Татлы (Белорет районы) — Башҡорт Википедияһы\nТатлы (Белорет районы)\nТатлы ауылы (Илмәш, Татлы ҡасабаһы, Белорет-15) — хәҙерге Белорет районы биләмәһендә XVIII быуат урталарында барлыҡҡа килгән тораҡ пункт. Хәҙер Межгорье ҡалаһы составындағы ҡасаба.\nТатлы. 9 май, 2009 йыл\nҺәйкәл янында. Хеҙмәт ветераны Ғәзиз Ситдиҡов\nЯугирҙарҙың вариҫтары һәйкәл янында\n4 Ауылдың күренекле кешеләре\nТатлы, Көньяҡ-Көнбайыш Межгорьеның өлөшө булараҡ, Өфөнән көньяҡ-көнсығышҡа табан туранан алғанда 230 км алыҫлыҡта һәм Белореттан шулай уҡ туранан алғанда 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ул Көньяҡ Урал ҡурсаулығына инә һәм Дүнәнһуйған тауы итәгендә урынлашҡан.Ҡалаға үтер өсөн пропуск кәрәк була.\nАуылға нигеҙҙе Илмәш исемле кеше үҙенең нәҫел-нәсәбе менән һала. Халыҡ хәтерендә һаҡланыуынса, Белорет заводы өсөн ере тартып алынып, элекке урындарынан күсеп китергә мәжбүр булғандар. Улар Бағырашты йылғаһы буйына Ямантауҙан йыраҡ түгел төбәккә килеп урынлаша. Бағырашты йылғаһы мул булып бағыр балығы үрсегәнлектән шундай атама алған. Ауыл ошо ырыу башы исеме менән атала башлай.\n1795 йылда ауылда 19 йорт-ихата булып, 66 ир-ат, 61 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.\nX ревизия (1859 йыл) 30 йорт-ихатала 219 кешене теркәгән. Был ваҡытта улар 150 ат, 100 һыйыр, 79 һарыҡ, 30 кәзә тотҡан. 1920 йылға һандар әллә ни үҙгәрмәгән: 233 кеше йәшәгән, 47 йорт-ихата булған .\nАуылдың икенсе исеме Илмәштең улы Татлы хөрмәтенә бирелгән. Ул 1750—1825 йылдарҙа йәшәгән. Илмәш ауылы тирәләй уның улдары яңы ауылдарға нигеҙ һалған. Шул рәүешле Бирҙеғол, Ғәҙелша, Әрепҡол ауылдары барлыҡҡа килгән. Уларҙы дөйөмләштереп, документтарҙа Верхнеуральск өйәҙе, Тамъян-Ҡатай кантоны Татлы йәмғиәте тип теркәгәндәр.\nСовет власы осоронда Татлыла ауыл советы эшләп килә, ул элеккесә яҡын-тирәләге ауылдар өсөн үҙәк булып тороуын дауам итә.\n1933 йылға тиклем ауыл халҡы йәйләүгә сыға торған булған. Көньяҡ Уралдың иң бейек түбәһе — Ямантау, бында климат бик ҡырыҫ, шуға күрә игенселек менән шөғөлләнә алмағандар. Ауыл халҡы мал, солоҡ ҡорто тотҡан, һунарсылыҡ, ағас эше менән шөғөлләнгән. Совет осоронда ла башлыса леспромхозда, урман хужалығында эшләгәндәр\nҠырыҫ тәбиғәтле Ямантау урмандары\nБағырашты йылғаһы ул саҡта тулы һыулы булған һәм унда хатта ҡыуғынға төшә торған булғандар.\n1926 йылда Белорет-Инйәр тар колеялы тимер юлы һалынғас, леспромхоз эшселәре күмер яндырып, Белорет заводына вагондар менән оҙата башлаған.\n1990-сы йылдарҙа Илмәш һәм Көҙйылға ауылдары янында ябыҡ ҡала төҙөлә башлай. Татлы ҡасабаһына Белорет — 15 атамаһы бирелә, хәҙер инде Межгорье ҡалаһы составына инә.\n1995 йылдың 8 июлендә Рәсәй Федерацияһы Президентының Указы менән Межгорьеға ҡала статусы бирелә һәм Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы барлыҡҡа килә.\nАуыл ҡала ситенә әүерелгән, әммә ҡәҙимгесә тормошо дауам итә. 2010-сы йылдарҙа ауыл халҡы үҙ көсө менән мәсет төҙөп, ауылға нигеҙ һалған ҡанбаба хөрмәтенә уны «Илмәш» тип атайҙар.\nАуыл Оло Инйәр менән Кесе Инйәр араһындағы майҙанда, икеһенән дә ярайһы алыҫлыҡта урынлашҡан. Уны тауҙар уратып алған. Көньяҡ Уралдағы иң бейек Ямантау (1640) ҡырыҫлығы үҫемлектәр донъяһына ла йоғонто яһаған, бында имән, саған кеүек йылыраҡ климатҡа мохтаж ағастар үҫә алмай, йүкә ваҡ булып үҫә. Тундра үҫемлектәре лә осрай, ағастар райондың Ямантауҙан йырағыраҡ ерҙә үҫкәндәренән нәҙегерәк һәм тәпәшерәк. Йәй тау климатына ярашлы — ҡыҫҡа, Ямантау башында ҡар иреп бөтмәгән йылдарҙа — һыуыҡ. Йәй башында һәм аҙағында ҡырауҙар йыш төшә. Йәй уртаһында ла булыуы ихтимал.\nЙәнлектәр донъяһы бай.\nТөйәктең ҡалҡыу ерҙә урынлашыуы арҡаһында яуым-төшөм йылы менән 700 мм-ға тиклем етә, уртаса йыллыҡ температура 0,5 °C-ҡа тиклем түбәнерәк була.\nАуыл уртаһынан Тоҡанбаш тигән саф һыулы йылға аға, уға Хәбер йылғаһы ҡоя.\nАуылдың күренекле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАбдрахманов Барый Абдрахман улы (28 декабрь 1916-1 апрель 1996) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1967—1978 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы секретары. СССР Юғары Советының алтынсы саҡырылыш депутаты, КПСС-тың ХХII съезы делегаты. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.\nАбдрахманов Илдус Барый улы (2 ғинуар 1942 йыл) — ғалим, химик. Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы академигы, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре.\nӘхмәтов Фәрит Ғәфәр улы (1 ғинуар 1940 — 17 ғинуар 2001), кадрҙағы хәрби хеҙмәткәр, хәрбиҙәр тормошо тураһында «Беҙҙең погондар» китабы һәм «Офицер яҙмалары» циклына ингән хикәйәләр авторы, хеҙмәте өсөн бик күп миҙалдар менән бүләкләнгән\nИстория деревни Татлы \nФарит Ахметов. Наши погоны. — Уфа, 2009. — 135 с.\nМежгорье ҡалаһы халҡын тәү сиратта торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мәсьәләләре борсой \n↑ Фарит Ахметов. Наши погоны. — Уфа, 2009. — 135 с.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Татлы_(Белорет_районы)&oldid=806236 ҡабул ителгән\nБашҡортостандың ҡала округтары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:15 8 май 2018 үҙгәртелгән.


Баш ҡалала «Ете ҡыҙ» фонтанында тәүге һындар барлыҡҡа килде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала «Ете ҡыҙ» фонтанында тәүге һындар барлыҡҡа килде\n15:54, 18 июня 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 18 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nӨфөлә Башҡорт опера һәм балет театры янындағы «Ете ҡыҙ» фонтанында тәүге һындар барлыҡҡа килде. Бөгөн, 18 июндә, белгестәр ете фигураның өсәүһен ҡуйҙы. «Уралагротехсервис» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең участка начальнигы Айнур Хөсәйенов һүҙҙәренсә, ҡалған һындарҙы 19 июндә килтерәсәктәр.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ике метр бейеклегендәге бронзанан яһалған «Ете ҡыҙ» фонтанының скульптура композицияһы башҡорт халыҡ легендаһы нигеҙендә төҙөлә. Яңы фонтан төҫлө һәм музыкаль итеп эшләнә. Фонтан эргәһендәге экранда Фәйзи Ғәскәров ҡуйған билдәле лирик бейеү күрһәтеләсәк. Ҡалалағы иң ҙур фонтан 30 июндә асыла.


Рәшит Назаров исемендәге конкурс еңеүселәре бүләкләнде » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Рәшит Назаров исемендәге конкурс еңеүселәре бүләкләнде\nРәшит Назаров исемендәге конкурс еңеүселәре бүләкләнде\n“Йәшлек” гәзите ойошторған Рәшит Назаров исемендәге әҙәби конкурсҡа уҙған йыл аҙағында йомғаҡ яһалғайны. Вәғәҙә ителгәнсә, еңеүселәр менән жюри ағзаларын редакцияға ҡунаҡҡа саҡырып, дипломдар тапшырҙыҡ. Жюри ағзалары Мөнир Ҡунафин, Әхмәр Үтәбай, Зәки Әлибаев еңеүселәргә үҙҙәренең тәҡдимдәрен, баһаларын еткерҙе, уларҙы ихлас һәм юғары маҡсаттар алып ижад итергә саҡырҙы.\nШағир Әхмәр Үтәбай, заманында “Йәшлек” гәзитенә нигеҙ һалған күп сараларҙың республика, хатта халыҡ-ара кимәлгә күтәрелеүен иҫенә төшөрөп, Рәшит Назаров исемендәге әҙәби премияның ҡасан да булһа республика кимәлендә лә биреләсәгенә өмөтләнде:\n– Тәүгеләрҙән булып Шәйехзада Бабич исмендәге премияны йәштәр гәзите тапшырғайны. Хәҙер ул дәүләт кимәлендәге баһа булып танылды. Шиғриәтебеҙҙең күрһәткесе булған, күңелдәрҙе тетрәтерлек хистәрҙе һүрәтләүсе шағир Рәшит Назаровтың исемен йөрөткән дәүләт кимәлендәге әҙәби премия ла булырға тейеш тип уйлайым.\nЛауреаттарҙың күбеһе – әҙәбиәткә йәндәш журналистика өлкәһендә эшләүсе, исемдәре билдәле йәш ижадсылар. Гөлнара Хәлфетдинова – “Башҡортостан ҡыҙы”, Мансур Ҡаҙаҡаев – “Аманат” журналы, Гөлдәр Биргәнова-Бүләкбаева “Башҡортостан” гәзите аша күптәргә таныш. Уларҙың әҙәбиәткә ынтылып, бәйгелә ҡатнашыуы үҙе үк маҡтауға лайыҡ.\n– Рәшит Назаровты өлкәр йондоҙо менән сағыштырыр инем. Йондоҙ тулы йыһанда ул барыһынан да айырылып тора, яҡты яна. Шиғырҙары менән дөрләп янған ижадсы исемендәге премия миңә тағы ла дәртләнеп яҙышырға ҡанат ҡуя, – тине Гөлнара Хәлфетдинова.\nПроза жанры буйынса юғары баһа алған Гөлдәр Биргәнова-Бүләкбаева әҙәби тәнҡиттең булмауына борсолоу белдерҙе:\n– Проза жанрында эшләй башлағаныма туғыҙ йыл үтте, байтаҡ ҡына әҫәр ижад ителде. Тик билдәле яҙыусыларҙың баһаһы юҡ, кимәлемде, ижадымдың көслө һәм һай яҡтарын асып биреүсе булманы. Артабан ниндәй юлды һайларға белмәй, һорау алдында торған саҡта был еңеү минә дөрөҫ юлды һайларға ярҙам итер тип уйлайым. Күптән инде ижадымды бер йүнәлештән алып киткем килә.\nАуырғазы районының Мораҙым ауылында тыуып үҫкән, әлеге ваҡытта Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәүсе Ғәлиә Мөхәмәтйәнова һөнәре буйынса штукатур-маляр, биш йыл инде Стәрлетамаҡтың 1-се мәктәбендә эшләй. Бала саҡтан шиғриәткә ғашиҡ ҡатын күп йылдар шиғырҙар яҙа. Мәктәптә уҡығанда “Башҡортостан пионеры” гәзитендә ойошторолған ижади бәйгелә еңеп, ял йортона юллама менән бүләкләнгән. Һуңғы йылдарҙа Ауырғазы район гәзите менән әүҙем хеҙмәттәшлек итһә лә, үҙен республика матбуғатында тәүге тапҡыр һынап ҡарай. Тәүге ынтылыштан уҡ бындай юғары баһаға лайыҡ булыуына ышанып та етмәй.\n– Ижад иткән шиғырҙарымдың тәүге уҡыусылары булған атайым менән туғандарым бәйгелә еңеремә тамсы ла шикләнмәне. Һөнәрем әҙәбиәттән алыҫ булғанға, үҙемә ышанысым әҙерәк. Еңеүем менән атайыма һәм тыуып үҫкән тупрағыма бурыслымын. Рәшит Назаровтың яҡташы булыуым менән ғорурланам, ә уның исемендәге конкурста еңеүем шиғриәткә ныҡлы тотонорға этәргес буласаҡ. “Йәшлек” биргән фатиха менән башҡа гәзит-журналдарға ла шиғырҙарымды тәҡдим итеп ҡарармын. Ижадҡа булған ынтылышымды күреп, һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер торған мәктәп директоры Наталья Ринат ҡыҙы Моратоваға рәхмәтлемен, – тине Ғәлиә Мөхәмәтйәнова.\n– Конкурста ҡатнашыусылар һәм еңеүселәр араһында йәштәрҙең булыуы әҙәбиәттең киләсәгенә ышаныс уята. Әлбиттә, тетрәндергес әҫәрҙәр булманы, әммә өмөтлөләр бар. Гөлнара Хәлфетдинованың ижадын билдәләп үтер инем. Ғәлиә Мөхәмәтйәнова минең өсөн ҙур асыш булды. Конкурстан фатиха алдығыҙ, артабан да маҡсаттар ҡуйып ижад итегеҙ, – тине конкурсҡа нигеҙ һалыусы шағир, “Шоңҡар” журналының баш мөхәррире Мөнир Ҡунафин.\n“Йәшлек” гәзитенең баш мөхәррире Артур Дәүләтбәков, еңеүселәргә изге теләктәрен еткереп, иҫтәлекле бүләктәр һәм аҡсалата премиялар тапшырҙы.\nяңы әҙәби конкурс!\nӘҙәбиәт йылы уңайынан “Йәшлек” гәзите ижади бәйге иғлан итә. Конкурсҡа гәзиткә яҙылыусыларҙан шиғырҙар һәм хикәйәләр ҡабул ителә. Йәш һәм темалар буйынса сикләү юҡ. Әҫәрҙәрҙе “бәйгегә” тигән билдә менән ағымдағы йылдың 10 декабренә тиклем редакцияға ебәрергә мөмкин. “Йәшлек”кә яҙылыу квитанцияһының күсермәһен ебәреү мотлаҡ.\nСығыу ваҡыты 13-02-2015, 05:58 | Ҡаранылар: 932\nИғтибар, әҙәби конкурс!\nИғтибар! Яңы әҙәби конкурс!\nРәшит Назаров исемендәге конкурс тамам. Алда – яңыһы\nМөғжизә бүләк итеүсе шағир


Өфөлә авария хәлендәге йорттарҙан күсереү дауам итә\nБөгөн Глумилино урамындағы яңы йортта 72 ғаиләгә фатир асҡыстары тапшырылды.\nӨй туйлаусылар элек Уфимское шоссе урамындағы иҫке, емерек хәлдәге йорттарҙа көн иткән. Яңы күп ҡатлы йортто һалыу иһә 2016-сы йылдың аҙағында башланған, обьектты сафҡа индереүҙә заманса төҙөлөш материалдары ҡулланылған, уңайлы мөхиттыуҙырыу буйынса бар талаптар үтәлгән. Физик мөмкинлектәре сикләнгәндәр өсөн пандустар ҡуйылған, эргәлә генә балалар, спорт майҙансыҡтары урны алған, ихатаға тулыһынса асфальт ҡатламы йәйелгән. Подрядсы ойошма -"Эре панелле йорттар төҙөү" компанияһы. Обьект ваҡытынан алда файҙаланыуға тапшырылған, уның майҙаны 900 квадрат метрҙан ашыу. Авария хәлендәге йорттарҙан күсенеүселәргә ике, өс бүлмәле фатирҙар бирелә.


