Өфө заправкаларында бензин 60 тингә ҡиммәтләнде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n15:40, 23 мая 2018 Иҡтисад\nӨфө заправкаларында бензин 60 тингә ҡиммәтләнде Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨфөлә бензиндың хаҡы айына бишенсе тапҡыр ҡиммәтләнде. Баш ҡала водителдәре һуңғы тапҡыр хаҡ артыуын уҙған аҙнаның аҙағында күҙәткәйне. Шаршамбы, 23 майҙа, Өфө заправкаларында яңы прайс-лист күрһәтелгән. Хаҡ бер юлы 60 тингә күтәрелгән.\nШулай итеп, АИ-92 «Атум» маркалы бензин хәҙер 40,30 һум, АИ-95 «Атум» – 42,60 һум, АИ-92 – 39,70 һум, дизель яғыулығы 42,90 һум тора.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, яғыулыҡҡа хаҡ артыуға бәйле Рәсәй хөкүмәтендә акциздарҙы кәметеү тураһында мәсьәлә ҡарала. Бәлки, был 2018 йылдың 1 июлендә булыр.\nТеги: бензин, Өфө, хаҡтар


Бала саҡты урлаған “кәкүк”\n8 Декабрь 2021, 21:18\nАртабан иренән “сәләм” килеп төшә: “Минән алимент түләттерергә уйлаһаң — ҡайтып, йортоғоҙға ут төртөп китәм!”\nҠырҡ йәштәрҙәге ир бер нөктәгә төбәлеп ултырыуын дауам итте. Суд барышына әллә ни иғтибар ҙа итмәне, шикелле. Хәйер, уның күҙ алдынан бер нисә тиҫтә йыл элек булған ваҡиғалар, ябай ауыл өйөндәге тетрәндергес мәлдәр теҙелеп үтте...\nРауил – быуындары нығынып та етмәгән кескәй малай – кәртә-ҡуралағы бөтмәҫ эштәрҙе барланы. Тәне берсә янған, берсә өшөгән, башы түҙгеһеҙ итеп ауыртҡан бала, ҡоймаға терәлеп ял иткәндән һуң, эшен дауам итте. Инеп кенә йығылыр ине — әсәһе йәл. Сөнки ул саҡта бар эш әсәһенең өҫтөнә өйөләсәк. Рауил һуңғы көсөн йыйып эшен дауам итте. Яратҡан Ҡуңыр буғаһы ла, малайҙың хәлен аңлап, йыуатырға маташҡандай, уның битен ялап-ялап алды. Бар тәне ҡалтыраған малай диванға килеп ауҙы. Эшенә ҡабаланған әсәһе улының маңлайына ҡулын ҡуйып: “Ут һымаҡһың бит! Мин ҡайтҡансы ятып ҡына тор инде”, – тип сығып китте.\nКүпмелер ваҡыттан һуң атаһының иҫерек тауышы ишетелде. Ул яңғыҙы түгел ине. “Нимәңде ҡарап ятаһың?” – тип улын дивандан алып та ырғытты. Уға эйәреп ингән әшнәһе, малайҙың ауырығанын һиҙеп, ниҙер әйтергә маташты. Тик атай кеше: “Миңә тимәһә ҡырылып бөтмәгәндәрме шунда!” – тип ҡул ғына һелтәне.\nРауилгә әсәһе ҡайтҡансы урамда йөрөргә тура килде. Ҡатын, ут кеүек янған балаһының ҡоймаға терәлеп үҙен көтөп тороуын күреп, илап ебәрҙе. Был кис Рауилды “Ашығыс ярҙам” дауаханаға алып китте. Ныҡ ҡына һыуыҡ тейҙергән балаға ике айға яҡын дауаланырға тура килде.\nДауахананан ҡайтҡан малай әсәһе менән һеңлеһенең йонсоу йөҙөнән уларға еңел түгеллеген аңланы. Хәйер, бар ҡыйынлыҡтар ғаиләгә атай йөҙөндә килә. Аталары айныҡ саҡта ла, иҫерек көйөнсә лә ҡатынын, балаларын йәберләүҙән, мыҫҡыл итеүҙән көс алғандай. Эш хаҡының бер тинен бирмәһә лә, йортонда төрлөләп аш-һыу яраштырыуҙы талап иткән ирҙең ҡайтыуын барыһы ла ҡалтырап көтә. Уның ни хәлдә, тәүлектең ҡайһы мәлендә ҡайтып инерен дә билдәләп булмай. Ағалы-һеңлеле йыш ҡына аталарының әсәһен туҡмауын ишетә. Ғәзиз кешеләрен яҡларға көстәре етмәгәндән, үҙҙәрен ғәйепле тойоп үҫә улар.\nАталарының әле бер, әле икенсе ҡатын менән сыуалыуын уларға ишеттереүселәр табылып ҡына тора. Ысынбарлыҡта, ғаиләгә быны белеү өсөн ғәйбәт һүҙҙәре лә кәрәкмәй — ир кешенең нисек хаттин ашыуынан барыһын да яҡшы аңларға була...\n...Ир, судьяның үҙенә мөрәжәғәт итеүен ишетеп, һиҫкәнеп китте. “Мин һеҙҙән ҡабатлап һорайым — был кешенең атайығыҙ икәнлеген таныйһығыҙмы?”\nРауил алғы эскәмйәгә ҡунаҡлаған ҡартласҡа төбәлде. Йылдар уны йәлләмәгән. Таушалған, ҡартайған, йөҙөн мең һыр ҡаплаған. Мәйет һалҡынлығы өргән ҡараштар ғына шул килеш. “Эйе, үкенескә, оло бәхетһеҙлеккә күрә, был кеше минең атайым булып сыға...”\n...Аталары уларҙы ташлап киткән көн Рауилдың хәтерендә иң бәхетле мәл булып уйылып ҡалды. Ир, юлға аҡса кәрәклеген белдереп, кәңәшләшеп тә тормайынса, ғаиләнең күҙ терәп торған Ҡуңыр буғаһын һуйып һатты. Әсәләренең яңы уҡыу йылына балаларын кейендерергә тип йыйып барған аҡсаһын тартып алды. Бының менән генә сикләнмәй, аш һыу бүлмәһендәге бар һауыт-һабаны онтаны, ултырғыстарҙы емерҙе.\nТағы нимә эшләргә белмәй ярһып йөрөгән ир бер урында ҡатып ҡалған ҡатынының алдына килеп баҫты. “Мин юҡта рәхәтләнеп йәшәрмен тип уйлама!” — тип ыҫылданы ул һәм ҡапыл уның башын стенаға ҡуша һуҡты. Аңын юғалтып, иҙәнгә шыуып төшкән әсәләрен килеп ҡосаҡлаған улы менән ҡыҙын икеһен ике яҡҡа осора һуғып сығып китте ул йорттан. Шуға ҡарамаҫтан, Рауил өсөн ул иң бәхетле көн булды. Тәүҙә улар елдең тәҙрә ҡапҡастарын ҡағыуҙан, өйгә инеп килгән һәр ир затынан ҡурҡып йәшәне. Әммә аталарының Себерҙә бик яҡшы эшкә урынлашыуын ишеткәс, тынысландылар. “Аллаға шөкөр, ҡустым бик матур ҡатынға өйләнде. Ул да үҙе кеүек төҙөүсе, һеҙҙең әсәгеҙ һымаҡ “юғары белемлемен” тип танау сөймәй. Бик бәхетле, һөйөшөп кенә йәшәйҙәр. Атағыҙҙың ҡәҙерен белмәнегеҙ — хәҙер унһыҙ йәшәп ҡарағыҙ, хәйерселәр”, — тип ағыу сәсте инәләре.\nӘлбиттә, яңғыҙ ҡатынға бер ниндәй ярҙамһыҙ ике баланы күтәреүе бик ауырға төшә. Шуға күрә, ул ирен алиментҡа бирә. Аҡса ике мәртәбә генә килә лә, туҡтай. Артабан иренән “сәләм” килеп төшә: “Минән алимент түләттерергә уйлаһаң — ҡайтып, йортоғоҙға ут төртөп китәм!”\nИренең холҡон яҡшы белгән ҡатын башҡаса уны борсомай. Төнгөлөккә ҡарауылсы булып урынлашып, балаларын үҫтереп, икеһенә лә юғары белем бирә. Һылыу, егәрле әсәләрен һоратыусылар күп булһа ла, ул башҡаса тормошҡа сыҡмай. “Бер ирҙән ҡотолғаныма һаман да ышанып бөтә алмайым әле”, — тип аңлата ул үҙенең ҡәтғи ҡарарын.\nАталары уйламағанда килеп ингәндә, өйҙә Рауилдың туйына әҙерлек барған була. Ир кеше тупһанан тауыш күтәрә башлай, әсәһенә ҡул күтәрергә ынтыла. Тик үҙенән хәҙер инде бер башҡа бейегерәк булған әзмәүерҙәй улы, ҡулынан тотоп алып, уны ситкә быраҡтыра. Йән асыуы менән атаһына ынтылған улының юлын әсәһе ҡаплай. “Кәрәкмәй, улым, ниндәй генә булмаһын — ул һинең атайың”, — ти ул.\nКкүк ата, йортона баҫып инеп, элеккесә йәшәп китермен тигән уйҙар менән ҡайтҡан булғандыр, күрәһең. Тик ул балаларының инде ҙурайып, әсәләрен яҡлаша алырлыҡ йәшкә етеүҙәре тураһында уйламағандыр ҙа. Хәйер, ҡасандыр ҡарашынан ҡалтырап торған ҡатыны ла үҙгәргән, бер һүҙ әйтермен тимә.\nИр тағы сит яҡтарға сығып китә. Эштән-эшкә күскән кеүек, ҡатындан-ҡатынға йөрөй. Эсергә яратҡан, холоҡһоҙ, үсексән, ялҡау ирҙе үҙ итеүсе табылмай. Олоғайған көнөнә тиклем ятаҡта йәшәй ул. Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған ҡалаһына әйләнеп ҡайта. Тәүҙә яңғыҙ йәшәгән апаһының йортона инә. Тик ул да, холҡона түҙмәй, оҙаҡламай туғанын ҡыуып сығара. Туғандары, таныштары буйынса күпмелер ваҡыт йөрөгәс, бер ҡатын менән таныша. Улар, хәҙерге тел менән әйткәндә, гражданлыҡ никахы менән йәшәй башлай. “Балаларың бар — улар һине ҡараһын, фатир алып бирһен!”, — тип бара ҡатын.\nОлоғайыуына ҡарамаҫтан, һаман да эсергә яратҡан бабайға пенсияһы етмәй башлай. Ҡатындың тыҡып тороуы эҙһеҙ үтмәй, бер көн судҡа мөрәжәғәт итеп, балаларынан алимент түләттереүҙе һорай.\nРауил повестканы алып бик аптырай. Ә инде үҙенең һәм һеңлеһенең бала сағын урлап, әсәһенең тормошон юҡҡа сығарған кешенең аҡса талап итеүен белеп, хайран ҡала. Етешһеҙ көндәр, әсәһенең ике эштә бил бөгөүе, Ҡуңыр буғаһыҙ ҡалғас, һөт-ҡаймаҡты бөтөнләй онотоуҙары, тиҫтерҙәренең уның һәм һеңлеһенең уңып бөткән кейемдәренән мыҫҡыл итеүҙәре күҙ алдынан үтә. Эйе, күпте кисерергә тура килде уларға, әммә ғаиләһен ҡан илатҡан атанан ҡотолоу бәхете барлыҡ ауырлыҡтарҙы онотторҙо. Әсәләрен һөйөндөрөү өсөн икеһе лә яҡшы уҡыны, төрлө олимпиадаларҙа еңеү яуларҙар ине. Шуға күрә, урта мәктәпте тамамлағас, еңел генә университетҡа инделәр. Рауил да, һеңлеһе лә беренсе курстан уҡ эшкә урынлашты. Эйе, кемдәрҙер атайһыҙ ҡалып оло ҡайғыға сумһа, уларҙың ғаиләһе, киреһенсә, еңел тын алып, шатлыҡ-ҡыуанысҡа сумды...\n“Атайығыҙ һеҙгә алимент түләнеме?” Рауил судьяның һорауына: “Юҡ”, — тип әйтеп тә өлгөрмәне, атаһы әллә ниндәй ҡағыҙҙар килтереп сығарҙы. “Әлбиттә, түләнем. Бына эш урынынан белешмәләрем дә бар. Иптәш судья, хәҙер балалар игелекһеҙ бит ул, үҙең ашамай, тейешлеһен кеймәй, шуларҙы ҡайғыртһаң да, риза түгелдәр. Эйе, мин миллионер булманым, уларға машиналар, фатирҙар алып бирмәнем, әммә хәҙерге ваҡытта тормошта өлгәшкән уңыштарында минең дә өлөшөм бар”, — тине.\nРауил, был кешенең оятһыҙ ялғанлауынан тартынып, бер ни ҙә өндәшә алманы. Бала саҡ хәтирәләренә төшөү — ир кеше өсөн ваҡлыҡ һымаҡ. Судьяның һораулы ҡарашына: “Яуап бирергә ҡыйынһынам”, — тип кенә әйтә алды. Улының дөрөҫлөктө даулаясағын көтөп, әллә ниндәй аҡланыуҙар, алдауҙар әҙерләп ултырған ҡартластың йөҙө яҡтырып китте. Уның бар ҡиәфәте: “Былай булғас, минең эш бешә!” — ти ине. Алимент таптырыусының һөмһөҙлөгө хөкөм залында ултырыусыларға ауыр тәьҫир итте. Сөнки был әҙәмдең хаҡһыҙлығын, алама, боҙоҡ күңелле булыуын аңларға күрәҙәлек кәрәкмәй ине.\nРауил өндәшмәй ҡалһа ла, һеңлеһе (ни тиһәң дә ҡатын-ҡыҙ затынан бит) күңелендәге һыҙланыуҙарҙы асып һалды. Әммә кәкүк ата уның һәр һүҙен инҡар итте, әллә ниндәй аҡланыуҙар, хатта ғәйепләүҙәр уйлап тапты. Ә инде иң ҡәҙерле кешеләре — әсәһе өҫтөнә бысраҡ яға башлағас, һеңлеһе лә түҙмәне: “Ярай, етте, эт ашамаҫ телеңде, исмаһам, беҙҙе кеше иткән әсәйебеҙгә тейҙермә. Түләйем мин һиңә алимент! Үҙ балаларыма тейешле аҡсаны һиңә лә бүлермен. Тик ризаһыҙлыҡ, күҙ йәштәре менән килгән аҡса һиңә бәхет килтермәҫ!” — тине.\nСуд ҡарары буйынса, Рауил да, уның һеңлеһе лә хәҙер аталарына ай һайын алимент түләй. Был кемдер өсөн ҡот осмалы ғәҙелһеҙлек булып күренһә лә — барыһы ла законға ярашлы.\nРауилдың һеңлеһе судтан һуң: “Атай үлһә ине” – бала саҡтағы иң ҙур хыялым булғандыр ул. Йылдар үткәс, был гонаһлы уйҙарҙан арындым, хатта тәүбә иттем. Әммә уның иҫереп ҡайтып араҡы таптырыуы, әсәйем өйҙә юҡ саҡта шешәләштәренең, бала тип тормай, миңә бәйләнеүҙәре, ағайыма һыйынып ҡына яҡлау табыуымды әле лә онота алмайым. Әлдә Хоҙай үҙемде яңғыҙ итмәгән, атай нисек кенә ҡаңғырмаһын, ағайым мине һаҡлап, уның бар асыуын үҙенә алырға тырышыр ине. Ҡотолоуыбыҙға һөйөнгәйнек тә, ҡартайған көнөндә тағы ла бер хәсрәткә һалды. Ул оялыр урынға, беҙ кеше күҙенә күренергә ҡыйынһынабыҙ”, — тип көрһөндө.\nКәкүк ата хөкөм залынан еңеүсе ҡиәфәтендә килеп сыҡты. Улы янына туҡталып янаулы тауыш менән: “Аҡсаны ваҡытында түләгеҙ. Яңынан судлашып йөрөргә тура килмәһен!” — тине.\nРауил бер ни ҙә өндәшмәне, әммә уның йөрәккә үтеп ингән ҡарашынан ата кеше кесерәйеп, бөршәйеп ҡалды. Ҡартлас улының янынан китә һалыуҙы хуп күрҙе. Хәйер, Рауил былай ҙа ҡул күтәрмәҫ ине. Ҡасандыр, “ҙурайғас, үлтерәм мин уны!” тип ярһып илаған малайҙы әсәһе ҡосағына алып, “Яуызлыҡты ғәфү итә белеү — иң ҙур көс. Ә ул һинең атайың, һиндә уның ҡаны аға. Бер ҡасан да уға ҡул күтәрмә, йәме. Бар ҡылған ҡылыҡтары өсөн һәр әҙәм балаһы үҙе яуап бирәсәк”, — тип йыуата. Рауилдың кескәй йөрәге әсә һүҙҙәренең бөйөклөгөн аңлай һәм ғүмерлеккә ҡабул итә.\nОйошманан — ойошмаға, бер етәксенән икенсеһенә ялыу хаттары тотоп йөрөгән ҡартласты күреү менән күңелемдә екһенеү, хатта ерәнеү тойғолары уяна. Йәшлеген, көслө саҡтарын кәйеф-сафа менән үткәреп, ҡатынын, ғәзиз балаларын кәмһетеүҙән тәм тапҡан бабай үҙен донъялағы иң изге кеше тип һанай, шикелле. Уның өсөн барыһы ла ваҡыт табырға, кемдәрҙелер яманлауын башын эйеп, бүлдермәй тыңларға тейеш. Ҡартлас юлында осраған ҡыҙ-ҡырҡынды, ололарҙы әрләп-битәрләп китә. Ир-егеттәрҙе күргәндә иһә тауыш-тынһыҙ ҡалыуы, көслөләргә бер һүҙ өндәшмәүе уның ҡурҡаҡлығын һәм шул уҡ ваҡытта уйлап, аҫтыртын эш итеүен күрһәтә бит.\nБер аяғы менән гүрҙә торған оло кешенең, донъяла ҡылған эштәрен барлап, иман нурҙары таратыу урынына, ошондай түбәнселеккә төшөүе – уның ҡылған яуызлыҡтары өсөн был тормошта уҡ яуап бирә башлауына ишаралыр ул...


Республика һәм муниципаль бюджеттар нисек тулылана? - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nРеспублика һәм муниципаль бюджеттар нисек тулылана?\nРеспублика һәм муниципаль бюджеттарҙы тулыландырыу буйынса ведомство-ара комиссия ултырышында бөгөн 2017 йылдың тәүге сирегендә һалым-йыйымдар барышына йомғаҡ яһалды. Хөкүмәт рәйесе Рөстәм Мәрҙәнов белдереүенсә, йыл башынан республика бюджеты һалым һәм һалым булмаған йыйымдар иҫәбенә 28 миллиард 500 миллион һумға тулыландырылған. Үткән йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда үҫеш күҙәтелә. Был үҫеште иһә табыштан алынған һалым тәьмин итә. Йылдың тәүге өс айы күрһәткестәре буйынса республика бюджеты 25 процентҡа үтәлгән.


