«Был көсөргәнешле хеҙмәт йылы булды»\n7 Февраль 2019, 12:54\nБишбүләк муниципаль район Советы IV саҡырылышының 21-се ултырышы уҙҙы\nУлтырыш эшендә РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Алексей Изотов, БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Салауат Харасов, БР Ауыл хужалығы министры урынбаҫары Ревнер Байтуллин, район Советы депутаттары, ойошма hәм ауыл хужалығы предприятиелары етәкселәре, ауыл биләмәләре башлыҡтары, торлаҡ пункттарының старосталары, мәғариф, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау hәм социаль өлкә хеҙмәткәрҙәре, йәштәр, ветерандар hәм дини ойошма вәкилдәре ҡатнашты.\nРайон хакимиәте башлығы Наил Ғатауллин район хакимиәтенең 2018 йылдағы эше тураһында иҫәп доклады менән телмәр тотто, райондың социаль-иҡтисади тормошоноң барлыҡ тармаҡтары буйынса һығымталар яһаны, алдағы йылдарға бурыстар ҡуйҙы. Ауыл биләмәләре башлыҡтары, торлаҡ пункттарның старосталары, ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре, педагогтар, табиптар район хакимиәтенең Маҡтау грамоталарына hәм Рәхмәт хаттарына лайыҡ булды.\n— Район хакимиәтенең бурысы — кешеләр именлеге өсөн эшләү, ауыл хужалығын, бәләкәй шәхси бизнесты, етештереүҙе, сауҙа уңышлы үҫтереү өсөн шарттар тыуҙырыру. Йәшәйеште уңайлы итеү — һыу, энергия hәм газ менән тәьмин итеү мәсьәләләре айырым контролдә тотола. Был көсөргәнешле хеҙмәт йылы булды. 2018 йылға планлаштырылған торлаҡ пункттарның территорияларын төҙөкләндереү, торлаҡ hәм юлдар төҙөү hәм ремонтлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мәсьәләләрен уңышлы хәл итә алды. Районда төрлө федераль hәм региональ проекттар hәм программалар тормошҡа ашырыла, инвестициялар йәлеп итеү буйынса уңышлы эш алып барыла. Әлбиттә, хәл ителмәгән мәсьәләлeр бар, беҙгә эшләйһе эштәр күп әле. Беҙ бергә барыһын да башҡарып сығырбыҙ. Беҙҙең уй-ниәттәребеҙ бар, ә кеше бик тырышһа, барлыҡ хыялдар тормошҡа аша, — тип билдәләп үтте Наил Ғабдулла улы.\nУлтырышта ҡатнашыусылар экранда күрһәтелгән слайдтар ярҙамында башҡарылған эште үҙ күҙҙәре менән күрә алды. Залда ултырыусыларҙың күбеһе фотоһүрәттәрҙә үҙҙәрен таныны, шәмбe өмәләре, теге йәки был төҙөкләндереү эштәре, социаль әhәмиәтле объекттарҙы ремонтлау тураһында иҫкә төшөрҙө.\nБР Ауыл хужалығы министры урынбаҫары Ревнер Байтуллин сарала ҡатнашыусыларҙы республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров исеменән сәләмләп үтте. Ауыл хужалығы тармағында 2018 йылдың төп күрһәткестәре, ағымдағы йылға бурыстар тураһында һөйләне. Ул Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндың май указдарын тормошҡа ашырыу буйынса ҙур эш башҡарылыуын билдәләп үтте. Федераль дәрәжәлә 12 милли проект хупланды, беҙҙең республикала яңы поликлиникалар hәм ФАП-тар барлыҡҡа киләсәк, яңы балалар баҡсалары hәм мәктәптәр төҙөләсәк, бының өсөн потенциал бар.— Тағын бер йыл уҙҙы, ул ябай булманы. Һауа шарттары мул уңыш алырға мөмкинлек бирмәне, әммә миңә ҡалһа, был ауырлыҡтар барыһын да берләштерә һәм нығыта ғына, — тип мөрәжәғәт итте район халҡына РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Алексей Изотов. — Ҡарағыҙ, 2018 йылда күпме эш башҡарылған — былар ишек алдарын, мәктәптәрҙе, балалар баҡсаларын, ауыл Мәҙәниәт йорттарын ремонтлау ҙа, балалар өсөн уйын hәм спорт майҙансыҡтарын төҙөкләндереү ҙә, урамдарҙы яҡтыртыуҙы яйға һалыу ҙа. Мин hәр саҡ Бишбүләк районының бер урында тормауын, уңышлы үҫеүен белдем, сөнки бында хеҙмәт һөйөүсән һәм үҙ районы яҙмышына битараф булмаған кешеләр йәшәй. Тиҙҙән районда республикала ғына түгел, илдә лә эре һаналған һөтсөлөк-тауар фермаларының береһе буласағына ышанам. Ә был яңы эш урындары ғына түгел, ә район бюджетына өҫтәмә табыш та. Бәлки, әлеге етештереүҙе тормошҡа ашырғас, яңы, айырып әйткәндә, күн эшкәртеү предприятиелары асыу ихтыяжы тыуыр.\n— Райондың социаль-иҡтисади күрһәткестәре яҡшы. Перспектива бар, ауыл йәшәйәсәк, беҙ үҙ еребеҙҙә бәхетле буласаҡбыҙ, балаларыбыҙ бәхетле буласаҡ, барыһы ла яҡшы булыуына өмөт итәбеҙ, -тине үҙ сығышында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Думаһы — Ҡоролтай депутаты Салауат Харасов.\nУлтырышта ҡатнашыусылар тарафынан район Советы ҡарары проекты бер тауыштан ҡабул ителде.


Был араларҙа "Родина" кинотеатрында "Бабич" фильмы экранға сыҡты. Ул 1913-1919 йылғы ваҡиғаларҙы үҙ эсенә ала. Фильмда Шәйехзада Бабич менән бергә йәмғиәткә артыҡ билдәле булмаған башҡа шәхестәр ҙә урын алған. Ғөмүмән, фильмда ҡатнашҡан 70-тән ашыу персонаждың кәмендә яртыһы хаҡында айырым мәҡәлә әҙерләргә була. Был шәхестәр - беҙҙең тарих. Данлы, яулы, иғтибарға һәм ихтирамға лайыҡ тарих. Бөгөн һүҙем - Бабичтың ике яҡын дуҫы хаҡында. Мәҡәләлә эксклюзив әйбер - шағир Төхвәт Ченәкәйҙең хаттары килтерелә. Ҡасим Ғирфанов хаҡындағы ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр уның шәхси архивынан алынды.\nБабич шағир Төхвәт Ченәкәй менән 1917 йылда Ырымбурҙа таныша һәм унда нәшер ителгән "Ҡармаҡ" журналында бергә эшләйҙәр. 1919 йылдың мартында шағир һәләк булғас, Төхвәт Ченәкәй дуҫының әҙәби мираҫын йыйып, уны Бәләкәй Башҡортостандың баш ҡалаһы Стәрлетамаҡта урынлашҡан Башҡортостан китап нәшриәтенә тапшыра. 1921 йылдың июнендә был бай мираҫ Ҡаҙанға оҙатыла һәм 1922 йылда уның бәләкәй генә бер өлөшө баҫылып сыға. Октябрь революцияһына тиклем шағир булып танылған Ченәкәй революциянан һуң башҡорт совет әҙәбиәте өсөн дә, татар совет әҙәбиәте өсөн "үгәйһетелгән бала"ға әйләнә. Тәнҡитселәр уны шиғриәтендә революция темаһы насар яҡтыртылыуҙа ғәйепләй. Ченәкәй шиғриәттән ситләшә һәм уҡытыусылыҡ менән шөғөлләнә башлай.\n1920 йылда Ченәкәй Стәрлетамаҡта сыға башлаған "Мәғариф эштәре" (хәҙерге "Башҡортостан уҡытыусыһы") журналын ойоштороуҙа ҡатнаша. 1924 йылдан Ҡаҙанда йәшәй. Тап ошо йылда Төхвәт Ченәкәйҙең "Татарстан" гәзитендә "Бабич ҡәбере"тип аталған мәҡәләһе баҫыла. Был мәҡәләлә ул дуҫының нисек вафат булыуы һәм Йылайырҙа Бабич исеменә хәтирә эшләү комиссияһының шағирға һәйкәл ҡуйырға йыйыныуы хаҡында яҙа. Ошо уҡ мәҡәлә 1924 йылдың февралендә "Башҡортостан" гәзитендә лә баҫылып сыға.\nҠаҙан Төхвәт Ченәкәйҙе элекке шәкерте һәм яҡташы Муса Йәлил менән дә осраштыра. Аҙаҡ Мәскәү дәүләт университетында уҡып йөрөгән Муса Йәлил Ҡаҙанға килгән һайын уның Киров урамындағы 53/6-сы йортонда урынлашҡан фатирына туҡтар була. Тап ошо фатирға, Ченәкәй янына, Бабич ижады буйынса ғилми хеҙмәт яҙыусы Ҡаҙан дәүләт педагогия институты аспиранты Зәбих Исҡужин да килеп йөрөй. Ҡаҙанда Шәйехзада Бабич ижады буйынса донъя күргән бөтә баҫмаларҙа ла Зәбих Исҡужиндың шәхси архивына һылтанма бар. Архивта Бабичтың шиғырҙары, көндәлектәренән өҙөктәр һәм Төхвәт Ченәкәйҙең З. Исҡужинға Бабич хаҡында яҙған хаттары һаҡланған. Был хаттарҙа "Хыялбай" шиғыры хаҡында ла һүҙ бара. Гәзит уҡыусыларға мин ике хатты һәм бер записканы тәҡдим итәм. Улар 1934 йылдың йәйендә яҙылған. Йәйге ялға ҡайтҡан Зәбих Исҡужин Шәйехзада Бабич хаҡында материал туплар өсөн Ырымбурға йыйына. Шул уңайҙан, Ченәкәй хат аша Бабич менән бәйле мәғлүмәттәрҙе Ырымбурҙа кемдәр аша һәм нисек эҙләргә кәрәклеге хаҡында кәңәштәр биреп ебәргән. Хатында ул түбәндәге кешеләрҙе эҙләргә ҡуша.\n1. Абдулла Хәсәнов. Ленин урамы, 32-се йортта йәшәй (Был кешеләрҙә Бабич ҡасып ятты һәм шул кеше менән бергәләп Бабичты Ырымбурҙан оҙаттыҡ).\n2. Ғәзизә Хөсәйенова. Был кеше Бабичтың фатир хужабикәһе. Унда Бабичтың ҡалған әйберҙәре булырға тейеш. Ғәзизә Хөсәйенованың хәҙерге көндә ҡайҙа икәнен Жәүдәт Фәйзиҙән (Йәүҙәт Фәйзи - татар композиторы, Ғәзизә Хөсәйенова уға туған тейеш кеше) йәки уның туғандарынан һорап китергә кәрәк. Уларҙың телефондары бар. Телефон китабынан ҡарарға кәрәк.\n4. Рәүеф Ниязбаевтың (мәрхүм драматург) ҡатыны Ниязбаева Ниса. Уның менән һөйләшергә кәрәк булыр. Уларҙа Бабич тураһында материалдар табылырға тейеш.\n5. Ырымбурҙан йыраҡ түгел Иманғол тигән ауыл бар. Шунда бер яҙыу-һыҙыу менән маташыусы Абхалиҡов (йәки Әбделхалиҡов) тигән элекке мөәзин бар. Был кешене ҡайҙан булһа ла табырға кәрәк. Йәки Ырымбур институтында, рабфагында, техникумында шул ауылдан килеп уҡыусы студенттар арҡылы уға хат яҙырға кәрәк. Беҙҙең башҡорт атамандарының һәм Бабичтың дуҫы. Унда Бабич тураһында материалдар күптер. Шулай уҡ был кеше "Хыялбай"ҙағы "Мөәзин ағзалыҡтары" булып һанала. Шуға күрә ул "Хыялбай"ҙың кем яҙмаһы икәнен асыҡ белә.\n6. Ырымбурҙан 18 саҡрым йыраҡлыҡта булған Ҡарғалыға бар. Уның уҡытыусыларынан һәм архивтарынан Бабич тураһында эҙләргә кәрәк.\n7. Сабит Марузов (йәки Маруз Сабитов) тигән бер уҡытыусы (хәҙерге көндә мәктәп мөдире буғай) бар. Уның ҡатыны Заһид Шәрҡиҙең һеңлеһе. Шәрҡиҙең әсәһе уларҙа тора. Шәрҡи мәҡәләһе, материалдары шунда һаҡлана. Заһид Шәрҡи "Ырымбур мосолман комиссариатының мөхбире" гәзитенең сотруднигы булды.\n8. Ырымбур музейының китапханаһынан да был гәзитте эҙләргә кәрәк.\n9. Ырымбур аграр институтының китапханаһынан тәртипкә һалынмаған гәзиттәрен таптырып, шулар араһынан эҙләргә кәрәк.\n3. Ибраһим Бикчәнтәев...\nНи сәбәптәндер, 3 номерҙы иң аҙаҡҡа ҡуя. Шуны ғына өҫтәргә кәрәк. Хатта телгә алынған Шәрҡи - псевдоним. Һүҙ буласаҡ ғалим Заһид Йосопов хаҡында бара. Хатына өҫтәп записка ла һала. Записка ҡустыһына яҙылған.\n"Ырымбурға Исҡужин тигән бер аспирант бара. Ул Бабич тураһында материалдар йыясаҡ. Һин уға булышлыҡ күрһәт. Бигерәк тә "Ырымбур мосолман комиссариатының мөхбире" тигән гәзитте табырға тырыш. Анда минең "Хыялбай" тигән бер шиғыр бар. Шул шиғырҙы Бабич шиғыры тип маташалар. Һин бигерәк тә ошо моментта булышлыҡ күрһәтә күр. Мин 23-25-тәренәсә Ҡаҙанда булам әле. Хөмәйрә килергә уйлаһа, килеп китһен. Әтигә һәм әнигә (өйгә) сәләм яҙ".\nМәҡәләнең авторы Төхвәт Ченәкәйҙең хаттарын ғәрәп графикаһынан транслитерафия эшләүҙә ярҙам күрһәткәне өсөн филология фәндәре докторы Миңлеғәле Нәҙерғоловҡа оло рәхмәтен еткерә.\nЯҙылған: 05.06.17 | Ҡаралған: 752


Башҡортостанда «Үҙеңдең геройың хаҡында һөйлә!» проекты башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда «Үҙеңдең геройың хаҡында һөйлә!» проекты башланды\n12:13, 19 января 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан «Ветеран Башкортостана» гәзите «Үҙеңдең геройың хаҡында һөйлә!» акцияһын иғлан итте.\nБаҫма Башҡортостанда йәшәүселәрҙе туғандарының Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуҙары йәки күрһәткән батырлыҡтары тураһында хәтирәләре менән уртаҡлашырға саҡыра. Һуғыш ветерандары, тыл хеҙмәтсәндәре, хәрби бәрелештәрҙә ҡатнашыусылар хаҡында иҫтәлектәр geroy.veteranrb@mail.ru электрон адресына ҡабул ителә.\nГеройҙар хаҡындағы барлыҡ очерктар veteranrb.ru сайтында урынлаштырыласаҡ, ә иң ҡыҙыҡлылары «Ветеран Башкортостана» гәзитендә баҫыласаҡ.\nТеги: хәтер,еңеүҙең 70 йыллығы


