meddir,\nYn yr hwyr;\nAi i gysgu a breuddwydio -\nAi wyt ti yn bod, un bychan,\nYnte cysgod ar fy meddwl\nA oes deimlad gan flodeuyn,\nFel gan fardd?\nLonnir ef gan haul a chawod\nNes y chwardd?\nPe bai rhywun yn dy fathru -\nMynn neu oen\nDwed, a feddi galon fechan\nGyrraedd ymson bardd hyd atat,\nWyddost ti ryw beth am enaid\nYna i lawr?\nA! nid ydwyf er dy holi\nGweni arnaf, ond ni roddi\nCadw i siglo ar dy gorsen,\nMae yn Fai - tydi yn llawen,\n(x47) Telynegion y Maes. YSTYRIWCH Y LILI (Llyn y Garreg Wen)\n(Ymson haf ar fin llyn y Garreg Wen.)\nO, LILI’R dyfroedd - eiry’r llyn -\nBob haf, yn nwfr y gilfach hon,\nMor dlws yw’th bluen fechan, gryn\nHeb doddi yn yr haul na’r don.\nY lariaidd wawr i’th ddeffro ddaw\nI dreulio’r hirddydd ar ei hyd\nYn syllu ar lyn y sêr uwchlaw,\nFel un yn gweld tawelach byd.\nCyn nos, dy lygad gaei’n dynn,\nAc yn dy galon rhagddi hi\nY cedwi’r dydd mewn purdeb gwyn -\nNid oes na lloer na sêr i ti.\nO, lili fechan! mae yn syn -\nYn syn dy weld, mewn byd mor ddu,\nYn dyfod allan yn dy wyn -\nAi angel yn dy blannu fu?\nMae’r llyn yn dywyll ar ei hyd,\nWyt tithau yn ei ganol ef,\nFel enaid sant wrth newid byd,\nI lif y dwr yn tynnu’r nef.\nAr frys daearol, pa sawl un\nAeth heibio i ti er y wawr,\nHeb gofio am na Duw na dyn,\nHeb feddwl ond meddyliau’r awr?\nA! bu yn werth gan Fab y Dyn\nArafu ar Ei ffordd i’r groes\nUwchben blodeuyn wnaeth Ei Hun\nI ddysgu gofal Duw i’w oes.\nMor flin yw ffrwd y Garreg Wen -\nAi onid yw ei murmur hi,\nAc oerni’r llyn o dan dy ben,\nYn torri dy freuddwydion di?\nMae ffenestr fechan gennyf fi,\nA’i llygad gloew tua’r de;\nMwyn yw yr awel arni hi, -\nPe mynnet, gallet newid lle.\nNa. yn fy nhŷ ni allet fyw\nHeb oerni’r llyn o dan dy ben\nHiraethet hyd nes troi yn wyw\nAm furmur ffrwd y Garreg Wen.\n(x48) Telynegion y Maes. CYFARCH Y LLINOS\n(I blant fy mro.)\nCANAI llinos benddu’r eithin\nNeithiwr, ar y Morfa Mawr;\nUwch ei haelwyd fach o fwsog,\nGyda’i Chrewr yn wrandawr;\nBeth mor bêr a chan aderyn,\nPan fo’r haf yn glasu’r byd?\nBeth mor bur a serch aderyn,\nPan fo’r Morfa’n aur i gyd?\nEwch, fy mhlant, i wrando’r llinos,\nOnd na thorrwch ar ei chân;\nAc na thorrwch galon llinos -\nNa rowch dŷ y dlos ar dân:\nO, fy mhlant, i pe baech yn gwybod\nFel gall llinos garu’i nyth,\nGwn nad aech ag ŵy ohono,\nGwn na thynnech m’ono byth.\n(x49) Telynegion y Maes. MABINOGI\nAR blygain ym mis Ebrill\nNeu Fai, - ni wn pa un -\nA mi drwy’r dellt yn syllu,\nRhwng trwmgwsg a dihun,\nMi welwn Rywun cynnar, -\nYn rhodio yn yr ardd, -\nMor dêg a duwies ieuanc,\nNeu riain serch y bardd.\nPwy oedd i fod mor gynnar\nA hynny, tan y coed,\nNi wyddwn, - pwy’n fwy gwisgi\nNag Olwen ar ei throed\nAm dani yr oedd mantell\nO bali gwyrdd hyd lawr;\nEi gwallt fel cwmwl gwlithog,\nA’i llygad fel y wawr.\nEdrychais arni’n rhodio\nY llwybr ol a blaen,\nGan fwrw’i thrysor disglaer,\nO’i chaead law ar daen:\nO dan y prennau safai,\nGan gyffwrdd yn ei brys\nA’r gwiail, heb eu siglo, -\nMor ysgafn oedd ei bys.\nMi fynnaf wybod,” meddwn,\n“Pwy yw y Rhywun hardd\nAgorais ddrws fy mwthyn -\nAgorais ddrws yr ardd:\nBu yn edifar gennyf\nFy myned gam o’r tŷ;\nNi welais ddim ond bronfraith,\nCyn canu’n trwsio’i blu.\nOnd euthum hyd y rhodf a,\nLle cerddai ol a blaen,\nGan fwrw’i thrysor disglair\nO’i chaead law ar daen;\nAc yno gwelwn flagur\nO felyn, gwyn, a rhudd;\nDau wely rhos a briall,\nA dau o lygaid dydd.