Рәсәйҙәге тәүге геопарк Башҡортостанда ойошторола\nБыл тарала бөгөн Өфөлә эш башлаған икенсе халыҡ-ара экология форумында билдәләнде.Күләмле сара 8 июнгә тиклем дауам итәсәк. Уның сиктәрендә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, йәшел технологияларҙы үҙләштереү буйынса фекер алышыуғар ойоштороу ҡаралған. Форумдың тәүге көнөндә баш ҡалабыҙҙа экология, технология, тормош тип аталған күргәҙмә лә асылды. Пленар ултырышта республика башлығы Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.\nӘр ташы Белорет районының ғына түгел, тотош Башҡортостандың йөҙөк ҡашы. Республиканың тәбиғәт һәйкәлдәре исемлегенә ингән мәғрүр ҡая йылына меңәрләгән туристты йәлеп итә. Әммә хозур тәбиғәт ҡосағында күңелде ҡырған күренештәр ҙә бар. Ҡаяның түбәһендә Әр ташы ауылында йәшәүсе халыҡ сүплек ойошторған. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары йөҙ йыллыҡ ҡарағайҙар араһында, кеше күҙе йәшереп тигәндәй өйөп ҡуйылған. Белгестәр был хәлде тәү сиратта экологик мәҙәниәтһеҙлеккә бәйләй. Бөгөн Өфөлә асылған форум да ошо етешһеҙлекте бөтөрөү, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә аңлатыу эшен камиллаштырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Күләмле сара мәктәп уҡыусыларын «Йәшел пионерҙар» ойошмаһы сафына ҡабул итеүҙән башланды. Тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш бал саҡтан тәрбиәләнә ти дәүләт Йыйылышы Ҡоролтай комитеты рйесе урынбаҫары Руфина Шаһапова\nБашҡортостан төҫлө һәм ҡара металлургия, химия, нефть һәм нефть химияһы сәнәғәте үҫешкән төбәк. Ҡеүәтле предприятиеларҙың тирә-яҡ мөхиткә йоғонтоһо ҙур. Әммә экология талаптары йылдан-йыл ҡәтғиләшә бара. Кеше эшмәкәрлегенең тәбиғәткә эҙемтәһен кәметеү заманыбыҙҙа төп бурыстарҙың береһе. Тирә-мөхитте һаҡлауға йүнәлтелгән технологиялар ҙа урынында тормай. Уларҙы ваҡытында үҙләштереп барырға ғына кәрәк. Предприятие һәм ойошмаларға форум сиктәрендә асылған күргәҙмә лә йүнәлеш бирә. Экспозицяла тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү өлкәһендәге иң алдынғы фәнни эшләнмәләр менән танышырға мөмкин. Рәсәйҙең 12 төбәгенән 80-дән ашыу предприятие ҡаҙаныштарын тәҡдим итә. Экология өлкәһендә башҡарылған эҙмә-эҙлекле сәйәсәт һөҙөмтәһеҙ ҡалманы. Форум алындан республика йәшел стандарттар үҙәге ойошторҙан рейтингта беренсе баҫҡысҡа күтәрелде.\nФорумдың пленар өлөшөндә ҡурсаулыҡтар мәсьәләһе күтәрелде. Көн ҡаҙағында Башҡортостанда геопарк ойоштороу проекты. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов тәбиғәт хозурлығын киләһе быуындарға еткереүҙең әһәмиәтенә туҡталды һәм ҡурсаулыҡтарға заманса ҡараш талап ителеүе кәрәклеген дә билдәләне.\nГеопарк Башҡортостанда ғына түгел, тотош Рәсәй өсөн яңы төшөнсә. Шуға ла айырыуса һаҡланған биләмә заманса ҡараш талап итә. Рәсәйҙәге тәүге геопарк Башҡортостандың Салауат районы «Янғантау» шифаханаһы тирәһендә 700 мең гектар майҙанды биләйәсәк. Әле ЮНЕСКО талаптары буйынса проектлау эштәре башланған.\nВДНХ-экспо күргәҙмәләр комплексында Башҡортостан башлығы «Рәсәй-минең тарихым» тип аталған мультимедия тарихи музейын ойоштороу барышы менән дә яҡындан танышты. 7 мең квадрат метрҙы биләгән экспозицияла 500 берәмек мультумедия техникаһын урынлаштырыу бара. Заманса технологиялар ярҙамында илдең мең йыллыҡ тарихы, шул иҫәптән Башҡортостандың үткәне лә сағылыш табасаҡ. Әле төҙөлөш монтаж эштәре тулыһынса тамаланған, проекциялау һәм тауыш ҡорамалдарын урынлаштырыу дауам итә.


Мәскәү дәүләтенә ҡушылғандан һуң байтаҡ ҡына йылдар буйына Нуғай Урҙаһы кешеләре көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш башҡорттары биләгән урманлы-далалы ерҙәргә килеп, бындағы мул үләнле көтөүлектәрҙә үҙҙәренең малын көтөп, күсеп йөрөй. Әммә XII быуат башында уларға ҡалмыҡтар һөжүм итә, инде тамам көсһөҙләнгән Нуғай Урҙаһы уларға артыҡ ҡаршылыҡ күрһәтә алмай. 1610- 1613 йылдар арауығында Оло Нуғай Урҙаһы олоҫтары бер-бер артлы Волга аръяғына, артабан Төньяҡ Кавказ һәм Кубань тарафтарына күсеп китә.\nНуғайҙар киткәндән һуң ҡалған ерҙәрҙе төрлө ырыу-аймаҡтар араһында юридик яҡтан теркәү мәсьәләһе килеп тыуа. Әйтергә кәрәк, башҡорт ырыуҙары башлыҡтары был эште тиҙ арала Мәскәү дәүләте хакимиәте чиновниктарынан раҫлата алыуға өлгәшә. Улар үҙҙәре биләгән ерҙәргә раҫлаусы (подтвердительные), бүлеүсе (раздельные) һәм һаҡлаусы (оберегательные) грамоталар ала. Бындай грамоталар XVII быуаттың беренсе яртыһында башҡорт бейҙәренә һәм тархандарына батшалар Михаил Федорович һәм Алексей Михайлович хакимиәттәре тарафынан тапшырыла. Шул уҡ ваҡытта Йылан (Елань) олоҫо башҡорттары ла үҙҙәренә ошондай грамоталар ала. Мәҫәлән, ошо осорға ҡараған бер документҡа ярашлы, атап әйткәндә, 1618 йылда Танып һәм Ағиҙел йылғалары үҙәнендәге ерҙәрҙе биләү хоҡуғы (владенная грамота), ошо грамотала теркәлгән ике башҡорт кешеһенә бирелә: "уфимские башкирцы Казанской дороги Яски-Еланской волости Мухамет Абдулов, Базайка Байметов с товарищи", тиелә бында.\nXVII быуат башында Йылан олоҫо ике тармаҡтан - Эске Йылан һәм Ҡыр Йылан (Тышҡы Йылан) аймаҡтарынан хасил була. Уларҙан бер ни тиклем айырымланған Баҙраҡ аймағы ла була, ул П.И. Рычков списогында теркәлгән. Ошо аймаҡ исеме менән аталған 3 ауыл бар: Оло Баҙраҡ һәм Кесе Баҙраҡ ауылдары (Борай районында), Тәүбаш Баҙраҡ ауылы - Дүртөйлө районында.\nЙылан олоҫо башҡорттары тарихи Башҡортостан ерлегендә тоҡанған барса ихтилалдарҙа ла бик әүҙем ҡатнаша. Мәҫәлән, 1662- 1664 йылдарҙағы хәрәкәт осоронда Минзәлә ҡәлғәһендә аманат итеп тотолған башҡорттар хаҡындағы бер документта былай тип әйтелә: "Иланские волости и деревни Мамбетко Сабачеев, в ево место быть Янчюре Ногаеву или Ирысаю Аккучюкову". Бында теркәлгән Йылан ауылы кешеһе Ейәнсура Нуғаев һуңғараҡ осорҙа киң билдәлелек тапҡан йәмәғәт эшмәкәре Йәркәй Ейәнсуриндың (Янчурин) атаһы була.\nЙылан ырыуы башҡорттары Петр I батшалыҡ иткән осорҙа, 1704-1711 йылдарҙа башҡорттарҙың бойондороҡһоҙлоҡ өсөн алып барған оҙайлы көрәшендә ҡатнашып, батша ғәскәрҙәренә ҡаршы байтаҡ ҡына алыштарҙа уңышҡа өлгәшә. Был ихтилал Ижора (Ингерманланд йәки Семенов) канцелярияһы тарафынан башҡорттарға ҡарата ҡылынған иҫ киткес ғәҙелһеҙлектәргә һәм яуыз ғәмәлдәргә ҡаршы тоҡанған протест рәүешендә башланып китә. Шул уҡ ваҡытта ихтилалдың төп сәбәптәре Петр Беренсе Өфө өйәҙен туранан-тура Ҡаҙан губернаһына буйһондорғандан һуң бында йәшәгән башҡорттарҙың уҫаллығы һәм яуызлығы менән билдәле булған Ҡаҙан комиссары Сергеев тарафынан аяуһыҙ йәберләнеүе һәм мыҫҡыл ителеүе менән дә бәйле. 1705 йылда Сергеев башҡорт илселәренә туранан-тура Мәскәүгә барып, ундағы батша хакимиәте чиновниктарына үҙ һорауҙары менән мөрәжәғәт итеүҙе ҡәтғи тыя. Кемдәр был тыйыуҙы боҙа, улар аҫып үлтерелә. А. Сергеев башҡорт старшиналарына былай ти: "…покуда де он в Уфе, будет то и Москва". Байлар олоҫоноң күренекле башҡорто Дөмәй Ишкәев, был тыйыуға ҡарамай, үҙ эштәрен хәл итеү маҡсатында, Әстерхан аша урау юл уҙып, Мәскәүгә килеп етә. Ошо хәл Ҡаҙандың вице-губернаторы Н. Кудрявцевҡа мәғлүм булғас, "башбаштаҡ" Д. Ишкәевты тотоп алыу өсөн махсус операция ойошторола, ул Ҡаҙан ҡалаһына алып ҡайтыла һәм язалап үлтерелә. Ҡаҙандан ебәрелгән комиссар А. Сергеев башҡорттарҙы эҙәрлекләүҙә һәм мыҫҡыллауҙа үҙенең начальнигынан да арттырып ебәрә. Ул байтаҡ ҡына арҙаҡлы башҡорт бейҙәрен, дин әһелдәрен Өфөгә "ҡунаҡҡа" саҡырып, "һыйлау" ойоштора: "…вина и меду поставя и зелья положа, в неволю поил, кто и век свой меду и вина не пивали, азей и муллов и ахунов их поил; а ежели кто не станет пить, тех бив палками и насильно поил, и напившися де лежали без памяти, и лежачих де людей порохом палил, солому огнем зажигал, на руки свечи прилеплял, другим в горсти пороху насыпав огнем палил, а збережась лежалых людей сызнова подняв по неволе поил, хотя поморить… всякому пьяному лежачим людям, держав против солнца зеркало свое, рожи и головы жег и, который тронется, еще поил, чтобы поморить…"\nЯҙылған: 21.08.20 | Ҡаралған: 241


Башҡортостан мәсеттәрендә изге айҙың башланыуын белдереп тәүге тәрәүих намаҙҙары уҡылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостан мәсеттәрендә изге айҙың башланыуын белдереп тәүге тәрәүих намаҙҙары уҡылды\n06 июня 2016 — 15:37\nУраҙаның тәүге сәхәрен ашарға Мәрйәм аҙыҡтың иң файҙалыһын әҙерләгән. 10 йыл дауамында был изге ниәтте башҡарған хужабикә көн әйләнәһенә етерлек көс булһын өсөн нисек дөрөҫ туҡланырға яҡшы белә. Бигерәк тә быйыл, Рамаҙан айы йылдың иң оҙон көндәренә һәм иң ҡыҫҡа төндәренә тура килә. Рамаҙан айының тәүге кисендә йәстү намаҙынан һуң беренсе тәрәүих намаҙы уҡыла. Ҡояш байыу менән баш ҡаланың “Ихлас” мәсете диндарҙар менән тулды. Улар араһында 20 йыл Ростов өлкәһендә хеҙмәт итеп, тыуған яғына әйләнеп ҡайтҡан Флүр хәҙрәт Арыҫланов та бар ине. Мәсеттә тирә яҡ ауылдарҙан килгән кешеләр ҙә байтаҡ ине. Сөнки һәр кем белә — тәрәүих намаҙын бергә йыйылып йәмәғәт менән уҡыу сауаплыраҡ һанала. Рамаҙанда мәсеттәрҙең ишектәре тәүлек әйләнәһенә асыҡ. Мосолман халҡы Алла йортона тәрәүих намаҙын уҡырға килә, ауыҙ асыу мәжлестәре ойошторола. Изге ай утыҙ көн дауам итеп, Ураҙа Ғәйете менән тамамлана. Быйыл ул 5 июлгә тура килә.


(Сысҡан (Ҡырмыҫҡала районы) битенән йүнәлтелде)\nСысҡан ауылы Өфө өйәҙенең (18 быуат аҙағында Стәрлетамаҡ) 8-се башҡорт кантоны урынлашҡан Күрпәс-Табын улусына ҡараған.\n1795 йылда Сысҡан ауылы иң ҙур була һәм 34 ихатанан тора, унда 166 кеше йәшәй, шул иҫәптән 8 ихатала 42 типтәр.\n1834 йылдағы VIII ревизияға ни бары 96 башҡорт тура килә. 1870 йылға шул сама тиерлек башҡорт 32 ихатала. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа ла шул һанда булған.\nАуыл Кенәз-Көрпәс-Табын улус исеме менән Кенәзләр-Сысҡан тип аталған. Ауылда Кенәз (зауряд-яҫауыл Сәйфетдин Куждәүләт улы Кенәзев, 1795—1846) фамилияһы менән кеше йәшәй. Бынан тыш, ул урындлашыуы буйынса Ҡыҙылъяр булараҡ та билдәле булған. Бөгөн уны Баҡсалы тип тә йөрөтәләр. Сысҡан — антропоним. Элегерәк бындай исем кешеләрҙә осраған.\nАуыл халҡы малсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгән. 19 б. аҙағында улус кешеләре тураһында халҡы тураһында «икмәк үҫтереүселәр» тип яҙғандар. 1843 йылда 95 кешенең һәр береһенә 6,4 бот иген сәселгән, йәмғеһе 88 бот ужым һәм 528 бот яҙғы иген сәселгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сысҡан_(Ҡырмыҫҡалы_районы)&oldid=1134306 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:07 11 май 2022 үҙгәртелгән.