Ахтиял — Башҡорт Википедияһы\n80 259 835 002\n80 659 435 111\nАхтиял (рус. Ахтиял) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 353 кеше. Почта индексы — 452806, ОКАТО коды — 80259835002.\n344 ↗366 ↘353\nҠаймаш йылғаһының ике ярында урынлашҡан.\nАхтиял ауылы, фараз ителеүенсә, XVII быуат уртаһында барлыҡҡа килгән. 1721 йылда ауылда 6 йорт хужалығы булған.\n1748 йылға ревизия яһаҡ татарҙарын иҫәпкә ала. 1795 йылда 40 типтәр ир-ат һәм 27 ҡатын-ҡыҙ күрһәтелгән. 1816 йылда 54 типтәр ир-аты иҫәпләгән, шулай уҡ Ахтиял ауылы өлөшө булып һаналған Уран улусы Исеммәт ауылында 38 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.\n1834 йылда VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса 25 йорт хужалығы һәм 135 кеше иҫәпләнә. 1842 йылда 175 дисәтинә һөрөнтө ерҙәр, 20 дисәтинә урман, 6 дисәтинә усадьбы тура килә. Халыҡта 55 ат, 58 һыйыр, 117 һарыҡ, 25 кәзә була; умартасыларҙың 20 дәдән умартаһы булған. Ауылда мәсет тә, тирмән дә булған. 1859 йылда 135 кеше йәшәгән.\n1870 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 3-сө станы Ахтиял ауылында (Иҫәнбаә, Иҫелмәт) 34 йорт хужалығы һәм 188 кеше (104 ир-ат һәм 84 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнә. Мәсет, мәктәп, һыу тирмәне бар.\n1896 йылда Бөрө өйәҙе IV станы Байғужа улусы Ахтиял ауылында — 78 йорт хужалығы һәм 452 кеше (240 ир-ат, 212 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән. Исемет ауылында шул уҡ осорҙа 61 ихата, 164 ир-ат һәм 162 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән, мәсет булған.\n1906 йылда Ахтиялда 496 кеше иҫәпләнә.\n1912 йылда өйәҙҙә үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Ахтиял һәм Исәмәт ауылдары Байғужа улусының Истәк ауыл йәмғиәтенә ингән. Беренсеһендә 107 типтәр йорт хужалығы була, унда 560 кеше йәшәй (283 ир-ат, 277 ҡатын-ҡыҙ), икенсеһендә — 77 башҡорт утары, унда 402 кеше йәшәй (201 ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ).\nАхтиял ауылы ерҙәренең күләме 1280 дисәтинә тәшкил иткән (шуларҙың 137,79 дисәтинәһе ҡуртымға алынған), шул иҫәптән 1030 дисәтинә һөрөнтө ерҙәр һәм ятҡылыҡтар, 105 дисәтинә бесәнлек, 102 дисәтинә урман, 25 десиатина усадьба ерҙәре һәм 18 уңайһыҙ ерҙәр булған. Шулай уҡ 57,25 дисәтинә ер ҡуртымға алынған. Сәсеү майҙаны 519,18 дисәтинә тәшкил итә, шуларҙың 53,66 проценты арыш, 33,64 % — һоло, 8,15 % — картуф, башҡа культуралар (башлыса ҡарабойҙай һәм полба) сәсеү майҙанының 4,54 процентын биләй. Эре мөгөҙлө малдан 158 ат, 186 эре мөгөҙлө мал, 357 һарыҡ һәм 22 кәзә була. 4 хужалыҡта бал ҡорттарының 6 умартаһы бар. 11 кеше һөнәрселек менән шөғөлләнгән.\nИсмәт ауылы 1288 дисәтинә ер биләй (шуларҙың 136,13 десиатина ҡуртымға алынған), шул иҫәптән 1029 йылда һөрөнтө ерҙәр һәм ятҡылыҡтарҙың десиатиналары, 111 дисәтинә бесән, 110 дисәтинә урман, 20 десиатина усадьба ерҙәре һәм 18 уңайһыҙ ерҙәр. Шулай уҡ 66,71 сутый ер ҡуртымға алынған. Сәсеү майҙаны 459,98 дисәтинә тәшкил итә, шуларҙың 46,5 проценты — арыш, 36,3 % — һоло, 7 % — бот, 6,5 % борсаҡ, 2,5 % — ҡарабойһай, башҡа культуралар сәсеүлек майҙанының 1,2 процентын биләй. Эре мөгөҙлө малдан 130 ат, 192 эре мөгөҙлө мал, 305 һарыҡ һәм 32 кәзә була. 8 хужалыҡта бал ҡорттарының 86 умартаһы бар. 13 кеше һөнәрселек менән шөғөлләнгән.\n1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ улустың Ахтиял ауылында 108 ихата һәм 535 кеше йәшәгән (271 ир-егет, 264 ҡатын-ҡыҙ, Иҫмәт ауылында — 74 ихата һәм 404 кеше (177 ир-ат, 227 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән. АУыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәте буйынса Ахтиял ауылынында 110ихатала 582 типтәр һәм Иҫмәт ауылында 73 ихатала 422 башҡорт йәшәгән. 1926 йылда ауылдар Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Яңауыл улусына ҡарай.\n1939 йылда Исмәт ауылы Ахтиял составына инә. Ошо йылда Яңауыл районының Истәк ауыл Советы Ахтиял ауылында 588 кеше йәшәй (279 ир-ат, 309 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.\n1959 йылда Истәк ауылы советында 447 кеше йәшәй (202 ир-ат, 245 ҡатын-ҡыҙ),, в 1970-м — 424 человека (215 мужчин, 209 женщин) 1970 йылда — 424 кеше (215 ир-ат, 209 ҡатын-ҡыҙ).\n1979 йылда унда 401 кеше йәшәй (201 ир-ат, 200 ҡатын-ҡыҙ),, в 1989-м — 342 жителя (165 мужчин, 177 женщин) һәм 1989 йылда унда 342 кеше йәшәй (165 ир-ат, 177 ҡатын-ҡыҙ).\n2002 йылда — 344 кеше (171 ир-ат, 173 ҡатын-ҡыҙ), күпселек башҡорттар (80 %) йәшәй.\n2010 йылда 353 кеше (175 ир-ат, 178 ҡатын-ҡыҙ)\nАуыл клубы, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.\n↑ 8,0 8,1 Ахтиял в Башкирской энциклопедии. Тәүге сығанаҡтан архивланған 1 июнь 2019. 1 июнь 2019 тикшерелгән.\n↑ Населённые пункты Башкортостана. Часть III, Башреспублика, 1926 / А. А. Хисматуллин. — Уфа: Китап, 2002. — С. 105—106. — 400 с. — ISBN 5-295-03091-1.\n↑ Истякский сельсовет на сайте Янаульского района\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ахтиял&oldid=1129105 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:35 23 апрель 2022 үҙгәртелгән.


Көтмәгәндә килгән бәлә\nИшембай районы Әхмәр ауылында яуып үткән боҙборсаҡ урындағы халыҡҡа зыян килтерҙе.\nҠойма ямғыр төбәктә уҙған кис күҙәтелә. Артабан һауанан боҙ борсаҡтар яуа башлай. Ауыл халҡы артиллерия утына тотолғандай була. Боҙ киҫәктәренең айырым өлгөләре тауыҡ йомортҡаһынан да ҙурыраҡ булып сыға. Бер нисә минут эсендә ихаталағы ҡош-ҡортҡа зыян килтерелә, тәҙрә быялалары ярыла, ҡыйыҡ ҡалайҙарын һәм еңел автомобиль кузовтарын йәмшәйә. Ҡойма ямғыр баҡсалағы уңышты юҡҡа сығара.


Шаран фермеры баш ҡала баҙарын да яулаған. | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Шаран фермеры баш ҡала баҙарын да яулаған.\n– Кескәй генә майҙанда соҡсо¬ноу¬ҙан бер ниндәй ҙә фәтүә юҡлы¬ғын күптән аңланым, – тип һөйләй Тимирязев исемендәге Рәсәй аграр университетын тамамлаған Олег Дмитриев. – 28 ауылдашымдың пай ере миңә беркетелгән. Йыл аҙа¬ғында һәр береһе менән иҫәпләшәм, ауылдаштарымды йәй миҙгелендә ваҡытлыса эшкә алам.\nӘңгәмәсемдең һүҙҙәренә ҡара¬ғанда, эшен ғаиләһенән тыш күҙ алдына ла килтерә алмай. Бухгалтерия эшен алып барған ҡатыны Альбина менән илебеҙҙең баш ҡалаһында танышҡан. Чебоксар ҡыҙын Ҙур театрҙа осратҡан. Өлкән улы Алексей Мәскәүҙә йәшәй, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Ғалим булараҡ, уның ярҙамын ныҡ тоялар. Леонид иһә техниканы энәһенән ебенә тиклем белә.


Рөстәм Хәмитов: «Фәҡирлек – ул Хөкүмәттең туранан-тура яуаплығы өлкәһе» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Фәҡирлек – ул Хөкүмәттең туранан-тура яуаплығы өлкәһе»\n12:00, 12 мая 2011 Сәйәсәт\n— Фәҡирлек — ул Хөкүмәттең туранан-тура яуаплығы өлкәһе, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан халҡының килемдәрендәге айырмалыҡты һәм ярлылыҡты кәметеү буйынса саралар тураһында»ғы мәсьәләләргә арналған республика Хөкүмәте ултырышында. – Үкенескә күрә, был проблеманы хәл итеүҙә инструменттарыбыҙҙың күп булмауын танырға тура килә. Шулай ҙа был мәсьәләне хәл итергә кәрәк.\nРеспублика Президенты фәҡирлектең йәмғиәтебеҙҙең иң етди проблемаларының береһе булыуын билдәләне. Мәсьәлә бик киҫкен тора. Сөнки уҙған йыл йомғаҡтары буйынса республикала ярлы кешеләрҙең артыуы билдәләнгән.\n— Бөгөн 12 процентҡа яҡын халыҡтың, был кәм тигәндә ярты миллион кеше, килемдәре йәшәү минимумынан түбән, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nРеспубликалағы һәр алтынсы ғаилә ҙур ауырлыҡ менән кейем һатып ала һәм торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләй. Һәр икенсе ғаилә телевизор, саң һурҙырғыс һәм башҡа төрлө көнкүреш техникаһын еңел генә ала алмай.\nБихисап кешеләр үҙен һәм ғаиләһен ашатыр өсөн генә эшләй. Был проблема бар йәмғиәт өсөн емергес эҙемтәләргә килтерә. Уның ҡиммәттәр системаһы юҡҡа сыға, һәм был да, үҙ сиратында, йәмғиәткә йоғонто яһамайынса ҡалмай.\n— Ҙур булмаған эш хаҡы алған уҡытыусылар балаларыбыҙҙы нимәгә өйрәтә ала? — тип мәсьәләнең киҫкенлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы. — Шулай уҡ бик аҙ эш хаҡы алған табиптар ҙа кешеләрҙе нисек дауаларға тейеш?\nБашҡортостан Президенты, ғәйеп эшләргә теләмәгән кешеләрҙең үҙендә, тип билдәләне. Ләкин бындайҙар республикала күп түгел.\n— Шулай ҙа нигеҙҙә барыһына ла йәмғиәт, дәүләт ғәйепле,— тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. — Бөгөн бәләкәй хеҙмәт хаҡына эшләүселәрҙең күбеһе ялҡау түгел бит. Улар эшләй, хатта күп эшләй.\nШуныһы аңлашыла: белемле кешеләр фәҡирлектә көн итә икән — был йәмғиәт һәм дәүләт механизмдарының беҙгә кәрәгенсә эшләмәүенә асыҡ дәлил.\nРөстәм Хәмитов был проблеманы хәл итеү юлдарын билдәләне. Атап әйткәндә, хеҙмәт хаҡын арттырыу кәрәклеген әйтеп үтте.\n— Мин республика Хөкүмәте ағзаларына республикалағы барлыҡ предприятиеларҙың директорҙар комплексы менән эш хаҡын арттырыу буйынса эштәрҙе шәхсән үҙҙәренә алып барырға ҡуштым.\nБашҡортостанда 2015 йылға тиклемге осорға ойошмалар хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын күтәреү буйынса саралар планы әҙерләнгән.\n— Беҙгә был документты мотлаҡ ҡабул итергә кәрәк. Ул саҡта эш хаҡы йылына 15 проценттан да кәм артмаясаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы.\nРөстәм Хәмитов республикала әле тормошҡа ашырылыусы халыҡ тормошо кимәлен яҡшыртыу сараларын билдәләне. Уҙған йылдың 1 авгусынан муниципаль мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә айлыҡ өҫтәмәләр билдәләнгән. 1 ғинуарҙан бюджет учреждениелары хеҙмәткәрҙәренең окладтары 6,5 процентҡа арттырылған. Республикалағы иң бәләкәй айлыҡ эш хаҡы 5,5 мең һумға еткерелгән.\n1 сентябрҙән Рәсәй Хөкүмәте рәйесе ҡушыуы буйынса илдә педагогтарҙың эш хаҡы арттырыласаҡ. Федераль бюджеттан был маҡсатҡа республика яҡынса 750 млн һум аласаҡ. Республика үҙе 350 млн һум өҫтәйәсәк.\nҺаулыҡ һаҡлауҙы модернизациялау программаһына ярашлы, 2013 йылға медицина хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы 30 процентҡа артасаҡ.\n— Беҙ тейешле йүнәлештә барабыҙ, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. — Барлыҡҡа килгән хәүефле һәм ҡурҡыныс хәлдән сығыу өсөн беҙгә ҡәтғиерәк алымдар кәрәк.\n— Һис шикһеҙ, эш урындары булдырырға, эш хаҡын күтәрәсәк һәр һум өсөн көрәшергә, бәләкәй эшҡыуарлыҡ өсөн мөмкинлектәр булдырырға кәрәк, — тигән бурыс ҡуйҙы муниципаль берәмектәр һәм ҡала округтары башлыҡтары алдында Башҡортостан Президенты. — Беҙҙең өсөн һәр эш урыны — ул плюс. Бизнес-проекттарҙы башлау өсөн финанс нигеҙ булдырырға кәрәк. Бәләкәй бизнес — илде тергеҙеү юлы ул.\nТеги: БР Президенты, эш хаҡы, табыштар