\nA sefais lle y safai,\nA’r gwiail, heb eu siglo\nO dan ei hysgafn fys;\nAc ar y prennau’r ydoedd,\nLle cyffyrddasai’r Rhith,\nRyw ddwylaw bychain gwyrddion\nYn dal y gawod wlith.\n(x50) Telynegion y Maes. LIW DYDD, LIW NOS\nAi hoff gennyt fyned, liw dydd,\nI ddeffro’r ehedydd i ganu?\nAi hoff gennyt gyffro, liw dydd,\nY grug lle mae’i gymar yn nythu?\nA welaist ti ef,\nA’i aden yn wlithog yng nghanol y nef?\nA glywaist ti ’i gân,\nTra’r cwmwl oedd rhyngoch yn wyn fel gwlan?\nAi hoff gennyt fyned, liw nos,\nI ddisgwyl y sêr i dywynnu?\nAi hoff gennyt wrando, liw nos,\nAr fydoedd soniarus yn canu?\nA welaist ti Dduw,\nO’r sêr i’r ehedydd ym mhopeth byw?\nA glywaist ti lef\nGyfriniol yng nghân a distawrwydd y nef?\n(x51) Telynegion y Maes. PERTHI MAI\nWEDI mynd o blu yr eira,\nEreill ar y perthi gryn;\nOnid ydynt fel breuddwydion\nMaboed, gyda’u golud gwyn?\nTlws yw’r dail fel gwerdd phylacter,\nEddi gwisg o liain main;\nTlws yw’r blodau yn eu gwynder,\nFel o serch yn cuddio’r drain.\nHoff yw gennyf flodau’r perthi\nOnid oedd eu brodyr hŷn\nYn blodeuo fis fy ngeni?\nBlodyn Mai wyf fi fy hun.\n(x52) Telynegion y Môr. Y LLANW\nBETH yw’r llanw? Swyn y lloer\nAr y dyfnfor yn ymsymud;\nYntau’n caru’r Wen yn ol,\nAc yn ceisio ei anwylyd:\nUnwaith, dwywaith yn y dydd,\nTyrr ei galon ar y morfin;\nOni ŵyr y gwmon crin?\nOni ŵyr y gro a’r cregin?\nBeth yw’r llanw i dydi,\nPan fo’n torri ar ei dywyn?\nNid yr un i bob gwrandawr\nYw’r gyfrinach yn yr ewyn:\nGwrendy un ar lais y llif -\nClyw y tonnau’n chwerthin, chwerthin:\nGwrendy’r llall, a beth a glyw?\nMabinogi nos y ddrycin!\nChwery plentyn ger fy mron,\nMarchog bychan un diwrnod\nGerllaw eddi gwyn y don,\nCyfyd Gastell yn y tywod.\nCrug o dywod, mur a thŵr,\nCaer o dywod i’w amddiffyn;\nPyrth o wmon llyfn y dwr -\nO, gadernid Castell plentyn!\nCasgl y cregin i’w decau -\nOni chlyw y llanw’n dyfod?\nHêr i’w Gastell gael ei gau\nGan y môr, fel Cantre’r Gwaelod.\nOfer fu’r saernio hir, -\nNewid bryd wna’r arglwydd bychan;\nMyn i’r llanw ennill tir\nAr y Castell wnaeth ei hunan.\nChwardd y marchog, cymer ffon,\nA thyrr gamlas yn y draethell,\nEr mwyn gollwng llif y don,\nFel Seithenyn, at ei Gastell.\nBeth yw’r môr, y glasfor maith, -\nBeth yw llanw’r môr i blentyn?\nOnid tegan - tegan llaith?\nCymar chwarae rhwng dau gyntun!\nNawnddydd arall, ger y môr,\nEistedd brenin yn ei gadair;\nCorsen teyrnas yn ei law,\nUwch ei arlais dalaith ddisglair:\nChwardd y feisdon oddi draw,\nChwardd yr haul ar emau’i goron;\nYntau gan ei ddoethed chwardd -\nChwardd y brenin yn ei galon.\nSaff sidanog wŷr ei lys\nAr y traeth, gan sisial wrtho -\n“Rhaid i’r llanw, pan y’th wêl,\nGilio’n ol cyn hanner llifo:\nNid yw’r môr yn fwy na’th air,\nNid yw Duw yn fwy na’n brenin,” -\nChwardd y llanw yn y cregin.\nUwch a nôs y dâl y llif,\nTros y tywod, tros y gwmon\nAc ni chymer arno weld\nCorsen aur a gemau’r goron\nEbe’r brenin wrtho’i hun, -\n“Min y traeth a ddysg ddoethineb;\nOs mai ffals yw gwŷr fy llys,\nNid yw’r môr dderbyniwr wyneb.”\nPan y sisial ar y traeth,\nOnd ni phaid y tonnau lifo,\nHyd nes gylch y nawfed don\nOdre’r brenin, gan ei leithio:\n“Gwelwch,” ebe yntau’n ddoeth,\nGan ostegu’r mwynder seithug,\n“ Nid yw’r Llanw ‘n ofni teyrn,\nNid yw mawredd ond dychymyg.”