Тарихи ҡомартҡыларға һаҡсыл ҡараш | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nТарихи ҡомартҡыларға һаҡсыл ҡараш\n28 декабря 2018 — 17:01\nТарихи ҡомартҡыларға һаҡсыл ҡарашы менән танылған Анатолий Чечуха яңы һөнәре менән һоҡландыра. Билдәле тарихсының үткән быуаттың илленсе йылдарынан йыйылған шыршы уйынсыҡтары коллекцияһы бар. Үткәндәргә ҡайтып хәтирәләр яңыртыр өсөн ваҡыт машинаһы кәрәкмәй. Күңелгә бала саҡтан ҡәҙерле әйберҙәр ҙә етә. Уларҙа хәтер, уларҙа ғүмер күренештәре, уларҙа тыуған төйәк тарихы.Был биҙәүестәрҙе Анатолий Львович хәҙер шыршыға элмәй, ҡәҙерләп йомшаҡ ҡаптарҙа ғына тота. Уларҙың һаны мөһим түгел, ҡиммәте, ти коллекционер. Ҡайһы бер төрҙәрҙе һатып алыр мөмкинлек тә юҡ. Шуға ла коллекционерҙың яҡындары, таныштары ҡайһы тарафҡа барһа шунан бүләккә боронғо шыршы тәтәйҙәре алып ҡайтырға тырыша.Уйынсыҡтарҙы йыйып һаҡлағас уларҙы тәрән өйрәнеү талабы ла тыуа. Берәүҙәренең тарихы асыҡ, мәҫәлән быяланан өрөп яһалған төрлө төҫтәге кукуруздар билдәле совет сәйәсмәне дәүеренә бәйле. Балерина һындары сәнғәткә хөрмәт йөҙөнән яһалған. Йәнлектәр, гөлләмәләр, сәғәттәр. Һәр бер өлгө илебеҙҙең бай тарихының ниндәйҙер бер мәлен сағылдыра. Хатта уйынсыҡ эшләгән оҫталарҙың кәйефен танырға мөмкин, ти коллекционер.Был уйынсыҡтар тәү ҡарашҡа икеһе бер төрлө кеүек. Әммә коллекционер айырманы яҡшы күрә. Быныһын үҙ эшенә мөкиббән оҫта башҡарған, ә быныһын теләр-теләмәҫ кенә буяғандар. Мауығыусан кешенең күңеле һөйөнөстәргә гел асыҡ. Тормош йәмен ул ябай әйберҙәрҙән таба белә. Шыршы тәтәйҙәреме ул, Яңы йыл открыткалары йәиһә тыуған ҡала күренештәре төшкән фотоһүрәтме — коллекция өлгөһөнөң бары кеше ғүмеренең иң матур мәлдәрен мәңгеләштереү һәм өмөттәргә урын ҡалдырыуы мөһим.


Күп балалы ғаилә – милли идея » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nКүп балалы ғаилә – милли идея\nБушлай ер участкалары, ташламалы хаҡ буйынса фатир – ишле ғаиләләрҙең торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүгә йүнәлтелгән был ярҙам төрҙәре бик яҡшы, ләкин уларҙы алыуға сират ҙурлығы бәкәлгә һуға. Уны нисек тиҙләтергә? 6 процентлы ипотека буйынса торлаҡты тәүге взносһыҙ һатыу мөмкинлеген табып булмаймы? Илебеҙҙең автомобиль етештереү сәнәғәте күп балалылар өсөн махсус ғаилә автомобиле сығарһа ине?! Штат ҡыҫҡартылғанда ишле ғаилә башлығы ниндәй өҫтөнлөккә эйә? Ҙур ғаиләләрҙең спорт менән шөғөлләнеүсе балаларына бушлай махсус кейем бирелһә ине?! Өфөлә үткән ““Әсәлек һәм балалыҡты яҡлау: күп балалы ғаилә – милли идея”” тигән түңәрәк өҫтәлдә күмәк ғаиләләр өсөн бик мөһим ошо һәм башҡа һорау-тәҡдимдәр яңғыраны. Федераль кимәлдә күп балалы ғаилә статусын билдәләгән һәм Рәсәйҙең бөтә төбәктәрендә лә уларға берҙәм социаль ярҙам сараларын тәғәйенләгән хоҡуҡи акт булмауы хаҡында ла әйтеп үтелде. Шулай уҡ инвалид бала тәрбиәләүселәргә ярҙам тураһында ла һүҙ барҙы. Йәнле һөйләшеүҙе баш ҡалабыҙға килгән ҡунаҡ – Стратегик башланғыстар агентлығының генераль директоры Светлана Чупшева алып барҙы. Түңәрәк өҫтәл артындағы әңгәмәлә республикабыҙ министрлыҡтары һәм ведомстволары етәкселәре, күп бала тәрбиәләүсе әсәйҙәр, атайҙар, инвалид сабый үҫтереүсе ғаиләләр ҡатнашты.\n– Бөгөн күтәрелгән мәсьәләләрҙең күбеһен федераль кимәлдә белгестәр менән ҡарауға сығарасаҡбыҙ, – тине осрашыу аҙағында Светлана Чупшева. – Күп балалы ғаилә илебеҙҙә милли идеяға әйләнергә тейеш. Уға ҙурыраҡ дәүләт ярҙамы күрһәтеү зарур.


Башҡортостан Дәүләт автоинспекцияһы водителдәрҙе Ырымбур өлкәһендә юлдарҙың ябылыуы тураһында иҫкәртә\nОрск-Ырымбур тарассаһының 170 - 260 - сы саҡрымдарына тиклем, һауа шарттарына бәйле, юл участкалары ябыла. Шул сәбәптән, юлсыларға маршруттарын алдан хәстәрләү кәрәклеген белдерә. Күҙ асҡыһыҙ буран бөгөн республика юлдарында ла күҙәтелә. Белорет районында йөк автомобилдәре тығыны хасил булған. Ошондай уҡ хәл Һамар-Өфө-Силәбе трассаһында ла күҙәтелә.


Әбйәлил районында ялған спиртлы эсемлектәр һатыусыларға ҡаршы көрәш һөҙөмтәләре барланды - Bash.News\nӘбйәлил районында ялған спиртлы эсемлектәр һатыусыларға ҡаршы көрәш һөҙөмтәләре барланды\nӘбйәлил районында ялған спиртлы эсемлектәр һатыусыларға ҡаршы көрәш һөҙөмтәләре барланды https://bash.news/news/101575_bjlil_rajonynda_yalan_spirtly_esemlektr_atyusylara_arshy_krsh_mtlre_barlandy\n27 июл 2019, 22:25\nҮлем менән сауҙа иткәндәргә -хөкөм ҡаты. Әбйәлил районында ялған спиртлы эсемлектәр һатыусыларға ҡаршы көрәштең ярты йыллыҡ эш һөҙөмтәләре барланды. Һуңғы алты ай эсендә генә законһыҙ алкоголь менән сауҙа итеүселәргә ярты миллион һумдан ашыу штраф һалынған, тиҫтәләгән административ һәм енйәт эштәре ҡуҙғатылған. Иң мөһиме- суррогат алкоголь һатыу нөктәләре ябылған. Урал аръяғынан хәбәрсебеҙ Гүзәл Борханова репортажы.\nБыл рейд йыл башында уҡ төшөрөлгән. Әммә ул бөгөн дә актуаллеген юғалтмай. Бер-нисә оператив төркөм Әбйәлил районы буйынса эшләй. Район биләмәһендә – «алкоголь» махсус операция үткәрелә. Полиция хеҙмәткәрҙәре суррогат алкоголь һатҡан йәшерен нөктәләрҙе асыҡлай. Һөҙөмтәлә – өй шарттарында ҡыуылған йөҙәрләгән араҡы, самогон һәм башҡа спортлы эсемлектәр тартып алына.\nИлнур Маҡаев, Эске эштәр министрлығының Әбйәлил районы буйынса бүлек мөдире: “2019 йылдың һуңғы осоронда ғына беҙҙең бүлек хеҙмәткәрҙәре тарафынан рөхсәтһеҙ алкоголь һәм спиртлы продукция һатылған 65 факт асыҡланды. 580 мең һум күләмендә штраф һалынды. Шул иҫәптән 307 меңе түләнгән”.\nБыл Әбйәлил районы полиция бүлегенең йәшел йылан менән кәсеп итеүселәргә ҡаршы күләмле эш һөҙөмтәһе. Ғинуарҙан бында ысын мәғәнәһендә үлем таратыусыларға етди көрәш йәйелдерелгән.\nВәсилә Әбсәҙиева, Таштимер ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы: “Араҡы һатыусыларға нигә беҙҙең ауылға килтерәһегеҙ, ғаиләләр тарҡала, тип иҫкәрмә яһайбыҙ, күптәр туҡтаны, ә ҡайһы берҙәр беҙгә йылмайып, артабан ҡара эшен дуамап итә. Хоҡуҡ һаҡлау органдары менән бер төптән эшләйбеҙ”.\nҮҙ белдеге менән йорт шарттарында етештерелгән суррогат ҡулланып, йөҙрәләгән кеше яҡты донъя менән хушлашҡан.Йыл башынан ғына Асҡар үҙәк район дауаханаһына 400 кеше мөрәжәғәт иткән. Районда 600 кеше наркологик иҫәптә тора.\nИлгиз Килдейәров, Асҡар үҙәк район дауаханаһы баш табибы: “Был акция башланыу менән беҙгә мөрәжәғәт итеүселәр һаны 20 процентҡа кәмене.\nЭскелеккә ҡаршы көрәш башланыу менән ,үткән йылдың ошо ваҡыты менән сағыштырғанда пациенттар һаны 30-40- процентҡа кәмене. Әммә йәй осоронда тағы ла 20-30 процентҡа күтәрелде”.\nХоҡуҡ һаҡлаусылар һәм йәмәғәтселек ярҙамында районда суррогат менән сауҙа итеү нөктәләре эшмәкәрлеге туҡтатылған. Әммә йәшерен сауҙа итеүселәрҙең 20 процентына штрафтар ҙа, иҫкәрмәләр ҙә тәьҫир итмәй. Улар һаман да ҡара эшен дауам итә. Ундайҙарға енәйәт эшен асырға ғына ҡала.\nИлдар Нафиҡов, Әбйәлил районы хакимиәте башлығы: “Был йылдар буйы хәл ителмәй килгән ауыр мәсьәлә. Был кире күренешкә ҡаршы эш алып барабыҙ. 20- 30 процент һөҙөмтә бар. яҡын киләсәктә эскелекте төбө-тамырынан бөтөрөргә ниәтләйбеҙ”.\nРөхсәтһеҙ алкоголь менән кәсеп итеүселәрҙе асыҡлау бер. Әммә уның кеше һаулығына һәм ғүмеренә зыян итеүен иҫбатларға ла кәрәк. Был эште тиҙләтеү өсөн, республика етәксеһе Радий Хәбиров ҡушыуы буйынса Сибайҙа һынау үҙәге асылды. Бында Урал аръяғында ҡулланыуҙан алынған спиртлы эсемлектәр сифаты тикшерелә.\nАнастасия Сәлихова, Сибай ҡалаһы «Һынау үҙәге» секторы мөдире: “Апрель айынан беҙгә анализдар хәйбулла, Ейәнсура, Йылайыр, Баймаҡ, Әбйәлил райондарынан һәм Сибайҙан килтерелә. 130 осраҡтың 99 процентында спритлы эсемлектәрҙең кеше ғүмеренә һәм һаулығына зыянлы икәнлеге асыҡланды”.\nАпрель айынан эшләй башлаған лабораторияла, Әбйәлил районы биләмәһендә рөхсәтһеҙ ҡулланылған 24 төрлө спиртлы эсемлек үрнәгенән анализдар алынған. Берҙән-бер осраҡта ғына составында спирт булған эсемлектең кеше һаулығына һәм ғүмеренә зыянһыҙ икәнлеге асыҡланған, ә ҡалғандарында ҡатмарлы эфирҙар, уксус альдегиды һәм башҡа зарарлы ҡушымталар барлығы асыҡланған.\nҺуңғы ярты йыллыҡта суррогат эсемлектәргә ҡаршы көрәш һөҙөмтәле икәнлеген күрһәтте. 267 cауҙа нөктәһенең 214-нең эшмәкәрлеге туҡтатылған. Әммә йәшел йылан менән шаярыусылар әлегә бар. Шуға ла район хакимиәттәре һәм йәмәғәт ойошмалары мөмкин тиклем тиҙ арала эскеселеккә ҡаршы көрәшкә нөктә ҡуйырға ниәтләй.\nБСТ Y.Metrika: 234


ТЫНМАҺЫН ҒЫНА ҠУРАЙЫҢ...\n2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. *\nРөстәм Шәрипов—2013 йылдың июнендә бик иртә донъя ҡуйған талантлы йәш ҡурайсы, Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, республика конкурстары лауреаты.\nҠурайсының яҡты иҫтәлегенә Республика ҡурайсылар конкурсы тәүҙә уның тыуған районында—Йылайырҙа ойошторолдо, Өфөлә тәү тапҡыр 2016 йылда уҙҙы. Ул саҡта музыкаль бәйгелә 80-дән ашыу башҡарыусы ҡатнашты. Проекттың ойоштороусылары—Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, республиканың Ҡурайсылар союзы.\nКүптән түгел үткән Рөстәм Шәрипов исемендәге асыҡ республика ҡурайсылар конкурсында бөтә республиканан йәмғеһе 110 башҡарыусы сығыш яһаны. Бәйгелә Сибай ҡалаһының Балалар музыка мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Fайсар Нәҙерғолов 12 йәштәгеләр араһында I урын яуланы. Р.Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейының 6-сы класс уҡыусыһын ҡурай уҡытыусыһы Илдар Хәсәнов (һүрәттә) әҙерләгән.\n—Конкурста «Ашҡаҙар» һәм «Ҡара тауыҡ» көйҙәрен уйнаным. Быға тиклем төбәк бәйгеләрендә генә сығыш яһаһам, әле республика күләмендәге ярышта үҙ көсөмдө һынап ҡарауҙы үҫеш тип ҡабул итәм,—ти Fайсар ҡыуанып.—Тоҡомобоҙҙа ҡурайсылар күп. Яҡташыбыҙ иҫтәлегенә арналған сарала ҡатнашыу миңә оло мәртәбә өҫтәне, сөнки атайым Йылайыр районының Юлдыбай ауылында тыуып үҫкән. Баш ҡаланан еңеү менән ҡайтыуымды ата-әсәйем, Салауат ҡустым, Сафия һеңлем ҙур түҙемһеҙлек менән көтөп алды. Бәйгелә яулаған призым—электр ит турағысы әсәйемә 8 Март—Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө уңайынан ҙур бүләк булды.\nМузыка мәктәбенең халыҡ инструменттары бүлегендә шөғөлләнгән малайҙың киләсәге өмөтлө. Уны оло еңеүе менән ҡотлайбыҙ һәм киләсәктә ҡурайы тынмауын теләйбеҙ.


1996 йылдың ноябрь айында Өфөлә, Пархоменко урамындағы 108 - се һанлы йортта башҡорт шағиры, фронтовик Батыр Вәлид хөрм әтенә мәрмәр таҡтаташ асылды. 1960 - 69 йылдарҙа шағир ошо й ортта йәшәгән һәм ижад иткән, 53 - сө һанлы фатирҙа ул йыш ҡына бала сағын, үҫмер йылдарын иҫлә гән, тормош биттәрен барлаған.\nБатыр Вәлид (Батыр Хажиәхмәт улы Вәлидов) 1905 йылдың 20 апрелендә Баймаҡ районының Туҡтағол ауылында эшсе - шахтер ғаиләһендә донъяға килә. Йәшләй етем ҡала, байҙарға ялланып көтөү көтә, алтын п риискыларында тир түгә.\n1920 йылғы иҫәпләү буйынса Туҡтағолда 109 йортта 497 кеше\nйәшәй. Был иҫәпләүҙәрҙә Батыр Вәлидтең исеме юҡ, сөнки был ваҡытта ул Т ашлы балалар йортонда тәрбиәләнә. 1923 йылда яҙмыш юлдары үҫ мерҙе В. И. Ленин исемендәге башҡорт интернат - мәктәбенә алып килә. Мәктәп йы лдарында ул әҙәбиәт менән мауыға, шиғырҙар яҙа башлай. Һуңын ан Башҡорт педагогия институтында белем ала.\nБатыр Вәлидтең исеме гәзит - журналдарҙа 1924 йылда күрен ә башлай.\n1926 - 1932 йылдарҙа шағир айырыуса абруй менән файҙалана. Бер - бер артлы китаптары баҫылып сыға башлай. Шағир үҙенсәлекле тел м енән\nхеҙмәт кешеләрен данлай, үҙенә яҡын булған шахта эшселәрене ң тормошо тураһында күп яҙа. Халыҡ яратып йырлаған "Салауат маршы", "И рәндектә" йырҙарының да авторы ул.\nФронтта Батыр Вәлид пулеметсы була. Бәхетһеҙлек уны алда көтә. 1943 - сө йылда ул ауыр контузия ала һәм, эҙемтә булар аҡ, күҙҙәре күрмәй башлай. Әммә Батыр Вәлид эшләүен дауам ит ә, яңы әҫәрҙәр ижад итә, китаптар сығара. Улар араһында "Минең бүләгем", "Һайланма әҫәрҙәр", "Йырлайыҡ , дуҫтар", "Күңел күҙҙәре", "Ҡурай моңо", "Йылдарым минең - йырҙарым" ш иғри йыйынтыҡтары бар, бер нисә лирик поэма ла ижад итә автор.\nБатыр Вәлид 1969 йылдың 26 февралендә вафат була.


Республика йәмәғәтселеге билдәле дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән Альберт Мифтаховты һуңғы юлға оҙатты\nХушлашыу митингына уның хеҙмәттәштәре, партиялаштары, яҡындары һәм туғандары килде.\nБилдәле дәүләт эшмәкәре Альберт Мифтаховтың 55 йәшенә генә етеп килгән сағында яҡты донъянан китеүе республика йәмәғәтселеге өсөн көтөлмәгәнлек булды. Йәштәр лидеры, сәйәсмән сифатында ул ныҡлап 1990 йылдар башында күренде. ВЛКСМ һүҙе тарихҡа киткәс ул тәүгеләрҙән булып республикала «Башҡортостандың демократик йәштәр союзын» ойоштороп етәкләне. Ул йылдар сәйәси ҙә, иҡтисади ҙа ваҡиғаларға бай булды. Был архив кадрҙарында Альберт Михтахов илдә, республикала барған үҙгәрештәрҙе туҡтатмау, яңы Башҡортостан төҙөү кәрәклеге хаҡында сығыш яһай. Шул уҡ осорҙа Альберт Ленар улы Халыҡ-ара йәштәр палатаһы Рәсәй бүлегенең вице-президенты вазифаһында ла торҙо. Сәйәсмәндәр, урындағы властар менән уртаҡ тел таба алмаған Альберт Мифтахов артабан сәйәсәттән ситләшеп, оҙаҡ йылдар коммерция ойошмаларында етәксе вазифаларҙа эшләй. Был йылдарҙа Альберт Мифтахов ныҡлап фән менән шөғөлләнә, философия фәндәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Политология өлкәһенә ҡағылышлы күп кенә монографиялар баҫтыра. 2012 йылда ул «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлегенең башҡарма комитетына етәкселек итә башлай. Артабан Президент хакимиәте башлығы урынбаҫары булып эшләне. Альберт Мифтахов республикала барлыҡҡа килгән «Яҡташтар» проектының да авторҙарының береһе.\nАльберт Мифтаховтың хеҙмәттәштәре, партия буйынса коллегалары, яҡындары әйтеүенсә, билдәле сәйәсмән, дәүләт эшмәкәре кешелеклелеге, кеселеклелеге менән айырылып торған. Иғтибарлы ғаилә башлығы һәм хәстәрлекле атай булған. Республика тормошонда, уның сәйәсәтендә тотош бер оло дәүерҙе һыйҙырырлыҡ ғүмер йәшәгән замандашыбыҙ Альберт Мифтахов Өфөнөң көньяҡ зыяратында ерләнде.