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КӨРӘШ, УҠ АТЫУ, ЫЛАҠ ҠЫРҒЫҘҘАР ЙЫЙҘЫ ҠУНАҠ - 2016 - Мәҡәләләр\nХәбәр ителеүенсә, күптән түгел Ҡырғыҙстанда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары булып үткәйне. Унда Башҡортостан делегацияһы ла барҙы һәм бер нисә уйын төрөндә үҙ көсөн һынап ҡараны. Традицион уҡ атыусылар ярышында "Киске Өфө" гәзите хеҙмәткәре Артур БАТЫРШИН да ҡатнашты. Бер нисә тапҡыр Рәсәй чемпионы, күп тапҡырҙар республиканың абсолют чемпионы исемен яулаусы көрәшсебеҙ, республиканың Милли көрәш, шулай уҡ Билбау көрәше федерациялары президенты Вәкил ИЛЬЯСОВ иһә Уйындарға Башҡортостан көрәшселәрен әҙерләп алып барҙы. Беҙҙекеләр был Уйындарға ниндәй уй-хыялдар менән барҙы ла, ниндәй һығымталар менән ҡайтты икән?\nҠырғыҙҙарҙың икенсе тапҡыр Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары үткәреүе донъя кимәлендә оло шаңдау, хуплау тыуҙырҙы. Уйындарҙың ойошторолошо, маҡсаты, талаптары, шарттары тураһында һөйләп үтһәгеҙ ине башта...\nВ. Ильясов: Был фестиваль - бөтөн донъяла йәшәүсе күсмә халыҡтарҙың спорт төрҙәренән, спорт уйындарынан, милли йолаларынан торған ҙур сара, унда 60-тан ашыу ил вәкилдәре ҡатнашты. Был уйындарҙағы һынауҙарға беҙҙең көрәшселәр, мәҫәлән, күп йылдар дауамында әҙерлек үтте, тиергә мөмкин. 1984 йылдан башлап, йыл әйләнәһенә Ҡырғыҙстанда, Үзбәкстанда, Төркмәнстанда, Рәсәйҙең Төньяҡ Кавказ, Татарстан, Башҡортостан республикалары араһында Бөтә Союз көрәш турнирҙары уҙғарыла килде. Ҡырғыҙстанда был турнирҙар гелән Ысыҡкүл янында үтә ине. Сара кем биләмәһендә үтһә, шул халыҡтың ҡағиҙәһе буйынса көрәшә инек. Бер-беребеҙҙең көрәш алымдарын өйрәнеп, бөтәбеҙгә лә тап килерлек көрәш концепцияһы төҙөү тураһында хыялландыҡ. Һөҙөмтәлә, бергәләп һөйләшеп-килешеп, бөтә ил халыҡтарын да ҡәнәғәтләндергән көрәш - билбау көрәше ҡағиҙәләре барлыҡҡа килде. Күреп тораһығыҙ, бөгөн был спорт төрҙәре буйынса халыҡ-ара ярыштар, донъя чемпионаты үтә. Көрәш инде 2013 йылда Рәсәйҙең рәсми спорт төрҙәре исемлегенә индерелде. Хәҙер беҙҙең көрәш бөтөн спорт төрҙәре менән бергә халыҡ-ара, Рәсәй, республика беренселегенә ярыштар үткәреүгә мөмкинлек алды. Сараларҙы үткә-реүгә БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы тарафынан финанс сығымдары ҡараласаҡ, һәр спорт төрөндәге һымаҡ, спортсыларға разрядтар, спорт дәрәжәләре биреләсәк.\nБөтә донъя күсмә халыҡтары уйындарына беҙҙең милли көрәш индерелмәгәйне. Әммә киләсәктә ул мәсьәләне республика, халыҡ-ара Көрәш федерацияһы етәкселеге ярҙамында хәл итеп булыр, тип уйлайым. Ә әлеге Уйындарҙа ҡаҙаҡ көрәше, ҡырғыҙ көрәше, төркмәндәрҙең гуреше, әзербайжандарҙың гүлеше, төрөктәрҙең аба-көрәше, кавказдарҙың алышы буйынса ярыштар үткәрелде. Алыш Рәсәйҙә спорт төрө тип иҫәпләнмәй. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, беҙ барлыҡ халыҡтарҙың көрәш төрҙәренән тыш, алышта ла ҡатнаштыҡ. Урындағы етәкселек Фестиваль сиктәрендә алыш буйынса донъя чемпионаты үткәрергә ҡарар итте. Беҙҙең ике егет - Артур Зөлҡәрнәев (70 кг-ға тиклемгеләр араһында классик стилдә 2-се урын алды) һәм Исламов (100 кг-ға тиклемге ирекле стиль) Рәсәй йыйылма командаһына инде. Исламов алыштың ҡайһы бер нескәлектәрен өйрәнеп өлгөрмәгәйне, шуға ла был Башҡортостанда лидерҙар иҫәбендә сығыш яһаған, көс буйынса бер кемдән дә ҡалышмаған егетебеҙ беренсе түңәрәктә үк еңелде. Артур иһә уңышлы сығыш яһаны.\nКөрәштең ҡалған төрҙәрен беҙҙең егеттәр ҡәҙимге генә өйрәнеп алды. Ҡаҙаҡ көрәшендә - 1-се урын, ҡырғыҙ көрәшендә - 2-се урын беҙҙеке булды. Дөйөм алғанда, беҙҙең иҫәптә - 1 алтын, 4 көмөш, 6 бронза миҙал.\nӘ ылаҡ буйынса Башҡортостан командаһы өсөн сығыш яһаусы Баймаҡ егеттәренең Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Ҡытайҙан ҡала 4-се урынға килеп сығыуы бигерәк тә ҡыуаныслы булды. Ә бит был уйынға беҙҙекеләр яңы тотоноп ҡына тора...\nА. Батыршин: Традицион уҡ атыу йолаһы ла беҙҙә бик әҙ генә кешеләр тырышлығы менән яңынан тергеҙелеп килә. Мин үҙем уның менән өсөнсө ай ғына шөғөлләнәм. Хәрби-тарихи реконструкцияларҙа башҡорт атлылары сүрәтендә сығыш яһаусы "Любизар - Беренсе башҡорт атлы полкы" ойошмаһы уҡ атыу традицияһын тергеҙеү юҫығында ҙур эш алып бара. Ҡырғыҙстан уйындарына барыр өсөн команда быйыл Ғафури районы Имәндәш ауылы эргәһендә үткән "Мәргән уҡсы" фестивале еңеүселәренән тупланды. Традицион уҡ атыу әлегә спорт төрҙәре исемлегенә индерелмәгән, дәүләт тарафынан танылмаған. Шул арҡала беҙ Ҡырғыҙстанға тулы команда булып бара алманыҡ, юл сығымдарын да үҙебеҙ күтәрҙек. Ярыштар өс төрҙә - мәргәнлеккә атыу, алыҫлыҡҡа атыу, һыбай килеш атыу буйынса үткәрелде. Әлегә һыбай килеш уҡтан атыу тәжрибәбеҙ юҡлыҡтан, беҙ ярыштарҙың тәүге ике төрөндә генә ҡатнаштыҡ. Венгр, монгол һәм ҡырғыҙ мәргәндәре һыбай килеш уҡ атыу менән күптән шөғөлләнеп, беҙҙән айырмалы рәүештә төрлө донъя ярыштарында ҡатнашалар. Алыҫлыҡҡа атҡан уҡтары ла үҙенсәлекле - нәҙегерәк булыуы менән айырыла. Минең уғым 200 метрға осһа, венгрҙыҡы - 400 метрға тиклем барып етә. Әлбиттә, айырма ҙур. Мәҫәлән был күнекмәлә еңеүсе словак Богар Петер Ҡытайҙа үткән ярышта хатта уғын 500 метрҙан алыҫыраҡ ебәргән. Беҙ ҡатнашҡан күнекмәлә иһә 40 метрҙан сәпкә төбәп аттыҡ. Беренсе турҙан һуң иң күп мәрәй йыйыусылар артабан финалға үтте. Ҡыҙғанысҡа күрә, беҙҙең финалға үтергә мәрәйҙәребеҙ етмәне.\nНисек кенә булмаһын, Уйындарҙа ҡатнашыу арыу ғына тәжрибә мәктәбе булды. Дөйөм алғанда, беҙҙең маҡсатыбыҙ аралашыу, төрлө илдәрҙән килгән традицион уҡ атыусылар менән танышыу ине. Улар менән тәжрибә уртаҡлашыу. Уҡ атыуҙың да төрлө стилдәрен күрҙек. Беҙ баш бармаҡҡа махсус балдаҡ кейеп, төркисә атһаҡ, күптәр өс бармаҡ менән Урта дингеҙ буйы атыу стилен ҡулланалар. Тағы ла шуныһы: киләсәктә ошондай ярыштарға барғанда бында танышҡан шул бер үк спортсылар йыйылған буласаҡ. Һин кемдең кем икәнен, уның нимәгә һәләтле икәнен белеп торасаҡһың. Уларға ҡарап, беҙҙең дә атыу һәләте камиллашасаҡ. Алла бирһә, ике йылдан үтәсәк "Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары"на тағы барасаҡбыҙ. Аҙмы-күпме тәжрибә туплап ҡайттыҡ. Уҡ атыу оҫталығы бер-ике айҙа ғына формалаша алмай, йылдар буйы шөғөлләнеү генә ниндәйҙер һөҙөмтәләргә алып килә.\nВәкил Искәндәр улы, һеҙ донъя кимәлендәге сараларға күп йөрөгәнһегеҙ, көрәш майҙанында өс тиҫтә йыл буйы бил бирмәгәнһегеҙ. Ҡырғыҙстан был Уйындарҙы үткәреүгә нисегерәк әҙерләнгән? Уларҙың ойоштороу кимәленән үҙегеҙгә ниндәйерәк һығымталар яһай йөрөнөгөҙ?\nВ. Ильясов: Ойоштороу юғары кимәлдә булды. Спорт майҙансыҡтары бик ентекләп әҙерләнгән. Халыҡ, көйәрмәндәр бик күпләп йыйылған, етәкселәр ҡулынан килгәндең бөтәһен дә эшләргә тырышҡан. Көс һынашыусыларға бүләк фонды ла бик һәйбәт ойошторолоған - һығымтаны бүләк фонды муллығынан сығып та яһарға була. Тамашасыларҙың, ҡатнашыусыларҙың хәүефһеҙлеге тәьмин ителгән. Тамаҡ ялғауға, ял итеүгә бөтөн шарттар булдырылған. Ҡатнашыусыларҙың барыһы ла Ысыҡкүл буйындағы шифаханаға урынлаштырылды, уларға көнөнә 3 тапҡыр бушлай ашатыу ойошторолдо. Әлбиттә, бөтә ерҙә лә ойоштороусылар бындай йомартлыҡ күрәһәтә һалып бармай ул...\nА. Батыршин: Ирекмәндәр тураһында ла әйтеп китергә кәрәк. Аэропортҡа килеп төшөү менән беҙҙе ирекмәндәр уратып алып, һуңғы көнөнә тиклем оҙатып йөрөнөләр. Ниндәй генә һорау булмаһын, ниндәй генә телдә мөрәжәғәт итһәк тә, арала төрлө илдәрҙән ҡатнашыусылар бар ине, ирекмәндәр ярҙам итергә әҙер генә торҙо.\nВ. Ильясов: Тағы бер күҙгә ташланған үҙенсәлек, тип, шуны әйтергә кәрәк: Уйындар 9 көн буйы барҙы, тамашасы залдарында бөтөн урындар ҙа халыҡ менән шығырым тулы булды. Бәйгелә лә, көрәштә лә... Халыҡ дәррәү килгәйне сараларға. Бигерәк тә ҡырғыҙҙарҙың үҙ спортсыларын матур итеп дәртләндереүе оҡшаны. Мәҫәлән, майҙанға ҡырғыҙ көрәшсеһе сығып, битен һыпырып, "Аллаһу әкбәр" тип өндәшеүе була, залда ултырыусы ҡырғыҙҙар ҙа дәррәү генә итеп биттәрен һыпырып, барыһы бергә "Амин!" тип ҡуя. Алдан әҙерләнгәндәр, тиерһең. Иҫ киткес ойошҡанлылыҡ!\nА.Батыршин: Бөтә донъя күсмә халыҡтары уйындары Ҡырғыҙстан өсөн үҙенсәлекле "визит карточкаһы" булып тора. Ошо Уйындары менән улар бөтөн донъяла билдәлелек яуларға, шулай уҡ туристарҙы күберәк йәлеп итергә теләйҙәр. Шуның өсөн дә бик ныҡ әҙерләнгәндәр, приз фондтарына ла аҡса йәлләмәгәндәр.\nБеҙ Ысыҡкүл буйындағы пансионатта йәшәнек. Ярыштар төрлө ерҙә, уҡ атыу буйынса ярыштар, мәҫәлән, "Ҡырсын" тип аталған уйһыулыҡта үткәрелде. Бөтә яҡтан тауҙар менән уратып алынған урында 500-ләгән кейеҙ тирмәләр ҡоролған ҙур ауылды бер аҙна эсендә йыйғандар. Тирмәләр эргәһендә ҡаҙан аҫылған, аш-һыу еҫе танауҙарҙы ҡытыҡлай. Шунда уҡ ҡул эштәре һатыу баҙары ойоштороп ебәргәндәр. Бәләкәй генә майҙансыҡтарында ҡырғыҙ халыҡ сәнғәтен - бейеү-йырҙарын күрергә була ине. Тормош ҡайнап тора. 200 йылға боронғоға ҡайтҡандай тояһың үҙеңде. Уҡсылар, бөркөт сөйөүселәр, эттәрҙе һөсләтеп һунар итеүселәр, башҡа бәйгеселәр күнекмәләре үтә. Бөтәһе лә милли кейемдә. Беҙ ҙә үҙебеҙҙең башҡорт милли кейемендә йөрөнөк. Беренсе ике көндә кейемебеҙгә ҡарап, кем икәнебеҙҙе аңлап етмәһәләр, аҙаҡ барыһы ла беҙҙең башҡорт икәнебеҙҙе танып бөткәйне. Ололар башҡорттарҙың ҡырғыҙ халҡына ҡәрҙәш, туғандаш, оҡшаш телле булыуы тураһында һөйләй. Башҡорттар бик боронғо халыҡ бит ул, тип тә әйтеп ҡуялар. Юлай ағай Ғәлиуллин Бородинолағы хәрби-тарихи реконструкцияларға ла күп йөрөгән кеше булараҡ, бүтән төрки халыҡтар араһында башҡорт кейеменең, ҡоралдарының, хәрби тарихының ниндәй даны барлығын яҡшы белә. Уның кәңәше менән күнекмәләрҙән башҡа ла, былай йөрөгәндә лә милли кейемдә булдыҡ. Аҙаҡҡы көндәрҙә йәйләүҙәгеләр алыҫтан уҡ: "О, башҡорттар килә, башҡорттар!" - тип ҡысҡырыша инеләр.\nҺеҙ әле ҡырғыҙҙарҙың әүҙемлеге тураһында телгә алдығыҙ. Беҙҙең халыҡты ла әүҙем түгел тип әйтеп булмай, әлбиттә, хоккей матчтары барышында "Салауат Юлаев" командаһы көйәрмәндәре ана ҡалай дәррәү күтәрелә. Шулай ҙа ҡырғыҙҙарҙағы һымаҡ әүҙемлекте, йәғни үҙ тарихың, йолаларың менән ҡыҙыҡһыныуҙы нисегерәк уятып ебәреп була, тип уйлайһығыҙ?\nВ. Ильясов: Был халыҡтың әүҙемлеге йолаларынан килә. Ҡырғыҙҙарҙа, үзбәктәрҙә, ҡаҙаҡтарҙа бер байрам да - туйҙар ҙа, бала тыуыуы ла, сөннәткә ултыртыу ҙа, башҡалары ла - береһе лә бәйгенән, көрәштән башҡа үтмәй. Ул ярыштарҙа еңеүселәргә затлы бүләктәр бирелә, улар йәмғиәттә айырым урын биләп тора, балалар бәләкәйҙән ошоларҙы күреп үҫә, ошо йүнәлештә тәрбиә ала. Беҙҙә лә ундай йолалар бар, ләкин үтәлмәй. Ҡырғыҙҙарҙың Уйындарға күпләп килеүенең сәбәбе шулдыр, тип уйланыла. Беҙгә иһә, ул халыҡтарҙағы тәжрибәне өйрәнергә, үҙебеҙсә һығымталар яһарға, үҙебеҙҙең йолаларҙы тергеҙеүгә тотонорға, тамашаларҙы сағыу итеү юлдарын эҙләргә кәрәктер, тигән фекерҙәмен.\nА. Батыршин: Йәштәрҙә йолаларға, шул уҡ көрәшкә лә ҡыҙыҡһыныу уятырға була ул. Бына мин, мәҫәлән, Юлай Ғәлиуллин ағайҙарҙың эшмәкәрлеген күреп йөрөһәм дә, традицион уҡ атыу тураһында 1 йыл элек бер ни ҙә белмәй инем. Миндә бер ниндәй ҙә ҡыҙыҡһыныу булманы. Ҡышын Юлай ағайҙар менән танышып, аралашып, кейемен, ҡылысын - ҡоралдарын ҡарап ҡына, ҡыҙыҡһынып киттем. Аҙаҡ: "Янды, уҡты ҡайҙан алырға була?" - тип Юлай ағайҙың башын ҡаңғырта башланым. Ә инде янды үҙ ҡулыма алып, унан уҡ атып ҡарағандан һуң, артабан ныҡлап ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килде. Йәмле, хозур Бөрйән ҡаяһына менеп, яндың керешен тартып фотоға төшкәйнем. Шул фотоны күреп, интернет селтәрендә генә күпме ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килде. Шулай итеп, бөтәһен дә ҡыҙыҡһындырған яҡшы бер күренеш барлыҡҡа килә бара. Бер балалар лагерында булғанымда балаларҙың ҡулына уҡ-һаҙағымды тоттороп ҡараттым. Ул балаларҙың күҙҙәренең нисек баҙлап китеүен күрһәгеҙ икән! Улар үҙҙәрен кәм тигәндә әкиәт батырылай хис иткәндер! Оҫталыҡ дәресе рәүешендә бер уҡты сәпкә атып күрһәткәндән һуң, балалар үҙ аллы аттылар. Һәм был ҡыҙыҡһыныу уларҙың кеменеңдер күңеленә мәңгелеккә инеп урынлашты, тип ышанам. Уҡ атыу һәләте ҡандалыр беҙҙең. Шуның өсөн, йолаларыбыҙҙы күрһәтә торған күрһәтмә, йә булмаһа шоу ойоштора белергә кәрәк. Хәрби-тарихи реконструкция нимә ул? Ул - шулай уҡ күрһәтмә сығыш, хәҙерге тел менән әйткәндә, шоу. Шул шоуҙы ҡараған һәр береһенең уҡ атыу, милли кейем тегеү, атта йөрөү менән мауығыуҙары барлыҡҡа килеүенә шикләнмәйем.\nЭйе, уҡ атыусының үҙенең махсус милли кейеме булырға тейеш. Бәйгегә әҙерләнгән һәр ҡатнашыусы кейемде үҙе тегә. "Мәргән уҡсы" фестиваленә әҙерләнгәндә мин боронғо башҡорт кейемдәре тураһында мәғлүмәт эҙләп, әллә күпме тарихи китаптарға, ғалимдарҙың, этнографтарҙың яҙмаларына мөрәжәғәт иттем. Соҡсондом, эҙләндем, ошо темаға башкөллө сумдым. Кейем нисек тегелергә тейешлеген белмәүем, шулай уҡ белергә теләүем арҡаһында ғәйәт ҙур ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килде. Күңелгә ятҡан, күңелде арбаған ҡыҙыҡһыныу. Булмышың яуап эҙләгән һорауҙар сылбырын тағатып бөтмәйенсә тороп, тынысланып булмай бындай саҡта. Эҙләнеүҙәремде әле лә туҡтатҡаным юҡ. Әгәр һинең етди бер ниәтең бар икән, шул ниәтеңә ныҡлап йәбешергә тейешһең. Ихласлап тотон, уңыштарыңды, уңышһыҙлыҡтарыңды йәшермә. Шул саҡта һинең шөғөлөң менән ҡыҙыҡһынған, артыңдан эйәреп йөрөгән башҡа кешеләр барлыҡҡа килер. Йәштәрҙе милли көрәшкә ылыҡтырыр өсөн дә, бәлки, уйын формаһындағы берәй батырҙар шоуы кәрәктер? Уйын формаһында тәҡдим ителгән саралар тамашасыға ла ҡыҙыҡ...\nВ.Ильясов: Килешәм. Беҙ ҙә үҙебеҙҙең сараларҙы уйын, шоу формаһында үткәрә башланыҡ тип әйтергә була. Былтыр Өфө ҡалаһы округы хакимиәте башлығы беренселегенә "Динамо" стадионында көрәш буйынса тамаша формаһындағы ярыштар үтте. Минең уйымса, был формалағы ярыштарҙы халыҡ та бик оҡшатты. Был тәжрибәне артабан да файҙаланырға тигән иҫәбебеҙ бар.\nА.Батыршин: Ә беҙ, 4 уҡсы, бер ниндәй финанс ярҙамы булмаһа ла, әлеге Уйындарға атлығып барҙыҡ. Был беҙгә кәрәк инеме? Беҙ унда нимә эҙләп барҙыҡ? Бүләктәргә өмөт итмәнек. Мин хатта финалға үтә алмаясағымды алдан уҡ белә инем. Сөнки 20-шәр йыл күнекмә үткән венгрҙар, словактарҙы ҡыуып етә алмаҫымды белә инем. Шулай ҙа минең барыбер ул Уйындарға барғым килде. Мине нимә әйҙәне? Белмәйем. Бәлки, ҡан саҡырыуы булғандыр ул...\nҺүҙҙең аҙағында бер генә хәл тураһында әйтеп үтке килә. Ошо Уйындарҙы яҡтыртҡан бер Үҙәк телевидениеһы хәбәрсеһе, һүҙен йомғаҡлап: "Һәр хәлдә, беҙ барыбыҙ ҙа ҡасандыр күсмә халыҡ булғанбыҙ инде ул", - тигәйне. Бына бит, Ысыҡкүл буйындағы рух кешегә нисек тәъҫир итә, үҙенең тамырҙарын барлата, үҙенә ылыҡтыра, тип уйланылғайны шунда. Был уйындарҙы үткәреп, ҡырғыҙҙар үҙҙәренең рух көсөн күрһәткән икән, ошо көскә һыйыныусылар ҙа табылған. Эльбрус Ниғмәтуллин да был турала бер саҡ: "Көслө кешеләргә һыйыналар", - тип әйткәйне. Ғүмерҙәре буйы ултыраҡ тормош алып барған мәҙәниәт вәкилдәре лә "күсмә халыҡ" булырға тырыша икән, был әлеге Уйындарҙы ойоштороуҙың юғары кимәле, исем өсөн үткәрелмәүе хаҡында һөйләй...\nЯҙылған: 10.10.16 | Ҡаралған: 812


