Бала сағым минең менән йәшәй...\nБала саҡ... Йлдар шаршауы артында ҡалмай икән ул, ғүмер буйы һиңә эйәреп йөрөй. Юҡ-юҡта күңел төбөндә уның сыңлатып көлгәне, күҙ йәштәренә быуылып буҫыҡҡан саҡтары ишетелеп ҡала, йомшаҡ ҡулы менән сәстәреңә ҡағылғандай була... Минең менән йәшәй әле бала сағым. Сәстәремә йылдар бәҫе ҡунһа ла, ҡайһы саҡта уның ыңғайына әйләнә-тирәгә бер ҡатлы күҙ менән бағам, һәр нәмәнән сер эҙләйем, донъя әкиәт иле булып тойола...\nАна, ап-аҡ ҡарҙан ялан-аяҡ йүгерә ул ете йәшлек малай. Атаһы ҡапыл сирләп киткәс, дауаханаға алып барыр өсөн конюхтан ат һорарға тип, ҡатаһын да кеймәй сығып сапты. Юҡ, аяғы өшөмәй уның, кескәй йөрәген ҡуҙ өтөп бара: тиҙерәк атайҙы ҡотҡарырға кәрәк!.. Бәндәләрҙең битарафлығынан өмөтө һүнеп, өйөнә ҡайтҡас, атаһының һуңғы тапҡыр күҙҙәрен асып: “Бәхил булығыҙ!” тигәнен генә ишетәсәк ул. Иртәгәһен атаһын ат санаһына һалып, мәңге әйләнеп ҡайтмай торған тарафҡа алып киткәс, донъяла йәшәү менән йәнәш үлем барлығын аңлап, күҙҙәре моңһоуланасаҡ...\nБала саҡ!.. Хәтер йомғағым ниңәлер йәнде өткән, күңелде тетрәткән мәлдән һүтелә башланы. Күҙҙәрен моңһоулыҡ баҫҡан ул малайҙың һауа яңғыратып көлгән, Еҙем буйлап һалда аҡҡанда тәбиғәт гүзәллегенән хискә бирелеп, ҡысҡырып йырлаған, дуҫ-иштәре менән төндәрен йондоҙҙар һанаған саҡтары ла әҙ булманы. Хәйер, тормош үҙе лә, беҙҙең яҡта әйткәнсә, “әүһәләй” кеүек – бер менәһең, бер төшәһең. Бәлки, шул “ҡалҡыу” һәм “батыу”ҙар аша кеше тормош тәмен, ҡәҙерен нығыраҡ төшөнәлер.\nБатыу тигәндән, бала саҡта уҡ батыу ғазабын да татырға тура килде. “Ғазабын” тип күпертеп ебәрҙем, ул саҡта тормош йоҙороғоноң ҡаты ла, йомшаҡ та булыуын айырырлыҡ аң кермәгәндер, уҡырға ла төшмәгән инем. Ағайым менән ауыл уртаһындағы Әсе тип аталған бәләкәй генә күлгә ҡаҙ ҡанатынан карап ебәреп уйнайбыҙ. Бер мәл, ҡапыл аяҡ тайып, күлгә “суп” итеп ҡалдым. Һыу йотоп, аңымды юғалтҡанмын. Бәхеткә ҡаршы, өҫтөмдәге кейемгә һауа тулып, күл төбөнә ебәрмәгән. Шунда үтеп барған ике ағай күреп, ҡотҡарғандар мине.\nИкенсе “батыу” ғүмерлек һабаҡ булып, нығыраҡ хәтеремдә ҡалған. Малайҙар менән бәрәңге баҡсаһы артында ятҡан Атау тигән урманлыҡҡа йомортҡа бешереп ашарға йөрөй торғайныҡ. Аслыҡтан түгел, мәрәкә өсөн. Һәр кем һарай башынан ике-өс йомортҡа ала ла китәбеҙ. Бер мәл ямғырлы көндәрҙән һуң аяҙайтып ебәрҙе. Ғәҙәттәгесә, биш-алты малай “төйәгебеҙ”гә юлландыҡ. Бәрәңге баҡсаһына еткәс, туҡтап ҡалдыҡ: буйҙан-буйға күләүек хасил булған. Әлбиттә, икенсе яҡтан урап сығырға ла мөмкин. Мин ни, исемем Салауат булғас, батырлыҡ күрһәтәм, йәнәһе, тураға – күләүеккә төш тә кит. Өс-дүрт аҙым атланыммы, юҡмы – артабан барып булмай ҙа ҡуя. Аяғымды батҡаҡ упты, һурып алырлыҡ түгел. Торам нимә эшләргә белмәй. Оҙон таяҡ табып, малайҙар тартып сығарҙы, аяғымдағы итек һурылып ҡалды. Ғәрлегемдән илай-илай ҡайтып киттем...\nТормош юлында ла һаҙлыҡтар әйләнгән һайын осрап тора, уларҙы урап үтә белергә лә кәрәк. Мин-минлеккә барып, “батҡаҡҡа” төшөп китһәң, итегең генә түгел, бәхетең, хатта ғүмерең “убылып” ҡалырға мөмкин...


Яратҡан һөнәрең булыу – ярты бәхет\n30 Мая , 10:49\nБаймаҡ районында төрлө һөнәр эйәләре араһында «Хеҙмәткәр» тигән конкурс уҙғарылды. Башҡортостанда быйыл иғлан ителгән Һөнәри белемде яңыртыу, лайыҡлы хеҙмәт шарттары һәм хеҙмәт династиялары йылында үткән йөкмәткеле сараларҙың береһе булды ул.\nХеҙмәт кешеһен данлау электән килгән йола. «Эше барҙың ашы бар», «Эшләгәндә йөрәгең елкенһен, ашағанда ҡолағың һелкенһен», «Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте» тигән мәҡәл-әйтемдәр юҡтан ғына барлыҡҡа килмәгән. Ә күпме йыр сығарылған, күпме әҙәби әҫәр ижад ителгән хеҙмәттән йәм табып йәшәгән кешеләр тураһында. Шулай ҙа бер мәл кешене хеҙмәт биҙәй тигән хәҡиҡәт үҙ көсөн юғалтҡайны. 90-сы йылдарҙа булды был. Эшләмәйенсә генә байыу шәплек һаналып китте, хәйлә менән мал йыйыу, бол туплау булдыҡлылыҡ билгеһе итеп ҡабул ителә башланы. Иң аяныслыһы – шуға ышанған һәм табынған бер быуын үҫеп сыҡты.\nШөкөр, хәҙер хәлдәр үҙгәрә, хеҙмәт кешеһенә иғтибар һәм ихтирам яңынан ҡайта. Былтыр 9 июндә республикала «Хеҙмәт батырлығы өсөн» тигән миҙал булдырылыу шуға дәлил. Республика башлығы Р.Ф.Хәбиров үҙенең сығыштарында ла йыш ҡына төрлө һөнәр оҫталарын үрнәк итеп ҡуя, профессиональ байрамдар менән тәбрикләй. Оҙаҡ йылдар эшләп, пенсияға киткән хеҙмәт ветерандарына дәүләт наградалары тапшырыу ҙа ғәҙел, сөнки араларында төрлө сәбәптәр менән ваҡытында тейешле баһа ала алмаған кешеләр булыуы мөмкин. Шуларға өҫтәп, быйылғы йылдың республикабыҙҙа Һөнәри белемде яңыртыу, лайыҡлы хеҙмәт шарттары һәм хеҙмәт династиялары йылы тип иғлан ителеүен дә әйтһәк, әлеге йүнәлештә эштәр комплекслы рәүештә алып барылыуын күрербеҙ.\nБаймаҡта «Хеҙмәткәр» конкурсының йәштәр араһында уҙғарылыуы айырыуса әһәмиәтле. Хеҙмәткә һөйөү уятыу, йәштәрҙә профессиональ оҫталыҡты үҫтереүҙе маҡсат итеп ҡуйған конкурс быйыл икенсе тапҡыр үткәрелде. Ойоштороусыһы – район хакимиәтенең йәштәр бүлеге. Юл ыңғайы шуныһын да әйтеп үтәйек: Башҡорт дәүләт университетында магистратура тамамлаған Заһит Ғүмәров ҡайтып эшләй башлағаны бирле был бүлектең эше бермә-бер йәнләнде. Улар әленән-әле яңы идеялар менән сығып тора һәм, йәштәрҙе туплап, район хакимиәте менән берлектә матур, файҙалы эштәр башҡара.\n– Былтыр конкурсты беренсе тапҡыр ойошторғанда ҡатнашырға теләүселәр булмай ҡуйһа тип ҡурҡҡайныҡ, быйыл йәштәр баштан уҡ әүҙем ҡушылды, тимәк, конкурс йәшәйәсәк, – тип ҡәнәғәт йылмая Заһит Ишбулат улы. – Спонсорҙар ҙа ихлас күтәреп алды. Матур-матур бүләктәр әҙерләнек еңеүселәргә.\nРайон мәҙәниәт йортона үҙҙәренең конкурсанттарына теләктәшлек йөҙөнән хеҙмәт коллективтарынан вәкилдәр килгәйне. Плакаттар, шарҙар тотҡан көйәрмәндәрҙең дәррәү алҡыштары тамашаға күтәренкелек һәм тантана өҫтәне.\nБәйгегә 12 конкурсант сыҡты. Улар араһында мәғариф, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау, сауҙа хеҙмәткәрҙәре бар ине. Баймаҡ районы хакимиәте башлығы Фәнис Ғәбдрәшит улы Әминев иң яҡшы хеҙмәткәр исеменә дәғүә итеүселәрҙе сәләмләп, ғәҙел ярышҡа фатиха бирҙе.\nМайҙан тотоусылар дүрт һынау үтте. Тәүге этапта улар үҙҙәре менән таныштырҙы. 1-се Этҡол мәктәбендә секретарь булып эшләгән Ғәлиә Ҡасҡынова телмәрен шиғри юлдарға һалған, Баймаҡ район үҙәк дауаханаһының урта медицина хеҙмәткәре Данил Сафиуллин видеояҙма әҙерләгән, «Күбәләк» балалар баҡсаһы логопеды Илүзә Үтәғолова «Маша һәм айыу» әкиәтенә нигеҙләп инсценировка эшләгән.\nӘлбиттә, бындай конкурстарҙа ҡатнашыу мәғариф өлкәһендә эшләүселәргә еңелерәк, ни тиһәң дә улар аудитория менән эшләп өйрәнгән, презентация ла улар өсөн ят нәмә түгел. Шуға ҡарамаҫтан, берәү ҙә бирешергә теләмәне, барыһының да сәмләнеп тотонғаны күренеп тора.\n«Кеше булыу өсөн эшең булыу ғына етмәй» тигән социолог Абраам Маслоу. Әгәр эштән буш ваҡытыңды бағышлар шөғөлөң, күңелеңә ял бирер ҡыҙыҡһыныуың булмаһа, тормош күпкә төҫһөҙ һәм күңелһеҙ булыр ине. Һөнәр менән хобби бер-береһен тулыландырып, кешенең рухи донъяһын байытып килә. Киләһе һынау йәштәрҙең яратҡан шөғөлдәрен асырға тейеш. Урал аръяғы агросәнәғәт колледжы уҡытыусыһы Юлиә Абдрахманова ғаиләһе менән сәйәхәт итергә ярата икән, Башҡортостандың, Рәсәйҙең бик матур, иҫтәлекле урындарында булыуҙарын сағыу видеояҙмала күрһәтте ул. «Техномаркет» магазинының һатыусы-консультанты Айгиз Фазуллин спорт менән шөғөлләнә, ярыштарҙа ҡатнаша, гитарала уйнай, йырлай ҙа. Баймаҡ районы һәм Сибай ҡалаһы ветеринар станцияһының персонал менән эшләү хеҙмәткәре Ләйсән Фәйзуллина ла вокал менән, шулай уҡ ҡул эштәре менән шөғөлләнә. Конкурсҡа ул Рәми Ғариповтың шиғыры менән сыҡты. «Төҙөлөш материалдары» магазинының һатыусы-консультанты Илнур Исмәғилев та шиғыр һөйләне, ҡатыны менән икәүһенең поэтик дуэты күңелдәрҙе хушландырҙы. «Айыуҡай» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Зилә Баййегетованың буш ваҡыттарҙа волейбол уйнарға, машина йөрөтөргә, зумба менән шөғөлләнергә әүәҫлеген белдек.\nҠуянтау ауылынан китапханасы Гөлсөм Ғәбиҙуллина менән Халыҡ ижады үҙәге хореографы Фәйез Усмановтың – башҡортса, Иҫәп һәм отчет үҙәге бухгалтеры Рәйсә Ҡудашеваның – ҡалмыҡса, «Миләш» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Гөлкәй Ишдәүләтованың заманса бейеүҙәрен тамашасылар алҡышлап ҡаршы алды. Илүзә Үтәғолова менән Ғәлиә Ҡасҡыноваларҙың да башҡа бик күп шөғөлдәрҙән тыш бейергә лә әүәҫлеген өҫтәһәк, Баймаҡта йырламаған, бейемәгән, йә ҡурайҙа уйнамаған кеше юҡ, тигән һүҙҙәр раҫлана ла ҡуя.\nБына шулай бәйгеселәр конкурстан конкурсҡа асыла барҙы. Һорауҙарға яуап биреү тәү ҡарашҡа еңел генә тойолһа ла конкурсанттарҙы шәхес булараҡ асырға ярҙам иткән мәғлүмәтле һынау булды. Мәҫәлән, Баймаҡ районынан сыҡҡан билдәле шәхестәрҙе атап сығыу өсөн үҙеңдән алда әйтелгәндәрҙе ҡабатламау дөрөҫөрәк. Мин үҙ сиратымда «Һеҙ ниндәй гәзит-журнал уҡыйһығыҙ?» тигән һорау бирҙем. Әйткәндәй, күптән түгел Белорет районында уҡытыусылар араһында уҙғарылған конкурста ла шундай уҡ һорауҙы биргәйнем. Мәғариф, мәҙәниәт өлкәләрендә эшләүселәрҙең генә түгел, ғөмүмән, үҙен заман кешеһе тип иҫәпләгән барса әҙәмдең мотлаҡ матбуғат уҡырға тейешлегенә иманым камил.\nҺуңғы этапта бәйгеселәр үҙҙәре эшләгән ойошма йәки предприятиеның киләсәген һүрәтләп күрһәтте. Юлиә Абдрахманованың сығышы айырыуса иҫтә ҡалырлыҡ булды. Ул үҙе эшләгән колледждың киләсәген күргәҙмә материалдар ярҙамында бик аныҡ итеп күҙ алдына баҫтырҙы. Айгиз Фазуллин менән Рәйсә Ҡудашеваның да сығыштары башҡаларҙан төплөлөгө менән айырылып торҙо. Күберәк бөгөнгөһөн һөйләп, киләсәге хаҡында 1-2 ауыҙ һүҙ менән генә сикләнеүселәр ҙә булды.\nЖюри ағзалары һәр сығышты тағы бер ҡат күҙҙән үткәреп, ғәҙел баһаларға тырышты. Һөҙөмтәлә егеттәр араһында «Иң яҡшы хеҙмәткәр» исеменә – Данил Сафиуллин, ҡатын-ҡыҙҙар араһында Илүзә Үтәғолова лайыҡ булды.\nДанилға – 22 йәш. 2020 йылда Сибай медицина колледжын тамамлаған, Баймаҡ район үҙәк дауаханаһында урта медицина хеҙмәткәре булып эшләй. Пандемия шарттарында тәүге көндән үк ҡыҙыл зонала эш башларға тура килә уға: госпиталдә лә, приемный покойҙа ла эшләй. Әле наркология бүлегендә шәфҡәт туташтарының система ҡуйыу, укол ҡаҙау кеүек бөтмәҫ-төкәнмәҫ бурыстарын үтәй.\n– Коллективыбыҙ бик татыу, табиптар һәйбәт. Мине бик йылы ҡабул иттеләр. Тәүҙән үк ҡыҙыл зонаға инеп киттем, һис тә үкенмәйем. Сөнки ауырыуҙар менән аралаша белеү уларҙың хәлен еңеләйтеүҙә ҙур роль уйнай. Киләсәктә медицина университетына инергә теләгем бар, медбрат тәжрибәһе миңә табип булғас та ярҙам итер тип уйлайым, – ти ул.\nӘйткәндәй, егеттең ата-әсәһе лә дауаханала эшләй. Әсәһе – буфет хеҙмәткәре, атаһы – балта оҫтаһы.\nЭштән бушаған ваҡытта Данил футбол уйнарға, һүрәт төшөрөргә ярата. Конкурс барышында уның башҡарыуында «Бик йәшәге килә» тигән йыр бигерәк тә тулҡынландырғыс яңғыраны.\nҠатын-ҡыҙҙар араһындағы төп еңеүсе Илүзә Үтәғолова Таулыҡай ауылында тыуып үҫкән. БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалында психолог һөнәренә уҡыған, әле балалар баҡсаһында логопед булып эшләй. Насар һөйләшкән балалар менән өндәр өҫтөндә эшләйем, телдәрен шымартам, ти ул.\nСәхнәлә аҡҡоштай йөҙөп самауыр менән бейегән Илүзәне бейеүсе тип уйларға була ине. Баҡһаң, ул студент сағында «Дәрүиш» ансамблендә бейегән, 2015 йылда «Байыҡ» телевизион конкурсында 1-се урын яулаған. Тормош иптәше менән 5 йәшлек ҡыҙ үҫтерәләр.\nКонкурста 1-се, 2-се, 3-сө урындар, төрлө номинацияларҙа еңеүселәр билдәләнде, махсус приздар ҙа тапшырылды. Бер ҡатнашыусы ла иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Һәм был дөрөҫ тә. Сөнки, нимә генә тимә, бындай конкурсҡа әҙерләнеү ваҡыт та, көс тә талап итә. Халыҡ алдына сығырға тәүәккәлләгән йәштәрҙе дәртләндереү кәрәк, уларға киләһе йыл башҡалар эйәрер. Кемдәрҙер бөгөндән үҙенә яңы маҡсат ҡуйыр.\nМин иһә «Ватандаш» журналының махсус призын Юлиә Абдрахмановаға тапшырҙым. Ул Шүлкә ауылында тыуып үҫкән. Стәрлетамаҡ педагогия академияһының башҡорт филологияһы факультетын тамамлаған. Бәләкәйҙән уҡытыусы булып уйнарға яратҡан ханым 14 йыл колледжда рус теле менән әҙәбиәтен уҡыта. Ире Себерҙә эшләй, ике ҡыҙҙары бар.\nӘйткәндәй, Юлиә Баймаҡтағы иң беренсе волонтер була пандемия башланғанда.\n– Беҙ йәшәгән йортта өлкәндәр күп. Бер көн магазинға барғайным, һатыусы миңә бер инәйҙең запискаһын бирҙе. Ул аҙыҡ-түлек, дарыу алып килеп биреүҙе һораған ине. Мин шуны тотоп хакимиәткә киттем. Әйҙә, өлкәндәргә ярҙам ойошторайыҡ, тип. Шул көндән беҙҙең эш башланып китте. Рөстәм Түләков, Айгөл Йосоповалар менән ҡарттарға магазиндан аҙыҡ-түлек ташыныҡ, дарыу алып бирҙек, коммуналь түләүҙәрен түләп, квитанцияларын тапшырҙыҡ.\nОшоларҙы белгәндән һуң мин редакциябыҙҙың махсус призы бик тә дөрөҫ бирелгәнлегенә тағы бер ҡыуандым. Юлиәгә беҙ «Ватандаш» журналына подписка бүләк иттек. Журналыбыҙ уға дәрескә әҙерләнгәндә, гөрләп торған ижтимағи эшендә ярҙамсы булыр тип ышанабыҙ.\nМатур конкурсҡа нигеҙ һалынған Баймаҡта. Әлбиттә, ул йылдан-йыл камиллаша, шымара барырға тейеш. Ә инде артабан уны тағы ла мауыҡтырғысыраҡ итергә тырышыу ойоштороусыларҙың тынғыһыҙ хеҙмәтенә бәйле. Уңыштар теләйек уларға!


