Тәүлегенә – бер миллион » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Тәүлегенә – бер миллион\nТәүлегенә – бер миллион 06.02.2018 // Иҡтисад\nБылтыр “Рәсәй почтаһы” йыл һөҙөмтәләре буйынса хат корреспонденциялары баҙарында – 90, посылкалар баҙарында 62-нән 67 процентҡа тиклем тауарҙы ташыуға булышлыҡ иткән. Шул иҫәптән посылкаларҙы 23 процентҡа күберәк эшкәрткәндәр – 365 миллион берәмек. Был иһә тәүлегенә уртаса бер миллионға яҡын посылка почта хеҙмәткәрҙәре ҡулынан үткән тигәнде аңлата.\nПочта өсөн иң ҡыҙыу эш мәле ноябрь – декабрь айҙарына тура килә. Керемдең һигеҙ процентҡа артыуына бәйле, төп етештереү эшселәренең хеҙмәт хаҡын дүрт процентҡа арттырғандар.\nБыйыл да почта бәйләнеше бүлексәләрен төҙөкләндереү дауам итәсәк. Йәғни өс меңгә яҡын бүлексә яңыртыласаҡ, был былтырғыға ҡарағанда өс тапҡырға күп.\nБүлексәләрҙәге бизнес-процестарҙы һанлы форматҡа күсереү буйынса ла эш дауам итәсәк. Һаҡсыл етештереү технологияларын индереүҙе планлаштыралар. Үҙгәрештәр почта бүлексәләрендә халыҡты хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк.\nЛогистика инфраструктураһын үҫтереүгә иғтибар арта. Сентябрҙән “Внуково-2” логистик проектын сафҡа индерергә йыйыналар. Яңылыҡ шуныһы менән үҙенсәлекле – электрон коммерция баҙарында ҡатнашҡандарға уникаль хеҙмәт төрө тәҡдим итмәкселәр, йәғни келәттә һаҡлау, тауарҙы төрөү, сортҡа айырыу, ҡулланыусыға алып барып еткереү кеүек туранан-тура хеҙмәтләндереүҙе. Шулай итеп, Мәскәү өлкәһендә фулфилмент тип аталған баҙар барлыҡҡа киләсәк. Рәсәйҙә әлегә бындай хеҙмәт юҡ.


Ҡаҙ ҡанаты ҡат-ҡат була... » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nОктябрь-ноябрь айҙарында ҡаҙ өмәләре гөрләп үтә. Борондан килгән күркәм йолабыҙ бөгөнгә тиклем һаҡланған. Ҡаҙ өмәһе – ҡошто салып таҙартыу ғына түгел, матур итеп аралашыу, күңел асыу, тәжрибә уртаҡлашыу, үҙеңде күрһәтеү өсөн мөмкинлек тә ул.\nҠаҙҙың ите тәпәйе ҡарға баҫыу менән татлана, тип иҫәпләнә. Өмәгә бигерәк тә етеҙ, таҫыллы ҡатын-ҡыҙҙар саҡырыла, сөнки ҡаҙ йолҡоу үҙенә күрә оҫталыҡ талап итә. Ҡошто татлы ҡуллы ир-егет салһа, ите йомшаҡ, тәмле була, тиҙәр. Ҡаҙҙы йә һыуҙа бешекләп, йә быуҙа тотоп, йә үтек менән эҫеләп йолҡалар. Шунан эсен таҙартып, көйәнтәгә парлап аҫып, ағым һыуҙа сайҡарға төшәләр. Һыуға барғанда «Ҡаҙ юлы» йолаһы үткәрелә. Балалар юлға ҡаҙ ҡаурыйын ташлай, оло апайҙар киләсәктә мул үрсем юрай, киләһе йылда ла ҡаҙҙарҙың ошо юлдан йөрөүен теләй. Ҡайтҡас, хужабикәнең ҡаҙ майында майланған тәмле ҡоймағы менән сәй эсәләр.\nКисен бар эште тамамлап, күҙ-баш төҙәтеп, тағы хужалар өйөндә йыйылалар. Ҡаҙ итенән, эс-ҡарынынан байрам һыйы әҙерләнә.\nӘүәлдән ҡош итен етегә бүлгәндәр. Иң тәүге өлөш ҡыҙҙарға бирелә. Ҡанат итен биргәндә:\n– Ҡанатланып өйөңдән тиҙерәк осоп сыҡ! – тип теләйҙәр. Ир балаларға ботон һалалар:\n– Аҫыл затлы ир бул!\nХужаға ҡаҙҙың башын тотторалар:\n– Башлы бул!\nБаҙарҙа иң баһалы иттәрҙең береһе – ҡаҙҙыҡы. Күптәр уны үҙенсәлекле тәме, туҡлыҡлылығы өсөн ярата. Был итте һурпаға өҫтәп ебәреү ҙә мәртәбә һанала. Ҡаҙ аҫрауҙың тағы бер яҡшы яғы – һуғым һуйғансы ашарға ит була, ти ололар. Туған-ырыуға, дуҫ-ишкә үҙең үҫтергән ҡош итен тотоп барыу ҙа күңелле.\nҠаҙ ите А һәм С, айырыуса В төркөмө витаминдарына, микро һәм макроэлементтарға бай. Гел хәрәкәттә йөрөгәндәргә, йыш көсөргәнешкә дусар булғандарға бигерәк тә файҙалы ул. Ҡаҙ итенең организмдан ағыулы матдәләрҙе сығарыу һәләте лә бар. Аҙ ҡанлылыҡтан, хәлһеҙлектән дауаланғанда ла был итте ашау һөҙөмтәле. Тик артыҡ майлы булыуы арҡаһында уны шәкәр диабеты, бауыр ауырыуҙарына дусарҙарға күп ҡулланыу тәҡдим ителмәй.\nҠаҙҙың бар өлөшөн дә бәрәкәтле тотоналар. Эс-ҡарынынан аш бешерәләр йәки бәлеш һалалар. Таҙартыуы мәшәҡәтлерәк булһа ла, башы менән тәпәйен дә әрәм итмәйҙәр.\nСығышы менән Ейәнсура районынан булған, бөгөн Өфө районының Авдон ҡасабаһында йәшәгән Радик Байгилдин ҡаҙ тәпәйенән тәмле аш-һыу әҙерләргә ярата: «Ҡаҙҙың тәпәйен ҡырҡып, эҫе һыу менән бешекләйбеҙ йәки өтәбеҙ, шунан тиреһен һыҙырып, тырнағын алып ташлайбыҙ, яҡшылап йыуабыҙ. Ҡаҙҙың эсәген айырып, эсендәге бысрағын һығып сығарабыҙ, буйынан-буйына ярабыҙ ҙа һәйбәтләп таҙартабыҙ. Тоҙ менән ышҡып, тағы йыуабыҙ. Шунан эсәкте тәпәйгә урайбыҙ, тағатылып тормаһын өсөн осон беркетеп нығытабыҙ.\nОшолай әҙерләнгән тәпәйҙе ҡаҙҙың эс-бауыры йәки ит менән бергә бешерәбеҙ. Ашҡа картуф, кишер, туҡмас, һуған төшөрәбеҙ. Дөгө ярмаһы йә йәшелсәләр менән әҙерләһәң, танһыҡҡа бигерәк тә тәмле була.\nҠаҙ тәпәйенән дерелдәк тә эшләйбеҙ. Иң тәүҙә тәпәйҙәрҙең тышын һыҙырып, таҙартып йыуабыҙ. Малдың тояғын шулай уҡ өтөп-таҙартып әҙерләйбеҙ. Икеһен дә бер сама алып, һалҡын һыуға һалабыҙ. Яй ғына утта ҡайнатабыҙ, самалап тоҙ өҫтәйбеҙ. Йәшелсә тәме биреү теләге булһа, кишер, һуған, шәфәри (петрушка) тамыры ҡушырға мөмкин. Ит һөйәгенән айырылғас (ғәҙәттә, ике сәғәт самаһы ваҡыт үтә), уттан алабыҙ. Һурпаһын һөҙәбеҙ, итен турағыстан үткәрәбеҙ. Шунан уларҙы бергә ҡушып болғатабыҙ ҙа (ошо мәлдә мин бөртөклө ҡара борос һалып ебәрәм, төрлө тәмләткестәр өҫтәргә мөмкин) һауыттарға һалып сығабыҙ. 6 – 8 сәғәттән дерелдәк әҙер була.\nЭсәк уралған ҡаҙҙың тәпәйе менән картуф һалып бәлеш бешерһәң дә телде йоторлоҡ була».\nДәүләкән районының Боранғол ауылында тыуып үҫкән Гөлнара Сәғитова һөйләй: «Ҡаҙ өмәләре гөрләп үтә ине тыуған ауылымда. Үҙе бер көҙгө муллыҡ байрамы инде ул. Апай-еңгәләрҙең шаяртыу аша ғына эшкә өйрәтеүе, кинәйәләп һөйләшеүе, ауыр ғына эштәрҙе лә уйын-көлкө менән еңел генә башҡарып ҡуйыуы... Кисен барыһы ла ашҡа йыйыла. Йыр-бейеү, күңел асыу менән бергә хужаларға муллыҡ, һаулыҡ теләктәре яуа. Өҫтәлгә йола буйынса балан ләүеше, «сәскә» (сәксәк ҡамырынан сәскә эшләйҙәр), бүтән төрлө бөйөрөктәр бешерәләр, ҡағыт (ҡаҡты беҙҙә шулай тип әйтәләр), ҡайнатмалар ҡуялар. Ҡаҙ тәпәйенә килгәндә, беҙҙә ул һәр өмәсегә мотлаҡ бирелергә тейеш өлөш һанала. Кемгәлер ни сәбәптәндер эләкмәһә, үпкәләп ҡуйыуы ла бар! Үҙем өсөн ҡаҙҙың иң тәмле өлөшө – бауыры. Тағы ла: табында мотлаҡ ҡаҙ майы менән майланған табикмәк була.\nТабикмәк өсөн 1 литр һөт (яртылаш һыу менән ҡатыштырырға мөмкин), 2 йомортҡа, 5-6 ҡалаҡ манный ярмаһы, яҡынса 1 балғалаҡ тоҙ, 1 балғалаҡ шәкәр (мотлаҡ түгел), 1,5 балғалаҡ сүпрә (ҡомалаҡ сүпрәһе булһа, бигерәк тә яҡшы), он кәрәк. Сүпрәгә йылымыс һыу һалабыҙ, шәкәр өҫтәргә мөмкин, манный, он ҡушып болғатабыҙ ҙа әсетергә ҡуябыҙ. Шунан ишемтәләйбеҙ – йомортҡа, тоҙ, йылы һөт, тағы ла он ҡушып болғатабыҙ. Ул ҡоймаҡ ҡамырынан ҡуйыраҡ булырға тейеш. 15 минут ҡамырҙы «ял иттереп» алабыҙ ҙа эҫе табала бешерәбеҙ. Табаны еңелсә генә майлайбыҙ. Табынға бирер алдынан табикмәктәргә иретелгән ҡаҙ майын һөртәбеҙ.\nҠаҙ өмәһенә бәйле ошондай һынамыштар бар беҙҙең яҡта: ҡаты ҡуллы кеше салһа, йөнө ҡаты була, йолҡҡанда ашала, тиҙәр. Ҡаҙҙы йолҡҡанда иң тәүҙә уның ҡултыҡ аҫтындағы «харам ҡанаттарын» йолҡалар, йәш ҡыҙҙар шуларҙы биш бөртөк итеп ҡултыҡ аҫтына йәшерә лә «киләсәген юрарға» сығып китә. Иң тәүҙә осраған кеше ир-егет икән – тиҙҙән кейәүгә сыға, ҡатын-ҡыҙ тап килә икән – никах сәғәте һуҡмаған әле.\nӘйткәндәй, ҡаҙҙы теләһә ниндәй бысаҡ менән һуймайҙар, бының өсөн айырым мал бысағы була, уның һабы бөтөп йөҙө башланған ерендә тимер балдаҡ кейҙерелгән. Ошондай билдәһе булмаһа, итен ашау харам, ти ине ололар. Атайым бысаҡ оҫтаһы булғас, быныһы ныҡ хәтергә уйылған».\nҠаҙ майы беҙҙә генә түгел, донъяның башҡа илдәрендә лә бик баһалана икән. Файҙалы матдәләргә бай был ризыҡ, башҡа майҙарға ҡарағанда, еңелерәк үҙләштерелә, тип яҙыла төрлө сығанаҡтарҙа. Ул иммунитетты нығыта, тәнде йылыта, яраларҙың бөтәшеүенә булышлыҡ итә. Ҡаҙ майын һалҡын тейгәндә, бронхит, туберкулез, пневмония, псориаз, экзема, тромбофлебит ауырыуҙарын дауалағанда ҡулланғандар. Тәнде бешергәндә лә, туңдырғанда ла ярҙамға килгән ул. Һалҡын тейгәндә дауа булараҡ файҙаланғандар. Майҙы иретеп күкрәккә, арҡаға (йөрәк тирәһенә теймәҫкә) һөртәләр ҙә йылы итеп уранып яталар.\nҠаҙ майы ҡышҡы селләлә бит-ҡулдарҙы өшөүҙән һаҡлай. Бының өсөн айырыуса һалҡын көндәрҙә тышҡа сыҡҡанда уны тәнгә ыуырға кәрәк. Биткә йә ҡулға һөртә торған ғәҙәти кремға ҡушырға ла мөмкин.\nБик файҙалы булһа ла, ҡаҙ майын холестерин юғары булғанда, артыҡ ауырлыҡ менән яфаланғандарға, бауыр сирлеләргә ашау кәңәш ителмәй. Тәнгә һөртөү өсөн иһә сикләүҙәр юҡ.\nТеги: Аш-һыу Йола


Сәсәне бар был илдең » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nСәсәне бар был илдең\nХалҡыбыҙҙан бар кешелеккә үлемһеҙ мираҫ итеп инселәнгән, изгелек һәм игелеккә сәсәндәребеҙ тарафынан мәңгелек рухи һәйкәл итеп ҡойолған «Урал батыр» ҡобайыры – башҡорттоң төп рухи хазинаһы.\nҠасандыр Урал батыр бөрккән тереһыуҙың бөртөк-бөртөк тамсыларын үҙ зиһенендә терелтеп, Башҡортостан балалары бына инде егерменсе йыл бөйөк әҫәрҙе яттан һөйләүҙә, сәсәнлектә ярыша. Заманында атаҡлы ғалим Әхмәт Сөләймәнов үҙе башлап ебәргән, республика кимәлендә барған «Йәш сәсәндәр һәм «Урал батыр» эпосын башҡарыусылар бәйгеһе»нең тап Бөрйән ерендә уҙғарылыуы ла оло мәғәнәгә эйә.\nСабый күңелдәрен Аҡбуҙатлы, ҡанатлы иткән тиңһеҙ күңел байрамына быйыл 48 айырым башҡарыусы һәм 20 фольклор төркөмө йыйылды. Шулар араһынан биш бала дүрт мең ярым юлдан торған бөйөк эпосты тулыһынса ятлаған. Ҡатнашыусыларҙың иң бәләкәйенә, Көйөргәҙе районынан килгән Асман Рахманғоловҡа ни бары биш йәш булһа, Дәүләкән лицей-интернатының 11-се класс уҡыусыһы Илнура Сафина йәш сәсәндәр араһында иң «оло»һо ине. Баһамандар алдына бер-бер артлы Урал батыр, Шүлгән, Йәнбирҙе, Һомай, Айһылыу, Самрау батша, Зәрҡум, Юха һәм башҡа образдарҙа сығып баҫҡан балаларҙан бөркөлгән илһам көсөн һис ни менән дә сағыштырырлыҡ түгел.\nБөгөн, һүҙ сәнғәтенең, туған телдең ҡатмарлы шарттарҙа ҡалған мәлендә, сәсәнлеккә илтифат итеп, ҡобайыр һөйләгән һәр бала – ынйы бөртөгөнә тиң милләтебеҙ хазинаһы. Тап улар – халҡыбыҙҙың тел байлығын, зиһен ҡеүәтен тыуыр быуындарға тапшырасаҡ ышаныслы илсе.\nАйнур ИСХАҠОВ фотолары.\nТеги: Урал батыр


«Шәжәрә» балалар һүрәттәре конкурсы башланды\n«Шәжәрә» балалар һүрәттәре конкурсы башланды «Ырыу ағасы» республика форумы сиктәрендә Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы һәм Халыҡ ижады үҙәге «Шәжәрә» балалар һүрәттәре конкурсын иғлан итә. Унда төрлө мәктәп уҡыусылары ҡатнаша ала. Бәйгеселәргә “Бәйләнештә” социаль селтәрендә: https://vk.com/album-44728784_270495576 һылтанмаһы аша инеп, эштәрен урынлаштырырға кәрәк. Тулы исем-фамилияны, район йәки ҡаланың исемен, ҡатнашҡан кешенең йәшен күрһәтеү мотлаҡ.Һүрәттәр ошондай талаптарға ярашлы булырға тейеш: зауыҡлы биҙәлеш; фотоның яҡшы сифаты. Уң яҡтан аҫта эштең атамаһын, авторының исем-фамилияһын, тулы йәшен, класын (төркөмөн), етәксенең тулы исем-шәрифен, мәктәптең тулы атамаһын яҙып ҡуйырға.Жанр, башҡарыу техникаһы яғынан сикләү юҡ.Эштәр ике категорияла – 7–10 һәм 11 –14 йәш – ҡарала. Баһалау – 10 балл арауығында. Һәр категорияла 3 лауреат һәм махсус призға лайыҡ булғандар билдәләнә. Һөҙөмтәләрҙе инде 1 июндә Республика халыҡ ижады үҙәге сайтына инеп ҡарарға мөмкин.\n«Ырыу ағасы» республика форумы сиктәрендә Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы һәм Халыҡ ижады үҙәге «Шәжәрә» балалар һүрәттәре конкурсын иғлан итә. Унда төрлө мәктәп уҡыусылары ҡатнаша ала.\nБәйгеселәргә “Бәйләнештә” социаль селтәрендә: https://vk.com/album-44728784_270495576 һылтанмаһы аша инеп, эштәрен урынлаштырырға кәрәк. Тулы исем-фамилияны, район йәки ҡаланың исемен, ҡатнашҡан кешенең йәшен күрһәтеү мотлаҡ.\nҺүрәттәр ошондай талаптарға ярашлы булырға тейеш: зауыҡлы биҙәлеш; фотоның яҡшы сифаты. Уң яҡтан аҫта эштең атамаһын, авторының исем-фамилияһын, тулы йәшен, класын (төркөмөн), етәксенең тулы исем-шәрифен, мәктәптең тулы атамаһын яҙып ҡуйырға.\nЖанр, башҡарыу техникаһы яғынан сикләү юҡ.\nЭштәр ике категорияла – 7–10 һәм 11 –14 йәш – ҡарала. Баһалау – 10 балл арауығында. Һәр категорияла 3 лауреат һәм махсус призға лайыҡ булғандар билдәләнә. Һөҙөмтәләрҙе инде 1 июндә Республика халыҡ ижады үҙәге сайтына инеп ҡарарға мөмкин.


