Инфоурок › Начальные классы › Рабочие программы › Рабочая программа по башкирскому языку 2 класс\nБер-береһе һәм уҡытыусы менән танышыу аша яңы һүҙҙәрҙе үҙләштереү.\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре, уларҙың дөрөҫ әйтелеше([у], [ы], [э], [ә], [ө], [һ], [ҙ], [ң], [ғ], [х]).\n-мы, -ме, -мо, -мө һорау киҫәксәләрен дөрөҫ ҡулланыу. Кеше исемдәрен һәм фамилияларын ҙур хәреф менән яҙыу.\nАктив һүҙлек: минең исемем, бик, яҡшы, һәйбәт, мин дә, минең дә, хәлдәрең(-егеҙ), әллә, нисек, ярай, шәп, хушығыҙ, түгел, исемең\n(-егеҙ), ғәфү ит(-егеҙ), насар түгел, уртаса.\nПассив һүҙлек: ултыр(-ығыҙ), баҫ(-ығыҙ), ҡабатла(-ғыҙ), дәрес бөттө, ял ит(-егеҙ), өн, хәреф, һүҙ, ятла(-ғыҙ), ялғау, уҡы(-ғыҙ), яҙ\n(-ығыҙ), яуап бир(-егеҙ), уйнап ҡара(-ғыҙ), әңгәмә, шиғыр, дауам ит(-егеҙ), тасуири уҡы\nЯңы һүҙҙәр менән танышыу. Кем? Нимә? Һорауҙарының ҡулланылыу осраҡтарын ҡарау. Хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәрҙә тауыш интонацияһы, һөйләм аҙағында нөктә, өндәү, һорау билдәләрен ҡуйыу.\nАктив һүҙлек: яҡты, иркен, бүлмәләр, уҡыусылар.\nПассив һүҙлек: ҡат(-лы), тоғро, ҡәҙерле.\nКем дежур? Класта кем юҡ? һорауҙары. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.\nАктив һүҙлек: таҡта, сепрәк, һөртә, йыуа, һыу һибә, тәҙрә төбө, гөл, һеперә, тәнәфес, елләтә, туҙан, саң.\nПассив һүҙлек: дәрескә әҙер, дәрескә әҙер түгел, өндәү һөйләм, сөнки, хәрәкәт.\nМәктәптә нимә бар?\nХәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәрҙә тауыш интонацияһы, һөйләм аҙағында нөктә, өндәү, һорау билдәләрен ҡуйыу. Кем? Нимә? һорауҙарына яуап биреү.\nАктив һүҙлек: ашхана, китапхана, тәржемә ит, түңәрәк.\nПассив һүҙлек: сисенеү урыны, тамаша залы, көн һайын.\nКласта нимә бар?\nҺеҙҙең класта нимә бар? һорауына яуап биреү. Өндәү һөйләмде тауыш интонацияһы менән биреү һәм уның схемаһын төҙөргә өйрәнеү.\nАктив һүҙлек: өндәү билдәһе, һорау билдәһе, нөктә, һорай, кәрәкле, һаулыҡ һорашыу.\nПассив һүҙлек: уңған, нимә тураһында, бәхәс, билдә, яңғыҙ.\nУҡыу – кәрәк яраҡтары.\nБыл кемдең...? һорауы. Кәрәк, кәрәкмәй. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Ҡ – ғ, п – б, к – г өн-хәрефтәренең сиратлашыуы.\nАктив һүҙлек: буяу, көндәлек, дәреслек, елем, бумала, һүрәт, ҡағыҙ, янында, эргәһендә, тышлы, уҡыу кәрәк – яраҡтары.\nПассив һүҙлек: йомаҡ, яуабын тап, сағыштыр, ҡыҙыу йөрөй, әҙ яһай, кәңәшсе, хөрмәт, ҡәҙерлә, тоташтыр.\n100 һаны эсендә тиҫтәләп һанау. Рәт һандарының –нсе, -енсе, -өнсө, -ынсы ялғауҙары менән яһалыуы. Нисәнсе? Һорауына яуап биреү. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар.\nАктив һүҙлек: егерме, утыҙ, ҡырҡ, илле, алтмыш, етмеш, һикһән, туҡһан, йөҙ.\nПассив һүҙлек: нисәнсе, ҡат, күп, нисә йәш, өҫтәп яҙ, яуаптар, хәтереңдә ҡалдыр, таба, мейес.\nАҙнаның ниндәй көнө? һорауы. Яңғырау һәм һаңғырау тартынҡылар.\nАктив һүҙлек: дүшәмбе, шишәмбе, шаршамбы, кесаҙна, йома, шәмбе, йәкшәмбе, аҙна.\nПассив һүҙлек: кисә, бөгөн, иртәгә,хәҙер, арыманыңмы, зарланма, ял ит, изге, иртәнән һуң, башватҡыс.\nҠасан? һорауы. Эштең элек, хәҙер булыуын белдереүсе һүҙҙәр.\nАктив һүҙлек: кисә, иртәгә, була, булды, булмай, рус, инглиз теле, рәсем, хеҙмәт, дәрестәр теҙмәһе, ижек, һыҙа, иҫәпләй.\nПассив һүҙлек: тәбиғәтте өйрәнеү, унан һуң, хисап, яңылыш, фән, ярҙам, болон.\nМин Башҡортостанда йәшәйем.\nҺөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Ҡайҙа? һорауы.\nАктив һүҙлек: ауыл, йәшәй, киң, беҙгә, кил.\nПассив һүҙлек: ҡунаҡ, алтын бишек, сағыштыр, Башҡортостан ҡалалары.\nМин Өфөлә йәшәйем.\nҺөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Ҡайҙа? Ниндәй? Ни эшләй? һорауҙары.\nАктив һүҙлек: урам, өй, йорт, фатир, ҡоя, урынлашҡан, баш ҡала.\nПассив һүҙлек: яр, аңлат(-ығыҙ), әҙерлән\nМин ҡалала йәшәйем.\nҠайҙа йәшәйһең? Ҡалала нимә бар? һорауҙары. Һүҙҙәрҙе юлдан-юлға күсереү.\nАктив һүҙлек: уңда, юл аша, һулда, мөйөштә, дарыухана, бейек.\nПассив һүҙлек: юлдан-юлға күсерелә, юлдан-юлға күсерелмәй, бағана, иҫеңдә ҡалдыр.\nБыл ауылмы, ҡаламы? Ауылда нимә бар? һорауҙары. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Һүҙҙәрҙе юлдан-юлға күсереү. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар.\nАктив һүҙлек: малсылыҡ, ҡошсолоҡ, һауынсы, тракторсы.\nПассив һүҙлек: булып эшләй, һыҙыҡса, ижеккә бүлеп.\nБеҙ ҡайҙа? Был нимә? һорауҙары. Башҡорт һәм рус һүҙҙәрендә баҫым.\nАктив һүҙлек: килдек, ҡарап йөрөйбөҙ, байраҡ, бейек, болотҡа, аша һикергән, туҡтамай, мөмкин түгел, баҫым, баҫымлы, һуңғы, майҙан, Еңеү паркы.\nПассив һүҙлек: елберләй, барып еткәнһең, ярһыу ат, быуат, күңел, ашҡына.\nНимә өйрәндек? Һорауҙарына үтелгән темалар буйынса яуап биреү. Кеше исемдәренән фамилия төҙөп яҙыу. Һүҙҙәрҙә –мы, -ме, -мо, -мө ялғауҙары. Бирелгән һүҙҙәр менән һөйләм төҙөү. Аҙна көндәрендә ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Ни эшлә? Ни эшләй? Ни эшләйем? Ни эшләйһең? Һорауҙарына тап килтереп һүҙҙәрҙе үҙгәртеү. Һүҙҙәргә баҫым ҡуйыу. Һүҙҙәрҙе ижеккә бүлеү.\nАктив һүҙлек: мөйөш, артыҡ.\nПассив һүҙлек: үҙгәртеп уҡы, ярашлы.\nКонтроль эш. Блок буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау, нығытыу.\nМин һәм минең ғаиләм.\nБеҙ – татыу ғаилә.\nЭйәлек, зат, килеш ялғауҙары. Был нимә? ғаиләлә нисә кеше? Кемдәр өҫтәл артында? Улар ни эшләй? һорауҙары ярҙамында әңгәмә ҡороу. Шиғыр йөкмәткеһе буйынса һорауҙарға яуап биреү. Башватҡысты сисеү.\nАктив һүҙлек: ейән, ейәнсәр, ҡартатай, ҡартәсәй, олатай, өләсәй, заводта эшләй, бешерә, ҡарай, бәйләй.\nПассив һүҙлек: баш бармаҡ, һуҡ бармаҡ, урта, бармаҡ, сәнсек бармаҡ, сәтәкәй бармаҡ, ялғау ҡуш.\nКем булып эшләй?\nКем булып...? һорауы. –сы, -се ялғауҙары. Ҡылымдың зат ялғауҙары.\nАктив һүҙлек: уҡытыусы, булып, табип, һатыусы, рәссам, яҙыусы, ашнаҡсы, төҙөүсе, игенсе, бейеүсе, итексе, тракторсы.\nПассив һүҙлек: булам, эшләйем, алып барҙы, һауыға.\nЯлғауҙарҙа ҡ – ғ өн-хәрефтәренең сиратлашыуы.\nАктив һүҙлек: тән өлөштәре, бит, ҡолаҡ, танау, муйын, ауыҙ, аяҡ, бармаҡ, ҡул.\nПассив һүҙлек: тамаҡ, тырнаҡ, теш, ауыҙ, һыҙлай, бөртөк, үҙгәрт, тыпырлай.\nҠайһы ерең ауырта? Дауаханала.\nҠайһы ерең ауырта? Был нимә? һорауҙары.\nЭйәлек заты ялғауҙары. Ялғауҙарҙа к – г,\nп – б, өн-хәрефтәренең сиратлашыуы.\nАктив һүҙлек: дауахана, тубыҡ, арҡа, яурын, тамаҡ, һыҙлай, ауырта, ауыртмай, юғары, йөрәк, эйәк, яҡыныраҡ килегеҙ, тыңлайым.\nПассив һүҙлек: һыуыҡ тейгән, дарыу эсегеҙ, тор, шеште, әсе, укол яһай, дауалай, сирле, яра, бәйләй.\nТаҙалыҡ – ҙур байлыҡ.\nҠайҙа? Ҡайҙан? һорауҙары. Килеш ялғауҙары. Ҡылымдың 1-се зат ялғауы.\nАктив һүҙлек: йыуа, йыуына, көҙгө, таҙарта, тарай, иртә, кис, төш, һабын, таҫтамал, тараҡ, кәштә, элгес, тартма.\nПассив һүҙлек: ашыҡһа, ашығып, ҡайнатайым, һалайым, саң һурҙыра.\nАҙыҡ – түлек.\nТәмле – тәмле...\nЕмеш – еләк.\nАҙыҡ – түлек магазинында.\nҺәйләмдең баш киҫәктәре. Тиң киҫәкле һөйләмдәр. Килеш ялғауҙары. Нимә ярата? Нимә менән? Ни хаҡ тора?\nНисә һум? Күпме тора? Һорауҙары. Юҡлыҡ мәғәнәһен аңлатҡан ялғауҙар:\n- һыҙ, -һоҙ, -һеҙ, -һөҙ, -ма, -мә. Е, Ю, Я хәрефтәренең һүҙ башында, уртаһында яҙылышы.\nАктив һүҙлек: ҡоймаҡ, ҡаймаҡ, бутҡа, сәй, эсәм, ашайым, телә, бәрәмәс, бешерә, киҫә, турай, ҡырҡа, өҫтәлгә ҡуя, ит, бәлеш, һурпа, туңдырма, май, ҡымыҙ, йомортҡа, балыҡ, ярата, яратмай, ҡап, валсыҡ, ергә ҡойма.\nПассив һүҙлек: салҡан ята, тамаҡ, йәш һыға, кимер керт-керт, туҡмаслы аш, кибет, кәмит.\nҺауыт – һаба.\nСәй табыны янында.\nҠайҙа? Ҡайҙан? Нимә ярата? Нимә менән?\nһорауҙары. Тиң киҫәкле һөйләмдәр. Килеш ялғауҙары. Һүҙҙәрҙә –һегеҙ,\n- һығыҙ, -ҙар, -ҙәр күплек ялғауҙары. В хәрефе белдергән өндәр.\nАктив һүҙлек: сынаяҡ, самауыр, сәйнүк, балғалаҡ, аш ҡалағы, сүмес, кәстрүл, тәрилкә, бысаҡ, сәнске, таба, кәрәк, кәрәкмәй, һөт һауыты, шәкәр һауыты, һала, теҙә, каса.\nПассив һүҙлек: төньяҡ, йомро, ҡойола, бөйөк, хеҙмәт, сәй ҡалағы, ярҙамсы һүҙ.\nКүлдәгең матур икән!\nМагазинда нимәләр һатыла?\nҺеҙгә нимәне күрһәтергә?\nЯңы кейем – яңы шатлыҡ.\nҠылымдың зат ялғауҙары. Үлсәме ниндәй?\nХаҡы күпме? Ҡасан кейәм? һорауҙары. Блок буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау, нығытыу.\nАктив һүҙлек: тун, шәл, бейәләй, күрһәтегеҙ, бирегеҙ, үлсәм, хаҡ, оҡшай, оҡшамай, һатып алыусы, һатыла, матур түгел, бикбау, ҡайыш.\nПассив һүҙлек: яңы, һум, тин, арзан, ҡыйбат, бөрмәле, селтәрле, үтекләп ҡуям, осһоҙ.\nАктив һүҙлек: гөрләп тора, күмәкбеҙ, туҡмас.\nПассив һүҙлек: йәшенгән.\nМин һәм минең дуҫтарым.\nДуҫың (әхирәтең) кем? Уның исеме нисек? Уға нисә йәш? Ул нимә ярата? һорауҙары. Һөйләмдең баш киҫәктәре.[ц], [щ], [ч] өндәрен дөрөҫ әйтеү, яҙыу, рус теленән ингән һүҙҙәрҙе таба белеү.\nАктив һүҙлек: әхирәт, түңәрәк, шөғөлләнәбеҙ, яҡын, дуҫ.\nПассив һүҙлек: бергә, һыйлаған, өй эше, ҡайталар.\nНимә бирә? Нимә эшләй? һорауҙары.\nҺөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Һөйләмдең баш киҫәктәре. Тиң киҫәкле һөйләмдәр. Килеш ялғауҙары.\nАктив һүҙлек: йөк ташый, йорт һаҡлай, өрә, ем сүпләй, ҡысҡыра, ҡытҡылдай, ҡомаҡ, ситлек, алйырҙан, ташбаҡа, гөбөргәйел, тутыйғош.\nПассив һүҙлек: морон, һалбыр, ҡолаҡ, баш ҡаға, ыжламай, тән, маңлай, ҡашҡа.\nӘсәләр – нур сәсәләр.\nНиндәй байрам? Кемде ҡотларға? Ниндәй бүләк? һорауҙары. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Ҡылымдың зат ялғауҙары.\nАктив һүҙлек: Ҡыш бабай, Ҡарһылыу, Яңы йыл, бүләк, шыршы, килгән, ҡотлай, тарата, биҙәй, уйынсыҡ, таҙалыҡ, һаулыҡ теләйем.\nПассив һүҙлек: шат, ҡәҙерле, ҡояш, бул, яҡшы уҡырмын, ярҙам итермен, һөйөклө, ҡәҙерле, ысын күңелдән, асыҡ сырай, уңыш, бәхет.\nАктив һүҙлек: белешмә өсөн, дуҫлыҡ.\nПассив һүҙлек: алфавит тәртибендә, мәҡәлде уҡы.\nМине уратып алған донъя.\nСветофор тора юлда.\nҺөйләмдәрҙә тауыш интонацияһы.\nҠайҙа йәшәйһең? Нисә? Ҡайҙа? һорауҙары. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәре. Ҡылымдың 2 –се зат ялғауы. Һөйләмдең баш киҫәктәре. Тиң киҫәкле һөйләмдәр. Килеш ялғауҙары.\nАктив һүҙлек: ҡайҙа, ауылда, ҡалала, фатир, йоҡо бүлмәһе, ҡунаҡ бүлмәһе, мендәр, ҡыйыҡ, ҡапҡа, күтәрмә, ҡоҙоҡ, урам, торам, йәшәйем. Һиңә, миңә, йәш, тораһың, йәшәйһең, кем менән, уҡыйһың, юл аша, юл ҡағиҙәләре.\nПассив һүҙлек: сыға, туҡта, мөмкин, йөрөй, атлай, ҡағиҙә, эйә, хәбәр, баш киҫәк, мейес.\nАктив һүҙлек: бөгөн, көн, төн, йылы, һыуыҡ, аяҙ, болотло, ҡояшлы, айлы.\nПассив һүҙлек: миҙгелдәр, тал, биҙәгән, өсөһө.\nҠасан? Ҡайһы ваҡыт? һорауҙары. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.\nАктив һүҙлек: сана, саңғы, ҡар бабай, яһай, күңелле, ирей, тама, асыла, ҡар һыуҙары, аға, боҙ китә, ҡоштар ҡайта, йәмле, ҡыҙҙыра, йәйғор, ямғыр, еләк бешә, бәшмәк.\nПассив һүҙлек: ҡом, ҡыҙына, һыу инә, мул уңыш, өлгөрә, япраҡ ҡойола, алтын төҫтә, китә, һыуыҡ, әсе ел.\nҠасан? Ҡайһы ваҡыт? һорауҙары. Ялғауҙарҙа ҡ – ғ, п – б, к – г, өн-хәрефтәренең сиратлашыуы. Һүҙҙәрҙә\n–һыҙ, -һеҙ, -һөҙ, -һоҙ, -ма, -мә ялғауҙары.ь\nАктив һүҙлек: ҡар яуа, һауа, түбән, күк, шыуа, саналар, көтөп тора, тағараҡ, ем һалдыҡ, мышар, турғай, ҡыҙылтүш.\nПассив һүҙлек: беркетелгән, ярма, туңмай, миләш, тәлгәш, ҡанат, гөрләй.\nТүтәлдә нимә үҫә?\nНимә үҫә? һорауы. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.\nАктив һүҙлек: шаян, юл, аға, умырзая, боҙ китә, гөрләүектәр, йәшәрә, борсаҡ, орлоҡтар, сыйырсыҡтар.\nПассив һүҙлек: утай, яһай, һыу һибә, сәсә, эшләйбеҙ, бөрөләнә, кипкәс, ҡыуырбыҙ.\nҺөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Ҡайҙа? Ниндәй? һорауҙары.\nАктив һүҙлек: имән, ҡайын, миләш, саған, япраҡ яра, сәскәләр, тамыр, олон, ботаҡ, мәтрүшкә, андыҙ, ҡыңғырау сәскә, аҡ сәскә, имән, тал, ҡырағай шыршы, ҡом, ҡыҙынабыҙ, ҡыр, ялан, бал ҡорттары, һандуғас, урмансы, бурһыҡ, шәшке, йәтсә, кеш, көҙән, януар, туғай.\nПассив һүҙлек: тәкмәс атабыҙ, йәймә, ҡайсаҡ, оҡшаш, айырыла, һаҡларға, ут яғырға, өҙөргә, сүпләргә, киртләс, ҡиммәтле, ҡобайыр.\nҺөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Нимә эшләй? Ниндәй? Ҡайҙа? һорауҙары.\nАктив һүҙлек: аҡҡош, торна, кәкүк, һайыҫҡан, ҡарлуғас, ҡыр ҡаҙҙары, ҡыр өйрәктәре.\nПассив һүҙлек: осоп килә, йөҙә, ҡунған, төйәк, файҙа килтерә, хушлаша, тыуған яҡ.\nБлок буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау, нығытыу.\nНомер материала: ДВ-571914