ХРОНИК АРЫУҘАН НИСЕК ҠОТОЛОРҒА?\n30 Июнь 2021, 22:46\nЙә шулай була: тороп өлгөрмәйһең, һинең инде яңынан ятҡың, бер нисә сәғәт кенә йоҡлап алғың килә...\nҠайһы берҙә иртән будильникты алып осорғо килә, рәхәтләнеп кенә йоҡлап ятҡан ерҙән бөтә кәйефегеҙ китә, хатта йәшәге килмәгән кеүек. Йә шулай була: тороп өлгөрмәйһең, һинең инде яңынан ятҡың, бер нисә сәғәт кенә йоҡлап алғың килә... Был билдәләр хроник арыу менән йонсоғанығыҙҙы күрһәтә. Ә уны нисек булһа ла еңергә кәрәк!\nБер нисә кәңәш:\n1. Эштән ҡайтҡас бер-ике сәғәт мотлаҡ ял итеп алығыҙ. Йорт эштәре ҡасмай ул. Юҡһа, шунда уҡ өй йыйыштырырға, кер йыуырға тотонһағыҙ, күңелегеҙҙә ризаһыҙлыҡ тыуасаҡ, йәнегеҙ көйәсәк, был йән көйөүе өйҙәге башҡаларға ла тейәсәк әле. Ял итеп алғандан һуң тотонһағыҙ, эштәрегеҙҙе күпкә еңелерәк тә, тиҙерәк тә башҡарырһығыҙ.\n2. Ҡайһы берҙә үҙегеҙгә ял көндәре ойоштороғоҙ: ундай мәлдә бер нәмә лә эшләмәгеҙ, көнөгөҙҙө нисек теләйһегеҙ, шулай үткәрегеҙ. Әлбиттә, телевизор ҡарап, ашарға ғына тороп, карауатта аунап ятырға ла була, әммә мин һеҙгә дүрт стенанан саф һауаға ҡасырға кәңәш итер инем. Ул ваҡытта һеҙ ысын мәғәнәһендә ял итәсәкһегеҙ.\n3. Уйлаған бөтә эштәрегеҙҙе лә эшләп өлгөрөр өсөн, көнөгөҙҙө планлаштырырға ғәҙәтләнегеҙ. Көсөгөҙ етмәҫтәй эштәргә ризалашмағыҙ. Эшегеҙҙе урын еренә еткереп башҡарһағыҙ, аҙаҡ был проблемаға кире ҡайтмаҫҡа, үҙегеҙгә еңел булыр.\n4. Телефондан оҙаҡ һөйләшеп ваҡыт үткәрмәгеҙ. Интернетҡа ла мөмкин тиклем әҙерәк инергә тырышығыҙ. Эйе, унда ҡыҙыҡ, мөһим күренгән нәмәләр бик күп, әммә әйләнгән һайын Интернетта соҡсоноу фекерегеҙҙе тарҡатасаҡ, эшмәкәрлегегеҙҙе әкренәйтәсәк.\n5. Йоҡларға ятҡанда телефондың тауышын һүндереп ҡуйыу хәйерле. Төн - йоҡлар өсөн. Ә булған эштәреңде иртәгәһе көндә лә эшләй алаһың. Ял итеп, йоҡоңдо туйҙырғандан һуң был мәсьәләләр күпкә тиҙерәк тә хәл ителәсәк әле.\n6. Йоҡоғоҙҙо туйҙырырға тырышығыҙ. Сәғәт ун бергә тиклем ятыуҙы ғәҙәт итеү иң яҡшыһы. Төн уртаһына тиклем йөрөп, төшкә тиклем йоҡлау организмға бер файҙа ла килтермәй: 8-9 сәғәт йоҡлаһағыҙ ҙа, үҙегеҙҙе арыған, хәлһеҙ итеп тоясаҡһығыҙ.\n7. Өйҙәге эштәрҙе бүлешеп башҡарырға өйрәнегеҙ. Балаларға ла үҙҙәренә тейешлеһен бүлеп бирергә кәрәк. Шулай һеҙ үҙегеҙ өсөн ваҡыт бүлә аласаҡһығыҙ.\n8. Дөрөҫ туҡланыу тураһында ла онотмағыҙ. Ғәҙәттә ашҡаҙан ас булғанда нервылар ҡуҙғала. Ас кешенең асыуы ҡаты була. Шуға күрә ваҡытында, нимә теләйһегеҙ, шуны ашағыҙ. Ябығырға теләгәндәргә йышыраҡ ашарға, әммә калорийҙар тураһында оноторға ярамай, иң мөһиме, ас йөрөмәгеҙ.\n9. Спорт менән шөғөлләнегеҙ. Спортзалға йөрөй алмаһағыҙ, физкультура менән өйҙә шөғөлләнегеҙ. Был организмды тонуста тоторға ярҙам итә, ҡан йөрөшө һәйбәтләнә, үҙеңде күпкә яҡшыраҡ тоя башлайһың.


19 Декабрь 2018, 19:02\n"Шалҡан" әкиәтендәге кеүек. "Йәншишмә" гәзите хәбәрсеһе Хәлиҙә Чембарисоваға, алдан кемгә тотонғандыр белмәйем.\nӘммә мәгәр, Хәлиҙә апайға Баймаҡ районы Билал мәктәбенең дүртенсе синыф уҡыусыһы Юлдаш Булатов, Юлдашҡа 15 уҡыусыһы менән бергә синыф етәксеһе Эльмира Ғәбдрәшитова тотонған. Барыһының ҡулында "Йәншишмә" гәзите. Ә дүртенселәр арттарынан Баймаҡ районы Мерәҫ мәктәбе уҡытыусыһы Ләйсән Шәрипованы https://vk.com/id79239501\nтотондороға уйлай. Ләйсән, әйҙә, тиҙ генә почтаға барып гәзиткә яҙылып ҡуй. Сылбыр өҙөлмәһен, "Йәншишмә" сылбырын әйтәм, дуҫлыҡ сылбыры.


Дуғалы йортта доға бар » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Дуғалы йортта доға бар\nДуғалы йортта доға бар 28.12.2013 // Йәмғиәт\nЯңы йыл менән бергә йылҡыныҡын ҡаршыларға йыйынһаҡ та, был изге мал йылына һуңыраҡ аяҡ баҫабыҙ икән. Көнсығыш иҫәбе буйынса, ул 2014 йылдың 31 ғинуарынан алып 2015 йылдың 18 февраленә саҡлы дауам итәсәк. Шул айҡанлы был сығарылышты аҡыллы, эшһөйәр малҡайҙарға арнарға булдыҡ. Әйҙәгеҙ, бергәләп Яңы йылды 31 декабрь төнөндә лә, иҫкесә 14 ғинуарҙа ла, Көнсығыш халыҡтарынса 31 ғинуарҙа ла ҡаршылайыҡ. Йылдың йыһан элементы — ағас, төҫө — күк ат. Талисманы күк ағас ат булып һанала. Халҡыбыҙ Аҡбуҙат, ҡанатлы Толпар, данлыҡлы Дөлдөл образдарында сағылдырған ат — әлмисаҡтан кешенең тоғро юлдашы, ышаныслы ярҙамсыһы.\nҮҙен белә башлағандан бирле ат өҫтөндә булған башҡортто, ғәҙәттә, һыбайлы яугир итеп күҙ алдына килтерәбеҙ. Тормоштағы бәлә-ҡаза, ихтилал, һуғыш афәттәре хәтерҙә тәрәнерәк уйылғанға шулай ҡабул ителә ул. Борондан ярым күсмә тормош алып барған халҡыбыҙ өсөн аттың иң беренсе нәүбәттә йәшәү сығанағы икәнен онотмайыҡ. Хәҙер, республикала йылҡысылыҡты тергеҙеү өлкәһендә күп эш башҡарылған саҡта, ат беҙҙең тормошта мөһим урын биләй тип әйтә алмайбыҙ әле, сөнки йылҡы малының һаны ике тиҫтә йыл дәүерҙә генә артты. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һандың тулыһынса сифатҡа әүерелеүе әлегә күҙәтелмәй, йәғни ат тәүге мәлдә хужалыҡтарҙа бөтөп барған, иҫкергән техниканы ғына алмаштырҙы. Һатыуға мини-тракторҙар, мотоблоктар, шәхси хужалыҡта ҡулланыу өсөн башҡа бәләкәй техника, ҡорамал сығарыла башлағас, йылҡы һанының йәнә кәмеүе күҙәтелә. Әммә быны ваҡытлы күренеш тип баһаларға кәрәктер. Республикала ат спортының үҫеүе, ҡымыҙ, йылҡы ите етештереүҙең халыҡ араһында таралыуы, табышлы кәсепкә әйләнә барыуы — шуға дәлил.\ndТөшөңдә ат менһәң — һөйөнәһең.\ndМенге ат бирһәләр — өндә насипҡа ирешәһең.\ndАт аунаһа — йылыға.\ndАт ҡарға ятһа — йылыға.\ndАт ҡуршылдаһа — буранға.\nАтты файҙаланыуға ҡарап дағалайҙар: һыбай йөрөү өсөн генә булһа — алғы тояҡтарын, егеү өсөн — дүрт тояғын да. Дағаның ныҡлығын тикшереп торорға кәрәк.\nУлар йәтеш итеп тура килтерелгән булырға тейеш. Шулай ҙа бер нисә ай дағаһыҙ йөрөтөү мөһим. Ат дағалағанда ҡыпһыуыр, эре тешле игәү (рашпиль), киҫкес, шымартҡыс, бысаҡ, дағалау өсөн сүкеш, даға һәм уның өсөн махсус ҡаҙаҡтар кәрәк. Дағаны элегерәк ҡулдан эшләгәндәр. Сәнәғәт етештергән даға ГОСТ 5408-77 стандарттарына ярашлы була, уны 8 үлсәмдә эшләйҙәр. 1-се үлсәм — иң бәләкәй, ә иң ҙуры — 8. Ҡаҙауҙар ҙа ГОСТ 1217-77 стандарты буйынса етештерелә: 5, 6, 7, 8, 9 һандары беркетелә. 5-се һанлы ҡаҙаҡтың оҙонлоғо — 55 мм, етенсенеке — 59, һигеҙенсенеке — 64, туғыҙынсыныҡы — 70 мм.\nДағалау технологияһын үҙләштереү өсөн ат тояғының төҙөлөшөн белеү мотлаҡ. Ул өс өлөштән тора: табан, уҡсалар һәм тояҡ ҡатламы. Тояҡ ҡатламы үҙе өс өлөшкә бүленә: эске, уртансы һәм тышҡы. Эске өлөшө аҡ таҫма һымаҡ асыҡ күренеп тора. Был таҫмала тойоусанлыҡ юҡ, шуға күрә лә ҡаҙауҙы уға ҡағалар. Таҫманан тайпылып ҡағылған ҡаҙау тояҡты яралай.\nҠурҡыныс сирҙән ҡотҡара\nЙылҡы ите — башҡорттарҙың иң яратҡан ризығы. Һутлы булыуҙан тыш, уның һаулыҡ өсөн файҙаһы ифрат ҙур. Мәҫәлән, ҡан баҫымы юғары булғанда, йылҡы итен ашап, был сирҙән ҡотолғандар. Баланың буйы насар үҫһә, борон ата-бабабыҙ йылҡының елек майын биргән.\nЙылҡы ите бик таҙа була һәм, ололар әйтеүенсә, ул кешенең ашҡаҙан-эсәк юлдарында тупланған артыҡ майҙарҙы һыпырып алырға һәләтле. Үҙегеҙ ҙә абайлағанығыҙ барҙыр — аттар бер ваҡытта ла аш-һыуҙан ҡалған йыуынтыны эсмәй, ә һыуҙы сылтырап аҡҡан йылғаның иң таҙа еренән генә һайлап һемерергә ярата.\nАттар — шулай уҡ бактериология институттарының алмаштырғыһыҙ "хеҙмәткәрҙәре" лә. Улар гангрена, столбняк, дифтерия, ботулизм кеүек һәм башҡа ҡурҡыныс сирҙәрҙән ҡотҡара. Бының өсөн табиптар йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы иммунитет булдырылған донор-аттарҙың ҡанын алып, уны “эремсек” ("сыворотка") итеп эшкәртә.\nl Донъяла 1913 йылда — 102 миллион, 1937 йылда — 115 миллион, 1975 йылда 65 миллион, 2006 йылда 58 миллион 372 мең 106 ат була.\nl Рәсәйҙә 1916 йылда — 38,2 миллион, 1941 йылда СССР-ҙа — 21,1 миллион, 1956 йылда — 13 миллион, 1970 йылда — 7,5 миллион, 1980 йылда 5,6 миллион йылҡы малы иҫәпләнгән. 2006 йылда Рәсәйҙә 1 миллион 319 мең 358 ат була.\nl 1845 йылда Ырымбур губернаһында 1 миллион 852 мең йылҡы булған. 1850 йылда ошо губернала йәшәүсе башҡорттарҙа ғына ла 569 979 баш йылҡы иҫәпләнгән.\nl Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Башҡортостанда 524 мең ат иҫәпләнә. 1987 йылда 160,7 мең баш йылҡы аҫралған.\nl Ат һаны буйынса Башҡортостан Яҡут-Саханан ҡала икенсе урында. Рәсәйҙекенең ундан бер өлөшө беҙҙең республикаға тура килә.\nl 1990–2011 йылдар арауығында беҙҙә аттар 70 мең башҡа кәмеп, 2012 йылға 123 мең баш иҫәпләнгән. Ошо йылдарҙа кәмеү күмәк хужалыҡтарға, ойошмаларға тура килә — 40 мең 400 башҡа тиклем. Шәхси хужалыҡтарҙа, киреһенсә, күбәйгән. Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында 2000–2011 йылдарҙа 11 (!) тапҡырға артып, 2012 йыл башына 17 мең 700 башҡа ишәйгән.\nҠымыҙ эшләү күсмә халыҡтарҙа борондан булған. Әммә ул сер итеп һаҡланған. Сит-ят кеше эсемлектең нисек яһалыуын белеп ҡалһа, уны шунда уҡ һуҡырайтҡандар.\nҠымыҙҙы әсетеү һәм уның кеше организмына тәьҫире хаҡында тәү тапҡыр 1253 йылда француз сәйәхәтсеһе Вильгельм Рубрикиус яҙып ҡалдырған. Һуңынан итальян сәйәхәтсеһе Марко Поло (1254 — 1323) уны аҡ шарап менән сағыштырған.\nРәсәйҙә ул тәүге тапҡыр Ипатовтың йылъяҙмаларында телгә алына. Игорь Северской ҡыпсаҡтарҙа 1182 йылда әсирҙә булғанда, һаҡсылар ҡымыҙ эсеп иҫереп йоҡлап киткәс ҡасҡан. Башҡа йылъяҙмала Тверь кенәзе Михаилды әсир булараҡ ҡымыҙ эсергә мәжбүр итеүҙәре, 1245 йылда Батый хан кенәз Даниил Галицкийҙы ҡымыҙ менән һыйлауы ла телгә алына.\nУрыҫ сәйәхәтсеһе Паллас 1770 йылда: "Башҡорт далаһына ҡымыҙ эсергә Московиянан һәм Дондан төрлө халыҡ йыйыла, сөнки һаулыҡҡа уның файҙаһы бик ҙур", — тип яҙа. Был файҙалы эсемлек тураһында заманында мәшһүр урыҫ яҙыусылары В. Даль, С. Аксаков, Л. Толстой һәм башҡалар үҙ һүҙҙәрен әйтеп ҡалдырған. Ҡымыҙҙы пропагандалаусы инглиз Дж. Каррик хатта башҡорт аттарын Англияға ла алып ҡайта.\n"Ҡымыҙ һәр ваҡыт уға ярҙам итте. Атайым башҡорт тирмәһендә робинзонса тормош алып барыуы тураһында ҡыуанып һөйләй торғайны. Ул ҡымыҙ яратты һәм күпләп эсте... Башҡорт тағы ла һала, тағы ла... Йыш ҡына бер ултырыуҙа һигеҙ йә унан да күберәк кәсә эсә ала ине", — тип яҙа Л. Толстойҙың улы.\n"Яҙ етеп, ер асылғас, туғай-болондар хуш еҫле йәшеллек менән ҡапланғас та, ҡышҡыһын ябыҡҡан йылҡы малы тиҙ генә көрәйеп ала. Башҡорттар ҡымыҙ әҙерләү эшенә тотона. Бер аҙҙан имсәк балаларҙан алып ҡарыуы ҡайтҡан ҡарттарға тиклем шифалы эсемлек эсә башлай. Аҙ ғына ваҡыт эсендә оҙон ҡышты аслы-туҡлы үткәреүҙән барлыҡҡа килгән ауырыуҙары һыпырып алғандай юҡҡа сыға. Кешеләрҙең ябығыуҙан һурыҡҡан йөҙҙәре тулыланып, йәшәреп китә", — ти үҙенең иҫтәлектәрендә яҡташыбыҙ С. Аксаков.\nРәсәйҙә ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы тәүге тапҡыр 1890 йылда С. Аксаковтың ейәнсәре О. Аксакова тарафынан төҙөлә. 1892 йылда Шафран тимер юл станцияһы тирәләй шифаханалар барлыҡҡа килә. 1898 йылда Андреевский шифаханаһы асыла.\nБөгөн Башҡортостан ҡымыҙ менән дауалау үҙәге булып тора. "Шафран", "Йоматау", "Алкин", "Глуховская", Чехов, Аксаков исемендәге шифаханалар һәм башҡа учреждениелар бар. Шулай уҡ һуңғы йылдарҙа милли эсемлек етештереүгә айырым колхоз-совхоздар, ғаиләләр ҙә тотондо. Тимәк, ҡымыҙҙың киләсәге, үткәне һымаҡ уҡ, быуаттар аша артылыр...\nl Башҡа йорт малына ҡарағанда, аттың йөрәге ҙурыраҡ була. Уртаса ауырлығы — 3,5–4,5 килограмм.\nl Тик торғанда аттың йөрәге минутына 28–44 тапҡыр тибә, ауыр йөк тартҡанда ул 130-ға (!) барып етә.\nl Аттар алыҫтан күрмәй, 500 метрға тиклем генә асыҡ төҫмөрләй. Шуның өсөн дә “ҡурҡаҡтар”. Әммә улар башын бормайынса ла 360 градусҡа етә яҙғансы күрә. Әйтергә кәрәк, төндә бәләкәй генә нәмәнең дә төҫөн, һынын айыралар. Был инде төнөн юлды, ашар аҙыҡты табырға ярҙам итә.\nl Аттың иң һиҙгер ере — ирендәре, айырыуса өҫкөләре. Унда нервы системаһы менән туранан-тура тиерлек тоташҡан ҡылдар бар.\nl Аттарҙың тойоу көсө ифрат ҙур. Тояғы менән дә юлды күрәләр.\nl Ишетеүе лә кешенекенән көслөрәк. Улар алыҫтағы ультратауыштарҙы, өйөр килеүен, тау-таш емерелеүен һәм башҡаларҙы ишетә.\nl Аттар кеше тауышын ғына түгел, интонацияларҙы ла айыра. Әгәр ҡысҡырһаң, әрләһәң, пульсы йышая.\nl Еҫ тойоу көсө лә ҙур: әллә ҡайҙан ҡолонон таба, үҙенең йүгәнен белә, аҙыҡ төрләй.\nl Башҡорт, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ халыҡтарында хөрмәтле ҡунаҡты йылҡы ите менән һыйлау йолаһы борондан булған. Ә бына уны ашау Рәсәйҙә рәсми рәүештә — 1867, Данияла — 1830, Австрияла — 1854, Францияла — 1866, Германияла — 1879, Англияла 1883 йылда уҡ тыйылған. Хәйер, хәҙер ни ашаһаң да барыбер...\nl Күк (ап-аҡ) төҫтәгеһе тыуғас та бер нисә ай эсендә салланған мал ул. Тыумыштан уҡ аҡ йөнлө ҡолондар — бик һирәк күренеш.\nКүренекле шәхестәр — башҡорт аттары хаҡында\nЭтнограф Руденко "Башкиры" тип аталған китабында: "Иң бай башҡорт 3–4 мең баш йылҡы тотһа, иң ярлыһы 20–30 баш йылҡыға хужа", — тип яҙған.\nСергей Минцлов: "Мин башҡорт аттарына һоҡланам! Кем был яҡтарҙы күрмәгән, шуға 25–30 саҡрымға ярыштар булмаҫтай хәл кеүек тойола... Ашатмайынса 60-ар, 90-шар саҡрым юл үтәләр. Ныҡлы әйтә алам, Стәрлетамаҡтың төрмә начальнигын йөрөтөүсе башҡорт 160 саҡрым юлды һелтәгән. Башҡорттар гелән һыбай килеш 90-шарҙы үтә, улар өсөн был — ғәҙәти хәл..."\nМаршал Семен Буденный: "Башҡорттарҙа йылҡысылыҡ тармағы тарихта монголдар барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк үҫешкән булған. Шуға күрә башҡорт атының монгол тамырҙарын эҙләү (ҡайһы бер хеҙмәттәрҙәге кеүек) нигеҙһеҙ"...\nУларҙың төҫтәре һәм төҫсәләре бик күп. Ҡәҙимге аҡ, ҡара, һоро, ала төҫтәрҙән, ҡатнаштарынан тыш, төрлө урындағы таптары буйынса ла айырылалар. Йылҡысылыҡта аҡ төҫ хупланмай, сөнки альбинослыҡ кире күренеш тип иҫәпләнә. Төп төҫтәргә туҡталайыҡ.\nЕрән (рыжий) — ҡыҙыл менән һары ҡатыш, ҡыҙғылт һары (ҡан ерән, ҡола ерән, сағыу ерән һ.б. төҫсәләре була).\nСаптар (игреневый) — ялы һәм ҡойроғо сал булған ерән ат.\nТуры (гнедой), ҡоба туры (каурий) — ҡара- ҡыҙыл, ял-ҡойроғо ҡара төҫтәге ат (ҡара туры, ҡобау туры, ҡыҙыл туры һ.б.)\nҠола (саврасый), аҡ ҡола (буланый) — үҙе һары, ҡойроҡ, ялы ҡара ат.\nБуҙ (сивый), аҡ буҙ (светлосивый) — көлһыу күгелйем төҫ (аҡ буҙ, күк буҙ, ҡара буҙ).\nКүк, күксәй, күксәнәй — күк буҙ төҫтөң төрҙәре.\nТимергүк — ҡараһыу буҙ, ҡорос төҫөндәге ат.\nБурыл (чалый) — буҙ менән ҡара ҡатыш.\nКир (мухортый) — һарғылт туры төҫ.\nБүртә (караковый) — аҡ менән туры ҡатыш төҫ.\nАла (пегий) — аҡ менән берәй төҫ таптары ҡатнашҡан.\nАлмасыбар (в яблоках) — буҙ төҫ өҫтөнән тимгел-тимгел ҡара таптар ятҡан төҫ.\nТупһаға, һикәлтәгә даға ҡағыу йолаһы бар. Кешенең яман уйы, яман һүҙе шул дағаға эләгеп ҡала тип һанала. Даға ен-шайтандан да һаҡлай. Уны ҡаҡҡан саҡта:\n— Шайтан килмәһен өсөн,\nХәрәм кермәһен өсөн,\nТел-теш баҫмаһын өсөн,\nБәрәкәт ҡасмаһын өсөн, —\nтип һамаҡлайҙар. Ул даға яңы түгел, ә ат тояғынан төшөп ҡалған булырға тейеш. Сөнки ат тояғы ҡатынан да ҡаты иҫәпләнгән, ундағы даға ла ҡаты тип һаналған.\nЙорт тирәһенә тел-теш ҡағылмаһын өсөн кәртә-ҡура бағанаһына йылҡының башын, салыу һөйәген кейҙереп ҡуйыу ырымы бар.\nЯҙ еткәс, арба юлы төшмәҫ элек, йәш ҡолон күрергә кәрәк. Шул саҡта йыл буйы ҡолон шикелле еңел йөрөрһөң, һау-сәләмәт булырһың.\nТирләгән атҡа ҡапыл һыу эсерергә ярамай, юғиһә ул "эҫеләй булып яна". "Эҫеләй булған" атҡа андыҙ үләненең төнәтмәһен эсерәләр. Андыҙ эсе киткән атҡа ла килешә. Шуға "андыҙ барҙа ат үлмәҫ" тигән әйтем бар.\nАт һатҡанда хужа һатып алыусыға уны йүгәне менән тоттора. Ҡото китмәһен тип малды аҙбарҙан арты менән сығаралар. Һатҡан кеше лә, алғаны ла бер-береһенә таҫтамал бирешә.\nМалды йомарт кешенән алһаң, уңа. Кешенең ҡулы ауыр булһа, уға һатҡан мал киңгәй (һулый): ялы-ҡойроғо бөтә, күҙҙәре ыуҙыға.\nҺатҡан саҡта малдың ҡотон алып ҡалалар. Ҡурала ҡалған мал өҙөлмәһен өсөн өс тапҡыр "Ҡотомдо алам" тип ҡабатлайҙар. Һырт буйынан, ҡолаҡ төбөнән өс мәртәбә берәр семтем йөн йолҡоп, ҡура егенә ҡыҫтыралар. Кеше ҡулынан мал алғас, артҡа ҡарарға ярамай, юғиһә алған малың үрсемһеҙ була.\nШүлгәндән ала-ҡола, сысҡан һыртлы (арҡа буйына ҡара һыҙат) мал сыҡҡан. Шундай йылҡы малы үрсемле, ҡотло була.\nАйғырҙарҙа тыуған өйөр, тыуған төбәк тойғоһо көслө була. Шуға ла борон юлға сыҡҡан кеше мотлаҡ айғыр эйәрләгән. Бер-бер хәл булһа йәки, барып еткәс, атты кире ҡайтарырға кәрәкһә, үҙен сығарып ебәргәндәр, ул әйләнеп ҡайтҡан. Йәйәүле ҡунаҡты ла айғыр мендереп оҙатҡандар. Малҡай шулай уҡ боролоп ҡайтҡан.\nУҡыусы от 28.12.2013, 17:22\nШәп мәҡәлә ! Рәлис туған , "ат" менән " йылҡы" араһында ниндәй айырма бар? Мәҫ., "ат ите" тимәйбеҙ - "йылҡы ите" тиеү дөрөҫ."Ат"," айғыр"синоним һүҙҙәрме ?