22:37, 8 декабрь 2010 версияһы\n27 байт өҫтәлгән , 10 лет назад\nr2.5.2) (робот үҙгәртте: fi:Šonqar; косметические изменения\n20:57, 6 декабрь 2010 версияһы (төҙәтеү)\nLuckas-bot (әңг. | өл.)\nә (r2.5.2) (робот өҫтәне: fi:Shonqar)\n22:37, 8 декабрь 2010 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nә (r2.5.2) (робот үҙгәртте: fi:Šonqar; косметические изменения)\nШоңҡар — Башҡортостан йәштеренен ижтимағи-сәйәси журналы.\n[] йылдарға тиклем [[башкорттар|башкорт]] йәштәре өсөн үҙ аллы бер ниндәй ҙә баҫма булманы. ''Ленинсы'' нигеҙендә башҡорт йәштәре өсөн үҙ аллы ''[[Йәшлек (гәзит)|Йәшлек]]'' гәзите барлыҡҡа килде. Шул уҡ ваҡытта йәштәр журналы асыу мәсьәләһе тыуа.\n[] йылдың ғинуарында рәсми теркәлеү үткәндән һуң, ''Шоңҡар'' журналы, үҙ аллы баҫма булараҡ, баҫыла башлай. Тиражы 9200 данаға барып етә.\n== Бөгөнгөһө ==\n''Шоңҡар'' буш урында барлыҡҡа килмәне. [] йылдар барышында, [[башҡорттар|башҡорт халҡы]]ның милли үҙаңы уянып, рухи ҡиммәттәргә сарсаған мәл ине. Ошоға тиклем башҡорт йәштәре өсөн үҙ аллы бер ниндәй ҙә баҫма булманы. "Ленинсы" гәзите урыҫ телендә нәшер ителгән [[Молодёжь Башкортостана|"Ленинец"тың]] дубляжы, йәғни туранан-тура тәржемәһе генә ине. Милли хәрәкәттең көсәйеүе һөҙөмтәһендә, башҡорт халҡы, айырыуса йәштәр тырышлығы менән "Ленинсы" нигеҙендә башҡорт йәштәре өсөн үҙ аллы [[Йәшлек (гәзит)|"Йәшлек"]] гәзите барлыҡҡа килде һәм ул халҡыҡтың милли үҙаңын уятыуға, асылына ҡайтыуға ғәйәт ҙур өлөш индерҙе. Әммә быуа йырылып аҡҡандағы шикелле оператив жанрҙағы гәзит кенә рухи ихтыяжды ҡәнәғәтләндереп бөтмәне: йәштәр өсөн махсус журнал асыу зарурлығы ҡалҡып сыҡты.\nЖурналыбыҙ һауаларҙа йөҙмәй, донъяуи мәсьәләләрҙе хәл итеп практик йүнәлеш алыуы менән ота тиер инем. Мәҫәлән, ''Шоңҡар''ҙа сыҡҡан мәҡәләләргә бәйле өлкән кластарҙа һөйләшеүҙәр, диспуттар үткәрелеүе, Президентыбыҙ Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов тарафынан ''Эскелеккә, наркоманияға һәм тәмәке тартыуға ҡаршы көрәш'' иғлан ителгән йылда мәктәптәрҙәге махсус дәрестәрҙә беҙҙә донъя күргән материалдарҙың ярҙам иткәне өсөн бик күп уҡытыусыларҙан рәхмәт һүҙҙәре ишетеү редакция коллективына дәрт-илһам өҫтәне. Иманыбыҙ камил: баҫма кешегә тормошта аныҡ йүнәлеш бирһә йәки ярҙам күрһәтһә, уға мотлаҡ яҙыласаҡтар.}} — тип белдерә журнал хеҙмәткәре Шамил Яубасаров.\n== Журналдың сайты ==\nСайт "Шоңҡар" – “Шоңҡар” башҡорт йәштәре журналының рәсми сайты. Әлеге ҡиәфәттә донъяны солғаған интернет селтәрендә сабый ғына кеүек, әммә йөкмәткеһенең байлығы, [[Башҡортостан]], [[Рәсәй]] һәм донъя яңылыҡтарынан артта ҡалмауы йәһәтенән саф башҡортса “һөйләшеүсе”сайттар араһында алдынғылар сафында.\nwww.shonkar.ru бөгөндән ниндәй яңылыҡтар тәҡдим итә, тиһәгеҙ, бәлки, абайлағанһығыҙҙыр. Сайтта күренекле журналистарҙың, [[:Категория:Мәғариф|мәғариф]] өлкәһендә эшләүсе, студенттарҙың блогтары булдырылған. "Мәғлүмәтле, тимәк, ҡораллы" тигән ҡараштан сығып эш итә, сайтты төҙөүселәр. Яңылыҡтар, үкенескә ҡаршы, айына бер генә тапҡыр сыҡҡан журналдың сығыуын көтөп ятмай - тәүлек әйләнәһенә :) яңыртылып тора. Даирәһе лә киң:[[:Категория:Мәҙәниәт|мәҙәниәт]], [[сәйәсәт]], [[хоҡуҡ]], йәштәр сәйәсәте, [[спорт]] яңылыҡтары һәм башҡалар.\n== Журнал рубрикалары ==\n* Самауырҙы йыҡҡансы\n* Түңәрәк өҫтәл\n* Мәшһүр ҡурайсылар\n* Табип мөйөшө\n* Донъя кухнялары\n* Ижтимағи мөнбәр\n* Әҙәм һәм Һауа\n* Сыҡ майҙанға\n* Ижад кухняһы\n* Телебеҙҙә - көнөбөҙ\n* Үҙ-үҙем менән әңгәмә\n* Мөғжизәле донъя\n* Күңел һандығы\n[[Категория:Башҡортостан]] [[Категория:Матбуғат]] [[Категория:Әҙәбиәт]] [[Категория:Мәғариф]]\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/49286 ҡабул ителгән


“Теләк теләү” - МБУК РДК муниципального района Хайбуллинский район\n/ Клубы / Сельские клубы / Перво-Мурзинский СК / “Теләк теләү”\nЙома – Ғәйет байрамынан да олораҡ көн. Был көндө ҡауышҡандар бәхетле була. Элек уны бик ололап үткәргәндәр. Бер – береһенә сәйгә йөрөгәндәр, ҡунаҡҡа саҡырышҡандар. Ултыра самауырым көйләй – көйләй үҙ көйөн. Һүнмәй самауыр. Эсәбеҙ тәмле йома сәйен! Иҫкә төшә тыуған яҡ, әсәй, бала саҡ, атай. Ауылдаштар. Эсәйек саҡырышып йома сәйен!\nИзге йома көнөндә 1- се Мырҙа ауылы ағинәйҙәре йолаһын тотҡан-хур булмаҫ тип “Теләк теләү” йолаһына йыйылды. Үҙебеҙгә һәм яҡындарыбыҙға ниндәй генә теләктә теләмәйбеҙ -юлға сығамы, бәпәй көтәме, яңы эшкә урынлашамы, йорт һаламы, тыуған көндәреме, ғүмер байрамдарымы…\nҺәр көнөбөҙ – “Хәйерле көн!” тип башланһа,”Тыныс йоко!” тамамлайбыҙ. Теләкте белеп теләргә ҡушылған. Теләктәр изге булһын, хәйерле булһын тип теләргә кәрәк. Халыҡта “Тели белһәң теләк-белмәһәң-имгәк, ”Бәхете менән килһен, ваҡыты менән китһен” тигән әйтемдәр ҙә бар. Бөгөнгө сарабыҙ Сания киленден йортонда уҙғарылыуы осраҡлы түгел. Ул ғаиләһе менән яңы нигеҙгә күсте. Йома сәйен эсеп, йырлап-бейеп, күңелле ял итеп, ошо нигеҙҙә һөйөнөп, шатланып, киң ризыҡтар менән, иҫәнлектә-һаулыҡта оҙон ғүмер итергә яҙһын- тип һәр беребеҙ изге теләктәр теләп таралыштыҡ.


Ял көндәрендә «Шүлгәнташ» ҡурсаулығына бөтә илдән меңдән ашыу турист килә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯл көндәрендә «Шүлгәнташ» ҡурсаулығына бөтә илдән меңдән ашыу турист килә\n17:21, 17 сентября 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nЯл көндәрендә «Шүлгәнташ» ҡурсаулығына бөтә илдән меңдән ашыу турист килә. Уның хеҙмәткәрҙәре «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһенә тәбиғәт ҡурсаулығының үҙенсәлектәре хаҡында һөйләне. 15-16 сентябрҙә Бөрйән районында экологик матбуғат туры уҙғарылды.\n«Ял көндәрендә ҡурсаулыҡҡа бөтә Рәсәйҙән меңдән ашыу турист килә. Уларҙы Шүлгәнташҡа экскурсия һәм ҡурсаулыҡта йәйәү йөрөү, Ағиҙел буйлап ағып төшөү, Бөрйән балы, башҡорт аш-һыуы һәм сувенирҙар ҡыҙыҡһындыра. Ҡурсаулыҡта халҡыбыҙҙың боронғо кәсебе — солоҡсолоҡ һаҡланған. Солоҡ балы туристарҙы үҙенсәлекле дауалау көсө менән йәлеп итә», — тине сувенирҙар һатыусы Гөлзиә.\n«Шүлгәнташ янында» туристик комплексы хеҙмәткәре Сергей Ророкин республиканың гүзәл мөйөшөнә өс ай элек Силәбенән килгән. Ул төҙөлөш эштәре менән шөғөлләнә. Комплекста экологик яҡтан таҙа материалдарҙан биналар һалыу дауам итә.\n«Бында бөтөнләй икенсе донъя: саф һауа, икһеҙ-сикһеҙ урман, тауҙар, йылғалар, таштар. Ҡунаҡтарыбыҙ — ғаиләләр, йәштәр, өлкән йәштәгеләр. Яңыраҡ немецтар килде. Беҙҙең мунсаға һәм иртән Ағиҙел йылғаһында балыҡ ҡармаҡлауға иҫтәре китте. Мәмерйә хаҡында легендалар һәм хикәйәттәр, шулай уҡ һоҡланғыс тәбиғәт уларҙы битараф ҡалдырманы», — тип һөйләне туристик комплекс хеҙмәткәре.\nЭкологик турҙы Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосопов һәм М.Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексы булышлығында Башҡортостандың Журналистар союзы ойошторҙо. Унда республика һәм муниципаль киң мәғлүмәт сараларының 20-нән ашыу вәкиле ҡатнашты.\nТеги: экология, матбуғат туры, шүлгәнташ ҡурсаулығы, бал, туристар


22 Февраль 2019, 23:58\n20 февралдә илебеҙ Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаны. Унда бала үҫтереүсе ғаиләләрҙе яҡлауға айырыуса ҙур иғтибар бирелде. Ил башлығы был тәңгәлдә вәғәҙәләгән өҫтәмә саралар нимәнән ғибәрәт?\nБеренсе һәм икенсе бала өсөн пособие тәғәйенләү шарты үҙгәрәсәк: ул ғаиләнең һәр ағзаһына табыш йәшәү минимумының икеләтә күләменән аҙыраҡ булғанда түләнәсәк. Бөгөн иһә был пособие йән башына килеме йәшәү минимумының бер ярым күләменән аҙыраҡ ғаиләләргә бирелә.\nИнвалид бала ҡарау буйынса айлыҡ пособие 1 июлдән 5, 5 мең һумдан 10 мең һумға тиклем артасаҡ.\nКүмәк ғаиләләр өсөн күсемһеҙ милек һалымы буйынса федераль льгота ҙурайтыласаҡ. Ғаилә фатирҙа йәшәһә, ул һәр балаға бишәр квадрат метр иҫәбенән һалымдан азат ителәсәк, шәхси йортта йәшәһә – етешәр квадрат метр иҫәбенән. Мәҫәлән,әле фатирҙың егерме квадрат метрына һалым һалынмай, өс бала өсөн ғаилә өҫтәмә рәүештә тағы ла ун биш квадрат метрға һалымдан азат ителәсәк. Шулай уҡ алты сутыйға тиклем ер участкаһы өсөн һалым һалынмаясаҡ.\nБала үҫтереүсе йәш ғаиләләргә ипотеканың тәүге өс-биш йылында ғына түгел, ә бөтә осорона түбән процентлы ставка билдәләнәсәк.\n2019 йылдың 1 ғинуарынан башлап дәүләт өсөнсө йәки артабанғы бала тыуған ғаиләләрҙең ипотекаларының 450 мең һумын ҡаплаясаҡ.\n2021 йыл аҙағына тиклем илдә яслеләр проблемаһы тулыһынса хәл ителәсәк.\nИл башлығы ауыр тормош хәлендә ҡалған кешеләргә ипотека каникулдары бирергә тәҡдим итте.


ТЕМА: А. Игебаев “ Ҡара икмәк”\nИнфоурок › Другое › Конспекты › ТЕМА: А. Игебаев “ Ҡара икмәк”\nТЕМА: А. Игебаев “ Ҡара икмәк”.\nМаҡсат: 1) А. Игебаевтың тормош һәм ижад юлына ҡыҫҡаса байҡау яһау; 2) шиғырҙың йөкмәткеһе менән таныштырыу; 3) шиғырҙан сығып уҡыусыларҙа икмәккә ҡарата һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү; 4) игенселәрҙең хеҙмәтен һөйә һәм күрә белергә өйрәтеү; 5) уҡыусыларҙың аңлау күнекмәләрен үҫтереү өҫтөндә эш.\nЙыһазландырыу: яҙыусының портреты, китаптары, электрон ҡулланма, икмәк һүрәте, эпиграф, видеоматериал, ураҡ, мәҡәлдәр.\nИкмәк - илдең кеүәте,\nБеҙҙең бөтмәҫ ғорурлыҡ.\nБыл донъяла байлыҡтың\nИкмәктән дә ҙуры юҡ.\nИгендән дә изге нәмә бармы,\nБар изгелек ята игендә.\nБәхет игеүсе һин,\nБөтә тормош – һинең иңеңдә.\nИнеш әңгәмә. Уҡылған фонетик күнегеүҙәргә таянып икмәк ҡәҙере, икмәктең үткән юлы, игенсе хеҙмәте тураһында әңгәмә ойоштороу.\nУҡыусылар, уҡылған шиғырҙарҙы яңынан ҡарап сығайыҡ әле. Был шиғырҙар нимә тураһында?\nИкмәк, иген, игенселәр тураһында.\nДөрөҫ. Бөгөн һеҙҙең менән икмәк, уның ҡәҙере, игенселәрҙең ауыр хеҙмәте тураһында һүҙ алып барасаҡбыҙ.\nӘ. Атнабаевтың икмәк тураһында әйткән һүҙҙәрҙе таратып биреү һәм уҡыу.\nБөтә ғаилә йыйылып, табынға ултырыр алдынан, күкрәктәренә терәп, ҡатындарҙың икмәк телгәнен күргәнегеҙ барҙыр?! Күпереп торған аҡ ҡалас киҫеүе үҙе бер ҡыуаныс. Шунда бер нәмәгә иғтибар итегеҙ: хужабикә икмәк киҫеп бөткәндән һуң, өҫтәлгә ҡойолған валсыҡтарҙы һаҡлыҡ менән генә усына һепереп төшөлә лә, бер бөртөгөн дә әрәм итмәйенсә, ауыҙына ҡаба. Нимә был?! Ҡытлыҡтанмы әллә һаранлыҡтанмы? Юҡ, тегеһе лә, быныһы ла түгел. Был – икмәккә табыныуҙан.\n( Ә. Атнабаевтан)\nБыл текст нимә тураһында? Уны кем яҙған?\nБыл текст шулай уҡ икмәк һәм уның ҡәҙере тураһында. Ә. Атнабаев яҙған.\nУҡыусылар, шулай итеп ҡатын ас булғанмы?\nЮҡ. Ул шулай икмәкте ҡәҙерләгән.\nЭйе, уҡыусылар. Был текст та икмәк һәм уның ҡәҙере тураһында. Бөгөн беҙ һеҙҙең менән икмәк тураһындағы тағы бер шиғыр менән танышып китәбеҙ. Ул да кемдең шиғыры тип уйлайһығыҙ?\nӘйе, дөрөҫ. Ә кем һуң ул Ә. Атнабаев? Кем уның ижады менән таныш?\nЯҙыусы, шағир һ.б.\nДәреслектән Ә. Атнабаевтың биографияһы менән таныштырыу.\nЭлектрон ҡуланманан халыҡ шағирының фотоһын, әҫәрҙәренең исемлеген, фотоальбомын ҡарап үтеү. Китаптарына туҡталып китеү.\nӘ Атнабаевтың “Ҡара икмәк” шиғыры өҫтөндә эш:\nЙөкмәткеһен үҙләштереү өҫтөндә эш;\nҺорауҙарға яуап биреү;\n- Бына һеҙ ҡарап үткән видеотаҫмала беҙҙең районыбыҙҙың матур, киң, ҙур баҫыуҙары төшөрөлгән. Әлеге көндә игенде нимә менән уралар?\nДөрөҫ. Ә элек нимә менән урғандар? Был турала беҙ уҡыған “Ҡара икмәк” шиғынында ла әйтелеп үтелә.\n7) Орлоҡтар күргәҙмәһе.\nДөрөҫ. Элек игенселәр игенде ураҡ менән урғандар. Бына ул уҡыусылар ураҡ( ураҡты күрһәтеп үтәм). Ошо ураҡ менән урып улар игенде көлтәләргә бәйләгәндәр. Уҡыусылар, әйтегеҙ әле, һеҙ ниндәй иген культураларын беләһегеҙ? Ондо нимәнән эшләйҙәр?\nБойҙай, арыш, һоло.\nДөрөҫ. Бына һеҙҙең алда уларҙың күргәҙмәһе. Бына был бойҙай, быныһы арыш, ә быныһы һоло.\nӘ икмәктең ниндәйҙәре була?\nАҡ, ҡара, һоло икмәге.\nДөрөҫ, икмәктең ағы, ҡараһы, беренсе, икенсе, өсөнсө сартлыһы бар.\nБеҙ уҡыған шиғырҙа ниндәй икмәк тураһында һүҙ бара?\nҠара икмәк тураһында.\nИген – баҫыуҙа, ашлыҡ – келәттә, икмәк - өҫтәлдә була.\nИменлек булһа, иген дә булыр.\nИгенсенең көҙгөһө - көҙ.\nТамсылап табылған танһыҡ була.\nИкмәк тураһында ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ?\nУҡыусылар таҡтаға яҙылған мәҡәлдәрҙе уҡый, мәғәнәләрен аңлата. Уларҙың ҡайһылары беҙ уҡыған шиғырға тап килгәнен әйтә.\nИкмәк һәм иген кеше өсөн иң төп йәшәү сығынағы тигән һығымтаны уҡыусыларҙың әйтеүе мөһим.\nБалаларҙың белемдәрен баһалау.\nБадретдинова Гульназ Раисовна\nНомер материала: ДБ-338233\nМетодические указания по выполнению практической работы "Расчёт потерь в соединительных проводах"\nВыступление на метод .объединении по татарскому языку.\nЗаявление для аттестации первой категории\nПрезентация к занятию "Получение, передача и использование электроэнергии"\nУчебное занятие на тему "Получение, передача и использование электроэнергии"\nБилеты по квалификационному экзамену по ПМ.01 «Эксплуатация и техническое обслуживание сельскохозяйственных машин и оборудование» для проведения промежуточной аттестации в рамках основной образовательной программы (ОПОП) по профессии СПО 35.01.13\nИНДИВИДУАЛЬНАЯ КАРТОЧКА УЧЕТА ВОЖДЕНИЯ ТРАКТОРОВ И САМОХОДНЫХ МАШИН


Стоимость и срок доставки в Асино (Томская обл.): Автомобильное 5-контактное реле StarLine 5-контактное реле 12V\nул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка») ул. Ленина, 33, 10 (Ориентир магазин «Тройка»)\n5 -8 дней* 997 руб.


