МИН БИТ ҺИНЕ МЕҢДӘР АРАҺЫНАН... М. Сирғәлина хикәйәһе)\n5 Июнь 2020, 00:00\nБөгөн төшөмә ҡәйнәм инде. "Кейәү, һуңлап килдең, асҡысты икенсе берәү алған. Һиңә бирә алманым, миңә үпкәләмә! "-тине. Эйе, ҡәйнәм, белә күрә оҙаҡлатып алып ҡайттым шул ҡыҙыңды оҙатыуға үҙеңде.Асҡыстың да ҡайһы ишектеке икәнен асыҡ шәйләйем …"Һалҡын көҙ иртәһендә Мәхмүт доньянан китте. Ярты йылдан ашыу түшәктә ятып тишкеләнгән тән, әйтерһең дә элекке Мәхмүттеке түгел. Бөршәйеп, шиңеп ҡалған, һулыған тән кесерәйгән дә һымаҡ.Әле ер туңмаған, ә ҡәбер шул тиклем ауыр ҡаҙылды тинеләр.. Бер кем уҡый алмаҫ күңел көндәлеген үҙе менән алып китте ир. Ә Тәслимәнең самауыр торбаһындағы көндәлеген мәйет тәрбиәләшергә килгән ҡатындарҙың береһе табып алып ҡуйынына тыҡты. Тәслимәлә көндәлек хәсрәте юҡ ине инде..\n- Һуң ошонда ғына һалып тор тип биргәйнем бит үҙеңә. Ҡайҙа тыҡтың икән, иҫлә...\n- Иҫлә тиеү анһат, кистән үк ҡарап ҡуйырға булмай инеме ни, юлға сығыр саҡта эҙләндерәһең...\n- Онотҡанмын шул, машинаны ҡабыҙғас иҫкә төштө...\nТаң һарыһы беленер-беленмәҫ мәл. Солан келәтендә ике йән ҡабаланып ниҙер эҙләй. Ҡатын кеше - Тәслимә. Ир - Мәхмүт. Эҙләгәндәре ни тиһегеҙме? Запчасть . Эйе, бер тимер киҫәге генә. Ҡайһы ваҡыт бармаҡ осондай ғына деталь дә доньяның аҫтын-өҫкә әйләндереп эҙләнергә мәжбүр итә. Тағы ла Мәхмүттең сабырһыҙ тауышы ишетелә:\n- Эй әттәгенәһе! Һуңдайым инде...\nТәслимә ултырғысҡа баҫып, һәндерәнән ниҙер тапты ахры, ҡыуаныулы тауышы :\n- Йәнде алырҙан таптырған нәмәң ошо түгелме? Мә!,-тине.\n- Эйе, ошо... бынаусама ҡалмаң араһынан нимә тапмаҡ кәрәк, быраҡтырып бөтмәй ней быларҙы...,- һөйләнә-һөйләнә Мәхмүт сығып китте соландан.\n"Ҡалма тинеме шул? " Тәслимә иренең әйткән һүҙҙәренә аптырап келәт эсен күҙ ҡарашы менән айҡаны . Барыһы ла кәрәкле, ҡәҙерле генә әйберҙәр : әсәһенән ҡалған ҡомартҡы еҙ самауыр, таш тирмән, дебет аялай торған ҡулайлама, ҡәйнәнән ҡалған аяҡ теген машинкаһы, тимер күкрәкле сепарат та күптән һөт төҫөн күрмәй тын ултыра... "Ҡалма тиерлек ҡый юҡ әле, Мәхмүттең һүҙенә ышанһаң ! Саң баҫып ҡына киткәндәр китеүгә ",- Тәслимә ынтылып ҡына еҙ самауыр ҡапҡасын усы менән һыпырып ҡуйҙы. Саң аҫтынан һары еҙ төҫө йылмайып күҙ ҡыҫҡандай йылтырай. Тәслимәнең күҙенә самауыр торбаһында ҡағыҙ барлығы салынды. Күптән ҡайнатҡаны юҡ шул, анһат газға һалынып алды. Нимә икән ул ҡағыҙҙа? Йомарлаулы ҡаты ғына ҡағыҙ урамаһы тиҙ генә был яҡҡа сыҡмай кипсәлде. Ҡыҙыҡһыныу еңде - һөйрәп алды барыбер Тәслимә тегене. Ҡышҡы иртә һыуыҡ, еңел кейенгән ҡатын һыуыҡһып ҡалтырап ҡуйҙы. Ҡулындағы сәйер ҡағыҙ төргәген тотоп, солан утын һүндереп өйгә инде. Өйҙә йылы. Йыйыштырылмаған өҫтәл ситенә килеп, баяғы ҡағыҙҙарҙы ҡутарып ебәрҙе ҡатын. Был бит Тәслимәнең үткәндәре! Яҙып та почтаға алып барып һалмаған әсәһенә тәғәйен хаты, фотолар, көндәлеге...\nТәслимә иң ҡәҙерле әйберен юғалтып таптымы ни ! Әллә өшөүҙән, әллә шул тиклем тулҡынланыуҙан ҡалтыранған ҡулдары менән һәр фотоны күҙ йәштәре аша ҡараны. Бына, быныһы уның иң һуңғы тапҡыр сәхнәлә төшкән фотоһы. Шул тиклем өҙөлөп өҙҙөрөп бейегәйне ул шул саҡ, аяҡтары сәхнә иҙәнен тоймай күбәләктәй талпынғайны ! Әллә һуңғы тапҡыр талпынғанын аңлап шулай ҡанатланғайны микән? Бая ғына самауыр ҡапҡасын һыпырған ҡулдар әле килеп башҡорт ҡыҙы кейемендә сәнәлә төшкән йәш ҡыҙ фотоһын һыйпап, һыҡтай башланы. Аяҡтарым, эх аяҡтарым... Сүкеш шикелде тупылдап, беҙ кеүек тишә баҫҡан саҡтарығыҙ бар ине бит?!\nТәслимә өйҙә яңғыҙлығынан файҙаланып һығылып илап, аяҡтарын һоноп диванға ултырҙы.Мәхмүт өйҙә булһа иларһың, иламай ней! Аулаҡ булғанға ғына былай балауыҙ һығыу.Ҡаты бит ул Мәхмүт ! Ҡаты ғына түгел - уҫал тәртип талап итеүсе, ебеп ныйылдауҙы ене күрә. Үҙе лә аҙ һүҙле.\nЭх, кем әйтһен хәҙер Тәслимәне бейеүсе тип, бар ине бит алтын мәлдәр...\nТәслимә был ҡағыҙҙарҙы ҡасан ошо самауыр торбаһына тыҡҡайны әле? Иҫләне. Яман туҙынған иренең ҡулында бар йәш саҡта төшкән фотолар йыйылған альбомдың ут тамағына инеүен күргәс, йәшереп кенә келәткә индереп ошо фотоны һәм көндәлеген ҡыҫтырғайны самауыр эсенә. Онотҡан да әле ул үҙе.\nКөндәлек...күпме эс серем шаһиты һин ! Йомарлаулы ҡалын дәфтәр өҫтәлдә яҙылмай йомарланып ябыла ла ҡуя. Тәслимә ике ҡулы менән ҡайырып биттәрен тотоп, тигеҙ матур хәрефтәр менән яҙылған яҙмаға йомолдо...\nЭшләп йөрөгән булам әле. Мәктәпкә өйрәндем тиерлек. Коллектив татыу былай. Артабан нисек булыр? Дәрестәр күп, өлгөрөп булмай. Төштән һуң ҡалып эшләргә лә тура килә. Дәфтәр тикшереп һуңғараҡ ҡалһаң, Мәхмүт болара. Өйгә пачкалап дәфтәр ташыйым, төн ауғансы тикшереп кире йөкмәп китәм. Сәбәпһеҙгә бәйләнеп Мәхмүттең көнләшеүе генә ҡыйын. Йөҙөп йөрөп эшләр инем...\nБалалар менән байрамға әҙерләнеп ятыу. Бөгөн бар коллектив менән кискә йыйылышырбыҙ тип һөйләштек. Мәхмүт минең менән бармай ғына ҡырталашыр инде ул тағын. Малайыбыҙҙы өләсәһенә ҡалдырып, ярты сәғәткә генә тип әйтеп тә ҡараным, тыңламай. Үҙем генә килһәм, тағын ғауға ҡуптарасаҡ бит инде. Коллективтан айырылып ҡалыу ҙа әллә нисек.\nБайрам уңайынан күрше ауылға концерт менән барабыҙ, бар мәктәп коллективы ҡатнаша. Минең бейеүҙе номерға алдылар. Ҡалайтып ҡына Мәхмүткә әйтергә? Туҙыныр микән? Сәғәте билгеһеҙ, төнгә ҡарай булһа ҡалайтырмын икән?\nКисә әсәйемдән хат килде. Ҡунаҡҡа саҡырған. Эх, ҡанатым булһа осоп ҡына ҡайтыр инем! Әллә хат аша булһа ла Мәхмүттең ҡыйырһытыуҙарын әҙерәк яҙайым микән? Аптыраҡ. Бер кәңәш итер кешем юҡ бит. Ҡырҙан килеп йәшәп китеүе анһат түгел икән.\nАйнур улым туп - тумалаҡ ҡына булып йүгереп йөрөй. Ике йәш тә ете ай булып китте.\nШөкөр, быйылғы уҡыу йылын да тамамлап барыла. Көндәр йылы. Картуф сәсеп арманһыҙ булып йөрөлә. Өйҙә лә мәктәптә лә өлгөрөргә кәрәк! Айнур улым ағай буласаҡ! Кемдер инде, билгеһеҙ.\nӘсәйемә әле өндәшмәйерәк торам.Белер әле. Йәшереп кенә һалып ҡуйыр сер түгел былай ҙа.\nДекрет ялына сыҡтым наконец-то! Аяғымды саҡ һөйрәп йөрөлә. Мәхмүт минең хәлде аңламай инде әллә, һаман көнләшеп эт хәлендә итә. Береһен етәкләп, икенсеһен ҡорһаҡҡа һалып ҡайтып китер инем тыуған яҡтарыма, үгәй атайҙың холҡоноң аламалығы ғына кәртә ҡуя. Әйтеүем бар етмәһә. Үҙем атай наҙына туйманым, баламдың атаһы ниндәй булһа ла атаһынан айырмаясаҡмын!. Бәлким олоғая килә ташлар Мәхмүт тә был холҡон. Ошо бәпәй тыуһа, үҙгәрмәҫ микән? Барыһы ла яҡшы ла бит, эх көнләшеүе генә алама шул!\nМин больницала. Улым бар! Ике ул әсәһе булып киттем. Кисә Мәхмүт килеп ҡайтты. Бәләкәс кенә тәҙрә аша һөйләштерҙеләр. Холҡон ташламаны инде эт әҙәм! "Бында ир врачтар бармы? " тейсе?! Аптыраным ни тиергә белмәй. Әйтерһең дә бар больница буйлап ирҙәр эҙләп йөрөйөм. Әллә бер төрлөрәк микән тип уйлап ҡуйҙым үҙен. Улай тиһәң, юҡтыыыр! Айнурҙы һағындым. Аҙна тирәһе тоторҙар күп булһа, яҡшы булһа барыһы ла, тиҙ сығырбыҙ ул.\nӘсәйемдәргә, сыҡҡас, телеграмма һуғырмын микән? Белмәй ята инде улар беҙҙең артҡанды.\nДүрт айҙы тултырып бара Илнур улым. Шул тиклем эш күп өйҙә, өлгөр генә! Һыйыр һауып көтөүгә ҡыуып ингәнсе арыуыҡ ваҡыт үтә лә китә.Ни Мәхмүт иртән йоҡоға сосораҡ түгел, мин һауғас, ул ҡыуһа ла булыр ине инде. Саҡ ҡына һуңлаһаң, Илнур ята тазылдап илап, Айнур йөрөй яланғас бар өйҙөң аҫтын-өҫкә әйләндереп. Был ғына ла етмәй, Мәхмүт тора ен биреһе ҡубып. Бөгөн тағын һырт буйымды яндырып ҡайыш менән һуҡты. Көнләшә. Кемдән? Билгеһеҙ. Сәбәп тыуҙырып остаңлап та бармайым. Башымда яулыҡ та өҫтөмдә иҫке халат. Биҙәнеп-төҙәнеү түгел, хатта сәсемде лә тарамайым ҡарышып. Ҡәҙерле булып булманы. Әсәйемә һүҙ белгертмәйем, атайым булһа, мине бында йәшәтмәҫ ине. Үгәй атай холҡо ла ташҡа үлсәйем генә инде.\nТәслимә йотлоғоп уҡыуынан туҡтап, сәйнүктән сәй яһап, ҡатҡан тамағын ебетеп алды. Көндәлектәге йәш Тәслимә яҙмаһы тамам йотто уны. Мәхмүттең сығыр саҡта малға бесәнде үҙең һалырһың, тигәнен иҫләй ҙә ул иҫләүгә, айырыла алмай әле дәфтәрҙән. Хәйер, уҡыһын. Мәхмүт ҡайтһа, ултырыу эләкмәҫ уға шулай.\nУттай ҡыҙыу бесән өҫтө. Көнө аяҙ торһа сабыу - йыйыу бер ни түгел. Малайҙар ауырышмайҙар. Шөкөр, үҫәләр. Әсәйҙе, туғандарҙы һағындырҙы. Ҡайтып ҡына килергә ине. Мәхмүт тыңлашмай. Бесәнде өҙгәс барып ҡайтайыҡ тигәйнем. Ара алыҫ ти. Кәләш кәрәккәндә алыҫ тип торманы бер ҙә, йәнем көймәһә! Минең күңелде уйламай шикелде ул. Бер яҡшы һүҙ ишеткән юҡ. Шул тиклем һүҙгә һаран, ҡаты кеше тип уйламағайным. Йөрөгән саҡта идеальный булып күренгәйне. Әллә үҙем боҙоп бөттөммө? Һаман көнләшә. Күршенең кәләш алмаған улы бар, кисә кис буйы теңкәмә тейҙе Мәхмүт, мин бесәндә саҡта кәртә аша төшөп йөрөйҙөр әле, ти. Әйтеүе оят!\nКисә Мәрйәм еңгәйҙәр ҡаҙ өмәһенә алдылар. Ҡаҙҙарын йолҡошмаһам да , тамаҡ йүнәтешеп йөрөнөм. Мәхмүт тә ихлас ҡына ҡаҙ салышып йөрөнө. Кискә ҡунаҡтан ҡайтҡас күрмәгәнде генә күрһәтте. Һаман да шул көнләшеү. Табында ҡыҙмаса ҡунаҡтар йырлауымды һорағастар йырлағайным шул. Эх, белгән булһам! Ауыҙыма тамсы ла алманым араҡыны. Эсеп алып йырланың ,ти. Бала имеҙгәндә кеше эсә тип уйлай микән?!\nҠәйнәмдәрҙә һуғымда булдыҡ. Ҡайнағалар, килендәштәр алдында осора һуғып ебәрҙе мине Мәхмүт. Юҡ, эсмәгән ине. Ғәрләндем. Саҡ тороп баҫтым. Килендәштәргә етә ҡалды, кемеһелер: " артыҡ һылыу бисәләргә әҙерәк шулай эләгә инде ул, беҙҙең ише һыйыр ҡойроғона йәбешеп йөрөһәң һүҙ ҙә теймәҫ ине ",- тине. Уҡытыусы булыуыма төрттөрөү ине был. Сәбәбен белә алманым был һуғыуҙың. Баламды ҡосаҡлап ҡайтып йығылдым өйгә. Үгәй атай янына булһа ла ҡайтып ҡына йығылырға ине, түҙер инем әле әр - битәргә, алыҫлығы ҡыйын. Бындағы ише үк булмаҫ ине әле этелеү төртөлөү.\nӘсәйем үгәй атайҙан туҡмалғанда ла шулай ҡыйын булғандыр инде. Миңә лә шул тормош. Ҡыйын. Ҡара янып күгәргән бит башымды Айнурым ҡулдары менән тотоп "уй, әм...әм булды ",- тигән була. Йәлләүсем ул ғына минең. Күкрәгемде матҡып имгән Илнурым, мин илаһам, күҙгә ҡарап имеүҙән туҡтап, ауыҙын йәмшәйтеп тороп илай. Ҡайҙан белә тиһең...?!\nМилицияға яҙып бирергәме икән тип уйлап бөттөм төнө буйына, әпәт исем һатып йөрөүе әллә нисек. Ҡәйнәм килде бөгөн хәл белергә, зарымды һөйләһәм уныһы ла : "ир кеше һуға инде ул, ҡайның да ҡыҙыу ҡанлы булды ",- тине лә ҡуйҙы. Аптыраҡ.\nКөндәлегем! Оҙаҡ ҡына яҙмай торҙом. Юғалттым бит үҙеңде! Иҫке китаптар менән келәткә сығарып һалғанмын да онотҡанмын. Эҙләнем мин, таба алманым. Эшкә сығам. Бар яңылығым шул. Тормоштар шул уҡ. Һаман көнләшәбеҙ, һаман һуғылабыҙ. Әсәйемдәр килеп ҡайтты. Рәхәт булып ҡалды. Улар ҡайтҡас, илап ҡарап ҡалдым арттарынан. Хәйерлегә булһын инде! Айнур һәм Илнур ҙа ауырышмай ғына үҫеп баралар. Мәхмүт эшкә сыҡма тип һөйҙәнде, тыңламаным, сығам. Бәйле эт шикелле таланып ултырғансы әҙ булһа ла кеше араһында йөрөүем яҡшы булыр, тием.\nРайонға смотр-концертҡа әҙерләнеп йөрөү. Әпәт йәшертен. Ишетмәй-белмәй генә ҡалһа ярар ине Мәхмүт. Ҡатнаштырмаҫ атыу. Эштәр бара. Эш аҙағынан ишекте асып инеү генә ҡурҡыта, бөгөн кем менән "ҡушып " ғауға ҡуптарыр тип уйлап ҡайтыла. Түҙмәй бер көн ҡара-ҡаршы ултырып алдына һорап ҡуйҙым. Нишләп мине көнләшәһең ул? Яуабы ниндәй бит әле! Ныҡ яратҡанға! Яратыу түгел был, яратҡандар улай итмәй инде.\nЕтмәһә ни ти әле?! Никах уҡытып мәһәрен түләп алдым үҙеңде, ни эшләтһәм дә эшләтәм. Иҫерек тиһәң, эсмәгән. Ҡасандыр йәнем-тәнем менән тартылған Мәхмүтте танымайым хәҙер. Меңдәр араһынан һайлап алғайным бит үҙеңде, Мәхмүт! Баҫалҡы, ипле генә йыуаш егетем күрһәтә генә йыуашлығын. Дөрөҫ әйткән әсәйем, әҙәм кәнфит түгел - төргәген асып, эсен ярып ҡарап белеп булмай икән...\nэштәр арыу ғына бара. Параллель класс уҡытыусыһы больницаға инеп китте ауырып. Дәрестәр ныҡ күбәйҙе шуға. Ауыр булһа ла, яратҡан эш ялҡытмай. Район смотр конкурсы ла имен үтте. Мәхмүткә конференцияға барам тип алдаштырырып киттем. Ҡурҡтым. Тәү тапҡыр алдашыуым бит. Байрам уңайынан күрше ауылға шул концерт мн барабыҙ тип һөйләнәләр. Ҡайһылайтырға икән?\nмин больницала. Ауырымайым. Ауырытты Мәхмүт. 8 мартҡа күрше аулға концерт менән барҙыҡ, бар коллектив.Сәғәт 4 - кә тип афиша элһәләр ҙә, ҡараңғы төшөүгә саҡ башланды тамаша. Хафаландым өйҙә көткән һөйләшеү өсөн. Бейеп сыҡтым шулай ҙа. Ҡат - ҡат һорап бейеттеләр. Инәлтмәнем, бейенем. Һуңғы осоноп бейеүем булған икән. Күңелем һиҙҙеме һуңғы икәнен, әллә аяҡтарым, шул тиклем еңел өйрөлдө. Хәлемдән килһә, тик йөрөр инем шунда бейеп...\nКонцерт бөтмәҫ элек Мәхмүт килеп инде сәхнә артына. Йөҙөнән һиҙелә - асыулы. Еңемдән елтерәтә һөйрәп алып сығып, сикәләп һуғып осорҙо. Тороп тиҙ генә кейенеп Мәхмүт менән ҡайтырға сыҡтым. Ат егеп килгән ине. Ултырҙым санаға. Юл буйына әрләне. Бала ише бер һүҙ сығармай түҙҙем. Ауыл осона етә "нишләп бер һүҙ өндәшмәйһең!"- тип һуғып ебәрҙе. Әллә нисек аты тибеп ебәрмәне, сананың алдағы бер тишегенән шыуып төшөп сана аҫтында ҡалдым. Кәүҙәм ситкә йығылды, уң аяғымдың ашыҡ һөйәге тирәһен сана табаны шытырҙатып тапап китте. Үҙ ҡолағыма ишетелде үҙ һөйәгем һынғаны...\nБитемә ҡар бөркөп торған Мәхмүт тауышына иҫемә килдем...\nШунан аҙаҡ больница ла больница юлы... мәктәпкә илтер һуҡмаҡ өҙөк, ялғанырмы? икеле.\nә сәхнәгә юл мәңге өҙөлдө инде...\nКешеләр рәхәтләнеп һыу төшә, ҡояшта ҡыҙына,кинәнеп эш эшләй. Аяҡтарың йөрөмәһә, мәхрүм генә ултыраһың икән. Таяҡта булһа ла ҡыбырлап бар тейгән эште эшләйем дә ул, йүгереп китке килә. Уңалыуы ауыр булды һөйәктең. Яңылыш уңалып яңынан "һындырып " гипс һалғас бөтөнләй хәлде алды. Йөрәкте яндырып мәктәптән теге ҡәһәрле концертта бейегән фотоны ебәргәндәр. Эх, ваҡытты яңынан һүтеп булһа ине! Бер көнгә лә ҡалмаҫ ине Тәслимә был яҡтарҙа. Ҡалһа ла Мәхмүткә әйләнеп тә ҡарамаҫ ине...\nСәхнәнән ҡолап төшөп аяғын һындырған тип кенә белде ауылдаштар уны. Кемеһелер эскән булған ти, тип өҫтәгән әле. Эсмәгән көйө иҫерек ул Тәслимә был Тормоштан...\nТәслимә көндөң буйтым яҡтырып киткәнен, һарайҙа һыйырҙарҙың бикле торғанын иҫләп, көндәлекте йыйыулы яҫтыҡтар аҫтына тығып мал асырға сыҡты. Күңеле менән баяғы көндәлектән айырыла алмаған зиһен, берсә балаларының бала сағын һағынды, берсә туҡмалыуҙа үткән көндәре өсөн ҡабат тетрәнде. Мәхмүт улдары өсөн дә әллә ни иҙелеп барманы шул. Әллә нишләп йөҙө гел һытыҡ, ҡәнәғәтһеҙ. Артыҡ һөйләшеп тә бармай, аҙ һүҙле. Ә ҡулы алтын уның. Эшләйем тип нимәгә тотонһа ла урын-еренә еткереп эшләй. Өйҙәре лә ауылда сынъяһау кеүек әллә ҡайҙан ҡуҡырайып тора, кәртә-ҡуралары ла төҙөк. Мал-тыуар ҙа ишле, тик ана шул икәү-ара ғүмер буйы аңлаша алмау ғына ҡыйын.\nҺәр малды әүеҫлеккә сығарып, сана менән һөйрәтеп бесән һалып сыҡты Тәслимә. Бикле бейә-тайҙарҙы яланкәртәгә сығарып ашарҙарына һалды. Ир кешенең өйҙә юҡлығын белгертмәҫкә тырышып кәритәгә ҡырып тейәп аҫтарын да һөйрәп түкте. Эй, һау кешегә эш нимә инде! Бына һыңғар аяҡтың һынған ере генә ҡыйыш уңалып бер аҙ һылтыҡҡа ҡалды Тәслимә, атлағанда аҙым ҡыҙыулығын бер аҙ тотҡаны тик шул ғына.\nТүҙемһеҙлек менән көндәлекте уҡып бөтөргә ашығып инде өйгә ҡатын. "Сәғәт -11. Моғайын төшкә ҡайтып та етер әле Мәхмүт. Больницала кеше күп булмаһа, магазин ни аҙым һайын, оҙаҡламаҫ, уҡып өлгөрөр кәрәк"-тигән уй ҡабаландырҙы. Ире ҡайтыуға газға мул итеп аш һалды. Ҡул - битен ҡабаттан сайып, яҫтыҡ аҫтынан көндәлекте тотоп диванға ултырҙы Тәслимә.\nҠайғылы хәбәр алдым иртә менән - әсәйем үлгән. Мәхмүт эшкә киткән . Илаулап артынан барҙым эшенә. Яратманы был ҡылығымды. Ара алыҫ, әсәйемде һуңғы тапҡыр күреп ҡалырға тип ашыҡтырғайным. Әллә ниндәй сәбәптәр табып бөгөн юлға сыҡманыҡ. Һуңдармын инде, йәнһеҙ кәүҙәһен күреп булһа ла хушлашырға ине.\nҠайтып өлгөрмәнем. Әсәйемде ер ҡуйынына һалып өлгөргәндәр. Эй ошо Мәхмүттең кирелеге! Ҡәбер тупрағына теҙләнеп оҙаҡ ҡына иланым. Ҡабат ҡасан ҡайтырмын инде башҡаса был яҡтарға? Мине кем көтһөн әсәйем булмағас? Үлемдеге араһына миңә тәғәйен бүләген, яҙып та почтаға һала алмаған хатттарын һалған. Дебеттән генә бәйләнгән бәләкәс ойоҡбашҡа "Тәслимәнең тыуасаҡ ҡыҙына - ейәнсәремә " тип яҙып ҡуйған. Эй, әсәй, минең һынып ҡына ҡултыҡ таяғына ҡалып ятыуымды белмәй инең шул. Хаттары, шул тиклем үҙәк өҙгөс. Кеше араһында уҡымай ҡайтҡас ҡына уҡыным. Илағанымды күргән Мәхмүт аңғармай ҙа ҡалдым, барыһын да тартып алып сығып китте. Әсәйемдең күҙ нурҙары түгелгән, ҡулдары теҙгән хаттарҙы ла һаҡлай алманым.\nҺәүетемсә барған кеүек тормоштар. Мәхмүт тә мине әллә ни хиталамай. Эшкә башҡа сыҡмаҫмын инде ул. Уның һүҙе шулайыраҡ. Аҡсаға мохтаж итмәй былай, артығын бирмәй шулай ҙа. Һаранлығы бар. Ятһам-торһам, әсәйемде уйлайым. Матур ғына ҡупшы ойоҡбашы ла эйәһеҙ ҡалыр инде. Әллә Хоҙай үҙе аңлап аралай, балаға уҙмайымсы ҡабат һаман. Ҡыҙға ҡыҙыға торғайным, ҡурҡам хәҙер.\nКүп һыуҙар аҡты, ҡояш ҡалҡып нисә мең тапҡыр офоҡ артына ятты.\nКөндәлегемде ныҡ йәшергәнем дә, таба алмай йөрөнөм. Ҡурҡыуым көслө шул, картуф баҙына төшөрөп таш егенә тыҡҡанмын да өй эсенән эҙләп бер булдым нисәмә йылдар буйы. Яманатлы ямғара, Мәхмүтте яттан әрләп тик йөрөнөм эстән. Һыумейе генә булып бөттөм инде.\nАйнурым әрмегә китте. Ҡыйын, һағынам. Исмаһам күңелде күреп асылып та һөйләшеп ултырмай бит бынау Мәхмүт. Улы китте ни ҙә, китмәне ни шикелде уға. Ҡыҙғаныуын ҡыҙғанһа ла, ҡулын күтәргәне юҡ әле. Барыбер шөрләтә.\nШөкөр, ҡәйнә булырға йыйынам.\nҠайһылайтып ҡына туй үткәреп ебәрәм инде?!\nЕтмәһә аяҡтарым һыҙлап йонсота.\nОнотолдо тигәндә бөгөн тағын туҡмаҡ тәмен тәмләнем. Тағы ла ғәйепһеҙгә. Килен менән Айнурға күстәнәс итеп ит-май төрөп һалғайным. Үҙ балаһынан тамаҡ ҡыҙғаныр тип кем уйлаһын. Ҡайтып киткәстәре үк түрбашҡа ҡолата һуҡты.\nИлнурым да ауылға ҡалмаҫҡа уйлай, атаһының ҡатылығын аңлай инде балағыналарым.\nҮтте ғүмер ҡурҡа-өркә йәшәп.\nБөтөн кеше байрам тип әҙерләнә. Мәхмүткә был байрам бар ни ҙә юҡ ни. Ә мин йыл да онотмай 23 февралгә лә, тыуған көнөнә лә бүләк алып ҡотлаған булам. Күңел өсөн бер һүҙ генә әйтһә лә була бит инде, бүләге булмаһа ла.\nҠартайып барам, ә күңел ҡартаймайҙыр ул?! Бер көн килеп Мәхмүт: "ғәфү ит, оҙаҡ үткәрҙем һинең өсөн һынауҙы. Бөгөндән яңы тормош башлайыҡ. Ҡайҙа теләйһең шунда бар, кем менән теләйһең аралаш, тоғролоғоңа тамсы ла шигем юҡ " тип әйтер тип өмөтләнәм. Бәлким, өмөтһөҙ шайтан тиҙәрме әле?! Исмаһам олоғайған көндә аңлашһаҡ ярар ине...\nТәслимә һуңғы яҙған датаны ҡабат ҡабат ҡарап, бөгөнгө көндө иҫләп ваҡыт айырмаһын теүәлләне. Ун йыл... ун йыл ғүмерҙең бер минуты ла бында теҙелмәй ҡалған... ә бит күпме ваҡиға булып үтте ошо арала. Ейәндәр тыуҙы, аҙаҡ көттөрөп кенә ейәнсәрҙәр...\nТәслимә ҡайнап сыҡҡан ашының ҡапҡасы ҡырын асылып ташып барыуын күреп, йәһәт кенә ҡалҡынып утын тымыҙҙы аҙыраҡ. Ҡаҫмағын һөҙөп, һоҫоп тоҙ һалды.\nУрам тирәһен ҡараштырып, мейес тирәләрен һепереп тә ҡуйҙы. Көндәлекте былай ғына һалып ҡуйыуҙы ярамаҫ тип, бөгөнгө көн датаһын теркәп уйҙарын яҙҙы.\nЭш менән ҡатҡан ҡулдар, ҡасандыр ручка тотоп яҙған мәлдәрен иҫләп, тигеҙ, матур хәрефтәрҙе теҙҙе лә теҙҙе...\nӘсә һөтө менән инмәгән аҡыл, тана һөтө менән инмәй икән ысынлап та. Йәшәй-йәшәй үҙгәрер тигән Мәхмүтем дә үҙ холҡон ташламай. Һис юғы берәй әбей-һәбейҙән булһа ла ҡыҙғанып ғауға ҡуптарып ала. Нишләп ундай характерлылыр, белмәйем. Тәүге осрашҡан, йөрөгән саҡтарҙы уйлайым да, ысынлап та һуҡыр була икән әҙәм дә. Айнурым бәләкәй саҡта, әле аяҡтарым һау һаҡ саҡта ташлап сығып китмәгәнемә үкенәм. Үҙем уйлайым, үҙем ҡурҡам, Илнурым булмаһа нишләр инем? Тәүфиҡтәрен бирһен инде Хоҙай! Килендәрем бынамын тигән, аңлашып ҡына йәшәһендәр инде. Аталарының һалҡынлығынан һыйынмайҙар ҙа беҙгә. Йәшереп бирәм бирер нәмәмде лә. Кем өсөн өйөрө менән мал көтәбеҙҙер, балаларға ла ашатмағас?! Көнсөл генә түгел, ҡарунлығы ла асылды. Бер бот тоҙ ашамайынса белеп булмай тигәндәре хаҡтыр...\nОшо юлдарҙы бәлким кемдер уҡыр, минең хатаны ҡабатламаһағыҙ ине. Яҙмышым тип кенә яла яҡҡан, ҡул күтәргән менән көн күрмәгеҙ! Ғүмер берәү генә, Кеше үҙгәрмәй, ғәҙәт китһә лә холоҡ ҡала. Хатта иларға, ҡағыҙ алып уйҙарыңды яҙырға , хатта үткәндәреңде хәтерләткән фоторәсемдәрҙе ҡарарға ла ярамай бит миңә. Ни өсөн? Ғәйепһеҙ ғәйепле булып ғүмер һөрөү - мәғәнәһеҙлек. Мин бик һуң аңланым...\nТәслимә күҙ йәштәрен тыя алмай, көндәлекте кире сығарып келәттең һикеһе түрендәге самауыр торбаһына тыҡты. Әсәһенән ҡалған ҡомартҡы самауыр, күп ғаилә хәлдәренә шаһит булған еҙ һарыҡай, Тәслимәнең серен үҙендә һаҡлай алыуына маһайғандай ҡуҡырайып ҡына ултырып ҡалды. Бит- йөҙө илауҙан шешенгән ҡатын, һалҡын һыу менән сайынып тынысланырға тырышты. Урам ҡапҡаһының шартылдап асылғанына тертләп, тәҙрәнән ҡараны ул. "Уй, Аллам! Мәхмүт ҡайтҡан да һаң!"\nЙүгереп йөрөп картуфын әрсене, һалмаһын тартманан сығарҙы. Ниҙер урлап ҡайтҡан әҙәмдәй, үҙенә урын таба алмай түрбашта сәбәләнде. Ҡурҡыу ғәҙәткә ингән. Арыуыҡ ваҡыттан соландан уҡ тырһылдата баҫып килеп тә инде Мәхмүт. Инеү менән Тәслимәнең йөҙөнә ҡараш ташлап:\n-Нимә, һөйәрең килмәнеме әллә? Күҙең шәмәреп,- тине.\nТәслимә яуап таба алмай, ҡулындағы бысағына ҡырҡыла яҙып:\n- Һуған турап торам бит,- тигән булды...\nЙылға ла бер генә көйө аҡмағандай, тормош та төрлө хәлдәргә тарытып ҡуя. Тыныс ҡына йәшәү ағымына ниҙер килеп тығылып ағымды быуып туҡтата, йә йүнәлеште ҡырҡа үҙгәртеп бороп та ебәрә. Бер кем дә белмәй иртәгәһе көндөң нисек булырын. Мәхмүт менән Тәслимә тормошонда ла ҡырҡа үҙгәреш яһар көндө Хоҙай үҙе юлланымы, әллә Мәхмүт үҙе "һөйрәп" алдымы, бер кем асыҡ ҡына белмәй. Хәл былайыраҡ:\nМәхмүт урындағы урмансы менән һөйләшеп килешеп, мәгәрисенә мул ғына "йылтыр " тығып сиратһыҙ-ниһеҙ ағас алыуға иреште. Ысынында был шыңғырлап торған ҡарағайҙар нигеҙе сереп өйө ҡыйшая башлаған үрге ос яңғыҙ ҡатын Сәрбиҙеке ине.Документ буйынса. Йәтим ҡатын эҙләп эҙенә төшөр тиһеңме ни?! Бөгөн ана шул ағастарҙы тамғалап, "йылтырҙарҙың " әҙерәген ҡырҙа бушатып ҡайтып инеүе әле Мәхмүттең. Ат бауырынан ҡар кисеп, урман ҡыҙырып ҡайтһа ла, күңеле әллә нишләп ҡәнәғәтһеҙ. Ҡапҡаны ҡайырып асып индереүгә һыйыры сығып кәбәнгә ҡасты, уныһына бер ендәнде. Арылдашып бесән таптырған һарыҡтарҙы ҡараңғы һарайға бикләп үс алмаҡсы булды. Ә яҙға тотонорға тип бикләгән үгеҙенең ҡапҡаны һөҙөп сығып килеүе оторо ҡуҙғатты нервыларын. Саналағы һәнәкте алып ҡаҡ маңлайына ғына тондорам тип, һыңғар мөгөҙөн төбөнән һындыра һуҡты ла ҡуйҙы. Субырлап мөгөҙөнән аҡҡан ҡанғамы, әллә башы шаңҡыуғамы бисара үгеҙ бәүелә-бәүелә барып кәртә буйына уфылдап терәлде. Телен арҡыры тешләгән малҡайҙың янына килеп Мәхмүт эйелеп ҡараны, һөҙөп ҡараған ҡарашы ҡурҡыныс үсле кеүек ине уның.\nАтын туғарып бөтөүгә өйҙән сығып килгән Тәслимәне күреп зәһәрен уға екерҙе :\n- Нимә мин өйҙә юҡ тип малды ла ҡарамай ултыраһың! Хәйерселәп, йә арт һикертергә сығып китмәгәнмен бит !\nТәслимә иренең һүҙенә ҡаршы әйтеүҙең утҡа май һибеүгә тиң икәнен белеп, өндәшмәй ҡалауҙы хуп күрҙе. Мәхмүт әйткәнсә бөтөнләй мал яғын ҡарамай ултырманы ла бит, оҙон ҡышта бикле тороп зарыҡҡан мал ни ҡапҡа асылыуға ҡарап ҡына тороп ынтыла инде ул. Хәйер, ҡапҡа асыҡ торһа, үҙе лә атлыҡмаҫ инеме икән Тәслимә?!\nБураланып ендәнгән ир лап - лоп баҫып, кәртә аша сәнсеп - сәнсеп бесән һелтәп, бар туҙған малға иҫе лә китмәгәндәй ҡыланып, ауыҙ эсенән әсе һүгенеп өйгә атланы. Тәслимә иренән аҙаҡҡа ҡалып инмәҫ өсөн аҙымын ҡыҙыулатып, соланға йүгерҙе. Ашы әҙер, ҡулйыуғысҡа һыу ҡоя һалыр кәрәк. Әтеү хәҙер ҡуптара тартып алып елләйәсәк һыуһыҙ һауытты. Өҫ - башын ҡаҡҡылаған иренең тупһала мөңгөрләп үҙ алдына һөйләнеүенән әҙерәк "төшөргән "икәнлеген дә тойҙо. Айырыуса һаҡ булырға кәрәк тимәк. Шайтаны үҙе менән. Тәслимә өҫтәлен ҡабат - ҡабат ышҡып һөртөп, итен эре киҫәктәргә турап икмәк янына ҡуйҙы, һалмаһын ҡутарып өҫтәлгә яҡынайтты.\nӘллә ултырҙы ла ҡуйҙы инде соланда, нишләп инмәй икән һаман? Тәслимә йүгереп яланкүлдәк ишекте ҡыҫып тына тышҡа күҙ һалды. Яңы ғына селек һепертке тотоп һеперенеп торған ҡолғалай ир солан иҙәнен тултырып ҡолап ята ине. Тәслимә аңламаны ни булғанын. Барып тейһә һуғып осорор һымаҡ, шулай ҙа ипләп кенә яҡынланы. Күҙҙәре ярым асыҡ, ауыҙын асып ниҙер әйтергә теләгән Мәхмүт телдән яҙғандай ине. Хәл айышына барыбер төшөнә алмаҫын аңлаған ҡатын, Мәхмүттең хәлен эскелек бәләһелер тип уйланы. Артыҡ "тейәгәнгә " генәлер күп булһа.\nФуфайкаһы еңенән тотоп өйгә ҡарай һөйрәкләне. Мәхмүттең һыңғар ҡулына ла көсө етмәҫ Тәслимә ҡайҙан ғына өйгә үк индерә алһын инде. Ә көн һыуыҡ. Тышта февраль. Йәһәт кенә ҡыбырларға тырышып күршеләргә ярҙам һорарға ашыҡҡан ҡатын бейек тупһаның баҫҡыстарын теүәлләмәй һөрлөгөп ҡаты ҡар өҫтөнә ҡолап төштө. Тубығының әсеп ауыртыуына, усының боҙға эләгеп борҡоп ҡанап китеүенә ҡарамай урам буйлап ярҙам һорап яр һалды...\nӨйгә индерҙеләр Мәхмүтте. Бер ҙә тиктән түгел һымаҡ ине был ҡолау. Кемеһелер хәлде сырамытып, фельдшерҙы саҡырырға өйрәтте...\nЭйе, хәл ысынлап та бик етди ине. Мәхмүтте көслө генә фалиж һуҡҡан булып сыҡты. Тиҙ ярҙам машинаһы саҡыртып район үҙәгенә больницаға алып китер булғастары, Тәслимә лә ҡалманы ире артынан. Өй - ҡураны күршеләргә тапшырып сығып киттеләр. Өҫтәлдәге ризыҡ Мәхмүткә ашарға яҙмаҫтан һыуынып ултырып ҡалды...\nҺис кенә лә алға барырҙан түгел ине Мәхмүттең хәле. Упайып ҡараған ике күҙенән тыш бер ере лә ҡыбырламаҫтан ҡатҡан. Ни әйтергә теләгәнен дә белгән юҡ, телдән дә ҡалған. Аптыранды Тәслимә. Илнур менән Айнурға сәләм ебәртте. Ҡапылғара үлеп фәлән ҡуйһа, килеп күрһендәр тигәйне. Килендәрҙе эйәртеп шундуҡ килеп тә еттеләр, атай бит инде, уҫал булһа ла үҙ аталары. Өнһөҙ ҡарап торған күҙҙәрҙең ни кисереп, ни әйтергә теләгәнен генә белә алмайҙар шул тик...\nБольница дауаһы бер ҙә алға алып барманы. Врачтар "өмөтһөҙ " тамғаһы һуҡмаһа ла, өйгә алып ҡайтыуҙы хуплап ҡуйҙы. Нисек килһәләр, шулай ҡайттылар. Илнур атай кешене тәрбиәләшеүҙе үҙ өҫтөнә алып эшенән отпуск юллап ауылға ҡайтты. Төп йортҡа уҡ инмәне, урамдағы аласыҡты йылытып килен һәм балаларҙы ла күсереп алып килде. Тәслимәнең үтенеүҙәре лә көсһөҙ ине, Илнур атаһының һүҙенән шөрләне шикелде төп йортҡа барыбер күсеп инмәне. Мунса яғып носилкала мунса индерҙеләр. Арҡа буйҙарын һыпырғылап массаж эшләп ҡараған булдылар. Ашатыу балаларса - тик ҡалаҡтан. Элекке ҡыҙара бүрткән табаҡтай бит йөҙ бер нисә көн эсендә һурылып ағарҙы. Кеше шулай һулыйҙыр инде...\nӘ Мәхмүт һөйләшеүҙән, хәрәкәттән мәхрүм булһа ла зиһене элеккесә, хәтере шул көйө ине. Күңелен әсе әрнеү кимерҙе. Берсә өҫтөрәп йөрөп тәрбиәләгән Тәслимәһенә бер ауыҙ йылы һүҙ әйтә алмауына, берсә Сәрбиҙең өлөшөнә ҡул һалыуына көйөндө. Һыңғар мөгөҙө һынған үгеҙ ҡарғышымы тип тә уйлап бөттө. Ә нахаҡ яланы Мәхмүт үҙ ғүмерендә әҙ яҡманымы ни?! Белә Мәхмүт үҙе лә гонаһлы икәнен. Ғәфү үтенеп кенә лә юйып бөтөрлөк түгел. Хәрәкәт үә телемдән яҙҙырғансы, хәтеремде генә юйһасы Хоҙай! Мәхмүт көндәр иҫәбен онотто, ә күңеленән генә уйҙар көндәлеге тултырҙы ул да...\n"… ике ятып бер төшкә инһәсе был хәл, кеше көнлө булып ят сәле?!\nУлым янда алайҙа, Тәслимәм ташламай. Төн уртаһында килеп сәйен эсергән була, тамағым кипмәһен тиҙер инде.\nНисә көн ятып ташланым икән?\nТаң ата ла кис була, шул тиклем оҙон көн, йылға тиң бер көнөм.\nТамғалаған ағастарымды йыға алмаҫмын инде, Сәрбигә аңғартырға ине, алһын ине йыҡтырып. Ҡалайтып әйтмәк кәрәк?…\nКискә ҡарай бейә ҡолонланы тип инде Илнурым. Эстән генә ҡыуандым, төн ҡараһы ятҡас иланым. Эйе, иланым. Элек илауҙың ни икәнен дә белмәнем, ә тормош бына бит илатты барыбер. Уйламаған уйҙарым юҡ, иламаған төндәрем һирәк...\nҺыпырып күҙ йәшеңде лә һөртөргә эшкинмәй бит ҡулдарым. Илауҙың ни икәнен дә белмәй, Тәслимә илаһа йыға һуға торғайным, мине кем һуғыр? Исмаһам бер ейәнемә ҡолон бүләк итмәгәнмен, өйөрө менән малды кемгә тип йыйғанмындыр?…\nҠыйыҡтан тамсылар тыпылдай, яҙ еҫен еҫкәге килә. Ҡара ергә үксә терәп яр буйлап килергә ине…\nЭх, Тәслимәм! Ғүмер буйы белә тороп нахаҡтан рәнйетеп ыҙалаттым бит үҙеңде. Аяғыңдың сатанлап ҡалыуы ла минән.Һуңлап ҡына һайланып өйләндем, меңдәр араһынан берәү булғанһың һин түҙемәм Тәслимәм! Түҙмәҫлектәргә лә түҙҙең, һүҙ сығармай, ир намыҫымды бысратманың. Ҡәҙереңде белмәгәнмен. Үс һаҡлай белмәгән, кер һаҡламаҫ күңелең алдында мәңге гонаһлымын...\nҠалаҡ тотоп ашатҡаныңда ҡулдарыңды ғына тотоп ғәфү үтенергә ине...\nАрҡағыҙҙан һөйөп яратыр инем, улдарым! Эх, ҡулдарым, ҡулдарым! Тыңламайһығыҙ бит?! …\nТыбырлашып ҡына ейәндәрем инеп сыға, сәскә кеүек кенә елпелдәп ейәнсәрем йөрөй...\nАйнурым ҡасан ҡайтыр икән?\nЭлек нишләп һағынманым икән уларҙың ҡайтыуын?…\nБесән мәле лә етте. Мин һаман ятам. Әйтереңде әйтеп китә алмау ҡыйын икән. Салғы-тырмаларҙың яңылары һарай башында ҡыҫтырыулы ине, бесән ҡаплап тора, күрмәҫтәр инде. Иҫке бөткән салғылар менән ыҙалайҙыр инде малайҙарым, эх!…\nМунса соланындағы ағас көбө эсендә шыптыр моҡсай эсендә Тәслимәнең әсәһе яҙған хаттарҙы йомарлап тыҡҡайным теге юлы. Сысҡан кимерерме, һыу төшөп кенә әрәм булыр микән…?\nТәҙерәнән сөм-ҡара муйыл тәлгәше күренә. Ағасты Айнур ултыртҡан ине. Мин йолҡоп ташланым күреп. Йәшертеп кенә нигеҙ буйына ғына ҡаҙаған ине ҡабаттан. Был юлы теймәнем инде. Ана бит, үҫеп емешләнеп тә ултыра. Их, өҙөп кенә тәмләргә ине!…\nБөгөн төшөмә ҡәйнәм инде. "Кейәү, һуңлап килдең, асҡысты икенсе берәү алған. Һиңә бирә алманым, миңә үпкәләмә! "-тине. Эйе, ҡәйнәм, белә күрә оҙаҡлатып алып ҡайттым шул ҡыҙыңды оҙатыуға үҙеңде.\nАсҡыстың да ҡайһы ишектеке икәнен асыҡ шәйләйем …"\nҺалҡын көҙ иртәһендә Мәхмүт доньянан китте. Ярты йылдан ашыу түшәктә ятып тишкеләнгән тән, әйтерһең дә элекке Мәхмүттеке түгел. Бөршәйеп, шиңеп ҡалған, һулыған тән кесерәйгән дә һымаҡ.\nӘле ер туңмаған, ә ҡәбер шул тиклем ауыр ҡаҙылды тинеләр.. Бер кем уҡый алмаҫ күңел көндәлеген үҙе менән алып китте ир. Ә Тәслимәнең самауыр торбаһындағы көндәлеген мәйет тәрбиәләшергә килгән ҡатындарҙың береһе табып алып ҡуйынына тыҡты. Тәслимәлә көндәлек хәсрәте юҡ ине инде...\nғибрәт тә, хикмәт тә эҙләмәйем аяныс яҙмыштарҙы тәфсирләп. Уйланһын ине әҙерәк һәр кем...