\nGeilw y llanw ym mhorth y môr,\nA chlywir ohoian ym mrig y dydd:\n“Codwch yr angor i fwrdd y llong,\nGollyngwch garcharor y trai yn rhydd;\nTaenwch y lliain i gyd ar led,\nMae’r awel, fy mechgyn, a’r llif o’n tu” -\nA dring yr angor i fwrdd y llong,\nA dacw’r baneri’n cyhwfan fry.\nCenir y clychau ym mhorth y môr,\nA mwy yr ohoian a’r twrf na chynt\nGwthiwch, fy mechgyn, y llong i’r llif,\nNi erys y llanw, a theg yw’r gwynt\nAcw’n y golwg mae’r dyfnfor llaes,\nGwrandewch arno’n gwahodd, er gwaeth neu well”:\nAc etyb yr hwyliau i dro y llyw; -\nYfory, hwy fyddant y’mhell, y’mhell.\nGeilw y llanw fel serch y môr,\nA’r llong â i’w ganlyn - briodferch hardd -\nGwynned ei delw yn nrych y dwfr,\nA chysgod yr alarch y’nghan y bardd:\nCenwch yn iach i bererin y llif,\nI long y marsiandwr, ei llwyth a’i da\nMordwyed yn esmwyth, a doed yn ol\nO Ynys y Trysor a Thir yr Ia.\nY’ngolwg Ynys Enlli\nMae caban mab y môr\nBob dydd y gylch y llanw\nY gro o flaen ei ddôr;\nAc yn y caban hwnnw\nMae Meinir ysgafn fron;\nFel un o’r morforwynion,\nNeu dylwyth têg y don.\nY gwylain yw ei cheraint,\nA’r draethell ei hystâd;\nOnd goreu gan ei chalon\nYw cwch pysgota’i thad;\nAml dro yn ei mabandod\nY cwch fu iddi’n grud\nY tonnau yn ei siglo,\nA minnau’n wyn fy myd.\nLiw nos pan fwy’ yn cychwyn\nI gynnull maes y don,\nBydd Meinir ger y caban,\nA’i grudd mor wen a’i bron:\nUn ofnus yw ei Chalon,\nA châs yw ganddi’r trai\nNis gall, medd hi, - i garu,\nHeb garu’i thad yn llai.\nOnd pan fo ’nghwch yn dychwel,\nLiw dydd, at Graig y Llam,\nBydd Meinir yn fy nisgwyl,\nA’i gwên fel gwên ei mam;\nA beth mor fwyn a’i chroeso,\nAr ol y cyfnos hir?\nMae ’mherl yn caru’r llanw,\nMae’n dwyn ei thad i dir,\nCyffrous yw cri’r ystorm,\nWrth geuddor fy ystafell;\nA dyna dwrf y lluwch\nYn dymchwel ar y draethell.\nMae llawer mam a mun\nYn dweyd eu gweddi heno;\nOnd byddar yw y môr,\nAc nid yw’r gwynt yn gwrando.\nNi ddaeth y cwch yn ol,\nCyn iddi godi’n awel;\nAc ni eill serch gael hun,\nNa phryder fod yn dawel.\nPwy ŵyr y ffordd i dir,\nHeb loer na sêr i’w dywys?\nA dwfn yw gwely’r môr,\nA’i draethau yn fradwrus!\nBydd llawer mam a mun\nYfory ar y tywod,\nYn holi llanw’r wawr\nBeth ddaeth o lanc a phriod?\nMae bara’n brin, yn brin,\nA rhaid i wŷr anturio;\nMae serch yn benyd oes,\nA rhaid i riain wylo.\nA welir eto’r cwch,\nA’i astell gyda’i enw?\nNi ŵyr na mam na mun, -\nMae’r ateb gan y llanw.\n“Aros, lanw, ar y draethell,\nPaid a gwrando ar y gwynt;\nGalw i’m cof yr wyt o hirbell\nLawer cyfoed gerais gynt:\nWele fi, a’r cychod segur,\nEto’n sefyll ar dy fin;\nOnd pa le mae ‘nghyd-fordwywyr?\nYn dy ddwfn, mewn mwynach hin!\nCôf gan serch eu gweld yn cychwyn,\nGan fy nghyfarch dros dy li:\nDown yn ol ymhen y flwyddyn,” -\nMordaith hir i’m golwg i;\nOnd ni ddaethant o fordwyo,\nEr eu disgwyl lawer dydd;\nLlanw arall sy’n eu suo,\nYn eu pell welyau cudd!\nGorwedd maent o dan y tonnau,\nYn Nhawelfor mawr y De;\nHuno’n ddwfn ym mysg y perlau -\nLlygad Duw sydd ar y lle:\nNa wahardder im’ eu cofio,\nYn y ganig ysig hon,\nHyd nes delont adref eto,\nGyda’r llanw, dros y don!\nGadewais wlad fy nhad a’m mam,\nO hiraeth pur yn wysg fy nghefn;\nEdrychais ar ei glannau’n hir,\nRhag ofn na welwn hi drachefn:\nPan aeth o’m golwg, yr oedd un\nYn glâf o galon ar y bwrdd;\nBle mae y gŵr nas car ei wlad,\nPan fo ei long yn mynd i ffwrdd?