Рәсәй президенты Владимир Путин илдең барлыҡ еңел атлеттарын Рио-де Жанейролағы олимпиаданан ситләштереүҙе ғәҙел түгел тип баһаланы. Был турала ил етәксеһе Санкт-Петербургта донъяның эре мәғлүмәт агентлыҡтары етәкселәре менән осрашыуҙа белдерҙе.\nКарелия республикаһында Сямозерҙа ҡотҡарыу операцияһы дауам итә. Фажиғә урынында табиптар һәм ҡотҡарыусылар дежур итә. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, һәләк булған 13 бала бындағы лагерға ял итергә Мәскәүҙән килгән.\nБельгияла төндә үткәрелгән 40 рейдта террор ғәмәле әҙерләүҙә шикләнеп 12 кеше ҡулға алынған. Полиция улар футбол уйыны ваҡытында бомба шартлатырға уйлаған тип фаразлай. Тентеү ваҡытында ҡорал табылмаған.\nТөркиә полицияһы Истамбулда үткән парадты ҡыуыу өсөн күҙҙән йәш сығарыусы газ һәм резина пуляляра ҡулланған. Хакимиәттәр террор хәүефе сәбәпле бындай парадтарҙы тыйыуға ҡарамаҫтан, тиҫтәләгән кеше урамға сыҡҡан. Полицияның 300 хеҙмәткәре бер-нисә урамлы уратып алып хәрәкәтте туҡтатҡан.\n20 июня Башҡортостанда пляждар эшләй башланы\n20 июня Глобаль кимәлдәге мәсьәләләрҙе хәл итеү муниципаль кимәлдән башлана


Тәбиғи төҫкә шәп ҡаба » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Тәбиғи төҫкә шәп ҡаба\nТәбиғи төҫкә шәп ҡаба 13.12.2016 // Эй ултыра балыҡсы...\nЯһалма алдатҡыс емдәр силиконға (йомшаҡ), воблерҙарға һәм йылтырмаға (тимер) бүленә. Һәр береһенең үҙенсәлеге бар: тән формаһы, йөҙөү дәрәжәһе, тәрәнлеге, тирбәлеү йышлығы, төҫ, тауыш камераһы, алыҫҡа ырғытыу системаһы. Улар төрлө тәрәнлеккә иҫәпләнгән. Һыу өҫтө, һай һәм тәрән һыу алдатҡыстарын айырып йөрөтәләр.\nҺыу өҫтө алдатҡысы һауа менән һыу сигендә ята. Балыҡтың ҡармаҡҡа ҡабыуы күренеп тора. Ҡармаҡты тартып сығарғанда шау-шыу ҡуба, быны айырыуса алабуға ярата.\nБер метрға тиклемге һай һыу алдатҡысы яр буйында ла файҙаланыла. Балыҡтар яр буйында йәки ылымыҡтар янында була, уларҙы ҡаптырыу өсөн оҙаҡ көтөргә тура килә.\nИке метрға тиклемге тәрәнлектәге алдатҡыс ем башҡаларынан оло ҡалағы менән айырыла. Уның ҙур ян ҡаршылығы бар, шуға күрә тәрәнгә төшөрөлөүсе спиннинг һайлап алалар. Балыҡты кәмәнән тотҡанда алдатҡыс ем тәрәнерәк төшә, ә ярҙан тотҡанда тәрәнлек һөйрәү тиҙлегенә, спиннингтың торошона, ағымға бәйле. Әгәр ҡапҡа төшөрөү тәрәнлеге 2 метр тип яҙылһа, яҡынса 1,5 – 2 метрға иҫәп тотола. Кәтүк тотҡаһын әкренерәк әйләндерһәң, алдатҡыс ем, спиннинг өҫлөгө өҫтәрәк булһа, алдатҡыс ем дә өҫтәрәк йөрөй. Батыусы алдатҡыс ем менән эш башҡасараҡ тора. Әгәр спиннинг торошо шулай уҡ тәьҫир итһә, һөйрәү тиҙлеге киреһенсә – тотҡаны тиҙерәк әйләндергән һайын воблер өҫкәрәк күтәрелә.\nҺыу ағымы тиҙлегенең дә алдатҡысты тәрәнгә төшөрөүгә йоғонтоһо бар. Ағым ыңғайына воблер – өҫтәрәк, ағымға ҡаршы тәрәнерәк йөҙә.\nТөрлө тирбәлеү йышлығы воблерҙың махсуслашыуынан тора. Был алдатҡыстың тән формаһына һәм ҡалағына бәйләнгән. Воблерҙың юғары йышлығы, урта йышлығы, түбән йышлығы булыуы ихтимал йә йышлығы бөтөнләй булмай. Юғары йышлыҡ – алабуға, ажау (ҡушбаш), ә түбән йышлыҡ суртан тотҡанда файҙаланыла.\nТауышһыҙ һәм шылтыраҡлы воблерҙар бар. Шылтыраҡ тауыш камераһындағы бер йәки ике шарҙан тора. Шарҙар ҡармаҡты ырғытыу алыҫлығын арттырыу өсөн дә ҡулланыла.\nТөҫкә килгәндә инде, бында һәр кемдең үҙ иркендә. Воблерҙың төҫө һыуҙың үтә күренеүсәнлегенә, балыҡтың ниндәй ем яратыуына, әүҙемлегенә, көн торошона, йыл миҙгеленә бәйле. Йәшел (алабуғалар өсөн), көмөш (аҡ) һәм алтын (һары) төҫөндәге воблерҙар һәйбәт. Улар тәбиғи һәм ярһытҡыс төҫтәргә бүленә. Тәбиғи төҫтәр – һунар объектының ҡәҙимге төҫө (селбәрә, сүмесбаш, тәлмәрйен һ. б.). Тәбиғи төҫтәргә балыҡ шәп ҡаба, ярһытҡыс төҫтәргә бик эләгеп бармай.\nАвтор: Факил МЫРҘАҠАЕВ.\nТотош уҡырға 738\nТотош уҡырға 683


Урманым – бер ҡат юрғаным\n19 Сентябрь 2021, 08:00\nЙыл һайын сентябрҙың өсөнсө йəкшəмбеһе Рәсәйҙә урман хужалығы, ағас әҙерләү һәм эшкәртеү предприятиелары хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандарының һөнәри байрамдары – Урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнә.\n19 сентябрь – Урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре көнө\nУрман ресурстары – Башҡортостан милли паркының иң мөһим милли байлығы. Уның биләмәһенең 93 проценты ағас тәшкил итә. Илебеҙҙең хәстәрлекле һәм ҡиммәтле милли байлығы булған урманды һаҡлау һәм рациональ файҙаланыу - милли парк хеҙмәткәрҙәренең генә түгел, ә бөтөн йәмғиәттең изге бурысы.\nМилли парктың урман бүлегендә 8 тәжрибәле, үҙ эштәренең оҫталары хеҙмәт итә. Уларҙың төп бурыстары - милли парктың бөтә коллективы менән берлектә урман фондын һаҡлау, тулыландырыу, рациональ файҙаланыу, янғындар булдырмау буйынса әүҙем эш алып барыу. Быйылғы ҡоро йәй айырыуса көсөргәнешле булды. Илдең күп кенә төбәктәрендә ул етди зыянлы ҙур янғындарға килтерҙе. Бөтә коллектив батырлығы һәм көйлө эш итеүҙәре һөҙөмтәһендә милли паркта янғындарҙың ҙур территорияла, тораҡ пунктарға таралыуына юл ҡуйылманы.\nУрман бүлегендә күп йылдар тракторисы-машинисы булып хеҙмәт иткән Мәхмүт Мөхәммәт улы Иҫәнғолов үҙенә йөкмәтелгән һөнәри бурыстарға намыҫлы мөнәсәбәте, башҡарылаһы эштәрҙе еренә еткереп эшләүе, бөтмөрлөгө менән йәштәргә өлгө булып тора. Мәхмүт Мөхәммәт улының вазифа бурыстарына урманда яңғынға ҡаршы минераллашҡан һыҙаттар булдырыу һәм яңыртыу буйынса саралар үткәреү, урман юлдарын ремонтлау һәм төҙөү, бесән сабыу, таҙартыу менән бер рәттән тағы ла ял итеүселәр өсөн туристик туҡталыштарҙы һәм ял зоналарын булдырыу һәм төҙөкләндереү, транспорт хеҙмәттәре, хужалыҡта бер ҡасанда бөтмәй торған әллә күпме ваҡ эштәр ҙә инә.\nГармония һәм тәртип һағында торған урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре тәрән һәм дөрөҫ хөрмәткә күптән лайыҡ. Улар намыҫлы эш кешеләре. Урманды һаҡлау, тергеҙеү, үҫтереү фиҙаҡәр хеҙмәт, түҙемлек һәм мөхәббәт талап итә. Урмансыларға алыҫ перспективаға эшләргә тура килә. Бөгөнгө урмансы бәләкәй генә ағас үҫентеһен ергә ултырта, ә ҡалҡып сыҡҡан урмандың матурлығы менән уның балалары һәм ейәндәре һоҡланасаҡ.\nРәғиз Муллағолов, Башҡортостан милли паркы урман бүлеге етәксеһе.


20 Март 2018, 16:54\nЙыйылышҡа килгән халыҡ тәүҙә Яңғыҙҡайын ауылының һәүәҫкәр артистары әҙерләгән концерт ҡараны. Биләмәнең уҙған йылғы эшмәкәрлеге һәм ағымдағы йылға бурыстар тураһында төп доклад менән ауыл биләмәһе башлығы Ғаян Фәйезов сығыш яһаны.\n- Һәр йылдағыса былтыр ҙа беҙҙең алда халыҡтың йәшәү кимәлен күтәреү, биләмәнең тотороҡло үҫеш юлын дауам итеү бурысы торҙо. Йыл һуҙымында ауыл хакимиәтендә 51 кеше ҡабул ителде. Улар күпселек осраҡта ер, торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мәсьәләләре буйынса мөрәжәғәт итте. 2017 йылда биләмәлә дөйөм майҙаны 1157 кв. м булған 13 йорт төҙөлгән, тағы ла 9-ында төҙөлөш эштәре бара. Ауыл биләмәһендә 10 депутат округы эшләй. Уҙған йылда урындағы Совет ҡараған иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе – “Урындағы башланғыстарҙы яҡлау” программаһында ҡатнашыу булды. Уның буйынса “МТЗ-82” тракторы һәм “Универсал-800” тейәгесе алыуға өлгәштек. Быйыл да ошо программала ҡатнашып, тракторға һәм тейәгескә өҫтәлмә ҡоролмалар алырға иҫәп тотабыҙ.\nЯңғыҙҡайын ауыл биләмәһенә Яңғыҙҡайын, Ноябревка, Урал ауылдары инә. Яңғыҙҡайында 994 кеше, Ноябревкала – 4, Уралда 37 кеше йәшәй. Мәктәпкәсә йәштәге 69 бала, 7 йәштән 18-гә тиклемге - 135, 18-ҙән 60 йәшкә тиклем һәм өлкәнерәк 831 кеше (шуларҙың 290-ы - пенсионерҙар) бар. Бюджет өлкәһендә - 37, ауыл хужалығы предприятиеларында – 41, шәхси эшҡыуарҙарҙа – 25, вахта ысулы менән 58 кеше эшләй, ҡалғандары үҙ хужалыҡтарында шөғөлләнә. Былтыр 11 кеше вафат булған, 9 сабый донъяға килгән.\nШәхси хужалыҡтарҙа бөтәһе 719 баш һыйыр малы, 356 баш һарыҡ-кәзә, 2830 ҡош-ҡорт, 34 сусҡа, 18 йылҡы малы, 255 баш бал ҡорто умартаһы иҫәпләнә. Яңғыҙҡайын ауылында йәшәүсе Ишморатовтар, Ғафаровтар, Рамазановтар, Фәйзуллиндар 15-20-шәр баш һыйыр малы, Филүс Сабитовтың ғаиләһе 65 баш һарыҡ аҫрай.\nБашҡарма властың иң мөһим бурыстарының береһе – бюджет аҡсаларын үҙ ваҡытында һәм дөрөҫ итеп тотоноу. Былтыр физик шәхестәрҙән һалым 29770 һум, ауыл хужалығы һалымы 78800 һум, халыҡтан милек һалымы 34890 һум, ер һалымы 472870 һум, милекте ҡуртымға алыуҙан килгән һалым 109840 һум, дәүләт пошлинаһы 6130 һум, һөҙөмтәлә, үҙ килемебеҙ 732300 һум, бюджет дотацияһы 2427700 һум тәшкил итте. Сығымдарға килгәндә, 2136563 һум - эш хаҡына, 53476 һум – урамдарҙы яҡтыртыуға, 664800 һум – төҙөкләндереүгә, 497510 һум – янғын депоһын, 256745 һум – юлдарҙы тотоуға, 44523 һум коммуналь хужалыҡ эштәренә тотонолдо.\nБиләмәлә 21 күп балалы, 4 имен булмаған, 8 тулы булмаған ғаилә иҫәпләнә. Улар менән ауыл хакимиәте ҡарамағындағы бәлиғ булмағандар эше буйынса комиссия ағзалары әүҙем эшләй. Барығыҙҙы ла эргә-тирәләге күршеләрегеҙгә битараф булмаҫҡа, бала етәкләп китеп барған иҫерек әсә янынан үтеп китмәҫкә саҡырам. Бергә генә беҙ эскелекте еңә алабыҙ. Был йәһәттән иҫерткес эсемлектәр һатыусылар менән дә көрәш алып барабыҙ. Быға законһыҙ араҡы һатыусылар өсөн штрафтың 30 меңгә тиклем артыуы ла булышлыҡ итә.\nЮлдар, яҡтылыҡ, һыу һәм газ менән тәьмин итеү\nЯңғыҙҡайын ауыл биләмәһе ҡарамағында 24,140 км юл бар. Ноябревкалағы Дуҫлыҡ урамы, Яңғыҙҡайында яңы барлыҡҡа килгән Ялан, Көнсығыш, Йәнбәков урамдарынан тыш, барыһына ла ҡырсынташ түшәлгән. Ҡышын юлдарҙы “Ҡайын” МУП-ы (етәксеһе - Р.Ш.Ғәликәйев) техникаһы таҙарта. Юлдарҙы тәртиптә тотҡан, һәр кемгә ярҙамға ашыҡҡан Алек Мостафин һәм Рәфис Хәсәновҡа ауылдаштар исеменән рәхмәт белдерәм. Мәктәп эргәһендә “Балалар” һәм “Йәйәүлеләр өсөн юл” тигән юл билдәләре ҡуйылды. Киләһе йылда ауылдағы бөтә юл киҫелештәренә тейешле юл билдәләре ҡуйыу һәм яҡтыртыу планлаштырыла. Былтыр электр селтәрҙәренә һәм урам яҡтыртҡыстарына капиталь ремонт дауам итте. Һуңғы 3 йылда биләмә ауылдарына 128 яҡтыртҡыс ҡуйылды. Һыу селтәрҙәрен дә “Ҡайын” МУП-ы хеҙмәтләндерә. Уҙған йылда 17 ғаилә үҙ йорттарына һыу үткәрҙе. Бөтәһе 260 йортҡа һыу үткән. Урал һәм Ноябревка ауылдарында дөйөм ҡулланылышта һәм шәхси хужалыҡтарҙа ҡойолар бар. Халыҡтың 77,5 проценты “зәңгәр яғыулыҡ” ҡуллана. Былтыр 7 ғаилә үҙ йортона газ үткәргән.\nБиләмә халҡы йылдан-йыл шәхси хужалыҡтарын төҙөкләндереүгә ҙур иғтибар бирә – йорттарына косметик һәм капиталь ремонт яһай, ҡоймаларын яңырта, пластик тәҙрәләр ҡуйҙыра. Иғлан ителгән өмәләрҙә ауылдағы ойошма-предприятиелар йыл һуҙымында үҙҙәренә беркетелгән территорияларҙы, Егән йылғаһы ярҙарын сүп-сарҙан таҙартты. Санкцияланмаған сүплектәрҙе бөтөрөү буйынса ла эш барҙы. Янғындарға ҡаршы көрәште лә күҙ уңынан ысҡындырмаҫҡа тырышабыҙ. Тейешле ҡорамалдар менән йыһазландырылған янғын һағы командаһында 5 кеше эшләй.\nУға биләмәләге күп һанлы эшҡыуарҙар, крәҫтиән-фермер хужалыҡтар һәм Ленин исемендәге колхоз эшмәкәрлеге ҙур йоғонто яһай. ШЭ Мөьминов Р.В. КФХ-һы һәм Ленин исемендәге колхозды Риф Мөьминов етәкләй. Икеһендә лә малсылыҡ һәм үҫемлекселек менән шөғөлләнәләр. Ленин исемендәге колхозда 533 баш һыйыр малы, 80 баш йылҡы малы, фермер хужалығында 80 баш һыйыр малы аҫрала. “Ҡайын” МУП-ы һыу селтәрҙәре, урамдарҙағы яҡтылыҡ, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын компостлау менән шөғөлләнә. ШЭ Ғафаров Р.Г. КФХ-һы малсылыҡ, ҡортсолоҡ һәм ағас быстырыу эштәрен башҡара. Унда 105 баш һыйыр малы бар, продукциялары (һөт, ҡаймаҡ, һыйыр итенән фарш, йылҡы ите, ҡаҙылыҡ) Яңғыҙҡайын ауылы магазиндарында һатыла. ШЭ Фәйезов М.З. – икмәк һәм башҡа ҡамыр ризыҡтары бешерә, магазин, кафе астылар. ШЭ Садиҡова З.Р. кондитер ризыҡтары етештерә. ШЭ Ғөбәйҙуллин иҫке сусҡа фермаһында ауыл туризмы өсөн база төҙөй. Киләсәктә унда балыҡ, ҡош-ҡорт, һыйыр малдары һәм бал ҡорттары үрсетергә иҫәп тота. Әлеге көнгә унда быуа, малсылыҡ йорто, йәшелсә һаҡлау урыны, ҡош һәм сусҡа фермалары төҙөлгән дә инде. Шәхси эшҡыуарҙар А.С.Лоғоманова, З.Ш.Тимерова, Н.В.Полякова һатыу менән шөғөлләнә.\nБиләмәлә 10 койка-урынға иҫәпләнгән амбулатория (табип И.И.Бохәрмәтов) эшләй. Унда 2 табип, 2 фельдшер, 6 шәфҡәт туташы, 1 лаборант, 1 санитар, 1 физик кабинет шәфҡәт туташы халыҡты хеҙмәтләндерә. Былтыр 7104 пациент ҡабул ителгән, теш табибы 660 кешене дауалаған, көндөҙгө стационарҙа 382 кеше сәләмәтлеген нығытҡан. Шулай уҡ биләмәләге урта мәктәптә (директоры Р.З.Насиров) 15 уҡытыусы 143 уҡыусыға белем һәм тәрбиә бирә. “Сулпан” балалар баҡсаһына 40 бала йөрөй. Биләмәләге ауыл мәҙәниәт йорто (етәксеһе Ә.З.Моратшин) халыҡтың мәҙәни ялын ойоштора, балаларға төрлө түңәрәктәр үткәрә, драма театры һәм һәүәҫкәр артистарҙың сығышын әҙерләй. “Аныҡ эштәр” программаһы сиктәрендә клубҡа 2016 йылда газ үткәрелде, былтыр ҡыйығы ремонтланды, быйыл инеү урыны һәм балкон төҙөкләндереләсәк. Шулай уҡ башҡа төҙөкләндереү эштәренә, һыу һәм газ үткәреүгә, юлдар торошона, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын компостлауға ҙур иғтибар бүленәсәк, - тип тамамланы сығышын биләмә башлығы.\nДокладтан һуң Ленин исемендәге колхоз етәксеһе Р.В.Мөьминов, 74-се янғын часы начальнигы В.Отмахов сығыш яһаны. Артабан район хакимиәте башлығы Р.З.Бохаровҡа һүҙ бирелде. Ул ауыл биләмәһе эшмәкәрлегенә ыңғай баһа бирҙе. “Һеҙҙә уңған, булдыҡлы халыҡ йәшәй. Йылдан-йыл хаҡы арта барған ауыл хужалығы продукцияһын етештереүгә нығыраҡ иғтибар итергә кәрәк. Ит-һөт ризыҡтары етештереү, мәҫәлән, сыр эшләү цехтары асыу ҡулығыҙҙан килә торған эш, продукцияғыҙҙы һатыу ҙа һеҙгә проб-лема түгел тип уйлайым,” – тине ул һәм кооперативтарға берләшеүҙең ыңғай яҡтары тураһында аңлатып үтте.\nЙыйылыш һуңында ҡарар ҡабул ителде һәм Яңғыҙҡайын ауыл биләмәһе ауыл Советы депутаттарының сираттағы асыҡ ултырышы үҙ эшен тамамланы.