Ер йөҙөндә ҡалалар күп, иң матуры - Мәләүез!\n8 Сентябрь 2017, 11:42\nҠала көнө уңайынан уҙған күркәм байрамда күптәр ошондай фекергә килгәндер. Иртәнән кискә тиклем Үҙәк майҙандатөрлө саралар ойошторолдо. Байрам айҡанлы ҡалала бер нисә яңы объектасылды.\n“Дан” паркында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә сәскә гөлләмәләре һалып, уларҙың иҫтәлеген бер минутлыҡ тынлыҡта менән иҫкә алғандан һуң, район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров, ҡала хакимиәте башлығы Фәнил Исҡужин һәм башҡа ҡунаҡтар менән бергә “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Заманса ҡала мөхите” проекты сиктәрендә төҙөлгән Ленин урамы, 150 һәм Октябрь урамы, 7 адрестары буйынса уйын майҙансыҡтары, Мәләүез йылғаһы ярында йәйәүлеләр өсөн төҙөлгән ял зонаһын асыу тантанаһында ҡатнашты, халыҡ менән аралашты. “Халыҡ көсө менән уртаҡ төҙөлгән был объекттар мәләүездәрҙе сәләмәт тормошҡа ылыҡтырыу йәһәтенән һөҙөмтәле булырына ышанам”,- тине район Хакимиәте башлығы. Ҡала хакимиәте башлығы Фәнил Исҡужин, халыҡты байрам менән ҡотлап, сафҡа тапшырыласаҡ объектар тураһында мәғлүмәт бирҙе. Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров Мәләүездең көндән-көн матурлана һәм күркәмләнә барыуына баҫым яһаны.\nРайондың төрлө биләмәләренән килгән ауыл хужалығы предприятиелары тарафынан ойошторолған йәрминкә байрамға йәм өҫтәне. Беренсе көҙгө йәрмикәлә емеш-еләк, мал аҙығы, иген, картуф, йәшелсәләр һатып алырға мөмкин ине. Талап ителгән ауыл хужалығы тауарҙары тиҙ арала һатылып та бөттө. Ағас, сәскә үҫентеһе менән сауҙа итеүселәр рәтендә халыҡ күп булды.\nМалсылыҡ продукттары рәте халыҡты үҙенә ассортимент төрлөлөгө, хаҡтарҙың арзанлығы менән арбаны. Ҡош, һарыҡ, йылҡы ите, һөтсөлөк продукттары тәҡдим ителде.\nБал менән сауҙа итеүселәрҙең артыуы шатландыра, бындай сараларҙа уның йәнеңә кәрәкле төрөн һатып алыу мөмкинлеге бар. Хаҡтар сағыштырмаса төрлө -1300 һумдан башланды. Район-ҡала умартасылары йылдағыса төрлө һөнәри конкурстарҙа көсөн һынаны, тәжрибә уртаҡлашты. Ҡала предприятиелары күргәҙмәһе лә ситтә ҡалманы. Теләгәндәр әле генә мейестән сыҡҡан тәмлекәстәр менән тамаҡ ялғаны, ҡайнар сәй, һуттан тәмләне.\nАуыл биләмәләре тарафынан ойошторолған күргәҙмә йылдағыса ҡала көнөнөң байрамының йөҙөк ҡашы булды. Бында халыҡ кәсебе, онотола барған, әммә һуңғы йылдарҙа тергеҙелгән шөғөлдәр ярҙамында әҙерләнгән ҡул эштәре күргәҙмәһе сағыулығы хайран итте, стендарҙа халыҡ тормошо кәүҙәләндерелде. Оҫталар ырғаҡ менән бәйләү, сигеү маһирлығы менән уртаҡлашты.\nХужабикәләр иһә “Ҡорот байрамы”на ашыҡты. Бына ҡайҙа ул аҡтан әҙерләнгән аш-һыу төрлөлөгө! Ҡороттоң әле беҙ белмәгән төрҙәре шул тиклем күп икәнлеген үҙем дә ошонда төшөндөм. Уҙған йыл 20-гә яҡын төрө менән сығыш яһаһа уңғандар, быйылғыһында ул күпкә артыҡ ине. “Уңғандарҙың бауырһағы ауыҙҙа ирей” - байрамға милли аш-һыу әҙерләгән ҡатындар был һүҙҙәрҙе ҡала көнөндә күп ишетте, балланған бауырһаҡ менән сәй эсеү йолаһын да еренә еткереп башҡарҙы. Ауыл мәҙәниәте үҙешмәкәр артистарының сығышы ла программаны тулыландырҙы.\nБайрамдың тантаналы өлөшө үҙәк майҙандағы сәхнәлә үтте. Район-ҡала халҡын иҫтәлекле ваҡиға менән ҡотлап Рөстәм Шәмсетдинов тарихҡа байҡау яһау, бөгөнгө лайыҡлы тормош булдырған быуынға рәхмәт һүҙҙәрен еткереү генә түгел, киләсәккә план-маҡсаттар билдәләү өсөн дә мөһим байрам булыуын белдерҙе. “Беҙҙең төп байлығыбыҙ – белемле етәксе-белгестәр, предприятие эшсәндәре, аграрийҙан, врач һәм мәғариф хеҙмәткәрҙәре, спортсылар, ветерандар һәм йәштәр”, - тине.\nМәләүез район- ҡалаһының маҡтаулы гражданы исеменә Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе Николай Гавва лайыҡ булды.\nБайрам айҡанлы район Хакимиәте башлығы ҡулынан бер төркөм хеҙмәтсәндәр Маҡтау грамотаһы һәм Рәхмәт хаттары алды. Шулай уҡ “Йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тьәмин итеү” программаһында ҡатнашҡан 10 йәш парға торлаҡ һатып алыуға йәки төҙөүгә социаль түләү хоҡуғы биргән таныҡлыҡ тапшырылды. Яңыраҡ ғаилә төҙөгән парҙар, ярты быуат бергә йәшәгәндәр ҙә иҫтәлекле бүләк алды.\nҠала Хакимиәте башлығы Фәнил Исҡужин Мәләүез ҡалаһының тарихына, бөгөнгөһөнә ҡыҫҡаса байҡау яһаны. Төҙөлгән, сафҡа тапшырылған объекттар исемлеге менән таныштырҙы. Ҡаланың заманса йөҙөн булдырыуға тос өлөш индергән төҙөүсе, эшсе, етәкселәргә рәхмәт белдерҙе һәм ҡала биләмәһе хакимиәтенең Маҡтау грамоталарын тапшырҙы.\nМәләүездәр ҡала мәҙәниәт йорто алдында тере ҡурсаҡтар менән иҫтәлеккә фотоға төштө, балалар өсөн ойошторолған күңелле программа, һабын ҡыуығы шоу, һүрәттәр конкурсы, төрлө уйындарын күҙәтте.\nРайон-ҡала халҡын һабантуйҙа канатта йөрөү оҫталығы менән таң ҡалдырған Дағстан ҡунаҡтарының сығышы ла алҡыштарға күмелде.\nТөштән һуң йәштәр “Беҙҙең ҡала” акцияһында ҡатнашты, роллерҙар хәрәкәте үтте.”Беҙ - яңы быуын” тип аталған йәштәр концерты тәҡдим ителде. Байрам фейерверг менән тамамланды.\n“Киләһе йыл Мәләүез үҙенең 60 йыллыҡ юбилейын ҡаршылай. Быныһы- генераль репетиция ғына,- тине ойоштороусылар. Алты тиҫтә йәшен ҡаршыласясаҡ ҡалабыҙҙың был сикте яңы уңыш-ҡаҙаныштар менән ҡаршылауға һәр кем үҙ өлөшөн индерер, тип ышанабыҙ.