МИЛЛИ КИНО МЕНӘН ГЕНӘ ХАЛҠЫҢДЫ ДОНЪЯҒА ТАНЫТА АЛАҺЫҢ. – Союз кинематографистов Башкортостана\nКино барлыҡҡа килгән генә мәлдә алдынғы ҡарашлы кешеләр уға ҙур уңыштар юрап, кино – ул иң мөһим сәнғәт төрө, тигән. Советтар Союзы дәүерендә кино пропаганданың иң ҡеүәтле ысулдарынан һаналһа, бөгөнгө донъя кинематографын сәнғәт тип түгел, кино бизнесы тип атау күпкә дөрөҫөрәктер ҙә. Ошондай шарттарҙа милли кинематограф үҙенең алдына ниндәй бурыстар ҡуйырға тейеш? Ғөмүмән, нимә һуң ул милли кино? Ни өсөн беҙҙең тамашасы, башҡорт киноһы юҡ, тигән фекерҙә? “Башҡортостан” киностудияһы режиссерҙары Вилүрә ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА һәм Таңсулпан БУРАҠАЕВА менән ошо һорауҙарға яуаптар эҙләйбеҙ.\n“Милли кино” тигән төшөнсәне нисек аңлатырһығыҙ? Башҡорт киноһын мотлаҡ башҡорт ижадсыһы төшөрөргә һәм унда бары тик башҡорт халҡының милли рухы, әхлаҡи ҡиммәттәре сағылырға һәм был кино бары тик үҙебеҙҙең тамашасыларға ғына тәғәйенләнергә тейешме?\nТ. БУРАҠАЕВА: Милли кино – ул халыҡтың мәҙәниәтенә таянып, халыҡ тураһында төшөрөлгән фильм. Боронғораҡ заман күрһәтеләме унда, бөгөнгө көнмө, фильм милләттең рухын, йәшәйеш үҙенсәлектәрен, холоҡ-ҡылығын асып бирергә тейеш. “Ә уны мотлаҡ башҡорт кешеһе төшөрөргә тейешме?” тигән һорауға элегерәк “Эйе” тип яуап бирә инем, хәҙер ҡарашым бер аҙ үҙгәрҙе. Әлбиттә, үҙебеҙҙән башҡа беҙҙең мәҙәниәтте өйрәнеп, икенсе халыҡ тураһында кино төшөрөргә теләгән кеше булмаҫ та, әммә был ихтимал, сөнки донъя кинематографияһында ундай осраҡтар бар. Милли киноның тағы бер күрһәткесе: ул да булһа – тел. Донъя кимәлендә ҡарағанда, бөгөн милли телдәргә ҡыҙыҡһыныу арта. Хәтерегеҙҙә булһа, урыҫтар ҙа аңлаһын өсөн киноны урыҫ телендә төшөрөргә кәрәк, тигән тенденция барлыҡҡа килгәйне бер заман. Хәҙер, киреһенсә, башҡа милләт вәкилдәре субтитр менән ҡарауҙан да ҡыйынһынмай, телдең моңо уларға халыҡты нығыраҡ аңларға булышлыҡ итә. Фантастик фильмдарҙа, әйтәйек, “Аватар” йәки бик популяр булған “Игра престолов” тигән сериалда уйлап табылған халыҡҡа тел дә уйлап табалар, сөнки ул бик тәбиғи яңғырай. Шуға ла башҡорт киноһы башҡорт телендә булһа, был дөрөҫөрәк тә буласаҡ, тип уйлайым.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Тик шул уҡ ваҡытта “кино теле” тигән төшөнсә лә бар. Тауышһыҙ кинолар осоро булған, йәғни кино теле хәрәкәт аша ла күрһәтелә ала. Субтитрҙары инглиз телендә барған ҡаҙаҡ фильмын ҡарағанда уларҙың нимә хаҡында һөйләшеүе тураһында уйламайым да, минең ундағы картиналарға, операторҙың, режиссерҙың оҫталығына иҫем китә. Тимәк, ижадсы талантын телһеҙ ҙә күрһәтә ала. Икен\nсенән, һәр телдең үҙенең көсө, моңо бар, фильмдарға ул мәртәбә генә өҫтәй. “Башҡорт фильмын тик башҡорт ҡына төшөрә аламы?” тигәнгә килгәндә, башҡа милләттән булған белгестәр ижади процеста ҡатнаша алһа ла, режиссер барыбер башҡорт булырға тейештер. Кинопленка ул шундай тылсымлы әйбер, унда һинең ҡаныңа һеңгән милли асылың да сағылыш таба, уға һинең энергетикаң күсә, шунда ғына фильм тамашасының күңеленә барып етә. Халҡыңдың яҙмышы елегеңә үтеп һыҙлағанда ғына, йөрәк ҡаның менән һуғарылғанда ғына милли кино төшөрөп була. Милли фильм билдәле бер халыҡтың тормошона бәйләнгән, шуның өсөн уны прокатҡа сығарыуы ла ауыр. Кино үҙенә түгелгән сығымдарҙы ҡапларға бурыслы, тип, көнбайышса фекер йөрөтә башлаһаҡ, үҙебеҙҙең милли юҫыҡтағы кинолар зыян күрәсәк. Милли колоритты декоратив маҡсатта ғына ҡуллана башларға тура килмәҫ тимә ул саҡта. Коммерция фильмының милләтен билдәләүе ауыр. Тик шул ваҡытта тап милли кино менән генә кинофестивалдәр, кинофорумдар аша үҙеңдең халҡыңдың барлығын донъяға таныта алаһың. Йәғни, глобаль донъяла милли кинематографтың үҙ урыны бөтөнләй юҡ, тип уйларға ярамай.\nТ. БУРАҠАЕВА: “Ни өсөн берәй билдәле генә Голливуд йәки Рәсәй актерын саҡырып, прокатҡа сығырҙай кино төшөрмәйһегеҙ?” тип һорайҙар йыш ҡына. Ҡаҙаҡтар “Кочевник” фильмы менән был юлды үтеп ҡараны һәм фильм тулыһынса уңышһыҙлыҡҡа дусар булды. Тимәк, прокатҡа сығыу беҙҙең өсөн беренсел маҡсат булырға тейеш тә түгел.\nТ. БУРАҠАЕВА: Беҙҙең халыҡтың ҡыҙыҡ бер үҙенсәлеге бар: ул һәр ваҡыт нимәлер өмөт итеп һәм был өмөтө аҡланһын өсөн кемгәлер талаптар ҡуйып йәшәй. Һуңғы осорҙа милли идея эҙләйбеҙ, тибеҙ, ләкин кемдер ул идеяны уйлап сығарып, беҙгә тотторорға тейеш һымаҡ. Нишләп лидерҙар тыумай һәм беҙҙе дәртләндереп, артынан эйәртмәй, тибеҙ. Башҡорт киноһына ҡарата ла шундай талап, ахыры: кемдер төп милли идея булырлыҡ фильмды төшөрөп, беҙгә күрһәтергә тейеш, имеш. Әйтерһең, шул саҡта бөтәһенең дә күңеле тынысланып, рухланып китер, улар нимә өсөн йәшәгәнен аңлар, милләт үҫеп, алға китер. Юғиһә, ҡасан ысын кино төшөрә башлайһығыҙ, ни өсөн Салауат Юлаев тураһында фильм төшөрмәйһегеҙ, тигәнерәк һорауҙарҙы бөтөн ерҙә лә бирмәҫтәр ине. Бының менән шуны ғына әйтергә теләйем, милли идея ҡағыҙға яҙылған ниндәйҙер аныҡ идея булмаған кеүек, беҙҙең милли кино ла ниндәйҙер бер төп фильм түгел. Беҙ төшөргән бөтөн фильмдарҙа милли идея бар, сөнки был идея халҡыбыҙҙың асылында, йәшәйешендә, донъяға ҡарашында, мәҙәниәтендә – бары тик быны тоя, күрә белергә кәрәк. Шул саҡта тамашасы фильмдарға ҡарата артыҡ талапсан булмаҫ ине, сөнки бер фильмда халыҡты бөтөн яҡлап асып та булмай.\nМатди мөмкинлектәребеҙҙе иҫәпкә алып, ҡыҫҡа фильмдарға ла һалынған ҙур идеяларҙы күрә белһә ине тамашасы. Йыл һайын “Кино төнө” үтә, быйыл 7 яңы фильм тәҡдим ителде. Башҡорт киноһы юҡ, тигән кеше киноға бөтөнләй йөрөмәйҙер ул, тип кенә уйларға ҡала. Былтыр киностудия беренсе тапҡыр этник фильмдар фестивале уҙғарҙы, әллә унда тамашасылар залдарҙы тултырып йөрөнө тиһегеҙме? Быйыл декабрҙә үтәсәк икенсе фестивалдә был хәл үҙгәрер, тип ышанам. Шулай ҙа тамашасы менән бәйләнеш барлыҡҡа килә, йәш режиссерҙар республика буйлап кино күрһәтеп, яҡшы башланғысҡа юл һалды ла инде. Халҡыбыҙҙың бер шәп яғы бар, уны бер ҡуҙғытып ебәрһәң, дәртләнә лә китә ул. Башҡорт бит ул йырлы-моңло халыҡ, оҙаҡ түҙеп өйөндә ята алмай барыбер. Яңыраҡ Ырымбурҙа йөрөп ҡайттыҡ, Ә. Абдразаҡов, Д. Юлтый, М. Буранғолов, Ә. Әбделмәнов, Ғ. Амантаев, С. Агиштың ауылдарында булдыҡ. Ошо сит мөхиттә, далала ултырған ауылдарҙа йәшәүсе 80-90 йәшлек инәйҙәр ҙә килде башҡорт киноһын күрергә. Ағас клублы, 5-6 өйлөк ауылда көн күрһәләр ҙә бөтөнләй икенсе донъяла йәшәй улар. Йәнһүрәттәргә балалар һымаҡ көләләр, фильмдарҙа күрһәтелгән төрлө яҙмышлы геройҙарҙы йәлләп илайҙар, кино бөткәс тә ҡайтып китмәйҙәр, һорауҙар бирәләр. Балалар йәнһүрәттәрҙе ҡабат-ҡабат һорай, уларға бөтөн нәмә танһыҡ. Бөтөн халыҡ өйөндә телевизор ҡарай, клубтар юҡ ауылдарҙа, төшөргән киноларыбыҙҙы кем ҡарар инде, тип уйлайһың ҡайһы берҙә, ә бына ошондай йәнле осрашыуҙарҙан стимул алаһың да, тағы яңы эштәргә тотонаһың.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Эш бында беҙҙең нимә эшләргә һәләтле булыуыбыҙҙа ла түгел. Әлбиттә, һәр ижадсы үҙенең хыялында әллә ниндәй проекттар йөрөтә. Бына мин бер башҡорт геройы тураһында фильм эшләр инем, тик уны масштаблы итеп күрһәткем килһә, Францияға ла, Германияға ла барырға кәрәк. Бының өсөн тағы ла матди яҡты уйлайһың. Әле төшөргән киноларҙы биҙәр өсөн оркестрҙар яллап, шәп музыка яҙҙырғым килмәй, тиһегеҙме әллә? Композиторға мөрәжәғәт итһәң, был аҡсаға бына ошолай ғына яҙам, тип әйтәсәк. “Мөрйәнән күтәрелә төтөн, бер үк һүрелмәһен” фильмында шул урман араһында бер үҙе йәшәп ятҡан ағайҙың өйөн һауанан төшөргөм килмәйме? Хыялдар ҙа мөмкинлектәр менән бергә үҫә, әле лә ватылған машиналарҙы тауға тиклем этеп мендереп, ҡышын һыуыҡта аэросаналарҙа өшөп йөрөһәк тә, эшләр өсөн шарттар юҡ, тип бер кем дә зарланмай.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Финанс көрсөк тормоштоң бөтөн өлкәләрен ялманы бит инде. Дәүләт финанслауы йылдан-йыл кәмегән хәлдә лә, киностудияның беренсе маҡсаты – ундағы режиссерҙарҙы эш менән тәьмин итеү. Шуға йәнһүрәттәр ҙә, ҡыҫҡа метрлы фильмдар ҙа, документаль фильмдар ҙа йыл һайын төшөрөлә. Унан һуң, һәр сценарийҙы художество советы ҡарай. Шуға ла аҡсаның кәрәкмәгән ергә китеүе – булмаған хәл, киреһенсә, уның аҙ булыуы һөҙөмтәһендә шәп ике әйбер араһынан береһен генә һайларға тура килә. Шуға ла режиссерҙар, миңә мөмкинлек бирмәйҙәр, тип үпкәләй алмай. Режиссерҙарға тамашасының талабы ҙур булһа ла, ижади коллективтың уларҙың күңелен тынысландырырҙай кино төшөрөрлөк финанс мөмкинлеге юҡ, быны ла танырға тура килә. Шулай ҙа беҙ, ярай әле киностудия бар, тип шөкөр итәбеҙ. Башҡортостанда булған мөһим ваҡиғаларҙан киножурнал эшләнә. Яңыраҡ генерал Шайморатовҡа һәйкәл асылды, яҡташтары телевизорҙан һәйкәлдең таңғы 4-тә, томанды йырып нисек ауылға килеп инеүе хаҡында һөйләп тора. Их, шунда камера булһа ине, тигән үкенес шунда уҡ күңелде ялманы…\nАртҡа әйләнеп ҡарап, ҡайһы ғына фильмды алып ҡарама, уларҙың береһе лә буш түгел, йөкмәткеһе яғынан тәрән, фәлсәфәһе лә бар, режиссерҙарҙың күңел һыҙланыуын да сағылдыра. Ҡарап сыҡҡас та, был геройҙың ғүмере минең өсөн һабаҡ, быныһы өлгө, тип уйланһын ине тамашасы. Кеше ниндәй генә дәүерҙә, ниндәй генә шарттарҙа йәшәмәһен, иң тәүҙә кеше булып ҡалырға бурыслы. Ижад кешеһен дә ана шул кеше тигән иң юғары сифат борсой, беҙ шунан бер нисек тә тайпыла алмайбыҙ. Кемдер беҙҙе хыялый ҙа тиер, әммә беҙ бит юғары сәнғәт аша тамашасыны уйландырырға ынтылабыҙ. “Мөрйәнән күтәрелә төтөн, бер үк һүрелмәһен” киноһында ғүмер буйына яңғыҙ йәшәгән геройҙы, мәҫәлән, бәхетле йәшәгән тип әйтеп буламы? Мин бәхетле, тип әйтеп торһа ла, уның күңеле тулы һағыш, тормоштоң күпме ләззәттәренән мәхрүм ҡалған. Шунан был кешене аҡыллы тип иҫәпләй алабыҙмы? Икенсе яҡтан, һин уның урынында булһаң ни эшләр инең? Бер үҙе урманда йәшәүе батырлыҡ та һымаҡ, икенсе яҡтан, батырлыҡмы ул? Бына бындай һорауҙарҙы беҙ тамашасыларға ҡалдырабыҙ. Хөкөм сығарыр алдынан ныҡ уйларға кәрәк, уйлана белгән кеше генә аҡыллы тип иҫәпләнергә хаҡлы шуға ла.\nТ. БУРАҠАЕВА: Халыҡ араһында ҡыҫҡа метрлы фильм – ул етлекмәгән фильм тигәнерәк ҡараш йөрөй. Ҙур фильм төшөрә алмағанға, ҡыҫҡа метрлы фильмдар төшөрәләр, тип уйлайҙар улар. Сығымдар яғынан ҡарағанда был шулайҙыр, әммә ҡатмарлылыҡ йәһәтенән улар бер нисек тә айырылмай. Киностудияла ҙур фильмдар төшөрөлгәне бар, мәҫәлән, Айсыуаҡ Йомағоловтың, Булат Йосоповтоң фильмдарын алайыҡ. Әгәр ҙә мөмкинлектәр булһа, тулы метрлы фильмдарҙы барыһы ла төшөрә аласаҡ.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Тулы метрлы фильмдар тотош ағым булып килә алмай, мәҫәлән, ҡапыл ғына финанс мөмкинлек килеп тыуҙы ла, бөтөн режиссерҙар уға тотоноп китте түгел. Әгәр ҙә етди тотоноп, халыҡтың да фекерен алып, яҡшы сценарий менән төшөрһәң, ун йыл эсендә ҙур бюджетлы тарихи бер фильм эшләргә була. Ҡырғыҙҙар бит “Курманджан датка” фильмын шулай уҡ оҙаҡ йылдар төшөргән, ә ниндәй һөҙөмтә бирҙе ул! Ә замансараҡ, ябайыраҡ сюжетлы фильмды 1-2 йыл эсендә төшөрөп бөтөргә була.\nТ. БУРАҠАЕВА: Милли кинематография үҫешен тулы метрлы фильм ғына билдәләмәй. Тағы берҙе ҡабатлайым, финанс яғынан ҡыҫҡа метрлы фильмды төшөрөүе еңелерәк, шуға улар беҙҙә күберәк. Сифат яғынан улар һис тә насар түгел. Америка фильмдары менән сағыштырыуҙан киләмелер ҡыҫҡа метрлы киноға бындай мөнәсәбәт? Улайға ҡалһа, “Оскар”ға тәҡдим ителгән милли кинолар ҙа бар. Яңыраҡ бер ҡаҙаҡ режиссеры Ермек Турсуновтың “Килен” фильмы “Оскар”ҙың һайлап алыу турҙарының ярым финалына етте. Ә ҡырғыҙ режиссеры Эльнура Османалиеваның “Сәйҙә” ҡыҫҡа метрлы фильмы Венеция кинофестиваленең конкурс программаһына үтте.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Унан һуң “Оскар”ға ла иң һәйбәт фильмдар бара тип әйтеп булмай бит. Һәр фестивалдең үҙенең девизы һайлана һәм ошо девизға торошло фильмдар һайлап алына – был фестивалдәрҙең эске сәйәсәте. Мәҫәлән, Венеция кинофестивалендә һыу темаһы өҫтөнлөк ала. Дини фестивалдәр бар.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: СССР тигән бөйөк дәүләт бар саҡта Ҡырғыҙстан да, Ҡаҙағстан да – союз, беҙ автономлы республикалар инек. Һәр бер союздың үҙенең киностудиялары бар ине – “Ҡырғыҙфильм”, “Ҡаҙаҡфильм” һ.б. Ни өсөн бөгөн ҡырғыҙҙарҙың бөтөн документаль фильмдары һәйбәт? Сөнки һуғыш ваҡытында Балтика буйы киностудияһы бөтөн базаһы менән эвакуацияланып, Ҡырғыҙстанда көслө кино мәктәбе тыуҙыра. 1941 йылда Ҡаҙағстандың Алма-Ата киностудияһы “Мосфильм” һәм “Ленфильм” киностудиялары менән ҡушыла. “Берләштерелгән Үҙәк киностудия” тип атала ул һәм 1944 йылға тиклем бөтөн киноларҙың 80 проценты ошонда төшөрөлә. Эйзенштейнға “Иван Грозный” фильмын төшөрөргә ярҙам итеп йөрөгән ҡаҙаҡ та кино сәнғәте серҙәренә өйрәнеп йөрөгәндер бит инде. Унан һуң, тәжрибә менән бергә матди база ла тороп ҡала. Бөгөн ҡырғыҙҙар ҙа, ҡаҙаҡтар ҙа ошо мәлдә сәселгән орлоҡтарҙың уңышын йыя. Ә Башҡортостанда киностудия барлыҡҡа килгәнгә 25 кенә йыл. Беҙҙә бындай техник база бер ҡасан да булманы. Былтыр күсенгән бина иҫәбе буйынса унынсыһы икәнен генә иҫәпкә алһаҡ та, хәлебеҙҙең нисек булыуын самаларға тейештәр. Ижад кешеһе өсөн матди-техник база үҙе бер ҡорал.\nТ. БУРАҠАЕВА: Тағы ла прокат темаһына әйләнеп ҡайтҡанда, ҡаҙаҡтар ҙа, ҡырғыҙҙар ҙа һан яғынан башҡорттарға ҡарағанда күберәк. Ҡырғыҙҙарҙың үҙҙәренең әйтеүе буйынса, уларға сит кинолар бөтөнләй килмәй, улар тик үҙҙәренең киноларын ғына ҡарай. Ҡаҙағстанға Голливуд кинолары килә, тик ҡаҙаҡтарҙың үҙҙәренең кинолары уларға конкуренция тыуҙыра ала. Сама менән ҡаҙаҡтар – 10 миллион, ҡырғыҙҙар 4 миллион, уларҙың һәр береһе кино ҡарауға 100-әр һум ғына сығарып һалһа ла, кино төшөргән сығымдар ниндәйҙер кимәлдә кире ҡайта ла ҡуя. Башҡортостанда башҡорттар күпме, ә Өфөлә? Бөтөн райондар буйлап күрһәтеп үтһәк тә, прокат ҡеүәһе сикле беҙҙә. Беҙ үҙебеҙҙе яҡуттар менән сағыштыра алыр инек. Әлбиттә, уларҙың матди хәле яҡшыраҡ, сөнки алмас ятҡылыҡтарына бай төбәк. Улар фильмдарға бик ҙур инвестициялар һала, минеңсә, һуңғы осорҙа яҡут фильмы тигән феномен да барлыҡҡа килде хатта.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Яҡут фильмы феномены тип әйтергә ашыҡмайыҡ әле, Таңсулпан. Яңыраҡ ҡына өр-яңы фильмдары сыҡты, унан алдараҡ төшөрөлгән 1-2 фильмдарын ҡарарға тура килде. Уларҙа мәңгелек туңлыҡ һәм ауылдарының аралары шул тиклем йыраҡ, мәҫәлән, береһе Өфөлә урынлашҡан икән, икенсе ауылдары Баймаҡта һымаҡ. Бер көндө бер ауылда күрһәтәләр ҙә киноны, вертолет менән икенсеһенә алып китәләр. Башҡа кинолар уларға барып та етмәй. Сифаты яғына килгәндә, был кинолар һауалағы спектакль кеүек. Улар шуны кино тип уйлайҙар, әммә был әле кино түгел. Хәҙер яҡуттар үҙҙәрен аҡлау өсөн, беҙ үҙебеҙҙең кинобыҙҙы булдырабыҙ, ул традицион Рәсәй киноһына ла, Голливуд фильмына ла оҡшамаған, тип әйтәләр. Яҡуттар бик талантлы, бик музыкаль халыҡ, уларҙың һәр береһе рәссам, шаман, тик милли кино уларҙа әлегә юҡ. Улар әле үҙенең киноһын булдырырға маташа ғына. Бына башҡорт фильмы тигән феномен барлыҡҡа килә башланы. Т. БУРАҠАЕВА: Ысынлап та, Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение институты үткәргән Питеркит фестиваленә беренселәрҙән булып Айнур Асҡаров, Андрей Носков юл һалды инде. Хәҙер унда, Башҡортостанда төшөрөлгән, тиһәләр, тимәк, был сифатлы кино, тигән мөнәсәбәт барлыҡҡа килде. Мин фестивалгә “Кәләш алам” фильмын алып килгәс, уҡытыусыбыҙ курсташтарыма: “Һеҙ Таңсулпанға ҡарамағыҙ, уның артында бөтөн Башҡортостан тора, ә һеҙ үҙегеҙҙең булмаған мөмкинлектәрегеҙҙән сығып кино төшөрәһегеҙ”, – ти. Техник яҡтан мөмкинлектәр бар беҙҙә, мәҫәлән, крандар ҡулланабыҙ, ә ул кранды ҡуртымға алыу ныҡ ҡыйбатҡа төшөр ине.\nВ. ИҪӘНДӘҮЛӘТОВА: Матди базаһы бөтөнләй булмаған башҡа өлкәләр менән сағыштырғанда, беҙҙең эшләргә мөмкинлегебеҙ бар, етәкселек тарафынан ярҙам, аңлау бар, идеяларҙы худсоветҡа сығара алабыҙ. Быйыл киностудияның штатында булмаған ике режиссерҙың – Руслан Юлтаев һәм Андрей Носковтың кинолары үтте. Йәғни, бәләкәй генә бюджеттан башҡаларға ла ярҙам итеү ысулдарын табабыҙ. Беренсе кинофестивалдә кинопавильон төҙөлдө, быйыл тон студия төҙөлөп ята, үҙебеҙҙең тауыш яҙҙырыу студияһы буласаҡ. Был йәһәттән республика Башлығының грантынан ҙур файҙа күрәбеҙ, ул беҙгә генә түгел, күпме мәҙәниәт усаҡтарына ярҙам булды. Ике кино төшөрөлдө был гранттарға, береһе Булат Йосоповтоң “Визит” фильмы, икенсеһе Айнур Асҡаровтың “Әсә” киноһы.\nӘмир ағай Абдразаҡов театр режиссеры булһа ла, башҡорт киноһы булһын, тип, башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәрен күмәк сәхнәләр, аттар, менән төшөрөп, телевизион ысул менән булһа ла сериал рәүешендә сығара алған. Бөгөнгө көн күҙлегенән ҡарағанда, ул бик дөрөҫ эшләгән, кемдер башларға тейеш ине бит. Ҡаҙағстанда киностудияла эшләгән Малик Яҡшимбәтов ҡайтып, матур кино мәктәбе өлгөһө күрһәткән. “Врата свободы” киноһын төшөргән саҡта уның эргәһендә ярҙам итеп йөрөүсе йәш егеттәр – Рияз Исхаҡов, Даян Ғәйетҡоловтар уның фатихаһы буйынса уҡырға киттеләр. Йәш булһа ла, киностудияның тарихы бай, киләсәге лә киноларға, шәхестәргә бай булыр.\nПоделиться "МИЛЛИ КИНО МЕНӘН ГЕНӘ ХАЛҠЫҢДЫ ДОНЪЯҒА ТАНЫТА АЛАҺЫҢ."