Ангина һәм уны еңеү юлдары\n4 Март 2019, 17:45\nАнгина – тамаҡ һәм айырыуса аңҡау биҙҙәренең шешеүе менән билдәләнгән көслө йоғошло ауырыу. Был сирҙе йоҡтороуы еңел һәм сәбәптәре лә байтаҡ. Күптәр өсөн аяҡтарҙы өшөтөү, туңдырма ашау йәки һалҡын һыу инеп сығыу ҙа етә. Сирле кеше менән тығыҙ бәйләнештә булыу, йыуылмаған аҙыҡ-түлек ашау, бысраҡ һауыт-һаба организмға төрлө микробтарҙың эләгеүенә килтерә. Тамаҡтың лайлалы ҡатламын төтөн, туҙан, алкоголь менән йыш ярһытып тороу ҙа сиргә һабыштырырға мөмкин.\nАнгинаның үҙе айырым ауырыу , шулай уҡ башҡа ауырыуҙың, мәҫәлән, скарлатинаның һөҙөмтәһе лә булыуы ихтимал. Танау ҡыуышлығының хроник процестары, гайморт сире һәм ауыҙ ҡыуышлығы инфекцияһы (кариес) менән дә бәйле булыуы бар.\nИнфекция организмға эләккәндән һуң, 1-2 тәүлек инкубацион осор үтә. Аҙаҡ түбәндәге симптомдар барлыҡҡа килә:\n- кеше ҡалтырана, хәлһеҙләнә. 15 минут-1 сәғәт дауам иткән ҡалтыраныу тән температураһының 38-40°-ҡа тиклем күтәрелеүенә килтерә. Ул медицина телендә фебриль лихорадка тип атала;\n- баш шаулауы 1-2 тәүлек дауам итергә мөмкин;\n- сирлегә тамағы тарайған кеүек тойола башлай. “Ангина” – латин теленән тәржемә иткәндә “ҡыҫыу” тигәнде аңлата.\n- йотоуы ауырлаша. Бәләкәй балаларҙың был осорҙа һеләгәйе аға;\n- быуындар ауырта;\n- аппетит, йоҡо юҡҡа сыға;\n- баҙау биҙҙәре зарарланыу кимәленә ҡарап төрлөсә була ала: ул ҡыҙарып, аҡ төҫтәге эрен менән ҡапланып торһа – лакунар, ә биҙҙәр өҫтөндә эренле үңәҙ ултырыуы фолликуляр ангинаны булдыра. Был сир аҙһа, лимфатик биҙгә лә йоғоуы мөмкин.\nТән температураһын төшөрөү, ауырыуҙың көсәйеп китеүен булдырмау һәм башҡаларға йоҡтормау өсөн сирлене:\n- түшәк режимына күсергә;\n- витаминдарға байытылған һәм төрләндерелгән аҙыҡ менән туҡланырға. Күберәк һурпа, шыйыҡ бутҡа, парҙа бешерелгән кәтлит, кеҫәл, йылы һөт һәм лимонлы сәй эсергә. Әсе һәм эҫе аҙыҡтан баш тартыу урынлы;\n- тамаҡты йыш сайып тороу ауыртыуҙы бер аҙ баҫыр.\n- Ангина йоғошло сир, шуға күрә шәхси һауыт-һабаң, кейемең булыуы мөһим. Ә ҡулланғандан һуң уларҙы ентекләп йыуырға кәңәш ителә.\nАуырыу 7-8 көн дауам итергә мөмкин. Әммә ваҡытында дауаханаға мөрәжәғәт итмәгән осраҡта, хәлдең мөшкөлләнеүе ихтимал. Ул яйлап ҡына организмдың башҡа ағзаларына ла йоғонто яһай башлай. Ревматизм, бөйөр ауырыуы һәм быуындарҙың зарарланыуына ла килтереүе бар.\nДауаланыу курсына алдан иҫкәртеү саралары индереү ҙә мотлаҡ. Уны шартлы рәүештә ике төргә бүлеп йөрөтәләр: урынлы һәм индивидуаль. Табиптар йәш организмды тәүге айҙарҙан алып сыныҡтырырға кәңәш итә. Һыу процедуралары, һауа һәм ҡояш ванналары һәм физик күнекмәләргә айырым иғтибар бирергә кәрәк тип иҫәпләй. Ә урынлы сыныҡтырыуға, мәҫәлән, тамаҡты систематик рәүештә һалҡын һыу менән сайҡатып тороу ҡарай.\nҺеҙҙең иғтибарға өйҙә дауалау саралары буйынса бер нисә кәңәш тәҡдим итәбеҙ:\n- 1 стакан йылы һыуға 1 балғалаҡ тоҙ, 1 семтем аш һеркәһе һәм 3 тамсы йод ҡушып болғатырға ла шуның менән тамаҡты 2-3 минут дауамында сайҡатырға. Тамаҡты йомшартыу өсөн махсус спрей һибергә, йылыта торған компрестар яһарға һәм Люголь растворы менән баҙау биҙҙәрен буяуҙы ла онотмаҫҡа кәрәк.\n- Муйынға йылытылған үҫемлек майы, спирт, 0,5 л һыуға 1 ҡалаҡ һеркә һалынған шыйыҡса менән йылытҡыс бәйләүес йәки компресс һалырға. Уны 2 сәғәттән дә кәм тоторға ярамай.\n- Ангинанан картуф ингаляцияһы ярҙам итә. Бының өсөн ваҡ картуфты алып, аҙ ғына һыуҙа картуфтан быу килгәнсе бешерергә. Уға тағы 2 валидол дарыуы өҫтәргә мөмкин. Аҙаҡ бөркәнеп ултырып, быуҙы 10-15 минут танау һәм ауыҙ менән һуларға. Ингаляциянан һуң шундуҡ төрөнөп ятырға. Был процедураны иртән һәм кис ҡабатларға була. Шулай уҡ бешкән һуған һауаһы ла файҙалы.\n- Аяҡтарҙы 15-20 минут дауамында 40-42° йылы һыуҙа тоторға ла, һыуынғас, эҫе һыу өҫтәп тағы бер аҙ йылытып, йөн ойоҡ кейеп ятып торорға;\n- Керәнде ваҡ ҡырғыс аша үткәреп, һутын һығып алырға һәм яртылаш һыу менән болғарға. Һуңынан килеп сыҡҡан шыйыҡса менән тамаҡты сайырға.\n- 8 эре һарымһаҡ тырнағын ҡырып, 8 аш ҡалағы шарап һеркәһе ҡушып болғап, төнгөлөккә һыуытҡысҡа ҡуйып торорға. Икенсе көнгә ошо ҡатышмаға 2 аш ҡалағы бал өҫтәп, бутарға. Һуңынан 2 балғалаҡ ҡатнашманы ауыҙҙа иреп бөткәнсе тотоп, яйлап йоторға.\n- 1 аш ҡалағы тиҙ иреүсән ҡәһүә, йогурт йәки әсегән һөттө бергә болғап, уға ҡырылған 4-5 һарымһаҡ тырнағы ҡушырға ла 2-3 аш ҡалағы бал һәм кукуруз оно һалып бутҡа массаһына килтергәнсе бутарға. Һәм әҙер крем менән тамаҡты даими рәүештә һылап торорға кәрәк.\n- 250 г банкаға һарымһаҡ өҫтөнә бер үк күләмдә һыу һәм алма һеркәһе ҡойоп, йылы урында 4 көн тоторға. Һауытты йыш ҡына болғап торорға кәрәк. Һуңынан 100 мл глицерин өҫтәп, тағы ла 1 көнгә ултыртырға. Уны марля аша һөҙөп, 100 г бал ҡушып бутарға һәм аш алдынан көнөнә 3 тапҡыр 1-әр аш ҡалағы эсергә.\n- 0,5 литр ҡайнатылған йылы һыуға аҙ ғына перманганат калийҙы (марганцовка) иретергә лә, 0,5 балғалаҡ тоҙ һәм аш һеркәһе һалып болғатырға, аҙаҡ уға бер нисә тамсы йод тамыҙырға. Ошо шыйыҡса менән тамаҡты 5-7 минут тирәһе сайҡатырға.\n- Тамаҡты ҡайнатылған йылы һыу менән яртылаш шыйыҡлатылған алма һеркәһе менән сайырға.\nХалыҡ медицинаһында төрлө үләндәр менән дауалау мөмкинлектәре киң:\n1. 10 г аптека ромашкаһы, 10 грамм шалфей япрағы кәрәк була. 1 сәй ҡалағы ваҡланған үлән йыйылмаһын 1 стакан ҡайнаған һыуға һалып, 30-35 минут төнәтергә һәм аҙаҡ һөҙөп алырға. Ошо төнәтмә менән тамаҡты көнөнә 5-6 тапҡыр сайырға.\n2. 2 сөгөлдөрҙө ваҡ ҡырғыс аша үткәреп, һутын һығып алырға. Һуңынан уны талғын ғына утта 10 минут ҡайнатырға. Килеп сыҡҡан йылы дарыу менән тамаҡты көнөнә 3-4 тапҡыр сайырға кәңәш ителә.\n3. 5-6 алоэ япрағын ваҡ итеп турап, шәкәргә бутап, 3-4 көн ҡараңғы урында тоторға. Аҙаҡ ошо ҡатнашмаға араҡы ҡушып, тағы ла 3-4 көн төнәтергә. Әҙер төнәтмәне һөҙөп алырға. Уны көнөнә 3-4 тапҡыр аш алдынан 1-әр аш ҡалағы ҡабул итергә. Артынан һыу эсеп ҡуйырға.\n4. 1-әр аш ҡалағы күк тирәк (осокорь) бөрөһө, гөлйемеште бутап, өҫтөнә 1 стакан ҡайнар һыу ҡойорға ла 1-1,5 сәғәт төнәтергә. Аҙаҡ бал өҫтәргә була. Ошо төнәтмәне көнөнә 0,5 стакан 3-4 тапҡыр эсергә кәрәк.\n6. 1 стакан ҡайнаған һыуға 4 юл япрағын алып, ярты сәғәт төнәтергә. Бал өҫтәп болғағас, көнөнә 3 тапҡыр тамаҡты сайҡарға.\nИнтернет материалдарын файҙаланып,\nФилиә БУЛАТОВА әҙерләне.


Конкурста Башҡортостан ҡалаларынан һәм райондарынан, Рәсәй төбәктәренән, Германия, Израиль, Һиндостан, Украина, Франциянан һәм башҡа илдәрҙән 500-ҙән ашыу кеше ҡатнашты. Йәш ҡатнашыусылар донъяның 30-ҙан ашыу: башҡорт, рус, лезгин, мари, татар, удмурт, сыуаш, азербайжан, инглиз, ғәрәп (Сирия диалекты), әрмән, иврит, испан, итальян, ҡырғыҙ, ҡытай, немец, поляк, төрөк, украин, француз һәм башҡа телдәрҙә һөйләне.\nКонкурс номинациялары иҫәбендә – «Урал батыр» эпосын төрлө телдәрҙә һөйләүҙән тыш, донъя халыҡтары эпостары геройҙарының батырлыҡтары буйынса уйындар әҙерләп күрһәтеү. Тәүгә тәҡдим ителгән «Халыҡ хореографияһы», «Вокаль һәм башҡарыу оҫталығы» номинациялары ҡатнашыусыларҙа айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Ситтән тороп ҡатнашыу форматында (видеороликтар) халыҡ йырҙары, бейеүҙәре һәм халыҡ ижадының инструменталь әҫәрҙәре тәҡдим ителде.\n«Быйыл полиглоттар – эпосты бер нисә телдә һөйләүселәр өсөн махсус секция булдырылды. Ғәҙәттәгесә, секцияларҙың береһе мигрант ғаиләләренән балаларҙы йыйҙы: улар республикабыҙ халыҡтарының мәҙәниәте һәм ғөрөф-ғәҙәттәре менән яҡындан танышты, шулай уҡ үҙ халҡының йолалары хаҡында бәйән итте. Улар менән, милләт-ара һәм конфессия-ара бәхәстәрҙе иҫкәрткән технологияларҙы файҙаланып, өйрәтеүсе семинар ҙа үткәрелде», — тип хәбәр итте ойоштороусылар.


Защита от ЧС | Администрация сельского поселения Атиковский сельсовет муниципального района Бурзянский район Республики Башкортостан\nКүҙәтеү органдарының, ауыл хакимиәттәренең иҫкәртеүҙәренә ҡарамаҫтан, Республикала өй яныу осраҡтары йыш теркәлә. Унда балалар, уларҙың ата—әсәһе, олатай—өләсәйҙәре янып үлә, тән йәрәхәттәре ала.\nОшондай бәлә— ҡазаларҙан һаҡланыу өсөн ауыл халҡына түбәндәге ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәүҙәре һорала:\nӨй, мунса, гараж мейестәрен ҡарап ҡына яғығыҙ, мейестең һәм торбаларҙың төҙөклөгөн тикшереп тороғоҙ;\nМөмкинселек булғанда электр приборҙарын иҫкеләрен яңыға алыштырыу сараһын күрегеҙ;\nБәләкәй балаларығыҙҙы өйҙә үҙҙәрен генә ҡарауһыҙ ҡалдырмағыҙ;\nЯңғыҙ йәшәгән, спиртлы эсемлектәр менән мауыҡҡан туғандарығыҙҙы, күрше тирәгеҙҙе ҡарап йөрөгөҙ.\nЯнғынды иҫкәртеүсе приборҙар алып ҡуйырға тырышығыҙ. Булғандарын да өйҙөң түбәһенә беркетегеҙ, һалып ҡуймағыҙ. Уның батарейкаһын ҡарап, алыштырып торорға онотмағыҙ.\nҠышҡы осорҙа һыу ятҡылыҡтарында хәүефһеҙлек\nБеҙҙең барыбыҙҙа, һис шикһеҙ, ҡышты ихлас ҡаршы алабыҙ. Йылға күлдәрҙә боҙ туңыу менән балалар конькиларын алып көҙгөләй ялтырап ятҡан. шыма боҙға ашыға.\nҠыш күп рәхәтлектәр вәғәҙә итә! Шулайҙа, беҙҙе һәр ҡайҙа һағалап торған ҡурҡыныстар, хәүефтәр тураһында ла онотмаҫҡа кәрәк.\nБыл осорҙа кешеләрҙең һәләк булыуының төп сәбәбе – ныҡлап туңып та бөтмәгән һыу ятҡылыҡтарында балыҡ тотҡанда, конькила шыуғанда, боҙ аша сығып барғанда хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәмәү. Боҙҙа ышаныслы йөрөү өсөн ҡағиҙәгә ярашлы уның ҡалынлығы 10-12 сантиметрҙан кәм булмаҫҡа тейеш. Быны онотмағыҙ!\nБоҙҙоң ҡар менән ҡапланған урындарынан һаҡ булырға кәрәк: ҡар аҫтында боҙ оҙаҡ туңа.\nКүмәкләп боҙ аша сыҡҡанда бер- берегеҙҙең араһы 5-6 метр булырға тейеш һәм берәр хәл килеп тыуа ҡалғанда алдан барыусыға ярҙам итергә әҙер булырға тейешһегеҙ. Саңғыла үткәндә таяҡ менән боҙҙо төркөләп. Ныҡлығын тикшереп барыр кәрәк.\nҠыш көнө балыҡ тотҡанда ултырған ерегеҙҙең эргә- тирәһен күп итеп тишкеләмәҫкә һәм балыҡсыларға бер урында ултырмаҫҡа кәңәш ителә. Һәр балыҡсының 12-15 метрлыҡ бер яҡ осонда 400-500 грамлыҡ йөк беркетелгән, икенсе яҡ осо элмәк итеп бәйләнгән шнур йә арҡаны булһын.\nБалаларға таныш булмаған һыу ятҡылыҡтарында йөрөү ҡәтғи тыйыла.\nШулай итеп, һыу ятҡылыҡтарындағы хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәү һеҙҙең ғүмерегеҙҙе һаҡлар һәм бәләнән ҡотҡарыр.\nБоҙҙа иғтибарлы һәм һаҡ булығыҙ!