Халыҡ иҫәбен алыуға уҡытыусылар ҙа тос өлөш индерә\n9 Ноябрь 2021, 11:00\nҠайһы берәүҙәр өйҙәренә киске сәғәт 6-нан һуң ҡайта, шуға ла уларға һуң ғына барырға тура килә.\nИлебеҙҙә мөһим сара бара – Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу. Уны уҙғарыуға төрлө һөнәр эйәләре йәлеп ителгән, шул иҫәптән уҡытыусылар ҙа һәр ваҡыттағыса унан ситтә ҡалманы. Мәҫәлән, Күгәрсен районының Мораҡ ауылындағы 1-се мәктәптең башланғыс класс уҡытыусыһы Айгөл Әнүәр ҡыҙы Мәхмүтова ла иҫәп алыуға үҙенең тос өлөшөн индерә.\n– Мин эштән сыҡҡас, төштән һуң өйҙәр буйлап йөрөйөм. Аллаға шөкөр, халыҡ яҡшы ҡаршылай. “Һеҙҙе көтөп утырабыҙ” тиҙәр. Сәй эсергә лә саҡыралар, тик беҙ рәхмәт әйтеп баш тартып, артабан эште дауам итәбеҙ. Хужалыҡтарҙың күбеһендә булдым. Буш торған йорттар ҙа бар. Ҡайһы берәүҙәр киске сәғәт 6-нан һуң ғына ҡайта, шуға ла уларға кисен барырға тура килә. Кешеләрҙең күптәре менән танышмын, шуға ла улар танып, көтөп тора, – ти Айгөл Әнүәр ҡыҙы.\nӘйткәндәй, ул икенсе тапҡыр халыҡ иҫәбен алыу кампанияһында ҡатнаша. 2010 йылда уҙған халыҡ иҫәбен алыуҙағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн миҙал менән бүләкләнгән. Шулай уҡ ауыл хужалығын иҫәпкә алыу сараһында ҡатнашырға ла насип иткән.\nАйгөл Мәхмүтованы башҡа йәмәғәт сараларына ла, мәктәптә эшенә лә әүҙем йәлеп итәләр. Уңған ҡатын өс бала тәрбиәләп үҫтергән – ике ҡыҙы юғары белемле, улы - хәрби хеҙмәттә.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 14 ноябрҙә тамамлана. Әлегә Башҡортостанда 3,9 миллиондан ашыу кеше унда ҡатнашҡан. Һәр кеше теркәлһен өсөн иҫәпкә алыусылар ҙур тырышлыҡ күрһәтә, көн дә хужалыҡтар буйлап йөрөй.\nФото: Айгөл Мәхмүтованың ғаилә архивынан.\n#дневникпереписчика #Башстат #Башкортостанстат #статистика#ВПНБашкортостан #перепись #ВПН2021 #переписьнаселения #перепись2021#дневникпереписи #сквозьпереписи #ЯГеройПереписи


Жученковтар йорто — Башҡорт Википедияһы\n47°14′16″ с. ш. 40°02′20″ в. д.\nЖученков йорт — . Старочеркасская станицаһыда боронғо йорт, XVIII быуат торлаҡ архитектураһы ҡомартҡыһы. Йорт-ҡәлғә. Тәҙрәләрендә тимер рәшәткәләр ҡуйылған, беренсе ҡатында тәҙрәләр күләме буйынса бәләкәйерәк. Йорт эсендә төҫлө кафелдәр менән һалынған голланд мейесе булған. Мейес бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланмаған.\nЖученковтарҙың беренсе вәкиле Петр Ефимович Жученков нуғай кенәздәренән ер участкаһы менән йорт һатып ала, был урында, риүәйәт буйынса, Черкасск ҡалаһына нигеҙ һалына. Дон тарихсы Е. Савельев "Старочеркасская станицаһы казагы Петр Ефимович Жученковтың 1517 йылда Черкасск станында бер татар кенәзенән ҡәлғә һатып алыуы тураһында татар һәм рус телендәге акты булған" тип яҙа.\nҺуңынан йорт Прибылянская станицаһынан бай казактар нәҫеле Степан һәм Федор Жученковтарға ҡарай.\n1671 йылда Степан Разинды Мәскәүгә ебәрер алдынан ябылып ҡуйыуы менән йорт билдәле. XIX быуатта йорттоң хужаһы Петр Жученков була.\nҮткән быуатта был йортта ҡала полицияһы урынлаша. Революцияға тиклем бында станица Советы булған. Әлеге көндә йортта Старочеркасская станицаһы музей-ҡурсаулығының бер экспозицияһы урынлаша.\nЙорт XVIII быуаттағы казак торлаҡ йортоноң архитектураһы өлгөһө булып тора. Үҙенең йәшәйешендә күп тапҡырҙар яңыртып төҙөлә. Әлеге ваҡытта ул дүрт яҡлы ҡыйыҡлы һәм подвал менән ике ҡатлы таш бинанан ғибәрәт. Йорт бейек фундаментта ҡоролған. Әгәр яҙ көндәре Дон ярҙарынан сыҡһа, кешеләр икенсе ҡатта йәшәгән, ишек яндауырҙарына кәмәләрҙе бәйләп ҡуйған.\nЙорт тыштан ҡәлғәне хәтерләтә. Тәҙрәләренә сөгөн рәшәткәләр ҡуйылған, беренсе ҡатта тәҙрәләре эскә ҡарай ҡырынайтылған. Стеналары ҡалын булған, йорт ихатаһында хужалыҡ ҡаралтылары урынлашҡан. Йорт кирбес һәм таш менән һалынған көмбәҙле ауыр түшәмдәр менән, тәҙрәләрҙә ауыр тимер рәшәткәләр ҡуйылған. Инеү урынында ағас балкон кирбес колонналарға таянған. XX быуатҡа йорт үҙенең архитектура йыһаздарын мәскәү бароккоһында һаҡлап ҡалған.\nЙортта традицион көнкүреш предметтары һаҡланып ҡалған. Бындай йорттар Черкасскта 28 иҫәпләнә.\nТыштан йорт ҡойма менән уратып алынған һәм ғәскәри старшиналарға һөжүм итеүселәрҙән һаҡланыу сараһы булып хеҙмәт иткән. Ҡайһы саҡта ундай һаҡлауҙар ышанысһыҙ булған: бындай йорт-ҡәлғәнең береһенән 1708 йылда казак старшиналарын ғәскәри атаман Кондратий Булавин ҡыуып сығарған.\nДом Жученковых в России, курорт Станица Старочеркасская\n↑ "Городища Нижнего Дона", вып. III, Новочеркасск, 1930\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Жученковтар_йорто&oldid=877951 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:18 1 апрель 2019 үҙгәртелгән.


Песня «Фирҙәүескәй» исполнителя Ян Лира. Скачать или слушать онлайн\n1. Ҡашың ҡара, буйың зифа,\nҺинең өсөн, йәнкиҫәгем,\nФирҙәүескәй, ҡара күҙкәй,\n2. Ҡаш ҡараһы күҙеңдә лә,\nБуй зифаһы үҙеңдә.\nАй тулғанда тыуҙыңмы әллә,\nАй нуры бар йөҙөңдә.\n3. Ҡашың ҡара, күҙең кеү[е]к тә,\nҺиңә һөйләр һүҙем күп.\nҺөйләр инем серҙәремде\nКөн дә күрһәм үҙеңде.


Нисек гәзит минең тормошомдо үҙгәртте? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Нисек гәзит минең тормошомдо үҙгәртте?\nНисек гәзит минең тормошомдо үҙгәртте? 19.05.2017 // Йәмғиәт\nСовет осоронда һәр ғаилә ҡосаҡ-ҡосаҡ гәзит-журнал алдырҙы. Почта хеҙмәткәре иртәнге таңдан почта йәшнигенә кәмендә 5-10-ар дана гәзит-журнал ҡалдырҙы. Уҡыусылар мотлаҡ “Башҡортостан пионеры”, “Пионер”, “Юный натуралист” алдырһа, өлкәндәр “Башҡортостан” гәзитенә, район матбуғатына яҙылды.\nӘлбиттә, 1917 йылға тиклем илебеҙҙә рәсәйҙәрҙең яртыһы наҙан булып, 30-сы йылдарҙа ғына мәжбүри башланғыс һәм ете класты бөтөрөү маҡсаты ҡуйылһа ла, боронғо быуын араһында уҡый белмәгәндәр күп ине. Атайым мәрхүм фермала көтөүсе булһа ла, ауылдаштары араһында абруйы ҙур булды. Дүрт класс белеме менән уҡый ҙа белә, ауыл советына депутат итеп һайлап, уға ышаныс күрһәтәләр. Көн дә ауыр эштән һуң ял ваҡытында ҙур битле “Совет Башҡортостаны” гәзитен ҡулына ала. Уның етди йөҙөнән, башын да ҡалҡытмай мөкиббән китеп уҡыуынан, үҙе өсөн бик тә кәрәкле, мөһим мәғлүмәттәр яҙылыуын аңлай инем.\nКистәрен беҙгә ололар килә. Атайым ҡысҡырып уҡый, әңгәмә ҡоралар. Бигерәк тә сәйәсәт өлкәһе, яңы сыҡҡан закондар менән ҡыҙыҡһыналар. Айырыуса һуғыш ветераны Шәйхелислам апа Ғәлиуллин йыш килә, уныһын-быныһын уҡыта, һорауҙар бирә. Атайым: “Хрущев кәзәне бөтөрөргә ҡушҡан”, – тип уҡып ишеттерҙе. Йылмайып тыңлаған бабай шунда уҡ бот сапты. “Ни эшләргә, Әхмәтшәриф? Яңғыҙ бөртөк кәзәмде бөтөрәйемме? Әллә тороп торайыҡмы? Былай ҙа бер һыйырҙан ары мал көтөргә рөхсәт юҡ”, – тине. Атайым: “Ярай улайһа. Силсәүиткә саҡыртып-фәлән тормаһалар, шулайтайыҡ”, – тине. Бер айҙан һуң теге фронтовик ҡайтанан килде, урындыҡҡа ултырып: “Шунан, Әхмәтшәриф, Хрущев нимә тигән?” – тигән һорауҙы ҡуйҙы. Атайым: “Кәзәне бөтөрмәҫкә ҡушҡан”, – тигәйне, теге апа бала кеүек: “Ҡәйнеш, алай ҙа ғына бөтөрмәгәнбеҙ”, – тип ҡыуанды. Республикабыҙҙың төп баҫмаһы үҙе иле рәғиәләренә фарман биргән, ҡануниәтенә буйһондорған баҫма булған. Быны ни өсөн яҙам һуң? “Башҡортостан” гәзите – башҡорттарҙың йәнтөйәгенең исемен йөрөткән берҙән-бер ижтимағи-сәйәси баҫма. Үҙ илен ихтирам иткән һәр башҡорт уны уҡыуҙы мотлаҡ бурысы тип һанаған һәм баҫма йөҙәр меңләгән дана тираж менән баҫтырылған.\nЙонсоу көҙҙә урмансы, һуғыш ветераны Мөхәммәт бабай Ғәббәсов тағы беҙгә инде. “Коммунизм тигәне нисегерәк була? Шул турала яҙмайҙармы?” – тигән һорауына “Яҙылған. Магазин тулы әйбер булыр. Берәү ҙә урлашмаҫ. Бөтә нәмә бушлай була. Кем күпме теләй, шунса аласаҡ...“ тигән яуап алды. Хәҙерге заман кешеһе шуға инанды: ата-бабаларыбыҙҙы ғүмер буйы яҡты тормош тип ышандырған, ымһындырған коммунизм идеялары утопия булған...\nУҡый ҙа белмәгән 5-6 йәшлек бала булһам да, ололарҙың теге йәки был мәғлүмәт тураһында фекер алышыуҙарын, бәхәсләшеүҙәрен ҡыҙыҡһынып тыңлай инем. Баҫманың беренсе битендә йыш ҡына политбюро ағзаларының портреттары күренә торғайны. Һәр береһенең фотоһүрәтен ҡарап сыҡҡас: “Атай, ниңә был бабайҙарҙың баштары пеләш?” – тигән һорауыма ул: “Аҡыллы булғанға”, – тип яуап бирҙе. Мәктәпкә уҡырға барғанда, дәүләт эшмәкәрҙәренең исем-шәрифе миңә таныш ине инде: Суслов, Громыко, Хрущев, Косыгин, Подгорный һәм башҡалар...\nҺуғыш осоронда әллә нисә төрлө һалымдан йонсоған халыҡ баҫманан ниндәй ҙә булһа яңылыҡ көтә. Телевизор юҡ, радиоһы ла шытырлай, тыңларлыҡ түгел. Колхозда ҡыҙыу бесән мәле. Бала-сағанан башлап ҡарт-ҡороһона тиклем шунда. Ял ваҡытында Фазлиәхмәт исемле шаян ағай “Башҡортостан” гәзитен уҡый. Етмештән ашҡан Хәсән олатай: “Нимә яҙалар? Һалымды бөтөрмәйҙәрме?” – тип уға яҡынлашты. “Ҡаҙҙарға налог һалғандар. Һәр ҡаҙың иҫәбенә берәр йомортҡа түләйһең”, – тип әйтеүе булды, “Бирермен мин уларға ҡаҙ йомортҡаһын. Ҡаҙым ике генә йомортҡа һалды”, – тип көйәләнде. Бесәнселәр рәхәтләнеп көлөшкәс кенә айышына төшөнөп тынысланды. Район кешеһе килгәс: “Молодым у нас дорога, старикам везде у нас почет” тип яҙғандар икән. Йәштәргә юлығыҙ ҡайҙа?” – тип, ҡулын йәйеп, етәксене ҡаңғыртты.\nАтайым күптән был донъяла юҡ инде. Урыны ожмахта булһын. Уның аманатына тоғро ҡалып, республикабыҙҙың төп баҫмаһы “Башҡортостан” гәзитен юлдаш иткәнемә бер ҙә үкенмәйем. Унда илдең иҡтисадын да, сәйәсәтен дә, тормош һулышын да, тарихи мәғлүмәттәрҙе лә, сит илдәр менән сағыштырып, йәшәү кимәлеңде лә белергә мөмкин. Шөкөр, күптәргә ҡарағанда мәғлүмәтлерәкмен.\nӘлбиттә, ижади кешеләрҙең рухи күстәнәстәренән ауыҙ итәм: хикәйәләр, шиғырҙар, иҫтәлектәр, юбилярҙар тураһында уҡырға яратам. “Көн һайын ошо урында” рубрикаһында беҙҙең илдә башлап етештерелгән аспирин тураһында уҡыным, үҙеңде ауырыуҙан нисек араларға ла өйрәндем. Кешенең мейе нейрондары үтә лә һиҙгер, тиелгәйне мәҡәләлә. Уға ниндәй сигнал бирһәң, ул шуны үтәй. “Мин ауырымайым!” – тип ҡабат-ҡабат әйтергә кәрәклеге тураһында яҙылған. Ғөмүмән, ауырыуҙарҙың атамаларын әйтергә ярамай, нейрондар мейегә еткерә һәм шул сир менән ауырып китеүең бар”, – тип иҫкәртелгәйне. Шул осорҙан бирле ошо алымды ҡулланам, ифрат килешә.\nАтайымдың яратҡан баҫмаһына тоғро ҡалып, йыл да яҙылам, һәр һанын көтөп алам, сөнки “Башҡортостан” гәзите – хаҡына торошло бай йөкмәткеле баҫма. “Йома” һанына шишәмбе һәм шаршамбы сығарылыштарын ҡушһаң, егерме дүрт бит, йәғни бер китап уҡығандай булаһың. Гәзит уҡыусылар араһында йыш ҡына һәр төрлө конкурстар даими уҙғарыла.\nГәзит илдә барған ысынбарлыҡты кәүҙәләндереп, күҙебеҙҙе аса, рухыбыҙҙы дауалай. Уҡыусыларын тарихыбыҙға, динебеҙгә, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙгә, туған телебеҙгә һөйөү тәрбиәләү менән бер рәттән, кредитҡа батыу, әхлаҡһыҙлыҡ, эскелек, фатирһыҙлыҡ, онотола барған ата-инә хаҡы, уларҙың рәнйеү-ҡарғышы кеүек кире күренештәр тураһында ла фекерен әйтә. Дан ғаиләләр, дан кешеләр, илебеҙҙең элиталы ҡатламы, сәләмәт йәшәүселәрҙе үрнәк итеп күрһәтә һәм, ғибрәтле хәлдәрҙән арындырып, улар тураһында ла яҙа.\n“Башҡортостан” гәзите, ғөмүмән, тормошомдо яҡшы яҡҡа үҙгәртте. Уның ярҙамында мин асылыма ҡайттым. М. Ямалетдинов етәкселегендәге “Ҡуңыр буға” ойошмаһына индем. Үҙемде ижадһыҙ күҙ алдына ла килтерә алмайым. Ижад йәшәү мәғәнәһенә әйләнде. Рәхмәт һеҙгә, “Башҡортостан” баҫмаһы хеҙмәткәрҙәре!\nХөрмәтле “Башҡортостан” гәзите хеҙмәткәрҙәре! Һеҙҙе яҡынлашып килгән оло юбилейығыҙ – бер быуатлыҡ ғүмерегеҙ менән ҡотлайым! Артабан да уҡымлы мәҡәләләрегеҙ менән уҡыусыларығыҙҙы ҡыуандырып тороуығыҙҙы, ғаилә бәхете, һаулыҡ теләйем.\nАвтор: Зөһрә БӘШӘРОВА.\nРайон: Әбйәлил районы, Теләш ауылы.


Рамаҙан айы пандемия арҡаһында нисек үтәсәк?\n10 Апрель 2020, 21:03\nБашҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты рәйесе Айнур Бирғәлин ҡайһы бер сикләүҙәр менән уҙғарыла тип хәбәр итте\nБашҡортостанда яҡынлашып килгән Рамаҙан айы мосолмандар өсөн ҡайһы бер сикләүҙәр менән уҙғарыла: тәрәүих намаҙҙары һәм ифтарҙар булмай, йолаларҙы өйҙә башҡарырға мөмкин. Мосолман ҡанундары был осраҡта боҙолмай — тине Айнур Бирғәлин "Башинформ" мәғлүмәт агентлығына.\nМәсеткә килеп, ишек шаҡырға һәм эскә инеү өсөн мөмкинлек эҙләргә кәрәкмәй. Бында диндарлыҡ юҡ. Башҡортостанда бөтә мәсеттәр ҙә ябыҡ. Йома намаҙҙары уҙғарылмай. Манаранан диндарҙар аҙан һәм үҙизоляция тәртибен үтәргә саҡырыу яңғырай.


