Хәүефһеҙ юл киҫелеше - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nХәүефһеҙ юл киҫелеше\nКуйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе ошондай акция иғлан итте. Ул юл һәләкәттәрен иҫкәртеү маҡсатында ойошторола. Статистика мәғлүмәттәре буйынса тимер юл киҫелештәрендә үткән йылда ғына 14 юл-транспорт фажиғәһе, бер үлем осрағы теркәлгән. Тимер юлы вәкилдәре белдереүенсә, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙең икенән бер осрағында юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған водителдәр үҙҙәре ғәйепле. Тимер юл киҫелештәренең иң ҡурҡынысы – шлагбаум йәиһә башҡа төр барьер менән йыһазландырылмағаны. Ә иҫкәртеүсе юл билдәһе генә „тәүәккәл„ водитель өсөн кәртә түгел. Семафор ҙа эшләмәһә, поезд алдынан үтеп өлгөрөргә ашығыусылар етерлек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өлгөрмәүселәр ҙә бар. Ике йыл элек Нагаево ауылына барған юл киҫешендә йәш ҡатын һәләк булды, үткән йылда ошо уҡ урында йәнә бер ғәҙәттән тыш хәл теркәлде, был юлы ҡорбанһыҙ.Шлагбаум һәм автоматик барьерҙар ҡуйылған юлда ла ғәҙәттән тыш хәлдәр осрай. Интернетта поезд менән автомобиль, автобус һәм мотоцикл бәрелешкәнен һүрәтләгән яҙмалар көн дә тиерлек яңыра. Һуңғы йылдарҙа Өфөлә ҙур авариялар булмаһа ла, ҡағиҙәләрҙе тупаҫ боҙоуҙар билдәле. Ҡала биләмәһендәге иң ҙур Сафроново юл киҫешендә көн дә тиерлек шлагбаумды урап үтеү, семафорҙың ҡыҙыл утын һанға һуҡмау осраҡтары теркәлә.Тимер юлды киҫкәндә етдилекте талап итеү маҡсатында ойошторолған акция барышында Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе вәкилдәре иҫкәртеүсе саралар үткәрә.Бындай саралар даими ойошторола. Тимер юлсылар фекеренсә, уларҙың файҙалы һөҙөмтәһе бар – үткән йылда 2014-се менән сағыштырғанда фажиғәле осраҡтар һаны кәмей төшкән.\n05 февраля Һауа температураһы күтәрелеү һөҙөмтәһендә, ҡыйыҡтарҙан ҡар һәм боҙ ишелә\n05 февраля Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре\nХәйерле иртә, Республика! - Тин һумды һаҡлар\nХәйерле иртә, Республика! - Урал легендалары\nХәбәрҙәр - 07.12.18\nХәбәрҙәр - 05.12.18\nХәбәрҙәр - 04.12.18\n«Вести» публикуют видеокадры «приставания» капитана «Уфимца» к черлидерше\nГлавные итоги недели в Башкортостане\nНовости культуры - 05.12.18\nБөгөн бөтә донъяла ирекмәндәр көнө билдәләнә\nҮҙ ирке менән мохтаждарға ярҙам иткән мәрхәмәтле кешеләргә бөгөн ошо уңайҙан рәхмәт һүҙҙәре яңғырай. Беҙҙең киләһе видеояҙма геройҙары өсөн һөнәри байрам ғаилә тантанаһына башланғыс һала. Ксения Ивашкова ирекмән эҙәрмәндәр отрядының Башҡортостан бүлеге мәғлүмәтсеһе. Тәүлек әйләнәһенә яңыртылып...\nБашҡортостан мәктәптәрендә һәр бала йылы аш менән туҡланырға тейеш\nРеспублика етәксеһе ошондай бурыс ҡуя. Ауыл һәм ҡала мәктәптәрендә балалар нимә ашай һәм туҡланыу хаҡы күпме? Картуф иҙмәһе, иттән эшләнгән ризыҡ, икмәк, витаминлы салат һәм һут. Мәктәп уҡыусыларының төшкө ашы туҡлылы ла, тәмле лә булырға тейеш. Ҡырмыҫҡалы районы Прибельский ауылының урта дөйөм...\nРеспубликала бынан һуң урмандарҙы законһыҙ ҡырҡыусыларға ҡаршы етди көрәш башлана\nБыл турала Белоретҡа эш сәфәре ваҡытында Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров белдерҙе. Тирлән ауылында йәшәүселәр Радий Фәрит улы менән һөйләшкәндә ошо мәсьәләләргә иғтибар итеүҙе үтенде.\nКиләһе йылда Өфөлә тағы 126 урында видеокүҙәтеү камералары ҡуйыласаҡ\nӘле республиканың башҡалаһында юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙы теркәүсе 136 камера эшләй. Өфөнөң төнъяҡ өлөшөндә улар бик аҙ. Тик ике урамға ғына ҡуйылған. Башҡортостанда 2 мең камера ҡуйыу ҡарала.\nӨфөнөң Калинин районы суды 27 йәшлек егеткә ҡарата хөкөм ҡарарын иғлан итте\nУл эскән килеш руль артына ултыра. Беренсе май урамында сәғәтенә 190 километр тиҙлектә егет йәйәүлене тапата. Һуңынан тиҙ генә ҡасыу яғын ҡарай. Әммә бер сәғәттән ҡулға алына. 27 йәшлек егет үҙ ғәйебен тулыһынса таныған. Ул өс йылға иркенән мәхрүм ителде.\nҒафури районында мышы балаһы бүреләрҙән ҡасып йылғаға барып сумған\nБалыҡсылар мышыны Еҙем йылғаһында табып ала. Видеоны төшөрөүсе һүҙҙәренсә, хайуан бүреләрҙән ҡасып, йылғаға бата. Урындағы халыҡ мышыны һыуҙан сығарып, мал һарайына алып ҡайта. Ветеринар тарбаҡ мөгөҙлө хайуандың яраларын тегә. Халыҡ хәбәрсеһе һүҙҙәренсә, оҙаҡламай мышы балаһын Кушнаренко...\nӨфөлә үҙенсәлекле курс эшләй\nУнда башҡорт телен өйрәнәләр. Аҙнаның бер кисендә эштән, уҡыуҙан тиҙерәк бушап, төрлө милләт вәкилдәре Айгөл Рәшитованың “ArtClub” ижади оҫтаханаһына ашыға. Дәрестәр үҙенсәлекле лә, ҡыҙыҡлы ла үтә. Ручка, дәфтәр, өйгә эштәр – барыһы ла ғәҙәти дәрестәгесә. Әммә, башҡаларынан айырмалы, ...\nБашҡалабыҙ Яңы йылды ҡаршыларға әҙерләнә\nУрамдарҙа байрам уттары ҡабынды, төп майҙандарға шыршылар ҡуйылды. 10 декабрҙән шыршы баҙарҙары асыла. Улар ҡалалағы 71 майҙансыҡта 31 декабргәсә эшләйәсәк. Шыршыға хаҡты һатыусылар үҙҙәре билдәләй. Ҡупшыҡайҙың хаҡы уның йомшаҡлығына һәм оҙонлоғона бәйле.\nӨфөлә тиҙ йөрөшлө трамвай проекты тергеҙелә\nТранспорт буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов әйтеүенсә, Өфө БРИКС-тың үҫеш банкынан грант алған. Киләһе йылдан проектты ғәмәлгә ашырыу өсөн инвестор эҙләү башлана. 2013 йылда Өфөлә тиҙ йөрөшлө трамвай төҙөлөшө проекты 6-7 миллиард һумға баһаланғайны. Уның тәүге өлөшө Блюхер урамы...\nХалыҡ ҡайҙа ғына мөрәжәғәт итһә лә, яуап юҡ. Урындағы чиновниктар ябай кешеләрҙең аһ зарына битараф. Яңы Иглин биҫтәһендә йәшәүселәр Республика етәксеһенә мөрәжәғәт иткәс, ниһәйәт, боҙ ҡуҙғалды. Радий Хәбиров оператив кәңәшмә ваҡытында Иглин районы хакимиәте башлығы менән бәйләнешкә инеп, мәсьәләне...\nБашҡортостанда ҡотҡарыу хеҙмәттәренең уртаҡ номеры барлыҡҡа килде\nБашҡортостанда бөгөн 112 һандарына килгән шылтыратыуҙарҙы ҡабул итеү һәм эшкәртеү үҙәге асылды. Башҡортостан һуңғы йылдарҙағы иң ҙур мәсьәләләрҙең береһе - 112 системаһын ғәмәлгә ашырыуға өлгәште. Граждандарҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн тәғәйенләнгән ҡотҡарыу хеҙмәттәренең дөйөм,...\nТуймазы районында бөгөн төнгө авария сәбәптәре асыҡлана\nБәләбәй-Баҡалы юлының Туймазы районы аша үткән өлөшөндә 30 йәшлек водитель идараны юғалтып юл ситенә сығып оса. Автомобиль бер-нисә тапҡыр түңкәрелә. Һөҙөмтәлә 34 йәшлек пссажир һәләк була, водитель һәм тағы ла өс пассажир урындағы дауаханаға килтерелгән.\nБөгөн инвалидтар көнө билдәләнә\nБерләшкән милләттәр ойошмаһы Генераль Ассамблеяһы тарафынан 3 декабрь “халыҡ-ара инвалидтар” көнө тип билдәләнә. Халыҡ-ара инвалидтар көнөнөң төп маҡсаты- мөмкинлектәре сикләнгәндәрҙең хоҡуҡтарын яҡлау, тыныслығын һаҡлауға йүнәлтелгән. Билдәле булыуынса, томал ишетмәгән ата-әсәнән...\nСәйәси батл кем файҙаһына?\nБыл ялдарҙа баш ҡала халҡы ҡыҙыҡлы осрашыуҙа ҡатнашты һәм ҡатнаш алыш буйынса донъя кимәлендә билдәле спортсыға ҡаршы сыҡты. Красногорск ҡала Думаһы депутаты Джефф Монсон сәйәси баттлда сетерекле һорауҙарға яуап бирҙе. Америка Ҡушма Штаттары гражданины, тәжрибәле спортсы, әммә сәйәсәткә яңы...\nӨфө дәүләт нефть техник университеты 70 йыллыҡ юбилейын билдәләй\nОшо уңайҙан Башҡортостанға был уҡыу йортон тамамлаған белгестәр бөтә Рәсәй төбәктәренән йыйылды.Университеттың тарихы 1941 йылдан башлана. Тап шул ваҡытта Черниковск ҡалаһына Мәскәүҙәге Губкин исемендәге нефть институты күсерелгән. Йәнә ете йылдан был уҡыу йортоноң Өфө филиалы асыла. Ете тиҫтә йыл...\nБашҡортостанда медицина өлкәһе айырым иғтибарға алынасаҡ\nРеспублика етәксеһе исеменә октябрь һәм ноябрҙә генә медицина тармағына ҡағылышлы булған 725 мөрәжәғәт алынған. Граждандар урындарҙағы дауаханаларҙың хәленә зарлана. Белгестәргә күренеү өсөн, айырым райондарҙа кешеләр таңғы биштән сират алырға мәжбүр.\nРөстәм Мәрҙәнов Хөкүмәт премьер-министры вазифаһынан китте, мәғариф министры алмашынды. Был турала бөгөн Республика хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә хәбәр ителде. Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров министрлыҡтар һәм ведомстволар, район һәм ҡала хакимиәттәрен башлыҡтары алдында яңы...\n“Салауат Юлаев” үҙ көйәрмәндәре алдында Магниторск ҡалаһының “Металлург” командаһына еңелә. Өфө клубы өсөн уйын беренсе минуттарҙан уҡ уңышһыҙ башлана. Тәүге периодта беҙҙең ҡапҡаға ҡаршы команда ике яуапһыҙ шайба ташлай. Уйындың ҡалған ике өлөшөндә берешәр шайба индерәләр. Шулай итеп, “...\n92 йәшлек көйәрмән\n50 йылдан ашыу Салауат Юлаев хоккей клубының әүҙем көйәрмәне. Хәҙер инде уға 92 йәш. Әммә ул яратҡан клубына тоғро булып ҡала, уйындарҙы ҡарау өсөн Шаҡша биҫтәһенән Өфө аренаға тиклем йәйәүләп тә килгеләй. Фәймә Сәйфүлғәлим ҡыҙы хоккей көйәрмәне. Совет заманынан алып әлеге ваҡытта уйнаған...\nЙәсмин, миләүшә сәскәләренең һәм әфлисун ағасының хуш еҫтәре – Франциялағы Граса ҡалаһының визит карточкаһы. Урындағы парфюмерия сәнғәте бөтә донъяла танылыу яулаған. Хәҙер улар ҡулланған хушбуйҙарҙы етештереү ысулы ЮНЕСКО-ның матди булмаған мәҙәни мираҫы исемлегенә индерелгән. Ошо рәүешле улар...


Эшһөйәрҙәр төйәк иткән йәмле төбәк\n3 Июль 2019, 13:05\nМораҙым, йәиһә Юлдыбай яғына барғанда юл өҫтөндә ҡалған Яңы Хвалын ауылынан күпселек елдереп үтеп китергә тура килә. Дөрөҫ, төбәккә йәм бөркөп йәшәүсе йәш ғаиләләр, матур парҙар менән уҡыусыларыбыҙҙы таныштырғаныбыҙ бар. Был юлы эш сәфәребеҙ мотлаҡ был ауылға туҡталып, баҫмаларға яҙылыу осоронда хвалындарҙың тын алышын белеү, шул йәһәттән әүҙемерәк дуҫтарыбыҙҙы асыҡлау маҡсатына нигеҙләнде. Бәхеткә күрә, аяҙ көндө йәшен атҡан кеүек алдарында пәйҙә булып, таң менән тыныс донъяларына “ҡул һуҙыу” берәүгә генә оҡшаманы, ә башҡа ябай ауыл кешеләренең киң күңелле, донъяға яҡты ҡарашлы, ижади хеҙмәт кешеләренә ихтирамлы булыуҙары һис көтөлмәгәнсә ғәжәйеп ҙур ҡыуаныс булды. Кешелеклелек, мөләйемлек сифаттары вазифаға ла, кеҫәңә лә ҡарамай шул, улар – ҡандан, тәрбиәнән һалына, ябай һауынсы, ябай ветеринарҙың мәҙәни кимәле йыш ҡына урынлы эштәге кешеләрҙекенән дә юғарыраҡ булып сыға... Ғүмерҙәрен ветеринария өлкәһенә бағышлап, хәләл көс менән тапҡанына шөкөр итеп, эштән бәхет биргәненә яҙмыштарына рәхмәтле булып, тормош ауырлығына һис зарланмайынса сәмләнеп йәшәүсе һәм өҫтә яҙып үтелгәнде үҙ өлгөһөндә иҫбатлаусы Флүзә һәм Йондоҙ Вәхитовтар - ифрат һоҡланғыс кешеләр. Йондоҙ ағайҙы электән ишетеп белә инем, уның матур ғаиләһе менән яҡындан танышыу күңелдә йылы, яҡты тәьҫораттар ҡалдырҙы. Өҫтәүенә улар - оҙаҡ йылдар буйы баҫмабыҙға тоғро ҡалыусы әүҙем уҡыусылар. Район һәм ауылдарҙа ҡайнаған тормошҡа битараф ҡала алмай шул үҙҙәре тынғыһыҙ хеҙмәттә һыналғандар!\nМораҙым, йәиһә Юлдыбай яғына барғанда юл өҫтөндә ҡалған Яңы Хвалын ауылынан күпселек елдереп үтеп китергә тура килә. Дөрөҫ, төбәккә йәм бөркөп йәшәүсе йәш ғаиләләр, матур парҙар менән уҡыусыларыбыҙҙы таныштырғаныбыҙ бар. Был юлы эш сәфәребеҙ мотлаҡ был ауылға туҡталып, баҫмаларға яҙылыу осоронда хвалындарҙың тын алышын белеү, шул йәһәттән әүҙемерәк дуҫтарыбыҙҙы асыҡлау маҡсатына нигеҙләнде. Бәхеткә күрә, аяҙ көндө йәшен атҡан кеүек алдарында пәйҙә булып, таң менән тыныс донъяларына “ҡул һуҙыу” берәүгә генә оҡшаманы, ә башҡа ябай ауыл кешеләренең киң күңелле, донъяға яҡты ҡарашлы, ижади хеҙмәт кешеләренә ихтирамлы булыуҙары һис көтөлмәгәнсә ғәжәйеп ҙур ҡыуаныс булды. Кешелеклелек, мөләйемлек сифаттары вазифаға ла, кеҫәңә лә ҡарамай шул, улар – ҡандан, тәрбиәнән һалына, ябай һауынсы, ябай ветеринарҙың мәҙәни кимәле йыш ҡына урынлы эштәге кешеләрҙекенән дә юғарыраҡ булып сыға...\nҒүмерҙәрен ветеринария өлкәһенә бағышлап, хәләл көс менән тапҡанына шөкөр итеп, эштән бәхет биргәненә яҙмыштарына рәхмәтле булып, тормош ауырлығына һис зарланмайынса сәмләнеп йәшәүсе һәм өҫтә яҙып үтелгәнде үҙ өлгөһөндә иҫбатлаусы Флүзә һәм Йондоҙ Вәхитовтар - ифрат һоҡланғыс кешеләр. Йондоҙ ағайҙы электән ишетеп белә инем, уның матур ғаиләһе менән яҡындан танышыу күңелдә йылы, яҡты тәьҫораттар ҡалдырҙы. Өҫтәүенә улар - оҙаҡ йылдар буйы баҫмабыҙға тоғро ҡалыусы әүҙем уҡыусылар. Район һәм ауылдарҙа ҡайнаған тормошҡа битараф ҡала алмай шул үҙҙәре тынғыһыҙ хеҙмәттә һыналғандар!\nТөплө белемле, таһыл белгес, хәҙер инде яңы ғаилә башлығы “Искра” совхозының баш мал врачы итеп тәғәйенләнгәс, әлбиттә, йәштәр Яңы Хвалында төпләнә. Ул осорҙа совхоздың, фермаларҙың ишле мал менән тулып гөрләп торған саҡтары... Ал-ял булмаһа ла, үҙе һайлап алған һөнәрен яратып башҡарған намыҫлы эшсәнгә был өлкәне һайлағанға һис үкенергә тура килмәй. Тик 90-сыларҙың ел-дауылы районды урап үтмәй, ике меңенсе йылдарҙың башында совхоз тарҡала. Был мәлдәр күп ир-аттар өсөн һынылыш осоро булды, хатта ғаилә терәге булған имәндәй ныҡ уҙамандар ҙа баҙап ҡалды. Тик Вәхитов кеүек ҡалын елкәле, белеме һәм һәләте бар кеше тормошта юғалып ҡала буламы һуң? Ул 2011 йылға тиклем район ветеринария үҙәгенә Мораҡҡа йөрөп эшләй. Хәҙер инде хаҡлы ялға сығыуына дүрт йыл булыуға ҡарамаҫтан, һаман да яратҡан эшен дауам итә. Дауам итә тип ни... Совхоздар сәскә атҡан ваҡытта ла, сыуалыш осоронда һәм хәҙерге яңы заманда ла улар һөйөклө ҡатыны менән һәр саҡ бер өлкәлә хеҙмәт итеп, бер үк юлды тапаған, бер үк ҡаҙаныштарға ирешкән кешеләр. Флүзә Шәрәфетдин ҡыҙы (ул да күптән хаҡлы ялда) яуаплы эшсәндең тормошта ла, эшендә лә уң ҡулы, яҡшы кәңәшсеһе, ярҙамсыһы. Нисә йылдар хәҙер улар бер Юлдыбай ауыл биләмәһен генә түгел, Нуҡай, Побоище ауыл биләмәләрен, Мораҡ ауыл биләмәһенә ҡараған Яҡшембәт яғын, йәғни бөтәһе 12 ауылды хеҙмәтләндерә. Вәхитовтарҙың төп бурысы – кешегә йоғошло ауырыуҙарҙы киҫәтеү маҡсатында профилактик саралар үткәреү, йәғни мал-тыуарҙы, йорт хайуандарын вакциналау, халыҡ менән аңлатыу эштәре алып барыу.\n- Малдарға укол ҡаҙар өсөн бер йортҡа йылына 7-8 тапҡыр инергә тура килә. Шуныһы ҡыуаныслы – малдарҙың сәләмәт булыуы иң тәү сиратта үҙҙәре өсөн әһәмиәтле булыуын кешеләр яҡшы аңлай. Малдар ҙа кеше кеүек тере йән эйәһе – төрлө сирҙәр менән сырхаулап китә. Һирәк булһа ла, эре малда туберкулез сире асыҡланған осраҡтар ҙа булғылай, лейкоз менән ауырыған һыйырҙың һөтө зарарлы, итен ашарға ярай. Үҙҙәре аҫраған йорт хайуандарына ҡотороу сиренә ҡаршы прививка эшләтеүгә кешеләр үҙҙәре теләк белдерә. Халыҡ эшебеҙҙән ҡәнәғәт – иң мөһиме шул, - тип, эштәренең асылына төшөндөрөп үтте улар.\nХеҙмәт яланында ал-ял белмәгән намыҫлы һәм тәжрибәле ветеринарҙар өлгөлө әсәй һәм атай ҙа. Балаларына лайыҡлы белем алырға ярҙам итеп, үҙҙәре өлгөһөндә уларҙы эшһөйәр, булдыҡлы итеп тәрбиәләй алғандар. Ҡыҙҙары Фәнүзә, улдары Азат икеһе лә ғаиләле һәм һөнәрле, Өфө ҡалаһында хоҡуҡ һаҡлау өлкәһендә эшләйҙәр.\nДүрт тиҫтәгә яҡын ғүмер һәм хеҙмәт юлдарын пар аҡҡоштарҙай бергә-бергә үтеп, ауыл еренең йәмен-тәмен белеп һәм тирә-яҡҡа, кешелеккә ҡарата ихтирам тойоп йәшәүсе Флүзә һәм Йондоҙ Вәхитовтарҙың был заманда айырыуса ҙур ихтыяжлыҡ менән файҙаланған хеҙмәттәре ярҙамында әле алда халыҡҡа күпме файҙа килтерәһе бар әле! Нәҡ улар кеүек алсаҡ йөҙлө, алтын ҡуллы ауыл уңғандары был төбәккә йәм һәм ҡот өҫтәй ҙә инде.