Саҡмағошта йәйге уҡыу залы ойошторолдо // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСаҡмағошта йәйге уҡыу залы ойошторолдо\n9:56, 4 июля 2012 Йәмғиәт\nСаҡмағош ауылында урындағы мәҙәниәт йорто янында асыҡ һауала йәйге уҡыу залы эшләй. Ул үҙәк район китапханаһы менән ойошторолған.\nЙәй — отпускылар һәм каникулдар осоро, шуға ла китапханаларға китап уҡырға теләүселәрҙең ағымы кәмей. Халыҡ иғтибарын йәлеп итеү маҡсатында, Саҡмағош үҙәк китапханаһы хеҙмәткәрҙәре күсмә уҡыу залы ойошторҙо. Улар барыһын да был проектта әүҙем ҡатнашырға һәм саф һауала китаптар һәм журналдар менән танышыу мөмкинлегенән файҙаланырға саҡыра. Йәйге залдың хеҙмәттәренән теләге булған һәр кеше файҙалана ала.


1 августан пенсиялар арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n1 августан пенсиялар арта\n16:20, 29 июля 2009 Иҡтисад\nРәсәйҙә 1 августан хеҙмәт пенсияһының страховка өлөшө 7,5 процентҡа күтәрелә. Башҡортостанда был артыу 943 меңдән ашыу пенсионерға ҡағыла.\nРәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, был инде йыл башынан алып пенсияны өсөнсө тапҡырына арттырыу. Хәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ, беренсе индексация 1 мартта үткәйне — хеҙмәт пенсияһының база өлөшө һәм социаль пенсия 8,7 процентҡа арттырылғайны. 1 апрелдән ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһының страховка өлөшө 17,5 процентҡа артҡайны.\nПенсияны киләһе арттырыу 1 декабргә билдәләнгән — хеҙмәт пенсияһының база өлөшө һәм социаль пенсия 31,4 процентҡа индексацияланасаҡ. Шулай итеп, 2009 йылда пенсиялар дүрт тапҡыр индексацияланасаҡ.\nРәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе идарасыһы Фоат Хантимеров һүҙҙәренә ҡарағанда, бөтә арттырыуҙар һөҙөмтәһендә республикабыҙҙа ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһының уртаса күләме 35 процентҡа артасаҡ һәм 6127 һум тәшкил итәсәк. Социаль пенсияның уртаса күләме йыл аҙағына пенсионерҙарҙың йәшәү минимумы күләменә етәсәк.\nПенсиялар һәм башҡа социаль түләүҙәргә 1 августан төбәк буйынса өҫтәмә рәүештә 226 миллион һум талап ителәсәк. Дөйөм алғанда, августан республика буйынса пенсиялар һәм айлыҡ аҡсалата түләүҙәргә сығымдар айына 5,9 миллиард һумдан ашыу тәшкил итәсәк.\nТеги: пенсия арта, индексациялау


Икмәк булһа, йыр ҙа була » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Сәйәсәт, иҡтисад » Икмәк булһа, йыр ҙа була\nИкмәк булһа, йыр ҙа була27.10.2017\nИкмәк булһа, йыр ҙа булыр, тиҙәр. Быйыл иһә мотлаҡ йырларға тейешбеҙ. Респуб-лика аграрийҙары баҫыуҙарынан мул уңыш йыйып алды, иң мөһиме - районыбыҙ игенселәре лә һынатманы. Республика кимәлендә яҡшылар рәтендә. Һөнәри байрамдарын ауыл хужалығы эшсәндәренең яҡты йөҙ һәм яҡшы һөҙөмтәләр менән ҡаршы алыуы беҙҙең өсөн дә ҡыуаныслы күренеш. Учалылар икмәк менән үҙҙәрен тулыһынса тәьмин иткән. Башҡа культураларҙы ла ауыл эшсәндәре етәрлек күләмдә туплаған.\nБайрам алдынан йылдағыса тармаҡ ҡаҙаныштарын барлау маҡсатында Учалы районы хакимиәте башлығы урынбаҫары, ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Арслан Нәзир улы Шәғәретдинов менән әңгәмәләштек.\n- Ауыл хужалығы көнөн күтәренке кәйеф менән ҡаршылайбыҙ. Ураҡ эштәре та-мамланды, район аграрийҙарының эшен нисек баһалайһығыҙ?\n- Районда алты ауыл хужалығы предприятиеһы эшләп килә, уларҙың дүртәүһе малсылыҡ продукцияһын етештереү менән шөғөлләнә, 123 крәҫтиән-фермер хужалығы һәм 13 меңдән ашыу шәхси хужалыҡ иҫәпләнә. Районда 24931 баш һыйыр малы бар, уның 2702 башы - ауыл хужалығы предприятиеларында, 1534-е - крәҫтиән-фермер хужалыҡтарында һәм 20695-е - шәхси хужалыҡтарҙа. Йылҡы һаны - 5539, ауыл хужалығы предприятиеларына - 1397, КФХ-ға - 1492, шәхси хужалыҡтарға 2650 баш тура килә. Һарыҡ менән кәзә - 21944 баш һанала. Мал аҙығы әҙерләүҙе һәм иген йыйыуҙы ваҡытында тамамланыҡ, куль-туралар ҡырҙа ятып ҡалма-ны. Игенселәргә, афариндан башҡа әйтер һүҙем юҡ. Һауа шарттары ла бик уңай килде, юғиһә, быға тиклем комбайндар һуғырға төшһә, йә ямғыр яуып ыҙалата, йәиһә ваҡытһыҙ ҡар төшөп игенде юҡҡа сығара торған ине.\n12810 тонна бесән (план буйынса 8100 тонна), 38318 тонна сенаж, 7940 тонна силос һәм 12000 тонна иген фуражы тупланған. Малдарға ҡышҡылыҡҡа етерлек аҙыҡ әҙерләнгән, ҡышты яҡшы сығыр өсөн 31 центнер аҙыҡ берәмеге кәрәк. Әлеге мәлдә уртаса бер башҡа 32,4 центнер тура килә, йыл ярымлыҡ за-пасыбыҙ бар.\nИген культуралары 13469 гектар майҙанда һуғылды (688 гектары ужым баҫыуҙары) 25582 тонна иген йыйылды. Һуңғы тапҡыр ошо күләмдә 2011 йылда уңыш йыйып алғайныҡ, ул ваҡытта сәсеү майҙандары ла ҙур ине.\nУртаса алғанда уңдырыш-лыҡ 20 ц тәшкил итә. Бойҙай гектарынан уртаса - 21 ц, һо-ло - 25 ц, арпа 22 ц бирҙе. Ҡайһы бер хужалыҡтарҙа гектар ҡеүәте тағы ла күберәк булды. Мәҫәлән, «Байрам-ғол» агрофирмаһында уртаса уңыш - 25,1, «Юлдаш» йәм-ғиәтендә - 26,4 ц, «Күмәс-Агро» йәмғиәтендә - 20,5 ц. Айырым баҫыуҙарҙы һәм хужалыҡтарҙы алғанда ла уңыш төрлөсә, Илсенән - «Кәримов», Ахундан - «Осҡон» хужалыҡтары арпа баҫыуынан гектарынан 50 ц уңыш алды. Төбәгебеҙҙә күптән түгел үҫ-терелә башлаған тритикале юғары уңыш менән ҡыуан-дырҙы. Байрамғолдар гекта-рынан - 29,2 ц йыйып алһа, «Аҡҡужа» КФХ-һы һуңғы ун йылға рекорд ҡуйҙы - 69,66 ц. Еңел автомобиленә генә һалып килтергән орлоҡтан 40 тоннанан ашыу уңыш алды. Арышы ла яҡшы - уртаса 30 ц.\n- Яҡшы уңыш алыуҙың сере һауа торошона ғына бәйлеме һеҙҙеңсә?\n- Төрлө хужалыҡтарҙа уңыш төрлөсә. Ергә яҡшы мөнәсәбәт булған, бар эштәр технологияны күҙәтеп, уңайлы агротехник мөҙҙәттә үтәлгән урындарҙа, әлбиттә, уңыш та юғары. Шуға ла һауа торошо уңайлы булмаһа ла, технологияларҙы теүәл үтәгәндә мул ғына уңыш йы-йып алырға мөмкин. Әлеге мәлдә, баҫыуҙарынан яҡшы уңыш алған аграрийҙар былтыр көҙҙән уҡ буласаҡ уңыштарына нигеҙ һалып ҡуйҙылар. Шуға ла, әгәр киләһе йылда ла игенең үҫһен өсөн хәҙерҙән үк әҙерлек эштәрен башларға кәрәк. Мәҫәлән, «Аҡҡужа»ны ғына алайыҡ, улар парға ҡал-дырылған ерҙәрен эшкәртеп сәсеп отошҡа сыҡты. Ужым игендәренән, нигеҙҙә, ошо рәүешле юғары уңыш үҫтереп алырға була. «Кәримов» хужалығы иһә бер нисә йыл рәттән картуф сәселгән баҫыуына арпа сәсеп яҡшы һө-ҙөмтәләргә иреште.\nБаҫыуҙа иген культура-ларын алмаштырып сәсеү системаһын ҡулланыу ыңғай һөҙөмтә бирә. Һәм, әлбиттә, күреүебеҙсә йыл да игенселәр өсөн уңай килде.\n- Тритикале тураһында күптән һөйләйбеҙ, әммә был культура-ға ниңәлер артыҡ әһәмиәт бирмәйҙәр.\n- Беҙҙең халыҡ артыҡ шик-сел, үҙ күҙе менән күрмәй, тотоп ҡарамай ышанып бар-май. Хужалыҡтар тәүҙә се-минарға барып, культураның нисек өлгөргәнен үҙ күҙҙәре менән күреп, тос башаҡтарын ҡулдарына алып ҡарағандан һуң ғына ҡыҙыҡһындылар. Һөҙөмтәһе булғас, хәҙер иһә башҡалар ҙа үҫтерергә ниәтләне. Мәҫәлән, агрофирма менән «Аҡҡужа» КФХ-һы сәсеү майҙанын ҙурайтты, «Юлдаш» йәмғиәте менән «Садыҡов» кәрҫтиән-фермер хужалығы тәүгә сәсәсәк.\n- Был иген культураһы нимәһе менән отошло?\n- Тритикале бойҙай ме-нән арыш гибриды. Исеме лә шунан килеп сыҡҡан: бой-ҙайҙың латинса исеменән («тритикум») беренсе өлө-шөн һәм арыштың («секале») икенсе өлөшөн алып ҡуш-ҡандар. Тритикале нигеҙҙә мал аҙығы культураһы, әм-мә унан икмәк тә бешерә-ләр, кондитер әйберҙәре лә етештерәләр. Күптәр, был культураны һатыу мәшәҡәтле, тигән фекерҙә, ләкин мин улар менән килешмәйем. Мәҫәлән, күрше Әбйәлил ра-йонының «Ҡыҙыл Башкирия» хужалығы күптән тритикале үҫтерә. Былтыр игендәрен Буранный элеваторына кило-грамын һигеҙ һум менән тап-шырҙылар, бойҙай менән бер хаҡта тиерлек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күпме генә тырышһаҡ та, төбәгебеҙҙә яҡшы сифатлы бойҙай үҫтереү мөмкинлеге юҡ беҙҙең климат тура килмәй. Барлыҡ технологияларҙы еренә еткереп үтәгән хәлдә лә күп тигәндә 3-сө класлы буласаҡ. Фураждан башҡа бер нимәгә лә ярамай. Тритикале иһә мал аҙығына ла яҡшы, сифаты буйынса бойҙайҙан ҡалышмай. Мәҫәлән, арышты малға ҡушып бирергә кәрәк, ә тритикале яҡшы эшкәртелә, уны үҙен генә лә ашатырға мөмкин.\n- Ят культураларҙы үҫтереү тәжрибәһе лә бар шикелле?\n- «Учалы МТС-ы» 85 гектар рыжиктан (шипкән) ярайһы уңыш алып килемле хаҡҡа һатты. Быйыл иһә 136 гектар ужым шипкәне сәсте, ҡышты имен-аман сыҡһа, майҙанын тағы ла ҙурайтырҙар бәлки. Хәҙерге ваҡытта бөртөк-лө культураларҙың хаҡы төштө. Шуға ла киләсәктә май культураларын үҫтереү отошло буласаҡ. Ни өсөн тигәндә, уларҙы яғыулыҡ, буяу изделиелары эшләгәндә файҙаланалар. Ошо рәүешле техник үҫемлектәр һәр ваҡыт ҙур һорау менән ҡулланасаҡ, хаҡтары ла юғары буласаҡ. Мәҫәлән, рапс быға тиклем дә 19-20 һум булды, әле лә ошо хаҡ менән ҡабул ителә. Ә ҡасандыр 20-25 һум торған ҡарабойҙай, бөгөн килеп - 8 һум, айырма күренә. Ғөмүмән, иген ни тиклем күберәк, уның хаҡы ла шул тиклем түбән. Май куль-туралары талымлы үҫемлек түгел, тиҙ ерегәләр, һыуыҡҡа бирешмәй. Ҡышҡыһын май культураларын үҫтереү технологияһын өйрәнеү бу-йынса семинарҙар, төрлө уҡыуҙар ойошторорға уй-лайбыҙ.\n- Ҡарабойҙай быйыл аграрийҙарҙы ныҡ һынаттымы?\n- Районыбыҙҙа ҡарабойҙай 3 мең гектарҙа үҫтерелә. Өс йыл рәттән уға хаҡ юғары булды. Йыл да яҡшы уңыш алып килдек, өҫтәүенә был культураны үҫтереү артыҡ ҡатмарлыҡтар тыуҙырмай ине. Быйыл иһә уңыш хөрт булды, гектарынан 8 ц ғына бирҙе. Аҡсаны төрлө валютала һаҡларға кәрәк, тигән кеүек, хужалыҡтарға ла культураларҙың төрлө-һөн үҫтерергә кәрәк, берәү менән генә сикләнеп ҡалырға ярамай. Сөнки береһе үҫеп, икенсеһе үҫмәҫкә лә мөмкин, «хәүефһеҙлек мендәре» һәр саҡ булырға тейеш. Беҙҙә күп йыллыҡ үләндәрҙе орлоҡҡа үҫтереү уңышлы бара, ошо йүнәлештә эшләгән хужалыҡтарыбыҙ ҙа, белгестәребеҙ ҙә бар. Мәҫәлән, люцернаны күп райондар үҫтерә алмай, ә беҙ үҫтерәбеҙ. Шуға күрә төбәгебеҙҙә рапс, рыжик, сурепицаны үҫтереүҙең ҡатмарлыҡтарын күрмәйем.\n- Ужым культуралары ниндәй майҙанды биләй?\n- 18 октябргә алынған мәғ-лүмәттәр буйынса 1450 гектар ужым культуралары сәселгән. Ужым арышы - 930 га, тритикале - 287 га, ужым бойҙайы - 87 га, ужым шипкәне (рыжик) 146 га биләй.\n- «Байрамғол агрофирма-һы»ның Ураҙ комплексын тулыландырыу нисек бара?\n- Уральск комплексы тулы көскә эшләй, унда һауын һыйырҙары тора. Ураҙ комплексында әлеге ваҡытта йәш мал аҫрала, план буйынса беҙ уны мотлаҡ һауын һыйырҙары менән комплектларға тейеш-беҙ. Был эш киләһе йылға атҡарыла башлаясаҡ.\n- Ғөмүмән, малсылыҡ тармағында берәй үҙгәрештәр көтөләме?\n- Дөрөҫөн әйткәндә, малсылыҡ тармағында мотлаҡ тәр-тип булдырырға кәрәк, был ауыл хужалығы предприятиеларына ғына түгел, шәхси хужалыҡтарға ла ҡағыла. Районда берәҙәк малдар күп, хужалары көтөүгә ҡыумай, ҡайҙа теләйҙәр, шунда йөрөйҙәр. Уларҙың иҫәбе лә алып барылмай. Шуға күрә, киләһе йылдан малдарҙы биркалау, тамға һуғыу йә чип ҡуйыуҙы етди контролгә аласаҡбыҙ. Бе-рәй хәл була ҡалһа, шундуҡ хужаһы яуап бирәсәк.\n- Төбәгебеҙҙә балыҡ үрсетеүгә нисек ҡарайһығыҙ?\n- Эште дөрөҫ алып барғанда балыҡ үрсетеп яҡшы табыш алырға мөмкин. Был тәңгәлдә эшҡыуар Рәшит Ҡауыев уңышлы эшләп килә. Быйыл өс йәш кеше ер алып, балыҡ үрсетеү менән шөғөлләнер-гә уйлай. Башланғыстары уңышлы булһын, тип теләйбеҙ. Ураҙ комплексы эргәһендәге Талышман күлен файҙаланыуға алып, 20 гектар майҙанда бағыр (форель) үрсетеүгә тотондолар. Ите ҡиммәтле, юғары сифатлы булып һанала.\n- Арслан Нәзир улы, әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт.\nАгроном - ул ер табибы\n«Кем дә кем, бер башаҡ үҫкән ерҙә тағы берҙе үҫтерә, бер үлән һабағы үҫкән ерҙә икене үҫтерә, ул кешегә барлыҡ ғаләм рәхмәтле булыр», - тип яҙып... Тотош уҡырға\nҠояш кәрәк, ҡояш\nБыл аҙнала районда ураҡ эштәре старт алды. Беренсе булып «Күмәс-Агро», «Юлдаш», «Байрамғол» агрофирмаһы», «Урал аръяғы-Агро» МТС-ының Учалы филиалы... Тотош уҡырға\nУңыш йыйыу мәле етә\nРайон хакимиәтендә хакимиәт башлығы, ауыл хужалығы бүлеге белгестәре, хужалыҡтар етәкселәре ҡатнашлығында уҙған семинар-кәңәшмәлә быйылғы иген уңышын... Тотош уҡырға\nБыйыл район хужалыҡтарының ураҡ эштәрен иртә тамамлауҙары барыбыҙ өсөн дә көтөлмәгән хәл, әлбиттә. Быға тиклем мөһим кампания сентябрь аҙағынаса... Тотош уҡырға\nМал аҙығы әҙерләү ҡыҙыу бара\nМалсылыҡ тармағы өсөн иң мөһим осор етте - районда мал аҙығы әҙерләү кампанияһы ҡыҙғандан-ҡыҙа. Һуңғы арала яуып үткән ямғырҙар үләнгә һиҙелерлек... Тотош уҡырға


“Үҫеш ҡеүәте бар”\n9 Апрель 2019, 15:38\nБашҡортостан иҡтисадында урман сәнәғәте комплексының өлөшө – ни бары 1,5 процент. Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың пленар ултырышында республика Хөкүмәтенең 2018 йылғы эшмәкәрлеге тураһында сығыш яһап, Радий Хәбиров ошондай күрһәткесте телгә алды.\n– Үҫеш ҡеүәте бар. Урман хужалығы, Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлыҡтарына урманды һаҡлау, уны тулыландырыу йәһәтенән сара күреү фарыз. Ағасты рөхсәтһеҙ киҫеүгә контроль – мөһим мәсьәлә. Ҡарт ағастарҙы ҡырҡырға, шул уҡ ваҡытта урманды тергеҙеү менән әүҙем шөғөлләнергә, үҫентеләрҙе хәстәрләргә кәрәк. Был өлкәлә эшкәртеүгә иғтибар талап ителә. Беҙ “Кроношпан” менән ауыр юл үттек. Һөҙөмтәлә урмандарыбыҙ таҙара бара. Әммә “Кроношпан”дың беҙҙең, Башҡортостан урманында үҫкән ағасты эшкәртеүе мөһим, – тине Радий Хәбиров.\nБылтыр Башҡортостанда ағас әҙерләү техникаһы һатып алыуға сығымды субсидиялай башланылар.\n– Бындай дәүләт ярҙамы һөҙөмтәлелеген иҫбат итте. Техника исемлеген ағас эшкәртеү ҡорамалдары менән киңәйтергә һәм был маҡсатҡа 150 миллион һум бүлергә ҡарар ителде, – тине төбәк етәксеһе.