Дәртлеләр, һәләтлеләр, сәмлеләр\n13 Ноябрь 2018, 07:38\nБөртөкләп йыйыла алтын, тигәндәй меңдәр араһында ысын талант эйәләрен табыуы бик ҡыйын. Халыҡ телендә һәләтле кешеләрҙе юҡҡа ғына «бөртөклө тауар» тип йөрөтмәйҙәр. Сибай сәнғәт колледжында быны яҡшы аңлайҙар һәм үҙҙәрендә белем алыусы ҡыҙ-егеттәрҙең тәбиғәттән бирелгән һәләтен артабан үҫтереп, камиллаштырыу өҫтөндә эшләйҙәр.\nКолледждың үҙ «йондоҙҙары» бар. «Инструменталь башҡарыу» специальносының «Домра» класында (уҡытыусыһы—Фатима Мөхәмәтйән ҡыҙы Карнилова) белем алыусы 4-се курс студенты Руфь Юхноның тырышлығына хайран ҡалырлыҡ. Руфь—Сибай ҡыҙы. 12 балалы ғаиләлә бишенсе булып донъяға килгән ҡыҙ ете йыл Балалар музыка мәктәбенең «Домра» класында шөғөлләнгән. 12-се мәктәптең 9-сы класын тамамлағас, оҙаҡ уйлап тормай Сибай сәнғәт колледжына уҡырға инә. Ул бөтә сараларҙа ла әүҙем ҡатнаша. Тамбов ҡалаһына һәм Себер тарафтарына барып һәләтен камиллаштырыу курстары алған, интернет-конкурста, Октябрскийҙа уҙғарылған республика йәш башҡарыусылар конкурсында үҙенең һәләтен күрһәтеүгә өлгәшкән. 1-4 ноябрҙә улар Замир Йәнтүрин етәкләгән халыҡ инструменттары оркестры составында Өфөлә уҙғарылған IX Халыҡ-ара «Илһам» конкурсында ҡатнашып, 2-се урынға лайыҡ булған. Яңғыҙ сығыш яһаусылар араһында Руфь Юхно 3-сө урын яулаған.\n«Вокал сәнғәте» бүлегенең «Вокал» класында һабаҡ алыусы 4-се курс студенты Заһир Аҡҡоловты иптәштәре күп яҡлы талант эйәһе тип белә. Ул баянда, гитарала уйнай, брейк-данс бейей, йырлай.\nБаймаҡ районының Урғаҙа ауылында тыуып үҫкән егеткә музыка донъяһына һөйөү төрлө музыка ҡоралдарында уйнаусы атаһы Ринаттан һәм халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы Сәлимйән ҡартатаһынан бирелгәндер, моғайын. Заһир тәүҙә 2 йыл буйына Баймаҡ ауыл хужалығы техникумында уҡый. 2014 йылда Сибайҙа уҙғарылған «Студент яҙы» фестиваленда баһалама комиссияһында ултырыусы Сибай сәнғәт колледжы уҡытыусылары Заһирҙың сағыу сығышын күреп, үҙҙәренә уҡырға саҡыра. Күңеле гел сәнғәткә тартылып торған егеткә етә ҡала, ул шул йылдың көҙөндә Динар Мират улы Ласынов етәкләгән «Вокал» класында белем ала башлай. Бар нәмәгә өлгөр Заһир 1-се курста уҡығанында әрмегә барып ҡайта. Һәләтле егет колледжда һәм ҡалала ойошторолған мә-ҙәни сараларҙы оҫта итеп алып ба-ра, буш ваҡытында «Тиҫтер» үҫ-мерҙәр клубында эшләй. Өс йыл рәттән йәйге балалар лагерында йөҙөү буйынса инструктор, тәрбиәсе ролен үтәй. Балалар ижады үҙәгендә брейк-данс түңәрәген алып бара, КВН-да ҡатнаша, студсовет ағзаһы, ҡала, республика һәм Халыҡ-ара конкурстар лауреаты. Яңыраҡ Өфөлә уҙғарылған IX Халыҡ-ара «Илһам» конкурсында йырлап 2-се урын яулаған. Әле был шәп егет F.Әлмөхәмәтов исемендәге вокал конкурсына барырға әҙерләнә.\n«Вокал» класының 3-сө курсы студенты Айгиз Ишмырҙин уҡыуҙа ла, студент тормошонда ла алдынғылыҡты бирмәй. Баймаҡ ҡалаһында тыуып үҫкән егет 4-се мәктәптә уҡыған йылдарында сәнғәт донъяһы менән таныша. Ул халыҡ йырҙарын өйрәтеүсе уҡытыусыһы Рәйлә Әкрәм ҡыҙы Кейекбирҙинаға рәхмәтле. Айгиздең хәҙер бер генә минуты ла буш түгел. Ул бергә уҡыған иптәштәре Заһир Аҡҡолов һәм Fәзиз Мөхәмәтов менән аҙна һайын ҡаланың «Мир» йәштәр йортонда башҡорт, рус телдәрендә дискотекалар үткәрә. Рус һәм башҡорт теле уҡытыусыһы С.F.Бураншина ойошторған Студент филармонияһы менән Урал аръяғы ауылдары буйлап концерттар ҡуйырға ла ваҡыты етә уның. Студенттар үҙҙәре эшләгән аҡсаға костюмдар тектерә. Айгиз колледждың «Арт и Шок» ирекмәндәр хәрәкәтенең иң әүҙем ағзаһы һанала.\nМирас Үҙәнбаев—Баймаҡ районының Fүмәр ауылынан. Бала саҡтан йыр-моңға ғашиҡ егет «Ҡурай» класында (етәксеһе—Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Н.М.Кейекбирҙин) белем ала. Ул—3-сө курс студенты. Сәнғәткә һөйөүҙе уға Fүмәр балалар баҡсаһында тәрбиәсе һәм музыка етәксеһе булып эшләүсе әсәһе Миңзәлә Мират ҡыҙы һеңдергән. Колледжға уҡырға килгән сәсән телле егетте «Урал батыр» сәсәндәр мәктәбен етәкләүсе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Асия Солтан ҡыҙы Fәйнуллина шәйләп ҡала һәм уның менән шөғөлләнә башлай. Сәсәниәнең тырышлығы бушҡа китмәй, 1-се курста уҡ Мирас Бөтә Рәсәй сәсәндәр конкурсында 1-се урын яулай. Артабан Күмертау ҡалаһында уҙғарылған «Аҡ толпар» сәсәндәр конкурсында 1-се урынға лайыҡ була. Быйыл октябрь аҙағында Өфөлә үткән Бөтә Рәсәй сәсәндәр фестивалендә ҡатнашып, 1-се урын ала һәм Алтын билдәһе менән бүләкләнә. Мирас та үҙен күп яҡлы талант эйәһе итеп танытҡан. Ул йырлай ҙа, бейей ҙә, ҡурайҙа ла уйнай, оҫта итеп көләмәстәр ҙә һөйләй.\nАйгиз, Мирас һәм Заһир төрлө йылдарҙа «Ирәндек моңдары» халыҡ-ара башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсында сығыш яһап призлы урындар яулаған. Сибай сәнғәт колледжының был шәп егеттәре һәм Руфь исемле һылыу ҡыҙ киләсәктә уҡыуҙарын сәнғәт институты һәм академияһы менән бәйләргә ниәтләй. Матур уй-хыялдарығыҙ тормошҡа ашһын, йәштәр!


Тамғалау мөһим » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Тамғалау мөһим\nТамғалау мөһим 27.11.2018 // Ауыл хужалығы\nАуыл хужалығы министрлығының махсус ҡарарына ярашлы, шәхси ихаталарҙағы малдарҙы идентификациялау эшенең барышы – ат, һыйыр, кәзә, һарыҡ, сусҡа һәм башҡа төр йорт хайуандарына махсус тамға (бирка) ҡуйыу эшен ойоштороу һәм барышы тураһында Хәйбулла районы ветеринар станцияһы башлығы ярҙамсыһы Юнир Ҡотләхмәт улы Күскилдин менән һөйләшеп ултырҙым.\nМалдың тамғаһы һәм хаҡы ла бер иш түгел икән. Һыйыр малыныҡы — ҡыҙыл, ә фермер малдары өсөн һары төҫтә була. Һарыҡ, кәзә биркаһы вағыраҡ. Шулай уҡ хаҡында һәм эш өсөн түләүҙә айырма бар. Аттарҙыҡы ла үҙенсәлекле, уны айырым яһаталар.\nРайонда үҙәк ветеринар станцияһына дүрт ветеринар дауалау, биш бүлексә һәм өс ветеринар пункт ҡарай. Иртә яҙҙан уҡ һәр хеҙмәткәр ең һыҙғанып эш башлаған. Һәр көн шәхси йорттар буйлап йөрөргә кәрәк. Байтаҡ осраҡта хужалар өйҙә булмай сыға. Шуға уларҙы ла тап итергә кәрәк.\nМалдарҙы тамғалау бик мөһим. Уның әһәмиәтен һәр мал тотоусы белергә тейеш. Беренсенән, был уларҙың хужаһын асыҡлауҙа ярҙам итһә, икенсенән, ауылда көтөү мәсьәләһен ҡарау, прививка эшләү, ҡан алыу эше еңелләшә, сөнки малды хәреф һәм һандар ярҙамында идентификациялау мәғлүмәттәре берҙәм реестрҙа тора һәм һаҡлана. Шуға ла мал юғалһа, юлда тапала ҡалһа, уның хужаһын табыу еңелләшә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ауыл халҡы был яңылыҡты ауыр ҡабул итә. Күптәр малдарын тамғалауға ҡаршы, ҡайһы берәүҙәр аҡса юҡлыҡҡа һылтана, бәғзеләре “беҙгә кәрәкмәй” тип кенә яуап бирә.\nРайондың Әбеш, Ғәлиәхмәт һымаҡ ауылдары урман төбәгендә урынлашҡан. Күпләп мал тоталар. Уларҙың малына тамға ҡуйыуҙың үҙ мәшәҡәте бар. Ағас араһында йөрөгәндә йыш ҡына ҡолағына ҡуйылған бирка йыртылып сыға йәки ағас ботағына эләгеп төшөп ҡала. Тамға юғала. Шуға күрә хужалары, йылына бер нисә тапҡыр тамға һалыу байтаҡ сығым килтерә, тип борсола. Нисек кенә булмаһын, мал тамғалы булырға һәр кем үҙ малы өсөн үҙе яуап бирергә тейеш.\nКүскилдин тамғаларҙың файҙаһы тураһында бер миҫал да килтерҙе:\n– Йылайыр район ветеринар станцияһынан беҙгә хәбәр килде: биркалы өс баш һыйыр малы бына инде бер айҙан ашыу Яманһаҙ ауылы тирәһендә йөрөй, тип. Тиҙ генә компьютерҙан ул өс баш малдың хужаһы Юлбарыҫ ауылында йәшәгәнен белдек. Баҡһаң, хужаһы бер ай эҙләп таба алмай икән. Шулай итеп, ул малдарын алып ҡайта. Хәйбулла район ветеринар станцияһына үҙенең рәхмәтен белдерә.\nБына шулай, малығыҙҙы тамғалатһағыҙ, юғалһа, тиҙерәк эҙләп табырһығыҙ.\nАвтор: Вәсил ҺӨЙӨНДӨКОВ\nРайон: Хәйбулла районы Һамар ауылы


Тос фекер һәм үткер ҡәләм » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Тос фекер һәм үткер ҡәләм\nТос фекер һәм үткер ҡәләм 23.03.2012 // Әҙәбиәт\nБығаса мин Иршат Теләүембәтте үткер ҡәләмле журналист сифатында белә инем. Уның ҡатмарлы сәйәси-ижтимағи проблемаларға арналған мәҡәләләре, очерктары гәзит уҡыусыларҙы битараф ҡалдырмағандыр. Был сығыштар көнүҙәк темаларҙы мотлаҡ ил-халыҡ яҙмышы тураһында уйланыуҙар менән тығыҙ бәйләү арҡаһында публицистиканың күренекле үрнәктәре кимәлендә ине.\nБеҙҙең күпселек яҙыусылар кеүек, Иршат та әҙәбиәткә журналистика аша килде. Хәйер, ул бөгөн дә был элемтәне өҙмәй. Уның “Бығау сыңы” тип аталған китабына хикәйәләр менән бергә юлъяҙмаларының да индерелеүе — быға асыҡ миҫал.\nШуның менән бергә яҙыусының стилендә, хәбәр һөйләүгә ҡарағанда, тасуири сараларҙың ишләнә барыуын, хикәйәләүҙең тығыҙлығын, композицияның йыйнаҡлығын күрмәү мөмкин түгел.\nХикәйәләренең байтағы новеллаға тартым. Улар, ҡарамаҡҡа, көтөлмәгәнсәрәк тамамланғандай. Асылда иһә ваҡиға үҫеше лә, геройҙың ҡылыҡ-фиғеле лә финалдың тәбиғи рәүештә сюжеттан үҫеп сығыуына психологик әҙерлек төҫөн ала.\n“Мәкер” тип аталған хикәйәһе бүтәндәренән айырылып тора. Миңә ҡалһа, ул тамамланған әҫәр булыуҙан бигерәк, күләмле повесть йәки роман конспектын хәтерләтә. Ә бына текстың фактик нигеҙе бармы, юҡмы — үкенескә, уныһы мәғлүм түгел. Бының сағыу миҫалы — Булат Рафиҡовтың талантлы “фараз”-повестары. Ғәжәпме ни, әгәр ҙә Иршат Теләүембәт, ҡыҙыҡлы “конспект”ты артабан үҫтереп, тарихҡа нығыраҡ бәйләп, повесть йәки роман яҙырға тотонһа. Көтәйек әле...\nКитаптың икенсе яртыһын тыныс ҡына уҡыу ҡыйын, сөнки автор нисәмә йыл инде халыҡ йөрәгенә ҡан һауҙырып килгән уңалмаҫ йәрәхәткә ҡағыла. Бындағы ете хикәйә лә, “Ҡанһыраған илгә сәйәхәт”, “Осҡон өҫтөндә бейеү” тигән ике ҙур очерк та Чечнялағы һуғышҡа бәйле. Беҙҙең прозала был ауыр теманың тәү башлап күтәрелеүен дә әйтергә кәрәк.\nТынғыһыҙ журналист Иршат Теләүембәт өс тапҡыр Чечен Республикаһына командировкаға барып ҡайтты.\nЧечня мәсьәләһендә Иршат Теләүембәттең позицияһы аныҡ. Ул һуғыш арҡаһында ҡот осҡос юғалтыуҙарға дусар ителгән ерле халыҡты яҡлай, мәғәнәһеҙ ҡан ҡойошто ғәйепләй; террорға ҡаршы тип үткәрелгән хәрби операцияларҙың Чечня төйөнөн сисә алмаҫын, бары тик ике яҡтан да ҡорбандар һанын арттырыуға килтерәсәген иҫкәртә.\nПрозаик Теләүембәт иһә был төйөндөң ил муйынындағы боғалаҡ икәнлеген кеше яҙмыштары аша күрһәтеү юлын һайлай. “Һөйәк”, “Ҡамау”, ”Саҡырылмаған ҡунаҡ” кеүек хикәйәләрҙә һүрәтләнгән тетрәндергес ваҡиғалар Чечня һуғышына ҡарғыш булып яңғырай. Автор ҡуйы буяуҙарҙы мул ҡуллана, үҙенең персонаждары менән бергә нәфрәтләнә, һыҡтай, киҫәтә...\nПрозаға өр-яңы үткер сюжеттар алып килгән “Бығау сыңы” китабын Иршат Теләүембәттең яуаплы ла, мауыҡтырғыс та ижади артылышты яулауына дәлил итеп һанарға нигеҙ бар.\nИршат Теләүембәтовтың мәктәп уҡыусыларына тәғәйенләнгән тәүге китабына (“Урман әбейе”, Өфө, 1988) иғтибар итеүем, уға рецензия яҙыуым хәтерҙә. Ундағы хикәйәләрҙә тәбиғәткә, һәр йән эйәһенә илтифатлы, мәрхәмәтле булыу, ярҙам ҡулы һуҙыу кәрәклеге баҙыҡ тел, һығылмалы стиль менән һүрәтләнгән.\n“Егетлек”тәге төп герой — үҫмер, ваҡыты ҡыҫтау булыуға ҡарамаҫтан, сабыйы ауырып киткән әсәгә ярҙам итеп кенә ҡалмай, йәнә бер ҡыйыулыҡ күрһәтә: юл өҫтөнә сығып ҡотон осорған айыуҙан ҡурҡыуын еңеп, уның соҡорға ҡолап төшкән балаһын сығарыша.\nТормошта ла мин Иршат Теләүембәтовты тәбиғәтте, кешеләрҙе яҡшы аңлаған, халҡы өсөн утҡа ла, һыуға ла инерҙәй шәхес, һәләтле әҙип, ҡыйыу публицист, заман талаптары менән иҫәпләшкән оҫта ойоштороусы итеп беләм.


Быйыл февралдән республикала автомобилдәрҙе эвакуациялау эшенә үҙгәрештәр индерелде\nУл нисек тормошҡа ашырыла? Бөгөн Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаттары автоһәүәҫкәрҙәргә ҡағылышлы ошо һәм башҡа мәсьәләләрҙе тикшерҙе.\nАвтомобиль әйтерһең дә, яр һалып хужаһын саҡыра. "Ҡотҡар, мине алып китәләр!" тигән һымаҡ яңғырай сигнализация тауышы. Баш ҡала урамдарында ғәҙәттәгесә, тыйылған урында тороусы автомобилдәрҙе эвакуациялау бара. Ғәҙәттә, транспорт хужаһы машинам 10 минут юл ситендә торһа, бер нимә лә булмаҫ әле тип уйлай.\nҠаланың коммуналь хеҙмәттәре юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге инспекторҙары менән тығыҙ бәйләнештә тәртип боҙоусоларға ҡаршы көрәш алып бара. Һәм улар автомобиль тыйылған урында оҙаҡ тороу-тормауына ҡарап тормай. Тик хәҙер, Башҡортостан парламентарийҙары ҡабул иткән үҙгәрештәргә ярашлы, эвакуацияға әҙерләнгән автомобиль, хужаһы килеп өлгөргән осраҡта штраф туҡталҡаһына эләкмәй.\nРоман Петинцев, Өфөнөң автопарковка урындарын төҙөкләндереү һәм тәртиптә тотоу идаралығы экспедиторы: «Әгәр ҙә автомобиль хужаһы эвакуатор урынынан ҡуҙғалып киткәнсе килеп өлгөрһә, беҙ автомобилде алып китмәйбеҙ. Тик барыбер эвакуация өсөн түләргә кәрәк. Еңел автомобилдәр өсөн уның хаҡы, мәҫәлән, 480 һум».\nШул уҡ үҙгәрештәргә ярашлы, автомобилде штраф туҡталҡаһында тотоуҙың тәүге 12 сәғәте бушлай, аҙаҡ сәғәтенә 25 һум. Был үҙгәрештәр автоһәүәҫкәрҙәр һәм эвакуаторҙар араһындағы көсөргәнеште кәметер һәм транспорт сараһын мөмкин тиклем тиҙерәк ҡайтарыу мөмкинлеге бирер, ти депутаттар.\nНаил Ғиззәтуллин,Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай комитеты рәйесе урынбаҫары: «Ҡалала тыйылған урындарҙа ҡалдырылған автомобилдәрҙе эвакуациялау башланғас та халыҡта күп һорауҙар тыуҙы. Бәхәсле осраҡтар ҙа йыш осрай. Беҙ был мөрәжәғәттәрҙе ишеттек. Үҙебеҙҙең яҡтан эвакуациялау эшен уңайлы, тәртипле ойошторолоуын теләп административ кодексҡа ошо үҙгәрештәрҙе индерҙек».\nХәҙер шулай уҡ һәр махсус туҡталҡала Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге инспекцияһы хеҙмәткәре эшләй. Ул транспорт сараһын ҡайтарыу тураһында ҡарарҙар ҡабул итә. Был рәүешле автомобиль хужаһына Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге бүлегенә барып йөрөргә кәрәкмәй. Тағы бер яңылыҡ - оператив рәүештә мәғлүмәт алыу мөмкинлеге.\nЯңы сервис ярҙамында һәр автоһәүәҫкәр транспорт сараһының эвакуацияланыуы тураһында белә ала. Бының өсөн махсус сайтта теркәлеү үтергә кәрәк. ЛКВ02 ресурсында тейешле формаларҙы тултырып, телефон номерын яҙғандан һуң, автомобилегеҙ штраф туҡталҡаһына киткән осраҡта телефонығыҙға СМС-хәбәр киләсәк.