Ғәфү ит, улым... Хикәйә. Зөлфиә Муллағолова-Сәлихова.\n20 Августа , 00:51\nМәжлес гөрләй генә. Табындың иң түренән урын алған Зариф бабайын, оло өйҙөң хужаһын, илле йәшлек юбилейы менән ҡунаҡтар сиратлап ҡотлайҙар. Матур теләктәрен еткерәләр, затлы бүләктәрен тапшыралар. Аҙағынан рюмкаларын зың-зың иттереп сәкәштереп, эсеп ебәрәләр. Ҡотлауҙарға йыры ла, уйын-көлкөһө лә бергә үрелә. Ул арала Фәнисә инәһе кинйә ҡыҙы менән йүгертеп йөрөп ашын килтерә, ҡыҫтай-ҡыҫтай һыйлай. Искәндәрҙең бындағы шау-шыуҙан башы ҡайнап китте. Юҡҡа килгәнмен, тигән үкенесле уй мейеһен телгеләне.\nФәнисә инәһенең һүҙен йыға алмауҙан да бигерәк, һеңлеһе Илгизә өйҙә булмағас, бер үҙемә күңелһеҙ булыр, тип килгәйне шул. Етмәһә, бынауы Айвар ағаһы баянан биреле йәнен көйҙөрә. Өҫтәл артына ултырғанға әллә ни күп ваҡыт та үтмәне, ә ул лаяҡыл иҫерек. Башҡаларға һүҙ әйтергә лә ирек бирмәй, урынынан сәүек эт шикелле ләңкелдәп һикерә лә тора, һикерә лә тора: йә тоҙһоҙ-моҙһоҙ хәбәрен һөйләп ҡарай, йә күкле-йәшелле тауышы менән йырлап маташа. Әсәһе, уңайһыҙланып, уны тыйып та ҡараған була, тик тегенеһенә ул бар ни ҙә, юҡ ни. “Эх, атайым булһа ошонда. Айвар ағаһы ише, мәжлес боҙоп ултырмаҫ ине, киреһенсә, табындың йәме генә булыр ине”, тип уйлап алды Искәндәр. Эйе, атаһы оҫта гармунсы уның. Бәлки, ана шул йыр-моңға маһирлығы арҡаһында ла харап булғандыр инде. Ҡайҙа туй, ҡайҙа байрам – уртаһында йөрөнө бит.\nҠышҡы каникулға ҡайтҡан мәле ине. Бер көн урамдан китеп барһа, уны атаһы мәрхүм йәшендәгерәк таныш түгел бер ир-уҙаман туҡтатты ла һүҙ ҡушты:\n- Шунан, һин нисек хәл иттең һуң? Искәндәр һораулы ҡарашын әсәһенә төбәне.\n- Әсәй, һин иҫәрләнә башланыңмы әллә?! Юҡ, сыҡмайһың! Илгизә менән миңә оят һинең өсөн, әсәй! Улы кәләш алыр йәшкә еткән, ә әсәһе үҙе кейәүгә сығып ята, тип әйтәсәк бит кешеләр! Искәндәр, ишекте шарт ябып, урамға атылды. Әсәһенә үпкәләүе, ғәрләнеүе сикһеҙ ине, хатта шул көндө үк әйберҙәрен йыйҙы ла кире Өфөһөнә сығып китте. Ә каникулы бөтөргә бер аҙналап ваҡыт бар ине әле. Студенттар булмағас, тынып ҡалған шыҡһыҙ, һыуыҡ ятаҡта уйланып ята-ята, уйҙарынан уйылып китә яҙғайны шунда. Беҙҙе бер килмешәк иргә алыштырған тип, әсәһенә хәтәр яман үпкәләгәйне тәүҙә. Әсәһе кейәүгә барған тиһәләр, ҡәберенән тороп ултырыр бахыр атайым тип, мәрхүм атаһын йәлләп бер булды. Унан ҡалһа, ғүмерҙә һуғышып йөрөмәһә лә, теге ирҙе тотоп туҡмарға тигән зәһәр пландар ҡороп маташты.\nЙәйгелек әсәһе кейәүгә сыҡты. Тик Айварҙың ауылына күсенергә риза булманы, шуға уныһы ҡуш ҡуллап үҙе килде. Искәндәр менән Илгизә тәүҙә өйҙәрендә сит-ят берәүҙең йөрөп ятҡанына өйрәнеп китә алмай бер булды. Ә Айвар ағайҙары, киреһенсә, килгән көндән үк үҙен иркен тотто. Искәндәрҙе, эш рәте белмәгән кешеләй күреп, тегеһенә-быныһына өйрәтә башланы. Илгизәне әйләнгән һайын шаяртып маташты. Эшем эйәһеләй булып хәбәр һөйләһә лә, үҙенең донъя көтөргә әллә ни барымы юҡ ине, ахыры. Байрамдарға йә каникулға ҡайтҡанында йорт-ҡураларында артыҡ бер үҙгәреш тә күрмәне Искәндәр. Киреһенсә, тауҙай булып эш көтөп ятыр ине уны. Йә сереп ауышҡан ҡойма бағанаһын яңынан ултыртырға кәрәк, йә көрт баҫҡан урам эсен көрәргә ... Әсәһенә әйтһә, уныһы: ”Айвар ағайың пилорамдағы эшенән бушамай шул.” тип уфтана ла ҡуя. Аптырап, шым ғына Илгизәнән һорашты. Һеңлеһе, эштән ҡайтҡас, уның телевизор алдынан тормауын, өҫтәүенә һуңғы ваҡытта эсә башлауын һөйләне. “Ағай, мин үгәй атайҙан яман ҡурҡам. Күҙҙәрен майландырып, гел миңә ҡарай ҙа ултыра”, тип тә өҫтәне. Эй, ныҡ йәне көйгәйне Искәндәрҙең шунда. Әсәһенә, ҡыуып сығар шул әрәмтамағыңды, тип әйтергә уйланы ла тағы тыйылды. Ҡыҫылмаҫҡа булды ҡәҙерле кешеһенең тормошона. “Үҙенә оҡшағас, йәшәһен әйҙә, миңә йәшәргә түгел бит ул әҙәм менән. Ә һеңлемде киләһе йылға нисек булһа ла үҙ яныма алырмын, Өфөгә интернатҡа урынлаштырырмын”, тип тынысландырҙы үҙен.\n“Шунда ҡыуып ҡына сығарырға кәрәк булған да бит ул әҙәмде. Әсәһе бөгөн, исмаһам, бөтә кеше алдында оятҡа ла ҡалмаҫ ине. Бер рюмка араҡы өсөн ҡайһы тиклем янъял ҡуптарҙы йүнһеҙ. Эх, атай, атай, үҙең тере булһаң, әсәйемде әллә кемдәрҙән рәнйеттереп тә ҡуймаҫ инең...” Искәндәрҙең уйҙары, үҙе лә һиҙмәҫтән, мәрхүм атаһына күсеп китте. Ул сайма-сай килеп ирешһә ирешер ине әсәһе менән, әммә бер ҡасан да уға ҡул күтәргәне булманы. Бөгөнгөгә оҡшаш бер хәл әле лә хәтерендә. Әсәһе, йәне көйөүе шул тиклем булғандыр инде, уның эсеп ултырған бер яртыһын һыпыра тартып алып йыуынты һыуға түккәйне. “Эх, Рәмилә!”, тип кенә ҡуйҙы ла атаһы, башҡаса һүҙ әйтмәне. Эйе, ул Искәндәр иҫ белә башлағанда уҡ эсә ине инде. Ярай, әсәһе сабыр, баҫалҡы холоҡло, нисек тә кеше араһында һыр бирмәй йәшәргә тырышты. Уның урынында икенсе берәү булһа, моғайын, ундай эскесе ир менән йәшәп тә ятмаҫ ине. Бәлки, өләсәһе лә уларҙың ғаиләһен тотоп торғандыр инде. Тик берҙән-бер көндө һин дә мин йөрөп ятҡан еренән ҡапыл ғына үлде лә китте. Йөрәге туҡтаған, тинеләр. Ә бит ул киленен, ҡайһы бер ҡәйнәләр кеүек, ситкә типмәне, киреһенсә, үҙ ҡыҙындай күреп ярата ине. Донъя көтөшөргә лә ихлас булды, аҡыллы кәңәштәренән дә мәхрүм итмәне: “Тешем һынһа һынһын, һырым һынмаһын, тип йәшәр кәрәк, килен. Баллар хаҡына түҙәбеҙ инде. Ана, ҡайның да йәш сағында аҙып-туҙып йөрөнө, мин шул балларҙы етем итмәйем, тип йәшәнем инде. Аҙаҡ үҙе лә аңланы ул хатаһын. Ғүмеренең һуңғы ун биш йылында алыштырып ҡуйҙылармы ни: эсеүен ташланы, өр-яңынан өй һалып сыҡтыҡ. Ирғәле лә, атаһы һымаҡ, бер көн аҡылға ултырыр әле. Сабыр бул, килен”, ти торғайны. Улының көнлөк хаҡына арлы-бирле генә эшләп тапҡан ғына аҡсаһын барыбер сәмәйгә тотонорон белгән өләсәһе, өс тинлек балалар пособиеһына ғына ҡарап ултырған килененә үҙенең пенсияһын да тулыһынса тиерлек тоттора ине. Әсәһе, уңайһыҙланып, аҡсаны алмаҫҡа маташһа: “ Ал, ана, Искәндәреңдең өҫ-башын ҡара, үҙең дә кейен. Йәшәрен йәшәгәнмен, миңә хәҙер бер нәмә лә кәрәкмәй”, тиер ине. Атаһы эскенән айный алмай, донъяһына бөтөнләй йоҡмай башлаһа, килә һалып, улын пыр туҙҙырып әрләп ҡайтырға ла өлгөрҙө өләсәһе. Ә ул үлгәс, атаһы тамам эскегә һалышты. Һуңға табан хатта донъяһы, ғаиләһе бар икәнен дә онотто, урам буйынан ҡайтып инмәне. “Беҙҙе уйлар инең, Ирғәле. Шыпа аҡсаһыҙ ултырабыҙ бит. Эшләр урынға эсәһең...” тип әсәһенең илап ялбарғанын да аңламаны атаһы. Бер ваҡыт Рәйлә өләсәһе, йәғни әсәһенең әсәһе, ҡунаҡҡа килде. Килде лә, бындағы хәлдәрҙе үҙ күҙҙәре менән күргәс, уларҙы, ай-вайҙарына ҡуймай, үҙенең ауылына күсереп алып ҡайтты. Ҡайһы әсәнең ғәзиз балаһының эскән ир менән ыҙалатып йәшәткеһе килһен инде? Ә атаһы хатта быны белмәй ҙә ҡалды : бер буйҙаҡ шешәләшенең өйөндә байрам итеп ятҡандарына аҙна тулып бара ине.\n- Оһо, Искәндәр класташ, әллә һин инде? Һаумы! Уйҙары менән үткәндәрен барлап барған Искәндәр ҡарлыҡҡан тауышҡа “терт” итеп ҡалды. Ҡаршыһында һуҡмыш Рәмис тора ине.\n- Әй, бына клубҡа китеп барам әле. Егеттәр Вазифа әбейгә самогонға ебәргәйнеләр. – Рәмис ҡәнәғәт йылмайҙы. – Әйҙә, минең менән. Һине күптән күргән юҡ, әтеү. Уҡырға индем тип, эреләндең дә киттең, малай! тип төрттөрөп алырға ла онотманы. Искәндәрҙең ҡунаҡтағы хәлдән һуң өйҙәренә ҡайтҡыһы килмәй ине. Эйәрҙе лә китте класташына. Ысынлап та, күптән күргән юҡ ине иптәштәрен. Уҡып бөткәс, төрлөһө төрлө яҡҡа таралышып бөттөләр шул. Кемдәрҙер, шул иҫәптән Искәндәр ҙә, уҡырға инде, уҡырға бармағандары әрме сафына алындылар. Уны, алкаш балаһы тип, гел битенән алырға яратҡан Ғамир хәҙер төрмәлә икән. Ун өс йәшлек ҡыҙ баланы көсләгән өсөн ултыртҡандар. Әсәһе, суд ҡарары менән риза булмай, бик оҙаҡ сабыулап йөрөп ҡараны, тинеләр, тик был юлы холоҡһоҙ улын яҡларға көсө етмәгән. Юғары класҡа еткәс, бигерәк бәйеле аҙғайны шул уның: тәмәкеһен дә тартты, араҡыһын да эсте, ә ҡыҙҙарҙы бирсәткә урынына алыштырҙы. Әлмир менән Земфир ауылдалар, нисә ҡарама, гел һуҡмыш йөрөп яталар. Рәмис тә әрмегә барып ҡайтты ла ауылда тороп ҡалды. Йүнле эше лә юҡ, ти, үҙенең, кешеләргә бура бурап, бесән сабышып арлы-бирле генә аҡса эшләй ҙә уныһын да эскегә бөтөрә икән. Бәлки, клубта Сибайҙа уҡыған дуҫтары Айрат менән Мирйәнде осратырмын, тип тә өмөтләнде Искәндәр. Кәләш алғаны бирле улар менән бәйләнеш өҙөлдө, ғаиләле булһаң, теләйһеңме-теләмәйһеңме, дуҫтарға иғтибар кәмей төшә икән шул, тип уйлап алды ла, Нургөлө күҙ алдына баҫҡас, кәйефе бермә-бер күтәрелеп китте. Йәнәш атлаған Рәмистең һөйләгән хәбәрҙәре уның бер ҡолағынан инде, икенсеһенән сыҡты. Ул һөйгәне тураһындағы татлы хәтирәләргә бирелде.\n“...Атай, атай!”... Ҡысҡырып-ҡысҡырып та, атаһы ишетмәгәс, Искәндәр уның артынан йүгерергә итте. Тик нишләптер күкрәге сәнсеп-сәнсеп ауыртасы, шуға йүгереү түгел, хатта бер аҙым атлай алманы ул. Ә атаһы, исмаһам, боролоп та ҡарамай бит, китеүен бирә. Күрһә, туҡтар ине барыбер. Ғүмерҙә булмағанса, ап-аҡтан ғына кейенеп алған бит әле үҙе. Юҡ, һис шикһеҙ, ҡыуып етергә кәрәк Искәндәргә атаһын. Шул тиклем һағынған бит ул уны. Һөйләшәһе һүҙҙәре лә күп ҡәҙерле кешеһе менән.\n- Ата-а-ай! Атай, зинһар, көт әле мине! Искәндәрҙең асырғанып ҡысҡырғанын, ниһайәт, ишетте, шикелле, атаһы. Аҙымдарын яйлатҡандай итте. Ана, туҡтаны. Әкрен генә уға табан боролдо. Йә, Хоҙай! Мөғжизә юҡ, тиегеҙ шунан! Атаһын тағы ла күрер көнө булған икән Искәндәрҙең. Шатлыҡ йәштәренән күҙҙәре томаланды... Юҡ, юҡ, ул иларға тейеш түгел. Атаһы гелән: “Егет кеше иламай!” тип өйрәтә торғайны бит. Тиҙ генә еңе менән күҙен һөртә һалды Искәндәр. Үҙгәрмәгән атаһы. Ул бәләкәй саҡта нисек булған, әле лә шулай: шул уҡ һоро күҙҙәр, ҡырлы танау, тулҡын сәстәр. Өлкәндәр уға бушҡа ғына: “Атайыңа оҡшағанһың”, тип әйтмәйҙәр икән. Атаһында үҙен сырамытты Искәндәр. Тик был юлы ғәзиз кешеһенең йөҙө ниңәлер үтә моңһоу күренде. Элек ул гел йылмайып йөрөй торғайны бит. Туҡта, нишләп аңшайып тик тора әле Искәндәр? Егет, ҡоласын йәйеп, атаһын ҡосаҡлап алырға ынтылды. Тик күкрәге сәнсеүҙән тағы һығылып төштө. Нимә булды һуң уға? Элек ауырыу-ауыртыныуҙың ни икәнен дә белмәй торғайны ла баһа? Ул арала атаһы телгә килде:\n- Эй, улым, һағынмаған ҡайҙа ул! Һағынам, өсөгөҙҙө лә бик һағынам. Ҡәҙерегеҙҙе генә белмәгәнмен икән шул. Хәҙер үкендерә лә бит, тик терһәкте тешләп булмай инде. Хаталанғаным ауырып түшәккә йығылғас ҡына башыма барып еткәйне... атаһының тауышы ҡалтыранып сыҡты. Шунан тиҙ генә үҙен ҡулға алып, өҫтәп ҡуйҙы: Улым, һиңә иртә әле бында килергә, бар ҡайт, йәме. Әсәйеңде, һеңлеңде һаҡла берүк.\n- Атай, нимә һөйләйһең һин! Минең һиңә бер үпкәм дә юҡ. Миңә ғүмер биргәнһең, шуның өсөн рәхмәт үҙеңә. Атай, тиҙҙән мин үҙем дә атай буласаҡмын бит. Малай, тинеләр. Һинең нәҫел дауам итәсәк, атай! Искәндәр, ашығып, ҡыуанысы менән уртаҡлаша һалды: “Эх, атайым белһә ҡыуаныр ине”, тип уйлай ине, бына яйы ла сыҡты бит әйтергә. Атаһының моңһоу йөҙөндә бер миҙгел генә шатлыҡ осмото күренеп ҡалды ла “йылп” итеп һүнде.\n- Улым, ана шуның өсөн һин мотлаҡ ҡайтырға тейешһең. Мин һине етем иттем. Исмаһам, һинең улың етем үҫмәһен. Атаһына арҡаланып, атай наҙы тойоп үҫһен ейәнем. Матур итеп тәрбиәләгеҙ балаларығыҙҙы. Берүк минең хатамды ҡабатлай күрмәгеҙ. Хуш, улым!\n“...Мин ҡайҙа ҡайтырға тейеш? Былай ҙа ауылдамын бит. Улыңды етем итмә, тисе. Мин тере лә инде!” – Искәндәр уның һуңғы һүҙҙәренең мәғәнәһенә төшөнөргә тырышты, тик атаһының китергә ҡабалана башлауын күргәс, үрһәләнеп, тағы уға табан тағы уҡталды. Артынан эйәрергә итте. Тик атаһы уға был юлы ҡаты итеп өндәште:\nӘсәһен иҫләгәс, Искәндәр шып туҡтаны. Эйе лә баһа! Әсәһе күптән ҡайтҡандыр, өйҙә борсолоп көтөп ултыралыр. Дискотекала уға нимә ҡалған инде, бер аңра һарыҡ һымаҡ, Рәмис артынан эйәреп сығып китмәгә? Анауы әҙәм аҡтығына ныҡ йәне көйгәйне шул. Әсәһен дә йәлләне, Зариф бабайы менән Фәнисә инәһе алдында ла уңайһыҙ. Тағы, ҡунаҡ тип, шым ғына ултыра ла алмай инде үҙенә ғүмер бүләк иткән әсәһен күрәләтә әллә кемдән йәберләтеп. Ана бит, хатта атаһы ла, әсәйеңде, һеңлеңде һаҡла, тип тора. Туҡта! Ул дискотеканан ҡайтҡайны бит! Эйе, ҡайтҡайны шул! Ҡапҡалары төбөнә килеп етеп, тотҡаға үрелгәйне, янында ғына төндөң ҡара парҙәһен йыртып, бысаҡ ялтлап китте... Айварҙың ыржайған йөҙө... Күкрәк тәңгәлендә үҙәккә үткес ауыртыу... Шул саҡ Искәндәрҙең аңына ҡот осҡос ысынбарлыҡ барып етте. Тәүге уйы әсәһе булды: ғәзизе тереме икән?! Айвар уның өсөн әсәһенән үс алманымы икән? Ул йөрәк ярғыс итеп: “Әсәй!” тип ҡысҡырып ебәрҙе...\n– Әсәй!.. Искәндәр көс-хәл менән күҙҙәрен асты һәм томан аша аҡ халат бөркәнгән әсәһенең борсоуло йөҙөн күрҙе. Уның артында күп илауҙан күҙҙәре ҡыҙарып бөткән Нургөлө тора ине...