Главная → Деятельность → Информация о деятельности → Отчеты должностных лиц → Отчеты участковых перед населением → Отчеты участковых уполномоченных полиции до 2018 года → Прибайкальский район\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН пункта полиции по с. Ильинка ОМВД России по Прибайкальскому району капитана полиции Муратова Владимира Александровича за отчетный период 2018 года МО «Ильинское» сельское поселение\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности старшего участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН пункта полиции по с. Ильинка ОМВД России по Прибайкальскому району майора полиции Павлуцкого Ивана Тимофеевича за отчетный период 2018 года МО «Татауровское» сельское поселение.\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН ОМВД России по Прибайкальскому району капитана полиции Савельева Александра Павловича за отчетный период 2018 года МО «Турунтаевское» сельское поселение с. Турунтаево, ул. Механизаторов, ул. Трактовая, ул. Сосновая, Еловский участок, участок КСМ, 16 квартал, 1, 2 квартал, ул. Оболенского, ул. Кирова, ул. Советская, ул. Хлебозаводская, ул. Ленина, ул. Дорожная, пер. Дорожный, ул. Кооперативная, пер. Бородино, пер. Речной, пер. Советский, ул. Горького, ул. Коммунистическая, ул. Спортивная, ул. Байкальская, ул. Коммунальная.\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности старшего участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН ОМВД России по Прибайкальскому району майора полиции Тыхеева Юндуна Тимофеевича за отчетный период 2018 года МО «Туркинское» сельское поселение\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН ОМВД России по Прибайкальскому району капитана полиции Савельева Александра Павловича за отчетный период 2018 года с. Турунтаево: ул. Патрахина, ул. Калинина, пер. Зеленый, пер. Таежный, ул. Таежная, ул. Молодежная, ул. Березовая, ул. Рудничная, ул. Лесная, ул. Подстанция, ул. Лазо, ул. Солнечная, ул. Энергетиков, мкр. Черемшанский, мкр. Полевой, ул. Полевая, с. Засухино, с. Карымск, с. Холзаново, с. Иркилик\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН ОМВД России по Прибайкальскому району лейтенант полиции Шелковникова Александра Александровича за отчетный период 2018 года МО «Итанцинское» сельское поселение\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН ОМВД России по Прибайкальскому району капитан полиции Хмелев Иван Анатольевич за отчетный период 2018 года МО «Зырянское» сельское поселение\nИнформационно-аналитическая записка о результатах оперативно-служебной деятельности участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН пункта полиции по с. Ильинка ОМВД России по Прибайкальскому району капитана полиции Котова Игоря Ильича за отчетный период 2018 года МО «Мостовское» сельское поселение\nГРАФИК проведения отчетов участковыми уполномоченными полиции перед населением на административных участках МО «Прибайкальский район» на 1 полугодие 2018 год.\nОТЧЕТ перед населением Участкового уполномоченного полиции ОУУП и ПДН Отдела МВД России по Прибайкальскому району майора полиции Тыхеева Юндуна Тимофеевича за 2016 год.