Название Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте\n1. /ИКБ олимпиада-2016.docx\n3. /ИКБ - 9 класс. ответы.docx\n4. /????. ?????? ??? ?????????.docx Результаты муниципального этапа олимпиады по кб – 8 класс (2015-2016 учебный год)\n«История и культура Башкортостана» (ответы) 9 класс\n“Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте” буйынса республика олимпиадаһының муниципаль этабы\n1. Беренсе башҡорт дирижеры кем? Ул ниндәй шарттарҙа үҫкән?\n2. Кем ҡулына ҡурай тотоп Мәскәү консерваторияһына ингән? Уның ниндәй әҫәрҙәрен беләһең?\n3. Либретто нимә ул? Салауат Юлаев операһына либреттоны кем ижад иткән? Был авторҙың ниндәй музыкаль комедияға либреттоһын беләһең?\n4.“Тормош һабаҡтары” дәреслегендә Илгизәр Диҡҡәттең “Рух ҡошо” /йәки “Башҡорт көсө”/ тигән хикәйәтенең төп идеяһы нимә? Был хикәйәт ни өсөн “Тормош һабаҡтары” дәреслегенә индерелгән тип уйлайһың?\n5. Кемгә беренсе булып “БАССР-ҙың халыҡ артисы” тигән исем биреләһәм 1938 йылда халыҡ дошманы тип ҡулға алына? Уның ниндәй әҫәрҙәрен беләһең?\n6. Ҡайһы башҡорт ғалимы “Әҙәплелек ҡағиҙәләре” яҙып ҡалдырған? Был ҡағиҙәләр бөгөнгө шарттарға яраймы?\n7. Данлыҡлы ҡурайсыларҙан кем беренсе башлап сит илдә концерттарҙа ҡатнашҡан? Бөгөн ҡурайсыларҙан кемдәр сит ил тамашасыларын был мөғжизәле моң менән таң ҡалдыра?\n8.Ҡырағай бал ҡорттары йыйған бал нимә тип атала? Башҡорт балын донъя кимәленә әле кем сығарҙы?\n9. Халыҡтың боронғо тормошон ҡаҙылдыҡтар аша ниндәй фән өйрәнә?\nБоронғо Өфө-2 ҡалаһын кем тигән ғалимыбыҙ тапты?\n10. Халыҡ араһынан сыҡҡан талантлы йырсыларҙан кемдәрҙе беләһең, кемгә Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелде?\n11. Башҡорттарҙа яҡынса нисә ырыу бар? Ни өсөн Ете ырыу тигән төшөнсә киң билдәлелек алған?\n12. Башҡорттар ҡасан ислам диненә күсә башлай? Донъялағы төп диндәрҙе атап әйт.\n13. 1812-1814 йылдарҙағы яуҙа Наполеонға ҡаршы нисә полк ойошторолған? Ҡаһарманлыҡ күрһәткән яугирҙар араһында исеме киң билдәле командир кем һәм ни өсөн уның исеме киң билдәлелек алған? Ғөмүмән, батырҙарыбыҙ бик күп, ә бик һирәктәренең генә исем-шәрифтәрен беләбеҙ. Ни өсөн шулай?\n14. Бөйөк Ватан һуғышында халыҡ телендә мәңге һаҡланырлыҡ батырлыҡ күрһәтеп тә рәсми раҫлау тапмаған командир кем ул?\n15.Башҡорт ихтилалдарының төп маҡсаты нимә? Салауат Юлаевты ниндәй символ тип атайҙар?\n16. 4 Ноябрь көнө ниндәй байрам? Был тарихи ваҡиғала башҡорттар ҡатнашҡанмы?\n17. Наполеонға ҡаршы яуҙа башҡорттар яугир булараҡ ҙур батырлыҡ күрһәткәндәре өсөн тарихҡа инеп ҡалған. Был һуғышта ҡатнашҡан башҡорттар тураһында тағы ниндәй сәнғәт төрҙәрендә ниндәй хәтирәләр һаҡлана?\n18. Милләт менән диндең айырмаһы бармы? Донъя диндәре тип ниндәй диндәргә әйтәбеҙ?\n19. Кем ул Муса Мортазин? Муса Гәрәев кем? Улар тураһында ниҙәр беләһең?\n20. Тәбиғәт һәйкәлдәре тип ниндәй урындарға әйтәбеҙ? Ниндәй ҡурсаулыҡтар бар? Бөгөнгө көндә ниндәй тәбиғәт һәйкәле өсөн көрәш бара?\nБашҡортостантарихыһәммәҙәниәте буйынса республика олимпиадаһы\nХалҡыңдың рухи байлығына эйә булыу өсөн төп шарт нимә? Алтын асҡыс булған был шартҡа эйә булмаған кеше ниндәй ҡиммәттәрҙән мәхрүм ҡала?\nКүренекле сәнғәт эшмәкәрҙәренән кемдәр башҡорт сәнғәтен донъяға танытыуҙа ҙур роль уйнай?\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының исемдәре менән аталған боронғо йырҙар күп. Уларҙы кемдәр сығарған тип уйлайһың: ирҙәрме, ҡатын-ҡыҙҙар үҙҙәреме? Бер нисә йырҙы атап әйт.\nЕр-һыу атамаларының халыҡ тарихы өсөн әһәмиәте бармы? Тыуған яғыңда ниндәй топонимик атамалар һаҡланған? Легендаларын беләһеңме? Әле шул боронғо атамалар һаҡланғанмы?\nАрыҫлан Мөбәрәков, Зәйтүнә Бикбулатова, Зәйтүнә Насретдинова, Заһир Исмәғилев, Гөлли Мөбәрәкова шәхестәрен ниндәй уртаҡ исем берләштерә? Улар кемдәр, ниндәй профессия кешеләре?\nӨфө-II ҡалаһының боронғолоғон ниндәй сығанаҡтар аша билдәләнеләр?\nНи өсөн башҡорт халҡы илгә һөйөү тураһында иҫ китмәле күп йырҙар, мәҡәлдәр сығарған? Өс мәҡәл һәм өс йыр исемен атап әйт.\nБашҡортфәне тип ниндәйфәндәргәәйтәалабыҙ?Ни өсөн башҡорт ғилеме өйрәнелмәгән?\nНаполеонға ҡаршы яуҙа Рәсәй ғәскәрҙәренән кемдәр иң беренсе булып Париж ҡапҡаларынан барып ингән? Француздар башҡорт ғәскәрҙәрен кем тип атаған? “Любизники-любизар” йыры ни сәбәпле ижад ителгән?\nБашҡорт тормошон өйрәнеүсе рус һәм сит ил ғалимдары, яҙыусылар бик матур фекерҙәр әйтеп ҡалдырған. Лев Толстой “Башҡорттарҙан Геродотлыҡ аңҡый”, тигән. Был һүҙҙәр халҡыбыҙҙың ниндәй сифатына ҡарата әйтелгән?\n“Һуңғы һартай” легендаһын беләһеңме? Унда ниндәй тарихи осор тураһында һүҙ бара?\nӨфө-II ҡаласығындағы ниндәй табылдыҡтар буйынса ул осорҙа Башҡортостандың иң ҙур мәҙәни һәм сәйәси үҙәк булыуы тураһында әйтеп була?\nБашҡорттар ҡасан исламды ҡабул итә башлаған? Ислам дине нисек барлыҡҡа килгән?\nТарихи Башҡортостан менән бөгөнгө Башҡортостан Республикаһы территорияһы тап киләме? Боронғо Башҡортостан ерҙәре бөгөн ниндәй өлкәләргә ҡарай?\n15.Кинйә Арыҫланов, Юлай Аҙналин, Салауат Юлаев исемдәрен нимә берләштерә? Салауат Юлаев ҡайһы районда тыуған? Исеме нисек мәңгеләштерелде?\n16.Башҡорт халҡының төп тәрбиә ҡанундары ниндәй эпоста тупланған? Был эпоста төп фекерҙәр ниндәй тип уйлайһың?\n17.Башҡорт халҡының боронғо төп кәсептәренә ниндәйҙәр инә? Ошо кәсеп төрҙәренең ниндәйҙәрен бөгөн үҫтереп булыр ине?\n18.Туған тел аралашау өсөн генә кәрәкме, әллә тәбиғәттән һалынған башҡа тәғәйенләнеше лә бармы?\n19.Башҡортостан Республикаһында ниндәй милләттәр йәшәй? – тигән һорауға нисек итеп яуап бирер инең? Ни өсөн?\n20.Донъяла һәр милләт үҙ үҙенсәлеген һаҡларға ынтыла. Милләт булып йәшәү өсөн төп ниндәй үҙенсәлектәрҙе һаҡларға кәрәк?\nЗаһир Исмәғилев. Салауат Юлаев. Ҡоҙаса. Йырҙар: Былбылым. Ел, ерәнем. Һин ҡайтманың.Батырҙар йыры.Котелогым.\nОпера өсөн яҙылған текст. Баязит Бикбай. “Ҡоҙаса” музыкаль комедияһына.\nБыл предмет рухи яҡтан тәрбиәләй. И. Диҡҡәттең хикәйәттәре лә шул рухта.\nҒәзиз Әлмөхәмәтов.”Эшсе” операһы. “Сайҡалалар кәмәләр” йыры.\nРизаитдин Фәхретдинов. Бик күп ҡағиҙәләр бөгөнгө көнгә лә тап килә.\nЙомабай Иҫәнбаев. Ишмулла Дилмөхәмәтов. Азат Айытҡолов. Ишморат Илбәков. Юлай Ғәйнетдинов. Роберт Юлдашев. Азат Биксурин һ.б.\nСолоҡ балы. Әмир Ишемғолов. Ҡытай, Америка илдәре менән килешең төҙөнө.\nАрхеология. Нияз Мәжитов.\nМөхәмәтйән Ҡаҙаҡбаев, Иншар Солтанбаев, Миңзәлә Түләбаева, Спартак Ильясов, Ришат Вәхитовтар. Абдулла Солтановҡа премия бирелде.\nҠырҡтан ашыу.Башта һәр ырыу айырым бара. Шунан Үҫәргән, дүрт Ҡыпсаҡ, Бөрйән, Тамьян ырыуҙары бер булып бара. Ошонан Ете ырыу тигән атама тороп ҡала.\nУнынсы быуаттан башлап. Христиан, будда, Ислам.\n28 башҡорт полкы. Иң ныҡ дан алғаны- Ҡаһым түрә. Йыр сығарылған. Йыр сығарылған. Башҡа архив документтары төрлө юлдар менән юҡҡа сығарылған.\nРухи азатлыҡ. Ер, ил, тел. Рухи азатлыҡ символы.\nМинин менән Пожарский ополчениеһында башҡорттар ҙа ҡатнашҡан. Халыҡ берҙәмлеге көнө.\nЯ.Хамматовтың “Төньяҡ амурҙары” романы, телевизион фильм “Ҡаһым түрә”, Баязит Бикбай “Ҡаһым түрә” драматик әҫәр, “Сена өҫтөндә ҡурай моңо”.\nМилләт алдараҡ бар булған. Уны уртаҡ тел, традиция, йәшәгән урын берләштерә. Дин – аллаға юл, бер дингә ҡараған кешеләрҙе уртаҡ йәшәү ере, тел, традиция берләштермәй, дингә инаныу берләштерә.\nМуса Мортазин – Граждандар һуғышы ҡаһарман батыры. Муса Гәрәев – ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры.\nШүлгәнташ, шихандар.Ҡыҙыл шишмә (Красный ключ) – Иглинда, Ирәмәл, Янғантау, Ямантау, Асылыкүл, Яҡтыкүл, Ҡандракүл, Атыш шарлауығы, Өргән күле һ.б. Башҡортостан ҡурсаулығы.Торатау өсөн көрәш.\nБашҡортостан тарихы һәм тормош һабаҡтары буйынса республика олимпиадаһы\n1.Халҡыңдың рухи байлығына эйә булыу өсөн төп шарт нимә? Алтын асҡыс булған был шартҡа эйә булмаған кеше ниндәй ҡиммәттәрҙән мәхрүм ҡала?\nТуған тел. Халҡының ижадын, фәнен, сәнғәтен белмәй, өлкән туғандар менән аралаша алмай, үҙенән һуң рухлы киләсәк ҡалдыра алмай.\n2.Күренекле сәнғәт эшмәкәрҙәренән кемдәр башҡорт сәнғәтен донъяға танытыуҙа ҙур роль уйнай?\nЙомабай Иҫәнбаев, Ишмулла Дилмөхәмәтов, Рәшиҙә Туйсина, Роберт Юлдашев, Азат Айытҡолов , Светлана Арғынбаева, Дилбәр Иҙрисова..\n3.Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының исемдәре менән аталған боронғо йырҙар күп. Уларҙы кемдәр сығарған тип уйлайһың: ирҙәрме, ҡатын-ҡыҙҙар үҙҙәреме? Бер нисәһен атап әйт.\n_ “Наза”, “Гөльямал”, “Сәлимәкәй”, “Зөлхизә”, “Зөлхәбирә”, “Ғилмияза”, “Шәүрә” “Мөғлифә”, “Йәнгүзәл”.\n4.Ер-һыу атамаларының халыҡ тарихы өсөн әһәмиәте бармы?\nБар.Тарихи башҡорт ерҙәре икәнен күрһәтә.\n5.Арыҫлан Мөбәрәков, Зәйтүнә Бикбулатова, Зәйтүнә Насретдинова, Заһир Исмәғилев, Гөлли Мөбәрәкова шәхестәрен ниндәй уртаҡ исем берләштерә? Уларға айырым-айырым туҡталып, кемдәр икәнлеген һүрәтлә.\nСССР халыҡ артистары\n6.Өфө-II ҡалаһының боронғолоғон ниндәй сығанаҡтар аша билдәләнеләр? Уны ғалимдарҙан кем асты?\nАрхеологик ҡаҙылмалар. Нияз Мәжитов.\n7.Ни өсөн башҡорт халҡы илгә һөйөү тураһында иҫ китмәле күп йырҙар, мәҡәлдәр сығарған? Биш мәҡәл һәм өс йыр исемен атап әйт.\nТыуған илгә һөйөү уятыу, илде ташлап китмәһендәр өсөн.\n8.Башҡорт халҡының фәне тип ниндәй фәндәргә ҡарата әйтә алабыҙ?\nБашҡорт тарихы, Башҡорт теле, Башҡорт әҙәбиәте. Башҡорт мәҙәниәте.\n9.Наполеонға ҡаршы яуҙа Рәсәй ғәскәрҙәренән кемдәр иң беренсе булып Париж ҡапҡаларынан барып ингән? Француздар башҡорт ғәскәрҙәрен кем тип атаған? “Любизники-любизар” йыры ни сәбәпле ижад ителгән?\nБашҡорттар. “Төньяҡ амурҙары” Кутузов: “Любезные мои башкиры! Молодцы” тигән.\n10.Башҡорт тормошон өйрәнеүсе рус һәм сит ил ғалимдары, яҙыусылар бик матур фекерҙәр әйтеп ҡалдырған. Лев Толстой “Башҡорттарҙан Геродотлыҡ аңҡый”, тигән. Был һүҙҙәр халҡыбыҙҙың ниндәй сифатына ҡарата әйтелгән?\nБоронғо халыҡ булғандары өсөн\n11.“Һуңғы һартай” легендаһын беләһеңме? Унда ниндәй тарихи осор тураһында һүҙ бара?\nБашҡорттарҙың монголдарға ҡаршы һуғышы\n12.Башҡорттар ҡасан исламды ҡабул итә башлаған? Ислам дине нисек барлыҡҡа килгән?\nУн өс- ун биш быуаттарҙа\nМөхәммәт пәйғәмбәр нигеҙ һала\n13.Тарихи Башҡортостан менән бөгөнгө Башҡортостан Республикаһы территорияһы тап киләме? Боронғо Башҡортостан ерҙәре бөгөн ниндәй өлкәләргә ҡарай?\nЫрымбур, Силәбе,Татарстан, Пермь, Свердловск\n14. Башҡорттарға кемдәр һәм ни өсөн “Төньяҡ амурҙары” тигән исем атаған?\nФранцуздар. Уҡ-йәйә менән оҫта эш иткәндәре өсөн.Һыуыҡ илдән килгәнгә.\n15. Тарихи Башҡортостан ерендә тыуып-үҫкән шәхестәребеҙҙән кемдәрҙе беләһең?\nДәүләтшиндар, Фатима Мостафина, Кәтибә Кинйәбулатова, Ҡадир Даян, Ҡадир Тимерғәзин, Наил Бикбулатов, Дамир Вәлиев һ.б.\n16.Башҡорт халҡының төп тәрбиә ҡанундары ниндәй эпоста тупланған? Был эпостағы төп фекер ниндәй?\n17.Башҡорт халҡының боронғо төп кәсептәренә ниндәйҙәр инә? Бөгөн ошо кәсептәрҙең ниндәй төрөн тергеҙеп ебәрер инең?\nБалыҡсылыҡ, солоҡсолоҡ, урмансылыҡ, һунарсылыҡ.\nМоң – сәләмәтләндерә, туғанлыҡ тойғоһон көсәйтә, тарих, традиция, ижад асҡысы\n19.Башҡортостан Республикаһында ниндәй милләттәр йәшәй? Ҡайһылай яҙыу дөрөҫ? Ни өсөн?\nБашҡорттар һәм башҡа милләт вәкилдәре:\nрустар, татарҙар, сыуаштар һәм башҡалар.\n20.Донъяла һәр милләт үҙенең үҙенсәлеген һаҡларға тейеш. Милләт булып йәшәү өсөн төп ниндәй үҙенсәлектәрҙе һаҡларға кәрәк?\nТуған тел, традиция, йәшәгән ер