Иман » Страница 2 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Страница 2\nХоҙай һорағанына бирер\nНовости / Иман // 8-06-2018, 08:00\nРухи остаз Ибраһим ибн Әҙһәм Басра ҡалаһы урамдары буйлап барғанда ҡалала йәшәүсе хәҙрәттәр йыйылып, унан:\n− Эй, хәҙрәт, Аллаһы Тәғәлә үҙенең китабында: «Һеҙ минән һорағыҙ. Мин доғаларығыҙға яуап ҡайтарырмын», – тигән. Нимә булды икән беҙгә? Беҙ Аллаһы Тәғәләнән һорайбыҙ ҙа, ни эшләп һуң доғаларыбыҙ ҡабул булмай икән? − тип һораған....\nҺынауҙарын да, еңеп сығыр көсөн дә бирер Хоҙай\nНовости / Иман // 1-06-2018, 07:00\nКүп балалы ғаиләлә тыуып үҫтем. Элек атай-әсәйҙәр йыш ҡунаҡ саҡырышты. Атайыбыҙ ныҡ эсте, ул иҫереп алһа, өйҙә гел һуғыш, ҡаңғырыш сыҡты. Үҫеп, башлы-күҙле булып бөттөк. Бала саҡта, шул араҡы минең табында бер ҡасан да булмаясаҡ, тип уйлай торғайным. Юҡ, әлеге шул ҡунаҡ, өмәләр эскелекһеҙ үтмәй. Ирем ныҡ эсә башланы. Уны бергә эскән иптәштәренән, эскелектән ҡасырам тип уйлап, ҡалаға күсеп киттек. Беҙҙең тормош мин уйлағанса ғына барманы. Кеше фатирында түләп торабыҙ, эшләп тә, эш хаҡын түләмәй тотҡарлайҙар. Ирем ҡалаға күскәс, бөтөнләй «егет»кә әйләнде. Бергә эшләгән, ирҙән айырылған ҡатын менән cыуалырға тотондо. Һөйәркәһенән эсеп ҡайтып: «Һин – ауыл бисәһе, исмаһам, минең менән ҡуша эсә лә белмәйһең», – тип мәсхәрәләй торғайны. Айырылайым, тиһәм, атай-әсәй, туғандарым, түҙ-түҙ, тип өгөтләнеләр. Эсеп, ҡул күтәрһә лә, балаларым атайлы булһын, ирҙән айырылған, тигән һүҙҙәрҙе ишетмәйем, тип түҙҙем. Түҙмәй, ҡайҙа барайым....\nНовости / Иман // 25-05-2018, 08:00\n“Бисмилләһи тәүәкәлтү ғәләл-лаһи үә лә хәүлә үә лә ҡуүәтә иллә билләһ”.\n“Аллаһы Тәғәләнең исеме менән бөтә ғәмәлдәремде Уға тапшырҙым һәм тәүәккәлләнем. Көс һәм ҡеүәт бары тик Алланан ғына”....\nҠөрьән – хәҡиҡәттең үҙе\nНовости / Иман // 18-05-2018, 07:00\nДәүләкән районының Ҡаҙанғол ауылында йәшәүсе Гөлсөм Шәмсетдинова ҡабарынҡы ғәрәп хәрефтәре менән «Алла» һүҙе яҙылған тауыҡ йомортҡаһын ҡулыма килтереп тотторғас, төрлө йылда Ер шарының төрлө урынында булған илаһи яҙмаларға бәйле мөғжизәләрҙе иҫкә төшөрҙөм...\n2009 йылда Дағстанда Якубовтар ғаиләһендә тәненә Ҡөрьән аяттары яҙылған бала тыуа. Ғалимдар: «Был мөғжизәне хәҙерге фән аңлата алырлыҡ түгел», – тип яуап бирә.\nАллаһы Тәғәләнең ғәрәпсә, Ҡөрьән телендә үҙенең барлығын белдереүен, изге китапта бәндәгә ике донъяла ла бәхетле булыу юлын күрһәтеүен аңлайбыҙ. Раббыбыҙ бойорғандарҙы һәм тыйғандарҙы һанға һуҡмай, юлдан яҙып йөрөгәндәрҙе был фани донъяла ла, Әхирәттә лә күрәсәк ғазаптары, уңышһыҙлыҡтары, бәхетһеҙлектәре тураһында киҫәтә....\nНовости / Иман // 16-05-2018, 07:00\nАллаһы Тәғәлә кешеләрҙе яҡшы эштәр өсөн сауаптары арттырып яҙылған,гонаһтары ғәфү ителгән, мөьминдәрҙең абруйҙары күтәрелеп, йөрәктәре Хаҡ Тәғәләгә ашҡынып торған билдәле бер бәрәкәтле осорҙар менән бүләкләй. Айҙарҙың солтаны һаналған изге Рамаҙан айы ла шундай ваҡыттарҙың береһе. Был айҙа һәр мосолманға Аллаһы Тәғәләнең ризалығына, уның рәхмәтенә ирешер өсөн ураҙа тотоу фарыз. Быйыл Рамаҙан айы 16 майҙа ҡояш байыу менән башлана....\nНиәт һәм ифтар доғалары\nНовости / Иман // 15-05-2018, 07:00\nҠояш ҡалҡырҙан ике сәғәт алда сәхәр ашап бөтөп, фарыз ураҙаны тотоу өсөн ошондай ниәт әйтелә:\n«Нәүәйтү ән әсүмә саумә шәһри рамаҙан. Минәл-фәжри иләл-мәғриб. Халисал-лилләһи тәғәлә».\nМәғәнәһе: «Аллаһы Тәғәлә өсөн ихласлыҡ менән таң ваҡытынан башлап, ҡояш байығанға тиклем Рамаҙан ураҙаһын тоторға ниәт ҡылдым».\nЯңылыҡтар таҫмаһы / Иман // 15-05-2018, 06:00\n15 майҙа, ҡояш байыу менән, изге Рамаҙан айы башлана. Мосолман ҡәрҙәштәребеҙ был айҙа, Аллаһы Тәғәләнең ризалығына ирешергә ынтылып, әжер-сауаптар өмөт итеп, ураҙа тота. Сөнки был – бер изгелеккә мең сауап яҙылған, ураҙа тотҡан өсөн хисапһыҙ әжер ала торған ваҡыт.\nМөхәммәт бәйғәмбәр: «Әгәр ҙә кешеләр Рамаҙан айында нимә бар икәнен белһәләр, был айҙың йыл буйы булыуын теләрҙәр ине», – тигән.\nМосолман ҡәрҙәштәр, Рамаҙан айының ниндәй ҡәҙерле изге ай икәнен онотмайыҡ. Был айҙы ғибәҙәттә үткәрәйек!...\nМосолман тормошонда тиҫбе\nНовости / Иман // 11-05-2018, 07:00\nТиҫбе «тәсбих» һүҙенән алынған. Тәсбих – Аллаһы Тәғәләне маҡтау-ололау, етешһеҙлектәрҙән пакланыу, доға, Алланы зекер итеү. Тиҫбе – зекерҙәрҙе һәм нәфел намаҙҙарын һанап барыу өсөн епкә теҙелгән ынйы-мәрйен бөртөктәре, муйынсаҡ. Заманында Мөхәммәт бәйғәмбәр үҙе тәсбихте бармаҡтары менән һанап барған, шулай итергә сәхәбәләрен дә өйрәткән. Ҡатын-ҡыҙға кәңәш биреп, ул: «Тәсбих, тәһлил әйтеп тороғоҙ. Әйткәндәрегеҙҙе бармаҡ менән һанап барығыҙ. Ҡиәмәт көнөндә уларҙан был турала һорау буласаҡ һәм яуап та алынасаҡ», – тигән. Әбү Һөрәйрәнең дә ятҡан килеш тәсбих әйтеп, таштарҙы йәки хөрмә емеше төштәрен ырғытып тороуы билдәле. Уның мең төйөн төйнәлгән ебе булыуы хаҡында ла риүәйәттәр бар. Төйөндәр бөткәнсе тәсбих әйтмәй тороп, ул йоҡларға ятмаған. Зекер әйтеүҙе тиҫбе менән һанап барғанда яңылышыуҙарға урын ҡалмай. Тиҫбе тартып Раббыбыҙҙы ололау, уны иҫкә төшөрөү мосолман тормошонда бик ҡәҙерле.\nҺәр саҡта, һәр урында уҡыла торған доға\nНовости / Иман // 4-05-2018, 07:00\n«Әлхәмдүлиллаһи ғәләә күлли хәлин фәиннәһүү мүхәүиилүлйәә хүәәл. Раббәнәә әтиннә фид-дүнйәә хәсәнәтән үә фил-әәхирати хәсәнәтән үә ҡинәә ғәҙәбән-нәәр. Бирахматикә йәә әрхәмәр – рахимин».\nМәғәнәһе: «Һәр бер хәл өсөн Аллаһы Тәғәләгә хәмед ҡылабыҙ. Йә, Раббым, беҙгә донъяла ла, Әхирәттә лә изге хәлдәрҙе насип ит. Үә йәнә беҙҙе йәһәннәм ғазаптарынан һаҡла. Әй, рәхимле Алла, һәр нәмә һинең рәхмәтеңдәлер»....\nСабыр итеүселәргә лә сауап яҙылыр\nНовости / Иман // 27-04-2018, 07:30\nБер хәҙисендә бәйғәмбәребеҙ: «Мосолманға шатлыҡлы мәлендә лә шөкөр итеү бер хәйер сауап», – тигән....


Республиканың 19 районы аграрийҙары ужым культураларын сәсеүҙе тамамланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликаның 19 районы аграрийҙары ужым культураларын сәсеүҙе тамамланы\n9:19, 17 сентября 2013 Иҡтисад\nБашҡортостандың 19 районы аграрийҙары ужым культураларын сәсеүҙе тамамланы. Республикала сәсеү эштәре 516 мең гектар майҙанда башҡарылған, планға ҡарата был 86 процент тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nШул уҡ ваҡытта ужым баҫыуы өсөн иң ҙур майҙан – 22 мең гектар – Көйөргәҙе районында бүленгән.\nБынан тыш, БР Ауыл хужалығы буйынса консультация үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 477 мең гектар майҙанда баҫыуҙар туңға һөрөлгән, планға ҡарата был 39 процент тәшкил итә.\nБыл йәһәттән иң яҡшы күрһәткестәр Ауырғазы, Илеш, Мәләүез һәм Стәрлетамаҡ райондарында күҙәтелә. Әлеге райондарҙа 20,4-24,4 мең гектар ер туңға һөрөлгән.


Күҙҙәр - күңел көҙгөһө\nБөгөн Өфөлә офтальмохирургия буйынса «Көнсығыш-Көнбайыш» тип исемләнгән халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция үҙ эшен башланы. Ике көнгә иҫәпләнгән форумды Башҡортостан фәндәр академияһынының Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты үткәрә. Конференция һәр ваҡыттағыса үҙ эшен әмәлиәттән башланы.\nӨфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтының операция өҫтәлендә ҡара ҡылау менән яфаланыусы оло йәштәге ҡатын. Уның күҙенә Башҡортостан табиптары ҡатмарлы операция яһай. Эш барышын видеокамералар күҙәтеп, теркәп бара. Һуңғы технологияларға нигеҙләнгән ҡоролма - фемтосекунд лазеры күҙ күҙәнәктәренә ыңғай тәьҫир итә. Шуға операциянан һуң реабилитация ваҡыты ла ҡыҫҡара.\nМиңнулла Әбсәләмов, Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтының микрохирургия бүлеге мөдире: «Былтыр ғына беҙҙә 13 меңгә яҡын пациентҡа ҡара ҡылауға операция яһалды. Бөгөнгә технологиялар заманса камиллаштырылған, шуға ла операциялар һөҙөмтәле, сифаты юғары. Пациенттарыбыҙ операция һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт».\nФемтосекунд лазеры технологиялары республикала Рәсәй кимәлендә тәүгеләрҙән булып ҡулланыла башлай. Әлегә был аппарат тик бер нисә төбәктә генә бар. Күмертауҙан Фәйзулла Фазлыәхмәтов билдәләүенсә, әлегә заманса ысул менән дауалауҙа Башҡортостан табиптарына етеүселәр юҡ.\nФәйзулла Фазлыәхмәтов, дауаланыусы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған табибы: «Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ауырыйҙар, һәр кемгә ваҡыт ҡәҙерле. Бер көн эсендә поликлиниканы уҙып, дауаханаға ятҡас, операция эшләнеләр. Операцияны бер илдеке менән дә сағыштырып булмай».\nКонференцияның ғәмәли өлөшөндә Өфө, Киров ҡалалары күҙ табиптары барлығы өс пациентҡа яңы аппарат ярҙамында операция яһаны. Онлайн-трансляция ярҙамында эш барышын Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында халыҡ-ара форумда ҡатнашыусылар күҙәтте.\nСалтанат Иманбаева, күҙ табибы /Ҡырғыҙстан/: «Бөгөн операцияларҙы күрҙек. Бик еңел түгел. Бындай операциялар Ҡырғыҙстанда эшләнмәй, сөнки ошондай аппаратурабыҙ, лазер юҡ беҙҙә».\nӘйткәндәй, баш ҡалала бындай күләмле конференция алтынсы тапҡыр ойошторола. Быйыл унда 700-гә яҡын кеше ҡатнаша, улар араһында Һиндостан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Германия, Украина табиптары бар. Сит ил вәкилдәре донъя күләмендәге әһәмиәтле ваҡиға - Шос һәм Брикс саммитарының да Башҡортостанда үтеүенә ҡыуанысын белдерҙе.\nЛоҡпан Оразбеков, күҙ табибы /Ҡаҙағстан/: «Өфөгә беренсе йыл килмәйбеҙ. Яңы йорттар төҙөлгән. Хәҙерге ШОС һәм БРИКС самиттарына яңы ҡунаҡханалар ҡалҡҡан. Беҙ Өфөнөң күркәм яҡҡа үҙгәргәнен күрҙек».\nШулай уҡ конференцияла ҡатнашыусылар секцияларға бүленеп, офтальмология өлкәһендәге мәсьәләләр хаҡында фекер алышты, тәжрибә уртаҡлашты.\nҒәҙәттәгесә, сара сиктәрендә медицина ҡорамалдары, төрлө препараттар һәм ғилми баҫмалар күргәҙмәһе эшләне. Бигерәк тә, офтальмологтар күреү һәләтен тикшереү һәм диагностикалау буйынса махсус препараттар менән ҡыҙыҡһынды.\nХалыҡ-ара конференцияның тап Башҡортостандың ғилми-тикшеренеү институты базаһында үтеүе осраҡлы түгел. Күҙ ауырыуҙарын дауалауға республикала ҙур иғтибар бүленә. Ҡатмарлы операциялар яһатырға Рәсәй төбәктәренән генә түгел, сит илдәрҙән дә киләләр.


Аҡмулла исемендәге премия тапшырылды\nБөгөн мәғариф өлкәһен, ундағы проблемаларҙы яҡтыртҡан журналистар Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия менән бүләкләнде. Аҡмулла исемендәге премия ошо уҡ исемде йөрөткән Башҡорт дәүләт педагогия университеты тарафынан 2008 йылда булдырылған. Быйыл премия лауреаттары араһында беҙҙең...\nБашҡортостан Дәүләт телерадиокомпанияһы РТРС компанияһы менән берлектә үткәргән “Цифраны тоҡандыр” акцияһы дауам итә. Иртәгә цифралы телевидениены Тәтешле районы Үрге Тәтешле ауылында тоҡандырасаҡтар. Цифралы телевидение ярҙамында республика халҡы беҙҙең теле һәм радио тапшырыуҙарҙы юғары сифатта...\nБашҡортостанда “Абилимпикс” конкурсының һайлап алыу этабы бара\nИнвалидтар һәм мөмкинлеге сикле кешеләр араһында һөнәрселек оҫталығы буйынса ярыштар илдә дүртенсе тапҡыр ойошторолдо. Бәйгенең эшлекле өлөшөндә белгестәр инклюзив белем биреү тураһында фекер алышһа, ғәмәли өлөшөндә һөнәри оҫталыҡ конкурстары үтте. Ярыштар һигеҙ урында 25 һөнәр төрө буйынса...\nХалыҡ-ара суд Америкаға Ирандан айырым санкцияларҙы алырға ҡушты. Һүҙ гуманитар тауарҙар, граждандар авиацияһы өлкәһендәге сикләүҙәр тураһында бара. Суд ҡарарында әйтелеүенсә, Америка дуҫлыҡ, иҡтисади мөнәсәбәттәр һәм консул хоҡуҡтары тураһында 1955 йылда ҡул ҡуйылған килешеүҙе боҙған. Рәсәй...\nДәүләт һатып алыуҙары порталында өҫтәмә эштәргә заказ урынлаштырылған. 29 октябрҙә подрядсы ойошма һайлап алынасаҡ. Улар Өфөнөң көнъяғындағы яр буйының 3-сө сиратына үҙгәрештәр индерергә, гидротехник ҡоролмалар төҙөргә, биләмәне төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү эштәрен башҡарырға бурыслы. Ағиҙел яры...\n“Рәсәй тимер юлдары” 2021 йылға тиклем Башҡортостанға 18 миллиард һум аҡса йәлеп итергә ниәтләй\n“Рәсәй тимер юлдары” 2021 йылға тиклем Башҡортостанға 18 миллиард һум аҡса йәлеп итергә ниәтләй. Был турала Куйбышев тимер юлы етәкселеге хәбәр итте. Киләһе өс-дүрт йылда транспорт селтәре, энергетика хужалығын үҫтереләсәк, күсмә состав яңыртыласаҡ. Былтыр ғына тимер юлы...\nРеспублика Хөкүмәте Сәмәрҡәнд өлкәһе менән төбәк-ара хеҙмәттәшлек тураһында килешеү әҙерләй. Хөкүмәт Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов Башҡортостан менән Үзбәкстан араһында хеҙмәттәшлек өсөн мөмкинлектәр киң, тип белдерҙе. Тәү сиратта сауҙа-иҡтисади бәйләнештәр булдырыла. Был йәһәттән...\nУҡыу әсәбәптарын кем алырға тейеш, мәктәпме әллә ата-әсәләрме? Ҡайһы бер ата-әсәләр балалар өсөн махсус эш дәфтәрҙәре алыу өсөн ризаһыҙлыҡ белдерә. Яңы уҡыу йылы башланыуы ата-әсәләр өсөн, бер яҡтан, шатлыҡлы ваҡиға булһа, икенсе яҡтан, бөтмәҫ мәшәҡәттәр ҙә килтерә. Өфө ҡалаһы мәктәптәренең...\nБашҡортостанда төлкөләрҙең кешеләргә ташланыу осраҡтары йышайған. Благовар районының ике ауылында был ,,ҡупшы ҡойроҡтар,,йортҡа инеп хужаларҙы тешләй яҙған. Осраҡтарҙың береһендә төлкөнө атҡандар. Республиканың экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, йыш ҡына уларҙа...\nТабиптар тиҙ арала прививка яһатып ҡалырға саҡыра. Республикала әле 635 меңдән ашыу кеше прививка яһатҡан. Башҡортостанда 1 миллион 600 мең кешегә, шул иҫәптән 350 мең балаға грипҡа ҡаршы прививка яһау күҙаллана. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, халыҡтың юғары хәүеф янаған төркөмдәренә: хроник сирле...