Бөгөн бер төркөм хеҙмәт алдынғыларына дәүләт наградалары тапшырылды.\nБүләкләнеүселәрҙе Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Сергей Молчанов тәбрикләп, һеҙ төрлө өлкәлә эшләйһегеҙ, әммә барығыҙҙы ла һөнәри оҫталыҡ, яуаплылыҡ, илһөйәрлек тойғолары бәйләй һәм тап һеҙҙең тырышлығығыҙ республиканың социаль-иҡтисади күрһәткестәр буйынса илдә алдынғы урын биләүенә булышлыҡ итә тип билдәләне. Дәүләт наградалары дүрт тиҫтәгә яҡын кешегә тапшырылды. Улар араһында төрлө өлкә, төрлө һөнәр вәкилдәре бар. Уҡытыусылар, табиптар, водителдәр, фән һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре. Бүләкләнеүселәр юғары баһаны артабан да тырышып эшләп, уңыш-ҡаҙаныштарға өлгәшеү өсөн этәргес тип ҡабул итә. Сөнки туҡталып ҡалмағанда ғына юғары һөҙөмтәләргә ирешергә мөмкин. Ә Башҡортостандың яҡты киләсәге һәр бер кешенең фиҙаҡәр хеҙмәтенән үрелә.


АФҒАН ЯУГИРҘӘРЕ КУБОГЫНА – ХОККЕЙ\n16 Февраль 2020, 13:18\nСовет ғәскәрҙәренең Афғанстандан сығарылыуының 31 йыллығына, Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына, Хәтер һәм дан йылына бағышланған хоккей турниры үтте.Боҙ майҙансығында Малаяҙ һәм Янғантау ауылы йәштәре командалары осрашты.\nСовет ғәскәрҙәренең Афғанстандан сығарылыуының 31 йыллығына, Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына, Хәтер һәм дан йылына бағышланған хоккей турниры үтте.\nБоҙ майҙансығында Малаяҙ һәм Янғантау ауылы йәштәре командалары осрашты. Уларҙы Салауат районы хакимиәтенең спорт һәм физик культура комитеты рәйесе Наил Мөхәмәтйәнов, спорт ветераны Илдар Фәйзуллин, райондың хәрби хәрәкәттәре ветерандары берлеге рәйесе Рөстәм Хөснуллин сәләмләне. Турнирҙы асыу тантанаһында афған һәм чечен һуғышы ветерандары, яуҙа һәләк булған егеттәрҙең ата-әсәләре ҡатнашты.\nХоккей уйынында Малаяҙ ауылы йәштәре командаһы еңеп, “афғансылар” Кубогын яуланы. Уларҙың дәғүәселәре Янғантау командаһына икенсе урын бирелде.


Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» партияһының XII съезы һөҙөмтәләре хаҡында // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» партияһының XII съезы һөҙөмтәләре хаҡында\n10:25, 26 сентября 2011 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Берҙәм Рәсәй» партияһының XII съезы һөҙөмтәләренә комментарий бирҙе:\n– Владимир Владимирович Путин, әлбиттә, бөгөнгө көндә Рәсәй Федерацияһында иң популяр сәйәсмән булып тора. Был хаҡта күп социологик һорау алыуҙар һәм рейтингылар һөҙөмтәләре һөйләй. Шуға күрә уның кандидатураһын Рәсәйҙең буласаҡ Президенты вазифаһына тәҡдим итеү тәбиғи. Владимир Путиндың Рәсәй өсөн ауыр ваҡытта – 2000 йылдар башында – илдә тәртип һәм тотороҡлоҡ булдыра алыуын барыһы ла хәтерләй. Һәр дәүләт өсөн был төп үҫеш шарты булып тора. Шуның өсөн мин, «Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы булараҡ, ил Президенты Дмитрий Анатольевич Медведев тәҡдимен хуплайым. Рәсәй Федерацияһы Президенты менән Хөкүмәт рәйесенең бер команда булыуын беҙ беләбеҙ (был хаҡта мин бер тапҡыр ғына әйтмәнем). Шуға күрә курстың эҙмә-эҙлеклелеге күҙлегенән был оптималь буласаҡ. Шул уҡ ваҡытта Владимир Владимирович партия съезында сығыш яһағанында, Рәсәй Федерацияһында үҙгәрештәр кәрәк, тип белдерҙе. Был ил төбәктәренә өҫтәмә хоҡуҡтар биреүгә лә, һалым системаһын камиллаштырыуға ла, идара итеү һөҙөмтәлелеген арттырыуға ла ҡағыла.\nБашҡортостан Рсепубликаһы Президентының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса.\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының XII съезы барышында Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев «Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаларына Рәсәй Президенты вазифаһына РФ Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин кандидатураһын яҡлап сығырға тәҡдим итте. Үҙ сиратында, РФ Хөкүмәте рәйесе Рәсәй Президентына РФ Дәүләт Думаһына һайлауҙарҙа берҙәм рәсәйлеләр исемлеген етәкләргә тәҡдим итте.\n«Берҙәм Рәсәй» партияһы съезы РФ Дәүләт Думаһына кандидаттар исемлеген раҫланы. Кандидаттарҙың федераль исемлегенең төбәк төркөмөнә Башҡортостан Республикаһынан 18 кеше инде. Төркөмдө Рөстәм Хәмитов етәкләй.\nТеги: партия съездары, Берҙәм Рәсәй, Башҡортостан Президенты


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 08.02.2017\nРәсәй Президенты бөгөн йәш ғалимдарға фән һәм инновациялар өлкәһендә дәүләт премияларын тапшырҙы. Залдағыларҙы ул Рәсәй фәне көнө менән тәбрикләп, илдең яҡты киләсәгенә ныҡлы ышаныс белдерҙе.\nРәсәйҙә дүрт йыл дауамында халыҡтың тәбиғи артыуы күҙәтелә. Был турала вице-премьер Ольга Голодец хәбәр итте. Дәүләт думаһындағы телмәрендә ул рәсми статистика мәғлүмәттәренә туҡталды һәм демография күрһәткестәре яйлап ҡына булһа ла ыңғай йүнәлеш алыуын билдәләне.\nРумыния парламенты хөкүмәткә ышанмаусанлыҡ вотумын хупламаны. Илдә халыҡтың байтаҡ өлөшө ил етәкселеге үткәргән сәйәсәт менән риза түгел. Күптән түгел Бухарест урамдарында күләмле протест саралары үтте. Хөкүмәткә ышанмаусылыҡ белдереү маҡсатында парламенттың айырым фракциялары тәҡдим индерҙе. Әммә тауыш биреү һөҙөмтәһендә улар күпселекте яулай алманы. Министрҙар кабинетын отставкаға ебәреү өсөн 233 тауыш талап ителһә, документты ни бары 161 депутат хупланы.\nНигерия һыуҙарында Германияға ҡараған диңгеҙ карабынан ете Рәсәй гражданы урланған. Судноға пираттар һөжүм итеүе билдәле. Әле команданың яҙмышы тураһында мәғлүмәт юҡ. Рәсәй консуллығы моряктарҙы эҙләүҙә ярҙам күрһәтеүҙе һорап Африка иле етәкселегенә рәсми мөрәжәғәт ебәргән.\nПариж эргәһендә урынлашҡан электрон сәнәғәт ҡалдыҡтарын юҡ итеү заводында бөгөн шартлау яңғыраны. Франс-пресс агентлығы хәбәр итеүенсә, ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә 16 кеше йәрәхәтләнгән, һәләк булыусылар тураһында мәғлүмәт юҡ. Заводтан 43 кеше эвакуацияланған.