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЕР БУЛҺА ҒЫНА ЙӘШӘҮ БУЛА - 2015 - Мәҡәләләр\nТәүге һүҙҙе ерҙән башларға кәрәк, сөнки ер булғанда ғына йәшәү ҙә була. Хатта шулай тип тә әйтер инем: ер мәсьәләһен хәл итһәң, бөтөн башҡа проблемалар сиселә лә ҡуя. Бөгөнгө көндә федератив дәүләт эсендәге үҙаллы дәүләт булараҡ, үҙебеҙҙең Конституциябыҙ, Хөкүмәтебеҙ, гимныбыҙ, гербыбыҙ һәм башҡа атрибутикабыҙ бар, әммә еребеҙ юҡ. Башҡортостандағы 14 млн 290 мең гектар ерҙең 80 меңе генә хосуси милек хоҡуғында рәсмиләштерелгән, дөйөм алғанда, был 1 процентты ла тәшкил итмәй. Элегерәк тарих китаптарында батша заманы тураһында һөйләгән бүлектә бер һүрәт була торғайны, унда крәҫтиән үҙенең ерендә һыңар аяғы менән генә баҫып тора. Бөгөнгө көндә беҙ һыңар аяҡта ла баҫып тормайбыҙ.\nРеспублика Башлығы йәштәргә ҡала ситендә йорттар һаласаҡбыҙ, тигән инициатива күрһәткәйне, уны бар халыҡ күтәреп алғайны. Өфөнөң ситенә сығып, ерҙәрҙе бүлә башлағайнылар, ул ерҙәрҙең пайсылары ла, башҡа хужалары ла килеп сыҡты. Йәғни, ерҙәргә әллә кемдәр хужа, тик үҙебеҙ генә түгел. Муниципаль райондарҙа ла шул уҡ хәл, уларҙың да ерҙәренең 1 процент самаһы ғына рәсмиләштерелгән. Шул уҡ ваҡытта 46 процент ер федераль милектә, 40 процентының хужаһы юҡ. Ә ерҙең хужаһы юҡ икән, унан дәүләткә бер ниндәй ҙә килем килмәй. Бөгөнгө көндә ауыл биләмәләренең бюджеты шул тиклем бәләкәй, ул хатта юл түгел, һуҡмаҡ һалырға ла, зыяраттарҙы кәртәләргә лә етмәй. Сөнки был бюджет башлыса физик шәхестәрҙең килеменә һалым һәм ергә һалым менән тулылана. Ауылда эшһеҙлек хөкөм һөрә, эшләүсе булмағас, килемгә һалым түләүсе лә юҡ. Шәхси милеккә һалым түләүселәр ҙә күп түгел. Ерҙең эшкәртеүсеһе булмағас, тағы ла килем юҡ. Бына шуның өсөн дә райондар бюджетын яҡынса 40 процентҡа ғына тулыландыра, ҡалған 60 процентын республиканан һорарға мәжбүр.\nӘ был улай булырға тейеш түгел. Ауыл Советы аҡсаны эшләп алырға - ерен эшкәртергә, ерҙә эшләгән предприятиелары булырға тейеш. Ерҙе эшкәртһәләр, һалымы ла, фельдшер пункты ла, мәктәп тә була. Ул саҡта ауылда бер генә бала булһа ла, уның өсөн мәктәп тоторға мөмкинлек асыла. Совет заманын кире тойғолар менән хәтерләргә күнекһәләр ҙә, ул заманда, мәҫәлән, мин эшләгән Архангел районында 60-ҡа яҡын мәктәп һәм уларҙың яртыһы башланғыс белем биреүсе мәктәп ине. 40 йортлоҡ ауылды бәләкәй ауыл тип атамай инек, сөнки уның мәктәбе лә, башҡа социаль объекттары ла булды.\nБыл бөтөн проблемаларҙы ер мәсьәләһенә бәйләй, тиеүселәр булыр. Әммә сағыштырып, анализ яһап ҡараһаң, бөтөн нәмәнең ергә бәйләнгәнлеген аңлайһың. Ерҙе кем һәйбәт итеп ҡуллана, уға хужа була, уларҙың тормоштары ла һәйбәт. Калуга өлкәһен, Татарстанды алып ҡарайыҡ. Ҡаҙандың 2011 йылда ерҙән алған һалым кимәле 12 млрд булды. Шуға ла бөгөн халыҡ Ҡаҙанға барып, уларҙың тормош кимәленә көнләшеп ҡайта. Шуға ер, уны файҙаланыу мәсьәләһен мотлаҡ күтәрергә кәрәк ҡоролтайҙа.\nИкенсенән, иҡтисад алға барһын өсөн, был өлкәне яҡшы белгән кешеләр эшләргә тейеш. Йәғни, бөгөн беҙҙең иҡтисад эшләмәй икән, беҙҙең идара итеү аппараты эшләмәй. Ситтән килгәндәр эшләп ҡарай ҙа, килеп сыҡмаһа, ҡул һелтәп ҡайта ла китә. Ни өсөн урындағы кадрҙарҙы үҫтерә алмайбыҙ, ошонда тыуып үҫкән кеше үҙенең етәксеһе алдында ғына түгел, туғандары, яҡташтары, халҡы алдында ла яуаплылыҡ тоя бит. Насар эшләһә, ул ауылына, районына ҡайтырға ояласаҡ. Өсөнсөнән, тағы ла бер дәүләтселек атрибуты - телгә иғтибар көсәйергә тейеш. Бер территорияла йәшәгән, бер телдә һөйләшкән, бер үк йолаларҙы тотоп йәшәгән халыҡтың теле һаҡланмаһа, ул юғалыу сигенә етә, ассимиляцияға бирелә башлаясаҡ. Халыҡты башҡа милләттәр араһында үҙ урынын тел генә билдәләй, тел генә уны һаҡлай. Ауыл мәктәптәрен ябып, мәктәптәрҙә башҡорт телендә уҡытыуҙы туҡтатып, телебеҙҙе үҫтерә алмаясаҡбыҙ. Дүртенсе таған иһә - дин. Бөгөн ауылдарҙа мәктәп менән фельдшер пункты ябылған, магазин юҡ икән, кеше ҡайҙа барырға тейеш? Социаль объекттар булмағанда, ғибәҙәт ҡылыу объекты ла халыҡты ойоштороусы урынға әүерелә ала. Тик бының өсөн хәллерәк милләттәштәребеҙҙең мәсеттәр төҙөүҙә ярҙамы кәрәк. Бөгөн ауылдарҙа халыҡ былай ҙа ауыр йәшәй, уларҙан аҡса йыйып, мәсет төҙөп булмай. Шуға ла йылына биш тапҡыр сит илгә барып, ял итеп ҡайтмаһалар, күптәрҙең тыуған ауылдарына матди ярҙам күрһәтеү мөмкинлеге бар. Ислам дине таҙалыҡҡа, яҡшылыҡҡа, әхлаҡҡа ғына әйҙәй халыҡты.\nБына ошо проблемалар күтәрелергә тейеш, тип уйлайым ҡоролтайҙа. Беҙ быны, тегене эшләргә тейешбеҙ, тигән юҫыҡта ғына булмаһын ине һөйләшеү, аныҡ мәсьәлә буйынса аныҡ районда аныҡ ҡарарҙар ҡабул ителеп, уларҙы уртаға һалып һөйләшергә ине.\nЯҙылған: 16.11.15 | Ҡаралған: 802


Өфө янында Роспотребнадзор хеҙмәткәре үле килеш табылған\n«Йәшлек» гәзите » Яңылыҡтар таҫмаһы » Өфө янында Роспотребнадзор хеҙмәткәре үле килеш табылған\n20.05.2019 Өфө янында Роспотребнадзор хеҙмәткәре үле килеш табылған\nОльга Сидорчева 2010 йылда бүлек начальнигы урынбаҫары вазифаһында эшләгән мәлендә 1 мең доллар ришүәт алып тотолғайны. Тик 100 мең һум (!) штраф менән ҡотолдо һәм бер ни ҙә булмағандай артабан хеҙмәт юлын дауам итте. Хатта Сидорчеваны үрләттеләр, тора-бара ҡатын бүлек начальнигы вазифаһын биләне.\nКүптән түгел БР Хөкүмәтенең “Инвестсәғәт”ендә эшҡыуар Альберт Мөхәмәтйәров Сидорчеваға ялыу менән мөрәжәғәт итте. Роспотребнадзор хеҙмәткәренең эшҡыуарҙан ришүәт таптырыуы, әлбиттә, берәүгә лә оҡшаманы. Прокуратура был ялыу буйынса пландан тыш тикшереү уҙғарырға тейеш була. Ә Ольга Сидорчева нәҡ ошо осорҙа шәхси магазинын ябып өлгөрә.\n18 май Сидорчева вазифаны бушатырға ҡушыуҙары хаҡында иренә әйтә. Ҡатын магазинға барам, тип өйҙән сығып китә. Һәм кире әйләнеп ҡайтмай — үле кәүҙәһе урманда табыла. Ул енәйәт эше ҡуҙғатылыуҙан ҡурҡып үҙ-үҙенә ҡул һалғанмы, әллә хеҙмәт карьераһында яңы мутлыҡтар фаш ителеүҙәнме, быны тикшереү асыҡлаясаҡ.


«Урғылып та сыҡҡан шишмә мин» » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » «Урғылып та сыҡҡан шишмә мин»\n26.03.2011 «Урғылып та сыҡҡан шишмә мин»\n“Йәйҙәремде яратам” йыйынтығына тупланған әҫәрҙәрҙе шартлы рәүештә түбәндәге тематик төркөмдәргә бүлергә мөмкин булыр ине: ер-һыу гүзәллеге, тәбиғәт күрке; кешеләр араһындағы мөнәсәбәт, әхлаҡ; хеҙмәт, бәхет, ил тойғоһо; ата-әсә, туғанлыҡ бәйләнештәре, яҙмыш.\nБына, тәүге төркөмгә ҡараған шиғырҙарға күҙ һалайыҡ. Улар Ә. Аҫылғужинаның ижадында шаҡтай ҙур урынды биләй. Күренеүенсә, был типтағы шиғырҙар авторҙың үҙ төбәге менән тәрән ғорурланыуынан, уға йәне-тәне менән ғашиҡ булыуҙан, тыуған яҡ гүзәллеген образлы һүҙ аша мәңгеләштерергә ынтылыуҙан тыуған. Мәҫәлән, Әнисә үҙ яғындағы ямғырҙы нисегерәк шиғриләштерә: “Ялан аяҡ йүгерәм, әй, кинәнеп, // Ямғыр яһай беҙгә тамаша.// Баҫтырып та етеп, болот-егет // Бер күнәк һыу ҡойҙо баш аша”. Йәки “Бәпес ише генә еркәйем” шиғырындағы образлы юлдарға иғтибар итәйек: “ҡояш итәгендә балҡып ятҡан // Бәпес ише генә еркәйем”.\nҒөмүмән, йәнле картина тыуҙыра алыу маһирлығы – Әнисә Аҫылғужина шиғриәтенең үҙенсәлекле һәм көслө яғы. Бындай юлдарҙы уҡығас, авторҙың тыуған яғындағы тәбиғәт мөғжизәләрен үҙ күҙҙәрең менән күргәндәй булаһың, улар онотолмаҫлыҡ булып күңелгә һеңә, хәтерҙә ҡала: “ҡояшым да, ғашиҡ егет төҫлө, // Китмәй беҙҙең тәҙрә төбөнән” (“Ярандарым”); “Үләндәргә төшкән аҡ ысыҡты // Күҙ алдымда ҡояш һемерҙе” (“Ысыҡ тамсыһы”) һ. б.\nБындай иҫ киткес йәнле һүрәттәрҙе, ҡөҙрәтле һүҙ тылсымынан тыуған мөғжизәүи образдарҙы күп килтерергә була. Улар Әнисәнең үҙе тыуып үҫкән Белорет районының хозур тәбиғәтенә ысын рәссамдар күҙе менән бағыуы хаҡында һөйләй. Үҙенсәлекле талант тыуҙырған бындай юлдар үҙҙәренә ылыҡтыра, авторҙың ер-һыуға арналған шиғырҙарын уҡымлы итә.\nКешеләр араһындағы мөнәсәбәт, әхлаҡ. Ижад кешеләрен дә борсой ундай мәсьәләләр. Бигерәк тә әлеге төшөнсәләргә ҡытлыҡ кисерелгән дәүерҙә. Үҙ еренең ысын патриоты һәм ижадсы булараҡ, Әнисә Аҫылғужина ла бөгөнгө тормошобоҙҙағы кире күренештәргә үҙ ҡарашын белдерә, бер-беребеҙгә иғтибарлы, һаҡсыл булырға саҡыра, кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәр хаҡында уйлана (“Сын-сынаяҡ гәлсәр мин үҙем”, “Айырам ҡара-аҡты”, “Күңел торошом” һ. б.), социаль ғәҙелһеҙлек мәсьәләләренә ҡағыла (“Урамдарҙа ҡарағоштар ише…”, “37-се йыл. Бесән өҫтө…”), халыҡтың киләсәге өсөн һыҙланып, әхлаҡ проблемаларына мөрәжәғәт итә (“Тауҙарыма ҡайтып аунаным”, “Тиккәме ни халҡым ир-егетте…”, “Беҙ балсыҡтан, ахыры, яһалған”). Әнисәнең гражданлыҡ лирикаһы үҙенең социаль йүнәлешле булыуы менән айырылып тора. Унда күтәрелгән проблемалар уҡыусыны уйланырға мәжбүр итә, уяу булырға саҡыра. Киләсәктә авторға был йүнәлештәге ижадында ҡәләменең тағы ла үткерерәк булыуын теләргә генә ҡала.\nҡайһы бер әҙиптәр ижадында автобиографик мотивтар көслө булыусан. Шундайҙар иҫәбенә Әнисә Аҫылғужинаны ла индерергә була. Был төркөмдәге шиғырҙарында ул лирик герой сифатында сығыш яһай. Аныҡлап әйткәндә, үҙ яҙмышын халыҡ, ил яҙмышына бәйләй һәм образлы сағыштырыуҙар аша ҙур дөйөмләштереүҙәргә килә. Әнисә үҙенең “Ерем шишмәһе” исемле шиғырында: “Төпкөлдәрҙән, тау-таш араһынан // Урғылып та сыҡҡан шишмә мин”, – тип яҙа. Шулайҙыр ҙа, әммә шишмәләрҙең иң сафы һыу башында, йәғни төпкөлдәрҙә була. Икенсе бер шиғырында автор: “Ысынлап та, йөк атымын, ахыры, // ҡара таңдан ҡамыт елкәлә”, – тип ҡуя (“Йөк аты”). Ләкин саптарҙар һабантуйҙа ғына кәрәк, ә йөк аттарына ихтыяж – йыл әйләнәһенә. Иң мөһиме, Әнисәнең лирик геройы зарланмай, ә баҫалҡы ғына итеп: “Төнгөлөккә тышап ебәрһәләр, // Сеңгер ҡыңғырау тейә теңкәгә”, – ти. Бында беҙ башҡорт ҡатын-ҡыҙының типик характерын күрәбеҙ.\nБашҡорт ҡатындарына саялыҡ та хас. Әнисәнең “Салауат рухы” шиғырындағы бынау юлдарға иғтибар итәйек: “Салауаттың тамсы ҡаны миндә – // Шул көс-ҡеүәт өҫтәй рухыма. // Салауаттай батыр булһындар тип, // Бүлдем уны ике улыма”. Эйе, бындай кимәлдәге дөйөмләштереүҙәр башҡорт шиғриәтендә йыш осрап бармай.\nҒөмүмән, Әнисәнең был төркөмгә ҡараған шиғырҙары байтаҡ: “ҡатын-ҡыҙ”, “Бала”, “Айырмаҫтар тимә иленән”, “Кемдән нимә ҡалмай был донъяла”, “Тыуған ерем үҙе ололай”, “Йәшәү көсө”, “Был донъяның бөтмәҫ мәшәҡәте” һ. б. Бындай шиғырҙарында автор оло йөрәкле әсә лә, хеҙмәтенән бәхет табыусы уҡытыусы ла, күңеленә ил ғәмен һыйҙырған, милләт яҙмышы өсөн борсолған илһөйәр ҙә булып кәүҙәләнә.\nӘнисәнең дүртенсе төркөмгә ҡараған шиғырҙары ата-әсә, туғанлыҡ, яҙмыш темаларына арналған. Автор, был донъяны бөтә тәрәнлегендә аңлаған ижадсы булараҡ, үҙенә ғәзиз һәм ҡәҙерле заттарға мөнәсәбәтен белдерергә ашыға. Сөнки, әлеге лә баяғы, донъя фани. Әнисә үҙе яҙғанса: “Ысыҡ тамсыһына, һай, оҡшаттым // Үтеп кенә барған ғүмерҙе” (“Ысыҡ тамсыһы”).\n“Етемһерәп ҡалған ауылҡайым” шиғырын алайыҡ. Ул әсәне юғалтыу фажиғәһенә арналған. Әммә был әҫәрҙә беҙ “үлде, вафат булды” тигән төшөнсәләрҙе күрмәйбеҙ. Лирик геройҙың шәхси ҡайғыһы бында төрлө кинәйәле билдәләр (символдар) ярҙамында асып бирелгән: “Ыңғырашып та асыла ишегем”, “Башын эйгән ҡапҡа бағанаһы”, “Миңә ҡушылып хатта болот илай”, “Тимер сымда өшөй кескәй ҡошсоҡ, // Юғалтҡанмы ул да әсәһен?”, “Етемһерәп ҡалған ауылҡайым, // Болоҡһоған төҫлө йорт-ҡурам”. Бында беҙ үҙ йәнеңдең һыҙланыу-болоҡһоуҙарын төрлө әйберҙәргә, тәбиғәт күренештәренә күсереү алымы менән осрашабыҙ. Шул уҡ поэтик алымды Ә. Аҫылғужинаның “Рәнйегәндәй булдым йәйемә” исемле шиғырында ла күрергә була. Бында ла ул, ниндәйҙер эске һиҙемләү менәнме, боронғо тыйыу йолаһы буйынсамы, әсәһенең үлеме хаҡында туранан-тура әйтмәй, ә “Әсәкәйем йәйҙә тороп ҡалғас, // Рәнйегәндәй булдым йәйемә” тигән ишара менән сикләнә. Йәки авторҙың иҫ киткес йылылыҡ менән һуғарылған “Уйҙарым” шиғырындағы юлдарҙы алайыҡ: “Сырмалсыҡ уйҙарым Уралдың // Бер ағас өйөнә уралды; // Әйтерһең, әсәйем орсоғо // Үҙенә ураны уларҙы”. Ғәжәйеп һәм тылсымлы образ! Ә был юлдар “Һаулыҡ ҡәҙере” шиғырынан: “Өҙөлөп торған туғандарың барҙа // Еңел икән сирҙе атҡарыу; // Тик уларҙың сикә сәстәрендә // Күбәйгәндәй булды аҡтары”. Улар ҙа күҙәтеүсәнлек һәм ҙур дөйөмләштереү өлгөһө булып тора. Ғөмүмән, ситләтеп, кинәйә менән әйтеп биреү, йәғни, ҡыйыш атып, тура тейҙереү оҫталығы – Әнисә Аҫылғужина шиғриәтенең иң уңышлы үҙенсәлектәренең береһе.\nӘнисә Аҫылғужина үҙенең “Тыуған ерем үҙе ололай” шиғырында: “Минең шиғриәтте яҡын күреп, // Япраҡтарым ғына шыбырлай. // Аяҡ аҫтарыма сәскә һибеп, // Тыуған ерем үҙе ололай”, – тип яҙа. Бик мәслихәт! Билдәлелек тә, уңыш та тыуған ереңдең, ғәзиз халҡыңдың ололауынан башлана. Ә сәхнәләрҙә һинең аяҡ аҫтарыңа яуасаҡ сәскәләр алда әле. Уға иманым камил.