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШ ҠАЛАБЫҘҘА ҠУРАЙҒА ҺӘЙКӘЛ БУЛҺЫН! - 2022 - Мәҡәләләр\nИнтернеттың үҙ урыны, үҙ һүҙе, уға, дөрөҫөн әйткәндә, һинең туған телең бар ни ҙә, юҡ ни... Башҡорт донъяһының иң көнүҙәк, ҡырҡыу мәсьәләләре бит тап ана шул үҙебеҙҙең туған телдәге гәзит-журналдарыбыҙҙа тупланып баҫыла, сағылдырыла һәм улар буйынса бергәләп фекер төйнәлә, теге йәки был мәсьәләне хәл итеү юлдары эҙләнә.\nБәғзе бер маңҡорт кәйефле әҙәмдәр баҫма матбуғатҡа кәмһетеп, һанға һуҡмай ҡараһалар ҙа, башҡорт рухлы илһөйәрҙәр һәм телһөйәрҙәр көсө менән гәзит-журналдарыбыҙ, шөкөр, йәшәп килә әле. Баҫма матбуғат үҙенең тоғро уҡыусылары, халҡына әйтер һүҙе булған йәмәғәт хәбәрселәре - авторҙары менән көслө. Үҙем, мәҫәлән, ғүмер буйы ҡосаҡ-ҡосаҡ гәзит-журнал алдырып уҡыған кешемен, ҡайһыларын хатта туплап, шәхси архивымда һаҡлап барам. Заманында "Башҡортостан" гәзите менән тығыҙ хеҙмәттәшлек иттем. "Киске Өфө" гәзитен ул сыға башлағандан алып, 20 йыл инде, яратып уҡыйым, сөнки тап ошо гәзит башҡорт донъяһын борсоған мәсьәләләрҙе күтәреп сыға, тарих темаһына ҙур урын бирә. Был йәһәттән "Ватандаш" журналы хаҡында ла шуны уҡ әйтер инем. Ул ғына ла түгел, ошо баҫманың "әсеткеһе" мин булманыммы икән әле тип тә уйлап ҡуям. Ҡоролтай делегаты инем. Мәшһүр ғалимыбыҙ Р.Кузеев етәкләгән башҡорт тарихы секцияһында ҡатнаштым. Р. Кузеев көн тәртибендә алдан билдәләнгән сығыш яһаусыларға һүҙ бирә. Бына яҙыусы Йыһат Солтанов секция ултырышына килеп инеп, Ырымбурҙағы Каруанһарайҙы Башҡортостан милкенә күсереү мәсьәләһен күтәрмәк булды. Бындай етди секция эшендә ҡатнашыу бәхете тейгәс, мин дә һүҙһеҙ ҡалырға теләмәнем, әлбиттә. Сираттан тыш һүҙ алып, башҡорт тарихына, милли донъябыҙға арналған башҡортса гәзит йә журнал сығара башлау кәрәклеге хаҡында телмәр тотоп ташланым. Минең был тәҡдимде иғтибар менән тыңланылар, хупланылар һәм артабан, моғайын да, Р. Кузеев ошо фекергә төйнәлергә булышлыҡ итеп, уны ғилми йәмәғәтселек иғтибарына еткергәндер, тип уйлайым. Һәм, ысынлап та, тиҙҙән "Ватандаш" журналы ойошторолоп, донъя күрә лә башланы. Мин уны, әлбиттә, бик һөйөнөп ҡаршыланым һәм тәүге һанынан башлап ошо көнгәсә алдырам, бөтөн һандарын бергә туплап, ҡәҙерләп һаҡлайым, сөнки унда халҡыбыҙ тарихының данлы, шанлы биттәре яҡтыртыла, бигерәк тә тәүге һандарында йәмәғәтселеккә билдәле булмай, архивта ятҡан бик күп мәғлүмәттәр бирелә торғайны.\nБының менән мин, әгәр тормошҡа әүҙем ҡарашың булып, әйтер һүҙҙәрең тынғы бирмәһә, гәзит-журналдарыбыҙ менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә йәшәргә, идея һәм фекерҙәреңде баҫма матбуғат аша ла донъяға атҡарырға була, тимәксемен. Ошо юҫыҡта тағы бер теләгемдең ысынбарлыҡҡа әүерелеүенә шаһит булып, кинәнес кисерҙем. 1995 йылда булып үткән Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайына делегат булараҡ, үҙебеҙҙең милли кейемдә килгәйнем. Кемдәрҙеңдер миңә ятһыныбыраҡ төбәлгән ҡараштарына ла иғтибар итмәнем. Һәм бына, үҙегеҙ күрәһегеҙ, йәмәғәт, был идея әкренләп халҡыбыҙ араһында дәррәү яҡлау тапты һәм үҙенән-үҙе тәбиғи рәүештә көнитмешебеҙгә инеп тә китте. Бигерәк тә "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы ағзаларының бар сараларҙа, хатта урамда ла матур милли кейемдә йөрөүҙәрен күреп ҡыуанам. Бөгөн хатта милли кейем мәсьәләһе республикабыҙ етәкселеге тарафынан да хуплана. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров беренселәрҙән булып милли стилдәге пинжәк тектереп кейеп, башҡаларға үрнәк күрһәтте, афарин!\nҺүҙ ыңғайы тағы бер әлегә бойомға ашмаған фекерем хаҡында әйтеп киткем килә. Баш ҡалабыҙ Өфөлә ҡурайға һәйкәл ҡуйыу мәсьәләһенә ҡағыла ул. Өфөгә килеүселәрҙе бер яҡтан Салауат һәйкәле ҡаршылай, ә бына ҡалабыҙҙың икенсе яҡ ҡанаты булып ҡурайыбыҙға һәйкәл ҡалҡһа ине, тип хыялланам. Был хаҡта бөтөн гәзиттәргә лә тиерлек яҙҙым да яҙҙым, үкенескә, әлегә ул хыял ғына булып ҡала килә.\nӘйткәндәй, ошо тирәләй Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров "Юлдаш" радиоһы менән әңгәмәһендә һүҙ ҡуҙғата биреп ҡуйғайны ҡуйыуын. Бәлки, уның тәҡдиме юл яра алыр?


Рәми Ғарипов — презентация на Slide-Share.ru 🎓\nПрезентация на тему: Рәми Ғарипов\n
Больше презентаций на Slide-Share.ru
\nПервый слайд презентации: Рәми Ғарипов\nСлайд 2: Дәресте алып бара: Вәлитова Сания Ишмөхәмәт ҡыҙы\nҠатнашалар: 8 Г класының ҡыҙҙары һәм малайҙары\nРәми Ғариповтың тыуыуына 80 йыл, вафатына 35 йыл тулыу айҡанлы\nНимә ул эйәртеүле ҡушма һөйләм ? Теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙән нисек айырыла?\nЭйәрсән һөйләмдәрҙең төрҙәре: -Эйә -Хәбәр -Аныҡлаусы -Тултырыусы -Хәл һөйләмдәр- ваҡыт -урын -рәүеш -күләм-дәрәжә -сәбәп -маҡсат -шарт - кире\nҺөйләм төрө һорауы Эйә Кем нимә ? Хәбәр Нимә?нимәлә? кемдеке? Аныҡлаусы Кемдең?ниндәй?ҡайһы? Тултырыусы Төшөм, төбәү, урын-ваҡыт, сығанаҡ Хәл Ҡайҙа?ҡасан?күпме? Нисек? Нидәй сәбәп менән? ниндәй шарт менән? Ни булһа ла?\nТырнаҡтарын ҡаҙап күкрәгенә, Ике башлы йыртҡыс ҡарағош Быуат-быуат йөрәк ҡанын эскәс, Нисек ҡойолмаһын моң-һағыш? Үтәкәндәрен ауыр бер моң итеп Көйләгәндә еңел ҡурайы, Шат йәшлеген күреп, мин халҡымдың Сал тарихын ҡайтып урайым. “Урал йөрәге” хикәйәте\nСлайд 8: ( ), [ ] -тибындағы һөйләмдәр төҙө (..ған), [ ] - тибындағы һөйләмдәр төҙө\nСлайд 9: Аныҡлаусы һөйләм: А) Баш һөйләмдең эйәһен асыҡлай Б)Баш Һөйләмдең аныҡлаусыһы урынында килә йәки мөнәсәбәт һүҙ менән бирелгән аныҡлаусыһын асыҡлай В) Баш һөйләмдең хәбәрен асыҡлай\nСлайд 10: Эйәрсән хәбәр һөйләм А)Баш һөйләмдең мөнәсәбәт һүҙ менән бирелгән хәбәрен асыҡлай; Б) Баш һөйләмдең тултырыусыһы урынында ла килә ала; В) Баш һөйләмдең хәбәре урынында килә;\nСлайд 11: Эйәрсән урын һөйләм: А)Баш һөйләмдәге эш-хәрәкәттең урынын һәм нимәнән эшләнгәнен белдерә; Б) Эш йәки хәлдең урынын белдерә; В)Эш йәки хәлдең үтәлеү тиҙлеген, урынын, маҡсатын белдерә;\nСлайд 12: Эйәрсән һөйләмдәр баш һөйләмгә нимәләр ярҙамында эйәреп килә ? А)Интонация; Б)Мөнәсәбәт һүҙ; В)Килеш ялғауҙары, хәл,шарт, сифат ҡылым ялғауҙары, бәйләүестәр ярҙамында;\nСлайд 13: Эйәрсән тултырыусы һөйләм А)Баш һөйләмдең мәғәнәһен тулыландырып килә; Б)Баш һөйләмдең тултырыусыһы урынында килә йәки мөнәсәбәт һүҙ менән бирелгән тултырыусыһын асыҡлай; В) Хәбәрҙе асыҡлай һәм төбәү, төшөм, урын-ваҡыт,сығанаҡ килеш һорауҙарына яуап була\nПоследний слайд презентации: Рәми Ғарипов: Тестың яуаптары\n2В 3Б 4В 5Б 1Б