Ҡыш бабай саҡырҙы ҡунаҡҡа!\n18 Ғинуар 2019, 12:26\nҠыш миҙгеле – бигерәк серле, мөғжизәләргә бай миҙгел! Быйыл «Ҡыш бабайға хат» тип исемләнгән Республика балалар проектында ҡатнашып, Ҡыш бабай мөғжизәһен үҙем дә татыным.\n«Был проект Башҡортостан Республикаһындағы Ғаилә йылына һәм Рәсәйҙәге Ирекмән йылына арнала. Ҡыш бабайҙан бүләк һорап яҙылған хаттар ҡабул ителмәй, конкурста изге эштәр тураһында һөйләгән хаттар ғына ҡатнаша. Бының өсөн 2018 йылда башҡарған матур, яҡшы эштәрең тураһында һөйләү етә», – тип аңлатты миңә әсәйем, Жәлил Кейекбаев йорт-музейы директоры Римма Камил ҡыҙы.\nМәктәпкә уҡырға төшмәгән балалар ата-әсәләре менән бергәләп изге эштәр тураһында инша йәки әкиәт, яҡшы эштәре тураһында хат яҙырға тейеш ине. Шулай уҡ Ҡыш бабайҙың Серле хеҙмәтенән махсус талаптарҙы үтәргә, изге эштәр көндәлеге алып барырға кәрәк ине. Был шарттарҙы үтәү миңә һис кенә лә ауыр булманы.\nҠыш бабайға яратҡан ғаиләм, «Ләйсән» балалар баҡсаһындағы «Тирмәкәй» төркөмөбөҙ, буш ваҡытымды үткәргән Жәлил Кейекбаев йорт-музейы тураһында, шәмбе өмәләрендә, төрлө флешмобтарҙа һәм акцияларҙа, мәҙәни сараларҙа һәм концерттарҙа ҡатнашыуым, үҙемдең еңеүҙәрем, асыштарым, эшләгән изге эштәрем, ҡыуаныс-шатлыҡтарым тураһында хат яҙып ебәрҙем.\nБөтә Башҡортостандан, хатта Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән дә ебәрелгән хаттарҙың иң-иңдәрен һайлап алып, Ҡыш бабай баш ҡалабыҙ Өфөгә, байрам шыршыһына саҡырҙы. Иң-иңдәр араһында минең исем дә бар ине – ҡыуанысымдың сиге булманы!\nШыршы байрамы 6 ғинуарҙа Өфөләге Ҡала мәҙәниәт һарайында ойошторолдо. Ундағы шыршы-ҡупшыҡай, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу, әкиәт геройҙары менән бергә үткәрелгән бал-маскарад, төрлө конкурстар һәм оҫталыҡ дәрестәре, уйын-көлкө, йыр-бейеүҙәр! Һүҙ менән генә әйтеп аңлатырлыҡ түгел! Балалар ҙа байрамға ныҡлы әҙерләнеп килгән – ҡар бөртөгө-йондоҙсоҡтан алып арыҫлан-юлбарыҫына тиклем булды.\nҺуңынан Ҡала мәҙәниәт һарайының ҙур сәхнәһендә әкиәт күрһәтелде. Яңы йыл тантанаһында Ат, Аждаһа, Төлкө, Ҡуян, Эт, Ҡар бабай һәм, әлбиттә, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу ҡатнашты. Матур сараны Яуызбикә һәм уның ярҙамсылары боҙорға тырышты. Тик йыр-моң барыһын да берләштерҙе, татыулаштырҙы. Бәйгелә лә бергәләп башҡарған дуҫлыҡ йыры еңеп сыҡты. Шулай булмай ни, проекттың төп девизы бит – «Ҡыш бабай изгелек ҡылыусыларҙы ярата!»\nҠыш бабай һәр балаға Рәхмәт хаты һәм бер ҡумта татлы күстәнәс тапшырҙы. Мин Ҡыш бабай менән, шулай уҡ Яңы йыл шыршыһын ойоштороусы – Өфө ҡалаһының «Ҡаланы үҫтереү йәмәғәт фонды» Социаль, мәҙәни һәм иҡтисади үҫеш фонды директоры, Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Юрьевна Панчихина менән иҫтәлеккә фотоға төштөм.\nБыл бәхетле осраҡты һәм тылсымлы байрамды мин бер ҡасан да онотмам!


Өфөлә хроник бөйөр сире менән яфаланыусылар һаулыҡ өсөн мөһим булған дарыуҙар юҡлығына зарлана. Йыл башынан алып республика һаулыҡ һаҡлау министрлығы дарыу алыу ысулын үҙгәрткән. Шул сәбәпле, кәрәкле препараттар һуңлап килә, ти пациенттар. Мотлаҡ ҡабул итә торған дарыуҙы үҙҙәре һатып алырға мәжбүр. Һаулыҡ өсөн мөһим булған дарыуһыҙ алтмыш биш йәшлек Александра Даниленко йәшәй алмай. Биш йыл ул хроник бөйөр сире менән яфалана. Йәшәү өсөн мөһим ҡыйбатлы дарыуҙар уға бушлай бирелә. Тик әле ханым ҡушылған өс дарыуҙың берәүһен генә алған.\nХроник бөйөр сире менән яфаланыусылар махсус диета тоторға, ай һайын анализ тапшырып һаулығын тикшертергә тейеш. Табип яҙған дарыуҙы ваҡытында ҡабул итмәгән осраҡта, кешенең хәле насарайыуы ихтимал. Организмды токсиндарҙан таҙартыу өсөн пациенттар көн аша гемодиализ процедураһына йөрөргә мәжбүр. Диализ үҙәгендә әле алтмыш кеше дауалана. “Яһалма бөйөр” аппаратында пациенттар 4-5 сәғәт ята. Бынан алда, пациенттар өсөн кәрәкле препараттар диализ үҙәктәрендә үк бирелгән. Тик йыл башында һаулыҡ һаҡлау министрлығы был мәсьәләне үҙ өҫтөнә ала. Әммә дауаханаларға ҡушылған дарыуҙар һуңлап килә, тип зарлана пациенттар.\nӨҫтәүенә, диализ үҙәгенә республиканың төрлө районынан килеп дауаланыусылар һаны ла бихисап. Улар ҙа һаулыҡ өсөн мөһим дарыуһыҙ ҡайтып китә. Республика һаулыҡ һаҡлау министрлығы дарыу алыу ысулының яңы схема буйынса эшләй башлауын, киреһенсә, дөрөҫ тип һанай. Был закон талаптары буйынса башҡарыла, ти белгестәр. Әммә Нефро-лига төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы президенты Юрий Кандалов һүҙҙәренсә, бындай ысул сауҙа менән булышыусыларға отошло түгел. Шуға ла улар оригиналь дарыуҙар урынына күпкә осһоҙҙарын тәҡдим итә.\nРеспублика һаулыҡ һаҡлау министрлығы хроник бөйөр сире менән яфаланыусылар өсөн дарыу алыу схемаһы әле тулыһынса эшләнелеп бөтмәгән, ти. Диализ үҙәгендә дауаланыусылар был мәсьәләне хәл итеүҙәрен һорап күҙәтеү органдарына мөрәжәғәт итергә йыйына.Әле республикала 1200-н ашыу кеше ошо ауырыу менән яфалана. Уларҙың һәр береһе дауаланыуға мохтаж. Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ошо көндәрҙә пациенттарҙың һәр береһе кәрәкле дарыу аласаҡ.


ИСПАНИЯЛА – БАЙМАҠТАРҘЫҢ ҠАҘ ӨМӘҺЕ\nБашҡорттарҙы яҙмыш ҡайһы тарафтарға ташлаһа ла, улар үҙ йолаларына тоғро ҡала. Әсә телендә һөйләшеп, самауыр сәйҙәре эсеп, йома көндәрендә май еҫе сығарыу өсөн бауырһаҡтар бешереп йәшәүҙән айырыла алмай улар. Татыулыҡты, дуҫлыҡты, изгелекте юлдаш иткән яҡташтарыбыҙ башҡа милләт-халыҡты ла беҙҙең ғөрөф-ғәҙәттәребеҙ менән ихлас таныштыра.Нәҡ шундайҙарҙың береһе ул - Нәзилә Юнысова. Мөләйем, матур, уңған ханым сығышы менән Ишмөхәмәт ауылынан. Әлеге көндә Испанияның Севилья ҡалаһында йәшәй. Ошо көндәрҙә Нәзилә Юнысова гөрләтеп ... ҡаҙ өмәһе үткәрҙе. Испания күген башҡортса шаярып - көлөүҙәр, беҙҙең йыр-моң яңғыратты.\n(Мәғлүмәт "Һаҡмар" гәзите сайтынан алынды)


Райондарға яңы автомобилдәр юлланды\n21 Ғинуар 2021, 13:05\n20 ғинуарҙа Республика Йорто алдындағы майҙанда Башҡортостан Хөкүмәтенең премьер-министры Андрей Назаров республиканың медицина ойошмаларына өр-яңы машиналар асҡыстарын тапшырҙы.\nШулай итеп, 15 Lada Granta 219010 һәм 10 УАЗ 3163 автомобилдәре республиканың Йылайыр, Дәүләкән, Салауат, Йәрмәкәй, Шишмә, Баймаҡ, Ауырғазы райондары, Нефтекама, Салауат ҡалалары дауаханаларына юлланасаҡ.\nАвтомобилдәр федераль ҡаҙна иҫәбенә һатып алынған. Улар беренсел медик-санитар ярҙам күрһәтеүсе учреждениелар, ауыл ерендә, ҡала тибындағы ҡасабаларҙа, бәләкәй ҡалаларҙа урынлашҡан үҙәк район һәм ҡала дауаханалары, шулай уҡ пациенттарҙы медицина ойошмаларына алып барыу, медицина хеҙмәткәрҙәрен пациенттарға тиклем илтеү өсөн дә тәғәйенләнгән.\nАндрей Назаров был заманса йыһазландырылған авомобилдәр медицина хеҙмәткәрҙәренең былай ҙа ҡатмарлы эшен уңайлыраҡ итәсәк, тип белдерҙе.\n– Әлеге ваҡытта тотош илдә медицина учреждениеларының матди-техник базаһын яңыртыуға баҫым яһала. Мәҫәлән былтыр, беҙҙең республиканың медучреждениелары “С” класлы 30 һәм “В”класлы 28 автомобиль алды.\nРеспублика ҡаҙнаһы иҫәбенә амбулатор шарттарҙа балаларға ашығыс медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн өҫтәмә рәүештә тағы ла 11 автомобиль, паллиатив медицина ярҙамының патронаж бригадалары өсөн – ике, унан тыш, тағы ун күсмә комплекс ҡайтарылды.\nАндрей Назаров медицина хеҙмәткәрҙәренә фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн рәхмәт белдерҙе.


Ул 36 йыл үҙ һөнәренә тоғро | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nУл 36 йыл үҙ һөнәренә тоғро\nТабип-эндоскопист Андрей Сурдул йылына ҡурылдай-үпкә системаһын тикшереү буйынса 2000 процедура үткәрә. Коронавирус эпидемияһы башланғас сирлеләргә тиҙ һәм сифатлы ярҙам күрһәтеү өсөн Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһына Ковид-19 -ҙы диагностикалау бүлегенә ярҙамға килә. Әлеге мәлдә ул үҙенең ҡәҙимге эш урынында. Республиканың туберкулерға ҡаршы диспансерында эндоскопия бүлеген етәкләй. Һәр пациент менән осрашыуға етди әҙерләнә табиптар. Йоғошло сир, үпкә ауырыуынан шөрләгәнгә түгел, ә йылдар дауамында һалынған ҡағиҙә ошоно талап итә. Үпкә, тын юлдары ауырыуҙары йоғошло сирҙәр араһында киң таралғандар рәтендә. Процедура ла пациент өсөн еңел йә күңелленән түгел. Хатта ауыр. Әммә был өлкәлә 36 йыл тәжрибәһе булған табип- эндоскопист Андрей Сурдулдың ышаныслы хәрәкәттәре пациентты тынысландыра кеүек. Тикшереүгә еңел генә көйләп ебәрә.Андрей Юрьевич көнөнә 10-лаған бронхоскопия үткәрә.Инфекцион дауаханала эшләү, ҡатмарлы сирлеләр уны бер ҡасан да ҡурҡытмаған. Сөнки әсәһе ғүмер буйы туберкулезға ҡаршы клиникала эшләй.Атаһы ла ҡасандыр ошо сиргә дусар булған. Шулай булғас, медицинаның был өлкәһенә ул бала саҡтан һалынған ниәттәр менән килә.Һәр һөнәр кешенең холҡона үҙенсәлекле эҙ һала. Ситтән ҡарауға ул ҡырыҫыраҡ кеүек, шаярып-көлөп йөрөүселәр рәтенә ҡуймай үҙен. Иң мөһиме йөрәктән сыҡҡан изгелек.Табип-эндоскопистың сирҙе дөрөҫ билдәләүе дауалаусы табип өсөн дә сирле өсөн дә мөһим. Куреүебеҙсә, пациентты дөрөҫ көйләү ҙә дигностиканың һөҙөмтәһенә бәйле. Юғары категориялы белгес, республиканың һаулыҡ һаҡлау отличнигы Андрей Сурдул республикала фибробронхоскопия өлкәһендә билдәле белгес. Медициналағы юғары технологияларҙы ҡулланып бронхоблокаторҙар ҡуйыусы һынаулы ғына табиптар рәтендә. Коронавирус эпидемияһы башланғас та сирлеләргә тиҙ һәм сифатлы ярҙам күрһәтеү өсөн Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһына Ковид-19 -ҙы диагностикалау бүлегенә ярҙамға килә. Әлеге мәлдә Андрей Сурдул үҙенең ҡәҙимге эш урыны — республиканың туберкулерға ҡаршы диспансерында.


Өфөлә 186 миллиард һумлыҡ транспорт инфраструктураһын үҫтереү проекты эшләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә 186 миллиард һумлыҡ транспорт инфраструктураһын үҫтереү проекты эшләнде\n15:04, 27 октября 2010 Сәйәсәт\nӨфөнөң транспорт инфраструктураһын үҫтереү проекты эшләнде, уға инвестициялар күләме 186 миллиард һум тәшкил итәсәк. Проект, атап әйткәндә, автомобиль юл айырсалары төҙөүҙе һәм ҡаланан транзит транспортын сығарыуҙы күҙ уңында тота. Был турала 27 октябрҙә Башҡортостан баш ҡалаһын үҫтереүҙең генераль планын тикшереү барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.\n«Йылдан-йыл Өфөлә хәрәкәт тығыҙыраҡ була, йөрөү ауырлашҡандан-ауырлаша бара. Әгәр Салауат Юлаев проспекты булмаһа, Өфө тығындары Мәскәүҙекенән ҡалышмаҫ ине», — тине Рөстәм Хәмитов.\nӨфө мэры Павел Качкаев әйтеүенсә, ҡалала Блюхер урамы буйлап тиҙлекле трамвай линияһы төҙөү ҙә планлаштырыла.\nРөстәм Хәмитов ҡала түрәләре алдына ҙур транспорт ағымын юлға һалыу һәм ҡала транспортының расписание буйынса йөрөүен ойоштороу бурысы ҡуйҙы, тип хәбәр итә Башҡортостан Президенты матбуғат хеҙмәте.


Баш ҡалаға Рәсәй Хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Ольга Голодец килде\nБаш ҡала аэропортында уны Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды. Ил Хөкүмәтендә социаль мәсьәләләргә яуаплы вице-премьер иң тәүҙә Михаил Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейының яңы бинаһын рәсми асыу тантанаһында ҡатнашты. Республика етәксеһе менән бергә улар музейҙың фонд һаҡлағысы менән танышты, «Башҡортостандың һынлы сәнғәте» тигән ҙур күргәҙмәне ҡараны.\nЯңы асылған бинаның дөйөм майҙаны - 4 мең ярым квадрат метр самаһы. Уның икенсе ҡатын экспозиция майҙандары биләй, өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттарҙа картиналарҙы заманса һаҡлау бүлмәһе урынлашҡан. Сарала Башҡортостан Президенты вице-премьерға Михаил Нестеровтың тыуыуына 150 йыл тулыу уңайынан баҫылған каталог һәм юбилей миҙалы тапшырылды. Ольга Голодец музейҙың иҫтәлек китабында үҙенең тәьҫораттарын яҙып ҡалдырҙы.\nОльга Голодец һәм Рөстәм Хәмитов 2013 йылдың йәйендә асылған Ғ.Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһының акушер-гинекология корпусын да ҡараны. Вице-премьер ауырлы ҡатындарға тыуҙырылған шарттар һәм дауалау учреждениеһында эш хаҡы кимәле менән ҡыҙыҡһынды. Ольга Голодец шулай уҡ Өфөнөң 39-сы гимназияһында, Сипайлово биҫтәһендәге балалар баҡсаһында, моторҙар эшләү берекмәһенең авиация технологиялар технопаркында ла булды.