Табип килгәнсе нимә эшләргә? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Табип килгәнсе нимә эшләргә?\n05.08.2017 Табип килгәнсе нимә эшләргә?\nТемпература күтәрелһә. Ғәҙәттә, тән температураһының күтәрелеүе теге йәки был ауырыуҙың билдәһе булып тора. Йыш ҡына уға йоғошло сирҙәр: грипп, һалҡын тейҙереү, ҡыҙамыҡ, энтероколит, гепатит, ревматизм һәм башҡа ауырыуҙар сәбәпсе. Температура юғары булғанда сирлене түшәккә ятҡырығыҙ. 38-ҙән юғары булһа, парацетамол эсерәләр. Сульфамид һәм антибиотиктар бирергә ярамай. Йәнә ауырыуға еләк-емеш һуты, сәй эсерәләр. Артыҡ юғары булмағанда йәшелсә ашы, бешкән алма, картуф ашатырға мөмкин.\nТанау ҡанаһа. Йоғошло ауырыуҙар ваҡытында, ҡан юлдары киңәйгәндә, яраланғанда, ҡан баҫымы күтәрелгәндә танау ҡанауы ихтимал. Ҡан баҫымы юғары булғанда ул ауырыуҙың хәлен еңеләйтә. Танау ҡанағанда ауырыу ятып торорға тейеш. Башты һалҡын һыу менән сылаталар йәки һалҡын һыуға мансылған таҫтамал һалалар. Танау тишектәрен ике бармаҡ менән 10 минут ҡыҫып торорға кәрәк. Әгәр туҡтамаһа, танау тишектәрен мамыҡ менән ҡаплағыҙ. Артабан табип кәңәше буйынса эш итергә кәрәк.\nЙөрәк ауыртһа. Йөрәк мускулдарының һәм ҡан тамырҙарының көсһөҙләнеүе арҡаһында ҡан әйләнеше боҙолоуы сәбәпле, йөрәк сәнсә башлай. Был йыш ҡына ҡан баҫымы, атеросклероз, интоксикация һәм башҡа ауырыуҙарға бәйле йөрәктең зарарланыуынан килеп сыға. Йоғошло сирҙәр, ауыр физик эш һөҙөмтәһендә лә йөрәктең ауыртыуы мөмкин. Уның төп билдәләре – тын ҡыҫыла, һалҡын тир бәреп сыға, тән күгәрә, пульс йышая. Ауырыуҙы тиҙ генә ятҡырырға, битен һәм күкрәген һалҡын һыу менән сылатырға, нишатыр спирты еҫкәтергә, тиҙ генә табипты саҡырырға кәрәк.\nАғыуланһаң. Аҙыҡ аша ағыуланһаң, ҡоҫорға тырышырға кәрәк. Бының өсөн тамаҡҡа ике бармаҡты тығып уҡшырға. Бынан һуң активлаштырылған күмер бирәләр. Оҙаҡҡа һуҙмайынса табип саҡырырға кәрәк. Бәшмәк менән ағыуланғанда ла ошо тәртиптә эш итәләр. Ауырыуға бер-ике йотом тоҙло һыу эсерәләр. Ҡәһүә йәки һөт эсергә мөмкин.\nБөйөр ауыртһа. Ауыртыу бөйөрҙәге таш бәүел юлына табан хәрәкәт иткәндә башлана. Ғәҙәттә, ауыртыу бил тирәһендә тота. Артабан бәүел юлдарына һәм бәүел ҡыуығына тарала. Ҡайһы бер осраҡта бәүелдә ҡан була. Ауырыуҙы, бөйөр тирәһенә грелка ҡуйып, йылы урынға һалырға кәрәк. Анальгин бирергә мөмкин. Өйәнәк ваҡытында компот, һут, сәй бирәләр.\nҮт ҡыуығында таш булһа. Үт ҡыуығында ауыртыуға таштың ҡуҙғалыуы, үт юлдарының ҡыҫылыуы сәбәпсе булыуы мөмкин. Уң яҡ ҡабырға аҫты ҡапыл ғына ауырта башлай. Ул тотош билгә, арҡаға, янбашҡа һәм муйынға тарала. Ауырыу ҡоҫа. Өйәнәк бигерәк тә майлы ризыҡ, йомортҡа, майлы ит, кәбеҫтә ашағандан килеп сыға. Ауыртыуҙы баҫыу өсөн сирлегә но-шпа, дротаверин, папаверин бирергә мөмкин.\nБешкәндә. Ҡайнар һыу, һөт, май, аш, химик шыйыҡсалар менән бешкәндә йәрәхәтләнеүсенең кейемен әкрен генә систерәләр. Бешкән урынға ҡул менән ҡағылырға ярамай, инфекция инеүе мөмкин. Химик матдәләр менән бешкән ваҡытта тиҙ генә һыу менән йыуалар. Ауырыу ныҡ һыҙланғанда анальгин бирергә.\nАяҡ-ҡулдар арығанда, көҙән йыйырғанда, шешенгәндә. Контраст ванна яҡшы һөҙөмтә бирә. Аяҡ-ҡулдарҙы бер-ике минутҡа эҫе һыуға, унан 15 – 20 минутҡа һалҡын һыуға тығалар. Процедура биш-алты тапҡыр ҡабатлана.


Гран-при – Ҡолсора ауыл биләмәһенә!\n31 Декабрь 2019, 08:52\n“Яңы йыл боҙ ҡаласыҡтары һәм театрлаштырылған тамаша” район конкурсы йыл һайын үткәрелә һәм унда иң-иңдәр билдәләнә. Был юлы ла ауыл биләмәләре халҡы был сараға бик яҡшы әҙерләнгән булып сыҡты.\nШуныһы һөйөнөслө, ниндәй генә замандар булмаһын, ниндәй генә һынауҙар килеп тыумаһын, халҡыбыҙ һәр ваҡыттағыса көслө рухлы, көр күңелле булып ҡала, иртәнге көнгә яҡты ышаныс менән аяҡ баҫа. Был Яңы йыл ҡаласыҡтары әҙерләүҙә лә асыҡ сағылды. Ауылдарҙың бер-береһенән уҙҙырып 2020 йылға әҙерләнеүе, иҫ киткес ҡаласыҡтар төҙөп ултыртыуҙары, халыҡҡа, айырыуса балаларға шатлыҡ бүләк итеүҙәре ҡыуаныслы күренеш.\nКонкурс йомғаҡтары буйынса 3-сө урынды Йылайыр һәм Мерәҫ ауыл биләмәләре алды. 2-се урынды Таулыҡай һәм Бикеш ауыл биләмәләре бүлеште. 1-се урын иһә Темәс ауыл биләмәһенә бирелде. Гран-приҙы Ҡолсора ауыл биләмәһе яуланы!\nӘйтергә кәрәк, Ҡолсора ауыл биләмәһенә ҡараған Ҡолсора, Түбәнге һәм Үрге Иҙрис, Муллаҡай ауылдары Яңы йылды ҡаршы алыуға йыл да юғары кимәлдә әҙерләнә. Бындай баһаны улар бер тапҡыр ғына яуламай. Быйыл да улар комиссия ағзаларын ысын мәғәнәһендә әкиәт ҡаласыҡтары менән таң ҡалдырҙы. Айырыуса Үрге Иҙрис ауылы сараға бик шәп әҙерләнгән. Улар “Шалҡан”, “Алтын балыҡ”, “Торна һәм төлкө” һ.б. әкиәттәрҙе һынландырған, Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арнап ҡарҙан танк, яралы яугир, еңеү поезы ла әүәләгән. Башҡортостандың 100 йыллығына арнап тирмә лә ҡалҡып сыҡҡан. Хатта башҡорт халҡының легендаһы – Аҡбуҙат та урын алған.\nЯңы йыл ҡаласығын эшләүҙә Ғәйфулла Мөхәмәтҡужин, Алмас Исламморатов, Нәзирә Мөхәмәтҡужина, Хәтирә Фәйзуллина, Гөлсәсәк Аллаярова, Ришат Үтәбаев һәм башҡалар күп көс һалған. Ә бына Динар Үтәбаев, Асия һәм Ихсан Ғайсиндар, Гөлфиә һәм Илсур Йосоповтар, Эльвира һәм Ирек Янғазиндар үҙҙәренең өйҙәре алдына ҡарҙан матур фигуралар эшләп ултыртҡан.\nТүбәнге Иҙристәр ҙә байрамға матур әҙерләнгән. Тәлғәт Сафиуллиндың тройкаһы биҙәлеше менән һоҡландырҙы. Ҡаласыҡ та үҙенсәлекле эшләнгән. Яңы йыл алдынан ауыл егеттәре хоккей ҡумтаһы асып, бар халыҡты, айырыуса балаларҙы ҡыуандырҙы.\nҠолсора ауылы халҡы әүҙемлеге менән айырылып тора. Барлығы 6 урында боҙ ҡаласығы, матур һындар барлыҡҡа килгән. Ауыл Советы депутаты Азат Ғафаровтың, уның округы ир-егеттәренең тырышлығы менән иҫ киткес матур боҙ ҡаласығы ҡалҡып сыҡҡан. Мәҙәниәт йорто алдында ла үҙенсәлекле Шыршы майҙансығы урын алған. Шулай уҡ Урал Мостафин, Самат Самарбаевтарҙың йорт биләмәләре лә башҡаларҙы үҙенә саҡырып тора.\nШуныһы һөйөнөслө, бындай тамашаны булдырыуға мәктәп уҡыусылары ла тос өлөш индергән: Йәштәр урамында йәшәүсе малайҙар Замир, Инсаф Сыңғыҙовтар, Ильяс Мөхәмәтйәнов, Ғәлинур Самарбаевтар һырғалаҡ эшләгән, ҡарҙан Ҡыш бабай, Ҡарһылыу, бәләкәй поезд, башҡа һындар яһағандар. Афарин!\nМуллаҡайҙар ҙа конкурсҡа ихлас ҡушылған, ауыл уртаһында ҡаласыҡ эшләнгән. Зилә һәм Таһир Хисмәтуллиндар йорт алдарында төрлө һындар яһап ҡуйған.\nҠолсора ауыл биләмәһе халҡын лайыҡлы еңеү яулауҙары менән ҡотлайбыҙ, Яңы йылда ла яңы уңыштар теләйбеҙ. Изге теләктәрҙе барлыҡ ауыл биләмәләре халҡына ла еткерәбеҙ. Төклө аяғың менән, Сысҡан йылы!


1 сентябргә әҙер буласаҡ!\n26 Февраль , 20:05\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров Урал аръяғының Баймаҡ районына һәм Сибай ҡалаһына эш сәфәре барышында Иҫке Сибай мәктәбе төҙөлөшөндә булды.\n-Иҫке Сибай ауылы халҡы ғәҙел дәғүә белдерә,--тине Хөкүмәт рәйесе. -Сөнки объект ваҡытында файҙаланыуға тапшырылманы. Был подрядсының намыҫһыҙлығына бәйле. Әле яңы генераль подрядсы билдәләнде. Мәктәпте төҙөү яңы уҡыу йылы башына тамамланасаҡ һәм уҡыусыларҙы ҡабул итәсәк. Республика Хөкүмәте мәсьәләне даими контролдә тотасаҡ.\nАндрей Назаров Баймаҡта балалар поликлиникаһын төҙөү эштәре менән дә танышты." Баймаҡта балалар поликлиникаһы иһә "Һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең беренсел звеноһын модернизациялау" төбәк программаһына ярашлы төҙөлә. Өс ҡатлы бинала 12 урынлыҡ стационар, "Ашығыс ярҙам", физиотерапия бүлектәре, 120 урынлыҡ конференц-зал, башҡа бүлектәр урынлашасаҡ. Дауахананың дөйөм майҙаны 5,8 мең квадрат метр тәшкил итә. Премьер-министр подрядсыға объекттағы эштәрҙе тиҙләтергә ҡушты. Поликлиника быйыл файҙаланыуға тапшырыласаҡ.\n«Күрһәткестәр насар түгел»\nЭш сәфәрен дауам итеп Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров Сибай ҡалаһында булып, клиник-диагностик инфекцион үҙәкте, коррекцион мәктәп һалыу өсөн бүленгән майҙансыҡты ҡараны, шулай уҡ ҡала Советының ултырышында ҡатнашты.\nПремьер-министр Андрей Назаров иң башта ҡалала йылдам төҙөлгән ковид госпиталь төҙөлөшө барышы менән ҡыҙыҡһынды, бындағы эштәр барышын ҡараны. Төҙөлөш графикка ярашлы алып барыла, 11 мартта объект техник йәһәттән сафҡа инергә тейеш. 18 мартта иһә медицина үҙәге беренсе пациенттарын ҡабул итә башлаясаҡ. Әлеге ваҡытта бындағы корпустарҙың барыһының да металл каркастары монтажланған, эс яҡтан бүлеүсе ҡоролмалар ҙа күтәрелгән.\nЭлектр ҡоролмаларын монтажлау һәм сантехника урынлаштырыу эштәре дауам итә, һыу үткәрелә, вентиляция ҡоролмалары һуҙыла. Яңы госпиталь 50 бокстан тора, шуларҙың 40-ында тәүлек әйләнәһенә сирлеләрҙе дауалаһалар, 10 бокс реанимация бүлеге өсөн тәғәйенләнгән. Ғәҙәттән тыш хәл була ҡалһа бында карауаттар һаны 230-ға ҡәҙәр еткерелеп, уларҙа ятҡан һәр сирле кислородҡа тоташыу мөмкинлеге тыуҙырыла. Госпиталь биналары 50 йылдан ашыу ҡулланылышҡа яраҡлы буласаҡ.\n--Госпиталь төҙөлөшө Сибай ҡалаһы өсөн генә түгел, тотош Урал төҙөүселәр эшкә тотондо. Төҙөлөш ыңғай ғына бара.\nИнфекцион учреждениеның төбәк өсөн булдырылыуы отошло. аръяғы халҡы өсөн дә күп уңайлыҡтар тыуҙыра. Башта ҡаршылыҡтар булды, ергә бәйле мәшәҡәттәр тыуып Туймазыға ҡарағанда төҙөлөш яй башланды. Шуға ҡарамаҫтан, етешһеҙлектәр бөтөрөлөү менән\nТәжрибәнән күренеүенсә, сирлегә ярҙам бер урында күрһәтелергә тейеш. Дауалауға яраҡһыҙ, табиптар, дарыуҙар етешмәгән урында ятҡансы, бер ерҙә сифатлы медицина ярҙамы алыу күпкә уңайлы. Бында ковидтан һуң өҙлөгөүселәр ҙә, башҡа сирҙәрҙән яфалаусылар ҙа дауалана аласаҡ,-- тине Башҡортостан Республикаһының Премьер-министры Андрей Назаров.--Республикалағы башҡа госпиталдәр төҙөлөштәрендәге кеүек үк бында ла эштәрҙе бер юлы алып барабыҙ. Корпустар ҙа йыйыла, медицина ҡорамалдары һатып алына, хеҙмәткәрҙәр йыябыҙ һәм уҡытабыҙ, эшмәкәрлеккә лицензия алыу өсөн документтар туплана. Инфекцион бүлектән тыш бында ҡабул итеү, интенсив терапия, экспресс-лаборатория, эндоскопия кабинеты, шулай уҡ ультра тауыш һәм функциональ диагностика бүлектәре булдырыла. Әгәр йоғошло сирҙәр ҡотора ҡалһа, бер юлы 230 ауырыуҙы ҡабул итеү мөмкинлеге бар. Уларҙың бөтәһен дә кислродҡа тоташтырыу уңайлылығы ла ҡаралған. Госпиталь биләмәһендәмедицина газы станцияһын төҙөү, вертолет майҙансығын булдырыу ҡаралған. Бындай уңайлыҡ төркөлдән сирлеләрҙе вертолет менән алып килеү мөмкинлеге бирә.\nАндрей Геннадьевич артабан “Урал аръяғы балалары” күп функциялы белем биреү үҙәген төҙөү тәғәйенләнгән ер учаскаһында булды. Был коррекцион үҙәк үҙ эсенә төбәк балалары менән эшләүсе бер юлы өс учреждениены: сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән уҡыусылар белем алған Сибай коррекцион мәктәбен, инвалид балалар уҡыған Республика дистанцион белем биреү үҙәген һәм Сибай төбәк психолог-медик-педагогик комиссияны аласаҡ тип күҙаллана.\nӘммә төҙөлөш өсөн һайланған ер биләмәһе критерийҙарға тап килмәүе асыҡланды. Андрей Геннадьевич ҡала етәкселегенә коррекцион үҙәк һалыу өсөн яңы урын табырға ҡушты.\n--Һайланған урын насар тимәйем, әммә унда бөгөн үк эш башлап булмай. Киләсәктә объект төҙөр алдынан урынды иғтибарлыраҡ һайларға саҡырам. Башҡа варианттарҙы ла ҡараныҡ, элекке үҙәк ҡала дауаханаһы урын уңайлы тип уйлайым. Был мәсьәләне ныҡлы өйрәнергә һәм тиҙ арала хәл итергә кәрәк,-- тине А.Назаров.\nЭшлекле сәфәр барышында Хөкүмәт Премьер-министры кәңәшмә лә уҙғарҙы. Унда Урал аръяғының энергия тәьминәте һәм төбәктә электр энергияһына ҡытлыҡ булмаһын өсөн подстанция төҙөү мәсьәләләре ҡаралды. Андрей Назаров 2021 йылдың июнендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы “Урал аръяғында энергияны һаҡлау” юл картаһын раҫлауын иҫкә төшөрҙө.\n--Был иң беренсе сиртта энергия тәьминәте системаһын нығытыу, ҡулланыусылар бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ селтәргә тоташа алһын өсөн эшләнә. Сөнки төбәктә электр энергияһына ҡытлыҡ бар. Һәм киләсәккә пландарҙа ла был тәңгәлдә төрлө проекттар етерлек, --тип белгертте Премьер-министр\nКәңәшмәлә Урал аръяғында өҫтәмә электр селтәрҙәре инфраструктураһы булдырыу төбәктең иҡтисади үҫешенә ыңғай йоғонто яһаясағы һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Был үҙ нәүбәтендә инвестицион ҡыҙыҡһыныуҙы арттырып ҡына ҡалмай, төбәктә электр энергияһын ҡулланыусыларҙың йәшәү рәүешен дә яҡшырта. Бынан тыш, электр селтәрҙәренә яңы тоташҡан ҡулланыусыларға заманса шарттар тыуҙыра. Был тәңгәлдә алдағы 15 йылға прекспективалы үҫеш планы ла ҡабул ителгән.\nУлтырышта Сибай ҡалаһының 6-сы, “Урал аръяғы балалары” коррекцион мәктәптәре, “Шифа” төбәк-ара балалар ялы һәм һауыҡтырыу үҙәге төҙөлөштәренә ҡағылышлы һорауҙар тикшерелде. Шулай уҡ “Урал аръяғы –2022”Бөтә Рәсәй инвестицион һабантуйға әҙерлек тураһында ла һүҙ ҡуҙғатылды.\nӘйткәндәй, матур йолаға әүерелгән мәртәбәле сараны уҙғарыу 2-4 июнгә тәғәйенләнгән. Ҡала Советы ултырышында Хөкүмәт Премьер-министры Сибай ҡалаһының республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә индергән тос өлөшөн баһалап үтте.\n--Урындағы инфраструктура һәм потенциал Сибайҙың Урал аръяғының баш ҡалаһы булыуын иҫбатлай. Йыл йомғаҡтарын барланыҡ, күрһәткестәр насар түгел. 2020 йыл менән сағыштырғанда сәнәғәт етештереүе 40 процентҡа күбәйгән. Урында етештерелгән тауарҙың күләме артҡан. Иҡтисади эшмәкәрлектең бөтә тармаҡтарында үҫеш күҙәтелә. Төп капиталған һалынған инвестиция күләме бер ярым тапҡырға артҡан, шәхси капитал һалыу ике бөтөн ундан дүрт тапҡырға күбәйеүе яҡшы күрһәткес. Ҡалала бер бөтөн ундан ете миллиард һумлыҡ 11 инвестицион проект тормошҡа ашырыла,--тине ултырыш һуңында А.Г.Назаров.\nАндрей Геннадьевич Сибай ҡалаһының Урал аръяғының локомотивы булараҡ үҫеш потенциалын барлап, мөмкинлекте тулы кимәлдә тормошҡа ашырыу өсөн киләсәктә ныҡышмал хеҙмәт итеү бурысын ҡуйҙы.