Иман ҡеүәте | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Иман ҡеүәте\n« Әүлиәләр ҡәберенә...\nФатихалы ғаилә »\n2005 йылда көньяҡ-көнбайыш Азияла булып үткән Цунами ваҡиғаһын иҫләүселәр барҙыр. Ул саҡта ҡайһы бер баҫмаларҙа: «Шри-Ланка һәм көньяҡ-көнбайыш Азиялағы башҡа дәүләттәргә ябырылған цунами тулҡындарына Аллаһ Үҙенең исемен яҙҙы», тип хәбәр иттеләр. Коломболағы Ислам тикшеренеү үҙәге етәксеһе Мөхәммәд Фәйзин 26 декабрҙә сәғәт ун тулып үткән егерме минутта ер юлдашы төшөргән фотоһүрәтте быға дәлил итеп килтерә. Икенсе бер ғалим да, «Ҡөрьән кешеләргә ут йәки һыу менән яза ебәреләсәге тураһында хәбәр итә», тип, шул афәтте телгә алып китә. Ысынлап та, Хаҡ Тәғәлә ҡушҡандарҙан тайпылыуҙары, боҙоҡлоҡто арттырыуҙары арҡаһында һәләк ителгән халыҡтар һәм ҡалалар тураһында Ҡөрьән сүрәләрендә асыҡ әйтелә. Былар барыһы ла Ахырызаман кешеләренә иҫкәртеү.\nАллаһы Тәғәлә тыйған әмерҙәр байтаҡ. Шуларҙың береһенә генә туҡталмаҡсыбыҙ. Әйтәйек, бурлыҡ мосолман халыҡтарында ныҡ таралмаған ине. Ләкин алама ғәҙәт сир һымаҡ тиҙ йоға. Хосусилаштырыу һымаҡ һәр төрлө кампаниялар илебеҙгә ыңғай нәмәләр менән ҡуша кире төшөнсәләрҙе лә алып килде. Дөрөҫ, ҡаҙна малына ҡул һуҙыу элек тә булған, ләкин тап ошо осорҙа ул ныҡ тамыр йәйҙе. Илебеҙҙә «коррупция» хатта ғәҙәти һүҙ кеүек ҡабул ителә башланы. Власҡа үрләү кемдәрҙер өсөн халыҡ ҡаҙнаһын үҙе теләгәнсә файҙалана алыу мөмкинлеге һымаҡ ҡабул ителде. Юғарыға үрләү бәғзеләргә үҙ кеҫәһен ҡалынайтыу өсөн ирек алыу ине. Ундай мөмкинлеккә эйә булмағандары «тормош рәхәтлеге, бәхет шулай икән» тип, тегеләренә көнләшеү менән ҡараны.\nНи өсөн беҙҙең ата-бабаларыбыҙ бындай шөғөлгә бармаған һуң? Ер- һыу, тел тип яу сапҡандар, ҡан ҡойғандар, Себер киткәндәр... ӘЛЛӘ улар рәхәтлекте аңлап бөтмәгәндәрме? Хатта улар һаҡлаған, ҡайнар ҡандары тамған ерҙәр, изгеләштергән урындар арзанға ғына һатыла, ә халҡы был турала белмәй ҙә ҡала... Торатау ваҡиғаһы шуның бер юғары нөктәһе булманымы ни? Ул киләсәк быуын өсөн ғибрәт һәм һабаҡ. Етмәһә, шунда тантаналы шарттарҙа Салауат көндәре уҙыуы... Уйлай китһәң, башҡа һыймаҫлыҡ.\nБер төрлө һөйләп, тап киреһен эшләү — шайтан ҡушҡанса йәшәү. Ул йоҡламай, уяу һәм кешелекте хаҡ юлдан яҙҙырыу өсөн нимәне генә файҙаланмай. Ахыр, имандан яҙған кеше анһат юл менән байыуҙы, әлбиттә, оҫталыҡ тип ҡабул итә башлай. Байлыҡ яратыу, муллыҡҡа ынтылыу әҙәм балаһына тыумыштан бирелгән. Ләкин ул бит кешенең нәфсеһен һынау өсөн бирелгән. Урлашыу, бурлыҡ Аллаһы Тәғәлә тыйған ҡаты әмер. Һәр ҡылған ғәмәл өсөн хисап бирергә тура киләсәген уйламаймы бындай ҡомһоҙҙар? Бәлки, улар «мин ҡотолоп ҡалырмын», тип өмөт итәлер? Нисек итеп? Әллә харам юл менән туплаған малын мохтаждарға таратып бирергә йыйынамы? Китапта әйтелгәнсә, ә Хисап көнө барыбер киләсәк. Аллаһ ҡушҡанды үтәй алыуы, Аллаһты яратыуы һәм Унан ҡурҡыуы аша баһаланасаҡ бөтәһе лә. Ошоно белә тороп та, ҡай берәүҙәрҙе нимә һуң кеше хаҡына ҡул һуҙырға, харам мал йыйырға мәжбүр итә? Шәреҡтә талап ҡаты, бурҙың хатта ҡулын ҡырҡыуға тиклем яза бирәләр.\nӘ ҡаҙнаны юҡ итеүселәр тураһында нимә әйтергә була? Власть — һынау. Уны ни өсөн кемдер үтәй ала, икенсеһе тулыһынса нәфсе ҡолона әүерелә. Миңә бер танышым, шундай юғары урын биләһәм, мин нимә эшләр инем икән, юҡ, ундай һынауҙы үтеп булмайҙыр, тигәнерәк фекер әйткәйне. Үҙеңә ышанмауҙан, әллә, ғөмүмән, ғәҙеллеккә ышанмауҙан тыуамы бындай фекер? Сөнки кибеттән икмәкме, колбасамы урлағанды тотһалар, хөкөмөн дә йәһәт кенә сығаралар. Ә бына юғары структу- раларҙағы коррупцияны юҡ итеү, ниндәйҙер һөҙөмтәләргә ирешеү. Беҙҙең ата-бабаларыбыҙҙы ошондай ҡомһоҙлоҡтан, кеше өлөшөнә инеүҙән нимә тотҡан һуң? Иман, әлбиттә. Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең (с.ғ.с.) йәшәү рәүеше, сөннәте үрнәк булған. Бөгөн дә иман юлына ынтылғандар, нәфселәрен тыя белгәндәр бар. Беҙ тәҡдим итәсәк яҙмала кешелектең юғары үрнәге Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең (с.ғ.с.) ғүмер юлындағы ҡайһы бер ваҡиғалар ғына телгә алына. Күҙ йәш тәреләй саф (бер үк ваҡытта әсе лә, татлы ла) намыҫ — әҙәм балаһының иң оло зиннәте. Кешелектең лидеры Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең (с.ғ.с.) тормошо хаҡ юл эҙләгән ҡай берәүҙәр өсөн һабаҡ һәм уйланыу, киләсәк өсөн иҫкәртеү һәм йәшәү өлгөһө булһын. Был яҙма шул маҡсаттан тәржемә ителде.\nМөхәммәт бәйғәмбәрҙең тәҡүәлеге һәм иман ныҡлығы\nАллаһтың Рәсүле Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең (с.ғ.с.) тормошо бөтөн иманлыларҙан иманлы булыуы менән айырылып тора. Иман ҡеүәте һәм тәҡүәлек шул тиклем ныҡ, аҙ ғына шик тыуырҙай нәмәнән дә ул тыйылған. Бындай юғары сифатҡа эйә кешене хатта табыуы мөмкин дә түгел. Бәйғәмбәр барлыҡ эш- ғәмәлен тик иман нигеҙендә ойошторған. Хаҡ Тәғәлә алдында тәҡүәлеге көслө булыу арҡаһында хатта ки йөрәге бына-бына туҡталырға әҙер торған; шул тиклем нескә күңелле һәм тәьҫирләнеүсән кеше, күҙенән йәш ҡойолмаған һәм бөтә тәне менән ҡалтыранмаған сағы ла бик һирәк булған. Тулҡынланған сағында ул — диңгеҙгә, тыныслыҡта океанға бәрәбәр.\nӘ был донъяны артыҡ яратҡан һәм гонаһ ҡылыу кейемен кейеп ҡарарға сирҡанмаған хәҙерге әҙәмдәр өсөн бөтөн ғүмерен ошондай тәҡүәлек һәм иман менән үткәреүсе бындай кеше, әлбиттә, үҙ-үҙен алдаусы булып күренә, шул арҡала хәҡиҡәтте һанға һуҡмаҫҡа маташыусылар барлыҡҡа килде. Ләкин Аллаһ үҙенең Рәсүлен шул тиклем оло юғарылыҡҡа күтәрҙе, ер өҫтөндә уны ҡараларға маташыусыларҙың тауышы уға барып етмәйәсәк. Шулай булғас, бысраҡлыҡтары нисек уға барып тейһен ти инде? Мөхәммәт бәйғәмбәр (с.ғ.с.) — иман, намыҫ, сафлыҡ, тәҡүәлек өлгөһө, эшмәкәрлегенең хаҡлығы шул тиклем бөйөк, берәү ҙә һәм бер нәмә лә уны яҙыҡ эшкә яҡын килтерә алмаған\nКүк юғарылығынан уның күңел тәрәнлеге\nБөтәһенән элек, уның иман НЫҠЛЫҒЫ — бындай кешегә бөтөн донъяны бирһәң дә ҡыуанмаясаҡ, һәм шулай уҡ, әгәр ҙә бөтөн донъя уның ҡулынан китһә лә — ул ҡайғырмаясаҡ. Тәҡүәлек, иман ҡеүәте Рәсүлдә иң юғары бейеклектә ине. Бөтөн донъя уның ҡулында булған хәлдә лә Рәсүл быға бер арпа бөртөгө тапҡан ише генә ҡыуаныс кисерер ине. Ҡапыл бар донъя ҡулынан ысҡынһа, быға ла ул ни бары бер арпа бөртөгөн юғалтҡан ише генә көйөр ине. Фани донъяны йөрәге менән бына шулай ғына ҡабул итте. Ошолай ҡабул итеүе донъяны һис кенә лә кире ҡағыу түгел. Сөнки ул беҙгә был донъяла дөрөҫ йәшәүҙең иң хәйерле, иң аҡыллы юлдарын күрһәтте. Шуға ла был донъяны бөтөнләй инҡар итте тип уйлау дөрөҫ түгел, сөнки ул бит кешеләрҙе йәшәүгә, тормошҡа дәртләндерҙе. Бының асыҡ дәлиле: Аллаһ Рәсүле нигеҙләгән Ислам дәүләте ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә донъялағы иң бай һәм иң ҡеүәтле дәүләткә әйләнде. Көнбайыштың бер фекер эйәһе әйтмешләй, һуңынан Аллаһ Рәсүле нигеҙләгән ошо бер дәүләттән үҙҙәренең бөйөклөгө менән империяларға тиң булған егерме биш яңы дәүләт барлыҡҡа килде. Мәҫәлән, Бөйөк Осман империяһы шуларҙың береһе генә.\nАллаһ Рәсүле яҡты бәйғәмбәрлек юлына баҫҡандан һуң да, бар донъя бөтә матурлығында һәм хозурлығында уның аяҡ аҫтына түшәлгәндә лә үҙенә бер тапҡыр ҙа хыянат итмәне. Был донъянан киткән сағында хатта тыуған саҡта мираҫ менән бирелгән мөлкәте лә юҡ ине. Сөнки бөтә булған нәмәһен ул фәҡирҙәргә таратты. Вафатынан һуң ҡалған нәмәләргә иғтибар итегеҙ — бер нисә кәзә һәм ҡатындары йәшәгән бәләкәй генә бүлмәләр. Хатта ошо бүлмәләр ҙә йәмғиәттеке ине. Ҡатындары вафатынан һуң бүлмәләр мәсеткә бирелде. Күреүселәр был бүлмәләрҙең мәсет мөйөшөндә бик бәләкәй генә урын биләгәнен һөйләй.\nРәсүлдең иҙәндә һалам түшәктә йоҡлап йөрөгәне\nБер мәл Аллаһ Рәсүлен күрергә тип Ғүмәр хәҙрәт (р.ғ.) килә. Бәйғәмбәр үҙе йоҡлап йөрөгән һалам түшәктә ята, ә яңағында түшәктең һырҙары ҡалған. Бүлмәнең бер мөйөшөндә — эшкәртелгән тиреләр, икенсеһендә бер нисә ус арпа һалынған һауыт тора. Был хәлде күргән Ғүмәр хәҙрәттең (р.ғ.) күҙенән йәше бәреп сыға. Аллаһ Рәсүле уның ни өсөн илауын һорай. Ғүмәр (р.ғ.) яуап бирә: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Был мәлдә хосрой (батша) һәм цезарь үҙҙәренең һарайҙарында мамыҡ яҫтыҡтарҙа йоҡлай, был донъя һинең өсөн яратылған булыуға ҡарамаҫтан, һин кипкән һалам түшәктә ятаһың, һалам яңағыңа һыр һалған. Шул хәлгә нисек иламайһың». Шул саҡта Аллаһ Рәсүле Ғүмәргә (р.ғ.) әйтә: «И Ғүмәр! Һин был донъя уларҙыҡы булыуын, ә беҙгә мәңгелек донъя насип булыуын теләмәйһеңме ни?» Икенсе хәҙистә яуабы шулайыраҡ яңғырай: «Был фани донъяла эшем юҡ. Мин ағас күләгәһенә килеп ултырған һәм тиҙҙән үҙ юлын дауам итергә тейешле юлсы бәрәбәрендәмен...»\nУл был донъяға рәсүллеген атҡарыр өсөн килде. Ул кешеләрҙең фекеренә һәм хис-тойғоларына тере һулыш алып килде. Рәсүллеген үтәгәндән һуң, фанилыҡты ташлап китергә тейеш ине. Был донъя менән бер нисек тә бәйләнмәгән кешенең ниндәйҙер шәһүәләргә, алдатҡыс-әүрәткестәргә ҡыҙығыуы бөтөнләй мөмкин булмаған хәл. Төп хәҡиҡәт шунда, Бәйғәмбәр (с.ғ.с.) бер ҡасан да фани донъяның шәһүәләренә алданманы, рәсүллегенән тайпылманы.\nСаҙаҡа мәсьәләһенә мөнәсәбәте\n"Кис ятты, ләкин иртәнсәккә тиклем йоҡоға китә алманы, тулғаңды, ауыр көрһөндө. Иртәнсәк ҡатыны һораны: «Эй, Аллаһтың Рәсүле! Төнөн бик тынғыһыҙландығыҙ. Нимә һеҙҙе тыныслыҡтан яҙҙырҙы?». Ә уның яуабы бына шулай: «Түшәк йәйгән саҡта бер хөрмә табып алғайным. Шуны ашаным. Аҙаҡ өйҙә саҙаҡаға һәм зәкәткә тигән хөрмә барлығы иҫемә килеп төштө. Әгәр ҙә шул хөрмәләрҙең береһен ҡапҡан булһам! Таң атҡансы ошо турала уйлап ғазапландым, шуға ла йоҡоға китә алманым».\nСаҙаҡаға һәм зәкәткә тигән ризыҡ уның өсөн харам була. Ләкин был хөрмәнең уға бүләк итеп бирелеүе лә ихтимал бит. Шулай булыуына шик юҡ. Сөнки саҙаҡаға тигән ризыҡты бында төнгә тиклем ҡалдырмағандар, уларҙы килтереү менән шундуҡ таратырға ашыҡҡандар. Ауыҙға алған бер ризығы өсөн шундай хафа, икеләнеү аша ут йотҡан һәм бөтөн ғүмерен ошолай үткәргән кешенең ниндәйҙер яҙыҡлыҡҡа барыуы мөмкинме? Шөбһәләнеп, харам ҡылыуҙан ҡурҡып, унан һаҡланып йәшәгән, хатта аҙ ғына шик тыуҙырырҙай эш менән күңеленә күләгә төшөрмәгән. Бындай көслө ихтыяр гонаһҡа барамы? ЮҠ, ул бер ҡасан да ҡыҙыҡтырғыстарға әүрәмәне, йәненә бер ниндәй ҙә харам эш, гонаһ өсөн юл күрһәтмәне. Уның рухы һәм ихтыяры һәр саҡ юғары дәрәжәлә саф, таҙа, пак ине, ул шулай йәшәне һәм Хаҡ Тәғәлә янына ла шулай китте\n«Мине „Һуд“ сүрәһе» ҡартайтты"\nӘбүбәкер Хәҙрәт (р.ғ.) Аллаһ Рәсүленән һорай: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Сәсегеҙҙең ағарғанын күрәм, һеҙ ҡапыл ғына ҡартайып киттегеҙ; берәй ҡайғыға дусар булдығыҙмы әллә?» Ике донъя бәйғәмбәре шулай тип яуап бирә: «Һуд», «Ваҡиға», «Мурсәләт» — бына ошо сүрәләр мине ҡартайтты". «Һуд» сүрәһендә уға шулай тип әйтелә (яҡынса мәғәнәһе): «Һинең менән тәүбә ҡылғандар һәм һин, әмер ителгәнсә, тура юлда ныҡ тороғоҙ. Сиктәр аша үтмәгеҙ» (Ҡөрьән, 11:112). Һәм был тура юл Хаҡ Тәғәләнең үҙе тарафынан һөйөклөһө Мөхәммәд Мостафа бәйғәмбәр (с.ғ.с.) өсөн һыҙылған була. Һәм унан мәңгегә ошо һыҙылған юлдан барыу талап ителә...\n"Мурсәләт" сүрәһендә кешеләрҙең Ожмахта һәм Тамуҡта айырым төркөмдәргә бүленеүе һәм Тамуҡта бөйөк ҡурҡыуҙан кешеләрҙең нисек өсләтә бөгөлөп төшөүҙәре тураһында бәйән ителә. Был сүрәләрҙә һөйләнелгәндәр Мөхәммәд бәйғәмбәрҙе (с.ғ.с.) шаҡ ҡатыра һәм ҡартайта.\nТеге донъяға ҡарашы\nБер сәхәбә өйөндә Ҡөрьән уҡып ултыра. Тауышы урамдағыларға ла ишетелеп тора. Был мәлдә Аллаһ Рәсүле ошо өй тәңгәленән үтеп барған була. Ҡапыл уның төҫө ҡаса һәм ул тубыҡланып төшә. Гүйә, аяттар уны шулай ҡалтыранырға мәжбүр итә. Эйе, аяттың ҡаты иҫкәртеүе уға шулай көслө тәьҫир итә.\nАяттарҙа шулай тип әйтелә: «Беҙҙә бит — бығауҙар һәм йәһәннәм уты (язаларға), һәм шулай уҡ боғаҙҙарына тығылыр ризыҡ һәм ғазаплы яза бар» (Ҡөрьән, 73:12, 13).\nКемгә-кемгә, ә бит уға был һүҙҙәр өсөн хафаға ҡалырға түгел, сөнки ул — Аллаһтың Рәсүле. Ләкин Мөхәммәт бәйғәмбәр (с.ғ.с.) беҙгә Аллаһты ҡәҙерләү, таныу, хөрмәт итеү һәм Унан ҡурҡыуҙың һабағын бирҙе.\nКиске Өфө, 2011 йыл, Фәрзәнә АҠБУЛАТОВА.\nдауамы ошо биттә: https://nazir1965.com/din/p%D3%99j%D2%93%D3%99mb%D3%99rebe%D2%99-tura%D2%BBynda.html\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 12.05.2018 в 23:27, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Борон-борон замандарҙан бирле башҡорт халҡы киң далаларҙа һәм мәғрур Урал тауҙары араһында, Уралға һыйынып йәшәгән. Уралда тыуып, Уралда үҫкәндәр. Ырыу-ырыу булып, Урал ҡуйынында, матур тәбиғәт ҡосағында иркенләп йәшәгәндәр. Урал буйлап киң далаларҙа йәйләүҙән йәйләүгә күскәндә дөбөрләтеп йылҡыларын, мөңрәтеп һыйырҙарын, ҡуй-һарыҡтарын әйҙәп ҡыуып, сыр-сыу килгәндәр. Аҡ тирмәләр ҡороп, тиң-тоштарын, туған-ырыуҙарын йыйнап, тәкәләр һуйып, көрәгә артынан көрәгә ҡымыҙ эскән-дәр. Ҡурай моңона ҡушылып йырлағандар, бейеп күңел асҡандар. Йәй буйы ҡышҡылыҡҡа тәпән-тәпән май, сыттарын тултырып ҡорот һәм эремсектәр әҙерләгәндәр.\nЕп иләгәндәр, тула һуҡҡандар, киндер эшкәрткәндәр. Иртә яҙҙан алып һалҡын көҙгә тиклем һәр йыл шулай хозур тәбиғәт ҡосағында ғүмер иткәндәр. Унан һуң тағы ла шулай, сыр-сыу килеп, ыҙмаға — ауылға күскәндәр. Ерен, һыуын — тау һәм далаһын дошмандарҙан ныҡ һаҡлаған, ҡорбан булған, ләкин һис бирмәгән башҡорт Уралын. Уҡ-һаҙаҡтарын алып, ҡулдарына баҡыр һөңгөләр, үткер ҡылыстар тотоп, тар-мар иткән дошман яуҙарын.\nУрал тауының ҡуйы урмандары, мәғрур ҡаялары, башҡорт халҡының батырҙарын үҙ ҡуйынына алып, дошмандарҙан һаҡлаған. Шуға күрә Урал тауы борон-борондан атай-олатайҙарҙың, барса башҡорт батырҙарының мәңгелек төйәге булып һаналған.\nКүп йылдар үтеү менән, башҡорт сәсәндәре Урал тауҙарына, киң далаларына арнап, моң-көй һәм йыр сығарып йырлағандар. Был моң һәм йыр бөтә башҡорт ырыуҙарына таралған һәм уға «Урал көйө», «Урал йыры» тип исем биргәндәр, йырҙарын йырлағандар һәм ҡурайҙа уйнағандар. Хәҙер инде был көйгә, ҡурайға ҡушылып, сәхнәләрҙә, радиола һәм телевидение аша йырлайҙар. «Урал көйө» башҡорт халҡының гимнына әйләнгән, уның моңона башҡа милләттәр араһында ла, сит илдәрҙә лә таң ҡалалар.\nЯлан ғына ерҙең, ай, межаһы —\nТаҡыя ла башлы бер ҡурай.\nШул ҡурайҙы яһап тарттыниһәң,\nУрал ғына тигән көй урай.\nТалдарыңды ҡырҡһам, Уралым, тамып тора\nШул ҡандарҙа үкһеп илап тора\nҠол ителгән башҡорт балдары1.\nЕрәнсәйҙе менеп, елә сабып,\nЙөрөһәң ине Уралды буйлатып.\nКөрәгәләр алып, тиң-тош йыйнап,\nУлтырһаң ине ҡурай уйнатып.\nБиленә ҡылыс тағып, ҡулына тотҡан\nКис бирмәгән башҡорт Уралын.\nУралҡайым, һинең баштарыңдан\nКүренеп кенә ята күп ерҙәр.\nҠартаймайһың, Урал, үҙгәрмәйһең,\nКилеп үк китә һиңә лә күп ирҙәр.\nУралҡайым, һинең урмандарың,\nҠаяларың бигерәк һөйкөмлө —\nБалаларын ҡурсып ҡосаҡлаған\nӘсәләрҙең ҡуйыны шикелле.\nСаңҡ-саңҡ итә Урал бөркөтө.\nЯҫы ла ғына маңлай, ай, киң яурын,\nАх уҙаман башҡорт та егете.\nАтайым һин, Уралым, әсәйем һин,\nУрал тирмен гүргә лә ингәндә.\nҠорал алып, яуға сығырмын мин,\nТыуған илгә дошман килгәндә.\nҠурайсы ла егет ҡурай тартмай,\nУрал ҡурайҙары булмаһа.\nЙыр сығарып кемдәр көй кәйләһен,\nКүкрәгендә моңо булмаһа.\nЕрәнсәй ҙә егеп елгән саҡта\nЫшлыяҡайҙары ла киң кәрәк.\nУрал йырҡайҙарын йырлау өсөн\nАл ебәктән йомшаҡ тел кәрәк.\nКүренеп ята башҡорт далаһы,\nӘйҙә йырла, башҡорт балаһы.\n1Балдар - көнсығыш диалект формаһы - балалар


