«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УЙҒА КИЛГӘН АЛҒА КИЛӘ - 2017 - Мәҡәләләр\nУЙҒА КИЛГӘН АЛҒА КИЛӘ\nУйға килгән алға килә. Халыҡта ошондай киң мәғәнәле әйтем бар. Күп кенә мәсьәләләргә ҡарата башҡаларҙыҡына оҡшамаған, тик үҙенсә генә ҡарашы булған күренекле дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты, сәйәсәт фәндәре докторы, профессор Мансур Әнүәр улы ӘЮПОВтың түбәндәге әңгәмәлә килтергән фекер-дәлилдәрен тыңлағандан һуң халҡыбыҙҙың тап ошо әйтемен иҫкә төшөрҙөк. Үткән быуаттың 90-сы йылдарында илебеҙҙә һәм республикабыҙҙа барған ижтимағи-сәйәси ваҡиғаларҙың үҙәгендә ҡайнаған, яуаплы дәүләт вазифалары башҡарған ошо шәхесебеҙҙең республикабыҙ мәнфәғәте өсөн алып барған тынғыһыҙ эшмәкәрлеге тап шулай уйларға мөмкинлек бирә лә инде.\nМансур Әнүәр улы, беҙ социализм осоронда белем алып, донъяға ҡарашыбыҙ нығынып, хәҙер инде капитализмда (әгәр ҙә уны шулай тип атап булһа) йәшәргә мәжбүр булған быуындар вәкилебеҙ. Үткән быуаттың 90-сы йылдарында башланған һынылышты һеҙ нисек кисерҙегеҙ? Үҙгәрештәрҙең зарури булғанлығын нисек нигеҙләйһегеҙ?\n- Үҙгәрештәрҙең кәрәклеген, ҡанунилығын халыҡ тойомлай ине. Тик ни рәүешле килеп сығырын ғына беребеҙ ҙә белмәнек. 1985 йылда власҡа М.С. Горбачев килде, 1986 йылдың ғинуарында мине "Совет Башҡортостаны" гәзитенә баш мөхәррир итеп ҡуйҙылар. Уға тиклем Юғары партия мәктәбендә уҡып, Өлкә Комитетында эшләп өлгөргәйнем, төрлө һөнәр кешеләре менән аралашып, тәжрибә туплағайным. Тап шул заманда Горбачев халыҡтың, илдә йәшәгән милләттәрҙең үҙҙәренең киләсәге хаҡында үҙҙәре ҡайғыртырға тейешлеге хаҡында һөйләй башланы.\nГәзиткә эшкә килгәс тә иң тәүҙә үҙемдең янға күҙҙәре янып торған, күңелдәрендә ғәм булған, республикабыҙ, халҡыбыҙ киләсәге хаҡына нимәлер эшләргә әҙер булған өмөтлө йәштәрҙе туплай башланым. Тәүҙән үк үҙемә шундай ҡағиҙә алдым: гәзиттә кеше уҡымай торған материал баҫылырға тейеш түгел. Яуаплы сәркәтиптең өҫтәл тартмаһындағы номерға барырлыҡ материалдарҙы үҙем һайлап ала инем. Әҙерләгәндең күп кенәһен кәрзингә ташларға тура килде. Ҡыҫҡаһы, редакция өсөн "гәзит бите тулһын, көн уҙһын" тип йәшәү бөттө.\nБеҙ ул саҡта һынылыштың кәрәклеген, зарурлығын аңлай инек. Юғары партия мәктәбендә уҡығанда ла социализмдың беҙ белмәгән күп кенә ҡытыршы яҡтарын һиҙемләй башлағайныҡ. Туҡһанынсы йылдарҙа был турала бик күп яҙҙылар. Коммунизм Ленин бабайҙың Рәсәй өсөн генә уйлап тапҡан проекты булып сыҡты. Унда нисек итеп партия төҙөргә, нисек итеп профессиональ революционерҙарҙы әҙерләргә, нисек итеп революция яһап, власты ҡулға төшөрөргә кәрәклеге күҙ уңында тотолған. Ул яғын Ленин ентекләп, бына тигән итеп эшләгән. Ә бына власты ҡулға алғас нисек эшләп, йәшәп китеү тураһында тулы тәғлимәт юҡ.\nХәҙер марксизм-ленинизм нигеҙҙәрен ҡайтанан күҙаллаһаң, ғәжәп хәлдәр асыла. Был тәғлимәт буйынса социализмға юл йәмғиәттә ике төп синыфты билдәләүҙән, күп һанлы юҡһылдарҙы (пролетарийҙарҙы) йәмғиәттең иң алдынғы, ойошҡан, күтәрелешкә һәләтле синыф итеп, ә мөлкәте, аҡсаһы, яҡшы тормошо булғандарҙы юҡһылдарҙы иҙеүсе, уларҙың ғына түгел, тотош йәмғиәттең дошманы тип иғлан итеүҙән башлана. Йәмғиәт мәнфәғәтен тик юҡһылдар ғына сағылдыра, тип иҫәпләү киң яҡлау таба. Байҙар уларҙың дошманы булғас, юҡһылдар ҡорал менән власты ҡулға алып, уларҙы юҡ итергә, диктатура ярҙамында кеше өсөн иң бәхетле йәмғиәт төҙөргә тейеш, тип фараз ҡылына. Ленин үҙенең "Философия дәфтәрҙәре" тигән хеҙмәтендә Гегелдең "Ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың (беҙҙең осраҡта ҡапма-ҡаршы тороусыларҙың, тип аңларға кәрәк) көрәше һәм берлеге" тигән диалектик ҡанунынан "берлек ваҡытлыса, ә көрәш даими" (единство относительно, а борьба абсолютна) тигән фекерен социализм төҙөү осоронда синыфтар мөнәсәбәтенә нигеҙ итеп ала. Һөҙөмтәлә кеше бәхете өсөн көрәш, тип башланған күтәрелеш юҡһылдарҙан башҡа синыфтар вәкилдәрен юҡ итеү менән тамамлана. Ә инде йәмғиәттең иң әүҙем өлөшө юҡ ителгәс, бәхет өсөн күпме ҡан, йәш, көс түгеп, миллиондарса халыҡты һәләк итеп төҙөлгән дәүләт һәм йәмғиәт үҙе лә емерелеп төшә.\nӘ бының беҙҙең бөгөнгө тормошҡа ни ҡыҫылышы бар һуң? Был осраҡта "Үткән эшкә салауат", тиһәк, дөрөҫ булмаҫмы икән?\n- Минеңсә, беҙҙең киләсәк тормош та, хәҙерге хәлебеҙ, илебеҙ, халҡыбыҙ, республикабыҙ яҙмышы ла ХХ быуатта булып үткән хәл-ваҡиғаларға ныҡ бәйле. Улар ныҡлап өйрәнеүҙе талап итә. Бында бигерәк тә ғалимдарҙың тырышлығы кәрәк буласаҡ.\n- Беренсенән, тарих тураһындағы, әйтәйек, кенәз Владимир, Иван Грозный, Николай, Сталин тураһындағы бәхәстәр, белгестәр фекеренсә, киләсәк яҙмышыбыҙ тураһында уйланыуҙарға бәйләнгән. Бының сәбәбе нимәлә? Сөнки беҙ ни генә эшләһәк тә, киләсәккә ниндәй генә юл һайлаһаҡ та, ҡасандыр үткән әүәлге һуҡмаҡтарыбыҙға әйләнеп ҡайтабыҙ. Әйтәйек, социализм, кеше бәхете, тип эш башлағайныҡ, совет власы күпме халыҡты ҡыйратып, ҡалған граждандарының өҫтөн кейемгә, тамағын икмәккә туйҙыра алмай, "үлеп" китте. Демократия, баҙар башлаған һуҡмағыбыҙ көрсөккә терәлде.\nИкенсенән, Рәсәйҙең, күп милләтле йәмғиәтебеҙҙең тарихи үткәне хаҡында яңы фекерҙәр, һығымталар, фараздар кәрәк. Сөнки өлкән быуын ғалимдары тарафынан марксизм-ленинизм йәки сит ил фәне нигеҙендә яҙылған фәнни тикшеренеүҙәрҙең бер яҡлы булыуы, тулы түгеллеге көндән-көн асыҡ була бара. Сит илдә сыҡҡан яҙмаларға ла бик ышанып булмай. Улар беҙгә, беҙҙең тарихҡа Көнбайыш күҙлегенән ҡарай, беҙҙе артта ҡалған халыҡ тип иҫәпләй. Минеңсә, бында тарихтағы ысул тураһында һүҙ бара. Әйтергә кәрәк, Көнбайышта был йәһәттән, беҙҙәгенән айырмалы, ниндәйҙер дәрәжәлә ысул булараҡ отошло нәмәләр күп.\nӨсөнсөнән, хәҙер интернет, китап, матбуғат баҫтырыу бик алға киткән заманда тарихи сығанаҡтар, сит телдәрҙә күп тикшеренеүҙәр донъя күрҙе. Был күренеш тә фәнни эҙләнеүҙәрҙең сифатын яҡшырта, күп тел белеүҙе, яңы сығанаҡтар, мәҡәләләр менән танышыуҙы талап итә.\nДүртенсенән, башҡорт халҡы тарихын, бигерәк тә аҫабалыҡҡа, социаль-ижтимағи ҡоролошҡа, башҡорт ихтилалдарына, ер мөнәсәбәттәренә, совет осорондағы социаль тарихҡа ҡағылған мәсьәләләрҙе яңынан тикшереү зарурлығы тыуҙы һымаҡ. Әйтәйек, совет осорон алайыҡ. Ни өсөн илдә дәүләт предприятиеһы, ауылда күмәк хужалыҡ ил халҡын кәрәк-яраҡ, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итә алманы? Ни өсөн партия, дәүләт һуңғы көндәргәсә "хәрби коммунизм" сәйәсәтен дауам итте? Ни өсөн улар ҡалала - эшселәрҙең, ауылда крәҫтиәндәрҙең әүҙем һөҙөмтәле эшләүенә өлгәшә алманы? Партияның милли сәйәсәтен алайыҡ. Ни өсөн милләт-ара дуҫлыҡ, совет кешеһе, тигән берлек барлыҡҡа килгәс, үҙ-ара килешеп йәшәй генә башлағас, халыҡтар араһында үҙ-ара ыҙғыш ҡупты, үҙ-ара килешеп төҙөлгән күп милләтле дәүләт емерелеп төштө? Әлегә был һорауҙарға ла яуап юҡ.\nҺәр халыҡ үҙ тарихын үҙе яҙырға тейеш, уның "үҙ Карамзины" булырға тейеш, тип уйлайһығыҙмы?\n- Тап шулай. Фәндә, әҙәбиәттә теге йәки был ҡараш тыуҙырыуға килгәндә, башҡорт тарихын өйрәнеү мәсьәләһе лә бик үҙенсәлекле. Халҡыбыҙҙың тарихын кем яҙған? Тәүге яҙмаларҙы Көнсығыш һәм Көнбайыш ғалимдары, һуңғараҡ рус, татар, башҡорт уҡымышлылары ҡалдырған. Күп сығанаҡтарҙа беҙгә әле аңлашылмаған урындар күп. Әммә, дөйөм алғанда, ике төрлө ҡараш йәшәп килә. Әйтәйек, XVI-XVII быуатта рус яҙыусылары һәм тарихсылары башҡорттоң үткәнен, бер яҡтан, романтик буяуҙарға буяп, тәбиғәт балаһы, ҡыйыу яугир, мәғрүр Урал ҡуйынында, ҡылғанлы киң далаларҙа, тулы һыулы йылға-күл буйҙарында өйөр-өйөр йылҡы аҫырап, иркен тормошта йәшәүсе халыҡ, тип һүрәтләһә, ХХ быуат башында хәл үҙгәрә. Башҡорт бөтөп барыусы, артта ҡалған, күсмә тормошта йәшәүсе кеше итеп һүрәтләнә. Большевиктар власҡа килгәс, тотош халыҡ - контрреволюцион, ә уның етәкселәре эшкә яраҡһыҙ милләтселәр тип иғлан ителә. Шул уҡ ваҡытта башҡорт быуаттар аша үҙенең телен, йәшәү рәүешен, ғөрөф-ғәҙәтен, үҙенсәлекле мәҙәниәтен, бай ауыҙ-тел ижадын һаҡлап алып ҡалған, ауыр һынауҙар аша үтеп, бөгөнгө милләттәр араһында бүтәндәргә тиң булып тыуған республикаһында көн күрә.\n1917 йылға тиклем башҡорттарҙың дәүләтселеге булмаған, тигән фекер менән һис килешеп булмай. Эйе, Башҡортостан тигән дәүләт булмаған, әммә Башҡорт иле булған. Бынан тыш, башҡорт халҡының составында торған ырыу-ҡәбиләләрҙең дәүләттәрен ни өсөн беҙ үҙебеҙҙең дәүләт тип атауҙан тартынабыҙ һуң? Ундайҙарға Туран, Барда, Тамта, Ура, Бейсу, Байғол илдәрен, Табын ханлығын, Чердын ханлығын, Ирәкте батшалығын, Ишем ханлығын, Дәште Ҡыпсаҡты индерергә була. Болғар, Биләр дәүләттәрен төҙөүҙә лә бөрйән, юрматы ырыуҙары ҡатнашҡан. Нисек кенә булмаһын, беҙҙең атай-олатайҙар төрлө тарихи шарттарҙа үҙҙәрен һаҡлап ҡалырға тырышҡан. Дәүләтселек мәсьәләһенә һеҙҙең ҡарашығыҙ нисек?\n- Халыҡтың сәйәси тупланыу ваҡыты беҙҙең өсөн бик мөһим мәсьәлә. Ҡаҙаҡтар, ҡырғыҙҙар, ҡасандыр күсмә тормошта йәшәгән, күп ер биләгән бүтән халыҡтар был тәңгәлдә шаҡтай үҙенсәлекле һығымталарға килделәр. Рәсәй ҙә үҙенең донъялағы урыны, киләсәге хаҡында уйлана, беҙҙең дөйөм тарихыбыҙға ныҡ иғтибар итә башланы. Бәхәстәр ҙә юҡ түгел. Минеңсә, күп нәмә бында әлеге лә баяғы фәндәге ысулға бәйләнгән. В.И. Ленин ХХ быуат башында башҡортто дәүләтһеҙ халыҡтар иҫәбенә индергән. Сталин да бының менән килешә, ләкин башҡорт автономияһының юғары сәйәси автономия булыуын таный, әммә уның тулы дәүләтселеге юлында яңы кәртәләр уйлап таба. Йәнәһе, республика үҙаллы союздаш дәүләт исеме алыу өсөн тулыһынса азат булған дәүләттәр менән сиктәш булырға тейеш, ә башҡорт халҡы үҙ автономияһында 1 миллиондан кәм булмаҫҡа, иң күп һанлы халыҡ булырға тейеш. Ошо арҡала Совет Россияһында иң беренсе автономиялы республика төҙөгән һәм яңы барлыҡҡа килгән федерация составына килешеү нигеҙендә ингән Башҡортостан ҡағыҙҙа автономиялы дәүләт итеп танылһа ла, ғәмәлдә бүтән милли республикалар менән бергә дәүләтһеҙ ҡала.\nБыл мәсьәләгә ғилми яҡлап ҡараһаҡ, эш, дөйөм алғанда, баяғы өҫтөнлөк алған Көнсығыш менән Көнбайыш мөнәсәбәтенә ҡайтып ҡала. Хәҙер инде марксизм ХХ быуат башында ижтимағи фәндәрҙә евроцентризмдың иң сағыу кәүҙәләнеше булды тип әйтергә мөмкин. Ул әле лә һаман ижтимағи аңдың бөтә өлкәләрендә тиерлек өҫтөнлөк итә. Бындай ҡараштың нигеҙе - капитализм дәүерендә байып алға китеп өлгөргән дәүләттәрҙең тарихи тәжрибәһен Көнсығыш һәм бүтән халыҡтарға берҙән-бер өлгө итеп күрһәтеү, уларҙың үткәндәге хужалыҡ, көнкүреш, рухи тормош, дәүләтселек, әхлаҡ, мәғариф, тәрбиә, идара итеү ысулдарын һәм ҡағиҙәләрен артта ҡалған йәки үҫешмәгән тип күрһәтеү. Бындай ҡараштан сығып, әле лә Рәсәй, Көнсығыш Европа, Урта Азия, Көнсығыш илдәренә баһа бирелә.\nЙәки кеше хоҡуғы мәсьәләһен алайыҡ. Был өлкә лә Көнбайышта самаһыҙ күпертелә. Ошондай ялған нигеҙҙә унда йәшәүселәргә кеше тормошоноң тамырына сабыусы ҡылыҡтар рөхсәт ителә. Теләйһең икән, наркотик ҡуллан, кейәүгә сыҡма, йәки өйләнмә, өйләнһәң, балаһыҙ йәшә, йә булмаһа, ир кеше иргә өйлән. Теләгәнсә рәхәтләнеп донъя көт. Бындай "хоҡуҡтар", аҙғынлыҡ, рәхәт тормош өсөн теләһә ниндәй енәйәткә барыу, урлашыу, ике йөҙлөлөк, үҙең өсөн генә йәшәү кеше йәшәйешенең нигеҙҙәрен емерә.\nТарих шуны иҫбатлай: ниндәйҙер дәүләттә айырым бәндәләргә дөйөм кеше йәшәйеше ҡанундарын боҙған ҡылыҡтарҙы рөхсәт итәләр икән - унда кеше тормошоноң мәғәнәһе юғала, ул дәүләт мотлаҡ юҡҡа сыға.\nБашҡорт дәүләтселегенә килгәндә, бында һаман да элекке ҡараш йәшәп килә. Уның асылы - башҡорт халҡының дәүләте булмаған, ул күсмә тормоштан сыға алмаған, тип ҡарауҙа. Шуныһы ҡыуаныслы, йәштәр аҡрынлап был ҡатып ҡалған "боҙ тауын" емерә башланы. Башҡорттоң боронғо дәүләтселегенең ҡайһы бер һыҙаттары тураһында нигеҙле хеҙмәттәр барлыҡҡа килде. Халҡыбыҙҙың хужалыҡ тормошо, Рус дәүләте составында үҙ хоҡуҡтарын һаҡлап ҡалырға тырышыуы, ерҙе мөлкәт булараҡ файҙаланыу, берҙәм милләт булып ойошоу саралары, XIX быуатта халыҡ көнкүрешенең киҫкен рәүештә насарайыуы сәбәптәре, ғәскәрилектең сәйәси тупланыуға ярҙамы һ.б. хаҡында тикшеренеүҙәр донъя күрҙе.\nОшоноң менән бергә, минеңсә, сәйәси тупланыу күҙлегенән ҡарағанда, аҫабалыҡтың социаль ойошоу һәм ер милке булараҡ асылы әлегә өйрәнеп етелмәгән. Башҡорттоң был үҙенсәлекле социаль-экономик һәм сәйәси-иҡтисади хәле беҙҙең өсөн һаман да сер булып ҡала.\nДәүләтселек, тигәндән, Башҡортостандың 100 йыллығын ниндәй уй-кисерештәр менән ҡаршылайһығыҙ? Шатланырлыҡ әйберҙәр бармы?\n- Минең йәштәге кешене башҡорт, ерән төлкөләй, тип атай. Был әйтемде дауам иткәндә, минең хәл атҡа менер алтмыш менән һикегә менә алмай аҙапланған һикһән йәш араһы. Шуға күрә хәҙер минең өсөн һәр нәмәне тәнҡитләй, йәки, киреһенсә, гел маҡтай торған ваҡыт.\nБашҡортостандың 1985-2010 йылдар араһындағы сәйәси тарихын үҙемсә барлап сыҡтым. Шаҡтай күләмле әйбер булды. Әле шуны яңынан ҡарап, өҫтәмә материал туплап, яңыртып ултырам. Башҡорт халҡының һәм Башҡортостандың йөҙ йыллыҡ сәйәси тарихын яҙыу хыялы ла бар.\nҒилми эшкә 60 йәшем тулғас та ныҡлап тотонорға кәрәк булған икән, тип көйөнөп тә китәм. Әле бына 1917 йылда тыуған Башҡорт милли демократик республикаһының асылын, үҫеш осорҙарын, һәр осорҙа булған үҙенсәлектәрен сәйәсәт фәне күҙлегенән ентекләберәк өйрәнә башланым.\nӘ быға тиклем уҡыусылар күңелендә йәшәп килгән ҡараш һеҙҙе ҡәнәғәтләндермәйме ни? Был ҡараш буйынса ике республика булған тип яҙалар: З. Вәлиди республикаһы һәм 1919 йылдың 20 мартында тыуған БАССР? Дөрөҫ түгелме ни?\n- Минеңсә, 1917 йылда барлыҡҡа килгән республика тураһында әле фәндә йәшәп килгән ҡараштарҙы тулыландырырыу фарыз. Әйтәйек, был дәүләттә хакимлыҡ иткән сәйәси мөнәсәбәттәрҙең дөйөм һыҙаттары, дәүләт башында торған власть органдарының һәм етәкселәрҙең идара итеү алымдары, дәүләт менән уның биләмәһендә йәшәгән синыфтарҙың һәм башҡа социаль төркөмдәрҙең үҙ-ара мөнәсәбәте, дәүләт менән йәмғиәт араһындағы мөнәсәбәттәр, республика етәкселәренең уның асылына, республиканың Рәсәйҙәге урынына, киләсәгенә ҡарата уй-фекерҙәре, һ.б.\nОшо күҙлектән ҡарағанда, Башҡорт милли республикаһы бик үҙенсәлекле үҫеш юлы үтә. Бөтә Рәсәй мосолман съезынан һуң төҙөлгән Башҡорт милли шураһы 1917 йылда өс съезд үткәрә. Ошо съездарҙа милли шураның етәксе органдары һайлана, башҡорттар йәшәгән биләмәләрҙе Федерациялы Рәсәй составындағы автономия итеп иғлан итә. Бөтә башҡорт ҡоролтайында кесе ҡоролтай һәм хөкүмәт ағзалары һайлана һәм раҫлана. Милли шура, кесе ҡоролтай, хөкүмәт ағзалары төрлө ҡатлам вәкилдәре һәм төрлө сәйәси ҡарашта булһалар ҙа, башҡорттарға ерле мөхтәриәт талап итеү мәсьәләһендә берҙәм эш итәләр.\nБеренсе Башҡорт республикаһы дәүләт формаһы булараҡ 1917 йылдың 10 декабренән 1918 йылдың 3 февраленә тиклем йәшәй һәм демократик сифаттағы дәүләт була. Уның асылы совет власы мәнфәғәтенә ҡаршы килмәй. Ул, ҡабатлап әйтәм, асылда, буржуаз-демократик республика талаптарына яуап бирә, уның етәкселәре империалистик һуғышҡа ҡаршы сыға, большевиктар башлаған граждандар һуғышын хупламай, тыныс тормош яҡлы була.\nӘхмәтзәки Вәлидов һәм Башҡорт шураһының һәм хөкүмәтенең бер нисә ағзаһы ҡулға алынғандан һуң, большевиктар Ғ. Шәмиғолов һәм Б. Нуриманов инициативаһы менән хеҙмәтсән халыҡтың милли мәсьәләләрен хәл итеү буйынса элекке өлкә советының эшен дауам итер өсөн совет платформаһындағы икенсе башҡорт республикаһы барлыҡҡа килә. Билдәле булыуынса, Башҡортостандағы ваҡытлы революция советы тип аталған был республиканың ғүмере ҡыҫҡа була. Уны большевиктар рөхсәт итмәй. Барлыҡҡа килгән дәүләттең нигеҙенә бөтөнләй башҡа төрлө маҡсат һалынғаны шундуҡ күренә. Был республика тәүгеһенең дауамы булараҡ барлыҡҡа килһә лә, ысынында иһә, унда пролетариат диктатураһы урынлаштырыу күҙ уңында тотола.\nСоветтар менән бөтә бәйләнештәрҙе өҙгән өсөнсө Башҡорт Республикаһы 13 кантонда һәм 106 улыста эшмәкәрлек итә башлай. Республика власы мобилизация үткәрә, дәүләтте һаҡлар өсөн милли армия төҙөй.\nДүртенсе Башҡорт республикаһын буржуаз ҡоролоштан совет платформаһына күсеү дәүләте тип атарға мөмкин. Ул 1919 йылдың 20 мартында, асылда, Башҡорт автономияһы хөкүмәте менән Үҙәк совет власы төҙөгән килешеү нигеҙендә барлыҡҡа килә. Килешеү 1920 йылдың 20 майына тиклем дауам итә. Был автономия большевиктарҙың Рәсәй эсендәге милләттәрҙең үҙбилдәләнешкә хоҡуғын тормошҡа ашырыу, Көнсығыштағы артта ҡалған ваҡ буржуаз крәҫтиән массаларын совет төҙөлөшөнә йәлеп итеү сараһы итеп ҡарала. Был үҙәктән ебәрелгән большевиктар ойошторған партия ойошмалары һәм Ғәҙәттән тыш комитет органдары менән республика етәкселәре араһындағы аяуһыҙ көрәш осоро. Большевиктар партияһының дәүләт тормошонда үҫә барған ролен, уның милли сәйәсәтен аңлап етмәү арҡаһында Әхмәтзәки Вәлидов, Харис Йомағолов һәм башҡа башҡорт етәкселәре был көрәштә еңелә.\nМилли автономия етәкселәре большевиктар менән килешеүҙе милләттәрҙең үҙбилдәләнешкә хоҡуғын асыусы, сәйәси үҙаллылыҡҡа мөмкинлек биреүсе юл тип аңлай. Үҙаллы конституция эшләнә, артабан да милли закондар сығарыла, милли армия булдырыла, суд, хоҡуҡ һаҡлау, үҙаллы хужалыҡ итеү, идара итеү органдары төҙөлә, республикала бөтә эштәрҙе үҙаллы башҡарырға өмөт тоталар. Ләкин был өмөттәре аҡланмай. Украина менән бер рәттән, сәйәси үҙаллылығы яғынан уның менән бер кимәлдә ойошторолған Башҡорт республикаһы 1920 йылдың 19 майында бер яҡтың ҡарары менән емерелә. Уның урынына шул уҡ йылдың 25-28 июнендә тулыһынса РСФСР Конституцияһына, унан һуңғы ВЦИК декреттарына ҡоролған Башҡорт Совет автономияһы барлыҡҡа килә. Был - бишенсе Башҡорт республикаһы.\nРеспубликалар һаны бик күп булып китә түгелме? Һеҙҙең фекерегеҙсә, 2017 йылғы Башҡортостан сәйәси асылы яғынан нисәнсе республика? Уның киләсәге нисегерәк? Әйҙәгеҙ, шул хаҡта һөйләшәйек?\n- Әйткәнемсә, сәйәси һыҙаттары, юғары власть органдарын формалаштырыу, конституция ҡабул итеү, закондар сығарыу мөмкинлеге, идара итеү органдары, республикала йәшәүсе граждандар һәм халыҡтар хоҡуҡтарын һаҡлау, ҡуйылған маҡсаттары һәм хәл ителгән бурыстары буйынса әле Башҡортостанда унынсы республика хакимлыҡ итә. Был дәүләт формалары үҙгәреш кисереү осоронда Башҡортостан үҙаллы сәйәси автономия дәүләте сикләнгән, ниндәйҙер дәрәжәлә милли-культура автономияһы кимәленән үтмәгән совет автономияһы, ә унан һуңғы социализм осоронда, Бөйөк Ватан һуғышы барышында илдең көнбайыш һәм үҙәк төбәктәренән бик күп сәнәғәт предприятиелары, белгестәр, халыҡ хужалығы хеҙмәткәрҙәрен күсереү сәбәпле, ҡеүәтле союз биләмәһенә әүерелгән, әммә автономия сәкмәненән ҡотола алмаған, артабан үҙаллы хоҡуҡлы һәм хужалыҡ итеү мөмкинлеген татыған, күп яҡлы социаль, рухи күтәрелеш кисергән, ә инде уның суверенитет тигән асылы юҡҡа сыҡҡас, яңы мәсьәләләргә яуап эҙләүсе республика булараҡ йәшәүен дауам итә.\nШуныһы ҡыуандыра, туҡһанынсы йылдарҙағы суверенитет осоро сәйәси-иҡтисади фәндә әлеге баҙар шарттарына яраҡлашыу шарты, урындағы мәсьәләләрҙе үҙаллы хәл итергә өйрәнеү мөмкинлеге итеп ҡабул ителә. Республиканың матур киләсәгенә мин ысын күңелдән ышанам. Бында мин Башҡортостан дәүләтселегенә нигеҙ һалыуҙа ҡатнашҡан мәшһүр шағирыбыҙ Шәйехзада Бабич һүҙҙәренә ихлас ҡушылам:\nХалҡы күрһен сафаһын!\nРеспубликаның һәр кемгә ғәзиз киләсәген яҡынайтыу өсөн, минеңсә, бер нисә шартты үтәү зарур. Иң тәүҙә Башҡортостандың 100 йыл дәүерендә һәр тармаҡта, һәр өлкәлә тупланған ыңғай, ил күләмендә таралған тәжрибәһен барларға һәм киләсәк юлыбыҙҙа үҙебеҙгә таяныс итеп алырға кәрәк. Икенсенән, халыҡты бергә тупларға кәрәк. Бының өсөн алға әйҙәрлек, халыҡтың рухын күтәрерлек оло маҡсаттар булыуы шарт. Унан һуң һәр кемде тыуған төйәгенә беректерерлек, уның тормошон яҡшыртырлыҡ, Башҡортостанда йәшәүгә, ғаилә ҡороуға, балалар үҫтереүгә, донъя көтөүгә тупларлыҡ саралар күрергә кәрәк.\nУйға килгән алға килә, тигәйнек. Үҙебеҙ менән бергә үткәндәге тәжрибәне, ғәҙеллекте, яҡшылыҡты, әүҙемлекте юлдаш итеп алып, Башҡортостандың киләсәге өсөн ең һыҙғанып эшкә тотонорға ваҡыт.\nҺөйләшеү аҙағында Мансур Әнүәр улы: "Һеҙҙең һорауҙарға яуап биреү өсөн мин әле яҙып ятҡан өр-яңы хеҙмәтемдән бер ҡайҙа ла баҫылмаған ҡайһы бер фекерҙәремде, дәлилдәремде килтерҙем. Моғайын, алдағы көндәрҙә беҙ был мәсьәләләргә, башҡа проблемаларға яңынан әйләнеп ҡайтырбыҙ", - тине. Шулай итербеҙ, иншалла. Ә беҙ иһә, ошо көндәрҙә 70 йәшлек юбилейын билдәләгән ил ағаһына ҡотлау һүҙҙәребеҙҙе еткерәбеҙ, уға ныҡлы һаулыҡ, рухи бәрәкәт теләйбеҙ.\nЯҙылған: 28.08.17 | Ҡаралған: 831