Халҡыбыҙҙың бөйөк улы » Журнал «Учитель Башкортостана»\nГлавная » Мәғарифҡа идара итеү » Халҡыбыҙҙың бөйөк улы\n(С.Р. Әлибаев – Башҡортостан мәғрифәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе)\nХалҡыбыҙҙың бөйөк улы\nСәғит Рәхмәтулла улы Әлибаевтың исеме µлкән быуын уҡытыусыларына, мәғариф, фән һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә яҡшы таныш. Күптәр уны Бµйµк Ватан һуғышынан алдағы һәм һуғыштан һуңғы йылдарҙа республиканың мәғариф министры, Башҡорт кавалерияһы дивизияһы составында полководец Таһир Күсимов етәкселегендәге полк комиссары, бәғзеләр «Кµндәлек биттәренән» исемендәге китаптың авторы булараҡ беләләр. Педагогия фәне, Башҡортостан тарихы µлкәһендә эшләүселәр уны күренекле фән эшмәкәре, бик күп ғилми хеҙмәттәр авторы итеп таный.\nБашҡортостан мәғрифәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе Сәғит Рәхмәтулла улы Әлибаев 1903 йылда Башҡортостан менән Ырымбур µлкәһе сигендә урынлашҡан хәҙерге Кµйµргәҙе районының Яманһары ауылында, ишле ғаиләлә тыуған. Белемгә булған ынтылыш уны 1920 йылдың яҙында әле яңы асылған µс йыллыҡ Сәйетҡол педагогик курстарына алып килә. (Ул ваҡытта Сәйетҡол педагогик курстары Яманһарынан алыҫ булмаған хәҙерге Ырымбур µлкәһе Туғыҙтимер ауылына күсерелгән була.) Ләкин уға бында оҙаҡ уҡырға тура килмәй. 1921 йылғы аслыҡтың шауҡымы курста уҡыусыларға ла ҡағыла. Уларға аслыҡтан интеккән етем бала сағаны башҡа губерналарға оҙатыу, кейем һалым әҙерләү эше йµкмәтелә.\n1921 йылда С.Р. Әлибаев Ырымбурҙа яңы асылған Карауанһарайҙа урынлашҡан Башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә. Был техникум ул ваҡытта республиканың кµньяғында милли кадрҙар әҙерләүсе берҙән бер уҡыу йорто булһа, артабан ул башҡорт интеллигенцияһын әҙерләүсе тµп уҡыу йортона әйләнә. «Беҙ Карауанһарайға килгәндә граждандар һуғышынан ҡайтҡан, µҫтәренә атлы ғәскәр шинелдәре кейеп, билдәге ҡайыштарына ҡылыс, наган таҡҡан башҡорт егеттәре лә байтаҡ ине. Башҡорт халҡының үткәненә бысраҡ яғып, тарихтан һабаҡ биреүсе мµғәллимдәр, ҡораллы студенттар күренеү менән, дәресте шунда уҡ икенсе тµрлµ ыңғай яҡҡа – башҡортто маҡтауға бороп ебәрерҙәр ине», – тип иҫкә ала был осорҙо С.Р. Әлибаев.\n1926 йылда йәш мµғәллимде Таналыҡ Баймаҡ волосының Беренсе Этҡол терәк мәктәбенә эшкә тәғәйенләйҙәр һәм оҙаҡламай директор итеп ҡуялар, ә мәктәпте икенсе баҫҡысҡа күтәреп, Баймаҡҡа күсерәләр. 1929 йылда, Үҫәргән кантоны Мµхәмәтйәр икенсе баҫҡыс мәктәбендә директор булып эшләп йµрµгәндә, уны Мәскәүгә Н.К. Крупская исемендәге Коммунистик академияға уҡырға ебәрәләр. Каникул ваҡыттарында, Мәскәү студент бригадалары ағзаһы булараҡ, илдең тµрлµ тµбәктәренә, шул иҫәптән тыуған Башҡортостанына (Дәүләкән районына) наҙанлыҡты бµтµрµү буйынса эшкә ебәрелә, шулай уҡ Мәскәү ҡалаһы райондарына эшсе йәштәр мәктәптәренә эшкә йәлеп ителә.\nАкадемияны тамамлағандан һуң, КПСС тың Башҡортостан µлкә комитеты С.Р. Әлибаевты «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзитенең мәҙәниәт бүлеге мµдире итеп тәғәйенләй, шул уҡ ваҡытта ул аҙ белемле кешеләр µсµн сығарыла торған «Ударсы» гәзитенең мµхәррире вазифаһын үтәй, күптән түгел генә асылған ауыл хужалығы институтында марксизм ленинизм буйынса ла уҡыта. Кадрҙар етешмәү сәбәпле, ул ваҡытта бер кешенең ике µс урында эшләүе тәбиғи була.\n1932 йылдың декабрь аҙағында Сәғит Әлибаев Карауанһарайҙағы башҡорт педагогия техникумы директоры итеп тәғәйенләнә. Ырымбурҙа эшләү осоронда директор ҙур тормош мәктәбе үтә. Бында ул етәксе булараҡ бай тәжрибә туплай, Башҡортостан милли ижади интеллигенцияһының йәш быуыны менән әүҙем аралаша. Был уҡыу йортоноң абруйын күтәреү, башҡорт мәктәптәре µсµн тµплµ әҙерлекле педагогик кадрҙар әҙерләү, Карауанһарайҙы халыҡ милке итеп ҡалдырыу мәсьәләһендә лә С.Р. Әлибаев ныҡышмалы эш алып бара. Педтехникумдың ул ваҡыттағы комсомол секретары Әхмәт Әхмәтйәнов: «Ырымбур ҡала комитеты ағзаһы булараҡ, Сәғит ағай кµн һайын тигәндәй Карауанһарайҙы дәғүәләшеп властарға китер ине», – тип һәр саҡ иҫкә алыр була. Был йылдарҙа С.Р. Әлибаев Ырымбур комвузында ла марксизм-ленинизм буйынса дәрестәр алып бара.\nПедагогия техникумы 1936 йылда Башҡортостанға күсә, ә уның директоры партияның µлкә комитетына мәктәп һәм фән бүлеге инструкторы итеп эшкә ебәрелә. «Шәхес культы» тигән исем аҫтында бµтә илде тетрәндергән 1937 йылдың октябрендә С.Р. Әлибаевты халыҡ мәғарифы комиссары итеп үрләтәләр һәм шул уҡ йылдың декабрендә беренсе саҡырылыш СССР ҙың Верховный Советына депутат итеп һайлайҙар. Ул Башҡортостан халыҡ мәғарифы µсµн ауыр заман була. Республика уҡытыу, белем биреү күрһәткестәре буйынса иң артта ҡалған тµбәктәрҙән һанала. Ә власть тиҙ арала юғары сифат талап итә. Халыҡ мәғарифына бүленгән аҡса уҡытыусыларҙың эш хаҡын түләргә саҡ саҡ етә. Тµҙµлµш, уҡыу әсбаптары, йыһазландырыу тураһында әйтерлек тә түгел. Ләкин С.Р. Әлибаевтың мәктәптә эшләү тәжрибәһе етерлек, халыҡ мәғарифы комиссары булараҡ, ул матди ауырлыҡтарҙан ҡурҡмай. Бµтә эш мәғариф эшсәндәренең, бигерәк тә етәкселәренең энтузиазмы, шәхси инициативаһына ҡайтып ҡала. Халыҡты белемле итеү маҡсатында мәктәп һәм китапхана биналары тµҙµргә, уҡыусыларҙы ашатыу µсµн шарттар булдырырға, дәреслектәр һәм методик китаптар баҫтырырға, квалификациялы уҡытыусылар, методистар әҙерләргә кәрәк. Быларҙың бµтәһен дә тормошҡа ашырыр µсµн аҡса еткереп булмай. Ул ваҡытта ҡуйылған бурысты үтәмәй ҡалыу – «халыҡ дошманы» тип нарыҡланыуға сәбәп. Обком һәм Совнарком халыҡ мәғарифы комиссариатын педагогик кадрҙар, дәреслектәр һәм программалар етмәүҙә ғәйепләй. Шул уҡ ваҡытта үҙҙәре Бәләбәй, Бµрµ, ¤фµ педагогия училищеларының, Стәрлетамаҡ сәйәси ағартыу мәктәбенең, балалар баҡсаларының биналарын тµрлµ ойошмаларға таратып бирәләр, «халыҡ дошмандары» яҙған дәреслектәр, программалар 1937 йылда юҡ ителә, ә бер йыл эсендә дәреслектәр, программалар яҙып µлгµртµү мµмкин түгел. Халыҡ мәғарифы комиссарының эш буйынса йµрµр µсµн машинаһы ла булмай.\n«1938 йылдың аҙағында «Халыҡ дошмандары – элекке мәғариф халыҡ комиссары Р.В. Әбүбәкиров һәм «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзитенең мµхәррире К.К. Аҙнабаев менән бәйләнештә булғаны µсµн Сәғит Әлибаевты эштән бушаталар һәм партия сафынан сығаралар». (Р. ¤мµтбаев, «Башҡортостан», 12 ғинуар, 1994 й.)\nЙыл ярым үткәндән һуң, Сәғит Әлибаевты киренән партия сафына алалар һәм кинофикация начальнигы итеп ҡуялар, һәм ул һуғышҡа киткәнсе ошо вазифала эшләй.\n1941 йылдың ноябрендә С.Р. Әлибаев Башҡорт кавалерия дивизияһының 1 се полкына комиссар итеп тәғәйенләнә. Полк командиры майор Таһир Таип улы Кусимов менән комиссарҙың тоғро дуҫлығы ғүмер буйына һаҡлана. Сәғит Әлибаев ике тапҡыр яраланыуына ҡарамаҫтан, данлы Кусимов полкы менән Эльбаға тиклем ауыр яу юлы үтә. Күрһәткән батырлыҡтары µсµн гвардия подполковнигы дәрәжәһендә ике хәрби Ҡыҙыл Байраҡ, ике Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнә.\n1 се полкта дивизияның башҡа подразделениелары араһында Сәғит Әлибаев үҙен бµтә яҡлап та алдынғы итеп күрһәтә, 1944 йылдың яҙына тиклем етәкселек составын да һаҡлап ҡала. Дивизияға 16 сы Чернигов гвардияһы исеме бирелә һәм 7 се Гвардия корпусы составына инә. С.Р. Әлибаев 15 се гвардия дивизияһының 53 сµ полкына замполит итеп тәғәйенләнә һәм шул вазифала 1945 йылдың майында Берлинға тиклем барып етеп, Рейхстаг стенаһында үҙенең автографын ҡалдыра.\n«Һәр саҡ айыҡ аҡыллы, матур ҡиәфәтле, тµплµ уйлаған комиссар булды. Иң беренсе нәүбәттә ул боецтар тураһында хәстәрлек күрҙе. Һуғышсыларҙың күтәренке рухлы булыуҙары, ваҡытында ашап эсеүҙәре һәм ял итеүҙәре хаҡында даими хәстәрләр ине. Аҡыллы батырлыҡ һәм ҙур тормош тәжрибәһенә нигеҙләнгән тәүәккәллек уның менән һәр саҡ бер ҡатар йµрµнµ», – тип хәтерләй элекке полк штабы начальнигы, күп хәрби ордендар кавалеры, гвардия подполковнигы Әхнәф Йосопов.\n«Махсус башҡорт кавалерия дивизияһы тµҙµлµү һәм уның Бµйµк Ватан һуғышында ҡатнашыуының тарихи әһәмиәтен тµшµнµү тәүге кµндәрҙә үк миндә үҙем ҡатнашасаҡ боевой эштәрҙең йылъяҙмаһын алып барыу теләге тыуҙырҙы...\n...Аҙаҡ үҙенән үҙе хәл ителде: кµндәлек. Буласаҡ эштәрҙе мµмкин тиклем эҙмә эҙлекле, түкмәй сәсмәй яҙып барырға. Унда ваҡиғаларға анализдар, ниндәйҙер дµйµмләштереүҙәр яһалмаҫ та, бәлки. Әммә дивизия воиндарының ҡаһарманлыҡтарын «аҡҡа тµшµрµп» – ҡағыҙға яҙып ҡалдырырға!» – тип яҙа кµндәлектәрендә хәрби комиссар С.Р. Әлибаев.\nҺуғыш ваҡытында яҙылған фронт кµндәлегенең бер µлµшµ тәүҙә «Ағиҙел» журналында, һуңынан, 1972 йылда, айырым китап булып баҫылып сыға. Әммә бер ҡайҙа ла баҫылмай ҡалған µлµшµ яу ҡаһарманының улы Тимер Әлибаевта һаҡлана.\nҺуғыштан һуң, дивизия политбүлеге начальнигы итеп аттестация үтеүенә ҡарамаҫтан, үҙ халҡының тоғро улы Сәғит Әлибаев тыуған республикаһына ашҡына. 1946 йылда ул яңынан БАССР ҙың мәғариф министры итеп тәғәйенләнә. Был халыҡ мәғарифы µсµн бик ауыр осор була. Мәктәптәр туҙған, күбеһе емерек хәлдә, дәреслектәр, уҡыу әсбаптары етешмәй, уҡытыусыларға ҡытлыҡ, уларҙың күбеһе һуғыш ҡырҙарында ятып ҡалған. 1945/46 уҡыу йылында республика мәктәптәрендә 70 мең бала кластарында ултырып ҡалған, VIII – X кластарҙа эшләгән юғары белемле уҡытыусылар һаны 25 процентҡа ла тулмай. Мәғариф µлкәһендә эшләүселәрҙе, иң башта уҡытыусыларҙы, матди яҡтан, торлаҡ һәм яғыулыҡ менән тәьмин итеү мәғариф министры елкәһенә тµшә. 1954 йылда Башҡортостандың мәғариф буйынса күрһәткестәре һан яғынан да, сифат яғынан да алдынғылар рәтенә күтәрелә.\n1954 йылдың кµҙµндә С.Р. Әлибаев аспирантураға уҡырға инә һәм 1956 йылда педагогия фәндәре кандидаты дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Уны Стәрлетамаҡ педагогия институтына ректор итеп тәғәйенләйҙәр. «Стәрлетамаҡ педагогия институты әле яңыраҡ ҡына асылған ваҡыт. Уны аяҡҡа баҫтырырға, кµслµ кадрҙар менән тәьмин итергә, студенттарға уҡыу һәм йәшәү шарттары булдырырға кәрәк. Студенттар составы ул ваҡытта бик кµслµ ине. 50 процент тирәһе ир егеттәр, күбеһе мәктәптә йәки производствола эшләп килгән. Хатта беҙҙең арала элекке яугирҙар ҙа бар. Бындай студенттар менән эшләү µсµн ректорға үҙенсәлекле тактикаға таяныу мотлаҡ булғандыр. Сәғит Рәхмәтулла улы Әлибаев ысынлап та студенттарҙы яҡшы аңлай, уларға таянып эшләй торған оло иптәш булып сыҡты; институтта уҡығанда беҙҙе үҙ аллы фекерләргә, мәктәп тормошон яҡшы итеп µйрәнергә, тиҙерәк уҡытыусы, шәхес булып үҫешергә ярҙам итте», – тип хәтерләй профессор Р.В. Әлмµхәмәтов.\n1959 йылда С.Р. Әлибаев ¤фµгә ҡайтып, Рәсәй Педагогия академияһы Милли мәктәптәр институтының филиал мµдире итеп тәғәйенләнә. Ете йылдан һуң µлкән ғилми хеҙмәткәр булып күсә һәм ғүмеренең һуңғы кµндәренә тиклем ошонда эшләй.\nМәғариф µлкәһенең ҡайһы ғына тармағында эшләмәһен, Сәғит Рәхмәтулла улы педагогик кадрҙарҙы үҫтереү бурысын беренсе планға ҡуя. 1966 йылда С.Р. Әлибаев «Башҡорт АССР ы мәктәптәре: үткәне, хәҙергеһе һәм киләсәктә үҫеү юлдары» исемле бик мµһим һәм кәрәкле китап нәшер итә.\nСәғит Рәхмәтулла улы Әлибаев үҙенең тормошо, тыуған илебеҙгә, халҡыбыҙға тоғро хеҙмәт итеүе менән күптәргә µлгµ булып тора. Ул үҙенең бµтә ғүмерен халыҡ мәғарифын үҫтереүгә арнай.\nБашҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының өлкән методисы;\nмедицина фәндәре кандидаты\n1917 йылдың ноябрь айында Башҡорт Хµкүмәте ҡарамағында Муса Смаков етәкселегендә халыҡ мәғарифы бүлеге барлыҡҡа килә. Халыҡ комиссариаты советы декретына ярашлы, 1918 йылдың 26 июнендә урындағы властар ҡарамағында ла халыҡ мәғарифы бүлектәре, ¤фµлә урындағы губревком тарафынан Губерна халыҡ мәғарифы бүлеге (Уфгубоно) булдырыла. Республикала Башҡорт революция комитеты (Башревком) ҡарамағында Башҡорт халыҡ мәғариф комиссариаты (Башнаркомпрос) эшләй башлай.\n1922 йылдың июнендә, «Ҙур Башҡортостан» барлыҡҡа килгәс, ¤фµ Губерна халыҡ мәғарифы бүлеге Башҡорт халыҡ мәғариф комиссариаты менән берләшә. Халыҡ мәғариф комиссары итеп элекке «Кесе Башҡортостан» халыҡ мәғариф комиссариатының етәксеһе Г.С. Сәғәҙеев тәғәйенләнә. Халыҡ мәғариф комиссариаты ҡарамағына театрҙар һәм музейҙар, мәҙәни ағартыу учреждениелары һәм китап нәшриәттәре инә.\n1946 йылда СССР‑ҙың Юғары Советы Президиумы Указы буйынса Халыҡ комиссариаттары Министрлыҡтарға әйләндерелә һәм БАССР Мәғариф министрлығы барлыҡҡа килә. Ул РСФСР Мәғариф министрлығына һәм Башҡорт АССР‑ы Министрҙар Советына буйһона.\n1990 йылдан алып ул – Башҡорт АССР‑ы халыҡ мәғарифы министрлығы, ә бµгµн Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тип атала. Быйыл, 2017 йылдың ноябрь айында, Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы ойошторолоуға 100 йыл тула.