Борон-борон заманда, урман-тау араһында, бер бәләкәй генә яланда йәшәгән, ти, бер бабай мепән әбей. Улар күп йылдар тигеҙ, матур ғына ғүмер иткән, ти. Ҡартая төшкәс, донъя көтөүҙәре ауырлашҡас, бабай ҙа, әбей ҙә ауырыша башлаған. Оҙаҡ та тормай, бер-бер артлы үлеп тә киткәндәр.\nУларҙың булған, ти, өс улы. Оло улы менән уртансыһын бабай менән әбей иҫән саҡта уҡ башлы-күҙле итеп ҡалдырғандар, ә өсөнсө улдары Кинйәбулатты өйләндерергә өлгөрмәгәндәр. Ата-бабанан ҡалған ғөрөф-ғәҙәт буйынса, улар оло улына өйҙәрен ҡалдырғандар, уртансыһына үлмәҫ борон уҡ үҙҙәренең мунсаларын юнәтеп биргәндәр, ә ҡалған мал-тыуар, ҡаралтыларын өс улы араһында бүлеп ҡалдырғандар, ти.\nТорор ере булмағас, Кинйәбулат ике арала йөрөргә мәжбүр булған. Кинйәбулатты еңгәләре бер ҙә яратмаған, көн күрһәтмәгән, ағаларына яман күрһәтергә тырышҡандар. Улар өйҙә юҡ ваҡыттарҙа өйҙән ҡыуып сығара торған булғандар. Көн д» яланда ас-яланғас йөрөгәнлектән, Кинйәбулат ябыҡҡан, ҡайҙандыр таҙ ҙа йоҡторған, ти. Ағалары атаһынан ҡалған ергә йыл да тары менән борсаҡ сәсә торған булғандар. Был урындың ике яғында өҫтә сәтләүекле ваҡ имән ағастары менән ҡапланған тау, бер осонда муйыл, тал ағастары менән ҡапланған ҙур ғына бер соҡор булған. Был матур тәбиғәт күренеше һандуғастар, кәкүктәр һайрауы менән тағы ла матурлана төшә икән. Еңгәләре ҡыуып сығарған ваҡытта Кинйәбулат соҡорға килеп, һандуғастарҙың моңлоларҙың моңон баҫа, моңһоҙҙарҙың күҙен аса торған һайрашыуҙарын тыңлап, күңелен йыуата, һуңынан йырлай-йырлай, сәсеүлектәрҙәге сүптәрҙе сүпләй торған булған, ти.\nКөндәрҙең береһендә Кинйәбулаттың ағалары, сәсеүлекте таҙартырға ваҡыт тип, һүҙ ҡуҙғаталар. Мейес башында борсаҡ ашап ултырған Кинйәбулат, был һүҙҙе ишетеп:\n— Унда барып йөрөмәгеҙ. Мин уны таҙарттым инде, — ти икән. Ағалары ута ышанһалар ҙа, иртәгеһен барып ҡарап ҡайтырға булалар. Иртән тороп, ат егә башлайҙар. Кинйәбулатты яман күрһәтеү өсөн еңгәләре ирҙәрен сәсеүлеккә ебәрмәҫкә хәйлә ҡоралар:\n— Сәсеүлеккә беҙ барып ҡайтырбыҙ: ә һеҙ утынға барып ҡайтыр инегеҙ, — тиҙәр.\nТегене-быны уйлап тормайынса, ирҙәре риза булалар, утынға китәләр, ә бисәләр, шатланышып, сәсеүлеккә китәләр. Килгәс, ни күҙҙәре менән күрһендәр, сәсеүлектә бер генә сүп тә юҡ, ә иген тулҡынланып үҫеп ултыра, ти. Кис барыһы ла өйгә ҡайтҡас, еңгәләре:\n— Кинйәбулат тип әйтәһегеҙ, уға бушҡа күмәс ашатаһығыҙ, ул бит беҙҙе алдаған. Бына һеҙ ҙә беҙҙең менән барһағыҙ икән, сәсеүлекте шул хәтлем сүп баҫҡан, урынын да таба алмаҫ инегеҙ. Ышанмаһағыҙ, беҙҙең өйгән сүптәрҙе барып ҡарағыҙ, — тиҙәр икән. Асыуҙары килгән ағалары, Кинйәбулатты мейес башынан һөйрәп төшөрөп, туҡмап сығарғандар. Шулай ҙа оло ағаһының башына:\n— Бисәләр һүҙенә ҡарап, уны юҡҡа рәнйетмәнекме икән? — тигән уй килә.\nУлар сәсеүлекте ҡарап ҡайтырға булалар. Быны һиҙеп ҡалған Кинйәбулат еңгәләренән үс алырға була. Ағалары килгәнсе, сәсеүлектә таралып ятҡан бөтә сүптәрҙе йыйып, ситкә сығарып һала. Ағалары сәсеүлеккә килһә, ни күҙҙәре менән күрһендәр, өйөп ҡуйылған сүп әҫәре юҡ, иген таҙа, күкрәп үҫеп ултыра икән. Асыуланған ағайҙар, өйгә ҡайтып, бисәләрен сыбыртҡы менән генә һыҙыралар икән. Ирҙәре бер аҙ баҫылғас, бисәләр:\n— Күҙегеҙ сыҡҡан икән, өйөм-өйөм сүпте лә күрмәйенсә. Күрмәһәгеҙ, үҙебеҙ күрһәтербеҙ, иртәгә сәсеүлеккә барабыҙ,— тип әйттеләр, ти. Кинйәбулат был һүҙҙәрҙе тыштан тәҙрә аша ишетеп ҡала ла ағаларынан үс алыр өсөн, ситкә сығарып һалған сүптәрҙе сәсеүлеккә тарата, ти. Иртәгеһен ағалары менән еңгәләре сәсеүлеккә китергә йыйынғанда, Кинйәбулат:\n— Мине лә алып барығыҙ әле. Талашҡанығыҙҙы ҡарап торормон, — тип әйтә, ти. Ағалары уға асыуланалар ҙа үҙҙәре генә сәсеүлеккә китәләр. Килһәләр, ысынлап та, унда ла, бында ла сүптәр өйөлөп ята. Ағайҙар аптырап ҡалалар. Бисәләре ирҙәрен тетеп кенә һалдылар, ти. Өйгә ҡайтҡас, асыуы килгән ағалары Кинйәбулаттан:\n— һин беҙҙең талашыбыҙҙы ҡайҙан белдең? — тип һорайҙар икән. Ул:\n— Мин кисә төшөмдә күргәйнем, — тигәс, ағалары:\n— һин таҙ ғына түгел, алйотһоң да икән, — тигәндәр. Шул көндән башлап, бөтә тирә-яҡ Кинйәбулатты «Алйот\nтаҙ» тип атай башлаған. Кинйәбулат береһе менән һөйләшергә лә баҙнат итмәй башлай.Кинйәбулат егет булып үҫеп етә, үҙенә бисәлеккә бер ҡыҙ? ҙа күҙләп ҡуя. Ләкин ҡыҙы, мин алйот таҙға бармайым типг баш тарта. Кинйәбулат ни эшләргә белмәйенсә, күңелһеҙләнеп, ҡайғырып йөрөй, ахыры атаһының ҡәбере өҫтөнә барып ята ла үкһеп-үкһеп илай. Быны күргән кешеләр Кинйәбулатты, ысынлап та, алйотҡа иҫәпләй башлайҙар.\n— Алйот булмаһа, ҡәберҙә төндәр буйы ултырыр инеме ни? — тиҙәр.\nКинйәбулат ҡәбер өҫтөндә көн дә былай тип илай икән: «Атай, ниңә мин өйләнмәҫ борон үлеп киттең? Хәҙер мин ғүмер буйына әйләнә алмам инде. Мин бит һинең иң яратҡан, иң аҡыллы, эшсән, матур улың инем. Минең хәҙер барыр ерем дә» юҡ. Мин таҙ ҙа булдым, алйот та булдым, еңгәләр арҡаһында ағайҙар ҙа, бөтә кеше лә минән биҙеп бөттөләр», — тип, аҡы-рып-аҡырып илай икән.\nКөндәрҙең бер көнөндә Кинйәбулат ҡәбер өҫтөндә йоҡлап киткән дә төш күргән, ти. Төшөндә атаһы менән Һөйләшеп, атаһы икенсе көн төнөн үҙенең янына оло улын саҡырырға ҡушҡан, ти. Уянып, Кинйәбулат шатлығынан был турала оло ағаһына әйтергә югергән, ТЕ. Ҡайтып инеү менән оло ағаһына:\n— һине бөгөн төнгә атайым үҙенең ҡәберенә саҡырҙы,— тигән. Ағаһы:\n— Эй алйот, алйот таҙ. Алйот булмаһаң, шул һүҙҙе әйтмәҫ инең. Үле кеше һинең менән нисек һөйләшһен. Ярай, улай булһа, алйот икәнһең, минең өсөн үҙең бар инде. Шуның өсөн мин һиңә ошо иҫке күлдәгемде бирермен, — тигән. Кинйәбулат ағаһының һүҙен тотоп, икенсе көн атаһының ҡәберенә барып ултырған, ти. Бер ваҡыт ҡәберҙән:\n— Кем бар унда? Оло улым, һинме? — тигән тауыш ишетелде, ти.\n— Түгел, кесе улың, — тигән Кинйәбулат. Шунан һуң атаһы Кинйәбулат эргәһенә сығып ултырған да бер аҙ һөйләшкәндән һуң:\n— Бына, улым, минең әйткәнде лә тыңланың, ағайың әйткәнде лә кире ҡаҡманың, шуның өсөн һиңә ошо ҡара ҡылды бирәм. Был ҡылды кәрәк саҡта, яланға сығып бармағыңа ура, бер һыҙғыр ҙа осонан тарт. Шунда һинең әҫтәңә менерҙәй булып ҡара ат килер. Ҡурҡма. Үҙең кейенгән, ҡоралланған көйө> ат өҫтөндә булырһың, һинән дә матур, һинән дә көслө кеше булмаҫ. Әгәр аттан төшәйем тиһәң, уң ҡолағына һуҡ, атты ебәреп, өйгә ҡайтайым тиһәң, һул ҡолағына һуҡ. Был ҡылды бер кемгә лә күрһәтмә, минең менән һөйләшеү тураһында бер кемгә лә әйтмә. Иртәгә төнөн икенсе ағайың килһен, — тигән дә юҡ булған, ти.\nКинйәбулат, ҡайтҡас, атаһының кесе ағаһын саҡырыуын әйткән. Был ағаһы ла:\n— һин бит алйот, алйот булғас, бул инде. Минең сиратҡа ла барып ҡайт. Таҙыңды ҡаплар өсөн таҡыя бирермен,— тигән.\nКинйәбулат риза булмай ни эшләһен, атаһының ҡәберенә тағы барып ултырған. Тиҙҙән:\n— Кем бар унда? Уртансы улым, һинме? — тигән тауыш ишетелгән. Кинйәбулат:\n— Юҡ, кесе улың, — тип яуап биргән, ти.\n— Шулай инде, ысынлап та саф күңелле, таҙа фекерле, тыңлаусан улым һин икәнһең, — тип, Кинйәбулат менән бер аҙ һөйләшкәс, атаһы уға ерән ҡыл биргән дә: — Был ҡыл менән дә шулай уҡ эшләрһең. Иртәгә үҙең кил, — тип, Кинйәбулатты ҡайтарып ебәргән, ти.\nҠайтыуға, ағалары Кинйәбулаттан көләләр икән. Өсөнсө көн Кинйәбулат төндө түҙемһеҙлек менән көтөп ала. Тән булғас, атаһының ҡәбере янына бара.\n— Кем бар унда? Кесе улым, һинме? — тигән тауышҡа:\n— Эйе, мин, атай, кесе улың, — тип яуап биргән. Атаһы Кинйәбулатҡа шуны һөйләгән:\n— Оҙаҡ та үтмәҫ, фәлән-фәлән батшалыҡта туй булыр. Был туй өс ярыштан, өс һыйҙан һуң ғына үтәлер. Ошо туйға «бөтә батшалыҡтар, бөтә халыҡ әҙерләнер. Туй батшаның кинйә ҡыҙына була. Ул ҡыҙҙың һөйгән егете юҡ. Кем дә кем батша һарайының икенсе ҡатынан тығып ултырған ҡулдың бармағынан ҡыҙҙың балдағын ала, шул кеше уның кейәүе була. Баймы, ярлымы, һуҡырмы, таҙмы — ул кеше батыр кеше булыр, батша ҡыҙына тиң булыр. Ошо туйҙа еңгән кеше, һис шикһеҙ, батша булырға тейеш, ярлыларға ярҙам итергә тейеш, бөтә халыҡ, ир-ҡатын бер хоҡуҡта булырға тейеш. Бына һиңә аҡ ҡыл. Уның менән дә тегеләре кеүек эшләрһең. Был ат тегеләр-ҙән дә етеҙерәк, көслөрәк, күркәмерәк, — тигән дә юҡ булған, ти.\nКинйәбулат өйгә ҡайтҡан да мейес башында борсаҡ ашай башлаған.\nБерҙән-бер көн ағаларының һөйләшеп ултырыуынан Кинйәбулат батшаның кинйә ҡыҙына туй булаһын ишетеп ҡала. Туйға ағалары ла барырға уйлайҙар икән. Әҙме-күпме ваҡыт үткәндән һуң туйға йыйыу тураһында батшаның иғланы була. Ағайҙар туйға барырға йыйыналар, ти. Кинйәбулат та ағаларына:\n— Мине лә бергә алығыҙ. Батша ҡыҙы, бәлки, мине яратыр. Батша кейәүе булып алһам, үҙегеҙҙе вәзир итеп алырмын, — тигән була, ти. Ағалары унан бот сабып көлгәндәр.\nБерҙән-бер көн ағайҙар юлға сыға, еңгәләр өйҙә ҡала. Кинйәбулат еңгәләренән бер-ике көнгә сығып йөрөп килергә һорай, ти. Аулаҡ ҡалғанға шатланып, еңгәләр риза булалар. Кинйәбулат өйҙән сығып китә. Яланға сыҡҡас, түштәге ҡапламаның кеҫәһенән ҡара ҡылды ала ла бармағына урай. Бер һыҙғырып,ҡылдың осонан тартып ебәреүе була, өҫтөнә ырғыйым тиш, ат килә. Ул матур итеп кейенгән, ҡылыс таҡҡан, бөҙрә сәсле егет булып, ат өҫтөндә ултыра. Өс көн буйы барған ағаларын шунда уҡ, һаҙлыҡта бата-бата барғанда, ҡыуып етә лә уңлы-һуллы икеһен дә өсәр тапҡыр ҡамсы менән тарттырғандан һуң күҙҙән юғала.\nКинйәбулат батша һарайына килгәндә, һарай тирәһендә ярышыуҙы көтөп йөрөгән халыҡтың иге-сиге юҡ икән, ти. Кинйәбулат һарайға яҡын килмәй, бер яҡ ситтәрәк ат уйнатып йөрөй. Берҙән-бер ваҡыт батшаның иғланы буйынса ярыш башланған икән, бер кем дә ҡыҙҙың балдағына яҡын да килә алмай, ти. Оҙаҡламай ярышыусылар бөтә. Ҡыҙ үҙенә кейәү сыҡмағанға күңелһеҙ генә тирә-яҡҡа ҡаранып ултырғанда, яланда ҡара ат уйнатып йөрөгән егетте күреп, яулыҡ болғап саҡырырға ҡуша. Шуны ғына көтөп йөрөгән Кинйәбулат, сабып килеп атын һикертһә, саҡ-саҡ ҡына балдаҡҡа етмәй ҡалған. Шул көйгә сабып сығып та киткән, ти. Бер кешегә ике һикертергә ярамаһа ла, батша ҡыҙы тағы ла һикертергә әйтәйем тиһә, егет күҙҙән дә юғала.\nАғалары ҡайтҡас, Кинйәбулат белмәмешкә һалышып:\n— Йә, батша ҡыҙын күрҙегеҙме? Әллә үҙегеҙҙе юлда ҡамсы менән һүттеләрме? — тип һораған була. Ағалары бер-береһенә ҡарашалар ҙа Кинйәбулатҡа бик ныҡ асыуланалар.\nИкенсе көндө ағайҙары тағы шунда китә. Кинйәбулат был юлы ла, еңгәләренән рөхсәт һорап, сығып китә лә, яланға сыҡҡас, ерән ҡылды алып бармағына урай. Бер һыҙғырып, осонан тартып, өҫтөнә ырғыйым тигән атҡа ороп ебәреүе була, иҫ киткес егет булып, ат өҫтөндә лә ултыра. Өс көн алдан киткән ағаларын ҡыуып етеп, ҡылыс менән урманлыҡты ағаларының юлына ауҙарып, алға саба. Ағалары, юл таба алмайынса, интегеп, арып-талып ярыш бөтөр алдынан ғына килеп етәләр, ти.\nБөтә ир-егет, ат һикертеп, балдаҡты ала алмағас, ҡыҙ, яланда ерән ат уйнатып йөрөгән егетте күреп, уны яулыҡ болғап саҡырырға ҡуша. Шуны ғына көткән Кинйәбулат ерән аты менән сабып килеп һикерһә, ҡулы балдаҡҡа тейеп ҡала, әммә һурып алырға өлгөрмәй. Шул ыңғайҙан сабып сығып та китә. Ҡыҙ егетте яңынан саҡыртам тиһә, ул күҙҙән дә юғала.\nӨйгә ҡайтып, Кинйәбулат тағы ла мейес башында борсаҡ ашарға керешә. Ағалары ҡайтҡас, Кинйәбулат бер ни ҙә юҡ кеүек:\n— Батша ҡыҙын бирәме һуң, әллә барып етә алмайынса, урманда аҙаштығыҙмы? — тигән була. Унһыҙ ҙа асыулы ағайҙар Кинйәбулатты саҡ-саҡ туҡмамай ҡалалар, ти.\nОҙаҡ та үтмәй, батша халыҡты туйға өсөнсө тапҡыр саҡыра. Кинйәбулаттың ағалары, өмөттәрен өҙөп, был юлы бармаҫҡа булалар, ә Кинйәбулат хәйлә менән өйҙән сығып китә. Яланға сыҡҡас, аҡ ҡылды алып бармағына урай ҙа, бер һыҙғырып, осо-нан тартып ебәрә, ел-дауыл сығарып, сабып килгән аҡ ат өҫтөнә ырғыйым тигәндә, Кинйәбулат юғалып ҡалмай, төштә лә күрмәҫлек егет булып ат өҫтөндә ултыра.\nЯрыш барғанын Кинйәбулат ситтә генә ҡарап, ат уйнатып йөрөй. Бер кем дә балдаҡты ала алмағас, батша ҡыҙы тороп китәйем генә тигәндә, бер яҡ ситтәрәк аҡ ат уйнатып йөрөгән Кинйәбулатты күреп ҡала, яулыҡ болғап саҡырырға ҡуша. Шуны ғына көткән Кинйәбулат, аҡ атын иркенә ҡуйып, ел-дауыл сығарып сабып китә. Аттың еленән майҙандағы бөтә халыҡ аяҡтан йығыла, күҙҙәрен йомалар. Ҡыҙ тураһына еткәс, атын һикертә, ат икенсе ҡатҡа етеп, ҡыҙ алдында туҡтап тора, ә Кинйәбулат ошо ваҡытта яйлап ҡына балдаҡты һалдыра ла, ҡыҙҙы һурып үбеп, сабып сығып та китә. Ҡыҙ иҫепә лә килергә өлгөрмәй, Кинйәбулат күҙҙән юғала.\nКинйәбулат, атып ебәреп, өйгә ҡайта ла мейес башында оорсаҡ ашарға керешә. Хәҙер батша балдаҡты табыр өсөн бөтә донъялағы ир-егетте һыйға саҡырырға, һый ваҡытында балдаҡты таоырға уйлай, фәләнсә ваҡытҡа ир затынан булған барса кешегә йыйылырға ҡуша. Батша бойороғо буйынса, күрһәтелгән ваҡытҡа бөтә ир заты һыйға бара. Кинйәбулаттың ағалары ла китә, ә Кинйәбулат балдаҡлы бармағын ҡалын сепрәккә урап мейес башында борсаҡ ашап ятып ҡала. һыйҙа балдаҡ табылмағас, батша икенсе тапҡыр, бер кемде лә ҡалдырмайынса, һыйға алып килергә ҡуша. Икенсе тапҡыр һыйға икһеҙ-сикһеҙ ир заты йыйыла, һуҡыры ла, сатаны ла, сулағы ла, таҙы ла ҡалмаған, ти. Был юлы ла Кинйәбулатты ағалары үҙҙәре менән алмай, һыйҙа балдаҡ табылмағас, батша өсөнсө тапҡыр язалау ҡурҡынысы менән ир затын саҡырырға бойора. Аптырағас, ағалары был юлы Кинйәбулатты ла алып барырға булғандар. Уны яҡшылап йыуындырып, кейендереп алып барабыҙ тиһәләр, Кинйәбулат:\n— Мин бармайым, мин таҙҙы, алйотто, улар ни эшләтһендәр, — тигән була икән. Батшаның язаһынан ҡурҡып, ағалары Кинйәбулатты, ай-вайына ҡарамайынса, һыйға алып киткәндәр, һыйға бөтә ир заты йыйылған, һый башланған, ти. Сеүәтәне һәр кем ике ҡуллап алырға тейеш булған. Бер ваҡыт сират Кинйәбулат менән ағаларына еткән. Ағалары сеүәтәне ике ҡуллап алалар, ә Кинйәбулат бер ҡулын ғына һуҙа икән. Батша ҡыҙы уға ике ҡуллап алырға бойора, Кинйәбулат ике ҡул менән алырға мәжбүр була. Сепрәк менән бәйләнгән ҡулды күреп, батша ҡыҙы сепрәген сисергә бойора. Кинйәбулат тартҡылашҡан була. Ҡыҙ, үҙе килеп, Кинйәбулаттың ҡулынан сепрәкте сисә. Сисһәләр, ни күҙҙәре менән күрһендәр, бармағында ҡыҙҙың балдағы кире һалдырмаҫлыҡ булып кереп ултырған, ти.\nҠыҙ, өлөшөмә төшкән көмөшөм тип, Кинйәбулатты батша һарайынаса етәкләп алып киткән. Кинйәбулатты күреп, батша ҡыҙына асыуланһа ла, ҡыҙының вәғәҙәһен боҙорға ҡыйыулыҡитмәй, өҫтән-өҫтән генә булһа ла туйын үткәрә. Туйҙан һуң, ҡыҙы менән Кинйәбулатты һарайынан ҡыуып сығарып, үҙенең ҡара мунсаһына урынлаштыра.\nБерҙән-бер ваҡыт батшаға ҡаршы яу килә икән. Батша үҙенең оло кейәүҙәрен һуғышҡа әҙерләй, ғәскәр йыя ла һуғышҡа оҙата. Кинйәбулаттың үҙен саҡырырға ғәрләнеп, ҡыҙы арҡыры уға ла һуғышҡа барырға ҡуша. Иртәгеһен Кинйәбулат, бисәһе менән хушлашып, ҡорсаңғы атҡа атлана ла китә. Яланға сыҡҡас, ҡорсаңғы атын үлтерә лә, түшендәге ҡапламанан ҡара ҡылды алып, ҡара атын саҡыра, уны менеп, һуғыш майҙанына китә. һуғышта батша кейәүҙәренең еңелеүен күреп, Кинйәбулат:\n— Әгәр һәр берегеҙ бәләкәй бармағығыҙҙан берәр быуын ҡырҡып бирһәгеҙ, дошман яуын хәҙер үк тураҡлап бөтәм,— ти. Кейәүҙәрҙән бармаҡ алып, Кинйәбулат дошманды ҡырырға тотона. Ул бер һелтәгәндә, унарлағаны йығыла, ти. Бик эҙҙары ғына ҡасып ҡотола, ти. Кинйәбулат үлтереп ташлап киткән аты янына килә лә ҡарға-һайыҫҡандарҙы атып ята. Батша кейәүҙәре, ҡайтып килешләй быға тап булып:\n— Йә, кейәү кеше, кем менән һуғышаһың, еңеп буламы? — тип көләләр, ти. Кинйәбулат уларға:\n— Мин дошмандың үҙенә атмайым, бәләкәй бармаҡтарын ғына өҙҙөрөп торам, — тигәс, кейәүҙәр бер-береһенә ҡарашып алғандар, ти. Ҡайтып, батшаға һөйләп, еңеүҙәре менән маҡтандылар, ти. Кинйәбулаттың ҡарға-һайыҫҡан менән атышып ятыуын да көлөп һөйләнеләр, ти.\nБатшаның кесе ҡыҙы быға бик ғәрләнгән:\n— Был әллә ысынлап та алйотмо икән? — тип, Кинйәбулатты һынамаҡ булды, ти.\nБатшаға икенсе тапҡыр яу менән киләләр. Ул кейәүҙәрен яңынан һуғышҡа ебәрә, Кинйәбулат та һуғышҡа тип сығып китә. Яланға сыҡҡас, ерән ат ҡылын алып, атын саҡыра ла, менеп, һуғыш майҙанына китә. Бисәһе, Кинйәбулат киткәс, уның артынан күҙәтергә сыға, һайыҫҡан-ҡарғалар янына бара, ире унда булмай.\nКинйәбулат һуғыш майҙанына килһә, майҙан үлектәр менән, һауа ҡан еҫе менән тулған, ә батша кейәүҙәре еңелеп баралар, ти. Батша кейәүҙәренә килеп, Кинйәбулат:\n— Әгәр арҡағыҙҙан бармаҡ иңе тирегеҙҙе һыҙырып бирһәгеҙ, дошмандарығыҙҙың барыһын да ҡырам, — тигән. Кейәүҙәр, риза булып, һыҙырып биргәс, киткән, ти. Кинйәбулаттың ҡылысы бер һелтәгәндә йөҙәрләгән дошманды юҡ итә, ти. Дошмандарҙы еңгән дә юҡ булған. Ҡарға-һайыҫҡандар янына килеп, уларҙы атып ятҡан кеше була, ти. Бер яҡ ситтә ултырған бисәһе, Кинйәбулатты күреп, йәшенгән, ти. Батша кейәүҙәре Кинйәбулатҡа:\n— Йә, һуғышып буламы? — тип әйтеүгә, Кинйәбулат:— Була, мин дошмандарҙы уҡытам, уларҙы бер ҙә үлтермәйем, арҡа тиреләрен генә һыҙыртам, — ти. Кинйәбулаттың былай тип яуап биреүенән бисәһе нимәлер һиҙенгән, әммә был турала бер кемгә лә әйтмәҫкә булған. Кейәүҙәр яуапҡа ғәжәпләнмәгәндәр, асыуланырға ла, асыуланмаҫҡа ла белмәгәндәр. Ҡайтҡас, ғәҙәттәгесә, маҡтанғандан һуң, Кинйәбулатты һөйләп көлгәндәр, ти. Батша ла хәҙер оло кейәүҙәрен маҡтап бөтә алмай, ти.\nКөндәрҙең бер көнөндә батшаға тағы ла яу менән киләләр. Оло кейәүҙәр менән бергә Кинйәбулат та һуғышҡа китә. Был юлы, батшаның ҡушыуы буйынса, һәр бер кейәү үҙенең бисәһен алып барырға тейеш була. Кинйәбулат та ҡатынын алған. Ҡарға-һайыҫҡандар янына килеп еткәс, бисәһен оло кейәүҙәр менән ебәргән дә, үҙе шунда ҡалған, ти. Бисәһендә тағы ла шик тыуған, шулай ҙа һиҙҙермәгән, еҙнәләре менән киткән, ти.\nБер ваҡыт ҡаты һуғыш башланған. Үлектәрҙең иге-сиге юҡ, ҡан йылға булып аға, ти. Кинйәбулат батша кейәүҙәре еңелеп бөтөп барғанда ғына аҡ атына атланып килеп сыға ла уларға:\n— Бына һеҙ еңелеп бараһығыҙ, былай һуғышһағыҙ, еңеләһегеҙ ҙә. Әгәр ҙә һеҙ билегеҙҙәге ҡайыштарығыҙҙы һалып бирһәгеҙ, мин дошманды үҙем генә лә еңер инем, — тигән. Был ҡайыштар донъяла бер генә булып, батша ҡыҙҙарының ирҙәренә биргән бүләге булған икән. Ҡурҡыуҙан ҡоттары оеҡан батша ҡыҙҙары кейәүҙәренә бирергә ҡушҡандар. Кинйәбулаттың бисәһе аҡ атты күргәс, һиҫкәнеп үк ҡуйған, ти. Шикләнһә лә, бер нәмә лә әйтмәгән, ти. Кейәүҙәр ҡайыштарын һалып биргәс, Кинйәбулат дошманды ҡыра башлаған. Ҡылысы менән бер һелтәһә, меңәрләгән дошман юҡ була икән. Ләкин аңғармаҫтан ул ҡулын яралай. Быны күргән бисәһе, үҙенең иң яратып ябынған яулығын һалып, яраһын бәйләй. Дошманды ҡырып бөткәс, Кинйәбулат яңынан юҡ булған. Батшаның теге кейәүҙәре бисәләре менән һуғыштан ҡайтып килгәндә, ул тағы ла ҡарға-һайыҫҡандар атып ята икән.\n— Йә, һуғышып буламы? — тип һорайҙар икән тегеләр.\n— Һуғышып була, тик мин ҡарғаларҙың билдәренән ҡайыштарын ғына һалдырам, һайыҫҡандың маҡтанып ябынып йөрөгән яулығын ғына алам, — тип яуап биргән, ти, Кинйәбулат.\nКинйәбулаттың бисәһе ниңә бындай яуап биргәнен аңлап алды, ти. Үҙе бик ышанып та бөтмәй, бер кемгә лә бер нәмә лә әйтмәй.\nБыға кейәүҙәрҙең генә бер ҙә иҫе китмәй, ти. Улар, көлөп:\n— Һуғышсы остазыбыҙ күп ҡарғаларҙы еңгән өсөн ҡайтайыҡ инде, — тип, Кинйәбулаттың ҡулынан килеп тотһалар, ҡулы яралы икәнен күреп ҡалалар. Был ваҡыт ул яраһын икенсе сепрәк менән бәйләгән була. Алдан яуабы ла әҙерләп ҡуйылған, ти. Кинйәбулаттың бисәһе хәҙер бөтөнләй тиерлек сергә төшөнөп ала. Кейәүҙәр, ҡыҙҙар өйгә ҡайтҡас, батша барыһын да саҡырын алған да, былай тигән, ти:\n— Бына минең оло кейәүҙәрем кейәү булып сыҡтылар. Дошмандарҙы еңеп, үҙҙәренә дан, миңә тыныслыҡ яулап алдылар. Ә кесе кейәү минең битемә ҡара ғына яға, уны үлтереүҙән уңайы юҡ.\nКейәүҙәр уның һүҙен хуплағандар. Кинйәбулат та, бисәһе лә бер юлы аяҡҡа баҫып, һөйләргә иткәндә, батша ҡыҙына ултырырға бойорған, Кинйәбулатҡа һөйләргә ҡушҡан, ти.\n— Мин һиңә, батша, бер нисә һорау бирәм, — тигән Кинйәбулат. — Шул һорауҙарға ҡыйынһынмай ғына яуап бир әле. Беренсе һорауым шул булыр: һинең кейәүҙәреңдең барыһының да һул ҡулының сыңғарсаҡ бармаҡтары юҡмы әллә? Икенсе һорау: һинең бөтә кейәүҙәреңдең дә арҡа буйҙарында бармаҡ иңе тиреләре юҡмы әллә? Өсөнсө һорау: ҡыҙҙарың биргән бүләк бил ҡайыштарын кейәүҙәрең ҡайҙа иткән икән? Барыһын да кейәүҙәрең табып бирһен. Кем һуғышта еңгән булһа, уларҙы шул кеше табыр. Аҙаҡҡы һорауым: кесе ҡыҙыңдың иң яратып бөркәнгән яулығы ҡайҙа икән? — тигән дә урынына ултырған, ти.\nОло кейәүҙәр һәр һорауҙан һуң, тертләшеп, сыҙаша алмай торғандар, ти. Батшаның һорауына улар йә өҙөлдө, йә уҡ алып китте, йә ҡылыс ялманынан башҡа яуап бирә алмағандар, ти. Батша, кинйә ҡыҙы эргәһенә килеп:\n— Йә, иң һөйөклө ҡыҙым, яулығың ҡайҙа һинең? — тип һораған, ти.\n— Мин уның менән аҙаҡҡы һуғышта еңгән батырҙың яраланған ҡулын бәйләнем. Ул беҙҙе үлемдән ҡотҡарҙы, — тине, ти, ҡыҙы. Быны ишеткән Кинйәбулат былай тигән:\n— Бына шулай, батша, һинең оло кейәүҙәрең еңеүсе түгел, ә алдаҡсы буш ҡыуыҡтар улар. Әгәр еңеүсенең кем икәнен белергә теләһәгеҙ, бына ул — мин. Еңеүсе исеме өсөн улар үҙҙәренең бармаҡтарын да, арҡа тиреләрен дә, бүләк ҡайыштарын да йәлләмәнеләр. Бына улар. Бармаҡтар, арҡа тиреләре уларға кире үҫмәҫтәр, был бүләктәр киренән бирелмәҫ. Мәңгегә улар юҡ булһын, — ти ҙә дөрләп янған ут әсенә ырғыта.\nӘ бына был яулыҡты минең бисәм яраға ысын күңел менән бәйләне, яра шунда уҡ тиерлек төҙәлде. Кесе ҡыҙың, кейәүең иң тоғро булырҙар, улар бер ваҡытта ла кешене алдамаҫ, үҙ иле өсөн йәнен аямай хеҙмәт итерҙәр, — ти. Бына шунан Һуң батшалыҡ Кинйәбулатҡа күсә. Өлкән кейәүҙәрҙе ни эшләтеү мәсьәләһе лә уға тапшырыла. Батша булып алғас, Кинйәбулат: — Кем дә кем тоғро эшләп ашар, ул кеше генә минең илдә йәшәр; кем кешене рәнйетә, кеше көсөнән файҙалана, ул минең илдә йәшәй алмаҫ, — тип халыҡҡа өндәште, ти.\nӘле һаман да ошо батшалыҡта шул тиклем ғәҙеллек, тигеҙлек, ти. Бөтә халыҡ ирекле, бер кеше кеүек, рәхәт, татыу йәшәйҙәр, ти.