Һәр атама – үҙе бер хәтер | Йәншишмә\nҺәр атама – үҙе бер хәтер\nНаписал в 18 мая 2018, 16:02\nБикбулат – райондың иң матур ауылдарының береһе. Бай тәбиғәте, саф һауаһы, йәшел урмандары, хеҙмәт һөйөүсән халҡы менән дан тота ул.\nАуылым бөтә яҡтан да ҡара урманлы бейек тауҙар менән уратып алынған. Уларҙың исемдәре лә бик үҙенсәлекле: Ҡашҡатау, Маяҡтау, Ишәй, Эйәрлетау һәм башҡалар.\nСит кешенең ҡолағына ят булып ишетелгән атамалар был төбәктә үҫкәндәр өсөн ҙур мәғәнәгә эйә. Уларҙа әллә нисәмә быуат элек ошонда йәшәгән кешеләр тураһында иҫтәлектәр, фәһемле ваҡиғалар, көлкөлө хәлдәр хаҡында хәтирәләр һаҡлана. Әммә ваҡыт үтеү менән халыҡ хәтеренән ҡайһы бер ваҡиғалар юйыла бара. Ни тиклем үкенесле булмаһын, баҡыйлыҡҡа күскән һәр быуын үҙе менән баһалап бөткөһөҙ рухи хазиналарҙың күпмелер өлөшөн мәңгелеккә алып китә. Шуға күрә ер-һыу атамаларын, улар хаҡында һөйләнгән тарихтарҙы, легендаларҙы ваҡытында өйрәнеп, һаҡлап алып ҡалыу – изге эштәрҙең береһе .\nАуылдың ер-һыу атамаларын өйрәнгәндә ауылдашыбыҙ, туғаныбыҙ Рәхимә Ғәббәсова-Вәлиуллинаның «Көмөш һыулы Кесе Эйек буйында» китабын файҙаландым. Ундағы мәғлүмәттәр ауыл китапханаһы мөдире Гөлнәзирә Ғилметдин ҡыҙы Кинйәбаеванан яҙып алынған. Китапханала шулай уҡ 1891 йылда тыуған Мәхийән Мәрхәм улы Кинйәбаев ҡалдырған Бикбулат ауылы тарихы, уның ер-һыу атамаларына бәйле яҙма бар.\nҮҙенең һоҡландырғыс тәбиғәте менән Күгәрсен районында дан тотҡан Эйәрлетауҙың исеменә бәйле бер нисә легенда бар. Бикбулатҡа нигеҙ һалына башлаған ҡатмарлы осорҙа башҡорттарҙың бер ҙур булмаған төркөмө ҡасып, ауылдан арыраҡ бейек тау итәгенә барып урынлаша. Эргәлә генә Кесе Эйек йылғаһы ағып ята. Тау башына менеп ҡараһаң, тирә-яҡ ус төбөндәгеләй күренә. Уларҙың етәксеһе Сурағол исемле ҡыйыу кеше була. Ул көндөҙ һунарҙа йөрөп, ырыуҙаштарына аҙыҡ тапһа, эңер төшкәс, атына атланып, бейек тауҙың иң түбәһенә менеп, тирә-яҡты байҡаған. Атын утлауға ебәреп, эйәрен ҙур ғына таш өҫтөнә һалып торған. Моңайған ваҡытында ҡурайын алып, уйнап та ебәрер булған, ти.\nҮҙе ҡыйыу, үҙе мәргән башлыҡ иптәштәрен һаҡлап йөрөп, ныҡ арыған. Төндәрен дә тыныс ҡына үткәрә алмайынса бик ныҡ йонсоп киткән, сиргә һабышҡан. Берҙән-бер көндө башлыҡ яҡты донъя менән хушлашҡан. Иптәштәре хөрмәтләп, уны тау башында ерләгән. Таш өҫтөндә ятҡан эйәре лә шунда ятып ҡалған. Легендала шулай уҡ тоғро аты тураһында ла әйтелә. Батырҙы ерләгән кешеләр уны тау башынан төшөрә алмай. Ат хужаһының ҡәбере янында йөрөп, тамам хәлһеҙләнә, көҙ еткәс, ҡаянан ҡолап төшөп үлә. Шул ваҡыттан алып тауҙы – Эйәрлетау, ә ат ҡолаған ҡаяны Атосҡан ҡаяһы тип йөрөтә башлағандар.\nАуылдан алыҫ түгел Аэропорт тигән урын бар. Ләкин был ерҙән бер ҡайҙа ла осоп китеп булмай. Ул – тау аҫтындағы бәләкәй генә бер аҡлан.\nТарихҡа күҙ һалайыҡ. 1969 йылдың йәйендә Стәрлетамаҡтан Орскиға осоусы АН-12 самолёты көйһөҙләнә башлай. Осоусы уны ошо бәләкәй генә аҡланға ултырта ала. Был ауыл өсөн ҙур ваҡиға була. Йәше-ҡарты самолёт төшкән ергә йүгерә. Тиҙ генә район үҙәгенә хәбәр итәләр. 12 пассажирҙы Мораҡҡа оҙаталар. Самолёт янына һаҡ ҡуйыла. Өфөнән килгән механиктар йүнәткәндән һуң, ул яңынан һауаға күтәрелә. Ошо ваҡиғанан һуң был урынды Аэропорт яланы тип атап йөрөтәләр.\nБыл тауҙа элек Ишәевтәр ырыуы торған булған. Ырыу башлығы Ишәй ҡарт хөрмәтенә үҙе үлгәндән һуң уны Ишәй тауы тип атағандар.\nТауҙың көньяҡ-көнсығыш битләүенән тәрән йырын төшә. Яҙ көндәре унан шаулап ҡар һыуҙары аға. Был урын ауылдағы ҙур бер тарихи ваҡиғанан һуң Шәмбәбей йырыны тип йөрөтөлә башлаған.\nБоронғо замандарҙа башҡорт иленә дала кешеләре ябырыла торған булған. Уларҙың малын талайҙар, ирҙәрҙе, ҡатындарҙы әсир итеп алып киткәндәр. Шәмбе тигән ҡатын да сит-яттар ҡулына эләгә. Әсирҙәрҙе ҡасып китмәһендәр өсөн һәр ваҡыт һаҡ аҫтында тотҡандар.\nКүп йылдар буйына иленә ҡайтырға хыялланған Шәмбе олоғайған көнөндә генә ҡасып китә ала. Бик ҙур ара үтергә тура килә уға. Арыған, юлда тамам йонсоған Шәмбе әлеге йырынға килеп төшә. Өҫтөндәге кейеме бик алама булғас, көндөҙ ауылға инергә ояла. Кис еткәс, туғандары йортона килеп йығыла.\nШәмбәбей легендаһы Бикбулаттың күпте күргән боронғо ауыл булыуы тураһында һөйләй. Әлеге көндә Шәмбе әбей килеп төшкән йырын Шәмбәбей йырыны тип атала.\nБикбулат тауҙары менән генә түгел, йылғалары менән дә дан тота. Ауылды икегә бүлеп, бормаланып-бормаланып Кесе Эйек ағып ята. Уға Арҡыры, Улаҡ, Ҡурғашлы, Тәбей йылғалары килеп ҡушыла.\nБыйыл йәй ғаиләбеҙ менән Ҡурғашлы йылғаһы буйына ял итергә барҙыҡ. Эҫе йәй булһа ла, уның һыуы шул тиклем һалҡын ине. Ҡурғашлы ҡыш көнө лә туңмай, өҫтөнән пар сығып ята. Йылғала «Ҡыҙыл китап»ҡа ингән бағыр балығы (форель) бар. Уның һыуы ла шифалы. Элегерәк атайымдың аяғына сөйәл сығып йонсотҡан. Ауылдың бер оло инәйе: «Ҡурғашлы йылғаһы буйындағы таштарҙа мүк бар, шуны сөйәлдәреңә һалып ҡара», – тип кәңәш биргән. Атайым шулай эшләгән дә. Күп тә үтмәгән, сөйәлдәре бөткән.\nҠурғашлы йылғаһының эргәһендә мәмерйә лә бар. Ул да Ҡурғашлы мәмерйәһе тип йөрөтөлә.\nАуылдың тағы ла матур йылғаларының береһе – Улаҡ. Ул бейек тау башынан ағып төшә. Йылға янында матур ғына күл бар. Һәр миҙгел һайын аҡҡоштар, торналар, ҡыр өйрәктәре ял итергә килә.\nЙылға-шишмәләр, күлдәр беҙгә йәшәү сығанағы булған һыу ғына биреп ҡалмай, ә бөтә тәбиғәттең тереклеген тәьмин итә. Шуға күрә уларҙы һаҡлау, таҙа килеш тотоу – бөтәбеҙҙең дә изге бурысы.\nКүгәрсен районы, Мораҡтағы башҡорт гимназияһы.\n« Арҡа терәр атайым, иркәләнер әсәйем бар\nҺүрәттәре матур икән! »


«Шоңҡар» республика йәштәр журналы яҙылыу эстафетаһын уҙғара // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Шоңҡар» республика йәштәр журналы яҙылыу эстафетаһын уҙғара\n11:50, 29 октября 2014 Мәҙәниәт\nЙәштәр өсөн башҡорт телендә сыҡҡан «Шоңҡар» журналы «Бөтә ил менән — «Шоңҡар»ға!» эстафетаһын уҙғара. Яҙылыу кампанияһына арналған, эстафетаның шарттары буйынса тәүлек әйләнәһенә баҫмаға яҙылырға һәм уны артабан тапшырырға кәрәк, сылбырҙы өҙөргә ярамай.\nЖурналдың баш мөхәррире Мөнир Ҡунафин эстафетаны башлап уны БР һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Рәлиҙә Шакироваға, Бөрйән районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Рәшит Монасиповҡа һәм шағирә Лариса Абдуллинаға тапшырҙы. Мауыҡтырғыс уйынға билдәле шағир Әхмәр Үтәбай, Милли йәштәр театры актеры Венера Камалов, бөтә республиканан яҙыусылар, журналистар, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы алып барыусылары, мәктәп уҡытыусылары, ябай ауыл халҡы ҡушылды. Улар бер-береһенә эстафетаны тапшыра, яҙылыу мәлен фотоға йәки видеоға төшөрөп уны социаль селтәрҙә урынлаштыра.\n— «Шоңҡар» журналы үҙенең «Заман менән бергә атлап» тигән төп девизына эйәрергә тырыша. Шуға күрә хәҙер модала булған эстафета форматын ҡулланабыҙ. «Рухи сылбырыбыҙ» ярҙамында бер аҙна эсендә 60-70-ләгән кеше яҙылды. Был республиканың бер районы яҙылыусылары иҫәбе менән сағыштырырлыҡ бик яҡшы һөҙөмтә, — тип һөйләне баҫманың баш мөхәррире урынбаҫары Илшат Зарипов.\nАкция тураһында тулыраҡ мәғлүмәт – журналдың рәсми сайтында йәки «Бәйләнештә»ге төркөмдә.\nТеги: баҫмаларға яҙылыу,Шоңҡар журналы


Новости ⇒ ИЖАДХАНА\n"Улдарым минән шөрләңкерәй, ә серҙәре күберәк әсәләренә һыя"\nХалҡыбыҙҙың хаҡын билдәләп тә булмаған ғәжәйеп бер байлығы бар. Уны бер ҡайҙа бикләп тә, хатта урлап та булмай, ул һәр ваҡыт башҡорттоң үҙе менән, башҡорттоң йөрәгендә йәшәй. Донъяла тиңе булмаған был хазина - халыҡ йыры. Ошо хәҡиҡәтте бар тәрәнлегендә аңлар тағы бер ғорурлығы бар халыҡтың - улар халыҡ йырсылары. Боронғо халыҡ йырҙарын еренә еткереп, халыҡсан итеп йырлаусыларға тамашасы айырыуса хөрмәт һәм ихтирам менән ҡарай шул. Бөгөнгө ҡунағыбыҙ тураһында һөйләгәндә, халыҡ йырҙарын уның кеүек башҡарған йырсылар һирәк, тиһәк, уның ижады тураһында башҡа бер нәмә әйтмәһәң дә булалыр. Ул ысын мәғәнәһендә халыҡ йырсыһы. Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостандың халыҡ артисы Азамат ТИМЕРОВ шәп йырсы булыуы өҫтөнә үтә лә шуҡ кеше. Һүҙ артынан кеҫәһенә инә торған кешеләр рәтенән түгел ул. Шуға ла уның менән әңгәмәне Азамат Камил улына хас шаянлыҡ тоны менән уҡығыҙ.\nСибай филармонияһында эшләгән саҡта Тимеровтарһыҙ бер концерт та үтмәй ине. Бөгөн һеҙ Өфөлә ижад итәһегеҙ. Үҙегеҙгә нисектер, әммә тамашасы Азамат Тимеровты йышыраҡ сәхнәлә күрергә теләр ине?\n- Өфөгә күскәс, эш кәмене тип әйтә алмайым мин. Баш ҡалала концерттар күп, тамашасының һайлау мөмкинлеге бар. Ә Сибайҙа филармония берҙән-бер, шуға ла беҙ йыш сығыш яһаған кеүек тойолғандыр инде. Сибай филармонияһында эшләгән йылдар һағындыра былай. Өфө сәнғәт училищеһында уҡып йөрөгәндә Әлмирә Ҡыуатова менән Фәтих Хөснөтдинов үҙҙәре килеп, Урал аръяғы райондары халҡын концерттар менән тәьмин итәсәк филармония асыла, шунда саҡырабыҙ, тигәс, ҡайтҡайныҡ. Үҙ эшенә мөкиббән киткән артистар йыйылғайны. Бик дәртләнеп, рухланып эшләнек барыбыҙ ҙа.\nЭшкә әүрәп йөрөп, юғары белем дә алмай ҡалдым мин, әйткәндәй. Ҡала хакимиәте башлығы булып эшләгән Зиннур Ғөбәйҙулла улы Йәрмөхәмәтовҡа мең рәхмәтлебеҙ, беҙгә шунда уҡ өс бүлмәле фатир бирҙе. Шуның менән беҙҙе торлаҡ хәстәрләп йөрөүҙән арындырҙы, бар көс ижадҡа ғына түгелде. Сибайҙа улдарыбыҙ Урал менән Арыҫлан тыуҙы. Балалар үҫеп, уларҙы артабан уҡытыу мәсьәләһе алға баҫҡас, Өфөгә күсергә ҡарар иттек. Филармонияның тәүге ҡарлуғастары барыһы ла таралып бөткәс, беҙ Нәсимә менән иң аҙаҡҡыларҙан булып ҡуҙғалдыҡ. Хәҙер был ваҡиғаға ла 11 йыл үтеп киткән. Тәүҙә "Мираҫ" йыр һәм бейеү ансамблендә эшләнек, беҙ килгән йылда унда йырсылар йыйҙылар. Унан филармонияға күстек. Әлеге мәлдә мин унда лекторийҙа эшләп йөрөйөм. Ә мине һағынған тамашасым өсөн киләһе йыл ҡыш аҙағы-яҙ башына айырым концерт эшләргә ниәтләнәм.\nХалыҡсан йырсы өсөн юғары белем мөһим түгел, тигән ҡараш та бар бит, быға фекерегеҙ нисек?\n- Юғары белем биреүсе уҡыу йортонда тауышты боҙалар, тигән нәмә дөрөҫ түгел. Тауышты ҡуйыу тигән әйбер бар. Нисек дөрөҫ тын алырға, нисек еңелерәк йырларға - барыһына ла педагогтар өйрәтә. Тауышы ҡуйылмайынса, ҡысҡырып йырлап йөрөгәндәрҙең тауышы бөтөүе лә ихтимал бит. Шуға ла мин уҡыу мөһимдер, тип иҫәпләйем. Әле һаман Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы Сәғитова мине күрһә, уҡыманың, уҡытыусы булып, йырларға өйрәтеп ултырыр инең, тип әйтеп китә. Бала саҡтан ҙур сәхнәләрҙә йырларға тигән хыялым булһа ла, училищеға уҡырға киткәнсе мин әрменән ҡайтып, үҙебеҙҙең ауылдағы алтын йыуыу фабрикаһында иретеп йәбештереүсе булып эшләп йөрөй инем. Берәй концерт-фәлән булһа, Баймаҡтың мәҙәниәт йортонан автобус ебәрәләр. Барып йырлайым да, концерт бөтһә, йәйәүләп ҡайтып китәм, сөнки кире алып барып ҡуймайҙар. "Етте былайтып йөрөү", тип тәүбә итеп ҡайтам гел генә. Шул саҡта Баймаҡта методист булып Раушания тигән апай эшләй ине. "Тауышың бар, уҡымай ҡалһаң, ғүмерең буйы ошолай ҡәҙерһеҙ булып йөрөйәсәкһең, уҡырға кит", тип кәңәш итте. Шулай мин Өфөгә сығып киттем.\nХалыҡ йырҙарын йырларға кемдән өйрәндегеҙ?\n- Халыҡ йырын бәләкәйҙән ишетеп үҫтем, әсәй - "Сәлимәкәй"ҙе, атай "Урал", "Азамат"ты йырлай ине. Һәм был шул тиклем тәбиғи күренеш ине, минең өсөн һәр өйҙә ошолай халыҡ йырын йырлайҙар кеүек ине. Әммә үҙем эстрада йырҙарын йырлай инем. Әрменән ҡайтҡас, тышта нимәлер эшләп йөрөй инем - әллә утын, әллә малға бесән бирә инемме - атайым саҡыра. Инһәм, телевизорҙа төлкө кәпәс, ҡара күҙлек кейгән бер ағай йылға буйында йырлай, тауышы зыңғырлап ҡына тора. Абдулла Солтанов ине ул. Шул мәлдән халыҡ йырын яраттым да ҡуйҙым бит. Һүҙҙәренә, моңона иғтибар итә башланым. Уға тиклем Рамазан Йәнбәков, Сөләймән Абдуллинды тыңлаһам, уларға Абдулла ағай өҫтәлде. Ә классик башҡарыу өлгөһө итеп Мәғәфүр Хисмәтуллинды иҫәпләй инем. Хәйҙәр Бегичевтың моңона ғашиҡ инем. Уларҙы тыңлай-тыңлай халыҡ йырын башҡарырға өйрәндем һәм үҙем өсөн оло хазина астым.\nАтай менән әсәй йыр-моңға ғашиҡ кешеләр булғас, өйҙә ике патефон бар ине беҙҙең. Ә бына башҡортса пластинкалар юҡ. Шуға ла уларҙың беҙҙең өсөн әллә ни баһаһы булманы ла шикелле. Береһенең двигателен һүтеп алып, ағайым вертолет яһаны. Тик ул османы нишләптер. Урыҫ йырсыларының йырҙары яҙҙырылған пластинкаларҙы өй башынан осороп та йөрөнөк.\nРепертуарығыҙҙың да күп өлөшөн халыҡ йырҙары алып торалыр, моғайын?\n- Шулай тиһәң дә була. Халыҡ алдына сығып йырлаған тәүге йырым "Урал" булды. "Буранбай", "Эскадрон", "Ҡолой кантон", "Шәүрә", "Зөлхизә", "Ашҡаҙар" кеүек диапазоны киң йырҙарҙы яратам. Хәҙерге йәштәр башта эстрада йырлау менән мауыға ла, шунан халыҡ йырын башҡарып ҡарай. Үҙҙәренсә, халыҡ йырына шулай яйлап өлгөрөп етәләр инде. Әммә эстрада тауышы менән халыҡ йырын йырлап булмай. Тәбиғәттән кемгә ниндәй тауыш бирелә әле, етмәһә, кемгәлер эстрада йырҙары, кемгәлер халыҡ йырҙары килешә. Халыҡ йырын тын алып тороп йырлайһың, уны йырлау үпкәгә лә шифа. Киң диапазонлы йырсылар йырҙы тауышына ултыртып тороп йырлай. Бындай тәбиғи һәләт, үкенес, барыһына ла бирелмәй. Композитор йырҙарын да күп йырланым. Һаман да иҫтә, Юлай ағай Моратов синтезаторын аҫып, велосипед менән Ирәндек аша ауылыма килеп, йырын өйрәтеп киткәйне. "Һыулы үҙәккәй буйы" тигән был йырҙы башлап мин йырланым, уны радиоға ла яҙҙырҙыҡ. Юлай Үҙәнбаев, Хисмәт Дәүләтов, Мәхмүт Биҡҡоловтарҙың йырҙарын йырлайым.\nКәйефһеҙ йәки, киреһенсә, кәйефле саҡта көйләй торған йырығыҙ бармы?\n- Ана шул кәйефкә ҡарап төрлө йыр булыуы ихтимал. Өйҙә 7-8 гармуным, баяным бар, башлыса шуларҙы тызылдатам. Гармундарҙың ҡайһыһы бейеү көйөнә килешһә, ҡайһыһы йырлауға шәп. Уйнап, ҡушылып йырлап ултырам. Ҡайһы саҡта ариялар йырлайым. Заһир Исмәғилевтың "Салауат Юлаев" операһынан Салауат арияһын яратам. Филармония лекторийының етәксеһе Индира Әсәҙуллинаның фатиры беҙҙең фатирҙың өҫтөндә генә. Классика йырлаһам: "Азамат, бына ошо урында ошо нотаны ошолайыраҡ алырға кәрәк", - тип телефондан шылтырата миңә. Шуға йырлар алдынан башта тәҙрәнән тышҡа ҡарап алам: машинаһы торамы, юҡмы? Машинаһы торһа, тәнҡитсе өйҙә, тип, классика йырламайым.\nМәктәпкә барғанға тиклем тальян гармунда уйнарға үҙаллы өйрәнгәйнем. 4-се класта атайым гармун алып бирҙе. Ҡумтаһынан сығарам да, башта оҙаҡ итеп еҫен еҫкәп ултырам. Шунан ғына уйнай башлай инем. Ныҡ ярата инем гармунды. Өфөгә уҡырға барырға булып бөткәйнем, атайым ебәрмәне. 8-се класта баянда өйрәндем, сөнки гармунда ҡайһы бер йырҙар "һаҡау" килеп сыға. "Хромка" тип халыҡ юҡҡа әйтмәй уны. Баянда иһә бөтөн тон бар, нотаны бөтөн нескәлегендә алып була. Өлкән улымдың да баян уйнарға теләге бар ине, хәҙер был ҡыҙыҡһыныуы үтте. Шулай ҙа мин өйҙә булмағанда уйнай, ти ҡустыһы. "Ағай баянды алып уйнаны", тип ошаҡлай ҡайтһам.\nБашҡорт халҡында улдар тәрбиәһе өсөн атайҙар яуаплы. Улдарығыҙ менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе нисек ҡораһығыҙ?\n- Малай малай инде ул, уларҙы иғтибар үҙәгенән ысҡындырырға ярамай. Өлкәне - етди, ә бына бәләкәсе шуғыраҡ. Шуға ла теҙгенде тартып ҡына торабыҙ, юғиһә, бытлығып сығып бара, сос бигерәк. Ағаһы бәләкәйҙән етди булды, уҡыуға ла ныҡ тырыш. Башҡорт дәүләт аграр университетын, унан һуң быйыл БДПУ-ла магистратура тамамланы. Шунда уҡ бейеү буйынса ла өҫтәмә белем алды, дипломы бар. Мәктәптә уҡығанда футбол менән мауығып алды, хатта сит ерҙәргә ярыштарға ла барып ҡайтты. Унан һуң бейеү менән шөғөлләнде, Айҙар Ғәлимовтың театрында бейеп алды. Йырсыларға бейеүҙәр ҡуя. Бәләкәсе Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге гимназия-интернатында уҡый, ҡурайҙа, саксофонда уйнай. Ул бигерәк алсаҡ. Тышҡа сыҡһа, барыһы менән дә ҡысҡырып иҫәнләшә. Атайым мәрхүм шулай була торғайны. Ҡоласы гел йәйелгән булыр ине. Ҡушаматы "Комик" ине, эргәһенә кешеләрҙе йыйып, шаяртып хәбәр һөйләп ултырғаны күҙ алдында. Әсәйем дә шаян кеше, Арыҫлан әле лә, әй, ҡәртәсәй ҡыҙыҡ та инде, тигән була. Улдарҙы ҡатыраҡ тоторға тырышам, бөгөнгө заманда шунһыҙ булмай, минән шөрләңкерәйҙәр барыбер. Ғаиләләге минең атайлыҡ абруйымды Нәсимә күтәрә инде. Ә бына серҙәре күберәк әсәләренә һыя. Батыр булып үҫһендәр, тибеҙ, битараф булмаһындар, аҡылдары менән хәл итһендәр килеп тыуған мәсьәләләрҙе. Хәҙер улдар үҫкәс, өйҙәге ир-егет эштәре уларға күсте, люстраны ла элеп ҡуялар, башҡаһын да эшләйҙәр, шөкөр. Ғүмерҙең ни тиклем тиҙ үтеүен балаларға ҡарап аңлайһың икән ул. Йәштәр араһында үҙемде йәш тойоп йөрөһәм дә, байтаҡ ҡына йәшкә лә еткәнмен икән. 55 йәшлек ағайым: "Оо, ҡустым, миндәге көс, теләһә ниндәй тимерҙе ҡулдарым менән бөгөп ҡуя алам", - ти. Мин дә шул 60 йәш тирәһен үткәс, кеше ҡартая башлайҙыр, тип уйлайым әлегә. Был ысынмы, бушмы, уныһын аҙаҡтан ҡарайбыҙ инде. Йөрәк йәш булһын да, сәләмәтлек булһын!


Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Бөрйән районы ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Рәмилә Салауатованың «Әйтер һүҙем бар» тип исемләнгән китабының исем туйы үтте\nҠырҡ йылға яҡын ғүмерен балалар уҡытыуға арнаған замандашыбыҙҙың был икенсе йыйынтығы.\nКүңеле ижадҡа тартылған биология уҡытыусыһының баҫмаһы халыҡ педагогикаһы менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнгән. Унда автор балалары, хеҙмәттәштәре тураһында, тормоштоң мәңгелек ҡиммәттәргә ҡағылышлы фәлсәфәүи уйланыуҙары бирелә. Бәхетленең байрамы бер көндә тигәндәй, Рәмилә Салауатоваға Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһынан һәм Бөрйән районының мәғариф өлкәһендә күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн бер юлы ике миҙал тапшырылды.Әйткәндәй, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Рәмилә Салауатова 1989 йылда республикала тәүгеләрҙән булып «Экологик һуҡмаҡ» конференцияһын ойоштора. Яңы йыйынтыҡта ла тыуған төбәк тәбиғәтенә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү темаһы киң яҡтыртылған. Килгән ҡунаҡтар киләсәктә Рәмилә Фәхретдин ҡыҙын Бөрйән районы энциклопедияһын яҙыуҙы һорап мөрәжәғәт итте. Әле ул «Бөрйәнемдең данлы ҡыҙҙары» китабы өҫтөндә эш башлаған.


Юмор » Страница 2 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Страница 2\nБай ҡатын эҙләйем\nӘҙәбиәт / Юмор // 16-08-2018, 07:00\nЯратҡан ҡатыным менән килешеп, татыу йәшәй алманыҡ. Өс бүлмәле фатирымдан мине ҡыуып сығарҙы. Әле ул йәш кенә ир менән тормош көтә.\nҠулыма алып гәзит уҡып ултыра инем, бер белдереү күҙемә\tсалынды. Мәҙәниәт йортонда өсөнсө быуын – пенсионерҙар өсөн бейеү түңәрәге асыла икән. Бик тә шәп! Урамда танышыу беҙҙең йәштә нисектер хупланмай. Былай, бәлки, үҙемә иш табып алырмын. Өйләнһәм, донъя көтөүе еңелерәк тә, күңеллерәк тә булыр.\nҮҙемсә, шундай аҡыллы уйҙар менән кәрәкле урынға йүнәлдем.\nКүңелде күтәреп, музыка уйнай, ҡатын-ҡыҙ быуа быуырлыҡ, ә ир-ат бармаҡ менән генә һанарлыҡ....\nӘҙәбиәт / Юмор // 6-08-2018, 05:30\n– Бер хәбәрҙе тиҙ арала таратырға ине. Ниндәй ысулды тәҡдим итәһең?\n– Һе, уның өс юлы бар инде: телеграмма, телефон һәм ҡатын-ҡыҙ....\nҮәт, ҡыҙыҡ! (27.07.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 30-07-2018, 10:21\nТеш табибы – пациентҡа:\n– Тешегеҙҙе дауалап бөттөм. Ике сәғәт тирәһе ашамай тороғоҙ!\n– Ике сәғәт ти... Һеҙҙәге хаҡтар менән ярты йыл ашамай йөрөйәсәкмен әле.\nӘҙәбиәт / Юмор // 27-07-2018, 20:32\nИке кеше лифттан менгәндә ул туҡтап ҡала. Үҙҙәрен сығарғандарын көткәндә һөйләшеп китәләр.\n– Күҙ алдығыҙға килтерәһегеҙме, – ти береһе. – Һалым полицияһы хеҙмәткәрҙәре бөтөнләй оятһыҙланды. Өсөнсө көн сит илгә сығарманылар. Кисә бөтә карталарымды япҡандар. Әммә мине белмәйҙәр әле! Түләрмен мин уларға! Шунда кабиналағы динамиктан тауыш ишетелә:\n– Лифттан сыҡҡың килһә, түләрһең......\nҮәт, ҡыҙыҡ! (13.07.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 17-07-2018, 06:00\nБер ҡатын полицияға килеп, иренең инде дүрт көн өйгә ҡайтмауын әйтә.\n– Ә ирегеҙҙең ниндәй дә булһа үҙенсәлекле билдәләре бар инеме һуң? – тип һорайҙар унан.\n– Әлегә ҡәҙәр юҡ ине, – ти ҡатын, – тик өйгә ҡайтһын әле, ундай билдәләре буласаҡ!\nҮәт, ҡыҙыҡ! (06.07.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 9-07-2018, 15:51\nМалай әсәһенән һорай:\n– Әсәй, мин сәғәт нисәлә тыуҙым?\n– Иртәнге алтынсы яртыла.\n– Эй, бигерәк иртә булған икән. Сәй эсергә лә өлгөрмәгәнһеңдер инде....\nӘҙәбиәт / Юмор // 5-07-2018, 09:51\nҺикереп төштөм баҡсаға,\nӨс бисәгә тура килдем,\nБашты ҡайҙа ташларға!?\nКүңелдәрен күрәйем тип,\nМин бейергә тотондом.\nХәйләм булды бер мәрәкә,\nҮәт, ҡыҙыҡ! (29.06.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 2-07-2018, 06:00\n– Ҡыҙым, ул егетеңә кейәүгә сығып ҡуйма инде!\n– Әсәй, мин бит оҙаҡҡа түгел...\nҮәт, ҡыҙыҡ! (22.06.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 26-06-2018, 06:00\n– Һинең менән танышҡандан алып йүнләп ашай ҙа, эсә лә, тарта ла алмайым, – тип зарлана ир һөйәркәһенә.\n– Шул тиклем ныҡ ғашиҡ булдыңмы ни, ҡәҙерлем?\n– Ғашиҡ тип ни… Һинең талаптарыңды үтәгәндән һуң йәшәргә лә аҡсам ҡалмай башланы......


Төбәктә үҙенең туйына ашыҡҡан ҡыҙҙың үлеменә сәбәпсе водителгә хөкөм ҡарары сығарылған // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nТөбәктә үҙенең туйына ашыҡҡан ҡыҙҙың үлеменә сәбәпсе водителгә хөкөм ҡарары сығарылған\n16:50, 17 января 2018 Хәл-ваҡиғалар\nТөбәктә үҙенең туйына ашыҡҡан ҡыҙҙың үлеменә сәбәпсе водителгә хөкөм ҡарары сығарылған Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2018 йыл, 17 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nТуймазыла суд ауыр эҙемтәләргә килтергән юл-транспорт ваҡиғаһына сәбәпсе водителгә хөкөм ҡарары сығарған. 2017 йылдың авгусында Төмән өлкәһендә йәшәгән 30 йәшлек ир Бишҡурай — Бишенде юлы буйлап китеп барған. Үҙенең «Ниссан Цефиро» автомобилендә уҙырға теләгәндә ҡаршы һыҙатта ул 21 йәшлек ҡыҙ идара иткән ВАЗ-21150 менән бәрелешкән. Асыҡланыуынса, ҡыҙ үҙенең туйына юл тотҡан булған.\n«Лада» водителе ваҡиға урынында йән биргән. Ике машинаның 29 һәм 26 йәшлек пассажирҙары ауыр йәрәхәтләнгән.\nСуд водителде ике йыл да 10 айға дөйөм режимлы колонияға ебәрергә ҡарар итте. Шулай уҡ ул һәләк булған ҡыҙҙың ғаиләһенә 1 миллион һәм зыян күргән ВАЗ-21150 пассажирына 500 мең һум күләмендә компенсация түләргә тейеш.\nТеги: юл-транспорт фажиғәһе


Хаҡмы, сифатмы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Хаҡмы, сифатмы?\nХаҡмы, сифатмы? 14.08.2018 // Иҡтисад\nСиттән аҙыҡ-түлек индереүҙе сикләүҙең һөҙөмтәһе бөгөн үҙебеҙҙә ҡайһы бер продукцияларҙың күбәйеүендә яҡшы күренә. Мәҫәлән, ҡош, сусҡа ите етештереү йәһәтенән һуңғы йылдарҙа шаҡтай алға киттек. Ә бына һыйыр ите, һөт әлегә тейешле күләмдә эшкәртелмәй. Шул уҡ ваҡытта магазин кәштәләре аҡтан әҙерләнгән ризыҡтарҙан һығылып тора. Уларҙың күпселегенә пальма майы ҡушылыуы сер түгел.\nБелгестәр Рәсәйгә ташылған был майҙың күләме йыл һайын артыуын белдерә. Тап ошо юл менән заман йүнселдәре аҡса эшләй ҙә инде. “Росстат” мәғлүмәттәре буйынса, быйыл ғинуар-февраль айҙарында ғына, былтырғы шул осор менән сағыштырғанда, Рәсәйгә пальма майы килтереү 36,7 процентҡа артҡан. Тап шуға ла илдең Ауыл хужалығы министрлығы был продукцияны индереүгә беҙҙә генә түгел, ә барлыҡ ЕАЭС илдәрендә квота булдырыу кәрәклеген белдерә. Ошо юл аша сауҙа тармағында ялған аҙыҡ күләмен кәметеү мөмкинлеге бар тигән ҡарашта улар.\nБелгестәр әйтеүенсә, осһоҙ үҫемлек майы ризыҡтың үҙҡиммәтен төшөрә. Икенсенән, бәғзе берәүҙәр, организмға зарары юҡ, тиһә лә, уның төрлө сорттары бар. Бәғзеләре холестеринды арттыра, ҡан ҡуйырыуға сәбәпсе була. Оҙаҡ боҙолмай һаҡланыуы менән отошло пальма майының айырыуса сыр, туңдырма, кондитер аҙыҡтарына күпләп ҡушылыуы, араларына хатта техник сорттарҙың эләгеүе табиптарҙы хафаға һала. Ҡайһы бер предприятиеларҙың уларҙы ҡаймағы айыртып алынған һөткә өҫтәүе лә сер түгел.\nАуыл хужалығы министрлығында үҫемлек майы ҡушып әҙерләнгән ризыҡтарҙың исемен үҙгәртеү хаҡында һүҙ күптән бара. “Ҡаймаҡлы”, “Эремсекле” тигән атамаларҙан баш тартырға уйлайбыҙ. Һөттән эшләнһә лә, уларға ят ҡушылма өҫтәлә. Шул уҡ ваҡытта таҙа, тәбиғи эремсек тә башҡалар менән бер үк исем йөрөтә. Был дөрөҫ түгел. Ҡулланыусылар уларҙы айырһын өсөн ҡаптарҙағы ярлыҡ үҙгәртелергә тейеш”, – тип күптән саң ҡаға белгестәр.\nҺәм, ниһайәт, был йүнәлештә боҙ ҡуҙғалды: күптән түгел һөт продукцияһын төрөүгә яңы талаптар ғәмәлгә инде. “Һөт һәм һөт аҙыҡтары хәүефһеҙлеге тураһында” техник регламенттағы үҙгәрештәр 15 июлдән эшләй башланы. Унда төп яңылыҡ – етештереүселәргә хәҙер “һөтлө” фирма тамғаһын ҡулланырға ярамай. Ә үҫемлек майы ҡушылған эремсекте эремсекле аҙыҡ, сырҙы сыр тип атау тыйыла. Бындай ярым тәбиғи продукция етештергәндәр тауар билдәләрендә, ярлыҡтарҙа һөт һүҙен телгә ала алмаясаҡ.\nЯңы ҡағиҙә буйынса, аҙыҡта үҫемлек майы булыу-булмауын шунда уҡ аңларға мөмкин. Мәҫәлән, тышлыҡҡа “Сыр технологияһы буйынса етештерелгән, һөт майы ҡушылған һәм составында һөт булған продукт” тип яҙылырға тейеш. Ҡаймаҡҡа, эремсеккә лә шундай уҡ билдә ҡуйыласаҡ. Эйе, яҙыу оҙон, әммә тәбиғи һәм ялған аҙыҡты бутау мөмкин булмаясаҡ.\nБыл йәһәттән “Роскачество”ның етәксеһе урынбаҫары Елена Саратиева: “Беҙ үҫемлек майы ҡушылған продукцияның хәүефһеҙлеге хаҡында һүҙ алып бармайбыҙ, – тине. – Сит илдәрҙә лә бындай ризыҡты ҡулланыу күләме үҫә. Әммә беҙгә ҡулланыусыға аҙыҡ составы тураһында тулы һәм дөрөҫ мәғлүмәт биреү мөһим. Әгәр элек тауарға “үҫемлек майы – аҡ май” тип ҡуйылһа, хәҙер бындай ике яҡлы яҙыу булмаясаҡ. Ялғанлыҡҡа, халыҡтың башын бутауға юл ябыла”.\nТимәк, хәҙер етештереүселәргә башҡа төрлөрәк эш итергә тура килә. Уларға ҡаптарҙы үҙгәртеү, тауарҙы яңы исем менән теркәү өсөн 180 көн ваҡыт бирелә. Йәғни яңы әҙерләнгән аҙыҡтар элекке ярлыҡта 2019 йылдың ғинуар уртаһына тиклем магазин кәштәләрендә үҙ урынын биләй ала. Белгестәр оҙаҡ һаҡлана торған продукттар һатып бөтөлгәс, киләһе йәйгә тулыһынса яңы ҡағиҙәгә күсеүҙе күҙаллай.\nАртабан хәл нисек булыр? “Руспродсоюз” ассоциацияһы директоры урынбаҫары Дмитрий Леонов был йәһәттән шулай тип белдерә: “Ҡушылдыҡ аҙыҡтарҙы һатыу күләме, бәлки, кәмер. Дөрөҫ, улар тәбиғи продукттарҙан арзаныраҡ буласаҡ. Әгәр халыҡ әүәлгесә продукцияны хаҡына ҡарап ала икән, ул саҡта үҫемлек майы ҡушылғандар әллә ни кәмемәҫ”.