Билдәле шағирә Дилә Булгакова 80 йәшлек оло юбилейын ҡаршылай\nҠырҡ йылдан ашыу ғүмерен медицинаға арнаған ижадсының әҫәрҙәре халыҡ араһында киң танылыу ала, шиғырҙары көйҙәргә һалына.\n«Илһам» тигәне шул булалыр инде, - ти билдәле шағирә, прозаик Дилә Булгакова. Ижад даръяһында ул бөгөн дә балыҡтай йөҙә. 80 йәшлек юбилейын ҡаршылаусы ханымдың тормош девизы ябай - һүҙҙәр донъяһын байҡап сығып, меңдәрсә кеше йөрәгенә йылылыҡ өҫтәү. Төрлө милләт халҡын берләштәргән республикала йәшәүе менән дә үҙен бәхетле һанай тәбиғәткә ғашиҡ ижадсы.\nТыуған ерем, халҡым тип янып-көйөп йәшәгән ҡәләм оҫтаһының проза әҫәрҙәре халыҡ күңелен тиҙ арбай. Дилә Булгакова ике тиҫтәнән ашыу китап авторы. Хикәйә-повестарында ул геройҙарының иң тәрән уй-кисерештәрен асып һалырға тырыша. Дини темаларға яҙылған шиғри йыйынтығы, мөхәббәт лирикаһы ла айырым иғтибарға лайыҡ.\nДилә Булгакова ике йөҙҙән ашыу йыр авторы ла. «Ҡыр ҡаҙҙары», «Үпкәләмә», «Зәңгәр күҙле ҡыҙға», «Устарыма һал һин, йөрәгемде» һәм башҡа шиғырҙарын композиторҙар, ижадташ дуҫтары оло сәхнәгә сығара.\nМоңло, тәрән фәлсәфәле йырҙар яҙыу, әйтерһең дә, Дилә Хәмзә ҡыҙының ҡанында. Шулай ҙа ул бер ҡасан да гонорарҙар артынан ҡыумай, шиғри әҫәрҙәрен, тәү сиратта, уҡыусылары өсөн аҡ ҡағыҙ битенә төшөрә, артабан хистәргә бай һүҙҙәр ноталарға һалына. Күркәм юбилейын ҡаршылаусы әҙибәне ҡәләмдәштәре лә ҡояшҡа тиңләй.\nДилә Булгакова бала саҡта рәссам булырға хыяллана, ижадҡа һөйөүе уны шиғриәт, проза донъяһына алып килә. Өй тулы картиналар, китаптар һәм ҡул эштәре. Хаҡлы ялдамын тип тик ултырмай ул. Йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша. Юбилей кисәһен әҙибә көҙгә үткәрергә йыйына.\nИлһам донъям, ташлап китә күрмә, һинең менән йәшәйем, йәшмен мин. Йырҙар менән үлеп терелгән бар, йырҙар менән генә мин йәшмен мин.


Төртмә шаяртыу, юмор һәм яҡшы кәйеф\nРеспублика "Шаяндар һәм отҡорҙар" клубының Башҡорт ЮНИОР лигаһы икенсе миҙгеленең дүртенсе сирек финалында ҡатнашыусылар тамашасыларға күтәренке кәйеф бүләк итте. Ошо көндәрҙә Баймаҡ ҡалаһында төрлө төбәктәрҙән йыйылған 8 команда КВН лигаһының ярымфиналына һайлап алыу турында һынау тотто.\nСибай ҡалаһының гимназия-интернатының «Кендектәр” командаһы -был өлкәлә тәжрибәһе булған уйынсылар. Уларҙың сығыштары күптән тамашасылар күңеленә хуш килгән. Башҡортса шаяртыуҙар, юмор күп кенә фестивалдар еңеүсеһе. Был юлы ла Кендектәр уйынға яҡшы әҙерлек менән килгән ине.\nБыйыл төбәктә булдырылған Башҡорт асыҡ лига Квн-ы үҙенең биш йыллығын билдәләй, шуның менән бер рәттән, 18 йәшкәсә үҫмерҙәр араһындағы ЮНИОР КВН уйындары дүртенсе миҙгелен ойошторҙо. Ярым финалға һайлап алыу турына республиканың Учалы, Әбйәлил райондары, Өфө, Баймаҡ, Сибай ҡалаларының шаяндары Баймаҡ ерлегендә тәүге тапҡыр йыйылды. ЛАЙФ Баймаҡтар Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжының Баймаҡ филиалы егеттәре ӨҠаймаҡтарӨ үҙ командаһын төҙөп, дебютант булараҡ сығыш яһаны. Йылдар дауамында һыналған уйынсыларҙан тәжрибә алды. Ойоштороусылар уйын өсөн Баймаҡ ерен һайлағанда ла, киләсәктә был сараның урында үҫеш алыр,районда республика кимәлендә сығыш яһарлыҡ командалар барлыҡҡа килер, тигән маҡсатта ҡуйған.\nШаяндар һәм отҡорҙар уйының төп маҡсаттарының береһе-ул йәш быуында милли рух тәрбиәләү, башҡорт телен пропагандалау. Бер нисә йыл дауамында ойошторолған сарала үҙебеҙҙең ерлеккә хас шаяртыуҙар, төртмә телле сығыштар даими рәүештә уңышҡа өлгәшә.\nИң шәп, иң отҡор командалар - Өфөнөң Башҡорттар.ру, Сибай ҡалаһының Кендектәре һәм Учалы районының Тик ҡыҙҙары Стәрлетамаҡ ҡалаһында үтәсәк ярым финалға үтте. Унда баймаҡтар ҙа саҡырыу алды. Ә иң-иңдәрҙе билдәләйәсәк финал уйыны апрель айында баш ҡалала уҙасаҡ.


3 тинлек шар ҙа бүләк иткәндәре юҡ.... - Юлдаш\nЙәнберҙина Хима Резеда Мөхәмәтйәнова һүҙҙәре. Ҡар бураны - Флера Шәрипова көйө\nАйгөл Вәлиуллина һүҙҙәре. Ғәфү ит - Гүзәлиә көйө - Яруллин Вилдан\nГөлфиә Шакирова һүҙҙәре. Тик мөхәббәт йәшәтә - Айнур Шарапов көйө - Рамазанов Илнур\nЗарема Ғәлиуллина һүҙҙәре. Ташкисеүем - Вилдан Фәйзуллин көйө - Фәйзуллин Вилдан\n3 тинлек шар ҙа бүләк иткәндәре юҡ.... https://bash.news/yuldash/40134_3_tinlek_shar_a_blk_itkndre_yu\n18 ноя, :\nЛуганскийға 6-сы тапҡыр гуманитар йөк әҙерләйбеҙ, ҡушылырға саҡырабыҙ,- тигәнгә ойоштороусылар, күпселек халыҡтың сәсе үрә тора. Ә ниңә, беҙҙә мохтажлыҡ кисереүселәр аҙмы ни?! Ярҙам итегеҙ күп балалы ғаиләләргә, инвалидтарға, осон-осҡа ялғаған пенсионерҙарға, ауыл кешеләренә! Ниңә ситкә ташырға, беҙҙә ас-яланғастар аҙмы ни?! ти улар.\nХайп һәм ысын изгелек, амбициялар һәм мәрхәмәтлек араһында сик ҡайҙа? Ошо темаға "Асыҡ студия"ла бәхәсле әңгәмә ҡорҙоҡ.\nЗәки Әлибаев: күпме йәшәп үҙебеҙҙә йәшәгән мохтаждарға 3 тинлек шар бүләк иткәндәрен дә күргәнем юҡ. Балаларҙа ватансылыҡ тойғоһо юҡ түгел, ә йүнәлеш биреүесе юҡ. Кем ғәйепле? Беҙ ғәйепле.\nТимерйән Рәжәпов. Бында бөтә нәмә бар. Һәм беҙҙән бер кем дә бер нәмә һорамай. Һораһалар, оят та булыр ине. Бында һуғыш юҡ бит. Ә былай диванда ятып беҙҙе тәңҡитләүе еңел инде ул. Эшләмәй, түбәгә төкөрөп яталар, әгәр эшләһәләр, үҙҙәре лә һатып алырҙар ине.\nИлүзә Ғәйнуллина: Һеҙ Донецкийҙа беҙҙе ҡаршы алған балаларҙың йөҙҙәрен, күҙҙәрен күрәһәгеҙ? Нисек шатланғандарын!\nТыңлаусы. Көйөргәҙенән шылтыратам. Беҙ ауыл ерендә, ирем менән икебеҙ ҙә эшләйбеҙ. Түбәгә төкөрөп ятмайбыҙ. 3 баланы илһөйәр итеп тәрбиәләйбеҙ. Бына беҙҙең төпкөл ауылға килеп ошо хәрбиҙәр ниңә геройҙар тураһында ниңә һөйләмәйҙәр? Һәм беҙгә был ойошманан бүләк килеп төшһә, бер ҙә юҡ тимәҫ инек. Оҙон-оҙаҡ шиғырҙар һөйләп, ҡыуанышып ҡаршы алыр инек.


Тәбиғәт менән файҙаланыу һәм экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, халыҡтың иң яратҡан урыны - Ҡандракүл\nЙыл дауамында унда 66 мең кеше ял иткән. Икенсе урында 18 мең туристы йәлеп иткән Асылыкүл. Ирәмәл тәбиғәт паркына - 17, Мораҙым тарлауығына 16 мең кеше барған. Әлегә төбәктәге барлыҡ тәбиғәт биләмәләрендә рекреацион зоналар булдырылмаған. Ундай биләмәләр 4 тәбиғәт паркында ғына бар. Ирәмәлдә «Урал батыр юлы», «Губернатор юлы», «Ожмах һулышы», «Ирәмәл легендалары» һәм «Әкиәт һуҡмағы» тип аталған 5 маршрут эшләй.


Беҙ еңеүсе! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Беҙ еңеүсе!\nБеҙ еңеүсе! 09.05.2018 // Йәмғиәт\nБөгөн илебеҙ Бөйөк Еңеүҙең 73-сө яҙын билдәләй. Эйе, оло байрам. Күңелдәрҙә берсә ҡыуаныс, берсә һағыш, күҙ йәштәре. Һуғыш тарихта ҡалған кеүек тойолһа ла, үткәнебеҙ тип уйлаһаҡ та, был үҙ-үҙебеҙҙе тынысландырырға тырышыу ғына ул. Юҡ, ул онотолмай, йылдар артта ҡалған һайын, яралар тағы ла, гүйә, яңыра. Бер нәмә лә онотолмаған һәм онотолмаясаҡ...\nӘ бына Көнбайыш Европалағы ҡайһы бер илдәр һуңғы йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышы фажиғәһен онотоу, уны үҙ файҙаһына бороу маҡсатында хәүефле эштәр йәйелдереп ебәрҙе. Яңыраҡ үҙәк телевидение каналында Латвияла йәшәгән Бөйөк Ватан һуғышы ветеранының: “Миҙалдарҙы тағып тышта йөрөүе ҡурҡыныс, автобустан сығарып ташлаясаҡтар”, – тип зарланғанын күрһәттеләр. Әлбиттә, бындай миҫалдар бик күп. Совет һалдатына ҡуйылған һәйкәлдәрҙе емереү яңынан баш ҡалҡытҡан фашизмдың “батырлыҡтарының” бер миҫалы ғына. Ә бына был мәсьәләне төптәнерәк өйрәнә башлаһаң, сәстәр үрә торорлоҡ хәлдәр бара үҙен иң аҡыллы, иң алға киткән, иң кешелекле тип иҫәпләгән Европала.\nЕңеү көнө алыҫлашып, тарих биттәрендә алыҫтараҡ ҡалған һайын илебеҙҙең фашизмды Еңеүгә индергән өлөшөн юҡҡа сығарырға тырышҡан сәйәсмәндәр арта бара. Бөтә Европаның Гитлер аяғы аҫтында ятҡанын тиҙ онотҡан. Әгәр совет һалдаты донъяны XX быуат илбаҫарҙарынан ҡотҡармаһа, әле улар фашизм менән тулыһынса ағыуланған, үҙен иң өҫтөн милләт тип һанаған немец һалдатының ботинкаһын, бәҙрәфен таҙартҡан булыр ине. Адольф Гитлерҙың тормош маҡсаты үҙ милләтен үҫтереү йүнәлешендә баҫҡынсылыҡ сәйәсәтенә ҡоролғанын аңлап етмәйҙәр, күрәһең. Шулай булмаһа, Гитлер тәүге көндәрҙән үк аҡыллы, егәрле халыҡ тип иҫәпләнгән йәһүдтәрҙе юҡ итеү өҫтөндә эш алып бармаҫ ине.\nТарихҡа күҙ һалһаң, оккупациялағы илдәрҙә йәшәгәндәрҙең күпселеге фашист режимы өсөн эшләгән, хеҙмәт хаҡы алған. Был режим менән риза булмағандары иһә партизан отрядтарына ҡасып йә диверсия рәүешендә илбаҫарҙарға ҡаршы һуғышҡан.\nЕвропа илдәре Гитлерға бер ҡаршылыҡһыҙ бирелә. Ә бит уларҙа “немец машинаһына” ҡаршы торорлоҡ көс булған. Мәҫәлән, Чехословакияның армияһы немецтарҙыҡынан бер ҙә ҡалышмаған. Етмәһә, чехтар ҡорал менән дә яҡшы тәьмин ителгән. Улар етештергән ҡорал һәм хәрби техника донъя баҙарының 40 процентын тәшкил иткән, ә танкылары Европала иң яҡшыларҙан иҫәпләнгән. Һөҙөмтәлә “Шкода”, “Польда”, “Зброевка” , ЧКД кеүек көслө заводтар дошман ҡулына күсә. Атыу ҡоралдары, бронетехника, үҙйөрөшлө ҡоралдар, самолеттар Германия көстәренең дүрттән бер өлөшөн тәшкил итә. Автомобилдәр, хәрби припастар, “Фау-2” ракеталары тураһында әйтеп тороу ҙа кәрәкмәй.\nВермахтың танк ғәскәрҙәре подполковнигы Гельмут Ритген: “Чехтарҙың хәрби сәнәғәте һәм танкыларынан тыш, беҙҙең дүрт танк дивизияһы булмаҫ ине. Советтар Союзына ла һөжүм итә алмаҫ инек”, – тип белдерә. Немец инженер-полковнигы Икен да, уның һүҙҙәрен раҫлап: “Чехтар үҙҙәренең танктары тураһында кәрәкле бөтә мәғлүмәтте лә бирҙе. Чех офицерҙары уларҙың машиналары вермахтың талаптарына яуап биреүенә ышана ине. Беҙгә бер ваҡытта ла эшкә аяҡ салыусылар йә ниндәй ҙә булһа ҡаршылыҡтар менән осрашырға тура килмәне”, – тип маҡтана.\nӘ ниңә тырышмаҫҡа: хужа ҡәнәғәт, кем яҡшы эшләй, шуға аҙыҡ-түлекте юғары норма менән бирә. Киреһенсә, чех конструкторҙары ҡоралдарҙы яңырта. Етмәһә, Австриялағы коллегалары менән беҙҙең урмандарҙан, һаҙлыҡтарҙан үтә алырлыҡ техника етештереү хоҡуғы алыу өсөн талаша. Франция һәм Чехия Гитлер Армияһын 10 000 танк, үҙйөрөшлө һәм база машиналары менән тәьмин итә. Ә бит өсөнсө рейхтың союздаштары булған Италия менән Венгрия уларҙан ике тапҡырға әҙерәк техника етештергән. Ғөмүмән, бөтә Европа илдәре Советтар Союзын баҫып алыу һуғышы алып барған немец ғәскәрҙәрен ҡоралландыра. Шулай уҡ фашист армияһы сафында һуғышҡандар һаны 2 миллиондан ашыу булған.\nОшо дәлилдәргә, ваҡиғаларға күҙ һалғанда ла, Рәсәйгә нәфрәт менән ҡараған ҡайһы бер Европа илдәрендә һуғыш ветерандарына булған мөнәсәбәтте аңларға була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, фашизм яңынан баш ҡалҡытты һәм бынан 73 йыл элек Бөйөк Еңеүҙе килтергәндәргә ҡаршы асыҡтан-асыҡ көрәш башланы. Был илдәрҙә йәшәгән ветерандар, әлбиттә, йәл.\nЭйе, тыуған ерен илбаҫарҙан һаҡлайым тип яуға киткән ватандаштарыбыҙ һөҙөмтәлә бөтә Европаны фашизмдан ҡотҡарҙы. Был ҡот осҡос һуғышта 34 миллиондан ашыу совет һалдаты ҡатнашып, уларҙың яртыһынан ашыуы яу яландарында ятып ҡалды. Илебеҙ – был һуғышта иң ҙур ҡорбан килтергән дәүләт. Был тиклем юғалтыуҙар донъя тарихында булмаған.\nЮҡ, беҙ ватаныбыҙҙы һаҡлаған батырҙарыбыҙҙы бер минутҡа ла онотмайбыҙ. Улар тағы ла беҙҙең араға “Үлемһеҙ полк” сафында кире ҡайтты. Хәҙер батырҙарыбыҙ Бөйөк Еңеү көнөндә меңәрләп, миллионлап урамдарҙан үтә, уларҙың сафы йылдан-йыл арта. Совет һалдатын еңеүсе тип танырға теләмәгәндәрҙең йәнен үртәп, Еңеү рухы менән йәшәй илебеҙ. Беҙ еңеүсе!