Рейтинг тауыш биреү үтте » "Урал" гәзите\nБелореттар Рәсәй Президентын һайлаған көндө капиталь ремонт яһаласаҡ йәмәғәт территорияларына ла тауыш бирҙе. Был көндә йәшниккә төшөрөлгән бюллетендәр ниндәй объектты һайларға кәрәклеген аныҡ хәл итте.\nРейтинг тауыш биреүҙе иҫәпләү өсөн 22 территориаль комиссия булдырылды. Улар иртәнге 8-ҙән киске сәғәт 8-гә тиклем эшләне. Халыҡҡа уңайлы булһын өсөн тауыш биреү йәшниктәре һайлау участкалары эшләгән бинаға ҡуйылғайны. Һәр участкала ирекмәндәр эшләне. Улар белореттарға 2018-2019 йылдарҙа капиталь ремонт яһаласаҡ йәмәғәт территорияларын һайлау буйынса үҙ ярҙамын күрһәтте.\nТөҙөкләндереләсәк йәмәғәт территорияларын һайлағанда халыҡтың фекере бер нисәгә бүленде. Сөнки һәр кем нәҡ үҙе һайлаған территорияға ремонт яһауҙарын теләне. Әлеге ваҡытта индерелгән тәҡдимдәр теүәл иҫәпләнгән. Рейтинг тауыш биреүҙә 13 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан. Бер юлы ике объектты һайларға мөмкин булғанлыҡтан, тауыш биреү ҙә 20 меңдән ашып киткән. Рейтинг буйынса һайланған территориялар араһында тәүге урынға Блюхер һәйкәле, икенсе урынға Ленин скверы, өсөнсө урынға Уҡытыусылар скверы сыҡты. Хәҙер эште йәмәғәт комиссияһы дауам итәсәк һәм ҡайһы йәмәғәт территорияһына ѳҫтѳнлөк бирелеүен иҫәпкә алып, Блюхер һәм уға яҡын территорияны ремонтларға тигән ҡарар сығарҙы.


Йыл башынан алып әҙер торлаҡҡа хаҡтар Өфөлә 6 процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЙыл башынан алып әҙер торлаҡҡа хаҡтар Өфөлә 6 процентҡа артҡан\n9:14, 10 апреля 2012 Иҡтисад\nМарт айында әҙер торлаҡҡа уртаса хаҡ Өфөлә – 2,1, йыл башынан алып 6 процентҡа артты. 6 апрелгә ҡарата бер квадрат метрҙың хаҡы Башҡортостандың баш ҡалаһында уртаса алғанда 53360 һум тәшкил итә.\nКүсемһеҙ милек агентлыҡтарының береһенең мәғлүмәттәренә ярашлы, иң ҡыйбат торлаҡ ҡала үҙәгендә тәҡдим ителә, унда «квадратына» 65 мең һум самаһы түләргә тура килә. Икенсе урында Октябрь проспекты (56250), «Йәшел сауҡалыҡ» (55850) һәм Сипайлово (51920 рублей) биҫтәләре килә. Иң арзан фатирҙар иһә Затонда (41700) һәм Шакшала (44900 рублей) һатыла.\nКүсемһеҙ милек менән сауҙа иткән белгестәрҙең барыһы ла икенсел торлаҡҡа һорауҙың ҙур булыуын билдәләй, ләкин йыл башы менән сағыштырғанда һатып алыусыларҙәң әүҙемлеге бер аҙ кәмегән. Тәҡдимдәр ҡыйбатыраҡ сегментта артҡан. Фатирҙар әүәлгесә етмәй, ә баҙар хаҡы арта.


Владимир Жириновский: "Партиялар мәжбүрилек, алдау һәм ҡурҡы у арҡаһында юҡҡа сыға"\nЖириновскийҙың арығанлығы йөҙөнә сыҡҡан ине. РФ Дәүләт\nДумаһының вице - спикеры ял көндәрен ЛДПР лидеры сифатында төбәк - ара турнела үткәрә. Бының менән ул октябрь\n- ноябрь айҙарында урындағы парламентҡа һайлауҙар үтәсәк тө бәк бүлексәләренә ярҙам күрһәтә. Һәм һуңғы алты - ете йылда бихисап һайлаусыларын юғалтҡан либераль демократтар эшләнмәй ҡалғанды эшләп бөтөрөргә йыйына, әммә был күберәк 2 007 йылғы һайлауҙарға ҡағылалыр, моғайын. Жириновский техник туҡталыш уның самолетын Өфөлә төшөрөүенә ҡыуаныуын бе лдерҙе. Арыуына ҡарамаҫтан, Владимир Вольфович биш минуттан "тоҡанды" һәм ҡулдарын һелтәп хәбәр һөйләргә тотондо.\n- Нигеҙҙә беҙ һайлауҙар үтәсәк төбәктәр буйлап йөрөйбөҙ. Екатеринбургта, Ҡыҙылда булдыҡ, артабан - Чебоксар, Липецк,\nӘстерхан көтә... Сәфәрҙең маҡсаты аңлашылалыр - партияның абруйын күтәреү, һайлаусыға йоғонтоно көсәйтеү.\nБер кем дә кешеләрҙе беҙҙең партияға ҡыуып индермәй, уның\nкәрәклеген үҙебеҙгә раҫларға тура килә. Ҡайһы бер төбәктәрҙ ә\nйәштәр ҡайҙа "Берҙәм Рәсәй", ҡайҙа беҙ булыуын айырмай. Айырма түбәндә - беҙ ысынлап та граждандарҙың теләге буйынса\nБөгөн юғары вазифа биләүсе һәм һәм беҙҙең сафта булыусы кешегә баҫым яһауҙары һирәк күренеш түгел. Ҡайһы бер ваҡыт беҙҙең ағзаларға вазифаһын һаҡлау өсөн ЛДПР - ҙан китергә тура килә.\n- Ә һеҙ идеологик платформаны йыш модернизациялауға нисек\nҡарайһығыҙ Әйтәйек, Тормош партияһы йәки Пенсионерҙар партияһы кеүек кем менәндер берләшергә йыйынмайһығыҙмы\n- Беҙҙең аныҡ билдәләнгән идеологиябыҙ бар. Уңға - һулға тайпылыу юҡ. Бер кем менән дә бер ҡасан да берләшкәнебеҙ юҡ һәм берләшмәйәсәкбеҙ. Көсһөҙҙәр, һәләтһеҙҙәр, көнкүреш теленән тәржемә иткәндә, инвалидтар ғына берләшә. Пенсионерҙар партияһы, "Родина" һәм уларға оҡшаш партияларҙы бергә туплағанда, бәлки бер ярайһы уҡ сәләмәт организм барлыҡҡа килер. Күп кенә партиялар - "алдау юлы\nменән һайлаусыларҙың тауышын баҫып алыусы" мут кешеләр төркөмөнән тора! Бына мин Уралда булдым - унда ҡайһы бер партия исемлектәренең башында ҡасандыр хөкөм ителгән,\nүткәне төрлө енәйәттәр менән бәйле кешеләрҙең исемдәре тора.\nЭйе, ундай "уголовниктар" ҡайһы ваҡыт беҙҙә лә осрай, әмм ә беҙ бит улар тураһында белмәнек, һуңынан уларҙан ҡотолоу сараһын күрҙек. Шуға күрә ЛДПР төрлө ҡушылыу һәм союздарға ҡ аршы.\nВладимир Вольфович үҙенең ғәҙәте буйынса бөгөнгө партияларҙан әсе көлмәй булдыра алманы. Уның фекеренсә, идеология буйынса билдәләүҙән дә яҡшыһы юҡ: консерваторҙар, социал - демократтар, коммунистар, либералдар... Йәнәһе, асылда кемдең кем икәнлеген шунда уҡ аңларға була. Пассажын киҫкен тамамланы: "Улар барыһы ла 99 процентҡа һатлыҡ йәндәр\n- сығыштары менән КПСС - тан".\n- Владимир Вольфович, һеҙ һәм һеҙҙең партияғыҙ идеологик программала утрапатриотик йәки милли мотивтар файҙаланырға й ыйынмаймы\n- Беҙ - дәүләт берлеге өсөн, Рәсәй территорияһында ниндәй ҙер суверенлы өлкәләр булыуы тураһында бер ниндәй ҙә вариант юҡ.\nПартия өсөн иң мөһиме - Рәсәйҙең күп милләтле дәүләт булы уы. Милләт - ара ризаһыҙлыҡ булдырырға маташыусыларға юл ҡуйырға ярамай.\nМилли һәм дини темалар - бик хәүефлеләргә ҡарай. Идеаль вариант сәйәси партияларҙың был яланда уйнауҙан тулыһынса\nбаш тартыуына ҡайтып ҡала. Хәҙер беҙҙә хәл - торош ярайһы.\nӘммә экстремистар һәм милли - сепаратистар булған юлдан\nкитһәк, бөтә ил буйынса Кондопогаға эйә буласаҡбыҙ. Әйҙә һә р кеше үҙ милләте менән ғорурланһын, ә үҙенең кемдәндер өҫтөнлөгөн иҫбатларға тырышыуҙың нимәгә килтереүе барыһына л а мәғлүм!\nИке яҡлы миҙал бар - кеше һәм уның хоҡуҡтары. Кем генә булмаһын, ҡайҙа ғына йәшәмәһен, ҡайҙа ғына эшләмәһен... Идеалда Рәсәйҙә сит ил кешеләре лә ил граждандары кеүек үк\nхоҡуҡтар менән файҙаланырға тейеш.\n- Рәсәйҙең Дәүләт Думаһында был сессияла иң мөһиме нимә\n- Беҙҙә көн һайын ҡаты бәхәстәр тыуҙырған закондар ҡарала . Бына йома көнө бер юлы өсәү ҡаралды - унда боевиктарҙы амнистиялау ҙа, бюджет та, автономиялы учреждениелар тураһындағы закон да бар. Иң мөһиме, әлбиттә, дәүләт бюджеты , уны беҙ 22 ноябрҙә ҡабул итергә тейешбеҙ. Аҡсаны нисек дөр өҫ итеп йүнәлтәбеҙ, шулай уҡ йәшәргә тейешбеҙ кеүек тойола! Бында тағы ла фальшивка: беҙ (депутаттар) бер нимәгә лә йоғонто яһай алмайбыҙ! Министрҙар һандарҙы нисек ҡуя, шулай буласаҡ. Ҡайһы ваҡыт улар "Берҙәм Рәсәй" файҙаһына бер - ике\nтиҫтә миллионды ҡайҙа бүлергә мөмкин булыуын күрһәтә. Һәм һуңынан "берҙәм рәсәйлеләр" хөкүмәттән аҡса ала алыуҙары менән маҡтана. Миңә ҡалһа, ошондай ялған ҡаҙаныштарҙы пропагандалау, граждандарыбыҙҙы һаман да ярым алйоттарға иҫәпләү - бик күңеһеҙ хәл...\nХушлашҡанда Владимир Жириновский Башҡортостанды тотороҡлолоғо һәм үҫеше өсөн маҡтаны. Уның һүҙҙәре буйынса, төбәктә тотороҡлоҡ, тыныслыҡ һәм татыулыҡты тәьмин итеү мөһим. Жириновский илгә ике генә милли проект кәрәк тип һанай - ауыл хужалығы һәм торлаҡ буйынса берләштерелгән һәм юл төҙөлөшө буйынса милли проекттар. Сәләмәт тормош алып барыу тураһында һөйләшкәндә, Владимир Вольфович Өфөлә етештерелгән минераль һыуҙы оҡшатыуын белдерҙе һәм тик уны ғ » эсергә һәм үҙенең исемен йөрөтөүсе тәмәке тартырға\nкәңәш итте. Бына шунан аңла инде һин уны!\nОлег Яровиков фотоһы.