Атай фатихаһы » Башкортостан кызы\nҠаршымда, яғымлы йылмайып, һөйкөмлө бер ханым ултыра. Ул – режиссер. Ошо һүҙ менән генә лә уның булмышын яҡынса күҙ алдына баҫтырырға мөмкин. Алып барыусы, хәбәрсе, актер – улар һәр ваҡыт зәңгәр экранда, шуға күптәренең йөҙөн танып, белеп бөтәбеҙ. Ә бына экран артындағы кешеләрҙең ауыр хеҙмәте лә, үҙҙәре лә әллә ни күҙгә салынып бармай. Автор яҙған сценарийға йән өрөү, ваҡ-төйәгенә тиклем һәммәһен иҫәптә тотоп, ҡатнашыусыларҙың һәр аҙымын, ҡарашын, әйтеләсәк һүҙен алдан хәстәрләп, уларҙы тапшырыуҙың мәғәнәһенә ярашлы ҡороу, дөйөм кәйефте бер тулҡынға көйләү кеүек мөһим бурыстар режиссерҙың иңенә төшә. Кешеләрҙең күңеленә үтеп инеү, уны төрлө яҡлап асыу, камераға һөйләргә күндереү ҙә көс һәм күңел йылыһы талап итә. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы режиссеры Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙы\nУрманцева үҙ ғүмерендә республика райондарын тиҫтәләгән тапҡыр урап сыҡҡандыр. Уның геройҙары төрлө: араларында бөйөк шәхестәр, өлгөлө ғаиләләр, уңышҡа өлгәшкән ябай һөнәр эйәләре, хеҙмәте менән дан ҡаҙанған ауыл эшсәндәре бар. Әммә уларҙың бөтәһен дә, Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙының үҙе һымаҡ, тормошто һөйөү, кешеләрҙе ысын күңелдән яратыу һыҙаты берләштерә. Режиссерҙың бөгөнгө уңышы ла – тырышлыҡ, тормошто нескә тоя һәм ярата белеү һөҙөмтәһе.\nАтаһы, билдәле журналист Ғәйфулла Вәлиевтың, ғүмере иртә – 51 йәшендә генә өҙөлә. Ижади ниәттәрен бойомға ашырырға ла өлгөрмәй, ғүмеренең емешкә тулыр алтын көҙөн ҡаршылағанда һәләк булыуы әҙиптең ғаиләһен дә, хеҙмәттәштәрен дә оло ҡайғыға һала. Ҡәҙерле кешеһен юғалтҡан Шәүрәнең күңелен тәрән болоҡһоу баҫа. Ниңә улай килеп сыҡты әле? Һөйөклө атаһының йөрәге ни өсөн иртә тибеүҙән туҡтаны икән? Иге-сиге булмаған борсолоулы уйҙар йәш ҡатындың йән тыныслығын ала, төшө болара. Эллинаһы менән өйҙә ултырған сағы. Атаһын өҙөлөп яратыуы, һәр ваҡыт өлгө итеп күреүе, уның тормошондағы ниндәйҙер тамамланмағанлыҡ, әйтеп етелмәгәнлек тойғоһо Шәүрәне үҙ киләсәген үҙгәртергә мәжбүр итә лә инде.\n“Атайым телевидениеға әйҙүкләп ҡарағайны ла, тыңламаным. Ул мөхиттең шау-шыуынан өрктөм шикелле. Юғары уҡыу йортон тамамлағас, Кушнаренко ауылы мәктәбендә тарих дәресен уҡыта башланым. Ә атайымды юғалтыуҙан һуң күңелемде үҙәкте өҙгөс яңғыҙлыҡ, үҙем менән ҡәнәғәтһеҙлек тойғоһо ялмап алды. Ҡәҙерен белеп етмәүемә, тәҡдименә ҡолаҡ һалмауыма үкендем. Уның миңә төбәгән ышанысын аҡлау, юраған маҡсатын тормошҡа ашырыу ниәте менән телевидениеға эшкә барырға ҡарар иттем. Юғиһә, йөрәгемә барыбер тыныслыҡ таба алмаҫ инем”, – ти Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙы, телевидениела эш башлауы хаҡында бәйән итеп.\nИнде байтаҡ йылдар үтеп, ябай хеҙмәткәрҙән билдәле режиссерға тиклем үҫкән һәләтле ҡатын үткәне хаҡында былай тип әйтәсәк: “Маңлайыңа яҙылған яҙмышты үҙгәртеү мөмкин түгелдер. Хоҙай тарафынан һиңә режиссер булырға яҙған икән, ниндәй генә борма юлдар һайлама, яҙмыш киҫәтеп тә, юғалтыуҙарға дусар итеп тә, һине барыбер үҙ юлыңа тартасаҡ һәм асылыңа өлгәшергә мәжбүр итәсәк. Хаҡ Тәғәләнең иҫкәртеүен йәки өндәүен дөрөҫ һәм ваҡытында аңғарып, файҙаланып ҡалғанда ғына уңышҡа юл асыла. Ә инде ошоно күҙ уңынан ысҡындырғандарға туҡтауһыҙ хаталаныу, аҙашып йөрөү хәүефе янай. Шуға ғүмереңдә осраған һәр ваҡиғаға, билдәгә иғтибарлыраҡ булырға өйрәнәһең”...\nКүптәргә өлгө булырлыҡ татыу, белемле, намыҫлы, эшһөйәр ғаиләлә тәрбиәләнеүе менән ғорурлана Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙы. “Атайым етем үҫкән, һуғыштан һуңғы ауыр йылдар, ашарға аҙыҡ, кейергә кейем юҡ. Бер нәмәгә ҡарамаҫтан, ул дәүер кешеләренең ҡоростай һынлы ныҡлығына, сабырлығына, итәғәтлелегенә, белемгә ынтылышына һоҡланам. Ябай ғына ауыл егетендә юғары әҙәп, тотанаҡлыҡ кеүек күркәм сифаттарҙың булыуы хайран итә мине. Әсәйем, грек һылыуҙарына оҡшаш сибәр Өфө ҡыҙы, атайыма тап ошо сифаттары өсөн ғашиҡ булғандыр, моғайын. Мин уларҙың бер-береһенә асыуланып өндәшкәнен дә хәтерләмәйем. Мөхәббәтле, татыу ғүмер кисерҙе улар. Әсәйем кафе, һуңынан ресторан мөдире булып эшләне. Таң менән эшкә китә, һуң ғына өйгә ҡайта. Атайым: “Хәҙер инәйегеҙ ҡайтырға тейеш, эшегеҙҙе тамамлап ҡуйығыҙ. Һуңынан шаулап йөрөмәгеҙ. Шәүрә, һин сәй ҡуй, Ирек, тәпешкәләрен әҙерлә, Резеда, өйҙө тәртипкә килтер”, – тип, һәр беребеҙгә эш ҡушып сыға. Беҙ әсәйҙе ишек төбөндә күмәкләшеп ҡаршылайбыҙ. Был хәл көн дә тиерлек ҡабатланып, ғаиләбеҙҙең татыулығын сағылдырған изге йолаға әйләнде. Мин үҙ балаларымды ла ошо матур ғәҙәткә өйрәтә алдым.\nБөгөнгөләй хәтеремдә: иртән атайым Резеда һеңлем менән мине уятыр өсөн ипләп кенә бүлмәбеҙҙең ишеген шаҡый. Уның яғымлы тауышына иркәләнеп, һуҙмаҡлашып, күҙҙе асырға ла йыбанып ятабыҙ. Өҫтәлдә иртәнге аш әҙер, сынаяҡҡа һөтләп сәй яһалған, шуны эсергә лә ваҡыт тапмаған булып, көҙгө алдында борғоланабыҙ. “Эсегеҙгә йылы төшөргә тейеш”, – тип, ул беҙҙең ҡаршыбыҙға баҫа. Үҙе ашхана ашын яратманы, төшөн гел өйгә ҡайтыр ине. Резеда менән беҙҙең ашығып ҡына бешергән аҙыҡты ла маҡтай-маҡтай ашай. “Атай, ярамһаҡланма инде”, – тип көлгән булабыҙ. Холҡо ипле, теле татлы ине уның.\nФатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында уҡыным. Атайым мәктәптең ата-әсәләр комитеты рәйесе булды. Кем ниндәй һорау, үтенес менән килә, һәр береһенә ярҙам ҡулы һуҙҙы. Үҙен шуға ла хөрмәт иттеләр.\n“Башҡортостан” радиоһында баш мөхәррир булып эшләп йөрөй ине. Дүрт бүлмәле фатир тәҡдим иткәндәр, ә ул баш тартҡан. Әсәйемдең шунда ҡәнәғәтһеҙлек белдергәнен иҫләйем. “Рәйсә, нәфсеңде тый, башҡаларҙың беҙҙең ише өс бүлмәлеһе лә юҡ әле. Ҡыҙҙар үҫер, кейәүгә сығып, таралышып бөтөр. Ә улыбыҙ менән беҙгә ошоноһо ла етер”, – тип әсәйемде туҡтатты. Мохтаждарҙы йәлләү, башҡалар мәнфәғәте хаҡына үҙ өлөшөңдән баш тартыу, ғәҙеллек уның кешелеклеген билдәләгән һоҡланғыс сифаттар ине. Ундай изге йәндәр Ерҙә оҙаҡ йәшәмәйҙер, күрәһең. Әммә уларҙан һуң, ҡөҙрәтле нур булып, даны, хөрмәте, яҡшылығы ҡала. Ғәҙәттә, ошо нур балаларының юлын яҡтыртыуға ла етә”, – ти режиссер, атаһы хаҡында изге хәтирә һаҡлап.\nБашҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлаған йылды Шәүрәне диплом яҡлар өсөн Мәскәүгә ебәрәләр. Студенттар араһынан бер егет ҡыҙҙың эргәһендә өйµрөлөп-сурала. Шәүрәне тәү күреүҙән оҡшатып, нисек һүҙ бәйләргә белмәй йөрөгән икән. Уның менән танышып алғас, өндәрҙе боҙоп һөйләшеүенә ҡарап, Балтик буйынан килгәндер, тип уйлай ҡыҙ. Чех егете булып сыға ул. Сит ил кешеһе менән ғаилә ҡороу түгел, аралашыу ҙа шик-шөбһә тыуҙырған ышанысһыҙ заман. Ике йөрәк араһында яралған саф һөйөүҙең киләсәге булмаясағын аңлаһалар ҙа, дәрт, өмөт менән тулы йәш күңел аяуһыҙ ысынбарлыҡты ҡабул итергә теләмәй. Мөхәббәттәрен аҡларға, ҡотҡарырға тырышып ҡарайҙар. Әммә йәмғиәттең ҡаты ҡануны ялҡынлы хис-тойғонан көслөрәк булып сыға шул.\nИң саф, иң яҡты мөхәббәте, тиҫтә йылдар аша ла режиссер ҡатындың хәтеренә төшөп, күңел ҡылдарын тирбәлтә, күҙҙәренә йәштәр төйөлдөрә, тылсымлы хыялға сорнап, һүнмәҫ наҙ менән һуғара.\nБаһадир йәнле, тыныс холоҡло, һөйләшеүгә яғымлы Наилде осратып, уға ҡарата йылы хистәр уянғанын тойһа ла, йөрәген асырға ашыҡмай. Күңелендәге яра бөтәшмәгән була әле. Кейәүгә сығырға ашығыуын атаһы әллә ни хупламаһа ла, яратҡан ҡыҙының ниәтенә ҡаршы килмәй. Йәштәргә матур итеп туй яһайҙар.\nҠыҙҙары Эллинаның тыуыуы йәш ҡатындың тормошона яңы һулыш, йәм, бәрәкәт өҫтәп, ҡанатландырып ебәргәндәй була. Бәхетле әсә, һөйөклө ир ҡатыны һәм атаһы менән әсәһенең яратҡан ҡыҙы булыу кинәнесен, рәхәтлеген бар тулылығында татыу ҡабатланмаҫ мәл генә булған икән. Һуңынан, тетрәндергес ваҡиғалар сылбырын үткәндә, ул яҙмышының ошо сағыу көндәрен йыш ҡына һағынып иҫкә аласаҡ.\nШәүрә Ғәйфулла ҡыҙы телевидениела режиссер ярҙамсыһы булып эш башлай. Атаһының яҡын дуҫы Венер Ғәзизйән улы Сәхәүетдинов Наиленә Мәскәүҙә аспирантурала уҡыу мөмкинлеге тәҡдим итә. Шулай итеп, икеһенә лә һөнәри, ижади йәһәттән үҫеү, камиллашыу өсөн яңы офоҡтар асыла.\nТормош иптәше Мәскәүҙән һирәк ҡайта, ә Шәүрәгә ҡыҙына ла иғтибар бүлеп өлгөрөү, яңы эштә лә һынатмау кәрәк. Етмәһә, икенсегә балаға уҙғанын да һиҙмәй йөрөгән. Ҡарынындағы сабыйының ғүмерен һаҡлау өсөн дауаханаға ята. Тик Мәскәүҙән ялға ҡайтҡан ире генә йөклө ҡатынының хәлен белергә ашыҡмай. Бер көн килеп: “Йә – мин, йә – бала”, – тигән талап ҡуйыуы йәш ҡатынды тамам ғәжәпкә һала. Йөрәк ярһыуын, ҡайнар күҙ йәштәрен көскә тыйып: “Мин баламдан баш тартмаясаҡмын”, – тип кенә әйтә ала ул. Шул ваҡытта әлдә ышаныслы таянысы, кәңәшсеһе – әсәһе була. Юғиһә, яңғыҙы ғына был хәтлем түбәнһетеүҙе, күңел ғазабын баҫа алыр инеме икән?!\nКөтөп алынған улы донъяға тыуғас, ҡыуанысын бүлешер өсөн, ҡыҙын эйәртеп, йүргәктәге сабыйын күкрәгенә ҡосоп, Мәскәүгә, аталары янына юллана. Иренең йөрәген иретә, йәнәһе. Уйламағанда ғына тормош иптәшенең хыянатына тап булып, барыһын да аңлай. Шул саҡ, әйтерһең дә, йөрәгенең ҡәҙерле бер өлөшө кителә. Һуңғы ышанысы, уларҙы бәйләп торған һуңғы сым өҙөлә.\nИскәндәр бер аҙ үҫкәс, һуйып ҡаплаған үҙе икәнен күреп, ата кеше: “Кем генә хаталанмай был донъяла, һөйөклөм, ғәфү ит”, – тип килгәнендә, Шәүрә бер һүҙ ҙә өндәшмәй. Йөрәгенең үпкәһен баҫып, был юлы ла аҡыл менән эш итергә көс таба. Артабан бер ғаилә булып йәшәй алмаһалар ҙа, ҡыҙы менән улы аталарының барлығын, иғтибарын, ярҙамын, һөйөүен тойоп үҫә.\nШәүрә Ғәйфулла ҡыҙы Мәскәүҙә режиссерлыҡҡа уҡып, икенсе юғары белем алыу бәхетенә өлгәшә. Уның бай хис-тойғо, тәрән фекер, заман рухы, йәшәү ҡөҙрәте, халыҡсанлыҡ менән һуғарылған тапшырыуҙары үҙенсәлекле, мауыҡтырғыс, юғары профессиональ кимәлдә булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итә. Тәүге уңышлы эштәренең береһе – Гәүһәр Батталова менән берлектә алып барған “Уҡ-һаҙаҡ менән талир тәңкәләр” телевизион уйыны. Ул саҡта викторина рәүешендә үткәрелгән беренсе телевизион шоу тиергә лә мөмкин. 2005 йылда “Сәләм” эфирға сыға. Көн дә сыҡҡан тапшырыу күрмәлекле, ҡыҙыҡлы, йөкмәткеле булһын өсөн ижади төркөмгә ал-ял белмәй эшләргә тура килә. Ул йылдар Шәүрә Урманцева өсөн ҡатмарлы ла, фәһемле лә, күңелле лә осор булып хәтерендә ҡалған.\n“Тамыр” балалар студияһында донъя күргән “Мальчишник”, “Телекомпас”, “Дворы” тапшырыуҙары – режиссер Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙының күңел һалып башҡарған, халыҡта маҡтау тапҡан иң лайыҡлы эштәре. Уларҙы заманса зауыҡлы, кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итерҙәй, ихтыяжын ҡәнәғәтләндерерҙәй итеп төшөрөү өсөн режиссер яңы алымдарға ла мөрәжәғәт итә. “Мальчишник” реалити-шоуы Рәсәй буйынса үткәрелгән балалар өсөн телевизион тапшырыуҙар бәйгеһендә 2-се урын алһа, “Дворы” проекты “Серебряный лучник” тигән Бөтә Рәсәй конкурсында еңеү яулауға өлгәшә.\nҺуңғы арала тамашасылар яратып ҡараған “Яҙмыштарҙа – йәйғор төҫө” тапшырыуы – автор һәм алып барыусы Альбина Фәйзуллина менән режиссер Шәүрә Урманцеваның уңышлы хеҙмәт емеше. Йәйен шаулап-гөрләп үткән “Үлсәү” реалити-шоуы ла Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙының һәләте, үткер аҡылы, бар нәмәне алдан күрә белеү оҫталығы һөҙөмтәһе, тиһәң дә була. Өс ай буйы көн дә тура эфирға сығыу һәм быны шартына тап килтереп ойоштороу ни дәрәжәлә ҡатмарлы булыуы бәхәсһеҙ.\n“Тормош юлымда аҡыллы, ярҙамсыл, һәләтле кешеләр осрауы менән бәхетлемен. Шуларҙың береһе – Янис Рамазанов. Уның талантлы, тәжрибәле журналист икәнен күптәр белә. Минең өсөн ул – ижади хеҙмәттәш кенә түгел, ышаныслы дуҫ, ғәҙел кәңәшсе лә. Янис менән берлектә төшөргән атайымдың тормош юлын һүрәтләгән “Выжданлылыҡ ҡаһарманы” (“Рыцарь совести”), күп балалы ғаиләләр тураһында “Яҡты йорт”, Башҡорт дәүләт университеты профессоры Марат Вәли улы Зәйнуллин хаҡында “Автограф” тигән фильмдарыбыҙ менән ысын мәғәнәһендә ғорурлана алам. Әлеге көндә Янис Рамазанов – Башҡортостан юлдаш телевидениеһында нәфис тапшырыуҙар берекмәһе баш мөхәррире. Уға киләсәктә лә ижади асыштар теләйем”, – ти Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙы.\nРежиссерҙың үҙ балалары ла телевидение мөхите менән яҡшы таныш. Әгәр ҙә Эллина 16 йәшендә телевидениела тапшырыу алып барған булһа, Искәндәр әсәһе төшөргән проекттарҙа 11 йәшенән ҡатнаша. Әлеге көндә Эллина, абхаз егетенә кейәүгә сығып, шунда донъя көтә, ике бала үҫтерә. Эллина, олатаһына оҡшап, ижад итеүгә, яҙыу эшенә оҫта: шиғырҙар, хикәйәләр яҙа икән. Ә Искәндәр М-Television телеканалында эшләй.\n“Мин атайымдың теләген, өлөшләтә булһа ла, ғәмәлгә ашыра алдым, тип уйлайым. Атайым уңыштарыбыҙҙы күреп ҡыуана алмаһа ла, 75 йәшлек әсәйем барыбыҙ өсөн сикһеҙ шат. Киләсәктә лә, атайымдың рухына һүҙ тейҙермәй, уның исеменә лайыҡлы йәшәрбеҙ, эшләрбеҙ, Алла бойорһа. Ә әлегә барыбыҙға ла сәләмәтлек, күңел бөтөнлөгө теләйем”, – тип тамамланы һүҙен режиссер. Шәүрә Ғәйфулла ҡыҙын һоҡланып та, ғорурланып та тыңланым. Ҡатын-ҡыҙ тормош йәме генә түгел, ә ата ғәмәлен тормошҡа ашырыусы ла, донъяны ҡотҡарыусы ла икән әле.\nһәм ғаилә архивы фотолары.


