Өфөлә старт алған экологик акция сиктәрендә һигеҙ йөҙҙән ашыу ылыҫлы ағас икенсел эшкәртеүгә ҡабул ителгән - Bash.News\nӨфөлә старт алған экологик акция сиктәрендә һигеҙ йөҙҙән ашыу ылыҫлы ағас икенсел эшкәртеүгә ҡабул ителгән\nӨфөлә старт алған экологик акция сиктәрендә һигеҙ йөҙҙән ашыу ылыҫлы ағас икенсел эшкәртеүгә ҡабул ителгән https://bash.news/news/113954_fl_start_alan_ekologik_akciya_siktrend_ige_jn_ashyu_ylyly_aas_ikensel_eshkrteg_abul_itelgn/?lang=bash\n15 ғин 2020, 10:26\n«Шыршыларҙы - юнысҡыларға». Сарала бигерәк тә Дим һәм Ленин райондары халҡы әүҙемлек күрһәткән. Ҡупшыҡайҙарҙы ҡасанға тиклем һәм ҡайҙа тапшырырға мөмкин? БСТ каналы хәбәрсеһе Гөлназ Хәйбуллина дауам итә.\nКүҙ асып йомғансы метр ярымлыҡ ҡупшыҡай юнысҡыға әйләнде. Махсус ҡулайлама ит үткәргесте хәтерләтә, механизм юғары тиҙлек менән эшләй. Сәғәтенә ике йөк машина ылыҫлы ағасты йота ала. Ҡаланы йәшелләндереү хужалығы уҙған ял көндәренән башлап йәшел энәлеләрҙе ҡабул итә башлаған. Әлегә эш күләме ҙур түгел.\nИскәндәр Фәйрушин, «Ҡаланы йәшелләндереү хужалығы» предприятиеһы урмансыһы: “Кисә кистән бер-ике машина килгәйне, иртәгәнән күп килә башлайҙарҙыр, сөнки Иҫке Яңы йыл да үтте. Ваҡлаусы машина яҡшы эшләй, сәғәтенә 12-15 кубометр эшкәртә”.\nӘлегә участкаға биш машина ылыҫлы ағастар килтерелгән. Шуныһы борсоуға һала, был ҡупшыҡайҙарға Яңы йыл байрамдарында йорт биҙәге булырға яҙмаған. Улар ни бары эшҡыуарҙарҙың һатылмай ҡалған тауары.\nАҡса артынан ҡыуыусылар иҫәп-һанға иғтибар итмәй, күрәһең, ун-ун биш йыллыҡ ағастар тамыры менән тиерлек юҡҡа сығарыла. Хәйер, улар ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонына ташланмай, ә икенсел эшкәртеүгә ебәрелә. Хужалыҡта юнысҡыларға ихтыяж юғары.\nФидан Ғибәҙуллин, «Ҡаланы йәшелләндереү хужалығы» предприятиеһы урмансыһы: “Ваҡланған шыршы онтағын Кушнаренко районындағы питомникҡа ебәрәбеҙ. Ерҙе туҡландырыу өсөн ҡулланыла, ағастар ултыртҡанда күп файҙалана”.\nПредприятие белгестәре билдәләүенсә, сеймалдың бер өлөшө Өфө вольерында ҡулланыла. Хайуандарға йылы түшәк. «Шыршыларҙы-юнысҡыларға» акцияһы сиктәрендә граждандарҙан ҡабул ителгән ҡупшыҡайҙар ағас эшкәртеү заводына ла ебәрелә. Шулай уҡ йәшел энәлеләрҙең ваҡланған киҫәктәрен ҡаланың балалар экология-биология үҙәге белгестәре ландшафт дизайнда һәм рауза сәскәләрен һыуыҡтан һаҡлау өсөн файҙалана.\nФирҙәүес Фазылйәнова, Өфөнөң балалар экология-биология үҙәге бүлеге мөдире: “Файҙаһы бик күп, хәҙер беҙ уларҙың бер өлөшөн киптерәбеҙ, яҙ көнө түтәлдәрҙәге дымды һаҡлау өсөн ҡулланабыҙ. Ә инде ҡышҡа ҡарай, ул ҡайһы бер үҫемлектәрҙе һыуыҡтан һауа торошонан һаҡлай. Әммә файҙаналанғанда бик ипле булырға кәрәк, сөнки уның аҫтындағы тупраҡтың әселеге арта”.\n«Шыршыларҙы - юнысҡыларға» экологик акцияһы дауам итә. 18 һәм 19 ғинуарҙа Өфөлә йәнә ҡупшыҡайҙарҙы тапшырырға мөмкин. Ҡабул итеү пункттары менән баш ҡала хакимиәтенең рәсми сайтында танышырға була. Шулай уҡ Дим биҫтәһендә күсмә шыршымобиль йөрөйәсәк.


13:53, 24 декабря 2010 Сәйәсәт\n24 декабрҙә Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы көнө билдәләнә. Башҡортостандың Төп Законы Юғары Совет тарафынан бынан 17 йыл элек —1993 йылдың 24 декабрендә ҡабул ителә.\nТәүге тапҡыр Төп Законды тулыһынса республика үҙе әҙерләй (элекке Конституциялар асылда союз һәм Рәсәй Конституцияларының ҡыҫҡартылған варианттары була). Конституция ҡатмарлы һәм бик яуаплы осорҙа ҡабул ителә, ул халыҡтың һәм дәүләттең, бөтә социумдың йәшәйешен көйләүсе була.\nКонституция демократик хоҡуҡи дәүләт һәм социаль йүнәлешле иҡтисад нигеҙҙәрен нығытты. Республикала власть һәм граждандар йәмғиәтенең демократик институттары: парламент — БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай, президентлыҡ институты ойоштороу радикаль яңылыҡ булды. Тап БР Конституцияһын ҡабул итеү менән йәмғиәтебеҙ тормошона тәүге тапҡыр күп партиялылыҡ, иркен һайлау, Конституция суды, Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил, Контроль-иҫәп палатаһы кеүек төшөнсәләр килеп инде, республика мировой судьялар институты төҙөлдө һәм уңышлы эшләй.\n17 йыл эсендә Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы тексы билдәле бер үҙгәрештәр кисерҙе. Төп Законға 2006 йылдың июнендә мөһим үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индерелде. Улар илдә власть вертикален нығытыу буйынса башланғыстарҙы тормошҡа ашырыу, РФ субъекттарының юғары вазифалы кешеләренә вәкәләттәр биреү тәртибен үҙгәртеү, муниципаль реформа үткәреү менән бәйле булды. Ләкин 1993 йылғы Конституцияның төп положениелары һаҡланды һәм заманса яңғыраш алды. Конституцияның яңы редакцияһы төп идеяларҙың күсәгилешлеген, республика хоҡуҡ системаһын төҙөү принциптарын һаҡлауҙы, Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы берҙәмлеген тәьмин итеүҙе, халыҡ-ара хоҡуҡ нормаларын күҙәтеүҙе нығытты.\nТеги: иҫтәлекле даталар, БР Конституцияһы


Көҙгө уңыштың нигеҙе – орлоҡта » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Көҙгө уңыштың нигеҙе – орлоҡта\n11.02.2019 Көҙгө уңыштың нигеҙе – орлоҡта\nЙәшелсәнән мул уңыш вәғәҙә иткән рекламаға әллә ни иғтибар бирмәгеҙ. Орлоҡтоң районлаштырылғанын, һалҡынға сыҙамлыһын һәм, әлбиттә, быға тиклем үк һынау үткәнен һайлап алырға кәрәк. Сортына ғына түгел, таҙалығына, сығышына һәм шытым биреү көсөнә иғтибар итеү мөһим. Орлоҡтоң сығышын билдәләүҙең ябай ғына юлы бар – һыулы сепрәккә төрөп, даими дымлап торалар. Тәрилкә йылы урында тотолһон. Әгәр улар бер үк ваҡытта гөрләп шытып сыҡһа, сәсергә мөмкин. Ә инде бындай уңайлы шарттарҙа ла йүнләп шытмаһа, ташларға ғына ҡала.\nӘлбиттә, орлоҡто урамда һатып тороусыларға ҡарағанда махсус баҡса магазиндарынан һатып алыу отошлораҡ.\nПомидор, борос, баклажан орлоғон сәсер алдынан сыныҡтырырға кәңәш ителә. Башта орлоҡто калибрлайҙар, йәғни вағын ташлайҙар. Бының өсөн уларҙы һыулы банкаға һалып, болғатығыҙ. Эсе буш булғандары өҫкә ҡалҡа, ауырҙары батасаҡ. Шыма, эре орлоҡ таҙа һыуҙа йыуыла һәм 1 стакан һыуға 2 грамм марганцовка һалынған иретмәлә ярты сәғәт тотола. Ошо килеш орлоҡто марляға төрөп, бүлмә температураһында тәүлек тирәһе һалып ҡуялар. Бүртеп сыҡҡан орлоҡ 12 сәғәт – йылыла, һуңынан 12 сәғәт ҡар аҫтында тотола. Был процедураны бер нисә тапҡыр ҡабатларға кәрәк. Ошо осорҙа орлоҡ шыта ла башлай. Был – бик шәп сыныҡтырыу ысулы.\nДөйөм алғанда, үрсетмә һәйбәт үҫһен өсөн ошолар нигеҙ булырға тейеш – сәләмәт орлоҡ, етерлек дым һәм яҡтылыҡ. Шытып ҡына сыҡҡанына кәмендә 14 – 16 сәғәт яҡтылыҡ кәрәк. Тимәк, беҙгә, Башҡортостан кешеләренә, бының өсөн өҫтәмә яҡтылыҡ сығанағы ҡулланырға тура килә. Лампа ла үҫентегә ҡеүәт бирә, туйындыра. Тик улар бер урында ғына торһон, күсеп йөрөмәһен. Шуға ла яҡтылыҡ үҫентенең бөтә яғына ла төшһөн. Тәҙрә төбөндәге үрсетмәгә үҫеп китеүе һис тә еңел түгел. Тәҙрәнән һалҡын килә, аҫтағы батареянан эҫе бәрә. Шунлыҡтан үрсетмә үҫеп ултырған тәҙрә аҫтындағы батареяны фанера йәки йоҡа таҡта менән ҡаплап торорға онотмағыҙ.\nЯҡтылыҡ өсөн бөтә лампа ла бармай. Фитолампа йәки энергияны һаҡлаусы лампа иң шәбе буласаҡ. Әйткәндәй, улар ҡояшҡа ҡаршы түгел, шул уҡ ҡояш яғынан яҡтыртып торорға тейеш.


Республика башлығы яңы баҡыр колчеданы ятҡылығын үҙләштерә башлаусы Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика башлығы яңы баҡыр колчеданы ятҡылығын үҙләштерә башлаусы Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында булды\n13:50, 20 января 2014 Йәмғиәт\n«Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Учалынан 15 километр алыҫлыҡта Силәбе өлкәһе сигендә урынлашҡан «Озерный» ятҡылығын 2014 йылдың көҙөндә үҙләштерә башларға планлаштыра. Ятҡылыҡтағы эш барышы менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов танышты.\nЯтҡылыҡтың тауар һаҡламы 5,98 миллион тонна баҡыр колчеданы мәғдәне тәшкил итә. Ҡиммәтле тоҡомдарҙы ер аҫты ысулы менән сығарасаҡтар.\n2014 йылда «Вентиляционная» шахта үҙәге, төп елләткес ҡулайламаһы һәм мәғдән тултырыу өсөн комплекс эксплуатацияға тапшырыласаҡ. Йылына 300 мең тонна мәғдән сығарыу планлаштырыла, шул иҫәптән таҙартыу эшенән 250 мең тонна һәм ҡаҙып үтеү эшенән 50 мең тонна.\nПланлаштырылған эшселәр иҫәбе 2014 йылға 119 кеше тәшкил итә.\nСмета буйынса объект хаҡы – 4,5 миллиард һум.\nПроект буйынса карьерҙың етештереүсәнлеге – йылына 400 мең тонна мәғдән, мәғдән усағын ҡулланыу ваҡыты 15 йыл тәшкил итәсәк.\nТеги: бр президентының эш сәфәрҙәре,учалы тау-байыҡтырыу комбинаты


Хәбәрҙәр: Афина миграция мәсьәләһен ЕС аҡсаларына хәл итергә йыйына.\nАфина миграция мәсьәләһен ЕС аҡсаларына хәл итергә йыйына.\nҠасаҡтар мәсьәләһен беҙҙең менән хәл итергә теләмәһәгеҙ, беҙ уны һеҙҙең аҡсаға хәл итәсәкбеҙ- ошондайыраҡ мәғәнәләге белдереү менән Греция премьер-министры Алексис Ципрас Евроберләшмәгә мөрәжәғәт итте.\nАфина саң ҡаға: июль айында ғына, ҡасаҡтар эше буйынса БМО агенствоһы мәғлүмәттәре буйынса, Греция утрауҙарына 50 мең мигрант килгән, ә был иһә, уҙған бөтә йыл менән сағыштырғанда, 9 меңгә күберәк.\n“Бөтә Европа кимәлендә килешеү төҙөлмәһә һәм һиҙелерлек ярҙам булмаһа, был хәлдән сығыу ҡатмарлана барасаҡ,”-тип белдерҙе Ципрас.\nИммиграция проблемаһы буйынса ашығыс рәүештә йыйылған хөкүмәт ултырышында ул шуны һыҙыҡ өҫтөнә алды: был ҡәҙәр мигранттар ағымы өсөн Грецияның тейешле инфраструктураһы юҡ, әммә ул уны төҙөү эшен тиҙләтергә тырышасаҡ һәм ошо маҡсатҡа ЕС фонды аҡсалары тотоналасаҡ.\nГреция утрауҙары легаль булмаған мигранттарҙы шул яғы менән ылыҡтыра: Италиянан айырмалы рәүештә яр буйында уларҙы миграция хеҙмәткәрҙәре гел генә көтөп тормай, шуға күрә һис бер тотҡарлыҡһыҙ артабан юл тоторға мөмкин.


Республика Милли музейында донъяның төрлө ҡитғаларынан йыйылған үҙенсәлекле ҡош, йәнлектәр менән яҡынданыраҡ танышырға мөмкин.\nБыл ташбаҡа ете йәшлек Асҡарҙы күтәрә ала. Күргәҙмәне ойоштороусылар әйтеүенсә, йөҙ килограмға тиклем ауырлыҡ Һиндостандан килтерелгән йәнлек өсөн бер ни түгел. Күргәҙмә ике залға бүленгән. «Тропик ожмах»та 300 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән йәнлектәрҙе күрергә, төрлө тәбиғәт мөғжизәләре менән танышырға була.\nКүргәҙмә халыҡты тәбиғәткә яҡынайтыу, иғтибарлыраҡ булыу ниәтендә ойошторолдо. Бында сит ил йәнлектәренән, ҡоштарынан тыш, Рәсәйҙә йәшәгән хайуандар ҙа бар.\n«Тере йәйғор» залында ҡоштар батшалығының иң сағыу, һирәк төрҙәре хакимлыҡ итә. Улар араһында төрлө ҙурлыҡтағы, төҫтәге ҡоштар бар. Күргәҙмәлә Һиндостандан килтерелгән изге майна менән аралашырға мөмкин. Ул айырым һүҙҙәр генә түгел, тулы һүҙбәйләнештәр менән дә һөйләшә. Ә ихлас Егор исемле тутыйғош һәр кемде ҡысҡырып сәләмләп, оҙатып ҡала.\nДиана Ғәлләмова, тамашасы: «Был күргәҙмә тураһында мин Интернет селтәренән белдем. Экзотик хайуандарҙы йыш күрмәйһең. Яратҡан йәнлегем янут та бар тигәстәре, тиҙ генә килеп еттем».\nКүргәҙмә - тәбиғәттән алыҫ йәшәгән ҡала халҡы өсөн үҙе бер бүләк. Ойоштороусылар әйтеүенсә, ҡош-йәнлектәр балаларҙа ғына түгел, ололарҙа ла ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Ул Өфөлә 7 сентябргә тиклем эшләй.\nАлександра Александрова, күргәҙмә хеҙмәткәре: «Беҙ һәр бер ҡош, йәнлек менән ентекле таныштырабыҙ. Оҡшаталар. Бигерәк тә балалар өсөн экзотик йәнлектәр оло ҡыуаныс тыуҙыра».\nЭкзотик күргәҙмә биш ҡитғанан ер-һыу хайуандарын, һөтимәрҙәрҙе, йөҙҙән ашыу тутыйғош төрҙәрен йыйған. Бында ҡала халҡы һәм килгән ҡунаҡтар рәхәтләнеп ял итә, йәнлектәр менән яҡындан таныша ала. Удав йыланына 12 йәш. Ул Көньяҡ Американан килтерелгән һәм кешегә уның бер ниндәй ҙә зыяны юҡ.


Болгария менән Испанияға юл асылды | Новости Башкортостана\n26.05.2016 в 00:11 \_\_ Общество \_\_ 506\nБашҡортостан Болгария һәм Испания менән һауа бәйләнешен тергеҙҙе. “Өфө” халыҡ-ара аэропортынан Бургасҡа чартерҙарҙы “Төньяҡ ел” авиакомпанияһы башҡарасаҡ, осоштар аҙнаға бер планлаштырылған. Юл оҙонлоғо 4 сәғәт, туристарҙы А320 Эйрбасы хеҙмәтләндерә. Барселонаға иһә Боингтар 10 көнгә бер осасаҡ. 6 сәғәт эсендә Өфөнән Испанияға барып етергә мөмкин, тип хәбәр итә “Рояль Флайт” авикомпанияһы вәкилдәре. Беҙҙән Болгария менән Барселонаға осоштар бер йыл элек туҡтатылғайны.