Яңы йыл серпантины\n5 Декабрь 2019, 19:10\nРайонда ауыл биләмәләре, предприятиелар һәм ойошмалар араһында майҙансыҡтарҙы иң яҡшы биҙәүгә “Яңы йыл кәйефе” тип аталған конкурс иғлан ителде.\nДекабрь тулыһынса үҙ хоҡуҡтарына инде. Ниһайәт, ер өҫтөн ап-ҡар ҡар ҡапланы, дөрөҫ, әлегә ҡар күп түгел, әммә бөтә ерҙә ҡыш һулышы һиҙелә. Тиҙҙән Яңы йыл байрамы етәсәк һәм уға әҙерлек тулы ҡеүәтенә бара.\nТрадицион Яңы йыл шыршылары майҙандарҙа лайыҡлы урын алды, боҙ ҡаласыҡтарын төҙөү башланды, район хакимиәте башлығы ҡарары менән байрам саралары планы раҫланды. Күп кенә урындарҙа сағыу төҫтәр менән балҡыған гирляндалар эленде, әлшәйҙәр биналарҙы, йорттарҙы биҙәй башланы.\nӘ районда ауыл биләмәләре, предприятиелар һәм ойошмалар араһында майҙансыҡтарҙы иң яҡшы биҙәүгә “Яңы йыл кәйефе” тип аталған конкурс иғлан ителде. 10 декабрҙән 24 декабргә тиклем уҙасаҡ ярышта предприятиелар һәм ойошмаларҙы (биналарҙың алғы яғын, ағастарҙы) биҙәү буйынса – “Яңы йыл серпантины”, шәхси йорттарҙы биҙәү буйынса – “Минең йортомда – Яңы йыл”, ауыл биләмәләре араһында “Минең тылсымлы ҡышҡы ауылым” номинациялары буйынса иң яҡшы майҙансыҡтар билдәләнәсәк. Ә еңеүселәрҙең исемдәре 31 декабрҙә Раевка ауылының Совет майҙанында район Яңы йыл шыршы байрамын асыу тантанаһында иғлан ителәсәк.


Алдағы көндәрҙә республикала һауа торошоноң боҙолоуы көтөлә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:16, 22 января 2021 Йәмғиәт\nАлдағы көндәрҙә Башҡортостанда һауа торошоноң боҙолоуы көтөлә. Синоптиктар мәғлүмәте буйынса, 23, 24, 25 ғинуарҙа республикала һауа торошона йылы фронт йоғонто яһай. Шәмбе, 23 ғинуарҙа, ҡайһы бер райондарҙа һауа температураһының иртәнге сәғәттәрҙә -32 градусҡа тиклем түбәнәйеүе көтөлә. Төндә һәм иртән юлдарҙа томан булыуы мөмкин.\n24 һәм 25 ғинуарҙа ҡар, епшек ҡар, ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы, урыны менән елдең тиҙлеге секундына 17 метрға тиклем көсәйеүе, боҙлауыҡ, сымдарға һәм ағастарға ҡар һырыуы ихтимал. Юлдарҙа ҡар һырынтылары, тайғаҡ. Көндөҙ температура 0, -5 градус була.\nЮл хеҙмәттәре алыҫ сәфәрҙәрҙе күсерергә кәңәш бирә һәм ҡатмарлы һауа шарттарында автотранспорт менән идара итеү манераһын үҙгәртергә кәрәклеген иҫкә төшөрә.\n«Тиҙлек режимын, хәүефһеҙ дистанцияны һаҡлау, маневр яһағанда һәм машинаны туҡтатҡанда һағыраҡ булыу фажиғәне булдырмаҫҡа ярҙам итер. Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы һаҡлағыҙ!», — тип мөрәжәғәт итте Башҡортостан Республикаһының Юл хужалығы идаралығы халыҡҡа.\nМахсус хеҙмәттәрҙе саҡырыу өсөн берҙәм телефон — 112.\nБашҡортостан Республикаһы Юл хужалығы идаралығының диспетчер хеҙмәте тәүлек әйләнәһенә эшләй: 8-927-955-11-00.


Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы Йәштәр инновация форумы Өфөлә Рәсәйҙең бөтә эре ҡалаларынан вәкилдәрҙе йыясаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nШанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы Йәштәр инновация форумы Өфөлә Рәсәйҙең бөтә эре ҡалаларынан вәкилдәрҙе йыясаҡ\n11:08, 19 сентября 2014 Йәмғиәт\n18 сентябрҙә Башҡортостан Хөкүмәтендә Өфөлә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәренең Йәштәр инновация форумына әҙерлек һәм үткәреү мәсьәләләрен тикшерҙеләр. Ул 7-10 октябрҙә уҙасаҡ.\nВице-премьер Салауат Сәғитовтың әйтеүе буйынса, республика 2015 йылда алдағы ШОС һәм БРИКС саммиттарына әҙерләнеүҙә йәштәргә ҙур иғтибар бүлә. Форумда Рәсәйҙең бөтә эре ҡалаларынан вәкилдәр ҡатнашасаҡ, тип күҙаллана. Әлегә 16 заявка ҡабул ителгән, әммә һандар үҫәсәк, тигән ышаныста ойоштороусылар.\nРәсәй йәштәре союзы рәйесе Павел Красноруцкий билдәләүенсә, форумды юғары кимәлдә уҙғарыу планлаштырыла. «Өфөнөң әҙерлек кимәле юғары. Сара, Владимир Путин ҡул ҡуйған, Рәсәйҙең Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһында рәйеслек иткән планға инә», — тине йәштәр лидеры.\n«Башҡортостанға Ҡаҙағстандан, Үзбәкстандан, Тажикстандан, Ҡырғыҙстандан һәм Ҡытайҙан бишешәр вәкил киләсәк. Программаны әҙерләүҙә «Сколково» инновация үҙәге, Стратегик инициативалар агентлығы, Рәсәй венчур компанияһы эксперттары, шулай уҡ инвестиция компаниялары вәкилдәре һәм шәхси инвесторҙар йәлеп ителгән, — тип билдәләне Рәсәй йәштәр союзының Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм инновация эшмәкәрлеге департаменты етәксеһе Татьяна Селивёрстова. — Инвестиция сессиялары барышында проекттарҙы баһаларҙай потенциаль инвесторҙарҙы йәлеп итә алыу бик мөһим. «Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы киңлегендә фән һәм инновациялар өлкәһендә хеҙмәттәшлекте үҫтереү» темаһы буйынса түңәрәк өҫтәл сиктәрендә, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәре эшендә кәңәш ителәсәк, резолюция ҡабул итеү күҙҙалана. Беҙҙең алда проекттарҙы финанслауҙа йәлеп итеү буйынса механизмдар һәм институттар ҡарау бурысы тора, был йүнәлештә проблемалар һәм уңышлы тәжрибә тураһында һөйләшәсәкбеҙ. Остазлыҡ институты ҡараласаҡ».\nЙәштәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе советнигы Рената Абдуллина, Өфөгә күргәҙмә үткәреү өсөн дәрәжәле Зворыкин премияһының алты еңеүсеһе киләсәк, улар уникаль уйлап сығарылған нәмәләрҙе күрһәтәсәк, тип билдәләне. Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары шулай уҡ икешәр инновация проектын күрһәтеү мөмкинлегенә эйә буласаҡ.\nПроекттар конкурсы һөҙөмтәһе буйынса «Иң яҡшы инновация продукты», «Иң яҡшы инновация проекты», «Иң яҡшы инновация идеяһы» кеүек номинацияларҙа өсөшәр еңеүсе билдәләнәсәк.\nЕңеүселәр Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәренең Йәштәр инновация форумы эксперт советының өс дәрәжәлә сертификатын һәм рекомендациялы хатын аласаҡ, тип хәбәр иттеләр «Өфө-2015» ШОС һәм БРИКС офис-төркөмөнөң матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: шос,йәштәр,йәштәр эшҡыуарлығы мәктәбе


Башҡортостан фермерҙарына консультатив ярҙам ойошторола - Bash.News\nБашҡортостан фермерҙарына консультатив ярҙам ойошторола\nБашҡортостан фермерҙарына консультатив ярҙам ойошторола https://bash.news/news/89009_bashortostan_fermeraryna_konsultativ_yaram_ojoshtorola\n30 ғин 2019, 00:03\nШаран районы фермерҙары тармаҡ алдында торған мәсьәләләрҙе һәм үҫеш юлдарын өйрәнде. Районда 96 фермер хужалығы, 5 ауыл хужалығын етештереү предприятиһы эшләй, 55 хужалыҡ малсылыҡ менән үҫемселекте бергә алып бара. 5 ауыл хужалығы предприятиеһы 3 миллион һум күләмендә грант алған. Ғаилә фермаһы йүнәлешен һайлаусылар ҙа ярҙамһыҙ ҡалмаясаҡ, тип билдәләнде конференцияла.\nШаран фермерҙары сифатлы продукция етештереүҙе һәм ауыл хужалығы кооперативтарын һөҙөмтәле эшләүен маҡсат итеп ҡуя. Районда баҡсасылыҡ, һөт етештереү, хеҙмәттәр күрһәтеү сфералары киң үҫеш алған. Киләсәктә лә был өлкәләр табышлы эшләйәсәк, ә грант алған хужалыҡтар һәм кооперативтар аҡсаны тиненә тиклем маҡсатлы тотонасаҡ.\nАльберт Минлин, Шаран районы мәғлүмәт-консультация үҙәге директоры: “Яңы эш башлаған фермерҙарға ярҙам күрһәтәбеҙ, ә ғаилә фермаһын асырға теләүселәр ҙә етерлек, уларҙы ғариза яҙғандан алып барлыҡ документация тултырғансы консультациялар үткәрәбеҙ”.


Башҡортостан журналистары "Бөтә Рәсәй" форумында ҡатнаша // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан журналистары "Бөтә Рәсәй" форумында ҡатнаша\n17:41, 28 сентября 2009 Йәмғиәт\nБыл көндәрҙә Сочиҙа, "Дагомыс" сәләмәтләндереү комплексында, "Бөтә Рәсәй-2009" ХIV Халыҡ-ара журналистар фестивале үтте. Унда Башҡортостан киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең ҙур делегацияһы ҡатнаша.\n25 сентябрҙә фестивалде рәсми асыу үткәрелде, унда Сочи мэры Анатолий Пахомов, Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Всеволод Богданов, Халыҡ-ара журналистар федерацияһы рәйесе Джим Бумела, шулай уҡ Европа, АҠШ һәм Канада журналистар ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.\nБөгөн Рәсәй журналистары конгресы үтә, унда "Матбуғатҡа нимә булды? Матбуғатты нимә көтә?" темаһы тикшерелә. Иртәгәгә эшлекле осрашыуҙар, район һәм ҡала гәзиттәре редакторҙары кәңәшмәһе, ә көндөң икенсе яртыһында фестивалде тантаналы ябыу планлаштырылған.


«Әсәйем янымда, тик ул интернетта» » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » «Әсәйем янымда, тик ул интернетта»\nБөгөн йәмғиәттең интернетҡа бәйлелеге хаҡында күп яҙыла, психологтар тарафынан был проблеманан сығыу юлдары тәҡдим ителә. Сирек быуатҡа яҡын мәғариф арбаһы йөгөн тартыусы педагог булараҡ, минең дә был хаҡта фекерем бар. Ысынлап та, йәш быуын ғына түгел, хәҙер йәш ата-әсәләр ҙә виртуаль донъяға баштан-аяҡ сумырға әҙер тора. Берәү ҙә һәр көн үҙенең интернетҡа бәйле булыуын танмаясаҡ, әлбиттә, барыһы ла, заман башҡа – заң башҡа, был ғәҙәти күренеш тип яуаплаясаҡ. Ә баланың психикаһы ата-әсәнең компьютер алдынан китмәүен, гаджетты ҡулынан төшөрмәүен нисек ҡабул итә? Бының менән баланың аңына ысынлап та зарар килеүен барыһы ла төшөнәме икән?\nБала үҫә барған һайын үҙенә күберәк иғтибар талап итә. Тәүге айҙарҙа тамаҡ туйҙыра ла күп ваҡыт йоҡлай – йәш әсәгә интернетҡа инеү мөмкинлеге тыуа, буш сәғәттәрен ул социаль селтәрҙәрҙә, интернет форумдарҙа уҙғара. Нисек инде башҡа әсәләр менән тәжрибә уртаҡлашмай ҡалаһың, ғөмүмән, кем ҡайҙа барған, ҡунаҡ булған, ниндәй күлдәк һатып алған – фотоларҙы инеп ҡарау теләге күңелде ҡытыҡлап тик тора! Баланың тәүге өс йылы – уның тормошондағы иң мөһим осор. Тап ошо ваҡытта ул шәхес булараҡ формалаша, тирә-яҡ мөхит менән хәленән килгәнсә таныша, бындай яуаплы мәлдә әсә ярҙамы мотлаҡ. Баланың алдына тауҙай уйынсыҡ өйөп, үҙе интернетҡа сумған әсәнән ниндәй ярҙам көтөргә һуң? Әллә ниндәй үҫтереүсе уйынсыҡтар әсә менән баланың уйынын алмаштыра алмай.\nСелтәрҙә баланың һүрәттәрен йыш ҡуйған, һәр аҙымын яҡтыртып барған, үҙен яҡшы яҡтан күрһәтергә тырышҡан, ә ысынында дөрөҫ тәрбиә бирмәгән йәш ата-әсәләр интернетҡа бәйлелек арҡаһында балаһына ҡысҡыра, һуға, компьютер янынан ҡыуып ебәрә. Ошо минутта бәләкәс үҙен бер кемгә лә кәрәкмәгән, ташландыҡ итеп тоя, киләсәктә был кәмһенеүҙәр баланың үҙ-үҙенә йомолған, ышанысһыҙ булыуына килтерәсәк. Ата-әсәһенең интернетта оҙаҡ ваҡыт уҙғарыуын күреп өйрәнгән бала шулай булырға тейеш тип үҫәсәк. Тиҙҙән үҙе лә был йоланы тота башлаясаҡ. Ә интернетҡа бәйлелектең бөгөн үҫмерҙәр именлегенә зыян, негатив килтереүе үҙе бер оло проблема. Күп ваҡытын онлайн-уйындарға бағышлаған бала тора-бара бер миҙгелгә генә интернетһыҙ ҡалыуҙы күҙ алдына ла килтермәй. Уның өсөн тормош туҡтап ҡалған кеүек була. Был күңелһеҙ хәлдәрҙе булдырмау өсөн ата-әсәләргә эште үҙҙәренән һәм бала биләүҙә үк башларға кәрәк.\nИнтернет донъяһында ултырып, балағыҙҙың иң мөһим миҙгелдәрен үткәреп ебәрмәгеҙ. Саф һауала уйындар, урманға сәйәхәт, балалы йортҡа ҡунаҡҡа барыу йәки саҡырыу – был сабыйға ғына түгел, өлкәндәргә лә файҙалы. Интернет булырға тейеш, әлбиттә, тик сабыйға зарар килтермәгән күләмдә генә.\nБеҙ, уҡытыусылар, баланы имтиханға ғына түгел, тормошҡа ла әҙерләргә бурыслы. Тик һуңғы йылдарҙа педагогтар өсөн уйлап табылған яҙыу-һыҙыу эштәре бик күп ваҡытты ала. Йәшерен-батырын түгел, күп осраҡта уҡыусы менән күҙгә-күҙ ҡарашып һөйләшергә лә форсат юҡ. Күптән түгел РФ мәғариф һәм фән министры Ольга Васильева: “Уҡытыусылар тиҙҙән ни бары өс документ – класс журналы, көндәлектәр һәм уҡытыу программаһын ғына тултырасаҡ”, – тип шатландырҙы. Тимәк, уҡыусыларҙың күңеленә белем орлоҡтарын сәсеүҙән тыш, уларға тормош һуҡмаҡтарында дөрөҫ юлды һайларға ярҙам итеү өсөн ҡулай буласаҡ, тип һөйөндөм.\n...Балалар майҙансығындағы ҡатын элекке уҡыусым булып сыҡты, уның менән апаруҡ гәпләшеп ултырҙыҡ. Өсәүләшеп “Алырымҡош менән Бирмәмҡош” һәм башҡа уйындарҙы уйнап алдыҡ. Бәләкәстең нисек шатланғанын күрһәгеҙ! Иң ҡыуаныслыһы, минең киҫәтеүемде йәш әсә аңлап ҡабул итте, балаһына күберәк иғтибар бүлергә һүҙ бирҙе.\nСығыу ваҡыты 20-04-2017, 13:51 | Ҡаранылар: 490


Өфөлә социаль найм буйынса торлаҡ төҙөлә башлаясаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә социаль найм буйынса торлаҡ төҙөлә башлаясаҡ\n15:44, 20 февраля 2012 Йәмғиәт\nӨфөлә социаль найм буйынса торлаҡ төҙөлә башлаясаҡ. Был хаҡта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Вся Уфа» телеканалында «тура бәйләнеш» барышында хәбәр итте.\nУның һүҙҙәренсә, муниципаль йәки республика бюджеттары иҫәбенә бюджет өлкәһендә эшләүсе хеҙмәткәрҙәр өсөн социаль торлаҡ төҙөләсәк. Файҙаланыуға ул бушлай тапшырыласаҡ. Кеше билдәле бер өлкәлә, мәҫәлән, мәғариф йәки һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә, эшләгән осорҙа фатир уныҡы тип иҫәпләнәсәк.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, бындай фатир биреү тәжрибәһе Мәскәүҙә киң таралған, һәм һуңғы ваҡытта ул бөтә ил кимәленә лә сыға башланы.\nТеги: торлаҡ, башҡортостан президенты, тура эфир


“Минең әкиәт” конкурсы\n22 Ноябрь 2021, 10:15\nБашҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды Башҡортостан Республикаһының Мәғариф һәм фән министрлығы менән берлектә Башҡорт теле көнөнә арналған "МИНЕҢ ӘКИӘТ" конкурсын иғлан итә.\nКонкурс башҡорт телендә әкиәт яҙыусыларға тәғәйенләнгән. Ҡатнашыусылар йәш кимәле буйынса 18 йәшкә тиклем һәм 18 йәштән өлкәндәргә бүленә.\n- Яңы, үҙенсәлекле сюжет;\n- күләме буйынса әкиәт 3 биткә тиклем, Times New Roman шрифты, 14 кегль, 1,5 интерваллы булырға тейеш.\nЭштәрҙе ебәргәндә беренсе битендә әкиәттең исемен,үҙегеҙҙең исем-шәрифегеҙҙе тулыһынса, йәшегеҙҙе, тыуған ерегеҙҙе, электрон почтағыҙҙы һәм телефон һандарығыҙҙы яҙырға онотмағыҙ. Әкиәттәр moya.skazka.00@mail.ru адресы буйынса 5 декабргә тиклем ҡабул ителә. Шулай уҡ эштәрегеҙҙе социаль селтәрҙә #МинеңӘкиәт2021 хештегы менән һалыу мотлаҡ.\nӘкиәттәр баһалама ағзалары күҙлегенән үткәс, бер ПДФ форматҡа йыйылып, социаль селтәрҙәрҙә һәм мәктәптәргә таратыла. Иң шәп әкиәттәр республика балалар гәзит-журналдарында баҫыласаҡ.\n#БашФонд #Башкортостан #МинеңӘкиәт2021 #БашҡортТелеКөнө


Ҡар яуа ғына...\n24 Ғинуар 2020, 16:39\nХалыҡ теге йәки был проблемаларҙы хәл итеүҙәрен һорап, район башлығы Марс Кашаповтың социаль селтәрҙәге шәхси битенә яҙа. Көн һайын тиерлек ҡар яуғанлыҡтан, бөгөн күптәрҙе юл таҙартылыу мәсьәләһе борсой.Малаяҙ ауылында йәшәүсе бер ҡатын Коммунистик урамындағы күперҙә юл таҙартылмағанын белдерҙе. Салауат ауыл биләмәһе башлығы Светлана Кузнецова һуңғараҡ ҡатынға яуап биреп, күперҙең ҡарҙан таҙартылыуын әйтте.Әйткәндәй, Марс Фәррәх улы райондың ҡар таҙартыу техникаһы юғары әҙерлектә эшләүен һәм бар һорауҙар менән уға мөрәжәғәт итеүҙәрен белдерҙе.\nХалыҡ теге йәки был проблемаларҙы хәл итеүҙәрен һорап, район башлығы Марс Кашаповтың социаль селтәрҙәге шәхси битенә яҙа. Көн һайын тиерлек ҡар яуғанлыҡтан, бөгөн күптәрҙе юл таҙартылыу мәсьәләһе борсой.\nМалаяҙ ауылында йәшәүсе бер ҡатын Коммунистик урамындағы күперҙә юл таҙартылмағанын белдерҙе. Салауат ауыл биләмәһе башлығы Светлана Кузнецова һуңғараҡ ҡатынға яуап биреп, күперҙең ҡарҙан таҙартылыуын әйтте.\nӘйткәндәй, Марс Фәррәх улы райондың ҡар таҙартыу техникаһы юғары әҙерлектә эшләүен һәм бар һорауҙар менән уға мөрәжәғәт итеүҙәрен белдерҙе.


Башҡортостанда 72 мең ғаиләгә 100 мең аҙыҡ-түлек пакеты тапшырыла\n17 Апрель 2020, 17:30\nБашҡортостандың 72 мең аҙ тәьмин ителгән ғаиләһенә 100 мең аҙыҡ-түлек пакеты тапшырыла. Уларҙы республика предприятиелары — Урал тау-металлургия компанияһы һәм Башҡортостан сода компанияһы бүлгән 70 миллион һум аҡсаға әҙерләйҙәр. Был хаҡта республика башлығы Радий Хәбиров муниципалитет башлыҡтары менән кәңәшмәлә белдерҙе.\nХөкүмәт вице-премьеры Ленара Иванова пакетттарҙың аҙ тәьмин ителгәндәрҙең ниндәй төркөмдәренә йүнәлтеләсәген әйтте. Улар – ай һайын балалар пособиеһы алыусылар. 1 апрелгә бындай ғаиләләр — 72 мең, уларҙа 165 меңдән ашыу бала йәшәй.\nРадий Хәбиров һүҙҙәренсә, әгәр ғаиләлә бер нисә бала тәрбиәләнһә, аҙыҡ-түлек пакеты ла шунса була.\n«Хакимиәт башлыҡтарынан аҙыҡ-түлектең һаҡланыуын тәьмин итеү һорала, — тип билдәләне республика башлығы хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Урал Килсенбаев. — Продукцияның 80 проценты Башҡортостанда етештерелгән».\nХалыҡҡа тәүге пакеттар 23 апрелдә таратыла, график буйынса барыһы ла хакимиәт башлыҡтарына еткерелә. 1 майға тиклем бөтәһе лә аҙыҡ-түлек пакеттарын алырға тейеш.\n«Кешеләр ас ултырмаһын! Һәр береһенә барып етергә кәрәк», — тип йомғаҡ яһаны Радий Хәбиров. Республика башлығы муниципалитет етәкселәренә улар үҙ биләмәләрендәге һәр хәбәргә иғтибар итергә һәм ҡарар ҡабул итергә тейешлеген иҫкә төшөрҙө.


Шаҡша янында өс еңел һәм ике йөк машинаһы бәрелешкән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nШаҡша янында өс еңел һәм ике йөк машинаһы бәрелешкән\n12 июля 2017 — 15:53 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә күп машина ҡатнашлығындағы авария билдәнгән тиҙлекте һаҡламау сәбәпле килеп сыҡҡан. Был хаҡта бөгөн юл инспекторҙары хәбәр итте. Шаҡша янында өс еңел һәм ике йөк машинаһы бәрелешкәйне. Йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Тик машиналар ғына зыян күргән.


БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ултырышында төп мәсьәләләрҙең береһе булып Министрҙар кабинетындағы үҙгәртеүҙәр торҙо. БР Хөкүмәте Премьер-министры Рафаэль Байдәүләтов БР Президенты указдары менән вазифаһынан бушатылды, Салауат Юлаев ордены менән наградланды һәм РФ Федерацияһы ағзаһы - Башҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡарма органынан вәкил итеп тәғәйенләнде. БР Хөкүмәтенең яңы Премьер-министры итеп Рәхимов БР ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры Раил Сарбаевты тәғәйенләргә тәҡдим итте.\nДәүләт Йыйылышы депутаттары алдында сығыш яһап, Байдәүләтов:\n- Киң мәғлүмәт сараларында мине йыш ҡына "оҙон ғүмерле сәйәсмән" тип атайҙар. Был минең өсөн ғорурланырлыҡ билдәләмә. Туғыҙ йылдан ашыу Премьер-министр вазифаһында - был, ысынлап та, билдәле бер һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн ҙур осор. Был ваҡыт эсендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҙур эштәр башҡарҙы. Социаль-иҡтисади үҫеш һөҙөмтәләре тураһында беҙ Башҡортостан Президентына һәм БР Дәүләт Йыйылышына йыл һайын хәбәр итеп торҙоҡ.\nХалыҡтың бөгөнгө матди һәм рухи ҡиммәттәре күктән төшмәгән бит. Улар - бөтә халҡыбыҙ хеҙмәте һөҙөмтәһе. Республикабыҙ Президенты үткәргән сәйәси һәм иҡтисади курс арҡаһында Башҡортостан илдә иҡтисади ныҡлы, социаль имен, йылдам үҫешкән төбәктәрҙән һанала.\nМин Президентыбыҙҙың берҙәм командаһында эшләү мөмкинлеге биргән өсөн яҙмышыма рәхмәтлемен. Мортаза Ғөбәйҙулла улы яғынан һәр саҡ иптәштәрсә аңлашыу, ярҙам һәм яҡлау таптым. Бының өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт, хөрмәтле Мортаза Ғөбәйҙулла улы, - тине.\nРафаэль Байдәүләтов Сарбаев Раил Сәлих улын БР Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһына тәғәйенләнеүе менән ҡотланы һәм уға уңыштар теләне.\n- Йәш булыуына ҡарамаҫтан, Раил Салих улы етди хужалыҡ һәм идара итеү эшмәкәрлеге мәктәбен үтте, - тине Байдәүләтов. - Ул Ейәнсура районы, һуңынан Сибай хакимиәте башлығы булып эшләне. Башҡортостан Республикаһының ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры вазифаһында үҙен компетентлы идара итеүсе итеп күрһәтте. Уның етәкселегендә Хөкүмәт инновацион иҡтисадты үҫтереү, инвестициялар йәлеп итеү һәм халыҡтың тормош кимәлен артабан яҡшыртыу кеүек мөһим йүнәлештәрҙә республика ҡаҙаныштарын арттырыр, тип ышанам.\nШулай уҡ Байдәүләтов Президентты, Дәүләт Йыйылышын, республика Хөкүмәтен, яңы сифатта ул Башҡортостандың күп милләтле халҡы именлеге хаҡына артабан да хеҙмәт итергә әҙер, тип ышандырҙы.\nРаил Сарбаев республика башлығына үҙенә күрһәткән ҙур ышаныс өсөн рәхмәт белдерҙе.\n- Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә етәкселек итеү тәҡдимен мин аванс рәүешендә ҡабул итәм, уны мин эшләп түләргә тейешмен, - тине Раил Салих улы. - Эште мин буш урында башламайым. Республика иҡтисадта, социаль өлкәлә ныҡ алға китте. Сәйәси система үҫешә. Бында, һис шикһеҙ, туғыҙ йылдан ашыу БР Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһында эшләгән Рафаэль Байдәүләтовтың хеҙмәте ҙур.\nБР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев ултырышта ҡатнашыусылар алдында Башҡортостан Республикаһы Президентына БР Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһына Раил Сарбаевты тәғәйенләүгә ризалыҡ биреүе тураһында ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Үҙ сиратында, республика Президенты Мортаза Рәхимов Раил Сарбаевты БР Хөкүмәте Премьер-министры итеп тәғәйенләү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы.\nБынан һуң Константин Толкачев Рафаэль Байдәүләтовҡа БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Почет грамотаһын һәм исемле сәғәт тапшырҙы.


Йәшлек менән осрашыу\n11 Февраль 2019, 20:55\nЙыл һайын февралдең беренсе шәмбәһендә Ҡаныҡай ауылы мәктәбе үҙенең сығарылыш уҡыусыларын ҡаршы ала\nМәктәпте тамамлағандарҙың күбеһе инде хәҙер төрлө ҡалалар һәм илдәр буйлап таралышҡан. Әммә был көндө барыһы ла бал саҡтар ыһәм йәшлектәре, тормоштарында иң бәхетле һәм мәҡәтһеҙ осор уҙған кесе ватанына ҡайтырға тырыша.\nБлы көн кешеләрҙе яҡынайта, үпкәләү һәм талаштарҙың барыһы ла онотола. Барыһы ла бер-береһен күрергә ысын күңелдән шат һәм осрашыу, мөғжизә көткәндәй, тыуған мәктәбенә ашыға...\nМәктәп уҡыусылары байрам концерт ыойошторҙо, унда шиғырҙар, йырҙар яңғыраны, бейеүҙәр ҙә, ҡыҙыҡлы юмористик сығыштар ҙа булды. Уҡыусылар төрлө йылдарҙа мәктәпте тамамлаған уҡыусыларҙың фотоларв менән видеороликтар, стедтар әҙерләгәйне.\nМәктәп директоры Фәнүзә Әмирйән ҡыҙы барыһын да байрам уңайынан ҡотлап үтте һәм мәктәптең тормош-көнкүреше һәм уңыштары тураһында һөйләне. Концерт номерҙары ҡунаҡтарҙың сығыштары менән үрелеп барҙы. Мәктәп уҡыусылары иһә лирик йырҙар бүләк итте. Бикҡол Советы ауыл биләмәһе башлығы Ришат Әхмәтшин мәктәп коллективына башҡарылған эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм был күркәм сараға килеүселәрҙе тыуған мәктәптәрен онотмаҫҡа саҡырҙы. Ғүмерҙәрен балаларға белем биреүгә арнаған мәғариф ветерандарының да иҫкә алыр нәмәләре күп ине, шулай уҡ беҙҙең арала булмағандарҙы хөрмәтләп телгә алды улар. Осрашыуға килгәндәр, ғәҙәттәгесә, бүләк тапшырҙы һәм үҙҙәренең сығыштары менән һөйөндөрҙө.\nЭлгәре мәктәп уҡыусылары мәктәп коридоры буйлап үтте, уҡытыусылар бүлмәһендә ойошторолған фотоһүрәттәр музейында булды, үҙҙәренең парталар ыартына ултырып алды, уҡытыусылар менән аралашты. Ташып торған хистәр шатлыҡ та, моңһоулыҡ та өҫтәне. Иң мөһиме – битараф кеше булманы. Сөнки мәктәп күптәр өсөн үҙаллы тормошҡа старт майҙансығы булды.\nҠаныҡай урта мәктәбенең тәрбиәүи эштәре буйынса директор урынбаҫары.


Ҡасандыр нәскиҙән туп яһап уйнаһа... бөгөн донъяның иң данлыҡлы футболсыларының береһе!\n8 Июнь 2018, 12:27\nӘлеге мәлдә бар мосолмандар изге Рамаҙан айын билдәләй. Баҡһаң, данлыҡлы футболсылар араһында ла Ислам дине ҡушҡанса йәшәгәндәр юҡ түгел...\nРәсәйҙә футбол буйынса донъя чемпионаты башланырға күп тә ҡалманы. Тиҙҙән көйәрмәндәребеҙ был спорт төрөндә иң ҙур уңышҡа өлгәшкән футболсыларҙы яҡындан күрәсәк. Араларында бөтә донъяға билдәле Леонель Месси, Криштиану Роналду, Луис Суарес, Гонсало Игуаин, Поль Погба, Серхио Рамос, Жерар Пике, Давид де Хеа кеүектәр ҙә буласаҡ. Әммә бөгөн һүҙебеҙ улар тураһында түгел. Әлеге мәлдә бар мосолмандар изге Рамаҙан айын билдәләй. Баҡһаң, данлыҡлы футболсылар араһында ла Ислам дине ҡушҡанса йәшәгәндәр юҡ түгел. Әйҙәгеҙ шуларҙың иң-иңдәре менән танышып үтәйек әле.\n29 йәшлек был ярымһаҡсыны бөгөн футбол донъяһында белмәгән кеше юҡтыр. Ни тиһәң дә, Англияның “Арсенал” командаһы өсөн байтаҡ йылдар уңышлы сығыш яһай бит. Германияның йыйылма командаһында ла алмаштырғыһыҙ уйынсыға әүерелде. Милләте буйынса – төрөк. 1988 йылда Гельзенкирхен ҡалаһында донъяға килә һәм алты йәшенән футбол менән шөғөлләнә башлай. Һөҙөмтәлә уңыш көттөрмәй – өмөтлө үҫмер менән “Шальке-04” клубы килешеү төҙөй. Һуңынан “Вердер” клубы өсөн уңышлы сығыш яһай. 2010 йылда бөтә донъяға билдәле “Реал” (Мадрид ҡалаһы) клубына күсә. Тәүге йылда уҡ Чемпиондар лигаһында иң яҡшы ассистент тип табыла, ә 2012 йылда Испания чемпионатының (Примераның) чемпионы исемен яулай. Шул уҡ йылда Германияның иң яҡшы футболсыһы исеменә лә лайыҡ була. Бер йылдан иһә Лондондың “Арсенал” клубы менән килешеү төҙөй. Шулай уҡ Германияның йыйылма командаһының да алмаштырғыһыҙ уйынсыһы – 87 уйында 22 гол индереүгә өлгәшкән. 2014 йылда Бразилияла үткән донъя чемпионатында Германия командаһы составында алтын миҙал яуланы.\nМесут Озил бик динле кеше – Ҡөрьән уҡый, көнөнә биш ҡабат намаҙ ҡыла. 2016 йылда мосолмандар өсөн изге Мәккә ҡалаһында булған.\n“Манчестер сити” клубының 27 йәшлек ярымһаҡсыһы Илкай Гюндоган Месут Озил менән бер ҡаланан. Ул да сығышы буйынса төрөк. Әммә, Месуттан айырмалы рәүештә, үҫмер саҡта уға бер нисә клубты алмаштырырға тура килә – Илкайҙан уңышлы футболсы сығырына ышанып етмәйҙәр. Мәҫәлән, “Шальке-04” клубында бер йыл шөғөлләнгәндән һуң, унан баш тартырға ҡарар итәләр. Профессиональ кимәлдә ул “Бохум-2” командаһы өсөн сығыш яһай башлай. 2009 йылда уны “Нюрнберг” клубы 850 мең евроға һатып ала. Уның менән Илкай Бундеслигаға (юғары дивизионға) сығыуға өлгәшә. Егеттең уңыштарын Дортмунд ҡалаһының “Боруссия” клубы ла шәйләмәй ҡалмай. Уйынсыны һатып алыу өсөн был клуб дүрт миллион евро сығарып һала. Илкай “Боруссия” өсөн 2016 йылға тиклем уңышлы сығыш яһай – Бундеслигала чемпион исемен һәм Германия кубогын яулауға өлгәшә. Һуңынан 27 миллион евроға “Манчестер сити” клубына күсә. Үкенескә күрә, бында уға уңышлы сығыш яһау өсөн йыш йәрәхәтләнеүе ҡамасаулай. Шулай ҙа уның менән быйыл Англия чемпионы исемен яулай алды. Әйткәндәй, Илкай, шулай уҡ йыйылма команда өсөн сығыш яһаған Месут Озил менән Эмре Джандан айырмалы рәүештә, Германияның гимнын һәр ваҡыт йырлай икән.\nГермания йыйылма командаһы өсөн сығыш яһаған тағы бер төрөк – 24 йәшлек Эмре Джан әлеге мәлдә “Ливерпуль” командаһының ярымһаҡсыһы. Ул 1994 йылда Франкфурт-на-Майне ҡалаһында донъяға килгән. Үҫмер саҡта “Блау Гельб”, “Айнтрахт”, “Бавария” командалары өсөн уйнай. Һуңынан “Бавария”ның төп командаһы менән килешеү төҙөй. Әммә бер аҙҙан “Байер” клубына күсә. Бер йыл бында уйнағандан һуң уны 10 миллион евроға “Ливерпуль” клубы һатып ала.\nӘйткәндәй, Эмреға Төркиә йыйылма командаһы өсөн сығыш яһарға ла тәҡдим иткәндәр, әммә егет тап Германия өсөн уйнарға теләк белдергән. Уның составында былтыр Рәсәйҙә үткән Конфедерациялар кубогын яулауға өлгәште.\n“Ливерпуль” командаһының 26 йәшлек һөжүмсеһе быйыл 28 уйында 10 гол индереп һәм 8 һөҙөмтәле пас биреп өлгөргән. Әммә был уңышҡа юл еңелдән булмай. Садьо Сенегалдың бәләкәй генә Бамбали тигән ауылында үҫә. Бер йортта ун кеше йәшәйҙәр, улар менән шул иҫәптән бабайының да ғаиләһе көн итә. Садьоның атаһы урындағы мәсеттең имамы вазифаһын башҡара. Малайға ун йәш булғанда Сенегалдың йыйылма командаһы Японияла үткән донъя чемпионатының сирек финалына үтә. Әлбиттә, футбол ене Бамбали малайҙарына ла ҡағыла һәм бөтәһе лә бында туп тибә башлай. Шул саҡта араларында иң һәләтлеһе Садьо икәнлеге асыҡлана. Әммә туғандары уның футбол менән шөғөлөнә ҡаршы сыға, тормошта кәрәкле һөнәр алыуын теләй. Садьо аптырап ҡалмай – хыялына өлгәшеү өсөн ауылынан 800 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Дакар ҡалаһына ҡасып китә. Әммә үҫмерҙе атаһы менән әсәһе бер аҙҙан табып кире алып ҡайта. 15 йәше тулғас, маҡсатҡа ынтылышы көслө егетте бөтә ауыл менән аҡса йыйып, Дакарҙағы футбол академияһына оҙаталар. Әммә атаһы ла, әсәһе лә улдарының футболсы булып китеренә ышанмай. Шулай ҙа бер аҙҙан ул Францияның “Метц” клубы иғтибарына эләгә. Улар талантлы футболсы менән килешеү төҙөргә ҡарар итә. Һуңынан Австрияның “Ред Бул”, Англияның ”Саутгемптон” клубы өсөн уңышлы уйнай. Англия чемпионатында иң тиҙ хет-трик яһай – ҡаршы яҡҡа өс туп индереү өсөн уға ни бары 2 минут та 56 секунд ҡына талап ителә! Садьо тиҙҙән Сенегалдың йыйылма командаһына ла саҡырыла. 2016 йылда уны 37 миллион евроға “Ливерпуль” командаһы һатып ала.\nСадьо Мане һаман да дини кеше булып ҡала, көнөнә биш мәртәбә намаҙ ҡыла. “Сенегалда мосолмандар бөтә халыҡтың 90 процентын тәшкил итә. Әммә христиандар менән иңгә-иң терәшеп йәшәйбеҙ, мәҫәлән, минең иң яҡын Люк исемле дуҫым да ошо динде тота ине, бер-беребеҙгә йыш ҡына ҡунаҡҡа йөрөнөк”, – тип һөйләй билдәле футболсы бөгөн. Үҙенең ауылында мәсетте төҙөкләндереүгә лә аҡса йәлләмәгән. Ситтә йәшәһә лә, көн һайын атаһы һәм әсәһе менән телефон аша аралашып тора.\n“Челси” клубының һәм Франция йыйылма командаһының 27 йәшлек ярымһаҡсыһы Париж ҡалаһында донъяға килә. Атаһы менән әсәһе сығышы буйынса Мали дәүләтенән. Әйткәндәй, бер нисә йыл элек кенә был футболсы бик күптәргә билдәһеҙ ине. Ул туғыҙ йыл дауамында “Сюрен” командаһында шөғөлләнә, һуңынан “Булонь” клубына күсә. “Ул ваҡытта футбол минең төп һөнәремә әйләнер тигән ышаныс булманы. Берәү ҙә минең менән килешеү төҙөргә теләмәне. Шуға ла мин белем алыуымды дауам иттем. Ике йыл буйы бухгалтерға уҡыным”, – тип хәтерләй ул осорҙо Нголо. Йыш ҡына уңышҡа уның бәләкәй буйы һәм сибек кәүҙәле булыуы ҡамасаулай. Шулай ҙа бер аҙҙан 3-cө Лигала (Франция чемпионатының өсөнсө дивизионы) сығыш яһаған “Булонь” уның менән килешеү төҙөргә ҡарар итә. Был Нголо Кантеның профессиональ футболға етди аҙымы була. Бер йылдан “Кан” клубы өсөн сығыш яһай башлай һәм уның менән юғары дивизионға сығыу бәхетенә өлгәшә. Уның уйынын бик күп белгестәр йыл асышы тип билдәләй һәм егетте Франция йыйылма командаһына саҡырыуҙарын һорай. 2015 йылда уны 8 миллион евроға Англияның “Лестер сити” клубы һатып ала. Һөҙөмтә бөтә донъяға билдәле – бик күптәр йыл аҙағында икенсе дивизионға сығып осасаҡ тип фаразлаған клуб үҙ тарихында беренсе тапҡыр чемпион исемен яулай! Әлбиттә, был еңеүҙе ҡойоусылар араһында Нголо Канте ла була. Шунда уҡ уны бай клубтар һатып алырға теләк белдерә һәм һөҙөмтәлә француз уйынсыһы 32 миллион евроға “Челси” клубына күсә. Шул уҡ йылда Нголо “Челси” менән тағы бер тапҡыр чемпион исемен яулауға өлгәшә! Ә был мәлдә Нголо Кантеһыҙ ҡалған “Лестер сити” турнир таблицаһының аҫтында һөйрәлә… 2017 йылда уны Францияла “Йыл футболсыһы” тип билдәләйҙәр.\nТанылған футболсы булыуына ҡарамаҫтан, Нголо тормошта бик ябай һәм баҫалҡы кеше. Ҡайһы бер футболсылар кеүек суперкарҙарҙа елдереү һәм төнгө клубтарҙа типтереү уға бөтөнләй ят сифат. Яңыраҡ ҡына Мәҙинә ҡалаһында булып ҡайтҡан – был ваҡиға уның Пәйғәмбәр мәсетендә доға ҡылып ултырған фотоһынан билдәле булды.\nБөгөн Мысырҙа ике мөғжизә – пирамидалар һәм Мөхәммәт Сәләх! Эйе, бындай фекер менән килешмәү мөмкин түгел. Мысыр футболсыһы Мөхәммәт Сәләх унда иҫ киткес популяр шәхескә әүерелде. Быға аптырарға ла кәрәкмәй – тап ошо уйынсы 28 йылдан һуң был илдең йыйылма командаһын донъя чемпионатына сығарҙы бит! Ул ғына түгел, “Ливерпуль” менән Чемпиондар Лигаһын дер һелкетә, ә Англияның премьер-лигаһында быйылғы миҙгелдә генә 31 гол сәпәгән һәм 10 һөҙөмтәле пас биргән! Шуға ла Африканың һәм Англия премьер-лигаһының иң яҡшы уйынсыһы исемдәрен яулап та өлгөрҙө.\nӘ кем һуң ул Мөхәммәт Сәләх? Бөгөн Мысырҙа һәм Англияла ғына түгел, был уйынсы тураһында донъяның һәр нөктәһендә беләләрҙер, моғайын. 25 йәшлек футболсы Александриянан алыҫ булмаған Нагриг тигән ауылда тыуып-үҫкән. Ете йәшендә үк башҡа малайҙар менән футбол уйнай башлай, әммә туп булмағанлыҡтан, уны нәскиҙәрҙән йомарлап яһарға тура килә. 14 йәшендә мәктәптәр араһындағы турнирҙа “Мокавлун” клубы скауттары иғтибарына эләгә. Тиҙҙән шуның базаһында шөғөлләнә башлай – әммә был үҫмергә еңел бирелмәй – көн һайын юлға ғына һигеҙешәр сәғәт сарыф итергә тура килә. Әлбиттә, бындай тырышлыҡ һөҙөмтәһеҙ ҡалмай – 19 йәшендә Мөхәммәт Сәләх Мысырҙың йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай башлай. Тиҙҙән уны Европа клубтары ла сырамыта һәм йәш уйынсы Швейцарияның “Базель” клубы менән килешеү төҙөй. “Сит илдә йәшәй башлау миңә бик ауыр бирелде. Мин бит инглиз телен дә белмәй инем. Тәүҙә магазиндарҙа хатта аҙыҡ-түлек һатып алыу ҙа ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙыра торғайны”, – тип хәтерләй ул ваҡытты Мөхәммәт. Бер аҙҙан лайыҡлы уйнаған егет “Челси” клубының футболсыһына әйләнә. Үкенескә ҡаршы, бында тренерҙың ышанысы юҡлығы һиҙелә һәм уға Италияның “Фиорентина” һәм ”Рома” кеүек командаларында ҡуртымда йөрөргә тура килә. 35 уйында ҡаршы яҡҡа 15 гол индергән Мысыр футболсыһын “Рома” һатып алырға ҡарар итә – сөнки клуб көйәрмәндәре уны тиҙ арала үҙ итеп өлгөрә. Сәләх тә һынатмай – яңы миҙгелдә лә 14 гол менән ҡыуандыра. Әлбиттә, бындай емешле уйынсы бик күптәрҙә ҡыҙыҡһындырыу уята һәм 2017 йылда уны “Ливерпуль” клубы 42 миллион евроға һатып ала. Бик күп белгестәр ул саҡта инглиз клубы Сәләх өсөн артығын түләгән тигән фекерҙә була. Әммә Мөхәммәт бының тап киреһен раҫлай. Хәҙер трансфер баҙарында уның хаҡы 200 миллион евронан да кәм түгел икән.\nЫсынлап та, “Ливерпуль” командаһында Мөхәммәт Сәләхтең икенсе тыны асылғандай булды – быйылғы миҙгелдә генә төрлө турнирҙарҙа 40-тан ашыу гол индерҙе. Шулай уҡ “Уотфорд” командаһы менән уйында ҡаршы яҡҡа дүрт мәртәбә тибеп дүрт туп индереүгә өлгәште. Бер миҙгел дауамында индергән гол иҫәбе буйынса Криштиану Роналду, Луис Суарес, Алан Ширер кеүек билдәле футболсыларҙың рекордтары менән дә тиңләште. Чемпиондар лигаһында “Ливерпуль”, “Манчестер сити”, ”Рома” кеүек билдәле командаларҙы теҙ сүктерҙе, ә уның һөжүмсе триоһы – Садьо Мане, Роберт Фирмино һәм Мөхәммәт Сәләх – үҙ иҫәбенә 29 гол яҙҙы ла инде. Был “Барселона” менән “Реал” кеүек командаларҙың һөжүмселәренең һөҙөмтәһенән байтаҡҡа күберәк. Әйткәндәй, Рәсәй йыйылма командаһы донъя чемпионатында үҙ төркөмөнән сығыу өсөн Мысыр командаһы менән дә көрәшәсәк – составында Сәләх кеүек бомбардир булғанға был хәл күңелдә шөбһә уятмай ҡалмай.\nМөхәммәт Сәләхтең шәхси сифаттары ла уға ҡарата ихтирам ғына тыуҙыра. Мәҫәлән, фатирына төшкән бурҙарҙы ғәфү итеүе һәм һаҡ аҫтынан ҡотҡарыуы ғына ни тора! Шулай уҡ тыуған ауылындағы дауахананы төҙөкләндереүгә лә ҙур финанс ярҙам күрһәткән. Мөхәммәт Сәләх бик динле кеше, шуға ла индергән голдарын йыш ҡына ҡиблаға сәждә ҡылып билдәләй. Ҡатыны менән Мәккә исемле ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр.