Йәшлек дәрте урғыла\n2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. *\nМәктәптәргә йәш белгестәрҙең килеүе уҡытыусы һөнәренең бәҫен арттыра. Хәйбулла районының Уфимка ауылында тыуып үҫкән Роза Fәзизова З.Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһының физика һәм математика факультетын тамамлағас туған мәктәбенә эшкә ҡайтҡан. Шулай итеп, Роза Факил ҡыҙының бала саҡ хыялы тормошҡа ашҡан.\n—Мин ни өсөн уҡытыусы һөнәрен һайланым? Быға минең тәүге уҡытыусым Fилминур Шәкирйән ҡыҙы Такалова сәбәпсе булды. Уның һәр дәресе белем иленә күңелле сәйәхәт формаһында үтте. Шуға ла мин бәләкәйҙән уҡытыусы булырға ҡарар иттем һәм быға бер ҙә үкенмәйем. Балалар менән аралашыуҙан ҙур кинәнес алам. Уҡыусыларымдың янып торған күҙҙәренә ҡараһам тағы ла дәртләнеп эшкә егеләм,—ти Роза Факил ҡыҙы.\nЙәш белгес физика фәненән белем бирә. Ул һәр ваҡыт эҙләнеү юлында. Даими рәүештә уҡыу курстарында белемен камиллаштыра, төрлө конкурстарҙа ҡатнаша. Беренсе категориялы уҡытыусы Р.Ф. Fәзизова Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең йәш педагогтарға грантына лайыҡ булған. Быйылғы йылда «Электрон белем биреү сараһын ҡулланыу буйынса иң яҡшы дәрес» тип аталған республика конкурсының лауреаты һәм «Йәш уҡытыусы—2016» республика конкурсының дипломанты тип танылған. Роза Факил ҡыҙының уҡыусылары ла һынатмай. Улар район һәм республика кимәлендәге олимпиадаларҙа, конкурстарҙа ҡатнашып призлы урындар яулай.\nМәктәп тормошо менән ҡайнап йәшәүсе йәш уҡытыусыны коллегалары ла ихтирам итә, яңынан-яңы асыштарға илһамландырып тора. Бар булмышы менән эшенә бирелеп, балаларҙы яратҡан педагогҡа киләсәктә лә уңыштар юлдаш булһын тигән теләктә ҡалабыҙ.


Киттек «Гагарин»ға… » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Спорт » Киттек «Гагарин»ға…\n01.03.2019 Киттек «Гагарин»ға…\nйәки КХЛ-дың көслө 16 командаһы Гагарин кубогының 11-се еңеүсеһен асыҡлау өсөн плей-офф уйындарын башланы\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Сибайҙан ҡайтышлай Магнитогорскиға барып, «Салауат Юлаев»тың уңышына көйәрмәндәр менән ҡуша ҡыуанды.\nҒөмүмән, даими беренселеккә йомғаҡ яһап, ЦСКА-ны сираттағы чемпионатта еңеүе менән ҡотларға кәрәк. Улар инде дүртенсе тапҡыр континент Кубогын яуланы. Тик бына төп призды 11 миҙгел буйына яулай алмай интегә. Шулай уҡ «Автомобилист» та үҙ тарихында тәүгә Көнсығыш конференцияһы еңеүсеһе булып таныла. Ҡаҙағстандың «Барыҫ»ының да быға тиклем былай уҡ өҫкә күтәрелгәне булмай.\nШулай итеп, плей-оффтың беренсе көнөндә «Металлург» – «Салауат Юлаев», «Авангард» – «Аҡ барс», «Локомотив» – «Сочи» һәм «Йокерит» – «Динамо» (Мәскәү) командалары көс һынашты. Дүрт осрашыуҙың икәүһендә тик өҫтәмә ваҡытта ғына еңеүсе асыҡланды. «Аҡ барс» дәғүәсеһенән 6:0 иҫәбенә еңелде. «Йокерит» үҙендә «Динамо»ны алдыра алманы. Иҫәп ҡунаҡтар файҙаһына – 2:4. «Локомотив» дәғүәсеһенә еңелә килеп, һөҙөмтәлә овертаймда еңеүҙе тартып ала алды. Ә инде Магнитогорск менән Өфө араһындағы бәйге тик 100-сө минутта ғына хужалар файҙаһына тамамланды. Күберәк ваҡыт юлаевсылар «Металлург» ҡапҡаһына ҡурҡыныс менән янаһа ла, мөмкинлеген файҙаланманы. Ткачевтың ғына гол индерергә биш-алты мөмкинлеге булды. Йәл…\nБер тәүлектән һуң улар йәнә осрашты. Был юлы өфөләр дилбегәне үҙ ҡулына алып, тәүге ике осорҙа уҡ икешәр гол индереп, өҫтөнлөгөн нығытып ҡуя. Хужалар тик һуңғы осорҙа ғына иҫәпте сылата һәм уйын ҡунаҡтар файҙаһына 4:1 иҫәбенә тамамлана. Бөгөн улар бәйгене Өфөлә дауам итә.\nУт күршебеҙ йәл... Улар икенсе осрашыуҙа ла «Авангард»ҡа ҡаршы бер ни ҡыла алмай, 6:3 иҫәбенә отолдо. Шулай уҡ «Йокерит» та «Динамо» клубына икенсегә еңелде. «Локомотив» уйынсылары был юлы «Сочи» командаһын 3:0 иҫәбенә алдырҙы. Йыл да кубокка төп дәғүәсе булған СКА «йондоҙ»ҙары уйламағанда «Спартак»ка 0:2-гә бирелде. «Барыҫ» – «Торпедо» – 4:1, «Автомобилист» – «Трактор» – 3:0, ЦСКА – «Витязь» – 4:0.


“Сихут” сире һайлап тормай... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » “Сихут” сире һайлап тормай...\nБер нәмәнән дә ҡурҡмаған таяҡса хаҡында.\nБилдәле булыуынса, туберкулез социаль сирҙәрҙән иҫәпләнә, кешенең йәшәү мөхитенә, тормош сифатына туранан-тура бәйле. Шулай ҙа... Кох таяҡсаһы тыуҙырған алама сир социаль баҫҡыстың түбән кимәлендә торғандарға ғына түгел, ә һәр кешегә лә йоғоуы ихтимал.\nКөндәлек тетрәнеүҙәр, тынғыһыҙ тормош, насар туҡланыу, алама ғәҙәттәр кеше организмын ҡаҡшата, ул төрлө инфекцияларға ҡаршы көрәшеү көсөн юғалта. Ошо саҡта туберкулез кеүек зәһәр ауырыуҙы йоҡторорға мөмкин. Бының өсөн әллә ҡайҙа йөрөү кәрәкмәй: сирҙең үбешкәндәге кеүек, китап уҡығанда ла күсеүе ихтимал. Урам туҙанында туберкулез бактериялары өс ай самаһы һаҡлана, шул тиклем үк ваҡыт – китап биттәрендә. Ә һыуҙа Кох таяҡсаһы тағы ла оҙағыраҡ “йәшәй”. Ул һыуыҡҡа, еүеш мөхиткә, йылыға бирешмәй, туранан-тура төшкән ҡояш нурҙары ла уны зарарһыҙландырмай, хатта хлорлы, дезинфекциялаған матдәләрҙән дә ҡурҡмай.\nТуберкулез микробактерияһы, кеше организмына эләккәндән һуң, оҙаҡ ваҡыт “йоҡлауы” ихтимал. Шулай уҡ инфекциялы һәр кеше ауырып та китмәй. Статистика быны яҡшы күрһәтә: инфекциялы 100 кешенең бишәүһе генә сирләй. Ҡалғандарҙы иһә Кох таяҡсаһы борсомай, иммун системаһы хәлде “контролдә тота”. Әммә организмдың һаҡлау көсө саҡ ҡына түбәнәйеү менән сирҙең көсәйеп китеүе ихтимал.\nҮткән быуаттарҙа “сихут” тип аталған был сир, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дауаланмаған. Хәҙер иһә бик тә һөҙөмтәле заман препараттары бар, әммә алама вирус та көслө, бирешергә самаһы юҡ: дарыуҙарға ҡаршы тотороҡлолоҡ булдыра.\nИнфекция таралыуҙың төп юлы – туберкулез менән сирләгән кеше. Ул йүткергәндә, сөскөргәндә, һөйләшкәндә ваҡ ҡына төкөрөк тамсылары бүлеп сығара, улар 1,5 метр радиуста тарала. Туберкулез менән сирләгән бер кеше йыл дауамында 15-тән 50-гә тиклем кешегә алама сирен йоҡтороуы ихтимал. Балалар һаны иһә 100-гә етеүе бар.\nТуберкулез, ҡалыплашҡан фекер буйынса, үпкәне генә зарарламай, ә бөтә ағзаларҙы ла ялмап алыуы бар. Ул һөйәктәрҙе, күҙҙәрҙе, тирене, бөйөрҙө, нервы системаһын аямай. Шулай ҙа иң “йомшаҡ” урын – үпкә, шуға ла ул тиҙ бирешә.\nИҫегеҙҙә тотоғоҙ: флюорография юҡҡа ғына яһалмай, иң тәүҙә ул пациентҡа кәрәк. Башҡа ауырыуҙарҙы кеүек үк, туберкулезды башланған стадияла еңеү еңелерәк. Унан тыш, ошо тикшереү һөҙөмтәһендә был ауырыуҙы ғына түгел, яман шеш, фиброз, елһенеү, инфильтрат, организмға эләккән сит предметтарҙы ла асыҡларға мөмкин.\nФлюорографияны йылына бер тапҡыр үтеү фарыз. Уның зарары тураһындағы хәбәрҙәр, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик арттырылған. Аппараттың нурланыу дозаһы бәләкәй, ул ғалимдар тарафынан тикшерелгән һәм һаулыҡ өсөн зыянһыҙ икәнлеге күптән иҫбатланған. Хатта ҡабат-ҡабат үткәрелгән тикшереүҙәр ҙә пациентҡа зарар килтермәйәсәк. Әйтергә кәрәк, самолетта йыш осоусылар, мәҫәлән, күпкә ҙурыраҡ нурланыу дозаһын ала.\nТуберкулезды иҫкәртергә мөмкин. Бының өсөн спорт һәм физкультура менән дуҫ булығыҙ, сыныҡтырыу процедураларын яһағыҙ, көн тәртибен һаҡлағыҙ, яҡшы туҡланығыҙ, шәхси гигиена шарттарын үтәгеҙ, насар ғәҙәттәрҙән арынығыҙ. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: туберкулезды тулыһынса дауаларға мөмкин, әммә уны булдырмау өсөн дә тырышырға кәрәк.\nАвтор: Валентина КРИКУНОВА Өфөләге 50-се поликлиниканың медицина иҫкәртеүе бүлеге табибы\nТотош уҡырға 466\n“Урал”да йәш быуынды һауыҡтырыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған....


21 Декабрь 2019, 14:00\nМин бәләкәйҙән шулай булдым инде. Өләсәй магазинға эйәртеп алып бара ла, кәнфит алып бирһә, ҡайтҡансы ашап, ҡағыҙын ялап ҡуям. Ә апайҙыҡы шул килеш кенә була. Ул уны өйҙә лә ашамай әле, яҫтығы аҫтына һалып йә иретә, йә мин сыҙамай урлап имеп ҡуям. Анан илай был. Бөтә ғүмерен дә шул кәнфит һымаҡ итте инде. Сервантында яңы сервиздары ултырҙы, ул көрөшкәнән сәй эсте. Тәмле майҙы туңдырып һаҡланы, марагарин ашап ултырҙы. Яңы нәмәне ҡасандыр тыуасаҡ мәл, буласаҡ көндә кейермен әле, тип, төрөп тыҡты. Мине лә, күрше тирәһен дә, туғандарын да яңы ҡашығаяҡ менән ашата торған ҡунаҡҡа һынаманы. Англия королеваһы килһә генә сығарыр ине микән ул яңыларын—белмәйем.\nҠыҙы ҡурсаҡтың иң матурын һайланы. Принцесса күлдәгендәген, сәсен түбәһенә өйгәнен, таж кейгәнен. Бындай ҡурсаҡты өс йәшлек балаға алыу ҙа урынһыҙ кеүек ине. Һоҡланып ҡарар өсөн генә булмаһа, ошондай гүзәллекте нисек итеп уйнатырға бирмәк кәрәк? Зифа шуға ҡаршы төшөп тә маташты:\n—Бәлки, икенсене һайларһың?\nТик ҡыҙы яҡын да килмәне:\n—Ыыы! Осоно-о!—үҙе яҡлау эҙләп атаһына ҡараны.\n— Ярай, ошоно тигәс ошоно, — ире лә тиҙ генә ҡыҙы яғын алды. Бәләкәсенең теләген йыға алмай ҙа, һағынып ҡайтҡан балаһының кәйефен дә ҡырғыһы килмәй ине Әнеүәрҙең.\n—Бысратмайһың инде түлкә,—ҡатын үтә күренмәле ҡумталағы ҡурсаҡты башта ҡыҙына һонорға итте лә, уның ҡосаҡлап йомарларын аңлап, үҙе тотоп алдан атланы. Ҡыҙсығы атаһының етәгендә шатлығынан һикрәнләне, атаһын ҡабаландырҙы.\nҠайтҡас бала ҡурсаҡты ҡабынан арындырҙы ла, бер килке йөҙөнә төбәлеп торҙо. Унан ололарға ҡарап йылмайҙы:\n—Һиңә оҡшаған,—ти һалды ҡыҙын донъялағы иң матуры тип иҫәпләгән атаһы.\n—Матус булғас матус ҡына көйө торһон инде. Һин уны тотоп ҡара ла, унан үргә ҡуйып ҡуяйыҡ. Юғиһә, ҡулыңдың кере сығып бөтөр, ямаҡайланыр ҡурсағың, был ҡыҙыҡай мине яратмай, тип илар,— Зифа баланы хәйлә менән алмаҡ булды.\n—Ә мин быслатмайым,—бәләкәс әсәһенән ҡасырып уйынсығын артына йәшерергә иткәйне, уныһы шатыр-шотор төшөп тә китте.\n—Ләйсән! Ошолай булырын белдем бит! Хәҙер онтарһың, хәҙер боҙорһоң инде.\n—Ярай, уныҡы ла инде,—ҡыҙының ауыҙы бәлшәйгәнен күргән атаһы шундуҡ араға төштө.\n—Уныҡы тип туҙҙыртып ҡуяйыҡмы? Һаҡлап өйрәнһен нәмәләрен.\n—Уйынсыҡтың нимәһен һаҡларға? Уйнатырға алдыҡ бит, әйҙә, рәхәтләнһен.\nЗифа был тәңгәлдә һүҙен йыҡтырырға теләмәне:\n—Иртәгә лә көн бар. Бындай ҡиммәтле ҡурсаҡ менән ҙурайғасыраҡ уйнар. Әлегә өҫтә тороп торһон.\n—Ниндәй ғәҙәт шул һинең әйбер һаҡлау?—ире ҡыҙып уҡ китте,—Теге мәл күлдәген кейҙермәнең, байрамда ғына тинең, йылына бер килгән Яңы йыл өсөн алдыңмы шуны? Ана, тотоп та ҡарамаған уйынсыҡтары уға бөгөн ҡыҙыҡ түгел. Бала булғас ватып та ҡуя, бысрата ла.\nБөгөн төндә генә вахтанан ҡайтҡан ире менән ҡурсаҡ өсөн сыйышып торғоһо килмәне ҡатындың, ризалашҡан булып уйынсыҡты ҡыҙына тотторҙо ла, хәләлен ҡултыҡлап аш-һыу бүлмәһенә әйҙәне. Унда уларҙы әле һыуытҡысҡа урынлаштырылмаған аҙыҡ-түлек төктәре, бешерәһе ризыҡтар көтә. Ә ҡурсаҡты ул былар онота төшкәс ипләп кенә алып ҡуясаҡ.\nӘсәһенең бер туған һеңлеһе шылтыратты. “Апайым ауыр хәлдә” тине. Әле юлда барғанда шул һөйләшеүҙе ҡабаттан башынан үткәреп килә Зифа. “Килеп ет” тимәне нишләптер, “ауыр хәлдә” генә тине, әйтерһең артабан ни эшләһәң дә барыбер. Һәм... ни өсөн әсәһе башта уға шылтыратмаған, нигә һеңлеһенә өндәшкән. Рауза апаһының тормошон, холҡон артыҡ өнәп етмәй ҙә ине бит әсәһе. “Эй, ошо апайың еңел инде” тип артыҡ асыуһыҙ ғына орошоп ала ине йә шуның әйткәндәренә үпкәләп тә йөрөй торғайны. Апаһынан был хаҡта һорарға ла онотҡан, эштән тура сыҡты ла сапты. Ярай ире өйҙә, ҡыҙын алыр баҡсанан, ҡарап торор.\nТакси ҡалаға килеп инеү менән апаһына шылтыратты:\nТеге яҡ бер аҙ өндәшмәйерәк торҙо. Зифа сыҙаманы:\n—Рауза апай! Ишетәһеңме? Ниндәй...\n—Башта өйгә кил.\n—Зифа, аҡыллым, тура өйгә кил.\nИкенсе ҡатҡа йүгереп менде лә, ҡыңғырауға үрелгәйне генә, ишектән апаһының башы күренде.\n— Нимә булды? – Зифа ашығып башта залға, унан әсәһенең бүлмәһенә үтте – буш. – Әсәй ҡайҙа?\nРауза һеңлеһен ишек төбөндә көтөп торҙо, артынан йөрөмәне. Йәш ҡатын фатирҙы урап сыҡты ла, уның янына килде һәм күҙҙәренә тура ҡараны. Апаһы ла һүҙһеҙ генә төбәлде. Ахырҙа һеңлеһен ҡосаҡлап алды.\n—А-а-а... Әсәй! Әсәкәйем...—Зифа апаһының ҡосағына ҡолап үкһене.—Нишләп улай булды һуң? Нисек? Һәйбәт ине лә... көн дә... шылтыраттыш-шты-ыҡ...\nҠатындар ишек төбөндә лә арыуыҡ торҙо, унан залға күсеп ултырып илаштылар. Зифаның инде йәштәре сыҡмай башлағас, Рауза уға дарыу алып килеп ҡаптырҙы, сәй ҡуйҙы.\n—Ауырый ине әсәйең, һиңә белгертергә теләмәне, борсомайым, ҡурҡытмайым, тине. Дауаханаға йөрөмәне, аҙаҡ, һуңынан, иртәгә тип йәшәне бит ул. Иртәнсәк, ҡан баҫымымды үлсәһәм һандарын күрмәйемсе, тигәс, күңелем нимәлер һиҙеп килә һалып еткәйнем, күрәм—хәле мөшкөл. Скорый саҡырып алып киттем, ярҙам итеп өлгөрә алманылар, мейеһенә ҡан һикереп өлгөргән булған.\nҮткән аҙнала ғына килгәнендә һәүетемсә йөрөгән әсәһенең ҡапыл улай юҡҡа сығырына ышана алманы Зифа. Үҙ күҙҙәре менән күрмәгәс, һаман нимәгәлер өмөт итте. Барып әсәһенең кейем шкафын асып ебәрҙе. Ундағы төк-төк яңы әйберҙәрҙе һыйпап ҡараны. Быларҙың яңы һәм бер тапҡыр ҙа кейелмәгән, тотонолмаған икәнлектәрен белә Зифа. Уны Рауза ла белә. Әсәһе быларҙы “берәй ваҡытҡа” тип алған да... бына—ҡалған... Йәштәрен тыйып ала алмай ҡатын. Ҡалай үкенесле!\n—Э-эй, ошо эскүлдәкте былтыр мин бүләк иткәйнем... – ялтыр ебәк тауарҙан тегелгән нағышлы матур әйберҙе ҡулына алды.—Нишләп улай ҡиммәткә алдың, унсама торған кейемде кеше кейеп йоҡ-лаймы инде, тип, ҡырҡ һүҙгә еткәйне. Ҡара, хатта ҡағыҙын да өҙмәгән.\n— Эй, бала... Әсәйеңә мин нисә йылдар әллә нимәләр бүләк иттем инде, береһен дә кейгәнен йә тотонғанын күрмәнем. Матур кейенә торған әллә ниндәй көндө көттө бит ул. “Аҙаҡтан”, “Берәй байрамда”, “Яйы сыҡҡас” тигән менән йәшәне.\nЗифа апаһына боролоп ҡына ҡарап ҡуйҙы ла, шкафты ҡутара бирҙе. Апаһы ла килеп ҡушылды һәм улар икәүләшеп урталағы өҫтәлгә әллә күпме әйбер өйөп ташланы. Бында өр-яңы ҡаралты тыштары, магазин еҫе һаҡланған күлдәктәр, асылмаған ҡумталар һәм тағы әллә нимәләр бихисап ине.\n—Ҡарале, был материалды нимәгә тине икән?—Зифа ҡағыҙға уралған әллә нисә төргәк метрлы тауар табып алды.\n—Элегерәк магазинда күлдәк юҡта ошолай тауар алып тектерә инек бит. Бына быныһын мин биргәйнем... быныһын икебеҙ сыҡҡанда көсләп алдырғайным, тәки тектермәне. Быларға хәҙер бер егермеләп йыл үткән...\n—Ошолар өсөн әсәйҙе әрләй инең, ивет? Шуға талаша торғайнығыҙ...\nРауза күңелһеҙ генә йылмайып ауыр һуланы:\n—Әрләй инем шул, ызғышып та китә инек. Әсәйең өндәшмәй еңде, ә мин сар ҙа сор. Әллә ниндәй, үтә һаҡсыл булдымы ул? Йәштән бер нәмәгә осоп төшөп шатлана, оҡшағанына үрелә, теләгәнен алып ҡаба белмәне...\n—Ә һеҙ? Белдегеҙме?\n—Мин бәләкәйҙән шулай булдым инде. Өләсәй магазинға эйәртеп алып бара ла, кәнфит алып бирһә, ҡайтҡансы ашап, ҡағыҙын ялап ҡуям. Ә апайҙыҡы шул килеш кенә була. Ул уны өйҙә лә ашамай әле, яҫтығы аҫтына һалып йә иретә, йә мин сыҙамай урлап имеп ҡуям. Анан илай был. Бөтә ғүмерен дә шул кәнфит һымаҡ итте инде. Сервантында яңы сервиздары ултырҙы, ул көрөшкәнән сәй эсте. Тәмле майҙы туңдырып һаҡланы, марагарин ашап ултырҙы. Яңы нәмәне ҡасандыр тыуасаҡ мәл, буласаҡ көндә кейермен әле, тип, төрөп тыҡты. Мине лә, күрше тирәһен дә, туғандарын да яңы ҡашығаяҡ менән ашата торған ҡунаҡҡа һынаманы. Англия королеваһы килһә генә сығарыр ине микән ул яңыларын—белмәйем. Үҙе ҙур ҡунаҡ та йыйманы, уның өсөн был аҡса туҙҙырыу һымаҡ булды, ҡунаҡты әллә ниндәй байҙар ғына яһай, тип уйланы. Минең оҡшағанды тота ла ала, теләгәнде ашай алыуымды еңел холоҡлоҡҡа һананы, тәрбиәләп аҙапланды. Ә үҙе бит ул һаран, тар күңелле булманы. Һораһаң һуңғыһын сығарып бирҙе. Бары бөгөнгө менән йәшәй белмәне бахырҡайым...\nЗифа апаһын тыңлап йөрөнө, үҙе күҙ йәштәрен һөртә-һөртә әсәһенең әйберҙәрен урынлаштырҙы. Ишеткәндәре уға үтә лә таныш, ул бит шул мөхиттә, шул тәртиптәрҙә үҫкән. Хатта...\n—Ә бөгөнгө менән йәшәү нисек ул, Рауза апай, бына нисек итеп бөгөнгө менән йәшәй белергә?\n—Был, әлбиттә, иртәгәне ҡайғырмау тигәнде лә аңлатмай. Әммә бөгөн матур итеп кейенә, йәшәй, ашай, булғаныңды тотона бел. Тормошто иртәгәгә, киләсәк-кә ҡалдырырға ярамай. Бөгөн ҡыуан, бөгөн рәхәтлән! Иртәгә бит булмаҫҡа ла мөмкин.\n—Эйе... әсәйемдеке кеүек. Ул мине лә бит шулай өйрәтте. Хәтеремдә, эй, матур ботинкалар алғайныҡ. Яңы ботинкаңды байрамда ғына кейерһең тине, аҙаҡ улар ике генә кейелеп бәләкәсәйҙе. Пальто алғайныҡ, ямғырҙан да, ҡарҙан да һаҡлап йөрөп, ҡапыл оҙонайып үҫтем дә киттем... Шулайтып әллә күпме матур әйберҙәремде кейә лә алмай инем. Эй, бахыр әсәкәйем минең... Ҡайҙан килә икән ундай ғәҙәт, апай?\n—Әллә инде... Үҙеңде ярата, ҡәҙерләй белмәгәндәнме икән? Үҙеңде шатлыҡҡа, бәхеткә хаҡлы тип һынай белмәгәндән. Йыйып әйткәндә, үҙбаһа түбәнлектәндер. Ниндәйҙер бәхетһеҙлек солғанышынан ҡотола алманы инде апаҡайым, бәхетте лә иртәгәнән көттө.\nЙоҡо төҫө күрмәй, Рауза апаһы менән иртәнсәккә тиклем өй йыйҙы, үлекте алып килеүгә әҙерләнде, йола ҡушҡан тәртиптәрен үтәне Зифа. Йыйылған туған-тыумасаһына, күрше-тирәһенә фатирҙа табылған барлыҡ сепрәк-сапраҡты, һауыт-һабаны таратып бирҙе. Алырға теләмәгәндәргә “шулай ҡушып ҡалдырған ине” тип тә өҫтәне. Ышандылар, алдылар, рәхмәт әйттеләр. Әйҙә, улар булһа ла тотоноп ҡыуанһын. Улар булһа ла “иртәгәнең” рәхәтен күрһен. Ә Зилә хәҙерге, бөгөнгө менән йәшәйәсәк. Ваҡыт табып иренә лә шылтыратты:\n—Әнеүәр... әсәй мәрхүм булды... Һин килә һалып ет, йәме. Бәләкәсте күршеләргә индереп тор. Һәм ней... теге ҡурсағын бир, уйнатһын