Башҡортостан - Рәсәй мәҙәниәтенең ынйыһы. | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 128891\n11 марта 2019 — 23:16 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан - Рәсәй мәҙәниәтенең ынйыһы.\nМәскәүҙең Музыка йортонда «Башҡортостанда тыуғандар» концертын ҡарарға килеүселәр алдында сығыш яһап Республика етәксеһе Радий Хәбиров шулай тип белдерҙе. Республиканың 100 йыллығына арналған был сарала билдәле артистар һәм сәнғәт оҫталары сығыш яһаны. Башҡортостан үҙенең 100 йыллығын иң юғары кимәлдә билдәләй. Мәскәүҙәге халыҡ-ара Музыка йортонда был кистә Башҡортостан, унда йәшәгән халыҡтар мәҙәниәте менән танышырға мөмкин ине. Мәҫәлән, башҡорт халыҡ бейеүҙәре. Уны башҡарыусы ҡыҙҙар мотлаҡ оҙон күлдәктә булып, сәстәренә төрлө биҙәүестәр тағырға тейеш. Иң мөһиме – бейеүсе ҡыҙҙарҙың эске тыйнаҡлығы. Башҡортостан исеме мотлаҡ башҡорт ҡурайына бәйле. Билдәле музыкант, Башҡортостандың халыҡ артисы Роберт Юлдашев әйтеүенсә, тап милли музыка ҡоралы аша яңғыраған моңда ел тауышын да, ер һулышын да ишетергә мөмкин. Икенсенән иһә, ҡурай үҙ тауышы менән кешеләрҙе лә дауалай.Тап Мәскәҙә, илдең баш ҡалаһының төп залдарының береһе – Халыҡ – ара “Музыка йортонда” билдәле дирижер Владимир Спиваков етәкселегендәге филармония оркестры ла сығыш яһаны. Донъяға танылыу яулаған йырсылар – бер туған Асҡар һәм Илдар Абдразвҡовтар әйтеүенсә, башҡорт халҡы йырлы һәм моңло халыҡ. Юбилей программаһында “Рәсәйҙең алтын кларнеты”, Мәскәү өлкә филармонияһы солисы Артур Нәзиуллин, йәш музыкант һәм композитор, пианистарҙың икенсе Мәскәү халыҡ-ара конкурсында Гран-при яулаусы Тимофей Владимиров, Башҡорт Дәүләт опера һәм балет театры йырсыһы, “Алтын битлек” премияһы лауреаты Диләра Иҙрисова сығыш яһаны.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №2, 12 - 18 ғинуар, 2019 - Информационные страницы\n№2, 12 - 18 ғинуар, 2019\n"Киске Өфө"нө уҡып, рухи һыуһыныбыҙҙы ҡандырабыҙ. Берҙән-бер теләгем: ошо йүнәлештән тайпыла күрмәгеҙ. Халҡыбыҙҙы үҙ асылына ҡайтарырға, тарихи булмышын иҫенә төшөрөргә, үҙ милләте, тамырҙары менән ғорурланырға өйрәтеүҙе дауам итегеҙ. Үҙенең кемлеген белеп, тарихи хәтере уянһа, улдарыбыҙ, ҡыҙҙарыбыҙ үҙ алдына маҡсат ҡуйырға өйрәнәсәк, үҙенән-үҙе бөгөнгө заман ҡатмарлыҡтарын йырып, алға барасаҡ.\n"Киске Өфө"нө Өфөлә йәшәгән һәр башҡорт ғаиләһе яҙҙырһын ине. Бының менән беҙ үҙебеҙҙең барлыҡты белгертәбеҙ, үҙебеҙҙең абруйҙы арттырабыҙ. Юҡһа, Өфөлә башҡорттар юҡ, ти ҙә ҡалалар. Бар улар, тик үҙ туған телендә уҡырға, балаларын уҡытырға ҡыйынһынып ятыусылар күп улар араһында. Былай итеп нимәгә ирешәбеҙ? Барыбер урыҫ булып китеп булмай, барыбер һине башҡорт тиҙәр. Балаларҙы ла үҙебеҙҙең маңҡортлоҡ яҙмышына дусар итмәһәк ине инде. "Киске Өфө" күптәрҙең күҙен асты, быныһына иманым кимил. Шуға ла һәр башҡорт ғаиләһе уны үҙ гәзите тип ҡабул итһен, уның тиражын 20, 30 меңгә еткереү өсөн тырышһын ине. Был да аҙ әле. Сөнки бөгөн Өфөлә кәмендә 200 меңләп башҡорт йәшәй. Уларҙың яртыһы ғына туған телдә уҡый тип алһаҡ та, "Киске Өфө"нөң тиражы 50 меңгә етергә тейеш. Әйҙәгеҙ, милләттәштәр, ошо баҫманың тиражы аша үҙ тауышыбыҙҙы башҡаларға ишеттерәйек.\nАЛЫҪ ЮЛ АТТЫ ҺЫНАЙ АУЫР ЮЛ ИРҘЕ ҺЫНАЙ\nРеволюциянан һуң халыҡты тоталь грамотаға өйрәткән кеүек, бөгөн әҙәп ҡанундары буйынса ликбез үткәрергә ине. Руль артында кемдәр генә осрамай: иҫереге, наркоманы, аҡылы зәғифтәр...\nБашҡортостанда тейешле стажға эйә булған һәм әлеге ваҡытта эшләмәгән 51 мең ауыл кешеһенә билдәләнгән түләү арттырылды. Ағымдағы йылдың ғинуарынан ауыл халҡына айлыҡ арттырыу 1333 һумдан ашыу тәшкил итә.\nКАТАЛОН АТЛАСЫНДА МӘСКӘҮ ЮҠ, Ә БАШҠОРТ ҠАЛАҺЫ БАР\nБеренсе ҡарашҡа, Каталон картаһы - донъя картаһы. Техник яҡтан тикшергәндә, ул һарыҡ тиреһенән яһалған пергаменттарҙан йыйылған алты бүлектән тора. Атластың төп нөсхәһе Францияның Милли китапханаһында һаҡлана.\nМИНЕҢ ТОРМОШОМДОҢ ОЯЛЫРЛЫҠ ТА, ЙӘШЕРЕРЛЕК ТӘ ЕКТӘРЕ ЮҠ\nБөгөн тәнҡит тә юҡ йәштәр араһында. Башҡарғанды анализлау юғалып бара. Актер тәнҡитте ҡабул итмәй, үсегә икән, ул инде актер түгел. Ул үҫмәйәсәк. Заманында тәнҡит йә кәңәште ололарҙан үҙем һорап ала торғайным.\nТЕАТР СӘНҒӘТЕ МЕНӘН БАЛА САҠТА ТАНЫШЫРҒА КӘРӘК\nТәбиғәтем буйынса мин ундай кеше түгелмен, кемгәлер ауыр һүҙ әйтеүе лә миңә ҡыйын. Әммә был роль, һәм һин образды аңларға, уның өҫтөндә эшләргә һәм сәхнәгә сығарырға тейешһең.\nШӘХЕС ӨЛГӨҺӨ ХӘТИРӘЛӘРҘӘ САҒЫЛДЫ\nМин уны Фатима инәй, тинем. Аллаһы Тәғәлә әмере менән минең тормош юлымда осраған оло шәхес ул Фатима инәй. Өфөгә килеп уҡый башлауымдан алып, ул Хызыр-Ильяс кеүек ҡурсалаусым булды.


Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы һаҡлағыҙ!\n24 Апрель 2018, 14:55\n23-нән 29 апрелгә тиклем Европа иммунлаштырыу аҙналығы үтә. Акция ауырыуҙарҙы иҫкәртеү, халыҡтың прививка тураһында мәғлүмәтлелеген арттырыу маҡсаты менән үткәрелә. Быйыл был сара “Вакциналар эшләй” һәм “Вакцинация - хоҡуҡ ҡына түгел, ә коллектив бурыс” лозунгыһы менән уҙғарыла.\nПрививка төрлө ауырыуҙарҙы иҫкәртеүҙә ҙур әһәмиәткә эйә. Йыл һайын ул дифтерия, һын ҡатыу (столбняк), быума йүтәл (коклюш), ҡыҙамыҡ, ҡыҙылса, паротит менән ауырыу осрағын 2-нән 3 миллионға тиклем иҫкәртә.\nИммунлаштырыу аҙналығы халыҡты прививка эшләтеүгә йәлеп итеү эшен яҡшыртыуға, әүҙемләштереүгә йүнәлтелгән. Һәр кемдең ауырыуҙан һаҡланырға хоҡуғы бар. Профилактика прививкалары Милли календаргә ярашлы ғәмәлгә ашырыла, унда 12 сирҙән мотлаҡ прививка эшләтеү ҡаралған. Бынан тыш, вакцинация эпидемик күрһәткестәр буйынса айырым һөнәри төркөмдәргә, хәүефле инфекция таралған илдәргә сыҡҡанда эшләнә, шулай уҡ сиғандарға, күскенселәргә, төрлө дини конфессия ағзаларына ҙур иғтибар бүленә.\nВакцина һалынмаған балалар менән сит илгә сәйәхәткә сығыу бик хәүефле, улар йоғошло ауырыуҙарға сәп булып тора.\nПрививкала организмды микроб һәм вирустарҙан һаҡлаған бөтә механизмдар бар. Вакцинация тураһында фән бер урында тормай. Бөгөн уларҙы етештереү юғары кимәлдә ойошторолған, улар хәүефһеҙ һәм һөҙөмтәле.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың әһәмиәтен аңламаған атай-әсәйҙәр бар. Шуның менән улар балаларын һәм үҙҙәрен ауырыу йоҡтороу хәүефе аҫтына ҡуя. Үҙ ваҡытында эшләтелгән прививка ауырыуҙарҙы иҫкәртә һәм һаулыҡты һаҡлай. Иммунлаштырыу аҙналығында ҡатнашығыҙ - прививка эшләтегеҙ!\nбалалар поликлиникаһы мөдире.