Николай Валуев Өфөлә бокс мәктәбе асырға йыйына - Bash.News\nНиколай Валуев Өфөлә бокс мәктәбе асырға йыйына\nНиколай Валуев Өфөлә бокс мәктәбе асырға йыйына https://bash.news/news/102274_nikolaj_valuev_fl_boks_mktbe_asyra_jyjyna\nБокс буйынса донъя чемпионы Николай Валуев Өфө боксерҙарына оҫталыҡ дәрестәрен ойошторҙо. Билдәле спортсы дөрөҫ күнегеүҙәр эшләү, бокстағы техник алымдары менән уртаҡлашты. Дәүләт Думаһы депутаты шулай уҡ спорт үҙәге эшмәкәрлеген дә ҡараны.\nЯңы комплекс бокс тармағын үҫтереү өсөн ул бар шарттарҙың булыуын билдәләне. Киләсәктә бында Николай Валуев бокс мәктәбен ойошторасағын белдерҙе.\nНиколай Валуев, Дәүләт Думаһы депутаты: Бөгөнгө осрашыу физик культура уҡытыусыларының һөнәри байрамына арналды. Ошо уңайҙан, Өфөлә бокс мәктәбен ойоштороу мөмкинлектәре менән таныштым. Спорттан тыш, республиканың экология мәсьәләһен дә күҙ уңында тотам. Уҙған быуаттың 60-сы йылдарынан нефть продуктарының төрлө ергә күмелеүе билдәле. Ошоға бәйле урындағы эсәр һыу сифаты түбән. Проблеманы хәл итеү маҡсатында Башҡортостанға тәүге килеүем түгел.\nВаҡытында был спорт үҙәгендә Леонид Костылев, Артур Собханғолов, Елена Савельева кеүек билдәле боксерҙар тәрбиәләнгән. Республика спортсылары бөгөнгө осрашыуҙың да эҙһеҙ үтмәүенә ышана. Малай-ҡыҙҙар араһында ҡыҙыҡһыныусылар артты. Өҫтәүенә, яңы комплекс бокс кеүек спорт уйындарынан тыш, милли йыйылма командаһы осрашыуҙары өсөн дә мөмкинлектәр булдырылған.\nБөгөн - Көйәрмәндәр көнө билдәләнә\n15:27, 22 авг\nӨфөлә хаҡлы ялдағылар ярыша\n11:19, 22 авг


Тиҙҙән һанлы телевидениеға күсәсәкбеҙ\n26 Апрель 2019, 16:30\nБашҡортостанда 12 апрелгә ҡарата 10 358 йорт хужалығы әле һанлы телевидениеға күсмәгән. 3 июнь – һуңғы срок. Әлбиттә, был һан аҙна һайын бер мең тирәһенә кәмей бара. Етмәһә, граждандарға ошо эштә дәүләт ярҙам итә. Пенсияһына федераль социаль өҫтәмә алған хаҡлы ялдағы кешеләрҙең, мохтажлыҡ кисергән балалы ғаиләләрҙең телевизорға приставка һатып алғанда, һанлы сигнал барып етмәгән урындарҙа иһә юлдаш ҡорамалы ҡуйыуға бер мең һумғаса компенсация аҡсаһын алыуға хоҡуғы бар.\nБашҡортостанда 12 апрелгә ҡарата 10 358 йорт хужалығы әле һанлы телевидениеға күсмәгән. 3 июнь – һуңғы срок.\nӘлбиттә, был һан аҙна һайын бер мең тирәһенә кәмей бара. Етмәһә, граждандарға ошо эштә дәүләт ярҙам итә. Пенсияһына федераль социаль өҫтәмә алған хаҡлы ялдағы кешеләрҙең, мохтажлыҡ кисергән балалы ғаиләләрҙең телевизорға приставка һатып алғанда, һанлы сигнал барып етмәгән урындарҙа иһә юлдаш ҡорамалы ҡуйыуға бер мең һумғаса компенсация аҡсаһын алыуға хоҡуғы бар.\nИке ай ярым эсендә дәүләт ярҙамына 5500 кеше дәғүә белдергән дә инде. Әйткәндәй, был булышлыҡ тик Башҡортостанда ғына атҡарыла. Илдең башҡа төбәктәрендә һанлы телевидениеға күсеү – һәр кемдең шәхсән эше.\nХәтергә төшөрәбеҙ: әле беҙ ҡараған телевидение 3 июндән эшен туҡтатасаҡ. Халыҡтың 95 проценты һанлы телевидение форматындағы буш өс радиоканалға һәм 20 телеканалға тоташҡан да инде. Әлегә ике формат та үҙ бурысын бер юлы башҡара.\nРеспубликаның тиҙҙән һанлы телевидениеға күсәсәге барыһына ла мәғлүм.\nАғымдағы йылдың февраленән һанлы тапшырыу мөмкин булған биләмәләрҙә йәшәгән республика граждандары күп функциялы үҙәктәргә һанлы телевидение ҡорамалдары өсөн компенсация юллап мөрәжәғәт итә ала. Бындай аҡсалата ярҙам халыҡтың аҙ тәьмин ителгән ҡатламына – пенсияһына федераль өҫтәмә түләү алған пенсионерҙарға һәм ай һайын балалар пособиеһына хоҡуҡлы мохтаж ғаиләләргә ҡаралған.\nДәүләт ярҙамы бер тапҡыр ғына күрһәтелә. Әгәр бер хужалыҡта, йәғни ғаиләлә компенсацияға хоҡуҡлы бер нисә кеше йәшәһә, аҡсалата ярҙам уларҙың һәр береһенә айырым түләнмәй.\nШулай уҡ, әлеге ваҡытта республикала льготалы категорияға ҡараған кешеләргә 1615 бушлай Телекарта «тәрилкә»ләре ҡуйылған, ә аҡсалата компенсацияны 466 кеше алған.\nБилдәле булыуынса, быйыл 3 июндә Башҡортостанда аналоглы телевидение һүндерелә һәм бөтәһе лә һанлыға күсә.\nРеспублика властары һанлы телевидениеға тоташыу өсөн ҡорамал һатып алғанда дәүләт ярҙамына өмөт итә алған граждандарҙы билдәләне. Улар –пенсияһына федераль өҫтәмәләр алған пенсионерҙар, аҙ тәьмин ителгән балалы ғаиләләр.\nМахсус ҡорамал һатып алыу өсөн 3 июнгә тиклем республиканың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығына ғариза ебәрергә кәрәк. Ул ун көн эсендә ҡарала һәм яуап бирелә.\nПенсионерҙар паспорт, федераль өҫтәмә алыуын дәлилләгән документтар һәм йәшәгән урынында теркәлеүе тураһында белешмә әҙерләргә тейеш. Балалы ғаиләләрҙән иһә паспорт, йәшәү урынынан һәм балаларға пособие алыу тураһындағы белешмә кәрәк.\nҒариза ҡәнәғәтләндерелгән хәлдә, был йортҡа хаҡы 6 мең һумдан да ҡиммәт булмаған спутниклы ҡорамал ҡуясаҡтар.


27 Июль 2018, 18:03\nЛәйсән күптән инде бер егет менән дуҫлашып йөрөй. Бик оҡшата уны, хатта тормош юлын бергә үтерлек кеше тип һанай. Әммә бер көндө матур дуҫлыҡ ебе өҙөлә яҙҙы. Ниңә, тиһегеҙме? Егете уларға килгәндә компьютерҙа ултырғайны. Шунда электрон почтаһына ла ингән һәм сығырға онотҡан. Ләйсән бик уңайһыҙланһа ла, хатлашыу тарихын тикшереп ҡарамай булдыра алманы һәм аптырашта ҡалды. Дим бер түгел, әллә нисә таныш түгел ҡыҙ менән хәбәрләшкән, өҫтәүенә, матур-матур һүҙҙәр яҙған бит әле ул! Быны нисек аңларға?\nНимә уйларға ла белмәҫһең… Әллә Ләйсәнде оҡшатып бөтмәйме икән ул? Алдап ҡына йөрөймө? Ҡыҙҙың башы ҡатты, илап бөттө, уның исемен хәтеренән юйып ташларға маташты, ике-өс көн буйы егетенең хәбәрҙәренә яуап бирмәне, шылтыратһа ла, телефонды алманы. Иң яҡын кешең һине шулай алдаһын әле?! Юҡ, онота ла, ғәфү итә лә алмай ул Димде. Әммә һаман да күңел төпкөлөндә, бәлки, мин яңылышамдыр, нимәнелер аңлап етмәйемдер, тигән уй өмөт сатҡыһы уята. Шулай итеп, егет менән осрашып, аңлашырға булалар. Дим тәүҙә еңел генә ҡотолорға тырышһа ла, уға ғәйебен танырға тура килә. «Ҡыҙыҡ күреп кенә яҙыштым, был хатлашыуҙар минең өсөн уйын ғына, ул ҡыҙҙар менән осрашыу уйымда ла юҡ, танышыу сайтында аралашҡайныҡ. Һине генә яратам, ә был яҙышыу – бер минутлыҡ мауығыу, һиңә хыянат итеү тураһында уй башыма ла инеп сыҡҡаны юҡ», – тигәс, икәүләшеп ҡосаҡлашып илашып алалар. Барыһы ла яйға һалынғандай була. Әммә ҡыҙҙың күңеле һаман да тынысланмай, егетенең әллә кемдәргә яҙған матур һүҙҙәре күҙ алдынан китмәй.\nҺеҙгә лә таныштыр әле бындай тарих, шулаймы? Ысынлап та, хәҙер интернетта ултырмаған кеше һирәк, танышыу сайттары күп. Шулай ҙа ниңә егеттәр, бәлки, ҡыҙҙар ҙа, интернет аша әллә кемдәр менән хатлашып ултыра икән? Бер нисә егеттең фекерен беләйек әле. Бына нисек уйлай 16 – 17 йәшлек йәштәр:\n«Нимә тураһында яҙышҡандарын белергә кәрәк. Егет эш юҡлыҡтан ғына яҙмаймы икән? Улай икән, борсолорға урын юҡ.»\n«Бәлки, ул ниндәйҙер яңылыҡ эҙләйҙер.»\n«Кемгәлер үҙе тураһында һөйләргә теләйҙер. Кем белә, шул рәүешле үҙенең йөрөгән ҡыҙы менән нисек аралашырға өйрәнеүе лә бар.»\n«Әлеге ҡыҙынан яҡшыраҡты эҙләйҙер.»\nКүренеүенсә, егеттәр уйлауынса, күпселек йәштәр интернет аша ҡыҙыҡ өсөн генә яҙыша, бының әллә ни зыяны юҡ кеүек. Шулай ҙа егетеңә һинең менән аралашыуҙа нимәлер оҡшап етмәүен дә инҡар итмәйҙәр бит әле.\nӘ бүтән ҡыҙҙар егетенең интернет аша кем менәндер аралашыуын белһә, нимә эшләр ине икән? Беренсенән, егетеңдең хәбәрҙәрен уҡыу дуҫыңа ышанмауың һәм үҙеңде түбән баһалауың тураһында һөйләй, тип иҫәпләй ҡайһы берәүҙәр. Уны алдашыуҙа, хыянатта ғәйепләү мөнәсәбәттәрегеҙҙе боҙасаҡ. Егетенә ышанырғамы-юҡмы икәнен һәр ҡыҙ үҙе хәл итә. Әлбиттә, бер аҙ үпкәләп алырға ла мөмкин. Артабан һағыраҡ бул, егетең ихлас дуҫлашып йөрөймө икәнен һынап ҡара. Әгәр был егет һинең өсөн бик ҡәҙерле икән, юҡҡа ғына үпкәләп, арағыҙҙы өҙмәҫкә тырыш. Күп ҡыҙҙар егетенең интернет мауығыуы тураһында белеп ҡалһа, был турала уға өндәшмәй ҡалмай. Дуҫын ғәфү итергә тырыша.\nЭйе, һәр кемдең һөйгәненең берҙән-бере булғыһы килә. Әммә тормошта төрлө кешеләр осрай. Ситтәр менән шаярыусылар, хыянат итеүселәр ҙә юҡ түгел. Йөрәгең һәм аҡылың дуҫ һайлағанда яңылышмаҫҡа ярҙам итер, моғайын.


Республика етәксеһе: «Губернаторҙарға ярҙам итеү тренды бик юғары» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика етәксеһе: «Губернаторҙарға ярҙам итеү тренды бик юғары»\n9:42, 16 сентября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 16 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nРөстәм Хәмитов берҙәм тауыш биреү көнөндә РФ субъекттарының юғары вазифалы кешеләрен һайлауҙарҙа еңеү яулаған губернаторҙарҙы ҡотланы. Республика етәксеһе аңлатыуынса, «улар, беҙ яҡшы кешесә мөнәсәбәттәрҙә аралашҡан, 3-5 кеше».\nКешеләрҙең һайлауҙарға әүҙем йөрөүен һәм төбәктәрҙең эшләп килгән етәкселәренең еңеүен баһалап, Рөстәм Хәмитов мөһим роль уйнаған бер нисә факторҙы билдәләп үтте.\n— Дөйөм алғанда илдә хәл тотороҡло, Рәсәй Федерацияһы Президентының хуплауы, кешеләрҙең стабиль үҫешкә эйә булыу теләге бар, йәмғиәттең консолидацияһы ла һәм төбәктәр башлыҡтарына уңышлы кандидаттар ҙа. Бөтә губернаторҙарҙы ла яҡшы беләм, улар барыһы ла эшләй, бер кем дә ҡул ҡаушарып ултырмай һәм был өлөштә 90-сы йылдарҙың урталарында булған губернаторҙар корпусын бөгөнгөләре менән сағыштырырға ярамай. Бынан ошондай юғары һөҙөмтә килә лә инде. Федерация субъекттарына бер төркөм губернаторҙар, етәкселәр 85-90-шар процент тауыш йыясағын бер кем дә, бер ҡасан да көтмәне. Минең ҡарашҡа, был ниндәйҙер яңы һәм бер үк ваҡытта аңлатырлыҡ нәмә, — тине республика башлығы.\nРөстәм Хәмитов бөгөн илдәге юғары илһөйәрлек кәйефте билдәләне, кешеләр берләште, аңлы власть, аңлы эш – ул бөтә нәмәнән дә юғарыраҡ икәнгә төшөндө.\n— Һайлауҙарға әҙерлек ваҡытында беҙгә эшен ышанып тапшырған, Рәсәй Президентының рейтингы шулай уҡ мөһим роль уйнаны. Бында беҙ ил Президенты командаһында эшләүсе кешеләр кеүек сығабыҙ. Былар барыһы ла ҙур һәм әһәмиәтле һандар булараҡ һөҙөмтә бирҙе, — тип иҫәпләй республика етәксеһе.


Ниһайәт, "БАШвестЪ" гәзитен уҡыусыларға беҙ ысын йөҙөбөҙҙ ө күрһәтергә булдыҡ. Быға тиклем үҙҙәрен икенсе кеше тип та нытҡандар икән тип уйлап ҡуймағыҙ, бары тик тыуған көнөбөҙҙә\n( 11 октябрь көнө гәзиттең интернет - гәзит үҙенең ике йылы н билдәләне) уҡыусыларыбыҙ менән яҡынданыраҡ танышырға тигән\nМөхәрриребеҙ Людмила Витальевна Петровская. Ул "Башинформ " агентлығында 1995 йылдан алып эшләй. Уға тиклем Башҡорт дә үләт университетында белем ала, төҙөүселәр гәзитендә, балала р мәғлүмәт агентлығына етәкселек итә, абитуриенттарҙы уҡыта.\nШәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты. Бөгөн иһә - Башҡортостанда тәүге интернет - гәзит "БАШвестЪ" тың мөхәррире.\nХәҙер инде Снежана Камская тураһында һөйләшеп алайыҡ. Люд мила Петровская ваҡытлыса ялда булғанлыҡтан, бөгөн Снежана у ның вазифаһын башҡара. Белеме буйынса журналист һәм экономис т, асылда иһә, үҙе әйтеүенсә, бик яҡшы һәм изге күңелле кеше\n(күренеүенсә, баҫалҡы ла). Агентлыҡта 1996 йылдан башлап эш ләй. "БАШвестЪ" гәзитендә "Финликбез" рубрикаһын алып бара. Иң мөһиме: был кешенең намыҫында - "Башҡортостан финанстары"\nтип исемләнгән уникаль проект. Банк, ҡиммәтле ҡағыҙҙар өлкә һендә эшләүселәр өсөн Снежананың был проекты - ысын табыш ти п әйтергә була.\nГалина Зайцева интернет - гәзиттә 2002 йылдың декабрь айы нан башлап эшләй. "Үҙемә ҡыҙыҡ булған темаларға яҙырға тырыш ам", - ти ул. Уның материалдарын һеҙ социум, мәғариф, һаулыҡ\nһаҡлау бүлектәрендә уҡый алаһығыҙ.\nЛилиә Сәхәбүтдинова үҙе хаҡында түбәндәгеләрҙе һөйләй: "Б ашҡортостандың мәҙәни тормошо менән таныштырам. "Туризм һәм ял" рубрикаһын алып барам.\nЕкатерина Спиридонова исемле ҡыҙ ҙа бар беҙҙә. Ул да Башҡ орт дәүләт университетын тамамлап, үткән йылдан башлап эшләй . Мәҙәниәт темаларына яҙа, "БАШвестЪ - молодой" рубрикаһын а лып бара. Катя әйтеүенсә, эшләй башлауына күп ваҡыт үтмәһә л ә ял тураһында хыяллана икән...\nӘ бына Екатерина Вахмянинаға отпуск кәрәкмәй әле, ул күп тән түгел туйғансы ял итеп килде. БДУ - ның филология факуль тетын тамамлаған, "БАШвестЪ" гәзитенең хәбәрсеһе булып ике й ыл эшләй һәм эшенән бик ҡәнәғәт. Иҡтисад өлкәһендәге яңылыҡт арҙы сағылдыра, ҡайһы ваҡыт социум бүлегендә лә күренә.\nКүрше өҫтәл артында Әлфиә Шәрәфетдинова эшләй. Улар икәү ләп "Каталог профессий" рубрикаһын сығара.