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АЛҒА ҠАРАП УЙЛАНАЙЫҠ, ТАРИХИ ҮТКӘНДӘРЕБЕҘГӘ ҠАРАП ҒОРУРЛАНАЙЫҠ! - 2015 - Мәҡәләләр\nБөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайҙарында күтәрелгән милләтебеҙ проблемалары, ҡабул ителгән ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу мәсьәләләре ниндәйҙер кимәлдә "Киске Өфө" гәзите биттәрендә сағылыш таба килә. Һеҙҙең иғтибарға билдәле шәхестәрҙең гәзиттең "Диалог", "Монолог", "Түңәрәк ҡор" рубрикаларында баҫыла килгән милләтебеҙ тарихы, бөгөнгөһө һәм киләсәге, рухи һәм дини булмышы, менталитеты, сәнғәте һәм мәҙәниәте хаҡындағы фекерҙәренән өҙөктәр тәҡдим итәбеҙ. Эште үҙебеҙҙән башлайыҡ...\nМансур ӘЙҮПОВ, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының вице-президенты: Бөгөн милли тел, мәҙәнилек мәсьәләләре бик етди тора. Был хаҡта ил Президенты В.В. Путин әйткән шундай һүҙҙәр бар: "Беҙгә гражданлыҡ рухына нигеҙләнгән милли сәйәсәт стратегияһы кәрәк. Беҙҙең илдә йәшәгән кеше үҙенең дине һәм милләте хаҡында оноторға тейеш түгел. Әммә ул иң элек Рәсәй гражданины булырға һәм ошоноң менән ғорурланырға тейеш. Берәүҙең дә милли һәм дини үҙенсәлектәрен дәүләт закондарынан өҫтөн ҡуйырға хаҡы юҡ. Ләкин был осраҡта дәүләт закондары милли һәм дини үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алырға тейеш". Күренеүенсә, милли мәсьәләнең ҡуйылышы бик етди һәм төплө. Ҡыҫҡаса әйткәндә, һүҙ кешенең милли һәм дини үҙенсәлектәрен уның дөйөм гражданлыҡ сифаттары менән яраштырыу тураһында бара. Был бик ҡатмарлы, хатта урыны менән ҡапма-ҡаршылыҡлы эш, бигерәк тә милли республикаларҙа етәкселәрҙән, сәйәсмәндәрҙән, ғалимдарҙан, журналистарҙан, мәғариф, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренән эштең асылын белеү, төптән уйлап эш итеүҙе талап итә. Миҫалға тел мәсьәләһен алайыҡ. Бөгөн бөтәбеҙ ҙә башҡорт теленең яҙмышы, уның үҫеше, ҡулланыу даирәһен киңәйтеү, дәүләт теле сифатында ҡулланыу мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына, борсола. Ләкин... Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, социологик тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, башҡорттарҙың 67 проценты ғына башҡорт телен туған теле тип иҫәпләй, ә туған телендә һөйләшеүселәр тағы ла аҙыраҡ икән, бында кемде ғәйепләргә була? Шуның өсөн телде һаҡлауҙы, үҫтереүҙе үҙебеҙҙән башларға кәрәк...\nЗөһрә БУРАҠАЕВА, яҙыусы: Башҡорттарҙың тәүге ҡоролтайында: "Аһ, башҡорттар Австралияла ла, Японияла ла, аһ, хатта Африка менән Көньяк Америкала ла йәшәй!" - тип аһылдашып, ошо факттарға ҡыуанып, күкрәк һуғып алдыҡ бит инде. Ул ваҡытта, әлбиттә, үҙаңды үҫтереү өсөн бөтә Ер шарының башҡорттарын йыйыу кәрәк булғайны. Ә бөгөнгө көндә милләтебеҙ алдында торған бурыстар барыбер ҙә икенсе. Ошо егерме йыл эсендә башҡорт телен ғаилә теле итеүсе егет-ҡыҙҙарыбыҙ, ысын патриоттар, ысын алмаш быуын үҫте. Егерме йыл - аҙ ваҡыт түгел, ул быуындар алмашыуын күҙәтерлек ваҡыт. Кемдең балалары йөрөй тәүге рәттәрҙә, кемдең балалары башҡорт мәктәптәрендә уҡый? Кемдең ейәндәре башҡортса һөйләшә лә, кемдең ейәндәре, милләтем, тип, сит-яҡтарға түгел, ә республикабыҙҙа эшләй? Аҡса өсөн дә, дан өсөн дә түгел, ә үҙебеҙҙең еребеҙҙе, үҙебеҙҙең баш ҡалабыҙҙы ташлап китергә намыҫы етмәгән шәхестәребеҙ улар. Республикабыҙ, башҡорт иле хаҡына улар бында йәшәй. Эшләй. Уйлана. Көрәшә...\nТарихыңдан дан тап!\nЮлдаш ЙОСОПОВ, тарихсы: Булат Аҙнабаев "Тик хәрби халыҡтың ғына тарихы була", тип әйткәйне бер мәл. Ысынлап та, көнө буйы, йылдар буйы, быуат буйы һабан һөрөп, мал көтөп кенә йәшәгән халыҡҡа үҙ тарихын белеүҙең ихтыяжы ла юҡ. Ә хәрби халыҡҡа иһә, яугир рухын һүндермәй һаҡлар өсөн дә үҙ тарихын белеү фарыз. Халыҡ - ул сәйәсәт субъекты, ә ниндәйҙер кешеләр төркөмө фәҡәт ашау-эсеү өсөн генә йәшәй икән, ул бары төркөм генә. Алтын Урҙала теге йәки был батырҙың, яугирҙең исеме һәр ваҡыт ырыуының исеме менән ҡуша аталып йөрөтөлгән. Башҡорттарҙы ла ырыу кланы системаһы тарих аренаһына алып килгән. Сөнки һәр бер ырыуҙың башҡорт милләте ҡорона ҡушылғанға тиклем үҙ тарихы булған һәм бар. Ул тарих донъяла йәшәгән бер халыҡтың йә дәүләттең тарихына барып ялғана. Башҡорт этногенезының барлыҡ күркәмлеге лә ошо факторға барып ялғана. Башҡорт ырыуҙарының гаплатөркөмдәрен өйрәнә башлағанда күптәр уның бындай һөҙөмтәләргә алып килеүен көтмәгәйне, йәғни гаплатөркөмдәр беҙҙең милләттә ырыуҙар бүленеше менән тура килә. Был күренеш шул турала һөйләй: беҙ меңәр йылдар һуҙымында ошо ерҙә йәшәп тә, бер-беребеҙ менән буталып бөтмәгәнбеҙ, һәр ырыу үҙенең гаплатөркөмгә бәйле үҙенсәлеген дә һаҡлап ҡала алған.\nНәзир ҠОЛБАХТИН, БДУ-ның тарих факультеты профессоры, тарих фәндәре докторы: Башҡортоң иҫәбен һаҡлау өҫтөндә лә ентекле һәм уйланылған эш алып барылыуы зарур. Ассимиляция тигән ғәләмәт XIX быуатта ла булған, башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрҙә генә түгел, Башҡортостан райондарында был процесс әле лә дауам итә. Әйтәйек, Татарстандың Баулы, Бөгөлмә, Аҙнаҡай, Әлмәт, Аҡтаныш, Минзәлә, Зәй райондары -Минзәлә өйәҙе. Ә Октябрь революцияһына тиклем Минзәлә өйәҙендә 200 мең башҡорт йәшәгәнлеге билдәле. Сиктәрҙе Ыҡ йылғаһы буйлап билдәләгәс, ул ерҙәр Татарстан биләмәһенә күсә һәм 1927 йылдағы халыҡ иҫәбен алғанда был төбәк халҡы тотошлайы менән үҙен татар тип яҙҙыра. Пермь крайында йәшәүсе башҡорттар менән күп аралашырға, уларҙың 2006 йылда үткәргән йыйынында ҡатнашырға ла тура килде. Ғәйнә ырыуы халҡы бөгөн башҡорт ғалимдары, яҙыусылары менән осрашыуҙар көтөп йәшәй: "Бөйөк Ватан һуғышына тиклем килә инегеҙ, ниңә бөгөн килмәйһегеҙ?" - тип өндәшә оло йәштәгеләр. Барҙы төбәгендә тыуып-үҫкән шағирҙар, композиторҙар, рәссамдар ижад емештәрен Башҡортостан халҡы менән уртаҡлашырға зар илай, ләкин башҡорт йәмәғәтселеге уларҙың зарын ҡәнәғәтләндерә алмай әле...\nАзамат АҠЪЮЛОВ, Башҡорт дәүләт университетының тарих факультеты доценты: Тарих аренаһында башҡорттар һымаҡ ыҙалар, һуғыштар, туҡтауһыҙ барымта-ҡарымталар, каратель операциялары кисергән бер халыҡ та юҡтыр, моғайын. Батырлыҡтарына ла хайран ҡалырлыҡ. Әйтәйек,14 йыл буйына башҡорттар менән һуғышҡандан һуң, ҡан ҡойоштоң мәғәнәһеҙлеген танып, Сыңғыҙхан үҙе башҡорттарға килешеү төҙөргә сапҡын ебәрә. XVI быуатта "Аҡ батша" Иван Грозный ҙа башҡорт иле менән рус илен бергә ҡушыу тураһында килешеү төҙөргә тәҡдим итә. Шулай итеп, еренә, иркенә ҡурҡыныс янаған саҡта башҡорттар, сараһыҙҙың көнөнән, дошманға ныҡлы ҡаршылыҡ та күрһәтә, мәле еткәндә дипломатик һөйләшеүҙәр ҙә алып бара белә. Әммә бер илгә лә баҫып инмәй. Был - башҡорт халҡының иң төп үҙенсәлектәренең береһе.\nРус дәүләтенә ҡушылғас та халҡыбыҙ үҙ хоҡуҡтарын яҡлап, ихтилалдарға күтәрелгән, ҡурҡмаған. Шуға күп кенә хоҡуҡтарын һаҡлауға өлгәшкән.\nХалҡыбыҙҙы һаҡлау юлы ниҙә?\nӘмир ИШЕМҒОЛОВ, "Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәге" дәүләт учреждениеһы генераль директоры, биология фәндәре докторы, профессор: Бал ҡорто күсенең йәшәү рәүеше кешелек, ил, дәүләт һәм милләт өсөн милли идея булырлыҡ. Миҫалға барыбыҙҙы ла борсоған коррупцияны алайыҡ. Коррупция бөгөн Рәсәй дәүләтенең бәкәленә һуҡҡан күренеш булып тора. Владимир Жириновский коррупцияға ҡаршы көрәште ҡайһы бер чиновниктарҙы эштән бушатыу, төрмәгә ултыртыу рәүешендә күрә. Әммә бындай сараларҙың башҡа проблемалар тыуҙырғанын да беләбеҙ.\nҠасандыр беҙҙең халыҡта ишеккә йоҙаҡ һалыу булмаған. Иркен йәйләүҙәрҙә көн иткәнбеҙ. Халҡыбыҙҙың асыҡлығы ла уның көнитмешенә бәйле булған. Башҡа халыҡтар менән ҡарымта, барымталарҙы иҫәпкә алмағанда, урлашыуҙар бөтөнләй булмаған тиерлек. Асыҡ өйлө, асыҡ йөҙлө, ҡунаҡсыл булғанбыҙ, коррупция шуның өсөн дә беҙгә ят күренеш. Ошо тәңгәлдә башҡорт тоҡомло бал ҡорттарының тормошона күҙ һалайыҡ. Әйткәндәй, башҡорт тоҡомло бал ҡорто үҙенә исем биргән халыҡтың менталитетына яҡын тора. Кавказ, себер, итальян тоҡомло ҡорттарҙан айырмалы рәүештә, башҡорт тоҡомло бал ҡорто сит ояға инеп бал урламай. Ә башҡа тоҡомға ҡараған ҡорттарҙың бер күсе ауылға килеп индеме, беҙҙең ҡорт ояларына һөжүмдәр башлана. Шуның өсөн дә беҙ башҡорт тоҡомло ҡорт ояларын уларҙан йәшерә һалабыҙ. Үкенескә ҡаршы, бал ҡорто тормошо менән үҙебеҙҙеке бермә-бер тап килә.\nӘхтәр БОҪҠОНОВ, сәйәсәт фәндәре кандидаты: XXI быуатта халыҡты халыҡ булараҡ һаҡлауҙың ниндәй механизмдары булырға тейеш? Ә бына 1917 йылға тиклем төрлө губерналарҙа йәшәгән халҡыбыҙ үҙен һаҡлаған бит. Башҡорт - диаспорала йәшәй торған халыҡ түгел. Беҙҙең халыҡ йәшәгән еренән сығып китһә, юғалыуға еңелерәк дусар ителә. Сөнки беҙҙең менталитетҡа, бал ҡорттары һымаҡ, күстә берҙәм булып йәшәү механизмы һалынған. Күп халыҡтарҙа үҙ-үҙен танып белеү дин менән бергә бара, ҡайһы бер халыҡтар дәүләтселек юлы менән берләшә, беҙҙең халыҡтың үҙ-үҙен таныуы Уралына, туған моңона, ҡурайына, бейеүенә һәм мәҙәниәтенә бәйле. Беҙҙә ватансылыҡ тойғоһо көслө. Баҡтиһәң, Мәскәү ҡалаһының 4 кенә процент үҫмерҙәре әрмелә хеҙмәт итә. Уларҙың ата-әсәләре "Рәсәй, ватан" тип яу һала-һалыуға, әммә уларҙың балалары шул ватанды һаҡларға теләмәй. Ә беҙҙең башҡорт егеттәре өсөн әрмегә бармау һаман да ғәрлек һанала. Шулай булғас, дәүләтселек, ватансылыҡ тойғоһо кемдә көслөрәк һуң?\nМәүлит ЯМАЛЕТДИН, шағир һәм прозаик: Өмөтлө киләсәккә бер генә ышаныс бар. Алдынғы ҡарашлы ғалимдарыбыҙ, зыялыларыбыҙ халыҡҡа юл күрһәтергә тейеш. Минеңсә, әҙәбиәт, сәнғәт, ғөмүмән, мәҙәниәт һәр кемдә ниндәйҙер ышаныс тыуҙырырға, өмөтһөҙлөккә юл ҡуймаҫҡа тейеш. Ижад ителгән әҫәр кешенең күңелен күтәрһен. Яҙыусы ла, граждан булараҡ та үҙ бурысымды шунда күрәм. Сөнки халыҡ борон-борондан, беҙҙең сәсәнебеҙ бына шулай тине, тип, сәсән һүҙенә ҡарап торған. Һәм, иң мөһиме, иманға ҡайтырға кәрәк. Ә иман - бик ҙур төшөнсә. Кескәй генә дүрт хәрефле һүҙгә әхлаҡ та, әҙәп тә, телеңә тоғролоҡ та, илеңә һөйөү ҙә, үҙ-ара мөнәсәбәт тә һыя. Иманлы кеше түрә булһа ла иманын юғалтмаясаҡ, халыҡты ҡайғыртасаҡ, уның өсөн көсөн йәлләмәйәсәк. Ә әлеге мәлдә иҫ киткес тиҙлек менән байыған кешеләрҙең күңелендә иман юҡ. Хаҡ юлды мәҙәниәттең, имандың күтәрелеп сығыуында ғына күрәм мин.\nАуылдар - милләт бишеге\nӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ, яҙыусы: Атай-олатайҙарыбыҙ дини мәнфәғәт менән милли мәнфәғәтте бергә уҡмаштыра һәм шуның нигеҙендә үҙҙәрен яҡлай алған. Күрәһең, беҙҙә хәҙер ана шундай берҙәмлек ҡаҡшаған һәм шуның өсөн дә ауылдарыбыҙҙың ҡапҡаһы милләттәштәребеҙҙең күңеле кеүек шарран асыҡ. Башҡорт ауылы, улай ғына ла түгел, Рәсәй ауылдары (Кавказ ауылдарын иҫәпкә алмағанда, әлбиттә) хәҙерге ваҡытта әйбере бушлай өләшелгән йә арзан ғына хаҡҡа һатылған "коммунизм магазины"н хәтерләтә. Ул магазинға инеп, арзан ғына хаҡҡа үҙеңә һәм тотош әҡрәбәңә йорт, ер, сабынлыҡ, көтөүлек, ғөмүмән, быуаттар буйы йәшәрлек йорт-ер һатып алырға була. Хәйер, ауылдарыбыҙ ғына түгел, ҡалалаларыбыҙ, хатта илебеҙ шундай хәлдә бит. "Ерең һатһаң, ауылыңа һат: бер ситенә үҙең барып ултырырһың..." тигән хәҡиҡәтте алға һөрәйек. Фәҡәт бары тик һинең менән бер мөхиттә, бер йәмәғәтселек ҡоронда, бер үк төрлө йола-традициялар үтәп йәшәүсе ауылдашың, күршең генә һинең ошо ерлеккә бәйле проблемаларыңды аңлай һәм һиңә ярҙам итә ала. Был йәһәттән ситтә йәшәүсе туғаның, дуҫың, танышың, ғөмүмән, ситтәге кеше ул барыбер ҙә ят кеше. Шуның өсөн дә йортоңдо, ереңде фәҡәт һинең менән бер лөғәт-йола-традиция солғанышында йәшәгән ауылдашыңа, күршеңә һатыу башҡа ауылдаштарыңа зыян килтермәҫлек шарт булып һаналалыр ҙа инде.\nИршат АҪЫЛҒУЖИН, эшҡыуар: Элек башҡорттоң яугир, шағир образын алға һөрөү булһа, беҙ XXI быуатта уның яңы имиджын да тыуҙырырға бурыслы. Ысынлап та, XXI быуат башҡорто ниндәй булырға тейеш һуң? Ул - һөҙөмтәле менеджер, ҡулынан килмәгән эше булмаған шәхес. Элек башҡорт бер әсмүхә сәйгә ерен һатҡан, тигән ҡараш та ысынбарлыҡҡа тура килеп бөтмәй. Совет осорона тиклем башҡорт ерен ҡуртымға биреп йәшәгән. Беҙ ҡайһы саҡ тарихҡа һылтанып, тарихи ауырыу менән ауырып китәбеҙ. Шул уҡ ваҡытта хәҙер Рәсәй Дәүләт Думаһы биргән законды файҙаланып, аҫабалыҡ хоҡуғыбыҙҙы киренән ҡайтарыу мөмкинлеге барлығын күрергә теләмәйбеҙ. Дөрөҫөн әйткәндә, Ер кодексы беҙгә киренән аҫаба булырға мөмкинлек бирә бит. Ер кодексы, икенсе төрлө әйткәндә, "Аҫаба башҡортлоғобоҙҙо кире ҡайтарыу" законы бит ул. Әлегә ерең ун ғына гектар икән, әгәр ҙә һөҙөмтәле эшләһәң, башҡаларҙың пайын ҡуртымға алып, ереңде киңәйтә алаһың бит...\nЙолаларыбыҙ, ҡурайыбыҙ йәшәһен!\nНоғман МУСИН, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты: Хәҙерге ваҡытта, асылда, бер милләтле булған, боронғо йәшәү рәүештәрен, милли йолаларын һаҡлаған милләттәр һәм дәүләттәр үҫеш осоро кисерә. Миҫал өсөн Ҡытай менән Японияны ғына алайыҡ. Бөгөн был дәүләттәр һәр йәһәттән алға сыҡты. Шуға күрә беҙҙең барлыҡ уңышһыҙлыҡтарыбыҙҙың, бөтә бәләләребеҙҙең сәбәбе милли асылыбыҙҙан айырыла, йола-традицияларыбыҙҙы онота барыуыбыҙҙа. Сөнки һәр милләттең йәшәү рәүеше йола-традициялар рәүешендә уға бит Хоҙай һәм тәбиғәт тарафынан һалынған һәм мәңгелеккә нығытылған. Беҙ меңәр-меңәр йылдар буйынса шул йола-традициялар нигеҙендә йәшәп килеп, ХХ быуатта уларҙан айырылдыҡ та, йәшәүебеҙҙең мәғәнәһен, тормошобоҙҙоң ҡотон юғалта башланыҡ. Милләтте теленән, тамырынан, йолаһынан айырырға тырышыу тотош илдең тамырына балта сабыу менән бер. Әгәр ҙә дәүләт күп милләтле икән, ундағы һәр милләттең үҫешен тәьмин итмәйенсә тороп, дәүләттең берлеген тәьмин итеү мөмкин булмаясаҡ. Үҙенең милли тойғоһо ҡыйырһытылған кеше башҡаларға нисек тыныс, уларҙың ихтыяжын аңлап ҡарай алһын инде? Ошоларҙан сығып шундай һығымта яһарға ла була: беҙҙең илдең иң ҙур бәләһе - унда йәшәүсе халыҡтарҙың милли тамырҙарынан айырылыуында, илебеҙҙең һаман да мандып йәшәп китә алмауы ла ошо сәбәпкә бәйле.\nРоберт ЮЛДАШЕВ, ҡурайсы: Сит тарафтарҙа ҡурайҙы бик ыңғай ҡабул итәләр. Таң ҡалып, ҡурай тауышының һәр тулҡынын күңелдәренә һеңдереп тыңлайҙар. Беҙҙә ҡурай тауышын ишетеп өйрәнгәнгәме икән, уға иғтибар биреп еткермәйҙәр. Һуңғы бер конкурста музыканы бик тәрән аңлаған жюри баһаланы. Шуға күрә, ундай оҫталар алдында уйнауы бик еңел ине. Конкурста "Сыңрау торна" көйөн башҡарғайныҡ. Моңға һалынған драматик тойғоларҙы, афәт яңғырашын, яу-ут тауышын тотоп алғандар, ахыры, сығышыбыҙҙан һуң: "Һеҙ башҡарған көйҙә агрессив энергетика ишетелә, әммә шул энергетика аша беҙ Аллаһы Тәғәлә кешене бар иткән заманға, ир-аттың ысын мәғәнәһендә һунарсы, яугир булған дәүергә ҡайттыҡ. Музыкағыҙ менән боронғолоҡто тойорға мөмкинлек бирәһегеҙ", - тинеләр. Тимәк, ҡурай кешелә иң тәрән тойғоларҙы уятыу көсөнә эйә. Конкурста тап музыкаль тауыштың кешегә физик яҡтан тәьҫире баһалау критерийҙарының береһе булып торҙо. Шул йәһәттән иң күп балл йыйҙыҡ...\nДиндә милләт тә бар!\nСалауат ХӘМИҘУЛЛИН, тарихсы, тележурналист: Кемдәрҙер, диндә милләт юҡ, тип тылҡырға ярата. Ҡөрьәндә Аллаһы Тәғәлә кешеләрҙе бер-береһен танып белһен өсөн төрлө халыҡ итеп яралтыуы хаҡында белдерелә. Тимәк, кешеләрҙең милли принцип буйынса бүленеше Ҡөрьән тарафынан тыйылмай, рөхсәт ителә. Беҙгә Аллаһы Тәғәлә ошо ерҙе биргән һәм беҙ үҙ тыуған еребеҙҙә йәшәйбеҙ. Әгәр ҙә беҙ башкорт булыуҙан туҡтаһаҡ, был ер ҙә Башҡортостан тип аталмаясаҡ. Тимәк, беҙгә Аллаһы Тәғәлә был ерҙе башҡортлоҡ асылыбыҙҙы һаҡлап ҡалыу шарты менән биргән, шуға күрә үҙ асылыбыҙҙы һаҡлай алмауыбыҙ Хаҡ Тәғәлә алдында хыянатҡа тиңләнәсәк. Бына ошо хәҡиҡәтте аңлар өсөн булһа ла беҙгә ислам дине кәрәк. Ислам этник һыҙатты тыймай, уны юҡҡа сығармай. Мин әгәр ҙә батыр ҡартаталарым була тороп, үҙ милләтемдән баш тартам икән, мин бит иң беренсе нәүбәттә уларҙы һатам булып сыға. Улар башҡорт идеалдары өсөн көрәшкән. Ул идеалдар ябай ғына: бына был ер беҙҙеке һәм беҙ уны башҡа берәүгә лә бирмәйәсәкбеҙ. Әгәр ҙә ислам диненә килгән башҡорт үҙ милләтенән ситләшә икән, ул наҙан, үҙ тарихын белмәүсе, атай-олатайҙарынан баш тартыусы кеше. Быға мин башҡа төрлө аңлатма бирә алмайым...\nУрал ВИЛДАНОВ, философия фәндәре докторы, профессор: Кеше, шәхес проблемаһы, уның эске донъяһы өлкәһендә оҙаҡ йылдар шөғөлләнгәндән һуң шундай һығымтаға килдем: тышҡы мөхит кешегә бик аҙ йоғонто яһай. Нигеҙҙә барыһы ла эске донъянан тора. Иң мөһиме, үҙ аңыңды үҙгәртеү өҫтөндә эшләргә кәрәк. Кеше һәр эшен, ҡылығын аңлы рәүештә башҡарырға, үҙен һәр саҡ ситтән күҙәтергә өйрәнергә тейеш. Үҙеңә ситтән ҡарай белһәң, ярһыулыҡ, нәфрәт тойғолары шунда уҡ юҡҡа сыға. Аңды үҙгәртеү алымдары бер нисә мең йыл элек билдәле булған. Әйтәйек, буддизмда ул - медитация алымы. Исламда - тәриҡәт, зекер әйтеү, "лә илләһә иллаллаһ" тип ҡабатлау. Мосолман илдәре шәриғәт ҡануны менән йәшәй. Әммә шәриғәт - белемдең тәүге баҫҡысы ғына, дин тураһында өҫтән, һай ғына йөрөтөлгән фекер, икенсе төрлө әйткәндә, һуҡырҙарса табыныу, һуҡыр иман. Бына шуға көнсығыш илдәрҙә һуғыштар тынмай. Икенсе баҫҡысҡа, тәриҡәткә баҫҡан кеше, йәғни суфыйсылыҡ юлында булыусы бер ҡасан да ҡулына ҡорал алмай. Тәриҡәтте үҙләштерәһең икән, аңың үҙгәрә башлай, яҡтыра. Өсөнсө баҫҡыс - мәғрифәт. Бында инде аң киңәйеү һөҙөмтәһендә юғары кимәлдәге белем үҙләштерелә. Ниһайәт, дүртенсе баҫҡыс - хәҡиҡәт, йәғни хаҡ белемгә эйә булыу. Бөтә баҫҡыстарҙы үткән суфый Хоҙай менән бер бөтөн булыуға өлгәшә. Бөгөн дин аяҡҡа баҫа, тибеҙ. Әммә асылда шәриғәт ҡанундарына бикләнеү генә бара. Төрлө дини йолалар ғына атҡарыу әле Аллаға яҡынайыуҙы аңлатмай. Аллаһы Тәғәләгә һуҡырҙарса табынырға түгел, ә Алланы күңелеңә индерергә кәрәк.\nМенталитетыбыҙ шундай, әммә...\nЗилә РӘХМӘТУЛЛИНА, философия фәндәре кандидаты: Милләттең яҙмышы уның менталитетына бәйле. Аҫыл сифаттарыбыҙ күп беҙҙең. Һуғыш ҡупҡанда, экстремаль хәлдәр тыуғанда батырлыҡ ҡалҡып сыға, ҡурҡыу тойғоһо юғала. Шул уҡ ваҡытта беҙҙә тыйнаҡлыҡ сифаты ла бик көслө. Боронғо халыҡ булараҡ, беҙ абсолют категорияларҙан сығып, йыһан киңлегендә фекер йөрөтөп эш итәбеҙ. Шуға күрә тормош ығы-зығыһы, аҡса эшләү беҙгә мәғәнәһеҙ шөғөл кеүек тойола. Бөгөнгө типик башҡортҡа интроверт булыу хас, йәғни күбебеҙ үҙ күңел донъяһында йомолоп йәшәй. Беҙҙә һаман да коллективлыҡ сифаты көслө. Йәғни, бөтәһе лә бер тигеҙ йәшәргә тейеш, тигән фекерҙәбеҙ. Бына ни өсөн уңышҡа өлгәшкән милләттәшебеҙҙе яратып еткермәйбеҙ, үҙебеҙгә тиң ҡан-ҡәрҙәшкә генә ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ, һине уҙып китә алырлыҡ булһа, ярҙам итеүҙән баш тартабыҙ. Әлбиттә, менталитетты үҙгәртеүе бик ҡыйын, әммә беҙ мотивтарыбыҙҙы үҙгәртә алабыҙ. Шул ваҡытта эш-ҡылыҡтарыбыҙ ҙа үҙенән-үҙе үҙгәрәсәк. Әгәр ҙә, мәҫәлән, еребеҙгә хужа булып ҡараһаҡ, үҙебеҙҙе хужаларса тотасаҡбыҙ ҙа. Халҡыбыҙға ярҙам итәбеҙ тиһәк, телевидение, башҡа матбуғат саралары аша алдынғы, заманса башҡорт образын тыуҙырып, шул образды пропагандаларға кәрәк.\nЭльбрус НИҒМӘТУЛЛИН, Рәсәйҙең көслө атлеттары федерацияһының вице-президенты: Беренсе Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайында, башҡортса таҙа һөйләшкән, ҡурайҙа уйнай белгән кеше генә башҡорт тип иҫәпләнә, тигәйнеләр. Шунда ирекһеҙҙән, бәй, беҙ бит башҡорт түгел, тип уйлап ҡуйҙым, сөнки унда тәҡдим ителгән башҡортлоҡто белдереүсе ете пункттың өсәү-дүртәүһе генә беҙгә тура килә, етмәһә, өлкәлә тел өйрәнеү менән проблемалар бар ине. Ул күҙлектән ҡараһаң, Силәбелә башҡорттар бөтөнләй юҡ кеүек. Һуңғы ҡоролтайҙа Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов сәхнәнән, кем үҙен башҡорт тип иҫәпләй - шул башҡорт, тигәс, күңелгә рәхәт булып китте. Тимәк, егерме йыл эсендә беҙ шуны аңлау хәленә еткәнбеҙ, күпмелер ваҡыт үтеү менән хәл тағы ла яҡшырасаҡ, тип ышанам. Ғөмүмән, милләтте дөрөҫ булған һәм дөрөҫ булмаған милләткә бүлгеләү бер ҡасан да яҡшыға алып килмәй. Әгәр кеше башҡорт булып та уны башҡалар башҡорт итеп танымай икән, ул тәбиғи рәүештә кемгәлер ҡушылырға мәжбүр була. Беҙ һәр ваҡыт терәлер өсөн көслө иң эҙләйбеҙ. Кешенең тәбиғәте шулай - ул көслө кеше менән бергә булырға ынтыла. Шуға ла тағы берҙе ҡабатларға мәжбүр булам - милләттәштәребеҙ араһында бар йәһәттән дә көслө, улар менән маҡтанырлыҡ, ғорурланырлыҡ шәхестәр булырға тейеш. Ул сағында башҡорт булмағандар ҙа, мин башҡорт, тип әйтәсәк.\nКлара ХӘМИҘУЛЛИНА, Дәүләкән районы Мәкәш ауылы ағинәйе: Милләт - Хоҙай ниғмәте. Милләтте Ул кешелеккә бүләк иткән. Башҡорт кешеһенә башҡорт мөхитендә йәшәүе рәхәт, татарға - татар, урыҫҡа урыҫ мөхитендә рәхәт. Бындай бәйләнеш ҡайҙа ята һуң? Аңдамы? Ҡандамы? Ҡәлебтәме? Күңелдәме? Рухтамы? Хоҙай Тәғәлә булдырған был бәйләнеште. Мин һәр ваҡыт үҙебеҙҙең телдә аралашҡан милләттәштәремә ынтылам. Улар менән аралашыуы миңә шулай уҡ рәхәтлек бирә. Мил-ләттәшемә диндәшемә тартылғандай тартылғас, милләтте лә Хоҙай барлыҡҡа килтергән. Беҙҙең милләт - Рәсәйҙең ҡәлебендә ултырған һайланмыш милләт ул. Быны беҙ, башҡорт рухлы булғандар, бик яҡшы аңлайбыҙ, шул уҡ ваҡытта ни өсөн шулай икәнлеген аңлата ғына алмайбыҙ. Юҡҡа ғына Арҡайым беҙҙә урынлашмаған, "Урал батыр" эпосы ла юҡҡа ғына беҙҙең ерлектә тыумаған. Мин был донъянан киткәндә лә "Урал батыр" эпосы беҙҙең милләт тураһында яҙылған" тигән инаныу менән китәсәкмен. "Ҡөрьән" бынан мең йыл элек "Урал батыр" эпосынан күпкә һуң яҙылған. Тимәк, кешелек дәүерендә булған ваҡиғалар төрлө сүрәттәрҙә ҡабатланып тора. "Урал батыр" эпосы халҡыбыҙҙың "Ҡөрьән"е кеүек. Беҙ әле шундай бөйөк ҡомартҡыбыҙҙың ниндәй оло хазинабыҙ икәнен аңлап ҡына бөтмәйбеҙ. Уға әкиәт тип кенә ҡарайбыҙ. Юҡҡа ғына юрматылар шәжәрәһендә тәүге кешенең башҡорт булыуы хаҡында әйтелмәйҙер ул: "Әҙәм ғәләйәссәләм мотлаҡ башҡорт булғандыр. Шул тиклем изге кеше ни өсөн башҡорт булмаһын ул?" - тип әйтелә. Минеңсә, башҡортлоҡ тап шунан килә. Башҡортлоҡ милләт кенә түгел, тигәнде аңлата булыр был һүҙҙәр.\nЯҙылған: 24.11.15 | Ҡаралған: 979