Уҡыған – уҙыр, уҡымаған – туҙыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Уҡыған – уҙыр, уҡымаған – туҙыр\nХәтеремдә, беҙ мәктәптә уҡыған йылдарҙа класс етәксеһе балаларҙың айына түгел, ә аҙнаһына күпме китап уҡығаны тураһында мәғлүмәт туплай торғайны. Шулай уҡ уҡытыусыларҙың да, китапханасының да был йәһәттән ҡыҙыҡһыныуы көслө булды. Улай ғына ла түгел, әҫәрҙең йөкмәткеһен дә һөйләтә торғайнылар әле. Айырыуса оҙон тәнәфес ваҡытында китапхана балалар менән тулы, китап алырға сират хасил булыр ине.\nӘ бөгөнгө малайҙар һәм ҡыҙҙар китап уҡыймы? Ошо турала һөйләүен үтенеп, Хәйбулла районының Һамар урта мәктәбе китапханасыһы Гөлнара Кәримоваға мөрәжәғәт иттек.\n– Балаларҙың күбеһендә кеҫә телефонының ябайы түгел, замансаһы булыуға ҡарамаҫтан, улар мәктәп китапханаһына ихлас йөрөй, – тине Гөлнара Зиннур ҡыҙы. – Уның сәбәбе бер нисә. Беренсенән, китапты ҡулға тотоп, битләп уҡыу аша белем тупларға саҡырабыҙ, быны аңлап ҡабул итәләр. Икенсенән, төрлө сараларҙы бында ойошторғас, китапхана ишегенең ябылғаны юҡ. Мәҫәлән, беҙҙә иҫтәлекле даталарға бәйле осрашыуҙар бик йәнле үтә. “Уҡыған – уҙыр, уҡымаған – туҙыр”, “Китап – белем шишмәһе” ише мәҡәл-әйтемдәр аша даими рәүештә ғилемгә өндәйбеҙ, әсбаптарға һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү йәһәтенән төрлө кисәләр уҙғарабыҙ.\nПедагогтар балалар күңеленә китапҡа һөйөү тойғоһон бәләкәстән һалыу мөһимлеген билдәләй. Шуға ла башланғыс класс уҡыусыларына иғтибар айырыуса ҙур. Улар күберәк һүрәтле журналдарҙы уҡырға ярата, энциклопедияларҙы өйрәнә. Гөлнара Кәримованың әйтеүенсә, донъяны танып белеүгә ҡоролған әсбаптарҙы балалар нығыраҡ үҙ итә.\nКитапхана – мәғлүмәт үҙәге. Уның һәр йәһәттән асыҡлығы, шул уҡ ваҡытта китапханасының киң даирәле булыуы мөһим, был – балалар файҙаһына. Ошо яуаплы вазифаны биләгән хеҙмәткәрҙең мөҡәддәс бурысы – ҡыҙ һәм малайҙарҙы китапханаға мөмкин тиклем күберәк ылыҡтырыу, өҫтәүенә уҡыуға дәртләндереү.\n– Хәҙер, белеүегеҙсә, мәғлүмәт күп, ул төрлө яҡтан килә. Уны күңел аша үткәрә белергә кәрәк. Кәрәккәне бар, ярамағаны ла килеп инә, тигәндәй. Шул уҡ ваҡытта хәҙерге балалар заман технологияларын белеү йәһәтенән күпкә алға киткән, шуны оноторға ярамай. Интернет селтәре һәр китапханала булырға тейеш, – ти әңгәмәсем.


БАССР-ҙың халыҡ, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Рәғиҙә Йәнбулатованың тыуыуына – 100 йыл » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » БАССР-ҙың халыҡ, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Рәғиҙә Йәнбулатованың тыуыуына – 100 йыл\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры музейы Әҙәбиәт йылына бағышлап, төрлө йылдарҙа театр сәхнәһендә ижад иткән сәнғәт әһелдәренең әҙәби эшмәкәрлеге менән ҡыҙыҡһынды. Йыл әйләнәһенә төркөмдә (http://vk.com/bashdrammuseum) режиссер һәм актерҙарҙың шиғырҙары, пьесалары донъя күрә барҙы. Бик күп талантлы актерыбыҙ сәхнәлә генә түгел, шиғриәттә лә үҙ урынын тапҡан.\nШулар араһында күренекле башҡорт совет театр актеры, драматург, шағирә һәм тәржемәсе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған һәм халыҡ, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Рәғиҙә Сәйетғәле ҡыҙы Йәнбулатова, тынғыһыҙ сәхнә эшмәкәрлеге менән бер рәттән, йәшлек йылдарынан уҡ әҙәби ижад менән шөғөлләнә. 1957 йылда уның «Елбәҙәк ҡарҙар» тип исемләнгән тәүге шиғырҙар йыйынтығы баҫыла. СССР яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул ителгәндән һуң нескә күңелле шағирә тағы ла бер нисә китабын нәшер итә.\n1966 йылда донъя күргән «Йөрәк йырҙары» шиғырҙар китабы менән танышҡандан һуң, шағирәнең шул тиклем тормошто яратыуын, һәр бер күренеште күңеленә яҡын ҡабул итеп, йөрәге аша үткәреүен тояһың. Ана шул күңеленән, йөрәк түренән сыҡҡан хис-тойғолары, һағыштары менән бүлешә ул китабында. Рәғиҙә Йәнбулатова – лирик шағирә. Шиғырҙарында тәбиғәткә, яҡын кешеләренә, йәшлек дуҫтарына һөйөү, һағыныу, сафлыҡ бөркөлөп тора. Уларҙа диңгеҙ киңлектәренән осҡан аҡсарлаҡтар менән осрашаһың, ихласлыҡ менән ярҙарына бәргән тулҡындарҙы күҙәтеп, былбыл һайрауына тын ҡалаһың...\nШағирәнең шиғри юлдары көйгә һалына һәм ул халҡыбыҙ яратып башҡарған бик күп йырҙың авторы булып таныла. Үҙе лә йырлай. «Моң минең булмышымдағы бөтә мөмкинлекте бергә тупланы ла ҡеүәтле бер көскә әйләндерҙе. Әгәр врач булһам, ауырыуҙарға мотлаҡ рәүештә йыр тыңларға ҡушыр инем. Иң яратҡан йырҙарын, туған моңдарын тыңлатыр инем. Һауығыуҙы күпкә тиҙләтер ине был сара. Йырҙан, моңдан айырылмағыҙ», – тип ҡабатларға яратҡан ул. 60-сы йылдарҙа Рәғиҙә Йәнбулатова шиғырына яҙылған популяр «Өфөм – баш ҡалам» вальсын белмәгән кеше бик һирәк булғандыр. Был йыр бөгөн дә олоһона ла, кесеһенә лә таныш һәм яҡын.\nЙәшлек темаһына арналған шиғырҙары үткәндәрҙе һағыныу тойғоларына һуғарылған. Уларҙы уҡып, комсомол сафында тәрбиәләнгән йәштәрҙең эштәре менән танышып, алдыңа ҡуйған маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу уйы менән яна башлайһың.\nРәғиҙә Йәнбулатованың тормош юлдашы – башҡорт сәнғәтенең мәшһүр вәкиле, атаҡлы ир-уҙаман Арыҫлан Мөбәрәков. Уларҙың ҡыҙы Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова ла республикабыҙҙың ғына түгел, бөтөн ил сәнғәтенең яҡты йондоҙона әүерелә: башҡарған сағыу ролдәре өсөн ул 1990 йылда, атаһы кеүек, «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем менән бик тә нигеҙле баһалана. 1959 йылда яҙылған «Ҡыҙыма» шиғырынан әсәнең ҡыҙына ҡайнар мөхәббәте, наҙы, йылылығы тойола. Йәшлек йырым, гөлөм тип, былбыл менән сағыштыра ул. Тормош ауырлыҡтарын сабыр ҡабул итеп, сыҙам булырға саҡыра, күҙенән йәштәр түгел, тик нурҙар балҡып тороуын, изге теләктәр теләй.\n...Яуһа боҙҙар, ҡупһа ҡойон,\nИҫһә елдең һалҡыны...\nНескә күңелле, изге йөрәкле шағирәнең тәрбиәүи характерҙағы шиғырҙары ла байтаҡ. Мәҫәлән, «Тулҡындарға ҡаршы йөҙ» шиғырында ғәмһеҙ бала-сағаның Иҙел буйында һыу инеүен һүрәтләй. Уларға тормошто, Иҙелдән дә киң, тип, тулҡындарын Урал тауҙарына тиңләй. Ҡурҡмайынса тулҡындарға ҡаршы йөҙөгөҙ, еңеү шул саҡта ғына киләсәк, белегеҙ, ти ул. Рәғиҙә Сәйетғәле ҡыҙының шиғырҙары тәрән тойғоло, нескә хисле һәм йөрәк түренән сыҡҡан. Китабын да юҡҡа ғына «Йөрәк йырҙары» тип атамағандыр.\nСығыу ваҡыты 18-12-2015, 14:30 | Ҡаранылар: 734


Йәйғор нурҙары балҡышы\n11 Июнь 2019, 12:02\nБалаларҙың ижади һәләтен асыу, үҫтереү, илһөйәрлек һәм туған телгә һөйөү тәрбиәләү маҡсатында Башҡортостандың 100 йыллығына арнап районыбыҙҙың Сәсәндәр мәктәбе Ғафури районы башҡорттары ҡоролтайы менән берлектә уҡыусылар өсөн ижади Интернет-бәйге иғлан иткәйне.\nБәйге уҡыусы балалар һәм башҡорт теле уҡытыусылары араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Красноусол башҡорт гимназияһы уҡыусылары бик теләп ҡатнаштылар, шулай уҡ Красноусолдағы 2-се, 3-сө мәктәптәрҙән, Үзбәк һәм Яугилде ауылы мәктәптәренән йәш ижадсыларыбыҙ үҙҙәренең эштәрен уҡытыусылары ярҙамында бәйгегә ебәрҙеләр. Бәйгелә 62 уҡыусы ҡатнашты. Һәр эш “Сәсән тауышы” төркөмөндә авторҙарҙың фотоһы менән донъя күрә барҙы. Был үҙе үк бер дәртләндереү сараһы булып торғандыр тип уйлайым. "Бәйләнештә" селтәрендә 1ай буйы дауам иткән бәйге барышында “Ҙурайғас кем булам?”, “Олатайым әйтә миңә...”, “Өләсәйҙә ҡунаҡта “, “Тыуған илем – Башҡорт иле, тыуған телем – Башҡорт теле!”, “Әкиәт донъяһында” номинацияларына “Ҡобайыр” һәм “Инша” номинациялары өҫтәлде.\nБүләкләү сараһында уҡыусыларға сәсәниә булараҡ әйтәһе һүҙҙәремде, теләктәремде еткерҙем.\n-Уҡыусылар, һеҙ - Башҡорт милләтенең киләсәге! Милләтте һаҡлау өсөн үҙ милләтебеҙ егете һәм ҡыҙы менән ғаилә ҡороғоҙ! Балаларығыҙҙың телен үҙ телебеҙҙә асығыҙ, буласаҡ ейән-ейәнсәрҙәрегеҙ менән башҡорт телендә һөйләшегеҙ! Бәйгегә матур шиғырҙар, иншалар, хикәйәләр ҙә яҙғанһығыҙ, бик матур әкиәттәр, ҡобайырҙар ҙа бар, әйтештәргә тартым ижадтар ҙа осрай. Киләсәктә Мәжит Ғафури, Гөлнур Яҡупова, Салауат Әбүзәр, Мөнир Ҡунафин һәм башҡа ижади шәхестәрҙе алыштырыр кешеләр, буласаҡ яҙыусылар тап һеҙҙең аралалыр. Вәлиулла Ҡоломбәт кеүек сәсәндәр ҙә ултыралыр әле арағыҙҙа. 20 шиғри китап авторы, үҙешмәкәр шағир Вилдан Шәрипов бабайығыҙға тиңләшеүселәр ҙә табылыр. Ҡулығыҙға алған Илһам ҡәләмен төшөрмәгеҙ, яҙығыҙ, яҙышығыҙ! Ижад емештәрегеҙҙе "Табын", “Йәншишмә” гәзиттәренә, “Аманат”, “Аҡбуҙат” журналдарына ебәрегеҙ. Алдағы ижадығыҙҙа барығыҙға ла уңыштар теләйем!\n“Йәйғор нурҙары” тип аталған йомғаҡлау сараһында еңеүселәргә бүләктәр һәм Дип-ломдар тапшырылды. Бәйгелә ҡатнашҡан уҡыусыларға, уларҙың уҡытыусыларына, йомғаҡлау сараһын әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә ярҙам итеүселәргә оло рәхмәтемде белдерәм.\nҒафури районы Сәсәндәр мәктәбе етәксеһе.