8 Октябрь 2019, 17:57\nРепортажды түбәндә, сайтта уҡығыҙ\nРеспублика көнөн Ейәнсура районы лайыҡлы ваҡиға менән ҡаршыланы - район үҙәге Иҫәнғолда Сергей Чекмарев исемендәге парк реконструкциянан һуң асылыу тантанаһын үткәрҙе, унда , БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Ә.Байсурин район хакимиәте башлығы Д.Юланов һәм башҡа дәрәжәле Өфө ҡунаҡтары ҡатнашты.\nПарк “Уңайлы ҡала мөхите” программаһы нигеҙендә төбәк һәм федераль аҡса иҫәбенә үҙгәртеп төҙөлдө. Сер түгел, үҙәк урамда урынлашҡан парк майҙаны тар һәм ҡотһоҙ ине, шулай ҙа төп һәйкәлдәр бында урынлашҡанлыҡтан, байрамдарҙа был һуҡмаҡтарҙан халыҡ әҙ йөрөмәне. Бөгөн был паркт танымаҫлыҡ булып үҙгәргән – майҙан киңәйтелеп, ҡиммәтле таш түшәлгән, һәйбәт һәм күркәм кәртә-ҡойма менән уратылып алынған, Ленин һәйкәле бейегәйтеп ултыртылған, ә иң шатландырғаны - хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы ветерандар иҫтәлегенә өр-яңы һәйкәл урынлаштырылған: тимер һалдат ялға туҡтаған мәл кәүҙәләндерелгән, янындағы таҡтаташтарҙа Афған һәм Чечен яуҙарында һәләк булған яҡташтарыбыҙ исеме мәңгеләштерелгән.\nМәңгелек ут тоҡандырылған ерҙә поста йәш егеттәр һәм ҡыҙҙар поста тора. Мәктәп уҡыусылары, курсанттар, яугир-интернационалистар, хеҙмәт ветерандары, етәкселәр, халыҡ вәкилдәре рәттәргә теҙелде.Бөйөк Ватан ветерандарының килгәне, яуҙа һәләк булған яугирҙәрҙең әсә-атаһы эскәмйәләргә урынлашты. Сөләймән Абдуллин исемендәге балалар сәнғәт мәктәбе тынлы оркестры байрам маршын уйнап ебәрҙе, ул тынғас, хореография класы тәрбиәләнеүселәре бейергә төштө.\nТантананы алып барыусы мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре Альфред Ваһапов менән Айгөл Татарникова был майҙанда урынлашҡан һәйкәлдәр тарихына ҡыҫҡаса байҡау яһаны.\nВладимир Ильич Рәсәйҙә большевиктар партияһын, 1917 йылдағы революцияны ойошторған, эшселәрҙең социал-демократик партияһын төҙөгән. Уның эшмәкәлегенең ыңғай һәм кире яҡтары хәҙер инде тикшерелмәй, шуныһы асыҡ - был шәхес донъя тарихында билдәле сәйәси эшмәкәр булып танылған. Фәҡәт ошонда элек пионер һәм комсомол сафына ҡабул иткәндәр. Бөгөн яңыртылған һәйкәл үҙенең тәрбиәүи көсөн юғалтмай. Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәре иҫтәлегенә ултыртылған һәйкәл янында күпме йылдар дәүерендә Еңеү көнө уңайынан мәңгелек ут тоҡандырылған, гимн тыңланған, бер минутлыҡ хәтер тынлығы иғлан ителгән. Репрессия өйөрмәһе йылдары онотолмаһын өсөн ултыртылған һәйкәл һуҡмағы ла аяҡ тауыштарын йыш ишетә, бында халыҡ өләсәйҙәре-ҡартатайҙары иҫтәлегенә йөрөй. Паркка атама биргән Чекмарев исеме беҙҙең районға ят түгел, уға ла бында һәйкәл бар. “Сәй ҡуйы һәм ҡайнар, әммә кеҫәлә аҡса юҡ” – был Сергей Чекмаревтың шиғыр юлдарынан өҙөк. Совет шағиры 1909 йылдың 31 декабрендә теш технигы ғаиләһендә тыуып-үҫкән, Мәскәү ит-һөт институтын тамамлаған. Дипломлы зоотехник кадрҙар потенциалын хәл итеү маҡсатында йүнәлтмә менән Башҡортостанға эшкә ебәрелә. Тәүҙә Хәйбулла районында «Таналыҡ”та, артабан Ейәнсурала “Инәк” совхозында баш зоотехник булып эшләй, Ибрай ауылында йәшәй. Фәҡәт беҙҙең районда шағир күңел тетрәтерлек шиғырҙарын яҙа, таланты асыла.\nҮкенескә күрә, Сергей Чекмарев 23 йәшендә генә фажиғәле һәләк була. Шиғырҙары 1956 йылда “НОВЫЙ МИР” журналында баҫыла, 1957 йылда тәүге китабы нәшер ителә, уға рецензияны мәшһүр шағир Евгений Евтушенко яҙа.\nТөп сығыш район хакимиәте башлығы Дәмин Юлановтыҡы булды:\n– Күптән көтөлгән көнгә килеп еттек - парк яңыртып асылды. “Дуҫлыҡ” паркы матурлығын күреп халыҡ ошо парктты яңыртыуҙы һорап наказ бирҙе, афған һуғышы ветерандарына юбилей миҙалдарын тапшырғанда улар яугир-интернационалистарға һәйкәл һораны. Әйткәндәй, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарынан миссияны ҡабул итеп алып, афғансылар райондың патриотик эштәрендә ҡатнашып килә, быйылдан чеченсылар үҙҙәренең ойошмаһын төҙөп, изге эштәргә әүҙем ҡушылды - уларға рәхмәт белдерәм. Еңеү көнөндәге тантанала халыҡ был майҙанға һыймай, урамда торорға мәжбүр ине. Наказдар үтәлде. Был программаға таянып, әле Таҙлар ауылында ла яңыртыуҙар бара.\n“Йәшел Башҡортостан” акцияһы сиктәрендә был парк йәшелләндерелеп 100 миләш үҫентеһе ултыртыла.\nПодрядсы Вадим Ваһапов үҙенең беренсе күләмле эшен - паркты төҙөкләндереүҙе яҡшы башҡарҙы, тип баһалайбыҙ.\nСығыш яһаусы Михаил Мазин һөйләүенсә, был урын тарихи әһәмиәткә эйә - яҡында элек Куйбышев исемендәге колхоз идараһының хужалығы урынлашҡан, бында район үҙәгендәге тәүге һыу колонкаһы ултыртылған. Совет осоронда Чекмарев паркы ауылдың осонаса һуҙылған булған, ваҡыт үтеү менән уны тәрбәиәләп тороу ауырға төшкәнлектән, ҡыҫҡартып, ҡалған өлөшөндә шәхси йорттар төҙөргә рөхсәт биргәндәр. Бөгөн иһә бында төндә лә уттар балҡып тороуы халыҡҡа ҙур байрам, тине ул.\nОркестр уйнап ебәрҙе, яугир-интернационалистарға ҡуйылған яңы һәйкәлгә ябылған аҡ япма алынды. Халыҡ сиратҡа баҫып бында ҡыҙыл ҡәнәферҙәр алып килде, хәрбиҙәр баш кейемен һалды. Һәләк булған яугирҙәрҙең әсәләре, бөгөнгө көндә иҫән-имен яугирҙәр, ветерандар, һәр теләүсе иҫтәлеккә фотоға төштө. Артабан башҡа һәйкәлдәргә лә гөлләмәләр оҙатылды. Был оло һәм изге халыҡ байрамы өлкәндәрҙең дә, йәштәрҙең дә хәтерендә матур тарих булып уйылып ҡалыр, уларҙың ризалығы, рәхмәте йөҙҙәрендә нур булып балҡый ине.


Үткән шәмбелә районда Һабантуй байрамы булып уҙҙы. Көндөң бик йылы булмауына ҡарамаҫтан, боронғо халыҡ байрамына халыҡ бик күп йыйылды. Сөнки Һабан байрамы әленән-әле көтөп алынған байрамдарҙың береһе булып ҡала килә. Район хеҙмәтсәндәренең байрам шатлығы\n4 Июнь 2018, 19:32\nРайонда эш сәфәре менән Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Закир улы Байғусҡаров булып китте. Башта ул район хакимиәтендә муниципаль район Советы депутаттары, район ойошма-предприятиелары етәкселәре, партия активы менән осрашты. Сара барышында депутат Рәсәй Дәүләт Думаһындағы йыллыҡ эше һөҙөмтәләре, үҙе ағза булып торған дәүләт төҙөлөшө һәм закон сығарыу комитеты эшмәкәрлеге менән яҡындан таныштырҙы. Зариф Закир улына йыйылыусылар тарафынан бик күп һорауҙар бирелде, уй-теләктәр еткерелде. “Берҙәм Рәсәй” партияһының яңы ағзаларына тантаналы шарттарҙа партия билеттары тапшырылды. Артабан депутат район граждандарын шәхси һорауҙары буйынса ҡабул итте. Үҙҙәрен борсоған төрлө һорауҙар менән халыҡ һайланыусыһына 9 кеше мөрәжәғәт итте.\nЭш сәфәре барышында Дәүләт Думаһы депутаты район мәҙәниәт һәм ял үҙәгенең бәләкәй залын ҡараны. Уны заманса ҡорамалдар менән йыһазландырып, кинофильмдар ҡарау өсөн ҡулайлаштырырға ниәтләнгән. Бындай мөмкинселекте Зариф Закир улының әүҙем ярҙамында район мәҙәниәт һәм ял үҙәгенең бәләкәй тораҡ пункттарында кинозалдарҙы модернизациялау программаһында ҡатнашыуы бирҙе. РФ Мәҙәниәт минис-трлығының “Кино фонды” менән берлектә бойомға ашырған проектының төп бурысы – кинотеатрҙар булмаған тораҡ пункттарҙа кинозалдар асыу. Илебеҙҙә төшөрөлгән фильмдарҙы күрһәтеү ҡайтанан йыһазландырылған кинозал өсөн төп шарт булып тора. Уларҙың кинопрокатта күләме 50 проценттан ашыу тәшкил итергә тейеш. Конкурс һайлап алыуын уңышлы үткән кино күрһәтеү менән шөғөлләнеүсе ойошмаларға 5 миллион аҡса бүленә. Был суммаға киноэкран, кинопроекция һәм тауыш ҡорамалдары, креслолар һатып алыу күҙаллана.\nРайон мәҙәниәт һәм ял үҙәгенең спорт залын ҡарағанда, Зариф Закир улы район спортсылары араһында ҙур популярлыҡ яулаған яңы, заманса скалодромды ҡараны.\nАртабан З.З. Байғусҡаров Н.Р. Ириков исемендәге урта мәктәптең уҡытыусылар коллективы менән осрашты. Аралашыу барышында һүҙ мәғариф системаһының финанслау системаһы, хеҙмәт хаҡы күләме, пенсия йәше, оло быуын вәкилдәре өсөн ҡаралған льготалар, демография тураһында барҙы. Мәктәп буйлап экскурсия барышында депутатҡа белем усағының ЮНЕСКО программаларында һәм проекттарында әүҙем ҡатнашыуы, мәктәптең заманса коммуникация ҡорамалдары менән йыһазландырылыуы тураһында һөйләнеләр. Спорт залына ремонт талап ителеүе һәи иҫке компьютерҙарҙы яңыларына алмаштырыу кәрәклеге тураһында ла һөйләште йыйылыусылар. Зариф Закир улы мәктәпкә иҫтәлеккә волейбол туптары бүләк итте.\nАртабан З.З. Байғусҡаров Йылайыр коррекция мәктәбендә булды. Бында Дәүләт Думаһы депутаты һәм район хакимиәте башлығы сығарылыш балында ҡатнашты. Мәктәпте тамамлаусы уҡыусыларға, педагогия коллективына һәм тәрбиәселәргә иң йылы теләктәрен еткерҙе почетлы ҡунаҡтар. З.З. Байғусҡаров сығарылыш уҡыусыларына мәктәпте тамамлау тураһында документтар тапшырҙы. Тантаналы сара һуңында барыһы ла Зариф Закир улы һәм Илгиз Лирман улы менән коллектив фото төштө. Был бәхетле кисерештәрен, уларға ғына төбәп әйтелгән матур-матур теләктәрҙе сығарылыш уҡыусылары, һис шикһеҙ, хәтер һандығында ҡәҙерләп һаҡлаясаҡ.\nРайон объекттарын ҡарау барышында Зариф Закир улы “Йондоҙло” физкультура-сәләмәтләндереү комплексына ла инеп сыҡты. Бында ул спорт һәм тренажер залында булды, бассейнды ҡараны, комплексҡа күпме кешенең йөрөүе менән ҡыҙыҡһынды, уның спорт ҡорамалдары менән йыһазланышының юғары кимәлдә булыуын билдәләп үтте.\nИң һуңында депутат оҙаҡламай сафҡа инәсәк янғын һүндереү депоһын ҡараны. Уның заманса технологик базаһы Зариф Закир улында бик яҡшы тәьҫораттар ҡалдырҙы.