Спуск на воду лайнера «Мустай Карим» и прокат фильма «Сестрёнка» вошли в число самых ярких событий года в ПФО\nҮтеп барған 2019 йыл ваҡиғаларға ифрат бай булды. Волга буйы федераль округының региондарында яңы предприятиелар һәм производстволар, медицина һәм фән үҙәктәре асылды, халыҡ-ара ярыштар һәм сағыу мәҙәни саралар үткәрелде.\n«Һеңлекәш» Рәсәй тамашасыларының йөрәктәрен яулай\nАвгусттың һуңғы көндәрендә Өфөлә үткән «Көмөш Аҡбузат» IV Халыҡ-ара кинофестиваленең ябылыу тантанаһында Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» повесы буйынса Александр Галибин төшөргән «Һеңлекәш» фильмының анонсы күрһәтелде. Әҙиптең йөҙ йыллыҡ юбилей тантанаһы алдынан, сентябрь айында, фильмдың Бөтә Рәсәй премьераһы үтте. «Һеңлекәш» Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында етем ҡалған, әммә башҡорт ауылында үҙенә яңы ғаилә тапҡан украин ҡыҙы Оксана тураһында бәйән итә. Уны Башҡортостан Республикаһының Белорет районында урынлашҡан Яңы Хәсән ауылында төшөрҙөләр. Был съемкалар өсөн махсус рәүештә 40-сы йылдарҙағы йорттарҙың тулы күсермәләре төҙөлдө. «Һеңлекәш» фильмы башҡорт, украин һәм рус телдәрендә яңғырай.\nПассажир судно төҙөү тармағының тергеҙелеүе\nДанлыҡлы башҡорт әҙибе исеме менән үтеп барған йылдың тағы бер мөһим ваҡиғаһы бәйле. Түбәнге Новгородта сентябрь айында «Мостай Кәрим» яңы круиз теплоходы һыуға төшөрөлдө. Бындай класс суднолары Рәсәйҙә бына инде 60 йыл төҙөлгәне булманы. Был теплоход – 300 пассажир һыйҙырышлы ысын мәғәнәһендә биш йондоҙло ҡунаҡхана. Уның бортында – байҡау салондары, ресторандар, барҙар, спа, тренажер залдары, бөҙрәхана, асыҡ һауала ял итеү зонаһы.


Төрлө милләттәрҙең мәҙәниәте үҙ - ара яҡынлашыуы конфликт тарға юл ҡуймаясаҡ\nКеше доньяла күпме генә йәшәмәһен, тормошта нимә генә күрмәһен ул үҙенең ҡайһы бер һыҙаттарынан, сифаттарынан арын а алмаясаҡ. Мәҫәлән, үҙенең фекере меннә тап килмәгән фараз ишетеү күптәрҙә кире тойғолар уята. Һәм уның һөҙөмтәһе булып\nконфликт пәйҙә була.\nБыуаттарға һуҙылған бәхәстәрҙең төп сығанағы булып төркө мдәр һәм илдәрҙең милли һәм дини мәсьәләләрҙә уртаҡ тел таб а белмәүе тора. Мәҫәлән, Африкала Судан, Ангола, Сомали. Эл екке СССР-ҙа Карабах, Тажикстан, Абхазия. Һуңғы йылдарҙа Рәс әйҙең төп баш ауыртыуы - Чечня. Әммә ниндәйҙер талашыуҙар ил дең ныҡлығын, уның ҡеүәтен ҡаҡшатыу тураһында оноторға ярам ай. Ә бит төп бәхәстәр милли нигеҙҙә сыға һәм уны көсәйтеүселәрг ә халыҡтың, илдең тыныслығы тураһында уйлау хас нәмә түгел.\nМилли конфликттар илдең иҡтисады насар хәлдә, тимәк, соци аль тармаҡ аҡһаған саҡтарҙа ҡуҙғатылыуы ла мәғлүм.\nКешелекте тик уҡыу, доньяуи ҡиммәтәрҙе яҡшы аңлау ғына ҡотҡара аласаҡ.\nБашҡортостанда милли сәйәсәткә иң етди иғтибар бирелә . Салауат Юлаевтың 250 йыллығына арналған юбилей кисәһендә Б Р Президенты Мортаза Рәхимов былай тине:" үҙенең милли геро йының наказын үтәгәндәй, республикабыҙ дуҫлыҡ һәм татыулыҡ еренә әйләнде."\nБөгөн республикабыҙ төрлө милләт вәкилдәренең татыу\nһәм дуҫ булып йәшәү урыны билдәле. Бында төрлө халыҡтарҙың\nмилли - мәҙәни үҙәктәре тығыҙ бәйләнештә эшләй, милли гәзи ттәр сыға, төрлө халыҡтар көндәре үткәрелеп тора.\nӨфөлә күптән түгел татар "Нур" театры асылды. Мәскә үҙә һуңғы арала татар һәм башҡорт һабантуйҙары үткәрелә.\nТуғандаш Татарстан һәм Башҡортостан араһындағы дуҫлыҡт ы нығытыуҙа күптән түгел Өфөлә "Ватаным" исемле төбәк бүле ге асыу етди аҙым булып торҙо. Уның баш ойошмаһы өс йыл элек\nМсәкәү ҡалаһында татар милләтендәге ғалимдар һәм эшҡыуарҙар\nтарафынан ойошторолдо. Уның филиалдары Ҡазанда һәм Санкт -\nПетербург ҡалаларында асылды. Һамар, Һарытау һәм Ульяновски ҙа ла бүлексәләр асыу планлаштырыла. "Ватаным" партнерлыҡ бү лексәһен ойоштороусылар араһында билдәле кардиохирург Ренат\nАҡсурин, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Роберт Ниғмәтулл ин, теннис буйынса Рәсәй йыйылма командаһының баш тренеры Шамил Тарпищев та бар.\nУлар татар милләте тураһында башҡаларға һөйләй, таныштыра,\nәммә үҙ фекерҙәрен көсләп бер кемгә тағырға уйламайҙар. Был\nойошма төрлө милләт кешеләренә асыҡ. Иң мөһиме, тиҙәр улар , төрлө милләт вәкилдәре араһындағы ихлас дуҫлыҡ, эскерһеҙле к һәм бер - береңә ярҙам итергә әҙер булыу.\nРеспубликала "Ватаным" татар телендәге "Татар доньяһы" ис емле гәзит таратасаҡ. Уның "Көнсығыш яҡтылығы" тигән ҡушымта һы ла буласаҡ. Татар телендә булһаь ла, бындағы байтаҡ мәҡәл әләр башҡорттарға бағышланған. Шулай итеп, "Ватаным" үҙ -ар а дуҫлыҡты тәрәнәйтеүгә булышлыҡ итә.


Проектная работа по теме: "Исемдар донъһында"\nИнфоурок › Начальные классы › Презентации › Проектная работа по теме: "Исемдар донъяһында"\nЭшләне: 3 клас уҡыусылары Сәғитов Данил ,Суфьянова Алина Етәксеһе; Сәғәҙәтова Ризида 2016 йыл «Исемдәр донъяһында» темаһына тикшеренеү эше\nТикшеренеү эҙләнеү проекты Тикшеренеү эшенең маҡсаты: •\tисемдәрҙең килеп сығышын өйрәнеү, уларҙың әһәмиәтен асыҡлау; •\tбашланғыс класс уҡыусыларҙың исемдәренең мәғәнәһен асыҡлау; Ҡуйған маҡсаттарға ирешеү өсөн, түбәндәге мәсьәләрҙе хәл итергә кәрәк: •\tисемдәр тураһында мәғлүмәт туплау; •\tбашланғыс кластарҙа исемдәр буйынса тикшеренеү эше үткәреү;\n“Кешелә бөтә нимә лә - йөҙө лә, кейеме лә, тәне лә, күңеле лә матур булырға тейеш”. Шуға өҫтәп әйтергә булалыр, моғайын: исемдең дә үҙ матурлығы, мәғәнәһе бар.\nСабый ҡайтты йортобоҙға Исем һайлабыҙ бергә Бәхет,шатлыҡ ул килтерһен Йортона ,еребеҙгә. Исемдәрҙе өйрәнә торған фән бар донъяла. Ул ономастика тип атала\nИсемдәр тураһында мәғлүмәт туплау.\nПроектты эшләгәндә үҙемә ҡуйған маҡсаттар: ИСЕМДӘР НИМӘНЕ АҢЛАТА Минең исемемде кем ҡушҡан Минең исемем нимәне аңлата Беҙҙең мәктәптә ,ауылда киң таралған исемдәр\nНи өсөн һиңә ошо исемде ҡушҡандар.\nИсемдәрҙең мәғәнәһен асыҡлау.\nИсемдәрҙең килеп сығышы. Айрат –монг.урманда йәшәүсе кеше Айгиз –башҡ.айға сәйәхәт ит Вилдан-ғәр. бала,улан Ғаяз –ғәр.бөйөк,оло,дан Данил –неолг.фарс.-белемле,аҡыллы Ислам –ғәр.дин атамаһы Нурислам –ғәр.-нур ислам Марат –неол.совет дәүерендә барлыҡҡа килгән исем, Вилена –неол.В.И.Ленин тигәндән ҡыҫҡартып яһалған Гөлсинә –фарс.ғәрәп гөл йыйыусы Динә –бор.йәһ.ғәр. –дөрөҫ,ғәҙел Наҙгөл –неол.фарс.,башҡ.-наҙлы –гөл Диана-неол.-һунарсылыҡ аллаһының исеме Риана,Рината,Лиана, Иделия-неолог.\nТикшеренеү ваҡытында беҙҙең мәктәптә асыҡланды: Вадим – 3 уҡ. Айгүзәл – 2 уҡ. Ғаяз- 2 уҡ. Вильдан - 2 уҡ Регина - 3 уҡ. Йылға исемдәре: Инйәр, Иҙелиә, Урал. Саф башҡорт исемдәре: Айгиз,Наҙгөл,Айнур,Ильнур,Айҙар,Ислам,Динислам, Зөлфиә һ.б Сәскә исеменән сыҡҡан исемдәр: Миләүшә, Резеда,Лилиә, Роза,Азалия. Тикшеренеү һөҙөмтәләре:\nСәскә исемдәре. Резеда Азалия Лилия Миләүшә Роза\nИсемһеҙ кеше –ҡанатһыҙ ҡош. Кешене исеме биҙәмәй, кеше исемде биҙәй. Башҡорт исемдәре матур- Ҡуштырайыҡ уларҙы. Ят исемдәр ҡот бирмәйҙәр Шатландырмай уларҙы.\nНомер материала: ДБ-048550


Йыл башынан Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенә 27 меңдән ашыу вакансия тәҡдим ителде\n27 Март 2012, 15:41\n2012 йыл башынан Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенә эш тәҡдим итеүселәр менән 27 меңдән ашыу вакантлы урын тәҡдим ителде. Әлеге ваҡытта ҡаланың вакансиялар исемлегендә 18 меңдән ашыу позиция иҫәпләнә.\n«Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙлек кимәле бөгөн ҡалала 1,49 процент тәшкил итә. Хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты кәмеп, әлеге ваҡытта 0,49-ға тиң. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, март башында был күрһәткес 0,64-кә тиң ине.\n2012 йыл башынан Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәте ярҙамында 4200-ҙән ашыу эшһеҙ эшкә урынлаштырылды. Йәнә шул сама эшһеҙ иҫәптән төшкән. Был ваҡыт эсендә 3700-ҙән ашыу кеше эшһеҙ тип танылған. Яҡынса 4900 өфөлө эш эҙләүселәр сифатында иҫәпкә ҡуйылған, 700-гә яҡын граждан ҡайтанан уҡытырға ебәрелгән.\nБөгөнгө көндә Өфөлә рәсми рәүештә яҡынса 8400 эшһеҙ иҫәпләнә. Ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә йәмғеһе туғыҙ меңгә яҡын кеше иҫәптә тора.


Уйнайбыҙ тип ышанып сығып...\n1 Декабрь 2021, 21:00\nҺигеҙ йәшлек ҡыҙҙы 12 йәшлек малай нисек үлтергән?\nУҙған йылдың йәйендә Башҡортостанда халыҡты тетрәндергән хәл булғайны. Баш ҡаланың Черниковка биҫтәһендәге йылғала һигеҙ йәшлек ҡыҙыҡайҙың кәүҙәһе табылды. Халыҡты иң ныҡ аптыратҡаны: улы үлтереүҙә 12 йәшлек малай ғәйепләнде. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был ысын булып сыҡты, баланың ғүмерен үҫмер ҡыйған.\nӘле был хәлдең нисек булғаны тураһында ентекләп “Башинформ” агентлығы яҙған.\n2020 йылдың 21 авгусында 12 йәшлек малай (исемен шартлы рәүештә Иван тип алайыҡ) мәктәп янында һигеҙ йәшлек Ирина (шулай уҡ исеме уйлап сығарылды) менән таныша. Малай ҡыҙыҡайға дуҫлашырға тәҡдим итә һәм улар бер-береһенең телефон номерҙарын ала.\nВаня икенсе көндә ҡыҙыҡайға шылтырата һәм тышта уйнарға саҡыра. Ирина ризалаша. Тышта ул Иван менән бергә Сергей тигән малайҙың да булғанын күрә, улар таныш булмай.\nИван мәктәп артындағы ташландыҡ өйгә уйнарға саҡыра. Унда ҡыҙыҡайға хәүефле уйын тураһында һөйләй. Малай ҡыҙыҡайҙың муйынын һыға. Тик көсөн иҫәпләмәйме, ысҡындырғас, бала йығылып китә. Малайҙар Иринаны үлгән тип уйлай, сөнки йөрәге типкәнен ишетмәйҙәр.\nИван ҡыҙыҡайҙы сисендерергә була. Быны ни өсөн эшләгәнен аҙаҡ һорау алған ваҡытта аңлата алмай. Ул саҡтағы үҙ ҡылыҡтарымды аңламайым, ти. Иван иҫән ҡыҙыҡайҙың кәүҙәһен йылғаға һөйрәп төшөрөп ташлай.\nСергей һөйләүенсә, уйын алдынан Иван Иринаға, һынау аша үтһәң, үҙ бандама алам, тип вәғәҙә бирә. Ҡыҙыҡайҙың ҡулдары һәм аяҡтары менән сәбәләнә башлағанын күргәс, Сергей Иванға, ебәр, тип әйтә, тик тегеһе тыңламай, һығыуын дауам итә. Сергей үҙе лә Ивандан ҡурҡа, мине лә быуыр тип уйлай һәм ҡаса. Әммә кире саҡыра башлағас, тағы эргәһенә бара. Ивандың ҡыҙҙың телефонын һыуға ташлағанын да күрә. Бынан һуң үҫмерҙәр китә.\nӨйҙәренә ҡайтып барғанда Иван таныш малай менән ҡыҙҙы күреп, уларға мәйетте күрһәтергә була. Өсәүләп яр буйына төшәләр. Был малай һөҙөмтәлә полицияға шылтырата.\nПолицияға Иван уйлап сығарылған тарихты һөйләп бирә – имеш, ул Иринаны битлек һәм “Росгвардия” формаһы кейгән ир ҡулында күрә, аҙаҡ ул йылғаға ташлағандыр, ти.\nАҙаҡ асыҡланыуынса, ҡыҙ һыуға батыуҙан үлгән булып сыға.\nИрина имен ғаиләлә үҫкән. Ивандыҡы иһә - насар. Уның атаһына ике тапҡыр балаларын тәрбиәләмәгән өсөн суд ҡарары сығарып, бер тапҡыр аталыҡ хоҡуғын сикләйҙәр, аҙаҡ иһә тергеҙәләр. Әсәләре алты йыл элек сирләп үлгән. Иван ҡайһы берҙә өйөнән ҡасҡан, асарбаҡ тормошо алып барған. Психик яҡтан һау, әммә тиҙ ҡыҙыусан һәм үтә үҙ һүҙле тип табылған.\nЯңынан тәрбиәләү өсөн Иванды Туймазы районындағы ябыҡ типтағы Серафимовка махсус мәктәбенә ебәргәндәр.