«Салауат Юлаев» командаһы «Трактор»ҙы еңеп, серияла алға сыҡты // Спорт | новости башинформ.рф\n9:30, 21 марта 2018 Спорт\n«Салауат Юлаев» командаһы «Трактор»ҙы еңеп, серияла алға сыҡты Фото: «Салауат Юлаев» хоккей клубы сайты\nӨФӨ, 2018 йыл, 21 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nСиләбелә Өфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы КХЛ плей-офында сирек финалдағы өсөнсө матчта «Трактор»ҙы еңде – 3:2. Силәбеләр осрашыуҙы яҡшыраҡ башланы – ике осор һөҙөмтәләре буйынса ике шайбаға алда барҙы. Әммә уйындың өсөнсө өлөшөндә Эркка Вестерлунд тәрбиәләнеүселәре матч барышын ҡайтанан үҙгәртте – өфөләр дүрт минут һәм 9 секунд эсендә ҡаршылаш ҡапҡаһына өс шайба индерҙе.\n«Салауат Юлаев» хоккей клубының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, башта Максим Майоров шайбаны ҡапҡа эргәһендәге майҙанға ебәрҙе, унан ул Михаил Юньковтың тимераяғынан ҡапҡаға ҡаҡсыны. Һуңынан, бишкә дүрт уйынында, Линус Умарк туры һелтәп, шайбаны «Трактор»ҙың ҡапҡаһына оҙатты. Аҙаҡ Юньков Филип Ларсен ебәргән шайбаны ҡапҡа эргәһендәге хәүефле урындан ебәреп, йәнә уңышҡа өлгәште.\nӨфө командаһы ҡунаҡта еңеү яуланы һәм серияла алға сыҡты – 2:1.\nШаршамбы, 21 мартта, киске сәғәт 7-лә «Трактор» менән серияла дүртенсе уйын була.\nТеги: хоккей, Салауат Юлаев


Рөстәм Хәмитов Асҡын районында булды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Асҡын районында булды\n13:13, 30 января 2012 Сәйәсәт\n27 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Асҡын районында булды. Эш сәфәре барышында төбәк башлығы социаль өлкә объекттарының торошон тикшерҙе һәм территорияны социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереү мәсьәләләре буйынса күсмә кәңәшмә үткәрҙе.\nАсҡын районы үҙәгендә Рөстәм Хәмитов мәҙәниәт һәм ял паркы төҙөлөп ятҡан урында булды һәм уны төҙөкләндереү проекты менән танышты. Башҡортостан Президенты парк булдырыу идеяһын хупланы, Асҡындың әүҙем үҫешеүен һәм халыҡҡа ял итеү өсөн төҙөкләндерелгән урын кәрәк булыуын билдәләне.\nАртабан Рөстәм Хәмитов 160 урынлыҡ яңы балалар баҡсаһы төҙөлөшө менән танышты. 2012 йылдың авгусында мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын сафҡа индереү планлаштырыла. Муниципаль хакимиәт вәкилдәре һүҙҙәренсә, Асҡында 300-ҙән ашыу сабый балалар баҡсаларына сиратта тора.\nШулай уҡ Асҡын ауылында Рөстәм Хәмитов Үҙәк район дауаханаһында булды. Республика башлығы терапия корпусын, поликлиниканы һәм балалар стационарын ҡараны. Дауахана етәкселәре хәбәр итеүенсә, бында терапевтар, офтальмологтар, педиатрҙар, неврологтар һәм башҡа белгестәр етешмәй. Дауалау учреждениеһы табиптарының уртаса айлыҡ эш хаҡы 27 мең һумдан аша.\nМедицина учреждениеһы етәкселәре дауахананың иҫке бер бинаһына иғтибарын йүнәлтте, ул 1887 йылда төҙөлгән. Ошоға бәйле дауалау майҙансыҡтарын киңәйтеү проекты әҙерләнгән, уға ярашлы 60 урынлыҡ яңы дауалау корпусы төҙөләсәк. Объект хаҡы – яҡынса 200 миллион һум. Район етәкселеге алдағы йылдарға проектты республиканың адреслы инвестицион программаһына индереү өсөн уны Башҡортостан Хөкүмәтенә ебәрәсәк.\nЭш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов «Асҡын урманы» дәүләт унитар предприятиеһында булды, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Цех ҡеүәте йылына ике мең кубометр ағас тәшкил итә. Предприятие продукцияһы һорау менән ҡуллана, әммә 2011 йылды предприятие көскә ыңғай баланс менән тамамлаған.\nАсҡын ауылының Гагарин урамында Рөстәм Хәмитов күп фатирлы өс ҡатлы торлаҡ йортто ҡараны. Унда йәшәүсе Лилиә Мөхәмәтйәнова үткән йылдың ноябрендә рәсми сайт аша Башҡортостан Президентына 1977 йылда төҙөлгән йортҡа капиталь ремонт яһау үтенесе менән мөрәжәғәт иткән. Мөрәжәғәт республиканың Дәүләт торлаҡ инспекцияһына ебәрелгән. Бөгөнгө көнгә ремонт эштәре өлөшләтә генә үткәрелгән. Рөстәм Хәмитов район башлығына ҡыҫҡа сроктарҙа бындағы барлыҡ етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә ҡушты.\nҠубыяҙ ауылында Башҡортостан Президенты урта мәктәп эшмәкәрлеге менән танышты. Уҡыу йорто айырым корпустарҙа урынлашҡан. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре авария хәлендә. Төбәк башлығы балаларҙың уҡыуы менән ҡыҙыҡһынды һәм башҡорт теле дәресендә булды.\nБынан һуң Асҡын районы үҙәгендә Рөстәм Хәмитов районды социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәрҙе.\nРеспублика башлығы Асҡын районының төрлө сәбәптәр арҡаһында үҙенең иҡтисади күрһәткестәре менән маҡтана алмауын билдәләне. «Был эшселәрҙең күпләп китеүе, предприятиеларҙың ябылыуы менән бәйле».\nПрезидент һүҙҙәренсә, «төбәктең ыңғай һәм кире яҡтары бар. Бында урман, нефть бар. Асҡын районы биләмәһендә 200 мең тоннанан ашыу нефть сығарыла, был бәләкәй һан түгел. Ә халыҡ килеме, ауыл бюджеттары ҙур түгел. Проблемалар етерлек. 10-15 йыл элек төҙөлә башлаған ташландыҡ объекттар ҙа бар».\nРеспублика башлығы районға эш сәфәренән алған тәҫьораттары менән бүлешеп, ауылдарҙа емерелеп барған конструкцияларҙың булыуын билдәләне. Президент һүҙҙәренсә, уға территориялағы хәлде тулыһынса асыҡларға кәрәк. Һәм шуға ярашлы бергәләп системалы эшләү зарур.\nӘлим Фәйезов | фото: Динар Кәлимуллин\tавтор: Әлим Фәйезов | фото: Динар Кәлимуллин


2014 йылдан республикала «Урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы» уңышлы эшләп килә\nУнда ҡатнашырға теләүселәр һаны йылдан-йыл арта. Сөнки был проект йылдар буйы ҡул етмәгән проблемаларҙы хәл итеүҙең бер юлы. Баймак районының Семеновский ауылында һыу үткәреү мәсьәләһе урындағыларҙы борсоған киҫкен проблема ине. Былтыр ауыл халҡы ошо программала ҡатнашып, урамдарға колонкалар үткәрергә ҡарар итә. Һөҙөмтәлә һыу трассалары яңыртыла, 50-ләп ғаилә йорттарына һыу индереүгә ирешә.\nАуыл ерендә йәшәүселәр ҙә бөгөн ҡаланыҡынан кәм булмаган шарттарға ынтыла. Өйөндә һыуы ла ағып торһон, тәбиғи газы ла булһын.Ләкин ул унайлыктарҙы кемдер тыуҙырмай, ә барыһы ла кешенең үҙ тырышлығынан тора. Был проекттын үҙенсәлеге лә шунда - ниндәйҙер проблеманы хәл итеүҙә кешеләрҙен үҙе башлап инициатива күрһәтеүе һәм урындағы хакимиәт, эшкыуарҙар менән тығыҙ бәйләнештә эшләүе. Былтыр Симун ауылы халкы һыу үткәреү проблемаһын хәл итә. Һыу трассалары яңыртыла, урамдарға колонка ҡуйыла. Шул ынғайҙан 47 ғаилә йортона ла һыу үткәреп кала.\nАуылда 350-ләп кеше йәшәй, тәбиғи газ менән улар 7-8 йыл самаһы файҙалана. Хәҙер тулыһынса һыу мәсьәләһе хәл ителһә, йәшәү шарттары ҡаланыҡынан һис тә ҡалышмаясак.\nУрындағы башланғыстарҙы яклау проектында кешеләрҙен үҙ инициативаһы, теләге менән катнашыуы ‐ ауылда социаль проблемаларҙы хәл итеү менән бергә, уртак көс менән төҙөлгән обьекттарға һаксыл ҡараш та тәрбиәләй, халыктын әүҙемлеге лә арта, хужаларса ҡараш барлыҡҡа килә.


Ҡояштай балҡытып донъяны » Башкортостан кызы\nҠояштай балҡытып донъяны\nБашҡортостан Республикаһы ҡатын-ҡыҙҙар союзы апрелдә 25 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Ул – республикабыҙҙың мәҙәни, ижтимағи, сәйәси тормошона ҙур йоғонто яһаусы йәмәғәт ойошмаларының береһе, төйәгебеҙҙәге бер мөһим ваҡиға ла уның ҡатнашлығынан башҡа үтмәй. Ҡала һәм райондарҙа – 70, ауылдарҙа – 946, предприятиеларҙа һәм ойошмаларҙа – 585, йәшәү урындары буйынса (мәҫәлән, йорттар идаралығында) 183 ҡатын-ҡыҙҙар советтарын берләштерә ул. Шулай уҡ төрлө милләт ҡатындарын дөйөм маҡсатҡа туплаусы ла булып тора: башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте, татар ҡатын-ҡыҙҙарының “Сәхипьямал” йәмғиәте, украин ҡатын-ҡыҙҙарының “Берегиня” ойошмаһы кеүек, үҙ аллы эшмәкәрлек алып барыусы йәмғеһе ете берекмә уға ҡарай. Ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтен бына оҙаҡ йылдар инде республикабыҙҙа, унан ситтә киң билдәле йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт Палатаһы ағзаһы, үҙе лә, һүҙе лә ялҡын Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы Солтанова етәкләй. Ойошманың юбилейы айҡанлы уның менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Әлбиттә, Башҡортостанда ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте тарихы сирек быуат менән генә иҫәпләнмәй, 1987 йылдың яҙында был хәрәкәттең яңы осоро башланды, тип әйтеү дөрөҫөрәк булыр, моғайын. Ғәмәлдә тарихыбыҙ XX быуат башынан юл ала. 1907 йылда Өфө ҡала мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының хәйриә йәмғиәте төҙөлә, уның рәйесе итеп Мәрйәм Солтанова һайлана.\n1917 йылдың июнендә Ырымбурҙа Бөтә башҡорт ҡоролтайында ирҙәр араһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ делегат, Һарытауҙан килгән 17 йәшлек Рабиға Йомағолова (Ҡушаева) һәммәһенең иғтибарын ҡатын-ҡыҙҙың аяныслы хәленә йүнәлтә. Һөҙөмтәлә ҡор, ҡатын-ҡыҙҙың тиң хоҡуҡлығын һыҙыҡ өҫтөнә алып, был мәсьәлә буйынса ҡарар ҡабул итә. Аҙаҡ Рабиға Башҡорт АССР-ы өлкә комитетының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеген етәкләп, әсәләрҙең, балаларҙың хәлен еңеләйтеү буйынса ҙур эштәр башҡарасаҡ. Батыр башҡорт һылыуының ғүмере Мәскәүҙә, Мәғариф буйынса халыҡ комитетында эшләп йөрөгән сағында, билдәһеҙ кешеләр тарафынан өҙөлә. Союздың 25 йыллығы уңайынан, Рабиға Ҡушаеваға халҡыбыҙҙың оло ихтирамын белдереп, мемориаль таҡта ҡуйырға йыйынабыҙ.\n– Бөгөн ойошма алдында торған мөһим эштәр хаҡында һөйләп үтһәгеҙсе.\n– Урындарҙа советтарыбыҙ ҡатын-ҡыҙҙың йән таянысы, кәңәшсеһе, яҡлаусыһы, уны үҫешкә, заман һулышын тойоп йәшәргә әйҙәүсе булып ҡына ҡалмай, ғаиләне, уның ҡиммәттәрен нығытыуға, әхлаҡи бағаналарыбыҙҙы һаҡлауға әйтеп бөткөһөҙ ҙур тырышлыҡ һала. Ойошмабыҙ республикала бик күп матур эштәр башында тора. Бары береһен атап үтеү менән сикләнәм: халҡыбыҙҙы эскелектән арындырыу, сәләмәт тормошҡа йәлеп итеү маҡсатында беҙ иғлан иткән айыҡ ауылдар бәйгеһен бөтә республика күтәреп алды, был акцияға тиҫтәләрсә ауылдар ҡушылды.\nБер аҡыл эйәһе былай тигән: “Ир-атҡа даланлы булыу өсөн өс тапҡыр уңыу фарыз: әсәнән, бисәнән, мөғәллимәнән”. Был әйтем әҙәми зат бәхете, ғөмүмән, йәшәйешебеҙҙең ни тиклем ҡатын-ҡыҙға бәйле икәнлеге хаҡында һөйләй. Илебеҙ яҙмышы ла донъя тотҡаһы булған ҡатын-ҡыҙ ҡулында.\nӘле беҙ гражданлыҡ йәмғиәте төҙөү юлындабыҙ. Радио-телевидениенан көн дә ишетелгән был һүҙҙәр күптәр тарафынан бик рәсми, ят ҡабул ителәлер, бәлки. Ләкин беҙ тормошобоҙҙа барған үҙгәрештән – заман үҫешенән ситтә ҡала алмайбыҙ. Урындарҙа ҡатын-ҡыҙҙар советтарының, ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар ҡорҙарының власть менән берлектә эшләүенә өлгәшергә ынтылабыҙ. Битарафлыҡтан арыныу, ваҡиғаларға үҙ ҡарашын белдереү, йәнтөйәгебеҙ, илебеҙ, киләсәгебеҙ өсөн яуаплылыҡ күрһәтеү – ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа ошо сифаттарҙы үҫтереп, ижтимағи, социаль ынтылышын күтәрергә тырышабыҙ.\n– Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, республикала эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙың 57 проценты юғары йәки махсус урта белемле, ирҙәрҙең – 35 проценты ғына. Әммә ҙур сәйәсәттә лә, юғары власть органдарында ла гүзәл зат бармаҡ менән һанарлыҡ. Һеҙҙең был күренешкә фекерегеҙ нисек булыр?\n– Ҡатын-ҡыҙҙың белемгә ынтылышы иҫ китмәле ҙур. Сөнки ул булмышы менән камиллыҡҡа ынтыла: һөнәри өлкәлә лә, донъя көткәндә лә. Ләкин ул ир өҫтөнән хакимлыҡ итеүҙе маҡсат итмәй. Аҡылы, һөнәри әҙерлеге өҫтөн хәлдә лә, урынбаҫар вазифаһында ҡалыусан. Ир-аттың баш булырға ынтылыуы, ҡатын-ҡыҙҙың уға юл биреүе, моғайын, быуаттар буйы һалынған генетик хәтерҙән киләлер.\nӘ кешелектең үҫеш тарихынан күренеүенсә, иң һәләкәтле осорҙарҙа ҡатын-ҡыҙҙың идараны үҙ ҡулына алыуы арҡаһында әҙәм балаһы иҫән ҡалған бит. Донъялар көйләнеп киткәс, теҙген йәнә ир-ат ҡулына күскән. Башҡорт халҡы тарихында ла тотош ырыуҙар менән етәкселек иткән ил инәләре – бейбисәләр билдәле. Матриархат – миһырбанлы зирәклек хакимлыҡ иткән дәүер. Бөгөн ил, халыҡ яҙмышын хәл иткәндә ҡатын-ҡыҙҙың әсәләрсә хәстәрлеге, мәрхәмәтле аҡылы ни тиклем кәрәк булыуын һөйләп тороу ҙа артыҡ. Былтыр Башҡортостандан Рәсәй Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһына һайланған ун алты депутаттың өсөһө гүзәл зат булыуы күңелгә аҙ булһа йылылыҡ өҫтәй. Ҡатын-ҡыҙ шәфҡәте менән һуғарылған камил ҡанундар күберәк булыр көн дә етер, тигән ышаныс уята.\n– Ойошмағыҙ йыш ҡына “Ирҙәрҙе һаҡлайыҡ!” тигән саралар ҙа үткәрә. Көслө зат, киреһенсә, үҙе ҡатын-ҡыҙҙы һаҡларға тейеш түгелме һуң?\n– Һүҙ ирҙәргә өфөлдәтеп өрөп тороу тураһында түгел, икенсе нәмә хаҡында. Мәғлүмәттәр буйынса, бер иргә бала табыу йәшендәге дүрт ярым ҡатын тура килә. Был ир-аттың зат булараҡ кәмеүгә табан барыуы тураһында һөйләй ҙә баһа. Ҡатын-ҡыҙ һаулығы хаҡында күп һүҙ алып барабыҙ, ирҙәр сәләмәтлеге бөтөнләй иғтибарҙан ситтә ҡалды. Ә һау бала табыу өсөн уларҙың икеһенең дә сәләмәт булыуы шарт. Бөгөн иһә һалдатҡа саҡырылыусыларҙың яртыһы ауырыу. Ирҙәр – беҙҙең улдарыбыҙ, балаларыбыҙҙың атайҙары. Беҙ, әсәйҙәре һәм ҡатындары, ҡайғыртмаһаҡ, уларҙы кем ҡайғыртыр. Ғаиләләр имен булһын, тормош алға барһын, ҡатын-ҡыҙҙың үҙенә лә йәшәүе рәхәт булһын өсөн ир-аттың бар яҡлап һау булыуы кәрәк. Милләт сәләмәтлеге лә шуға бәйле.\n– Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа иң һоҡландырғаны…\n– Сабырлыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға бер заманда ла йәшәү еңел булмаған. Бөгөнгө ҡатмарлы тарихи осорҙа улар сабырлыҡ ҡына түгел, сәйәси аҡыл да күрһәтә. Яңы ғына үткән Рәсәй Президентын һайлауҙа комиссия ағзалары ла, һайлаусыларҙың күбеһе лә ҡатын-ҡыҙ булды. Путин өсөн тауыш биреүселәрҙең дә башлыса гүзәл зат булыуына иманым камил. Сөнки ил хәстәрен йөрәге аша үткәреүсе ҡатын-ҡыҙға түңкәрелештәр кәрәкмәй, ул тотороҡлолоҡ яҡлы.\nҮҙе, балаһы хаҡында бәләкәй генә хәстәрлеккә лә ниндәй ҙур рәхмәт менән яуап бирә белә әсәләребеҙ! Әсәлек капиталы бирелә башлағас, илдә тыуым артты. Ә бит уға тиклем үлем тыуымдан күп булып, халыҡ һаны кәмеүгә табан киткәйне.\nҠатын-ҡыҙҙарыбыҙҙа мине көйөндөргән сифат та бар – ғаилә мөнәсәбәттәре ҡороу, әсә булыу белеме етешмәүе. Ҡыҙ балаға ул ғилем мәктәптә лә, юғары уҡыу йортонда ла бирелмәй. Абына-һөрлөгә, хаталар аша уға эйә булғансы, күпме күңелдәр ҡыйрала, ғаиләләр тарҡала. Беҙ республикала хаҡлы ялдағылар өсөн уңышлы эшләүсе халыҡ университеты тәжрибәһенә таянып, әсәлек университеты булдырырға ниәтләнек. “Әсәлек бәхете буйынса ҡыҫҡа курс”ты Рєсєй дєүлєт социаль университетыныњ Өфө филиалы һәм Башҡортостан Республикаћы Президенты љарамаѓындаѓы дєүлєт хеҙмәте һәм идараһы академияһы белгестәре менән берлектә алып барасаҡбыҙ. Әсәләргә ғаилә, бала психологияһы буйынса ғына түгел, хоҡуҡи белем дә бирергә уйлайбыҙ. Юғиһә, хоҡуҡи белемдәре юҡлыҡтан, күп ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ үҙҙәрен, балаларын яҡлай алмайынса, күҙҙәре бәйләнгәндәй йәшәй.\n– Тантаналы ваҡиға айҡанлы ниндәй саралар үткәреү күҙҙә тотола икән?\n– Шаулап байрам итергә йыйынмайбыҙ, көндәлек эш менән мәшғүл буласаҡбыҙ. Бөтә сараларыбыҙ республикабыҙҙа иғлан ителгән Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау йылы рухына ауаздаш. Ойошмабыҙҙың юбилейы уңайынан ҡатын-ҡыҙҙар советтары араһында конкурс иғлан иттек. Уның маҡсаты – гүзәл затты ижтимағи, мәҙәни тормошҡа, эшҡыуарлыҡ, хужалыҡ эшмәкәрлегенә ылыҡтырған, ғаиләләрҙең, бигерәк тә ауылда йәшәүселәрҙең хәлен яҡшыртыуға тырышлыҡ һалған ҡатын-ҡыҙҙар советтарын асыҡлау, улар эшенә йәмәғәтселек иғтибарын йәлеп итеү.\n25 йыл ваҡыт арауығы, бер ҡараһаң, ҙур ҙа, бәләкәй ҙә кеүек. Эшләп өлгөрмәгән эштәребеҙҙе лә, өлгөргәндәрен дә барлайбыҙ. Сафтарыбыҙға йәштәрҙе йәлеп итеү зарур. Һалҡын иҫәпкә ҡоролған заманда эскерһеҙ, бушлай, хатта рәхмәт көтмәйенсә халыҡ өсөн хеҙмәт итергә әҙер йәштәр булыуы ҡыуандыра.\n– Йөрәк көсө талап иткән эштә таяныс булыр кешеләр кәрәк…\n– Баймаҡтан Луиза Ҡаһарман ҡыҙы Дәүләтшина, Нуримандан Елена Леонардовна Курбанова, Кушнарендан Минзәлә Тәлғәт ҡыҙы Вәлиева, Стәрлетамаҡтан Люциә Файыҡ ҡыҙы Шәйәхмәтова, Баҡалынан Фәимә Сәлих ҡыҙы Бүләкова ћәм башҡа күптәр, үҙҙәре һымаҡ ялҡынлы йөрәклеләрҙе туплап, ғаиләләребеҙҙең рух ҡалҡаны булып торалар. Тиҫтәләрсә йылдар буйы ҡатын-ҡыҙҙар советын етәкләп, был эште лайыҡлы вариҫтарына тапшырған ханымдарға, мәҫәлән, Әбйәлил районынан Таңһылыу Шакирйән ҡыҙы Ирғәлинаға, Асҡындан Мәүлиә Ғәлимйән ҡыҙы Мөғтәбәроваға ихтирамыбыҙ сикһеҙ. Ябай ҡатындарҙың ышанысы, яҡын күреүе, хаҡ баһаһы беҙҙе тағы ла матурыраҡ эштәргә дәртләндерә.\n– Моғайын, журналыбыҙҙы уҡыусы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға әйтер һүҙегеҙ барҙыр?\n– Ил-йортобоҙҙо бәлә-ҡазалар урап үтһен, иртәгәһе көн яҡшыраҡ булыр, тигән өмөт күңелегеҙҙән китмәһен. Ҡәҙерле кешеләрегеҙҙән ҡә-ҙер-хөрмәт күрергә яҙһын. Тәбиғәттең беҙҙе тап үҙе кеүек – бөтмәҫ ҡеүәткә эйә итеп яралтыуын һәм, донъя мәшәҡәте ни тиклем ауыр булһа ла, матурлыҡ һибергә тыуыуыбыҙҙы хәтеребеҙҙә тотайыҡ. Эстән дә, тыштан да нур сәсеп торған ҡатын бер ыңғайҙан өс ҡуянды ата: үҙен ҡыуандыра, ир-атты һоҡландыра, әхирәттәрен матур булырға өндәй йә көнсөлдәрҙе көнләштерә. Күңеле күтәренке булғас, һүҙе үтемле, эше ырамлы. Иң йоғонтоло ҡоралы – йылмайыуы менән әсир итә ул. Бейек үксәле туфлиҙарҙы кейегеҙ ҙә, ҡояш кеүек бөтә донъяны балҡытып, алға!