Бетон ташыусы йөк автомобиле йәмәғәт транспорты туҡталышына ҙур зыян килтерҙе\nЮл-транспорт фажиғәһе бөгөн иртән баш ҡаланың Менделеев урамында теркәлде. Бәхеткә күрә, кешеләр араһында йәрәхәт алыусылар юҡ. Шаһиттар әйтеүенсә, аварияға транспорт сараһының туҡтатыу ҡоролмаһы сәбәпсе булыуы ихтимал. Шул уҡ ваҡытта бәғзеләр фура тауҙан үҙе өйөп төшкән тигән фекерҙә. Ғәҙәттән тыш хәлдә шулай уҡ Лада Приора автомобиле лә зыян күргән. Уның водителе салонда ултырған ике йәшлек балаһын мөғжизә менән генә ҡотҡарып ҡалған.


Бөтәбеҙгә бер маҡсат\n11 Февраль 2020, 13:05\nКөн дә иртәнсәк балаларҙы ҡабул итеп, ата-әсәләр менән әңгәмә ҡороп, балаларҙың күңелен табыу өсөн уйындар ойошторған ваҡытта ла уның башында төрлө уйҙар ҡайнай: яңы эҙләнеүҙәр, табыштар һәм асыштар. Кисен кескәйҙәрҙе оҙатып ҡалғандан һуң, кәрәк ҡағыҙҙарҙы йыйып алып өйгә ашҡыныу. Ә инде өйҙә аш бешереү бүлмәһендә бар эштәрҙе бөтөп, балаларҙы йоҡларға һалып, өйҙәге бөтә уттарҙы һүндергәндән һуң, көнө буйы уйлап йөрөгән уйҙарын аҡ ҡағыҙға һала, заманса әйткәндә, компьютерҙың аҡ ҡағыҙына баҫа ла инде тәрбиәсе... Бына шулай үтә тәрбиәсенең көнө. Шулай ул яңы асыштарға килә, яңы үрҙәргә күтәрелә...Тулыраҡ беҙҙең сайтта.\nКөн дә иртәнсәк балаларҙы ҡабул итеп, ата-әсәләр менән әңгәмә ҡороп, балаларҙың күңелен табыу өсөн уйындар ойошторған ваҡытта ла уның башында төрлө уйҙар ҡайнай: яңы эҙләнеүҙәр, табыштар һәм асыштар. Кисен кескәйҙәрҙе оҙатып ҡалғандан һуң, кәрәк ҡағыҙҙарҙы йыйып алып өйгә ашҡыныу. Ә инде өйҙә аш бешереү бүлмәһендә бар эштәрҙе бөтөп, балаларҙы йоҡларға һалып, өйҙәге бөтә уттарҙы һүндергәндән һуң, көнө буйы уйлап йөрөгән уйҙарын аҡ ҡағыҙға һала, заманса әйткәндә, компьютерҙың аҡ ҡағыҙына баҫа ла инде тәрбиәсе... Бына шулай үтә тәрбиәсенең көнө. Шулай ул яңы асыштарға килә, яңы үрҙәргә күтәрелә.\nБаймаҡ ҡалаһының “Миләш” балалар баҡсаһында өс йыл инде эксперементаль инновацион майҙансыҡ эшләп килә. 2017 йылда, Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институты бойороғо аҫтында, “Балалар баҡсаһында белем биреү эшмәкәрлеген ФГОС талаптарына ярашлы ойоштороу” темаһы өҫтөндә ғилми етәкселәребеҙ—балалар баҡсаһы етәксеһе Зилә Марат ҡыҙы Бикйәнова һәм педагогия фәндәре кандидаты, доцент Рида Хәниф ҡыҙы Гасанова менән дәррәү эҙләнеү эше башланып киткәйне. Өс йыл дауамында баҡсабыҙҙың педагогтары дөйөм темаға ярашлы эҙләнеү эштәрен алып барҙы. Ул ғына түгел, методик ҡулланмалар өҫтөндә эшләнек, балалар менән практикала ҡулландыҡ, йыйынтыҡҡа тупланыҡ. “Саф һауала йөрөү”ҙең картотекаһын төҙөнөк, сюжетлы-ролле уйындарҙың проектын төҙөнөк, йәш үҙенсәлектәренә ҡарап, йыллыҡ тематикаға ярашлы проект варианттарын булдырҙыҡ. Әлбиттә, быларҙың барыһы ла бер урынға тупланды һәм баҫмаға тапшырылды.\nӨс йыллыҡ эш һөҙөмтәһеҙ ҡалманы: ике йыйынтығыбыҙ донъя күрҙе. Ошо эш һөҙөмтәбеҙҙе рәсми рәүештә билдәләп үтергә лә насип булды. Ғинуар айының һуңғы көндәрендә баҡсабыҙҙа ҙур сара үтте. Был сарала ғилми етәксебеҙ Рида Хәниф ҡыҙы Гасанова, мәғариф бүлеге етәксеһе Илдус Әдиф улы Зәйнуллин, мәғариф бүлеге методисы Гүзәл Әнүәр ҡыҙы Абдуллина, ҡала һәм районыбыҙҙың башҡа балалар баҡсаһы етәкселәре, тәрбиәселәре, Сибай ҡалаһынан саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнашты. Ҡунаҡтарыбыҙға өс йыллыҡ эш һөҙөмтәһен барлап асыҡ дәрестәр күрһәттек, эҙләнеү эшенең\nһәр этабы, эш алымдары, һөҙөмтәһе буйынса сығыштар яһаныҡ, презентацияларыбыҙҙы яҡлап сыҡтыҡ, йәш үҙенсәлектәренә ярашлы тематик проект варианттарынан, донъя күргән методик ҡулланмаларыбыҙҙан күргәҙмә тәҡдим иттек. Эксперименталь майҙансыҡта һөҙөмтәле эш алып барыусы педагогтарыбыҙ Зәйтүнә Арыслан ҡыҙы Саптарова, Ләйлә Әхмәҙулла ҡыҙы Мырҙағәлина, Ғәлиә Ғәйзулла ҡыҙы Раева, Гөлдәр Сәхий ҡыҙы Әлибаева, Гөлшат Әсҡәт ҡыҙы Күсәбаева, Фидәлиә Рәзин ҡыҙы Байегетова Мәғариф бүлеге һәм балалар баҡсаһының Рәхмәт хаттары менән бүләкләнде.\nБик оҙаҡ әҙерләнгән яуаплы сарабыҙ уңышлы үтте. Барлыҡ ҡунаҡтарға, үҙебеҙҙең коллегаларыбыҙға, ғилми етәкселәребеҙгә рәхмәтлебеҙ. Әлбиттә, эшебеҙ ошоноң менән генә тамамланмай. Киләсәктә тағы бернисә йыйынтыҡ сығара иҫәп тотабыҙ.\n“Миләш” балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.