Бәхет үҙе алдыңа сығып ятмай шул... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Бәхет үҙе алдыңа сығып ятмай шул...\nБәхет үҙе алдыңа сығып ятмай шул... 19.07.2012 // Йәмғиәт\nБыл ханымдың булмышы, тормошо, йәшәйеше хаҡында яҙыу ғына түгел, хатта һүҙҙе ҡайһы яҡтан башларға ла ҡыйынһынаһың, сөнки ул, ысын мәғәнәһендә, бай йөкмәткеле, ифрат матур, күптәр өсөн фәһемле ғүмер кисергән. Етмеш йәшлек күркәм юбилейы айҡанлы уға йылы хистәремде еткерергә теләгәйнем, Шәйехзада Бабич әйтмешләй, ҙур шәхес тураһында һөйләр өсөн “телем зәғиф”, гәзит битенә һыйҙырырлыҡ кескәй мәҡәлә яҙыр өсөн дә һүҙем етмәҫ кеүек тойолдо.\nУл — медицина фәндәре докторы, профессор, БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы ВАҺАПОВА булыр. Төп һөнәре — уҡытыусы, илле йылға яҡын медицина университетында кеше анатомияһы фәне буйынса студенттарға белем бирә. Ә замандаштары, арҡаҙаштары уны морфология буйынса юғары квалификациялы белгес, ошо өлкәлә һиммәтле асыштар яһаған ғалимә, киң эрудициялы педагог, оҫта ойоштороусы тип белә.\nОлолар фатихаһы һәр саҡ ярҙамсы\nОшо һәләттәрҙең барыһының да бер кешелә тупланыуы Хоҙай ярҙамында атай-әсәй биргән бәхеттер тип уйлайым. Әммә ул бәхет тауҙай алтын булып алдыңа үҙе сығып ятмай, бының өсөн йылдар буйы баш күтәрмәй зиһенеңде егеү, ең һыҙғанып эшләү һәм бер туҡтауһыҙ фән юлынан атлау фарыз. Теләктәре булһа ла, күптәрҙең быға көсө лә, хәле лә етмәй, ә Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы барыһын да булдыра алған, сөнки үткер зиһен менән бергә тәрән аҡыл да йәлләмәй бирелгән уға. Йәшлеге ХХ быуаттың 60-сы йылдарына тура килгән һәр кем шуны яҡшы хәтерләй: балалар төплө белем алып, илгә тоғро хеҙмәт итергә тигән ватансыл тойғоло булып үҫте. Мәктәптә алған алтын миҙалын ҡәҙерләп төрөп, әйтеп бөтөргөһөҙ яҡты хыялдар менән Вәсилә Йәнсурина Өфөләге Башҡортостан медицина институтының дауалау факультетына килә. Тәү мәлдәрҙә ҡыйынһынып ҡына ишек тотҡаларына үрелә, ни тиһәң дә ул уҡыған төркөмдә ҡала мәктәбен бик яҡшыға тамамлаған көслө егет-ҡыҙҙар күп. Әммә үҙенең дә төшөп ҡалғандарҙан түгеллеген тиҙ таныта Вәсилә. Имтиханға инергә булһа, “ҡул артың еңел” тип иптәштәре уны сиратҡа беренсе итеп баҫтыра.\nБәләкәйҙән тыңлаусан бала булып үҫкәнгәме, ул сессия еткән һайын көнөн күрһәтеп, имтихандар теҙмәһен хатҡа яҙып, ата-әсәһенә ебәрә. Ә улар ошо көндө иртәнге намаҙҙан һуң Аллаһы Тәғәләнән ҡыҙҙарына тел асҡысы, һынау алыусыларҙың күңеленә миһырбанлыҡ теләп доға ҡылыр булған, унан динле кешегә хәйер биргәндәр.\n— Ә мин имтихан тапшырам да атайым менән әнейемә (һуңғараҡ «әнейем» һүҙенә әйләнеп килербеҙ. — Ф.Л.) ниндәй билдә алыуым тураһында хәбәр итәм. Был йәһәттән мин уларҙы һәр ваҡыт шатландырып торҙом шикелле, — ти Вәсилә ханым. Тыйнаҡлыҡ күрһәтһә лә, шатлыҡтың да ниндәйен бүләк иткән ул ата-әсәһенә: Ленин стипендиаты булыуға өлгәшкән! Институтты тамамлар алдынан аспирантураға тәҡдим булғас, ул тағы кәңәш һорап ата-әсәһенә хат яҙып ебәрә, ә улар үҙҙәренең фатихаһын телеграмма аша еткерә.\nЙәмғиәттә ниндәй генә хәл-ваҡиғалар булмаһын, насарҙарын инҡар итеп, тик яҡшылыҡ, яҡтылыҡ сәскән өлгөләрҙе генә булмышына ҡабул итеүсән ҡыҙ белем эстәү менән бергә алдынғы уҡытыусыларҙың эш алымын, студенттар менән аралашыу маһирлығын да күҙ уңынан ысҡындырмағандыр. Айырыуса анатомия кафедраһы етәксеһе (1937– 1967 йылдар), ун алты йыл республиканың һаулыҡ һаҡлау министры булып эшләгән, бер юлы институтта дәрестәр алып барған, медицинаның барлыҡ өлкәләрен төплө белгән профессор С.З. Лоҡмановты (һуңғараҡ Вәсилә уның аспиранты буласаҡ) сикһеҙ хөрмәт менән иҫкә ала. Сабир Закир улы лекцияларҙы матур тауыш менән аңлайышлы төшөндөрөп, зиһендең иң төпкөлөнә барып етерлек кимәлдә һөйләгән. “Һәр сир, — тип өйрәткән ул, — кеше организмында йәшәп килгән гармонияны боҙа. Бына ни өсөн уларҙы иҫкәртергә һәм бөтөрөргә кәрәк. Ә был медицинаның нигеҙе — анатомияны яҡшы белгән табиптарҙың ғына ҡулынан килә”. Талапсан һәм шул уҡ ваҡытта бик ғәҙел профессор имтихан ваҡытында студенттың медицина терминдарын дөрөҫ әйткәне өсөн түгел, киләсәктә ниндәй табип булырын тойомлап баһа биргән. Әйткәндәй, тап ул Вәсиләгә: “Ҡыҙым, һин бик аҡыллыһың, яҡшы ғалим булырға тырыш. Киләсәктә ошонда ултырырһың, моғайын”, — тип мөдир үҙенең ултырғысына күрһәткән. Әммә Вәсилә үҙенең тырыш һәм төпсөр аспирант икәнлеген белгертеп өлгөрә алмай, кейәүгә сығып, Ваһапова булып китә, бәпәй көтөү мәшәҡәттәре менән йөрөгәндә, остазы яҡты донъя менән ваҡытһыҙ хушлаша.\n“Яҡшы ғалим булырға тырыш…”\nОстазының васыят кеүек әйткән һүҙҙәре Вәсилә Шәрифйән ҡыҙының күңеленә мәңгелеккә һеңеп ҡала. Ул ата-әсәһенең доғаларын ризалатҡан кеүек, ғилми етәксеһенең дә үтенесен бойомға ашырҙы тип ауыҙ тултырып әйтә алабыҙ. “Ҡорһаҡ мускулдарының макроструктураһы һәм иннервацияһы” тип аталған, шул заман өсөн көн үҙәгендә торған (1971 йыл) кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлағанда рецензенттары ла, оппоненттары ла “теманы энәһенән ебенә тиклем өйрәнгән” тип маҡтағаны әле лә хәтерендә. Артабан нескә төҙөлөшлө тубыҡ быуынын электрон микроскоп аша йылдар буйы тикшерә Вәсилә, һөҙөмтәләр буйынса Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Беларусь республикаларында, Рәсәйҙең бик күп ҡалаларында үткән морфологтар конференцияларында, съездарында үҙ фекерен яҡлап сығыш яһай. Был асыш докторлыҡ диссертацияһына нигеҙ булып ята, ә ғилми хеҙмәт Новосибирск ҡалаһына йыйылған морфология корифейҙары араһында ҙур баһа ала. Йыйып әйткәндә, “Тубыҡ быуынындағы синовиаль мембрананың микроәйләнешле ағымы” тигән докторлыҡ эше уны яңы баҫҡысҡа күтәрә, анатомия өлкәһенә тағы бер талантлы ғалим килеүен белгертә. Ғалимәнең тикшеренеүҙәр даирәһе бик киң. Медицина шырлыҡтарына инеп китмәй генә (юғиһә, һис шикһеҙ аҙашасаҡмын!), ныҡ ябайлаштырып әйтеп китәйем: ул тубыҡ быуынының төрлө өлөштәрендә тамырҙар буйлап ҡан ағышы, лимфа төйөндәренең төҙөлөшө һәм эшмәкәрлеге, уларҙың микроциркуляр әйләнеше, тубыҡ быуыны күҙәнәктәрендәге йоҡа ярының үҙенсәлектәре, тубыҡ быуынындағы шыйыҡсаның ағып сығыуына булышлыҡ итеү һәм башҡа сетерекле проблемалар менән мәшғүл. Асыштарының күпселеге клиникала ғәмәли дауалауҙа ҡулланыла, ҡалғандары практикаға индереү юлында. Йыйып әйткәндә, Вәсилә ханым өс монография, 348 хеҙмәт яҙған, бик күп уйлап табыу һәм рационализаторлыҡ тәҡдимдәре индергән, ике фән докторы, 15 фән кандидаты әҙерләгән. Диссертация эштәренең дә медицина өсөн гел яңылыҡ булыуын әйтергә онотмайыҡ. Былтыр Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы яҡлауында “Terminologia Anatomica” (“Анатомия терминологияһы”) донъя күрҙе. Медицина өлкәһенә ҡағылышлы һәр термин русса, латинса, инглизсә бирелгән энциклопедик китап табиптар, студенттар, хатта ғалимдар өсөн дә бик кәрәкле ҡулланма булып сыҡты. Был хеҙмәттең “Артрология” һәм “Миология” бүлектәрен Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы яҙған. Эш араһында ул Будапешт, Ҡаһирә, Пекин, Рио-де-Жанейро, Рим, Лодзь кеүек тағы унлаған сит ҡалала (Рәсәй төбәктәрен әйтеп тораһы ла түгел) үткәрелгән Халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй ғилми форумдарҙа ғалимдарҙы башҡорт морфологияһы ҡаҙаныштары менән таныштыра. Тыңлаусыларҙың теләгенә ярашлы, ул сығыштарын урыҫса йә инглизсә бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ һөйләй һәм яҙа. Уның етәкселегендә үткән Халыҡ-ара морфологтар ассоциацияһының VI конгресы (Өфө, 2002), сит ил вәкилдәре ҡатнашлығында профессор С.З. Лоҡмановтың 100 йыллыҡ юбилейына бағышланған Рәсәй фәнни конференцияһы ла (2006) ҙур танылыу килтергән.\nКешенең йәне ҡайҙа?\nАнатомия иҫ киткес серле лә, мауыҡтырғыс та өлкә икәнен ошонда төшөндөм. Тән күҙәнәктәренең күпмелеген күҙ алдына килтереүҙән генә лә ҡурҡып китәм. Йә, Хоҙай, шуларҙың һәммәһен дә белер өсөн нисә ғүмер сарыф ителер…\n— Эйе, тәү ҡарашҡа анатомияла тән ағзаларының барыһы ла билдәле кеүек. Әммә эҙләнгән һайын төпкәрәк төшәһең, төшкән һайын яуап табып булмаҫтай һорауҙарға юлығаһың. Мәҫәлән, нервы системаһының ҡайҙалығы, ниндәй функциялар башҡарыуы асылған, ә уның тотош төҙөлөшөн, күҙәнәктәрен белеп бөтөү мөмкин түгел. Йә булмаһа, баш мейеһен алайыҡ. Уның янында бөгөнгө иң камил, иң шәп компьютерҙар мейеһеҙ тараҡан кимәленән күтәрелә алмай. Шуның өҫтәүенә һәр күҙәнәк барлыҡ тән ағзалары менән бәйләнештә тора, — ти Вәсилә ханым.\nУл үҙенең өлкәһе тураһында сәғәттәр буйы һоҡланып һөйләй ала. Һәр күҙәнәкте эсенә мең төрлө сер һыйҙырған ҡатмарлы дәүләт менән сағыштырыу дөрөҫөрәк булыр. Һуңғы ваҡытта донъя ғалимдары тере организмдарҙың төҙөлөшөн молекуляр һәм унан да вағыраҡ кимәлдә өйрәнә. Был кеше генетикаһының серҙәрен асырға, һәр тән ағзаһының, тотош организмдың төҙөлөшөн тәрән үҙләштерергә мөмкинлек бирә. Тимәк, кешелек йәшәй икән, анатомия ла шунса йәшәйәсәк. Анатомдар һәм физиологтар ни тиклем күп асыш яһаһа, дауалаусы табиптар сиргә шул тиклем дөрөҫ диагноз ҡуясаҡ һәм шул тиклем һөҙөмтәле дауалаясаҡ.\nМорфологтарҙың халыҡ-ара ассоциацияһы Координация Советы (МАМ), Бөтә Рәсәй Анатом, гистолог һәм эмбриологтарҙың фәнни ойошмаһы Президиумы, Рәсәй Медицина фәндәре академиияһы Ғилми советының “Функциональ морфология” проблемалы комиссияһы, РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығының Терминология комиссияһы ағзаһы булараҡ Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы ултырыштарҙа әүҙем ҡатнаша, ҡаралған мәсьәләләр буйынса фекерен әйтмәй ҡалмай. Бөтә Рәсәй Анатом, гистолог һәм эмбриологтарҙың фәнни ойошмаһы Башҡортостан бүлексәһе, БДМУ-ның “Морфология һәм дөйөм патология” проблемалы комиссияһы рәйесенә морфология буйынса яңы фәнни мәғлүмәттәрҙе экспертизалау, уларҙы Рәсәй һәм донъя киңлегенә таратыу бурысын да атҡарырға кәрәк. “Медицинский вестник Башкортостана” (Өфө), “Морфологические ведомости” (Мәскәү) журналдарының мөхәрририәте ағзаһы булараҡ, Вәсилә ханым үҙенең өлкәһенә ҡағылышлы мәҡәләләрҙе нәшергә сыҡҡансы мотлаҡ уҡый, тикшерә, тейешле урындарын төҙәтеп ебәрә. Мин иһә морфология эсендә буталып өлгөрмәҫ борон күптән тел осонда торған һорауымды еткерергә ашығам:\n— Кешенең йәне ҡайҙа урынлашҡан?\n— Йәнде мин яҡтылыҡ нуры һымаҡ күҙгә күренмәҫ энергия тупланмаһы тип аңлайым, күп ғалимдар ҙа ошондай фекерҙә. Ул йөрәк, мейе, бауыр, бөйөр, ҡан кеүек йәшәйешебеҙ өсөн мөһим ағзалар менән тоташҡан һәм организмдың һәр күҙәнәге менән бәйле. Йәндең ҡайҙа урынлашҡанын белеү мөмкин түгел. Кешенең нәфсеһенә сик ҡуйыу өсөн Аллаһы Тәғәлә уны код эсенә һалып, бер кем дә тапмаһын өсөн йәшереп ҡуйған.\nСабир Закир улын уҡыусылары “кемдең кем икәнен үтә күрә ине” тип хәтерләй. Дауаханаларға баш врач, бүлексәләргә мөдир йә башҡа вазифалы урынға етәксе тәғәйенләгәндә, аспирантураға юллама биргәндә мотлаҡ уның менән кәңәшләшер булғандар. “Киләсәктә минең урынымды алырһың”, — тип ул юҡҡа әйтмәгәндер, аспирант ҡыҙыҡайҙың да һәр йәһәттән булдыҡлылығын күрмәйенсә ҡалмағандыр. Шулай булмаһа, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор, кафедра мөдире кеүек арҡаны гел “сыбыртҡылап” торған, йыш ҡына бер-береһенә ҡамасаулаған фән һәм вазифа талаптарына лайыҡлы яуап биреп, һикәлтәле баҫҡыстарҙы уңышлы үтә алмаҫ ине Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы. Бер үк ваҡытта ун бер йыл педиатрия факультеты деканы йөгөн дә тартҡан бит ул. Күҙ йәштәренә төйөлгән иң ҡыйын ваҡытта ла ата-әсәһенең бынан да ауырыраҡ хәлдәр кисереүен иҫенән сығармай, уларҙан өлгө алып, көс тупларға тырыша.