Тулҡындарға ҡаршы йөҙәм\n7 Март 2019, 17:49\nӘлфиә Юлсуринаны үҙенсәлекле яҙмышлы, көслө ҡатын тип беләм. Йөрәк яраларын дауалар, мотлаҡ уйға һалыр тәрән мәғәнәле йырҙарын үҙ итәм. Концерттарын ҡалдырмаҫҡа тырышам. Уның күңел пәрҙәһен асып ҡарау теләге лә күптән йәшәй.\nӘлфиә Юлсуринаны үҙенсәлекле яҙмышлы, көслө ҡатын тип беләм. Йөрәк яраларын дауалар, мотлаҡ уйға һалыр тәрән мәғәнәле йырҙарын үҙ итәм. Концерттарын ҡалдырмаҫҡа тырышам. Уның күңел пәрҙәһен асып ҡарау теләге лә күптән йәшәй. Борма-борма тормош юлы, үткәндәрҙә ҡалған үкенестәре, юғалтыуҙары, ғазаптары, тетрәнеүҙәре хаҡында ҡыҙыҡһыныуҙан түгел. Уларына ҡағылырға иҫәбем дә, хатта хаҡым да юҡ. Әңгәмәлә йырсының моң даръяһының тирбәлеше, ижад һәм тормош принциптары, уй-хыялдары, һәм, ғөмүмән, бөгөнгө йәшәйешкә, ундағы ҡайһы бер күренештәргә, ҡиммәттәргә бәйле фекерҙәре хаҡында һүҙ йөрөтөп, уларҙы журнал уҡыусыларға ла еткереү ниәте менән бер көндө Әлфиә ханымдың телефон номерын йыйҙым. Бигерәк алсаҡ кеше икән үҙе. Шул арала төп хеҙмәт урынынан (Хөсәйен Әхмәтов исемендәге башҡорт дәүләт филармонияһы) тыш ҡайҙалыр башҡа ерҙә лә эшләүе, ошо сәбәпле ваҡытының үтә тығыҙ булыуы хаҡында әйтеп һалды. Әммә осрашыуға ихлас ризалашты. Филармонияла күрешергә тип һөйләштек. Һәм билдәләнгән сәғәттә Әлфиә апай мине фойелағы афишалар янында ҡаршы алды. Әңгәмәсемдең көтөләсәк саралар хаҡындағы мәғлүмәтте ҡыҙыҡһыныу менән байҡауына, ниндәйҙер иғланға ымлап күрһәтеп, “быныһына мин мотлаҡ килергә тейеш” тигән һүҙҙәренә һәм дә йырсының көндәлек тормоштағы образына иғтибар иттем. Ҡаршымда заман менән йәнәшә атлаусы, эшлекле ханым баҫып тора ине.\nӘлфиә апайҙың хәлдәре менән ҡыҙыҡһындым. Һәм әңгәмә үҙенән-үҙе ялғанып китте.\n- Аллаға шөкөр, яңы тыуған һәр көнгә ҡыуанам, уны һөҙөмтәле үткәрергә тырышам. Эҙләнәм. Күңелемдең иң нескә ҡылдарына үтеп инеп, тетрәндерерҙәй, рухыма ауаздаш, үҙемә ләззәт килтерерҙәй, тамашасыма көс-ҡеүәт, дәрт, илһам бирерҙәй йырҙар табып, шуларҙы өйрәнеп, тейешле кимәлгә еткергәнсе эшләйем дә эшләйем. Уларҙың күбеһе, бәлки, яҙҙырыуға барып та етмәйҙер. Йәш саҡта ғына ураған һайын телевизорҙан күренге, радионан ишетелге киләлер, моғайын. Хәҙер миндә бындай ихтыяж юҡ. Уның ҡарауы, сәхнәгә сығып, халыҡ менән тере аралашыу, ижадымды үҙ иткән кешеләргә ҡыуаныс өләшеү теләге ҙурыраҡ. Хатта залдың тулы булыуы ла мөһим түгел. Күңелдәре моңға сарсаған биш бөртөк кенә тамашасы ултырһа ла, мотлаҡ улар ҡәнәғәтлек кисерерлек итеп сығыш яһаясаҡмын. Шулай, туғаным, хәҙер барыһын да күңел ихтыяжы буйынса, уңайлыҡ өсөн эшләйем. Һәм ижад – мине йәшәтә лә, йәшнәтә лә, йәшәртә лә торған мөғжизәле бер көс ул.\n- Ҡатын-ҡыҙ бәхете тигән һүҙҙе йыш ҡулланабыҙ. Һеҙ шул төшөнсәнең эсенә нимәләрҙе индерәһегеҙ? Һәм ҡатын-ҡыҙ ижад менән генә бәхетле була аламы?\n- Ҡатын-ҡыҙҙың төп бәхете ғаиләләлер. Ер йөҙөндәге бер гүзәл зат та яңғыҙ ғүмер кисерергә тейеш түгел. Ижадсымы һин, фән кешеһеме, әллә ябай бер һауынсымы – һәммәбеҙҙең дә янында ярата, ҡурсалай һәм иң мөһиме, аңлай белеүсе, нисек барһың, шулай ҡабул итеүсе көслө зат булыуы зарур. Шуныһы хаҡында ла әйтәйем, әгәр ҙә ир-ат әле атап үткән сифаттарға тамсы ла эйә түгел икән, тимәк, ул йән көйөгө генә. Бындай осраҡта ҡатын-ҡыҙ бәхете хаҡында һүҙ йөрөтөү урынһыҙ.\nҺәм, әлбиттә, бөтә ғүмерен эшенә, шул иҫәптән ижадҡа ғына, бағышлағандар ҙа бәхетле була ала. Фәнни асыштары өсөн генә йәшәп, хеҙмәтенән ләззәт алып, яулаған уңыштарының шауҡымына иҫереп, үҙҙәрен күктең етенсе ҡатында итеп тойоусылар ҙа осрай бит. Унан һуң, туғаным, кем нимәнән уңа бит әле. Ошо хаҡта ла оноторға ярамай. Әйтәйек, миңә ғаилә бәхете насип булманы. Әммә үҙемде бәхетһеҙ тип әйтергә телем әйләнмәй. Күңел йылыһы өләшер һеңлеләрем бар, һөйөклө әсәйем иҫән. Тәүге мөхәббәтемдең, балаларымдың имен тормошта йәшәүҙәрен беләм.\n- Бәғзе бер сәнғәт әһелдәренең “сәхнә ҡорбан талап итә, йәғни баш-көллө ижадҡа сумған кешене йыш ҡына ғаилә бәхете урап үтә, ундайҙарҙың шәхси тормошонда көрсөк тыуа” тиеүҙәрен ишетергә тура килә. Дөрөҫлөк бармы был һүҙҙәрҙә?\n- Йәшәй-йәшәй шундай фекергә килдем, туғаным. Тормошта бер нәмә лә ҡорбан талап итмәй. Ғәҙәттә, кешеләр үҙ-үҙен аҡлар өсөн генә шулай ти. Барыһын да параллель рәүештә алып барырға, ғаиләңдә уңған хужабикә, хәстәрлекле әсәй, ир ҡатыны булырға өлгөрөп тә, бынамын тигән сәхнә карьераһы яһарға мөмкин. Һәм ундайҙар бик күп. Тимәк, ижад кешеһе яңғыҙ булғанда ғына сәхнәлә ниндәйҙер уңыштарға өлгәшә ала тигән фекер төптө дөрөҫ түгел. Ә “ҡорбан” тигән һүҙҙе бөтөнләй яратмайым һәм ҡабул итмәйем. Ҡыҫҡа ғына ғүмер эсендә бер кем дә ҡорбан булырға тейеш түгел. Был донъяға бәхетле булыр һәм кемделер бәхетле итер өсөн килгәнбеҙ. Шул уҡ ваҡытта үҙебеҙгә бирелгән миссияны тулыһынса үтәргә лә бурыслыбыҙ.\n- Әлфиә апай, хәҙер һеҙ Башҡортостандың халыҡ артисткаһы. Ижадығыҙ сәскә ата ғына башлаған осорҙа, эх, бына шул исемгә өлгәшергә яҙһын ине, тигән маҡсатығыҙ булдымы?\n- Юҡ, ундай теләк менән янманым. Башҡасараҡ маҡсат торҙо минең алда. Төрлө яҙмыштар осрай бит. Үҙ өлөшөмә төшкән һынауҙар, ғазаптар хаҡында матбуғатта асылып ҡуйған саҡтарым да булғыланы. Шуға ла нимә хаҡында һүҙ йөрөтөүемде аңлай торғанһығыҙҙыр. Тормошомда шундай хәл тыуғас, хәйер, нимәһен уратып-суратырға, өйҙән сығып китергә тура килгәс, ижад аша үҙемдең кеше икәнемде иҫбатларға теләнем. Эйе, миңә ҡарата төрлө фекерҙәр йөрөнө. Әммә берәүгә лә һүҙ һөйләп, хәлемде аңлатырға тырышманым. Ижадҡа булған мөнәсәбәтем һәм хеҙмәтем менән, ҡабатлап әйтәм, үҙемдең кеше булыуымды иҫбатлау төп шарт ине. Йәғни артист һөнәрен һайлаусының да ихтирамға лайыҡлылығын, йырсының ер йөҙөндәге иң түбән зат түгеллеген күрһәтергә теләнем. Хәҙер ул этап үтте. Яҙмышыма ла күндем, уны фажиғә тип ҡабул итеүҙән баш тарттым. Һәм бөгөн мин ижад менән кемгәлер ниҙер аңлатырға түгел, ә унан ләззәт алыу өсөн эшләйем. Шулай уҡ тамашасыны тағы ла нимә менән ғәжәпләндерергә, ҡыуандырырға, дәртләндерергә мөмкин әле тип уйланам.\n- Әлфиә апай, туҡтауһыҙ эшләйем, эҙләнәм тиһегеҙ. Тимәк, һеҙ илһам көтөп аҙаплана торған кеше түгел. Ғөмүмән, нимә ул илһам? Уны ҡайҙан алаһығыҙ?\n- Илһам ул ижадсыға ғына хас төшөнсә түгел. Бөтәһе лә мохтаж уға. Хатта йорт хужабикәһе лә. Унһыҙ тормоштоң да, башҡарған эшеңдең дә йәме лә, тәме лә юҡ. Аллаға шөкөр, ижадта илһамым ташлағаны юҡ. Ул һәр саҡ минең менән. Әлбиттә, үҙ булмышыңдан алыҫ торған эштәр башҡарғанда ундай мохтажлыҡтың тыуыуы ихтимал. Бөгөн, етешерәк тормош көтәм тиһәң, өҫтәмә килемһеҙ йәшәү мөмкин түгел. Үҙемә лә эшемдән бушаған арала бөтөнләй башҡа йүнәлеште үҙләштереп, шул өлкәлә йөрөп алырға тура килә. Дарыуханалар эшмәкәрлегенә бәйле ул: төрлө даирәләге кешеләр менән аралашыуҙар, бөтмәҫ-төкәнмәҫ ҡағыҙҙар, документтар тултырыуҙар һәм башҡалар. Ул эште яратмайым, әммә көн дә барырға мәжбүрмен. Бында, бәлки, илһамға мохтажлыҡ килеп тә тыуалыр. Һәм мин шуны аңланым: баҡһаң, ошо әллә ни илтифат итмәй генә башҡарған хеҙмәтем ижадҡа тағы ла нығыраҡ тартылыуға, уға етдирәк ҡарарға, сәхнәгә икеләтә илһамланып, һағынып ҡайтыуға булышлыҡ итә икән.\n- Ҡыҙыҡ. Әммә телефондан аралашҡандан һуң миндә ниңәлер икенсе эшегеҙ вокал буйынса дәрестәр биреүҙән ғибәрәттер тигән уй тыуғайны...\n- Һәләтле балалар менән эшләп, уларҙы сәхнәгә сығарыу хаҡында хыялым бар. Хоҙай насип итһә, үҙем йырлауҙан туҡтағандан һуң һис шикһеҙ берәй студия ойошторасаҡмын, йә булмаһа берәй мәктәптә дәрестәр бирәсәкмен. Әлегә был эшкә тотонорға иртәрәктер тим, сөнки балалар менән шөғөлләнеү өҙлөкһөҙлөк, даимилыҡ талап итә. Улар һинең гастролдәрҙән әйләнеп ҡайтыуыңды көтөп, зарығып ултырмаһын.\n- Һеҙҙеңсә, йырсы нисә йәшкә тиклем сәхнәлә булырға тейеш?\n- Был, беренсенән, кешенең йөҙ-ҡиәфәтенән тора. Бынан тыш, йырҙарың халыҡ һорауы менән ҡулланамы, үҙеңдең тамашасыға әйтер һүҙең бармы? Сәнғәт әһеле шуларҙы ла күҙ уңынан ысҡындырырға тейеш түгел. Һәм, ғөмүмән, кешене йәлләтерлек ҡиәфәттә икәнеңде тойғас, сәхнәгә сығырға ярамайҙыр тип уйлайым.\n- Әлфиә апай, һуңғы йылдарҙа сәхнә имиджығыҙға ҡарата ла талабығыҙ артты, күҙгә күренеп йәшәрҙегеҙ. Күңелегеҙҙәге үҙгәрештәргә бәйлеме был?\n- Тышҡы ҡиәфәт, һис шикһеҙ, үҙеңә, һөнәреңә, тамашасыңа ҡарата мөнәсәбәтеңдән тора. Һәм, әлбиттә, күңелдәге үҙгәрештәр ҙә булышлыҡ итмәй ҡалмайҙыр. Элегерәк йырсы өсөн иң мөһиме репертуар тип уйлап, сәхнә костюмдарына әллә ни иғтибар итмәй яңылышҡанмын. Хәҙер иһә шуны аңланым: йырыңдың да шәп, өҫтәүенә, кейемеңдең дә зауыҡлы, килешле булыуы – икеләтә яҡшы. Әммә тышҡы ҡиәфәтемде ҡайғыртыу беренсе урында тора тип әйтә алмайым. Донъямды онотоп, костюмдар тип сапмайым. Репертуар мәсьәләһенә етдиерәк ҡарайым барыбер.\n- Тормошта ҡамасаулаған ниндәйҙер ҡотолғоһоҙ ғәҙәтегеҙ бармы?\n- Һәр кемдең дә етешһеҙ яҡтары була торғандыр. Әммә “ҡотолғоһоҙ” тигән һүҙгә шик менән ҡарайым. Сөнки шуны беләм: әгәр ҙә кеше ниндәйҙер ғәҙәтенән ҡотола алмай икән, тимәк, ул унан арынырға теләмәй.\n- Көндөҙ шәм яҡтыртып нимә эҙләр инегеҙ, Әлфиә апай?\n- Бәлки, ахмаҡлыҡ һәм бер ҡатлылыҡ булып тойолор, әммә был һорауға “мөхәббәт эҙләр инем” тип яуаплайым.\n- Һеҙҙеңсә, кеше үҙ тормошонда бер нисә мәртәбә ярата аламы?\n- Беренсе мөхәббәт – шундай саф, таҙа хис, унда мәкер ҙә, матди байлыҡҡа алданыу ҙа юҡ. Бындай тойғоно кеше үҙ ғүмерендә бер тапҡыр ғына кисерәлер. Һәм ул йөрәктә мәңгелеккә уйылып ҡала: яҡты бер хәтирә, һыҙланыу, йәиһә ғүмерлек ғазап булып йәшәй. Һәм шул иң тәүге саф тойғоно күҙ ҡараһылай һаҡлап, ғүмерҙәренең ахырынаса уға тоғро ҡалыусылар ҙа юҡ түгел. Аҡыллы кешеләр бер-береһенә рухи яҡтан тиң булған осраҡта шулай итергә тейештер ҙә тип уйлайым. Сөнки ул – үҙе бер байлыҡ. Ә ғашиҡ булыу, минеңсә, икенсе төшөнсә, башҡа төрлө һөйөү. Был тойғоноң әллә күпме ҡабатланыуы ла ихтимал.\n- Һеҙҙе алама кәйеф йонсотҡаны буламы?\n- Ғәҙәттә, кеше буш ваҡыты күп саҡта артыҡ күп уйлана, хафалана, үҙ-үҙендә соҡона. Шуға ла, кем дә булһа күңел төшөнкөлөгөнә бирелеүе хаҡында зарлана башлаһа, эшһеҙлектән йонсойһоң, шуға көйһөҙләнәһең, тим. Ә минең хәҙер бөтөнләй ваҡытым юҡ. Тимәк, алама кәйефтең нимә икәнен дә белмәйем. Ялдарҙы ла түҙемһеҙләнеп көтөп алып, файҙалы һәм һөҙөмтәле үткәрергә тырышам.\n- Тормош биргән иң ҙур һабаҡ?\n- Үтә лә асыҡ булырға һәм кешегә саманан тыш ышанырға ярамай.\n- Һеҙҙең фитотерапия менән ҡыҙыҡһыныуығыҙ хаҡында ишетергә тура килгәне бар…\n- О-о-о, был минең яратҡан шөғөлдәремдең береһе! Ышанаһығыҙмы, юҡмы, иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем Башҡортостандың төрлө төбәктәренә китеп, үләндәр йыям.\nБыға нисегерәк тотоноп киттемме? Элегерәк йыш һыуыҡ алдырып, бронхит менән яфалана торғайным. Шулай бер мәлде ай буйы дауаханала ятырға тура килде. Нисек йүткереп-сәсәп барып индем, шундай хәлдә килеп сыҡтым. Былай булмай, мин әйтәм, үҙемә эҙләнергә, һауығыу сараһын табырға кәрәк. Махсус әҙәбиәт уҡый, эҙләнә, төрлө төнәтмәләр яһап ҡыяла торғас, һаулығыма бәйле проблеманы хәл итеүгә өлгәштем. Дарыу үләндәре менән үҙем генә файҙаланмайым. Дуҫтарыма, туғандарыма, коллегаларыма тәҡдим итәм. Руссалап әйткәндә, был минең хобби до отупения.\n- Ниндәйерәк хужабикә һеҙ, Әлфиә апай? Ҡайһы ризыҡ төрҙәрен үҙ итәһегеҙ, ҙур ихласлыҡ менән әҙерләйһегеҙ?\n- Бешеренеү оҡшай, әммә бының менән артыҡ мауыҡмаҫҡа тырышам – фигураға зыяны бар. Ә ризыҡҡа килгәндә, балыҡ яратам. Тоҙлоһон да, ҡаҡланғанын да, быҡтырылғанын да, ҡыҙҙырылғанын да... Итте һирәк осраҡта ғына ҡулланам. Быныһы малды йәлләүемә бәйле.\n- Һеҙҙе нимә тиҙ үк сығырығыҙҙан сығара ала?\n- Мине сығырымдан сығарыуы анһат түгел. Тәбиғәтем менән шундаймын. Әммә ошо сикте үтһәм, Хоҙайым үҙе һаҡлаһын.\n- Һеҙҙеңсә, бөгөнгө йәмғиәттә һәм кеше менән кеше мөнәсәбәтенә нимә етешмәй?\n- Йәмғиәттәге тотороҡһоҙлоҡ хәүеф уята. Әҙәмдәрҙең саманан тыш матди бәйлелеген, аҡсаны бөтә ҡиммәттәрҙән дә өҫтөн күреүҙәрен аңламайым. Аҡса тигән идеологияға бирелеү хафаландыра. Замана кешеһен аламалыҡта ғәйепләй алмайым. Әммә йыш ҡына битарафлыҡ менән йөҙгә-йөҙ бәрелешергә тура килә. Табиптың – ауырыуҙарға, уҡытыусының – уҡыусыға, етәксенең хеҙмәтсегә булған мөнәсәбәтендә тойорға була быны. Үҙемдең аралашыу даирәмә килгәндә, кем янында күңелем тыныс, шуларға һөйкәлергә, класташтар, дуҫтар, туғандар менән бәйләнеште өҙмәҫкә, иғтибарыма мохтаждар менән йышыраҡ осрашырға тырышам.\nЗамандың ыңғай яҡтарын барлай китһәң, егәрлеләр, булдыҡлылар өсөн мөмкинселектәр артыуын телгә алырға булыр ине. Үҙем хеҙмәт иткән фирмалағы ҡытай кешеләрен генә алып ҡарайыҡ. Тел дә белмәйенсә үҙ эштәрен йәйелдереп, тауарҙарын һатып йөрөйҙәр. Беҙҙе эш менән тәьмин итеп, аҡса түләйҙәр.\n- Үҙегеҙ эшҡыуарлыҡ йүнәлеше хаҡында уйланғанығыҙ булманымы?\n- Дәрт итһәм, ҡулымдан киләсәген беләм. Әммә ундай теләгем юҡ.\n- Әлфиә апай, быға тиклем һеҙҙе сәхнә тип табынған талантлы йырсы тип кенә белә инем. Әммә бөгөн заман ауырлыҡтары алдында баш эймәгән эшлекле ханым булараҡ та күҙ алдына баҫтығыҙ. Һәм һеҙҙең был образығыҙға автомобиль генә етмәй, шикелле. Ҡорос арғымаҡты ауыҙлыҡлау теләге юҡмы?\n- Ундай теләгем йәштән үк бар ине. Күн салбарҙа, күн курткала машина йөрөтөргә хыялланыуым хәтерҙә. Әммә тора-бара был теләк, ялҡын һүнде. Әхирәттәремдең барыһы ла тиерлек автомобиль йөрөтә. Мине лә руль артына ултыртырға күндерергә теләйҙәр. Шулай ҙа ул ҡотҡоға бирелмәҫкә тырышам.\n- Башҡа заман технологиялары менән дуҫлыҡ бармы?\n- Замандан артта ҡалырға теләмәһәң, дуҫлыҡты булдырырға тырышаһың инде. Интернетта төрлө сайттарҙа ултырам, электрон китаптар уҡыйым. Эзотерика һәм шулай уҡ һаулыҡ һаҡлауға ҡағылышлы әйбәрҙәр менән ҡыҙыҡһынам. Минән һәйбәт кенә табип сығыр ине, моғайын. Һәр хәлдә, туң йөрәкле, битараф әҙәм булмаҫ инем.\n- Уның ҡарауы, һеҙҙең һәр йырығыҙ күңелде дауалау көсөнә эйә. Әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт, Әлфиә апай, уңыштар һеҙгә!\nҺуңғы арала Әлфиә Юлсуринаның йырҙары менән “ауырыным”. Салауат Низаметдинов тарафынан яҙылған “Тулҡындарға ҡаршы йөҙәм” тип исемләнгән тормош-диңгеҙҙең аяуһыҙлығын, әммә кешенең шул кәртәләргә теше-тырнағы менән ҡаршылашыуын бәйән иткәне айырыуса уйға һалды. Ошо ҡыҫҡа ғына йыр эсенә Әлфиә апайҙың тормош юлы һыйған:\nДиңгеҙ уҫал, ярҙарына\nЫрғыта ул сүп-сарҙы.\nӘ мин – кеше!\nАлышамын алға һуҙып ҡулдарҙы.\nТулҡындарға ҡаршы йөҙәм.\nАу… ҡыйын… түҙәм… әммә йөҙәм...