8 Телеграмма-бота өсөн шул, кем теләй аралашып һәм үҙен яңғыҙ тойорға - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\n8 Телеграмма-бота өсөн шул, кем теләй аралашып һәм үҙен яңғыҙ тойорға\nБот булараҡ эшләй, әммә яҡшы\nч-һөйләшеү ботто, барлыҡ ҡатнашыусылар фразаларҙы хәтерләп, ә уның бында ниндәй өҫтәрәк тәртип һәм аноним\nӘлбиттә, барыһы менән башланған сәләм, хәлдәр нисек, әммә һуңынан тәүге һөйләшеү булған квест Телеграмма и.-бот, был сюжетына яраҡлаштыра.\nҺеҙҙең бурыс - төп герой реаль ваҡыт режимында океанский бездна сығырға ярҙам итә. Йорт варианттары тәҡдимдәрегеҙ булһа, һеҙ уларҙы яуап бирергә мөмкин. Һуңлаған түгел. Квест уйынығыҙ тамамланған булған икән һуң бәйләнештә рәсми бите һәм башҡа уйынсы менән аралашты.\nМахсус әҙерләү өсөн аноним аралашыу, ҡыҙыҡлы тәҡдим функциялы ч - нигы абсолют ниндәй ҙә булһа һайлауҙар, һеҙҙең профиль шул уҡ ваҡытта бер ҡайҙа ла ысын исеме барлыҡҡа килгән.\nӘлбиттә, бер нәмә лә рөхсәт ителә анонимность: бот конфликттарҙы тоҡандырыу тыйыла һәм үҙ фекерен белдерҙе.\nАналогы өсөн аноним өҫтәл рулетка, почта ғына тауыш менән.\nҺеҙҙең тауыш индереп ебәрәм ул, чат, һәм ул образ осраҡлы һайлап алыу кем өсөн ҡулланыла бот, әлбиттә.\n200 бот яҙылған иң һуңғы хәбәрҙәр һайланылар, ул бар, тимәк, кем менән һөйләшергә мөмкинлек булһа ла, ваҡыт һәм реаль һөйләшеү. Бот өсөн бик уңайлы һәм ябай дуҫы йәки партнерының эҙләй. Әлбиттә, бөтә өлөшләтә аноним: - һеҙ шәхси хәбәрҙәр яҙырға түгел, ә ҡушамат һәм йәшерергә һеҙҙең номер. Шулай уҡ хәл итә ала икән, файҙаланыусы анкета йәки күрһәткәне юҡ. Самооценки арттырыуҙың төп маҡсаты-уны, тип бот ойоштороусылар булып йәшерә алмай. Ябай кеше кеүек күренгән һүрәттәр һәм башҡа ташланы. Фото кеше, һеҙ уны, әлбиттә, күргән. Һеҙ күрһәтте: үҙе генә яҙылып ҡалыу өсөн фотоға йәки был псевдонимы. Был боттар һеҙҙең урынды шартлатып инһә, ходьбы йәки медитация барып инһәм, баҡса сиктәрендә билбау. Китапхананың программаһы парк, баҡса, быуа, кафе и ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күп урын ала алмаған, бер көн һеҙгә, һәр өҫтөнлөктәре һәм етешһеҙлектәре ентекле тасуирлау бирелгән, ләкин менән. Һеҙ контакт йөҙө төбәктән табалар. Минималь радиусы - 10 м, максималь - бөтә планета 10 метр.\nБот тип ҡулланыла булыу ғына түгел осрашыу урыны, ә шул урында, һеҙ ҡайҙа ул аудиторияға инеү йәки күршеләре менән бергә ашала синыфташтары менән аралашыу, фекерҙәрен белергә теләп.\nБолзоо сайт"Дакар"ноцтой хэрэгсэл зохион\nчатта теркәлергә бушлай рулетка егет танышырға видео ҡыҙы менән бушлай онлайн ч рулетка ҡыҙ менән танышып видео онлайн видеочивать ч рулетка таныша видеочивать эротическое 18 ҡыҙы менән бушлай видеочить теркәлгән танышты танышыу өсөн секс


Тауыҡ йомортҡаһы һәм төркиә ҡиммәт » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Тауыҡ йомортҡаһы һәм төркиә ҡиммәт\nБашҡортостандың дәүләт статистика хеҙмәте биргән мәғлүмәттәр буйынса, быйыл июль айында тауыҡ йомортҡаһының хаҡы 13,9 процентҡа күтәрелгән. Шулай уҡ башҡа аҙыҡ-түлектең хаҡы артҡан осраҡтар ҙа бар. Мәҫәлән, һыйыр бауыры, тауыҡ ите, ыҫланған ит, манный, тары ярмалары бер аҙ ҡиммәтләнгән. Нишләптер майонез, ҡәһүә, ҡуйыртылған һөт һәм ит, балыҡ консерваларының хаҡы ла артҡан.\nЙәй айы булғас, йәшелсә-емештең хаҡы бер аҙ аҫҡа тәгәрәгән. Кәбеҫтәнең хаҡы – 30,4, ҡыярҙыҡы – 19,9, картуфтыҡы – 15, помидорҙыҡы 10,3 процентҡа арзанайған. Башлы һуған, кишер, ҡыҙыл сөгөлдөр, виноград, банан һәм лимондың хаҡы ла төшкән. Шул уҡ ваҡытта әфлисунды – 3,9, һарымһаҡты 5,2 процентҡа ҡиммәтерәк хаҡҡа һатып алырға тура килә.\nАҙыҡтың ғына түгел, көндәлек кәрәк-яраҡтың да, кейем-һалымдың да хаҡтары арта. 1 сентябрь етеп килгәнлектән, мәктәп формаһына, уҡыу әсбаптарына хаҡ күтәрелгән. Ҡайһы бер медикаменттарҙың хаҡы 2,7 – 7,9 процентҡа менгән. Бензин менән газдың хаҡы ла бер урында ғына тормай, кәмемәй, ә арта, әлбиттә.\nТөрлө хеҙмәт күрһәтеүгә килгәндә, ҡала-ара автобустарҙа йөрөү хаҡы 2,6 процентҡа күтәрелгән, алыҫҡа йөрөгән поездарҙа плацкарт вагондарҙы һайлаған ваҡытта элеккенән 9 процентҡа күберәк түләргә тура килә. Диңгеҙ буйында ял итеүҙең иң ҡыҙған ваҡыты бит: Испания һәм Төркиәгә барыу 2,6 – 4 процентҡа күтәрелгән, үҙебеҙҙең шифаханаларҙа ял итеү ҙә саҡ ҡына ҡиммәтләнгән.\nТорлаҡ-коммуналь хеҙмәт өсөн түләүҙең ҡырҡа артыуын билдәләп үтмәй булмай. Эҫе һыу менән тәьмин иткән өсөн – 34,2, һалҡын һыу өсөн 14,8 процентҡа артығыраҡ түләйбеҙ.\nСығыу ваҡыты 8-08-2014, 09:41 | Ҡаранылар: 549\nӘ һин күпме алаһың?


Дүртөйлө ҡалаһында күп функциялы Йәштәр үҙәге асылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nДүртөйлө ҡалаһында күп функциялы Йәштәр үҙәге асылды\n17:28, 31 мая 2013 Мәҙәниәт\n31 майҙа Дүртөйлө ҡалаһында В.Н.Горшков исемендәге Йәштәр үҙәген асыу тантанаһы үтте. Яңы учреждение элекке кинотеатр бинаһында асылды.\nДүртөйлө ҡалаһында бөгөнгө көндә 33 меңдән ашыу кеше йәшәй, уларҙың 14 меңдән ашыуы – 18 йәшкә тиклемге йәштәр һәм балалар. Әммә ҡаланың быға тиклем район кимәлендә мәҙәни саралар үткәреү өсөн махсус урыны булмаған.\nҠалала 1975 йылдан алып В.Н.Горшков исемендәге кинотеатр эшләгән. 36 йыл эсендә бинала тик ғәҙәттәге ремонт үткәрелгән. 2011 йылда район хакимиәте кинотеатрҙы реконструкциялап, урынына Йәштәр үҙәген асырға ҡарар иткән.\nӘлеге ваҡытта бинала 300 урынға иҫәпләнгән киноконцерт залы, балалар кафеһы, түңәрәктәр алып барыу өсөн бүлмәләр бар. Бөгөнгө көнгә 37,155 миллион һум аҡса тотонолған. Республика бюджетынан бүленгән 6 миллион һум суммаға юғары сифатлы аудио һәм видео ҡорамалдар һатып алынған.


Уйында уҙған йыйында уҙыр » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Уйында уҙған йыйында уҙыр\nУйында уҙған йыйында уҙыр\nйәки “Ата” кроссвордсының үҙ ҡулдары менәнәҙерләгән бүләге кемгә эләгер?\n“Йәшлек” гәзите республика матбуғатында даими рәүештә кроссворд-сканвордтар сығарып торған берҙән-бер баҫма булып тора. Был гәзитебеҙҙең етәкселәренең кроссвордтың зиһенде, фекерләү ҡеүәһен үҫтереүҙә тотҡан әһәмиәтен аңлауҙан килә. Юҡҡа ғына башҡорт телендәге баҫмалар араһында ул иң ҙур тираж менән сыҡмайҙыр.\nГәзитебеҙҙең кроссворд һөйөүселәре өсөн 2017 йыл да тамамланды. Бағыусыбыҙ Мөнир Шәймөхәмәтовтың һарығын Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Сәләм» тапшырыуында уйнаттыҡ. Приз ярыштың лайыҡлы уйынсыларына эләкте. «Йәшлек»тең Күгәрсен районының Хоҙайбирҙин ауылында йәшәүсе тоғро дуҫтары Фәһимә һәм Салауат Сыңғыҙовтар башҡалар араһында иң күп дөрөҫ яуап ебәргән уйынсылар ине. Һарыҡты еңеүселәргә алып барып биргәндә Фәһимә апай яңы конкурс өсөн приз вәғәҙә иткәйне. Бына декабрь аҙаҡтарында еңеүсе дүрт ай буйы үҙ ҡулдары менән бәйләгән диван япмаһын редакцияға алып килеп тапшырҙы. Зауыҡлы итеп бәйләнгән «хенд-мейд» (hand made) – ул кроссвордҡа оҡшатып эшләнгән – быйыл да үтәсәк конкурс еңеүсеһенә эләгәсәк. Ул башватҡыстарға дөрөҫ яуап ебәргән бөтә уҡыусы араһында уйнатыласаҡ. Бында, еңеүсене билдәләү өсөн, Алла бирһә, йәрәбәне Фәһимә апай үҙе тартып сығарыр.\nШуныһы ҡыҙыҡ, кроссвордтарҙы сисеү беҙҙең уйынсыларҙы икенсе баҫҡысҡа алып менә. Уларҙың ҡайһы берҙәре үҙҙәре башватҡыстар төҙөй башланы. Быйыл беҙ уларҙың ижад емештәрен гәзит биттәрендә күрербеҙ, тигән өмөттә ҡалабыҙ.\nСығыу ваҡыты 10-01-2018, 09:41 | Ҡаранылар: 110\nҺарыҡ Күгәрсенгә китте\nКроссворд сис тә тәкә от!\nГәзиттең 8-се һанындағы кроссворд еңеүселәре!\nГәзиттең 44-се һанындағы кроссворд еңеүселәре!


Нуриман районының Красный Ключ ҡасабаһында йәшәүсе Оксана Шәйхетдинова оҙаҡ йылдар мәктәптә эшләй, һыҙма һәм рәсем дәрестәренән уҡыта. Тик көтөлмәгәндә табиптар уға ҡурҡыныс диагноз ҡуя. Бынан һуң ҡатындың тормошо ҡырҡа үҙгәрә. Ул яратҡан шөғөлөн таба, сирҙе лә еңеп сыға.\nТәү ҡарашҡа ағас һырлау бер ҙә ҡатын-ҡыҙ шөғөлө түгел кеүек. Тик Оксананың ижад емештәрен күргәндән һуң был хата фекер икәнен аңлайһың. Әйтергә кәрәк, ҡатын макраме бәйләй, сигеү сигә, һүрәт төшөрә. Уҡытыусы ижадҡа сирҙән һуң килә.\nОксана Шәйхетдинова: «Бер ҙә уйламағанда, миңә яман шеш диагнозы ҡуйҙылалар. Шул ваҡыт мин күп нәмә эшләмәгәнемде аңланым. Күптән ҡул эшенә өйрәнгем килә ине, башҡа мөмкинлегем булмаҫ тип шунда уҡ эшкә тотондом».\nХәҙер Оксананың коллекцияһында ағастан картиналар, макраме өлгөләре, сигеүҙәр бар. Ҡатын шулай уҡ көпшәгә төрөлгән гәзиттән декоратив һауыт-һаба ла эшләй. Ә ағас ҡабығынан хасил булған алҡа-кулондарҙы Оксананың балалары яратып таға.\nОксананың шөғөлөн тормошо иптәше лә хуплай. Ул ҡатынына ижад өсөн кәрәкле ағас алып ҡайтып бирә, уны эшкәртергә ярҙам итә. Ә бына ҡапҡаларҙы, йорт тәҙрәләрен Оксана үҙаллы биҙәй.\nДамир Шәйхетдинов, Оксананың тормош иптәше: «Ҡатыным ижад кешеһе булараҡ йортто биҙәүгә ҡарата үҙ фекере бар. Мин уға ҡаршы төшмәйем, башланғысын хуплап ҡына торам. Ҡулымдан килгәнсе ярҙам итәм».\nИң мөһиме яратҡан шөғөлө ҡатынға йәшәргә көс бирә. Ул сирен еңеп сыға, үҙенән инвалидлыҡ та алынған. Хәҙер инде ижадты ташламам, ти Оксана. Улы ла әсәһенә ҡарап эшкә тотонмаҡсы.


13 сентября 2017 — 15:48 ГТРК «Башкортостан»\nКалифорнияла енәйәтселәргә енәйәт эшенән баш тартһын өсөн аҡса тәҡдим итәсәктәр. Властар ошо рәүешле ҡалала артҡан енәйәтселек менән көрәшергә уйлай. “Тыныслыҡҡа юл” исемле программаны тормошҡа ашырыу өсөн ҡала хакимиәте 1,5 миллион һум аҡса бүлгән. Өс йыл эсендә “тура юлдан” барған енәйәтселәргә “стипендия” түләнәсәк. Әммә урындағы халыҡ властарҙың был ҡарарына хупламай. Әйткәндәй, ошондай уҡ программа Ричмонд ҡалаһында эшләп килә.\nАмерика Ҡушма штаттары президенты Дональд Трамп ядро программаһы арҡаһында Төньяҡ Кореяға баҫымды көсәйтергә һүҙ бирҙе. Дүшәмбе Берләшкән Милләттәр ойошмаһының Хәүефһеҙлек Советы тарафынан Пхеньянға ҡарата индерелгән санкцияларҙы әҙ тип иҫәпләй ул. Ә Төнъяҡ Корея делегацияһы үҙ сиратында был резолюцияны законһыҙ тип атаны һәм яуап итеп, Америка Ҡушма штаттары тарихында булмаған ҡыйынлыҡтарҙы күрергә мәжбүр итәсәктәре тураһында белдерҙе.\nРәсәйлеләрҙең 70 проценты мәктәптәрҙә һәр предмет буйынса берҙәм дәреслек индереү яҡлы. Яҡын арала дәреслектәрҙең федераль теҙмәһе билдәле буласаҡ. Ул быға тиклем булған исемлектән ҡыҫҡараҡ. Ил президенты совет заманының тәжрибәһенә таянып, берҙәм дәреслек концепцияһына ҡайтыу яғын уйларға кәрәк тигәйне. Уның был тәҡдимен ата-әсәләрҙең яртыһынан күберәге хуплап сыҡты. Улар тәү сиратта балаларын Берҙәм Дәүләт имтихандарына әҙерләнгәндә көтөлмәгәнлектәрҙән аралау өсөн кәрәк, ти.