“Башҡортостанда йәшәүем менән бәхетлемен!” » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » “Башҡортостанда йәшәүем менән бәхетлемен!”\n“Башҡортостанда йәшәүем менән бәхетлемен!”\n55 йәшлек популяр композитор тағы ла атай булды\nҺәр кем яттан белгән, бик күп концертты башлап ебәргән “Тыуған яҡ”, “Башҡортостан” йырҙарының авторы, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Урал РӘШИТОВ бына инде егерме йылдан ашыу туғандаш ике республика сәнғәтенә ижад итә. Һуңғы айҙарҙа уның тормошонда бер-бер артлы шатлыҡлы һәм мөһим ваҡиғалар булып тора. Шулар хаҡында композиторҙың үҙе һәм уның ҡатыны, йырсы Азалия менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Урал Камил улы, тәүге ижад иткән йырығыҙҙың тарихы нисек булды?\n– Ул ваҡытта сәхнәлә музыкант булараҡ сығыш яһай инем. Рус телендә бер йыр күңелдә тыуҙы ла, уны дуҫтарыма гитарала уйнап ишеттерҙем. Дуҫымдың уны яҙҙырып алғанын белә инем, әммә онотҡанмын. Ул Бари Алибасовҡа яҙманы тыңлатҡан, продюсер үҙ сиратында йырҙы “На-на” төркөмөнә тәҡдим иткән. Бер ваҡыт журналистар, таныштар шылтырата башланы, йырымдың үҙәк каналдарҙа яңғырауы менән ҡотлайҙар. Был минең өсөн көтөлмәгән, хыял итмәгән шатлыҡ булды. Шулай итеп, композитор булараҡ ижад юлым юғарынан – Мәскәүҙән башланды.\n– Йыр артынан үҙегеҙҙең дә илдең баш ҡалаһына китергә теләгегеҙ булманымы?\n– Юҡ. Ҡунаҡҡа йәки гастролгә барған саҡта ла үҙемде унда сит кеше кеүек тоям, ылыға алмайым. Ҡазан ҡалаһында эшләгән осорҙа ла Башҡортостанды һағына инем. Ҡунаҡҡа килгән таныштарымды, дуҫтарымды оҙатҡанда автобус артынан ниндәйҙер һағыш менән ҡул болғап тороуҙарым һаман да иҫтә. Тыуған яғымда йәшәүем менән бәхетлемен, күңелем тыныс, рәхәтләнеп ижад итәм.\n– Юҡҡа ғына “Тыуған яҡ”, ”Башҡортостан” кеүек иң популяр йырҙар һеҙҙең күңелдә яралмағандыр...\n– Яҙмыш ҡушыуы буйынса, тормошом Башҡортостандың төрлө төбәгенә бәйле. Ауырғазы районында тыуҙым, бала сағым Ишембай, Әлшәй райондарында үтте. Бишбүләк еренең иң талантлы, сибәр ҡыҙына өйләндем, Өфө ҡалаһында йәшәйем. Концерттар менән ҡайһы ғына төбәктәрҙә булманыҡ икән?! Шуға күрә күңелемдә, йөрәгемдә Башҡортостанға ҡарата тик илһөйәрлек тойғолары ғына йәшәй. Аллаға шөкөр, үҙ еремдә минең дә ҡәҙерем бар. Ваҡытында фатирлы булдым, күптән түгел ҡолас йәйеп эшләр өсөн студия алдым. Тамашасылар ҙа, етәкселәр ҙә иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Йәшәргә, эшләргә, ижад итергә генә ҡала.\n– Белеүемсә, һеҙ ул студияла “Урал Рәшитовтың балалар ижады үҙәге”н асҡанһығыҙ...\n– Ул тулыһынса Азалияның идеяһы.\n– Беҙ ижад менән генә йәшәргә тейеш түгелбеҙ. Үҙебеҙҙең юлды дауам итерҙәй, бик булмаһа, йыр, сәнғәт яратҡан быуын тәрбиәләү – бурысыбыҙ. Дөрөҫөн әйткәндә, балалар рус һәм сит телдәрҙә йырларға атлығып тора. Күптәре туған телендә һөйләшә лә белмәй. Беҙ уларҙы өгөтләп, төрлө йырсының йырҙарын тыңлатып, башҡорт йәки татар телендә йырҙар яҙҙыртабыҙ. Шул уҡ студияла, вокал, бейеү дәрестәре менән бер рәттән, телде лә өйрәтергә тура килә. Бәлки, улар киләсәктә тормошон йыр менән бәйләмәҫ, әммә ижад ҡәҙерен белеп, йыр тыңлап үҫәсәк.\n– Үҙ тормошомдан сығып әйтә алам: ижад менән шөғөлләнеү баланы үҫтерә, киләсәккә ынтылыш бирә. Билдәлелектең тәмен белгән кеше алдынғы булырға өйрәнеп үҫә.\n– Ә һеҙҙә йырға, моңға һөйөү ҡасан барлыҡҡа килде?\n– Әсәйем радиола яңғыраған йырҙарҙы тыңлатып, башҡарыусылары менән таныштырып бара ине. Бала саҡтан Фәриҙә Ҡудашева, Рамаҙан Йәнбәков, Илһам Шакировтың йырҙарын яраттым. Кәнфиткә, тәмлекәстәргә алданып, ҡунаҡтар алдында ла сығыш яһағаным булды. Үҫә килә атайым магнитофон алып бирҙе. Был минең иң бәхетле көндәремдең береһе булды. Раевка музыка мәктәбенең баян класында уҡыным. Әрме хеҙмәтенән һуң район мәҙәниәт йортонда эш башланым. Шул осорҙа “Аманат” студияһы, “Ант” төркөмө егеттәре менән аралашып, ҙур сәхнәгә сыҡтым.\n– Ижад кешеһенең күңеле нескә була, тиҙәр. Һеҙгә был тормошта ауыр түгелме?\n– Ер йөҙөндә барыбер һәйбәт, изге күңелле кешеләр күберәк. Таныштарым араһында ҡара уйлыларҙы белмәйем. Тик бәғзеләрҙең, күңелдәре менән һәйбәт булһалар ҙа, насар булып күренергә тырышыуын аңлап етә алмайым.\nШул уҡ ваҡытта һәр кешенең дә күңел ҡылдары нескә. Кемдер көс табып уны күрһәтмәй, ә кемдер тиҙ бирешеүсән була. Ниндәйҙер аламалыҡ ҡылыр алдынан һәр кем үҙен кәмһетелгән кеше урынына ҡуйып ҡараһын ине.\n– Һеҙҙең ғаиләлә күптән түгел шатлыҡлы ваҡиға булды: улығыҙ Булат донъяға килде. Бөгөн ижад кешеләре араһында күп балалы ғаилә – һирәк күренеш. Азалия, Урал Кәрим улы ниндәй атай һәм йорт хужаһы?\n– Иң һәйбәт атай – ул! Балаларҙы үҙ миҫалында, һәр ваҡыт үрнәк булып тәрбиәләй. Буш ваҡытының һәр минуты беҙгә арналған. Балаларға ҡарата мин талапсаныраҡ, ә Урал йомшаҡ күңелле, күберәк иркәләй. Хужа булараҡ та зарланырлыҡ түгел, оҫта ҡуллы. Белмәгән эше юҡ, ашарға бешерергә лә ярата.\n– Атайым мине, егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тигән мәҡәл буйынса тәрбиәләне. Балта-бысҡы тота беләм, йорт буйынса ир-ат башҡарырға тейеш бар эш тә ҡулымдан килә. Ә бешеренеүгә килгәндә, бала саҡтан ашханала бешерелгән ризыҡты ярата инем. 15 йәштәр тирәһендә, күрше ашнаҡсы апайға инеп, оҫталыҡ дәрестәре ала башланым. Әсәйемдең бер туған ағаһы ситтә йәшәй ине, ҡунаҡҡа ҡайтҡан сағында унан үзбәк ризыҡтары бешерергә өйрәндем. Ижад юлынан китмәһәм, бик данлыҡлы ашнаҡсы булыр инем, моғайын.\n– Быйыл гәлсәр туйығыҙ – тормош ҡороуығыҙға 15 йыл тулды. Был аралыҡта бер-берегеҙгә яраҡлашыр өсөн характерҙар үҙгәрҙеме?\n– Беҙ бит идеаль ғаилә түгел, төрлө ваҡыттар булды. Мин шул тиклем тәртип яратҡан бөхтә кешемен. Ашағас, табынды йыйырға, кейемде алмаштырғас, уны элеп ҡуйырға кәрәк. Үҙемә генә түгел, башҡаларға ҡарата ла талапсанлыҡ көслө була торғайны. Хәҙер инде, балалар мәшәҡәте менән, бер аҙ ундай ваҡлыҡтарға иғтибар итмәҫкә өйрәндем, йомшарҙым. Ә Азалия, киреһенсә, көндән-көн тәртипкә, таҙалыҡҡа күп ваҡыт бүлә башланы.\n– Ижадҡа донъя мәшәҡәттәре ҡамасаулаймы?\n– Былтыр ҙур йорт һатып алғайныҡ, уның өҫкө ҡатын студия итеп йыһазландырҙым. Был бик уңай: юлға киткән ваҡытты хәҙер ижадҡа йәки ғаиләмә бүлә алам. Ошоноң кеүек ваҡ-төйәктәр ҙә күп осраҡта мөһим роль уйнай. Ә донъя мәшәҡәттәренә килгәндә, уларҙың барыһы ла Азалия иңендә. Ижадсы булараҡ, уңыштарымда ҡатынымдың өлөшө баһалап бөткөһөҙ ҙур. Шағирҙар, йырсылар менән бәйләнеш, документ эштәре, концерттар ойоштороу – барыһын да ул атҡара. Мин бөгөн бары тик ижад менән генә шөғөлләнәм.\n– Мин Уралдың ҡатыны ғына түгел, ижадын яратыусы фанат та. Беҙҙең танышып китеүебеҙ ҙә шуның менән бәйле: тәүге тапҡыр уға яңы йыр һорап мөрәжәғәт иткәйнем. Һәр йырын яттан беләм, һәр нотаһы күңелемә һеңгән. Ул үҙе барлыҡ йырын хәтерләмәй кеүек, ә мин таныйым.\n– Ә был үҙ ижадыңа ҡамасауламаймы? Белеүемсә, сәнғәт институтының театр факультетын тамамланың. Тамашасылар “Һылыуҡай” матурлыҡ бәйгеһендә ҡатнашыусы булараҡ та таный...\n– Минең йырсы булараҡ айырым карьерам юҡ. Әлеге ваҡытта Урал Рәшитов ижады менән йәшәйем, ғаилә йылыһын һаҡлайым. Беҙ өйләнешкән генә саҡта, Хәниә Фәрхи, тәжрибәле йырсы булараҡ, кәңәш бирҙе: “Тыныслан, сәхнәгә әле ынтылма. Беҙҙең халыҡ мәскәүҙәр кеүек матурлыҡҡа, ялтырауыҡҡа алданмай. Ғаиләңде нығыт, балалар тап, тормош тәжрибәһе тупла. Мин дә ҡырҡты уҙғас танылыу яуланым”. Уның кәңәшен тотам, хәҙергә эҙләнәм. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң яңы йырҙарым да, концерттарым да булыр, тип ышанам. Ә театрҙа эшләү, гастролдәргә йөрөүҙең минең өсөн түгел икәнен аңланым. Ғаиләм, балаларымдың бәхетен өҫтөн күрәм..\n– Уҡыуын тамамлағас, театрға саҡырыу булды, баш тартты. Уны ижадта ла, тормошта ла сикләгәнем булманы, үҙе ошо юлды һайланы. Бер яҡтан ҡараһаң, гастролдәргә йөрөгән артистарҙың тормошо ауыр бит ул. Ваҡытында үҙем күп йөрөнөм, ауырлыҡтарын етерлек татыным. Кешенең йомшаҡ түшәгенән үҙеңдең ҡаҡ һикең яҡыныраҡ. Бындай тормош бысҡы тештәре кеүек: ижадсыны ярым-ярты итеп ҡалдырыуы ла бар. Киләсәктә Азалияға йырсы булараҡ карьера эшләү өсөн мин дә ярҙам итәсәкмен. Бер-беребеҙгә таяныс булырға теләгән өсөн дә беҙ бөгөн ир менән ҡатын.\n– Музыкант булараҡ танылыу яулай алыр инегеҙме?[/b]\n– Кеше үҙенең тәғәйен миссияһын башҡарырға тейеш. Мәҫәлән, күп ижадсы бизнесҡа тотоноп ҡарай, йыш ҡына бер ни ҙә килеп сыҡмай. Ижад та юҡ, аҡса ла. Мин композитор булып ҡалырға теләйем. Һирәк йырлайым, һирәк уйнайым. Сәхнәлә һүҙ һөйләп тороу ҙа минеке түгел. Аллаһы Тәғәлә биргән талантты дөрөҫ файҙаланырға тейешмен.\n[b]– Йыр ижад иткән саҡта ниндәйҙер йырсыны күҙ уңында тотаһығыҙмы?\n– Төрлөсә була. Юҡҡа ғына ижад емешен бала менән сағыштырмайҙар бит. Янып-көйөп, уны ғына уйлап әллә күпме ваҡыт күңелдә йөрөтәһең. Ауырлыҡ менән дә яҙыла, ҡайһылары еңел генә килеп сыға. Шул уҡ ваҡытта уның нисек булырын, тамашасыға нисек тәьҫир итерен белмәйем. Иң мөһиме: уларҙың һәр береһе минең өсөн ҡәҙерле, яҡын.\n– Күптән түгел 55 йәшлек ғүмер байрамығыҙ үтте. Уны ниндәй кәйефтә, ниндәй һөҙөмтәләр менән ҡаршы алдығыҙ?\n– Ғаилә буйынса, Аллаға шөкөр, барлыҡ хыялдар тормошҡа ашты. Яратҡан, минең өсөн өҙөлөп торған ҡатыным, тормош мәғәнәһе булған улдарым Морат, Булат, ҡыҙым Әмилә бар. Ә ижадҡа килгәндә, әле үҙемде тулыһынса асманым. Алда яңы йырҙар, яңы проекттар, яңы асыштар буласаҡ.\n– Белеүемсә, ижадығыҙҙы үҙ итеүселәргә юбилейығыҙ уңайынан матур тамаша тәҡдим итергә йыйынаһығыҙ...\n– 7 мартта ВДНХ күргәҙмәләр үҙәгендә ижадыма арналған, Башҡортостан һәм Татарстан эстрадаһы “йондоҙҙары” ҡатнашлығында концерт була. Программаның ҙур өлөшө мин ижад иткән йырҙарҙан тора, шулай уҡ ижадташ дуҫтарым Зифа Нагаева, Роберт Тимербаев кеүек йырсылар үҙ йырҙары менән сығыш яһаясаҡ. Сәхнә биҙәү ҡорамалдары Ҡазан, Силәбе ҡалаларынан килә. Ижадыма битараф булмаған “Йәшлек” уҡыусыларын концертымда көтөп ҡалам!\nГөлнур ҠЫУАТОВА әңгәмәләште\nСығыу ваҡыты 13-03-2017, 11:53 | Ҡаранылар: 831


Дәүләкәндә тиҙҙән өр-яңы ҡатнаш аҙыҡ заводы барлыҡҡа киләсәк\nИнвестиция проектының ғәмәлгә ашырылыуы, төбәктә уртаса эш хаҡы, тыуым һәм башҡа мәсьәләләр район советы ултырышында ҡаралды.\nКомбикорма заводының тәүге сираты апрель баштарында ебәреләсәк. Сәғәтенә 60 тоннаға тиклем ҡатнаш аҙыҡ етештереүгә иҫәпләнгән объект инвесторҙар ярҙамында төҙөлә. Урындағы етәкселек әйтеүенсә, завод халыҡҡа өҫтәмә эш урындары булдырасаҡ.\nДәүләкән икмәк бешереүселәре үҙ рецептары буйынса байрам аҙығы әҙерләй. Етештерелгән продукция туҡһандан ашыу һатыу нөктәһенә оҙатыла. Тәүлегенә икмәк-булкалар, тәм-том\nбер тоннанан артһа, февраль аҙағына предприятие күрһәткесте дүрт тоннаға еткерергә иҫәп тота. Заманса ҡоролмалар ҡулланыу эште күпкә еңеләйтте, ти хеҙмәткәрҙәр.\nТөҙөлөш материалдарына төбәктә ихтыяж ҙур, шуға ла тәүге этапта йылына 50 миллион кирбес етештереү ҡаралған.\nУлтырышта шулай уҡ районда демография мәсьәләһе лә күтәрелде. Халыҡтың тормошон яҡшыртыу юлдары барланды. Әле районда индустриаль парк ойошторолған. Юлдарҙы төҙөкләндереүгә лә ҙур иғтибар бүленә.\nДөйөм алғанда, республикала социаль-иҡтисади хәл тотороҡло. Инвестициялар йәлеп итеү буйынса былтыр республика рейтингта ҡырҡынсы урындан егерменсегә күтәрелде. Район-ҡалаларҙа ла инвесторҙарҙы йәлеп итеү өсөн уңайлы шарттар бар. Әммә бының өсөн урындағы властарҙың да әүҙем эшләүе мөһим.