“Елғыуар" фильмы халыҡ-ара кинофестивалдә бүләкләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n“Елғыуар" фильмы халыҡ-ара кинофестивалдә бүләкләнде\n17:30, 20 сентября 2010 Йәмғиәт\n"Елғыуар" фильмы VI Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивалендә билдәләнде. Билдәле Рәсәй актеры Марат Башаров ҡатнашлығында "Башҡортостан" киностудияһының киң күләмле һуңғы проекты иң яҡшы сценарий өсөн бүләкләнде. Бүләкте сценарий авторҙары Айҙар Аҡманов менән Андрей Чернышев алды.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, VI Ҡазан халыҡ-ара мосолман киноһы фестивале Татарстандың баш ҡалаһында 16 сентябрҙә башланғайны. Фестиваль 28 илдән кинематографистарҙы йыйҙы, улар араһында Иран, Сәғүд Ғәрәбстаны, Һиндостан, Сирия, АҠШ, Бөйөк Британия, Франция ла бар ине. Кинофорум программаһына 51 фильм инде.\nVI Ҡазан мосолман киноһы фестивален ябыу тантанаһы йәкшәмбе, 19 сентябрҙә, үтте. Голливуд йондоҙо Эдриан Броуди ("Пианист" фильмы), режиссер Сергей Соловьев, актер Олег Табаков һәм башҡалар тантананың абруйлы ҡунаҡтары булды, тип хәбәр итә "Татар-информ" мәғлүмәт агентлығы.\nЙола буйынса фестивалдең һуңғы көнөндә еңеүселәр иғлан ителде. Шулай итеп, "Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле" номинацияһында "Бибинур" фильмында (Рәсәй, Татарстан) уйнаған Ҡазан актрисаһы Фирҙәүес Әхтәмова еңде. Иң яҡшы ир-егет роле өсөн бүләк "Гастарбайтер" фильмында уйнаған (Рәсәй — Үзбәкстан) Бахадыр Болтаевҡа бирелде. Баһалама ағзалары фекеренсә, иң яҡшы фильм тип "Бибинур" фильмы аталды (Рәсәй, Татарстан), Татарстан Респуликаһы Президентының "Кино сәнғәтендәге гуманизм өсөн" тип исемләнгән махсус бүләге "Билал" (Индия) фильмына бирелде. Шулай уҡ фестивалдә ҡатнашыусылар үҙ-ара тамашасылар һөйөүе, иң яҡшы режиссер эше, иң яҡшы сценарий өсөн, иң яҡшы оператор эше һәм башҡа төрлө номинацияларҙа бүләктәрҙе бүлеште.


Йүкә сәскәһе шифалы » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Йүкә сәскәһе шифалы\n12.07.2019 Йүкә сәскәһе шифалы\nЙүкә июль башында сәскә ата. Ул кешеләрҙе үҙенең матурлығы менән генә һөйөндөрмәй, ә шифалы булыуы менән дә сихәтләндерә.\nЙүкә сәскәһен эҫе көндәрҙә йәки көн уртаһында, яңы ай тыуған ваҡытта, күпселек сәскәләре асылғандан һуң йыйыу яҡшы. Ямғырҙан һуң йыйһаң, файҙалы үҙенсәлектәрен юғалта. Йыйып алған сеймалды еләҫ, ҡояш төшмәгән урында киптереү мөһим.\nЙүкә сәскәһен халыҡ медицинаһында төнәтмә итеп йәки ҡайнатып ҡулланалар. Был эсемлек нервы системаһын тынысландыра, организмда бәүел һәм үт, тир бүленеүен көсәйтә, температураны төшөрә, ауыртыныуҙы баҫа, тамаҡты йомшарта, микробтарға ҡаршы тороу һәләтенә, антисептик үҙенсәлеккә эйә. Шулай уҡ спазмдарҙы бөтөрә, ҡан баҫымын төшөрә.\nУның төнәтмәһен һалҡын тейгәндә, гриптан, киҫкен бронхиттан дауаланыу өсөн ҡулланалар. Тамаҡ шешкәндә, ангина ваҡытында, тоҙ, прополис шыйыҡсалары менән сиратлап, тамаҡты, ауыҙ ҡыуышлығын сайҡатыу файҙалы. Ревматизм, геморроидаль төйөндәр ваҡытында, тәнде бешергәндә, төрлө шештәр яфалағанда һөҙөлмәгән төнәтмәне йылы килеш эсәләр. Бит тиреһен йомшартыу өсөн төнәтмә менән һыуҙы 1:20 нисбәтендә шыйыҡлатып ҡулланырға кәрәк. Ашҡаҙан, бауыр, бөйөр, эсәк ауырыуҙары осраҡтарында 3 аш ҡалағы йүкә сәскәһенә 1 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, һыулы кәстрүлгә ултыртып, 15 минут утта йылытып, һөҙөп алғас, һыуытып ҡулланалар. Шулай уҡ 3 – 4 аш ҡалағы сеймал өҫтөнә 400 мл һыу ҡойоп, 10 минут ҡайнатып, һарҡындыһын файҙаланырға мөмкин.\nФото: Зөһрә Йәһүҙина.


5 Октябрь 2018, 12:21\n«Салауат Юлаев»ҡа Подольскиҙа әллә ни булды. Бер ҙә уйындары барманы, гол индерә алмай яфаландылар. Хатта Линус Умарк та, Антон Бурдасов та мәргәнлек күрһәтмәне. «Витязь» хоккейсылары әллә күпме тапҡыр штраф ваҡыты алды, аҙсылыҡта ҡалды. Шунан да файҙаланманы юлаевсылар.\n2:3 иҫәбенә еңелеп ҡайттылар. Көсһөҙ командаға отолоп тор инде, көйәрмәндәрҙең ныҡ йәне көйҙө. Беҙҙекеләрҙән голдар – Вячеслав Солодухин менән Пётр Хохряков иҫәбендә.\nӨфөлә ЦСКА менән дә шул уҡ хәл ҡабатланды. Беренсе һәм икенсе осорҙа уйын ҡунаҡтар өҫтөнлөгө менән үтте, ә юлаевсылар күберәк һаҡланды. Шул арҡала ике еңел генә гол сәпәнеләр беҙҙең ҡапҡаға. Береһендә – Григорий Паниндың, икенсеһендә Вячеслав Основиндың ғәйебе бар.\nӨсөнсө осорҙа ғына хоккейсыларыбыҙ йоҡоһонан уянған һымаҡ күренде. Һөжүм артынан һөжүм ойошторҙолар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер гол ғына индерә алдылар (Антон Бурдасов), ҡалғанына ваҡыт етмәне. Һуңғы секундҡа тиклем иҫәпте тигеҙләргә тырыштылар ҙа ул, хатта Филип Ларсен гол да индерҙе. Конькиһы менән... Улай ярамай. Судьялар күрҙе шул.\nБыл юлы ла отолдоҡ. Ә ЦСКА менән уйнарға, уға ҡаршы торорға була ине. Әлбиттә, еңергә лә.\n5 октябрҙә «Салауат Юлаев» Өфө боҙонда «Слован» (Братислава) менән осраша, ә 9-ында «Авангард» (Омск) һәм 11-ендә «Трактор» (Силәбе) килә. Ҡыҙыҡ уйындар көтә беҙҙе. Әйҙәгеҙ, барып ҡарайыҡ!


Яҡтыкүл - бар фотограф өсөн табыш\nҠайҙа барып ял итеү мәсьәләһе мине борсомай. Күптәр сит илгә ашҡынһа, ә мин йәйрәп ятҡан Башҡортостаным киңлектәренә\nашҡынам. Ҡайҙа ғына булһам да тәбиғәт матурлығын, уның бар күренешен фотоһүрәттә ҡалдырырға тырышам.\nҺеҙҙең Яҡтыкүлдә булғанығыҙ бармы Әгәр юҡ икән, һеҙ һис ши кһеҙ был күлде барып күрегеҙ. Әбйәлил районында урынлашҡан Яҡтыкүлде Мауыҙҙы (Банное) тип тә атайҙар. Әгәр ҙә мин күл буйында ғына йәшәгән булһам, көн\nдә уның матурлығын һүрәтләгән булыр инем. Һәр фотограф өсөн\nбыл ҙур табыштыр ул!\nЯҡтыкүлдең көмөштәй һыуында күпләп йөҙөп йөрөгән ҡыр өйрәк тәре мине хайран ҡалдырҙы. Республикала иң тәрән күлдәрҙән һ аналған Яҡтыкүл үҙенең һыу запасы буйынса өсөнсө урында тора . Ял итеүселәр күл һыуында табан балығы, алабуға һәм ҡарабал ыҡ бешерә.\nХалыҡ әйтеүенсә, Яҡтыкүл үҙенең икенсе исемен Емельян Пуга чев ғәскәре туҡталып киткәндән һуң алған: күрәһең, ғәскәр үҙ ҙәренсә йыуынып-сайынып киткәндер, шуға ла халыҡ араһында кү лдең Мауыҙҙы (Банное) тигән исеме йөрөй.\nЯҡтыкүлгә килеүселәр тау түбәһенә һигеҙ кешегә иҫәпләнгән күтәргес кабиналарға ултырып менә. Урындағы эшҡыуарҙар тау т үбәһенә менгәндәрҙең ялын да хәстәрләй. Байрамдарын дауам ит ергә теләүселәр түбәлә урынлашҡан ресторанға инә. Мин Яҡтыкү лдең матурлығын һүрәтләргә, аҙаҡтан йәй хәтирәләре менән һоҡ ланырға ашығам.


Тыл һәм хеҙмәт ветераны Вахитова Бибинур Йосоп ҡыҙы | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Тыл һәм хеҙмәт ветераны Вахитова Бибинур Йосоп ҡыҙы\nТыл һәм хеҙмәт ветераны Вахитова Бибинур Йосоп ҡыҙы\nМинең инәйем, тыл һәм хеҙмәт ветераны: Вахитова Бибинур Йосоп ҡыҙы, 1927 йылдың 12 ғинуар айында, Мәсетле районы Яуыш ауылында урта хәлле ғаилә лә, Йосоп менән Йәмиләнең беренсе балаһы булып донъяға ауаз һала.\nБала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килгән уның, Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда үҫмер ҡыҙға 14 йәш кенә була. Бына шулай йәш ҡыҙҙарҙың, иңенә төшә лә инде бөтә булған ил ауырлығы. Яланда ашлыҡтың ҡый-сүп үләнен утау, ҡул менән көлтәләү, мал ҡарау кеүек эштәр эшләү…\nАтаһы Фазылов Йосоп Фазыл улы һуғыш осоронда Свердловск ҡалаһына ҡорал заводына эшкә ебәрелә. Инәйемә бик ҡыйын, ауыр булһа ла, ул әсәһенә ярҙам итешеп, үҙенән кесе булған бер туған ҡустыһын ҡарашып үҫтерешә.\nӘтейем Вәхитов Габдулхак Вәхит улы, 15 апрель 1921 йылда ошо уҡ ауылда, Вәхит менән Зөләйхәнең бишенсе балаһы булып донъяға килә. Үҙ теләге менән армия сафына иртәрәк китә, һәм Бөйөк Ватан һуғышына хеҙмәт иткән еренән алып китәләр…Һуғыш бөткәс, тағы бер йыл хеҙмәт итергә бойороҡ бирелә.\nӘтейем оҙаҡ йылдар "Комсомолец" колхозында комбайнер булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡты. Беҙгә 8 ҡыҙ һәм 4 малайға ғүмер бүләк иттеләр. Беҙҙе ҡанаттары аҫтына алып, яратып-һөйөп, тәүфиҡлы, кешелекле, эшлекле бала итеп үҫтерергә тырыштылар. Шуның өсөн дә, мин уларға сикһеҙ рәхмәтлемен һәм улар менән ғорурлана алам!\nБалалары бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, инәйем барлыҡ колхоз эштәрендә ҡулынан килгәненсә ярҙам итеп: быҙау ҡараған, колхоз баҫыуында сөгөлдөрөн дә үҫтергән, утаған. Ауыр һынауҙарға бирешмәй, сыҙамлыҡ күрһәткән инәйем алдында баш эйәм һәм уға оло рәхмәтлемен!\nИнәйем "Герой-Әсә" миҙал һәм ордендар, "Хеҙмәт ветераны" кеүек миҙалдар менән бүләкләнгән. Инәйем 2004 йылдың 9 декабренда 77 йәшендә вафат булды.\nВәсилә Габдулхаҡ ҡыҙы.


Ирәмәлдең офоҡтары беҙҙе саҡыра » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Рухиәт » Ирәмәлдең офоҡтары беҙҙе саҡыра\nИрәмәлдең офоҡтары беҙҙе саҡыра 01.12.2017 // Рухиәт\nКүрше районда йәшәһәм дә, тыуған яҡтарыма йыш ҡайтырға тырышам. Айырыуса ял көндәрен түҙемһеҙлек менән көтөп алам, форсат сығыу менән шунда уҡ “тимер ат”ыма атланып Учалыға юлланам. Саф һауаһын һулап, йәшел сиҙәмдәрендә тәпәй баҫҡан ауылым минең өсөн бик ҡәҙерле, тыуған ерҙән әле лә бөтмәҫ-төкәнмәҫ көс-дәрт алып йәшәйбеҙ.\nУралымдың хозурлығы, матурлығы тураһында белмәгән кеше һирәктер, ул төрлө серҙәргә бик бай. Мин үҙем өсөн дә иҫ киткес төйәгем хаҡында ҡыҙыҡлы, фәһемле асыштар яһап торам.\nОлатайым менән өләсәйемдең йорто бейек түгел тау битендә урынлашҡан. Әүәләк һырты, Ирәмәл менән Бәләкәй Ирәмәл унан яҡшы күренә. Бала саҡта өләсәйем менән ҡапҡа алдына сығып эскәмйәлә ултырырға ярата инем. Ҡәҙерлем төрлө мауыҡтырғыс хәбәрҙәр һөйләй, ә мин зәңгәр офоҡтар аръяғында ятҡан Ирәмәлгә ҡарап, “Эх, ҡасан үҫеп етеп ошо тауға менәм инде!” тип хыялланам.\nЙылдар үтте, үҫеп буй еткерҙем. Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә, сит илдәрҙә лә күп булырға насип итте. Әммә бала саҡтан күңел түрендә йөрөткән Ирәмәлгә артылыу уйы һис тынғы бирмәне. Бер көн үҙемә ҡәтғи рәүештә “Хыялыңды хәҙер тормошҡа ашыраһың йә иһә һуң буласаҡ!” – тигән талап ҡуйҙым.\nУрал эргәһендә үҫкәс, уның ҡырыҫ тәбиғәте хаҡында ололарҙан ишетеп беләм. Шуға ла тауға сәйәхәткә юлланыр алдынан иң тәүҙә маршрутты ентекле өйрәндем. Бергә күңелле булыр, тип үҙемә юлдаштар эҙләй башланым. Тәүҙә Ирәмәлгә барырға теләүселәр күп ине, һуңынан төрлө сәбәп табып, баш тартып бөттөләр, һөҙөмтәлә мин, улым һәм улымдың әхирәте генә тороп ҡалдыҡ. Шуға ҡарамаҫтан, артҡа сигенеүҙән мәғәнә юҡ. “Алға, Ирәмәлгә табан!” – тигән девиз менән сәйәхәткә сығырға ниәтләнек.\nКәрәк-яраҡты теүәлләп, тауға нисек барыу мәсьәләһен генә хәл итергә ҡалды. Бәхеткә күрә, яҙмыш беҙҙе яҡшы кешеләр менән осраштырҙы. Улар беҙгә алдан инструктаж үткәрҙе, уңайлы маршрут билдәләп, техника менән ярҙам иттеләр.\nБайһаҡалға барып еткәнсе ете ҡат тирҙе сығарҙыҡ. Юл тигәндең исеме генә ҡалған, вездеход менән генә үтерлек. УАЗ машинаһында һикерә-һелкенә саҡ барып еттек.\nУАЗик беҙҙе Ирәмәлдең төбөнә үк алып барып төшөрәсәк, тип уйлаған булабыҙ. Юҡ шул, тауға менеү еңелдән түгел икән. Иң тәүҙә Әүәләк һыртына күтәрелергә кәрәк, һуңынан ғына Ирәмәлгә юл асыласаҡ. Әүәләккә ыңғайлаған һуҡмаҡтан әллә нисә саҡрым ара үттек, ә юлыбыҙҙың осо-ҡырыйы һаман күренмәй. Һыртҡа артылыуы ауыр, өҫкә табан менәһең дә менәһең. Ниһайәт, кәрәкле урынға барып еттек, ҡыуанысыбыҙҙан сәпәкәйләп ебәрҙек, хатта. Артабан барыу артыҡ ҡыйын булмаясаҡ, тип әйттеләр беҙгә.\nТөлөктән күтәрелгән юл сатында ике төркөм туристарҙы осраттыҡ. Уларҙы күргәс, күңелгә йылы булып китте – был тайгала беҙ генә түгел икән. Һуҡмаҡ буйлап шым ғына киләбеҙ, ҡара урмандан барыу шөрләтә лә. Аҙым һайын һине кемдер һағалап торған һымаҡ. Ҡурҡҡанға ҡуш күренә, тиҙәр бит.\nКүп тә үтмәй донъя яҡтырып киткәндәй тойолдо, ҡурҡыуҙарым да ҡул менән һыпырып алғандай юғалды. Баҡтиһәң, тау итәгенә килеп еткәнбеҙ. Урман артта ҡалды, алдыбыҙҙа күктәргә олғашҡан Ирәмәл. Бейек тау менән тәүге тапҡыр күҙгә-күҙ осрашыуыбыҙ. Беҙҙе йыраҡ түгел ара айыра. Ирәмәлде юҡҡа ғына изге тау тип йөрөтмәйҙәр. Быны үҙем дә һиҙҙем. Ниндәйҙер сихри көс сорнап алғандай. Кемдеңдер күҙгә күренмәҫ серле ҡарашы һинең һәр аҙымыңды күҙәтә. Күңелдән әйтеп бөткөһөҙ хис-тойғо урғыла, ошо сихри матурлыҡты үҙ күҙҙәрем менән күрә алғаныма ғорурланам. Һис ниндәй ҡаршылыҡтарға ҡарамайынса, Ирәмәлгә килеп еттем, был минең ҙур еңеүем, әлбиттә.\nТаш йылғалар аша үтеү, Ирәмәлдең башынан тирә-яҡты күҙәтеү, таштарҙа үҫкән сәскәләр, тауҙарҙан йырлап аҡҡан шишмәләр, Ирәмәлдең түбәһенә ҡаҙалған бихисап байраҡтар, күп кешеләр төркөмө – барыһы ла мине таң ҡалдырҙы.\nСәйәхәттән бер тәүлек эсендә әйләнеп ҡайттыҡ. Өйгә ҡайтҡас та хис-тойғо ташҡынынан арына алмай бер булдыҡ. Ирәмәлгә барып энергия туплап, хәл алып ҡайттым, уның ҡөҙрәте сикһеҙ булыуына инандым. Осраған берәүгә Ирәмәл тураһында һөйләйем, уның хаҡында яҙылған барлыҡ сайттарҙы ҡарап сыҡтым.\nИзге тауҙан ҡайтыуыма өс аҙна ла үтмәне, Ирәмәлгә тағы ла барасағымды аңланым. Беҙ, өс айырылмаҫ юлдаш – мин, улым һәм уның дуҫы, был юлы маршрутты алдан белә инек. Тауға менеү артыҡ мәшәҡәт тыуҙырманы. Яйлап, көсөбөҙҙө самалап ҡына уның түбәһенә артылдыҡ. Был юлы ла үҙебеҙ өсөн яңы серҙәр асып, ҡыҙыҡлы мәғлүмәт туплап ҡайттыҡ.\nИрәмәл мине баштан-аяҡ үҙгәртте. Кешеләргә икенсе төрлө ҡарай башланым. Мөғжизә эргәбеҙҙә генә икән, был турала һис шикләнмәй әйтә алам. Ыңғай тәьҫораттар юллап ете диңгеҙ аръяғына, артыҡ аҡса түгеп барырға ла кәрәкмәй. Һаулығына ҡарап, Ирәмәлгә күтәрелергә һәр кешенең хәленән килә. Әгәр ҙә мөмкинлегегеҙ булһа, бер нимәгә ҡарамай изге тауға сәйәхәт ҡылырға ашығығыҙ. Ни бары үҙеңә ышанырға кәрәк һәм теләгең мотлаҡ тормошҡа ашасаҡ.\nАвтор: Филүзә ХАФИЗОВА.