05:18, 27 март 2016 версияһы\n2 байт өҫтәлгән , 5 лет назад\n05:14, 27 март 2016 версияһы (төҙәтеү)\n05:18, 27 март 2016 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nКүп осраҡта төр насар һаҡланғанға түгел, ә һаҡлау дөрөҫ ойошторолмауҙан юҡҡа сыға.Мәҫәлән, гөбөргәйелдәрҙән Rafetus vietnamensis төрө киҫкен хәлдә.дүрт кенә бөртөк тороп ҡалған. Вьетнамдағы боронғо риүәйәттәр буйынса Хоанкьем күлендәге был төрҙең ата заттары изгеләштерелгән. Кытай хаҡимлегенә ҡаршы сығыусы Ле Лой Тхуантхьен ҡылысын тап ошо күлдең гөбөргәйеленән алған һәм еңеүҙән һуң кире ҡайтарып биргән.Күлдең исеме лә шунан: Hồ Hoàn Kiếm-Ҡылысы кире ҡайтарылған күл. Тағын бер ата гөбөргәйел Ханой эргәһендәге икенсе бер күлдә йәшәй.Ҡалған икәүһе(ата һәм донъялағы берҙән-бер инә зат) Сучжоуҙа(КНР). Тик йомортҡалары аталанмауынан ата зат фертил түгел тигән һығымта килеп сыға.Әммә вьетнам йолалары буйынса кейәү янына кәләш үҙе килергә тейеш тип гөбөргәйелде Ҡытайға биргеләре килмәй. Ә Ҡытай Вьетнам үҙ-ара һәм ер өсөн көсөргәнешле хәлгә бәйле (Парасель утрауҙары, Спратли утрауҙары һәм башҡалар) кәләште Вьетнамға биреүҙән баш тарта. Ә инде сперма алырға тырышыу гөбөргәйел өсөн үлем менән тамаланыуы бар. Шулай итеп, был төрҙө ниндәй яҙмыш көтөүе билдәһеҙ..\nЗаттар һаны элеккеһенән тиҫтәләрсә артҡан осраҡта ла, ареалдары күпкә бәләкәй булыуы бар. Мәҫәлән, алыҫ көнсығыш леопарды(40 тирәһе зат) 400000 гектар, йәки 400 квадратных километра биләмәлә йәшәй.Уның да күп өлөше Китайға тура килә. Уларҙың таралыуына ҡалын ҡарҙан ҡурҡыуҙары ҡамасаулай. Әҙ һанлы булыуҙары һәм туған-ара ҡауышыуҙар арҡаһында генетик төрлөлөк бик ярлы. Был, үҙ сиратында лейкемия кеүек нәҫел сирҙәренең ҡалҡып сығыуына булышлыҡ итә. Урмандарҙы ҡырҡыу, браконьерлыҡ (һөйәктәре көнсығыш медицинаһында юғары баһалана, тиреһенә лә һорау ҙур) ҙур хәүеф булып тора. Леопардтың тәбиғи дошмандары ла бар, амур юлбарыҫы. (отошло яғы-был биләмәлә йәнлектәр ныҡ һаҡлана (ә леопардҡа һунар 1956 йылдан ғына тыйыла). Күпмелер өлөше зоопаркта 1961 йылдан һаҡлана. Йыш ҡына унда икенсе төрсә(подвид) ҡытай леопарды менән ҡауышыуҙар осраштыра. Әммә ғалимдарҙың күпселеге был генетик яҡтан ныҡ ярлыланған популяция өсөн нәҫеллек материалын байытыу сығанағы тигән фекерҙә.\nУңышҡа ышанып етмәһәләр ҙә, леопардтарҙы тәбиғи шарттарға әҙерләү өсөн питомниктар төҙөү күҙаллана.Икенселәре,төп көстө ҡырағай популяцияны һаҡлауға йүнәлтеү яғында. Леопард йәшәгән биләмәләрҙә( 262000 гектар ерҙә, ареалының 60 %) , «Земля леопарда»милли паркы төҙөлә.Бынан алда WWF , 2001 йылдан алып ун йыл буйына тегендә –бында бүлгеләнеп бөткән хужалыҡтарҙан һаҡлау майҙаны булдыра. Унда административ тораҡ, туристик комплекс һәм фәнни объект төҙөлә, алтмышҡа яҡын фотоау (фотоловушка) ҡуйыла. Паркта өс һаҡлау зонаһы — тейелгеһеҙ (бөтә төр, хатта фәнни маҡсатта ла тәьҫир тыйыла),керергә рөхсәт булған зона һәм фәнни зона(ғалимдар өсөн генә).\nЭлек леопардтар Хабаровсктан Пекинға һәм Төнъяҡ Кореяның бер өлөшенә тиклем һуҙылған биләмәлә осраған. Браконьерлыҡ өсөн Рәсәйҙә хөкөм ҡаты –леопардты үлтергән өсөн 500000 һум штраф һәм 2 йылға тиклем иркенән мәхрүм ителеү ҡаралған. Яһалма эйәрсендәрҙән күҙәтеү өсөн 2 леопардтың муйынсаһына мәғлүмәт тапшырып тороусы механизм (датчик) ҡуйылған. Был уларҙың күсеп йөрөүен күҙәтергә ярҙам итә. Тәүҙә клар бишәү була. Икәүһе сафтан сыға, берәүһен кемдер үлтерә .\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/588908 ҡабул ителгән