Ижад донъяһына сәйәхәт– ижади осрашыу » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Ижад донъяһына сәйәхәт– ижади осрашыу\nӘҙиптәр, күренекле шәхестәр менән осрашыу нәшриәттә матур бер йолаға әүерелгән. Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡорт «Китап» нәшриәтендә «Автограф көнө» сиктәрендә яңы сыҡҡан китаптарҙың исем туйы үтте. Бөгөнгө ижади осрашыу Әҙәбиәт йылында үтеүе менән үҙенсәлекле, тип сәләмләне нәшриәттең баш мөхәррире Зөлфиә Ҡарабаева. Сараны нәшриәт директоры Илһам Йәндәүләтов асып, быйыл китаптары сыҡҡан авторҙарҙы тәбрикләне.\nГеоргий Кацерик рус телендә сыҡҡан «Вчерашнее лицо» тигән китабы тураһында һөйләп үтте. Унда шиғырҙар, поэмалар һәм Рәми Ғарипов, Сафуан Әлибаев, Кәбир Аҡбашев кеүек күренекле башҡорт әҙиптәре әҫәрҙәренең тәржемәләре, шулай уҡ авторҙың бала сағы, үҫмер йылдары тураһындағы шиғри циклдары урын алған. Әҙиптең әҫәрҙәрендә башҡорт һәм рус фольклоры элементтарын осратырға була, уның шиғырҙары индивидуаль булыуы менән айырылып тора. Сығышында ул Бөрйән тәбиғәтенә арнап яҙылған шиғырҙары, социаль-ижтимағи проблемаларҙы күтәргән әҫәрҙәре менән таныштырҙы. Яҙыусының һәр бер һүҙе үткер, тос, йөрәккә үтеп инерлек булды. Автор башҡарыуында йыр ҙа һәммәбеҙгә лә оҡшаны.\nАралашыу барышында Рәшит Назаровтың «Ер һәм йыһан йыры» исемле китабы буйынса фекер алышыу булды. Китаптың төҙөүсеһе Риф Мифтахов сығышында шағирҙың ижадына байҡау яһаны. Тиңе булмаған шағир, Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Назаровтың был китабында, 1962 – 1968 йылдарҙа ижад ителгән әҫәрҙәре менән бер рәттән, бығаса баҫылмаған «Гөлбикә» һәм «Һалдат бәхете» тигән ике поэмаһы ла тәҡдим ителә.\n– Һәр яҙыусы әҙәбиәт донъяһында үҙ урынын яулай. Ә инде Рәшит Назаров ижады әҙәбиәттә айырым урын алды. Был йыйынтыҡ бөйөк шағирыбыҙҙың ижадын үҙ итеүселәргә һағынып көтөлгән бүләк булыр, – тип ышанысын белдерҙе әҙип. Ул тамашасыны өр-яңы көлкөлө шиғырҙары менән ҡыуандырҙы. Дамир Шәрәфетдинов Риф Мифтаховтың шағирҙың ижадын яңыса асыуға өлгәшеүен билдәләне.\nӨсөнсө ҡунағыбыҙ – Мансур Һиҙиәтов тәүге ижад емеше – «Ҡыу ҡарағас» исемле йыйынтығын алып ҡыуанған. Унда авторҙың ваҡытлы матбуғатта баҫылған, уҡыусыларҙа ҡыҙыҡһыныу уятҡан «Ҡыу ҡарағас» повесы һәм хикәйәләре тупланған. Повесть өсөн материалды ул шәхсән яҙмышынан, йөрәге аша үткән ваҡиғаларҙан йыйып туплай һәм әҫәренең бер юлы ла уйлап табылмаған. «Был китабым артабанғы ижадыма илһам сығанағы булып тора», – тип билдәләне автор. Ижади осрашыуға яҙыусы Сабир Шәрипов та килгәйне. Ул ижадташ дуҫына киләсәктә яңы әҫәрҙәр һәм уңыштар теләне.\nОшо көндәрҙә Фәрит Әхмәҙиевтың «99 робағи» тәүге шиғри йыйынтығы сыҡты. Ете циклға бүленгән дүртюллыҡтарҙан торған баҫма заманса ҡарашлы авторҙың әҙәби традицияларға тоғролоғо, рух һәм тормош тураһында фекер тәрәнлеге менән уҡыусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Автор һүҙҙәренсә, бөгөн бындай баҫмаларға ихтыяж ҙур, ләкин китап сығарыуы – ауыр эш. Айырыуса республикаға килгән ҡунаҡтар араһында сувенир булараҡ ҙур ҡыҙыҡһыныу уятасаҡ, тип робағиҙарҙан «ауыҙ иттерҙе». Йәш шағир Алмас Шаммасов робағиҙарҙың тәрән фәлсәфәүи йөкмәткеле булыуы хаҡында белдерҙе.\nИжади мөхиттә үткән йылы осрашыу әҙәбиәт һөйөүселәргә илһам, дәрт өҫтәне. Әңгәмә барышында ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап алыу, күмәкләп фотоға төшөү һәммәбеҙҙең күңелендә йылы тәьҫораттар ҡалдырҙы.\nӘйткәндәй, Әҙәбиәт йылы барышында Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте республиканың көньяҡ-көнсығыш ҡалалары һәм райондарында китаптарҙы күргәҙмә-һатыу ойошторҙо. Март аҙағында нәшриәтселәр Рәсәй Китап сығарыусылар ассоциацияһы саҡырыуы буйынса Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгендә, илебеҙҙең мәҙәни тормошондағы оло ваҡиғаларҙың береһендә – «Рәсәй китаптары» милли күргәҙмә-йәрминкәһендә ҡатнашасаҡ.\nСығыу ваҡыты 6-03-2015, 10:57 | Ҡаранылар: 955\n“Йәштәр тауышы” яңы исемдәр аса\nӘҘӘБИӘТ – РУХИ ҠЕҮӘТ


Башҡортостанда – классик музыка байрамы\n22 Ноябрь , 16:30\nӨфөлә донъяға танылған маэстро Владимир Спиваковтың Скрипкасыларҙың III халыҡ-ара конкурсы башлана\nНоябрҙең өсөнсө ун көнлөгө Башҡортостанда юғары мәҙәниәт билдәһе аҫтында үтә: Өфө ере инде өсөнсө тапҡырға доъяның иң билдәле музыка бәйгеһен – маэстро Владимир Спиваковтың Скрипкасыларҙың халыҡ-ара конкурсын ҡабул итә. Был сара тамамланғас та, икенсеһе – “Владимир Спиваков саҡыра...” тип аталған V Халыҡ-ара фестиваль – башлана. Ике мәҙәни сара ла Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров, республика Хөкүмәте, Мәҙәниәт министрлығы булышлығында ойошторола.\nДонъяның данлыҡлы профессиональ музыка конкурсында 300-ләп иң яҡшы йәш скрипкасы ҡатнашырға теләк белдергән. Улар араһынан ойоштороу комитеты Япония, Бразилия, Германия, Көньяҡ Корея һәм Рәсәйҙән 11 яҡшыларҙан-яҡшы музыкантты һайлап алған.\nКонкурстың приз фонды бик бай һәм зауыҡлы: 1-се премияға лайыҡ музыкант Италия оҫтаһы Джузеппе Педраццини эшләгән (1918 йыл), 2-се һәм 3-сө урындарға – Франция оҫтаһы Николя Коссендың (1860 – 1870 йылдар), Рәсәй оҫтаһы Игорь Улицкий яһаған (2019 йыл) скрипкалар менән бүләкләнәсәк.\nКонкурс өс турҙан тора. Уларҙы “Культура.РФ” порталында, “Орфей радиоһы”нда һәм сараны ойоштороусының – Башҡортостандың Милли симфония оркестры сайтында тура эфирҙа ҡарарға мөмкин.\n1-се тур иртәгә, 23 ноябрҙә; 2-сеһе – 24-дә; 3-сөһө – 25-дә үткәрелеп, йома көнө, 26 ноябрҙә, еңеүселәрҙе ҡотлау һәм гала-концерт ойоштороласаҡ. Конкурстың бар этаптары ла “Башҡортостан” дәүләт концерт залында уҙғарыла. Бында инде маэстро Спиваков етәкселегендә һәм Рәсәйҙең Милли филармония оркестры солистары ҡатнашлығында республиканың Милли симфония оркестры сығыш яһаясаҡ.\nАлдараҡ әйтелгәнсә, конкурс тамамланғандың иртәгәһенә, йәғни 27 ноябрҙә, “Владимир Спиваков саҡыра...” V Халыҡ-ара фестивале башланасаҡ. Тамашасылар В. Спиваков дирижерлығында Рәсәйҙең Милли филармония оркестры башҡарған донъя классик музыкаһы шедеврҙарын тыңлай аласаҡ. Фестиваль өс көн бара.\nБөгөн “Башҡортостан” дәүләт концерт залының Бәләкәй залында конкурста ҡатнашыусы йәш скрипкасылар йәрәбә ярҙамында сығыш яһау сиратын билдәләне. Уларҙы Башҡортостан Милли симфония оркестрының генераль директоры Артур Нәбиуллин тәбрикләп, уңыштар теләне. “Башҡортостан таланттарға бай. Был ерҙең Владимир Спиваков, Илдар, Асҡар Абдразаҡовтар һәм башҡа билдәле артистарҙың тыуған яғы икәне ошо турала һөйләй. Донъяның төрлө илдәренән йыйылған сағыу талантлы йәш скрипкасыларҙы үҙебеҙҙә тәбрикләй алғанға шатбыҙ”, – тине ул.


Фән һәм технологиялар үҫеше | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Фән һәм технологиялар үҫеше\nФән һәм технологиялар үҫеше\nӨфөлә Рәсәйҙең Волга буйы һәм Урал агросәнәғәт комплексы тармағындағы мөһим ваҡиғалары - форум һәм 29-сы "Агрокомплекс-2019" халыҡ-ара күргәҙмәһе - үтте. Унда Мәләүез данын күп профилле колледж лайыҡлы яҡланы.\nФорум сиктәрендә мәктәп уҡыусылары һәм һөнәри йүнәлешле белем биреү учреждениелары студенттары араһында "АгроЙәшлек" фәнни-техник һәм инновация ижады конкурсы иғлан ителде. Уның төп маҡсаты эшҡыуарлыҡ һәм ауыл хужалығы тармағы үҫешенә булышлыҡ итерлек, фәнни-техник һәм инновацион проекттарҙы тормошҡа ашырыуға йәштәрҙе йәлеп итеү ине.\n60-тан артыҡ уҡыусы һәм студент үҙ эштәрен күрһәтте. Бында ҡаланың күп профилле һөнәри колледж студенттары ла ҡатнашты. Шуларҙың араһында икәүһе призлы урын алды. 3-сө курс студенты Флорид Киленбаев конкурсҡа сәнәғәт сепараторын механизациялаштырыу эштәре өсөн тейәгес ҡоролма тәҡдим итте. Был проектты тормошҡа ашырыуҙа ошо юлдар авторы етәкселегендә команда төҙөлдө. Конструкцияны төҙөүҙә ҡаланың ошо һөнәр буйынса сәнәғәт предприятиеларында эшләгән һәм ситтән тороп уҡыған студенттар ярҙам итте. Был эш II дәрәжә Диплом менән билдәләнде.\n2-се курс студенты Вячеслав Ганжа уҡытыусыһы Юлия Попкова менән берлектә конкурсҡа эремсек ваннаһының фәнни-техник проектын тәҡдим итте. Был, төрлө эремсек етештереү, һөт ойотоу өсөн тәғәйенләнгән модель үҙ номинацияһында Диплом менән бүләкләнде.


Башҡортостандың Конгресс-бюроһы Рәсәйҙең ивент-тармағында «Йыл перспективаһы» тип танылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n17:00, 19 января 2018 Иҡтисад\nФото: Башҡортостандың Конгресс-бюроһы\nӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\n19 ғинуарҙа Санкт-Петербургта VI Евразия ивент-форумы барышында EFEA Awards һөнәри премияһын тапшырыу тантанаһы уҙҙы. Билдәле эксперттар һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәренең тауыш биреү йомғаҡтары буйынса, ил баҙарында эшләгән тармаҡтың төп компаниялары, шулай уҡ йылдың иң яҡшы саралары — форумдар, күргәҙмәләр, конгрестар, фестивалдәр махсус приздар һәм дипломдар менән бүләкләнде. Премия биш номинация буйынса тапшырылды: «Йыл проекты», «Йыл ойоштороусыһы», «Йыл майҙансығы», «Йыл ваҡиғаһы», «Йыл асышы». Премияның ойоштороу комитеты булдырған «Йыл перспективаһы» махсус номинацияһына Башҡортостандың Конгресс-бюроһы лайыҡ булды.\n«Башҡортостан Республикаһы — 2017 йылда Рәсәйҙең осрашыуҙар индустрияһы баҙарында үҙе хаҡында белдергән конгресс төбәге. Награда эшебеҙҙең ҡанунға ярашлы һөҙөмтәһе булды, — тип билдәләне Башҡортостандың Конгресс-бюроһы директоры Николай Фадеев. — Әлеге көндә Өфө илдең заманса конгресс-эшлекле инфраструктураларының береһенә эйә, ә дестинация үҙе, үҙенсәлекле ивент- һәм MICE-тәҡдимдәр иҫәбенә баҙар эксперттары тарафынан Рәсәй эшлекле туризмының ҡыҙыҡлы һәм перспективалы йүнәлеше сифатында таныла».\nТөбәктең ҡаҙаныштары араһында — Башҡортостандың «Апимондия» бөтә донъя умартасылар конгресын һәм ApiExpo күргәҙмәһен уҙғарыуға ғаризаһының еңеүе, Russian Business Travel&MICE Award 2017 премияһы версияһы буйынса Өфөләге Конгресс-холдың «Иң яҡшы конгресс-күргәҙмә һәм эшлекле үҙәк» номинацияһында еңеүе, ивент-баҙарҙа ҡатнашыусылар өсөн конгресс- һәм MICE-тармаҡ стандарттарына өйрәткән конференциялар ойоштороу, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә ҙур халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә, форумдарҙа ҡатнашыу, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Конгресс-бюроһынан.\nТеги: Башҡортостандың Конгресс-бюроһы, ивент-тармаҡ