Башҡортостанда Мостай Кәрим прозаһы пластика алымдары менән ҡуйыласаҡ\nСтәрлетамаҡ Рус драма театрында Мостай Кәримдең сәсмә әҫәрҙәре буйынса «Баласаҡ. Биттәр» спектакле ҡуйылды. Сәхнә әҫәре Башҡортостан халыҡ шағирының 100 йыллығына бағышланды. Премьера 12 ғинуар үтәсәк.\n«Баласаҡ. Биттәр» кесе формалағы спектаклдә пластика алымдары ҡулланылды. Уның нигеҙендә - Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ баласаҡ» повесы. Пластика буйынса режиссер – Алина Мостаева, ул шулай уҡ музыкаль биҙәлеште лә үҙ өҫтөнә алды.\nРежиссеры – Рәсәй режиссерҙар Гильдияһы ағзаһы, «Алтын битлек» Милли театр премияһы номинанты, Ырымбур, Салауат, Березников, Ҡазан, Әлмәт һәм башҡа Рәсәй театрҙарында утыҙҙан ашыу спектакль ҡуйыусы Эдуард Шахов. Ул сит ил һәм Рәсәй классиктарының пьесаларын ҡыйыу трактовкалауы менән билдәле. Яҡтыртыу буйынса рәссам – Илшат Саяхов.\n«Повесть тексы нигеҙендә беҙ ошо әҫәр буйынса ҡуйылған элекке спектаклдәрҙән ҡырҡа айырылып торған тарих эшләйбеҙ. Электән Мостай Кәримде ностальгия менән һуғарылған йәки романтик композициялар аша бирәләр ине. Мин иһә публицистик спектакль эшләйем, был ҡыҙыҡлы һәм үҙенсәлекле буласаҡ. Был беҙҙең тарих, үткән быуаттың 20-се ауыр йылдары. Хәҙер бындай спектаклдәрҙе заманса һәм ҡыҙыҡһындырырлыҡ итеп ҡуйыр кәрәк, унда бөгөнгө көндөң нервы булырға тейеш», -ти Эдуард Шахов.\nШулай уҡ режиссер пластика образдарҙы, спектакль донъяһын күләмлерәк итеүгә, уға төрлө темалар полифонияһын индереүгә һәм уны төрлө яҡлы итеп күрһәтеүгә, байтаҡ өҫтәлмә образдар тыуҙырыуға булышлыҡ итә, тип билдәләне.\n«Был спектаклдә ғәҙәти спектаклдәрҙәге кеүек пластика иллюстратив түгел. Тамашасы: «Ә нишләп улар быны эшләй?», - тип уйлаһын. Сәнғәт, ғөмүмән, тиҙ генә аңларлыҡ булырға тейеш түгел. Ул беҙгә эмоциональ, интеллектуаль юлдар аша инергә һәм энергия булдырырға тейешле. Беҙ халҡыбыҙҙың тарихын оноторға, уға нимә кисерергә тура килгәнен оноторға тейеш түгел. Спектакль ошо хаҡта», - тип аңлатты Эдуард Шахов.


Өфө ҡалаһының Янғындан һаҡлау идаралығы хеҙмәткәрҙәре йәйге каникул осоронда балалар менән әүҙем эшләй\nУлар муниципаль һәм төрлө ойшмаларға ҡараған ял-һауыҡтырыу лагерҙарында аңлатыу эштәре алып бара\n«Черемушки» лагерында бөгөн айырыуса йәнлелек. Малай-ҡыҙҙар янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләре, ут сыҡҡан осраҡта үҙеңде нисек тотоу кәрәклеге хаҡында мәғлүмәт ала. Был хаҡта балаларға тәжрибәле белгестәр һөйләй. Елена Аполлонова, Өфө ҡалаһының янғындан һаҡлау идаралығы йәмәғәт бәйләнештәре һәм пропаганда үҙәгенең әйҙәүсе белгесе: «Йәйге каникулдар осоронда янғын осраҡтары арта . Шуға күрә «Хәүефһеҙ йәй» программаһы сиктәрендә ял лагерҙарында методик күнекмәләр үткәрәбеҙ. Беҙҙең сығыштар уйын формаһында үтә. Үҫмерҙәр янғын һүндереүселәрҙең кейемдәре менән таныша. Беҙ шулай уҡ ысын янғын осрағындағы кеүек хәрби уҡыуҙар үткәрәбеҙ».\nЙәй айҙарында бер генә янғын осрағы бала-сағаларҙың ут менән шаярыуы арҡаһында сыҡҡан. Балалар үҙҙәре лә янғынға ҡаршы көрәшеүсе инструкторҙар мәғлүмәтенең кәрәкле һәм мөһим икәнлеген аңлай.\nИван Голубятников, «Черемушки» лагерында ял итеүсе: «Лагерҙа йәштәштәрем менән аралашыу оҡшай. Мин бөгөн янғын хәүефһеҙлеге хаҡында тулы мәғлүмәт алдым. Тик тормошта уны ҡулланырға насип итмәһен».\nОтряд вожатыйҙары ла бындай осрашыуҙарҙы хуплай.\nРафаэль Батыршин, вожатый: «Минең өсөн балаларға янғын хәүефһеҙлеге хаҡында иҫкәрмәләр биреү ҡыйын түгел.Уларға был хаҡта смена һайын һөйләйем. Янғын осрағында тәүге аҙымдар хаҡында мәғлүмәтте һәр кем иҫендә тоторға тейеш».\nБөгөн йәйге лагерҙарҙа ял итеүсе балаларға янғын хәүефһеҙлеге хаҡында тулы һәм дөрөҫ мәғлүмәт алыу мөмкинлеге бирелгән. Бындай мөмкинлеккә өлкәндәр ҙә,ҡыҙҙар һәм малайҙар ҙа етди ҡарай.


Хәбәрҙәр: Европаның үтә уңдары британлыларҙан өлгө ала.\nЕвропаның үтә уңдары британлыларҙан өлгө ала.\n“Брексит” Европаның үтә уң лидерҙарын үҙ илдәрендә ЕС составынан сығыу буйынса шундай уҡ референдумдар үткәреүгә дәртләндерҙе. “Милли фронт” лидеры Марин Ле Пен Британияның Европа Союзынан сығыу ниәтен яҡлап сыҡты, уның фирҡәһе штабында шундай яҙыу эленгән дә инде:”Брексит, хәҙер Франция!”\n“Патриоттар һәм азатлыҡты һөйөүселәр өсөн бөгөн шатлыҡлы көн. Был Европаның һәләк булыуы түгел, Европа Союзының ҡаҡшауы. Был милләттәрҙең терелеүе, хәҙер улар яңы Европа проектын төҙөргә, яңы хеҙмәттәшлек төрөн булдырырға тейеш,”-тип белдерҙе Марин Ле Пен.\nНидерландтар хөкүмәте Европа Союзын яҡлай һәм киләсәктә матур йәшәү өсөн көстө бергә тупларға кәрәк тип иҫәпләй. Тик үтә уң “Азатлыҡ фирҡәһе”нең үҙ планы бар һәм уны ул йәһәтерәк торошҡа ашырырға теләй.\n“Был фантастик көн тарихҡа инәсәк! Британлылар Брюсселдәге һәм Лондондағы сәйәси элитаны еңде. Бөйөк Британия хәҙер суверенлы дәүләт. Мин уларҙан көнләшәм һәм киләһе йыл беҙ ҙә Нидерландтарҙа шул уҡ эште атҡара алырбыҙ тип өмөтләнәм,”-ти Герт Вилдерс.\nӘ Италияның үтә уң “Төньяҡ лигаһы” Маттео Сальвини фекеренсә, “брексит” Европа Союзының бөтә илдәрендә “домино эффекты” тыуҙырасаҡ:\n“Артабан Нидерландтар, Швеция буласаҡ, киләһе йыл Францияла ул көтөлә, беҙ итальяндарға батып барған карапта һуңғылар булып ҡалмаҫҡа тәҡдим итәбеҙ.”


Башҡортостаныбыҙҙың моңло һандуғасы Флүрә Килдейәроваға – 70 йәш\n15 Ғинуар , 08:00\n«Уны яҙмыш был ергә, әйтерһең дә, ошо хазинаның – оҙон көйҙәребеҙҙең бөйөклөгөн барлыҡ донъяға хайран ҡалдырып ишеттерер өсөн генә яратҡан. Ошондай бөйөк йырсыбыҙ булғанға сәнғәтебеҙ бәхетле».\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев Рәсәй Федерацияһының һәм БАССР-ҙың халыҡ артисткаһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Флүрә Килдейәрова хаҡында шулай тип яҙған.\nФлүрә Әхмәтша ҡыҙы 1952 йылдың 15 ғинуарында Учалы районының Илсеғол ауылында тыуған. 1981 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаған.\n1981—89 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы була, 1989 йылдан — Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә.\n— Көйҙәрҙе мин тиҙ отоп ала торғайным, — тип хәтергә ала йырсы. — Радионан тыңлап отоп, хатта Салауат арияһын йырлап йөрөй торғайным. Миңә элек-электән етди музыка оҡшаны, классик ариялар, романстар тыңларға ярата инем. Шуға күрә һөнәр һайлар ваҡыт еткәс, һис икеләнмәй, йырсы булам, тинем. Сәнғәт училищеһының вокал бүлегенә алманылар, хор дирижерлығы бүлегенә уҡырға индем. Имтиханда «Таштуғай» менән «Былбылым»ды йырланым.\nФлүрә Әхмәтша ҡыҙының репертуарында рус, сит ил, башҡорт һәм татар композиторҙарының вокаль әҫәрҙәре, башҡорт халыҡ йырҙары. Килдейәрованың йырсы булараҡ оҫталыҡ кимәле башҡорт халыҡ йырҙарының классик өлгөһө булған оҙон көйҙө башҡарыуында күренә. Ул Башҡортостаныбыҙҙың ғорурлығы булып тора.\n— Халыҡ йырҙарын башҡарып, мин бөтә Еропаны — Германия, Бельгия, Голландия, Венгрия, Румыния, Польша, Италия, Франция — буйлап йөрөп сыҡтым, — тип һөйләй Флүрә Килдейәрова. Фольклор программаһы менән Ҡытайҙа, Төркиәлә, Копенгагенда сығыш яһай. Германияла Дрезденда, Лейпцигта, Һаллела була. 2006 йылда Флүрә Килдейәрова үҙ тормошо һәм ижады хаҡында «Урал ынйыһы» китабын сығара.\nМәғлүмәт 2022 йылғы Башҡортостан календарынан һәм википедиянан әҙерләнде.\nФото: интернет селтәренән.