\nO’m hol yr oedd fy Ynys Wen,\nA’r môr o’i chylch yn gân i gyd;\nO ’mlaen yr oedd yr Eidal dêg,\nLle mae yr haf yn hâf o hyd:\nO’m hol yr oedd cyfandir byw -\nCyfandir bywyd newydd dyn;\nO ‘mlaen yr oedd yr Aifft, mor hên\nNas gŴyr yn iawn ei hoed ei hun\nOnd beth i imi, a’r galon glâf,\nOedd tesni’r Aifft a’r Eidal dlos?\nNid arnynt hwy yr oedd fy mryd,\nYng ngoleu dydd, na breuddwyd nos:\nFel Gwenffrwd a Goronwy Mon,\nAm Gymru yr hiraethwn i;\nTan awyr lâs a haul y de,\nNi cheisiwn decach bro na hi.\nCyrhaeddais lannau Cymru’n ol,\nO’r tiroedd hud, tros erwau llaith;\nYn ol heb golli dim o’m serch\nNa cholli sill o’m hên, hên iaith:\nMae’n werth troi’n alltud ambell dro\nEr mwyn cael dod i Gymru’n ol,\nA medru caru Cymru’n well.\nGoris y llanw\nMae dinas fud,\nCantref y Gwaelod\nA’i lledrith dud;\nY dwfn yw hon,\nA brenin ei llys\nYw Dylan eil Don.\nSydd iddi hi,\nA gerddi o rôs\nA meillion y lli;\nHyd ei heolydd\nY gwmon dardd,\nA iarllod y môr\nA’u rhiannedd chwardd.\nAmbell fin nos,\nAr berlewyg byd,\nClywir ei chlychau’n\nNas clybu dyn\nEu mwynach erioed,\nMewn llesmair na hun.\nGlasnef y cwmwd\nYw’r môr uwch ben,\nCysgod y llongau’n\nTlws yw yr ieuainc\nA’r hên i gyd,\nYng Nghantref y Gwaelod,\nY ddinas fud.\nSaif henuriad wrth y mor,\nNeilltuedig broffwyd Iôr,\nGyda gwallt mor wyn a’r gwlân,\nGyda llygaid fel y tan -\nEi ddoethineb fel ei ddydd,\nA’i welediad fel ei ffydd.\nGwêl y diluw dwfr ar daen,\nFel yn toi y môr o’i flaen;\nYntau ysgrifenna i lawr,\nMegis un a wêl y wawr -\n”Fel y llanw, yn ei bryd,\nTaen Cyfiawnder tros y byd.”\nGwêl y traethau’n mynd n llai,\nAc yn darfod - blant y trai;\nDerfydd cyfundraethau dyn,\nA Gwirionedd fydd yn un.”\nCudd dylifiad gwyn y don\nGreithiau’r tywod ger ei fron;\n“Pan orffenno Duw Ei waith,\nNi bydd ar Ei ddaear graith.”\nGwêl y môr yn fôr o hedd,\nYn llonyddu yn ei wedd\n“Wedi i gamwedd fynd ar goll,\nErys Cariad oll yn oll.”\nBeth yw’r môr, ei drai a’i lanw -\nCreadigaeth gyntaf Duw?\nOnid dameg fawr yr oesau?\nOnid drych tragwyddol yw?\nFel ei lesni dwfn, nas dichon\nFod yn llonydd yn ei grud,\nOnid ydyw bywyd yntau,\nYn dygyfor drwyddo i gyd?\nNid yw’r Ysbryd fu’n ymsymud\nUnwaith ar y dyfnder maith,\nWedi llaesu Ei adenydd,\nNa gorffwyso yn Ei waith.\nNerth Ei fywyd annherfynol -\nPerffaith rym Ei Berffaith Fryd,\nSydd yn creii yr anniddigrwydd\nDeimlir ym mhob oes a byd.\nMae y Cread yn ymestyn\nAt berffeithrwydd, at y wawr;\nAc yn nhrai a llanw’r oesau,\nCwblheir Un Amcan mawr:\nCreir nef a daear newydd,\nAc fel mellten rhwng y ddwy\nEhed angel, gan ddywedyd\nNa bydd môr na llanw mwy.\n(x53) Telynegion y Môr. YR AFON\nCAETHES y glannau,\nA’i chri am ryddhid;\nDyna yw’r afon -\nMerch fach yr eigion\nGaethgludwyd o’i gwlad.\nHirnos a gwawrddydd,\nAr dywod a gro -\nCeidw ym mhoblle\nEi hwyneb at adre,\nFel rhiain o’i bro.\nNid eill y marian\nArafu ei lli,\nNa’r glasgoed ei llithio,\nOnd i orffwyso -\nY môr iddi hi.\nAr lechwedd a dôl\nHiraeth sydd arni,\nAc nid yw’n ei golli\nNes cyrraedd yn ol.\n(x54) Telynegion Cymru. Y PORTH PRYDFERTH\n(Ar ddechreu Canrif.)\nGER y porth mae’th Fardd yn canu -\n“Byw, fy nghenedl, fo dy lên\nCenir it farddoniaeth newydd,\nCystal a’th farddoniaeth hên;\nCyfod dithau’n swn y delyn,\nFel y dydd pan wnaed dy frâd;\nNi ddaw eto Forfa Rhuddlan\nAr dy ymdrechfeydd, fy ngwlad.