“Яҡшылыҡ булһын атығыҙ!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Яҡшылыҡ булһын атығыҙ!”\n“Яҡшылыҡ булһын атығыҙ!” 15.01.2019 // Әҙәбиәт\n“Урал батыр” спектакле ошо һүҙгә тоғро ҡалдымы?\n“Урал батыр” эпосы – ул башҡорт халҡының йәшәү рәүеше, тәғлимәте, донъяға ҡарашы, уның боронғолоҡ паспорты. Унда халҡыбыҙҙың барлыҡҡа килеүенән алып, ошо Йыһанда тотҡан урыны, ил-йорт тип яныуы айырым асыҡ әйтелгән. Яңыраҡ М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры “Урал батыр” эпосы буйынса премьераны сәхнәгә сығарҙы. Режиссеры – Яҡут Республикаһынан килгән танылған режиссер Андрей Борисов.\nПремьераның тәүге көнөнән үк интернет шаулап торҙо. Сәбәптәре — фекерҙәр төрлө булды, ризаһыҙлыҡ белдергәндәре лә байтаҡ ине. Шәхсән ҡабул итмәгән урындары хаҡында баш һүҙҙә үк әйтеп киткем килә. Ни эшләп әле Урал батыр бығаулы тора? Ул бит тыумыштан Алып булып яралған, ул донъяға килгәндә дейеүҙәрҙең ҡоттары осҡан батыр рухлы ир-егет. Ул – һайланмыш яҙмышлы, халыҡты ойошторған, киләсәккә юлын күрһәткән, йола буйынса йәшәргә, яҡшылыҡ ҡылырға васыят итеп ҡалдырған герой. Әҫәрҙең төп фекере лә бит ошо хаҡта.\nИкенсе көндә барып ҡарарға насип булды был сәхнә әҫәрен. Унда мин “Урал батыр” эпосын өйрәнгән филология фәндәре докторы, ғалимә Фәнүзә Нәҙершинаны ла тап иттем. Фольклорҙы, халыҡ ижадын белгән, оҙаҡ йылдар ошо мәғлүмәттәр менән шөғөлләнгән ғалимәнән фекерҙәрен уртаҡлашыуын һораным. Сөнки “Урал батыр”ҙы сәхнәгә, киң аудиторияға, халыҡ-ара кимәлгә сығарыу алдынан унда мотлаҡ үҙгәртеүҙе талап иткән урындар бар. Ошо хаҡта ғалимә нимәләр уйлай икән?\n– Фәнүзә Айытбай ҡыҙы, һеҙ премьеранан ҡәнәғәтһегеҙме?\n– Һорауығыҙҙы бигерәк ҡәтғи рәүештә ҡуйҙығыҙ, Лариса һылыуым, уға өҙөп кенә яуап биреүе ауыр, “эйе” йәки “юҡ” тип кенә әйтеү килешмәҫ кеүек. “Урал батыр” – тәрән фәлсәфәүи йөкмәткеле, күп ҡатлаулы эпос. Уны сәхнәләштереү еңелдән булмағандыр, моғайын. Етмәһә, персонаждары ла – төрлө ҡиәфәткә инә алған аждаһа, йыландар, дейеү-пәрейҙәр, ендәр. Геройҙары ла ҡәҙимге түгел, киң арауыҡта хәрәкәт иткән мифик образдар. Шуға күрә “Урал батыр”ҙы балет театры сәхнәләрендә генә ҡуйырлыҡ әҫәр тип уйлай инем, яҙып та сыҡҡайным хатта. Ниһайәт, әлеге спектаклде ҡарағас, фекерем үҙгәрҙе: заманса технология алымдары, дөйөм алғанда, ыңғай һөҙөмтәләр биргән. Бер үк ваҡытта үҙемдең балет спектаклен күреү хыялымды ла инҡар итмәйем.\n– Ә образдар? Һеҙ уларҙы мифологияға бәйле тинегеҙ. Улар нисек һынландырылған, бигерәк тә төп геройҙар?\n– “Урал батыр” – игеҙәктәр тураһындағы бик боронғо мифтарға нигеҙләнгән эпос. Уның төп геройҙары Урал менән Шүлгән игеҙәк итеп һүрәтләнмәһә лә, холоҡ-фиғелдәре, ҡылған эштәре башҡа халыҡтарҙағы игеҙәктәр образына ауаздаш (бер-береһенә ҡаршы ҡуйылған ике улан тураһындағы мифтар). Уйлап ҡараһаң, йәшәйештә һәр нәмә ҡаршылыҡҡа ҡоролған бит: иртәнең кисе, алдың арты, уңдың һулы… бар. Урал менән Шүлгән дә үҙҙәренә юл һайлай. Алдарында ике юл саты: береһенә – уңға, икенсеһенә һулға китергә кәрәк. Уралдың яҡты күңеле, Шүлгәндең ҡараңғы эске торошо (хәрәмләшеүе) ошонда уҡ күҙаллана. Үлемде үлтереү ниәте менән юлға сыҡҡан ике уландың береһе артабан бөйөк эштәр башҡара, икенсеһе яуызлыҡтар ҡыла. Эпоста Урал – кешеләр, халыҡ тормошон яйға һалыусы батыр ғына түгел, ул тәбиғәт объекттарын барлыҡҡа килтергән герой. Фәндә бындай типтағы образдарҙы демиург, йәки мәҙәни герой, тиҙәр.\n– Шул тиклем тәрән мәғәнә һалынған батыр образы күрендеме сәхнәнән?\n– Күренеүен-күренде ул, әммә тәрәндән асылманы. Геройҙың тәбиғәтендәге көслө энергетика тейешенсә сағылдырылманы, минеңсә. Был бигерәк тә Ҡатил батша һарайында егеттең ташҡа беркетелгән сылбырҙан ысҡынырға тырышҡан мәлендә асыҡ күренде. Дөрөҫ, унда Урал әле йәш, батыр исемен алып өлгөрмәгән. Ҡуйыусыларҙың ҡобайырҙағы: “Анау саҡта, ай, батшам, бер йәш бала тыуғанда, аның тауышы килгәндә, күктә осҡан дейеүҙәр бары ҡолап төшкәйне” тиелгән юлдарҙы иҫкә алмауы ғәжәпләндерә. Әлбиттә, сәхнәләге таш формаһына килтерелгән әйберҙе күсереү өсөн көс ҡулланыу кәрәкмәгәнлеген аңлайым, тик актерҙың хәрәкәт оҫталығы тигән төшөнсә лә бар бит әле. Был йәһәттән Шүлгән ролен уйнаған актерҙың сәхнәлә хәрәкәт итеүе бик уңышлы тойолдо миңә.\n– Ҡобайырҙа Урал сылбырлап ҡуйылмаған. Уны бығаулап ҡуйырға Ҡатил батша бойора, ә бығауҙан ысҡыныу тураһында бер һүҙ ҙә юҡ.\n– Эпоста һәр нәмәне деталләштереү алымы мотлаҡ ҡулланыла торған алым түгел, айырыуса беҙҙең “Урал батыр”ҙа. Ҡобайыр поэтик эшләнеше яғынан шундай камил, уның һәр юлы алтынға бәрәбәр. Ундағы фекерҙәрҙе оҙонға һуҙып ҡуйыртып тороу бер ҙә кәрәмәй. Ә инде “бығау” һүҙенә килгәндә, геройҙың шул уҡ ерҙә – Ҡатил батша ерендә – бер үк ваҡытта яуыз көстәрҙе еңеп, кешеләрҙе иреккә сығарыуын күҙ уңында тотһаҡ, бығаулау эпизодына баҫым яһамай, икенсерәк ысул менән күрһәтергә булыр ине.\n– Эпостың боронғолоғон асҡан күренештәр текста нисек бирелә?\n– Төрлөсә бирелә. “Урал батыр”ҙа улар бик күп. Мәҫәлән, улдарын Йәншишмәне эҙләтеп юлға сығарыр алдынан Йәнбирҙенең ҡоштарҙы йыйып, бик тәрән мәғәнәле кәңәш ҡороу эпизоды бар. Унда Үлем тигән яуызды табып, уны юҡ итеүҙә ҡоштарҙың ҡатнашыу-ҡатнашмауы тураһында һүҙ бара. “Мин Үлемде табыуҙан Бер ҙә ҡурҡып тормайым. Әммә тотоп биреүгә Һис ҡасан да күнмәйем”, – ти Ҡоҙғон. Шунда уҡ сәбәбен аңлата: “Мин ҡан эсмәй, ит еймәй Үләкһәнең күҙ майын Өс көндә бер соҡомай Һис донъяла тора алмам”. Артабан фекерен киңәйтеп, былай ти:\nКөсө еткән көсһөҙгә Һис һунарлыҡ ҡылмаһа,\nӘсәнән тыуған берәү ҙә Был донъяла үлмәһә,\nЕр уттары, ағастар заңына буйһонмаһа,\nҮҙ миҙгеле еткәндә, Көҙгө ҡырау төшмәһә,\nЙәшеллек һис бөтмәһә, Анда беҙгә ни файҙа?\nЯрым бушҡа туҙа тип, Һис бер йылға аҡмаһа,\nЕрҙәге һыу тынсыһа, Шул саҡта беҙ\nҠайҙан утты табырбыҙ, Һыуҙы нисек\nАңлашыла ки, ҡарт Ҡоҙғон үҙе хаҡында ғына һөйләмәй: Тәбиғәттәге ритм боҙолоуынан, тереклектең саманан тыш күбәйеп китеүенән донъя кимәлендәге һәләкәт килерен, йәғни үлемдең тәбиғилеген, үлем булмаһа, йәшәү ҙә булмаҫ ине, тигән фәлсәфәне иҫкәртә.\n“Урал батыр” ҡобайырындағы кәңәш эпизоды – типологик күренеш, ул башҡа халыҡтарҙың эпик әҫәрҙәрендә лә осрай. Тик уларҙа күберәген хайуандар йәки ҡоштар түгел, ә кешеләр (кешеләштерелгән Аллалар, ырыу башлыҡтары, король, батшалар) сығыш яһай. Беҙҙең эпоста кәңәш һәм ҡайһы бер башҡа күренештәр әкиәти планда сағылдырылған. Был иһә эпостың барлыҡҡа килеүендә батырҙар тураһындағы боронғо әкиәттәрҙең йоғонтоһо менән аңлатыла. Әммә шуныһы: әкиәти фантастика эпоста, уның жанр тәбиғәтенә ярашлы, эпик донъя дөрөҫлөгө рәүешендә яҡтыртыла.\nШунан “Урал батыр” ҡобайыр-эпосында боронғо мифологик ҡараштарҙы сағылдырған әүерелеү (персонаждарҙың төрлө ҡиәфәткә инә алыуы) мотивтары бик көслө. Заманалар үтеү менән архаик ҡараштарҙың тоноҡланыуы, хатта онотолоуы ла ихтимал, әммә эпостың үҙәк йүнәлеше итеп билдәләнгән яҡшылыҡ менән яуызлыҡ/яманлыҡ тураһындағы кинәйәгә ҡоролған әхлаҡи-эпик фәлсәфә бер ҡасан да иҫкермәй.\n– Спектаклдә әүерелеү мотивтары бармы, булһа, улар нисек күрһәтелгән?\n– Улар театр сәхнәһе мөмкинлектәренән сығып яҡтыртылған. Сәнғәти алымдар (кейем, битлектәр) ярҙамында. Ыңғай образды Аҡҡош- Ҡыҙ Һомай сағылдырһа, төрлө ҡиәфәткә инә алған яуыз йән эйәләре йылан, дейеүҙәр, Ҡәһҡәһә, Әзрәҡә биләмәләрендә хәрәкәт итә. Эпоста Һомай – төп геройҙарҙың береһе. Йәшәү – үлем, яҡшылыҡ – яманлыҡ тураһындағы ҡараштарҙың фәлсәфәһен еткереү буйынса сәсәндәр уны Урал батыр менән бер киңлеккә ҡуйған. “Илдә егет үлмәҫлек, Үлемгә буй бирмәҫлек, Бик борондан донъяла Йәшәп килгән яҡшылыҡ”, – ти ул Ҡыҙ сүрәтендә Урал батыр менән тәүге осрашыуында. Йәншишмәнең ҡайҙа булыуы хаҡында ла Йәнбикә менән Йәнбирҙе, Урал тәү башлап Һомай-Аҡҡош ауыҙынан ишетә. Һәр осраҡта ла Һомай – ғәҙеллек үрнәге. Ул Урал менән Шүлгән араһындағы ҡаршылыҡтарҙы яйларға тырыша. Үҙенә йәр һайлау эпизодында ла уның ғәҙел асылы сағыла, уның теләге алғы планға сығарыла.\nМифологик ҡараштарҙың сағылышы булып әҫәрҙә ныҡ кәүҙәләнеш тапҡан антропоморфизм – “тәбиғәтте йәнләндереү”, “кешеләштереү” күренеше тора. Ай һәм Ҡояш ҡоштар батшаһы Самрауҙың ике кәләше итеп һынландырыла, ә уның ҡыҙҙары Һомай һәм Айһылыу, әйткәнемсә, — үҙҙәренең ҡиәфәттәрен үҙгәртә алған илаһи заттар. Төрлө демонологик йән эйәләре (дейеү, йылан, аждаһалар), ҡоштар һәм хайуандар шулай уҡ кешеләрсә һөйләшеү “һәләтенә” эйә.\nАнтропоморф персонаждар булараҡ, Ай менән Ҡояштың әҫәрҙәге ваҡиғалар ағышына туранан-тура ҡатнашлығы күрһәтелмәй, әммә улар хаҡында башҡа герой, персонаждар әйткән буйынса, был образдарға һалынған мәғәнәүи йөкмәткенең тәрәнлеген күрмәү мөмкин түгел.\nМәҫәлән, Һомайға бәлә килгәндә (уны әүермән Зәрҡум йота) Ҡояш тотола, ҡараңғы төшә. Ҡыҙы кейәүгә сыҡҡанда хаталаныуын белгәс, Ай-әсәнең йөҙө үҙгәрә /йәғни йыһан үҙгәрештәр кисерә (“Ҡайғы баҫты йөҙөн, //Миңдәр баҫты битен). Был миҫалдарҙа, төптән уйлап ҡараһаң, Ҡояш тотолоуының сәбәбен, Айҙағы таптарҙың барлыҡҡа килеүен аңлатҡан бик боронғо этиологик мифтарҙың алыҫтағы шаңдауы ята. Мифик ҡоштар, хайуандар, бигерәк тә демонологик йән эйәләре эпоста әүҙем роль уйнай, һәм әҫәр геройҙары улар менән һәр саҡ тығыҙ мөнәсәбәттә, һуңғылары менән көрәшеүгә иһә Урал батыр хатта ғүмерен һала. Ҡанбабалар, Тәңре һәм башҡа раббылар рухына кешене ҡорбан килтереү (тереләй күмеү, һыуға батырыу, яндырыу) мотивтарының тамырҙары ла тарихтың иң тәрән төпкөлдәренә тоташҡан, һирәк осрай торған архаик ауаздар.\n— Урал батырҙың тәғәйенләнеше ниҙә?\n– Ул турала әйттем, булһа кәрәк. Дауам итеп, ябай ғына былай тиергә мөмкин. Тәбиғәт донъяһын һәм кешелекте афәттән һаҡлау. Был, бер яҡтан, Уралдың Ҡатил батша илендә:\nҠул ҡаушырып тормамын! –\nтигән һүҙҙәрендә сағылһа, икенсе яҡтан, уның үлер алдынан халыҡҡа әйткән васыятында күренә.\nШуны ла билдәләргә кәрәк, батырҙың юғары тәғәйенләнеше тураһындағы фекер эпостың иң башында уҡ, геройҙың тыуыу мәлендәге иртә батырлыҡ мотивында сағыла (яңы тыуған сабыйҙың тәүге илауының көсө, дейеүҙәрҙе ҡурҡыуға һалған ҡарашы тәрән символик мәғәнәгә эйә). “Урал батыр” эпосында йәшәү һәм үлем, мәңгелек вә фанилыҡ һәм улар менән тығыҙ бәйләнештә булған яҡшылыҡ һәм яуызлыҡ темалары иң төп, мөһим урынды алып тора. Әҫәрҙең инеш өлөшөндә фәлсәфәүи планда ҡуйылған был темалар артабан геройҙарҙың башҡарған эштәре, ҡылыҡтары, уй-фекерҙәре менән асыла һәм раҫлана бара. Әйткәнемсә, ҡобайырҙа төп урынды Уралдың батырлыҡтарын һүрәтләү күренештәре биләй. Бөтә әҫәр сюжеты буйлап ҡыҙыл еп-лейтмотив булып геройҙың Үлемде табыу һәм юҡ итеү теләген белдергән һүҙ- рефрендар тора (“Шундай яуыз Үлем бар, ... шуны табып үлтереп, ил ҡотҡарыр уйым бар”).\nМәкерле Шүлгән, аждаһалар, дейеүҙәр менән бәйләнешкә инеп, күп яуызлыҡтар ҡылған мәлдә Урал батыр ҙур ҡыйынлыҡтар кисереп, ул хәшәрәттәрҙе юҡ итә, кешеләргә азатлыҡ килтерә, Һомай менән Аҡбуҙат ярҙамында Йәншишмәне эҙләп таба. Батырҙың Аҡбуҙаты менән үткән ерҙәрҙә бейек тауҙар хасил була, уларҙың итәктәрендә кешеләр көн итә башлай. Урал батыр үҙе тапҡан тере һыуҙы эсмәй, ә тирә-яҡҡа һирпә, шул саҡта ҡороп барған бар тәбиғәт йәнләнә, йәшелләнә һәм мәңгелек булып ҡала. Батыр үҙе үлә, әммә Ер йөҙөнән юғалмай — мәғрур Уралтау булып ҡалҡа. Йәшәү һәм Үлем серҙәренә төшөнгән Урал батырҙың үлер алдынан әйтелгән васыяты — шулай уҡ тау һымаҡ, мәңгелек васыят һәм мәңгелек аманат:\nБарында дейеү буласаҡ.\nҠасандыр Йәншишмә һыуын эсеп, үлә алмай интегеп йөрөгән ҡарт һәм Урал батырҙың асылда бер йүнәлештә яңғыраған һүҙҙәрендә эпостың бөйөк фәлсәфәүи эстәлеге асыла. Ҡобайыр геройы ҡылған яҡшылыҡтарҙың масштабы ифрат ҙур. Уларҙың бөтәһе лә — Ер-һыу, ил, ил-йорт, кешеләр йәшәйеше хаҡына атҡарылған дөйөм кешелек әһәмиәтендәге яҡшылыҡтар.\nУрал тауы буйында кешеләрҙең күбәйеүенән эсәр һыу етмәй башлағас, демиург атамаларының юлын уландары — Иҙел, Яйыҡ, Нөгөш, Шүлгәндең улы Һаҡмар дауам итә: Урал батырҙан ҡалған булат ҡылыс менән тауҙарҙы яра сабыуҙан мул һыулы йылғалар хасил була, йәғни уландар ҙа тәбиғәт объекттарын барлыҡҡа килтергән мәҙәни геройҙар, демиургтар.\n“Дүрт батырҙың исеме Дүрт йылғаға ат булып, Онотолмаҫ зат булып, Быуын-быуын ҡалғандар”, — тип тамамлана эпос. Бына нисек тәғәйен исемдәр, топонимик атамалар менән боронғо ата-бабаларыбыҙҙың тәү төйәгенә тамға һалынған.\n– Сәхнәләге Сәсән образы һеҙҙең тарафтан нисек ҡабул ителде?\n– Ҡуйыусылар тарафынан был образға төрлө характерҙағы бурыстар йөкмәтелгән: ул – юл сатында Урал менән Шүлгәнгә кәңәш биргән ҡарт та, эпостың төп идеяһын үҙенең һүҙҙәре менән әйткән сәсән дә. Шул образ аша Йәншишмәнең һыуын эсеп, мәңге үлә алмай интегеп йөрөгән ҡарт та сағыла. Һуңғыһын айырым, икенсе актер уйнауы аша күрһәтергә кәрәк ине, минеңсә. Саманан тыш вазифа йөкмәтелеү сәсәндең образын бер аҙ тоноҡландырған. Өҫтәүенә тамашасы Сәғиҙулланы күберәге эстрада артисы тип белә.\n– Кейемдәр нисек?\n– Кейемдәр буйынса өҙөп кенә әйтә алмайым, яҡындан ҡарау мөмкинлеге лә булманы. Шулай ҙа бында, күрәһең, үҙебеҙҙең башҡорт милли кейеме хаҡында ғына һүҙ алып барылмай, сөнки Урал батыр төрлө илдәр аша үтә. Белеүебеҙсә, ул хаҡтағы мәғлүмәт ҡобайырҙа Урал батырҙың үҙ һүҙҙәре менән еткерелә. Шул илдәрҙәге төрлө ҡәүемдәрҙең кейемдәрен сағылдырырға тырышҡандыр, бәлки, ҡуйыусылар. Ә Урал батырҙың үҙенең кейеме хәҙер сәхнәләрҙә кейелә торғандан әллә ни айырылмай.\n– Урал Иҙелбаев – профессиональ кимәле юғары булған талантлы композитор. Минеңсә, әлеге спектаклде ҡарағанда ла был бик яҡшы аңлашылды. Эпоста үтә лә дәһшәтле көстәр хәрәкәт итә: Ҡәһҡәһәнең төкөрөгө ташҡа сәсрәһә — таш ярыла, һыуға төшһә — һыу ҡайнай; Урал батыр дейеүҙәр батшаһы Әзрәҡә менән алышҡанда хатта ер һелкенгәндәй була. Бындай хәлдәрҙе сәхнәлә күрһәтеп тә булмайҙыр, әммә музыка ярҙамында улар асыҡ сағылдырылған. Музыкаль биҙәлеш өсөн халыҡ көйҙәре файҙаланылған эпизодтар ҙа бар. Ниңә шул осраҡтарҙа уларҙың боронғораҡтары һайланмаған икән, тигән һорау ҙа тыуҙы.\nЛариса һылыуым, әлеге һөйләшеүебеҙҙә “Урал батыр” эпосының йөкмәткеһенә, унда сағылған мифологик ҡараштарҙың ҡайһы берҙәренә баҫым яһалды. Ауыҙ-тел ижады әҫәрҙәрендә, бигерәк тә эпос кеүек күләмлеләрендә төрлө, хатта һуңғы дәүерҙәргә ҡараған хәл-ваҡиғаларҙың художестволы һүрәтләнеше була. Шуға ла текстар менән эш иткәндә, әҫәрҙе сәхнәләштергәндә ошо күренеш мотлаҡ иҫтә тотолорға тейеш. Юғиһә, тәрәндәге тамырҙарҙы тоноҡландырып, һуңғараҡ яралған ҡараштарға өҫтөнлөк бирелһә һәм ул тора-бара традицияға әйләнһә, архаик мотивтарға нигеҙләнгән эпосыбыҙҙы “йәшәртеп” ебәреүебеҙ бар. Ә ул кәрәкме?..\nФорсаттан файҙаланып, тағы ла бер һүҙ әйтәйем әле. Ул “Урал батыр” эпосын яттан һөйләү буйынса үткәрелгән конкурстарҙы ойоштороуҙағы ҡайһы бер самаһыҙлыҡтарға бәйле. Ҡобайырыбыҙҙы беҙҙең телебеҙгә телдәре яҡын булған ҡәрҙәш милләт балаларынан йылдар дауамында ятлата башлаһаҡ, “Уҙаҡ менән Туҙаҡ — балабәшнәк ярсығы” эпосындағы яңғыҙ Уҙаҡ хәленә төшмәҫбеҙме? Ул бит үҙ ерен эҙләп йөрөгәндә хатта ҡуянға ла: “Һин булаһыңмы Ер-һыу?” — тип өндәшә. Шуның шикелле киләсәктә: “Ҡайҙа икән беҙҙең “Урал батыр”ыбыҙ?” — тип аптырап ултырмаҫбыҙмы? Шулай тинем дә ҡылт итеп Әбүстең: “Йыр телендә — илең эс-бауыры, Ҡәҙерен белеп, күҙҙәй һаҡлаһағыҙ”, — тигән шиғыры иҫемә төштө. Был һүҙҙәр ҡобайырыбыҙға ла берҙәй ҡағыла.\n— Уйландырырлыҡ һорау ҡуйҙығыҙ, Фәнүзә Айытбай ҡыҙы.\n— Аҡыллыға — ишара, тиҙәр бит.