Ҡартымды юғалтҡас (хикәйә)\n6 Сентябрь , 19:00\n" Ейәнем үҙен ныҡ яратҡанымды һүҙһеҙ ҙә тоя, ахырыһы. Шуға ла күргән белгәнен, оҡшаған-оҡшамағанын түкмәй-сәсмәй һөйләп ала торған ғәҙәте бар. Һәр ваҡыт түгел, әлбиттә. Бер көндө һис уйламағанда шаҡ ҡатырлыҡ хәбәр ыскындырмаһынмы: – Әсәйем эшкә китһә лә, ҡайтһа ла, һәр ваҡыт таксиҙа елдерә. – Ҡала ситендә йәшәгәс. Уның ни ғәйебе? – Атайым Себергә юлланыуы була, әсәйем Әҡсән ағайҙың иномаркаһында үҙенекендәй күреп ултырып йөрөй. – Улар элек-электән яҡшы таныштар ҙа... – Эй, өләсәй, бер ҡатлы бала һымаҡ, кем нимә әйтә – шуға ышанаһың. Быны аңлауы еңел һәм ҡыйын. Шул уҡ ваҡытта ҡурҡыныс... Элегерәк Сафураның әсәһенән ишеткәнем бар ине. «Киленең йәш сағында башта Әҡсәндең, һуңынан Азаттың башын әйләндерҙе», тигәнен ҡолағыма элмәгәйнем..."\nХоҙайға рәхмәт, ҡартым менән йәшәгән нигеҙем ҡотло булды: балаларым ауырыманы, мал-тыуарыбыҙ ишле, хатта ҡаҙҙарыбыҙ ҙа теүәл баҫты бәпкәләрен. Баҡсабыҙ ишелеп уңды, тиһәм, һис тә арттырыу булмаҫ. Әллә үҙебеҙ йәшәүҙән йәм-тәм табып, ихлас йәшәнек, әллә бәхетле нигеҙебеҙҙе Аллаһа Тәғәлә үҙ итеп, үҙе насип әйләне беҙгә. Хикмәт бында ғына түгелдер, ә ғүмер буйы бер-беребеҙҙе ихтирам итеп йәшәүебеҙҙәлер, тип уйлайым. Вафатынан бер нисә көн элек, мәрхүмкәйем: «Әсәһе, яҡыныраҡ кил әле эргәмә, әйтер һүҙем бар», – тип саҡырып алды.\n– Ҡыуманым түгел, ҡыуҙым мин был донъяның артынан. Фанилыҡтың да үпкәһе юҡтыр тормошома ҡарата. Әжәлдән ҡурҡмайым. Иң ҙур байлығым – һеҙ. Балаларыбыҙ һәйбәт. Улар алдында йөҙөбөҙ яҡты. Бер кемгә лә ҡыҙыллыҡ та, ауырлыҡ та килтермәнек яҡшылыҡтан башҡа. Рәхмәт һүҙҙәрем шул булыр, – тигән һымаҡ ятҡан яҫтығын һыйпай-һыйпай, ауыр һулап ҡуйҙы ла, тынып ҡалды. Мин өйҙәге һиллекте боҙоп:\n– Үҙең донъяны аҡыллы итеп көтә белгәс... Ҡаҡманың, һуҡманың, эсмәнең, балаларҙы үҙеңә ылыҡтыра белдең. Ни һөйләһәң дә, ни эшләһәң дә килеште үҙеңә.\n– Мин тормоштоң дилбегәһен ҡайырып тотҡанда, һин ипле һәм итәғәтле хужабикә була белдең. Ошо бәләкәй генә ҡулдарың менән иң изге хистәреңде ҡушып бешергән аштарыңды кемдәр генә ауыҙ итмәне. Бөхтә, өҫтөнә туҙан ҡундырмай оҫта итеп ойошторған зауыҡлы йәшәйешебеҙҙе, көткән донъябыҙҙы күреп хайран булғандар әҙ булманы бит. Шуға ла, тупһабыҙ рәхмәтле, – тип тарамыш ҡулдарымды һөйөргә иткәйне, әммә ҡулдары тыңламаны зиһенгенәһен. Әжәл яҡынайыуын һиҙепмелер, сыҡмаған йәнендә энә осондай ғына ҡалған көсөн йыйып, һуңғы һүҙен әйтте: «Төпсөк улыбыҙ нигеҙебеҙҙе етемһерәтмәһен, ташламаһын, һәр саҡ төҙөк тотһон, бәхет юрамай ул ҡаралмаған нигеҙ...»\nСараһыҙлыҡтан, иңрәмәй саҡ-саҡ түҙеп торам, ярай әле, күҙҙә йәш кипкән. Быуындарым ҡалтырай, йөрәгем туҡтар төҫлө. Диҡҡәт менән тыңлайым, тыңлаған һайын ғәжәпләнәм. Бәхилләшкәндәге һәр һүҙе зиһенемә яҡты нур булып урала. Һөйөшөп, яратышып ҡауышҡайныҡ. Нығыраҡ мин яраттым, ахрыһы. Икебеҙҙең уртаҡ бер йәнебеҙ бына-бына беҙҙе әллә ҡайҙарға, йыһан киңлегенә алып осор һәм беҙ ҡушарлашып ер йөҙөнән юғалырбыҙ һымаҡ. Заманында хәләлем күптәргә буй етмәҫлек хыял ине. Бына бит, ел-дауылдарға ҡаршы тора алмай бирешкән ҡая кеүек, аҙ ғына ваҡыт арауығында гөрһөлдәмәй ҙә, селпәрәмә килеп, тауыш-тынһыҙ күҙ алдында яйлап ыуалды ла ҡуйҙы. Ҡасандыр айбарланып, ғәйрәтләнеп төҙөгән яландай донъяһында, сәселгән юнысҡылай, күҙгә күренер-күренмәҫ булып ята. Ябынған юрғанының аҫты буп-буш. Ғүмеркәйҙәр нисек матур уҙмаһын, әжәл үткер ҡылысын ялтанлата башлаһа, үкендерә икән...\nШул һуңғы һүҙҙәренән һуң бер кемде лә эргәһенә саҡырманы, һис берәүгә өндәшергә теләмәне лә. Иге-сиге булмаған уйҙарын үҙе менән бергә алып китте мәңгеллеккә. Уны ерләгән мәлдә, түшәк тартып ятып ҡуймайым, тип ҡурҡтым. Кәңгерләй-тәнтерәкләй кеше ыңғайына йөрөнөм, иҫәпкә бар-һанға юҡ хәлендә. Һуңғы юлға оҙатыу сараларын уҙғарыу – үҙе бер афәт. Хатта аҙаҡ, ҡартымдың баҡыйлыҡҡа күсеүен белмәйерәк ҡалған туған-тыумаса, тиң-тош, таныш-белештәрҙең хәлемде белешергә теләп килеүе ауыр һынау булды. Бабайым тураһындағы һөйләшеүҙәр былай ҙа ауыр хәсрәтемде арттыра төштө.\nТыуымдан ҡалмағас, үлемдән ҡалмайһың инде. Көндәр бер-бер артлы үтеп, килеп-китеп торған кеше таралып, яңғыҙ ҡалғас, бөтөнләй кәрһеҙ ҡалдым, мөҙөрәнем. Шулай бер көн бабай барҙағы кеүек аш-һыу әҙерләмәксе булдым балаларҙың эштән ҡайтыуына. Аҡылымды кәүҙәм тыңламай: һауыт-һаба ҡулымдан оса, онтала. Тегенеһен тапмайым, быныһын онотам, яндырам, көйҙөрәм. Тышҡа сыҡһам, тигеҙ ерҙә абынып йығылам. Ғәжәп хәл: мин – мин түгел, ә шәүләм. Ҡулға эш бармағас, бабай бүлмәһенә инеп яттым. Серем иткәнмен әҙмелер-күпмелер. Балалар ҙа ҡайтҡан эштән. Ғүмер буйы йүгерә-атлай йөрөп эшләгән эштәремде нисәнсе көн инде башҡара алмай аҙапланам. Әйтерһең дә, миңә ҡушылған көндәлек планды үтәмәйем, ғәйеплемен. Йәнә бөгөн шәмбе – мунса яға торған көн. Әй, әттәгенәһе, былай аяҡ-ҡулымды күтәрә алмай ятһам, тағы ниндәй хәлдәргә төшөрмөн, билдәһеҙ...\nКилен менән тәүге көндәрҙән үк ярашып, татыу йәшәнек. Әсәле-ҡыҙлы кеүек. Алсаҡ, эсендәге – тышында. Ваҡ мәсьәләме, оло ваҡиғамы, осраҡлы хәлме – бер фекерҙәбеҙ. Тик һуңғы ваҡыттарҙа, бабайҙың вафатынан һуң, ҡартайған да тыртайған тигәндәй, үҙем эшкә ярамаҫ булып киткәс, өйҙәгеләрҙең тын алышы икенсерәк, айырыуса киленем рыяраҡ. Ошоғаса ауырлығымды һалғаным юҡ балаларға. Һауығып китеүемә өмөтөм ҙур.\nБер көн төнөн тәҡәтһеҙ ауырып киттем, бәхетемә күрә, киленем уянды, тиҙ генә «Тиҙ ярҙам» машинаһын саҡыртты. Укол һалып, дарыу эсереп киттеләр. Бер нәмә белмәй йоҡлағанмын. Уянып китһәм, башым тыныс, элекке һау хәлемә ҡайтҡан һымаҡмын. Торҙом. Тамаҡ кипкән. Сәй әҙерләп эсәм, йәнәһе.\nЙоҡо бүлмәһенән таңғы асыҡ тауыш ҡолаҡҡа салынды:\n– Ҡәйнәмдең балаһы бер һин генә түгел, башҡалар ҙа ҡараһын...\n– Ни һөйләйһең. Ошоға тиклем кем тотоп торҙо донъяны?\n– Йылдан-йыл йәшәрмәй инде. Ярай әле, ҡайнымды ҡарарға эшкинде.\nКилен менән улымдың һөйләшеүе өҙөлдө. Карауатынан да тормаған ейәнем тауыш бирҙе.\n– Өләсәй, тәүге пар лекцияға һуңлайым. Ашарға өҫтәлгә теҙә тор...\nЭй, бәпесем, һуңғы арала сырхаулап торам шул. Үҙем яман өйрәттем барыһын да. Кисен иртәнге ашты әҙерләп ята торғайным. Бына хәҙер үҙем йөрөйөм төртәндәп. Килен эштә эсә иртәнге сәйен. Ҡалғандары ҡапҡыланылармы берәй нәмә, юҡмы – сығып та йүгерҙеләр. Ниһайәт, саф һауаға сыҡтым. Ҡала ситендә шәхси хужалығың менән йәшәгәс, һәр нәмәгә үҙ ҡулың тейелмәгәнлеге күренеп тора. Ҡайҙа тотонһаң – шунда эш. Аҙбар-ҡура ишектәре шар асыҡ. Һөт-ҡатығы ла нисек бар шулай ултыра.\n«Бөртөкләп йыйылған донъяң йәндәй йәл. Кеменә булһа ла шулайҙыр ул», тип үҙемә үҙем һөйләйем. Тыңлаусы булһасы. Ҡапҡа келәһе келтерәне.\n– Хаят инәйем һуңғы ваҡытта күренгеләмәй ҙә... Ни хәл, иҫәнлекме, шәплекме?\n– Хоҙай ҡушҡанса, Әлхәм. Әйҙә, түрҙән үт, Сафура.\n– Әстәғәфирулла, солан күтәрмәләре үҙеңдекенә оҡшамағансы, ҡаҡашып бөткән. Ҡаҙ өмәһе үткәрҙегеҙме әллә?\n– Юҡсы. Ана бит ҡаңғылдашып тора ҡошҡайҙарым. Күрше хаҡы – тәңре хаҡы. Бына ошо емде һирп тә, алдарына һыу ҡуй.\n– Киленеңә ни булған?\n– Унан алда улым, ейәнем бар бит әле.\n– Киленеңә һүҙ тейҙермәйһең инде...\n– Ир-ат күрмәй ул бар нәмәне. Өс бөртөк өйлө, бөтөп барған ауылдан килдем, тимәй ул хәҙер.\n– Алдында өлтөрәп торған ире бар. Балалары ҡараулы. Сығып китһә лә, килеп инһә лә – донъяһы саф-ялт. Нишләп ул һәйбәт килен булмаһын, һәр хәлдә, мин түгел инде...\n– Ниңә улай тиһең. Һинең дә донъяң гөл кеүек.\n– Азат менән ҡауышырға йөрөгәндә һеҙ бит ҡамасау булдығыҙ. Йәнәһе, ауылдан килгән ҡыҙ егәрлерәк, яҡшыраҡ, матурыраҡ, һыйыр һауа, имеш. Яманмы-яҡшымы, яҙғаны менән көн итәм.\n– Сафура, егерменсе быуатта булған хәлде оноторға күптән ваҡыт.\n– Мин түгел, әсәйем онотмай әле тәүге һөйөүен. Егете менән икеһе ҡалала тимер юлын һуҙыуҙа ҡатнашҡан. Тәүге поезд килеү менән өйләнешергә вәғәҙәләшкәндәр. Йәнәһе, ике байрам бер юлы. Тарихи поезд ГПТУ-ға вагон-вагон ҡыҙҙар тейәп килгән. Араларында кемдәр генә булмаған, әлбиттә, негрҙан башҡаһы: сыуашмы, марыймы, сирмешме – тағы әллә кемдәр. Әсәйемдең мөхәббәт ҡошо осҡан шулар яғына. Юҡҡа һөйләмәнем күптәнге ваҡиғаны. Әсәйемдең яҙмышын ҡабатланым мин. Бында һеҙҙең ғәйеп юҡ. Тик былай ғына, һүҙ ыңғайында.\n– Ни булһа ла булды инде, былтыр ҡыҫҡанға быйыл илашмайыҡ. Атта ла, тәртәлә лә булғандыр.\n– Инәй, мунсамды томалап килдем. Әсәйем килгән, ваннаны өнәмәй бит ул. Ҡайын миндеге менән икегеҙҙе сабындырырмын. Бал, май менән һылармын. Ҡыҙҙар һымаҡ осорта баҫып ҡайтып инерһең өйөңә.\n– Рәхмәт, мине ҡайғыртҡаның өсөн.\n– Һауыҡҡас әйтерһең рәхмәтеңде. Өс өй аша ергә ни. Мине эҙләп улым килеп еткән, үҙе рүлдә. Йәтеш булды. Әйҙә-әйҙә, өҫөбөҙ бер кешеләй булмаһаҡ, оят.\nАй-вайыма ҡуймай алып ҡайтып китте мине Сафура үҙҙәренә. Кеше таяныр, ышыҡланыр кешеһе булғанда көслө. Мунса төшөп, үлән сәйҙәре менән һыйланыу быуындарыма һығылмалыҡ, күҙемә яҡтылыҡ, башыма асыҡлыҡ индергәндәй итте. Мине өйөмә тиклем оҙата килгән Сафура: «Элекке матур хәлеңә ҡайттың, Хаят инәй. Күҙ теймәһен», – тине.\n– Ғүмер буйы йүгерә-атлай йәшәнем. Бабайҙан ҡалғас, аяҡтарға әллә ни булды. Ҡул көсө лә самалы. Аяғыма баҫтырҙың, ҡулыңдан һөйөн, рәхмәт.\n– Һеҙҙең ҡапҡа төбөнә әсәйемдең йәшлектәге «Сирмеш»енең Джип машинаһы туҡталған...\nБеҙ өйгә килеп ингәс, ҡара һөрөм баҫты киленемдең йөҙөн. Ул:\n– Больницаға-маҙар һалып ҡуйҙылармы тип хәүефләнһәк, ҡәйнәмдең үҙ врачы бар икән дә баһа... – Үҙе артынса уҡ хәйләкәр йылмайып, йомшара төштө. Эсендәге ҡыуанысын йәшерә алмай киленем:\n– Малды һатып алыусы табылды. Алыусыһы барында һатып ҡалайыҡ. Бөтә урамға яр һалдырып баҡырттырып торҙорғансы.\n– Кем һата? Мал һатыу тураһында уйлаған юҡ...\n– Икебеҙ ҙә һыйыр һауа алмайбыҙ. Эш итергә кәрәк бит малдың ағын...\nМин һүҙһеҙ ҡалдым, улай ғына ла түгел, хатта ебеп төштөм. Көс-хәлемде йыйып һорай ҡуйҙым:\n– Азат нәмә тиер...\n– Ул ҡаршы тороп ҡайҙа барһын? Ейәнеңдең уҡыуына ла түләрлек аҡса кәрәк. Аҡса түләмәйенсә, имтиханға индермәй ыҙалаталар ҙаһа.\nШул саҡ һүҙһеҙ ултырған «Сирмеш»: – Йә, һатаһығыҙмы, юҡмы? Сауҙалашайыҡ та аҡсаны ташлайым өҫтәлгә.\n– Бабайым бесәнен дә тейешенсә әҙерләп киткән. Ҡайһылай булһа ла һауырмын үҙем. Сафураға әйләнеп: «Зинһар, ярҙам ит. Мал ҡараған мәлдә килерһең: иртәле-кисле. Азатым Себер һынлы ерҙән ҡасан ҡайта әле ул. Уртаҡ булыр ағы», – тип ярҙам һораным.\nЯлтан-йолтан ҡараған киленемдең күҙҙәре ҡырыҫ, һалҡын ине. Элегерәк күҙем бәйле булғандыр, ахырыһы. Шулай булмаһа, маҡтаулы киленемде бөгөн танымай торор инемме? Шул саҡ ейәнем уҡыуҙан ҡайтып инде. Хәлемде һораны.\n– Юҡ әле, улым, хәлем мөшкәлерәк. Һин дә имтихандарыңды бирә алмай йөрөйһөң икән...\n– Нисек, аңламайым? – тип аптыраны ейәнем.\n– Атайың уҡыуыңа аҡса түләмәгән түгелме?\n– Беҙҙең тоҡомдағы ирҙәр типһә – тимер, баҫһа – баҡыр иретерлек. Ундайҙар үтескә, кредитҡа йәшәмәй, ти атайым. Ул алдан уҡ өс йылдыҡын бергә түләп ҡуйған. Минең атай донъя йөҙөндә берәү. Өләсәй, ниңә улай тиһең?\n– Ниңәлер уйҙарым буталды... Киленем өнһөҙ ҡалды, әммә уйланып торғандан һуң, өҫтәп ҡуйҙы:\n– Түләһә, яңы түләгәндер...\nАзатым эшсән булып үҫте. Атаһын да, мине лә берҙәй үк тыңланы, һүҙебеҙҙе йыҡҡанын һис хәтерләмәйем. Ошоғаса киленемә тел-теш тейгәне юҡ. Бабайым: «Бер тапҡыр Азатты күндерҙең, тыңлаттың, шул еткән. Артабан ҡыҫылма, йәшәһендәр үҙҙәренсә. Тормош үҙе өйрәтер, донъя аҡылы киңерәк һәм тәрәнерәк», – тиер ине яйы сыҡҡан һайын. Етмеш ете йыл оҙонлоғондағы ғүмер ептәрен тағатып уйланһам, йәшәгәнмен икән ҡартым өсөн аҫыл биҙәк миҫалында. Хатта кисә генә, түребеҙ йән рәхәте – тәхет, нигеҙебеҙ бәхет ине...\nУйҙарым менән мауығып ултырған мәлдә, Азатымдың үҙ бүлмәһенә инеп киткәнен һиҙмәй ҙә ҡалғанмын. Ҡатыны менән ҡайһылай күтәренке кәйеф менән берсә өй яңғыратып көлөшәләр, берсә тып-тыныс ҡалалар. Шул һиҙелә: киленем тырышып-тырышып нимәлер аңлата. Азаттың тауышы һанда-һаяҡ сығып ҡала. Һағынышҡандарҙыр...\nЭңер төшөр алдынан ихатаға сыҡһам, «Сирмеш» һыйырымдың мөгөҙөн арҡанлап бәйләп маташа. Мин иҫәр кеше һымаҡ уның арҡанына йәбештем. Азат:\n– Әсәй, был ни эшләүең, һиңә еңеллек булһын өсөн тырышам бит мин...\n– Малдан бик ҡотолғоң килгәс, әйҙә, һинеңсә булһын, тик уларҙы Сафураға һатайыҡ. Ул мал йәнле.\n– Ҡәйнәм ҡыҙыҡ ҡына инде, кем алһа ла ярамағанмы? Аҡса булһа – булды. Сафуралар ҡайҙан алһын аҡсаны? – ти киленем.\n– Ире Әҡсән дә Себерҙә мул аҡса эшләй, Сафура ла икене өс итергә әҙер... Мал һатыу тураһындағы тәүге етди һөйләшеү ошолайыраҡ тамамланды.\nБеленер-беленмәҫ йәйге таң һыҙыла. Тәҙрә төбөндә үҫкән муйылдарға бер-бер артлы сыр-сыу булып ҡунған ҡоштар тыуаһы көндөң ҡояшлы, йәмле булыуына ишаралай.\nКүңелемде әрнеткәне шул: бер туҡтауһыҙ һыйырым баҡыра. Ҡулымда көсөм бyлha, шыуышып барып һауыр инем дә бит. Йәш саҡта йоҡонан туйған мәлдәр була микән? Бигерәк тә таңғы йоҡо тәмле. Киленем дә йәш түгел. Ҡырҡты уҙған. Йоҡлап ята микән ни? Һуҡырҙың теләгәне ике күҙ тигәндәй, «Инәй, биҙрәләрең ҡайҙа?» – тигән тауыш ишетелде. Мин ятҡан килеш: «Син-дектә, синдектә», – тип ҡысҡырам, тик тауышым сыҡмаған һымаҡ. Тора алмай аҙапланам үҙем. Мин иллә-аллаға тороп баҫҡанда, һыйырҙы гөбөрҙәтеп һауып ултыра ине инде Сафура.\nЙәшкә тулды күңелем. Сафура: «Инәй, ирем Әҡсән Себерҙә вахтала, уның менән кәңәшләшмәйенсә, һатып ала алмайым малыңды. Теүәл бер айҙан һуң ҡайта, ә былай малдарыңды ҡарашырмын», – тип йыуата.\nШул саҡ киленем ҡатаһын ҡарп-ҡорп һөйрәп, туҙған сәсен төҙәтә-төҙәтә, ихатанан сығып барған Сафураны ҡыуып етеп әрләргә кереште.\n– Йәшлегеңдә ярай алмағаныңды, хәҙер килештерә алмаҫһың... – Уның ҡулын болғай-болғай тағы ниҙәр һөйләгәнен ишетмәнем. Ә шулай ҙа: «Һыйырҙы һиңә һатмайбыҙҙыр инде?» – тип һуҡранғаны ҡолағыма ап-асыҡ салынды. Был ни ғәжәп, тормош арбаһын бер төптән тарта инек тә баһа. Донъябыҙҙың ҡотон ҡартым үҙе менән алып китте микән әллә?\nКиске сәй мәлендә, киленем башын түбән эйеп, шымтайып сәй яһаны. Айырыуса миңә йүнәлтте иғтибарын. Әле тегенеһен, әле быныһын эргәмә өйөп: «Ауыҙ ит, ҡәйнәм, Себер күстәнәсен», – тине.\n– Әсәй, Сирмештәргә һатайыҡ малды бесән-уты менән. Хаҡын да арттырып түләмәкселәр, – тине улым Азат.\n– Әсе булһаң – төкөрөрҙәр, тәмле булһаң – йоторҙар, тигәндәй, өҙөп кенә әйтә алмайым. Ҡайтһын әле Сафураның ире Себерҙән...\nКилен ҡулындағы сынаяғын сайпылдыра-сайпылдыра, саҡ-саҡ түкмәй ултыртты батмусҡа. Әйтерһең, кәүҙәһен ташлап осто йәне. Түңәрәк матур йөҙө аҡлы-ҡыҙыл тимгелдәр менән ҡапланды.\n– Әҡсәнде вахтала мин алмаштырам бит. Ул ҡайтыуҙы көтһәк, бик оҙаҡ булыр. Сафураның донъяһы ҙур. Бүлгеләнә алмаҫ ике яҡҡа, – ти улым.\n– Кем-кем, Сафура өлгөрә ул. Малымдың тоҡомон илле йыл үрсетәм, шуға ла йәнем кеүек күрәм. Тик ире Әҡсән аҡса эшләп ҡайтһын. Минең өсөн көнөнә ике тапҡыр Сафура менән аралашыу күңелемә дауа. Һөйләһә – һүҙе килешле, эшләһә – эше ырамлы...\nМалдарым бөтөнләйгә Сафураға эйәләште: ҡойроҡ-мойроғон да һелтәмәй, хатта аяҡтарын да алмашлап баҫмай, нисек торған – шулай һауҙыра. Мал да аңлайҙыр үҙ хәлен.\nНиһайәт, Сафураның ире Әҡсән Себерҙән аҡса эшләп, имен-аман әйләнеп ҡайтты, ә Азатым уның урынына вахтаға юлланды. Балалар итәктә һөйҙөрә, итәктән төшһә – көйҙөрә тигәндәре бермә-бер раҫтыр. Бына хәҙер һәр береһенең үҙ юлы, үҙ маҡсаты, үҙ ғәме.\nЕйәнем Хамматтың донъяға килеүенең тәүге минуттарынан алып һыу индерҙем, доғалар уҡып, аҡ биләүгә һалып үҙем биләнем. Элек-электән кемде һөйләһәм, йәки уйлаһам, шул күренә торған. Хаммат ҡайтып инде.\n– Тәмле, яңы бешкән икмәк еҫтәре таралған өйгә. Өләсәй, һин булмаһаң, ни эшләр инем был донъяла?\n– Ҡуй, улай тимә. Мин инде оло, бөгөн бармын – иртәгә юҡ. Һинең иң яҡын кешеләрең – әсәйең һәм атайың. Әйткәндәй, фатиха әсәйҙәрҙең аяҡ аҫтында, тигәнде һис бер ҡасан да онотма, улым.\n– Минең әсәй, атай өйҙә булмаһа, көтөп алған ҡунаҡ...\nЕйәнем үҙен ныҡ яратҡанымды һүҙһеҙ ҙә тоя, ахырыһы. Шуға ла күргән белгәнен, оҡшаған-оҡшамағанын түкмәй-сәсмәй һөйләп ала торған ғәҙәте бар. Һәр ваҡыт түгел, әлбиттә. Бер көндө һис уйламағанда шаҡ ҡатырлыҡ хәбәр ыскындырмаһынмы:\n– Әсәйем эшкә китһә лә, ҡайтһа ла, һәр ваҡыт таксиҙа елдерә.\n– Ҡала ситендә йәшәгәс. Уның ни ғәйебе?\n– Атайым Себергә юлланыуы була, әсәйем Әҡсән ағайҙың иномаркаһында үҙенекендәй күреп ултырып йөрөй.\n– Улар элек-электән яҡшы таныштар ҙа...\n– Эй, өләсәй, бер ҡатлы бала һымаҡ, кем нимә әйтә – шуға ышанаһың. Быны аңлауы еңел һәм ҡыйын. Шул уҡ ваҡытта ҡурҡыныс...\nЭлегерәк Сафураның әсәһенән ишеткәнем бар ине. «Киленең йәш сағында башта Әҡсәндең, һуңынан Азаттың башын әйләндерҙе», тигәнен ҡолағыма элмәгәйнем. Үҙемдең дә Азат менән Сафураның бергә булмауына ҡыҫылышым булғас, иғтибар бирмәнем уның һүҙҙәренә. Уйлаһаң, уй ысынға әйләнә икән. Сәғәте, минуты менән Әҡсәндең өр-яңы еңел машинаһы беҙҙең ҡапҡа төбөнә туҡтамаһынмы. Киленем йәһәт-йәһәт йүгерә-атлай өйгә килеп инде лә:\n– Төшкө ашҡа бер сәғәт ваҡыт бирелә, һис бер нәмәгә өлгөрөп булмай, – тип һөйләнә-һөйләнә залдағы көҙгө алдына баҫты. Ҡояш яҡтыһында күҙҙең яуын алырҙай нур балҡытҡан зиннәтле ташлы алтын алҡа, шундай уҡ балдаҡ кейеп, ҡәнәғәтлек тойғоһонан көҙгө алдында бер-ике зыр өйөрөлөп алды. – Такси яллап бер аҙ ҡапҡылап китергә ҡайттым, – тип өҫтәп ҡуйҙы ла. – Бөгөн етәксебеҙҙең юбилейын билдәләйбеҙ.\nҺуңғы һөйләме, мин һуңлабыраҡ ҡайтырмын, тигәнде аңлатҡандыр, моғайын. Осрашыуға йөрәкһеп ашҡынған еткән ҡыҙ кеүек сығып йүгерҙе. Ауыҙын асып ябырға онотҡан кеше һымаҡ, ни уйларға белмәй тороп ҡалдым. Төҫ тиһәң – төҫ, һын тиһәң – һын, аҡыл тиһәң – аҡыл, типһә тимер өҙөрҙәй үҙекәйенә өлтөрәп торған Азатты һанға һуҡмай йөрөүе микән ни был? Әгәр мин уйлағанса булһа, ояты ни тора. Тоҡом-әҡрәбәлә булмаған хәл. Юҡтыр, юҡтыр, ҡайһылай ҙа йүнһеҙ уйҙар ағыла ҡарт башымдан.\nИртә менән Сафура һыйыр һауырға тағы килде. Йоҡоһо туймаған, күҙҙәре ҡып-ҡыҙыл. Күҙгә ҡарап һөйләшмәй, һәр ваҡыттағыса, кәйефте күтәрерлек хәбәрҙәр һөйләмәй. Алдымда бөтөнләй башҡа зат. Күренеп тора: күңеле ғауғалы. Шулай булһа ла әкрен генә һүҙ ҡаттым: Сафура, бер аҙ көтөп тор. Һөттө айыртып, иртәнге ҡаймаҡты биреп ҡайтарам. Ирең ҡайтҡан икән, төрләндерерһең өҫтәлеңде.\n– Юҡ, бер нәмәгеҙ ҙә кәрәкмәй, һеҙгә ярҙам булһын өсөн ваҡытлыса ғына йөрөйөм бит мин. Уны үҙегеҙ ҙә беләһегеҙ ҙә инде.\nЭшен ашыҡ-бошоҡ бөтөрҙө лә, ҡайҙалыр һуңлағандай сығып йүгерҙе. Әй әттәгенәһе, малды ҡасан алаһығыҙ, тип әйтергә өлгөрмәй ҡалдым. Борсолам, икеләнәм, әлеге лә баяғы теге уйҙарым бирмәй тынғылыҡ. Кеше ышанмаҫтай хәбәрҙе дөрөҫ булһа ла һөйләмә тигәндәй, ейәнемә лә көйҙө йәнем.\nАна, Хамматым бүлмәһенән атлығып килеп сыҡты. Трюмола ятҡан хаҡтар күрһәтелгән кескәй ҡағыҙ киҫәктәрен тотҡан:\n– Бындай аҡсаны эшләр өсөн бер тонна тир түгеү аҙ. Бриллиантлы алтын алҡа – алтмыш мең, бриллиантлы алтын балдаҡ – илле өс мең һум. ... Ҡабаланып йөрөгәнендә алтындарының хаҡтары тырым-тырағай көҙгө эргәһендә сәселеп ятып ҡалған. Бындай әйберҙе һатып алырлыҡ аҡсаны ҡайҙан алған икән беҙҙең әсәй?\n– Улым, яңылышаһыңдыр, ундай хаҡ булмай. Атайың алып биргәндер.\n– Юҡ, атайым әсәйемә бик ҡиммәтле шәшке туны алып биреп китте. Ул да йөҙ мең һум тирәһе.\nКилендең бүлмәһенә яңылыш та ингәнем юҡ. Ике ҡатлы йортта кемдең ҡайҙа йөрөгәне беленмәй шул. Тормошомдағы һәр миҙгелде, һәр хәл-ваҡиғаны күңел иләгенән үткәреп, уландарымды күҙ алдына баҫтырам: Алмасым – Мәскәүҙә, Булатым – Өфөлә. Уларға бәләкәй ҡала төҫ түгел хәҙер. Ҙур уҡыуҙы тамамланылар. Инде хәҙер үҙҙәренең ейәндәре бар. Бер ҡыйыш хәбәрҙәрен ишетмәнем. Бәлки, алыҫта йәшәүҙәре яҡшыраҡтыр. Барыһы өсөн нисек түҙәлер бер йөрәк?\nКөн кискә һарыҡты, тау артына тәгәрәгән ҡояш һуңғы нурҙарын сәсә. Тағы ниҙәр килтерер икән уҙып барған көн – билгеһеҙ. Күңел шулай ҙа нимәлер һиҙә. Бөгөнгө йәшем юғарылығынан фекер йөрөткәндә, яҙмышыма үпкәләргә хаҡым юҡ. Тик кеше ишетмәҫлек хәбәр йөрәгемде әрнетте, күпте күргән күҙем күрәғарауға әйләнде, йәғни күҙҙәрем, ҡараһа ла, күрмәй. Күпте кисергән күңелем, әйтерһең дә, минеке түгел. Бер уйлаһаң, ғәжәп. Әле лә моң тулышҡан мөлдөрәмә һағышлы күҙҙәрҙең миңә төбәлгәнен шәйләмәйем дә. Дөрөҫөрәге, күрмәйем, танымайым. Мин уны тәүге тапҡыр күрәм кеүек...\nАтаҡ-атаҡ, Сафура, ниңә өндәшмәйһең? – тием. Сараһыҙлыҡтан, меҫкен хәленә төшкән Сафурам:\n– Ниндәй гонаһтарым өсөн донъя миңә һырты менән тора икән? Йәнем минең мәңге яралы...\nҮкһеп-үкһеп илай. Күпме илаһа ла тыныслана алманы. Тышҡа сығып, битен һалҡын һыу менән йыуып килде лә:\n– Ирем менән киленең юл фажиғәһенә эләккәндәр. Әле улар дауаханала. Ирле-ҡатынлы икәндәр, тип икеһен бер бүлмәгә һалып ҡуйғандар. Инде хәҙер белмәмеш тә күрмәмеш булып йөрөй алмаҫһың, Хаят инәй...\nЙөрәгем алҡымыма килеп төйөлһә лә, һорай ҡуйҙым:\n– Имендәрме, иҫәндәрме?\n– Хәлдәре бик ауыр. Эргәләренә бер кемде лә индермәйҙәр.\n– Әй әттәгенәһе, һау ғына булһындар. Үҙ балаларын үҙҙәре көтһөндәр...\nБейә кешнәмәһә, айғыр тешләмәй икәнен бик яҡшы беләм мин. Тик үлемдән оят көслө. Кемдеке – шуныҡы. Бәләкәй ҡалала хәбәр тиҙ тарала. Етмәһә, ул ҙур түрәнең секретары. Киленем шул етәксенең белеше аша Себергә эшкә урынлаштырғайны йылдар буйы эшһеҙлектән йонсоған Азат менәт Әҡсәнде. Хеҙмәт хаҡы алып, кешесә йәшәй генә башлағайнылар ҙа бит. Уңдың да тиҫкәреһе була тигәндәй, тарттылар бит кирегә. Бер ус ҡылғандан кәбән өйөргә әҙер булған әрһеҙҙәрҙең береһе Себергә, Азатыма хәбәр итеп өлгөргән инде.\nТөн уртаһы. Күңелдәге ут ғәрәсәте бөтә булмышымды ялмап алған. Нисек йоҡлап ятмаҡ кәрәк бындай хәлдә. Тәҙрәләрҙән таң һарыһы ағыла. Нисек ойоп киткәнмен, белмәйем. Ул хәтлем оҙаҡ та серем итмәнем, ә шулай ҙа асыҡ һәм аныҡ төш күреп, һиҫкәнеп уянып киттем. Имеш, ҡартым иҫән... Кескәй генә Азатын, алтыным, нигеҙ ташым минең, тип яратып һөйә.\n– Ҡасан кәләш алаһың? – тип шаяртҡан була үҙен. Уныһы:\n– Бөгөн, хәҙер...\nУл өндәшмәй, әммә мин уның ни әйткәнен күңелем менән тоям. Ҡартым:\n– Сафураның сәсен аҡ таҫмалап, икенән үр, иң матуры булып йөрөһөн баҡса балалары араһында, ти. Ап-аҡ кейемен баштан-аяҡ ҡулдары менән һыпырып төшөрҙө. Кәфендең кеҫәһе юҡ, мин дә алып китмәнем донъя малын, ҡыҙғанма, тип аңғартыуы булғандыр, бәлки. Артабан ҡылмаһын ҡылып йөрөгән әлеге киленемдең тәүге тапҡыр йортобоҙға килеп ингән мәле пәйҙә булды.\nҠурсаҡтай матур, елбәҙәк ҡыҙҙың әлегә торор ерем дә, һөнәрем дә, эшем дә юҡ, тигәс, йәлләпмелер, әллә ылыҡтырғыс төҫ-башы, буй-һыны әсир итте инде беҙҙе. Уны сит-ят күҙҙәрҙән ҡурсалап, күрше әбейгә фатирға индергәйнек. Төш тиһәң, төш тә хәтәр икән. Киленем беҙҙеке түгел, ә күршеләрҙеке, имеш. Уянып киттем дә, тәрән уйға ҡалдым: төш түгелдер, өндөр, өндөр был...