\nGer y porth mae’th Athraw’n galw -\n“O fy nghenedl, canlyn fi;\nYng nghymanfa y cenhedloedd\nCedwir heddyw le i ti;\nGolch dy lygad a goleuni -\nEiddot y meddylfryd mawr;\nBydd yn Roeg y ganrif newydd,\nWlad marchogion Arthur Fawr.”\nGer y porth mae’th Broffwyd yntau,\nGwrando, Gymru, ar ei lef -\n“Croes y Crist fo yn dy galon,\nCerdd, fy nghenedl, tua’r nef\nGwell yw Dysg na golud lawer,\nGwell na’r ddau yw sanctaidd foes;\nGlŷn, fy ngwlad, fel disgybl annwyl,\nGanrif arall wrth y Groes.”\n(x55) Telynegion Cymru. OS WYT GYMRO\nOs wyt Gymro hoff o’th wiad,\nA hoff o’th dadau dewrion,\nCadw ŵyl er mwyn dy hâd -\nNi waeth beth ddywed estron, -\nGwisg genhinen yn dy gap,\nA gwisg hi yn dy galon.\nOs wyt Gymro hoff o’th iaith,\nA hoff o’i bardd a’i phroffwyd\nHeddyw twng y filfed waith\nI’w chadw fel ei cadwyd:\nBoed yn amlaf ar dy fin,\nBoed olaf ar dy aelwyd.\nOs wyt Gymro hoff o’th Sant,\nA hoff o’r cysegredig;\nCadw ŵyl, er mwyn dy blant,\nI Ddewi,ŵyr Ceredig; -\nCâs yw’r gwr nas câr ei wlad,\nBoed dlotyn neu bendefig.\n(x56) Telynegion Cymru. GWYL A GWAITH..\nMAE’N ddydd uchelwyl o Went i Fon,\nMae’r hên alawon ar fin a thant;\nAc is ei nennawr pob Cymro’n son\nAm liw’r genhinen, am Ddewi Sant;\nOnd nid gwladgarwch yw cynnal dydd,\nUndydd mewn blwyddyn, i ganu cân -\nGwnewch Gymru heddyw’n lân ac yn rhydd,\nA gwnewch hi yfory yn rhydd ac yn Ian.\nMae’n ddydd uchelwyl, yn llawen ddydd,\nMewn tre’ a phentref, pentref a thre’\nAc er yn llawer, un enw sydd\nAr fin y Gogledd, ar fin y De;\nOnd nid gwladgarwch yw cynnal gwledd,\nA dweyd “Fy nghenedl, fy iaith, fy ngwlad,” -\nGlanhewch y byrddau - o’r gwin a’r mêdd,\nAc na foed wehelyth i Drioedd Brâd.\nMae’n ddydd uchelwyl, a phawb yn son\nCenir alawon o Went i Fôn,\nGan wŷr a mamau, mamau a phlant;\nOnd gwell gwladgarwch yw bod yn un\nMewn tref a phentre’, pentre’ a thref, -\nGwneud Cymru’n burach iddi ei hun,\nA’i gwneud yn ffyddlonach i’w Sant a’r Nef.\n(x57) Telynegion Cymru. COELCERTHI'R BANNAU\n(Hwyr yn Ionawr; goddeithio ay y mynyddoedd; hynny’n awgrymu’r gân.)\nDACW goelcerth ar Eryri,\nGwenfflam lygad yn y gwyll!\nChwiliwch, dadau, am y gwayw,\nChwiliwch, lanciau, am y cyll;\nDoed a ddelo, rhaid yfory\nGadw erwau’n bro a’i braint;\nHawl gwladgarwch fyth yw gofyn\nGwaed y byw dros lwch y saint.\nDacw’r Moelwyn Mawr yn galw,\nDacw fflam yn ateb fflam!\nMae pob mynydd yn deimladwy,\nOni ddial Cymru’r cam?\nGaiff yr allfro ffordd yr elo\nGwympo’n cestyll hyd y llawr?\nBeth a wnewch chwi yn yr ogof\nFintai segur Arthur Fawr?\nDacw goelcerth gwŷr Ardudwy\nFel yn troi y môr yn waed!\nIorwerth - Harri - pwy yw’r brenin?\nPa ddyhirwch ganddo wnaed?\nA wnawn ni, a ni yn Gymry,\nOddef hyn heb ei wahardd?\nDrodd y delyn yn fradwrus,\nNeu a wywodd llaw y bardd?\nDacw dafod gwahanedig\nEto ar yr Eifl yn Lleyn!\nRhaid i’n dwylaw fod yn llawer,\nRhaid i’n hergyd fod yn un;\nNa foed neb yfory’n fradwr,\nRhag i’w blant felltithio’r dydd;\nGwell na byw yn ddynion arwerth,\nFyddai syrthio’n ddynion rhydd.\nCynneu allan mae’r coelcerthi -\nLlosgi’n llwch o un i un;\nOnd ni chlywaf heno gyffro\nGwŷr rhyfelgar ar ddihun;\nAc ni ddilyn hirllais utgorn\nNeb i gasglu’r dewr ynghyd, -\nMae’n goleuo ar ein Hanes,\nOs yw’n nosi ar y byd.