Нефтекама ҡалаһының Социалистик урамындағы күп ҡатлы йорттарҙың береһендә йәшәүсе ир тәмәке тартып үлемдән саҡ ҡалған\nФатир эсенән көслө төтөн сығыуын һиҙеп ҡалып, янғын һүндереүселәрҙе ирҙең күршеләре саҡыра. Ҡотҡарыусылдар, оҙаҡ уйлап тормай, фатирҙың ишеген ҡутарып алып, эскә үтә.\nФатир хужаһының кәүҙәһен коридорҙа табалар, ул иҫән булып сыға. Ялҡын тиҙ арала һүндеерлә. Күҙаланыуынса, ут ҡазаһына һүндеерлмәгән тәмәке төпсөгө әспәбес ебулған. Ҡотҡарыусылар әйтеүенсә, янғын сәбәпсеһенә ярҙам ваҡытында иклепр өлгөрә, улар саҡ ҡына һуңлаһа, ир аңына ла килә алмай, төтөндән тонсоҡҡан булыр ине.\nИлдар Лотфуллин, Нефтекама, Ағиҙел ҡалалары һәм Краснокама районы буйынса янғын хәүефһеҙлеген күҙәтеү бүлеге хеҙмәткәре: «Янғын биш минут эсендә һүндерелде. Ялҡындан бөтә фатирҙы һөрөм ҡаплаған. Бигерәк тә ут сыҡҡан йоҡо бүлмәһе зыян күргән. Янғынға һүндерелмәгән тәмәке төпсөгө сәбәпсе булғандыр, тип уйлайбыҙ».


Эх, виртуаль донъя!..\n6 Декабрь 2019, 19:55\nВиртуаль донъяны яман уйлы кешеләр ҙә оҫта файҙалана. Хәҙер танышыу сайттары бик күп. Виртуаль мөхәббәт кешене ниндәй генә аҙымға этәрмәй! Интернет аша үҙенең “ғүмерлек” мөхәббәтен табып һемәйеп ҡалғандар аҙмы ни? Компьютеры аша “буласаҡ” тормош юлдашының фотоһүрәтен ҡарап, осрашыуға өмөт итеп хыялланғандар ҙа бихисап. Мөхәббәт ауына эләккән хыялый бәндә ҡорбанға әүерелә...\nИнтернет... Әле бер нисә йыл элек кенә был һүҙ күптәр өсөн ят, хатта кәрәкмәгән төшөнсә ине. Хәҙер инде интернет ауына йәштәр генә түгел, ә ололар ҙа, хатта балалар ҙа ныҡлап эләгә. Бер яҡтан кәрәкле мәғлүмәт, электрон китаптар, яратҡан фильмдар, иң “эҫе” яңылыҡтар иле ул. Икенсе яҡтан күҙҙәрен асыу менән виртуаль донъяға инеп, кис еткәнен һиҙмәй ҙә ҡалған әҙәм балаларының күбәйеүе кешелектең яңылыш юлдан киткәненә ишара түгелме?\nВиртуаль донъяны яман уйлы кешеләр ҙә оҫта файҙалана. Хәҙер танышыу сайттары бик күп. Виртуаль мөхәббәт кешене ниндәй генә аҙымға этәрмәй! Интернет аша үҙенең “ғүмерлек” мөхәббәтен табып һемәйеп ҡалғандар аҙмы ни? Компьютеры аша “буласаҡ” тормош юлдашының фотоһүрәтен ҡарап, осрашыуға өмөт итеп хыялланғандар ҙа бихисап. Мөхәббәт ауына эләккән хыялый бәндә ҡорбанға әүерелә. “Яныңа килеп етер инем, аҡсам юҡ”, “Поезға билет алғайным да, әсәйем (атайым) ауырып китте, ашығыс рәүештә аҡса талап ителә” тигән смс-хәбәрҙәр ҙә аптыратмай уларҙы. Киреһенсә, йәһәтләп, кәрәкле суммалағы аҡса йыйыла һәм ебәрелә. Шуның менән мөхәббәткә лә нөктә ҡуйыла. Көн һайын илерткес смс-тар яҙған “һөйгәне” лә юҡҡа сыға.\nБанк карточкаларының уңайлылығын һәр кем аңлай. Шул уҡ ваҡытта уның менән ҡулланғанда бик һаҡ булырға кәрәк. “Бәйләнештә” селтәре аша алданған ҡыҙҙың миҫалында ҡарарға була быны. “Бәйләнештә”-беҙҙең һәр кемебеҙҙең тиерлек яратҡан сайты икәнлеге бәхәсһеҙҙер. Кемдер музыка тыңлай, бәғзеләр уйын уйнай, өсөнсөләр бар ил буйынса үҙенә “дуҫтар” туплай. Был һүҙҙе тырнаҡ эсенә алыуым осраҡлы түгел. Ысынлап та бер ҡасан да күрмәгән-белмәгән кешеләр һәр кемдең тиерлек “Бәйләнештә”ге дуҫтар исемлегендә бар. Бында шундай “дуҫ”тың береһе ике әхирәтте оҫта итеп алдай. Егет уларҙың береһенең исеменән икенсеһе менән смс-тар яҙыша. Һуңынан: “Миңә ашығыс рәүештә аҡса кәрәк ине”,-тип үҙенең банк карточкаһының һандарын яҙып ебәрә. Әхирәтенә ярҙам итергә ашыҡҡан изге йән шунда уҡ аҡса күсерә. Тик һуңынан барыһы ла алдыҡ икәнлеге асыҡлана. Ҡыҙҙар аптырауға ҡала, шулай ҙа юғалып ҡалмай хоҡуҡ һаҡсыларына мөрәжәғәт итә. Ентекле тикшереү башлана. Һөҙөмтәлә аҡсаның бөтөнләй сит кешегә, икенсе республикаға ебәрелеүе асыҡлана.\nХөкөм ителеүсе үҙенең ғәйебен тулыһынса танып, ҡыҙға аҡсаһын ҡайтарып бирҙе. Ул шартлы рәүештә иректән мәхрүм ителде.\nБыл виртуаль донъя аша килеп ингән беренсе һәм һуңғы енәйәт түгел, әлбиттә. Интернеттан бөтөнләй баш тартып та булмай (заманаһы шул), тик уның менән ҡулланырға өйрәнергә кәрәк. Дуҫтарығыҙҙың береһе тик смс-хәбәр менән генә ярҙам һорай икән, уға шылтыратып нимә булғанын белергә була бит. Ул яуап бирмәһә, яҡындарына мөрәжәғәт итергә. Шулай уҡ банк карточкағыҙҙың һандарын бер кемгә лә ебәрергә ярамай. Сөнки сит өлкәлә генә түгел, ә сит илдә ултырып та иҫәбегеҙҙәге аҡсағыҙҙы тулыһынса урлауҙары бар. Бына шулай: замана технологияларының алға китеүенә ҡыуаныу көйөнөстәр менән бергә үрелеп бара. Тимәк, үҙебеҙгә һаҡ булырға, интернет аша аралашыу мәҙәниәтенә эйә булырға һәм, әлбиттә, балаларҙы ла виртуаль донъяның нескәлектәренә өйрәтергә кәрәк.


Ҡашмау » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының һоҡланғыс баш кейеме ҡашмау иҫ киткес матурлығы, байлығы, биҙәлеше менән шунда уҡ иғтибарҙы үҙенә йәлеп итә. Асия ҒӘЙНУЛЛИНАНЫҢ киләһе оҫталыҡ дәресе ҡашмауға арналған.\n…Ҡашмау – башлыҡтың артҡы яғына оҙон, тар ҡойроҡ ҡуйып, торҡа рәүешендә тегелгән традицион баш кейеме», – тип яҙылған «Башҡорт энциклопедияһы»нда (торҡа – шлем). Уны байрамдарҙа, туйҙа йәки йола башҡарғанда кейгәндәр.\nҠашмау, нигеҙҙә, ике өлөштән: башлыҡтан һәм ҡойроҡтан тора. Һәр өлөштө айырым эшләп, аҙаҡтан тегеп тоташтырабыҙ, шунан һуң ғына эске яғынан ҡатлайбыҙ. Элек ҡашмауҙы ҡыҙыл төҫтәге киндерҙән, эслеген кейеҙ йәки буҫтауҙан теккәндәр. Хәҙерге заманда туҡымаларҙың төрө бик күп, атлас, габардин да ҡашмау тегеү өсөн бик яҡшы булыр. Йоҡа туҡымаларҙы ике ҡатлап тегәбеҙ. Арт яғынан мамыҡ туҡыма, бәз менән эсләйбеҙ. Эш өсөн шулай уҡ мәрйендәр, сәйләндәр, тәңкәләр, ҡортбаштар кәрәк…


Бына инде 50 йылға яҡын Виктор Александрович Минаев йәштәрҙе хәрби - патриотик тәрбиәләү менән шөғөлләнә. Был ҡоро, рәсми фраза артында юғары мәғәнәле, мауыҡтырғыс эштәр тора. Был Советтар Союзы Геройы Николай Кузнецов исемен йөрө ткән пионер отряды төҙөү ҙә, республикала беренсе булып разведчиктың тормошо һәм батырлығы тураһында мәғлүмәттәр тупланған музей асыу, балалар менән бергә чекистың туған яғында һәм көрәшкән урындарында булыу. 14 быуын кузнецовсыла р тәрбиәләгән хәҙер инде гимназияға әйләнгән 105 - се мәктәп\nтарихында музей бик ҙур урын биләй. Үткән йыл Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 60 йыл тулыуға арналған дәүләт һәм йәмәғәтселек музейҙарынаң смотр - конкурсында ул "Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы мәктәп музейы" дипломына лайыҡ булды.\nВиктор Минаевты Өфөнөң Калинин районында барыһы ла яҡшы б елә. Ул Өфө моторҙар төҙөү производство берекмәһе ветераны, райондың һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары Советы рәйесе, БР атҡа ҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм халыҡ мәғарифы отличнигы. Ә и ң мөһиме - ул энтузиаст һәм бары уның арҡаһында ғына музей ә легә тиклем эшләй һәм үҫешә.\nЗавод булмаһа, Виктор Александрович мотлаҡ педагог булыр ине, сөнки йәш сағынан ул балалар менән эшләргә ярата. Армия ға саҡырылмаҫ элек йәшәгән ерендә пионерҙар лагере ойоштора , һуңынан балалар йортонда вожатый булып эшләй. 1957 йылда,\nармиянан ҡайтып туған заводына эшкә урынлашҡас, уға "Победа " кинотеатры эргәһендә пионерҙар отряды төҙөргә тәҡдим ителә . Виктор Александрович риза була. Кинотеатрҙа тәүге пионерҙа р йыйыны 1958 йылдың 23 февралендә үтә. Бер тапҡыр Виктор Александрович менән тығыҙ бәйләнештә эшләгән класс етәксеһе балаларға Дмитрий Медведевтың "Это было под Ровно" китабын а лып килә. Унда һүҙ разведчик Николай Кузнецовтың батырлығы т ураһында бара. Повесте сиратлап уҡыйҙар һәм ул бер кемде лә тулҡынландырмай ҡалмай. Тиҙҙән мәктәптән алыҫ түгел Николай Кузнецовтың бер туған һеңлеһе Лидия Ивановна йәшәгәне асыҡлана. Уны уҡыусылар менән осрашыуға саҡыралар, ул ағаһының бала сағы һәм йәшлеге тураһында һөйләй, уның фотоһын бүләк итә.\nБыл осрашыуҙан һуң кинотеатр фойеһында Николай Кузнецовҡа\nарналған стенд асыла, ике йылдан пионер отрядына уның исеме\nбирелә. Ваҡыт үтә,балалар үҫә, ә Николай Кузнецов исемендәг е отряд эшләүен дауам итә. 1965 йылда отряд тәүге тапҡыр Николай Кузнецовтың тыуған яғына бара. Бының өсөн аҡсаны Өфө моторҙар төҙөү заводы профкомы бүлә. Свердлов ҡалаһы\nвокзалында өфөлөләрҙе Кузнецовтың ағаһы Виктор Иванович һәм урындағы 72 - се мәктәптән бер төркөм пионерҙар ҡаршы ала.\nВиктор Минаев был осрашыуҙың балаларҙа ни тиклем бай тәьҫораттар ҡалдырғанын хәтерләй. Улар "Уралмаш" заводында Н иколай Кузнецовтың музейында була, ҡала менән таныша, Кузнецов урамында һәм герой тамамлаған индустриаль институтта була. Урындағы тыуған яҡты өйрәнеү музейында үҙҙәренең кумиры тураһындағы материалдар менән таныша. Экспонаттар араһында уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелеүе тураһында Указдың төп нөсхәһе лә һаҡлана.\n"Һәм тағы ла юлға, - тип яҙа Виктор Минаев үҙенең иҫтәлек тәрендә. - Талица ҡалаһы вокзалы перронында Кузнецовтың бюсы ҡуйылған, ә бинала Талица районының Зырянка ауылында 1911 йылдың 27 июлендә Советтар Союзы Геройы Н. И. Кузнецов тыуыуы тураһында хәбәр иткән таҡтаташ эленгән. Вокзалдан махсус бүленгән автобуста беҙ геройҙың бала сағы үткән ауылғ а юл тоттоҡ. Элек Кузнецовтың йорто торған урында бөгөн мәкт әп урынлашҡан. Уның эргәһендәге обелискта Геройҙың бюсы ҡарш ы ала, ошонда уҡ Кузнецовтың атаһы ултыртҡан тирәк тамырҙары н йәйгән. Талицала Коля ете йыллыҡ мәктәпте тамамлаған, Тали ца урман техникумында белем алған. Мәктәптә ул немец телен яратып өйрәнгән.\nКиләһе этап. 1966 йыл башында Кузнецовтың һеңлеһе менән Өфө - Ковель - Ровно - Львов - Луцк - Өфө маршруты буйынса Көнбайыш Украинаға юл тоттоҡ. Львовта Николай Кузнецовтың ҡәберендә булыу айырыуса ҙур тулҡынланыу уятты. Ровно ҡалаһы нда Геройҙың исеменә бәйле урындарҙа туҡталдыҡ".\nӨфө уҡыусыларынан торған төркөм батыр разведчиктың 1944 йылдың һигеҙенсе мартынан туғыҙына ҡараған һуңғы төнө үткән\nБоротин ҡасабаһында ла булды. Фажиғә шаһиты, ҡасабала йәшәүсе Степан Голубович Кузнецовтың һуңғы сәғәттәре хаҡында\nһөйләне. Билдәле булыуынса, фашистар тылында ул немец обер - лейтенанты Пауль Зибер исеме аҫтында хәрәкәт итә.Сове т разведчигының башын гестапо 25 мең маркаға баһалай. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ошо төндө уны бандеровсылар таный һәм геройға үҙен шартлатыуҙан башҡа бер нимә лә ҡалмай, үҙе мен ән ул бер нисә бандитты ла алып китә.\n1963 йылда Кузнецов музейы күптән түгел асылған 105 - се мәктәптә урынлаша. Йылдар үтә, музей фонды даими рәүештә тул ыландырыла, әммә кузнецовсыларҙың күптәнге хыялы - музейҙа Николай кузнецовтың бюсын урынлаштырыу - тормошҡа ашырылмай ҡала. Был маҡсатҡа средство йыйыу өсөн мәктәптә берҙәмлек йәрминкәһе үткәрелә. Бюсты эшләүгә моторҙар төҙөү заводы ветераны, һуғышта ҡатнашыусы, БР атҡаҙанған рәссамы А лександр Панов тотона. 1988 йылдың 13 февралендә музейҙа бюсты асыу тантанаһы үтә. Был пионерҙар отрядының 30 йыллығына бик шәп бүләк була.\nБына был тарихҡа күп ваҡыт үтмәгән әле. 1998 йылдың февр алендә пионер отрядының 40 йыллығы һәм Николай Кузнецов исемендәге мәктәп музейының барлыҡҡа килеүенә 35 йыл тулды. Шул уҡ йылды Виктор Александрович Башҡортостан Президенты Мо ртаза Рәхимовҡа иң яҡшы экскурсоводтарҙы Мәскәүгә, Табыныу тауына алып барыу өсөн аҡса менән ярҙам итеүен һорап\nмөрәжәғәт итә, тиҙҙән 15 кеше өсөн аҡса бүленә. Ә 2001 йылд ың йәйендә кузнецовсылар Николай Кузнецовтың тыуыуына 90 йыл\nҮткән йылдың декабрь айында тағы бер иҫтәлекле дата - раз ведчик Николай Кузнецовҡа Советтар Союзы Геройы исеме биреле үенә 60 йыл тулыуы билдәләнде. Байрамға саҡырылыусылар араһында Геройҙың ҡыҙ туғаны Маргарита Брюханова ла була. Бөгөн музейҙа Еңеүҙең 60 йыллығына әүҙем әҙерлек бара. Тимәк\nул үҙенең эшенең дауам итә тигән һүҙ.