Уңыштар һеҙгә, Зарина һәм Илнур!\nСибай ҡалаһының Төҙөлөш һәм сервис колледжы студенттары “ВорлдСкилс Рәсәй” Бөтә Рәсәй эшсе һөнәрҙәр чемпионатында Башҡортостан данын яҡлай. Ярыштар 20 – 24 майҙа Ҡазан ҡалаһында үтәсәк.\nФотолар “Сибайский рабочий” гәзитенән.\nУҡыу йорто Ворлд Скилс хәрәкәтенә 2016 йылдан ҡушылған. Ошо ваҡыт эсендә ул үҙе чемпионаттың төбәк этабын уҙғарыу майҙансыҡтарының береһенә әйләнде, абруйлы конкурста ҡатнашыу өсөн һөнәри база булдырылды. Әле колледжда был ярыштың ете йүнәлеше үҫтерелә.\nСибай төҙөлөш һәм сервис колледжы директоры урынбаҫары Ирина Плотникова әйтеүенсә, студенттар чемпионаттың төрлө компетенциялары буйынса уңышлы сығыш яһап, еңеү яулаған. Быйыл кирбес һалыу йүнәлеше лә үҙләштерелгән. Был йәһәттән мастеры һөнәре буйынса күрһәтмә имтихан тапшырыу өсөн мөмкинлектәр булдырылған, лицензия алынған.\nТөбәк этабы еңеүсеһе Илнур Закиров торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мастеры һөнәрен үҙләштерә һәм киләсәктә архитектор булып күләмле проекттарҙа ҡатнашырға хыяллана. Бөтә Рәсәй ярышы егеткә яңы мөмкинлектәр аса. Илнур унда иң яҡшы таш эшкәртеүсе номинацияһында көсөн һынап ҡараясаҡ.\n“Чемпионатҡа октябрҙән бирле әҙерләнәм, ныҡ тулҡынланам, – ти егет. – Киләсәктә таштарҙы архитектур эшкәртеү менән шөғөлләнергә, хатта Парижда янған Соборҙы тергеҙеүҙә ҡатнашырға теләгем ҙур”.\nЧемпионаттың юғары стандарттарына яуап биргән һөнәри базанан тыш, колледжда мәктәп уҡыусыларына һөнәр һайлауға йүнәлтелгән “Юниор Скилс” программаһы ла үҙләштерелә. Ҡалалағы 9-сы лицейҙың 9-сы класс уҡыусыһы Зарина Арғынбаева – “Маляр һәм декоратив эштәр” төбәк этабы еңеүсеһе. Ҡыҙ Ҡазанда үтәсәк чемпионатта ниндәй һүрәт эшләйәсәген әлегә белмәһә лә, өйгә эш этабын үтәүгә ныҡлы әҙерләнә. Был ярышта ул ҡурай һәм башҡорт балы кәрәҙҙәренән торған милли композицияһын сәғәт ярым эсендә төшөрөргә тейеш.\nЗарина Арғынбаева Луиза Тажетдинова етәкселегендә декабрь айынан етди шөғөлләнә. Шулай уҡ уға тиҙҙән дәүләт имтихандарын тапшырыу бурысы ла тора. Зарина өс йәштән “Гөлдәр” халыҡ бейеү ансамблендә шөғөлләнә. Киләсәктә архитектор, дизайнер булырға хыяллана.\nСибайҙың буласаҡ эшсе һөнәрҙәре оҫталары Зарина менән Илнурға уңыштар теләйбеҙ!


Башҡорт тоҡомло бал ҡорттары юҡҡа сығыуы ихтимал\nУлар көньяҡтан килтерелгән бал ҡорттары менән ҡатнашып үҙ сифаттарын юғалта бара. Ғәйеп яҙ етеү менән республика биләмәләренә килеп тулыусы сит төбәк умартасыларында. Улар башлыса һатыуҙа арзан карпат һәм ҡаф тауы, Үзбәкстан бал ҡорттарын йөрөтә. Көҙ йүнселдәр ҡорттарын тейәп алып китә, ә проблема ҡала.\nӨфө-Белорет юлындағы ауылдарҙа йәшәүселәрҙең түҙемлеге ахырына еткән. Берәй әмәлен күрмәһәләр, килмешәктәр менән мәсьәләне үҙебеҙ хәл итәсәкбеҙ, ти улар. Килмешәктәр тип халыҡ сит төбәктәрҙән йөрөгән умартасыларҙы әйтә. Улар шул тиклем күп, хатта, урындағы халыҡҡа урман йөрөү ҙә сикле.\nУрманға йөрөү бер хәл, ә бына урындағы умартасылар күргән ыҙа әйтеп бөтөргөһөҙ, ти ауыл халҡы. Умарталыҡтарҙың саманан тыш күп булыуы арҡаһында ҡорттар бал йыйып та өлгөрмәй.\nӘммә был проблемалар сәскә генә, ти белгестәр. "Гастролер" умартасылар ҡалдырған "емештәр" күпкә хәүефлерәк. Еңел табыш артынан ҡыуыусылар, башлыса, карпат, ҡаф тауы, үзбәк тоҡомло ҡорттар һатып ала. Бал йыйыу миҙгеле асылыу менән бер ниндәй рөхсәтһеҙ ҡайҙа етте шунда ҡуйып ҡорттарын эшкә егәләр.\nЮл ситендә генә "мигрант" бал ҡорттарының бер умарталығы. Дадандар хатта, тағылманан төшөрөлмәгән дә. Дәүләт номерҙары буйынса йүнселдәр Томск өлкәһенән килгән. Ҡорттарҙың беҙҙең нескә билдәр түгел икәнлеге күренеп тора.\nИң ҡурҡынысы ситтән килтерелгән ҡорттар башҡорт тоҡомлоһо менән ҡушыла башлауында. Тиҙ арала һаҡлау саралары күрмәгәндә үҙебеҙҙең егәрле нескәбилдәрҙең бөтөнләй юҡҡа сығыуы ихтимал, ти белгестәр.\nСиттән килгән умартасыларҙың көньяҡ бал ҡорттарына өҫтөнлөк биреүе аңлашыла. Уларға тоҡом һаҡлау тигән төшөнсәләр ят. Иң мөһиме күберәк табыш алыу.\nҮҙебеҙҙең нескәбилдәрҙе һатып алыусыларға субсидия биреү мәсьәләһе хөкүмәт кимәлендә лә ҡуйыртыла. Был алым башҡорт бал ҡорттарын һаҡлап ҡалыуға тәүге һәм яҡшы аҙым буласаҡ, тип иҫәпләй белгестәр.\nШулай ҙа сит өлкәләрҙән билдәһеҙ бал ҡорттарын индереүҙе сикләүсе аныҡ ҡына закон юҡ. 90-сы йылдарҙа ул булған. Ләкин 14 йыл элек ғәмәлдән сыға. Уның кире яҡтары шунда уҡ һиҙелә башлай. Бөгөн таҙа тоҡомло бал ҡорттары республиканың 4-5 районында ғына һаҡланып ҡалған. Ҡәтғи саралар күрелмәһә уларға ла "Ҡарауыл" ҡысҡырырға тура килмәҫме?


Өфө мэрияһы башлығы урынбаҫары Алина Сөләймәнова вазифаһын ҡалдыра // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n9:28, 16 апреля 2021 Сәйәсәт\nӨфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Алина Сөләймәнова вазифаһын ҡалдыра. Был хаҡта ул «Фейсбук»тағы сәхифәһендә хәбәр итте.\n«Күптәр минән, мэриянан китеүең дөрөҫмө, тип һорай. Дөрөҫ. Бөгөн был турала асыҡтан-асыҡ әйтә алам. Шишәмбе Өфө хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары вазифаһында һуңғы эш көнөм», — тип яҙҙы ул.\nАлина Сөләймәнова әйтеүенсә, был – бик уйланылған ҡарар. Яңы эш урынына килгәндә, әңгәмәсе әлегә был хаҡта бер нәмә лә әйтмәне, бәлки, социаль селтәрҙә хәбәр итер.\nАлина Сөләймәнованың Өфө ҡалаһы вице-мэры вазифаһына тәғәйенләнеүе тураһында 2018 йылдың декабрендә билдәле булды. Шул саҡта ул Ленин районының һигеҙенсе һайлау округы буйынса депутатлыҡ мандатын тапшырҙы.\nТеги: кадрҙар, мэрия


Мин һайлауға барам\n24 Июль 2019, 12:24\nҺайлауға барыуҙы сәйәси мәҙәнилектең бер билдәһе тип ҡарайым мин. Республикала йәшәгән һәр кем үҙенең законлы хоҡуғынан файҙаланырға тейеш. Лениндың “һәр кухарка ла сәйәсәттә ҡатнашырға тейеш” тигән ҡанатлы һүҙҙәрен хәтерләйһегеҙҙер. Ҡайһы берәүҙәр уның йөкмәткеһен, фекерен төбөнәсә аңлап та етмәй, боҙорға тырышыусылар ҙа бар.\nҮҙең һайлаған кандидатҡа тауыш биреү, үҙ фекереңде еткереү һинең сәйәси яҡтан өлгөргәнлегеңде раҫлаған ғәмәл дә бит. Бер үк йәмғиәттә йәшәйбеҙ, эшләйбеҙ, балалар үҫтерәбеҙ икән, нисек инде үҙеңдең киләсәгеңә, балаларыңдың, ата-әсәңдең яҙмышына битараф булырға кәрәк?\nБеләм, ҡайһы берәүҙәр һайлауға битарафлыҡтарын социаль-иҡтисади тормош менән ҡәнәғәтһеҙлеген белдереү өсөн файҙалана. Йәнәһе, “Мин барыуҙан ғына донъя үҙгәрһә икән”, “һайлау еткәс кенә халыҡтың һүҙе кәрәк” һ.б. Үҙенә күрә был да протест. Әммә шәхси мәнфәғәттәрҙе генә өҫтөн ҡуйһаҡ, халыҡ яҙмышын хәл иткән сарала үҙ һүҙебеҙҙе әйтмәй, тәкәбберлек, битарафлыҡ күрһәтһәк, һис һүҙһеҙ, “дилбегәне” етәкселек итеү ҡулынан килмәгән, егелеп эшләй алмаҫлыҡ кешеләр ҡулына тотторасаҡбыҙ.\nБеҙгә республика алдында торған киҫкен, глобаль мәсьәләләрҙе хәл итерҙәй, төплө программаһы, көслө фекерҙәштәре, командаһы булған етәксе кәрәк. Ә популистик бер нисә лозунгыһы менән иғтибарҙы яуларға тырышҡан кандидаттарҙы тыңлау ялҡытты ла, арытты ла. Яңы заман, сәйәсәт нескәлектәрен һәм үҙенсәлектәрен төшөнгән, елдең ҡайһы яҡтан иҫкәнен һиҙгер тойған һәм дөрөҫ ҡарар ҡабул итә белгән етәксегә һыуһағанбыҙ.


Ҡышҡы уйындар, эй, күңелле\n28 Ғинуар 2021, 13:52\nҺаулыҡ – ҙур байлыҡ, тип ата-бабаларыбыҙ бик дөрөҫ әйткән. Республикабыҙҙа был йыл юҡҡа ғына Һаулыҡ һәм әүҙем оҙон ғүмер йылы тип иғлан ителмәне. Шул айҡанлы илебеҙҙә һаулыҡҡа иғтибар биреүсе төрлө саралар, спорт ярыштары үткәрелә башланы. Ҡаланың «Йондоҙло» балалар баҡсаһының мәктәпкәсә әҙерлек төркөмө балалары өсөн «Ҡышҡы уйындар» күңелле старттар үткәрелде.\nБалалар ике командаға бүленеп көс һынаштылар. Уйындар бик күңелле һәм ҡыҙыу барҙы. Ярыш һуңында ике команда ла бер үк мәрәй йыйып, дуҫлыҡ еңде.\nАртабан балалар «Алтын тауға кем хужа?», «Ҡар бәреш», «Аҡ тирәк – күк тирәк» кеүек халыҡ уйындарын уйнанылар. Унан ҡар схемалар араһынан «Серле һандыҡты» табып алып, татлы күстәнәстәр менән һыйландылар.\nБәләкәстәргә был сара бик оҡшаны. Улар үҙҙәренең әүҙем, етеҙ булыуҙарын күрһәттеләр. Ошондай саралар балала матдәләр алмашыныуын, ҡан әйләнешен көйләй. Үҫтерә, сыныҡтыра. Ҡаршылыҡтарҙы еңергә өйрәтә, етеҙлекте, ҡыйыулыҡты камиллаштыра. Шуға ла бындай уйындарҙы йыл әйләнәһенә ойоштороу урынлы булыр, тип уйлайым.\n«Йондоҙло» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.


22 Февраль 2021, 01:23\nГөрләп - шаулап Иҫке Сибайҙа тағы бер хоккей байрамы үтеп китте. 21 февраль көнө , инде йолаға әйләнгән " быймаларҙағы хоккей" турниры үтте. Ватанды һаҡлаусылар көнөнә бағышланған күсмә кубок өсөн был юлы өс команда алышты.\nГөрләп - шаулап Иҫке Сибайҙа тағы бер хоккей байрамы үтеп китте . 21 февраль көнө , инде йолаға әйләнгән " быймаларҙағы хоккей" турниры үтте . Ватанды һаҡлаусылар көнөнә бағышланған күсмә кубок өсөн был юлы өс команда алышты .\nЛенин һәм Гагарин урамдарының ир - егеттәре " Камчатка" командаһын төҙөгәндәр . Команда капитаны - Рафиков Сәлих . " Спецназ " командаһы ағалы - ҡустылы Иҙрисовтарҙан һәм уларҙың кейәүҙәренән йыйылған . Капитан - Иҙрисов Илдус . Совет һәм Ҡарағайлы урамдары " Ҡарағайлы" исеме аҫтында сығыш яһанылар . Һәр команда 10 - 12 кешенән торһа , көйәрмәндәрҙең һаны күп тапҡырға күберәк булды . Көсөргәнешле алыштарҙан һуң урындар түбәндәгесә бүленде .\n3 - сө урында " Камчатка".\n2 - се урында " Спецназ".\nКүсмә кубок быйыл " Ҡарағайлыларҙа".\nИң яҡшы уйынсы исеменә Хөсәйенев Айгиз " Камчатка" , Шарипов Салауат " Спецназ" һәм Байзигитов Мөнир " Ҡарағайлы" лайыҡ булдылар . Иң шәп ҡапҡасы - Сибаев Әхмәт . Ярыштың баш судьяһы - Саптаров Айҙар .\nАфарин , егеттәр ! Байрам менән !\nСибай Утарбаев, Сибай ауыл биләмәһе башлығы.


Ырыҫ ҡошо » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\n“Башҡортостан ҡыҙы”ның мәртәбәле бүләген отоусыларҙың береһе – журналдың тышлығында сығыу мөмкинлегенә эйә булған Ишембай районы Маҡар ауылы һылыуы Рәмилә Йосопова ла үҙенең ихласлығы, егәрлелеге һәм күркәм, татыу ғаиләһе менән һоҡланыу уятты.\nБеҙҙең Маҡарға килеп төшөүебеҙ Рәмилә ханым өсөн көтөлмәгәнерәк булды. Үҙенең журнал тышлығында сығыу бәхетенә өлгәшеүен дә ишетмәгәйне әле. “Башҡортостан ҡыҙы”на ла үҙе түгел, фольклор түңәрәгенә йөрөгәне өсөн әхирәттәре бүләк итеп яҙҙырған икән. Бына бит яҙмыш тигәнең! Шулай ҙа хужабикә юғалып ҡалманы, йәһәт кенә баҙына төшөп, тәмле-татлы тәғәмдәрен өҫтәленә теҙҙе: ҡаймаҡ, ҡорот, эремсек, үҙ баҡсаһынан – ғәләмәт тәмле итеп әҙерләнгән йәшелсә-емештәр. Табын артына ултырып, сәй эскәндә генә ниндәй оло ҡыуаныс насип булғанын аңғарҙы әңгәмәсем. “Үҙ ғүмеремдә лотерея отҡаным юҡ. Был минең – беренсе отошом. Шуға тәүҙә тулҡынланып киттем, әле саҡ күңелемдә шатлыҡ тоям”, – тип һөйөндө уңған хужабикә.\nРәмилә Рәйес ҡыҙы Әхсән Мөхәмәтҡолов исемендәге Маҡар музейында эшләй. Тормош иптәше Марс Сәғәҙетдин улы менән бер-береһен аңлап, ауылдаштары алдында татыулыҡ, әҙәп, тырышлыҡ өлгөһө булып, дәртләнеп донъя көтәләр. Ҡура тулы – мал, ҡош-ҡорт. Баҡсаларында сейә, алма, ер еләге, ҡарағат, ҡара емеш, йөҙөмдөң генә өс төрө үҫә.\n“Яратҡан журналымдан шундай мәртәбәле бүләк отоуыма һөйөнөп туя алмайым. Бала саҡтан ҡәҙерле ул миңә. Үҙем дә “Башҡортостан ҡыҙы” аша күп нәмәгә өйрәндем. Бигерәк тә, “Хужабикә”, “Атай абруйы”, “Йөрәк дәрестәре”, “Билдәле шәхестәрҙең балалары”, “Бәхет сере” рубрикалары күңелемә яҡын һәм журналда сыҡҡан һәр хикәйәне яратып уҡып барам”, – ти ул, ихлас йылмайып.\nЙосоповтарҙың татыу ғаиләһендә береһенән-береһе һәләтле дүрт бала үҫә. Өлкән улдары Айҙар Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалаһында взвод командиры урынбаҫары вазифаһында килешеү буйынса хеҙмәт итә. Икенсе улдары Илнур БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалында математика һәм информатика факультетында белем ала. Зифа ҡыҙҙары Ишембай гимназия-интернатында уҡый. Ә биш йәшлек Вилдан балалар баҡсаһына йөрөй.\n“Һеҙҙең бүләгегеҙ һәм килеп ҡайтыуығыҙ беҙҙең уңыш юлын асты әллә?! Тормош иптәшем менән күптән хыял иткән ниәтебеҙҙе, ниһайәт, ғәмәлгә ашырҙыҡ. Маҡар ауылы Ишембайҙан йыраҡ ҡына урынлашҡан, элек ваҡ-төйәк хужалыҡ әйберҙәре өсөн район үҙәгенә барырға тура килһә, хәҙер ауылдаштарҙың эшен еңеләйттек, бесән, уңыш йыйыу мәлендә күптәргә ҙур ярҙам инде ул”, – тип шатланып шылтырата яңыраҡ Рәмилә ханым. Баҡтиһәң, Йосоповтарҙың уңған ғаиләһе ауылда кибет асып, хужалыҡ кәрәк-ярағы менән һатыу итә башлаған икән. Беҙ хөрмәт итеп өлгөргән ошо татыу ғаиләне ырыҫ ҡошо, ҡанаттары менән гел ҡурсалап, йәшәйештәренә бәрәкәт өҫтәп торһон инде, тип теләге килә!