22 Май , 17:00\nШаршамбы көн Волга буйы федераль округының Рәсәй Геройы А.В.Доставалов исемендәге башҡорт кадет корпусы территорияһында муниципаль район мәктәптәре 10-сы класс уҡыусыларының хәрби йыйыны старт алды.\nБындай саралар йыл һайын үткәрелә. Унда буласаҡ һалдаттар иртәнән кискә тиклем хәрби эш нигеҙҙәрен – сафта тигеҙ итеп йөрөргә, марш атларға, граната ташларға һәм автоматтан атырға өйрәнә.\n- Егеттәр, шуны иҫтә тотоғоҙ: хәрби бурыс - һәр гражданиндың изге эше. Илдә барған бөгөнгө ваҡиғалар армияның ни тиклем кәрәк икәнлеген күрһәтә. Тәжрибә тап хәрби йыйындарҙан башланғыс ала. Шуға күрә, мөмкинлек булғанда, һәр нәмәне һеңдереп барығыҙ, өйрәнегеҙ, - тигән кәңәш бирҙе уҡыусыларға Волга буйы федераль округының Рәсәй Геройы А.В.Доставалов исемендәге башҡорт кадет корпусының директоры Александр Медведев. - Был ауыр ваҡыт оҙаҡҡа һуҙылмаҫ, һеҙгә уңыштар теләйһе генә ҡала. Ҡайҙа ғына хеҙмәт итергә тура килһә лә, яуаплылыҡ тураһында онотмағыҙ.\nЫсынлап та, бындай йыйындарҙың төп маҡсаты булып алынған белемде ғәмәлдә ҡулланыу тора. Күнекмәләр барышында физик-психологик сифаттар һалына, ватансылыҡ тойғоһо тәрбиәләнә, хәрби хеҙмәткә бәйле ҡануниәт өйрәнелә һәм граждандар оборонаһы өлкәһендә оҫталыҡ туплана.\n- Мин хәрби йыйынға ҙур теләк менән килдем. Үҙемде ысын ир-егет итеп тоям. Бында алынған тәжрибә әрәм булмаҫ, тип уйлайым. Сөнки мин артабан армияла хеҙмәт итергә йыйынам, - тип ихлас уртаҡлашты 1-се гимназияның 10 класс уҡыусыһы Данил Андреев. – Үҙемдең тиҫтерҙәремә армиянан ҡурҡмаҫҡа, спорт менән шөғөлләнергә тәҡдим итер инем. Бөгөндән үк сынығырға өйрәнегеҙ, егеттәр. Сөнки илдең, тимәк яҡындарығыҙҙың тыныс тормошо тап һеҙҙең ҡулығыҙҙа. Бындай йыйындар - хәрби хеҙмәт тормошоноң нигеҙҙәрен өйрәнгән уҡыусылар өсөн бик яҡшы мәктәп.\n10 класс уҡыусылары ла ил һаҡсыһы булыуҙың еңел бурыс түгел, әммә мөһим икәнлеген һәйбәт аңлай.


Ике уңған тап килгән\n30 Апрель 2019, 12:23\nБеҙҙең Мораҙым ауылында үҙҙәренең донъя көтөүҙәре менән күптәргә өлгө булырлыҡ ғаиләләр бик күп. Бер туған ҡустым Рөстәм Бәшир улы менән киленебеҙ Миләүшә Бирғәле ҡыҙы Айытбаевтар шундайҙар иҫәбендә.\n1992 йылдың көҙөндә ғаиләбеҙҙе шаңҡыта һуғырлыҡ ҡайғы килде. Гөрләтеп донъя көтөрлөк сағында әсәйебеҙ фажиғәле рәүештә һәләк булды. Һигеҙ баланың дүртәүһе эйәле-башлы булмаған, бәләкәс өс һеңлебеҙ үҙҙәренә һөнәр ҙә алмағандар ине әле. Үҙенең иңдәренә ниндәй яуаплылыҡ төшкәненә аңлағандыр инде ҡустым, иң беренсе кәләш алыу яғын хәстәрләне. Рөстәмдең бәхете Ҡолғана ауылында булған. Күмәк балалы ғаиләлә тыуып, бәләкәстән эшкә өйрәнеп, туғанлыҡ ҡиммәттәрен һәйбәт аңлап үҫкән киленебеҙ. Өс бикәсенә еңгәй генә түгел, апай-әхирәткә әйләнде. Уларға үҙҙәре теләгән һөнәр алырға ярҙам иттеләр. Һәр береһенә туйҙар үткәреп, матур итеп оҙатыштылар. Төп нигеҙҙең ҡотон, бәрәкәтен ебәрмәй, һәүетемсә донъя көтөп алып киттеләр. Йәштәрҙең бәхетен арттырып, бер-бер артлы дүрт бала: 2 ҡыҙ һәм 2 малай донъяға килде. Балаларға һәйбәт тәрбиә бирҙеләр. Улар итәғәтле, ололарҙы – оло, кеселәрҙе кесе итә беләләр.\nОло ҡыҙҙары Гөлйемеш Белорет медицина колледжының фельдшер-акушер бүлегендә уҡып, әлеге көндә шунда уҡ эшләп йөрөй. Кейәүебеҙ, Бөрйән егете Алмас полиция бүлегендә эшләй. Улдары Нурлан - бөтәбеҙҙең ғорурлығы. Ҡазан ҡалаһында хәрби училищела уҡып, лейтенант дәрәжәһе алып, Алтай өлкәһендә хеҙмәтен башланы. Оло тормош юлына үҙенең яртыһы Илүзә киленебеҙҙе лә алып китте. Уларға бәхет–именлек кенә теләп ултырабыҙ. Зилдә Байназар урта мәктәбенең 8-се синыфында уҡый. Уҡыу алдынғыһы, “Азамат” өлгөлө бейеү ансамблендә бейей, төрлө спорт ярыштарында ҡатнашып, мәктәп данын яҡлап йөрөй. Кинйәләре Искәндәр ауылда 4-се синыфта. Уға ла ҙур өмөттәр бағлайбыҙ.\nҠәҙерлеләребеҙ ҡура тултырып мал көтәләр, йәй көндәре күпләп ҡош-ҡорт алалар. Йәйгеһен уларға барһаң, донъялары гөл-сәскәгә күмелеп ултыра. Баҡса тултырып йәшелсә, емеш-еләк үҫтерәләр, картуф сәсәләр. Көҙ көнө, билгеле, күпләп салаттар, ҡайнатмалар эшләйҙәр. Киленебеҙ аш-һыуға ла оҫта, уның бешергән бәлештәре телеңде йоторлоҡ була. Ярҙам һорағандарға туй өҫтәлдәре лә әҙерләшә. Ул бәйләргә лә, тегергә лә ярата.\nУлар олоғайған атайымды ҡарайҙар. Хәл белешә барһаҡ, белеп барабыҙ – атайҙың өҫ-башы таҙа, ул йәшәгән бәләкәй йорт һәр ваҡыт йылы, бөхтә. Олоғайған көнөндә бәхетле ҡартлыҡ кисерә атайыбыҙ.\nЭйе, ике уңған пар килһә генә донъя көтөү еңел, тормош бәрәкәтле була. Рөстәм оҙаҡ йылдар мәҙәниәт йорто ҡаҙанлығында эшләй. Ғаиләһенә итәғәтле, туғандары өсөн өҙөлөп тора.\nТормош булғас, төрлө саҡтар була. Ниндәй генә сетерекле хәлдәр килеп сыҡҡанда ла киленебеҙ сабыр аҡылы менән эш итә. Күршеләре менән татыу ғүмер итәләр.\nМәктәпте тамамлағас, ул Баймаҡ ҡалаһында тегенсе һөнәрен үҙләштерә. Был һөнәре тормошта бик ярап ҡала. Кейем-һалымды үҙе бесә, үҙе тегә. Оҫтаның ҡулы уртаҡ шул, уға күрше ауылдарҙан да килеп, үҙҙәренә кәрәк әйберҙәрҙе тектереп алалар.\nАуылдағы фольклор төркөмөнә, ансамблгә милли кейемдәр тегеп бирҙе. Егәрленең ҡулы етәү, тигәне дөрөҫтөр ул.\nРөстәм ҡустым армияға тиклем ДОСААФ-та шофер һөнәрен үҙләштергәйне, армияла шул һөнәре буйынса хеҙмәт итте. Унан ҡайтҡас, инде тәжрибә туплаған водителде колхоздың һөт ташыу машинаһына ултырттылар. Бер нисә йыл фермала мал да ҡараны. Йүнсел йүнен табыр, ялҡау һылтауын табыр, тиҙәр бит. Ниндәй генә ауыр мәлдәрҙә лә ғаиләһен мохтаж итмәҫкә тырышты ул.\nУларҙың ғаилә ҡорғанына 26 йыл да булып китте. Ошо йылдар эсендә туғандарын бер ҡорға туплап, уларҙы бер бөтөн итеп йәшәй туғандарыбыҙ.\nБеҙ, бер туғандар, үҙ-ара татыубыҙ, шуға ла тормош ауырлыҡтары еңелерәк тойола. Бында, әлбиттә, киленебеҙ менән ҡустымдың өлөшө ҙур. Ҡырҙа йәшәгән туғандар отпуск йә байрамдарға ыңғай төп йортҡа ҡайтып, рәхәтләнеп ял итеп китәләр. Беҙҙе - оло ғаиләне бер бөтөн итеп туплап, туғанлыҡ ҡиммәттәрен һаҡлап килгән сабыр, аҡыллы киленебеҙ менән ҡустыбыҙға ҙур рәхмәтлебеҙ. Ни өсөн биш бала тапҡандарға ғына “Герой әсә” миҙалы бирәләр икән? Миңә ҡалһа, киленебеҙгә миҙал түгел, орден бирер инем. Сөнки ғаиләнең бер бөтөнлөгө ҡатын-ҡыҙҙан тора. Шуның һымаҡ килендәр күберәк булһын ине.


ҠУЛДАРЫНДА – МОҢ АСҠЫСЫ » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nТотҡан ерҙән һындырырға яратмай ул. Уҡыусыларының иң һәләтлеләренә лә мотлаҡ йырсы булырға кәрәк, тимәй. Тауыштары сәхнәгә барырлыҡ тойолмағандары менән дә ихлас шөғөлләнә, күңелдәрен ҡыймай. Уҡытыусы – оҫталыҡҡа өйрәтеүсе, ә яҙмыштар менән уйнаусы түгел, тип ҡабатларға ярата. Һәр шәкертенә хөрмәт менән ҡарап, эшен намыҫлы башҡарыуын белә. Бәлки, шуғалыр уға һәр ваҡыт тартылалар. Башҡортостанда ғына түгел, бөтә Рәсәйҙә эстрада һәм джаз йүнәлешендә йырларға өйрәтеү буйынса көслө мөғәллимәләрҙең береһе һанала ул. Унан ғилем алыу өсөн илебеҙҙең һәммә мөйөштәренән киләләр, оҫталыҡ дәрестәре күрһәтергә лә төрлө яҡҡа саҡырып торалар. Һөнәренә булған мөхәббәте арҡылы исем-атын бренд кимәленә күтәргән ханым – БР-ҙың мәғариф отличнигы һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы Светлана Әнүәр ҡыҙы Слягузова.\n...«Беҙҙе институтта академик вокалға өйрәттеләр. Сәнғәт училищеһында эстрадала йырлаясаҡ балалар менән шөғөлләнергә кәрәк, тигәс, бер аҙ аптырап та ҡалғайным. Әлбиттә, төрлө методикаларҙы өйрәндем, әммә иң мөһиме – уҡыусыңдың тәбиғи тауышын табып асыу һәм уны тейешенсә яңғыратып ебәреү барыбер ҙә тойомлау аша килә. Мин уҡыусыларыма, йырлау – Хоҙай тарафынан бирелгән бүләк, тием. Моң – ул тын алыу менән тауыш сығарыу (артикуляция) һәм уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәтенең һөҙөмтәһе булып торған яңғыраш (резонанс). Бер мәл эштән ҡайтып барғанда диуарҙағы «Таня + Петя = Мөхәббәт» тигән яҙыуға иғтибар иттем дә башыма ошо уй килде. Ысынлап та, ДАР – русса вариантта тын алыш, артикуляция, резонанс һүҙҙәренең баш хәрефтәре бүләк тигән мәғәнә бирә. Ошо ябай ғына асыш үҙем уйлап сығарған методиканың – дидактик алгоритмдың нигеҙенә ятты, тормош фәлсәфәмде формалаштырҙы. Был формуланы ғаиләгә лә күсереп була бит. Ике кешенең мөнәсәбәте тыуҙырған резонанс, ниндәй булыуына ҡарап, ғаиләне бәхетле итә йә һәләкәткә илтә. Тауыш урынында, моғайын, ҡатын-ҡыҙҙыр, һулыш – ир-ат, сөнки артикуляция ла ҡатын-ҡыҙ һымаҡ һығылмалы, ә һулыш – ир-аттарса тотороҡлораҡ дәүмәл. Асылда ир кешене төптән үҙгәртеп булмай, бәхетле булам тиһәң, уны нисек бар, шулай ҡабул итергә йә үҙеңә яраҡлашырға кәрәк...


Республика эшҡыуарлыҡ һәм инвестициялар өлкәһендәге кире тенденцияны ыңғай яҡҡа үҙгәртә алған - Bash.News\nРеспублика эшҡыуарлыҡ һәм инвестициялар өлкәһендәге кире тенденцияны ыңғай яҡҡа үҙгәртә алған https://bash.news/news/108170_respublika_eshyuarly_m_investiciyalar_lkendge_kire_tendenciyany_yaj_yaa_grt_alan/?lang=bash\nАлександр Сидякин әйтеүенсә, Офистың эшмәкәрлеге милли проекттарҙы тормошҡа ашырыуға ла йүнәлтелгән. Тап милли проекттар шәхси инвестициялар йәлеп итеүгә, иҡтисади үҫешкә нигеҙ һала. Башҡортостан иһә 12 милли проектта ҡатнашыуға ғариза биргән. Уларҙы финанслауға 2024 йылға тиклем 176 миллиард һум йәлеп ителәсәк.\nУлтырышта төбәктә инвестиция климаты һәм эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә йүнәлтелгән ҡануниәт сифаты ла ҡаралды. Тап ошо механизм буйынса ла милли рейтинг төҙөлә. Былтыр мәҫәлән, Башҡортостан 4.25 балл менән Б төркөмөнә ингән. Быйыл иһә күрһәткестәрҙе арттырыу маҡсаты тора.\n23:23, 28 ноя\n“Бүздәк” теплица хужалығы продукцияһы бөтә Рәсәйҙә билдәле\n18:00, 27 ноя\nБүздәк консерва комбинатында модернизация дауам итә\n15:00, 27 ноя\nСибай ҡалаһында ихаталар төҙөкләндереләсәк\n12:10, 27 ноя


01 марта 2016 — 17:28\nАмерика континент-ара баллистик ракетаны һынап ҡараған. Оброна министрлығында кәрәккәндә Вашингтон атом ҡоралын да ҡулланырға әҙер тип белдергәндәр. Айырым политологтар фекеренсә, Ҡушма Штаттар бындай юл менән башҡа дәүләттәрҙе ҡурҡытырға ниәтләй.\nФранцияла Кале биҫтәһендә йәшәүселәр уларҙы күсерергә тип килгән полиция хеҙмәткәрҙәрен таш бәреп ҡаршы алды. Башлыса мигранттар йәшәгән был биҫтә үҙ инфраструктураһы булған ҡаласыҡҡа әйләнгән. Унда яҡынса 5 мең легаль булмаған ҡасаҡ йәшәй.\nӘ бына Италияла 93 мигрантты икмәк тоҙ менән тигәндәй ҡаршы алдылар. Сүриәнән 24 ғаилә ҡасаҡтар өсөн имен коридор ойоштороу программаһы сиктәрендә килгән Римға. Был программаны Италия Хөкүмәте дини һәм хәйриә ойошмалары менән берлектә ғәмәлгә ашыра.\nГерманияның Нойбрандендург ҡалаһы судында Освенциям концлагерының санитары, СС ағзаһы Губерт Зафке эше буйынса тыңлауҙар булырға тейеш ине. Ул бөйөк ватан һуғышы йылдарында меңләгән кешене үлтереүҙә ғәйепләнә. Нацист ҡан баҫымы юғары булыуға һылтанып судҡа килмәгән. Губерт Зафке 3 мең 681 кешене үлтереүҙә шикләнә.\nГавайҙағы Оаху утрауына 21 метрлыҡ тулҡындар ябырылған. Белгестәр әйтеүенсә, был тымыҡ океан төбәгенә Эль-Ниньоның йоғонтоһо көсәйеү менән аңлатыла. Эль ниньо күренеше Австралияла һәм Индонезияла йыйылған йылы һыуҙар Көньяҡ Америкаға күскәндә барлыҡҡа килә.