Земфира хәҙер Өфөлә йәшәй\nӘммә һүҙ эстрада йондоҙо хаҡында түгел. Баш ҡалалағы зоопарк хужалары кескәй бенгаль юлбарыҫына билдәле яҡташыбыҙҙың исемен биргән. Һирәк осрай торған был йәнлек Екатеринбургтан алып ҡайтылған. Быйыл июнь уртаһында донъяға килгән йәнлекте Өфө зоопаркы ягуарға алмаштырып алған.\nЗемфира дүрт айлыҡ ҡына булыуға ҡарамаҫтан, бик уҫал. Зоопарк хужалары әйтеүенсә, йәнлекте инәһенән иртә айырғанда ғына ҡулға эйәләштерергә мөмкин. Ә был бенгаль юлбарыҫы инәһе янында оҙаҡ торған. Кешеләр менән уртаҡ тел тапҡан йәнлектәрҙе цирк ареналары көтһә, Земфира кеүек ҡырағайҙар зоопарк ситлектәренә эләгә. Әле Өфөлә бенгаль юлбарыҫының тағы берәүһе бар, әммә ул үтеп барышлай ғына, йәғни күсмә зоопарк менән килгән. Аҡлы-ҡаралы бенгаль юлбарыҫы - һирәк осрай торған йәнлектәрҙең береһе. Ул 70-се йылдар уртаһында яһалма ысул менән сығарылған. Әле был төр Рәсәйҙең дүрт ҡалаһындағы зоопарктарҙа ғына бар, Өфө - бишенсеһе. Бенгаль юлбарыҫы төҫө менән генә түгел, кәүҙәһенең ҙурлығы менән дә айырылып тора. Мәҫәлән, өс йәшлек ошо йәнлек 250-300 килограмм тирәһе тарта. Сипайлово биҫтәһендә урынлашҡан Өфө зоопаркы ла, ваҡытлыса Первомайский паркында туҡтаған күсмәһе лә эшҡыуар Владимир Айвазяндыҡы. Ул ситлектәрҙәге һәр бер йәнлек, хайуан йәки ҡош хаҡында сәғәттәр буйы һөйләй ала. Эшҡыуарҙың ике йөҙгә яҡын ҡырағай дуҫтары бар, уларҙың күбеһе халыҡ-ара «Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән. Владмир Айвазян йәнлектәр өсөн стационар зоопарк булһын ине тигән теләктә.\nВладимир Айвазян, зоопарк директоры: «Беҙ йәнлек-хайуандарҙы яҡшы итеп ҡарайбыҙ, сифатлы ит, витаминдар ашатабыҙ. Шуға күрә лә уларҙың йөнө ялтырап тора, килгән белгестәр һәр ваҡыт аптырап ҡайта. Әммә йәнлектәргә киңлек, уңайлыҡтар кәрәк. Өфөнөң үҙ зоопаркы булырға тейеш. Мин бар йәнлек-хайуандарымды уларға тапшырырға, тәжрибәм менән уртаҡлашырға ризамын».\nӨфөлә зоопарктарҙан тыш вольер ҙа бар. Ул Урмансылар паркында урынлашҡан. Бында ла тиҫтәнән ашыу төр йәнлек-хайуандар йәшәй. Әммә вольерға килеүселәр әйтеүенсә, ситлектә тороусыларҙы йәлләп йөрәк өҙөлә. Урын тар, хәрәкәт итерлек ер юҡ, ситлектәр алыҫ урынлашҡан, кескәйҙәр күрерлек түгел. Миллиондан ашыу кеше йәшәгән күрше Һамар, Силәбе, Пермь, Ҡазан ҡалаларының барыһында ла зоопарктар бар. Халыҡ әйтеүенсә, Өфө лә ошо исемлектә лайыҡлы урын алырға тейеш. Был, бер яҡтан, йәнлектәргә уңайлы шарттар тыуҙырырға булышлыҡ итһә, икенсенән, халыҡ өсөн үҙенсәлекле ял үҙәге буласаҡ. Ә балалар өсөн тере зоология китабы.


Өс бүлмәле фатирҙарға тағы хаҡ артты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨс бүлмәле фатирҙарға тағы хаҡ артты\n12:51, 22 августа 2011 Иҡтисад\nУҙған аҙнала Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында тәҡдим ителгән уртаса хаҡ тағы 0,2 процентҡа артып, квадрат метрына 46,89 һум тәшкил итте. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, бер аҙна элек был сегментта ошондай уҡ хаҡтар үҫеше теркәлгәйне.\nБөгөнгө көнгә ҡарата бер бүлмәле фатирҙар — 1,1 процентҡа, ике бүлмәлеләр — 1,3 процентҡа, күп бүлмәлеләр 0,7 процентҡа арзанайған. Ә өс бүлмәле фатирҙар сегментында бер аҙнала хаҡтар ике процентҡа күтәрелгән.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова мәғлүмәтенә ярашлы, әлеге мәлдә иң арзан бер бүлмәле фатир ҡалала 900 мең һумға тәҡдим ителә. Ул Ферин урамындағы йортта урынлашҡан, майҙаны — 38 кв. метр. Иң ҡыйбат фатир 20 миллион һум тора. Майҙаны 202,4 кв. метрға тиң был биш бүлмәле фатир Достоевский урамында урынлашҡан.\nИң арзан бүлмәне Ҡулса урамынан 480 мең һумға алырға мөмкин. Уның майҙаны 17 кв. метрҙы тәшкил итә. Иң ҡыйбат бүлмәнең хаҡы (17,2 кв. метр) — 1250 мең һум, ул Октябрь проспектында урынлашҡан.\nҺатыуға ҡуйылған иң ҡыйбат коттедж 48 миллион һумға тәҡдим ителә. Өфөнөң Дуҫлыҡ монументы районында урынлашҡан был йорттоң майҙаны 590 квадрат метрға тиң.\nТеги: күсемһеҙ милек, торлаҡ, хаҡтар


Белорет эргәһендә ҡалаға яҡынлашып килгән урман янғыны һүндерелгән // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nБелорет эргәһендә ҡалаға яҡынлашып килгән урман янғыны һүндерелгән\n17:24, 15 июля 2020 Хәл-ваҡиғалар\nФото: Белорет хакимиәте\nБелореттың Түбәнге ауыл янындағы урман янғынының төп сығанағы һүндерелгән, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенән. Көндөҙгө сәғәт 1-се 36 минутта диспетчерҙар хеҙмәтенә ут сығыуы тураһында хәбәр килгән, янғын һүндереүселәр 3 гектар урман яныуын күргән. Уны һүндереүҙә 100 кеше – ғәҙәттән тыш хеҙмәт хеҙмәткәрҙәре, 27 берәмек техника эшләгән.\nУрман торлаҡ йорттарға яҡын ғына янды, ләкин халыҡты эвакуациялау талап ителмәне, сөнки сығанаҡ тиҙ генә һүндерелде, тип билдәләнеләр муниципалитетта. Ғәҙәттән тыш хәл урынында янғын һүндереүселәр эшләүен дауам итә.\nБынан тыш, бөгөн районда башҡа урындарҙа ла янғын сыҡты: Үҙән урмансылығында ике тапҡыр урман янды, Тирлән урмансылығында һәм Рәүәт ауылы тирәһендәге Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһендә янғын теркәлде.


Ишембайҙар геү килде\nҠалаға нигеҙ һалыныуға 75 йыл ваҡыт үткән, шулай уҡ бөгөн райондың 85 йыллығы ла билдәләнде. Бай концерт программаһынан тыш, урында физкультура-һауыҡтырыу комплексы, күп функциялы үҙәк, фонтан асыу тантаналары үтте.\nБашҡорт нефтен тәү башлап асыусылар һәйкәленә сәскәләр һалынды. Был юҡтан түгел, Ишембайҙың киләсәген ҡара алтынһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. Быйыл да яҡшы күрһәткестәргә өмөт ҙур - нефть сығарыуҙы ике миллион ярым тоннаға тиклем еткереү күҙаллана. Байрам ҡунаҡтары өсөн шулай уҡ ҡаланың сәнәғәт предприятиелары күргәҙмәһе буйлап экскурсия ойошторолдо. Тиҫтәләгән ойошма үҫеш темптары буйынса Башҡортостан буйынса ғына түгел, Рәсәй кимәлендә лә алдынғылар рәтендә.\nБигерәк тә сылбырлы транспортер иғтибар үҙәгендә ине. Ул ун тоннаға яҡын йөктө ташый ала. Кабинала биш кеше ултырырға тейеш. Был техника Рәсәйҙә ихтыяж менән ҡулланыла. Заводта 30 йылға яҡын эшләүсе Вил Сәйфуллин билдәләүенсә, уның менән идара итеүе лә ҙур ауырлыҡ тыуҙырмай.\nОло юбилейҙа ишембайҙарға ҙур бүләк - бер йыл элек төҙөлә башлаған физкультура-һауыҡтырыу комплексы сафҡа индерелде. Төп маҡсат - сәләмәт быуын тәрбиәләү, олимпия чемпиондарын әҙерләү.\nХәҙер иркен спорт залында үҫмерҙәр рәхәтләнеп туп тибә, волейбол һәм баскетбол уйнай. Бинала шулай уҡ бассейн да бар. Ул биш юлға иҫәпләнгән, оҙонлоғо 20 метр. Көнөнә был ҙур комплексҡа йөҙҙән ашыу кеше йөрөйәсәк.\nИшембайҙа тирә-яҡты йәшелләндереү, ял итеү урындарын булдырыу буйынса эштәр көйлө бара. Үҙәк паркта фонтан асыу тантанаһына ла халыҡ күп йыйылғайны. Балалар уйын майҙансығында шау-шыу килде, төҫлө аҡбур менән асфальтта һүрәттәр төшөрҙө. Йәштәр, ололар иһә әҙәби майҙансыҡҡа йүнәлде. Унда юбилейға арналған шиғри марафон үтте.\nБыл фотоһүрәттәрҙә һәм картиналарҙа 66 меңдән ашыу халыҡ йәшәгән төҙөк һәм матур ҡаланың бөгөнгөһө сағылдырылған. Күргәҙмә бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Ауыл хужалығы тауарҙары йәрминкәһе лә гөрләп торҙо. Байрамда ишембайҙарҙы тәмле ризыҡтар менән тәьмин итеү - изге ниәт.\nЛенин исемендәге майҙан да шат тауыштарға күмелде. Сәхнәлә ҡала тарихының иң онотолмаҫ ваҡиғалары күрһәтелде. Йыр-моң бер минутҡа ла тынманы. Урында инфраструктураның йылдам үҫеше лә билдәләнде. Быны төбәк ойошмалары сәскәләр күргәҙмәһендә лә һыҙыҡ өҫтөнә алған.\nАндрей Чечеватов, бБшҡортостан буйынса баш федераль инспектор: «Ҡаланың потенцияла ҙур тип иҫәпләйем. Бәлки, ул тулыһынса ҡулланылмайҙыр ҙа, әммә алға ҡуйылған бурыстар теүәл үтелә. Бөгөнгө шарттарҙа инвесторҙар йәлеп итеү ҙә яйға һалынған. Иң мөһиме - Ишембай үҫешә, сәскә ата. Байрам менән!»\n75 йыл күп тә, аҙ ҙа һымаҡ, әммә был ваҡыттың һәр минуты, һәр сәғәте, һәр көнө ҡәҙерләп йыйналған. Күркәм концерт төнгә тиклем дауам итте.\nИшембайҙың тарихы бай, бөгөнгөһө ышаныслы, киләсәге өмөтлө, ныҡ. Сөнки сәнәғәт тармағы үҫешкән төбәктәрҙә эш урындары ла бар. Юбилей байрамы ла, тәү сиратта, уған һәм тырыш халыҡтың фиҙаҡәр хеҙмәтенә бағышланды.