Иртәгә республикабыҙҙың башҡалаһы донъяның сәйәси, иҡтисади, мәҙәни үҙәгенә әйләнәсәк | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 12223\n07 июля 2015 — 16:59\nӘле саммиттарға килгән ҡунаҡтар Башҡортостан менән яҡындан таныша. Ҡытайҙан килгән ҡунаҡтар Өфөнән 100 саҡырым алыҫлыҡта урынлашҡан умарталыҡта данлыҡлы башҡорт балын етештереү үҙенсәлектәре менән таныша. Йыл һайын тонналап Көнсығыш иленә ебәрелгән татлы ризыҡтың шифалы серен төшөнөргә теләй улар.Өфө һәм уның эргәһендә ойошторолған экскурсиялар киң билдәлелек яулай. Ҡалаға көн һайын меңәрләгән сит ил ҡунаҡтары килә. Уларҙа, башлыса, Урал буйы халҡының мәҙәниәте, архитектура ҡомартҡылары, шул иҫәптән саммиттар алдынан асылғандары ла ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Яңы фонтан, ял урындары, бихисап парктар һәм аллеялар сит ил граждандарына ғына түгел, Өфө халҡына ла оҡшай. Рәсәй халыҡтарынң мәҙәниәте менән сит ил ҡунаҡтары театр аша ла танышасаҡ. Өфөгә илдең алдынғы коллективтары килде. Башҡортостан актерҙары ҡунаҡтар өсөн иң яҡшы спектаклдәрен әҙерләй. Һуңғы ваҡытта сувенир продукцияһын етештереү Өфөлә бер нисә тапҡырға артты. ШОС һәм БРИКС символикаһы менән сығарылған тауарҙар киң һорау менән ҡуллана.Был тиклем күп сит ил ҡунаҡтарын Өфөлә бер тапҡыр ҙа күргәндәре юҡ. Бер нисә көнгә донъя ваҡиғалары үҙәгендә ҡалып, Өфө туристарҙың иғтибарын яулар, тип ышана баш ҡала хакимиәте. Бының өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған.


“Изге юлдарҙан йөрөгөҙ”, – » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » “Изге юлдарҙан йөрөгөҙ”, –\n06.12.2011 “Изге юлдарҙан йөрөгөҙ”, –\nти Хәйбулла районының ағинәйе Сәбилә Түснәкова\n1914 йылдың йәмле йәйге иртәһендә Хәйбулла районының Утарбай ауылында Әбделҡадир Торомтаевтың ғаиләһендә, бар донъяға ауаз һалып, ҡыҙ бала донъяға килә. Уға Сәбилә тип исем ҡушалар. Сәбилә – оло юл, сәйәхәтсе тигәнде аңлата. “Мин дә тиҫтерҙәрем кеүек үк йәшенмәк, ҡурсаҡ уйнаным. Үҫә төшкәс, ҡыҙҙар менән “аулаҡ өй”ҙәргә йөрөнөк, – тип хәтерләй ул. − Уйын-көлкө ойоштороп, ҡул эштәре менән булып, күңелле ял итә торғайныҡ”. Сәбилә инәй бындай кистәрҙә һәр саҡ мөнәжәттәр әйтер булған.\nБулайыҡ беҙ һиммәтле,\n“Күгәрсен”, “Һандуғас” кеүек халыҡ йырҙарын ул саҡта йәштәр бик яратып башҡарған.\nҺәр төрлө эште еренә еткереп эшләп өйрәнгән Сәбилә бик егәрле булып үҫә. 14 йәше тулыр-тулмаҫтан ул Тиргәмеш ауылына килен булып төшә, Харис Түснәков менән ғаилә ҡора.\n1930 йылда ауылда колхоз төҙөлә. Әле быуыны нығынып та өлгөрмәгән йәш килен фермала һыйыр һауа башлай. Бынан тыш, уға башҡа колхоз эштәрен башҡарырға тура килә. Шул йылдарҙа уҡый-яҙа белмәгән халыҡҡа белем алыу мөмкинлеге асыла. Сәбилә инәй өсөнсө класҡа тиклем уҡый. Ул ауыл ҡатын-ҡыҙҙар советында әүҙем эш алып бара. ҡыҫҡаһы, Сәбилә Түснәкова ауыл тормошоноң уртаһында ҡайнай. Уңған хужабикә – биш балаһына өлгөлө әсәй ҙә. Үҙ заманында күренекле, оло ихтирамға лайыҡ, өлгөлө ғаилә була улар.\nТырышып донъя көтөп ятҡанда илебеҙгә ҡара яу – Бөйөк Ватан һуғышы бар халыҡты зар илатып, бәхетле тормоштоң аҫтын-өҫкә килтерә. Барлыҡ ил азаматтары ҡулына ҡорал алғанда Харис олатай ҙа ситтә ҡалмай. Ул ауылынан тәүгеләрҙән булып яуға оҙатыла.\nБатырҙар Ватан өсөн фронтта ҡан ҡоя, тылдағыларға ла еңелдән булмай. Балалар, үҫмерҙәр, ҡатын-ҡыҙҙар, ололар – барыһы ла “Тыуған ил өсөн!” девизы аҫтында иртәнән-кискә тиклем арымай-талмай хеҙмәт итә. Сәбилә инәйҙең иңендә колхоз йөгө арта. Был йылдарҙа егәрле ҡатын-ҡыҙ ниндәй генә эштәр башҡармай?! Ул һауынсы ла, башмаҡ, ат ҡараусы ла була. Ураҡ эштәре, бесән әҙерләү кеүек мәшәҡәттәрҙән дә ситтә ҡалмай.\nХалыҡ күңелендә көндәлек тормошҡа бәйле бәйеттәр барлыҡҡа килгән. Уңғанлыҡ, егәрлелек һәм ялҡаулыҡ, белемлелек һәм наҙанлыҡ кеүек төшөнсәләр халыҡтың ошондай ауыҙ-тел ижадында сағыла. Бына, мәҫәлән, “Бесән бәйете”:\nЙәй көнөндә эшләмәгән ялҡау\nҘур ауырлыҡ күрмәй ҡалмаҫ\nЙөрөйҙөр сана егеп\nЙәй көнөндә эшләгән\n“Беҙ бер ҡасан да һыйырҙан өҙөлмәнек. Шуға ҡатыҡ, ҡаймаҡ-май, ҡорот, эремсек һәр саҡ табында булды”, – ти уңған хужабикә.\nЙырҙа йырланғанса, ғүмер аҡҡан һыу кеүек икән. Бер-бер артлы йылдар үтә... Быуындарҙы быуындар алмаштыра, тормош дауам итә. Балалар тыуа, ата-әсәһенә терәк булып үҫеп етә. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн Сәбилә инәйҙең тик бер генә балаһы – Мөслимә ҡыҙы ғына иҫән. Инәй әлеге ваҡытта ейәне Ишбирҙе һәм килене Гүзәл менән бергә йәшәй. Ул, оло булыуына ҡарамаҫтан, ураҙа тота. Ауыл мәсетенә йөрөп, аят-доғалар ҡыла. “Һәр ҡылығыбыҙ менән Аллаһы Тәғәлә, кешелек алдында яуаплыбыҙ. Шуға тик яҡшыны күрергә, тик изге хәбәр ишетергә, матур юлдарҙа йөрөргә тейешбеҙ”, – ти ул мөнәжәттәре аша. Сәбилә инәй кеүек ағинәйҙәрҙең ижади мираҫы күңелебеҙ түрендә һаҡланһын.