Уңған kатын - Ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙ - Башҡорт форумдары\nАвтор темы: miraj , апр. 12 2011 04:24\nСер түгел, өй эсендәге тәртип, зауыҡ, аш табыны ҡатын-ҡыҙҙың бөтмөр, уңған, тәрбиәле булыуына бәйле. "Юҡтан бар итә" , тиҙәр ундайҙар тураһында. Беҙҙең өләсәйҙәр бәләкәй генә туҡыма ҡиҫәген дә ташламай, ҡорама ҡорған, аяҡ аҫтында үҫкән үләндәрҙе лә аш иткән. Һылыуҙар, әйҙәгеҙ ошо темала үҙебеҙҙең хужабикәлек серҙәре менән уртаҡлашайыҡ. Маяға бер рецепт: кесерткән билмәне Яңы сыҡҡан кесерткән япраҡтарын эҫе һыуҙа бешекләп турарға, ҡаты итеп бешерелгән йомортҡаны ҡырғыстан үткәреп өҫтәргә, тоҙ, борос(үҙегеҙгә оҡшағанса), һуған, теләһәгеҙ, берәй һарымһаҡ теше иҙеп ҡушығыҙ. Бешкән ит киҫәктәре лә өҫтәргә мөмкин (ҡайсаҡ тороп ҡала бит). Ошо ҡатнашманы һалып, ҡәҙимгесә билмән эшләгеҙ. Бешереп алғас, табынға ҡаймаҡ йә иретелгән май ҡойоп бирергә. Шыйыҡ май һалып ашарға ла була. Яҙ көнө мотлаҡ 3 тапҡыр кесерткәндән ниндәй ҙә булһа ризыҡ әҙерләп ашағыҙ. Был бик файҙалы. Варикоз булған һәм ауырлы ҡатындарға кесерткән ашауҙан тыйылырға кәрәк. Әммә берәр генә япраҡ сәйгә һалып ебәрергә мөмкин. http://www.kedem.ru/glossary/herb/krapiva/\nОтправлено 12 Апрель 2011 - 04:40\nЯҙ көнө ҡуҙғалаҡ, ҡаҡы, ҡымыҙлыҡ, ревень (ирәүән дөрөҫ буламы икән), кәзә һаҡалы, кәкүк сәскәһе (медуница), йыуа, оҫҡон кеүек үләндәрҙе лә ашап ҡалырға кәрәк. Кәкүк сәскәһе аҙ ҡанлылыҡтан иң шәп дауа. Уны балаларығыҙға мотлаҡ ашатығыҙ. Хәҙер сысҡан биҙгәге таралған, шуның өсөн элеккесә йыумай ғына әрсеп ашау хәүефлерәк. Йыуһағыҙ, хәйерлерәк булыр. Был үҫемлектәрҙән салаттар яһарға була, ашҡа өҫтәп ебәрһәгеҙ ҙә, билмән бешерһәгеҙ ҙә насар булмаҫ. Кәзә һаҡалы инде йүткереп яфаланыусыларға үҙе бер дауа. Күкрәкте йомшартып ебәрә. Әммә... Бына бер өҙөк: Весной первым на грядках вырастает… ревень. В этой траве содержится витамин С, который так нужен нашему организму весной. Нежные молодые листочки щавеля помимо витамина С, содержат много важных и полезных микроэлементов. Внимание! Эти растения особенно полезны, пока не наступило жаркое лето. При старении листьев в них накапливается большое количество щавелевой кислоты, которая может нанести вред здоровью. Щавель и ревень нормализует работу кишечника. Но людям с повышенной кислотностью лучше есть щавель и ревень в термически обработанном виде. Стебли ревеня вместе с кожурой можно отварить, добавить несколько ложек сахара и получится вкусный компот, богатый пектинами. Такой напиток помогает снизить уровень холестерина. Очищенные и нарезанные стебли – прекрасная начинка для пирогов. А нежный щавель сделает весенний суп кислым и полезным. Но поторопитесь, в середине лета растения загрубеют и утратят свои полезные свойства.\nБыл һөйләшеүгә ир-ат та ҡушылһа, шәп булып ине, сөнки иң яҡшы ашнаҡсылар, кулинарҙар - ирҙәр. Донъя күләмендә шулай. Юҡҡа ғына "Ирҙәр аш яраштырғанда, фәрештә ҡанатын тығып тора", - тип әйтмәгәндер халҡыбыҙ. Ә эшләп йөрөгән йәш килендәргә йәнә бер "аҡыл" өйрәтеп алайым әле. Мин үҙем туҡмаслы аш яратам. Ғөмүмән, халҡыбыҙҙың иң яратҡан ризығынандыр ул - туҡмаслы аш. Хатта ана Президент Хәмитов та уға өҫтөнлөк биреүен яҙғайны. Көньяҡ-көнбайыш башҡорттар ашҡа һалма һала. Ҡыҙыҡ, эйе бит, туҡмас ҡамыры бер үк төрлө баҫыла, әммә тәме йәймәнең ни рәүешле ҡырҡылыуына бик бәйле. Оҙонсалап ҡырҡылғаны - туҡмас - минең зауыҡҡа наҙлыраҠ, тәмлерәк кеүек. Әммә нәҙек кенә итеп ҡырҡылғанын бик ҡупшы булһа ла һәр кем яратып бөтмәй. Ҡәйнәм, мәҫәлән, мин тырышып, вермишелдәй ваҡ ҡына итеп ҡырҡҡан туҡмасымды ашағас, телгә йоҡмағандай булды, тине. Башҡаларҙан да нәҙек туҡмасты бик туҡлыҡлы һанамағанын ишеткәнем бар. Ә бына дүрткелләп киҫелгән һалма туҡлыҡлыраҡ, әммә минең ҡарамаҡҡа бик наҙлы түгел. Яратам уртасараҡ итеп ҡырҡылған оҙонса туҡмасты. Йәштәр туҡмас ҡырҡырға йыбанып, магазиндан алынған макарон-вермишелде күберәк тотона. Әммә туҡмаслы ашҡа етмәй, шулай бит? Эш сәфәрҙәрендә күп йөрөһәм дә, йәмәғәт эштәре арҡаһында аш-һыуға ваҡыт тарыраҡ ҡалһа ла, ғаиләмде үҙ ҡулым менән әҙерләгән тәғәмдән мәхрүм итмәҫкә тырыштым. Быға нисек өлгәшеп була тиһегеҙме? Мәҫәлән, ял көндәрендә тотош ғаиләбеҙ менән ултырып күп итеп билмәндәр бөгөп, туңдырып ҡуя инек. Икенсе ялда күп итеп туҡмас ҡырҡып, киптереп ҡуям. Хәҙер иһә, ҙур туңдырғыс алғас, туҡмас ҡамырын бер юлы күп итеп баҫам да, бер ашлыҡ ҡына киҫәктәргә бүлеп, туңдырам. Кәрәк булған һайын иртән сығарып иретергә ҡуям да, төшкөлөктә ғаиләмде туҡмаслы аш менән һөйөндөрәм. Туҡмасты беҙҙең халыҡ ашҡа ғына һала. Киптерелгән туҡмастан мин ... гарнир бешерәм. Магазин макаронына ҡарағанда тәмлерәк тә, туҡлыҡлыраҡ та, һөйһөнөбөрәк тә ашайһың. Бындай туҡмасҡа тәмләткестәр, соус һалып та ебәрһәң, телеңде йоторлоҡ була ла ҡуя. Арзаныраҡҡа ла төшә бит, ҡыҙҙар!\nТуҡмасты беҙҙең халыҡ ашҡа ғына һала. Киптерелгән туҡмастан мин ... гарнир бешерәм.\nтороктэр зэ бешерэ, тэмде былай, майза кыззырып алалар\nНәҙек кенә итеп ҡырҡылған һалма оҡшай. Апайым шулай эшләй. Тәмле, наҙлы була аш. Мин улай нәҙек итеп ҡырҡа алмайым. Уртасараҡ була инде. Шуға күрә йоҡаҡ итеп йәйергә тырышам йәймәне. Тоҙ һалмай ҡамыр баҫһам, йәймә тиҙерәк кибә. Тик һалма йәйеү ауыр, шуға күрә һалмалы ашты йыш бешермәйем. Ә бишбармаҡ бик тәмле ризыҡ, ысынлап та. Йәшелсә аштары менән сиратлаштырам. Борщҡа сөгөлдөрҙө эре терка аша үткәреп, майҙа бер аҙ ҡыҙҙырып алам һуған менән. Аштарҙың артыҡ тоҙлоғон(майын) алам. Оләсәйем бешергән яҙғы йәшелсә ашын һағынам: ыумас балдырған ҡатыш. Олатайым иртә йәй менән сабынлыҡтарҙы ҡарарға, тип урманға бара ине аты менән. Арба тултырып, ҡымыҙлыҡ, ҡаҡы, балдырған алып ҡайта ине.\nБалтырғанды баҡсала үҫтерәбеҙ, шуның өсөн яҙҙарын, ҡәйнәм әйткәнсә, кәмендә 3 тапҡыр ашҡа һалып бешерәм. Уны эҫе һыу менән бешекләп, салатҡа һалырға ла була. Ашҡа ҡаҡы сәскә атып өлгәрмәҫ элек, борсаҡтай тумалаҡтарын да һалып ебәрергә мөмкин. Балаларыма бәлкәй саҡтарында йыш ҡына кишер печеньеһы бешерә инем. Был ризыҡты даими пропагандалайым, сөнки ифрат файҙалы ла, туҡлыҡлы ла, тәмле лә, гәрәбәләй матур төҫлө лә. Ҡамырға йышыраҡ аҡ һәм һары май, ҡайһы ваҡыт шыйыҡ май һалам (маргарин тотонмайым, сөнки уға сусҡа майы ҡушылған булыуы ихтимал). Һары майға баҫылған печеньеның 1-2-һен ашау ҙа тамаҡты туйҙыра. 2-3 кишерҙе ваҡ ҡырғыста ыуаһың, бер ҡап (200 г) май, йә 3/4 стакан шыйыҡ май, 1 стаканға яҡын шәкәр (аҙыраҡ алырға ла була), тоҙ, ярты балғалаҡ аш содаһы (һеркә менән һүндерергә мөмкин). Ондо күпме алһа, шунса ҡушаһың. Ҡамыры бик йомшаҡ та, бик ҡаты ла булмаһын. Печеньены төрлө фигуралар яһап ҡырҡырға ла була. 180 гр. эҫелектә 25 минут бешерергә. Ҙурыраҡ ҡабартмалар яһап бешереп, торт итергә лә була. Ныҡ майлы булмаһын өсөн кремын эремсек менән ҡаймаҡ ҡушып эшләргә, өҫтөн емеш-еләк менән биҙәргә була.\nОтправлено 19 Апрель 2011 - 02:48\nКто знает рецепт асык ауыз? Печенье в виде конвертиков.\nҺәйбәт тема, рәхмәт!Ябай һәм тиҙ әҙерләнә торған аҙыҡтар тураһында күберәк яҙығыҙ әле, зинһар.Көнө буйы плита алдында торғо килмәй. Ялҡаулыҡтан түгел, ваҡытты бүтән нәмәгә лә бүлергә ине. Әсәйем йыш ҡына кишерҙән бәлеш бешерә. Тәмле! Ә мин үҙ ғаиләмә уны бешерергә ҡыймайым әле.Ашамай ҡуйырҙар тием.Уны бешереүселәр бармы?Өфөлә бер кемдә лә күргәнем юҡ.\nҠайын һыуы йыйыр ваҡыт етте. Кеше йылына 6 литр самаһы ҡайын һыуы эсергә тейеш тиҙәр табибтар, сөнки был шифалы эсемлек иммунитетты ла көсәйтә, бик күп эске ауырыуҙарҙы дауалай. Әгәр бер барғанда бик күп килтерәһегеҙ икән, әрәм булмаһын өсөн йөҙөм, ҡара икмәк киҫктәре һалып, ҡарңғы йылы урынға ҡуйып, кеүәҫ эшләргә була. Тик ҡайынды ҡанһыратып ҡалдырмағыҙ, уны бырау менән генә тишеп, һутын алғас, балауыҙмы, пластилинмы, йә булмаһа ағастан бөкө яһапмы, яраһын ябып китегеҙ. Ауылға ҡайтып йөрөүселәр, баҡсалары булғандар өсөн витаминлы табын осоро етте - ҡуҙғалаҡ, һарымһаҡ, ҡышҡы һуған, оҫҡон (урман һарымһағы),ирәүән күренде. Оҫҡон бөрөктәрен, өсмөйөштәрен бешереү өсөн сейләй ваҡлап туралған бәрәңге, ваҡлап туралған оҫҡон, ваҡлап ҡырҡылған туңмай, ҡаҙ майы ҡушып эслек әҙерләнә. Ғәҙәттә, аш бешергәндә ит тороп ҡалғылай, шуны ваҡлап ҡушырға ла була, кемдәрҙер итен генә ашай ҙа, майлы өлөшө тороп ҡала. Аш өҫтөн һөҙөп ала күптәр, уны ла туңдырып ҡуйып, бөйөрөккә ҡушырға мөмкин.Эслеккә тәменсә тоҙ, борос ҡушыла. Ҡамырын әсетеп тә, сөсө килеш тә баҫырға була (күмәс ҡамыры кеүек итеп). Бәлеш ҡамыры һымаҡ, май ҡушып баҫыу ҙа ризыҡты ләззәтле итер. Ҡамырығыҙ артып ҡалһа, борсолмағыҙ, туңдырырға ҡуйығыҙ. Кәрәк сағында иретеп алып ҡына нимәлер яраштырып та ебәрергә була. Быныһы инде тиҙ-тиҙ генә бешереү кәрәк булғанда уңайлы.\nЭслек өсөн йыуаны, йомортҡаны ваҡлап турарға. Тоҙ, борос - тәменсә. Теләгәндә бүрттерелгән дөгө ярмаһы, йә тороп ҡалған бутҡа ла ҡушырға мөмкин.Шыйыҡ май ҡушып ебәрергә була.\nТышлығына сөсө ҡамыр ҙа, әсетелгәне лә бара.\nТуҡмастан ҡала иң тиҙ бешә торған аш - чечевицанан. 15-20 минутта ул әҙер була, тәмле лә, туҡлыҡлы һәм файҙалы ла.\nЧечевицаны (төрки телдәрҙә мәрйемәк (мәрджимәк(н) тип ҡулланыла) ҡайнар һыуға һалаһың, тоҙҙо бер аҙ ҡайнағас һалыу яҡшыраҡ. Ваҡ ҡырғас аша үткәреп кишер ҡушаһың, берәй баш помидор турап һалаһың. Бешеп сығыр алдынан иҙеп һарымһаҡ теше һалаһың, әҙер булғас,блендер менән иҙәһең. Шыйыҡ май ҙа, аҡ май ҙа һалырға мөмкин.\nЭшләп йөрөгән кешегә өйҙә ризыҡ әҙерләү мәшәҡәтлерәк, тик был әле магазинадн алынған печенье-меченье, кәнсир-мәнсир, билмән-һәлмән, колбаса менән тамаҡ ялғап йәшәргә мөмкин тигәнде аңлатмай. Ҡатын кеше эш сәфәрендә түгел икән, мотлаҡ нимәлер яраштырып ашатырға тейеш көн дә ғаиләһенә. Ваҡытты күп алмай ул ризығыңа мөхәббәтеңде һалып әҙерләһәң. Ҡайтыу менән ит ҡуяһың. (Ит булмаһа, ябай туҡмас та бик тәмле). Ул ҡайнап сыҡҡансы бәрәңге әрсей тораһың. Иттең өҫтөн мотлаҡ алырға кәрәк. Бәрәңгене ҡайнар һыуға һалып бешерергә ултыртаһың да ашҡа һалыр өсөн иртән һыуытҡыстан сығарып киткән ҡамырҙы туҡмасҡа йәйәһең, йә кәбеҫтә турайһың . Ул арала бәрәңге бешеп сыға. Варианттар:1)пюре; 2) ашҡа ҡушырға турайһың; 3)духовкаға ҡуйып ҡыҙартып алаһың. Ҡыш урталарына тиклем бәрәңге һыуын итһеҙ туҡмас ашы өсөн тотонорға була. Һарҡытып, һыуытҡысҡа ултыртаһың, иртәгәһенә туҡмас төшөрөп кенә ебәрәһең. Ит бер аҙ ҡайнағас, бешеп етһен өсөн кескәй кәстрүлгә күсереп, өҫтөнә сығырлыҡ ҡына һурпала ҡайнатыуҙы дауам итәһең, ҙур кәстүлдә ҡалған һурпаны аш итеп бешереп еткерәһең. Һуған, тәмләткестәр, йәшеллектәр - зауыҡҡа ҡарап. Аш ашап бөтөлөүгә ит тә бешеп сыға. Һурпаһынан тоҙлоҡ эшләп, бәрәңге менән бирергә була. Бәрәңге тороп ҡалһа, иртәгәһенә ҡурырға, пюре итергә, шул пюрены ҡушып, ҡыҫтыбый йә билмән бешерергә була. Бергәләп билмән бөгөүе үҙе бер байрам даһа! Бына ике көндөң анһат ҡына менюһы. Бер саҡ студент туғанымдың тоҙһоҙ, ҡара күҙәнәктәре, йәшел ерҙәре күренеп торған бешеп етмәгән бәрәңгеһе менән "һыйланғас", уны ошо ябай ғына ризыҡты ла бешереү серҙәре барлығына төшөндөргәйнем. Кемдеңдер бәрәңгеһе студент туғанымдыҡы кеүек килеп сыға икән, бына уға кәңәштәр: Бәрәңгенең йәшәргән, күҙәнәкле ерҙәрен тотош ҡырҡып, соҡоп алыу зарур. Былар йәмһеҙ, ерәнес кенә түгел, һаулыҡҡа ла зыянлы. Ҡабығын мөмкин тиклем йоҡараҡ әрсеһәгеҙ, ҡайнар һыуға һалып бешерһәгеҙ, витамины күберәк ҡалыр. Бүлбеләрҙе бер самараҡ ҙурлыҡта итеп ҡырҡығыҙ. Һыуға 1-2 баш һуған, 1-2 кишер (айырым бешерһәгеҙ, яҡшыраҡ булыр), лавр япрағы һалығыҙ, бешеп етер саҡта 1-2 һарымһаҡ теше иҙеп ҡушығыҙ. Өҫтәлегеҙҙә хуш еҫ боҫратып ултырыр. Ярмалы бәрәңге иҙелә башлауын күреү менән үк төбөндә бер аҙ һыу ҡалдырып һарҡытығыҙ ҙа, һүрән утҡа ҡуйып, ҡапҡасын йымлап ҡаплап бешереп сығарығыҙ. Ярмалы бәрәңгене пюре өсөн файҙаланыу яҡшыраҡ. Оҙонса ҙур ғына тәрилкәнең сит-ситенә йәшел салат япраҡтары теҙеп, табынға биргәндә йәшеллектәр һалып, теге кишерҙәрҙе ҙур ғына киҫәктәргә ҡырҡып ҡушып, өҫтөнә шыйыҡ май ҡойоп ебәрһәгеҙ, ябай, әммә һәләк нәзәкәтле ризыҡ менән һыйланырһығыҙ. Шуны иҫтә тотоғоҙ - аштың тәме бешереүсе ҡулынан! Бер үк ингридиенттарҙан бер үк блюдо ике кешенеке ике төрлө килеп сыға. Йәнегеҙҙе һалып бешерегеҙ ризыҡҡа, мотлаҡ тәмле булыр. Ашығыҙ аш булһын! Бөгөн, 20 майҙа, редисты һирәкләнем. Ҡуйыраҡ ултыртҡанмын орлоҡтоң сифатына шикләнеп. Ә уны ҡуйы ултыртырға ярамай, һирәкләгәндә ҡуҙғалып, буйға китә лә бара һабағы. Шулай ҙа утаным инде. Беҙҙә нишләптер йолҡоп сығарылған үҫентеләрҙе ырғыта ла ҡуялар. Ә улар бит витамин, микроэлементтар сығанағы! Йәшел аш бешерҙем редис үҫентеләренән, ирәүән, оҫҡон, балтырған өҫтәп (Балтырғанды баҡсаға ултырттыҡ). Кишер һәм сөгөлдөрҙө һирәкләгәндә лә мотлаҡ витаминлы аш буласаҡ, Аллаһ бирһә.\nСообщение изменено: miraj (02 Июнь 2011 - 12:23 )\nӘле өй янындағы баҡсаға сыҡтым да, ағас еләгәе араһында ямғырҙан һуң матур булып күпереп үҫеп киткән алабутаны күреп, түҙә алманым, индереп, сырлы, итле бөйөрөккә ҡушып бешерҙем. Һуған, саҡ ҡына борос менән һәләк тәмле.\nОтправлено 29 Июль 2011 - 02:15\nМең шөкөрҙәр - еләк күп булды быйыл.\nЙәй көнө, эҫелә, итле аш бик бармай. Шуға ла "бушлай" һалма, еләк аштары, турама аш (окрошка), йәшелсәле аштар өҫтөнлөк итә.\nШөкөр, еләк күп булды быйыл. Шуның өсөн, һурпа бешермәй генә, анһатҡа сығып алынды.\nБаҡса еләген йыуып таҙалағас, иҙәһең (ҡул менән иҙелгәне - иң тәмлеһе, әммә маникюр менән быны эшләп булмай, шулай бит?! ), һөт йә һөт өҫтө менән шыйығайтаһың, ауыл ҡаймағы ла өҫтәп ебәрһә-әң -ммм, телде йоторлоҡ була. Шәкәр һалырға ла, һалмаҫҡа ла мөмкин. Балды ла ҡулланырға була. Тик иҫтә тотоғоҙ - аллергия була күрмәһен!\nӘле тамылйып сейә беште. Унан да аш әҙерләргә мөмкин. Тик башта һәр кемгә оҡшап етмәй. Әммә күпмелер ваҡыттан ул яратҡан ашҡа әүереле, ғәҙәттә.\nОҡшамай ҡуйһа, әрәм булмаһын өсөн аҙ ғына әҙерләгеҙ башта.\nШулай итеп, төп компонент - сейә. Әлбиттә, ҡыр сейәһе түгел, ә баҡсаныҡы - эре, итле сортты алырға кәрәк. Хәйер, йыбанмаһағыҙ, ҡыр сейәһен дә ҡулланырға була.\nТошо алынған сейәгә тәменсә тоҙ, йәшеллектәр ҡушабыҙ (укроп, петрушка, сельдерей, рәйхан, кинза һб. Улай төрләндерергә яратмаһағыҙ, укроп ҡына ла алырға мөмкин). Иҙеп, һарымһаҡ ҡушабыҙ. Уны ла үҙегеҙгә нисек оҡшай, шунса һалығыҙ. Һыуытҡыста тота биреп, табынға өҫтөнә ҡаймаҡ һалып, бирһәгеҙ, шәп булыр.Йәшеллектәрҙең япраҡтарын һалып, биҙәп тә ебәрһәгеҙ, бына тигән сәнғәт әҫәре килеп сығыр хатта!\nАшығыҙ аш булһын!\nОтправлено 03 Август 2011 - 05:52\nУвидела этот рецепт в книге Индусы Амировны Арслановой "Выпечка на любой вкус". Эта книга еще есть в магазине Белая река.\nАсыҡ ауыҙ (муйыл менән)\nТесто 45-50 г, начинка черёмуховая 25-30 г, яйцо 5 г, масло для смазывания.\nГотовое дрожжевое (или сдобное пресное тесто) делят на кусочки весом по 45-50 г, придают им круглую форму и раскатывают.\nЗатем в середину кладут начинку, защипывают, приподнимая два противоположных края и оставляя два конца открытыми. Выпекают.\n1000 г пшеничной муки,250 г сливочного масла илимаргарина, 250 г сахара, 2 яйца, 150 г сметаны, 1 г соды, 1 г лимонной кислоты.\nМуку смешать с содой, просеять горкой на разделочную доску и сделать углубление. Масло растереть с сахаром, добавить соль, сметану, яйца и тщательно перемешать. Приготовленную массу вылить в углубление в муке и быстро вымесить тесто, скатать его в шар и поместить в холодное место на 40 минут.