Ижад һандығы серле\n1 Июнь 2018, 17:47\nУҡытыусы – донъялағы иң изге, иң мәрхәмәтле һөнәрҙәрҙең береһе. Балалар күңеленә белем нурҙары һала, киләсәккә ғилем үрҙәрен яуларға ҡанаттар ҡуя, тормош һабаҡтары бирә.\nУҡытыусы – донъялағы иң изге, иң мәрхәмәтле һөнәрҙәрҙең береһе. Балалар күңеленә белем нурҙары һала, киләсәккә ғилем үрҙәрен яуларға ҡанаттар ҡуя, тормош һабаҡтары бирә. Бына шундай сифаттарға эйә булған башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлнисә Алдырханова-Кәримованың ҡала кимәлендә «Һандығым семәрлелер, күңелдәрем серлелер» тигән ижад кисәһе үтте. Уны өләсәй һәм ейән булып, Башҡортостандың халыҡ һәм атҡаҙанған артистары Нурзиә Әбдрәшитова менән Фәрүәз Урманшин алып барҙы. Семәрле һандыҡтағы әйберҙәр аша концерт программаһы үрелеп барҙы. Әлнисә Рәхимйән ҡыҙы һүҙҙәренә ижад ителгән йырҙарҙы Сибай филармонияһы артистары, «Сулпылар» республика конкурсы еңеүселәре Уралиә Кинйәбулатова, Линара Камалетдинова, Арыҫлан Күсәмешев, «Йондоҙ» студияһы йырсылары (етәксеһе – Әлфиә Балхина), «Сулпан» өлгөлө вокаль ансамбленән Динар Ҡотлобаев (Гүзәл Баянова), «Миләш» халыҡ вокаль ансамбле йырсылары (Мәмдүҙә Илбәкова) башҡарҙы. «Яугел» ҡумыҙсылар халыҡ ансамбле (Дилара Рафиҡова) сығышы ла күңелебеҙгә хуш килде. Әйткәндәй, остазыбыҙ – 100-гә яҡын йыр һүҙҙәренең авторы ла. Уның ижад емештәренә Юлай Үҙәнбаев, Юлай Моратов, Әлфиә Зиннурова, Рәмил Туйсин, Илнур Ҡәләмов, Илдар Ғәлимов, Рөстәм Ғиззәтуллин, Әлфиә Балхина, Рәил Өмөтбаев, Ишморат Илбәков, Зөһрә Кинйәбулатова, Гүзәл Баянова, Мәмдүҙә Илбәкова, Илшат Яхин, Булат Йәнекәев, Ринат Өмөтҡужин, Таһир Ҡарағоловтар көй яҙған.\nМатур юбилей байрамында уҡытыусымды яҡташтары – Моҡас ауылы биләмәһе хакимиәте башлығы Илдар Бүләкәнов һәм уның хәләл ефете Зәлиә Талипова-Бүләкәнова (Әлнисә Рәхимйән ҡыҙының уҡыусыһы), БДУ-ла бергә уҡыған төркөмдәштәре –«Йәншишмә» гәзитенең баш мөхәррире Мирсәйет Юнысов, «Тамаша» журналының бүлек мөхәррире Сәриә Ишемғолова, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се башҡорт балалар йорто директоры Фәнисә Бәҙретдинова, Белорет районы Аҙналы мәктәбе директоры Айрат Тажетдинов, республика башҡорт теле уҡытыусылары конкурсында Гран-при алып, Мәскәүҙә еңеү яулап ҡайтҡан Ишембай ҡалаһынан Фаягөл Әмирханова, Сибай ТВ мөхәррире Гөлсәриә Әбилевалар ихлас тәбрикләне. Мирсәйет Ғүмәр улы гәзиткә даими яҙылған һабаҡташын отош уйынында еңеүсе булып сығыуы менән ҡотлап, гәзиттең махсус бүләген тапшырҙы. Интернат-гимназиябыҙ директоры Роза Бикбова ла ҡотлауҙарын еткерҙе. Унан Әлнисә Алдырханова һүҙҙәренә, Юлай Үҙәнбаев көйөнә яҙылған гимназия гимнын беҙҙең гимназистар дәртләнеп йырланы.\nҮҙен беҙ мәктәптә тәжрибәле уҡытыусы тип кенә белгәнбеҙ, ә ул төрлө яҡлы талантлы шәхес булып сыҡты. «Миләш» халыҡ вокаль ансамблендә лә йырлай, мәҡәләләр, шиғырҙар, әҫәрҙәр, сценарийҙар яҙа, үҙе алып барыусы, һигеҙ китап авторы. Бигерәк тә гимназиябыҙҙың бай тарихын туплаған «Интернатта нығый пар ҡанат» исемле ҙур китап сығарыуы мәктәбебеҙ өсөн ҙур ғорурлыҡ.\nАпайыбыҙ Сибай интернат-мәктәбендә етенсе синыфта уҡығанда «Башҡортостан пионеры» (хәҙерге «Йәншишмә») гәзитенең «Йәш хәбәрсе» танытмаһына эйә булһа, әле үҙенең өс уҡыусыһы – «Йәншишмә» гәзитенең йәш хәбәрселәре. Шуларҙың береһе – мин һәм «Аҡ ҡауырһын» түңәрәгенә йөрөүселәр етәксебеҙ Әлнисә Рәхимйән ҡыҙына сикһеҙ рәхмәтлебеҙ. Беҙгә ижад серҙәрен өйрәтеп кенә ҡалмай, күптәрҙең ижад китаптарын сығарышты. Ул республика кимәлендә фән олимпиадаларында һәм төрлө конкурстарҙа тиҫтәләгән еңеүсе балалар тәрбиәләгән, республикабыҙҙа оло абруй ҡаҙанған билдәле уҡытыусы. БДУ-нан йыл һайын практика үтеүселәрҙе лә матур итеп ҡаршылай.\nШундай һоҡланғыс уҡытыусыбыҙ, кәңәшсебеҙҙең юбилей кисәһенән илһамланып ҡайттыҡ. Алла бирһә, киләсәктә йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәй, остазыбыҙ һалған изгелек юлынан һынатмайынса алға барырға тырышырбыҙ.


Башҡортостан Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәре Конгресына әҙ ер\n24 - 27 майҙа Башҡортостанда Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтсе ләре Конгресы үтәсәк. Сараға әҙерлек тамамланыу һыҙығына етк ән тип әйтергә була, бөгөн делегацияны ҡабул итеү һәм башҡа һорауҙарға бәйле һуңғы мәсь әләләр хәл\nителә. Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәренең алтынсы Конгрес ын һәм "Газ. Нефть. Технологиялар - 2005" тип аталған махсуслаштырылған к үргәҙмәне әҙерләү һәм үткәреү буйынса ойоштороу комитетының Республика\nйортонда үткән кәңәшмәһендә лә һүҙ ошо турала барҙы.\nБашҡортотстан Республикаһының Сауҙа - сәнәғәт палатаһы рә йесе Борис Бондаренко әйтеүенсә, үткән конгрестар менән сағыштырғанда, быйылғы форум сифат яғынан да, һан йәһәтенән дә юғарыраҡ тора. Сарал а ҡатнашыусылар һаны 1200 - ҙән артыҡ. Башҡортостан РФ Федера ль Йыйылыш Федерацияһы Советы, РФ Сит ил эштәре министрлығы, Бо ливия, Иран, Бөйөк Британия, Германия, Швейцария вәкилдәрен, "Газпр ом", "АК "Транснефть", "НК "Роснефть", "АК "Транснефтепродукт", "Татн ефть", "Сибур" һ. б. ҡабул итргә әҙерләнә.\n"ИПТЭР" дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры\nӘсғәт Ғүмәровтың әйтеүенсә, конгрестарҙың ни өсөн Өфөлә ойоштороло уы\nаңлашыла, сөнки беҙ - нефть табыуҙың бай йолаларына эйә, не фть эшкәртеү күләме буйынса Рәсәйҙә беренсе урын биләйбеҙ, н ефть табыу буйынса иң алдынғы унау иҫәбенә инәбеҙ. БР илдә иң көслө ғилми һәм етеш тереү потенциалына ла эйә, шул арҡала республиканың яғыулыҡ - энер гетика комплексы бер юлы бер нисә йүнәлеш буйынса үҫешә.\nБынан тыш Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәре Конгресы, Баш ҡортостанда быйыл үткән һәр сара кеүек үк, Бөйөк Ватан һуғыш ында Еңеүҙең 60 йыллығына арнала. Был датаға нефтселәрҙең туранан - тура бәй ләнеше бар,\nсөнки фронтҡа яғыулыҡтың өстән бер өлөшө беҙҙең төбәктән оҙ атылған.\nФорумдың программаһы тураһында һүҙ йөрөткәндә, ул түбәндә ҮҐ±ә планлаштырыла. Шишәмбе көнө, 24 майҙа, "Газ. Нефть. Технолог иялар - 2005" тип аталған Халыҡ - ара махсуслаштырылған күрг әҙмә асыла. Уны асыу тантанаһында республика Президенты Мортаза Рәхимов, БР Хөкүм әте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов һәм башҡалар ҡатнашас аҡ. Экспозиция өс павильонда һәм "Башҡортостан" күргәҙмә комплек сының асыҡ майҙандарында урынлашасаҡ. Уның эшендә Рәсәйҙең 3 5 төбәге һәм 14 илдән 270 - тән ашыу ойошма ҡатнаша. Күргәҙ мә майҙанының ҙур майҙанын - 40 процент - урындағы предприятиелар биләйәсәге аңлашыла.\n25 майҙа нефть һәм газ сәнәғәтенә ҡағылған ғилми эш йәнлә нәсәк. Конгрестың секция ултырыштары көн буйына дауам итә. Әйткәндә й, май форумының секция эштәрендә ҡатнашырға теләк белдереүселәр бы йыл айырыуса күп булды: һәр секция буйынса 200 - гә яҡын заявка,\nә нефть һәм\nгаз эшкәртеү буйынса - 400 ( !).\n26 майҙа Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы - Ҡ оролтайҙа Конгрестың "Нефть һәм газ комплексы - ысынбарлыҡ һ әм перспективалар", тип аталған пленар өлөшө үтә, артабан мәҙәни программа ҡарал ған.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЫЛ ЮЛЫ МӘРГӘНДӘР УЧАЛЫ ЕРЕНДӘ КӨС ҺЫНАШТЫ - 2017 - Мәҡәләләр\nБЫЛ ЮЛЫ МӘРГӘНДӘР УЧАЛЫ ЕРЕНДӘ КӨС ҺЫНАШТЫ\nХалҡыбыҙҙың ваҡыт ағымында, быуаттар төпкөлөндә юғалтып ҡалдырған рухи ҡиммәттәре бөгөн тергеҙелеү юлында. Шундайҙарҙың береһе традицион яндан уҡ атыуҙыр. Һуңғы арала был спорт төрө әүҙемләшә, киңерәк даирәне ялмай бара. Бынан ике-өс йыл элек кенә күптәр традицион яндан уҡ атыуҙы балалар уйыны һымағыраҡ ҡына ҡабул итһә, хәҙер килеп беҙҙә Халыҡ-ара мәргәнлек бәйгеләре ойошторола башланы. Шундай сара ошо көндәрҙә Учалы районында үтте. Фестивалде Учалы районы хакимиәте, район мәҙәниәт бүлеге һәм республика "Мәргән уҡсы" ойошмаһы ойошторҙо.\nУчалының тәбиғәте үҙенсәлекле инде, тауҙары ла, ҡалын булмаған урмандары ла, ялан-ҡырҙары ла, күл-йылғалары ла күҙ алдында. Ҡайҙа ҡараһаң да, хозурлыҡтан күҙҙәр һөйөнә. Юлда осраған Байрамғол, Ҡаҙаҡҡол, Наурыҙ, Ғәҙелша ауылдары төҙөк, күркәм, урамдарҙа йәнлелек, йылға буйҙарын бала-саға, ҡош-ҡорт сыбарлаған, кисен эркелеп көтөү ҡайта. "Халыҡ малды арыу тота икән, тимәк, иркен, мул йәшәйҙәр", тип һөйөнөп күҙәтеп үттек көтөү ҡайтыуын. Бер аҙ алғараҡ китеп әйтеп үтәйем, ошо күренештәрҙе беҙ генә түгел, бәйгегә килгән ҡунаҡтар ҙа аңғарған. Ҡырғыҙстандан килгән уҡсы Кубон Томотаев та: "Башҡорттарҙың йәшәйеше лә, ер-һыуы ла күркәм, иркен икән", - тип һоҡланыуын белдерҙе. Учалының Наурыҙ ауыл биләмәһендәге Ғәҙелша ауылы янында өс көн рәттән барған "Ай, Уралым, Уралым" этно-фестивале сиктәрендә бер нисә ярыш төрө күҙалланғайны. Унда "Урал батыр вариҫтары" этно конкурсы, "Сал Ирәмәл ауазы" этно коллективтар бәйгеһе, "Мәргән уҡсы" традицион яндан уҡ атыу буйынса II Халыҡ-ара фестивале һәм "Семәр" тип исемләнгән милли кейем тегеүсе оҫталар ярышы инде. Әйткәндәй, бөтә был бәйгеләрҙә ҡатнашыусыларҙың кейгән кейемдәре лә тап боронғо башҡорттарҙыҡына ярашлы булып, шул өлгөләрҙә эшләнергә тейешлеге лә шарт итеп ҡуйылғайны. Ошоға ярашлы, әллә күпме һоҡланғыс кейем өлгөләре күрҙек, таныштыҡ, хатта һатып алыу мөмкинлеге лә булды. "Мәргән уҡсы"ла йәмғеһе 74 мәргән ҡатнашты, улар иҫәбендә Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Белорусь республикаларынан, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән һәм Мәскәү ҡалаһынан килгән бәйгеселәр ҙә бар ине. Ярыш беренсе көндә республика кимәлендә уҙғарылһа, икенсе көн Халыҡ-ара кимәлдә ойошторолдо. Оҫталар уҡты төрлө оҙонлоҡтағы дистанцияла һәм төрлө алымдар ҡулланып атышып көс һынашты. Һәм иң ғорурландырғаны: республика кимәлендәгендә лә, "Евразия кубогы"на барған айҡашта ла еңеүселәр үҙебеҙҙең егеттәр булды. Был ике еңеүсе-мәргән Бөрйән районынан Салауат һәм Сынбулат Юлбирҙиндар ине. Сәмсел һәм ныҡыш ир-егеттәрҙең был спорт төрөнә тәрән ихтирам менән ҡарауы үҙенекен итте, әлегә улар алдына сыға алыусы юҡ.\nТурнирҙа ҡатнашыуға Силәбе ҡалаһынан билдәле өзләүсе Тюргэн Кам да килгәйне. Ул көндөҙ барыһы менән бер рәттән йөрөп уҡ атышһа, ярышһа, кисен өзләүҙең үҙенсәлекле башҡарыу оҫталығы менән һоҡландырҙы. Әйткәндәй, ике кис рәттән, көнө буйы ярышып арыуҙарына ҡарамаҫтан, бәйгеселәр этно төркөмдәр концертын ҡарап кинәнде, бейене. Көндөҙөн Учалы ағинәйҙәре ойошторған сауҙала милли биҙәүестәр һатып алды, ҡымыҙ, буҙа, айран кеүек аш-һыуҙарынан ауыҙ итте. Сәхнәнән район мәктәптәре, үҙешмәкәр ансамблдәр, мәҙәни ойошмалар тарафынан әҙерләнгән рухлы сығыштар өҙөлмәне.\nРәис Низаметдинов, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре: Был бәйге күмәк көс менән ойошторолған сара. Әҙерлек эштәрендә лә күптәр ҡатнашты. Приз фондын Учалы район хакимиәте башлығы Фәрит Фәтих улы Дәүләтгәрәев булдырҙы. Райондың юл төҙөүселәр ойошмаһы етәксеһе Морат Илһамов, урман хужалығы предприятиеһы етәксеһе Айбулат Байғариндар кеме ағасын, кеме эшселәрен, кеме транспортын бирҙе. Яңы Байрамғол, Наурыҙ, Урал ауыл хакимиәттәре бар хәлдәренсә ярҙам ҡулы һуҙҙы. Ҡыуыш, тирмә, һыу, утын, аҙыҡ-түлек мәсьәләләрен дә хәл итештеләр. Бигерәк тә БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Зөһрә Исмәғилеваның булышлығына рәхмәтлебеҙ. Шулай уҡ бөгөнгө һәм башҡа ошондай сараларҙа ла ойоштороу өлкәһендә йән аямай йөрөгән Юлай Ғәлиуллин, Артур Батыршин, Азамат Юлдашбаев, Денис Өмөтбаев, Арслан Бикбай, Илдар Исхаҡов, Рөстәм Тләүбирҙин, Рөстәм Фазлетдинов, Алһыу Кинйәбаеваларҙың исемдәрен оло рәхмәт, оло ғорурлыҡ менән атап китер инем.\nУҡ атыу буйынса иң беренсе турнирҙы былтыр Учалы һабантуйында үткәргәйнек. Бары дүрт ян алып, дүрт егетте өйрәтеп, шул дүртәү араһында ғына барҙы ярыш. Унан Ҡырмыҫҡалы районында "Уйын" сараһы үтте, шунда 5-6 райондан 12 уҡсы йыйып ала алдыҡ. Быйыл Учалы районында ғына 4 турнир үткәрҙек, әлеге мәлдә районыбыҙҙа 60-лап кеше традицион яндан уҡ ата. Иң йәштәре мәктәп балалары, иң олобоҙға 87 йәш.\nИлдә көрсөк, эшһеҙлек, халыҡтың ашарына яҙа-йоҙа, ә һеҙҙә көн дә байрам, көн дә туй, тигән һүҙҙәрҙе лә ишетергә тура килә. Ниндәйҙер юҫыҡта дөрөҫ тә һымаҡ. Тик был уйҙар балаңды етәкләп ошондай сараға килеү менән юҡҡа сыға бит: "Атай (әсәй), был нимә ул, ә теге апайҙың кейгәне (тағып алғаны) нимә тип атала, был ниндәй ҡорал, теге йыр нимә тураһында?"- тип ҡыҙыҡһына бала, уға үҙ милләтенең үткәне, тарихы ҡыҙыҡлы. Ошондай саралар мәғлүмәти һуғыш барған быуатта, үҙ йәшәйешебеҙҙе, башҡорт рухын, милли шөғөлдәрҙе, кәсептәрҙе киләсәк быуынға тапшырып ҡалдырыуҙың берҙән-бер юлы тип уйлайым мин. Барыһының да балаларын музейҙарға, киноларға йөрөтөрлөк мөмкинлеге лә юҡ. Ә бында бөтә күргәҙмәләр, күренештәр, тамашалар бушлай, кил дә күр, бар ҙа өйрән. Һүрәткә төртөп күрһәткәндән бигерәк, баланың бер тапҡыр ғына булһа ла ысын уҡ-һаҙаҡты ҡулына алып, йә атып ҡарауы, тирмәгә инеп, кейеҙ йылыһын, ҡымыҙ тәмен тойоп сығыуы, минеңсә, үтә ныҡ әһәмиәтле - уның күңеленә рух орлоғо, милләте менән ғорурланыу тойғоһо һалынасаҡ.\nЮлай Ғәлиуллин, "Мәргән уҡсы" ойошмаһы етәксеһе: Күптән түгел Ҡаҙағстанда "Дала рухы" тип аталған II Донъя этно-фестивалендә ҡатнашып ҡайтҡайныҡ. Был ҙур сараға айырым хәрби сығыштар әҙерләнек. Һыбай йөрөп башҡара торған трюктарҙы Иглин районы Оло Түләк фермеры Хәсән Идиәтуллиндың базаһында, уның аттары менән өйрәндек. Фестивалдә аттарҙа хәрби күнекмәләр күрһәтеүселәр беҙ - башҡорттар ҙа, венгрҙар ғына булдыҡ. Һыбай бәрелештәрҙе, ҡылыс алышыуҙы, һөңгө һуғышын, сыбыртҡы трюктарын, балта ташлауҙы күрһәтте беҙҙең егеттәр. Шулай уҡ, эйәр өҫтөнән, сабып барған ат аҫтынан атыу һәм джигитовканың күп кенә элементтары менән сығыштар яһалды. Традицион яндан уҡ атыу беҙҙә яңы башланһа ла, донъя кимәлендә ул күптәнге спорт. Венгрҙар, мәҫәлән, ун биш йыллап ата, поляктар ҙа шул сама. Япондар, корейҙар, украиндар ҙа атыша хатта. Мадьярҙарҙа ошо тәңгәлдәге генә утыҙ өс клуб бар икән. Уларҙың йыйылма командаһында ғына ла бөтә Мадьярстандан һайлап алынған иң оҫта егерме алты кеше килгәйне фестивалгә. Улар ысынлап та хәтәр оҫталар, таһыллылар, теләһә ниндәй атҡа һикереп менеп сабалар ҙа, күҙ йомоп атып та ебәрәләр.\nБеҙҙең иң ҙур проблема - ат. Башҡортостанда йылҡы күп, менгеләр юҡ. Бигерәк тә беҙҙең спортҡа ярашлы өйрәтелгән аттар юҡ. Был тәңгәлдә идеялар ҙа, пландар ҙа бар, әммә хөкүмәт тарафынан иғтибар аҙ булыуы ғына эсте бошора.\nНурия Ихсанова, Силәбе ҡалаһы "Уралым" телетапшырыуы һәм гәзитенең баш мөхәррире: Силәбенән ундан ашыу кеше тотош бер делегация булып килдек, шуларҙың дүртәүһе традицион яндан уҡ ата. Мәргәндәребеҙҙең иң йәше мәктәп уҡыусыһы, Ҡоншаҡ районынан Данил Хөснуллин. Уның атаһы ла, олатаһы ла традицион йәйәнән уҡ атыу менән шөғөлләнгән. Егетебеҙ уҡ-йәйәне үҙе эшләй ҙә.\nӘле ошондай сараны Силәбе ерендә лә үткәрергә ине, тип ҡыҙығып торабыҙ. Беҙҙең бит Һары мәргән тигән билдәле шәхесебеҙ ҙә булған, мәҫәлән, турнирҙы уның исеменә арнарға була. Традицион яндан уҡ атыу бөгөн этник стилдәге модалы бер күренеш, тип тә әйтер инем. Йәштәрҙе ул ошо яғы менән дә ҡыҙыҡһындырмай ҡалмайҙыр. Бигерәк тә унда ҡыҙҙарҙың да, егеттәрҙең дә ҡатнаша, өйрәнә алыуы отошло. Әле үҙем дә тотоноп ҡарағайным, арҡаға, беләктәргә ярайһы ғына көс төшә икән. Йәғни, умыртҡа һөйәгенә, яурынбаштарға, елкәгә, ҡулдарға, күҙҙәргә яҡшы күнекмә. Быларға сәм ҡомары уятыуын да, сәхрәләр хозурлығын да өҫтәһәң, фитнес залдарың ары торһон!\nҒәйниә Асуат, Ҡаҙағстан, Атырау ҡалаһы, бәйгелә ҡатнашыусы: Астана ҡалаһында психологҡа уҡып йөрөйөм. Традицион яндан уҡ атыу минең күңел өсөн ылығып киткән шөғөлөм. Башта атайым ылыҡҡайны был шөғөлгә, яйлап уға мин дә эйәрҙем. Был минең тәүге фестивалем, шулай уҡ Башҡортостанда ла тәүге тапҡырмын. Хистәремде әйтеп кенә аңлатып булмаҫ, бындай бай тәбиғәтте минең күргәнем дә булманы. Бәйгелә артыҡ уңыштарға өлгәшә алмаһам да, килгәнем, ҡатнашҡаным, яңы дуҫтар тапҡаным өсөн сикһеҙ шатмын. Был спорт төрө Ҡаҙағстанда ла яңы ғына үҫеш юлына баҫты, киләсәктә беҙ, төрки халыҡтары, ошондай бәйгеләрҙе бергәләп тә уҙғарырбыҙ, тип ышанам.\nЗәйет Шәкиров, Учалы районы Ҡолош ауылы, бәйгелә ҡатнашыусы, 87 йәш: Уҡ-ян менән беҙ бала саҡтан таныш. Малай ваҡыттағы уйындың бер төрө инде ул. Ҡартайғас, был шөғөл менән балалар ҡыҙыҡһындырҙы. Уларҙың атышҡанын ҡарап йөрөп, үҙем дә тотоноп киттем. Бер нәмәһе лә ауыр түгел, тоттом да аттым да ҡуйҙым. Үәт, шулай!\nЯрышта беренсе тапҡыр ҡатнашам. Алла бирһә, көс булһа, артабан да йөрөрмөн әле бәйгеләргә. Ололарға ошондай шөғөл файҙалы ла, әүрәткес тә. Бығаса йәйәү йөрөүгә өҫтөнлөк бирә инем. Ҡолоштан утыҙ саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Мәҫкәү ауылына ошо йәйҙә генә лә биш тапҡыр йәйәү барып ҡайттым. Хәҙер бына уҡ атыу ҙа өҫтәлде ҡыҙыҡһыныуҙарыма. Ҡартлыҡҡа еңел генә бирешмәҫкә иҫәп.\nАзат Ғарипов, Башҡорт дәүләт университетының Учалы вәкиллеге хеҙмәткәре: Фестивалдең бер өлөшө булып "Семәр" милли кейем тегеүселәр конкурсы торҙо. Талаптар буйынса, ҡатнашыусылар үҙҙәре теккән кейемдәр менән йә коллективтар өсөн башҡарған ижади эштәре менән килергә тейеш ине. Ундан ашыу бик үҙенсәлекле проект булды. Онотолған, күреп өйрәнелмәгән милли кейем өлгөләрен эҙләп табып, уларҙы шул заман материалдары нигеҙендә тергеҙеп алып килгән оҫталар. Бигерәк тә төньяҡ-көнбайыш башҡорттары кейемен күрһәтеүсе өлгөләр оҡшаны. Боронғо һүрәттәргә, фотоларға ҡарап, кейемдәргә ерлек орнаменттарына тиклем дөрөҫ итеп ултыртылғайны. Быларҙан тыш, боронғолоҡ өлгөләрен заманса кейемдәргә күсереп ижад итеүселәр ҙә табылды. Хатта элекке формаларҙы яңы материалдарҙа тегеүселәр ҙә бар ине. Әлбиттә, быларҙың барыһы ла яҡшы, әммә бөтөн ошо эштәргә тотонор алдынан оҫталарға милли кейемдәр тарихын ентекле өйрәнергә кәңәш итер инем. Сөнки бөгөн ошо кейемдәр аша бирелгән мәғлүмәт киләсәккә китәсәк һәм яңылыш булғанда, яңылыш булып күсәсәк. Мәҫәлән, хәҙер ағинәйҙәребеҙ башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеменең айырылғыһыҙ өлөшө булған яға (селтәр, һаҡал), ҡашмауҙарҙы тергеҙеү менән әүҙем шөғөлләнә, Учалыла, Әбйәлилдә хатта айырым конкурс та ойошторолдо. Әммә ҡыҙыл сепрәккә төрлө төймә-мәрйен, биҙәүестәр тағып, заманлаштырам, еңелләштерәм, тип, был биҙәүестәрҙең ысын өлгөләренән ситләшеүҙәр күбәйеп бара. Беҙ быға юл ҡуйырға тейеш түгелбеҙ.\nФестиваль көндәрендә бер төркөм белгестәр уҡ-һаҙаҡ менән ҡыҙыҡһыныусыларҙың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереп торҙо. Теләгәндәр килеп уҡ-яндарҙы тотоп, атып ҡарай алды. Был урында мәңге сират булды. Сөнки теләүселәрҙең иҫәбе-һаны юҡ ине. Күптәр сәмләнеп ҡыҙышып китеп: "Мин дә ян алмаһаммы! Икенсе бәйгелә ҡатнашмаһаммы!" - тип ысҡындырҙы. Шундайҙарға ҡарап, киләһе бәйгеләрҙә ҡатнашыусылар һаны тағы ла күберәк булырына шик ҡалмай.\nЯҙылған: 25.07.17 | Ҡаралған: 1037