11:10, 17 июнь 2017 версияһы\n1537 байт өҫтәлгән , 3 года назад\n→Үҙән йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары\n11:04, 17 июнь 2017 версияһы (төҙәтеү)\n11:10, 17 июнь 2017 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nҮҙән йылғаһы - — Ағиҙел йылғаһының һул ҡушылдығы. Төбө ҡырсын һәм ваҡ таштар менән ҡапланған. Һыу үҙәнендә томбойоҡ, күрән, ҡамыш менән ҡапланған ерҙәре бар. Шаршы һәм тын аҡҡан ерҙәре бар.Ҡолғана ауылы эргәһендә башланып, үҙ юлында 45 шишмә һәм 30 ҡотоҡто алып, Янһары ауылы янында Ағиҙелгә ҡоя. Беҙ шуларҙың үҙебеҙ күргәндәрен һанап бирәбеҙ: Һарғая, Һарағы, Оло Башарт, Бәләкәй Башарт, Балайылға, Алаҡбар, Бертеш, Алаша, Сәңгелде, Әнкес, Яманйылға, Яланайыр, Ерекле. Ә Әбделмәмбәт ауылында Оло йылға, Бәләкәй йылға, Ҡараташ, Ҡамабар, Көрпә һәм Әрәмә ҡотоғо – — Үҙәндең уң ҡушылдыҡтары.\nХалыҡ телендә ошо исем менән йөрөһә лә, ул — ҙур шишмә. Оло Аҡбейек итәгенән баш алып, ауылдың ҡап уртаһында Үҙәнгә ҡоя. Төбө эре таштар менән ҡапланған, яҙлы-көҙлө балыҡтар йөҙә, эҫе йәйҙә күренмәй. Ярҙарында өс ярустағы үҫемлектәрҙән барыһы ла үҫә.\n[[Бәләкәй Йылға]] һәм [[Әрәмә ҡотоғо]]\nБәләкәй Йылға исеме йөрөтһә лә, ул да шулай уҡ шишмә. Көнсығыштан көнбайышҡа ҡарап юл ала, ауыл үрендә Үҙәнгә ҡоя. Һаҙ ҡотоғо ла, был шишмә лә төбөндә бөтөнләй ҡырсыны, ярҙарында ташы булмауы менән ауылдағы башҡа шишмәләрҙән айырыла. Ярҙары тиҙ ишелеп бара, урыны-урыны менән күрән ҡаплаған ерҙәре бар. Һыу үҙәне бик тәрәндән аға.\nБәләкәй Аҡбейектең урта биленән көнбайыштан көнсығышҡа ҡарап ағыусы шишмәләр. Шишмә төптәре ваҡ таштар менән ҡапланған. Ярҙарында туғай үҫемлектәренең бөтә төрҙәре лә бар.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/696190 ҡабул ителгән


Видеть - большое счастье. Күҙ күреүе — оло бәхет\nКүҙ күреүе — оло бәхет\n11-07-2017, 08:53 // Пенсионер // Баҫып сығарырға\nБәғеркәйем, бик ныҡ ҡарап,\nМинең күҙҙәр — төпһөҙ даръя,\nУларҙан сер эҙләмә!\nБала саҡта ишеткән ошо йырҙың һүҙҙәрен тиҙ генә ятлап алдым, үҙ алдыма һәр ваҡыт йырлап йөрөй торғайным, әммә, ни өсөндөр, уның мәғәнәһенә иғтибар итмәгәнмен. Тормош тәжрибәһенең байый барыуы, матур тәбиғәт ҡосағында йәшәү был хаҡта уйланырға мәжбүр итте. Бигерәк тә баш ҡаланың Пушкин урамындағы ғилми-тикшеренеү институтына барыу, табиптарҙың ошо “төпһөҙ даръя”ның серҙәрен өйрәнеп, кешеләргә күҙҙәренең нурын ҡайтанан бүләк итеп, яҡты донъя менән һоҡланып йәшәргә мөмкинлек биреүе менән хайран ҡалдырҙы, һоҡландырҙы.\nИнституттың 209-сы бүлмәһендә ауырыуҙарҙы үҙ эшенең оҫталары, кеше яҙмышы өсөн янып-көйөп йөрөгән табиптар Ирина Назимова менән Наилә Ғабдрахманова ҡабул итә. Сиратта тиҫтәләгән кеше ултыра, күбеһе — оло йәштәгеләр, уларҙы балалары йәки ейәндәре етәкләп йөрөй, ҡайһылары үҙе инеп сыға. Ҡыйғы районынан берәү: “Күҙ алдым томаланып, кешеләрҙе лә танымай башлағас, такси яллап ошонда килергә булдым”, — тип учреждениеға ҙур өмөт бағлауын әйтте. Сиратлап саҡырылған һәр ауырыуҙы шәфҡәт туташы оҙатып йөрөй, бүлмәнән бүлмәгә алып инә, төрлө аппараттар аша тикшереүҙәр үткәс, йәнә 209-сы бүлмәгә килтерә. Унда һығымта яһап, йә ҡайтып дауалана торорға, йәки һис кисектермәй операция яһарға тәҡдим ителә һәм 20-се корпусҡа юллама бирелә.\nУнда ла сират көтөп ултырыусылар байтаҡ, операция яһатып сыҡҡандар ҙа етерлек. Кешеләр яҡты донъяны күрә алыуына сикһеҙ ҡыуана. Мәҫәлән, Әнфир Ғәлиханов ғүмер буйы Тәтешле районында колхоз бухгалтеры булып эшләгән. Күҙҙәре күрмәй башлағас, әлеге институтҡа килгән. Операция уңышлы үткән. Ике-өс минут һайын ҡулын күтәреп, бармаҡтарына күҙ һала. “Бына күрәм бит!” — тип шатлана, институт эргәһендәге биналарға ҡарап ҡыуана. Табиптарға рәхмәт һүҙҙәрен ҡат-ҡат ҡабатлай. “Тик бер нимә йөрәгемдә төйөр булып ҡалды, — тине ул. — Шатлығымды уртаҡлашыу маҡсатында табипҡа күстәнәс алып ингәйнем — алманы. “Беҙ эшебеҙ өсөн хеҙмәт хаҡы алабыҙ, ә һеҙгә донъяны күреү бәхете бүләк иткәнмен икән — минең өсөн шунан да ҙур ҡыуаныс юҡ. Был күстәнәсте ҡатынығыҙға, балаларығыҙға, ейәндәрегеҙгә ҡарап, уларҙың шатлыҡтарын тойоп, бергәләп ашағыҙ”, — тип кире бирҙе. Бик дөрөҫ әйтелгән һүҙҙәр, әлбиттә. Уларҙы тыныс ҡына тыңлай алманым, күҙҙәремдән йәштәр тәгәрәп төштө. Рәхмәтемде тотош институт хеҙмәткәрҙәренә әйтәм”.\nӘ бына Сәфәрғәле Байбулатов Баймаҡтан килгән. “Баймаҡ, Сибай табиптарында булдым. Ҡаранылар, тикшерҙеләр ҙә Магнитогорск ҡалаһына барырға тәҡдим иттеләр. Барҙым. Операция өсөн 30—35 мең һум һорайҙар. Дауаханалары юҡ. Шуға операция яһағас уҡ ҡайтарып ебәрәләр. Уңышлы булмаһа, аҡсам елгә осормо икән, тип икеләнә төштөм. Бирәм тигән ҡолона, сығарып ҡуя юлына, ти халыҡ. Шунда Баймаҡ тарафынан килгән танышымды осраттым. Ул миңә асыуланып: “Бында ни ҡарап йөрөйһөң? Күҙ ауырыуҙарын дауалау, күреү һәләтен ҡайтарыу буйынса Өфө ҡалаһы республикала ғына түгел, илдә, хатта донъяла дан тота. Яңы алымдар, алдынғы технологиялар файҙаланылған институтҡа донъя халыҡтары ағыла. Ә һин бында йөрөп ятаһың. Бар ҡайт, әйберҙәреңде ал да Өфөгә юллан”, — тип әрләп ташланы. Хоҙайға шөкөр, табиптар бик ихлас, ентекләп тикшерҙе, операция көнөн билдәләне. Иң мөһиме — үҙебеҙҙең башҡорт телендә һөйләшеп, аңлаштыҡ. Шатлығым эсемә һыймай”.\nФән докторы, профессор Дамир Нуриев, Өфө, Стәрлетамаҡ, Татарстан, Бәләбәй, Салауат һәм башҡа тарафтарҙан килгән ауырыуҙар бер тауыштан медицина фәндәре кандидаты, юғары категориялы табип, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы Миңнулла Әбсәләмовҡа рәхмәт әйтте. Ул ауырыуҙарға файҙалы кәңәштәрен бирә, ярҙам итә. Шундай кешелекле һәм кеселекле булыуы бүтән табиптарға ла күсә, күрәһең. Уның менән бергә эшләгән күҙ табиптары Айгөл Бикбулатова, Ольга Оренбуркина, Юлай Борханов һәм башҡалар кешеләрҙең ихтирамын яулаған, үҙҙәренең изге сифаттары менән лайыҡлы абруй ҡаҙанған. Яҡты донъяны, матур тәбиғәтте күреп һоҡланыу, яҡындарыңдың күҙҙәренә, йөҙҙәренә ҡарап ултырыу — үҙе оло бәхет бит, уны бер ни ҙә алмаштыра алмай.\nКүҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты директоры, медицина фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған медицина хеҙмәткәре Мөхәррәм Бикбовтың пациенттарға ҡарата мәрхәмәтле, кешелекле булыу талабы хеҙмәткәрҙәр тарафынан тулыһынса тормошҡа ашырыла. Етәксенең һөнәри бурыстарына тоғролоғо, ойоштороу һәләте коллектив менән ауырыуҙар араһында һәйбәт мөнәсәбәт урынлаштырыуға ярҙам итә, учреждениеның халыҡҡа намыҫлы хеҙмәт итеүе хаҡында һөйләй. Ошоларҙы күргәс, ирекһеҙҙән, тормошомда осраған күңелле һәм тетрәткес ваҡиғалар хәтеремә килеп төштө.\n“Бибиямал, — тине Ғарифулла ҡатынына, — иртән торғандан кис ятып киткәнсә эш менән мәшғүлбеҙ, ял итеүҙе оноттоҡ, шикелле. Бөгөн ҡоймаҡ ҡойоп, майлап ҡуй. Ҡымыҙ яғын үҙем хәстәрләрмен. Иртәгә тәбиғәткә сығып, ял итеп ҡайтайыҡ”. Бибиямал ихлас күңелдән риза булды. Иртәгәһен төйөнсөктәрен төрөп алып, яланға киттеләр. Одеал йәйеп ултырҙылар ҙа, алдарына ашъяулыҡ түшәп, ашамлыҡ-эсемлектәрҙе теҙеп ултырттылар. “Мин был урында булғаным бар һымаҡ тоям. Нәҡ бөгөнгө кеүек, ғүмергә йылдар өҫтәп, кәкүк саҡыра ине, анау таллыҡта моңло итеп һандуғастар һайрап торҙо, нәҡ әлегеләй яланды баҫып алған матур сәскәләр күҙҙең яуын алып, танауҙы ҡытыҡлай ине. Тик ҡасан икәнен дөрөҫ кенә хәтерләмәйем”, — тине ҡатын.\n“Был хәл бынан нәҡ илле йыл элек булды. Һинең менән өйләнешергә һүҙ бирешеп йөрөгәндә ошо урында ултырғайныҡ. Билдәле, ул саҡта аҙ ғына һөйләштек тә бер-беребеҙҙең күҙенә, йөҙөнә генә ҡарашып ултырҙыҡ. Тик ул ваҡытта кәкүк тауышы сағыуыраҡ ишетелә ине, һандуғастар һайрауы ла бер аҙ тоноҡлана төшкән, ә сәскәләр — элеккесә матур, тәбиғәткә нур һибеп торалар, — тип элекке ваҡиғаны ҡатынының хәтеренә төшөрҙө ир. — Тәбиғәт матурлығын күреп йәшәү — үҙе ҙур бәхет, артабан да тормошобоҙ шулай барһын”.\nИнститутта күреү һәләтен юғалтҡан кешеләр менән танышҡас, бала сағымдағы йөрәкте тетрәткес хәлде хәтерләмәй булдыра алманым. Бынан 75 йыл самаһы элек концерт күрһәтергә үҙешмәкәр артистар килеп төштө. Кис ауыл халҡы башланғыс мәктәп бинаһына ағыла башланы (клуб юҡ ине). Иҙәндә урын алып ҡалыу өсөн беҙ ҙә (малайҙар) йүгерҙек. Мәктәп кешеләр менән шығырым тулды. Сәғит ауылы халҡын юҡҡа ғына “ҡойондар” тип атамағандар, һәр ваҡыт дәррәү улар. Алып барыусы сыҡты ла: “Концертыбыҙҙы гармун моңдары менән башлайбыҙ, хөрмәтле тамашасылар”, — тип ултырғыс ҡуйҙы. Шунда уҡ гармунсыны етәкләп алып сыҡты ла ултырғысҡа ултыртты. Ағай, тамашасылар менән сәләмләшкәс, тальян гармунда моңло итеп башҡорт көйҙәрен уйнарға тотондо. Халыҡҡа бик оҡшаны, һорап ҡат-ҡат уйнаттылар. Концерт тамамланғас, йәштәр килеп, гармунсының бейетеүен үтенде. Ул риза булды. Уйын тамамланғас, һуғыштан ҡаты йәрәхәт алып ҡайтҡан ағай, бер нисә ҡыҙ гармунсыны төшкән фатирына алып барҙы. Өҫтәлгә ҡабыҡлы бешкән картуф, ҡаймаҡ ҡуйылды. Ул саҡта икмәк тураһында уйлау мөмкин түгел ине. Ағайҙарға эйәреп мин дә барҙым — оҫтаның гармунын тотоп ҡарарға ине. Ул ашағандан файҙаланып, ниәтемде тормошҡа ашырырға булдым. Ағай ризалыҡ бирҙе. Күректәрҙе һуҙғылай торғас, хатта бер көйҙө лә килтереп сығарҙым. “Афарин, ҡустым! Тырышһаң, гармунсы булырлыҡ сифаттар бар үҙеңдә”, — тип маҡтап ҡуйҙы. Ашау тамамланғас: “Ауылығыҙҙың халҡы һәйбәт икән. Күҙҙәрем күрмәһә лә, күңелем менән тоям. Кешелекле, ярҙамсылһығыҙ. Рәхмәт һеҙгә”, — тине гармунсы.\nБөгөн уның хаҡында уйлап: “Эх, ошо институт булһа шул саҡта... Ағай, күреү һәләтен тергеҙеп, тамашасыларға күҙҙәрен тултырып ҡарап, уларҙың шатлыҡ-ҡыуаныстарын күреп уйнар ине гармунын”, — тип ҡуйҙым.\n...Бер мәктәп алдында сибәр егет менән һылыу ҡыҙ һөйләшеп тора. Тормош, мөхәббәт тураһында фекер алышалар, киләсәккә план ҡоралар. Улар бит бер-береһенең күҙҙәрен дә, йөҙҙәрен дә күрмәй, мәктәп алдында тулҡынланып үҫкән матур сәскәләр ҙә юҡ һымаҡ улар өсөн. Мин үҙемде шул йәштәр урынына ҡуйып ҡараным, һуҡырҙар мәктәбендә уҡыйым икән тип хис иттем. Ниндәй бәхетһеҙлек, тәбиғәт тарафынан ҡыйырһытылыу! Яҡты донъяны күрмә, көн дә, төн дә бер, тәбиғәт матурлығына һоҡланыуҙан мәхрүмһең...\nҒәжәп ҙур һәм изге эштәр башҡара Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты. Дауаланырға килгән бик күптәргә күреү бәхете бүләк итә, тирә-йүнгә, йәмле тәбиғәткә һоҡланып йәшәү шатлығын кисертә, ғаиләләргә, балаларға ҡыуаныс өҫтәй. Шуғалыр ҙа уңған, эшлекле институт коллективына рәхмәт һүҙҙәре бер туҡтауһыҙ яуып тора.\nАвтор: Сәлимйән ҒҮМӘРОВ


Дәүләкән районында тиҙҙән ял һәм күңел асыу паркы сафҡа инәсәк\nУл ҡаланан алыҫ түгел урынлашасаҡ. Ял үҙәген ҡарауһыҙ йәшел ҡалҡан урынында эшләү күҙҙалана. Бөгөн төбәктә йәшәүселәр эргә-тирәне таҙартыу, ҡороған ағастарҙы ҡырҡыу маҡсатында өмәгә сыҡты.\nБуласаҡ ял һәм күңел асыу паркының проекты әле үк әҙер. Ул ҡояш формаһында буласаҡ. Дәүләкән районы хакимиәте башланғысын урындағы ойошмалар ҙа хуплап үҙ өлөшөн индерергә ҡарар иткән. Кемдер семәрләп эшләнгән эскәмйәләр, икенселәр үҙенсәлекле арт-объект тәҡдим итмәксе.


Етәксе хаҡлы түгел » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Етәксе хаҡлы түгел\nЕтәксе хаҡлы түгел 29.01.2019 // Йәмғиәт\n“Ғаиләбеҙҙә ҡыйынлыҡтар тыуыуға бәйле, ҡыҫҡартылған эш көнөнә күсергә теләйем. Етәксем ризалыҡ бирҙе, әммә сираттағы отпуск көндәренең ҡыҫҡарасағын иҫкәртте. Төрлө кеше төрлөсә кәңәш бирә. Эш биреүсе был осраҡта хаҡлымы?\nБашҡортостан Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы белгестәре әйтеүенсә, Рәсәй Хеҙмәт кодексының 93-сө статьяһына ярашлы, хеҙмәткәр һәм эш биреүсе араһындағы килешеү буйынса эшкә алынғанда, шулай уҡ унан һуңыраҡ та тулы булмаған эш көнөнә күсергә мөмкин.\nЭшсенең үтенесе буйынса тулы булмаған эш көнө билдәләнгәндә, хеҙмәткә түләү эшләгән ваҡытҡа пропорциональ рәүештә йәки үтәлгән эш күләменә ҡарап түләнә. Тулы булмаған эш ваҡытына күскән хәлдә лә йыл һайын бирелгән түләүле отпуск оҙайлығы үҙгәреш кисермәй. Ул дөйөм шарттарҙа Рәсәй Хеҙмәт кодексының 115-се статьяһына ярашлы бирелә, отпуск оҙайлығы 28 календарь көндән дә кәм була алмай.


Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Апрелдә баҡса эштәре\n03.04.2019 Апрелдә баҡса эштәре\nАпрель – баҡсасылар өсөн иң яуаплы ай. Иң мөһиме – баҡсалағы ҡар һыуҙары йыйылып торған урындарҙы мөмкин тиклем тиҙерәк йырып ебәрергә кәрәк. Артыҡ дым ҡурай еләге, баҡса еләге, клематис өсөн ҡурҡыныс.\nАй башында баҡса еләге, роза, клематис, лилиәләр өҫтөнән көҙҙән ҡаплаған япманы алыу мөһим. Сөнки унда, йылы булғанлыҡтан, үҫемлек тиҙ генә уянып үҫә башлай, һыуыҡ булғанда өшөй.\nАй урталарында картуфты шыттырырға баҙҙан сығарабыҙ. Емеш-еләк ҡыуаҡтарын ҡырҡып, формалаштырырға кәрәк. Ҡыҙыл һәм аҡ ҡарағаттың ботаҡтарын ҡырҡмайҙар. Ҡороған ботаҡтарын ғына алалар. Сейә менән сливаныҡын ҡырҡыр алдынан ҡышты нисек сығыуын асыҡлағыҙ.\nБаҡса еләген иртәрәк өлгөртөү өсөн түтәлгә дуға ҡуйып, пленка менән ҡаплағыҙ. Яҙғы ҡырауҙар булғанда, емеш ағастары сәскә атҡанда, үҫемлек ҡалдыҡтарын яндырығыҙ. Төтөн һыуыҡҡа бирешеүҙән һаҡлай.\nҠар иреп бөтөп, тупраҡ йылыныу менән ҡырауҙан ҡурҡмай торған бер йыллыҡ сәскәләр – космея, тырнаҡ гөлө, бәрхәт гөлдәрен сәсергә мөмкин. Көслө ҡырау булып, ер өҫтөн туңдырғанда пленка менән ҡаплап тороғоҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ДОНЪЯ БИЗМӘНЕ БӘҮЕЛӘ ШУЛ... - 2020 - Мәҡәләләр\nЫсынлап та, стәрлеләрҙең яңы спектакле берәүҙе лә битараф ҡалдырманы, сәхнәнән трагедияның һәр кемгә яҡшы таныш, хрестоматик тексы ағылды, тамаша залында тәрән һәм көсөргәнешле тынлыҡ хөкөм һөрҙө. Бына ябай һәм мыҡты, ышаныслы итеп донъя көткән ҡатын - бейбисә Тәңкәбикәнең биләмәһендә шиғранә телле аҡын тауышы, әсә моңо ағыла. Ҡоро тауышлы, ҡаты ҡуллы булып күренгән ҡамсылы бейбисәнең күңеле йомшаҡ, йөрәге изгелер, юғиһә, уны урап алған балалары һәм яҡындары үҙҙәрен ғәмһеҙ һәм иркен тоя, уның илендә иркә һәм ирекле самими заттар йәшәй төҫлө... Артабан был йәшәйеш юҫығын яуҙан ҡайтыусылар тураһындағы хәбәр алыштыра.\nИлгә ир-егеттәр кире ҡайта. Шул ир-егеттәр башында торған Юлмырҙаны, бейбисәнең өлкән улын көтөү шундай ғорур өмөт менән тулы. О, кешелек үҙе ғазапланып тыуҙырған һәм тағы ла нығыраҡ аһ-хәсрәттәр менән инанып йәшәгән тәғлимәт бит был: ил-йорт хужаһы - ир-егет!.. Ошо өмөт өҙөлһә, ғаилә, ырыу, ил тотош бер упҡын алдында ҡала, улар йә имен ҡала, йә юҡ, барыһын да сабырлыҡ һәм ваҡыт хәл итәсәк. Әммә ил хужаһы Юлмырҙа ҡайталманы. Уның ҡәбер тупрағы, гүйә, һауанан осоп төшкән ҡәһәр ташы кеүек, яҡындарының алдына килеп төшә. Тәүге тетрәндергес образ бейеклеге спектаклдәге бөтә яҡшылыҡ-яманлыҡ бизмәндәрен әйләндереп-түңкәреп ташлай. Бейбисә Тәңкәбикә өҫтөнә ябырылған һынауҙарҙың башы ғына була был, үҙе таянған һәм ышанған боронғо йолаларҙың әҙәм үтә алмаҫлыҡ кәртә-упҡын булырын ул әлегә башына ла килтермәй...\nНиндәйҙер әҙәми эгоизм, үҙ-ара кәмһетеү арҡаһында ике йәш кеше араһындағы мөхәббәтте ҡорбан итеү һәр заманда ла бик күп аһ-зар, рәнйеү һәм күҙ йәштәренә сәбәп була. Иң анһаты - ул мөхәббәтте ашатлап үтеү, тип һанаған бәндәләр аҙаҡ үҙҙәре шул әрнештән хасил булған әсе һабаҡтарҙы татый. Мәҫәлән, "Ай тотолған төндә" спектакленең программаһын (дизайнер Ләйсән Шибанова) төп героиня Тәңкәбикәнең тулған айҙы ҡосаҡлап уйға сумған бик тәрән йөкмәткеле һүрәте биҙәй. Баҡһаң, уның ҡосағындағы ай - уға тормош биргән бөтә форсат-мөмкинлектәр, уның йәшләй генә ҡылған гонаһы ла мөхәббәт арҡаһында була. Шул мөхәббәт бәхетен ул үҙе өсөн ҡайғыға әйләндереүе арҡаһында "илай белмәгән ғәрип" бала тыуа. Әлмисаҡтан кешегә бирелгән һөйөү хисен ниндәйҙер йолалар хаҡына ҡорбан итеүе өсөн ул ауыр хаҡ түләй. Ләкин ире вафат булып, ырыу башлығы ҡамытын кейгәс тә Тәңкәбикә үҙе өсөн ифрат ауыр һәм ғәҙелһеҙ булған йола ҡыҫымынан ҡотолорға ынтылмай. Иң яратҡан улы Аҡъегетте һәм буласаҡ килене Зөбәржәтте лә ул баяғы йола аҫтына һала. Башҡортостандың халыҡ артисы Физәлиә Рәхимова башҡарыуында беҙ боронғо һәм "яңы" Тәңкәбикәне күрҙек. Нимәһе менән "яңы" ул? Йола ыңғайына йәшәгән бейбисә, гүйә, уға үс итеп уныңса эшләй, ул кешелек бәхетенән дә төңөлгән, йола ҡулында мөхәббәтле йәндәрҙе ҡыйратыусы бер йәнһеҙ сүкешкә әйләнгән. Сүкеш-бейбисә, гүйә, күктәге айҙы урталай яра, һуҡыр фанатик әҙәмдәр ҡулындағы күҫәк-ҡылыстарға әүерелә һәм үҙенең йәндәй күргән ғәзиз балаларын тураҡлап ташлай. Әммә йыһандар аша осоп, ниҙәндер өркөп үҙенең ҡосағына килеп ингән айҙы ул иркәләп тынысландыра ала ине, йәғни үҙенең аяғына йығылып ялбарған балаларының инәлеүен ишетһә, ул үҙе өсөн һәм бөтә донъя өсөн иң беренсе күңел тыныслығы, мөхәббәт ҡурсалауы таба алыр ине. Физәлиә Рәхимованың Тәңкәбикәһе - робот, ҡысҡыра-илай-һыҡтай, ләкин үҙенең кешелек бәхетен һәм мөхәббәтен йолҡоп-йолҡоп аяуһыҙ мәскәй - йола тамағына тығырға мәжбүр. Был сараһыҙлыҡ һәм тәҡдири ҡоллоҡ уның тирәһендәге бөтә нәмәне һәләк итә.\nШиғранә күңелле Аҡъегет образы халыҡта бер хыял һәм бәхет йондоҙо булып йәшәгән күңел сафлығы, ирек һөйөү, мөхәббәткә тоғролоҡ хистәренән туҡылған. Шундай улдары һәр халыҡты таҙарта һәм яҡтырта. Ләкин был образды сәхнә киңлегенән айырмау, патетик тон биреп яһалмалыҡ күгенә осороп ебәрмәҫ өсөн актер Фәнил Ҡарасуринға бөтә оҫталығын һалырға тура килә, уның хәле Аҡбуҙатты тотоп менгән Урал батырҙың халәтенә оҡшаш. Эпик батырыбыҙ ҙа идеаль сафлыҡ һәм батырлыҡ, тоғролоҡ һәм фиҙаҡәрлек өлгөһө булған ҡанатлы толпарҙы тотоп менер өсөн ул талап иткән бөтә сифаттарға ирешергә ынтыла һәм шулай булып ҡала. Аҡъегет образының илаһи ныҡлығы, шиғранә аҡылы бөтә спектаклдең таянысына әйләнгән. Актер Фәнил Ҡарасурин башҡарған был образдың республика сәхнә сәнғәтендә үҙ урыны буласаҡ.\nМостай Кәрим ижад иткән трагедияла күктәр ергә төшөргән үлсәүҙең ике яғына, ике табағына ултырып, уны сайҡап бәүеткән, дер һелкеткән ике образ бар. Бер яҡта - Диуана, икенсе табаҡта - Дәрүиш. Донъя бизмәнен кинәт тайшандырып, уйнатып ебәрә торған көс тап шул образдарҙа. Диуана менән Дәрүиш ролдәре аҡ һәм ҡара төҫтәрҙе бутап-болғап ебәрә алырлыҡ ҡөҙрәткә эйә булырға тейеш. Бына сәхнәгә Диуана килеп сыға һәм дцп ауырыуына хас ым-хәрәкәттәр менән үҙенә иғтибарҙы йәлеп итә. Ләкин классик роль өсөн был ғына етмәй, тамашасы Диуананың "бизмәнде һелкетерлек" ҡөҙрәтен көтә. Көсөргәнешлек арта. Диуана (Марат Зөбәйеров) менән Дәрүиш (Илһам Рәхимов, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы) араһында күҙгә күренмәгән алыш башлана, Тәңкәбикә менән Аҡъегетте мәңгегә айыра торған упҡын аша өҙөлөргә торған ҡыл тартыла. Диуананың феноменаль тәҡдиренә спектаклдең программкаһындағы ғәжәп фотоһүрәт ишара яһай: ай тотолған мәл уның күҙ ҡараһында сағыла! Диуана донъялағы бөтә ғәҙелһеҙлекте татыр өсөн, аҡ-ҡара көстәрҙең мәңгелек көрәшенә шаһит булыр өсөн тыуҙы микән ни, уның йәне йыһан бизмәненә аҡ көстәрҙе ҡотҡарыр өсөн һалынды микән ни? Хәйер, Диуана бизмән табағында яңғыҙ түгел. Шәфәҡ образы бар бит әле. Ул - бәхетле ҡатын һәм әсә булып йәшәргә бөтә хоҡуғы булған, әммә шәфәҡ нуры кеүек һүнгән шат һәм саф йөрәк, өмөт шәмен ҡабыҙған һәм мөхәббәтте яҡлап-ҡурсып ауаз һалған берҙән-бер самими йән. Шәфәҡ - трагедияла бөтә ғәйепте үҙ өҫтөнә алған, башҡалар өсөн ҡорбан булырға әҙер берҙән-бер персонаж. Стәрлетамаҡ башҡорт драма театрында иҫ киткес һығылмалы, йәне-тәне менән үҙ бәхете өсөн көрәшсе булып ҡалған һылыу һәм ҡыйыу Шәфәҡ образы тыуҙы (актриса Әлиә Зарипова). Уның үҙенең йәшәү һәм һөйөлөү бәхетен - ирен икенсе ҡатын менән ҡалдырып, артына дуғалай шаҡарылып сәхнәнән сығып китеүе - ғәжәп тәрән мәғәнәле күренеш: һуңғы һулышына хәтле көрәшә, бәхете өсөн айҡаша ҡатын-ҡыҙ.\nСпектаклдәге ҡатын-ҡыҙҙар роле шәлкемендә сағыу сәскә - Зөбәржәт роле (актриса Гөлйемеш Ибраһимова). Ҡыйғыр ҡоштай ирекле дала ҡыҙы, йөрәгендә ғорур мөхәббәт утын дөрләткән Зөбәржәт һөйгәненең тоғролоғон һәм һөйөүҙең хаҡлығын күрә. Ошо бәхете уға ифрат ауыр һынауҙы үтергә көс бирә, башы юғары, рухы сатнамаҫ булып ҡала.\nКлассик әҫәрҙә уйнау - ҙур мәктәп. Шулай уҡ һынау һәм шәп форсат, йәғни үҙеңде күрһәтергә мөмкинлек. Стәрлетамаҡ башҡорт театры актеры Ырыҫҡол бей образын да яңыса күрһәтте (Илфир Баймырҙин, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы). Баҙыҡ һәм һеңдереп уйнаусы актерҙың һәр бер хәрәкәте был сәхнәләрҙә күҙ алдында ҡалырлыҡ картиналар тыуҙырҙы. Ул сос һәм тос хәрәкәтле, ләкин сәбәләнмәй һәм ҡабаланмай ғына уйнауы бөтә ваҡиғаларҙы дөрләтеп урынынан ҡуптара. Тәңкәбикәнең кесе улы Ишмырҙа роле (актриса Сәлимә Солтангәрәева) әҫәрҙә ырыуҙы киләсәктә етәкләр ир-егет булырҙаймы-юҡмы, тигән һуңғы һорауҙы ҡуйҙыра. Ғәмһеҙ бала сағы аяныслы фажиғәләр менән осланған ир бала йөрәге ҡанһырап мәжнүн булған үҙ әсәһенә ни күрһәтер? Ялғанлыҡ һәм тәкәбберлек битлектәрен кейеп, бер иш ҡиәфәтле ҡарттар - ҡатып ҡалған йолалар - был илде ниндәй "яҡшылыҡ юлына" илтер?\nСтәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры Мостай Кәримдең "Ай тотолған төндә" трагедияһын ҡуйыр өсөн режиссер Сергей Потаповты Яҡут-Саха иленән саҡырған. Саха яғында эпик жанрҙы сәхнәләштереү генә түгел, "тереләй" башҡарыу йолаһы һаҡланған. Яҡуттарҙың батырҙар тураһында эпостарын көйләп һөйләүселәре - олонхосуттары егерменсе быуаттағы утыҙынсы йылдар мәхшәрендә, сәйәси репрессияларҙа мөғжизә менән иҫән ҡала. Шул иҫән ҡалған өс олонхосут арҡаһында улар олонхоны башҡарыу мәктәптәрен тергеҙә һәм республиканың олонхо институты ЮНЕСКОның материаль булмаған мәҙәни байлыҡтар исемлегенә инә. Мостай Кәрим трагедияһында бәйән ителгән дала риүәйәте лә шундай уҡ сәсәндәр һәм аҡындар тарафынан ижад ителгән халыҡ ижадына ауаздаш. Тик эпик әҫәрҙе башҡарыусылары ғына сүпләп юҡ ителгән. Бары тик шағир-фәйләсүф Мостай Кәрим менән гениаль режиссер Шәүрә Мортазинаның бер булып тергеҙеүе арҡаһында был тарих бөтә илде уятырлыҡ фәлсәфәүи оран, ҡоллоҡҡа ләғнәт булып сәхнәгә сыға. Сергей Потапов үҙ илендәге тере эпосҡа тере мөнәсәбәтте, эпик әҫәрҙең саф һәм ҡеүәтле ҡылыстай үткер көсөн ҡулланып, башҡорт сәхнәһендә "Ай тотолған төндә" әҫәрен яңыса яҡтырта алған. Трагедия яңы сәхнәлә яңы образдар, яңы сағыу ролдәр менән иркен, киң һулыш ала. Ана, уның биҙәлеше иҫ киткес ябай һәм күркәм (сәхнә мөдире Илгиз Ҡашҡаров). Сәхнә төбөндә күктәге ҙур ай уртаға ярылды, ләкин кителеп осоп төшмәне... Бәлки, ул ай ярсыҡтары бер заман киренән ялғаныр. Кешенең күҙ асып йомғандай ғына тойолған ғүмер арауығында ай яңынан терелеүен ул күреп тә өлгөрмәҫ, ләкин донъя бизмәненең аҡ табағын тултырған көстәр йәшәй бит әле... "Сергей Потапов был трагедияны бөтөнләй икенсе төрлө юл менән сәхнәләштерергә тәҡдим иткәйне, әммә беҙ унан классик спектакль ҡуйыуын һораныҡ. Классик юл менән тыуған спектаклебеҙ бар, беҙҙең актерҙар ҙа, бөтә театр ҙа быға бик шат. Ләкин... данлыҡлы режиссер, эпик олонхо иле егете беҙҙең тыныслыҡты алып ҡайтып китте: беҙ бығаса булмаған яңы ысул менән "Ай тотолған төндә" күрергә хыялланабыҙ", - шулай тиҙәр Стәрлетамаҡ театрында. Донъя бизмәне йәнә бәүелеп китте! Беҙҙең дә шундай "айҙы" күрге килә. Тиҙерәк насип булһын!\nЯҙылған: 02.03.20 | Ҡаралған: 341