Егет булғас, ут булһын! | Йәншишмә\nБайрас әсәһе менән.\nУҡыуына ла һүҙ тейҙерерлек түгел. «Дүртле» һәм «бишле»ләргә генә өлгәшә. Бигерәк тә әҙәбиәт, тел дәрестәрен ярата. Бында, моғайын, әсәһенең роле ҙурҙыр. Лилиә Ғилметдин ҡыҙы Бикбаева, оҙаҡ йылдар директорҙың уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыу менән бер рәттән, башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрен дә алып бара бит.\nБейеүгә йөрөргә лә өлгөрә Байрас. Концерттарҙа ла сығыш яһағаны ла бар. Заһир Байыҡ алып барған ритмика дәресен көтөп ала. Спорт менән дуҫлығы тураһында әйтеп торорға ла түгел. Физкультура – яратҡан дәрестәренең береһе. Хоккей менән шөғөлләнә. Үҙҙәре йәшәгән йорт янында дуҫтары Данил, Юнир, Андрей, Арсений менән ҡышҡыһын сәкән һуғалар, йәйгеһен футбол уйнайҙар. Өс йыл инде аҙнаһына ике тапҡыр «Олимп» спорт клубына бассейнға йөрөй. Үҙе әйтмешләй, һыуҙа балыҡ һымаҡ йөҙә. Йәйҙе күберәк Ейәнсура районында йәшәгән олатай-өләсәйҙәре янында үткәрә. Унда инде көн буйына рәхәтләнеп һыу инергә, ҡыҙынырға мөмкин.\nАтаһы яғынан олатаһы менән өләсәһе Иҫәнғолда йәшәһә, әсәһе яғынан – Буранғолда.\n– Сабир олатайым беренсе атом һыу аҫты кәмәһендә хеҙмәт иткән. Уның янында рәхәт. Һөйләгәндәрен кинәнеп тыңлайым, – ти Байрас.\nҒүмер буйы мәғариф бүлегендә инспектор вазифаһын башҡарған олатаһы хаҡлы ялға сыҡҡас, экспонаттар туплап, мәғариф музейы ойоштора. Хәҙер шуны етәкләй.\n– Ә исемде ейән-ейәнсәрҙәренең барыһына ла ҡәйнәм ҡушты: Дания, Байрас, Алмаз. Урыҫса әйткәндә лә бер хәрефе лә үҙгәрерлек булмаһын, тине. Ҡайным менән ҡәйнәм – икеһе лә уҡытыусылар. Балаларына матур тәрбиә биргәндәр, хәҙер ейәндәренә лә шуларҙы еткерергә тырышалар. Уларға рәхмәтлемен. Мин үҙем ҡатыраҡмын, иптәшем күберәк иркәләй. Шулай ҙа ғаиләлә атай һүҙе булырға тейеш. Байрас та әҙерәк тыңлашмаһа: «Атайыңа әйтәм», – тип әйтеү етә. Аллаға шөкөр, улыбыҙ маҡсатлы ғына булып үҫеп килә. Һәләтле. Алдына алғанды эшләмәй ҡуймай. Юғалып, аптырап ҡала торғандарҙан түгел. Тағы ла ул шул тиклем туған йәнле. Телефондан өләсәй-олатайҙарының хәлен белешеп тора, ҡунаҡҡа саҡыра. Килһәләр, ҡыуанысының сиге булмай. Ауылға ҡайтһа, һәр береһен йөрөп, күреп сыға, – ти Лилиә Ғилметдин ҡыҙы.\nБына шундай шәп малай ул Байрас!\n« Ҡар һыуына барҙыҡ\nТылсымлы әкиәт донъяһында »


Зинин ауылында «Көҙ уңыштары» ауыл хужалығы йәрминкәһе үтәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЗинин ауылында «Көҙ уңыштары» ауыл хужалығы йәрминкәһе үтәсәк\n15:41, 6 октября 2011 Иҡтисад\n8 октябрҙә «Карауан» сауҙа комплексында (Зинин ауылы) «Көҙ уңыштары» ауыл хужалығы продукцияһы һәм үҫентеләр йәрминкәһе үтәсәк. Сара Башҡортостандың Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты, Ауыл хужалығы министрлығы, Өфө хакимиәте башланғысы менән ойошторола.\nЙәрминкәлә концерт программаһы, ҡуйыртылған һөттән фонтан һәм шулай уҡ картуфтан ауыҙ итеү ҡаралған, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Был көндө 9 сәғәттән «Дан бульвары», «Телеүҙәк», «Башҡортостан» сауҙа үҙәге» туҡталыштарынан бушлай автобустар йөрөйәсәк.\nТеги: ауыл хужалығы йәрминкәләре, көҙ уңыштары


«Ҡыҙым бар, усағымда ҡуҙым бар!» » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n«Ҡыҙым бар, усағымда ҡуҙым бар!»\nТаңсулпандың әле усында ҡуҙ баҫырыр сағы. Санкт-Петербург кино һәм телевидение университетын тамамлап, режиссер һөнәрен алып сыҡҡан ханым үҙенең яҡты хыялдарын ғәмәлгә ашырырға, тормошто йәйғор төҫтәрендә күрергә һәм кешеләргә лә шул бәхетен өләшеп ҡалырға ашыға.\nБашҡорт халыҡ медицинаһы тураһында мистик фильм төшөрөлөүе, әлегә нәфис-документаль фильм «Тәбиғәт балалары» тип аталыуы, проекттың идея авторы һәм режиссеры тележурналист һәм режиссер Таңсулпан Ильясова булыуы хаҡында хәбәрҙарбыҙ.\nБалаларҙы яҡлау көнө уңайынан «Ҡунаҡһарай» сауҙа комплексында «Ҡәҙерле әсәй» сараһын ойоштороусы ла Таңсулпан Фәнил ҡыҙы ине. Башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары, театр һәм кино артистары, эшҡыуар һәм етәксе ҡатын-ҡыҙҙар әсәлектең ниндәй ҙур бәхет икәнен тап ошо сарала асыҡ тойҙо. «Акция әсәйҙәрҙең мәртәбәһен күтәреүгә, әсәлектең гүзәллеген билдәләүгә йүнәлтелгән. Матурлыҡтың стандарттарҙа түгел, ҡатын-ҡыҙ асылында икәнен дәлилләү һәм күрһәтеү», – тигәйне Таңсулпан.\nҮҫешкә илткән баҫҡыстар\nРухи үҫеш, тәрәнәйеү йыш ҡына үҙ өлкәңдә ышаныслы аҙымдар яһағандан һуң килеүсән. Ижад кешеһенең өлгөрөүе, емеш биреүе өсөн белем дә, тойомлау ҙа, заман заңының йөрәгеңде ярып үтеүе лә кәрәк. Тап ошо юҫыҡта, халыҡ имселәре хаҡында фильм төшөрөү нигеҙендә тарих, халыҡтың психологияһы менән тәрәндән ҡыҙыҡһыныу ята.\nТаңсулпан көҙ тамашасылар хөкөмөнә тәҡдим итәсәк фильм геройҙары – халыҡ табиптары – быуын ултыртыусылар, үлән, бал, ҡымыҙ менән дауалаусылар, арбаусылар, өшкөрөүселәр, күрәҙәлек ҡылыусылар. Ноҡот һалыу, ҡот ҡойоу, тирегә төрөү кеүек алымдарҙың әле лә йәшәүе режиссер-документалист өсөн бик ҡыҙыҡлы. Бер нисә йылдан был күренеш юғала ҡалһа, таҫманың әһәмиәте артасағы асыҡ билдәле. Таңсулпан Ильясованың консультанты булып профессор, филология фәндәре докторы Фирҙәүес Хисамитдинова сығыш яһай.\nХалыҡта имсе, күрәҙәсе данын алған Әхмәтйән олатай, Наза апай, үләндәрҙе төтәҫләп дауалаусы Земфира ханым ҡыйын хәлгә ҡалған геройҙарға ауырлыҡтан сығыу юлын эҙләшә. Мәҫәлән, бер егет, теләһә лә, бер нисек тә өйләнә алмай. Һәр апрель һайын дуҫлашып йөрөгән ҡыҙы ташлай. Фильм төшөрөүселәр, уға ҡағылышлылар тәүге көндән үк ҡыҙыҡлы ваҡиғалар солғанышында ҡала. Егеттең төндә элеүле торған көҙгөһө төшөп китеп селпәрәмә килә. «Фильмдың нимә менән тамамланыуын үҙем дә белмәйем. Белһәм, режиссер булмаҫ инем», – тип йылмая Таңсулпан. 27 көн төшөрөлгән кадрҙарҙы 45 минутлыҡ фильмға һыйҙырырға кәрәк. Йоҡоһоҙ төндәр, ижади эҙләнеүҙәр алда әле. Фильм төшөрә башлағас та өйҙәренең ҡыйығы өҫтөндә ике йәйғор ҡалҡыуын күҙәтеүҙәре бәхетле осраҡ түгел, ә тап күктәр фатихаһы тип ҡабул ителә.\nМатурлыҡ күңелдә ярала\n«Ҡатын-ҡыҙ нисек бар, шулай матур булырға тейеш. 52-се үлсәм кейемдә лә үҙен ҡараған, яратҡан, төҫ-ҡиәфәтенең яҡшы булыуын алға ҡуйған ҡатындарҙы беләм. Анфиса Чехова үҙен нисек бар, шулай ярата, әммә шул формаһын тотоу өсөн тырыша. Кәртинкә кеүек һылыу ҙа үҙен бәхетле тоймауы бар. Йәшерәк сағымда, аяҡтарың тулы, ҡыҫҡа итәк кеймә, тип киҫәтеүҙәрен иҫләйем дә, уҫал теллеләрҙең юрамал да әйтеүҙәре башыма ла инеп сыҡмаған, тип көләм. Үҙеңде нисек бар, шулай ҡабул итергә, әммә һәр ваҡытта ла ҡиәфәтеңә иғтибарлы булырға кәрәк. Шунда ғына башҡалар ҙа һиңә һоҡланыр», – ти Таңсулпан Фәнил ҡыҙы.\nҠыҙ балаларҙы бәләкәйҙән матур булырға, үҙенән оялмаҫҡа өйрәтеү мөһимлеген аңлап, ул кескәйҙәр менән шөғөлләнә башлай, студия аса. Сәхнәлә үҙҙәрен нисек тоторға оҫталыҡ дәрестәре бирә.\nТулы ҡатындарға ла үҙ-үҙҙәренән тартыныу, оялыу кеүек сифаттарҙы алып ташлап, тәбиғилекте өҫтөн ҡуйырға саҡыра ул. Тәбиғи матурлыҡ, олоғайыу билдәләре – йыйырсыҡтарҙан, башҡа кәмселектәрҙән тартынмай, үҙен нисек бар, шулай ҡабул итеү, яратыу – донъя кимәлендә лә күпселектә яҡлау таба барған йүнәлеш. Иң мөһиме – гүзәл зат мөхәббәтле булырға, үҙенән кәмһенмәҫкә, үҙен түбәнһетмәҫкә тейеш.\nТаңсулпан туҡланыу рационынан ҡайһы бер зарарлы аҙыҡтарҙы бөтөнләй төшөрөп ҡалдырған. Әммә, матур булайым тип, үҙеңде аслыҡ менән яфалау, туҡтауһыҙ диеталарҙа ултырыу яҡлы түгел. Дөрөҫ туҡланыу зарурлығын өҫтөн күрә.\nЕр йөҙөндәге иң матур ҡатын кем тип һораһаң, күптәр Моника Белуччиҙы телгә ала. Ул бер ҡасан да артыҡ ябыҡ йә тулы булмаған. Кешеләр нәзәкәтлекте өҫтөн күрә.\nТеги: Ҡатын-ҡыҙ Ғаилә


Балалар рәхәтләнеп күңел асты\n11 Июнь 2019, 12:07\nХалыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө уңайынан “Йәшлек” ял паркында район хакимиәте Балалар ижады үҙәге, Йәштәр, социаль сәйәсәт, физик культура һәм спорт, мәҙәниәт, ра-йон мәғариф бүлектәре менән берлектә “Һаумы, йәй” тип аталған күңелле сара үткәрҙе. Балаларҙың күплегенән, кескәйҙәрҙең тауышынан парк яңғырап торҙо.\nСәхнә янына балаларҙың сығыштары, әкиәт геройҙары әйҙәне. Кескәйҙәр йыл геройы – Сусҡа, Леопольд, Микки һәм Минни-Маус менән фотоға төшөп рәхәтләнде. Балалар йырға-бейеүгә оҫталыҡтарын күрһәтте. Сараны Балалар ижады үҙәгенең өҫтәлмә белем биреү педагогы И.Васильева йәнле итеп алып барҙы. Муниципаль ра-йон хакимиәте башлығы Ф.Ф.Сыңғыҙов исеменән уның социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Гүзәл Зөфәр ҡыҙы Байдәүләтова барлыҡ йыйылыусыларҙы байрам менән ҡотлап, һәр баланың йәйе иҫтә ҡалырлыҡ, күңелле үтеүен, ҡояшта ҡыҙынып, рәхәтләнеп ял итеүҙәрен теләне. Балалар ижады үҙәге директоры Ирина Петровна Шаульская ла балаларҙы байрам менән тәбрикләгәндән һуң, бер төркөм әүҙемселәргә Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырып үтте.\n“Ғаилә” үҙәге директоры Альбина Ғәзизова “Бәхетле бала саҡ” ижади конкурсына йомғаҡ яһап, Эльвира Ғөбәйҙуллина (5 йәш), Ирек Алтынбаев, Никита Попков (7 йәштән 10 йәшкә тиклемге төркөм), Дарья Никитина, Амалия Алтынбаева, Алена Безовчук, Данил Ғүмәровҡа (15 йәшкә тиклемге) бүләктәр тапшырҙы. Һәр кем үҙенең эшенә лайыҡлы бүләк алыуына шатланып бөтә алманы.\nБалалар иң тәүҙә район китапханаһы ойошторған асфальтҡа һүрәт төшөрөү конкурсында ҡатнашып, бүләк алырға ла өлгөрҙө.\nУйын майҙансыҡтарында балалар арҡан тартыш, тоҡ кейеп йүгереү, күҙҙе бәйләп бүләк ҡырҡып алыу, көйәнтә күтәреп уҙышыу, “Аҡ тирәк-күк тирәк” уйындарын уйнап кинәнде. Волейбол, баскетбол, оҙонлоҡҡа һикереү, ҡулға таянып күтәрелеү кеүек спорт уйындары ла бик сәмле барҙы. Теләүселәр батутта һикерҙе. Ә инде Балалар ижады үҙәге ойошторған турист ҡулайламалары буйлап йөрөүҙә сират хасил булып, һәр кем арҡандарға йәбешкән, баҫҡан көйө бер буйҙан икенсе яҡҡа йөрөнө. Теләүселәр оҫталыҡ дәрестәрендә шөғөлләнде.\nБайрамда балаларға туңдырма, ҡамыр ризыҡтары, һуттар таратылды. Уларҙы шатландырған “Фомин”, “Алтын ҡурай”, “Икмәк заводы” ЯСЙ-е предприятиеларына балалар ҙа, атай-әсәйҙәр ҙә рәхмәтле булып таралышты.\nҠыҙҙар һәм малайҙар йәйҙе шат кәйефтә ҡаршы алды.