11 Ғинуар 2011, 13:51\nКүптән түгел скрипкасы Илшат Мөслимовтың тәүге концерты үттеИлшат Мөслимов тураһында әллә күпме ишеткәнем дә, уйнауын тыңлағаным да бар ине. Йөҙөнә үк, ысын сәнғәт кешеһе, тип яҙылған ҡуйы ҡара бөҙрә сәсле, оҙон буйлы йәш егет, ҡулына скрипкаһын тотоп, залға сыҡһа, тамашасылар икенсе төрлө һулыш ала башлаған һымаҡ тойола торғайны. Биш йәшенән үк ҡулына скрипка тотҡан Илшат Н. Сабитов исемендәге 1-се музыка мәктәбендә, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында, аҙаҡ аспирантурала белем ала. Бөгөн ул Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында һәм БР Милли симфоник оркестрында эшләп йөрөй. Күптән түгел генә уның концертын ҡарарға тура килде.\nИлшат Мөслимов тураһында әллә күпме ишеткәнем дә, уйнауын тыңлағаным да бар ине. Йөҙөнә үк, ысын сәнғәт кешеһе, тип яҙылған ҡуйы ҡара бөҙрә сәсле, оҙон буйлы йәш егет, ҡулына скрипкаһын тотоп, залға сыҡһа, тамашасылар икенсе төрлө һулыш ала башлаған һымаҡ тойола торғайны. Биш йәшенән үк ҡулына скрипка тотҡан Илшат Н. Сабитов исемендәге 1-се музыка мәктәбендә, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында, аҙаҡ аспирантурала белем ала. Бөгөн ул Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында һәм БР Милли симфоник оркестрында эшләп йөрөй. Күптән түгел генә уның концертын ҡарарға тура килде. Вивальдиҙың «Йыл миҙгелдәре»н уйнаны ул. Тәүге уңышлы концертынан һуң уның үҙе менән дә күрешеп, һөйләшеп ултырҙыҡ. Донъя, музыка, мәҙәниәт һәм Башҡортостан скрипкасыларының яҙмышы тураһында...\n– Илшат, тәүге ҙур концертыңа әҙерләнеү өсөн күпме ваҡыт талап ителде?\n– Ғөмүмән, Вивальди – иң яратҡан композиторҙарымдың береһе. Шуға күрә миңә ике-өс ай ваҡыт етте. Быны күп тип тә, әҙ тип тә әйтеп булмай. Музыка киң билдәле, ҡолаҡта яңғырап ҡына торғандай, башҡа ныҡлап һеңгән, шуға уйнауы еңел ине.\n– Әсәйең Розалия апай Солтангәрәеваны күргәс, ул миңә, Вивальдиҙың «Йыл миҙгелдәре»н уйнаған кеше ысын оҫта булып китәсәк, тигән бер аҡыл эйәһе, тип әйткәйне, шатлығы менән уртаҡлашып...\n– Ысынлап шулай тип әйттеме?.. Быны ишетеүе миңә ҡыҙыҡ та булып тора әле. Ниңә Бах түгел, ә тап Вивальдиҙы әйттеләр икән? Минең өсөн иң тәрән, фәлсәфәүи ижадсы – Бах, шуға ла уның әҫәрҙәрен уйнауы ҡыйыныраҡ. ҡыйыныраҡ, тип әйтеүе дөрөҫ үк түгел инде, ул тәрәнерәк, Бахтың көйҙәрен уйнағанда ғына йыһан, донъя тураһында уйлайым, бүтән композиторҙар улай уҡ тәьҫир итә алмай. Шуға ла ул иң яратҡан композиторым.\n– Үҙенән-үҙе, улай булғас, ниңә Бахты түгел, Вивальдиҙы һайланың, тигән һорау килеп тыуа.\n– Был концертҡа шулай тура килде. Үҙемдең дә теләгем бар ине. БР Милли симфоник оркестрының художество етәксеһе, баш дирижер Таһир Камалов саҡырып алды ла, дүрт айҙан һуң һинең концертың буласаҡ, тип әйтте һәм ошо әҫәрҙе тәҡдим итте. Яратһаң да, гел Бах әҫәрҙәрен генә уйнап булмай бит.\n– Үҙеңде әллә күпме халыҡ-ара конкурстар лауреаты тип тә беләбеҙ. Был конкурстар тураһында ниндәй хәтирәләр һаҡланған?\n– Мин конкурстарҙы, ғөмүмән, яратмайым. Унда башҡарыусы артыҡ тулҡынланыуҙан асылып бөтмәҫкә мөмкин. Жюриҙа ултырыусылар ҙа һәр ваҡыт профессионал булмай. Сығыштың музыкаль өлөшөнә түгел, ә техникаһына, йәш музыканттарҙың йөҙөнә, буй-һынына иғтибар итәләр. Быны бер нисек тә аңлай алмайым. Минең сығыштарҙың да төрлөһө булғандыр.\n– Эстрада артистары тураһында бик күп ишетергә тура килә, Башҡортостан скрипкасылары хаҡында – һирәгерәк. Беҙҙә был сәнғәт төрө ниндәй кимәлдә?\n– Башҡортостан, тигәндә, Өфө инде. Профессионалдар бит ҡайҙалыр төпкөлгә, бәләкәй ҡалаларға эшләргә китмәйәсәк. Ниндәйҙер артабанғы үҫеш өсөн улар Мәскәүгә, Санкт-Петербургҡа, сит илдәргә тартыла. Көслө скрипкасылар Айһылыу Сәйфуллина менән Александр Маломожнов әле Мәскәүҙә, Сыңғыҙ Ханнанов Америкала. Минең дә ҡайҙалыр барып, тағы ла уҡығым килә.\n– Бөтәһе лә шулай таралышып бөтһә, Башҡортостанда скрипка сәнғәтен кем үҫтерәсәк һуң?\n– Атайымдың яратҡан һүҙе бар: «Бер эш икенсеһенә ҡамасауламай». Бер нисә эште бер юлы алып барып була бит. Әлбиттә, ғүмер буйы Рахманинов кеүек, мәҫәлән, ситтә йәшәһәң, бер нәмә лә эшләп булмай. Хәҙер, Аллаға шөкөр, замана икенсе, мөмкинлектәр етерлек. Минең ғүмер буйы уҡығым, яңы нәмәләргә өйрәнгем килә. Ә әлеге мәлдә үҙемдең уҡытыусыларымдан Александр Абрамович Шисманды тәрән ихтирам менән телгә алам. Уҡытыусыларҙың да ниндәйе бит әле ул – З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының профессоры, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.\n– Уңыштарыңда атай-әсәйеңдең дә роле ҙур булғандыр? Розалия апай һинең ҡулыңа тәү башлап скрипка тотторған кеше бит.\n– Әсәйем минең өсөн иң талапсан тәнҡитселәремдең береһе. «Маладис, улым», – тип әйтә лә ул, әммә бер ҡасан да күккә күтәреп маҡтамай. Мин уға бик рәхмәтлемен. ҡайһы бер кешеләр уғата ныҡ маҡтап ташлай, әммә һүҙҙәрендә ихласлыҡ тойолмай. Ысын күңелдән рәхмәт әйткән кешеләр ҙә бар. Уларҙың һәм музыканы аңлаған кешеләрҙең йылы һүҙҙәрен ишетеүе ҡыуаныслы.\n– Классик музыкаға бөтәһе лә тартылып бармай. Бәлки, уны пропагандалау кәрәктер. Мәҫәлән, эстрада концерттарында скрипка менән сығыш яһап? Әллә бөтәһен дә йәлеп итергә тырышыу, классик музыканы популярлаштырыу кәрәкмәйме?\n– Музыкаға битараф булмаған кешеләргә генә еткереп була ул көйҙәрҙе. Улар йырсы ла, музыкант та булмаҫҡа мөмкин, әммә күңелендә моң бар икән, ул музыкантты тоя, ихлас уйнаймы, юҡмы икәнен аңлай. Әгәр музыкант үҙ өҫтөндә даими эшләмәй икән, бер нәмә лә килеп сыҡмаясаҡ, тыңлаусы ла, эш нимәлә икәнен теүәл аңламаһа ла, нимәлер етмәүен тоясаҡ.\n– Беҙҙә мәҙәниәткә иғтибар бик әҙ бүленә...\n– Эйе, ысынлап та, шулай. Японияла, мәҫәлән, балаларҙы өс йәштән үк мәҙәниәткә ылыҡтыралар. Беҙҙә фәнгә, прогресҡа баҫым яһарға тырышалар. Күңел байлығы кеүек төшөнсәләр ситтә тороп ҡала, тормош үҙгәреп бара. Сит планета кешеләре генә килеп ҡотҡармаһа...(көлә). Ысынлап та, таҙарыныу ваҡыты етте.\n– ҡыҙыҡлы әңгәмә өсөн рәхмәт, Илшат! һиңә яңы ижади үрҙәр теләп ҡалабыҙ.


Күңелле ялдар, ҡыҙыу туй, никах мәжлестәре...\n3 Сентябрь 2020, 17:33\nСәхнә йондоҙҙарының, башҡа өлкәлә популяр кешеләрҙең шәхси тормошон, шөғөлөн, йорт эштәрен йә иһә ниндәй йәшәү рәүеше алып барыуын белеү өсөн бөгөн «папарацци» булырға кәрәкмәй. Социаль селтәрҙәрҙә улар үҙҙәре кисергән һәр ваҡиғаны әүҙем сағылдырып бара, булған яңылыҡтары менән уртаҡлаша. Был һанда беҙ «йондоҙло» яңылыҡтарға байҡау яһайбыҙ.\nБыйылғы йәй осоронда күптәрҙең ялы Башҡортостан тәбиғәте, уның йылға-күлдәре менән бәйле булды. Был аңлашыла ла, сөнки коронавирус тормошобоҙға шаҡтай үҙгәрештәр индерҙе. Республикаға хатта унан ситтә йәшәүсе йондоҙҙар килеп ял итте. Ғөмүмән, күрше төбәктәрҙән, Рәсәйҙең башҡа тарафтарынан килгән туристар байтаҡ булды.\nТатарстандың билдәле йырсылары Гүзәл Уразова менән Илдар Хәкимов йәйҙең иң эҫе миҙгелен Бөрйән районында үткәрҙе. Июль айында улар хозур тәбиғәтле төбәккә Ағиҙелдә кәмәлә йөҙөү өсөн килде. Бөрйән күптәрҙе үҙенә матур тәбиғәте менән генә түгел, ә Ағиҙелдә һыу буйлап сәйәхәт ҡылыу мөмкинлеге булған өсөн дә йәлеп итә.\nБөрйәндәге матур ялды Гүзәл Уразова фотолар менән иҫбатлап ҡуйған.\nҺауа юлдары асылғас та, бер нәмәгә ҡарамай, Ҡара диңгеҙгә сығыусылар ҙа булды. Шундай сәйәхәтселәрҙең береһе, билдәле йырҙар авторы, композитор, «Юлдаш» йыр-моң каналының тауыш режиссеры Риф Арыҫлан социаль селтәрҙәрҙәге үҙенең сәхифәһенә Сочи яҡтарынан фото һалды.\n– Сочи миңә оҡшай, киләһе йылда ла барыр инем. Тик ҡыйбатсылыҡ бәкәлгә һуға, сервистың да уртаса булыуы күңелде ҡыра. Алда, ялға ҡайҙа юлланырға, тигән һорау торғанда, был етешһеҙлектәр, әлбиттә, һиҙелерлек роль уйнаясаҡ, – тип фекерҙәре менән уртаҡлашты музыкант.\nБашҡортостандың атҡаҙанған артистары Лилиә Ишемйәрова менән Урал Мортазин тәүге тапҡыр ҡайны-ҡәйнә булды. Уларҙың баш балалары – Зөлхизә кейәүгә сыҡты. Был шатлыҡ менән йондоҙло ғаилә сәхифәләрендә бүлеште һәм дуҫтарынан бихисап ҡотлау һүҙҙәре алды. Кейәүҙең исеме лә Урал һәм ул – Мәскәүҙә эшләгән Өфө егете.\n– Кейәүебеҙ сығышы менән Әлшәй районынан, ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарыбыҙ бар, Аллаға шөкөр. Йәштәр әле Мәскәү ҡалаһында йәшәй, әммә киләсәктә Өфөгә ҡайтырға ниәтләйҙәр. Үҙем дә ышанмай торам: әле ҡыҙыбыҙ кескәй генә ине, хәҙер кәләш булды. Балаларыма бәхетле, тиң ғүмер теләйем. Ошо арала мин үҙем Рәсәй – Италия халыҡ-ара проектында ҡатнаштым. Ике ил артистары берлектә йыр яҙҙырҙыҡ һәм клип төшөрҙөк, – тип шатлыҡтары менән уртаҡлашты журналыбыҙҙың тоғро дуҫы Лилиә Ишемйәрова.\nБыйыл йәй өмөтлө йырсыларыбыҙҙың береһе Гөлназ Асаева, ижадын һөйөүселәрҙең йөрәген яндырып, кейәүгә сыҡты. Ул үҙенең тормошон Көйөргәҙе районы егете Вилдан Шәмсетдинов (Вилли) менән бәйләне. Йәштәр әле никах уҡытҡан.\n«Теге өсәү»ҙең береһе кәләш алды. Башҡортостан «Юлдаш» телевидениеһында «Теге өсәү» тапшырыуын алып барыусыларҙың береһе, Юлдаш йыр-моң каналында иртәнге тапшырыуҙар алып барыусы Ғәзиз Әбделмәнов өйләнде. Егеттең кәләшенең исеме – Гөлнар Фәйзрахманова. Ул Мәсетле районы ҡыҙы. Социаль селтәрҙәрҙә ҡыҙ үҙен блогер, шопинг үткәреүсе, гардероб һайлаусы тип күрһәткән. Әйткәндәй, Ғәзиз менән танышыу тарихын да матур итеп яҙып сыҡҡан. Бер-береһе менән күптән таныш егет менән ҡыҙҙың яҡынайып дуҫлашып китеүенә Гөлнарҙың әсәһе сәбәпсе булған. Һәр хәлдә, егет мөхәббәте менән ҡауышыуға үтә шат һәм сәхифәһенә:\n– Һөйгәнем миңә «эйе» тип әйтте, – тип яҙған.\nҺәләтле йырсы Ришат Төхвәтуллин йәштәр кумиры Элвин Грейҙың йырын йырлап ҡараны. «Роза» йыры социаль селтәрҙәрҙә бик күп лайыҡ йыйҙы. Ришат уны үҙенең сәхифәһенә ҡуйған һәм шундай һүҙҙәр яҙған:\n– Беҙ бер-беребеҙҙең йырын йырлап ҡарарға булдыҡ. Ул минең – «Мөхәббәтем» тигән йырҙы, мин иһә уның «Роза» йырын башҡарасаҡмын. Дуҫтар, бик ҡаты тәнҡитләмәгеҙ, был ваҡытлыса күренеш.\nБына шулай, күңелле ялдар, ҡыҙыу туй, никах мәжлестәре һәм репертуар яңыртыу кеүек мәшәҡәттәр менән үтте йондоҙҙар өсөн йәй миҙгеле.


Өфө - Евразия йөрәге\nИртәгә баш ҡалабыҙҙа Халыҡ-ара сәнғәт фестивале башлана. Биш көн дауамында барасаҡ сараға Өфө амфитеатры майҙанында ташама ҡылырға мөмкин. Мәҫәлән, «Симфоник төн», «Кино төнө», «Этнотөн» кеүек байрамдар, «Донъя халыҡтарының мираҫы» исемле халыҡ-ара конференция, «Урал моңо» төрки йәштәр фестиваленең гала-концерты программаға ингән. Йәнә, башҡорт ҡурайының данын күтәреп, «Kuraifest» тип аталған моң байрамы ла тамашасыға ҡолас йәйәсәк. Ул башҡа сараларҙан айырмалы был фестивалдә ул өр-яңы форматта тәҡдим ителмәксе.\n28 май иһә Башҡорт милли кейеме көнөнә бағышланасаҡ. Был сара барышында тамашасылар үҙҙәре үк «Башҡортса кейен» флешмобында, башҡорт милли кейемен белеүселәр араһында уҙғарылған уйын-викторинала, «Мин - башҡорт кейемендә» селфи-шоуында ҡатнаша ала. Тағы ла төрлө күргәҙмәләр менән танышырға мөмкин.


Тыуған урам | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n06 марта 2019 — 22:17 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика етәксеһе тәҡдиме менән Башҡортостанда “Тыуған урам” программаһын ғәмәлгә ашырыу башлана. Уның асылы шунан ғибәрәт- үҫешкән һәр ауылда үҙәк урамға асфальт түшәлергә тейеш. Радий Хәбиров әйтеүенсә, «Тыуған урам» программаһы 2024 йылға тиклем иҫәпләнә. Ниндәй урамға асфальт түшәргә кәрәклеген ауыл халҡы йыйылыштарҙа үҙаллы хәл итергә тейеш. Республикала әле 11 мең саҡрымдан ашыу автомобиль юлына ваҡ таш һибергә кәрәк. Быйыл автомобиль юлдарын төҙөкләндереүгә бюджеттан һәр районға 10 миллион һум аҡса бүленеүе ихтимал. Был 1000 саҡрымдан ашыу автомобиль юлын төҙөкләндерергә мөмкинлек бирә. Радий Хәбиров хөкүмәткә ошо мәсьәләне тикшереп тәҡдимдәр индерергә ҡушты.