Халыҡ-ара шахмат федерацияһы — Башҡорт Википедияһы\nХалыҡ-ара шахмат федерацияһы\nХалыҡ-ара шахмат федерацияһы (ФИДЕ, франц. Fédération Internationale des Échecs, FIDE) — донъяның милли шахмат федерацияларын берләштергән халыҡ-ара спорт ойошмаһы. Ул шахматты популярлаштырыу, төрлө халыҡ-ара ярыштар, шул иҫәптән, донъя чемпионатын үткәреү менән шөғөлләнә. 1924 йылдың 20 июлендә Парижда ойошторола.\n20 июль 1924\nАркадий Владимирович Дворкович[d]\nинглизсә, Француз теле, Испан теле һәм урыҫ теле\nСпортАккорд[d] һәм Association of IOC Recognised International Sports Federations[d]\n2 ФИДЕ президенттары исемлеге\n3 ФИДЕ ағзалары\n4.1 1914—1946 йылдар\n4.2 1993—1946 йылдар\n4.3 1970 йылдар ҡыйынлыҡтары\n4.4 ФИДЕ ағзаларының артыуы\n4.5 1983—1985 йылдарҙағы донъя чемпионаты\n4.6 1993 йылдан алып хәҙерге көндәргә тиклем\n5 МОК-тың таныуы\n6 Етәкселек органдары\nФедерацияның үҙ флагы һәм гимны бар. ФИДЕ девизы — «беҙ — бер ғаилә» (лат. Gens una sumus). ФИДЕ штаб-фатиры Грецияның баш ҡалаһы Афинала урынлашҡан. 1980 йылдан — ЮНЕСКО ағзаһы.\nФИДЕ-ға шулай уҡ ҡайһы бер башҡа халыҡ-ара шахмат ойошмалары ла ҡушылған — хат алышыу аша халыҡ-ара шахмат уйындары федерацияһы (ИКЧФ), күҙҙәре күрмәгәндәрҙең халыҡ-ара шахматсылар ассоциацияһы (ИБЧА), халыҡ-ара шахмат матбуғаты ассоциацияһы (АИП), шахмат композицияһы буйынса ФИДЕ-ның даими комиссияһы һәм башҡалар.\nФедерация шахмат уйынының халыҡ-ара ҡағиҙәләренең билдәләй, халыҡ-ара спорт һәм судьялар исемен индерә, был исемдәр йыл һайын иң айырылып торған шахматсыларға һәм судьяларға бирелә. ФИДЕ-ның рәсми рейтинг бите баҫтырылып сығарыла (айына бер тапҡыр яңыртыла).\nФИДЕ президенттары исемлегеҮҙгәртергә\nАлександр Рюб 1924—1949\nФольке Рогард 1949—1970\nМакс Эйве 1970—1978\nФридрик Олафссон 1978—1982\nФлоренсио Кампоманес 1982—1995\nКирсан Илюмжинов 1995-тән алып\n6 вице-президенттың береһе беренсе була, ҡалғандары Азиянан, Төньяҡ һәм Көньяҡ Американан, Африканан, Европан вәкилдәр.\nКирсан Илюмжинов 2010 йылдың 29 сентябрендә генераль ассамблеяһы ултырышы 2010 йылдың 29 сентябрендә конгресс барышында фиде вазифаһына һайлана ханты-Мансийск.\nҮҙ илдәренең шахматсыларын күрһәтә алған һәм эшмәкәрлеге ФИДЕ уставына ҡаршы килмәгән бөтә милли шахмат федерациялары ла ФИДЕ ағзаһы була ала. Бөтә милли федерациялар ҙа — ФИДЕ ағзалары тиң хоҡуҡлылар. Үҙ эшмәкәрлегендә ФИДЕ демократик принциптарға таянып эш итә; сәйәси, милли, раса, дини һәм социаль мотивтар буйынса дискриминацияға ҡаршы сыға (мәҫәлән, ЮАР-ҙың шахмат федерацияһы үҙ ваҡытында ФИДЕ ағзалығынан апартеида сәйәсәтен үткәргәне өсөн сығарыла, ә 1996 йылдан ФИДЕ уларға үҙенең халыҡ-ара турнирҙарында ҡатнашырға рөхсәтен бирҙе).\nСССР — 1947 йылдан ФИДЕ ағзаһы. Совет шахматсыларының ФИДЕ составына инеүе шахмат донъяһында уның абруйын үҫтереүгә булышлыҡ итә.1960 йылдар уртаһында ФИДЕ ҡайһы бер Азия, Африка һәм Латин Америкаһы илдәре иҫәбенә күпкә ҙурая.\nМилли федерациялар — ФИДЕ ағзалары региональ билдәләре буйынса 23 зонаға бүленә, һәр зона үҙенең президенынт һайлай, ул ФИДЕ-ла үҙ зонаһының мәнфәғәтен яҡлай.\nӘлеге ваҡытта ФИДЕ составына 173 илдең федерацияһы инә . Ҡайһы бер милли федерациялар ағзалыҡ иғәнәләрен түләй алмағанлаҡтан йәки уларҙың тарҡалыуы арҡаһында, исемлек үҙгәреп тора.\nТүбәндәге таблицала зонанан һуң, йәйә эсендә, зоналағы илдәр һаны күрһәтелгән, ә артабан — илдең ФИДЕ составына ингән йылы\nЗона 1.1 (16)\nБосния һәм Герцеговина (1992)\nМакедония Республикаһы (1993)\nЗона 1.3 (6)\nФарер утрауҙары (1970)\nЗона 1.5 (9)\nКипр Республикаһы (1961)\nЗона 2.3 (25)\nБагам утрауҙары (1974)\nБермуд утрауҙары (1976)\nБританияның Виргин утрауҙары (1974)\nДоминикан Республикаһы (1963)\nГаити Республикаһы (1985)\nАмериканың Виргин утрауҙары (1966)\nНидерландының Антиль утрауҙары (1972)\nТринидад һәм Тобаго (1972)\nЗона 2.4 (3)\nЗона 3.1 (11)\nБерләшкән Ғәрәп Әмирлеге (1977)\nЗона 3.2 (7)\nЗона 3.3 (16)\nҠытай Тайбэйы (2004)\nКөньяҡ Корея (1994)\nЗона 3.6 (6)\nЯңы Зеландия (1948)\nПапуа — Яңы Гвинея (1976)\nЗона 4.1 (4)\nСан-Томе һәм Принсипи (2007)\nЗона 4.3 (13)\nКонго Демократик Республикаһы (1974)\nКөньяҡ Африка Республикаһы (1992)\nКот-д ' Ивуарҙың ағзалығы финанс йөкләмәләрен үтәмәү арҡаһында туҡтатылды.\n1914 йылдың апрелендә Санкт-Петербургта халыҡ-ара шахмат федерацияһын булдырыуға тәүге ынтылыш яһала. 1914 йылдың июлендә Мангеймда үткән халыҡ-ара шахмат турнирында икенсе тапҡыр ынтылыш яһап ҡарайҙар.1920 йылда Гетеборгтағы турнирҙа ла тағы ла бер тапҡыр халыҡ-ара федерацияһын ойошторорға уйлайҙар. Донъя чемпионаттын үткәреү ҡағиҙәләрен шахматсылар үҙҙәре эшләргә тырыша. 1922 йылда донъя чемпионы Хосе Рауль Капабланка «Лондон ҡағиҙәләрен» тәҡдим итә: бер-бер артлы 6 партияла беренсе булып еңеү яулаған уйынсы чемпион була, уйын ваҡыты 5 сәғәт менән сикләнә; ваҡытҡа ла лимит индерелә — 40 йөрөшкә 2,5 сәғәт, чемпион, билдәле шахмат оҫтаһынан саҡырыу алғандан һуң, яулаған исемен бер йыл буйы һаҡлай алырға тейеш, бәйге датаһын чемпион үҙе билдәләй; әгәр ҙә приздар фонды 10 000 долларҙан кәмерәк икән, чемпион саҡырыуҙы ҡабул итмәҫкә тейеш. Шул уҡ ваҡытта, приздар фондының 20 % титулын эйәһенә бирелә, ә ҡалған сумманың 60 % ярышта еңеп сыҡҡанға, ә 40 % — еңелеүсегә. Алехин, Боголюбов, Реть, Рубинштейн, Тартаковер һәм Видмар был тәҡдимгә тиҙ үк ҡул ҡуя. Шахмат буйынса донъя чемпионы исеменә был ҡағиҙә буйынса үткәрелгән берҙән-бер матч 1927 йылда Алехиндың Капабланкаға ҡаршы уйнаған матчы була .\n1922 йылда Рәсәйҙең шахмат оҫтаһы Евгений Зноский-Боровский, Лондондағы халыҡ-ара турнирҙа ҡатнашып, 1924 йылда Париждағы VIII Олимпия уйындары ваҡытында турнирҠалып:Какой үткәреләсәге һәм уны француздарҙың Шахмат федерацияһы ойошторасағы тураһында иғлан итә.\nФИДЕ 20 июлендә 1924 йылдың 20 июлендә Парижда (һигеҙенсе йәйге олимпия уйындары ваҡытында) П. Винсент (Франция), Л. Рис (Бөйөк Британия) һәм А. Рюэб (Нидерланд) инициативаһы буйынса булдырыла.. ФИДЕ Аргентинала, Бельгияла, Бөйөк Британияла, Венгрияла, Испанияла, Италияла, Канадала, Нидерландта, Польшала, Румынияла, Францияла, Чехословакияла, Швейцарияла, Югославияла — бөтәһе 14 илдә бар.\nБарлыҡҡа килгәненең тәүге йылдарында ФИДЕ әллә ни йоғонто яһау көсөнә эйә булмай һәм уның финансланыуы ла насар торошта була. ФИДЕ өсөн «Лондон ҡағиҙәләре» бик ҡулай булып күренә, әммә 10 000 доллар булған приздар фонды улар өсөн үтәй алмаҫлыҡ була. Ҡағиҙәләрҙе ҡайтанан ҡарау өсөн Капабланка саҡыртыла. ФИДЕ-ның Будапешт ҡалаһында 1926 йылда үткән өсөнсө конгресында Шахмат олимпиадаһын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Әммә саҡырыу ҡағыҙҙары һуң ебәрелгәнлектән, турнирҙа ни бары 4 ил генә ҡатнаша. Һөҙөмтәлә был ярыштарҙы Кесе олимпиада тип атайҙар. Венгрия еңеүсе була, унан һуңғы урындарҙы Югославия, Румыния һәм Германия бүлешә. 1927 йылда, үҙенең Лондонда үткән 4-се конгресы ваҡытында, ФИДЕ Беренсе Шахмат Олимпиадаһын ойоштора һәм үткәрә. Турнирҙың рәсми исеме — «Милләт турниры» йәки «Донъяның команда беренселеге», ләкин «Шахмат олимпиадаһы» тигән исеме үтә лә популяр булып китә. Тәүге 16 команда ҡатнашҡан Шахмат олимпиадаһының еңеүсеһе исемен Венгрия ала.\n1928 йылда Эйваны еңгәненән һуң,ФИДЕ Боголюбовты «ФИДЕ чемпионы» тип иғлан итә. Ғәмәлдәге донъя чемпионы Алехин ФИДЕ Конгресында булып китә һәм донъя чемпионы исеменә үтәсәк матчтарҙы ФИДЕ эгидаһы аҫтында үткәреүгә ризалығын бирә. Капабланка менән үткән ниндәй ҙә булһа бәйге, 1927 йылда Буэнос-Айрестағы бәйге кеүек үк, шул уҡ шарттарҙа, йәғни приздар фондының 10 000 доллар булыуын талап иткәненсә, үткәрелә алыр ине. ФИДЕ был тәҡдимде ҡабул итә һәм киләсәктә үткәреләсәк матчтар өсөн Лондон Ҡағиҙәләрен үҙгәртеү буйынса комиссия ойоштора.\nФИДЕ 1935 йылдан дәғүәселәрҙе һайлау ҡағиҙәләре индерергә тырыша. Был мәлдә Алехин менән Эйва 1937 йыл аҙағына тәғәйенләнгән матч-реваншҡа әҙерләнә. Голланд Шахмат Федерацияһы экс-чемпионы һәм яңы ҡалҡҡан йондоҙ ҡатнашлығында супертурнир (AVRO) үткәрергә тәҡдим итә, был киләһе уйында ҡатнашыуға дәғүә итеүсене асыҡлау өсөн кәрәк була. ФИДЕ был тәҡдимдән баш тарта һәм гроссмейстер Сало Флорҙы уйында ҡатнашыуға рәсми дәғүәсе итеп билдәләй. Быға яуап итеп, Эйва, әгәр Алехин менән осрашыуҙан һуң да ул үҙ исемен һаҡлай икән, ул саҡта 1940 йылда Флор менән осрашырға әҙер икәнлеген белдерә. Ул1938 йылғы йәки 1927 йылда үҙ исемен юғалтҡан Хосе Рауль Капабланка менән 1939 йылғы матчта уйнау хоҡуғын һаҡларға теләүе хаҡында әйтә. Әгәр Эйва титулын юғалтһа, ул саҡта Капабланка, ФИДЕ ҡарарына ярашлы, 1940 Флор менән уйнарға тейеш була. Уйынсыларҙың һәм шахмат белгестәренең күбеһе голланд тәҡдимен хуплап сыға һәм ФИДЕ тәҡдименә ҡаршы икәнлектәрен белдерә. Был конфликт хәл ителмәгән көйө ҡала: Эйва Алехин менән уйнауында үҙ исемен юғалта, 1938 йылдағы AVRO турнирында Пауль Кересе еңеүсе була, ә Капабланка менән Флора турнир таблицаһының аҫҡы һыҙығында була. 1939 йылда, Икенсе донъя һуғышы башланғас, ФИДЕ эгидаһы аҫтында үткән халыҡ-ара ярыштар туҡтала.\n1946 йылға тиклем яңы донъя чемпионы, бынан алдағы чемпионды матчта еңеп, титулды шулай яулар була. Ғәмәлдәге чемпион Александр Алехин үлгәндән һуң, яңы чемпионды билдәләү проблемаһы килеп тыуа. Күптәр араһында хөрмәт ҡаҙанған уйынсылар һәм белгестәр тарафынан төрлө тәҡдимдәр индерелгәнлектән, бик буталсыҡ хәл барлыҡҡа килә. Был проблеманы хәл итеү мәсьәләһен ойоштороу ФИДЕ өсөн бик ауырға төшә, сөнки яңыраҡ ҡына булған һуғыш арҡаһында бик күп илдәр — бигерәк тә Советтар Союзы, финанс ҡыйынлыҡтары кисерә. Өҫтәүенә, СССР оҙаҡ ваҡыт ФИДЕ -ға ҡушылыуҙан баш тартып килә, шул уҡ ваҡытта уйнауға дәғүә итеүселәрҙең яртыһы тип әйтерлек совет шахматсылары була. Әммә тиҙҙән Советтар Союзы донъя чемпионына вакантлы урын тураһындағы мәсьәлә буйынса фекер алышыуҙан ситтә ҡала алмағанлығын аңлай. Ул 1947 йылда ФИДЕ-ла совет вәкилдәре булмауы өсөн ғәфү үтенеп телеграмма ебәрә, һәм СССР-ҙы киләсәктә ФИДЕ Комитеттарында күрһәтеү кәрәклеге тураһындағы тәҡдимен индерә. 1938 йылда үткәрелгән АВРО-турнир 1948 йылда үткәреләсәк турнир дәғүәселәрен билдәләүгә нигеҙ була. AVRO-турнирҙа һигеҙ уйынсы ҡатнаша, күпселектең фекере буйынса, улар шул замандың донъялағы иң көслө уйынсылары була. Турнирҙа ҡатнашҡандарҙың икәүһе 1938 йылғы турнирҙа ҡатнашыусылар — Алехин һәм өсөнсө донъя чемпионыа Хосе Рауль Капабланка — вафат булғандар, һәм ФИДЕ 1938 йылғы турнирҙа ҡатнашҡан алты шахматсы һайлап алыу турнирында уйнаясағы тураһында ҡарар ҡабул итә. Был уйында түбәндәге шахматсылар ҡатнаша: Макс Эйва (Голландия); Михаил Ботвинник, Пауль Кересе һәм Сало Флор (Советтар Союзы); Ройбен Файн һәм Самуэль Решевский (Америка Ҡушма Штаттары). Ләкин ФИДЕ тиҙ арала советтарҙың Сало Флорҙы Василий Смысловҡа алмаштырыу тәҡдимен ҡабул. Ройбен Файн, психиатрия өлкәһендә ғилми дәрәжә алыу өсөн уҡыуын дауам иткәнлектән, турнирҙа ҡатнашыуҙан баш тарта. Шулай итеп, шахмат буйынса донъя чемпионы титулы өсөн биш уйынсы ғына бәхәсте дауам итә. Ботвинник турнирҙа ышаныслы еңеү яулай, һәм ул яңы донъя чемпионы исемен ала. Шулай уҡ донъя чемпионы исемен алыуға үткәрелгән матчтың дәғүәселәре 3 йыллыҡ циклда билдәләү процедураһы асыҡлана: ФИДЕ составына ингән илдәр үҙҙәренең уйынсыларын зона турнирына ебәрә (һәр илдең нисә көслө уйынсыһы булыуына ҡарап, һәр илдән килергә тейешле уйынсылар һанын билдәләйҙәр); зона турнирында беренсе урын алған уйынсылар зона-ара турнирҙа ҡатнаша (көслө уйынсыларҙың һәм илдәрҙең һаны артыуы арҡаһында, башта ике турнирға, аҙаҡ өс турнирға бүлеп үткәрәләр). Зона-ара турнир таблицаһында беренсе баҫҡысты биләгән шахматсылар, бынан алдағы матчта титулын юғалтҡан дәғүәселәр, һәм бынан алдағы өс йыллыҡ циклда икенсе урын алған шахматсылар менән уйнарға тейеш булалар. Дәғүәселәр турнирында еңгән шахматсы матчты донъя чемпионы менән уйнай. 1962 йылға тиклем шулай уйнала.\nБотвинник Михаил 1933\n1970 йылдар ҡыйынлыҡтарыҮҙгәртергә\nБобби Фишер1962 йылда, Кюрасаола үткән сираттағы дәғүәселәр турнирында 4-се урын алғандан һуң, «Sports Illustrated» журналында иң көслө совет шахматсылары Тигран Петросян, Пауль Керес һәм Ефим Геллер башҡа уйынсыларҙы беренсе урынға сығармаҫ өсөн, үҙ-ара килешеү буйынса тигеҙ иҫәпкә уйнауҙар тип, мәҡәлә баҫтырып сығара. ФИДЕ әйләнмәле — олимпия системаһы буйынса һайлап алыу матчтарындағы уйындан сыға барыу тәртибе буйынса үткән дәғүәселәр турнирын ғәмәлдән сығарып, был мәҡәләгә үҙенең мөнәсәбәтен белдерә. 1969 йылда Фишер турнирҙы үткәреү тәртибе һәм приздар фонды мәсьәләләре буйынса килешмәүе арҡаһында, Америка чемпионатында уйнауҙан баш тарта. Ул чемпионат зона турниры булараҡ ҡаралғанлыҡтан, Фишер был циклда донъя чемпионы булған Борис Спасскийға ҡаршы уйнау хоҡуғын юғалта. Әммә америка гроссмейстеры Пал Бенко зона-ара турнирҙа үҙ урынын Фишер файҙаһына биреүгә ризалаша, уға эйәреп, башҡа америка уйынсылары ла шулай эшләй. ФИДЕ президенты Макс Эйве ҡағиҙәләр менән шул тиклем оҫта эш итә, был иһә Фишерға 1970 йылдағы Пальма де Майоркала үткән сезон-ара уйында ҡатнашып, ышаныслы еңеү яулауға мөмкинлек бирә. Артабанғы һайлап алыу матчтарында Фишер совет гроссмейстеры Марк Таймановты 6:0 иҫәбе менән еңә, шул уҡ иҫәп менән Дания гроссмейстеры Бента Ларсенды ла ота, бынан һуң донъяның экс-чемпионы Тигран Петросянды 6,5:2,5 иҫәбе менән еңеп, уңыш ҡаҙана. Һәм 1972 йылда Борис Спасскийҙы еңеп, донъяның яңы чемпионына әйләнә.\nДонъя беренселегендәге еңеүенән һуң, Фишер ғәмәлдәге тигеҙ иҫәпкә нигеҙләнгән уйын ҡағиҙәләрен хуплауҙы тәнҡитләп сыға (24 уйын; әгәр ярыш тигеҙ иҫәп менән тамамланһа, чемпион исемен һаҡлап ҡала). Фишер һәм ФИДЕ араһында бәхәс барған арала, йәш совет шахматсыһы Анатолий Карпов 1975 йылғы һайлап алыу циклдарында еңеүгә өлгәшеп, Фишерға саҡырыу ташлау хоҡуғына эйә була. Фишер ярышта үҙе тәҡдим иткәндән башҡа бөтә ҡағиҙәләрҙе ҡабул итеүҙән баш тарта. Фишерҙың төп талаптарының береһе шул була: дәғүәсе титулын яулау өсөн, чемпионға ҡарағанда, иң кәмендә, ике еңеүгә күберәк еңеү яуланырға кәрәк. ФИДЕ раҫлауынса, был талап ғәҙел түгел — берәүгә күберәк еңеү яулаған дәғүәсе үҙенән-үҙе чемпионды еңгән һтип анала, әммә ул титул яулай тигән һүҙ түгел. Фишер үҙе ҡуйған талаптарҙың үтәлеүен теләй, һәм ахыр сиктә, ФИДЕ уның алған исеменән юҡҡа сығара һәм донъяның яңы чемпионы итеп Карповты иғлан итә.\nФИДЕ совет Шахмат федерацияһы менән күп мәсьәләләрҙә уртаҡ тел тапмай. 1976 йылда донъя чемпионы Анатолий Карповтың дәғүәсеһе гроссмейстер Виктор Корчной Нидерландыла сәйәси һыйыныу урыны ала. Бер нисә көн элек аралашҡандарында Макс Эйва Корчнойға былай ти: «… әлбиттә, һеҙ үҙегеҙҙең бөтә хоҡуҡтарығыҙҙы һаҡлаясаҡһығыҙ…». Һуңыраҡ ФИДЕ Корчнойҙың 1978 йылда Анатолий Карповҡа саҡырыу ташлауына советтарҙың ҡаршы төшөргә маташыуын инҡар итә. ФИДЕ менән совет Шахмат федерацияһы араһындағы ҡаршылыҡ 1976 йылғы Шахмат олимпиадаһын Израилдә үткәреү тураһындағы ҡарар арҡаһында ла килеп сыға. Сөнки Советтар Союзы Израиль менән бәйләнеш тотмаған була. СССР командаһы (башҡа социалистик илдәр командалары кеүек үк) был Олимпиадала ҡатнашмай. Әммә социалистик илдәр 1976 йылда тап ошо ваҡытта Триполдә үткән «контролимпиадала» ла ҡатнашмай (был ярыштар протест формаһында ойошторолоп, унда бөтәһе 34 команда сығыш яһай; башлыса ғәрәп илдәре һәм үҫә барыусы илдәр командалары, өҫтәүенә, бер нисә федерация үҙ командаһын Хайфаға ла, Триполға ла ебәрә; турнир Сальвадор командаһының еңеүе менән тамамлана). 1977 йылда ФИДЕ Конгресы СССР -ҙың шахмат донъяһын тарҡатыуға түгел, ә берләштереүенә ярҙам итеүен һыҙыҡ өҫтөнә алып, уның позицияһын хуплай.\nФИДЕ ағзаларының артыуыҮҙгәртергә\nҮҙенең ФИДЕ-ла президентлығы ваҡытында (1970—1978 йылдар) Макс Эйва федерация ағзаһы булыусы дәүләттәр һанын арттырырға ынтыла. Ошо уҡ сәйәсәтте Флоренсио Кампоманес (1982—1995 йылдарҙағы президенты) та дауам итә. Донъяның экс-чемпионы Анатолий Карпов һуңыраҡ билдәләүенсә, бәләкәй һәм ярлы илдәрҙе күпләп ФИДЕ составына индереү «шахмат донъяһында лидерлыҡ вакуумына, икенсе һүҙ менән әйткәндә, беҙҙең әлеге хәлгә» килтерә. Гроссмейстер Юрий Авербах бик күп көсһөҙ илдәрҙең ФИДЕ-ла булыуы ҡарарҙар менән манипуляция эшләүҙе еңеләйтте, тип белдерә. Ботвинник Михаил был йәһәттән, ФИДЕ-ла, БМО-нан айырмалы, «хәүефһеҙлек советы юҡ» икәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала.\n1983—1985 йылдарҙағы донъя чемпионатыҮҙгәртергә\nДонъя чемпионатында Гарри Каспаровты еңеүгә алып килгән ваҡиғалар ФИДЕ-ла ике төрлө бәхәс тыуҙыра. 1983 йылда үтергә тейешле һайлап алыу турнирының ярымфинал матчтарын ойоштороп, ФИДЕ Калифорния штатының Пасаденында Каспаровтың Виктора Корчнойға ҡаршы матчын үткәреү тураһында ҡарар ҡабул итә. Советтар Союзы Каспаровтың Америкаға эмиграцияға китеүенән ҡурҡып, был ҡарарҙы ҡабул итеүҙән баш тарта, ә бәлки, Каспаровты оло йәштәге Корчнойға ҡарағанда, ғәмәлдәге чемпион Анатолий Карпов өсөн олораҡ хәүеф тыуҙыра, тип иҫәпләгәндәрҙер. Баш тартыу була ҡалһа, Каспаров үҙенең донъя чемпионы исемен юғалтасағын белдерә. Ғәҙеллек өсөн шуны билдәләргә кәрәк, дәғүәселәрҙең икеһе лә һайлауға тәҡдим ителгән ҡалаларҙан Роттердамды һайлай; бынан тыш, Смыслов — Рибли араһындағы икенсе матчтың урынын билдәләү буйынса ла конфликт килеп сыға (ФИДЕ президенты ике ҡатнашыусының да теләгенә ҡаршы төшөп, уйын үткәреү урыны итеп БҒЭ-ның Абу-Даби ҡалаһын һайлай). ФИДЕ президенты Флоренсио Кампоманес ике матчты ла Лондонда үткәреү буйынса Советтар Союзы менән һөйләшеүҙәр алып бара. 1984 йылда Карпов менән Каспаров араһында донъя чемпионаты ярышында партиялары сикләнмәйенсә, 6 партияла еңеү яуларға тейеш булалар. Тәүге 27 уйында Карпов 5:0 иҫәбе менән алда бара, ләкин 48-се партияға Каспаров айырманы 5:3 иҫәбенә тиклем ҡыҫҡарта. Был ваҡытҡа улар араһындағы ярыш 159-сы көн барған була (1984 йылдың сентябренән1985 йылдың февраленә тиклем), Карпов хәлдән тайған булып күренә, шуға ла бик күптәр Каспаров еңесәк, тип уйлай. 15 февралдә, алты көн барған һөйләшеүҙәрҙән һуң, ФИДЕ президенты Кампоманес ярыштар чемпионды билдәләмәйенсә тамамланды, тип иғлан итә һәм яңы матч 1985 йылдың сентябрендә 0-0 иҫәбе менән башланасағын, һәм ул 24 партиянан торасағын белдерә. Карпов матбуғат конференцияһында үҙенең әлеге барған ярышты дауам итергә теләүе хаҡында әйтә. Шуға ҡарамаҫтан, икенсе матч үткәрелә, һәм Каспаров унда еңеүгә өлгәшеп, яңы донъя чемпионы исемен ала.\n1993 йылдан алып хәҙерге көндәргә тиклемҮҙгәртергә\n1992 йылда Найджел Шорт һайлап алыу турнирында еңә, шуның менән, ул донъя чемпионы исеменә көрәшеүҙә рәсми дәғүәсе булып иҫәпләнә. ФИДЕ бик тиҙ арала Манчестерҙың (Бөйөк Британия) донъя чемпионы исеме өсөн матчты 1993 йылда үткәрергә тигән ҡарарын ҡабул итә. Әммә ул ваҡытта Шорт Грецияла була һәм, ФИДЕ талап иткәнсә, консультация ала алмай. Хәлде өйрәнеп, Шорт ФИДЕ-ға һәм уның президенты Флоренсио Кампоманесҡа (сөнки ул 1984 йылда Каспаров-Карпов матчын туҡтата) ышанысын юғалтҡан Каспаров менән бәйләнешкә инә. Каспаров менән Шорт ФИДЕ иң яҡшы финанс шарттарын тыуҙырырға һәләтле түгел, тигән һығымтаға килә, һәм яңы ойошма — Профессиональ шахмат ассоциацияһы яҡлауы аҫтында сығыш яһаясаҡтары тураһында белдерәләр. Быға яуап итеп, ФИДЕ Каспаровты донъя чемпионы исеменән мәхрүм итә һәм Каспаров менән Шортты рәсми рейтингтар битенән алып ташлайҙар. Шулай уҡ ФИДЕ Карпов менән Ян Тимман араһында донъя чемпионы исеменә үтәсәк матч тураһында иғлан итә, унда Шорт ярымфиналда һәм финалда еңгән була. Каспаров та, Карпов та үҙ матчтарында еңеү яулай, һәм ике шахматсы ла үҙҙәрен донъя чемпиондары тип йөрөтә башлайҙар.\n1994 йылда Каспаров ФИДЕ-нан айырылыуын хата аҙым булды, тигән һығымтаға килә, сөнки коммерция бағыусылары һәм донъя шахмат гроссмейстерҙарының күбеһе шахмат донъяһындағы тартҡылашты ҡабул итмәй. Каспаров ФИДЕ менән мөнәсәбәттәрен яҡшыртырға тырыша башлап, ФИДЕ президентына яңынан һайланырға уйлаған Кампоманесты яҡлап сыға. Әммә ФИДЕ-ның күп кенә делегаттары Кампоманесты коррупцияға бирелгән тип һанай, һәм 1995 йылда ул вазифаһынан китергә ризалаша. Уның урынына Рәсәй Федерацияһының Ҡалмыҡ Республикаһы президенты Кирсан Илюмжинов һайлана. Киләһе йылдарҙа донъя чемпионатын берләштереү өсөн бер нисә тапҡыр уңышһыҙ ынтылыш яһала; уларҙың уңышһыҙ булыуының сәбәбе Каспаровтың алдан һайлап алыу турын үткәрмәйенсә генә, бер юлы берләштереүсе матч үткәреүҙе талап итеүендә була. 2000 йылда Владимир Крамник Бөтә донъя шахмат чемпионаты матчында Каспаровты еңә. Әммә Крамник та һайлап алыу матчтарында уйнарға теләмәй һәм ФИДЕ-ның донъя чемпионатын йыл да үткәрелә торған турнирҙан сығарыу чемпионаты менән алмаштырыуына, шуның менән партия лимиты ваҡытын кәметеп, ФИДЕ фекеренсә, уйынды тамашылы итәсәк тигәненә ҡаршы сыға. Ниһайәт, 2006 йылда берләштерелгән матч Крамник менән Веселин Топалов араһында уйнатыла һәм "Бәҙрәф янъялы"булыуына ҡарамаҫтан, Крамник еңеүгә өлгәшә. Әммә шахмат донъяһы эҙемтәләре үҙен күрһәтә. ФИДЕ, Веселин Топалов 2007—2009 йылдарҙағы һайлап алыу циклы башына өлгөрмәне, шуға күрә уның 2007—2009 йылдар циклына «ҡыҫҡа инеше» булырға тейеш тип иҫәпләй.. Шулай уҡ ФИДЕ, Крамник 2007 йылғы турнирҙа еңмәгәс, 2008 йылғы чемпионатта матч еңеүсеһенә ҡаршы уйнарға тейеш тип ҡарар ҡабул итә. Был шарттар бик ҡулай булып сыға, сөнки Вишванатан Ананд турнирҙа еңә һәм донъя чемпионы булыуға өлгәшә.\n1999 йылда ФИДЕ Халыҡ-ара олимпия комитеты (МОК) тарафынан олимпия программаһына инмәгән спорт төрө менән етәкселек итеүсе халыҡ-ара ойошма булараҡ танылыу ала. Ике йыл үткәс, ФИДЕ шахматта ла антидопинг ҡағиҙәләре индерә, был шахмат Олимпия уйындарының бер төрө булһын өсөн, йүнәлтелгән кампания өлөшө булараҡ эшләнә. Шахматтар буйынса айырым Шахмат олимпиадаһы үткәрелә, ул ике йылға бер ойошторола һәм командала уйнауҙы күҙ уңында тота.\nФИДЕ-ның етәксе органы булып ФИДЕ Генераль ассамблеяһы, ФИДЕ Үҙәк комитеты һәм ФИДЕ Башҡарма комитеты тора.\nҺәр төрлө мәсьәләрҙе хәл итеү өсөн, Генераль ассамблея ваҡытлыса йәки даими комиссия ойоштора, уларҙың үтәлеше Генераль ассамблея ҡарары менән раҫларға тейеш.\nФИДЕ-ның рәсми вәкиләтлеге президенттан, вице-президенттан, зона президенттарынан, генераль сәркәтиптән, ревизорҙан һәм ҡаҙнасынан тора, уларҙы 4 йыл мөҙҙәткә Генераль ассамблея һайлай. Президент Генераль ассамблеяның рәсми йөҙө булып тора, ул Генераль ассамблея, Үҙәк комитет һәм Башҡарма комитет ултырышында рәйеслек итә, айырым осраҡтарҙа (конгрестар араһында) Генераль ассамблея исеменән, ФИДЕ принциптарына таянып, эш итә ала.\n2010 йылға ҡарата ФИДЕ составында эшләйҙәр:\nарбитрҙар комиссияһы (ARB)\nарбитр имтихандары һәм семинарҙары буйынса эксперт төркөмө (ASEP)\nмәктәптәге шахмат буйынса комиссия (SCH)\nҡатын-ҡыҙҙар шахмаыт буйынса комиссия (WOM)\nолимпиадалар һәм донъя чемпионаттары буйынса комиссия (WCO)\nконституцион комиссия (CON)\nCACDEC үҫеше буйынса комиссия (DEV)\nэтика буйынса комиссия (ETH)\nярыш буйынса комиссия (EVE)\nмедицина комиссияһы (MED)\nквалификация комиссияһы (QC)\nтехник комиссия (TEC)\nтурнирҙар һәм уйын ҡағиҙәләре буйынса комиссия (RTR)\nшвейцар системаһы буйынса программа комиссияһы (SPP)\nтехник администрациялау буйынса эксперт төркөмө (TAP)\nтренерҙар комиссияһы (TRG)\nверификацион комиссия (VER)\nШахмат буйынса донъя чемпионы исеменә матчтар\nШахмат буйынса донъя команда чемпионаты\n↑ FIDE : Actividad • lichess.org\n↑ A short history since 1991 (англ.)(недоступная ссылка), CHESS South Africa\n↑ Официальный сайт Всемирной Шахматной Олимпиады 2010 йылдың 1 декабрь көнөндә архивланған.\n↑ Ҡалып:Из БОЭ\nШахмат : энциклопедик һүҙлеге / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: советская энциклопедия, 1990. — С. 244-245. — 624 с — 100 000 дана — ISBN 5-85270-005-3.\nФИДЕ рәсми сайты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Халыҡ-ара_шахмат_федерацияһы&oldid=1077984 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 28 сентябрь 2021 в 15:24\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:24 28 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт йәштәр премияһының быйылғы лауреаттары билдәләнде\nБыл юлы юғары баһаға өс йүнәлештә эшләгән һигеҙ йәш ғалим лайыҡ булды. Тәүге төркөм техник, икенсеһе тәбиғи фәндәр буйынса асыш яһаған. Ә гуманитар өлкәлә еңеүсе тип бер йәш ғалимдың хеҙмәте табылған. Лауреаттарҙы тәбрикләү тантанаһы бөгөн Хөкүмәт йортонда үтте, еңеүселәрҙе Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев ҡотланы.\nБыйыл премияға барлығы 14 фәнни хеҙмәт ҡабул ителгән. Абруйлы ғалимдарҙан тупланған баһалама ағзалары ғилми асыштарҙан иң лайыҡлыларын һайлап алған. Гуманитар йүнәлештә Данияр Абрахмановтың хеҙмәте еңеүсе тип табылған. Уның хеҙмәте нарокоманияны иҫкәртеүгә арналған. Йәш ғалим бүләкләү тантанаһына иң яҡын кешеләре менән бергә килгән. Тәбиғи фәндәр буйынса премияға лайыҡ булған 5 кешелек төркөмдөң эше айырыуса иғтибарға лайыҡ. Улар күкрәк биҙе шешен дауалау буйынса фәнни асыш яһаған. Йәш ғалимдар премия аҡсаһын да ғилми эҙләнеүҙәр өсөн тотонорға ниәтләй. Төркөмдөң бер ағзаһы Ренат Ямиданов төп эшенән тыш Башҡортостан юлдаш телевидениеһындағы фән -102 тапшырыуының кәңәшсеһе. Ренат Ямиданов, фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты: «Клиник тәжрибә үткәреп был асыштың һөҙөмтәлелеген иҫбатлау талап ителә. Ғилми тикшеренеүҙе дауам итеү мотлаҡ. Был хеҙмәт онкология сирҙәрен дауалауҙа, иммун системаһын нығытыуҙа яңы баҫҡыс булыр тип уйлайым». Баһалама ағзалары онкология сирҙәрен дауалауға арналған был фәнни хеҙмәткә ҙур өмөттөр бағлай һәм уның медицинала киң таралыуына ышана. Ғилми асыштар илдең иҡтисади ҡеүәтен күтәреү һәләтенә эйә, ти баһалама ағзаһы Хәлил Сафин. Премияның суммаһы 150 мең һум, йәштәр был аҡсаны фәнни хеҙмәт өсөн ҡулланырға ниәтләй. Аҡыллы булыу ғына етмәй, уны файҙалана белеү мөһим, ти улар. Йәштәр өсөн фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы 2002 йылдан тапшырылып килә. Ошо осорҙа юғары наградаға 100-гә яҡын кеше лайыҡ булған, быйыл исемлек йәнә 8 исем-шәриф менән тулыланды. Премия ике йылға бер тапҡыр тапшырыла, уға 35 йәшкә тиклемге фәнни асыштар яһаған йәштәр дәғүә итә ала.