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺУҢҒЫ ҠЫҢҒЫРАУ - 2021 - Мәҡәләләр\nБыйыл Башҡортостандың ҡала һәм райондарында барлығы 18 651 ун беренсе синыф уҡыусыһы һәм 42 243 туғыҙынсылар мәктәп тамамланы. Улар өсөн быйыл да "Яҙғы бал" кеүек күп кешеләр ҡатнашлығындағы дөйөм саралар ойошторолманы. Хатта һуңғы ҡыңғырау сыңын ишетеп, балаһын тәбрикләү форсаты ла тик коронавирустан вакцина эшләтеүе тураһында йәки антиматдәләре барлығын раҫлаған белешмәләре булған ата-әсәләргә генә татыны. Әммә һәр белем усағы ҡәҙерле сығарылыш уҡыусылары өсөн матур байрам кәйефе тыуҙырырға тырышты һәм күптәр сараларҙы мәктәп эргәһендәге асыҡ һауала үткәрҙе.\nӨфөлә лә балалар үҙҙәре әҙерләгән йыр-бейеү, шиғри күстәнәстәрҙән торған күркәм тамашалар төш уҙғансы тирә-яҡҡа яңғырап ишетелеп торҙо. Баш ҡаланың 10 меңдән ашыу 9-сы һәм 5 меңдән ашыу 11-се синыф уҡыусылары өсөн генә түгел, быларҙы күрмәһә лә ишетеп торған баш ҡала халҡының да күңеленә тәьҫир итмәй ҡалманы бай йөкмәткеле был тантаналар. Кемдәр ситтән генә булһа ла ҡарап, балаларҙың елкенеп вальс бейеүен, моңло йырҙар, аһәңле шиғырҙар башҡарыуын күҙәтте. Ә уҡыусылар үҙҙәре был байрамды тулҡынланып көтөп алыуы, уны үткәрмәй ҡуймаһындар тип борсолоуы хаҡында һөйләне. Әйткәндәй, Өфөнөң Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт ҡала гимназияһында быйыл барлығы 119 сығарылыш уҡыусыһы, шуларҙың 74-е - ун беренселәр. Ә бына М. Исҡужин исемендәге 136-сы Башҡорт лицейында улар - 52 кеше. Баш ҡаланың М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында 82 уҡыусы 9-сы синыфты, 79-ы ун беренсене, ә Р. Бикбаев исемендәге 102-се Башҡорт гимназияһында 111 бала туғыҙынсыны һәм 34 уҡыусы ун беренсене тамамлаған. Әйткәндәй, Өфөләге 162-се "Смарт" полилингваль күп профилле мәктәп быйыл тәүге 68 "ҡошсоғон" үҙаллы тормошҡа оҙатты, уларҙың 34-е - 11-се синыфтар.\nБына шулай күркәм саралар бер көн эсендә гөрләп үтеп тә китте. Хәҙер туғыҙынсыларға Төп дәүләт имтиханын, ә 11-се синыфты тамамлаусыларға Берҙәм дәүләт имтиханын тапшыраһы ҡалды. Әйткәндәй, һуңғыһы быйыл 31 майҙан 2 июлгә тиклем белемен тик юғары уҡыу йорттарында дауам итергә теләүселәр өсөн генә үткәрелә, башҡалар математика һәм рус теленән дәүләт сығарылыш имтихандарын тапшырасаҡ. Быйыл Башҡортостанда йәмғеһе 19 347 кеше БДИ тапшыра, шуларҙың 17 814-е быйылғы сығарылыш уҡыусылары, 184-е колледж студенттары, 9-ы унынсы синыф уҡыусыһы. Статистик мәғлүмәттәргә ярашлы, быйыл рус телен һайлаусылар иң күбе - 18 455 кеше, профиль математиканы 11 165 һәм йәмғиәтте өйрәнеүҙе 6 920 уҡыусы һайлаған.\nЯҙылған: 27.05.21 | Ҡаралған: 208


Материалы за 27.03.2008 » Архив газеты "Йәшлек"\n«Йөрәгемде балаларға бирәм» Мәғәриф\nКисә М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы – 2008» төбәк-ара конкурсының йомғаҡлау тантанаһы үтте. Республикабыҙҙа 13-сө тапҡыр үткәрелгән мәртәбәле бәйгелә барлығы 62 уҡытыусы ҡатнашты, шуларҙың бишеһе – сит өлкәләрҙән. Әйткәндәй, тәүге тапҡыр Һамар өлкәһенән дә конкурсанттың булыуы хуплауға лайыҡ. Тимәк, конкурстың абруйы күтәрелә, ҡоласы киңәйә бара.\nБашҡорттар Парижды яулай Сәйәсәт\nОшо көндәрҙә республика тормошондағы мөһим ваҡиғаларҙың береһе - ЮНЕСКО штаб-квартираһында Башҡортостандың презентацияһы үтә. «Башҡортостан: Рәсәй менән 450 йыл бергә» тип аталған сарала БР Хөкүмәте Премьер-министры Рафаэль Байдәүләтов етәкселегендәге рәсми делегация ҡатнаша. Делегация составына фән, мәҙәниәт, спорт, киң мәғлүмәт саралары, йәмәғәт эшмәкәрҙәре ингән.\nФранцияның баш ҡалаһында Башҡортостан делегацияһы Рәсәй Федерацияһының ЮНЕСКО ҡарамағындағы даими вәкиле Владимир Каламанов менән осрашты. Осрашыуҙа Каламанов әфәнде, Рәсәйҙең терәге булған Башҡортостандың фәнни һәм милли-мәҙәни потенциалды һаҡлау, милли мәғарифты үҫтереү йәһәтенән тәжрибәһе ЮНЕСКО өсөн бик ҡыҙыҡлы, тине.\nАвстрияның «AVL List GmbH» фирмаһының эш төркөмө республикаға сираттағы сәфәре менән килде.\nФирма вәкилдәренең визитының төп маҡсаты - «Толпар» тәгәрмәсле универсаль тракторҙы йыйыу эшен планлаштырыу. Күҙаллауҙар буйынса, трактор Күмертау производство майҙансығында йыйыласаҡ. Бынан тыш, «Кабина», «Трансмиссия» модулдәре өсөн альтернатив йыйыу майҙансыҡтары ла асыҡланасаҡ. «AVL» хеҙмәткәрҙәре «МЗ «Искра», «КүмАПП» һәм «Стәрлетамаҡ - М.Т.Е.» ойошмаларында буласаҡ, уларҙың эш ҡеүәте һәм мөмкинлектәре менән танышасаҡ.\n«Салауат» милләттәштәрҙе берләштерә Башҡортостан\nУкраинаның баш ҡалаһы Киевта «Салауат» башҡорт мәҙәни үҙәге булдырылды. Уны Ҡәнәфи Хөснөтдинов етәкләй. Был - Украинала йәшәүсе ватандаштарыбыҙҙы туплаған сираттағы йәмәғәт ойошмаһы.\n«Салауат» башҡорт мәҙәни үҙәге «Дуҫлыҡ» башҡорт йәмғиәте базаһында барлыҡҡа килә. Ойошма 1992 йылдан эшләгән, әммә үҙ ваҡытында ҡайтанан теркәлмәгән.\nТөп документыбыҙҙың тарихы бай Башҡортостан\n1925 йылдың 27 мартында Башҡорт АССР-ының тәүге Конституцияһы ҡабул ителә.\nОктябрь революцияһына тиклем Рәсәй империяһында башҡорттарҙың хоҡуҡи статусын 1863 йылда ҡабул ителгән «Башҡорттар тураһында положение» ғына көйләй. Революциянан һуң республиканың дәүләт структураларын формалаштырыу, конституция әһәмиәтендәге тәүге хоҡуҡи акттарҙы әҙерләү башлана. Был башланғыс этапта Үҙәк совет власы менән Башҡорт Хөкүмәте араһында Башҡортостан совет автономияһы тураһында килешеү ҙур роль уйнай.\nЙылдың иң ҡыҙыҡ тамашаһы - Стәрлетамаҡта Башҡортостан\n1 апрелдә Стәрлетамаҡ ҡалаһында «Йәшлек», «Аҙна», «Атна» гәзиттәре, «ЭлИС», «Первое маршрутное телевидение» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Шүрәле» кафеһы, «Орифлейм» компанияһы, «Анталия» бистроһы, «Мәҙинә» рестораны, Хәмзә Хажи хәйриә фонды менән берлектә «Лира» сатира-юмор һәм эстрада театры «Шырҡ - шоу» исемле көлкө-шаярыуға, йыр-моңға, ҡыҙыҡлы уйындарға һәм, әлбиттә, иҫтәлекле бүләктәргә сорналған тамаша ойошторасаҡ.\nСтәрлетамаҡ ҡалаһында, физкультура дәресендә спортзалда футбол ҡапҡаһы өҫтөнә төшөп, 12 йәшлек ҡыҙ һәләк булған. Уҡыусылар футбол уйнап йөрөгәндә, ҡапҡа ҡыҙҙың өҫтөнә ҡолай. Ул иҙәнгә беркетелмәгән була.\nӨҫтөнә ауыр тимер әйбер ауыуҙан ҡыҙҙың күкрәк ситлеге иҙелә, муйыны һына. Ул дауаханала аңына килеү менән вафат була. Әле ҡала прокуратураһы енәйәт эше ҡуҙғатҡан.\n«Еңеү» Рәсәй ойоштороу комитеты тиҙҙән Лучи, Полярный, Дондағы Ростов һәм Туапсе ҡалаларына Хәрби дан ҡалаһы исемен биреү мәсьәләһен ҡараясаҡ.\n«Беҙ тарихи дөрөҫлөктө тергеҙеп, был урындарҙың еңеүгә индергән өлөшөн объектив рәүештә баһаларға теләйбеҙ», - тип белдергән РФ Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Сергей Иванов.\nБилдәле булыуынса, РФ Президенты Владимир Путин 2006 йылдың 9 майында «Хәрби дан ҡалаһы» исеме тураһында» Законға ҡул ҡуйғайны. Уға ярашлы, был исем аяуһыҙ яуҙа Ватан һаҡсылары айырыуса ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткән ҡалаларға бирелә. Президенттың грамотаһы тантаналы шарттарҙа тапшырыла. Был почетлы исемгә Белгород, Воронеж, Владикавказ, Елец, Ельня, Малгобек, Орел һәм Ржев ҡалалары лайыҡ булған.