Башҡорт драма театрының билдәле актеры Хәмит Яруллин вафат булды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт драма театрының билдәле актеры Хәмит Яруллин вафат булды\n17:44, 5 июня 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 5 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостандың театр сәнғәте ауыр юғалтыу кисерҙе. Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы, М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театры актеры Хәмит Яруллин вафат булды.\nАктерҙы тыуған төйәгендә — Салауат районының Ахун ауылында ерләйәсәктәр.\nХәмит Ғатаулла улы Яруллин 1935 йылда донъяға килгән. В.А.Луначарский исемендәге дәүләт театр институтын тамамлағас, 1959 йылдан бирле М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләгән.\nЙәш артистың тәүге ролдәренән үк театрға сағыу, үҙенсәлекле, яҡшы әҙерлекле, матур тауышлы актерҙың килеүе күренә. Ошо сифаттары уға труппала лайыҡлы урын яуларға мөмкинлек бирә.\nИ.Йомағоловтың «Нәркәс», С.Латиповтың «Көнләш, Америка, көнләш!», А.Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», М.Кәримдең «Салауат», Ғ.Шафиҡовтың «Аттила», Т.Ғарипованың «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара Юрға» һәм башҡа авторҙарҙың пьесалары буйынса ҡуйылған спектаклдәрҙә башҡарған ролдәрен тамашасылар бик йылы ҡабул итә. Хәмит Яруллин ҡатнашлығындағы спектаклдәрҙең уңышы актерҙың оҫта уйнауына, һәр ролде сағыу буяуҙар һәм ҡабатланмаҫ интонациялар менән байыта белеүенә бәйләнгән.\nХәмит Ғатаулла улы кинематографияла ла үҙен һынап ҡараны. Ул «Алтын атлы һыбайлы», «Ауыл өҫтөндәге йәйғор» фильмдарында онотолмаҫ образдар тыуҙырҙы. Шулай уҡ «Кинйә», «Бөртөкләп йыйыла алтын», «Өмөт» телефильмдарында төштө. Хәмит Яруллин Стәрлетамаҡ башҡорт драма театры, М.Ғафури исемендәге башҡорт академия драма театры сәхнәләрендә М.Аҡмулла, К.Тинчурин, С.Айтматов әҫәрҙәре буйынса бер нисә спектакль ҡуйҙы.


Башҡортостандан ике йөҙ меңдән ашыу кеше вахта менән илебеҙҙең төньяҡ төбәктәрендә эшләй\nБеҙ уларҙы Башҡортостандың хеҙмәт баҙарына йүнәлтергә тырышабыҙ. Халыҡ үҙебеҙҙә эшләргә әҙер. Мәсьәлә хаҡы - 20-25 мең һум. Вахта буйынса эшләүселәр айына 50 мең тирәһе хеҙмәт хаҡы ала. Ләкин киләһе айҙа өйҙә эшһеҙ ултыралар. Был хеҙмәт көсөн республика иҡтисадына ҡайтарыу кәрәк. Улар бит әҙер механизаторҙар, тракторсылар, электриктар һәм башҡа һөнәр оҫталары. Рөстәм Хәмитовтың «Эксперт-Урал» журналына биргән интервьюһы.\nИке йөҙ мең ... ә бит иҫәпкә алынмағандар тағы ла күберәк. Тимәк, кәм тигәндә ике йөҙ мең ғаилә вахта рәүешендә йәшәй. Ике йөҙ мең ғаиләлә балалар атай тәрбиәһен күрмәй үҫә. Ике йөҙ мең ҡатын-ҡыҙ йорт-ҡаралтыла бер үҙе ауыр ирҙәр йөгөн тарта. Кәм тигәндә ике йөҙ мең ир үҙ ҡатынының наҙын да күрмәй төньяҡта бил бөгөргә мәжбүр. Һөҙөмтә шатланырлыҡ түгел. Тарҡалған ғаиләләр, урам тәрбиәһенә бирелгән балалар, әхлаҡ, ғаилә ҡиммәттәренең юҡҡа сығыуы һәм башҡа кире күренештәр. Милләттәштәребеҙҙе кире республикаға ҡайтарыу тураһында уйланғанда иҡтисади мәсьәләләрҙән тыш ошо проблемаларҙы ла күҙ уңында тотһалар ине. Бәлки, эш йылдамыраҡ барыр ине. Әлегә ирҙәр оҙон аҡса эҙләп Себер китә...\nТипһә тимер өҙөрҙәй мыҡты кәүҙәле ир-егеттәр Когалымға юлланыусы вахта самолетына ашыға. Эш биреүсе уларҙан ҡәтғи тәртип һәм баш баҫып эшләгән һөҙөмтәле хеҙмәт етештереүсәнлеге талап итә. Шуға ла бөтә вахтовиктар ҙа эске ҡағиҙәләрҙе үтәргә ынтыла, буйһонмаһың икән, эшһеҙ ҡалаһың һәм ваҡытынан алда өйөңә ҡайтып китәһең.\nБашҡортостандың төрлө райондарынан Себергә вахтаға юлланыусыларҙың күбеһе сараһыҙҙан айҙар буйы ғаиләһенән ситтә эшләргә мәжбүр. Башҡортостандан төньяҡ тарафтарға вахта ысыулы менән эшләүселәр һаны ике йөҙ меңдән ашыу. Йәштәргә һәм буйҙаҡ ир-аттарға ғаиләле кешеләргә ҡарағанда, еңелерәк. Улар ауыр шарттарға тиҙерәк яраҡлаша. Ғаиләһен туйҙырыу, аҡсалы итеү маҡсаты менән ай буйына тундрала ауыр шарттарҙа эшләргә һәм йәшәргә мәжбүр булыусы ғаилә башлыҡтарына ауырға тура килә.\nБашҡортостандың стратегик тикшеренеүҙәр институты кеше потенциалын өйрәнеү үҙәге әйҙәүсе белгесе Гөлдәр Хилажева фекеренсә, Башҡортостанда йәшәүселәрҙең һигеҙ меңгә яҡыны Ханты-Манси автономиялы округына эш эҙләп киткән. Улар араһында 32 йәшкә тиклемге махсус профессиональ урта белемле йәштәр 40 процентты тәшкил итә. Нисек кенә булмаһын, 21-се быуат вахтовигының социаль йөҙөн иң беренсе ауыл һәм ҡасабаларҙа йәшәүселәр билдәләй. Шул уҡ ваҡытта үҙебеҙҙең хеҙмәт баҙарында эштәрҙе яҡын сит илдәр килгән мигранттар башҡара.\nТап шул түбән эш хаҡына риза булмаусылар ситкә китә лә инде. Ә эш биреүсе ун мең һумға бил бөгөргә риза булыусы мигранттарҙы эшкә ала. Уңайлы бит. Социаль пакет түләргә кәрәкмәй, һалымдан да ҡасаһың. Шағир Хисмәтулла Юлдашев та журналистиканы ташлап Себергә эшкә юлланған. Физик һәм рухи көс талап иткән төбәккә ул өс улын аяҡҡа баҫтырыу маҡстында киткән. Ун ете йыл эшләү дәүерендә вахта менән эшләү ысулында ыңғай күренештәрҙән тыш, кире яҡҡа ҡырҡа үҙгәрештәр ҙә барлыҡҡа килгән. «Себер еле иҫә генә , бәғеремде киҫә генә тигән юлдар ҙа» шағирҙың күңел дәфтәренән юҡҡа ғына киң йәмәғәтселеккә сығарылмаған. Ә бит сит тарафтарҙа ла ҡолас йәйеп көтөп тормайҙар. Алтын бар тип саҡырып алалар ҙ , барһаң баҡыры ла юҡ, сәләмәтлек һалҡын себерҙә ныҡ ҡына ҡаҡшай, ти ватандаштарыбыҙ.\n«Демократия яулап алыу менән халыҡҡа эш һайлау һәм теләгән ерҙә эшләү мөмкинлеге лә асылды», ти билдәле социолог Рауил Нәсибуллин. Эшсе ҡулдар бөгөн Рәсәйҙең теләгән мөйөшөнә, барып эшкә урынлаша. Әммә эш биреү бер, хеҙмәт көсө араһында конкуренция тигән дошман да барлыҡҡа килде.\nҒалим Себерҙә эшләүсе вахтовиктар араһында социаль тикшеренеүҙәр үткәрә. Тыуған йортонан меңәр саҡрымдарға йөрөп эшләүселәр анкета һорауҙарына яуап биргәндә улар Башҡортостанда , үҙ ерлегебеҙҙе эшләргә теләк белдерә. Тик ғаиләңде, балаларыңды туйҙырырҙай лайыҡлы хеҙмәт хаҡы ғына түләнһен. Ир -егеттәребеҙ үҙ еребеҙҙә эшле иткәндә ике йөҙҙән ашыу ғаиләнең дә көнкүреше, матди хәле һәм йәшәйеше яҡшырасаҡ бит.\nБашҡортостанда тотош ике ҡала Нефтекама һәм Ишембайҙа йәшәүселәр һаны күләмендә ике йөҙ мең кеше Себергә йөрөп эшләй. Вахта менән эшләүҙең кире яҡтары ла етәрлек. Йылдар дауамында дауам иткән вахтовиктар проблемалары ил һәм дәүләт кимәлендә лә хәл ителергә тейеш.