Яңауыл районында Шәжәрә байрамы үтте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯңауыл районында Шәжәрә байрамы үтте\n14:27, 7 ноября 2012 Йәмғиәт\nЯңауыл районының Ҡом ауылында тәүгә Шәжәрә байрамы үткәрелде, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Сараны ойоштороусылар булып Ҡарман ауыл мәҙәниәт йорто һәм Ҡом клубы хеҙмәткәрҙәре сығыш яһаны. Ауыл аҡһаҡалдары менән бергә улар тикшеренеү эштәрен башҡарған, шәжәрәләр төҙөгән, биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһен ойошторған, концерт программаһын әҙерләгән. Сабирйәновтар, Абзаловтар, Ғабдрахмановтар ғаиләләре туғыҙ быуынын йыйнаулап, үҙҙәренең шәжәрәләрен төҙөгән. Сарала әүҙем ҡатнашыусылар иҫтәлекле бүләктәр алды.\nХалыҡ байрамында йәштәрҙең ҡатнашыуына айырыуса ҙур иғтибар бүленде. Үҫеп килеүсе быуын ауыл тарихы менән танышты, ауылдаштарының хәтирәләрен тыңланы. Байрам матур концерт менән тамамланды.


«Транснефть-Урал”акционерҙар йәмғиәте эшселәр һөнәренең иң яҡшы вәкилдәрен билдәләне\n7 Июнь , 13:25\nАкционерҙар йәмғиәтендә ошо көндәрҙә һөнәри оҫталыҡ буйынса “һөнәре буйынса иң яҡшыһы” тип аталған корпоратив конкурс уҙғарылды. Ойошма филиалдарындағы һайлап алыу турында 75 ҡатнашыусының яҡшы билдәләргә өлгәшеүе, конкурстың үҙендә юғары конкурентлылыҡ булыуына ишара ине.\nКонкурс программаһы теоретик һәм практик өлөштән торҙо. Был һәр хеҙмәткәрҙең һөнәри эшмәкәрлегендә тыуған төрлө ойошма бурыстарының әҙерлеген дөрөҫ баһалауҙы ,хеҙмәтте һаҡлау өлкәһендәге белем кимәлен,сәнәғәт һәм янғын хәүефһеҙлеген,тәүге ярҙам күрһәтеү ҡағиҙәләрен дә үҙ эсенә ала.\nҺөнәре буйынса иң яҡшыһы исеме өсөн түбәндәге һөнәр вәкилдәре көрәште:\nторба үткәргесен һалыусылар һәм нефть ҡыуыусы станцияһа операторҙары,иретеп йәбештереүсе,электромонтер, технологик ҡоролмалар ремонтлау буйынса слесарҙәр,электромеханиктар,тауар операторҙары (нефть тауарҙары буйынса), химик анализ лаборанттары( нефть буйынса),йөк автомобиле водителдәре һәм һаҡсылар. Әлбиттә, кешенең күп булыуына бәйле, коронавирус инфекцияһынан һаҡланыу саралары ла ҡулланылды.\nКонкурсты Транснефть-Уралдың ике филиалында үткәрҙеләр- Черкассы нефть үткәргестәр идаралығы һәм Магистраль нефть үткәргестәрҙә авария иҫкәртеү һәм бөтөрөү буйынса махсуслаштырылған идаралығында.\n2019 йылдан алып филиалдарҙың иң яҡшы эшселәрен бүләкләү йолаһына әйләнгән эштең дауамы булып еңеүселәргә һәм призерҙарҙы бүләкләү тантанаһы ла ойошторолдо.Был юлы махсус кубок Силәбе нефть идаралығына тапшырылды.Улар биш номинацияла ла яҡшы һөҙөмтәләргә ирешкән.\n2001 йылдан алып үткәрелеп килгән был конкурстың маҡсаты- бер-береһенең тәжрибәләре менән бүлешеү, хеҙмәткәрҙәрҙең квалификацияһын күтәреүгә булышлыҡ итеү булып тора.\nҠатнашыусылар составы ла йыл һайын яңыртылып торһа ла, үткән йылдарҙағы еңеүселәрҙең дә актив ҡатнашыуы ҡыуандырмай ҡалмай.\nЕңеүселәр август айында “Транснефть-Себер” акционерҙар йәмғиәте базаһында ойошторолған «Һөнәре буйынса иң яҡшыһы” конкурсының финалында Төмән ҡалаһында ҡатнашасаҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠӘЙНӘ МЕНӘН ТЕЩА АРАҺЫНДА АЙЫРМА БАРМЫ? - 2017 - Мәҡәләләр\nБашҡорт теленең ни тиклем бай булыуы тураһында күп һөйләргә лә кәрәкмәй. Телен яратҡан, уның нескәлектәрен белгән кешеләр ошо байлыҡ менән файҙалана ла белергә тейеш тә бит. Тик ғәмһеҙлекмелер, әллә инде бөгөнгө көн менән генә йәшәүгә күнегеп барыуыбыҙмы, ул байлыҡты ҡәҙерләмәйбеҙ ҙә, баһаламайбыҙ ҙа, уны һаҡлауға, үҫтереүгә үҙ өлөшөбөҙҙө индереү тураһында уйлап та ҡарамайбыҙ.\nӘ бит ныҡлабыраҡ уйлап ҡараһаң, ҡасандыр телебеҙҙә бер сит һүҙ ҙә булмаған. Бөгөнгө телмәребеҙгә ҡолаҡ һалһаң, ябай ғына кешеләрҙең түгел, белемле, ғалим кешеләрҙең дә, үҙ фекерен аңлата алмай, күберәк рус телен ҡулланыуына шаһит булаһың. Быға ваҡ нәмә, ғәҙәти күренеш, тип ҡарауыбыҙ арҡаһында телмәребеҙ сүпләнгәндән-сүпләнә бара. Шул арҡала "наверное", "может", "если", "например", "значит", "или" кеүек һүҙҙәрҙең сит тел һүҙҙәре булыуын, уларҙың башҡортса бөтөнләй икенсе төрлө яңғырауын уйлап та бирмәйбеҙ. Элегерәк үҙләштерелгән һүҙҙәрҙең телебеҙгә инеп, нығынып китеүен аңларға ла була, сөнки заман алға барған һайын, техника ла үҫешкән, тормош шарттары ла яҡшыра барған. Шул арҡала яңы һүҙҙәр ҙә уйлап сығарырға кәрәк булған. Бөгөн телебеҙ аралашыу, фекер аңлатыу өсөн һүҙҙәргә мохтажлыҡ кисермәй. Ҡайһы берәүҙәрҙең сит тел һүҙҙәрен йыш ҡулланыуы, уларҙың телмәребеҙгә көндән-көн нығыраҡ үтеп инеүе төп башҡорт һүҙҙәрен телебеҙҙән бөтөнләй ҡыҫырыҡлап сығарып, уларҙың юғалыуына килтерә бара. Бөгөнгө телмәребеҙҙе ишеткән ата-бабаларыбыҙ ни әйтергә теләгәнебеҙҙе, ни турала һүҙ алып барғаныбыҙҙы төшөнмәй ҙә торор ине, моғайын.\nКөндәлек аралашыуҙан, телмәрҙән саҡ ҡына ситкәрәк китеп, ҡәрҙәшлек терминдарына туҡталып китһәк тә, ошо айырым осраҡта ғына ла ни тиклем үҙ асылыбыҙҙан ситләшеүебеҙҙе күрер инек. Ә бит нәҫел-нәсәбеңде белеү, ҡәрҙәшлек мөнәсәбәттәрен һанлау һәм ихтирам итеү үҙ-ара матур мөғәмәлә булдырып, туғанлыҡ ептәрен нығытыуға ла ҙур өлөш индерә. Йәш айырмаһына, туғанлыҡ быуынына ҡарап, һәр кемдең тәғәйен үҙ урыны бар, һүҙ ҡушҡанда шунан сығып әҙәп, хөрмәт күрһәтелә. Шуға ла таныш булмаған, исемдәрен белмәгән кешеләргә "һеңлем", "ҡустым", "апай" йә "ағай" тип өндәшеү ҙә һис хилаф һаналмай, ә былай тип һүҙ ҡушыу, киреһенсә, ике аралағы мөнәсәбәтте яҡынайтып ебәргәндәй тойола. Шуныһы ҡыҙыҡ, урыҫ халҡында үҙеңдән олораҡтарҙың барыһы ла "тетя", "дядя" булһа, беҙҙә иһә был туғанлыҡ терминдары "апай", "инәй", "ағай", "бабай"ға (апа) бүленә. "Апай", "ағай" икән, тимәк, улар бары тик үҙеңдән олораҡ, ә "инәй", "бабай" (апа) тигәндә үҙеңдең атай-әсәйеңдән өлкәнерәк кешеләр булыуы аңлашыла.\nӨйләнешеп, ғаилә ҡорғас, ҡатын менән ир, йәғни, кейәү менән килендең дә яңы туғандары барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, бикәс, ҡәйнеш, балдыҙ, ҡайнаға, ҡайынбикә, килендәш, апһын нәҡ ошо йүнәлештәге туғанлыҡ бәйләнешен белдерә лә инде. Халыҡ араһында "Бажа - туған, кәзә мал түгел" тип шаяртырға яратһалар ҙа, үҙ-ара килешеп, донъя йөгөн бергәләп тартҡан бажалар ҙа етерлек бөгөн. Бушҡа ғына "Йәшәйҙәр, ти, өс бажа, күрмәйҙәр, ти, һис нужа", тип йырламайҙарҙыр. Ғөмүмән, туғандарҙың үҙ-ара татыулығынан күп нәмә тора. "Апһын-ара татыу булһа - аш етер, ағай-эне татыу булһа - ат етер", тигән һүҙҙәр ҙә буштан ғына килеп сыҡмаған. Үкенескә ҡаршы, бөгөн был терминдарҙы барыһы ла ҡулланмай. Улар урынына "апай", "ағай" тиеү киң таралған. Шул арҡала телебеҙҙәге матур ҡәрҙәшлек терминдары ла юғалыуға табан бара. Элегерәк бер ғаиләлә тыуған балалар үҙ туғанына мотлаҡ "апай" йә "ағай" тип өндәшергә тейеш булһа, бөгөн иһә ата-әсәләрҙең бының ни тиклем мөһим булыуын уйлап бөтөрмәүе арҡаһындамылыр инде, күптәр бер-береһенә исеме менән генә өндәшә. Ә бит "апайым", "ағайым" тип һөйләү матур ғына түгел, ике араны яҡынайтыусы, туғанлыҡты нығытыусы, яуаплылыҡ өҫтәүсе һүҙҙәр ҙә.\nШулай уҡ һуңғы йылдарҙа сит халыҡ ғәҙәтенә эйәреп, ҡайны менән ҡәйнәне "әсәй", "инәй" (диалект), "атай" тип әйтеү ҙә модаға инеп бара. Әлбиттә, әллә ни төбөнә төшөп уйламағанда бында бер хилаф та юҡ кеүек. Килен менән кейәү туғандарҙы айырмауын, ире йә ҡатынының ата-әсәһен үҙенекеләй итеп ҡабул итеүен күрһәтергә теләйҙер. Ә кем әйтә һуң, ҡайны йә ҡәйнә һүҙенең дәрәжәһе әсәй менән атайҙыҡынан түбәнерәк тип? Икенсе төрлө аталғандан ғына мөнәсәбәттәр, ихтирам үҙгәреп китергә тейеш түгел бит. Эштең исемдә түгел, есемдә булыуын аңлатырға кәрәкмәйҙер. Тик шулай ҙа ҡәйнәнең - үҙ, әсәйҙең үҙ урынында булыуы яҡшыраҡтыр. Һуңғы йылдарҙа тағы ла шундай хәл йыш күҙәтелә. Күп кенә ҡәйнә-ҡайнылар килен-кейәүҙәренә лә исем менән өндәшеүсән. Быны, килен-кейәү тиһәң, уларҙы сит кешенең балалары итеп күрһәтә, ә былай үҙебеҙҙекеләр кеүек, тип аңлаталар. Был күренеш яңы быуында тәрбиәләнгән балаларҙың үҫеп етеп, заманса ҡәйнә-ҡайны булыуынан киләмелер, әллә инде туғанлыҡ терминдарын белмәүҙән йәиһә һанламауҙанмы - билдәһеҙ ҡала.\nТағы ла, телебеҙҙә ҡоҙа-ҡоҙағыйҙан тыш, ҡоҙаса тигән матур термин да бар. Былай тип, килен йәки кейәүҙең апайҙарына йәки һеңлеләренә әйтәләр. Тик бөгөн күптәр был һүҙҙе ҡулланмай, ҡоҙасаға ла ҡоҙағый тип өндәшеү ғәҙәткә инеп бара. Тағы шуныһы ла ҡыҙыҡ. Ҡәйнәләр тураһында ниндәй генә көләмәстәр һөйләмәйҙәр бөгөн. Мәҫәлән, ошондай көләмәсте генә алайыҡ:\nӨйҙә гәзит уҡып ултырған кейәүенә ҡәйнәһе:\n- Исмаһам, түтәлдәргә сығып һыу ҡойор инең, - ти.\n- Һуң, ҡәйнәм, тышта бит ҡойоп ямғыр яуа бит, - ти кейәүе.\n- Атаҡ-атаҡ, яуһа ни, плащ кейеп сыҡ, - ти икән ҡәйнәһе.\nЙәки, кейәүенең ҡәйнәһенә ҡарата булған мөнәсәбәтен күрһәткән көләмәс:\nДауахананан сыҡҡан кейәүе ҡәйнәһенә арҡаһына төкөрөргә ҡуша ти. Уныһы аптырап:\n- Нимә, иҫәрләнеп бараһыңмы әллә? - ти.\n- Төкөрөгөҙ, тигәс, төкөрөгөҙ. Врач йылан ағыуы менән ыуынырға ҡушты, - ти икән.\nКөлкө көлкө менән, тик был көләмәстәрҙең төбөнә төшөп ҡараһаҡ, уларҙың бөтөнләй ҙә беҙҙең менталитетҡа тап килмәүен аңлар инек. Ғәҙәттә, эргә-тирәбеҙҙә кейәүенә ни алып биреп, ни ҡуйырға белмәгән, уны ололаған баҫалҡы ҡәйнәләр йәшәй. Кейәүҙәр ҙә ҡәйнәләренә бар яҡлап та ихтирам күрһәтә, уларҙың абруйын аша атламай. Шуға ла "теща" менән "ҡәйнә" араһындағы ҙур айырманы ла күрә белергә кәрәктер\nӘлбиттә, һәр кемгә үҙ дәрәжәһе буйынса өндәшергә өйрәтеү ғаиләлә үк һалынырға тейеш. Был телебеҙҙең байлығын ғына һаҡлап ҡалмай, туғандар араһын нығытыуға, яҡынайтыуға ла нигеҙ булып тора. Үрҙә әйтеп үтелгән һәр терминдың статусына ҡарап, үҙ абруйы бар, нәҡ шунан сығып, нисегерәк һүҙ башлауыбыҙҙы, ниндәйерәк әңгәмә ҡороуыбыҙҙы самалайбыҙ. Нәҡ ошо арҡала матур мөнәсәбәттәр, әңгәмә барлыҡҡа килә. Ә бынан иһә тормошобоҙ тағы ла йәмләнә, нурлана ғына төшә.\nЯҙылған: 16.10.17 | Ҡаралған: 976