Баймаҡ ҡалаһының «Баһадир» физкультура-һауыҡтырыу комплексында уҡыусылар ГТО нормалары тапшырҙы. Улар физик әҙерлектәрен саңғыла йөрөү, йөҙөү, пневматик атыш, оҙонлоҡҡа һикереү һәм башҡа спорт төрҙәре буйынса һынаны.\nЙыл аҙағында Баймаҡта ГТО нормативтарын тапшырыу үҙәге сафҡа ингәйне. Бөгөнгө көндә урындағылар үҙҙәренең физик торошон тикшереү йәһәтенән бик әүҙем шөғөлләнә. Үткән аҙнала үҙәктә ике көн дауамында ҡышҡы фестиваль булып үтте, бында райондан барлығы 8 команда йыйылды. Улар спорттың 7 төрө буйынса ГТО нормаларын тапшырып, үҙенең спорт яғынан һәләтен, булдыҡлылығын тикшереп ҡараны.\n«Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙер бул!» комплексы ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында халыҡ араһында билдәлелек яулап өлгөрә. Шуныһы ҡыуаныс, бында йәше лә ҡарты ла бик әүҙем шөғөлләнә. Уҡыусыларҙа ҙур кинәнес менән ошондай ярыштарҙа үҙҙәрен һынай, улар әйтеүенсә спорт менән дуҫ булыу һәр саҡ ярҙам ғына итәсәк.\nБелеүебеҙсә, ГТО программаһы 1931 йылда ҡабул ителә һәм ул 1991 йылға тиклем уңышлы эшләп килә. Ошо ваҡытта норманы яҡшы үтәгәндәргә махсус танытмалар, билдәләр тапшырылған. Был тормошта барыһы ла килеп китеүсән һәм тәжрибә күрһәтеүенсә, якшы өлгөләр кире кайтыусан. Ниһайәт спорт менән даими шөғөлләнеү, уны тормошобоҙҙон айырылғыһыҙ бер өлөшөнә әйләндереү талаптары ҡайтанан тергеҙелә.


Ҡариҙел ерендә X республика Шәжәрә байрамы үтте\nУҙған йылдарҙан айырмалы булараҡ, быйыл балалар араһында ла шәжәрә төҙөү конкурсы ойошторолдо. Бығаса Шәжәрә байрамын Әбйәлил, Әлшәй, Баҡалы, Краснокама, Ҡырмыҫҡалы, Ауырғазы, Көйөргәҙе, Дүртөйлө райондары һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһы үткәргәйне. Сараны Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы, Халыҡ ижады республика үҙәге һәм Ҡариҙел районы хакимиәте ойошторҙо. Байрам программаһы бик бай һәм йөкмәткеле булды. Ул район һабантуйы менән тап килде. Бындай форматта Шәжәрә байрамы тәүге тапҡыр үткәрелде. Ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев тәбрикләне һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитовтың Ҡотлау хатын уҡып ишеттерҙе. Байрам театрлаштырылған тамаша менән асылды. Тамашасылар режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев һәм сценарий яҙыусы Нәфисә Тулыбаева әҙерләгән фольклор күренеште ҡараны. Байрамдың үҙенсәлеге шунда: был юлы республиканың төньяҡ райондары башҡорттары үҙҙәренең нәҫел ебен барланы. Ҡатнашыу өсөн Яңауыл, Дүртөйлө, Октябрьский ҡалаларынан, Нуриман, Асҡын, Яңауыл, Мишкә, Балаҡатай, Салауат, Мәсетле, Саҡмағош, Илеш, Балтас, Баҡалы, Краснокама, Дыуан, Ҡариҙел райондарынан конкурсанттар теләк белдерҙе.