ҺӘР КЕМДӘ ЛӘ БУЛА БЕР СЕР\nДинә бөгөн дә йоҡоһоҙ төнөн саҡ үткәреп, сираттағы таңын ҡаршы алды. Көндәре нисек тә үтә уның, тик төндәрен үткәреүе ҡыйын. Аҫҡы ҡатта йәшәгән инәйҙе уятып ҡуймайым тип, ул иҙәнгә аяғының бармаҡ остарына, бесәй кеүек, йомшаҡ ҡына баҫып йөрөй. Тәҙрә төбөнә терһәкләнеп, етенсе ҡаттан ҡарағанда, ус төбөндәге бишектә йоҡлап ятҡан, яратҡан ҡалаһын күҙәтә.\nБеренсе тапҡыр күргәндән үҫте, үҙгәрҙе, ҙур мегополисҡа әйләнде Өфө! Бейек өй ҡыйыҡтары болоттарҙы үтә тишеп, күк көмбәҙенә ҡаҙалған. Яҡты уттары аша Ай, йондоҙҙар ҙа күренмәй. Төнгө ҡала тыныс ҡына йоҡлай. Һирәк-мирәк елеп үткән йәшел күҙле таксиҙар ғына бер аҙ тынлыҡты боҙа. Тик көндөҙгө эштән арып ял иткән халыҡ иҙрәп йоҡлай, был күнегелгән ғәзиз тауышты ишетмәй ҙә. Бииик һирәк кенә тәҙрәләрҙә ут күҙҙәре күренә. Ә дөйөм алғанда, йәйге төнгө йылы һиллек...\nҒүмере буйы юғары постарҙа эшләгән Динәнең тормошо хаҡлы ялға сыҡҡас тынып, ғүмер ағышы кинәт туҡталып ҡалғандай булды. Инде ир ҡорона инеп, үҙ ғаилә усағында йәшәгән улынан да хәбәр-хәтер онотҡанда бер килә. Ошо көнгә ҡәҙәр, ир-егеттәрҙең хис-тойғоларын белдергән СМС хәбәрҙәр ҙә һирәгәйеп-һирәгәйеп, инде бөтөнләй тынды. Эшлекле командировкалар, осрашыуҙар, ялҡынлы, инде ятланып, мейеһенә һеңеп бөткән бер үк ялҡынлы телмәрҙәр – бөтәһе лә үткәндә ҡалды.\nӘле эшләп йөрөгәндә, ул хаҡлы ялын башҡасараҡ күҙ алдына килтерә ине. Ҡала ситендәге ике ҡатлы өйөнөң, беренсе ҡатында урынлашҡан камины эргәһендәге бәүелгес ултырғысына ултырып, яратҡан китаптарын ҡабаттан уҡып, ниһәйәт шунда өйөлөп, уҡылмаған гәзит-журналдарҙы ҡарап сығырға, тыуасаҡ ейән-ейәнсәрҙәре менән ваҡытын бергә, уйнап, әкиәттәр уҡып, күңелле һәм файҙалы итеп үткәрермен тип планлаштырған ине. Тик тормошта бөтәһе лә һин уйлағанса ғына килеп сыҡмай икән шул. Ахры планлаштырыу дәүләт эше өсөн генә уңайлы һәм үтәлеүсән. Ҡарар ҡабул иттең дә, аҫҡа оҙаттың. Ә ғаиләлә ҡабул иткән ҡарарҙарҙы мотлаҡ үҙеңә үтәргә... Был бик ауыр һәм ваҡыты менән тормошҡа ашмай торған хыял. Баштараҡ, ял итеп алғансы, был тыныс тормош оҡшай ине Динәгә. Хәҙер, ғүмер буйы дәүләт эшенән бушай алмаған, үҙ шәхси тормошо булмаған ханым, баҙрап ҡалды.\nМәктәпте тамамлағас, Динә, күп класташтары кеүек Өфөгә юлланды. Уҡырға инерме, эшкә төшөрмө, әлегә үҙе лә белмәй. Әсәһе ҡулына тоттороп ебәргән адрес буйынса барып, ғүмерендә бер тапҡыр ҙа күрмәгән кешегә ишек ҡаҡты. Бик күп йылдар ҡалала йәшәгән Фатима инәй уны йылы ҡаршы алды. Ауыл хәбәрҙәрен һорашып, сәй эскәндән һуң, ул ҡыҙҙың аттестатын асып, теҙелеп торған биштәренә һоҡланып:\n– Һиңә ҡыҙым, бындай оценкалар менән юғары уҡыу йортона уҡырға инергә кәрәк! – тине. Ниндәй һөнәргә өйрәнәһең, кем булаһың килә?\n– Мөнирә апайым кеүек – уҡытыусы, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы- тине ҡыҙ.\n– Улай булғас педагогия институтына юлланаһың инде...\nДинә һынауҙарҙы уңышлы үтеп, көҙгә студент булып китте. Уҡырға ингәс тә ауылына ҡайтып китергә ашыҡманы. Беренсенән, ҡайтырға аҡсаһы юҡ, икенсенән, унда ҡайтып та, китергә әсәһе аҡса тапмаһа... Уҡыуҙар башланғансы тип шундағы ашханаға иҙән йыуыусы булып эшкә инде, төнөн урам һеперҙе. Өҫтөн бер аҙ йүнәтте. Фатима инәй ҙә уңған ҡыҙҙы яратып өлгөрҙө. Көҙ ятаҡҡа йәшәргә ебәрәһе килмәгән ине лә, тик үҙ мөхитендә йөрөп уҡыһын тип, ҡаршы торманы. Ҡыҙға уҡып та, эшләп тә йөрөүө ауыр булды, шулай булһа ла ул уҡыуын уңышлы тамамланы. Һуңынан үҙе күҙ һалып, уға иғтибар күрһәткән Закир исемле егеткә кейәүгә сыҡты. Башҡа егеттәрҙән әллә ни айырылып тормаған, тәү ҡарауға оялсан кеүек күренгән был егеттең күҙҙәрендә осҡон сатҡылары шәйләне Динә. Ире менән оҙаҡ ҡына бергә йәшәһәләр ҙә, йәш ҡатын балаға уҙа алманы. Ире дауаханалар юлын күп тапатты унан. Бер сир ҙә тапманылар. Ахры Закир үҙен дә тикшертеп ҡарарға булды, тик был турала кәләшенә әйтмәүҙе урынлы тапты. Уға “тоҡомһоҙ” тигән мисәт һуғып сығарҙылар. Шул көндән алып ир ҡырҡа үҙгәрҙе. Юҡ барға тиҙ ҡыҙып китеүсән, элек иҫе китмәгән иҫерткес эсемлектәр менән дуҫлашып, кәләшен дә эсергә ҡыҫтай башланы. Ә эсеп алғас донъяһы түңәрәкләнде, хатта ҡатынына ҡул күтәрергә лә тартынманы.\nДинә иренең был насар холҡон оҙаҡ түҙә алмай, ауылда уны бер кем көтөп тормағанын белһә лә, ата-әсәһе янына ҡайтып китте.\nӨфө – Сибай поезы. Плоскарт вагон. Икенсе полка. Был ҡайтыуын бер ваҡытта ла онотмаясағын ҡыҙ әлегә белмәй. Аҙна уртаһы булғанғамы вагонда кешеләр әҙ. Дим станцияһына еткәс уның купеһенә ҡупшы ғына башҡорт егете инеп ултырҙы. Һөйкөмлө ҡиәфәте, матур төҫ-башы, зифа буй-һыны, өҫтөнә кейгән килешле кейеме арбаны Динәне.\n– Гизәр, - тине ул, ҡыҙҙың күҙенә серле итеп ҡарап.\nШулай танышып киттеләр йәштәр. Магнитка илткән тимер юлы, төндөң үҙе кеүек бик оҙон. Һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәне... Егет өҫтәл аша ултырған Динәнең ҡулдарынан тотоп алырға ла күп һорап торманы:\n–Мин күрәҙәсе, әйҙә, һине нимә көткәнен әйтәм.\n-Хәстрүш, киләсәкте әйтеп алдауы еңел шул. Һин миңә үткәнемдә нимә булғанын әйт!\n– Рәхим итеп тыңла! Исемең Динә.\n– Быныһын мин һиңә үҙем әйттем...\n– Урал аръяғы райондарының береһенә ҡунаҡҡа ҡайтып бараһың. Атай-әсәйең бар. Ғаиләгеҙҙә өлкән балаһың. Өфөлә йәшәйһең. Кейәүҙәһең.\n– Ундай ғына мәғлүмәтте мин һиңә лә әйтә алам, - тип ихлас көлөштөләр.\nЕгет кондукторҙан сәй барып алып килеп, кәнфитләп сәй эстеләр...\nТөн уртаһы еткәс, ҡыҙ йоҡлайым тип, үҙ урынына, икенсе полкаға менеп ятты, ә егет ҡаршылағыһына. Урынынан бына-бына атылып сығырға әҙер ике йәш йөрәк елкенеп типкәндә, ниндәй йоҡо ҡайғыһы булһын ти инде?!. Ҡараштар-ҡарашҡа, күҙҙәр, һүҙҙәр бер-береһенә бәйләнеп, әңгәмә һуҙылғандан һуҙылды. Егет уңайын тура килтереп ҡыҙ янына күсеп үк ятты. Ҡыҙ артыҡ ҡаршылашманы. Бер-береһенә яҡынайған һайын ҡан баҫымы күтәрелде, һүҙҙәр бөттө, ирендәр бер-береһен наҙланы, ҡапыл ваҡыт туҡтаны...\nДинәнең бер ҡасанда бындай ҡайнар хис тулҡынында йөҙгәне юҡ ине әле...\nМагнитка килеп етер алдынан, ҡыҙ кондукторҙың пассажирҙарҙы уятып, һөрәнләгән тауышына уянып китте. Динә күҙҙәрен асты. Егет эргәһендә юҡ ине. Күрәһең алдағы берәй станцияла төшөп ҡалған. Уйламағанда, көтмәгәндә пәйҙә булған юлдашының, шулай тауыш-тынһыҙ ғына юҡ булыуы ҡыҙҙың кәйефен ҡырҙы ҡырыуын... Ни эшләйһең?.. Төн үтте, кисерелгән хистәр таңғы ысыҡ кеүек ҡояш нурҙарында балҡыны ла юҡҡа сыҡты.\nАуылда аҙна ун көн торғас, ҡатыны артынан Закир ҡайтты. Ғәфү үтенде, үҙгәрергә вәғәҙәләр бирҙе, икмәк тотоп анттар итте... Ышанды йәш кәләш, өйҙә лә ҡалып тор тигән кеше булмағас, ире менән ҡалаға ҡайтып китеүҙән башҡа сара күрмәне. Ҡалаға ҡайтҡас аралары көйләнгән, донъялары түңәрәкләнгән кеүек булып китте. Динә әүәлгенән күберәк ашай, уны тоҙло аҙыҡҡа тарта башланы. Күреме инде ике ай килмәгәс гинекологҡа барып, ауырға ҡалғанын белде. Күктәргә осоп ҡыуанды ла, оятынан ер аҫтына төшөп китерҙәй булып оялды йәш ҡатын... Күпме көттө ул был көндө! Күпме оҙон төндәр буйы Аллаһтан һорап, доғалар уҡыны... Нимә генә булмаһын, абортҡа бармаясы уға көн кеүек асыҡ. Ауырға уҙған ваҡытын һанап сығарҙы. Шикләнеүҙәре, шомланыуҙары хаҡ булып сыҡты. Өфө-Сибай поезы, ҡупшы юлдашы... Эх,.. Был турала бер кемгә лә ләммим. Беҙ ҡапсыҡта оҙаҡ ятмай, тиеүҙәре хаҡ, эсе түңәрәкләнә башланы. Шунан башҡа сара булмағанын аңлап, иренә әйтергә ҡарар итте. Тик һинең балаң тип кенә алдашты. Ире ышанған булып ҡыланһа ла, эстән ҡаты уйға батты. Нишләргә? Башта, “Тоҡомһоҙ ир” ҡушаматы күтәреп йөрөгәнсе, был көтөлмәгән хәл менән килешеүҙән дә яҡшыһы булмаясағын аңлап, тынысланды. Закир күнеүен күнде, тик эсен билдәһеҙ намыҫ ҡортоноң кимереүе тыныслыҡ бирмәне... Динә мине, моғайын да, “лох”, алйот, иҫәрҙе төп башына ултырттым, анһат ҡына алданым - тип уйлай микән, тигән уй уның күңеленә һис тыныслыҡ бирмәне. Малай була тигәнде белгәс, йәнә бер аҙ тынысланғандай ҙа иткән ине, тик был кисерештәре лә оҙаҡҡа етмәне. Сабый тыуғас, эсен кимергән ҡорт та килеп сыҡты ирҙең. Закир эсенә йыйылған бөтә шик-шөбһәһен, асыуын аҙғын бисәһе алдына сығарып түкте. Уның бер ваҡытта ла үҙ балаһы булмаясағын һәм булыуы мөмкиндә түгел икәнлеген, икенсе ҡатынға өйләнәсәге тураһында хәбәр итте.\nШулай ҙа Закир малайҙы үҙ фамилияһына яҙҙырҙы. Бының да үҙенә күрә бер ғилләһе бар ине. Хәҙер миңә “тоҡомһоҙ” тип әйтә алмаясаҡтар! – тине ул эстән ҡәнәғәт көлөмһөрәп. Балаға алимент түләһә лә, алдына алып\nһөйөп, килеп күҙенә салынып йөрөмәне, дөрөҫөрәге яратманы ул аҙғынлыҡтан тыуған “көсөктө”. Бала ла артыҡ ынтылманы. Саҡырһа янына барҙы, өндәшмәһә, атайым килмәне тип илап ултырманы.\nБулат тыныс холоҡло, сабыр, әсәһенең күләгәһенә ышыҡланып ҡына үҫте. Мәктәптә уртаса уҡыны. Урта мәктәпте бөткәс, танышлыҡ аша, әсәһе уны авиация техникумына уҡырға индерҙе.\nИкенсе ҡатынан да балаһы булмағас, табиптарҙың диагнозы менән тамам килеште Закир. Инде хәҙер бәләһе бик булмаған, егет ҡорона ингән “көсөк”- улын үҙ яғына яйлап ҡына ауҙарырға тырышты. Йылы һөйләшеп, ҡулына аҡса биргеләштерҙе, хатта уҡыуын бөткәс машина ла алып бирҙе. Булат атаһына әкренләп йылынды. Атаһының ҡала ситендәге бай һарайынан әсәһенә тамаҡ туйҙырырға, өҫтөн алыштырып кейергә генә ҡайтып китә башланы.\nУлының үҙенән алыҫлаша башлауын тойоп, Динәнең Закирҙан үс алыу теләге уянды. Уға бөтә дөрөҫлөктө һөйләп, атаһының улы алдында ысын йөҙөн асаһы килде. Тик нисек? Мин һине осраҡлы бер егеттән, поезда ... тип һөйләй алмай бит инде. Ул әйтмәһә, Закир һөйләп бирәсәк... Балаға бер юлы ике “удар” буласаҡ. Улы ҡайғыһынан үҙ-үҙенә ҡул һалһа, наркоман булып китһә... Динәнең башы ярылырҙай булып ауыртты. Ул башын ҡулдары менән ҡыҫып тотоп:\n-Туҡта, Динә, һин дөрөҫ уйламайһың! Тик торғанда балаңды харап итеп ҡуйыуың бар! – тип үҙен тынысландырырға тырышты. Йөрәк дарыуы эсеп, башына һалҡын һыуға манып, таҫтымал бәйләне. Ул ундай етди мәсьәләләрҙе үҙе сисеп өйрәнгән инде.\n-Бөгөн түгел, ашығырға ярамай, һуңыраҡ күҙ күрер, - тине, үҙ-үҙен ҡулға алып. Ғүмере буйы түҙеп, балаһын бөтә нәмәнән ҡурсалап, ҡәҙерләп үҫтерҙе бит ул уны. Кемдәндер үс алам тип... Юҡ, юҡ, нисек булған бөтәһе лә шулай ҡалһын... Баламдың тыныслығы миңә бөтә нәмәнән дә ҡиммәтерәк, - тип, уйының осона ҡалын нөктәһен ҡуйҙы аҡыллы ҡатын. Минең бәхетем булманы, ә улым икебеҙ өсөн дә бәхетле булырға тейеш, Динә! – тине ул, үҙ-үҙенә өндәшеп.\nТәҙрә тупһаһында күпме урам күҙәткәндер Динә, көтмәгәндә телефоны шылтыраны. Сәғәтенә күҙ һалып алды. Төнгө ике. Кем булырға мөмкин. Закир ине был. Ҡыҙыҡ, онотҡанда бер шылтыратҡан кешегә, төнгө икелә, нәмә кәрәк булды икән?\n-Хәлдәрең нисек? Бына һинең турала бик ҡурҡыныс төш күреп, һалҡын тиргә батып уяндым...\n-Борсолма, бөтәһе лә яҡшы, Аллаға шөкөр. Ҡурҡытҡаным өсөн ғәфү ит,- тип әйтәйемме икән?..\n-Юҡ, әйтмә! Йылы тауышыңды ишетеүемә шатмын. Ауырыма, үҙеңде һаҡла йәме! Мин, эшкинмәгәнде, ғәфү ит!\n-Ярай. Һин дә...\n- Ҡарале, Динә, кисә миңә Гизәр исемле ир уҙаманы шылтырытты. Һиңә сәләм тапшырҙы. Телефоныңды бирәйем тигән инем, миндә бар, тик уның минең менән һөйләшәһе килмәй тине.\n- Ни йомошо төшкән?\n- Булат минең дә улым икәнен белә микән ти?..\n- Бына һиңә кәрәк булһа... Ғүмере буйы иҫенә лә төшөрмәгән улы ни нәмәгә кәрәк булған уға?\n- Дауаханала ятам, ғәфү үтенәһем килә... Китеп барһам оло үкенесем булып ҡалыр, ти.\n- Уның атаһы, Закир, һәр ваҡыт һин булдың... Әллә ни шәп атай булмаһаң да түҙемлегеңә рәхмәт...\n- Ә һин беләһеңмә, Динә, бында бит таяҡтың ике башы бар. Беренсеһе: миңә бер кем дә “тоҡомһоҙ”тип, ә Булатҡа уйнаштан тыуғанһың, - тип әйтә алманы. Был беҙҙең генә сер. Быны Булат баштан белде... Шуға күрә һин дә ҡаңғырып йөрөмә! Бөтәһе лә беҙ уйлағанса килеп сыҡты... Һәр кемдә лә бер сер була. Һаҡлай белер генә кәрәк.\nТелефондың икенсе осонда бер аҙ тынлыҡ булды ла, бәйләнеш өҙөлдө. Ә йыраҡта офоҡ сите асылып, яңы көн күҙен асырға әҙерләнә. Иң тәмле йоҡо ошо ваҡытта була ла инде ул!