Матурлыҡҡа ғашиҡ ғаилә\n26 Август , 20:15\nТуғыҙ балалы ишле ғаиләлә тәрбиәләнгән бәләкәй Мәүзилә, баҡсалағы картуфты алып бөткәс, мул уңыш өйөмө башына ултыра ла: – Атай, ҙурайғас минең ике ҡатлы ҙу-у-у-р өйөм буласаҡ, – ти. – Кит, юҡты һөйләмә, ул ниндәй ике ҡатлы өй ул, – тип көлә атаһы. Йылайыр районы Һултантимер ауылындағы «Юлдыбай» совхозына ҡараған Октябрь бүлексәһенең алдынғы чабаны Фәйзулла Үтәев быға үҙе лә ышанмай, күрәһең. Әммә балаларының һәр береһе бөгөн зауыҡлы йорттарҙа етеш йәшәгәнен атай кеше күрә алһа икән... Эшһөйәр булырға үҙе өйрәтә бит.\nМәғариф отличнигы, Өфөнөң 84-се татар гимназияһында балаларға башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән белем биргән Мәүзилә Үтәева һәм ауылдашы, 11 балалы ғаиләлә үҫкән, йәшләй өйләнешкән һөйөклө ире Азамат Йомабаевҡа үҙ ғүмерҙәрендә бер нисә йорт һалып сығырға тура килә.\nНуғай ауылында йорт урыны алған саҡта эргә-тирәлә бер ниндәй ҙә төҙөлөш алып барылмай. Азамат Яныбай улы тиҫтәләгән тоҡ цемент килтереп ауҙара. Шул мәлдә ҡапыл башланған ямғырҙан төҙөлөш материалдары һыуланмаһын тип, ул, әллә күпме ауыр тоҡто елкәһенә һалып, ышыҡҡа ташый. Нигеҙ һала торған ерҙең соҡорло урында булыуы сәбәпле, унда 27 «КамАЗ» машинаһы менән тупраҡ ауҙарырға тура килә. Шуны хужа менән хужабикә көн дә кис үҙҙәре тарата. Бөгөн әллә ҡайҙан зауығы менән маһайып ултырған йорт төҙөлөшө шулай ауыр ҡул хеҙмәтенән башлана.\nЙортто улар кирбестән һалған. Ул ваҡытта әле бәләкәй ейәндәренә уңайлы булһын тип, мунсаны ла өйгә ҡушып төкәтәләр. Уны йылы үткәүел менән тоташтырып ҡуялар. Хәҙер был үткәүел йәй көнө веранда, сәй, туҡлана торған, элеккесә әйткәндә, усаҡлыҡ ролен дә үтәй. Уның бер яғын шау тәҙрә итеп ҡалдырып, быялаһын ҡаралатып ҡуйғандар.\n– Веранда һалғанда быны, уңышлы сиселеш, тип уйлайым. Тәҙрә быялалары ҡаралатылғас, йәй көнө һалҡынды тота, ҡояш төшмәй, пәрҙәләр ҡорорға ла кәрәкмәй. Әммә апайығыҙ матурлыҡ ярата, веранданы зауыҡ менән бөхтәләп ҡуйҙы, – ти Азамат ағай.\nМәүзилә Фәйзулла ҡыҙы, өҫтәүенә, ихатаһын да ландшафт дизайнеры кеүек биҙәгән. Был – уның иң яратҡан шөғөлө. Бер буйға күп йыллыҡ декоратив сәскә-үҫентеләр ултыртҡан. Ул теҙмәлә беҙҙең яҡҡа ятыраҡ туя, гейхера, хоста тигәнерәктәре лә, ылыҫлыларға ҡараған үҫентеләр ҙә урын алған. Арыраҡ шаулап гортензиялар, георгиндар, астралар, яран үҫһә, һауыттарҙа иһә төрлө төҫтәрҙә петуниялар күҙҙе ҡамаштыра. Уның ситенә ерҙә шыуышып үҫә торған гөлдәр ебәрелгән. Шулай уҡ клумбаларҙың ҡыры ла, ҡоймалар ҙа, йорт эсендә икенсе ҡатҡа менә торған баҫҡыстар ҙа ваҡ ҡына ҡырсынташ менән биҙәлгән. Уларҙы хужалар 4 йыл буйына йылғанан ташыған.\n– Өй һалғандағы һуңғы шөғөлөбөҙ – ҡайҙа барһаҡ та, йылғанан йомро таш эҙләү булды, – тип көлә улар хәҙер.\nУл ташты хужабикә, көндәр-төндәр ултырып, иҙмә менән үҙе теҙгән. Өҫтөн лак менән ялтыратып ҡуйған. Иҫ китмәле матур дизайн өлгөһө килеп сыҡҡан. Ихатаның тышҡы яғына декоратив сәскәләр һәм ағастар ултыртылған. Ул да – алдан уйланылған, планлаштырылған ниәт.\n– Киләһе йәйгә ултырта торған сәскәләр урынын яҙҙан билдәләп ҡуябыҙ. Нимә ҡайҙа үҫергә тейеш, шуға тупраҡты әҙерләйбеҙ. Ә декоратив ағастарҙы һәм күп йыллыҡ сәскәләрҙе иһә алдан планлаштырыу фарыз. Үҫә килә улар бер-береһен ҡапларға йәки бер-береһенә ҡамасауларға тейеш түгел, – тип кәңәш бирә хужабикә.\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 8-се (2021) һанында уҡығыҙ.


Рөстәм Хәмитов иҫәп алыуҙа беренселәрҙән булып ҡатнашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов иҫәп алыуҙа беренселәрҙән булып ҡатнашты\n10:56, 14 октября 2010 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов беренселәрҙән булып 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнашты. Кесе йома, 14 октябрҙә, иҫәп алыу кампанияһының тәүге көнө иртәһендә республика башлығы, миллионлаған рәсәйлеләр кеүек үк: «Һаумыһығыҙ! Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу. Мин Һеҙҙең иҫәп алыусығыҙ», тигән һүҙҙәрҙе ишетте.\nҠатыны Гөлшат Хәмитова менән бергә Президент иҫәп алыусының һорауҙарына яуап бирҙе. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, ул 1954 йылда Кемерово өлкәһендә тыуған. Милләте буйынса – башҡорт, туған теле итеп башҡорт телен иҫәпләй, шул уҡ ваҡытта рус телен камил белә һәм инглиз телендә иркен аралаша. Уның ҡатыны татар телен дә белә. Республика башлығы юғары белемле һәм фән докторы ғилми дәрәжәһенә эйә. Табыштар тураһындағы һорауға Рөстәм Хәмитов, уларҙың төп сығанаҡтары булып хеҙмәт эшмәкәрлеге тора, тип яуап бирҙе.\nИҫәп алыусы һорауҙарына яуаптарҙан һуң, Рөстәм Хәмитов, улар бик уңайлы төҙөлгән, тип билдәләне.\n— Иҫәп алыу ҡағыҙының бөтә һорауҙары ябай һәм аңлайышлы, — тине республика башлығы. – Кешеләрҙә уларға яуап менән проблемалар тыуырға тейеш түгел.\n2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 14 октябрҙә старт алды һәм 25 октябргә тиклем һуҙыласаҡ. Был көндәр эсендә Башҡортостан Республикаһы территорияһында 631 иҫәп алыу участкаһы эшләйәсәк. Иҫәп алыуҙың тәүге йомғаҡтары киләһе йыл апрелдә иғлан ителәсәк: Рәсәй халҡының дөйөм иҫәбе, ауыл һәм ҡалаларҙа ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар һаны. 2010 йылғы иҫәп алыуға 2013 йыл аҙағына тиклем йомғаҡ яһаласаҡ һәм баҫыла барасаҡ.\nИҫәп алыу кампанияһы алдынан Рөстәм Хәмитов күп тапҡырҙар был сараның тотош Рәсәй өсөн дә, айырым Башҡортостан өсөн дә мөһим булыуына республика халҡының иғтибарын йүнәлтте. Төбәктә иҫәп алыу күтәргән һорауҙарҙы өйрәнеү менән бәйле хәлде белмәй тороп, алға барыуы ҡыйын буласаҡ. Рөстәм Хәмитов, халыҡ иҫәбен алыуҙы артыҡ сәйәсиләштерергә кәрәкмәй, тип иҫәпләй. Был тик техник процесс, уға Рәсәйҙең һәр гражданы аңлап ҡарарға тейеш.


2019 йылдың 18 майында Мәләүез районы Смаҡ ауылында танылған яҙыусы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы, шулай уҡ Ғәлимов Сәләм, Фәтих Кәримов исемендәге премиялар лауреаты Динис Мөҙәрис улы Бүләковтың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған хәтер кисәһе үтә. Сараға Өфөнән, шулай уҡ Башҡортостандың башҡа ҡалаларынан һәм ауылдарынан, хатта Төркиәнән дә ҡунаҡтар саҡырылған. Кисәлә мәртәбәле ҡунаҡ – Төркиәнең Анкара ҡалаһы Ғази университеты профессоры, филология фәндәре докторы, Динис Бүләковтың «Ғүмер бер генә», «Килмешәк» романдарын төрөк теленә тәржемә итеүсе Нигяр Калкан ҡатнаша. Хәтер кисәһе Мәләүез районы Смаҡ ауылында уҙғарыла. Сәғәт 11-ҙә башлана.\nӘйткәндәй, Өфөлә тиҙҙән әҙиптең «Зәңгәр офоҡтар» исемле балалар өсөн яҙылған йыйынтығының исем туйы ла ойошторола. Ул 2019 йылдың 21 майында сәғәт көндөҙгө 3-тә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала уҙғарыла.\nҠәҙерле китап уҡыусыларыбыҙҙы яҙыусының хәтер кисәһендә һәм китаптың исем туйында көтөп ҡалабыҙ!\nСараларға рәхим итегеҙ, хөрмәтле әҙәбиәт һөйөүсе дуҫтарыбыҙ!


Мәғариф » Страница 6 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Страница 6\nУҡытыусы, шашма, ата-әсәләрҙән аҡса таптырма!\nМәғариф / Проблема // 27-11-2015, 15:18\nЯңы уҡыу йылы башланыуы ата-әсәләр өсөн, бер яҡтан, шатлыҡлы ваҡиға булһа, икенсе яҡтан, бөтмәҫ мәшәҡәттәр ҙә килтерә. Баланы мәктәпкә оҙатыу, дәрестәрен әҙерләүҙә ярҙам итеүҙе мәшәҡәт тип ҡабул итеү дөрөҫ булмаҫ. Сөнки был – һәр ата-әсәнең изге бурысы. Икенсе яғы ла бар: төрлө сәбәп менән аҡса йыйыу башлана. Был күренеш, әлбиттә, күп ата-әсәлә ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.\nИл Президенты Владимир Путин да халыҡ менән “тура бәйләнеш” үткәргән саҡта “Рәсәйҙә белем биреү бушлай тормошҡа ашырыла” тип белдерҙе. Әммә беҙҙең ҡайһы бер мәғариф учреждениелары элеккесә аҡса йыйыуҙы дауам итә....\n"Һәр ваҡыт яңылыҡҡа ынтылам"\nНовости / Мәғариф // 13-11-2015, 15:19\nУл мәктәптә уҡығанда уҡ район кимәлендә үткән шиғыр, йыр бәйгеләрендә, КВН-дарҙа ҡатнашып, призлы урындар яулай. Мәктәптә үткәрелгән төрлө кисәләрҙә ойоштороусы, алып барыусы булып сығыш яһай, сценарийҙар яҙыу ҙа уның иңенә төшә. БДУ-ның Бөрө филиалына уҡырға килгәс тә тырыш ҡыҙ һис юғалып ҡалмай, университет үткәргән төрлө кисәләрҙә, “Студент яҙы”нда, театраль әҫәрҙәрҙе сәхнәләштереүҙә әүҙем ҡатнаша. Вуздың икенсе ятағында студенттар советы етәксеһе урынбаҫары, үҙе уҡыған төркөмдә староста вазифаларын башҡара. Күптән түгел университетыбыҙҙа беренсе тапҡыр үткәрелгән “Мисс сәскә – 2015” гүзәллек бәйгеһендә ҡатнашып, “Мисс эрудиция” титулын яуланы....\nНовости / Мәғариф // 30-10-2015, 10:04\nХеҙмәттәре тураһында һүҙ йөрөтөр алдынан Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙының биографияһына ҡыҫҡаса булһа ла туҡталып китәйек. Буласаҡ ғалимә 1960 йылдың 25 октябрендә Учалы районының Илтабан ауылында донъяға килә. Башта тыуған ауылында, артабан Ҡунаҡбай урта мәктәбендә белем алғандан һуң Башҡорт дәүләт университетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә. Университетты уңышлы тамамлаған йәш белгес хеҙмәт юлын Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында башлай....\nНовости / Мәғариф // 2-10-2015, 14:19\nБеренсе курс студенттары байрамды дәртләнеп һәм шул уҡ ваҡытта тулҡынланып көтөп алды. Ул Аҡмулла майҙанынан башланып китте....\nБаймаҡ – Ырымбур юлдары\nНовости / Мәғариф // 20-07-2015, 13:09\nСәфәр Баймаҡта яҙыусы-драматург М. Фәйзиҙең бюсына венок һалыуҙан башланды. Ул – районыбыҙ тарихында тәрән эҙ ҡалдырған әҙәбиәтсе. Венокка “Әҙәбиәт йылына арнап башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларынан” тигән таҫма ла беркетелде. Бюсҡа венок һалыу хоҡуғы республикала балалар һәм үҫмерҙәр араһында үткән ижади конкурста еңеүсе әҙерләгәне өсөн “Тыуған ил патриоты” миҙалына лайыҡ булған С. Ишмырҙинаға (Бикеш ауылы) һәм төрлө сараларҙа ҡатнашып, республика күләмендәге һөҙөмтәләре өсөн уҡыусыһы “Киләсәкте төҙөүсе” миҙалы менән бүләкләнгән З. Ғүмәроваға (Билал ауылы) бирелде.\nКиләһе туҡталыш – Йылайыр ауылы. Шәйехзада Бабич ҡәбере өҫтөнә ҡуйылған бюст. Уның янында шағирҙың исемен йөрөткән гимназия уҡыусылары һәм уҡытыусылары йыйылған. Беҙҙең “һары ат”ты күреү менән улар бер һыҙыҡҡа теҙелеп тә баҫты. Асыҡ һауала шиғыр яңғыраны. Бабич шиғырҙары!...\nКүңелле бала саҡ илендә тынмаһын шат тауыштар\nНовости / Мәғариф // 10-07-2015, 15:29\nРайондағы берҙән-бер ял лагеры хаҡында күптән белә инем. Шулай булмай, ауылға ҡайтҡан һайын балаларҙың ғына түгел, өлкәндәрҙең дә телендә шул булһын әле. Йөҙ тапҡыр ишеткәнсе, бер тапҡыр күр, тигәнде күҙ уңында тотоп, был юлы лагерь ишеген шаҡыным.\n– Уҡыусыларҙың ялын ҡыҙыҡлы һәм файҙалы уҙғарыу өсөн бар мөмкинлектәр булдырылған, – тип ҡаршы алды лагерь начальнигы Айгөл Бәшәрова. – Быйылғы йәйҙә дүрт заезда республиканың төрлө район-ҡалаларынан меңдән ашыу бала ял итәсәк. Республика һәм район хакимиәте етәкселегенә ҙур рәхмәтлебеҙ. Уларҙың оло хәстәрлеге менән йәйге ял кампанияһы юғары кимәлдә ойошторола....\nТАУЛЫ АЛТАЙҘАН – ЕҢЕҮ МЕНӘН!\nНовости / Мәғариф // 22-06-2015, 17:45\nЙәшлек үҙенең еңеүҙәре менән ҡәҙерле. Йәш саҡта яуланған тәүге еңеүҙәр кешене көслөрәк итә, тормошта еңеүсе булырға өйрәтә.\nБыйылғы яҙ БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы башҡорт филологияһы факультеты студенттары өсөн дә ҡыуаныслы булды. Беҙҙең команда Таулы Алтай ҡалаһында үткән “Филология. РФ халыҡтарының телдәре һәм әҙәбиәте (төрки телдәр төркөмө)” тип аталған Бөтә Рәсәй олимпиадаһында беренсе урын яулап ҡайтты. Был ҙур еңеүгә үҙ өлөшөн индергән һәр студент төрлө номинацияларҙа еңеүсе булды: Нәғим Һөйөнов – “Төрки халыҡтар телдәренең теорияһын иң яҡшы белеүсе”, Алина Садиҡова – “Төрки халыҡтар фонетикаһын иң яҡшы белеүсе”, Лариса Хәмитова – “Төрки халыҡтарҙың фольклорын иң яҡшы белеүсе”, Розалина Солтангәрәева – “Әҙәбиәт ғилемендәге тикшеренеү методтарын иң яҡшы белеүсе”, Гөлшат Ғәйнуллина – “Төрки халыҡтар мәҙәниәтен иң яҡшы белеүсе”....\nҒалимдар фекер алышты\nНовости / Мәғариф // 15-05-2015, 12:20\nБДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты ойошторолоуға 25 йыл тулыу айҡанлы, Әҙәбиәт йылына, Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына ҡарата Башҡорт дәүләт университетында «Евразия цивилизацияһы контексында Башҡортостан халыҡтары мәҙәниәте: тарихы, хәҙерге торошо, перспективалары» тип аталған халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция үтте....\nНовости / Мәғариф // 15-05-2015, 12:19\nАбруйлы вузда тәүгеләрҙән булып асылған үҙаллы башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты мәктәптәр һәм гәзит-журнал, радио-телевидение өсөн күп белгес әҙерләне. Уны тамамлаусылар бөгөн – исемдәре билдәле шәхестәр, абруйлы уҡытыусылар, танылған журналистар. Факультетты ойоштороу башланғысында тороусылар юбилей уңайынан үҙҙәренең хәтирәләре менән уртаҡлашты....\nУңыш сере – яҡшы мөхит булдырыуҙа\nНовости / Мәғариф // 10-04-2015, 10:39\nКеше тормошон мәктәпһеҙ күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Бала нәҡ ошонда ғилем донъяһына юл ала, холоҡ-фиғеле формалаша, үҙен шәхес булараҡ үҫтерә. Уның артабанғы үҫешендә, йәғни ысын кеше булып китеүендә бындағы белем һәм тәрбиә нигеҙенең әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Әбйәлил районының Буранғол урта мәктәбе лә бай рухлы, физик яҡтан сәләмәт, ижади фекерләүсе, төплө белемле, тәртипле уҡыусыларҙы берләштерә. Райондағы алдынғы белем усағының уңыш серен асыу ниәтендә мәктәп тормошо менән яҡындан таныштыҡ....