Һаҡ булығыҙ, айыуҙар!\nБаймаҡ районының Ишей ауылында йәшәүсе халыҡтың малдарына тайыш табандар һөжүм итә. Йылдың ыңғай килеүенә ҡарамаҫтан, кешеләр быны урмандарҙа йәнлектәргә аҙыҡтың аҙ булыуы менән аңлата.\nУрман янында урынлашҡан Ишейҙәрҙе бындай хәл электән хафаға һала инде. Ауыл халҡы көн дә малын алла ҡулына тапшырып сығарып ебәрә. Кискеһен мал ҡураға ҡайта икән, тимәк иҫән, әгәр ҙә ҡайтмаһа урман хужаһы тоҙағына эләккән. Ауылда көтөүлектәр ойошторолмаған, малдар көнө буйы ҡырҙа, был йыртҡыс хайуан өсөн ҡулай ғына. Азат Солтановтың шәхси хужалығында өс баш һыйыры бар, шуларҙың берәүһен айыу һуғып та өлгөргән, ҡалған икәүһе сапсылған. Бөгөнгө көндә хужа күҙ төбәп торған малдарын кәртә-ҡураһында тоторға мәжбүр.\nАуыл халҡы айыуҙарҙы йыш күрә, тайыш табан техниканан да ҡурҡмай, ти улар. Хатта кискеһен малыңды эҙләп алыуы ла хәүефле.\nИшейҙәр мал-тыуарын һаҡлар өсөн төрлө саралар күрә. Хәлиҙә Ишдәүләтова көндә тиерлек һыйырына ир‐егеттәрҙең хушбуйын һибеп сығара. Йәнәһе хушбуйҙан кеше еҫе сыға, тайыштабан яҡынламай. Әммә был ғына ҡырағайҙарҙы туҡтатмай.\nИшейҙәр йыл да хөкүмәткә һалым түләгән һымаҡ, үҙ малдарынан ҡолаҡ ҡаға. Бигерәк тә йәй осоронда бындай күренештәр йыш теркәлә.


Өфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылды\n14:14, 23 августа 2013 Йәмғиәт\nЙома, 23 августа, Өфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылды. Тантаналы сарала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.\n— Был күпер Дим биҫтәһендә һәм Өфөлә йәшәгән кешеләр, беҙҙең республикаға килгән ҡунаҡтар өсөн кәрәк. Был эш беҙҙең йәмғиәткә кәрәк, — тине республика башлығы. – Юл үткәргес оҙаҡ йылдар хеҙмәт итәсәк, Дим районына илткән юлда тығындар булмаясаҡ. Бындай объекттарҙы артабан да төҙөйәсәкбеҙ. Атап әйткәндә, Тимашев юл үткәргесе төҙөлә башлаясаҡ. Әлеге ваҡытта проектлау эштәре башланды. Көс һәм ресурстар табып, был проектҡа ла сығасаҡбыҙ.\nРөстәм Хәмитов төҙөүселәргә айырым рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Республика башлығы уларҙың эште сифатлы һәм профессиональ кимәлдә башҡарыуын билдәләне.\nКиләсәктә башҡарыласаҡ төҙөлөш эштәре тураһында һүҙ йөрөтөп, Рөстәм Хәмитов Күмертауҙа – юл үткәргес, Өфөлә һәм башҡа төбәктәрҙә күперҙәр төҙөләсәген белдерҙе.\n— Ике йыл ярым элек Рөстәм Зәки улы Дим биҫтәһенең транспорт мәсьәләһен хәл итергә ҡушҡайны, — тине Өфө мэры Ирек Ялалов. –Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төҙөлөш эштәренең бөтә нормативтарына ярашлы заманса юл үткәргестең проекты әҙерләнде. Былтыр юл үткәргестең беренсе сираты асылды. Бөгөн иһә ул файҙаланыуға тапшырылды.\nИрек Ялалов һүҙҙәренсә, бының менән генә Дим районындағы төҙөлөш эштәре сикләнмәй. Киләһе этап сиктәрендә Өфө – Дим трассаһы яңыртыласаҡ.\nШулай уҡ быйыл төҙөүселәр Дим районынан сыҡҡан урындағы юлды яңырта башлаясаҡ. Шунда уҡ федераль бюджет средстволары иҫәбенә юл киңәйтеләсәк. Теүәл бер йылдан бында Дим районынан М5 трассаһына сыҡҡан заманса юл буласаҡ. Киләһе этап сиктәрендә Дим-8 һәм Дим-9 биҫтәләренең транспорт инфраструктураһы яңыртыласаҡ.\n— Юл үткәргестең дөйөм хаҡы 1 миллиард 634 миллион һум тәшкил итте, — тип хәбәр итте 30-сы күпер төҙөү отряды начальнигы Павел Рабухин.\nТеги: төҙөлөш,юлдар,дим юл үткәргесе


Волчий террор: в Благовещенском районе объявили охоту на хищников\nМедики Башкирии в этом году с выездными осмотрами охватят все районы республики\nГафурийским сыроварам, создавшим сорт «Башкирский», нужен логистический центр\nГИБДД Башкирии предупреждает жителей республики об ухудшении погодных условий\n«Необходимо сработать на предупреждение» - Константин Толкачев о мерах против коронавируса\nВ Башкирии 66-летний пенсионер надругался над 4-летним ребенком\nУгроза коронавируса, усадьба Бухартовских и ремонт дорог – темы оперативки с Радием Хабировым\nЭшелон Победы простоит в Уфе 5 часов\n332 из 4667\nӘлегә ял итеүселәрҙең әйберҙәре тейәлгән өс самолет ултырҙы. Аэропорт хеҙмәткәрҙәре сумаҙандарҙы хужаларына тапшырыу шарттарын хәбәр итә. Аңлашылмаусанлыҡтар осрағында аэропорттың багаж эҙләү хеҙмәтенә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Тулы мәғлүмәт шулай уҡ Өфө аэропортының рәсми сайтында бар. Әйберҙәрен...\nКөн һайын Шарм-Эш-Шейхтан Рәсәйгә самолеттарҙа 3 мең кеше ҡайта\nСинай ярымутрауындағы авиаһәләкәт сәбәпле Рәсәй һәм Бөйөк Британия Мысырҙан үҙ граждандарын алып ҡайтыуҙы дауам итә. Көн һайын тиерлек Шарм-Эш-Шейхтан Рәсәйгә самолеттарҙа 3 мең кеше ҡайта. Рәсәй-Мысыр йүнәлеше буйынса осоштар тулыһынса туҡтатылғас, туроператорҙар граждандарға сәфәрҙәрен икенсе...\nБашҡортостан-Ляонин. Хеҙмәттәшлек йүнәлештәре\nДиктор Башҡортостанда ауыр быраулау ҡоролмалары сығарыу заводы төҙөлөүе ихтимал. Ҡытай халыҡ республикаһы Ляонин провинцияһы рәсми делегацияһының был тәҡдимен Республика башлығы Рөстәм Хәмитов хупланы. Ляонин провинцияһындағы Хайченнефтемаш компанияһы менән Башҡортостан үҫеш корпорацияһы...\nДини экстремизмды нисек иҫкәртергә?\nБелгестәр был эште бәләкәйҙән үк башларға һәм мәктәптә дауам итергә кәңәш итә. Сөнки йәштәрҙең радикаль ислам йоғонтоһона бирелеп китеүе ихтимал. Бөгөн баш ҡалала “Йәштәр дини экстремизмға ҡаршы” тип исемләнгән ғилми семинарҙа ҡатнашыусылар ҙа йәштәр араһында аңлатыу эштәрен...\nБашҡортостан Дәүләт телерадиокомпанияһы, ,,Русфонд,, хәйриә фонды һәм ,,Комсомольская правда,, гәзите менән берлектә изгелек марафонын дауам итә. 2013-сө йылдың июленән ойошторолған берҙәм проект сиктәрендә 45 балаға 10 миллион һумлыҡ ярҙам күрһәтелгән. Туғыҙ йәшлек Ильяс...\nБашҡортостан Ҡыш Бабайы Торатау итәгендә тирмә ҡора\nРеспубликаның эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты ойошторған иң гүзәл Ҡыш Бабай тирмәһе конкурсында Ишембай районы еңеп сыҡты. Шихандарҙан 6 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы Ҡыш Бабайы Яңы йылға арналған бай йөкмәткеле саралар исемлеген тәҡдим итә.\nОшо көндәрҙә башҡорттар йәшәгән һәр төбәктә 4-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегаттар һайлана.\n21 ноябрҙә республикабыҙҙа үтәсәк оло сараға Өфөнөң Совет районы башҡорттары ҡоролтайы ла үҙ делегаттарын һайланы. Ф.Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһына Совет районынан 200-ләгән делегат йыйылды. Һәр ултырыштың нигеҙе эшләнгән эштәргә йомғаҡ яһау һәм киләсәккә бурыстар билдәләү....\nСинай ярымутрауындағы авиаһәләкәттән һуң Рәсәй һәм Бөйөк Британия үҙ туристарын Мысырҙан алып ҡайтыуҙы дауам итә. Әлегә беҙҙең илдән 25 мең, Бөйөк Британиянан 5 мең турист ялын туҡтатырға мәжбүр. Дубайҙа халыҡ-ара аэрокосмос салоны асылды. Унда 60 илдән меңдән ашыу кеше ҡатнаша. Майҙанға 160...\nКоллекторҙар эшмәкәрлеген депутаттар етди күҙәтеүгә ала\nСөнки тап уларҙың баш-баштаҡлығы арҡаһында ғәйепһеҙ кешеләр ыҙа сигергә мәжбүр. Парламенттағы эшсе төркөм дәүләт думаһына үҙ тәҡдимдәрен әҙерләй. Улар тураһында хәбәрсебеҙ Ғәзиз Лоҡманов. Ғәзиз, һаумы, депутаттар коллекторҙарҙың законһыҙ эшмәкәрлеге менән көрәште нимәнән башларға ниәтләй?\nИглин районы Таутөмән ауылында йорт янып ике баланың ғүмере өҙөлдө\nКүршеләре янғындан 6 йәшлек ҡыҙҙы ғына ҡотҡарып өлгөрҙө. Ут сыҡҡан ваҡытта әсәй кеше һыу артынан киткән булған. Әле янғын буйынса тикшереү бара. Елена Казанцеваның янынан яҡындары бер минутҡа ла китмәй. Сөнки, әсәй кеше хәҙер йәшәү мәғәнәһен юғалтҡан. Янғын көндөҙ башлана. Ҡатын балаларын өйҙә...\nРеспубликала Мәк операцияһына йомғаҡ яһалды\nУның барышында 900 енәйәт асыҡланған, 800-ҙән ашыу енәйәт эше ҡуҙғатылған. 200 килограммдан ашыу наркотик тартып алынған. Республика биләмәһендә 60 гектарҙа составында наркотиктар булған үҫемлектәр юҡ ителгән.\nБайрамдың тарихы 1715-се йылдан башлана. Петр беренсе Рәсәйҙә йәмәғәт тәртибен һаҡлау хеҙмәтен булдырып, уға полиция, тигән атама бирә. Полиция хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамын эш урынында ҡаршылай. Патруль-пост, оператив бүлексәләр, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге, ведомствонан тыш һаҡ, тәфтиш һәм башҡа...\nСинай ярымутрауында Рәсәй самолетының һәләкәткә осрау сәбәптәре билдәле түгел. Был турала техник тикшереү комиссияһы рәйесе айман Әль Мөҡәддәм белдергән. Рәсәй ҡотҡарыусылар сүллектә үҙ эшен дауам итә. Әлегә аэробустың барлыҡ киҫәктәре лә табылмаған. Бразилияла ямғырҙар сәбәпле ер ишелгән. 20...\n,,Башҡортостан,, дәүләт концерт залында 4 йылдан һуң, йәнә, Гәлсәр һандуғастар! 7 ноябрҙә барыһының да күңелен яулаған проекттың гала-концерты уҙҙы. Рәсәй – Башкортостан телерадиокомпанияһында телефестиваль башланыу хаҡында иғлан итеү менән, тап ошо йәштәр тв тупһаһын атлап үтте лә инде. Ярты...\n"Дмитрий Хворостовский һәм уның дуҫтары балалар өсөн"\n18-се ноябрҙә Өфөлә ,,Дмитрий Хворостовский һәм уның дуҫтары балалар өсөн,, тигән хәйриә концерты була. Ул Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә үтәсәк. Йыйылған аҡса сирле балаларға ярҙам итеүгә йүнәлтелә. Өфөлә йәшәүсе Ғилмановтар был көндө тулҡынланып көтә. 9 йәшлек...\nДәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙа ошо турала закон проекты әҙерләнә. Һуңғы ваҡытта Бөрйән районына башҡа төбәктәрҙән бал ҡорттары индереү осраҡтары йышая. Һөҙөмтәлә, урындағы таҙа тоҡомло ҡорттар юҡҡа сыға. Шуға айырым...\nКиләһе көндәрҙә Башҡортостанда ныҡ ҡына һыуытасаҡ\nАйырым райондарҙа һауа температураһының 18 градусҡа тиклем һыуыныуы ихтимал. Ҡар яуасаҡ, еңелсә буран да вәғәҙәләй синоптиктар. Ҡотҡарыусылар был көндәрҙә хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә саҡыра.\nӨфөлә морждар миҙгеле асылды\nҮткән шәмбелә Яҡутов паркындағы һалдат күлендә 15 кеше һалҡын һыуға сумды. Был яңылыҡҡа бер кемдең дә иҫе китмәҫ ине, әммә улар араһында 3 айлыҡ ҡына баланың булыуы күптәрҙә аптырашта ҡалдырҙы. Теманы хәбәрсебеҙ Ғәзиз лоҡманов дауам итә.\nТуристар Өфөгә ҡайта\nБөгөн төнөн тағы ла ике самолетта Шарм-эш-Шейх менән Хургада ҡалаларынан Өфөгә туристар ҡайтты. 400-ҙә ашыу кеше багаждарын ял иткән урынында ҡалдырырға мәжбүр булды. Йөктәрҙе ҡайтарасаҡтар, әммә һуңғараҡ. Рәсәй-Мысыр йүнәлеше буйынса осоштар тулыһынса туҡтатылды. Туристик операторҙар граждандарға...\nҺаҡ булығыҙ бүреләр\nБөрйән районы ауылдарына һоро йыртҡыстар һөжүм итә. Улар йорт хайуандарын, айырыуса һарыҡтарҙы ҡыра. Көтөүлектәге 62 һарыҡтың 47-һен ҡырған. Әлегә бүреләрҙең кешеләргә һөжүм итеү осраҡтары теркәлмәгән. Бөрйән районы һунарсылар һәм балыҡсылар бүлеге халыҡҡа мөрәжәғәт итеп...\n8 районда ғәҙәттән тыш хәл\nБашҡортостан хужалыҡтары йыл һөҙөмтәләрен барлау менән бер рәттән, һалҡындар мәлендә күрелгән зыян күләмен дә иҫәпләй. Быйыл ҡарҙың иртә яуыуы арҡаһында, республиканың тиҫтәгә яҡын районында ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде. Төбәктәрҙә һаман да техник культуралар, игендәр йыйылмай ҡалған баҫыуҙар...\nБөгөн Өфөлә Көньяҡ автовокзал янында Газель микроавтобусы янып китте\nШаһиттар төшөргән видеонан күренеүенсә, янып киткән машинаны һүндереүҙә водителгә үтеп барыусылар ҙа ярҙам итә. Әле янғын сәбәптәре асыҡлана. Ял көндәрендә 18 авария теркәлгән. Эскән килеш руль артына ултырған 154 водитель тотолған.\nӨфөлә Ҡытай халыҡ-ара үҙәге төҙөлөшө башлана\nБөгөн бинаның беренсе нигеҙ ташы һалынды. Өфө-Янцзы ҡаласығы ҡунаҡхана, сауҙа, эшҡыуарлыҡ һәм ҡытай медицинаһы үҙәктәрен берләштерә. Бинаның бейеклеге 100 метрға тиклем етәсәк. Майҙаны 60 мең квадрат метрлыҡ. 30 ҡатлы йорттоң башында вертолетты ултыртыу урыны ла буласаҡ. Ҡытай инвесторы был...