28 Ғинуар 2021, 16:11\nРадий Хәбировтың Мөрәжәғәтнамәләре йыл һайын үҙенсәлекле үтә. Депутаттарға, власть органдарына, барлыҡ республика халҡына арналған был сараға заманыбыҙ геройҙары ла саҡырыла.Быйыл да был матур традиция дауам ителде. Килгәндәр араһында дәүер геройҙары байтаҡ ине.\nРадий Хәбировтың Мөрәжәғәтнамәләре йыл һайын үҙенсәлекле үтә. Депутаттарға, власть органдарына, барлыҡ республика халҡына арналған был сараға заманыбыҙ геройҙары ла саҡырыла.\nБыйыл да был матур традиция дауам ителде. Килгәндәр араһында дәүер геройҙары байтаҡ ине.\nҒөмүмән, 2020 йыл замандың ысын геройҙарын күрһәткән йыл булды. Бик күптәр юғары профессионализм һәм бер-береңә ярҙам итеү өлгөләре күрһәтте. Шулай уҡ республикабыҙҙа ирекмәндәр хәрәкәте көсәйҙе, бик күптәр мохтаждарға ихлас ярҙам итте. Ә медицина хеҙмәткәрҙәре бөтә планета күләмендә геройҙарға әүерелде. Пандемия осоронда, "ҡыҙыл зона" шарттарында улар ныҡлыҡ, юғары һөнәри оҫталыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтте.\n– Ошондай белгестәр араһында республиканың атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре докторы Алексей Пушкарев та бар. Апрелдә, Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһында ауыр хәл барлыҡҡа килгәс, ул бүлексә мөдире булараҡ, коронавирус менән сирләгән пациенттарға тәүлек әйләнәһенә ярҙам күрһәтте. Вахта буйынса эшләне. Үҙе лә был мәкерле сир менән ауырыны, тик һауығыу менән кире эшкә сыҡты. Рәхмәт, һеҙгә Алексей Михайлович, ҡотҡарылған ғүмерҙәр һәм кешеләрҙең һаулығы өсөн, – тине Радий Хәбиров.\nМөрәжәғәтнамәне залда тыңлағандар шулай уҡ ирекмәндәргә лә дәррәү ҡул сабып рәхмәтен белдерҙе. Башҡортостан Башлығы ирекмән, студент ҡыҙ Кристина Спиридоноваға рәхмәт әйтте. Ул Ситуация үҙәгендә граждандарға шылтыратыу бүлексәһе етәксеһе булды, ирекмәндәр эшен координацияланы. Бынан тыш Кристина - фристайл буйынса халыҡ-ара класындағы спорт мастеры, Олимпия уйындарында ҡатнашҡан.\nШулай уҡ төбәк Башлығы педагогтар, вуз һәм колледждар уҡытыусылары менән ғорурланыуын белдерҙе. Улар ҙа табиптар кеүек көрәштең алғы һыҙығында булды. Балаларҙы уҡытыу өсөн бар тырышлығын һалды. Бында ул өлгө тип Өфөнөң 39-сы гимназияһының инглиз теле уҡытыусыһы Эмма Сәйфуллинаны атаны. Ул тиҙ арала уҡытыу процесын онлайн-тәртипкә күсерә алды һәм эшен лайыҡлы алып барҙы.\nИхлас рәхмәт һүҙҙәре төҙөүселәргә лә әйтелде. Улар илдә тәүгеләрҙән булып, Өфө һәм Стәрлетамаҡта ҡыҫҡа ваҡытта сифатлы итеп заманса йоғошло ауырыуҙар үҙәктәрен төҙөнө.\n– Мәҙәниәт тармағы хеҙмәткәрҙәренә лә ҙур рәхмәт. Беҙ бит театр, концерт, кино, әҙәбиәтһеҙ йәшәй алмайбыҙ. Һәм беҙҙең артистар, рәссамдар, яҙыусылар, музей хеҙмәткәрҙәре бик күп онлайн-ресурстарҙы эшкә ҡушты, интернет акциялар, оҫталыҡ дәрестәре, виртуаль экскурсиялар һәм концерт программалары ойошторҙо, – тине ул.\nЭйе, ауыр осорҙа бер кем дә ситтә ҡалманы, ҡулынан килгәнсә эшен башҡарҙы, онлайн алымға өйрәнеп, эшмәкәрлеген дауам итте. Тап ошо ысын геройлыҡ түгелме ни?