2 Грипп вирустары\nЛюдовик XIVнең шәхси табибы Пюрго, грипп эләктергәс, баҡа менән ҡусҡар һурпаһы бешереп ашата торған булған. Әлеге сара Людовикты бик тиҙ аяҡҡа баҫтырған. Әлеге экзотик рецепты нәҡ шундай уҡ файҙалы, ләкин бик ябай рецепт менән дә алыштырып була.\nГрипп вирустары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБеренсе грипп вирусы 1901 йылда (1902 йылда баҫылып сыҡҡан) Италияла ҡоштарҙа (тауыҡтарҙа) табыла, «ҡош тағуны» йәки «тауыҡ тағуны» (50 йыл үткәс, ҡош тағуны вирусы ҡоштарҙың «А» вирусының береһе булыуы асыҡлана) тип билдәләнә. Һуңынан грипптың «А» төрө 1931 йылда Америка ғалимы Ричард Шуп тарафынан сусҡаларҙа табып, асыҡлана. Кеше гриппы вирусы 1933 йылда Англияла Милли медицина тикшеренеүҙәре институтында вирусологтар Уилсон Смит, Кристофер Эндрюс һәм Патрик Лейдлоу тарафынан табыла. 1940 йылда грипптың «В» төрө вирусы табылған. 1951 йылда «тауыҡ эмбриондарында» вирустарҙы үрсетеү технологияһы буйынса «С» төр грипп вирусы табыла. 2003 йылда лабораторияларҙа дүрт йыл эшләгәндән һуң, 1918 йылда пандемия тыуҙырған вирус реконструкциялана һәм өйрәнелә..\nГрипп вирустары Orthomyxoviridae ғаиләһенә ҡарай, уға А, В, С, Д, Исавирус, Тоготовирус, Quaranfilvirus ырыуы инә. Эске тирбәлеү аҡһымдарының (М1 һәм НП) антиген үҙенсәлектәре грипп вирусының А, В йәки С ырыуына ҡараймы-юҡмы икәнлеген билдәләй. Артабанғы бүленеш гемагглутинин (ХА) һәм нейраминидазе (НА) аҡһымдарының субтиптары (серотиптары) буйынса башҡарыла. ГА һәм НА гликопротеиндарының антиген үҙенсәлеге буйынса әлеге ваҡытта 18 субтип ГА һәм 11 субтип невраминидаза (НА) билдәле..\nКеше өсөн өс HA субтипы (H1, H2, H3) һәм на-ның ике субтипы (N1, N2) булған вирустар эпидемия әһәмиәтенә эйә. А һәм В гриппы вирустарында вирус киҫәксәләренең төп структур һәм антиген компоненттары булараҡ NA һәм NA бар, улар гемагглютинация һәм нейраминидаза эшмәкәрлегенә эйә.\nГрипп вирусының диаметры 80-120 нм булған сферик формала, уртаһында һигеҙ РНК фрагменты бар, улар өҫтөндә гемаглутининдан (H) һәм neuraminidase (N) тора. Гемагглутининға (H) һәм neuraminidase (N) яуап итеп етештерелгән антиесемдәр грипп патогенының билдәле бер субтибына ҡаршы иммунитет нигеҙен тәшкил итә. Вирустар өсөн ғәҙәти булмаған киҙеү вирусының үҙенсәлеге булып геномдың тарҡалыуы һәм аҡһымдарҙың үҙгәреүсәнлеге — гемагглутинин һәм невраминидаза тора. Был аҡһымдар үҙсәнлектәрҙең ҡырҡа үҙгәреүенә — антиген үҙгәрешенә — вирустың пандемия тыуҙырыусы формаһы барлыҡҡа килеүенә килтереүе мөмкин, һәм был яңы форма, йәки вирустың яңы формаһы эпидемияның дауам итеүенә булышлыҡ иткән үҙенсәлектәрҙең әкренләп үҙгәреүенә — антиген дрейфҡа әйләнеүе ихтимал..\nКиң таралған фекергә ҡарамаҫтан, грипп вирусы кешелә көслө иммунитет тыуҙыра. Кешенең күп тапҡыр ауырыуы грипп вирусының үҙгәреүсәнлегенә бәйле (антиген дрейф һәм антиген үҙгәреше).\nГрипп үҫешенең инкубация осоро — инфекция йоҡторғандан алып 3 сәғәттән алып 24 сәғәткә тиклем.\nГрипп вирусы трахея эпителийына һәм бронхыларҙың өҫкө өлөшөнә, ҡайһы бер штаммдарға — эсәк эпителийына яҡын.\nАуырыу түбәндәгесә бара:\n— Вируслы киҫәксәләр һулыш алыу тракты эпителийы күҙәнәктәренә, башлыса трахея һәм брончиҙың цилиндрик эпителийына үтеп инә, уларға йәбешә һәм гемагглутинин ярҙамында күҙәнәк мембранаһы аша РНК һәм аҡһым фрагменттарын «инъекциялай».\n— Вирустың РНК-һы яңы вирустар өсөн аҡһымдарҙы һәм РНК-ны синтезлай, ә аҡһымдар уларҙы яңы вируслы киҫәксәләргә йыя.\n— Вируслы киҫәксәләр күҙәнәктән невраминидаза ярҙамында сыға, йәки, һирәгерәк, күҙәнәк апоптозына килтерә.\n— Организмдың мембрана өҫтөндә гемагглутинин ҡалдыҡтары булған күҙәнәктәргә иммун реакцияһы үҫешә — бик күп цитокиндар бүленеп сыға.\n— Ҡан әйләнеше системаһында эпителий һәм базаль мембранаһының зарарланыуы, капиллярҙарҙың үткәреүсәнлеге арта.\n— Үпкәлә PB1-F2 вируслы аҡһымы туҡыма макрофагтарын юҡ итә, үпкәне инфекцияларҙан һаҡлауҙа бушлыҡ барлыҡҡа килә.\n— Үҙәк нервы системаһында миелинизация күҙәтелә.\n— өҫкө һулыш алыу трактының ярһыуы: ҡаты йүткереү;\n— грипп вирусына иммун реакцияһы ваҡытында нервы күҙәнәктәре зарарланыуы һөҙөмтәһендә нервы реакциялары тотҡарланыу, мускулдар (миалгия) һәм баш ауыртыуы;\n— организмдың ағыуланыу билдәләре: температура күтәрелә, өшөтә, миальгия һәм баш ауырта;\n— ҡан тамырҙарының зараланыуы (проницаемость) һәм капилляр ярылыу билдәләре: стаз һәм ҡан һауыу.\n— Вирус организмдың һаҡланыу системаларын тотҡарлай, был икенсел инфекция һәм өҙләгәүгә килтерә.\n↑ «Грипптан сакланыгы» / Кызыл таң(недоступная ссылка)\n↑ 2,0 2,1 Каверин, 2011\n↑ Webster, Bean et al.,1992; Lvov,1993; Rohm et al., 1996; Tong S. et al., 2012.\n↑ Жданов, 1984, с. 47—49\nБашҡорт энциклопедияһы. 2010.(недоступная ссылка) (баш.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Грипп&oldid=1100620 ҡабул ителгән\nКиҫкен вируслы респиратор инфекциялары\nҺулыш алыу органдары ауырыуҙары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:38 6 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Горький исемендәге Әҙәбиәт институты Мостай Кәрим фонды менән берлектә башҡорт теленән тәржемәселәр өсөн конкурс иғлан итте // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nГорький исемендәге Әҙәбиәт институты Мостай Кәрим фонды менән берлектә башҡорт теленән тәржемәселәр өсөн конкурс иғлан итте\n13:34, 26 сентября 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 26 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБәйгелә башҡорт теленән тәржемә итеүселәр ҡатнаша ала. Уны Мостай Кәрим исемендәге фонд менән берлектә А.М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ойоштора. Был хаҡта бөгөн «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында үткән матбуғат конференцияһында вуздың ректоры Алексей Варламов белдерҙе. Сара «Ҙур китап — провинцияла осрашыуҙар» проектына арналды.\nӘлеге ваҡытта Әҙәбиәт институтында милли телдәрҙән тәржемә итеү йүнәлешен тергеҙергә ниәтләйҙәр. Башҡорт теленән тәржемәселәр конкурсы 2019 йылда халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы ойошторола. Бәйге йомғаҡтары буйынса еңеүселәр Әҙәбиәт институтының бюджет бүлегенә уҡырға ингәндә льготалы мөмкинлеккә эйә буласаҡ.\nКонкурс быйыл октябрь-декабрь айҙарында уҙғарыла. Ҡатнашыусыларҙың йәше сикләнмәгән, тип билдәләне Алексей Варламов. Бәйге ике этапта үткәрелә. Тәүгеһендә башҡорт теленән һәм башҡорт теленә тәржемә ителгән шиғырҙар, хикәйәләр, повестар, документаль проза ҡарала. Жюри составында Әҙәбиәт институты уҡытыусылары, Мостай Кәрим фонды вәкилдәре һәм башҡорт әҙәбиәтселәре эшләй.\nИкенсе турҙа баһалама ағзалары һайлап алған ҡатнашыусыларға ике ижади эш: Мостай Кәримдең башҡорт телендәге ҙур булмаған художестволы тексын һәм Башҡортостандың тарихы, тәбиғәте, мәҙәниәте темаһына бәйле эссены тәржемәләргә тәҡдим ителә. Конкурс тураһында тулыраҡ мәғлүмәт Мостай Кәрим исемендәге фондтың сайтында бирелгән.\nМостай Кәрим исемендәге фонд 2013 йылдың июнендә булдырылған. Ойошманы танылған башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы Мостай Кәримдең ҡыҙы Әлфиә Кәримова етәкләй. Фонд эшмәкәрлегенең төп маҡсаты — танып-белеү программаларын һәм нәшриәт эшмәкәрлеген ойоштороу иҫәбенә башҡорт теленә һәм әҙәбиәтенә булышлыҡ итеү.\nТеги: әҙәби конкурс,тәржемәселәр конкурсы


Тәмле алма сорттары\n19 Июнь , 07:00\nБеҙҙең ауыл янында элек алма баҡсаһы булды. Хәҙер инде ағастар ҡартайып, ҡороп бөтөп бара. Ауылдаштар менән һөйләшеп, быйыл баҡсаны яңыртырға булдыҡ. Һөйләшеү башланғас та яҡын-тирәләге питомниктарҙы йөрөп сыҡтым, тик һайлап алырлыҡ сорттар юҡ. “Папировка” һәм “Московская грушовка”ны артыҡ маҡтамайҙар. Һатыусылар “Бельфлер-Китайка” сортын тәҡдим итә, тик улар һатыуҙа юҡ ине. Емеше тәмле, шул уҡ ваҡытта артыҡ ҙур тәрбиә талап итмәгән (дөйөм баҡсаны бер кем дә ҡарарға ризалашмаҫ, тип уйлайым) сорттар тураһында яҙып китһәгеҙ ине.\nЫсынлап та, “Папировка” һәм “Московская грушовка” сорттарында кислота күп. Өҫтәүенә, улар бәшмәк ауырыуына тиҙ бирешә. Емештәре иһә оҙаҡ һаҡланмай, ташыуға ла яраҡлы түгел.\nҺеҙгә “Раннее алое”, “Яблочный спас”, “Августа”, “Орловим” алмағастарын ултыртырға кәңәш итәбеҙ. Уларҙың емеше тәмле, иртә уңыш бирә башлай (3 – 5 йылдан). Бәшмәк ауырыуына ла бирешеп бармайҙар. Иң мөһиме: уңышы мул була һәм йыл һайын емеш бирә. Тәмле булыуы менән “Мелба” сорты айырылып тора, уны ултыртырға була. Тик ул да бәшмәк ауырыуына тиҙ бирешә, етмәһә, ҡышҡы сатлама һыуыҡтарҙа йыш ҡына һәләк була.\n“Бельфлер-Китайка” – йәй аҙағында өлгөрә торған бик яҡшы сорт. Уны Иван Мичурин үҙе сығарған. Алмалары матур, эре (400 грамға тиклем), тәмле һәм хуш еҫле. Тик был сорттың ике кәмселеге бар: бәшмәк ауырыуына бирешеүсән һәм, ҡартая башлаһа, йыл аша ғына уңыш бирә.\nТәрбиәләүгә килгәндә, алмағастың сортына ҡарамайынса, барыһына ла тәрбиә, ҡарау кәрәк. Йыл һайын яҙлы-көҙлө булһа ла ауылдаштарығыҙ менән сығып, ҡороған ботаҡтарын ҡырҡырға, олонон ағартырға, ҡойолған япраҡтарҙы, емештәрҙе таҙартырға тура килер. Сөнки тәрбиә күрмәгән ағастар 3 – 4 йылда ҡороясаҡ.


Рәсәй Федерацияһының 85 субъектында «Рәсәй уҡыусылары хәрәкәте» исемендәге әүҙем уҡыусылар мәктәбе эшләй башлай | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРәсәй Федерацияһының 85 субъектында «Рәсәй уҡыусылары хәрәкәте» исемендәге әүҙем уҡыусылар мәктәбе эшләй башлай\n19 августа 2016 — 15:48 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө янындағы «Ҡайынҡай» легерында махсус « Әүҙем уҡыусыларҙың балалар идаралығы мәктәбе» сменаһы үҙ эшен йомғаҡланы. Ҡарама беләккә, ҡара йөрәккә тигәндәй 10 йәшлек кенә Данил кафе директоры. Үҙ иңенә етди бурыстар алған: иҡтисади кризис мәлендә килемле бизнес төҙөп, эш урындары булдырыу һәм ваҡытында эш хаҡы түләү. Балалар идара иткән заманса дәүләт моделе – ул Рәсәй уҡыусылар хәрәкәтенең төбәк бүлексәһе проекты. 7 йәштән 17 йәшкә тиклемге балаларҙың һәр береһенең үҙ роле бар.Матвей үткән аҙнала президент булһа, был аҙнала « Авантау » дәүләтендә яңы етәксе. Эш еңелдән түгел, ти ул.Урындағы валюта – болларға дәүләт эсендә теләгән нәмәне һатып алып була. Уҡыусылар ҡайҙа аҡса һалып, килем алыу юлдарын өйрәнә. Иҡтисад студияһы консультанты, бизнес-тренер Вячеслав Ғәзизов уйын аша иҡтисад ҡанундарына төшөндөрә.Балалар бында ололарса яңы дәүләттә йәшәргә өйрәнә, төрлө мәсъәләләрҙе хәл итә, һәр эште яуаплы башҡарып сығырға тырыша. Сәйәсәт, иҡтисад, идара итеүҙең нескәлектәренә өйрәнә. «Балалар идара иткән заманса дәүләт моделе» проекты төбәктә тәүгеләрҙән. Уҡыусылар менән юғары уҡыу йорттары студенттары, уҡыусылар эшләй. Улар тик йүнәлеш кенә бирә. Сөнки сменаның төп маҡсаты балаларҙа лидерлыҡ сифаттары үҫтереү. Ижади һәләттәре булған балалар өсөн бөтә мөмкинлектәр бар. Үҙ ҡулдары менән матурлыҡ тыуҙыралар. Яяңылыҡтарҙы халыҡҡа еткереүсе үҙҙәренең киң мәғлүмәт саралары, газеталар ҙа ваҡытында сыға. Был минең дәүләт һәм дәүләтем өсөн мин дә яуаплы. Ошондай гражданлыҡ позицияһы бында һәр баланың күңеленә һалынған. Йәйге лагерға килгән үҫмерҙәр үҙҙәрен борсоған иң мөһим һорауҙарға яуап тапҡандыр- кем мин һәм киләсәктә мин нисек йәшәргә тейешмен.\n7 из 4750