Азамат Илембәтов эш сәфәре менән Ишембай һәм Белорет райондарында булып ҡайтты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n17:24, 19 августа 2011 Иҡтисад\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов Ишембай һәм Белорет райондарында булып ҡайтты.\nЭш сәфәрен ул 2011 йылдың февралендә ойошторолған «Ишембай» янғын һүндереү-химия станцияһынан башланы. Уның хеҙмәтләндереү зонаһына Ишембай, Стәрлетамаҡ, Стәрлебаш, Федоровка, Мәләүез, Ауырғазы, Көйөргәҙе һәм Ғафури райондары инә.\nСтанция хеҙмәткәрҙәре ҡарамағына йәй башында ғына янғын һүндереү өсөн яңы техника, ҡорамал һәм средстволар — ер һөрөү өсөн ике ябай, бер йөк тракторы һәм янғын һүндереү машинаһы тапшырылған. Яҡын арала тағы өс янғын һүндереү машинаһының, урман янғындарын һүндереүҙә файҙаланыласаҡ тракторҙың һәм башҡа төрлө техниканың ҡайтарылыуы көтөлә. Махсус техника менән йыһазландырыу график буйынса алып барыла һәм, БР урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин раҫлауынса, был процесс алдағы ике йылда тамамланасаҡ.\nПремьер-министр станция биналарының торошона иғтибар итте, уларға капиталь ремонт талап ителә.\nМашиналарҙы асыҡ һауала ҡалдырыу уларҙы тиҙ туҙыуға дусар итеү тигән һүҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Азамат Илембәтов. – Теләһә ҡайһы ваҡытта янғын һүндереүгә сығыу өсөн техниканы йылытылыусы гараждарҙа тоторға кәрәк.\nАртабан Премьер-министр Ҡолғона һәм Ҡалыуайры ауылдарындағы белем биреү учреждениелары торошо менән танышты. Һуңғы йылдарҙа был тораҡ пункттарҙа тыуым һиҙелерлек артҡан, һәм урындағы уҡыу йорттары тулы көсөнә эшләй.\nРайон халҡы менән Азамат Илембәтов көнүҙәк мәсьәләләр буйынса фекер алышты, фермер хужалығының нисек үҫешеүе менән ҡыҙыҡһынды. Ауыл халҡы билдәләүенсә, күптән түгел һалынған ҡаты япмалы юл бихисап мәсьәләләрҙе, шул иҫәптән йөк ташыуҙы ла хәл иткән. Әммә проблемалар ҙа бар: телефон һәм телевизион элемтә, интернет юҡ. Премьер-министр был мәсьәләләрҙе хәл итергә ҡушты.\nБелорет районындағы тәүге туҡталыш «Әүжән урманы» дәүләт унитар предприятиеһы питомнигында булды. Бындағы теплицаларҙа урман ултыртыуға материал әҙерләнә. Был үҫентеләрҙең ерегеүен яҡшыртыуҙан тыш, уларҙың стандарт оҙонлоҡҡа етеү ваҡытын ике тапҡырға кәметеү мөмкинлеген дә бирә. Әүжәндәрҙең тәжрибәһен бөтә республикала ҡулланырға тәҡдим ителде.\nПремьер-министр урмандарҙы тергеҙеү күләмдәре менән ҡыҙыҡһынды. «Әүжән урманы» дәүләт унитар предприятиеһы директоры Сергей Щепарев һүҙҙәренсә, предприятие хеҙмәткәрҙәре план күрһәткестәренең барыһын да теүәл һәм ваҡытында үтәй, йыл һайын 4 миллион самаһы үҫенте үҫтерелә. Азамат Илембәтов ҡуртымға бирелгән биләмәләрҙәге урмандарҙы тергеҙеү, яҡлау һәм янғындан һаҡлау буйынса барлыҡ эштәр комплексын БР Урман хужалығы ҡарамағындағы дәүләт унитар предприятиеларына йөкмәтергә тәҡдим итте.\nЭш сәфәре һуңында Премьер-министр «Белорет» янғын һүндереү-химия станцияһында, «СЕЛЕНА» урман сәнәғәте компанияһы», «Башлеспром» ағас әҙерләү компанияһы» һәм «Белорет паркы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрендә булды, тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.\n«Башинформ» | фото: Ольга Колесникова автор: «Башинформ» | фото: Ольга Колесникова\nТеги: премьер-министрҙың эш сәфәрҙәре


2008 йылда "Мәғариф" милли проектына ярашлы ун мең уҡытыусы 100-әр мең һум аҡсалата дәртләндереү аласаҡ. Башҡортостанға 363 "педагогик" грант оҙатыласаҡ. "БАШвестЪ" биттәрендә беҙ профессионализмы Рәсәйҙең төп белгестәре тарафынан билдәләнгән һәм танылған уҡытыусылар хаҡында һөйләүҙе дауам итәбеҙ.\n- Әгәр миңә ғүмеремде яңынан башларға, уны башҡаса ҡорорға тәҡдим итһәләр, барыбер үҙ һөнәремә хыянат итмәҫ - педагог булыр инем, - ти Мәләүез районы Первомайка ҡасабаһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Асия Латипова.\nБала саҡ - Үҫмер саҡ - Йәшлек\n- Иң мөһиме, туҡтауһыҙ уҡырға кәрәк - тәүҙә мәктәп, һуңынан институт, ә һуңынан инде ғүмер буйына, ялҡауланмаҫҡа... ...Асия, тыңлайһыңмы?\n- Әлбиттә, тыңлайым, олатай, ә уйнарға?\n- Уйнарға ла кәрәк, һинең һымаҡ тиктормаҫ унһыҙ нишләһен... Һинең оло ағайҙарың да - уҡытыусылар, береһе Мәскәүҙә уҡыны, икенсеһе - үҙебеҙҙең Өфөлә. Уҡытыусылар, Асия, иң аҡыллы һәм хөрмәтле кешеләр.\nХәҙер Асия Мөхәмәтулла ҡыҙы үҙе өләсәй, һәм был һүҙҙәрҙе әйткәндә уның тулҡынланыуы һиҙелеп тора?\n- Тәүҙә олатайым менән өләсәйемде кулак тип ҡулға алдылар, һуңынан һуғыш - фронт, айырылышыу, күҙ йәштәре. Был хәл, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һәр ғаиләгә таныш. Уларға бик ауыр булды. Ләкин беҙ ағайым менән был ауырлыҡты бөтөнләй тойманыҡ: өҫтәл һәр ваҡыт тулы булды, өйҙә бер-береңә ихтирам, тәртип хөкөм һөрҙө. Иң мөһиме, олатайым үҙе колхозда эшләһә лә, юғары белеме булмаһа ла, уның тырышлығы арҡаһында беҙҙең йортта белем культы булдырылды.\nБалалар - Мәктәп - Ғаилә\nБөгөн Латиповтар ғаиләһе - татыу педагогик коллектив: Асия Мөхәмәтулла ҡыҙының бер туған ағаһы һәм ике туған ағай-энеһе, ире, ҡыҙы, кейәүе - уҡытыусылар. Ҡыҙы әсәһе менән бергә эшләй, бына ете йыл инде Первомайка мәктәбендә инглиз теленән уҡыта.\n- Әгәр мин башҡа һөнәр һайлаһам, минең эшмәкәрлек өлкәм генә үҙгәрмәҫ ине, мин Латипова булмаҫ инем - тормош иптәшем менән беҙ студент саҡта, Стәрлетамаҡ педагогия институтында таныштыҡ бит.\nМәҡәлә героиняһы билдәләүенсә, уҡытыусы булыу ауыр, тип әйтеп булмай, ләкин был һөнәр кешенән билдәле бер характер һыҙаттары талап итә. Әгәр белгес ошо сифаттарға эйә булмаһа, ул саҡта мәктәптә эшләүҙән фәтеүә юҡ.\n- Уҡытыусы - ул балаларҙы яратыусы экспериментатор- хеҙмәткәр, - ти Асия Мөхәмәтулла ҡыҙы. - Был юғары, матур һүҙҙәр генә түгел. Уҡытыусы - беренсе сиратта, изге күңелле, ярҙамсыл, эскерһеҙ кеше. Балалар өсөн был бик мөһим, улар быны тоя. Баланы бер тапҡыр алда, һуңынан һин иң яҡшы була алаһың, ә уның өсөн яҡын кешегә әйләнмәйәсәкһең. Балаға әйткән һүҙеңә үҙеңә ышанырға кәрәк, шул саҡта ғына ул да ышанасаҡ. Был закон тап башҡорт телен - республика белем биреү системаһында сағыштырмаса яңы предметты өйрәнеүҙә айырыуса асыҡ сағыла. Йәмғиәт, башҡорт теле хәҙерге уҡыусыға ни тиклем кәрәк, тигән бәхәскә йыш ҡына әйләнеп ҡайта бит.\nТел - Мәҙәниәт - Йәмғиәт\n- Туған телде өйрәнергәме әллә өйрәнмәҫкәме: был бәхәс темаһы түгел. Һәр цивилизациялы кеше туған телен белергә тейеш. Уның мәҙәниәтте сағылдырыуы һәм формалаштырыуы йөҙәр йылдар элек иҫбатланған, һәм быға миҫалдар бик күп - был урыҫтарҙың, татарҙарҙың, украиндарҙың, сыуаштарҙың, башҡорттарҙың менталитет айырмаһын асыҡ күрһәтеүсе ауыҙ-тел ижады ла, нәфис әҙәбиәт тә. Бөтә был күп төҫлө мәҙәни мираҫты юғалтырға беҙҙең хаҡыбыҙ юҡ.\nБер ай элек беҙ үҙ мәктәбебеҙҙә "Туған телдәр байрамы" ойошторҙоҡ: балалар һәм өлкәндәр үҙ туған телдәрендә йырҙар йырланы, шиғырҙар уҡыны, ә беҙҙә бит һигеҙ милләт балалары уҡый. Балаларҙың бер-береһенә килеп, бер милләт вәкилдәре булыуын белеп шатланыуҙарын, уларҙы ниндәй ғорурлыҡ солғап алыуын күреү бик күңелле булды. Үҙ тамырҙарың, үҙ тарихың менән ғорурланыу - был мөһим генә түгел, ә үҙ атайыңды һәм әсәйеңде белеү кеүек үк кәрәкле лә.\nТәжрибә - Ижад - Грант\nАсия Мөхәмәтулла ҡыҙының һүҙҙәренә ышанаһың, һәм был ғәжәп түгел дә: уның иңендә 40 йыл педагогик стаж; федераль кимәлдә танылған методикалар, бының менән йөҙ мең һумлыҡ грант алған бөтә педагогтар ҙа маҡтана алмай; бөгөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләгән уҡыусылары - Мәләүез районы мәктәптәрендә генә улар дүртәү.\nӘ бит башҡорт телен, бигерәк тә әҙәбиәтен уҡыта башлау еңелдән булманы - яҡшы уҡыу китаптары ла, дидактик әсбаптар ҙа, күргәҙмә материалдар ҙа юҡ ине. Булғаны эшләп еткереүҙе талап итә ине.\n- Материалдарҙы бөртөкләп йыйҙыҡ, бер-беребеҙ менән тәжрибә уртаҡлаштыҡ, бергәләп рекомендациялар, әсбаптар, методик ҡулланмалар төҙөнөк, - тип хәтерләй Латипова. - Хәҙер был мәсьәләләр хәл ителә, тик әле булһа предмет буйынса квалификациялы кадрҙар етешмәүе актуаль проблема булып ҡала: ҡайһы бер башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары материалды яҡшы белә, ләкин махсус педагогик белеме юҡ.\nМәктәп, район һәм республика кимәлендә яңы эшләй башлаусы белгестәргә бөгөн методик берекмәләр ярҙам күрһәтә, уларҙың төп өлөшөн Асия Мөхәмәтулла ҡыҙы кеүек етәкселәр тәшкил итә. Латипованың төп эш алымы - дәрестәрҙең стандарт булмаған формалары: дәрес-уйын, дәрес-сәйәхәт, дәрес-дискуссия, дәрес-тикшеренеү. Асия Мөхәмәтулла ҡыҙы белем биреү системаһына үҙе индергән һәм бына ун йылдан ашыу инде уҡытыу процесында ҡулланған дәрес-йыйын тураһында айырым әйтеп китергә кәрәктер. Йыйын - ул бергәләп хәл итеүҙе талап иткән көнүҙәк проблемалар тикшерелгән халыҡ йыйылышы. Рус теле, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү предметтарын уҡытҡанда бындай форма аналогы булып дәрес-диспуттар тора.\n- Бындай дәрестәр уҡыусыларҙа ижади һәм аналитик фекерләү үҫтереү өсөн иң йоғонтоло булып тора, - ти педагог. - Проблемалы ситуация булдырып, уҡытыусы әҫәргә әҙер анализ бирмәй, ә балаға тексты үҙ аллы танып белеү мөмкинлеге бирә. Әммә дәрес-йыйындың һәм дәрес-диспуттың етди айырмаһы бар - милли специфика. Мөрәжәғәт-һүҙҙәр, аргументлауҙы төҙөү - дәрес-йыйынды үткәргәндә байтаҡ шарттарҙы күҙәтергә һәм дәресте үҙенсәлекле атрибутика менән тулыландырырға кәрәк.\nЛатипова билдәләүенсә, был алым уҡыусыларға материалды еңелерәк һәм тиҙерәк үҙләштерергә ярҙам итә. Бының менән күп кенә тел уҡытыусылары килешә.\nБыны дөйөм уҡыу күрһәткестәре лә (Латипова уҡытҡан синыфтарҙа өлгәш йөҙ процент, ә белем сифаты 93 процентҡа етә), шулай уҡ уның уҡыусылары үткәргән ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге лә иҫбатлай. Етмәһә, балалар әле өйрәнелмәгән темаларға тотона, уларҙы үҙ кәңәшсе-тәрбиәселәре менән бергә эшкәртә һәм әҙәбиәтте өйрәнеүҙә "үҙ" проблематикаһы буйынса тәүге тикшеренеүселәр булып тора. Йәш ғалимдарҙың - Латипованың уҡыусыларының эштәрен, ҡағиҙә булараҡ, республиканың төп фәнни эшмәкәрҙәре юғары баһалай, ә балаларҙан күптәре уҡыусы сағында уҡ Башҡортостандың төп юғары уҡыу йорттарында белем алыуын дауам итергә саҡырыу ала.


Ихата биләмәһе тәртиптә булһын тиһәң, федераль программаға ҡушыл!\nӨфөнөң Баязит Бикбай, Яр буйы урамындағы күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр яңы үҙгәрештәргә шатланып бөтә алмай. Программаға ярашлы, бер юлы йәнәш ултырған һигеҙ йорт алдына асфальт һалына, балалар майҙансығы, спорт менән шөғөлләнеүселәр өсөн тренажер ҡоролмалары сафҡа индерелә. «Ҡала мөхите» программаһы ярҙамында республикала күпме ихата биләмәһе ипкә килтерелгән? Киләсәккә ниндәй пландар?\nИхата биләмәһенә килеп инеү менән, хайран ҡалырлыҡ! Тирә-яҡта бөхтәлек: тигеҙ, иркен асфальт юлдар. Хәйер, был матурлыҡҡа урында йәшәүселәр үҙҙәре лә ышанып бөтә алмай. Ҡасан ғына яҙлы-көҙлө машиналар батҡаҡҡа батып ултырһа, бөгөн тимер ат хужаларын был мәсьәлә борсомай.\nӘүҙем тормош алып барыусылар бер юлы өс программаға ҡушыла. «Ҡала мөхите», урындағы башланғыстарҙы яҡлау һәм «Реаль эштәр». Һөҙөмтәлә балалар өсөн уйын майҙансыҡтары сафҡа инә. Тренажерҙар урынлаштырылыуы йорт эргәһендә үк спорт менән шөғөлләнеү мөмкинлеген бирә. Фатир хужалары әйтеүенсә, программаларҙа ҡатнашыу өсөн берҙәмлек кәрәк, сөнки ремонт, төҙөкләндереү өсөн тейешле сумманың бер өлөшөн улар үҙҙәре йыйырға тейеш, ҡалғаны дәүләт ҡаҙнаһынан бүленә.\nПрограммала әүҙем ҡатнашыусылар, ихата биләмәһен тәртиптә тотоуҙы үҙ өҫтөнә алған. Быйыл республикала «Уңайлы ҡала мөхите» проектын тормошҡа ашырыу өсөн 1 миллиард һум аҡса бүленгән. Программала 23 муниципалитет ҡатнашып, 401 ихатаны төҙөкләндерелеүгә өлгәшелә.\nБыйыл программаға республиканың Яңауыл, Учалы райондары әүҙем ҡушылған. Нефтекама ҡалаһында йәшәүселәрҙең теләге, әүҙемлеге менән 17 миллион һумға 14 проект тормошҡа ашырыла. Октябрьскийҙа күптән түгел Юрий Гагарин исемендәге паркта тәүге космонавт иҫтәлегенә бюст асыла. Биш йыл дауамында программа республика халҡына уңайлы шарттар булдырыр тип көтөлә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БҮЛӘЛӘРЕ ХӘТЕРЕНДӘ - 2017 - Мәҡәләләр\nМинең ҡарт олатайым Баһауетдинов Абдрахман Исмәғил улы 1908 йылдың 5 декабрендә Архангел районының Ҡыҙғы ауылында тыуған. Ошо уҡ райондың Тирәкле ауылынан Сәлихә Мөхәмәтәмин ҡыҙы менән ғаилә ҡорғандан һуң, күрше Аҙау ауылына күсенеп йәшәй башлайҙар. Улар икеһе лә бер быуатҡа яҡын ғүмер кисерә. Ҡарт олатайым да, ҡарт өләсәйем дә 93 йәшкә тиклем йәшәй. 71 йыл бергә татыу ғүмер юлы үтәләр. 16 бала тәрбиәләйҙәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, шуларҙың һигеҙе бәләкәй сағында уҡ төрлө ауырыуҙарҙан үлеп ҡала. Ҡалған һигеҙе быуын нығытып, үҙ аллы тормошҡа аяҡ баҫа.\nҠыуанысын да, ауырлыҡтарын да бергә күтәреп донъя көтөп ятҡанда, ил башына ҡара ҡайғы килә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән ҡарт олатайым 1941 йылда фронтҡа алына. Архангел районынан бик күп ир-егетте, шулар иҫәбендә ҡарт олатайымды ла, Шишмә районының Әлкә ҡасабаһына хәрби әҙерлек үтергә ебәрәләр. Унан Дим ҡасабаһында тупланған 112-се Башҡорт атлы кавалерия дивизияһына ҡушалар. Артабан ҡаты һуғыштар барған Сталинград ҡалаһына оҙаталар. Ҡарт олатайым Миңлеғәле Шайморатовты яҡындан күреп белгән һалдаттарҙың береһе була. Ләкин Абдрахман Исмәғил улына һуғыштың үҙәгендә 8 ай ғына ҡайнарға тура килә. Төнөн казарманан сығып, тәмәке көйрәтеп торғанда, немец снайперы бик алыҫтан тәмәке осҡонона төҙәп ата. Дошман пуляһы һалдаттың дүрт бармағын өҙөп үтә. Шулай яраланып, ҡарт олатайым госпиталгә эләгә. Дауаланып сыҡҡандан һуң, һуғыш тамамланғансы, Свердловскиҙа танк заводында эшләй. Һуғыштан һуң икенсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.\nХаҡлы ялға тиклем Аҙау урман хужалығында балта оҫтаһы булып хеҙмәт итә. Ауылдың абруйлы муллаһы була.\nҠарт олатайым ҡәһәрле һуғыш йылдары хаҡында һөйләргә яратманы. Һуғыш иҫтәлектәрен уның теленән тартып алыуы ауыр булды. Фронт юлдары хаҡында һорашһаң, бер ике ауыҙ һүҙ әйтер ҙә, тәҙрә аша офоҡтарға бағып, шымып ҡалыр ине. Шуға ул һөйләгәндәрҙән ҡайһы бер хәтирәләр генә иҫемдә ҡалған.\nМиңлеғәле Шайморатовтың биографияһын һөйләп ишеттерер ине. Легендар геройҙың Ҡытайҙа хәрби атташе булыуын да тәүге тапҡыр мин ҡарт олатайымдан ишетеп белдем.\nҠарт олатайым йыш ҡына, беҙҙе һуғышта сабата ҡотҡарҙы, тип әйтә торғайны. Сабата аяҡты өшөтмәй йылы тотҡан. Сабата менән мәрәкә хәлдәр ҙә булған һуғышта. Беҙ, башҡорттар, ҡарлы урмандан сабата менән үтһәк, немецтар тәүҙәрәк сабата эҙен танк ҡарышлауығының эҙе тип уйлап, ҡайһылай күп танкылар үткән, тип ҡурҡыуға ҡалыр булған.\nҺуғыш йылында ныҡ һыуыҡ булған. Хатта төкөрһәң, төкөрөк ергә төшөп етмәйенсә туңған. Турғайҙар ағаста ултырған килеш туңып, ергә ҡолап төшкән. 2 метр бейеклек ҡар яуған. "Ана шул һыуыҡ беҙҙе ҡотҡарҙы", - тип әйтә торғайны ҡарт олатайым. "Беҙ һыуыҡҡа өйрәнгәнбеҙ. Ә немецтар ундай һыуыҡҡа күнекмәгән, етмәһә, ҡыштың шулай ҡырыҫ буласағын көтмәгәндәр, әҙер ҙә булмағандар. Бер казармаға килеп юлыҡтыҡ. Эсенә инһәк, казарма тулы немец һалдаттары туңып үлеп яталар. Бармаҡтарында ҡиммәтле балдаҡтары, ҡулдарында затлы сәғәттәре бар ине, бер нәмәләрен дә алманыҡ".\nҺуғыш башланырҙан бер йыл алда ҡарт олатайыма оҙон юлда туҡтап, бер мунсала йоҡларға тура килгән. Шунда уға ап-аҡ фәрештә пәйҙә булған. Ул былай тигән: "Бер йылдан һуғыш башлана. Фронтҡа китерһең. Яраланырһың, әммә тере әйләнеп ҡайтырһың". Ысынлап та, бер йылдан һуғыш башланған. "Фәрештәләрем мине һәр саҡ һаҡлап, оҙатып йөрөнө", - тиер ине ҡарт олатайым. Ул үҙен Ер йөҙөндәге иң бәхетле кешеләрҙең береһе рәтенә индерер ине. Ҡарт өләсәйемде ауыҙ һыуҙары ҡороғансы маҡтар булды.\nҠайһы бер шаяртыуҙары һаман хәтеремдә. Бер ваҡыт минең башҡа кәнфит буяған. Сәсем йәбешеп бөткән. Әсәйем ҡарт олатайыма асыуланған. Тағы ла береһе хәтеремдә: бер ваҡыт ҡарт олатайымдарға ҡунаҡҡа килгәнбеҙ. Ҡайтырға йыйынып, бүрегемде кейәйем тиһәм, бүрек бауҙары менән карауат ҡырына бәйләнгән. Ысҡындырырлыҡ та түгел, шул ҡәҙәре ныҡ бәйләгән. Әсәйемә ҡайсы менән киҫеп алырға тура килде.\nАна, шулай итеп, ветеран ҡарт олатайым үҙе балалар кеүек була торғайны. Уның яҡты иҫтәлеге беҙҙең хәтеребеҙҙә мәңге һаҡланасаҡ.\nӨфөләге 68-се лицейҙың башҡорт теле уҡытыусыһы.\nЯҙылған: 08.05.17 | Ҡаралған: 577


Алтын шайба менән Сочиға тиклем\nБөгөн Өфөлә хоккей буйынса 15 йәшкә тиклемге төркөмдәр араһында Бөтә Рәсәй турнирының финал уйындары башланды.\nТурнир бер нисә өлөштән тора. Тәүҙә район-ҡала этабында, һуңынан иң көслө командалар республика кимәлендәге бәйгегә сыҡты. Финалда Стәрлетамаҡ, Мәләүез, Туймазы, Салауат, Шишмә һәм Өфө ҡалаларынан һигеҙ команда ҡатнаша. Балалар 14 февралгә тиклем, ә урта йәштәге төркөмдәр 17-нән һуң һынау тота. Бәйге еңеүселәре Сочиҙа Башҡортостан данын яҡлаясаҡ. Рәсәй кимәлендәге ярыш 22 мартта старт ала.