Размещение наружной рекламы — ситилайты Черкассы агентство наружной рекламы Антарис\nРазмещение наружной рекламы — ситилайты Черкассы\nШевченко бул. 468 (супермаркет `Сильпо`) место 1\nСумгаитская ул. 39, Ночной клуб `Миллениум`, бар `Хуторець`, `Надия`, м-н `Юго-Запад`, `Евромаркет`, ост-ка тр-та\nСмелянская ул. 21, Ночной клуб `Элвис`, к-тр `Украина`, р-н `Старый город`\nШевченко бул. 207, Дом торговли, правая сторона, ост-ка транспорта\nФрунзе ул. 29, ночной клуб `Холидей`, г-ца `Россава`, м-н одежды `Пани`, бильярдная\nШевченко бул. 207, Дом торговли, левая сторона, м-н `Фокстрот`\nШевченко бул. 207 - Смелянская ул., Дом торговли - ТАД\nШевченко бул. 207 - Смелянская ул., Дом торговли, место № 4\nШевченко бул. 207 - Смелянская ул., Дом торговли, место № 5\nСмелянская ул. 21 - Крещатик ул. 200, пиццерия `Феличита`\nСмелянская ул. 21 - Крещатик ул. 200, м-н `Океан`\nГагарина ул. 55/1 - Хмельницкого ул., `Гранд-маркет`, № 1\nГагарина ул. 55/1 - Хмельницкого ул., `Гранд-маркет`, № 2\nСмелянская ул. 21 - Крещатик ул. 200 - Шевченко бул. 205, Бизнесс Центр, маг. `Кардинал`\nСмилянская ул. 21 - Крещатик ул. 200, кинотеатр `Украина`, ТЦ `Европейский`\nШевченко бул. - Парижской Коммуны ул.\nШевченко бул. (магазин `Черевички`)\nШевченко бул. (остановка Кирова)\nШевченко бул. (Стоматологическая поликлиника)\nШевченко бул. (Укртелеком) №3\nХрещатик ул. (музей Т.Г.Шевченко)\nХрещатик ул. (Укрсоцбанк) №2\nШевченко бул. (Агропроект)\nГоголя ул. - Смилянская ул. (фотография)\nГоголя ул. - Смилянская ул. (остановка такси)