\n(x58) Telynegion Cymru. CADWN UCHELWYL\nO CADWN uchelwyl\nA thelyn a thant;\nBoed annerch a cherdd\nYn nhafodiaeth y Sant;\nOnd cadwn o’r ddefod\nY cwpan a’r gwin,\nA’r Cymro un diwrnod\nA ffug ar ei fin.\nO hyd y mae Dewi\nYn dyfod am dro,\nI weled ei hil\nAc i weled ei fro:\nMae’n dda ganddo genedl\nYn gwisgo ei gwyrdd,\nOnd gwell ganddo genedl\nYn dilyn ei ffyrdd.\nO cadwn uchelwyl,\nMewn pentref a thref,\nGan anfon un weddi\nGymraeg hyd y nef -\n“Boed Cymru y tadau\nYn Gymru y plant;\nA Chymru gorwyrion\nYn Gymru y Sant.”\n(x59) Telynegion Cymru. “OCHAIN Y CLWYFAWG”\nMOES ddafn o’r gostrel, gymrawd,\nMi wn mai marw’r wyf,\nGan fel y syrth bargodion\nFy nghalon o fy nghlwyf:\nMae ’ngwefus fel y marwor,\nOnd heno, dan y lloer,\nHi fydd mor wen a’r barrug,\nA’r lloergan arni’n oer.\nFy nghymrawd, fy hen gymrawd -\nCydymaith llawer câd\nO gas at fradwyr Cymru,\nO serch at lyw a gwlad -\nBydd un yn llai yfory\nYn ymladd gyda thi;\nAc un yn llai dros Gymru -\nBeth ddaw ohoni hi?\nOnd cyn dy ollwng, gymrawd,\nA chyn i’m ganu’n iach,\nAm byth! - gofynnaf gennyt\nRyw un gymnwynas fach;\nA gwn na wnei warafun\nCyn lleied peth - i un\nSy’n marw wrth ei ofyn,\nYmhell o’i fro ei hun.\nFy nghymrawd, pan ei adref\nAc adref hebof fi,\nDos, galw gyda’m Creirwy -\nTi wyddost pwy yw hi;\nA dywed iti glywed\nEi henw ar fy min,\nAr ddwthwn ola’ ’mywyd,\nGerllaw y farwol ffin.\nA dos a ’nghleddyf iddi -\nY bylchog hanner Hafn\nSy’n weddill - dos a hwnnw,\nOnd sych y gwaed bob dafn:\nBydd Creirwy’n falch ohono,\nA gŵyr, pan wel y darn,\nMai nid deheulaw llwfrddyn\nA gydia yn ei garn.\nA dywed imi syrthio,\nA ’ngwaed Cymreig yn llif,\nLle’r oedd yr ornest boethaf,\nA’r meirw’n fwya’u rhif.\nA syrthio fel gwnaeth Arthur,\nA gŵyr hên Ford Gron, -\nFy wyneb at y faner,\nA ’nghlwyfau ar fy mron.\n(x60) Telynegion Cymru. O'R DEFFROAD\n”Bu Tom Ellis farw yn Ffrainc: ni fydd byth farw yng Nghymru.”\nENNWCH imi o’r Deffroad\nEi ladmerydd ef,\nHwnnw safodd buraf drosto,\nSafodd dros y nef;\nEnnwch ddewin a thywysog,\nEnnwch lawer mwy -\nEnwaf finnau’r marw ieuanc\nOedd yn nôs na hwy.\nTua’r Cynlas, bore - deimlodd\nCenedl burach Cymru fyddai\nYn ei feddwl mawr;\nCredodd yn y weledigaeth,\nCredodd yn ei Dduw;\nCredodd Cymru’r ddau, a’i hunan,\nA dechreuodd fyw. -\nYsbryd tanllyd rhy angerddol\nOedd i losgi’n hir;\nTrwy’r Deffroad, cerdda allan\nGan oddeithio’r tir:\nBydd yn ynni ar y bryniau,\nRhyngddynt ym mhob cwm;\nBydd ei enw’n ysbrydoliaeth\nMewn bythynnod llwm.\nY Deffroad, onid bywyd\nGoreu Cynlas yw,\nGan un galon genedlaethol\nEto’n cael ei fyw?\nOnid yw ei ysbryd trwyddo\nGyda ni yn awr,\nYn y wlad yn ysgrifennu\nEi farddoniaeth fawr?\nHawdd yw wylo ‘ngwydd ei aberth -\nHawdd gan wlad a thref;\nHawddach gweithio wedi aros\nGer ei allor ef;\nCollodd Cymru ail Lywelyn,\nBellach, hi a fedd\nYnnot ti, O Gefn y Ddwysarn,\nHoffach Gefn y Bedd.\n(x61) Telynegion Cymru. CYMRU'R DIWYGIAD\nArdaloedd ar eu deulin! - beth yw hyn?\nGobaith oes ddilychwin;\nEneidiau’n troi: Duw yn trin\nAgoriad calon gwerin.\nBEDYDD Duw fedyddiodd Gymru,\nPentecost yr Ysbryd Glân;\nNid oes ardal heb ei hallor,\nNid oes allor heb ei thân;\nCwmwl goleu gweddnewidiad\nA gysgododd dros y wlad -\nGwelwyd dyn i Dduw yn blentyn,\nGwelwyd Duw i ddyn yn Dad.