Хәбәрҙәр: Юғалған Боинг пассажирҙарының туғандары Боингты үҙҙәре эҙләргә ниәтләй.\nЮғалған Боинг пассажирҙарының туғандары Боингты үҙҙәре эҙләргә ниәтләй.\n8 мартта юғалған Малайзия авиалинияһы самолетының тарихы иң серле ваҡиғаларҙың береһе. Пассажирҙарҙың яҡындары әле булһа бирешергә теләмәй: улар, яҡындарының яҙмышы тураһында мәғлүмәт биреүсене бүләкләү өсөн, фонд төҙөргә ниәтләүҙәре хаҡында иғлан итергә уйлай, теләге булған һәр кеше был фондҡа аҡса күсерә аласаҡ.\nОшо рәүешле улар миллион 800 мең доллар йыйырға иҫәп тота.\n“(Лайнер тураһында) Мәғлүмәт биреүҙе талап иткәндә, күп тапҡыр беҙҙе туҡтаттылар, беҙҙең танау төбөбөҙҙә ишектәрҙе ябып ҡуйҙылар, шуға күрә беҙ был эште үҙ ҡулыбыҙға алырға, сикләнгән арауыҡтан сығып, самолетты табырға тырышырға уйлайбыҙ,”-ти Австралияның Перт ҡалаһынан бер пассажирҙың ҡатыны.\nЭҙләнеү эштәре, Һинд океанындағы Австралия ғалимдары ҡатнашлығындағы һыу аҫты операцияһын да индереп, апрель аҙағында кәметелде. Ярсыҡтарҙың самолеттыҡы булмауы асыҡланғас, белгестәр үҙҙәренең уңышһыҙлыҡҡа осрауын танырға мәжбүр булды.\n“Боинг” бортында 239 кеше ине. Самолет Малайзия баш ҡалаһы Куала-Лумпурҙан Пекинға юл тотҡан.


Гран-при – Гөлнарала!\nБашҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисткаһы, яҡташыбыҙ – Ҡолғана ауылы ҡыҙы Гөлнара Вәлиева Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика вокалистар конкурсында Гран-при яуланы. Уға шулай уҡ “Заһир Исмәғилев әҫәрҙәрен иң яҡшы башҡарыу өсөн” тигән махсус приз да тапшырылған.\nЕңеүсене БР Мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев ҡотлап, уға Гран-при тапшырған.\nҒәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге вокалистар конкурсы 1968 йылдан башлап үткәрелә. Конкурсты ойоштороусы – Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы. Быйылғы йыр бәйгеһе республика барлыҡҡа килеүҙең 100 йыллығына бағышланған.\nАфарин, Бөрйән ҡыҙы!