Владимир Путин тура эфирҙа рәсәйлеләрҙең һорауҙарына яуап бирә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nВладимир Путин тура эфирҙа рәсәйлеләрҙең һорауҙарына яуап бирә\n14:20, 17 апреля 2014 Сәйәсәт\nРәсәй Президенты тура эфирҙа илебеҙ халҡының һорауҙарына яуап бирә. Йыл һайын уҙғарыла торған махсус программа «Первый», «Россия 1», «Россия 24» телеканалдарында, «Маяк», «Вести FM» һәм «Радио России» радиостанцияларында бара.\nДәүләт башлығы рәсәйлеләр менән аралашыу барышында илдең ижтимағи-сәйәси һәм социаль-иҡтисади тормошона, шулай уҡ халыҡ-ара хәлгә ҡағылған һорауҙарға яуап бирәсәк.\nРәсәй Президентына һорауҙы, уҙған йылдарҙағы кеүек, студияға саҡырылған ҡунаҡтар ғына түгел, шулай уҡ тура бәйләнеш ваҡытында, Рәсәй ҡалаларынан шылтыратҡан йәки берҙәм эшкәртеү үҙәгенә SMS-хәбәрҙәр ебәргән, шулай уҡ быйыл беренсе тапҡыр – ҡыҫҡа видеоһорауҙар яҙған, илдең граждандары бирә ала. Борсоған темалар буйынса Рәсәй Президентының фекере менән программаның сайтына инеүселәр ҙә ҡыҙыҡһына аласаҡ. Һорауҙар аҙна дауамында йыйылды.\nБерҙәм эшкәртеү үҙәгенә һәм сайтҡа килгән иң ҡыҙыҡ һәм көнүҙәк һорауҙар тура эфир ваҡытында яңғыраясаҡ.\nБерҙәм хаттарҙы эшкәртеү үҙәгенең эше әле лә дауам итә һәм программаның аҙағына тиклем барасаҡ. Уға Рәсәйҙең теләһе ҡайһы нөктәһенән 8-800-200-40-40 телефоны буйынса шылтыратырға була. Ҡала һәм кәрәҙле телефондарҙан шылтыратыу бушлай. Ҡырым һәм Севастополь ҡалаһы халҡы өсөн быйыл махсус бушлай (495) 539-24-42 телефон һандары ҡаралған.\nSMS-хәбәрҙәр формаһында һорауҙар тик Рәсәй бәйләнеш операторҙары телефондарынан 0-40-40 һандарына ҡабул ителәсәк. Хәбәр ебәреү бушлай. Һорауҙы тик рус телендә генә ебәрергә мөмкин, күләме – 70 билдәнән күберәк булмаҫҡа тейеш.


Расписание электричек 2237 км — 2275 км (Богатырёво) с изменениями, цена билетов\n2237 км – 2275 км (Богатырёво)\nРасписание электричек из 2237 км в 2275 км (Богатырёво)\nРасписание электричек 2237 км — 2275 км (Богатырёво) на сегодня, завтра, все дни с изменениями и отменами. Самая быстрая электричка 2237 км — 2275 км (Богатырёво) доезжает за 42 минуты. Яндекс.Расписания показывают график движения электричек с учётом отмен и других изменений.\nРасписание электричек 2275 км (Богатырёво) — 2237 км\nРасписание электричек от 2237 км до 2275 км (Богатырёво) на 2020/2021 года (с учётом оперативных изменений на 30 ноября). Расписание поездов, отправляющихся после полуночи, находится в верхней части таблицы.\nРасписание электричек 2237 км — 2275 км (Богатырёво)


Барановичские оконные системы СООО - г. Барановичи\nАдрес: 225413, Брестская обл., г. Барановичи, ул. Слонимское шоссе, 14\nТелефон: тел. (0163) 41 90 66\nтел. (0163) 41 90 66


Атамкүл — Башҡорт Википедияһы\n54°00′00″ с. ш. 54°00′00″ в. д.HGЯO\n(Атамкуль битенән йүнәлтелде)\n80 225 837 002\n80 625 437 106\nАтамкүл (рус. Атамкуль) — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 104 кеше. Почта индексы — 452185, ОКАТО коды — 80225837002.\n2010 йыл 14 октябрь 104 52 52 50,0 50,0\nРайон үҙәгенә тиклем (Йәрмәкәй): 47 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Таркаҙы): 4 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Абдуллино): 19 км\nСәйфуллин Баян Авзал улы (30.08.1928—16.03.2018), партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1967—1987 йылдарҙа Бәләбәй район Советы башҡарма комитеты рәйесе. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш (1971–1975) Юғары Советы депутаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ 1973) һәм ике «Почёт Билдәһе» ордендары (1966, 1971) кавалеры. Бәләбәй ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2005).\n↑ Прощальное слово. Муниципальный район Ермекеевский район Республики Башкортостан. Официальный сайт.2018, 17 марта (рус.) (Тикшерелгән 28 август 2018)\nБашҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы ауылдары\nРайон үҙәге: Йәрмәкәй ауылы\nTораҡ пункттар: 8-се Март исемендәге ауыл | Абдулла | Аксаков | Атамкүл | Бекетов | Богородский | Васильевка | Городецкий | Знаменка | Исламбаҡты | Иҫке Сүлле | Иҫке Турай | Иҫке Шах | Йәрмәкәй | Калиновка | Князевка | Кожай-Максим | Күпсәнәй | Ҡолбай | Ҡушҡаран | Ҡыҙылъяр | Ляхов | Михайловка | Никитинка | Новый | Оло Зиңгәрәй | Пионерский | Райман | Рәтамаҡ | Семен-Макар | Спартак | Сулпан | Сысоевка | Сөйәрмәт | Талдыболаҡ | Тарҡаҙы | Түбәнге Олойылға | Түбәнге Ҡарамалы | Урта Ҡарамалы | Уҫман-Ташлы | Үрге Олойылға | Хорошовка | Һыуыҡҡул | Ыҡ | Әбделкәрим | Ялан-Шишмә | Яңы Йәрмәкәй | Яңы Николаевка | Яңы Сүлле | Яңы Турай | Яңы Шах\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Атамкүл&oldid=826428 ҡабул ителгән\nЙәрмәкәй районы ауылдары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:06 28 август 2018 үҙгәртелгән.


ИД «Медина» — Мавлид ан-Набий № 9\nОбращение по случаю рождества пророка Мухаммада (Мавлид ан-Набий) 1439 г. хиджры / 2017 г.\n«В свитках Ибрахима и Мусы»\nПророки и Учителя. Лев Толстой\n(на татарском языке с переводом на русский Талгата Хабибуллина)


advanced socialism 🎓²\n«advanced socialism» в словарях и энциклопедиях | перевод «advanced socialism»\nJourneys in Social Education, Amy Reynolds L., Social education is quite a journey. Given the ongoing debate and struggle with "defining" social education, the following is at present a "working definition" - "While we resist 'defining'… Категория: Всеобщая история образования. Образование в зарубежных странах Издатель: Книга по Требованию, Подробнее Купить за 4200 руб\nCounseling for Social Justice, Courtland Lee C., Thought leaders examine social justice counseling from a global perspective in the latest edition of this pioneering book. Part 1 examines the historical and contemporary context of social… Категория: Прочая образовательная литература Издатель: John Wiley & Sons Limited, Подробнее Купить за 4075.91 руб электронная книга (fb2, fb3, epub, mobi, pdf, html, pdb, lit, doc, rtf, txt)\nДругие книги по запросу «advanced socialism» >>


Продам квартиру ул. Тевосяна, д.11\nПродам квартиру, ул. Тевосяна, д.11\n������ ��������, ��������� �������, �/� ����������, ������ �� ���������, ���� �� ������, ����� ������� �����, ������ �� ��� ��������. ����� ����� �50, ����� �32, ������� ������, �������� ��� � ������� �����������.


"Зеленые ряды" ширятся | Архив | АиФ Астрахань\nГоворили, что в городе откроют бесплатные торговые места для дачников, а где именно? И вообще, когда перестанут разгонять дачников, реализующих собственную продукцию?\nКак сообщает пресс-служба горадминистрации, в Астрахани организовано 18 мини-ярмарок "Зеленые ряды", где оборудовано около 130 бесплатных мест для торговли плодоовощной продукцией.\nРасположены "Зеленые ряды" на площадках по адресам: ул. Куликова, 38, 58, 75; ул. Новороссийская, 3; ул. Ботвина, 10; ул. Южная, 23; ул. Шишкова/ул. Адм. Нахимова, 55; ул. 1-я Котельная, 2; 9-й переулок, 18 (пос. Советский); ул. Адм. Нахимова, 24 г; ул. Н.Островского, 160/162; ул. Бэра, 51; ул. Космонавтов, 8а, 18; ул. Звездная, 43 кор.1; ул. Дворжака, 6а; ул. Гоголя, 26; пл. Заводская, 90.\nВ июле мэрия планирует открыть еще 8 мини-ярмарок в Ленинском и Трусовском районах. Всего дачникам предоставят 198 торговых мест во всех районах города на 26 мини-ярмарках.\nТорговые места для фермеров →


Фермерҙарға грант күләме артасаҡ\nФедерация Советының Аграр аҙыҡ-түлек сәйәсәте һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты ултырышында Башҡортостан делегацияһы яңы эш башлаған фермерға гранттарҙы ит һәм һөт йүнәлешендә — 3-тән 50 миллион һумға, эшмәкәрлектең башҡа төрҙәрендә 1,5-тән 3 миллион һумға тиклем арттырырға тәҡдим итте.\nБашҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты Әлфәрис Байсурин һүҙҙәренсә, фермерҙар дәүләт программалары буйынса берлектә финанслау шарттарын үтәү өсөн кредит ала алмай – берлектә финанслауҙың өлөшө үҙ аҡсаңдың 40% тәшкил итә.\nХәҙер кредит алыу күп ваҡыт һәм залог йәки поручитель талап итә. Кооперативтарҙың матди базаһын һәм ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереүгә грант ярҙамы менән бюджет финанслауы кимәлен 80% тиклем арттырырға, шуға ярашлы, фермерҙарҙың үҙ аҡсаһын һалыу талабын 40% алып 20% тиклем кәметергә тәҡдим ителә. Ауылға ярҙам күрһәтеүҙең тағы бер юлы – халыҡҡа торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙа булышлыҡ итеү. Әле дүрт меңдән ашыу ғаилә сиратта тора, уларҙы тәьмин итеү өсөн 5 миллиард һумдан ашыу кәрәк. Бынан тыш, йәш ғаиләләргә 70% субсидия бирелә, ә ғаризаларҙың күбеһе өлкәнерәк йәштәге граждандарҙан килә. Ошо критерий булмаһа, торлаҡ алыуға сират тиҙерәк етер ине.


+257 36909 0 1 ч. 36 мин.\n+17 4718 0 33 мин.\n+102 12030 3 1 ч. 11 мин.\n+86 11238 0 25 мин.\n+18 2153 0 1 ч. 58 мин.\n+34 5024 1 30 мин.\n+33 4715 0 51 мин.\n+6 1501 0 31 мин.\n+22 4577 0 30 мин.\n+5 785 0 28 мин.\n+7 2238 0 31 мин.\n+34 9787 0 28 мин.\n+35 6114 0 1 ч. 22 мин.\n+21 4206 0 28 мин.\n+16 2794 0 25 мин.\n+19 3444 0 35 мин.\n+18 2715 0 2 ч. 45 мин.\n+28 3589 0 2 ч. 48 мин.\n+27 7227 0 1 ч. 29 мин.\n+17 3947 0 2 ч. 19 мин.\n+51 14354 0 48 мин.\n+55 5649 0 4 ч. 43 мин.\n+29 7795 1 1 ч. 55 мин.\n+121 21033 0 39 мин.\n+58 14985 1 35 мин.\n+1113 223786 4 39 мин.\n+4 1811 0 26 мин.\n+8 1121 0 30 мин.\n+21 5153 0 1 ч. 36 мин.\n+40 9801 1 54 мин.\n+75 8386 0 37 мин.\n+32 6177 0 1 ч.\n+9 2287 0 3 ч. 5 мин.\n+11 1352 0 34 мин.