\nClybu cenedl farn a chariad\nYn cyniwair trwy ei bro;\nYsodd tân o’r nef Gwm Rhondda,\nOedd â’i galon fel y glo;\nMynwy ddu - Gomorra Cymru\nGwyrth o ras ar honno wnaed;\nCadd gydwybod wedi’i channu’n\nDdisglair yn y Dwyfol waed.”\nUn yw Cymru ’nghwlwm gweddi,\nUn, er gwahaniaethau oes;\nGyda’r nef a chyda’i hunan\nFe’i cymodwvd wrth y Groes;\nNid oes son am Wyddfa mwyach -\nOnid ydyw Calfari\nWedi mynd goruwch y bryniau\nPennaf yn ei golwg hi?\nGwnaed o Gymru berth yn llosgi,\nHeb ei difa gan y tân;\nAc yn fflam ei phuredigaeth,\nCafodd ddawn a gwefus lân:\nHên emynau’r “gwaed” a’r “diolch” -\nMaent i gyd ar lafar gwlad;\nRhai fu’n fudion sy’n clodfori\nDuw am iachawdwriaeth rad.”\nNid oes allor heb ei thân -\nGyda’i dysg y cafodd Cymru\nBentecost yr Ysbryd Glan:\nOs mai marw’i thywysogion,\nByw ei Phentywysog hi -\nTosturiaethau fel y lli.”\n(x62) Telynegion Cymru. “PARADWYS Y BARDD”\nCYMRU fach i mi –\nBro y llys a’r llynoedd,\nCorlan y mynyddoedd,\nHawdd ei charu hi.\nSon am diroedd hud –\nTecach na’r rhai hynny\nYdyw erwau Cymru,\nGwell na broydd byd.\nYn ei hanes hên\nEnwir mil o arwyr,\nLlin marchogion Arthur,\nCedyrn câd a llên.\nMâg ereill mwy –\nGwŷr fo’n olud daear,\nNa bu’n llys Gwenhwyfar\nHafal iddynt hwy.\nCartre crwth a thelyn,\nCysegr salm ac emyn,\nPorth y nef yw hi.\nSumbolau arbennig: ŷ ŵ Prif Ffeil: DOC_ sion_prys_051_eifion_wyn_maes_a_mor_1k


Straeon Ysbrydolgar - Siân Phillips | Addysg Oedolion Cymru\nCartref Amdanom ni Storïau'r Dysgwr Sian Phillips\nEnillyd Gwobr Siân Thomason\nStraeon Ysbrydolgar - Siân Phillips\nDychwelodd Siân at fyd addysg fel seibiant o ofalu am ei mam am un prynhawn bob wythnos. Roedd Siân yn awyddus i wneud rhywbeth cadarnhaol gyda’i hamser, ac, ar ôl gweld poster mewn siop leol, penderfynodd ddod i un o’n dosbarthiadau crefftau – a bu hyn yn drobwynt yn ei bywyd.\nEr bod gofalu am ei mam yn heriol, roedd Siân yn edrych ar yr ochr orau ac yn aros yn bositif trwy gydol ei phrofiad – gan adrodd straeon digwyddiadau digri i’w cyd-ddysgwyr.\nOnd yna, bu farw mam Siân, a thorrodd hyn ei chalon a’i gadael i frwydro yn erbyn trafferthion newydd, gan gynnwys iselder a dibyniaeth ar alcohol.\n“Mae hi’n frwdfrydig, yn benderfynol ac yn llawn personoliaeth, felly rwy’n siŵr y bydd Sian yn llwyddo.”\nYn ôl ei thiwtor, Alison Chapman, “Ar adegau, roedd Siân yn yfed yn drwm, ac roedd pethau’n anodd iawn. Ond roedd y dosbarth yn drobwynt iddi, a rhoddodd rywbeth arall iddi ganolbwyntio arno. Roedd‘gwaith cartref’ fel creu ac ymchwilio i eitemau yn ei chadw’n brysur ac yn rhoi rhywbeth positif iddi ei wneud.”\nGyda chymorth gweithwyr iechyd proffesiynol, ei chyd-fyfyrwyr a’i thiwtor, mae Siân wedi rhoi’r gorau i yfed, ac ers mis Mawrth 2016, nid yw’n ddibynnol ar alcohol. Mae Siân yn dweud mai dyma yw ei “chyflawniad mwyaf”.\nEr gwaethaf ei thrafferthion personol wrth wella o’i dibyniaeth ar alcohol, arweiniodd awydd a ffocws Siân i gadw’n brysur at wirfoddoli’n lleol, lle mae’n helpu i drefnu’r sioe flodau leol. Dyma ddigwyddiad sy’n dod â’r gymuned ynghyd, ac sy’n codi arian at yr Ambiwlans Awyr, a diolch i Siân, mae’r digwyddiad bellach yn arddangos y crefftau a wneir yn ein dosbarthiadau.\nOnd dim ond megis dechrau oedd hyn, ac mae Siân yn parhau i osod heriau personol i’w hun. Mae hi wedi dychwelyd at ddysgu Cymraeg, a’i huchelgais yw gallu ysgrifennu “rhugl yn y Gymraeg” ar ffurflenni rhyw ddydd. Hefyd, bu’n ymgymryd â gwaith ymchwil i’r farchnad, ac mae hi’n ystyried dechrau busnes bach yn gwerthu’r eitemau mae hi wedi eu creu yn y dosbarth ac yn ei chartref.