Сығарылышты ғәҙәттән тыш хәлдән башлайбыҙ\nБер нисә минут элек Иглин районының Урман ауылында янғын сыҡты. Ут был юлы ла хәрби келәттә тоҡанды. Шунлыҡтан ҡалған боеприпастар һәм дары шартлай башлаған. Ауыл тулыһынса төтөн эсендә ҡалған. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса халыҡ өйҙәрен ташлап китә. Эвакуация иғлан ителгән. Оператив штаб төҙөлгән. Ваҡиға урынына беҙҙең ижади төркөм юлланды. Тулыраҡ мәғлүмәт яңылыҡтарҙың киләһе сығарылыштарында. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2011 йылдың 26 майында Урман ауылындағы хәрби часть биләмәһендә көслө янғын сыҡҡайны. Хәрби келәттәге шартлау һөҙөмтәһендә 800-ҙән ашыу йорт емерелде, меңәрләгән кеше торлаҡһыҙ һәм мөлкәтһеҙ тороп ҡалды.


Ҡатын - ҡыҙ булыуы үҙе бер сәнғәт тип әйтеү менән ризаһ ығыҙҙыр, моғайын. Әммә һәр бер ҡатын - ҡыҙ был сәнғәтте тулы һынса үҙләштерә алмайҙыр. Ә беҙ ир кеше тураһында һүҙ алып б арабыҙ.... Виктор Титовтың "Здравствуйте, я ваша тетя!" филь мындағы Александр Калягинды ҡына иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. Ни тикл ем иҫ киткес ҡатынға әүерелә алды ул!\n"Калягиндан да яҡшыраҡ итеп уйнау мөмкин түгел, - тип фек ер йөрөттөм мин Ҡала мәҙәниәт йортоноң уңайлы кәнәфиенә урын лашып. - Шулай булһа ла ҡыҙыҡ, Вячеслав Шляхтов был ҡатмарлы ролде нисегерәк башҡарыр икән" Ә артист шундай итеп был ро лгә инде, хатта спектакль тамамланғас та тамашасылар уны оҙа ҡ ҡына сәхнәнән төшөрмәне.\nРәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы Вячеслав Шляхтов тураһында бай актерлыҡ талантынан тыш аралашыу таланты ла бу лған актер булараҡ һөйләйҙәр. "Коллегалары һәм уҡыусылары ла уға ынтыла. Уның шаяртыуҙары һәм яҡшы кәйеф запасы бөтөрлөк түгел, энергияһы фонтандай бәрә, һәм ул барыһына ла ыңғай э моция өләшә".\nСценарий буйынса, Френкерт Баберлей йәки, ябай итеп әйткә ндә, Бабс иптәшенең йортона килә һәм уны ике ҡыҙға яңы Брази лиянан ҡайтҡан миллионер ҡатын Люция Д,Альвадорец тип танышт ыралар. Бына ошо ваҡыттан алып сәхнәлә аттаракциондар калейд оскобы башлана ла инде. Башта апаҡайҙы кәүҙәләндереүҙән ҡото о осҡан Бабс спектакль урталарына был ҡатын ролендә үҙенең ҡ абатланмаҫ булыуын аңлай.\nБабас роле менән Вячеслав Шляхтов үҙенең сәхнә тормошо ме нән йәшәү дәүерендә башҡаса айырылмаҫ, моғайын. Актерҙың һүҙ ҙәре буйынса "Апаҡай" постановкалы фильм төшөрөлгәнгә тиклем үк барлыҡҡа килгән.\n- Был спектаклдең ғүмере оҙон булды. Унда төрлө артистар, шул иҫәптән Лев Лещенко һәм Володя Винокур ҙа уйнаны, - тип һөйләй Шляхтов. - Мине оперетта театрына саҡырғас, башта Ча рли, һуңынан Джек ролен бирҙеләр. Яҙмыш ҡушыуы буйынса миңә спектаклде режиссерҙың үлеменән һуң тергеҙергә тура килде.\nЯратҡан ролем алдалыр әле, тип иҫәпләй актер. Әммә күңеле нә иң яҡын роле тип "Касатка" спектаклендәге кенәз ролен ата й.\nВячеслав Шляхтов үҙ манераһында уйнай. Уның башҡарыуындағ ы миллионер ҡатын беҙ экранда күргәндән бер ҙә кәм түгел: бы л ролдә ул ҡатын - ҡыҙҙың ҡыланыуын ирҙәр күҙлегенән сығып к әүҙәләндерә. Һәм һәр хәрәкәттә ҡатын - ҡыҙҡа ҡарата ихтирам ярылып ята.\nСпектакль тамамланғас, Шляхтов Өфө тамашасыларын үҙенең т руппаһы менән таныштырҙы: Рәсәйҙең халыҡ артисы Марк Тумано в ( лакей Брасет), РФ атҡаҙанған артисткаһы Наталья Зейналов а ( ысын мадам Люция Д, Альвадорец), Филипп Черкасов ( Френк и), Алексей Богданов ( Чарли) һәм башҡалар.\n- Мәскәүҙә әле яҙ. - тип мөрәжәғәт итте Шляхтов тамашасыл арға. - Бында килеп беҙ ниһайәт ысын ҡышты күрҙек, рәхмәт һе ҙгә! Һеҙ беҙҙең спектаклгә килдегеҙ һәм бында ысын Бразилия ҡояшы сыҡҡандай булды!"\nВячеслав Шляхтовты "театр кешеһе, уның бер атомы" тиҙәр. Артабан да шулай булһын!


"Йыл йыры - 2014" | yuldashfm.ru\n"Йыл йыры - 2014"\n- 20.11.14 -\nБашҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә Волга буйы федераль округының иң яҡшы радиоһы, Бөтә Рәсәй конкурстары еңеүсеһе – “Юлдаш” каналы булдырған “Йыл йыры” призын тапшырыу тантанаһы үтте.\nБишенсе йыл рәттән был премия Хит-парадта юғары баһа алған йырҙар һәм иң күп тауыш йыйған йырсыларға тапшырыла килә.\n“Юлдаш” радиоһында йыл дауамында барған хит-парадҡа йомғаҡ яһаған тамашаны “Ноу–хау” төркөмө – барабансы егеттәр башлап ебәрҙе. Ә йырсыларҙан сәхнәгә тәүгеләрҙән булып үҙешмәкәр башҡарыусыларҙың ”Юлдаш йыры - 2013” еңеүсеһе Рифат Шәрәфетдинов сыҡты. Кәүсәриә Нуруллина һүҙҙәренә Наил Шәймәрҙанов ижад иткән “Миләштәрем” йырын халыҡ ихлас ҡабул итте, дәррәү алҡыштарға күмде. Нәзирә Яппарова “Йыл йыры” тамашаһында үҙе яҙған “Һин генә” йырын башҡарҙы. “Вираж” бал бейеүҙәре ансамбле артистары башҡарған бейеү Нәзирәнең сығышына ҡабатланмаҫ биҙәк өҫтәне. Концертта илебеҙҙең баш ҡалаһы Мәскәү ҡунаҡтары ла ҡатнашты. Рэдик Ефремовтың моңло йыры, ижади пар - Луиза һәм Арсен Кәримовтар, Анна Сулимина менән Радик Юлъяҡшиндың дәртле дуэты йыр-моң һөйөүселәрҙе битараф ҡалдырманы.\nТамашала океан артынан да сәләм яңғыраны.\nАмерика Ҡушма Штаттарында - Нью-Йорк ҡалаһында йәшәүсе яҡташыбыҙ, танылған композитор Роберт Ғәзизов артистарға изге теләктәрен еткерҙе, “Юлдаш” радиоһына йыр сәнғәтен популяр итеүҙә һәм үҫтереүҙә уңыштар теләне. Ижадсының йырҙарын йәш йырсылар ҙа онотмай, быуындар бәйләнеше өҙөлмәй. Кисәлә композиторҙың йыры өр-яңы башҡарыуҙа тәҡдим ителде. Ибраһим Абдуллин шиғырына ул яҙған “Ағиҙелдә боҙ китә” йырын Илнур Ишембаев башҡарҙы. Һәм тамашасы һөйөүен яуланы.\nӘлфиә Юлсурина, Фәрүәз Урманшин, Рәүилә Мәсәлимова, Радик Вәлмөхәмәтов, Лилиә Ишемйәрова, Рәдиф Зарипов, Зилиә Бәхтиева, Айгиз Ханов, Гөлсөм Бикбулатова, Фәтих Ҡолһарин, Алина Дәүләтханова, Рәил Өмөтбаев, Лилиана Ирназарова, Фаил Йортбәков, Ғайсар Миңлеғолов, Фәнис Сирбаев, Гөлназ Ҡәҙербирҙина, Гөлсинә Мөхәмәҙиева, Вәкил Мурзин, Радмир Туйсин… Һәр кемдең сығышы үҙенсәлекле һәм сағыу булды. Тамашасы һәр артисты ихлас алҡышланы.\n"Йыл йыры" фестивалендә башҡарыусылар менән бер рәттән йыр сәнғәтенә хеҙмәт иткән ижадсылар ҙа билдәләнде.\n2014 йылда тиҫтәләрсә йырға йән өргән, илһамына белемен һәм тәжрибәһен өҫтәп ихлас эшләгән Ғәлинур Юламановҡа махсус бүләк тапшырылды. Уны “йылдың иң оҫта аранжировкалаусыһы” тип атаныҡ. Быйыл ғына бихисап йырға мәғәнәле, матур һүҙҙәр яҙған Гөлнур Ҡыуатоваға шулай уҡ “Йыл йыры” символы бирелде. Мәшһүр йырсы, Башҡортостандың халыҡ артисы Рамазан Йәнбәков йыр сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн фестивалдең махсус призы менән бүләкләнде.\nКонцерт барышында күңелле һәм иҫтә ҡалдырлыҡ мәлдәр күп булды.\nАлып барыусылар Марсель Байдәүләтов, Йәмил Ишмөхәмәтов һәм Филүс Ҡасимов тамашасылар араһында ҡыҙыҡлы уйындар үткәрҙе, бүләктәр отторҙо. Бағыусыларыбыҙ: “Сәләмәт ғаилә” медицина үҙәгенең сертификаттары, Нефтекама ҡалаһының “Хлебосольный” икмәк комбинатының күстәнәстәре, “Пегас” туристик компанияһының призы, “Крессида” күн һәм тире магазин селтәрҙәре салонының сертификаты уйында еңеү яулаусыларға бүләк ителде.\n“Йыл йыры” фестивалендә һеҙ һайлаған иң матур 30 йыр, һеҙ баһа биргән иң моңло 30 тауыш яңғыраны. Беҙҙең каналды тыңлауығыҙ һәм башҡарыусыларыбыҙҙы хуплап, ҡеүәтләп, уларҙың ижадына иғтибар бүлеүегеҙ өсөн рәхмәт, хөрмәтле юлдаштарыбыҙ.\nОҙаҡламай тамаша Башҡортостан юлдаш телевидениеһында ла күрһәтелер. Алхәбәрҙәрҙе күҙәтеп барығыҙ! Әлегә иһә сағыу һәм ҡабатланмаҫ мәлдәрҙе, тарихҡа инеп ҡалған минуттарҙы фоторәсемдәрҙә ҡарағыҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АҠЫЛЛЫҒА БЕР ҺҮҘ - МАЯ, АХМАҠҠА МЕҢ ҺҮҘ - ЗАЯ - 2020 - Мәҡәләләр\nБөгөн "коронавирус кире ҡайта" тигән һүҙбәйләнеште йыш ишетергә йә уҡырға тура килә. Ҡайтырға бит һуң ул әле бер ҡайҙа ла китмәгәйне, тик ниндәйҙер факторҙарға бәйле агрессияһы ғына йомшара төштө, ә хәҙер, күрәһең, вирус яңынан һөжүмгә әҙерләнә. Был күренеште табиптар менән белгестәр "икенсе тулҡын" тип тә атай. Уның көсәйеүен күптәр тарафынан киҫәтеү сараларын һанға һуҡмау, битлекһеҙ йөрөү, социаль дистанция нормаһын үтәмәү менән аңлатырға тырышыуҙар булһа ла, күрәһең, шуның менән бер рәттән төп сәбәп ошо осорға хас грипп һәм ОРВИ эпидемияһы башланыуында ла. Шуның өсөн ошо мәлдәрҙә табиптар халыҡты гриптан һәм пневмококктан прививкалар эшләтергә саҡыра. Был коронавирус йоҡтороу хәүефен кәметә, ти улар.\nШулай ҙа табиптар һәм медицинаның башҡа төр белгестәре бер ауыҙҙан һаман да битлек кейеп йөрөүҙе һәм хәүефһеҙ ара һаҡлауҙы киҫәтеүҙән туҡтамай. Үкенескә, күпселек халыҡ был йәһәттән бөтөнләй туғарылды: тегендә-бында, магазинда, йәмәғәт транспортында һис бер ҡурҡыуһыҙ (тик был батырлыҡ түгел шул), иркен һәм оятһыҙ рәүештә үҙҙәрен генә ҡайғыртып (имеш, шулай уңайлы!), битлекһеҙ йөрөүен дауам итә. Әйткәндәй, бындай күренеш айырыуса Өфөлә киң таралған, ә райондарҙа был йәһәттән тәртип ҡатыраҡ ҡуйылған, тип һөйләй килгән кешеләр. Мәскәүҙә лә, сит илдәрҙә лә битлекһеҙ йөрөүселәр хәҙер юҡ, тип әйтерлек. Дөрөҫ, ҡайҙалыр Австрияла, Германияла, хатта ки Америка менән Италияла, Грецияла, Бөйөк Британияла битлек кейеүгә ҡаршы протест саралары булып алды алыуын, әммә полиция улар менән оҙаҡ һөйләшеп тормай: һыуыҡ һыуға ҡойондороп, ҡайһыһын ҡулға алып, ҡайһыһына штраф сәпәп, ҡыҙыуҙарын бик тиҙ һыуындырып тора. Һәм был дөрөҫ тә. Дөйөм тәртипкә буйһонорға теләмәгән бындай әҙәмдәр тотош йәмәғәтселек фекерен белдермәй әле, улар ниндәйҙер бер төркөм йә ҡотҡоға бирелеүсән кешеләр, күрәһең. Ә бына шул уҡ Германияла табиптар, киреһенсә, битлектәр етешмәүгә ризаһыҙлыҡ белдерҙе һәм уны мотлаҡ кейеп йөрөргә саҡырып, митинг ойошторҙо.\nБашҡортостандағы хәлдәргә әйләнеп ҡайтҡанда, баш ҡалабыҙҙағы әлеге һаҡланыу сараларын үтәмәүселәрҙе иҫәпкә алмағанда, республика етәкселеге коронавирус темаһын көн тәртибенән төшөргәне юҡ. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров хәлде даими контролдә тотоп, "Здравчас" форматында был турала әленән-әле онлайн-кәңәшмә үткәреп тора һәм унда пандемия шарттарында республикала һаулыҡ һаҡлау учреждениелары эше анализлана. Яңыраҡ был йәһәттән ашығыс медицина ярҙамы хеҙмәтенең үҫеш перспективалары ҡаралһа, төбәктәге компьютер томографияһы үҙәктәре эшмәкәрлеге лә тикшерелде. Республикала эпидемиологик хәүефһеҙлек мәсьәләһенә туҡталып, Радий Хәбиров былай тине: "Күп кенә Европа илдәре тағы ла коронавирус тотҡонлоғо аҫтында. Беҙҙең күршеләрҙә лә йоғошло сир менән ауырыусылар һаны арта бара. Был беҙгә лә килеп етеүе бар. Бындай шарттарҙа көсөргәнешлекте бер аҙ йомшарта төшөүебеҙ күренде, быға юл ҡуйырға ярамай, әйҙәгеҙ, үҙебеҙҙе оҙайлы эшкә әҙерләйек: көҙгө-ҡышҡы осор ябай булмаясаҡ". Шуны иҫтә тотоп, Өфөлә COVID-19 пациенттары өсөн дауаханаларҙа 200 өҫтәмә урын булдырылды. Республика Башлығы грипҡа ҡаршы вакцинациялауҙы дауам итергә ҡушты. Һаулыҡ һаҡлау министры М. Забелин әйтеүенсә, гриптан вакцина эшләткәндәр һанын 2 млн кешегә еткереү ҡарала. РФ Президенты Владимир Путин яңыраҡ көсәйә барыусы пандемия шарттарында Рәсәй халҡына үҙҙәре һәм яҡындары хәүефһеҙлеге өсөн яуаплылыҡ тойорға ҡушып саҡырҙы. Иркенләп китергә, һиҙгерлекте юғалтырға һис тә ярамай. Эпидемия менән көрәш бөтмәгән әле, ул дауам итә, тип белдерҙе ул РФ Дәүләт советы президиумының киңәйтелгән ултырышында. Күренеүенсә, зәһәрле сир мөмкин тиклем беҙҙе урап үтһен, йәки уны еңелерәк кисереү өсөн етәкселек барыһын да эшләргә тырыша, тик халыҡ аңына аңлатыу саралары ғына барып етмәй. Бәлки, был йәһәттән әҙәп һаҡлап тороу кәрәкмәйҙер - һүҙ бит йәшәү менән үлем тураһында бара. Ана бит, сит илдәрҙә генә түгел, Мәскәүҙә һәм башҡа төбәктәрҙә лә бер ҙә тәртипһеҙ кешенең хәтерен һаҡлап тормайҙар һәм был әлеге шарттарҙа кәрәкмәй ҙә. Бары тик тәртип, талап ителгәнде үтәү, үтәмәгәндәргә ҡарата ҡәтғи саралар күреү кәрәк. Әҙәпте аңламаған кешеләргә әҙәп телендә аңлатып булмай ул. Үҙен генә түгел, эргә-тирәһендәгеләрҙе лә бына шулай күрәләтә хәүефкә дусар итеүҙе, үлемесле сирҙе танырға теләмәүҙе ахмаҡлыҡ тимәй, башҡа ни әйтәһең? Ҡатыраҡ саралар ғына аңдарына килтерер, бәлки, ундайҙарҙы.\nЯҙылған: 02.10.20 | Ҡаралған: 444