“Уның үлемен теләп йәшәнем...” » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » “Уның үлемен теләп йәшәнем...”\nКүпмелер ваҡыттан һуң атаһының иҫерек тауышы ишетелде. Ул яңғыҙы түгел ине. “Һин бында нимәңде ҡарап ятаһың?” – тип улын дивандан алып та ырғытты. Уға эйәреп ингән әшнәһе, малайҙың ауырығанын һиҙеп, ниҙер әйтергә маташты. Тик ата кеше: “Миңә тимәһә ҡырылып бөтмәгәндәрме шунда!” – тип ҡул ғына һелтәне.\nРауилға әсәһе ҡайтҡансы урамда йөрөргә тура килде. Ҡатын ут кеүек янған балаһының ҡоймаға терәлеп үҙен көтөп тороуын күреп, илап ебәрҙе. Был кис Рауилды “Ашығыс ярҙам” дауаханаға алып китте. Ныҡ ҡына һыуыҡ тейҙергән балаға ике айға яҡын дауаланырға тура килде.\nДауахананан ҡайтҡан малай әсәһенең һәм һеңлеһенең йонсоу йөҙөнә ҡарап, уларҙың күп ауырлыҡ кисереүен аңланы. Хәйер, бар ҡыйынлыҡ ғаиләгә ата йөҙөндә генә килә. Аталары, айныҡ саҡта ла, иҫерек көйөнсә лә, ҡатынын, балаларын йәберләүҙән, мыҫҡыл итеүҙән көс алғандай. Эш хаҡының бер тинен бирмәһә лә, йортонда төрлөләп аш-һыу яраштырыуҙы талап иткән ирҙең ҡайтыуын барыһы ла ҡалтырап көтә. Уның ни хәлдә, тәүлектең ниндәй сәғәтендә ҡайтасағын да билдәләп булмай. Ағалы-һеңлеле йыш ҡына аталарының әсәһен туҡмауын ишетеп, ҡосаҡлашып шым ғына илайҙар. Ғәзиз кешеләрен яҡларға көстәре етмәгәнлектән, бала саҡтан үҙҙәрен ғәйепле итеп тә тойоп үҫә улар.\nАталарының әле бер, әле икенсе ҡатын менән йөрөп китеүен уларға ишеттереүселәр табылып ҡына тора. Ысынбарлыҡта, ғаиләгә быны белеү өсөн ғәйбәт һүҙҙәре лә кәрәкмәй – ир кешенең нисек хаттин ашыуынан барыһын да яҡшы аңларға була...\n...Ир, судьяның үҙенә мөрәжәғәт итеүен ишетеп, һиҫкәнеп китте. “Мин һеҙҙән ҡабатлап һорайым – был кешенең һеҙҙең атайығыҙ икәнлеген таныйһығыҙмы?”\nРауил алғы эскәмйәгә ҡунаҡлаған ҡартласҡа төбәлде. Йылдар уны йәлләмәгән. Таушалған, ҡартайған, йөҙөн мең һыр ҡаплаған. Мәйет һалҡынлығын өргән ҡараштар ғына шул килеш. “Эйе, үкенескә күрә, оло бәхетһеҙлеккә ҡаршы, был кеше минең атайым булып сыға...”\n...Аталары уларҙы ташлап киткән көн Рауилдың хәтерендә иң бәхетле көн булып ҡалды. Ир, юлға аҡса кәрәклеген белдереп, кәңәшләшмәйенсә, ғаиләнең күҙ терәп торған Ҡуңыр буғаһын һуйып һатты. Әсәләренең яңы уҡыу йылына балаларын кейендереү өсөн йыйып барған аҡсаһын тартып алды. Артабан аш-һыу бүлмәһенә инеп, бар һауыт-һабаны онтаны, ултырғыстарҙы емерҙе, түшәк-ҡаралтыны ямғырҙан һуңғы бысраҡ күләүектәргә ырғытып тапаны.\nТағы нимә эшләргә белмәй, ярһып йөрөгән ир бер урында ҡатып ҡалған ҡатынының алдына килеп баҫты. “Һин мин юҡта рәхәтләнеп йәшәрмен тип уйлама!” – тип ыҫылданы ул һәм ҡапыл уның башын стенаға ҡуша һуҡты. Аңын юғалтып, иҙәнгә шыуып төшкән әсәләрен килеп ҡосаҡлаған улын һәм ҡыҙын да икеһен-ике яҡҡа осора тибеп сығып китте ул йорттан. Шуға ҡарамаҫтан, Рауил өсөн ул иң бәхетле көн булды. Тәүҙә улар елдең тәҙрә ҡапҡастарын ҡағыуынан, өйгә инеп килгән һәр ир затынан ҡурҡып йәшәне. Әммә аталарының Себерҙә бик яҡшы эшкә урынлашыуын ишеткәс, тынысландылар. “Аллаға шөкөр, ҡустым бик матур ҡатынға өйләнде. Ул да үҙе кеүек төҙөүсе, һеҙҙең әсәгеҙ һымаҡ, “юғары белемлемен” тип, танау сөймәй. Бик бәхетле, һөйөшөп кенә йәшәйҙәр. Атағыҙҙың ҡәҙерен белмәнегеҙ – хәҙер унһыҙ йәшәп ҡарағыҙ, хәйерселәр”, – тип ағыу сәсте инәләре.\nӘлбиттә, яңғыҙ ҡатынға бер ниндәй ярҙамһыҙ ике баланы күтәреүе бик ауырға төшә. Шуға күрә ул ирен алиментҡа бирҙе. Аҡса ике мәртәбә генә килде лә, туҡтаны. Артабан иренең “сәләме” килеп төштө: “Минән алимент түләттерергә уйлаһаң, ҡайтып, йортоғоҙға ут төртөп китәм!”\nИренең холҡон яҡшы белгән ҡатын башҡаса уны борсоманы. Төнгөлөккә ҡарауылсы булып урынлашып, балаларын үҫтереп, икеһенә лә юғары белем алырға ярҙам итте. Тәүҙә һәр тауыштан ҡурҡҡан әсә һәм балалар көндәр, йылдар үтеү менән тыныслана төштө. Һылыу, егәрле әсәләрен һоратыусылар күп булһа ла, ул башҡаса тормошҡа сыҡманы. “Бер ирҙән ҡотолғаныма һаман да ышанып бөтә алмайым әле”, – тип аңлатты ул үҙенең ҡәтғи ҡарарын.\nАталары уйламағанда килеп ингәндә, өйҙә Рауилдың туйына әҙерлек бара ине. Ир кеше тупһанан тауыш күтәрә башланы, әсәһенә ҡул күтәрергә ынтылды. Тик үҙенән хәҙер инде бер башҡа бейегерәк булған әзмәүерҙәй улы, ҡулынан тотоп алып, уны ситкә быраҡтырҙы. Йән асыуы менән атаһына ынтылған улының юлын әсәһе ҡапланы: “Кәрәкмәй, улым, ниндәй генә булмаһын, ул һинең атайың”.\nНикахы тарҡалып, ҡатыны тарафынан ҡыуып сығарылған кәкүк ата элеккесә йортона баҫып инеп, йәшәп китермен тигән уйҙар менән ҡайтҡан булғандыр инде. Тик ул балаларының инде ҙурайып, әсәләрен яҡлаша алырлыҡ йәшкә етеүҙәрен уйламағандыр ҙа. Хәйер, ҡарашынан ҡалтырап торған ҡатыны ла үҙгәргән, бер һүҙ әйтермен тимә.\nИр тағы сит яҡтарға сығып китте. Эштән-эшкә күскән кеүек, ҡатындан-ҡатынға йөрөй. Эсергә яратҡан, холоҡһоҙ, үсексән, ялҡау ирҙән бала табырға теләүселәр табылмай. Олоғайған көндәренә тиклем ятаҡта йәшәй ул. Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған ҡалаһына әйләнеп ҡайта. Тәүҙә яңғыҙ йәшәгән апаһының йортона инә. Тик һәр саҡ ҡустыһын яҡлап, киленен яманлаған олоғайған ханым оҙаҡламай туғанын ҡыуып та сығара. Туғандары, таныштары буйынса күпмелер ваҡыт йөрөгәс, бер ҡатын менән таныша. Улар, хәҙерге тел менән әйткәндә, гражданлыҡ никахы менән йәшәй. Тик ҡатын ирҙе йортона теркәүгә ҡуйыуҙан ҡырҡа баш тарта. “Балаларың бар, улар һине ҡараһын да, фатир ҙа алып бирһендәр!” – ти ул.\nОлоғайыуына ҡарамаҫтан, һаман да эсергә яратҡан бабайға пенсияһы етмәй башлай. Ул күп уйлап тормай, судҡа мөрәжәғәт итеп, балаларынан алимент түләттереүҙе һорай.\n...“Атайығыҙ һеҙгә алимент түләнеме?” Рауил судьяның һорауына: “Юҡ”, – тип әйтеп тә өлгөрмәне, атаһы әллә ниндәй ҡағыҙҙар килтереп сығарҙы. “Әлбиттә, түләнем. Бына эш урынынан белешмәләрем дә бар. Иптәш судья, хәҙер балалар игелекһеҙ бит ул, үҙең ашамай, тейешлеһен кеймәй, шуларҙы хәстәрләһәң дә, риза түгелдәр. Эйе, мин миллионер булманым, уларға машиналар, фатирҙар алып бирмәнем, әммә уларҙың хәҙерге ваҡытта тормошта өлгәшкән ҙур уңыштарында минең дә өлөшөм бар”, – тине.\nРауил, был кешенең оятһыҙ ялғанлауынан тартынып, бер ни ҙә өндәшә алманы. Бала саҡ хәтирәләренә төшөү ир кеше өсөн ваҡлыҡ һымаҡ. Судьяның үҙенә төбәлгән һораулы ҡарашын күреп: “Был һорауға яуап бирергә ҡыйынһынам”, – тип кенә әйтә алды. Улының дөрөҫлөктө даулаясағын көтөп, әллә ниндәй аҡланыуҙар, алдауҙар әҙерләп ултырған ҡартластың йөҙө яҡтырып китте. Уның бар ҡиәфәте: “Былай булғас, минең эш бешә!” – ти ине. Алимент таптырыусының һөмһөҙлөгө хөкөм залында ултырыусыларҙың барыһына ла ауыр тәьҫир итә ине. Сөнки был әҙәмдең хаҡһыҙлығын, алама, боҙоҡ күңелле булыуын аңлау өсөн күрәҙәлек тә кәрәкмәй ине.\nРауил өндәшмәй ҡалһа ла, һеңлеһе (ни тиһәң дә, ҡатын затынан бит) күңелендәге һыҙланыуҙарҙы асып һалды. Әммә кәкүк ата уның һәр һүҙен инҡар итте, әллә ниндәй аҡланыуҙар, хатта ғәйепләүҙәр уйлап тапты. Ә инде иң ҡәҙерле кешеләре – әсәһе өҫтөнә бысраҡ яға башлағас, һеңлеһе лә түҙмәне: “Ярай, етте, эт ашамаҫ телеңде, исмаһам, беҙҙе кеше иткән әсәйебеҙгә тейҙермә. Түләйем мин һиңә алимент! Үҙ балаларыма тейешле аҡсаны һиңә лә бүлермен. Тик ризаһыҙлыҡ, күҙ йәштәре менән килгән аҡса һиңә бәхет килтермәҫ!”– тине.\nСуд ҡарары буйынса Рауил да, уның һеңлеһе лә хәҙер аталарына ай һайын алимент түләй. Был кемдер өсөн ҡот осмалы ғәҙелһеҙлек булып күренһә лә, барыһы ла законға ярашлы.\nРауилдың һеңлеһе судтан һуң: “Бала саҡтағы иң ҙур хыялым “атай үлһә ине” тигән булғандыр ул. Йылдар үткәс, был гонаһлы уйҙарҙан арындым, хатта тәүбә иттем. Әммә уның иҫереп ҡайтып, араҡы таптырыуы, әсәйем өйҙә юҡта шешәләштәренең хатта, бала тип тормай, миңә бәйләнеүҙәре, ағайыма һыйынып ҡына яҡлау табыуымды әле лә онота алмайым. Әлдә Хоҙай үҙемде яңғыҙ итмәгән, атай нисек кенә ҡаңғырмаһын, ағайым мине һаҡлап, уның бар асыуын үҙенә генә алырға тырышыр ине. Сығып киткәс, ҡотолоуыбыҙға һөйөнгәйнек тә, ҡартайған көнөндә тағы ла бер хәсрәткә һалды. Ул оялыр урынға, беҙ кеше күҙенә күренергә ҡыйынһынабыҙ”, – тип көрһөндө.\nКәкүк ата хөкөм залынан еңеүсе ҡиәфәтендә, еңел баҫып килеп сыҡты. Улы янына туҡталып, янаулы тауыш менән: “Аҡсаны ваҡытында түләгеҙ. Яңынан судлашып йөрөргә тура килмәһен!” – тине.\nРауил бер ни ҙә өндәшмәне, әммә уның йөрәккә үтеп ингән ҡарашынан ата кеше кесерәйеп, бөршәйеп ҡалды. Ҡартлас тиҙерәк улының янынан ҡасыуҙы хуп күрҙе. Хәйер, бабай Рауилдың былай ҙа үҙенә ҡул күтәрмәҫен белмәй ине. Ҡасандыр “үлтерәм мин уны!” тип ярһып илаған малайҙы әсәһе ҡосағына алып: “Яуызлыҡты ғәфү итә белеү – иң ҙур көс. Ә ул һинең атайың, һиндә уның ҡаны аға. Бер ҡасан да уға ҡул күтәрмә, йәме. Бар ҡылған ҡылыҡтары өсөн һәр әҙәм балаһы үҙе яуап бирәсәк”, – тип йыуата. Рауилдың кескәй йөрәге әсә һүҙҙәренең бөйөклөгөн аңлай һәм ғүмерлеккә ҡабул итә.\nОйошманан – ойошмаға, бер етәксенән икенсеһенә ялыу хаттары тотоп йөрөгән ҡартласты күреү менән күңелемдә екһенеү, хатта ерәнеү тойғолары уяна. Йәшлеген, көслө сағын кәйеф-сафа менән үткәреп, ҡатынын, ғәзиз балаларын кәмһетеүҙән тәм тапҡан бабай үҙен донъялағы иң изге кеше тип һанай шикелле. Уның өсөн барыһы ла ваҡыт табырға, кемдәрҙелер яманлауын башын эйеп, бүлдермәй тыңларға тейеш. Ҡартлас урамда китеп барғанда ла янынан үткән йәш ҡыҙҙарҙы, ҡатындарҙы, ололарҙы әрләп-битәрләп китә. Бабайҙың ир-егеттәрҙе күргәндә тауыш-тынһыҙ ҡалыуы, көслөләргә бер һүҙ өндәшмәүе уның ҡурҡаҡлығын һәм шул уҡ ваҡытта уйлап, аҫтыртын эш итеүен күрһәтә.\nБер аяғы менән гүрҙә торған оло кешенең, донъяла ҡылған эштәрен барлап, иман нуры таратыу урынына, ошондай түбәнселеккә төшөүе уның был тормошта уҡ ҡылған яуызлыҡтары өсөн яуап бирә башлауына ишаралыр ул...\nСығыу ваҡыты 23-11-2017, 08:00 | Ҡаранылар: 1984