\nMae ei thiwtor yn y dosbarth, Alison, yn hyderus am ddyfodol Sian. “Mae hi’n frwdfrydig, yn benderfynol ac yn llawn personoliaeth, felly rwy’n siŵr y bydd Sian yn llwyddo. Mae hi wedi dod mor bell yn yr amser byr yr wyf wedi ei hadnabod.”\n“Mae Sian yn dal i gael dyddiau isel - uchafbwyntiau ac isafbwyntiau - ond mae hi’n llwyddo i ddod drwyddi yn gryfach fyth. Ac er bod y gystadleuaeth hon yn un gref, rwy’n credu bod Sian yn enillydd teilwng iawn."\nRydym yn adleisio geiriau Alison, ac yn estyn llongyfarchiadau i Siân. Er iddi wynebu colled yn ei bywyd, gan fyw gydag iselder a dibyniaeth ar alcohol yn y gorffennol, mae Sian wedi aros yn bositif, ac wedi edrych ar ôl ei chyd-fyfyrwyr trwy gydol pob dim.


Ein gwadu a wnaethant..\nChwarae teg i Gyngor Iechyd Cymunedol ardal Bwrdd Iechyd Hywel Dda am gyfeirio'r cynlluniau heno at winidog iechyd Cymru, yn wahanol i'r yes-men llwfr yn y gogledd.\nCerddodd dros fil o bobl eto ddydd Sadwrn -yn Llandudno y tro hwn- i wrthwynebu camweinyddu cywilyddus Bwrdd Afiach Betsi Cadwaladr, a chriw da yno i gynrychioli ymgyrch Ysbyty Coffa Ffestiniog.\nDyma rywfaint o'r hyn sydd gan y Pigwr i'w ddweud yn rhifyn Chwefror. Ewch i brynu'r papur i ddarllen yr erthygl yn llawn.\n"gwybod pris pob dim, ond yn gwybod dim am werthoedd"\nDigalondid mawr ddaeth dros ardal gyfan, ac ymhellach, wrth glywed am benderfyniad Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr i gau Ysbyty Coffa Blaenau Ffestiniog. Er holl wrthwynebiad a phrotestiadau trigolion y fro, dewis i gau'r ysbyty wnaeth y garfan unllygeidiog a benodwyd i ddeddfu'r gosb eitha' arni. Tybed beth fyddai barn y sosialydd mawr, Aneurin Bevan, wrth weld ei ddelfryd o Wasanaeth Iechyd cryf yn brysur ddadfeilio? Beth ddywedai hefyd o'r ddedfryd o'r gosb eithaf a basiwyd ar ein hysbyty gan y criw annymunol hwn, dan arweiniad un sy'n honni bod yn sosialydd? Beth hefyd ddywedai Gwynfor Evans o ddiffyg cefnogaeth ein cynrychiolydd yn y Senedd yng Nghaerdydd i'r ymgyrch i gadw'r ysbyty ar agor? Siawns y dylai hwn o bawb sylweddoli mai hoelen olaf yn arch tref werinol, Gymraeg fel y Blaenau fydd hyn. Siawns hefyd nad yw'n barod i gydnabod mai cefnogaeth cenedlaetholwyr Blaenau Ffestiniog fu'n gyfrifol iddo gael ei ethol fel aelod Seneddol/Cynulliad ers 1974, ac fel aelod sydd i fod i gynrychioli a chefnogi'r etholwyr mewn awr o argyfwng.\nLlun- Dail y Post\nMae'n ganmlwyddiant, y flwyddyn nesaf, ers cychwyn y rhyfel mwyaf erchyll a welodd y byd erioed, ac Ysbyty Coffa Ffestiniog wedi ei chodi gyda chefnogaeth arian prin chwarelwyr tlawd y 1920au, er cof am fechgyn ifainc y cylch a laddwyd yn y rhyfel. Onid yw'r penderfyniad i gau'r ysbyty yn sarhad i goffa'r 363 o filwyr y Rhyfel Mawr, a'r 54 o'r ail Ryfel Byd, o'r cylchoedd hyn, a aberthodd eu bywydau er mwyn i ni, drigolion yr oes hon gael byw ein bywydau mewn cymharol heddwch? Rhag cywilydd i Myrfyn Jones a'i griw o gynffonwyr, wrth iddynt gydnabod gwerth y bunt yn hytrach na gwerthoedd iechyd a chymdeithasol ym Mlaenau Ffestiniog a'r fro.\nPosted by Lleucu at 10:47 PM\nLabels: Llafar Bro, Pigwr, ysbyty coffa\nPytiau Chwefror 2013\nDal i aros am atebion...\nRhifyn Chwefror 2013