Дүшәмбе (ҡала) — Башҡорт Википедияһы\n(Душанбе битенән йүнәлтелде)\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Дүшәмбе (мәғәнәләр).\nДүшәмбе (таж. Душанбе) — Тажикстандың баш ҡалаһы, республика әһәмиәтендәге ҡала, илдең иң эре фәнни-мәҙәни, сәйәси, иҡтисади, сәнәғәт һәм административ үҙәге. Дүшәмбе ҡалаһында илдең юғары дәүләт власы органдары һәм Президент һарайында Тажикстан Республикаһы Президенты резиденцияһы урынлашҡан. 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡала халҡы 802,7 мең кеше тәшкил итә, бөтә Дүшәмбе агломерацияһы — 1485,1 мең кеше.\n4 район (Исмоили Сомони, Сино, Шохмансур, Фирдавси)\nXVII быуаттың тәүге сиреге\n▲863 400 кеше (2020)\n6 316,5 кеше/км²\nтажиктар, үзбәктәр, урыҫтар һәм башҡалар\nбашлыса мосолмандар, христиандар\n1996 йылдан Дүшәмбе ҡалаһының рәйесе Махмадсаид Убайдуллоев була, ул шулай уҡ Тажикстан Юғары Йыйылышы Милли Совет рәйесе лә. Тажиктар яратҡан ҡала «Донъя ҡалаһы» премияһы менән наградланған. Был турала Дүшәмбе мэры һәм «Ебәк юлы» Фонды башлығы осрашыуынан һуң билдәле була. Был премия Тажикстан баш ҡалаһында ойошторолған «Ебәк юлы ынйыһы» девизы аҫтында үткән «Рәссамдар тыныслыҡ хаҡына» халыҡ-ара күргәҙмәһенә ярашлы тапшырыла. Ҙур кимәлдә үткән күргәҙмәлә Тажикстан Республикаһы президенты Эмомали Рахмон да ҡатнаша. Күргәҙмә барышында Дүшәмбе ҡалаһы мэры менән ошо күргәҙмәне ойошторған «Ебәк юлы» Фонды башлығы Шао Чанчундың осрашыуы була. Ошо сарала Дүшәмбе ҡалаһына «Донъя ҡалаһы» премияһы тапшырылыуы тураһында хәбәр ителә. Шулай уҡ Рим, Афина, Ашҡабад, Баҡы һәм Ҡырғыҙстандың баш ҡалаһы Бишкәк тә ошо премияға лайыҡ була. Тажикстан Республикаһының баш ҡалаһы икенсе тапҡырға «Донъя ҡалаһы» була.\nБыл Дүшәмбенең тәүге премияһы булмай, теүәл 12 йыл элек уға ЮНЕСКО ҡарары менән ошо уҡ премия бирелә. Премия донъя ҡиммәттәрен һәм толерантлыҡты нығытыуға индергән өлөш өсөн тапшырыла.\n1 Рәсми символдар\nДүшәмбе ҡалаһының рәсми раҫланған символы — герб авторҙары С.Ҡорбанов менән А. Н. Заневский.\nМышкин Владимир Александрович (29.08.1944), ғалим-токсиколог, хәрби хеҙмәткәр. 1969 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1987—1997 йылдарҙа уҡыу бүлеге начальнигы — хәрби һәм экстремаль медицина кафедраһы начальнигы урынбаҫары. 1998 йылдан — Өфөләге Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институтының бүлек етәксеһе һәм 2008 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Медицина хеҙмәте полковнигы (1987).\nДүшәмбе диңгеҙ кимәленән 750—930 метр бейеклектә, 38° төньяҡ киңлектә, 68° көнсығыш оҙонлоҡта, күп халыҡлы, уңдырышлы Гиссар уйһыулығында урынлашҡан. Майҙаны — 127 км². Ҡала аша төньяҡтан көньяҡҡа Варзоб (рус. Душанбинка йәки Дүшәмбе-Даръя) йылғаһы аға. Ҡаланан төньяҡта Варзоб тарлауығы бар, унда бик күп ял итеү базалары урынлашҡан. Ҡаланың сейсмик торошо юғары, XX быуаттың 30-40-сы йылдарындағы төҙөлөш нормалары буйынса 7-8 балл кимәлендә тип билдәләнә. Ер тетрәүҙәре күҙәтеүен Дүшәмбе сейсмологик станцияһы алып бара.\nБындағы климат эске континенталь субтропик, ҡаланың таулы урыны арҡаһында бер ни тиклем йомшара. Дүшәмбеләге йәй оҙайлы һәм эҫе, яуым-төшөм бик һирәк. Ҡыш, киреһенсә, бик ҡыҫҡа, яуым төшөмдөң юғары булыуы урта диңгеҙ буйы климатын хәтерләтә. Яҙ ямғырлы һәм сағыштырмаса оҙайлы, йәшенле. Көҙҙөң башы ҡоро, әммә һуңғараҡ ул ямғырлыға һәм еүешкә әйләнә. Июнь-октябрь айҙары ҡоро, ә декабрь-май дымлы миҙгел тип билдәләнә. Ғинуарҙың уртаса температураһы — 1 °С, июлдеке — 28 °С.\nСығанаҡ: Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial Hong Kong Observatory\nДушанбинка йылғаһы яры буйында беҙҙең эраға тиклем III, бәлки IV быуатта уҡ, Ҡушан батшалығы ваҡытында антик ҡала барлыҡҡа килә. Керамика табылдыҡтары ҡала стеналары артында шахракхо ауылдары булыуын дәлилиләй. Дүшәмбе ҡышлаҡтары тураһындағы тәүге яҙма иҫкә алыуҙар 1676 йылдар аҙағында була.. Ҡала юл сатында барлыҡҡа килә, һәр дүшәмбе көнө һайын унда ҙур баҙар ойошторола. Ошонан ҡаланың исеме килеп сыҡҡан да инде. Тажик телендә «душанбе» аҙнаның тәүге көнөн дүшәмбене аңлата. Ҡышлаҡта 500-ҙән ашыу хужалыҡ була һәм яҡынса 8000 кеше йәшәй. 1826 йылда хәҙерге Дүшәмбе ҡалаһы Дүшәмбе-Ҡурған тип аталған. Был ҡала күрһәтелгән тәүге карта 1875 йылда төҙөлә. Ул ваҡытта ҡала текә ярҙа ултырған һәм 10 мең кеше йәшәгән ҡәлғә була. Йәмәғәтселек үҙәге булып Каруанһарай һанала. Ҡалала мәҙрәсәләр, мәктәптәр була. Дүшәмбе Бохара әмирлеге составында була. 1920 йылда һуңғы бохара әмире бында килә һәм киләһе йылдың февралендә Ҡыҙыл Армияның эшсе-крәҫтиәндәр һөжүменән һуң бынан да кире ҡаса. 1922 йылдың башында ҡала Әнүәр-Паша етәкселегендәге баҫмасылар ғәскәре тарафынан баҫып алына, тик 1922 йылдың 14 июлендә яңынан большевиктар власы аҫтына күсә һәм Үзбәк СССР-ы составындағы Тажик Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының баш ҡалаһы тип иғлан ителә. 1924—1929 йылдарҙа ҡала рәсми рәүештә Дүшәмбе тип йөрөтөлә. 1929 йылдың 16 октябрендә Иосиф Виссарионович Сталин хөрмәтенә Сталинабад тип үҙгәртелә. 1961 йылдың 10 ноябрендә ҡалаға Дүшәмбе тигән тәүге тарихи исеме кире ҡайтарыла.\n1929 йылда тәүге тимер юлы һалына. Ул ҡаланы Ташкент һәм Мәскәү менән тоташтыра. Был иһә ҡалала туҡыусылыҡтың, электр һәм аҙыҡ-түлек, машиналар төҙөү сәнәғәтенең үҫешенә килтерә.\n1990 йылда власть менән риза булмау арҡаһында Дүшәмбелә күмәк кеше ҡатнашаҡан тәртипһеҙлектәр башлана.\nДушәмбе ҡалаһының административ бүленеше\nДүшәмбе — Тажикстанда райондарға бүленгән берҙән-бер ҡала.\n2013 йылдың 18 июлендә Дүшәмбе территорияһын өс тапҡыр киңәйтеү планы тураһында иғлан ителә..\nДүшәмбе 4 районға бүленә. Уларҙың һәр ҡайһыһының үҙ хакимәте (район хөкүмәте) бар:\n1. Исмоили Сомони районы Октябрь районы 25,8 141 500 Курбонов Аламхон Джамилович\n2. Сино районы Фрунзе районы 43,8 307 300 Сафаров Зафар Абдуллоевич\n3. Фирҙәүси районы Үҙәк район 29,1 198 300 Алиев Саиднуриддин Акрамович\n4. Шохмансур районы Тимер юл районы 27,9 155 100 Бобоев Самандар Бобоевич\n↑ Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник|102|Душанбе\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Мышкин Владимир Александрович 2019 йылдың 28 август көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 28 август 2019)\n↑ А.Х. Комилов Сейсмостойкое строительство в Республике Таджикистан. Бюллетень строительной техники (декабрь 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 октябрь 2012. 19 сентябрь 2012 тикшерелгән. 2012 йылдың 16 октябрь көнөндә архивланған.\n↑ Официальный веб-сайт Государственного органа управления в сфере туризма Республики Таджикистан 2013 йылдың 3 декабрь көнөндә архивланған.\n↑ Н. Сафаров, В. Новиков Краткая историческая справка (рус.). CEROI (01/09/2001). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 октябрь 2012. 19 сентябрь 2012 тикшерелгән.\n↑ Душанбе. Энциклопедия. / Главный научный редактор Диноршоев М. Д. — Душанбе: Главная научная редакция Таджикской Национальной Энциклопедии, 2004. — Б. 25. — 132 б. — ISBN 5-89870-071-4.\n↑ Душанбе. Энциклопедия. / Главный научный редактор Диноршоев М. Д. — Душанбе: Главная научная редакция Таджикской Национальной Энциклопедии, 2004. — Б. 27. — 132 б. — ISBN 5-89870-071-4.\n↑ Тажикстандың баш ҡалаһы территорияһы яҡында ятҡан райондар иҫәбенә өс тапҡырға ҙурайтыла.\nДүшәмбе (ҡала) Викимилектә\nДүшәмбе (ҡала) Викияңылыҡтарҙа\nДүшәмбе (ҡала) Викигид\nДүшәмбе ҡала хакимиәтенең рәсми сайты\nДушанбе — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)\nГородской портал г. Душанбе 2016 йылдың 11 май көнөндә архивланған. — найти любую актуальную информацию о Душанбе\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Дүшәмбе_(ҡала)&oldid=1066531 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 31 август 2021 в 06:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:11 31 август 2021 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда ла эсәр һыу мәсьләһе киҫкен | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n30 сентября 2015 — 15:11\nАйырыуса, көньяҡ райондарҙа. Сентябрь баштарында беҙ Хәйбулла районында эсәр һыу мәсьсләһе тураһында сюжет әҙерләп күрһәткәйнек. Тик ошонан һуң ғына урындағы етәкселек халыҡтың аһ зарын ишетергә мәжбүр булды. Хәҙер инде барлыҡ колонкаларҙа ла һыу бар. Быға тиклем кешеләр уны шишмәнән барып алған, йә ҡоҙоҡтары булған күршеләренә мөрәжәғәт иткән.