Хәбәрҙәр: Кеше беҙҙең менән ни ҡәҙәр гүзәл һөйләшә…\nКеше беҙҙең менән ни ҡәҙәр гүзәл һөйләшә…\nКешенең барлыҡҡа килеүе\nБыл донъяға килгәнгә ҡәҙәр мин ҡайҙа булдым, ни өсөн тыуҙым, аҙаҡ ҡайҙа юл тотасаҡмын, тип уйланғаның булғандыр, моғайын. Тәүге кеше ерҙә нисек барлыҡҡа килгән? Һәр заманда ла кешеләр ошо һорауҙы үҙҙәренә ҡабат-ҡабат бирә. Ул мәсьәләгә ҡағылышлы бик күп ҡараштар йәшәй, әммә шуларҙың ҡайһыһы дөрөҫ һуң? Әйҙәгеҙ, быуаттар буйы кешелекте ҡыҙыҡһындырған был һорауға яуапты бергәләп эҙләйек.\nҺеҙҙең биология дәреслеге кешенең килеп сығышына фәнни яуапты Ч.Дарвиндың эволюция теорияһына таянып бирә. Уның буйынса, кеше, бөтә тере йән эйәләре һымаҡ, үҙҙәренән-үҙҙәре, бер күҙәнәктән, тәбиғи һайланыш һәм осраҡлы үҙгәреш арҡаһында барлыҡҡа килгән:\n«Һөтимәрҙәр һөйрәлеүселәрҙән барлыҡҡа килгән. 35 млн. йыл элек боронғо һөтимәрҙәрҙең примитив төркөмөнән артабан приматтар биреүсе хайуандар төркөмө айырылып сыға. Уларҙан парапитектар (боронғо маймылдар) һәм шулай уҡ 8 млн. йыл элек үлеп бөткән дриопитектар (ағас маймылдары) барлыҡҡа килә... Асыҡ яландарҙа йәшәүселәр, тирә-яҡты байҡау өсөн, ике аяғына баҫырға мәжбүр була… Тора-бара, улар, ҡул менән йөрөүҙән баш тартып, ике аяҡҡа баҫа, ҡулдарын бушата... Дриопитектар, моғайын, кешеләрҙең башланғысы булған австралопитектарға ғүмер биргәндер. Улар 5 млн. йыл элек йәшәгән һәм хеҙмәт ҡоралдары рәүешендә таштар, таяҡтар, һөйәктәр ҡулланған, был уларҙың аҡыл кимәлен үҫтереп, уйларға, һөйләргә һәләтле кеше барлыҡҡа килеүгә сәбәпсе булған. Яйлап тәүтормош кешеһенең мейеһе һәм оҫталыҡтары үҫешкән. Таш ҡоралдарынан ул тимер быуатына күскән һәм яҙыу, архитектура, фәндәр, сәнғәт барлыҡҡа килгән Месопотамия һәм Мысыр кеүек бөйөк цивилизацияларға нигеҙ һалған.»\nДонъяға материаль күҙлектән сығып баҡҡан, Раббыбыҙҙың барлығын танымаған эволюционистар ғаләмдең һәм кешенең барлыҡҡа килеүен осраҡлы хәлдәргә ҡайтарып ҡалдыра, тик был һорауға икенсе төрлө яуап та бар. Уны беҙ Изге Ҡөрьәндә таба алабыҙ. Раббыбыҙ кешенең барлыҡҡа килеү серен асып һала:\n«Әй, кешеләр! Һеҙҙе бер йәндән яралтҡан һәм уға ҡатынды бар иткән, уларҙың икеһенән ир енесен һәм ҡатын енесен үрсеткән Раббы ҡаршыһында (гонаһ ҡылыуҙан) ҡурҡығыҙ…» (Нисә (Ҡатындар), 1).\nГенетика закондарынан шул билдәле: ата-әсәләрҙең үҙ ғүмерҙәре эсендә ирешкән сифаттары һәм күнекмәләре киләһе быуындарға күсмәй. Шуға күрә ниндәйҙер маймылдың ике аяҡта тора алыуы киләһе быуын маймылдарҙың һөлдәһе үҙгәреүгә сәбәп була алмай. Кеше һәм маймылдың төрлөсә хәрәкәт итеүе һөлдәләре төҙөлөшөнөң төрлөлөгө менән аңлатыла. Австралопитектарҙың маймылдарға хас булған һөлдәһе, килеш-килбәте ике аяҡта йөрөүгә насар ҡулайлашҡан, уларҙы кешеләрҙең ата-бабаларына индерергә бер ниндәй ҙә нигеҙ юҡ.\nДәреслегегеҙҙә әйтелеүенсә, нәҫел мәғлүмәтенең күсәгилешлеге хромосомаларға бәйләнгән. Һәр йән эйәһе билдәле нисбәттәге хромосомаға эйә. Маймылдарҙа ул 48, ә кешелә – 46, йәғни, кеше һәм маймыл тере организмдарҙың төрлө төрөнә ҡарай һәм генетика, анатомия, физиология һәм башҡа кимәлдәрҙә улар араһында оло айырма бар. Эволюция теорияһы буйынса, кешенең маймылдан килеп сығышы хромосомаларҙың кинәт үҙгәреүенә, мутацияһына - «артыҡ» ике хромосоманың юҡҡа сығыуына бәйле булырға тейеш. Юғары тере организмдарҙа хромосомалар нисбәтендә тайпылыштар булғандарҙың нәҫеле ҡорой, улар йәшләй һәләк була. Һис шикһеҙ, был шуны иҫбатлай: баштан уҡ кеше кеше булған, ә маймыл - маймыл!\nИзге Ҡөрьәнгә мөрәжәғәт итеп, тәүге кешенең барлыҡҡа килеү тарихын Аллаһу Сүбхәнәһү үә Тәғәләнең Үҙенән белешәйек! Ерҙе һәм ете ҡат Күкте бар ҡылып, Раббыбыҙ, Ерҙе йәмләр өсөн, кешене барлыҡҡа килтерергә теләгән. Уның әмере буйынса, фәрештә төрлө урындарҙан тупаҫ һәм йомшаҡ, ҡара һәм аҡ балсыҡтарҙы алып килгән һәм уны тоҙло һәм сөсө һыуҙар менән баҫҡан. Шул рәүешле Хаҡ Тәғәләбеҙ был материалға төрлө халыҡ, раса, милләт, характерҙарға хас сифаттарҙы һалған. Әҙер балсыҡтан Аллаһ тәүге кешене – Әҙәмде (ғәләйһис-сәләм) барлыҡҡа килтергән.\nРаббыбыҙ Әҙәм (ғәләйһис-сәләм) тәнен гүзәл ҡиәфәттә бар ҡылған, камил ағзалар булдырған. Йәннәт ҡапҡалары алдына тәүге кешенең әлегә йәнһеҙ тәне (60 терһәк оҙонлоғонда- 30 метр) һалып ҡуйылған.\n«Шулай итеп, Аллаһ фәрештәләргә әйтте: «Мин зыңғылдап торған (саф) балсыҡтан, уға рәүеш биреп, бер кеше яралтасаҡмын. Уға рәүеш бирелгәс, йән өрөлгәс, һеҙ уға сәждә итерһегеҙ.» (Хижр, 28-29).\nРаббыбыҙ, кешегә йән өрөп һәм Үҙенең камил ижад емеше булған кеше алдында сәждә ҡылырға әмер биреп, уны бөтә барлыҡтан өҫтөн ҡылған. Аллаһтан өрөлгән йән гонаһтарҙан азат. Йәнебеҙ генә рухиәтебеҙгә яҡшыны ямандан, дөрөҫлөктө ялғандан айырырға ярҙам итә ала.\nХаҡ Тәғәләбеҙ Әҙәмде (ғәләйһис-сәләм) Йәннәткә индерә. Әҙәм (ғәләйһис-сәләм) ете Күк буйлап сәйәхәт итә, Аллаһ яралтҡан бөтә барлыҡты күрә, бөтә нәмәләрҙең, төшөнсәләрҙең атамаларын өйрәнә. Барлыҡҡа килгәндә үк кешегә аҡыл һәм абстракт фекерләү ҡеүәһе бирелә. Инстинктҡа таянып эш иткән хайуандарҙан айырмалы рәүештә кеше интеллектының бик юғары булыуы хаҡында һөйләй был. Хаҡ Тәғәләбеҙ кешегә, Раббыһы хаҡындағы ғилемде эҙләһен, яҡшыны ямандан айыра алһын һәм һайлаған юлы өсөн яуап тота алһын өсөн, уйланыу һәм рухи эҙләнеүҙәр һәләтен һалған:\n«...һәр әҙәми затҡа һәм уны (Ер йөҙөндә йәшәрлек итеп) яралтҡан, уға һәм яҡшылыҡ, һәм яманлыҡ ҡылырға ирекле иткәндең исеме менән әйтәм: йәнен пак тотҡан кеше моратына (Сәғәҙәткә) ирешәсәк. Выжданын кер ҡаплаған кеше, әлбиттә, хәтәр зыян күрәсәк.» (Шәмс (Ҡояш), 7-10)\nҠөрьәндә асыҡтан-асыҡ әйтелә: әҙәмдең барса ғәҙәттән тыш һәләттәре – Раббыбыҙ бүләге, уларҙың эволюция барышында хайуандарҙан алыныуы мөмкин булмаған хәл.\nӘҙәмдең өҫтәге һул ҡабырғаһынан Аллаһ уға ҡатынын – Һауаны бар ҡыла. Тәүге кешеләр Йәннәттә көн күрә, әммә иблистең хөсөтлөгө арҡаһында, Ергә һөрөлә. Гонаһтары өсөн тәүбә ҡылғас, улар, Раббыбыҙ әмерҙәренә буйһоноп, һәйбәт итеп йәшәй башлай, кешелектең тәү ата-әсәһе булып китә. Яйлап ерҙә кешеләр күбәйә башлай.\nАнатомия дәреслектәренән ауырға ҡалыу һәм баланың әсә ҡарынындағы үҫеше тураһында беләһегеҙ. Ә хәҙер Изге Ҡөрьәнгә мөрәжәғәт итәйек.\nҠөрьәндә бәйән ителгән кешеләрҙең нисек ишәйеүе, үрсеүе хаҡындағы мәғлүмәттәр хәҙерге медицина өлкәһендәге ғилемдәргә тулыһынса тап килеүе менән хайран итә. Кешенең үҫеше ир-аттың енси күҙәнәктәре – сперматозоидтар һалынған «тамсынан» әсә ҡарынында башлана. Ата-әсәнең генетик коды һалынған сперматозоид һәм инә күҙәнәк берләшкәс, бер күҙәнәкле яралғы – зигота барлыҡҡа килә. 3-4 көн дауамында ул бүленә. 6-7 көндән яралғы, әсә ҡанынан туҡлыҡлы матдәләрҙе алыу өсөн, балаятҡыға үтеп инеп йәбешә. Ҡөрьәндә был осор «ғәләк» (ойошҡан ҡан), һүҙмә-һүҙ «нимәгәлер йәбешкән нәмә» тип атала. 28 көн тигәндә, яралғы тешләнгән ит киҫәгенә оҡшап ҡала. Ғәжәп, Ҡөрьәндә тап ошо стадия «мутға» – тешләнгән ит, тип телгә алына...\n«Унан һуң шул шәһүәт тамсыһын ойошҡан ҡан (яралғы) хәленә килтерҙек; ҡанды епсел-епсел иттек; уны һөйәккә (һөлдәгә) әүерелдерҙек, шул һөйәктәрҙе ит менән ҡаплаттыҡ. Һуңынан уны башҡа рәүешкә (кеше һүрәтенә) килтереп хасил иттек (йән өрҙөк). Ижад (барлыҡҡа килтереү) менән шөғөлләнеүселәрҙең иң бөйөгө, иң данлыһы – Аллаһ Тәғәләлер!» (Мөьминүн (Мөьминдәр), 14)\nБер ай ахырында буйы 6,5 мм ғына булған кескәй генә яралғының тәнендә йөрәк, бөйөр кеүек төп ағзалар, ҡан һәм лимфа тамырҙары, ҡан барлыҡҡа килә. 5-8 аҙна тигәндә, аяҡ-ҡулдар, 6-сы аҙнала ҡолаҡтар, күҙҙәр пәйҙә була. 7-се аҙнала ҡул һәм аяҡ бармаҡтары формалаша. 8-се аҙнала ағзалар тулыһынса урынлашып бөтә.\nКеше яралғыһының һәр күҙәнәге Хаҡ Тәғәләбеҙ һалған программаны үтәү өсөн тәғәйенләнгән. Тәүҙә кеҫәл һымаҡ булған яралғы кеше ҡиәфәтен ала. Үҫештең 3-сө айында ул яралғы, бала тип атала башлай. Әсә ҡарынында яйлап уның ағзалары үҫешә, камилллаша. 10-сы айҙа бала тыуа. Был бәйән – ғүмереңдең яралыу тарихы. Ә хәҙер әйт инде, кем һин, ҡайҙа юл башың? Бер-бер артлы килгән осраҡлы хәлдәр продуктымы һин, әллә үҙ асылын төшөнөр өсөн аҡыл бирелгән, камил организм менән бүләкләнгән ижад емешеме?


Сува — Башҡорт Википедияһы\nСува (ингл. Suva) — Фиджиның баш ҡалаһы. Үҙәк округтың административ үҙәге. 180 меңгә яҡын халҡы менән баш ҡала агломерацияһын булдыра.\nSuvienne һәм Suvien\nФиджи, Вити-Леву[d] һәм Доминион Фиджи[d]\n88 271 кеше (2009)\n2 048 000 000 квадрат метр\nCategory:Views of Suva[d]\nСува — Фиджиның сәйәси һәм иҡтисади үҙәге, Австралия һәм Яңы Зеландия сиктәрендә Океанияның көньяҡ өлөшөнөң иң ҙур ҡалаһы. Илдең төп диңгеҙ порты .\nСува ҡалаһы ҙур булмаған ярымутрауҙа Вита-Леву утрауының көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Борон ҡаланың байтаҡ өлөшөн һаҙлыҡтар биләгән.\nЙыл әйләнәһенә һәм көнөнә ҙур булмаған тирбәлештәр менән Сува климаты экваториаль.\n1868 йылда хәҙерге Сува ҡалаһының биләмә өлөшө фиджи башлығы Серу Эпениса Какобау тарафынан бурыс иҫәбенә австралия компанияһына бирелә, компания был ерҙәрҙә мамыҡ плантацияһы ойошторорға ниәтләй. Әммә мамыҡ үҫтереү ынтылышы уңышһыҙлыҡҡа осрай, сөнки мамыҡ үрсетеү өсөн климат яраҡлы булмай. 1877 йылда Британия империяһы Фиджи утрауҙарын үҙенә ҡушҡандан һуң, Фиджиның баш ҡалаһын Сува ҡалаһына күсерергә ҡарар ителә. Элек утрауҙарҙың төп колониаль ултырағы булып Овалау утрауындағы Левука ҡалаһы була. Колонияның администрацияһы тулыһынса Левуканан Суваға 1882 йылда күсерелә.\n1910 йылда ултыраҡ муниципалитет статусын ала. Башта Сува майҙаны 2,6 км² ашмай, әммә 1952 йылда уға Муаникау һәм Самабула ҡушыла. Һөҙөмтәлә территория 13 км² тиклем киңәйә. Һуңынан ултыраҡтың биләмәһе бер нисә тапҡыр ҙурая. 1952 йылдың октябрь айында Сува Фиджи территорияһында беренсе булып ҡала итеп иғлан ителә.\n2003 йылда ҡала Сува тарихында өсөнсө Көньяҡ Тымыҡ океан уйындарын ҡабул итә.\n2007 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ҡала халҡы һаны 85 691 кеше тәшкил итә. Агломерацияның халыҡ һаны (йәки Ҙур Суваның) 167 975 кеше тәшкил итә.\nСува — күп милләтле ҡала. Аҫаба халыҡтың күпселек өлөшөн Фиджиның ике төп этник төркөмө — фиджи һәм фиджи-һиндтар тәшкил итә, әммә Сувала шулай уҡ азиаттар, шул иҫәптән, ҡытайҙар йәшәй.\nИң таралған телдәр булып инглиз теле, шулай уҡ урындағы халыҡ фиджи, хинди телендә һөйләшә.\nСува муниципаль статусҡа эйә. Ҡаланы лорд-мэр етәкләй. 20 депутаттан торған ҡала советы эшләй.\nСува административ һәм порт ҡалаһы, пляждар юҡ. Ҡалала хөкүмәт биналары, фиджи медицина мәктәбе һәм Көньяҡ Тымыҡ океан университеты кампустарының береһе урынлашҡан. (ингл. University of the South Pacific) (элекке Яңы Зеландияның хәрби база территорияһын биләй).\nҠалала аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиелары, төҙөлөш материалдары етештереү буйынса предприятиелар эшләй. Тирә яғында һабын етештерәләр, шәкәр заводтары, копра етештереү буйынса заводтар бар. Кокос майы, банан плантацияларында банан йыйыла. Алтын сығарыуҙы айырым билдәләргә мөмкин (географик урыны билдәһеҙ). Туризм үҫешкән.\n20 маршрут автобусы\nБаш ҡаланан алыҫ түгел Халыҡ-ара Наусори аэропорты урынлашҡан, унан эске авиаосоштар һәм Тувалу территорияһына осоштар башҡарыла. Халыҡ-ара авиарейстарҙы Нанди аэропорты хеҙмәтләндерә. Сувала автобустар һәм таксиларҙан торған һәм баш ҡала районын, шулай уҡ Насину, Наусори һәм Лами ҡалаларын хеҙмәтләндергән йәмәғәт транспорты системаһы бар. Суваны Вити-Леву утрауындағы башҡа ҡалалар менән берләштергән автобустар йөрөй. Суваға илткән юлдар королдәр, король ҡатындар һәм кенәздәр маршруты буйынса ята. Һуңғы юл Наусорилағы күпер эргәһендә Ревала тамамлана. 2012 йылдың ғинуарында «JRK and Associates» фирмаһы «Hatch Mott McDonald» канада компанияһы менән хеҙмәттәшлектә транспорт тығындары проблемаларын еңеләйтеү маҡсатында Сува - Наусори монорельс тимер юлы төҙөлөшөнөң техник-иҡтисади нигеҙләүен үткәрә . Монорельс төҙөү системаһын башлау 2013 йылдың беренсе кварталында күҙаллана.\nФиджиның тышҡы утрауҙарында, шулай уҡ Вануа-Левула Принцесса Уорфтан паром бәйләнеше булдырылған. Сува Kings Wharf портына халыҡ-ара караптар һәм сәйәхәт лайнерҙары инә.\n1950 йылдарҙа ҡала күренеше\nСувала Фиджиның иң бейек бинаһы — Резерв банк бинаһы урынлашҡан. Иҫтәлекле урындарҙың береһе булып 1909 йылда төҙөлгән ҡала китапханаһы тора.\nСувала 1882 йылда төҙөлгән һәм 1928 йылда яңынан төҙөлгән Фиджи президентының рәсми резиденцияһы урынлашҡан. Шулай уҡ ҡалала Фиджи музейы эшләй, унда Тымыҡ океан утрауҙарынан археологик һәм этнографик экспонаттарҙың бай коллекциялары бар (1904 йылда нигеҙ һалына).\nПарктар күп (бөтәһе 78).\n↑ Словарь географических названий зарубежных стран — 3-е изд. перераб. и доп. — М.: Недра, 1986. — Б. 349. — 459 б.\nОфициальный сайт города (инг.)(инг.)\nМузей Сувы (инг.)(инг.)\nФиджийская школа медицины (инг.)(инг.)\nЮжнотихоокеанский университет (инг.)(инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сува&oldid=998092 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 26 декабрь 2020 в 22:43\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:43 26 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