Шахтауҙа яңы мәктәп ҡалҡа\nРеспубликала социаль төҙөлөштәр дауам итә.\nТөбәктәрҙә “100 йыллыҡҡа – яңы 100 объект” республика программаһына ярашлы социаль учреждениелар төҙөү дауам итә. Ошо программа сиктәрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһының Шахтау биҫтәһендә 340 урынға тәғәйенләнгән өс ҡатлы мәктәп ҡалҡып сыҡҡан.\n– Әле төҙөлөштә 72 кеше, 19 берәмек техника эшләй. Штукатурлау, иҙән, ҡыйыҡ һәм тышҡы йөҙө, инженер селтәрҙәрен һалыу кеүек төрлө йүнәлештәр бер юлы алып барыла. Инженер селтәре һуҙыу кеүек бурыстарға башҡа подрядсы ойошмалар йәлеп ителде.\nФинанс яҡтан тотҡарлыҡ юҡ, шуға ла яңы уҡыу йылына объектты тапшырырбыҙ тип ышанабыҙ, – ти прораб Азат Сәғитуллин.\nМәктәп төҙөүҙе генераль подрядсы “А-Строй” компанияһы башҡара. Бөгөн улар, объекттағы төҙөлөш планға ярашлы бара, ти. Июль аҙағына төп эштәрҙе тамамлап, августа иһә урын-еренә еткереп ҡуйырға йыйыналар.\nЫсынлап та, беҙ барғанда төҙөлөш майҙаны ҡырмыҫҡа иләүен хәтерләтә ине: берәүҙәр стенаны тигеҙләй, икенселәр иҙмә әҙерләй, өсөнсөләр бинаның фасадын нығыта, дүртенселәр ҡыйыҡҡа ҡалай түшәй. Төҙөлөш барышы менән танышып, беҙ ҡыйыҡ эсенә тиклем күтәрелдек. Унда Дүртөйлөнән Илгизәр Исламғолов, Мәсетленән килгән Эрик Сәғитов ҡалайҙарҙы әҙерләй ине. Егеттәр мөһим объектты төҙөүгә өлөш индергәндәренә ҡәнәғәт. “Ошондай мәктәптәр, балалар баҡсалары, социаль үҙәктәр күберәк төҙөлһөн ине”, – тигән теләк белдерҙе улар.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАЙҺЫ ЗАМАН ЯҠШЫРАҠ, ЙӘКИ ОКТЯБРЬ РЕВОЛЮЦИЯҺЫНЫҢ 100 ЙЫЛЛЫҒЫ АЙҠАНЛЫ УЙЛАНЫУҘАР - 2017 - Мәҡәләләр\nБыйыл бөтә донъяны тетрәткән Бөйөк Октябрь революцияһына 100 йыл тула. Уны хәҙер "бөйөк" тип түгел, ә "Октябрь түңкәрелеше" тип кенә йөрөтәләр. Ҡасандыр иң оло һаналған байрамды "Берҙәмлек көнө" тип үҙгәрттеләр. Нисек кенә булһа ла, Октябрь революцияһы Рәсәй халыҡтарының ғына түгел, донъялағы күп илдәр тарихында ла һынылышлы бер ваҡиға булды. Уның ыңғай һәм кире яҡтарына баһа биреү - тарихсылар, сәйәсмәндәр эше. Мин иһә, совет осоронда йәшәгән, пионер, октябрят, комсомол, коммунист булған кеше, үҙемдең шул осорҙағы ҡайһы бер хәтирәләрем, кисерештәрем менән генә уртаҡлашмаҡсымын.\nҺәр ерҙә Советтар байрағы...\nБөйөк Октябрь революцияһының 50 йыллығын үткәрергә бөтә ил әҙерләнеп йөрөгән мәлдәр хәтеремдә бик яҡшы уйылып ҡалған. Беҙ, муйындарыбыҙҙа ҡыҙыл галстук йөрөтөүсе пионерҙар, тулҡынланып, дәртләнеп, ауыл клубында концерт ҡуйырға әҙерләнәбеҙ. Уҡытыусы Фирҙәүес апай хор менән йырларға бик матур йыр ҙа өйрәтте.\nБеҙҙең олатайҙар, өләсәйҙәрҙең бына шундай ҙур датаға ҡарата бер аҙ битарафлығына ғәжәпләнеп бөтә алмайбыҙ. Йөҙҙәрендә байрам сатҡылары ла һиҙелмәй. Илле йыл элек байҙарҙан иҙелеп йәшәгән ҡартатайҙарыбыҙ үҙҙәренең иреккә сығып, хөрриәт тормошҡа күскәнлектәрен баһалап еткермәгән һымаҡ. Ул ғына ла түгел, өләсәйем хатта Ленин бабайҙың бер ҡулын алға һоноп торған һүрәтенә күрһәтеп: "Мына был - яман бабай, кешеләрҙе һуғышҡа өндәй", - тип аптырата. Ул һәм ауылдағы тағы бер нисә әбей-бабай хатта иҫке тормош ҡалдығы, "халыҡтарҙың әфиүне" булған динде тотоуын дауам итә. Уларҙың намаҙ уҡып, ураҙа тотоп, дини байрамдар үткәреүенә сәйерһенеп ҡарайбыҙ. Әле 40-45 йәштәрҙә генә булыуына ҡарамаҫтан, беҙҙең атай-әсәйҙәребеҙ ҙә шуларға эйәрә бит әле. Эй, наҙанлыҡ... Большевиктар "ҡанлы Николай" батшаны ҡолатып, байҙарҙы бөтөрөп, динде тыйып, илдә социалистик ҡоролош төҙөмәгән булһа, беҙ ошо матур, бәхетле тормош хаҡында хыяллана ла алмаҫ инек бит инде!.. Мин тырыша-тырыша шиғыр ятлайым:\nҠыҫып-һөйөп үпте лә әсәйем бөгөн мине:\n"Тор, йыуын, тиҙерәк кейен, күҙ нурым, гөлөм, - тине,\nБөгөн Октябрь көнө, байрам көн бөгөн, - тине,\nЛенин беҙгә был көндө ҙур бәхет бирҙе", - тине.\nОлоларҙың бер нәмә лә аңларға теләмәүенә эс боша. Ниндәйҙәр бер мәжлестә, Ҡөрьән уҡырға саҡырылған мулла олатай, үҙенең янында ултырған көрәк һаҡаллы Фәхретдин бабайға ымлап: "Был Фәхретдин ағай менән беҙ бер аҙ ғына әүәлге тормоштоң рәхәтен татып ҡалдыҡ инде. Хәҙер заманалар боҙолдо..."- тиеүен дә мин бөтөнләй аңламайым. Дөрөҫөрәге, аңлайым, әммә һис кенә лә уның менән ризалашҡым килмәй. Нисек ризалашырһың: әгәр совет власы булмаһа, беҙ бит һаман да һуҡа менән ер һөрөп, байға батрак булып көн күрер инек, бер кемгә лә кәрәкмәгән динде тоттороп ҡаҡшатырҙар ине... Ошо өлкән кешеләрҙең бер ҡатлылығын, наҙанлығын башҡа һыйҙырып булмай. Мулла олатайҙарҙың өйөндә йыш ҡына уның ейәне менән бергә уйнай инек. Стенала эленеп торған сәғәттәрендә ҡыҙыл байраҡ, мылтыҡ тотоп, Ҡышҡы һарайҙы штурмларға барыусы эшсе, матрос һәм һалдаттың һүрәте бар ине. Әммә олатайыбыҙ уларҙың йөҙҙәрен ниндәйҙер осло нәмә менән арҡыс-торҡос сыйғылап ҡуйған. Шуға ныҡ ғәжәпләнгәйнем. "Беҙгә бәхет килтергән шул революционерҙарҙың һүрәттәрен ни хәлгә төшөргән был наҙан мулла", тип уйлайым...\nУл саҡта бала кешенең башҡаса уйлауы мөмкин дә булмағандыр. Беҙҙең уҡытыусыларыбыҙ илдә булған һәр ваҡиғаны, һәр күренеште тап ана шундай итеп аңыбыҙға һеңдергән, күрәһең. Уларҙың үҙҙәренә лә юғарынан тап шундай талаптар ҡуйылған булғандыр инде. Беҙҙең ил - Ер шарында иң алдынғы, иң бай ил, тип һанайбыҙ. Тракторҙар, машиналар, комбайндар тик социализмға күсеү һәм колхозлашыу арҡаһында, "бөйөк Ленин бабайҙың фарманы" буйынса ғына барлыҡҡа килгән икән дә, беҙҙең Советтар Союзынан башҡа илдәрҙә ошо көнгәсә аслыҡ-яланғыслыҡ, ҡараңғылыҡ һәм ярлылыҡ хөкөм һөрә икән, тигән инаныуҙабыҙ. Американы ла мин тап ана шулай, йәғни унда яланаяҡлы негрҙар атҡа егелгән һуҡа артынан йөрөп яталар ҙа, игенде ураҡ менән урып, ҡул менән һуғалар икән, тип күҙ алдына килтерәм.\nБольшевиктарҙан Төркиәгә - капиталистик илгә ҡасҡан "Совет власы дошманы, милләтсе Зәки Вәлиди" хаҡында ла мәктәптә белдек. Йәш ҡыҙҙарҙы үҙ ихтыярынан тыш кейәүгә биреүҙе хуплаусы боронғо дин ҡанундарына ризаһыҙлыҡ белдерәбеҙ... Муллаларҙың барыһы ла ҡомһоҙ, һаран, аят уҡыуҙан, хәйер йыйыуҙан башҡа нәмәне белмәгән наҙан кешеләр, тигән уй беҙҙең аңыбыҙҙа. Шулай уҡ байҙар ҙа яуыз, ялҡау, тик уйын-көлкөнө генә белгән кешеләр, ярлыларҙы иҙеп йәшәргә ынтылыусылар, ә фәҡир халыҡ - ифрат та эшсән, егәрле һәм яҡшы күңелле, тип уйлаусылар мин генә булмағанмындыр.\nБеҙҙең мәктәптә алыҫ Себер ҡалаларының береһенән - Черемуханан килгән Зөһрә исемле апай уҡытыусы булып эшләй. Урыҫса ла, башҡортса ла бик матур, оҫта һөйләшкән был апайҙы йотлоғоп тыңлайбыҙ. Бөйөк Ленин тураһында сәғәттәр буйы шундай матур итеп һөйләй уҡытыусыбыҙ. Олораҡтарҙан ишетеүебеҙсә, утыҙынсы йылдар башында Зөһрә апайҙың атаһы Дауыт старшина бик бай кеше булған өсөн һөргөнгә ебәрелгән. Ул саҡта кескенә булған Зөһрә апай ҙа атаһы, әсәһе һәм башҡа туғандары менән бергә "һөрөлгән". Шуға үкенәбеҙ: ниндәй яҡшы апайҙың атаһы - "дошман" булған! "Ҡулға алынған кешеләр ауылдаштары менән бәхилләшеп, бөтә бала-сағалары менән сыр-сыу булып, илаша-илаша китә торғайнылар..." тип һөйләй ололар. Барлыҡ мал-тыуарын, өйөн, ҡаралтыларын тартып алып, ғаиләһе менән тыуған яғынан ситкә ебәрелгән байҙың үҙен ни өсөндөр йәлләмәйбеҙ, ә балалары йәл булып тойола. Шул Черемуха ерендә үҫеп, уҡып, белем алып, тыуған яғына эшкә ҡайтҡан кеше ине ул Зөһрә апай. Уҡытыусыларҙы яратмағаныраҡ бәғзе малайҙар үҙ-ара һөйләшкәндә уны "кулак балаһы", тип телгә ала ине. Бай балаһы булғас, совет кешеләре араһында йәшәргә ояла ла торғандыр инде, тип, мин уны йәлләп тә ҡуя торғайным. Ә үҙемдең указной мулла ейәне икәнемде иҫләмәҫкә тырышам. Был хаҡта атайым аша ишеткеләгән булһам да, башҡаларға өндәшмәйем. Атайым икенсе районда тыуып үҫкәнгә күрә, ауылдаштарыбыҙ был хаҡта бер ни ҙә белмәй. Шулай булыуы хәйерлерәк...\nДәрестәрҙә тик патриотик йырҙар ғына өйрәтәләр. Яратып, дәртләнеп, тырышып-тырмашып уларҙы отоп алабыҙ. Батыр Вәлидтең "Күк Ирәндек буйында" тигән шиғырына яҙылған йырҙы өйрәнгәндә мин әле мәктәпкә лә бармағайным.\n...Бегун йүгерә заводта пар йырлаған тауышҡа\nИҫке тормош күҙ һөртә, шыңшый-шыңшый йәш бөркә\nБына шул куплетын йырлағанда минең дә күҙҙәремдән йәш атылып сыға. "Иҫке тормош"то бер ситтә, мөйөштә генә мышнап, кемдәндер йәберһетелеп, илап торған меҫкен бер кеше һымаҡ итеп күҙ алдына килтереп, уны ла йәлләйем. "Ялан батыры"н йырлағанда, күршебеҙҙә йәшәгән олпат кәүҙәле Хөрмәт исемле бер фронтовик ағай күҙ алдына килә, сөнки ул йырҙа ошондай юлдар бар:\n...Хеҙмәт өсөн шундай оло хөрмәт\nБеҙҙең генә тыуған илдә ул...\nМөхәббәт хаҡында ла йырҙар булды, әлбиттә. Әммә ниндәй генә һөйөү йырын алып ҡарама, ул Тыуған илгә тоғро, намыҫлы хеҙмәт, йәиһә комсомол һәм партияға һөйөү менән бәйле. Бындай "һөйөү" хатта егет менән ҡыҙ араһындағы мөхәббәттән күпкә өҫтөнөрәк тә ҡуйыла. Йыш ҡына, ауылда концерт ҡуйғанда, бер апай менән бер ағай "Хәмдиәкәй" тигән йырҙы сәхнәлә йәнәш тороп башҡаралар. Тәүҙәрәк егет, бер ҡулы менән үҙенең сәсен тарай-тарай, ҡыҙға ғашиҡ булыуы хаҡында йыры менән белдергәс, ҡыҙ, егеттең күҙҙәренә мөхәббәтле ҡарашын төбәп, былай тип йырлай:\n...Сәстәреңде йыш тарама,\nМиңә бик йыш ҡарама,\nЭштәрең бит - алама!\nШул саҡ егет кинәт сәсен тарауҙан туҡтала ла, етди төҫ алып, ҡыҙға былай тип йырлай:\nУлай икән, Хәмдиәкәй -\nТуҡта, туҡта, эшләп-эшләп,\nМин дә, бала кеше булыуыма ҡарамаҫтан, эстән генә хыялланам: "Их, үҫеп еткәс, алдынғы эшсе булған, яландарҙа эшләгәндә йөрәге ярһып торған комсомолка ҡыҙҙы ғына кәләш итеп алыр инем..."\nНисек кенә булмаһын, үҙ заманында бындай йырҙарҙы ифрат яратып тыңлайбыҙ. Ул саҡта радио ауылдағы уҡытыусы ағайҙарҙа ғына бар ине. Ә бер-ике ғаиләлә пластинкаһы әйләнеп йырлай торған патефон була торғайны. Шуларға йыр тыңларға йөрөйбөҙ. Бәхеткә, өй хужалары беҙҙе ҡыумай. Һәр бер өйҙә үҙ тиҫтереңде табырға була, сөнки һәммә кешенең ғаиләһендә тиерлек кәмендә биш-алты бала бар. Уйнарға барған кеше булып, йыр тыңлап рәхәтләнәбеҙ. Телевизор тигән нәмә тураһында, әлбиттә, ул саҡта хатта хыялланмайбыҙ ҙа, тиер инем, әммә фәлән малай ҡалала йәшәгән туғандарына ҡунаҡҡа барып ҡайтҡас, "тилвизур" тип аталған күрһәткес йәшниктән кино ҡарағаны хаҡында һөйләгәнен ишетәбеҙ. Уның "шыттырыуына" ышанмаған кеше булабыҙ, әммә үҙебеҙ был турала хыял итә башлайбыҙ. Шул осорҙарҙа Демократик Германияла хәрби хеҙмәттә булып ҡайтҡан ҡайһы бер ағайҙар "ниместәр төҫлө телевизор ҡарай", тип аптырата. Кеше ышанмаҫ нәмәне һөйләмәһәләр ҙә булыр ине. Нисек инде һуғышта беҙҙең атайҙар пыран-заран килтергән немецтарҙа ундай нәмәнең булыуы мөмкин!..\nАуылда йәштәр концерт ҡуйғанда "Һауынсылар бейеүе"н бейегәндәре хәтеремдә. Матур-матур апайҙарыбыҙ, ап-аҡ халаттар кейеп, иңбаштары аша таҫтамалдар һалып, ҡулдарына биҙрәләр тотоп, теҙелешеп, һамаҡлай-һамаҡлай бейейҙәр:\nҠыуып етербеҙ әле.\nҠыуып етеп, уҙып китеп\nҠыҙыҡ итербеҙ әле...\nЯбай ауыл малайының күңелендә тағы сираттағы аңлашылмаған һорауҙар килеп тыуа: нисек инде - "ҡыуып етербеҙ"? Ҡулдары бығаулы көйө, бай хужаларынан туҡмала-туҡмала эшләп, һуҡа менән ер һөрөп йөрөгән американдарҙы һаман да ҡыуып етмәгәнбеҙме икән ни? Уларҙың хатта беҙҙәге һымаҡ алдынғы миллионер колхоз-совхоздары ла юҡ бит! Был хаҡта улар хыяллана ла алмай, сөнки уларҙың хөкүмәт башында беҙҙең теге элекке Николай батша һымаҡ "брзидинт" ултыра... Американан артта ҡалғаныбыҙға һис тә ышанғы килмәй, честное, пионерское! Әйткәндәй, пионер ойошмаһына инергә барғанда тулҡынлана-тулҡынлана ант биреүем хәтеремдә. Пионерға алыусы комиссияла ултырған дружина командиры герой-пионерҙарҙы исемләп әйтеп сығырға ҡуша. Һанап китәм: "...Володя Дубинин, Петя Клыпа, Кычан Джакыпов, Павлик Морозов..." "Иген йәшереп алып ҡалды", тип, властарға хатта үҙ олатаһын тоттороп, иҫ китерлек батырлыҡ күрһәтеп һәләк булған Павлик Морозовтан көнләшәбеҙ...\nБына шундай рухта үҫә килеп, ир еткәнебеҙҙе һиҙмәй ҙә ҡалғанбыҙ. 1979 йылда Совет ғәскәрҙәрен Афғанстанға индергән мәлдә мин оҙайлы әрме хеҙмәтен әле генә башлаған инем. Илебеҙҙең ялҡынлы патриоттары, коммунист булараҡ, күп кенә офицерҙарыбыҙ үҙ теләге менән "демократик бурысты" үтәү ниәтен белгертеп, юғары командованиеға рапорт яҙа. Улар рәтенә миңә инергә тура килмәй, беҙҙе - стратегик ракета ғәскәрҙәре сафындағыларҙы (ул саҡта бик ныҡ "секретный" частар булғанға), унда алмайҙар. Мин шулай ҙа Коммунистар партияһына инергә ғариза яҙам, сөнки коммунист булмаһаң, әрмелә хәрби звание буйынса үҫеү мөмкин түгел тиерлек. Егеттәр Афғанстандан цинк табутында күпләп кире ҡайта башлағас, бәғзеләрҙең унда һуғышҡа барыу теләктәре бер аҙ һүрелә төшә. Ә шулай ҙа был дәүерҙә халыҡ үҙ әрмеһенә ифрат та яҡшы ҡарашта булды. Хәрби формалағы кешенең почет хәтәр! Кеҫә лә әллә ни таҡыр түгел, тик магазинда теләгән әйбереңде табыу ғына ҡатмарлыраҡ. Бер күнеккәс, быға ла ул хәтлем үк иғтибар итмәйбеҙ. Үҙебеҙ яҡынайтырға тырышып ятҡан яҡты киләсәкте - коммунизмды көтәбеҙ. Беҙ күрмәһәк, уны беҙҙең улдарыбыҙ, йәиһә ейәндәребеҙ барыбыр күрәсәк бит...\nАсыҡлыҡ, демократия, үҙгәртеп ҡороу...\nБайтаҡ ваҡыт "торғонлоҡ" дәүерендә йәшәгән икәнлегебеҙҙе тик һикһәненсе йылдар аҙағында ғына белдек. Алға, коммунизмға китеп барабыҙ, тип хис итеп, үҙебеҙ бер урында тапанып тик торғанбыҙ ҙа баһа! Ошо хаҡта әле генә власҡа килгән яңы, йәш генераль сәркәтиптең иғлан итеүе "ҡырмыҫҡа иләүенә таяҡ тыҡҡан" һымаҡ булды. Һәр ерҙә йыйын, митингылар. Асыҡлыҡ. Кем нимә теләй - шуны һөйләй, кем кемде теләй, шуны - тәнҡитләй. Әрмегә лә килеп тотондолар. Беҙҙе, йәғни, хәрбиҙәрҙе - "әрәмтамаҡтар"ҙы халыҡ юҡҡа ғына ашатып торған икән ошоғаса! Хәҙер илгә донъя империализмы хәүеф менән янамай. Киреһенсә, илдәге барлыҡ аҙыҡ-түлек, кейем-һалым һоро шинелле "әреғорттарға" китеп тора икән, шунлыҡтан, беҙ ярлы йәшәйбеҙ... Ҡала урамдарына хәрби кейемдә сығыуы ла хәүефле була башланы. Йә унда, йә бында хәрбиҙәрҙе туҡмау осраҡтары хаҡында ла мәғлүмәттәр ишетелгеләй…\nЧастарҙа ла үҙгәртеп ҡороу башланды. Боронғо батша заманында булған "Офицерское собрание" тигән нәмә ҡабаттан тергеҙелде. Демократия "балаһы" булған ана шундай йыйылыштарҙа хатта командирҙарҙы тәнҡитләү ҙә рөхсәт ителә. Әммә... "собрание"нан сығыуың була, шунда уҡ һине командир үҙенең кабинетына саҡыртып ала, әңгәмәгә...\nГенераль сәркәтиптең илдәге эскелеккә ҡаршы аяуһыҙ көрәш башлауы күптәрҙе ҡанатландыра. "Ҡоро закон" сәйәсәте ҙур ғына өмөт уята. Әммә ҡәһәрле шайтандың әҙәм балаларын бик тиҙ генә арала "сәмәй" тип аталған эсемлек яһарға өйрәтеүе ҡабаттан "ҡанаттарҙы ҡайыра"...\nЭлегерәк совет ҡоролошон, Коммунистар партияһының тоғро юлын данлауҙан бушамаған барлыҡ тиерлек гәзит-журналдар хәҙер ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр менән тулы. Хатта ил башлыҡтарын тәнҡитләүҙән, улар хаҡында һәр төрлө көләмәстәр яҙыуҙан да тартынмайҙар. Телевидение тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Оҙаҡламай батшаны төшөрөүҙең дә, аҡтарға ҡаршы көрәштең дә кәрәк булмағанын аңланыҡ. Колхозлашыу ҙа дөрөҫ булмаған. Кулактарҙы ла Себергә һөрмәҫкә кәрәк булған икән. Зәки Вәлидиҙең халҡыбыҙҙың данлыҡлы улы, тәүге башҡорт профессоры, Башҡорт автономияһының, Рәсәй федерализмының атаһы булғанын да шул осорҙа ғына белдек. Әйтерһең, беҙҙең оло ағайҙарыбыҙ уның хаҡында ошоғаса һис бер нәмә белмәгән, ә дөрөҫ мәғлүмәттәрҙе әле генә осраҡлы табып алғандар... Миллионлаған кешеләр бөйөкләп данлаған "беҙгә бәхет биргән" Ленин бабайҙың юлы бөтөнләйгә дөрөҫ булмаған бит, ауыҙыңа май булғыры! Мин Коммунистар партияһына ун йыл тирәһе ай һайын офицерҙың эш хаҡынан юҡҡа ғына иғә-нә түләп йөрөгәнмен (һанап ҡараһам - ярты машиналыҡ аҡса киткән). Советтар Союзы исемле бөйөк ил төҙөү ҙә хатта кәрәк булмаған. Һәр республика үҙаллы булған осраҡта ғына ирекле һәм уның халҡы бәхетле була икәне хаҡында ла белмәй йәшәгәнбеҙ…\nАна шул йылдарҙа атайым үлем түшәгенә ятҡас, часҡа телеграмма һуғып, туғандарым мине өйгә саҡыртып алды. Инде һикһәненсе тиҫтәһен ҡыуып барған атайым да ошо "үҙгәртеп ҡороуҙарҙан" тамам шаңҡығайны. Ғүмер буйы (ул Октябрь революцияһынан бер йыл алдараҡ ҡына донъяға килгән) аңыңа һеңеп килгән нәмәләрҙе бер-ике йылда бөтөнләйгә һүтеп ташлап, тап кире юҫыҡҡа бороп ҡуйһындар әле... Әммә уға, дин тотҡан кешегә, бер нәмә оҡшап ҡалған: "Улым, анау шкаф артында ҡыҫтырылып ҡуйылған "Совет Башҡортостаны" гәзитен алып уҡы әле", - тине хәлһеҙ күҙҙәрен көскә асып. Мин гәзиттә үҙ ғүмеремдә беренсе мәртәбә дин хаҡында ыңғай мәҡәлә күрҙем. Үҙ күҙҙәремә үҙем ышанмай тиерлек, ҡабат-ҡабат уҡып сыҡтым. "Ана бит, - тине атайым, - "Алла бар", тип яҙғандар. Боронғолар бушты һөйләмәгән, тип әйтә торғайным бит һеҙгә..."\nАтайымды ерләгәс, бер-ике айҙан һуң, әкренләп, намаҙ уҡый һәм дин фәнен һәр яҡлап өйрәнә башланым. Алланы таныуҙың, Уның бойороҡтарын үтәп йәшәүҙең бар кешеләр өсөн мотлаҡлығы хаҡында белдем. Шәриғәт закондарын өйрәнә башлау менән үҙем өсөн күп кенә нәмәләр астым. Мәҫәлән, Ислам дине һис тә ҡатын-ҡыҙҙы кәмһетеү яғында булмағанын аңланым. Динебеҙ ҡанундарына ярашлы, ҡыҙҙарҙың ризалығын алмай тороп, уларҙы кейәүгә биреү ҙә һис ярамай икән!.. Сит яҡта йөрөүемә ҡарамаҫтан, Башҡортостаным хаҡында ла һәр саҡ хәбәрҙар булырға тырышам. Республикабыҙ халҡы үҙаллылыҡ яулай икән, тип ишеткәс, шатлығым эсемә һыймай. Республикабыҙҙы урыҫ телендә лә "Башкирия" тип түгел, ә "Башкортостан" тип атай башлауҙары минең өсөн оло ҡыуаныс булды. Ана шул осорҙарҙа сираттағы отпускыға ҡайтҡан мәлемдә гәзиттә Рәүф Насыровтың "Ҡайҙан һин, Матросов?" исемле мәҡәләһен уҡып шатланғайным. Александр Матросов - Шакирйән Мәхәмәтйәнов исемле Учалы егете булған бит! Шул гәзитте часҡа алып барып, хеҙмәттәштәремә уҡып ғәжәпләндерҙем. Күптәр Матросовтың, ысынында иһә, башҡорт егете булғанына ышанманы, хатта бәғзе милләттәштәр ҙә... Бер аҙҙан Афғанстанға ла ғәскәр индерергә кәрәк булмаған, ун меңдән ашыу һалдат ғүмере бушҡа әрәм булған икәне хаҡында белдек. Ул ғына ла түгел, беҙ, совет һалдаттары, сит илде баҫып алған "агрессорҙар" булғанбыҙ, әстәғәфируллаһ! Ваҡиғаларҙы һөйләй башлаһаң, кемдер әйтмешләй, конца-крайы юҡ. Ғөмүмән, етмеш йыл буйына халҡыбыҙ бөтә нәмәне фәҡәт тиҫкәре килеш күреп йөрөгән икән. "Октябрь түңкәрелеше" тип атауҙары бик тә дөрөҫкә тура килә һымаҡ. Бар ыңғай нәмәне баштүбән, ә һәммә баштүбәнде - ыңғай итеп күреп, әллә күпме ғүмер кисереп ташлағанбыҙ. Шул етмеш йыл эсендәге ҡоролоштоң ыңғай яҡтары ла бар, тип фаразлай күптәр. Халыҡҡа бушлай медицина ярҙамдары, мәктәптәрҙә һәм вуздарҙа түләүһеҙ уҡытыу, барса ил кешеләрен хеҙмәткә ылыҡтырыу, совет халҡының фашист Германияһын тар-мар итеүендә Коммунистар партияһының ҙур роль уйнауы... Бында ла хаҡлыҡ барҙыр. Тик "Бөйөк Ватан һуғышы" тип ҡаныбыҙға һеңешкән төшөнсәне ҡайһы бер киң мәғлүмәт сараларында хәҙер "Икенсе Бөтә донъя һуғышы" тип кенә атау менән сикләнеүҙәренә күнегеп бөтә алмайым. Былай атау ҙа, әлбиттә, дөрөҫ һәм уға әллә ни иғтибар итмәгәндә лә булыр ине, әммә иғтибар ителә бит әле, йәмәғәт...\n"Үҙгәртеп ҡороу"ҙан бер аҙ арынғас...\nКемдәрҙеңдер артынан эйәреп, тик уңға ғына, йәиһә фәҡәт һулға бара-бара, халҡым хәҙер бер аҙ тынысланған да һымаҡ. Әллә арығанмы икән... Әммә, бер нәмәгә лә ҡарамаҫтан, эш кешеһе һаман эш менән булыша, матур йәшәү өсөн тырыша. Әйткәндәй, ауылдарҙа элекке колхоз-совхоздар бөтөрөлһә лә, ҡасандыр "кулак" тип илдән һөрөлгән бәғзе эшсән кешеләрҙең ейәндәре һәм бүләләренең шәхси хужалыҡ төҙөп, айырыуса етеш йәшәүҙәре күҙәтелә... Балаларға һәм үҫмерҙәргә патриотик тәрбиә биреүҙе ҡабаттан аяҡҡа баҫтырыу өҫтөндә эш бара. Әммә шуның менән параллель рәүештә телевизорҙа һәр төрлө юҡ-барға реклама яһауҙан бушамайҙар. Илебеҙҙә һәм сит илдәрҙә ҡылынған һәр төрлө енәйәттәр хаҡында ла артыҡ күп һөйләйҙәр һымаҡ... Унда-бында һуғыш-маҙар сыҡҡылап тора. Болаларҙа ҡатнашыуҙан берәүҙең дә ҡоро ҡалғыһы килмәй. Ғүмер буйы беҙҙең менән берлектә йәшәгән, ҡасандыр хатта яҡын дуҫтар булған "хахул"дар ҙа ҡаңғырышып ята. Нимә етешмәй кешеләргә? Тыныс йәшәүгә ни етә! Үҙгәртеп ҡороу заманында "нәжескә буяп" насарлаған әрмебеҙҙең абруйын ҡайтанан аяҡҡа баҫтырмаҡсылар. Сәйер, әммә илде кемдәрҙәндер һаҡлау кәрәк нәмә булған икән дәбаһа... Бөтә донъя буйлап "көрсөк" тигән шәүлә йөрөй. Ауыл һайын тиерлек мәсеттәр ҡалҡып сыҡты, күп кенә яҡташтарыбыҙҙың иманға йөҙ бороуы һөйөндөрә. Шул уҡ ваҡытта, бәғзе иман йорттарында имамдарҙың яңғыҙ ғына ултырыуы, йәғни был мәсеттәрҙең әлегә һис файҙаһыҙға тиерлек тороуы эсте бошора. Илебеҙ әле капитализм стадияһына кире ҡайттымы, әллә һаман да социализмдан айырыла алмаймы икәнен мин шәхсән белеп етмәйем. Әммә һәр төрлө яҡшы яҡтары һәм етешһеҙлектәре булған хәҙерге ҡоролош, дөйөм алғанда, минең күңелгә хуш килгәндәй. Нишләптер бер юлдан ғына барғы килә, йәмәғәт... Дөрөҫөн генә әйткәндә, минең хәҙер уңға ла, һулға ла киткем килмәй, Аллаһ илсеһе Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм бәйғәмбәребеҙ өйрәткән иң тура юлды һайланым. Хәҙер, әлхәмдүлилләһ, илебеҙҙә дин тыйылмай. Балаларыбыҙҙың да, ҡайһы һөнәр эйәләре булыуҙарына һәм артабан ниндәй генә ҡоролошта йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, хөкүмәтебеҙ сығарған закондарҙы тыңлап ҡына, фәҡәт бына ошо юл менән барыуҙарын теләйем. Был донъяны нисек кенә үҙгәртеп ҡороуҙарына ҡарамаҫтан, хәҡиҡәт - берәү, һәм ул һис бер ваҡытта ла үҙгәрмәйәсәк.\nЯҙылған: 07.11.17 | Ҡаралған: 545