«Торатау» конгресс-холлында Башҡортостан Башлығы «Еңел сәнәғәт-2020» форумында ҡатнашыу маҡсатында республикаға килгән Төркиә эшҡыуарҙары делегацияһы менән осрашты.\n01 фев, 23:21\nБылтыр Башҡортостан бюджетына 54 миллиард һум федераль аҡса йәлеп ителгән\nБыл 2018 йылға ҡарағанда, 2 миллиард һумға күберәк. Был күрһәткестәрҙе Республика Хөкүмәтендә үткән кәңәшмәлә Радий Хәбиров иғлан итте. Төбәккә инвестициялар йәлеп итеү мәсьәләһенә арналған кәңәшмәлә Дәүләт Думаһы депутаттары, Хөкүмәт ағзалары, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай вәкилдәре ҡатнашты.\n31 ғин, 21:29\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары закон проектын беренсе уҡыуҙа ҡараны. Документҡа ярашлы, өс бәлиғ булмаған бала, шулай уҡ инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләр үҙ теләге менән ер урынына аҡсалата компенсацияға өмөт итә ала. Депутаттар әйтеүенсә, ерҙе аҡсаға алмаштырыу социаль ярҙамды һөҙөмтәләштерә генә. Ентекләберәк БСТ каналы хәбәрсеһе Айнур Кәбиров репортажында.\n30 ғин, 21:35\nРадий Хәбиров ил башлығы мөрәжәғәтнамәһендә билдәләнгән социаль блокты тормошҡа ашырыуҙы әүҙемләштерергә ҡушты\nРеспублика етәксеһе әйтеүенсә, Владимир Путин билдәләгән социаль ярҙам саралары халыҡтың йәшәү шарттарын яҡшыртыу мөмкинлеге бирә. «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы ултырышында мөрәжәғәтнамәлә билдәләнгән башланғыстарҙы ғәмәлгә ашырыу юлдары барланды.\n29 ғин, 22:34\nРадий Хәбиров «Белое облако» һөт заводының яҙмышын шәхси контролгә алды\nУның киләсәге буйынса инвестиция сәғәтендә фекер алышыу үтәсәк. Был турала Республика башлығы бөгөн Миәкә районына эш сәфәре барышында белдерҙе. Әле билдәле предприятие ябылған, ә 150 кеше эшһеҙ ҡалған.\n28 ғин, 23:24\nӘле контроль-иҫәп кассаһын ҡулланыу тураһында закон бар, Әммә уның булмауы өсөн штраф ҡаралмаған. Электрон касса менән тик дәүләт предприятиеһы ғына ҡуллана. Шәхси транспорт компаниялары ҡануниәтте иңҡар итә. Әле быға күҙ йомоп ҡарайбыҙ, ләкин 1 июлдән алып талаптар ҡәтғиләшә , тине республика башлығы оператив кәңәшмәлә.\n27 ғин, 21:00\nБашҡортостанда власть органдары тарафынан монополияға ҡаршы ҡануниәтте боҙоу осраҡтары 82 процентҡа кәмегән\nБыл турала республика башлығы менән Мәскәүҙә үткән осрашыуҙа Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәт етәксеһе Игорь Артемьев белдерҙе. Ведомство етәксеһе менән Радий Хәбиров көнәркәшлекте үҫтереү буйынса милли план үтәлешен тикшерҙе.\n25 ғин, 10:26\nБыл аҙнаның шаршамбыһы республика башлығы өсөн уҡыусылар менән парта артында башланды. Көйөргәҙе районының Бөгөлсән ауылы мәктәбе районда иң боронғоларҙан һанала. 1968 йылда төҙөлгән белем усағына ошоға тиклем бер тапҡыр ҙа ремонт уҙғарылғаны булмаған. Бинаның ҡыйығын яңыртыу, иҙән, тәҙрәләрҙе һәм коммуникацияларҙы алмаштырыу талап ителә. Сөнки мәктәптәргә ихтыяж ҙур. Ишле ғаиләләрҙә генә 101 бала тәрбиәләнә. Ә мәктәптә ни бары 175 урын.\n22 ғин, 21:29\nҠыйғы районын быға тиклем Учалы районы хакимиәте башлығының социаль һорауҙар буйынса урынбаҫары булып эшләгән Зөһрә Гордиенко етәкләйәсәк. Радий Хәбиров бөгөн эш сәфәре барышында урындағы депутаттар советын яңы етәксе менән таныштырҙы. Төбәкте быға тиклем етәкләгән Шамил Мөхәмәтдиновты Салауат Юлаев ордены менән бүләкләне. Артабан ул Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайҙа эшләйәсәк. Республика башлығы мәғариф объекттарында булды һәм халыҡ активистары менән осрашты. Тулыраҡ БСТ каналы хәбәрсеһе Рәмилә Исмәғилева репортажында.\n21 ғин, 22:06\nҒәҙеллек һәм дөрөҫлөк өсөн көрәшеүселәр. Бөтә Рәсәй халыҡ фронты активистары Радий Хәбиров менән осрашып, республикала йәшәүселәрҙе борсоған мөһим мәсьәләләр тураһында фекер алышты.\n18 ғин, 21:51\nСибай ҡала дауаханаһындағы күҙ ауырыуҙары бүлеге өҫтәлмә ҡорамалдар менән йыһазландырыласаҡ. Был турала бөгөн "Сәләмәтлек" сәғәте кәңәшмәһендә билдәләнде. Проектты ғәмәлгә ашырыу Өфөнән алыҫ урынлашҡан райондар халҡына сифатлы офтальмология ярҙамы күрһәтеүҙе тәьмин итәсәк.\n17 ғин, 23:45\nБашҡортостан Рәсәй Президентының Федераль йыйылышҡа мөрәжәғәтнамәһендә билдәләнгән положениеларҙы кисекмәҫтән тормошҡа ашыра башлаясаҡ. Был турала Радий Хәбиров район башлыҡтары ҡатнашлығында уҙған кәңәшмәлә белдерҙе. Республика етәксеһе әйтеүенсә, мөрәжәғәтнамәлә билдәләнгән йүнәлештәр Башҡортостанда әүҙем тормошҡа ашырыла һәм беҙгә был эштәрҙе әүҙемләштереү генә кәрәк.\n16 ғин, 20:20\nРәсәй Президенты Владимир Путиндың Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһен тулыһынса социаль сәйәсәт йүнәлеше тип әйтергә мөмкин. Ил башлығы сығышының шаҡтай ҙур өлөшө балалыҡ һәм әсәлекте яҡлау, киләсәк быуынды тәрбиәләү, демографияны яҡшыртыуға арналды.\n15 ғин, 21:49\n14 ғин, 18:31\n13 ғин, 19:58\nСәләмәтлеге буйынса мөмкинлеге сикле, ауыр ғаилә хәлендә ҡалған малайҙар-ҡыҙҙар, уҡыу алдынғылары өсөн хәйриә акцияһы быйыл икенсе тапҡыр ойошторолдо. Байрамда ҡатнашыусыларҙы Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров, балалар табибы Леонид Рошаль һәм Каринэ Хәбирова ҡотланы.\n11 ғин, 19:51\nИң йәнле аккаунт – Башҡортостан башлығыныҡы\nРәсәй төбәктәре етәкселәренең «Бәйләнештә» селтәрендәге сәхифәләре араһында иң йәнле аккаунт Башҡортостан башлығыныҡы.\n10 ғин, 00:49\nХалыҡ контроле активистары Яңы йыл каникулдарында спиртлы эсемлектәрҙе һатыуҙы сикләү буйынса ҡануниәт үтәлешен тикшерҙе.\n06 ғин, 23:36\nНисек булған һуң данлы Башҡортостан, һәм кемдәр яҙған ул тарихты? Республика ойошторолоуға йөҙ йыл тулыуҙы билдәләгән ваҡытта тарихҡа күҙ һалыу иң ҡулай мәл.


7 май — Башҡорт Википедияһы\n7 май — григориан стиле буйынса йылдың 127-се (кәбисә йылында 128-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 238 көн ҡала.\n7 май Викимилектә\nЕр: Астрономия көнө.\nЛабиринт көнө (майҙың беренсе шәмбеһе).\nПилотһыҙ осоусы аппараттар көнө.\nТынлы еҙ музыка ҡоралы — туба көнө.\nАсыҡ тәҙрәләр көнө.\nАҠШ: Туризм көнө.\nДания: Доға көнө.\nКанада: Балалар һәм үҫмерҙәрҙең психик сәләмәтлеге көнө.\nРәсәй: Ҡораллы Көстәр ойошторолған көн.\nШотландия: Яҙ көнө.\nЕр: Ҡатын-ҡыҙ уҙышсылар көнө.\nУрам музыканттары көнө.\nАҠШ: Бала ҡараусы көнө.\nБангладеш: Инженерҙар көнө.\nБеларусь: Радио, телевидение һәм элемтә хеҙмәткәрҙәре көнө.\nҠаҙағстан: Ватанды һаҡлаусылар көнө.\nТажикстан: Элемтә хеҙмәткәрҙәре көнө.\nРәсәй: Радио көнө — элемтәнең барлыҡ тармаҡ хеҙмәткәрҙәре байрамы.\nПрезидент полкы көнө.\nХәрби Диңгеҙ Флоты элемтәселәре һәм радиотехник хеҙмәт белгестәре көнө.\nЯза башҡарыу федераль хеҙмәтенең енәйәт-башҡарыу инспекциялары хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1755: Ҡыҙыл майҙандағы хәҙерге Дәүләт тарих музейы урынында булған Дарыухана бинаһында Мәскәү дәүләт университеты эшләй башлай.\n1780: Рәсәй императоры Екатерина II Санкт-Петербург ҡалаһы гербын рәсми раҫлай.\n1895: Рәсәй империяһы физигы һәм электротехнигы Александр Попов Санкт-Петербургта үҙе уйлап сығарған радионы эшләтеп күрһәтә.\n1940: Мәскәү дәүләт университетына Михаил Ломоносов исеме бирелә.\n1945: Францияның Реймс ҡалаһында урындағы ваҡыт менән төнгө 2 сәғәт 41 минутта Германияның ҡаршылыҡһыҙ капитуляцияһы тураһындағы актҡа ҡул ҡуйыла.\n1960: Михаил Таль шахмат буйынса донъяның 8-се чемпионы титулын яулай.\n1960: СССР-ҙа ете сәғәтлек эш көнө индереү тураһында закон ҡабул ителә.\n1985: СССР Министрҙар Советы «Эскелек һәм алкоголизмды бөтөрөү, самогон ҡыуыуҙы туҡтатыу саралары тураһында» 410-сы ҡарар ҡабул итә.\nКузнецов Георгий Иванович (1900—20.04.1979), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, инженер-сапёр бригадаһының отделение командиры. Дан орденының тулы кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы хәҙер бөткән Бармаҡ утарынан.\nҒәлимуллина (Хәбибуллина) Рәйсә Ғәли ҡыҙы (1931—6.09.2000), йырсы (сопрано), вокал буйынса педагог. 1954 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1957—1980 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы; бер үк ваҡытта 1971 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1994 йылдан яңғыҙ йырлау һәм операға әҙерлек кафедраһы мөдире. Профессор (1995). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1998), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974).\nНәҙершин Альберт Сәхәп улы (1951), хеҙмәт ветераны, ғалим-тау инженеры-электрик, йәмәғәтсе. 1985 йылдан Өфөләге Торлаҡ ремонтлау-эксплуатациялау производство тресы идарасыһы, 1992 йылдан – Торлаҡ хужалығы һәм инженер тәьминәте идаралығы начальнигы; 1997–2006 йылдарҙа «Уфагаз» предприятиеһы директоры; 2015 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр докторы (2003), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Рәсәй Федерацияһының яғыулыҡ энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2005). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (2004). Сығышы менән хәҙерге Татарстан Республикаһының Лениногорск ҡалаһынан.\nКанбекова Нәзихә Шәмси ҡыҙы (1932), педагог. Архангел районының Архангел ауылындағы 1-се урта мәктәп ветераны. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982).\nЯнборисов Роберт Абдулла улы (1932—8.08.1999), ғалим-философ, хәрби хеҙмәткәр, 1-се ранг капитаны. 1951 йылдан СССР Хәрби диңгеҙ флоты хеҙмәткәре; 1975 йылдан Ленинград Хәрби диңгеҙ академияһы, 1978 йылдан – Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы; 1980 йылдан СССР Фәндәр академияһы Алыҫ Көнсығыш бүлексәһенең Алыҫ Көнсығыш халыҡтары тарихы, археологияһы һәм этнографияһы институтының (Владивосток ҡалаһы) бүлек мөдире, директор урынбаҫары. 1988 йылдан (өҙөклөктәр менән) Өфөләге Социаль- иҡтисади тикшеренеүҙәр институтының бүлек мөдире, 1996—1999 йылдарҙа — баш ғилми хеҙмәткәр. Сығышы менән Мәскәү ҡалаһынан.\nМанапов Ирек Усман улы (1947), инженер-механик. 1966 йылдан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе инженеры, 1988 йылдан — баш технолог, 2002 йылдан — баш инженер. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (2005). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009). 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2000).\nМоталова Миңлебикә Иҙрис ҡыҙы (1952), педагогик хеҙмәт ветераны. 1969 йылдан Хәйбулла районы мәктәптәре уҡытыусыһы; 1982 йылдан район мәғариф бүлеге методисы, 1988 йылдан — кадрҙар буйынса инспектор; 1998—2008 йылдарҙа «Бәпембә» балалар баҡсаһы мөдире. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1985). Сығышы менән ошо райондың Йәнтеш ауылынан.\nСафиуллин Ғиндулла Ғиззәтулла улы (1933—2016), ауыл хужалығы алдынғыһы. 1951—1991 йылдарҙа Дәүләкән районы Ленин исемендәге колхоз тракторсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1966). Дәүләкән ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2008).\nЧерняев Александр Михайлович (1934—18.08.2004), ғалим-гидрогеолог. 1956—1958 йылдарҙа Көньяҡ Урал территориаль геология идаралығының инженер-гидрогеологы, 1958—1961 йылдарҙа партия начальнигы. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1966), техник фәндәр докторы (1990). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1974). Сығышы менән Брянск ҡалаһынан.\n7 майҙа тыуғандар\n1833: Йоһаннес Брамс, Германия композиторы.\n1840: Адольф Павинский, Польшаның ғалим-тарихсыһы, архивсы, Варшава университеты профессоры.\n1840: Пётр Ильич Чайковский, Рәсәй империяһы композиторы, педагог, музыка һәм йәмәғәт эшмәкәре.\n1861: Рабиндранат Тагор, Һиндостан яҙыусыһы, шағир, композитор, рәссам һәм йәмәғәт эшмәкәре.\n1892: Иосип Броз Тито, дәүләт эшмәкәре, 1945—1980 йылдарҙа Югославия етәксеһе.\n1901: Гэри Купер, АҠШ актёры.\n1925: Лев Мирский, СССР һәм Рәсәй кинорежиссёры, актёр. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.\n1930: Анатолий Лукьянов, ғалим-хоҡуҡ белгесе, СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, Рәсәй сәйәсмәне.\n1930: Игорь Безродный, СССР музыканты, скрипкасы, дирижёр һәм педагог.\n1980: Ким Нам Сун, Төньяҡ Корея спортсыһы, уҡтан атыуҙа 2000 йылғы Олимпия уйындары чемпионы.\n7 майҙа вафат булғандар\n1948: Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, лётчик, гвардия майоры (1943), Советтар Союзы Геройы (1944).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=7_май&oldid=1132925 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 6 май 2022 в 17:30\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:30 6 май 2022 үҙгәртелгән.


Бетондан һәм гипстан\n22 Июнь , 10:35\nТәтешле районынан Данир Фәтҡиев тротуар плиталары һәм вазондар етештерергә теләй. #миллипроект #национальныепроекты #нацпроекты #нацпроектыБашкортостан\nТәтешле районынан Данир Фәтҡиев тротуар плиталары һәм вазондар етештерергә теләй.\nБыл эшкә тотоноу уйы күңелендә күптән йөрөй. Тәүҙә ул бындай әйбергә һорау барлығын-юҡлығын, баҙарҙа үтемле булыу-булмауын өйрәнә һәм, әлбиттә, был өлкәлә эшләгән кешеләр менән аралаша. Продукцияны нисек тәҡдим итергә, һатып алыусыны ҡайһылай ҡыҙыҡһындырырға? Ошо һорауҙарға ла яуап эҙләй ул.\n“Урам вазондарын төрлө ерҙә осратырға була. Административ биналарҙы ла, шәхси йорт ихаталарын да берҙәй биҙәй улар, ландшафт дизайны өсөн киң ҡулланыла. Эшем яйға һалынырына ышанам, сөнки тормошҡа ашырыр идеялар бик күп. Һис шикһеҙ, мин етештергән әйберҙәр үҙенсәлекле булыуы менән айырылып торор”, – ти яңы эш башлаған эшҡыуар. Бетондан һәм гипстан төрлө әйберҙәр эшләү хаҡында мауығып һөйләй ул.\nБер аҙна элек Тәтешле районы мәшғүллек үҙәге янындағы комиссия социаль килешеү нигеҙендә адреслы социаль ярҙам биреү программаһында ҡатнашыусы булараҡ Данир Фәтҡиевтың бизнес-планын хупланы.\n“Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм эшҡыуарлыҡ башланғысына булышлыҡ” милли проекты сиктәрендә алынған аҡсаға йүнсел етештереү ҡорамалдары алырға уйлай. “Эшҡыуарлыҡ сәғәте”ндә бәләкәй бизнес субъектарына дәүләт ярҙамы саралары менән таныштырылды, етештереү өсөн тап килгән бина табышырға ярҙам итергә ҡарар ҡылынды, тип хәбәр итә Тәтешле районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.\n“Эшҡыуарлыҡ сәғәте” аҙна һайын үтә. Унда теләгән һәр кем үҙ бизнес-проектын тәҡдим итә ала. Бының өсөн райондың бизнес-шерифына йәки https://investrb.ru/ һылтанмаһы буйынса Башҡортостан Республикаһының инвестиция порталына мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nФото – Тәтешле районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге.


Уңайлы шарттар тыуҙырғанда, әлбиттә, табиптар киләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nУңайлы шарттар тыуҙырғанда, әлбиттә, табиптар киләсәк\n28 июня 2018 — 16:18 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликаның һаулыҡ һаҡлау өлкәһен белгестәр менән тәьмин итеү мәсьәләһе башҡа төбәктәрҙән табиптар саҡырыу юлы менән хәл итергә мөмкин. Башҡортостанда уңышлы тормошҡа ашырылған “Ауыл табибы” программаһы тәү сиратта республика юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн тәғәйенләнгән. Әммә киләсәктә унда башҡа төбәктәр белгестәре лә ҡатнаша ала. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, уңайлы шарттар тыуҙырғанда, әлбиттә, табиптар киләсәк. Медицина кадрҙарын ҡайтанан әҙерләү ҙә төп йүнәлештәрҙең береһенә әйләнергә тейеш. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Республика башлығы һаулыҡ һаҡлау министрлығына сәләмәтлекте һаҡлау учреждениеларын табиптар менән тәьмин итеү программаһын эшләргә ҡушҡайны.


МИЛЛИ АТ СПОРТЫ УЙЫНДАРЫ, башҡорттарҙа элек‑электән физик тәрбиә биреүҙең айырылғыһыҙ бер өлөшөн тәшкил итә һәм барлыҡ халыҡ байрамдарының төп өлөшө булып тора. Киң таралған М.а.с.у. түбәндәгеләр ҡарай:\nАуҙарыш. Ике һыбайлы ҡатнаша. Кем 10—15 минут эсендә көрәштәшен эйәрҙән тартып төшөрә йәки ергә төшөргә мәжбүр итә, шул еңеүсе була.\nЕгетлек — сабып барған ат өҫтөндәге һыбайлының аттан ергә һикереп төшөп яңынан менеүе, ерҙән төрлө әйберҙәрҙе (балдаҡ, аҡса янсығы, тәңкәләр, яулыҡтар һ.б.) күтәреп алыу кеүек ҡатмарлы күнекмәләр, эйәрҙә баҫып сабыу, сабып барған аттың ҡорһаҡ аҫтынан сығыу кеүек төрлө акробатик трюктар эшләй. Күнекмәләрҙең төрлөлөгө егеттең оҫталығынан, уйлап табыу һәләтенән һәм сослоғонан тора. Аттың сабыуҙан юртыуға күсеүе йәки һыбайлының осоп төшөүе еңелеү тип һанала. Баһа биргәндә дистанцияны үтеү ваҡыты, үҙенсәлеге һәм күнекмәләрҙең аныҡ үтәлеүе иҫәпкә алына.\nҠот алыу. Ике команда уйнай. Һыбайлыларҙың береһе икенсе командала ҡатнашыусыларҙан ҙур кешмир яулыҡты тартып алыуҙарын һорай һәм яулыҡты елберләтеп, ялан буйлап саба башлай. Уйын ҡаршы яҡ команда яулыҡты тартып алғансы дауам итә.\nКүк бүре. Һыбайлылар килешелгән урынға йыйыла. Уларҙың береһе һарыҡ түшкәһе алып килә. Сигнал б‑са һыбайлы түшкәне тотоп саба башлай, ә башҡалар уны тартып алырға йәки өлөштәргә өҙгөләргә тейеш. Уйын түшкә өлөштәргә өҙгөләнеп бөткәнсе дауам итә.\nҠыҙ ҡыуыу. Егет, йола б‑са, кәләшен спорт ярыштарында еңгәс кенә, ҡыҙға өйләнә алған. 400 метр дистанцияға уҙышты ҡыҙ башлай, бер аҙҙан егет ҡуҙғала, ул ҡыҙҙы ҡыуып етергә һәм үбеп алырға тейеш. Ҡыҙ егеттән ситкә тайпылырға һәм беренсе килергә тырыша. Әгәр ҙә егет ҡыҙҙы үбә алмаһа, кире килгәндә егет алдан бара, ә ҡыҙ, егетте ҡыуып етеп, сыбыҡларға тейеш. Иң ҙур тиҙлек, юғары башҡарыу оҫталығы, таһыллыҡ күрһәткән пар еңеүсе һанала. Баһа биргәндә һыбайлыларҙың кейеме м‑н эйәрҙең биҙәлеше лә иҫәпкә алына.\nТал сабыу. Башҡорт кавалерияһында популяр була. 20 б. 50‑се йй. тиклем бөтә ат спорты байрамдарының программаһына ингән. Ҡағиҙә б‑са, һыбайлы сабып барғанда бер‑береһенән 12—15 м аралыҡта булған 8—12 сыбыҡты ҡылысы м‑н сабып өҙөргә тейеш. Һәр яҙа сапҡан өсөн штраф мәрәйе һалына. Баһа биргәндә сыбыҡты сабыу сифаты ла иҫәпкә алына. Шулай уҡ ҡара: Бәйге.