10 Май , 11:10\nАртистканың хатта магазинға ла ҡупшы (ләкин ҡиммәтле түгел) кейенеп сыҡҡанын үҙем дә күп тапҡырҙар күргәнем булды. Үҙ баһаһын, башҡаларҙың үҙенән үрнәк алғандарын белә ул. Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы аш-һыуға оҫта, һәр ризыҡты ҙур ихласлыҡ һәм һөйөү менән әҙерләй. Яратҡан тәғәме - бишбармаҡ, ҡоймаҡ, көлсә, бәлеш . Бер ваҡытта ла ҡороттан өҙөлмәй.Йәш сағында, хатта сит илдәрҙә йөрөгәндә лә, ире Әнүәр Ишбирҙин менән ыҫланған ҡорот, ҡаҙылыҡтан айырылмағандар. Осрашыу-байрамдарға саҡырыуҙы ла ялындырмай ихлас ҡабул итә, бейеүе, тимәк, күп хәрәкәтләнеүе, баҡсаһында егелеп эшләүе лә буй-һынының зифалығына, йәш сырайлығына ыңғай йоғонто яһайҙыр. Хәйер, Башҡортостанда билдәле шәхестәрҙең юбилей кисәләре, республикалағы мөһим мәҙәни саралар, тантаналар уның ҡатнашлығынан тыш үтмәйҙер. Сәхнәгә сығыу өсөн артистка ҙур яуаплылыҡ менән әҙерләнә. «Халыҡ концертҡа матурлыҡҡа һоҡланырға, ысын сәнғәттән сафланып, үҙенә дәрт-илһам алырға килә, – ти Туйсина. – Шуны һәр саҡ иҫтә тотам. «Һеҙ һәр ваҡыт матурһығыҙ, ҡартаймайһығыҙ, сере нимәлә?» – тип һораусыларға: «Хәрәкәттә – бәрәкәт!» – тип яуаплайым».\nИпле, итәғәтле, саф күңелле, сабыр, ярҙамсыл, ихлас, аҡыллы бейеүсебеҙ, милләтебеҙҙең йөҙөк ҡашы булып, донъябыҙҙы балҡытып йәшәй. Халҡыбыҙҙың бай тарихын, уның ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм иң яҡшы әхлаҡи сифаттарын камил бейеү теле менән әйтеп биреүе – аҫыл сәнғәт өлгөһөнөң бер нәмә менән дә алыштырғыһыҙ ҡөҙрәтле сағылышы. Тормошта ла, сәхнәлә лә матур кеше ул, эске нуры, күңел таҙалығы шулай һөйкөмлө итә.\nҒорур Ирәндек буйҙарында уйнап үҫкән башҡорт гүзәле халҡыбыҙҙың сәнғәте ынйыһын донъяға күрһәтеү, башҡорт бейеүенең нәфислеген кеше йөрәгенә еткереү өсөн, Башҡортостан һәм Рәсәйҙән тыш, сит ҡитғаларҙы ла күп гиҙҙе: төрлө милләтле, төрлө динле халыҡтар йәшәгән Германия, Австрия, Франция, Италия, Швеция, Польша, Финляндия, Испания, Дания, Мали, Сенегал, Гвинея, Пакстан, Һиндостан, Вьетнам тамашасыларының ҡайнар алҡыштарын тойҙо ул. Ун-ун бишәр мең кешелек мәҙәниәт\nһарайҙары «Заһиҙә»нән һуң көслө ҡул сабыу ҙарҙан дер һелкенеп торҙо был көйәҙ сит ил тамашасыларының башҡорт ҡыҙы йөҙөндә Урал тауҙарының хозурлығын, ҡыҙҙарыбыҙҙың нәзәкәтлелеген, һылыулығын һәм ғорурлығын таныу билдәһе ине. Швецияла сираттағы бер сығышынан һуң «Заһиҙә» бейеүен «Урал ынйыһы» тип баһалайҙар. Рәшиҙә апай үҙе: «Бейеү теле ябай түгел, тамашасы сәхнәләге бейеүсенең һәр аҙымына, ым- ишараһына, йылмайыуына, хатта күҙ-ҡаш хәрәкәттәренә, күҙ яҙҙырмай,\nҡарап ултыра. Көс түкмәйенсә бейеклекте яулап булмай шул. Ҙур сәхнәгә сығыр алдынан был образды өр-яңынан ижад итергә тура килде: һәр хәрәкәт өҫтөндә ныҡышмалы эшләнем, көндәр буйына ҡара тирем сыҡҡансы\nшөғөлләнә торғайным. Ә йөкмәткеһе яғынан камил булһын өсөн күп уҡыйым, эҙләнәм. Рәссам дар, шағирҙар нисек һүрәтләй, уны шулай һынландырырға тырыштым», – ти.\nХаҡ һүҙҙәр. Бейеү өҫтөндә өҙлөкһөҙ эшләй ул: ябай ауыл клубындамы, әллә данлыҡлы сит ил сәхнәһендәме, үҙенә бала саҡтан таныш башҡорт бейеүҙәрен тик беҙҙең ҡатын-ҡыҙҙарға ғына хас һыҙаттарҙы хәтерләтерлек итеп башҡарыу оҫталығына еткәнсе шымарта. «Заһиҙә»нең һәр хәрәкәте, ым-ишараһы шундай халыҡсан, үҙенсәлекле костюмы ла бейеүгә тап килеп тора. Башҡорттоң аҫыл йолаларын туранан-тура күсермәй, ләкин «Заһиҙә»нең һоҡланғыс тышҡы матурлығы менән күңел сафлығын күрһәтеүгә өлгәш кәндә лә, үҙен һәр саҡ башҡорт халҡының изге илсеһе итеп тоя.\nРәшиҙә Туйсинаның репертуарыкүп төрлө һәм ҡатмарлы сюжетҡа ҡоролған «Бишбармаҡ», «Гөлнәзирә», «Шаян ҡыҙҙар», «Бүләк», «Көйәнтә», «Ете ҡыҙ», «Дуҫлыҡ», «Йылға янында» кеүек шаян һәм йөкмәткеле халыҡ бейеүҙәренән тора. Зифа буйлы башҡорт ҡыҙының күңел сафлығы, рухи байлығы һәм йәшлек дәрте ире Әнүәр Ишбирҙин менән башҡарған «Һунарсы», «Дуҫлыҡ» бейеүҙәрендә лә асыҡ сағыла. Артистканың репертуарында сит ил бейеүҙәре лә бар. «Ҡайҙа барһам да, шул илдең бейеүен өйрәнеп ҡайттым. Күп милләтле ансамблдә бейегәс, туғандаш татар, рус, украин халыҡ бейеүҙәрен дә яҡшы беләм, кешелектең тыныслыҡҡа, татыулыҡҡа, үҙ-ара һыйышып матур йәшәүенә хөрмәтемдә шул бейеүҙәр аша сағыла», – ти һылыу ханым.\nАртистка Ф. Ғәскәров етәкләгән Баш ҡорт дәүләт бейеү ансамблен дә, кол лективтың бер биҙәге булып, 1987 йыл ға тиклем бейей. Тик йәш талантты: «Ҡартайҙың инде, Рәшиҙә, йәштәргә урын бир», – тип көсләп тигәндәй ялға ебәрәләр, бәләкәй генә пенсия тәғәйенләнә. Был аҡсаға йәшәп булмаҫын аңлаған ҡатын педагог-хореограф булып мәктәпкә эшкә төшә. Баш ҡаланың 144-се, Ғәзиз Әлмөхәмәтов, Р. Ғарипов исемендәге гимназияларында педагог-хореограф уҡыусыларҙы оҫ талыҡ серҙәренә төшөндөрә, баш ҡорт бейеүенә һөйөү тәрбиәләү, уны һаҡлау өсөн йән ата. Уҡыусылары республика, Рәсәй кимә лендәге кон курстарҙа даими призлы урындар яулай, араларында үҙҙәрен бейеү сән ғәтенә арнағандары ла байтаҡ.\nЫсын талант һәр яҡлап талантлы була, тиҙәр. Мәктәптә эшләгән йылдарында бейеүсе ханым матбуғатта уҡымлы, рухлы мәҡәләләр менән сығыш яһай. «Башҡорт бейеүендә тыйнаҡһыҙлыҡҡа юл ҡуйылырға тейеш түгел, ул үҙенең саф асылын, миллилеген юғалтмаһын», – тип башҡорт бейеүҙәренең бәҫен төшөрмәҫкә һәм милли ерлеген һаҡларға саҡыра.\nРәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы – ярҙамға, ҡурсалауға мохтаж, ихлас, йомшаҡ\nкүңелле, ләкин үҙ-үҙенә ғәжәп талапсан һәм баҫалҡы, сабыр холоҡло, ипле һәм егәрле ҡатын. Әүҙем йәмәғәтсе, Башҡортостандың ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы, журналист, оҫта баҡсасы,уңған хужабикә, яҡшы әсә һәм изге күңелле ҡартәсәй ҙә. Уның менән аралашыуҙы үҙем өсөн гел бәхеткә һананым, әйткәндәй, тәүге ирем яғынан беҙ уның менән килендәштәр ҙә. Шулай булһа ла, ихтирам йөҙөнән әле лә «килендәш» тип түгел, ә «апай» тип өндәшәм. Өфө мәктәптәрендә уҡытҡан йылдарымда туған телебеҙ һағында торған әҙиптәрҙе, яҙыусыларҙы, билдәле сәнғәт эшмәкәрҙәрен саҡырып, йәнле осрашыуҙар ойоштора инем. Сираттағы бер осрашыуҙы Рәшиҙә Туйсина менән үткәрҙем. Сәхнәне бер иттереп «Бишбармаҡ»ты ла, «Заһиҙә»не лә, һинд бейеүен дә башҡарҙы, бала ларҙың шундағы һоҡланыуын күрһәгеҙ!..\n...Уйлаһаң, шул ваҡытта Туйсинаның ейәне Фәрхәт тә яңы мәктәпкә төшкән булған, ә бөгөн иһә үҙе ғаилә башлығы, ҡыҙы мәктәп йәшенә еткән. Фәрхәт – Хәлилдең улы. Ул Өфө сәнғәт училищеһын, унан М. Аҡмулла исемендәге педагогия университетын уңышлы тамамланы. Әлфиә исемле һылыуға өйләнде, Өфөлә йәшәр урын дары булмағас, ҡартәсәһенә килеп һы йынды Фәрхәт ғаиләһе менән. Үҙен генә ҡайғыртып өйрәнмәгән Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы, йәштәргә ярҙам итеү, ейәненең уҡыуына түләү өсөн, Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатының фольклор бейеү бүлегенә эшкә инде. Ҡартәсәһенең изгелегенә, ҡайғыртыуына Фәрхәт тә лайыҡлы булырға тырышты. Бәй, ул оло шәхес, мәшһүр ҡурайсы Ғата Сөләй мә новтың ейәне лә бит әле! Сәнғәт донъяһына мөкиббән егет бөгөн йыр ҙар яҙа, композиторлыҡ һәләтен һынап ҡарай. Тәүге уңышы – 2005 йылда Күмертау ҡалаһында уҙғарылған «Күңелем моңдары» үҙешмәкәр компози торҙарҙың асыҡ фестиваль-конкурсында беренсе урынға лайыҡ булыуы.\nТуйсиндар нәҫеле үҙе бер мөғжизә кеүек! Тик бер ғаилә генә башҡорт милли бейеү сәнғәтенә Рәшиҙә Туйсина менән Әнүәр Ишбирҙин, Римма менән Хәлил Ишбирҙиндар кеүек дүрт атҡаҙанған артист үҫтерһен әле! Башҡортостан тарихында тәү башлап Стәрлетамаҡ ҡалаһында беренсе бейеү театрын асҡан улдары Хәлил Ишбирҙинда бул ған бейеүгә мөхәббәтте Рәшиҙә Туйсина менән Әнүәр Ишбирҙин сәңгелдәктән тәрбиәләй.\n25 йәшендә генә ул Баш ҡортостан бейеү ансамбленең баш балетмейстеры булып китә, ә 26 йәшендә республиканың атҡаҙанған артисы исемен ала. Туйсиндар ара һында йырсылар, музыканттар, бейеүселәр, нәфис һүҙ оҫталары бар. Шундайҙарҙың береһе – башҡорт йырҙарын аһәңле башҡарыусы йәш йырсы Радмир Туйсин.\nБөгөн иһә Туйсиндар нәҫелендәге быуындан-быуынға күсеп килгән йыр-моңға, бейеү сәнғәтенә һөйөүҙе Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы бүләсәрендә тәрбиәләй, уға ҙур өмөт бағлай. Ике бүлмәле тар ғына фатирҙа ике ғаилә татыу ғүмер итә. Ҡыҙсыҡ ҡартәсәһе янында күберәк булырға тырыша, уны күҙәтеп, үҙе лә талпынып бейергә төшөп китә.\nБер ваҡыт Төркиәнән килгән ҡунаҡтар артистканың башҡорт милли бейеү костюмдарын күрһәтеүҙе үтенгәс, ул бүлмәһендәге берҙән-бер шифоньерҙы асып ҡарай башлағайны, берәүһе аптырап: «Бәй, костюмдары ғыҙҙы шулай һаҡлайһығыҙмы ни? Беҙ айырым бүлмәлә икән тиһәк...» – тип тел шартлатты. Ә бит шул әйберҙәр –унан һуң киләсәк быуындар өсөн ҡалыр музей ҡомартҡылары...\n...Һәр халыҡ үҙ милләтенең йөҙөн, намыҫын, көсөн, рухын билдәләрҙәй талантлы шәхестәре менән көслө. Халыҡтың бәҫе, юғарылығы, тиңдәр араһында тиң булып йәшәүе шуның менән билдәләнә. Улай ғына ла түгел, Ер шарының ҡайһы ғына мөйөшөндә йәшәһәң дә, милләттең данын арттырған бөйөк шәхестәр исеме үҙҙәре нән алда йөрөй.


Библия — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nБиблия — версиялар араһындағы айырма\n14:30, 13 февраль 2014 версияһы\n14:26, 13 февраль 2014 версияһы (төҙәтеү)\n14:30, 13 февраль 2014 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nБиблия – [[йәһүҙелек|йәһүд]] һәм [[христианлыҡ|христиан]] диндәрендә Изге Китап сифатында ҡанунлаштырылған яҙмалар йыйынтығы. [[Ислам]] Библияны Изге Катап булараҡ таный, ләкин уны «көфөр» йәғни боҙолған тип таный. Библия Иҫке Ғәһет (ҡануни закондар −Тәүрат, ''Ветхий Завет'') һәм Яңы Ғәһет (''Новый Завет'', 4 Инжил һәм апостол ғәмәлдәренән тора) тип аталған өлөштәрҙән тора. Беренсеһе христиан дине барлыҡҡа килгәнсе үк яҙылған китаптарҙы берләштерә, ул Б.Э.Т III быуатта яҙылған.\nИҫке Ғәһет 3 бүлектән тора. «Ҡанун» (йәһүдсә – [[Тора]]) тип аталған беренсе бүлектә [[Муса (пәйғәмбәр)|Муса пәйғәмбәрҙең]] 5 китабы, икенсе – «Яҙмалар» («Писания») бүлегендә йәһүд халҡының боронғо тарихын бәйән итеүсе 13 китаптан керә, өсөнсө – «Зәбүр» («Пластырь») бүлегендә христиандарҙа һәм йәһүдиҙәрҙә ғибәҙәт ҡылыуҙың мөһим бер өлөшө булып торған дини шиғырҙар тупланған. Иҫке Ғәһет ун бер йәһүд пәйғәмбәр асыштарын бәйән ителгән «Пәйғәмбәрҙәр» китабы менән йомғаҡланған. Йәһүҙиҙәр Иҫке Ғәһедтең йәһүд телендәге текстын изге тип иҫәпләй. Христиандар иһә Б.Э.Т II быуатта Александрия ҡалаһында тәржемә ителгән тексты (уның төҙөлөшө һәм тексты йәһүдиҙәрҙекенән бер аҙ айырала) ҡануни тип таный. Иҫке Ғәһет [[латин теле|латин]], боронғо славян һ.б. телдәргә [[грек теле]]нән тәржемә ителгән. Яңы Ғәһет фәҡәт христиандарҙа ғына изге булып һанала. Ул 27 китаптан – [[Ғайса]]ның тормошо һәм тәғлимәте, Изге апостол ғәмәлдәре менән бәйән ителгән 4 Инжилдән (Евангелие; мәғәнәһе – «изге хәбәр»), апостолдарҙың 21 хатынан һәм Иоанн Богослов асышынан ғибәрәт. Яңы ҒәһедтеңҒәһеттең тексты грек телендә яҙылған.\n[[Рус православие сиркәүе]] Библияның [[XI быуат]]та Кирил һәм Мефодий тарафынан тәржемә ителгән боронғо славян телендәге текстын файҙалана. Христиан динендәге башҡа милләт вәкилдәре үҙ теленә тәржемә иткелгән Библияны ҡуллана. Библияны рус теленә [[XXI быуат]] башында тәржемә итә башлайҙар. 1810 йылда Яңы Ғәһет тәржемә ителә. Шулай ҙа уның 1860-70 йылдарҙағы тәржемәһе – «Синодаль» ғына сиркәү тарафынан рәсми рәүештә раҫлана, уна урыҫ протестанттары ла ҡуллана.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/420274 ҡабул ителгән


«Салауат Юлаев» хоккей клубы өсөн Новокузнецкиҙа үткән уйын уңышһыҙ тамамланды\nКонтиненталь хоккей лигаһының 2015 йылдағы старт матчында Владимир Юрзинов командаһы ҙур айырма менән алға сыҡһа ла, һуңынан бер мәрәйгә артта ҡалып еңелеп ҡуйҙы.\nТәүге осор юлаевсылар файҙаһына 3:1 иҫәбе менән тамамланһа, икенсеһендә яҡташтарыбыҙ «Металлург» командаһы ҡапҡаһына тағы ла бер шайба индерә алды. Һөҙөмтәлә, 4:1 иҫәбе Салауат Юлаев командаһы еңеүенә ышаныс өҫтәне. Әммә уйын бөтөнләй көтөлмәгән иҫәп менән тамамланды. Уйын аҙағына тиклем майҙан хужалары «Салауат Юлаев» командаһы ҡапҡаһына 4 гол индерҙе. Осрашыу 4: 5 иҫәбе менән тамамланды. 7 ғинуарҙа «Салауат Юлаев» Астананың «Барыҫ» командаһы менән осрашасаҡ.