Әкиәт "Ҡамыр батыр" | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Әкиәттәр һәм йәнһүрәттәр > Әкиәт «Ҡамыр батыр»\n« Әкиәт «Алтын сабаҡ»\nӘкиәт «Ғәйнизар менән Етемйәр» »\nӘкиәт «Ҡамыр батыр»\nБорон-борон заманда йәшәгән, ти, бер бабай менән бер әбей. Бабай балыҡ аулаған, шуның менән көн күргәндәр, ти. Барын барға иҫәпләп, юғын юҡҡа иҫәпләп йәшәй биргәндәр, һис нәмәгә зарланмағандар, ти,былар. Тик балалары булмау ғына уларҙың эҫтәрен бошороп торған да торған, ти. Йонсоу бер көндө бабай үҙенең ғәҙәтенсә диңгеҙгә балыҡҡа барған. Диңгеҙгә ауын һалып, тартып алған икән — сәйер бер балыҡ эләгеп килеп сыҡҡан. Был балыҡтың тәңкәләре алтындан да көмөштән, гәүһәрҙән дә яҡуттан ғына икән. Күҙҙең яуын алып торалар, ти.\nБабай, балыҡты усына һалып, оҙаҡ ҡарап торған да: «Быны ашап тамаҡ туймаҫ, йәшәй бирһен әйҙә»,— тип диңгеҙгә ташлайым ғына тигәндә, балыҡ телгә килгән:\n— Бабай! Мине алып ҡайт. Итемде улдарыңа ашат, ҡанымды аттарыңа эсер, һөйәктәремде эттәреңә бир,— тигән.\nБабайҙың улдары булмағас, аптырап ҡалған. Ни эшләргә белмәй торған-торған да, ни булһа ла булыр тип, балыҡты алып ҡайтып киткән.\n— Ҡайтҡас, тупһаһын ашатлап, һүҙ ҡатырға ла өлгөрмәгән, ҡарсығы, ике малай күтәреп, ҡаршыһына килеп баҫҡан.\n— Күрәһеңме, был малайҙар — беҙҙең улдарыбыҙ! — тигәс, бабай тағы ла нығыраҡ ғәжәпкә ҡалған. Шунан бының ҡарсығы бабай балыҡҡа киткәс ни булғанын һөйләп биргән.\n— Һин балыҡҡа сығып китеүең менән ҡамыр баҫтым да, ике малай яһап, һандыҡҡа һалдым,— тигән әбей.— Шул арала үҙем ишек алдына сығып әйләндем. Килеп инһәм, ҡолағыма бала илаған тауыш салынғандай булды. Ипләберәк тыңлаһам, тауыш һандыҡ эсенән килә. Һандыҡты асып ебәргәйнем, шаҡ ҡаттым: минең бая һалып ҡуйған малайҙарыма йән ингән!\nНи әйтергә белмәйенсә ҡатып ҡалған бабай һушына килгәс, баяғы балыҡтың әйткән һүҙҙәрен иҫенә төшөргән. Шунан балыҡтың итен малайҙарға ашатҡан, ҡанын ике атына эсергән, һөйәктәрен ике этенә ташлаған.\nМөғжизәле балыҡтың итен ашағас, малайҙарҙың баштары, алтын балыҡ тәңкәләре кеүек, аҫыл таштар менән ҡапланған. Был малайҙар көн үҫәһен бер сәғәттә үҫкәндәр. Быға бабай менән әбей бик ҡыуанғандар, үҙҙәрен донъяла иң бәхетле кеше итеп һанағандар, ҙурыһына Ҡамыр батыр тип исем ҡушҡандар.\nБер ваҡыт Ҡамыр батырҙың донъя гиҙеп йөрөп ҡайтҡыһы килгән. Уның был уйын белеп, бабай менән әбей ҡайғыға ҡалғандар. Ҡамыр батыр үтенеп һорағас, ебәрергә риза булғандар.\nБер көндө Ҡамыр батыр атаһына:\n— Атай! Миңә ун биш бот суйындан суҡмар ҡойҙор, унан да ауырыраҡ итеп ҡылыс һуҡтыр. Улар миңә юл йөрөгәндә кәрәк булыр,— тигән.\nАтаһы суҡмар менән ҡылыс эшләтеп биргәс, Ҡамыр батыр ҡоралдарын һынамаҡ булып, бер яланға сыҡҡан. Шунан был теге ун биш ботло суҡмарҙы шундай итеп күккә сорғап ебәргән, суҡмар хатта күҙҙән юғалған. Байтаҡ ваҡыттан һуң төшөп килгәне күренгәс, Ҡамыр батыр уның аҫтына үҙенең яланғас башын ҡуйған. Суҡмар, бының башына бәрелеп, селпәрәмә ватылған да тирә-яҡҡа сәсрәгән. Ҡамыр батыр был суҡмарҙың ярсыҡтарын йыйып ҡайтҡан да, тағы ла ауырыраҡ итеп, икенсе суҡмар ҡойҙортоп алған. Баяғыса һынап ҡарағас, быныһын ярарлыҡ тапҡан.\nСығып китергә әҙерләнеп бөткәс, Ҡамыр батыр бер уҡты епкә бәйләп келәт өрлөгөнә элгән дә ҡустыһына:\n— Һин ошо уҡты көн һайын сығып ҡара. Әгәр унан май тамһа, мин иҫән-һау булырмын; ҡан тамһа, үлгән булырмын. Ул саҡта инде һин мине эҙләй сыҡ,— тигән.\nҠамыр батыр ата-әсәһе, туғаны менән хушлашҡан да, теге суҡмарын, ҡылысын тағып, атҡа атланып сығып киткән. Ауылды сыҡҡас, артына әйләнеп һуңғы тапҡыр хуш тигән дә өйөрмә ҡуптарып алға сапҡан. Киткән был, киткән, сабып китеп бара торғас, япа-яңғыҙ бер өйгә барып еткән, шунда йоҡлап китмәк булған. Арғымағын ситкәрәк бәйләгән дә үҙе өйгә ингән. Унда мәскәй тора икән. Ул Ҡамыр батырҙы, ишек асып, ҡаршы алған:\n— Кем булаһың, улым? Ҡайҙан киләһең? Ҡайһы илгә китеп бараһың? — тип һораша башлаған. Ҡамыр батыр мәскәйҙең һорауҙарына яуап биргәс:\n— Бик асыҡтым, ҡапҡылап алырға берәй нәмәң булмаҫмы? — тип һораған.\nМәскәй Ҡамыр батыр алдына төрлө ашамлыҡ өйөп ташлаған. Әллә ниндәй бер эсемлек тә килтереп ултыртҡан. Ҡамыр батыр, шикләнмәй-нитмәй, барыһынан ауыҙ итеп, теге һыуҙы эскән икән, шунда уҡ һуштан яҙған да ҡуйған. Эсемлек тигәне ағыу булған инде. Шуны ғына көтөп торған мәскәй Ҡамыр батырҙың кәүҙәһен тотошлай йотҡан да аҫыл ташлы башын, өй биҙәргә тип, алып ҡалған.\nҠамыр батыр сығып киткәс, байтаҡ ваҡыт үткән, уны хатта бөтөнләй онотҡандар. Берҙән-бер көндө әсәһе өйҙә ҡалған улына теге уҡты ҡарап керергә ҡушҡан. Ҡамыр батырҙың ҡустыһы келәткә инеп ҡараһа, уҡтан ҡан тамып тора, ти. Керә һалып, ата-әсәһенә әйткән дә, ағаһын юллап, сығып китергә булған. Атаһы менән әсәһе ризалыҡ биргәс, был теге балыҡтың һөйәген ашаған эттәрҙе эйәртеп сығып киткән. Эттәр быны туп-тура мәскәй әбейҙең өйөнә алып килгәндәр. Өйгә килеп инһә, уны бик һылыу бер ҡыҙ ҡаршы алған.\n— Егет, йәнең ҡәҙерле булһа, кит бынан тиҙерәк! — тигән.\n— Ағайымды күрмәйенсә китмәйем,— тигән егет.\n— Улай булғас, бына нәмә: әбей һине һыйларға итер, күп итеп төрлөһөнән ашамлыҡ ҡуйыр, эсемлек бирер, һин уның бер нәмәһен дә ашама ла, эсмә лә,— тип, ҡыҙ күҙҙән юғалған.\nШунан был аптырап тора ине, теге мәскәй килеп инде, ти. Килеп инде лә, баяғыса ярамһыҡланып:\n— Кем булаһың, улым? Ҡайҙан киләһең? Ҡайһы илгә китеп бараһың? — тип һораша башланы, ти. Шунан: — Асыҡҡанһыңдыр, улым, ашап-эсеп кит,— тип, бының алдына төрлө ашамлыҡ өйөп ташланы, эсемлек килтереп ултыртты, ти. Егет бер ҙә ашамағас, ҡыҫтай ҙа ҡыҫтай, ҡыҫтай ҙа ҡыҫтай, ти. Мәскәй күпме генә ҡыҫтамаһын, егет бының һыйын ауыҙ итеп тә ҡарамаған. Шунан ҡарсыҡ быны тотоп алып үлтермәксе булған икән, көсө етмәгән. Был егет үҙе мәскәйҙең сәстәренән урап тотоп алған да, «бир минең ағайымды, бир», тип ҡамсыһы менән шажлатып ярырға тотонған. Шунан мәскәй ни эшләһен, быға ағаһын бирергә вәғәҙә иткән. Ҡамыр батырҙың һөйәктәрен килтереп сығарған да, башын ялғап, ниндәйҙер һыу бөрккән. Шунан һуң Ҡамыр батыр күҙен асып, һикереп торған да ултырған.\n— Ай-Һай, оҙаҡ йоҡлағанмын икән,— тигән Ҡамыр батыр.\n— Йоҡлағанһың, йоҡламай ни! Мин булмаһам, мәңге йоҡлаған булыр инең,— тип, ҡустыһы бөтә хәлде һөйләп биргәс, Ҡамыр батыр яуыз ҡарсыҡты шунда уҡ һуҡҡан да үлтергән. Шунан мәскәйҙең бөтә байлығы менән теге ҡыҙҙы ҡустыһына биргән. Ҡустыһы ата-әсәһе янына ҡайтып, шул ҡыҙ менән йәшәй башлаған, ә Ҡамыр батыр үҙе ары киткән.\nКитеп бара, китеп бара, ти. Ҡамыр батыр, ә үҙе, донъяла минән дә көслөрәк кеше бармы икән, тип уйлай, ти. Китеп бара торғас, үҙенең көсөн һынап ҡарамаҡ булып, юл буйында ятҡан бик ҙур бер ташҡа суҡмары менән һуҡҡан икән, таш он-талҡан булған да ҡуйған. Китеп бара тағы ла Ҡамыр батыр, китеп бара, китеп бара торғас, хәҙер бер батша йәшәгән ҡалаға килеп етә. Килеп еткәс, бер ҡартҡа фатир төшә. Ҡунаҡты был бабай үҙендә бары менән һый-хөрмәт итә. Ашап ултырғанда Ҡамыр батыр ҡала хаҡында, бындағы хәл-әхүәл тураһында һораша. Ҡарт, ауыр көрһөнөп:\n— Бик бәхетһеҙ булды әле ул, беҙҙең ҡалабыҙ,— ти бабай.— Һәйбәт кенә йәшәп ятҡан бер көндө ҡалабыҙға дейеү осоп килеп төштө. Ошонда йәшәмәк булып, барыбыҙҙы ҡырып бөтөрөү менән янай башланы. Быны ишеткәс, ҡаланың бөтә халҡы майҙанға йыйылды, батша ла килде. Шул ердә дейеүгә илселәр ебәрергә булдыҡ. Илселәребеҙ дейеүгә барып: «Беҙҙән күпме түләү һорайһың, шул хәтле бирәбеҙ, тик үҙебеҙҙе тыныс ҡалдыр»,— тинеләр. Ә дейеү әйткән: «Миңә көн һайын бер ҡыҙ биреп торһағыҙ, үҙегеҙгә бер ниндәй ҙә зыян килтермәм»,— тигән. Ни эшләмәк кәрәк, ҡала халҡы шуға риза булды. Дейеүгә көн дә бер ҡыҙ биреп тора башланыҡ. Бөгөн бына нәүбәт батшаның берҙән-бер ҡыҙына килеп етте. Ҡыҙын ҡот¬ҡарып ала алған кешегә батша ҙур бүләк вәғәҙә итә. Хәҙер уның ҡыҙы суйын һарайҙа, һарай тирәһен батшаның бер вәзире һаҡлап тора.\nБабай һөйләп бөтөрөү менән Ҡамыр батыр үҙенең суйын суҡмарын алған да урамға сыҡҡан, ти. Был саҡ ете төн уртаһы булған, ҡараңғы. Ҡамыр батыр суйын һарайға барып, ишеген тартып ҡараған икән, ишек шунда уҡ асылып киткән. Шул ваҡытта батша ҡыҙы, Ҡамыр батырҙы күреп:\n— Егет, ниңә килдең бында? — тип һораны, ти. Ҡамыр батыр:\n— Һине ҡотҡарырға килдем,— тип әйтеүгә, тышта бик яман ел-дауыл ҡубып, күк күкрәне, йәшен йәшнәне, ти. Шул арала бында әллә ҡайҙан, ер аҫтынан сыҡҡан кеүек, ҡот осҡос бер дейеү килеп тә баҫты, ти. Уның янында Ҡамыр батыр малай һымаҡ күренә, ти. Дейеү Ҡамыр батырға:\n— Һин бында нимә тип килгән булдың? — ти.\n— Һине үлтереп, батша ҡыҙын ҡотҡарырға килдем! — ти Ҡамыр батыр.\nШулай тигән дә Ҡамыр батыр, суҡмарын күтәреп, дейеүгә һуҡҡан икән, тегенең башы өҙөлөп, ситкә тәгәрәгән, кәүҙәһе шунда ергә ауған. Ҡамыр батыр дейеүҙең башын, суйын һарайҙы ҡалҡытып, уның аҫтына тығып ҡуйған, ә кәүҙәһен шундағы диңгеҙгә таш¬лаған. Шунан Ҡамыр батыр, батша ҡыҙы менән хушлашып:\n— Мин һеҙгә һуңынан барырмын, хәҙер миңә ял итергә кәрәк,— тигән дә ҡайтып киткән.\nҠамыр батыр күҙҙән юғалыу менән ҡыҙ янына батшаның суйын һарайҙы һаҡларға ҡуйылған һанаты килеп еткән. Ул:\n— Әгәр атайыңа дейеүҙе мин үлтерҙе тип әйтмәһәң, хәҙер үк башыңа етәм! — тигән. Ҡото алынған ҡыҙ риза булған. Улар икәүләп батша һарайына йүнәлгәндәр.\nБатша, иҫән-һау ҡайтып ингән ҡыҙын күреп, үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай торған. Шатлығынан хатта ҡыҙының нисек ҡотҡарылыуын, дейеүҙе кем үлтереүен һорашырға ла онотҡан. Шунда уҡ ҡыҙын ошо һанатына кейәүгә биреүен халыҡҡа иглан иткән.\nИнде өсөнсө көн туй бара. Батша ла, кейәү ҙә, ҡунаҡтар ҙа — барыһы шат, батша ҡыҙы ғына күңелһеҙ, ти. Ул Ҡамыр батырҙы көтә, ә Ҡамыр батыр һаман килмәй ҙә килмәй, ти. Батша ҡыҙы килгән бер кешене күҙҙән үткәреп ултыра.\nБына бер ваҡыт һарайға бер хәйерсе килеп ингән дә ишек төбөнә генә ултырған. Батша, хәйерсене күреп ҡалып, бик асыуланған, уны ҡыуып сығарырға бойорған. Батша ҡыҙы ул хәйерсенең Ҡамыр батыр икәнен таныған да, атаһына килеп, уны бында ҡалдырыуын һораған.\n— Атай, рөхсәт ит, ул да бында булһын,— тигән. Ҡыҙы һорағас, батша ҡарышмаған. Шул саҡта батша ҡыҙы хәйерсегә бер аяҡ бал килтереп биргән. Хәйерсе балды эсеп ебәргән дә батшанан бер йыр йырларға рөхсәт һораған. Батша рөхсәт иткән. Ҡамыр батырҙың сикһеҙ моңло йырынан тәьҫирләнеп, бөтә ҡунаҡтар ойоп киткәндәр. Батша ҡыҙы ғына айыҡ ҡалған. Шул саҡта Ҡамыр батыр хәйерсе кейемен сисеп ташлаған, батша ҡыҙы уға суйын һарайҙан сыҡҡас ниндәй хәлдәр булғанын һөйләп биргән. Ҡамыр батыр:\n— Ҡунаҡтар һушын йыйғас, һин ошоларҙың барыһын да уларға һөйләрһең,— тигән дә икенсе йыр башлаған, ти. Был йырға ҡунаҡтар, һушын йыйып, уянып киткәндәр. Батша ҡыҙы үҙен дейеүҙән кем ҡотҡарғанын ҡысҡырып һөйләп биргән. Ҡунаҡтар теге һанатҡа ҡырын күҙ менән ҡарай башлағандар, ә ул һаман:\n— Юҡ, юҡ! Дейеүҙе мин үлтерҙем, батша ҡыҙын дейеүҙән мин ҡотҡарҙым! — тип ҡысҡырына, ти.\nШул ваҡыт батша уға:\n— Әгәр дейеүҙе һин үлтергәнһең икән, раҫла! Нисек раҫларһың? — тип һорау биргән.\n— Дейеүҙең башын өҙә саптым да суйын һарай аҫтына ҡыҫтырып ҡуйҙым,— тигән теге һалдат.\nБына шулай тигәс, барыһы ла, күмәкләшеп, суйын һарай янына киткән. Барып еткәс, батша үҙенең был һанатына:\n— Дейеүҙең башын суйын һарай аҫтына ҡыҫтырып ҡуйғанһың икән, хәҙер уны кире алып беҙгә күрһәт,— тигән.\nҺанат тегеләй иткән, былай иткән, суйын һарайҙы күтәреү түгел, урынынан ҡуҙғата ла алмаған.\nШул саҡта халыҡ араһынан Ҡамыр батыр килеп сыҡҡан да, суйын һарайҙы күтәреп:\n— Дейеүҙе мин үлтерҙем. Бына уның башы! — тип дейеүҙең килбәтһеҙ башын алып күрһәткән. Шунан ул диңгеҙгә сумған да шул арала дейеүҙең кәүҙәһен дә күтәреп алып сыҡҡан. Халыҡ, Ҡамыр батырҙың был батырлығын күреп, хайран ҡалған.\nШунан инде батша Ҡамыр батырға:\n— Вәғәҙәм буйынса, ярты байлығым менән ҡыҙымды һиңә бирәм, минең вариҫым булырһың,— тигән, ә теге алдаҡсы һанатын аҫырға бойорған, ти.\nЙәшәгән, ти, батырҙар. Башҡорт халыҡ әкиәттәре.— Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте,\n1990.— 536 бит.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 06.07.2017 в 00:46, и размещена в категории Әкиәттәр һәм йәнһүрәттәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Яңауыл районында удмурт ҡыҙҙарының матурлыҡ бәйгеһе үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯңауыл районында удмурт ҡыҙҙарының матурлыҡ бәйгеһе үтә\n13:30, 20 апреля 2012 Йәмғиәт\nЯңауыл районының Шүдек ауылында бөгөн удмурт ҡыҙҙарының «Чеберина-2012» матурлыҡ бәйгеһе үтә.\nРайонда матур йолаға әүерелгән конкурс удмурттарҙың мәҙәни мираҫын, милли традицияларын һаҡлап ҡалыуға һәм үҫтереүгә, удмурт телен һәм мәҙәниәтен пропагандалауға йүнәлтелгән. Уны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Удмурт ижтимағи-мәҙәни үҙәге һәм муниципаль район хакимиәте сығыш яһай.\nСарала Башҡортостандың Тәтешле, Краснокама, Ҡалтасы һәм Яңауыл райондары сибәрҙәре ҡатнаша. «Иң яҡшы милли костюм», «Иң яҡшы милли ризыҡ», «Өләсәйем һандығы» номинацияларында улар үҙ оҫталыҡтарын күрһәтә ала. Конкурста ҡатнашыусыларҙың ижади һәлттәре лә баһаланасаҡ.