Тольятти ҡалаһында үткән "Лада" Кубогында "Салауат Юлаев" ыш аныслы еңеү яуланы. Зиннәтулла Билалетдинов етәкләгән "Аҡ Б арс" командаһына ҡаршы ҡатмарлы уйын беҙҙекеләр файҙаһына 3 : 1 иҫәбе менән тамамланды.\nГолкипер Андрей Мезинды был осрашыуҙың төп геройы тип ата рға була. Уның ышаныслы уйыны ҡазанлыларға беренсе периодта "юлаевсыла р" ҡапҡаһына яҡынлашырға мөмкинселек бирмәне. Ғөмүмән, беҙҙең ҡ апҡа һаҡсыһы матчты бик юғары кимәлдә үткәрҙе.\nУйындың икенсе өлөшөндә "барстар" барыбер өфөлөләрҙе "тыр нап алды". 17 йәшлек Дмитрий Зюзиндың хатаһынан һуң (быны ул\nһөйләшкәндә үҙе лә таныны), ҡазанлы Жуков шайбаны беҙҙең ҡа пҡаға ырғытыуға өлгәште. Әммә период тамамланыр алдынан шул уҡ Зюз индың звеноһы ( әл дә был хулиганды Ишмәтов эскәмйәгә ултыртып ҡуй маны) хатаны төҙәтергә булды - "Салауат Юлаевтың" йәш форварды Арт ем Булянский иҫәпте тигеҙләне - 1 : 1. Тағын бер минуттан Конст антин Макаров өфөлөләрҙе алға сығарҙы.\nРәсәй йыйылма командаһы һәм "Аҡ Барстың" ҡапҡа һаҡсыһы Ер еменконы өсөнсө периодта ҡара тәнле канадалы Брэтуэйт алмаштырҙы. Тик\nбеҙҙең егеттәр өсөн был тағы бер гол индереү өсөн этәргес кенә булд ы, ахыры.\nЙылдам һөжүм - һәм Булянский ҡаршы яҡ ҡапҡаға тағы ла бер ш айба индерә.\n3 : 1 иҫәбе уйын аҙағына тиклем үҙгәрмәне. Матчтан һуң бе ҙ осрашыуҙы запас уйынсылар эскәмйәһенән ҡараған Сергей Николаевҡа шылты ратып уның фекере менән ҡыҙыҡһындыҡ.\n- Бөгөн егеттәр кисәгенән яҡшыраҡ уйнаны. Көсөргәнешле мә лдәр күберәк булды, оборонала ла ышаныслы тороуҙары һиҙелә. Кемделер айырып әйтә\nалмайым, еңеүҙә барыһының да өлөшө бар.\n"Аҡ Барсҡа" ҡаршы матчтан һуң Рафаил Ишмәтов шул тиклем а рыған, ул\nхатта комментарий биреүҙән баш тартты. Оҙаҡ өгөтләүҙәрҙән һ уң ғына үҙенең билдәле фразаһын ҡабатланы:\n- Тырышлыҡ һәм бирелеп уйнау, әммә психология йәһәтенән п роблемалар.


Луизаның яҙмышы хәл ителә. Уларҙы оҙаҡламай үҙәк телеканалдарҙан күрһәтәсәктәр\n10 Июль 2019, 18:10\nЛуиза Хәйруллинаны тәфтиш изоляторынан сығарыу маҡсатында уның адвокаты судҡа мөрәжәт иткән. Ҡылынған енәйәттең үтә ауыр булмауын иҫәпкә алып, ҡатынды үҙ өйөндә тотҡонлоҡта ултыртыу тураһында хөкөм ҡарары ҡабул итеүҙәре ихтимал.\nӘ ире Марат Фәнәүи улы был ваҡытта бик йомарт итеп интервьюлар өләшә, яҡындары менән ҡиммәтле смартфон аша бәйләнеш тота, Мәскәү телеканалдарынан сығыш яһарға әҙерләнә. Ошо көндәрҙә махсус тапшырыу әҙерләп, барлыҡ Рәсәйгә күрһәтәсәктәр, имеш. Хәйруллин үҙенең маҡсатын йәшермәй: ул ҡатынын азат итерлек аҡса туплауға өмөт итә.\nТелеканалдарҙың береһе Маратҡа бер миллион һум вәғәҙә иткән. Икенсе бер каналда һөйләшеүҙәр бара, ти. Тик социаль селтәрҙә аралашыусылар шуға шикләнә: ҡомарлы уйындар менән мауығыусы ир ҡулына аҡса эләгеү менән отошҡа сығып йүгермәҫме икән?\nБанктан урланған 23 миллион һум тирәләй ҙә имеш-мимештәр күп һәм улар ҡуйырғандан-ҡуйыра. Мараттың һүҙҙәренә ҡарағанда, миллиондарҙы Луиза аҡрынлап, ике йыл эсендә сығарған. Был ниндәй банк булды икән, әллә унда ике йыл буйы йүнле-башлы ревизия үткәрелмәгәнме? Эйе, ирҙең һөйләгәндәре көлөмһөрәргә генә мәжбүр итә.\nҒөмүмән, был енәйәт менән бәйле мәғлүмәттәр күпселекте ялҡытып өлгөрҙө инде. Шуға күрә кемдеңдер ҡыҙыҡһыныуына, йәлләп аҡса биреренә һис тә ышанғы килмәй.


Яңы китап сыҡты: “Ҡөрьән Кәрим” донъя күрҙе » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Яңы китап сыҡты: “Ҡөрьән Кәрим” донъя күрҙе\nЯңы китап сыҡты: “Ҡөрьән Кәрим” донъя күрҙе 13.07.2018 // Иман\nХөрмәтле китап уҡыусыбыҙ! Бына ул көтөп алынған шатлыҡлы ваҡиға — ошо көндәрҙә Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә мосолмандарҙың иң ҡәҙерле, иң изге китабы – “Ҡөрьән Кәрим” донъя күрҙе.\nИслам дине тәғлимәте буйынса, “Ҡөрьән” Аллаһ тарафынан Ябраил фәрештә аша төрлө ваҡыттарҙа Мөхәммәт пәйғәмбәргә егерме өс йыл буйына бирелгән. Төрлө өйрәтеүҙәрҙән – дини бойороҡтарҙан, өгөт-нәсихәттәрҙән, кәңәштәрҙән торған был китап рифмалы проза (көйлө нәҫер) рәүешендә ижад ителгән. Ҡөрьән сүрәләргә, сүрәләр аяттарға бүленә. Ҡөрьәндә бөтәһе 114 сүрә, төрлө иҫәп буйынса 6204-тән 6236-ға тиклем аят бар.\nҒәрәпсә, транскрипцияла һәм туған телебеҙ – башҡорт телендә нәшер ителгән яңы баҫма 5000 дана менән билдәле ғалим, филология фәндәре кандидаты Әкрәм Бейешев (1926 – 2003), мөфтөй Нурмөхәммәт хәҙрәт Ниғмәтуллин (башҡортсаға тәржемә) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филология фәндәре кандидаты, хажи Нурмөхәмәт Сөйәрғолов (транскрипция) тарафынан башҡарылды.\nҠөрьәндең яңы баҫмаһы уны файҙаланыусылар өсөн шуныһы менән уңайлы: сүрәләр ғәрәпсә, транскрипцияла һәм башҡортса бер үк биттә бирелә. Шуға күрә лә ул ҙур форматта (А 4 форматына яҡын) донъя күрҙе. Баҫма БР Хөкүмәте ярҙамы менән баҫтырылды.


Өфөлә нефть университеты уҡытыусыһы 78 мәртәбә ришәүәт алғанға хөкөм ителәсәк // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n19 ғинуар, Йәкшәмбе\n15:49, 17 июля 2019 Хәл-ваҡиғалар\nӨфөлә нефть университеты уҡытыусыһы 78 мәртәбә ришәүәт алғанға хөкөм ителәсәк Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБаш ҡалала нефть университетының элекке уҡытыусыһы ришәүәт алған һәм эш урынын файҙаланып алдашҡан. Торба үткәргес системалары гидрогазодинамикаһы кафедраһының элекке доценты 139 енәйәт осрағында ғәйепләнә. Уның 40 йәшлек хеҙмәттәше, тарих һәм политология кафедраһының элекке доценты иһә ришәүәтселектә ярҙам иткән һәм мутлашырға маташҡан.\nТәфтишселәр асыҡлауынса, 2016 йылдан алып 2018 йылға тиклем ғәйепләнеүсе, 49 йәшлек уҡытыусы ҡатын аралашсылар аша студенттарҙан 11 мең һумдан 27 мең һумға тиклем ришәүәт алған. Ул шуның өсөн зачет кенәгәләренә имтихандар һәм курс эштәрен яҡлау буйынса ыңғай билдәләр ҡуйған.\nҒәйепләнеүсенең фатирында үткәрелгән тентеүҙә хоҡуҡ һаҡлаусылар имтихандар һәм курс эштәре өсөн аҡса тапшырған студенттар исемлеген табып алған. Шулай итеп ике йыл эсендә доценттар 1,2 миллион һумдан ашыу аҡса эшләгән.\n2018 йылдың июнь айында бер студент аралашсы уҡытыусыға «Иҡтисад» предметынан имтихан тапшырыуға аҡса биргән һәм бының турала полицияға әйткән. Аралашсы үҙенең ғәйебен таныған, ә бына элекке доцент «ғәйебем юҡ» тигән.\nӘле енәйәт эштәре тураһында материалдар судҡа тапшырылған.\nТеги: ришәүәтселек, яза, ғәйеп, доцент


Ҡунаҡҡоловтар йортона һыу бушлай үткәреләсәк\n29 Сентябрь , 13:00\nБыл изге эш Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары Азат Бадрановтың күрһәтмәһенә ярашлы башҡарыласаҡ.\nӘбйәлил районының Йәнекәй ауылында йәшәгән бер туған Ҡунаҡҡоловтарҙың йәшәйеше тураһында бығаса бер нисә тапҡыр хәбәр иткәйнек. Нәҫел сире арҡаһында инвалид коляскаһына ултырырға мәжбүр булған өс ир-уҙаман тураһындағы яҙмаларыбыҙ бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Уларҙың үҙ көсө менән яңы төҙөгән йортонда уңайлыҡтар булдырыу йәһәтенән матди ярҙам күрһәтеү сараһы иғлан ителгәс, бик күптәр аҡсалата ярҙам итте.\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары Азат Бадрановтың күрһәтмәһенә ярашлы, Ҡунаҡҡоловтарҙың йортона һыу үткәреү өсөн барлыҡ сығымды Урал аръяғының йәмәғәт башланғыстары берлеге үҙ өҫтөнә аласаҡ.\nБер туған Ҡунаҡҡоловтарҙың яҙмышына битараф булмай, уларға мөмкин тиклем ярҙам күрһәтеү теләге менән янып йөрөгән Идиә Ғәлимова был хаҡта бына нимә тип һөйләне:\n- Кисә йыуынты һыу өсөн соҡор ҡаҙылып бөткәс, машина менән кәрәкле материалдар алырға тип йыйынған мәлдә, Урал аръяғының йәмәғәт башланғыстары берлегенең Әбйәлил районы буйынса етәксеһе Илнур Рәжәп улы Юлдыбаев шылтыратты. Ул беҙгә Азат Шамил улының күрһәтмәһен еткергәс, әлбиттә, бик шатландыҡ! Халыҡ менән бергә йыйған 25 мең һум аҡса бар, әммә ул сумманың етмәүе көн кеүек асыҡ ине, сөнки соҡорға төшөрәсәк ҡулсалар ғына шул хәтлем тора. Бындай һөйөнөслө яңылыҡ өсөн республика Хөкүмәте етәкселегенә ҙур рәхмәт! Киләһе шаршамбыла барлыҡ кәрәкле материал киләсәк, тип вәғәҙә бирҙеләр. Егеттәрҙең дә ҡыуанысының сиге юҡ, - тип яҡшы хәбәр менән уртаҡлашты Идиә Миҙхәт ҡыҙы.\nШулай уҡ Идиә Ғәлимова алда торған мөһим эштәр менән таныштырҙы. Шуларҙың иң ҙуры – йорттоң документтарын теүәлләп, газ үткәреү. Әгәр документар тәртипкә килтерелһә, Ҡунаҡҡоловтарға сертификат та тейеш.\nБына шулай бер туған Фәйез (50 йәш), Рафиҡ (45 йәш), Рәфис (42 йәш) Ҡунаҡҡоловтар изге күңелле кешеләрҙең эскерһеҙ ярҙамы менән арыу уҡ мәсьәләләрен хәл итеп, йырып сығып килә.\n- Егеттәрҙең айыҡ тормош алып барыуы, киләсәккә ышаныс менән ҡарап йәшәүе ҡыуандыра. Уларҙың өйөндә һәр ваҡыт тәртип, таҙалыҡ, ҡот уйнап тора. Бер тапҡыр “Һеҙҙе иң әсендергәне нимә?” – тигән һорауҙы бирҙем. Яуап мине шул тиклем һоҡландырҙы ла, уйға ла һалды. “Һау-сәләмәт кешеләрҙең эсеп, эшләмәй йөрөүе, хатта коляскала ултырған беҙҙән аҡса һорауы әсендерә”, - тип яуапланы улар”, - ти Идиә Миҙхәт ҡыҙы.\nЫсынлап та, уйға һалырлыҡ, фәһем булырлыҡ һүҙҙәр! Бер туған Ҡунаҡҡоловтарға һаулыҡ, ныҡлыҡ, эштәренең һәр ваҡыт шулай уң барыуын теләйбеҙ!\nФото: Идиә Ғәлимованың сәхифәһенән.


Республикала «Минең яратҡан уҡытыусым» конкурсы иғлан ителде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала «Минең яратҡан уҡытыусым» конкурсы иғлан ителде\n10:03, 6 сентября 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостанда «Минең яратҡан уҡытыусым» конкурсы старт алды. Бәйгене ойоштороусылар булып БР Мәғариф министрлығы, республиканың алдынғы баҫмалары, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Башҡортостандың мәғлүмәт-мәғариф порталы сығыш яһай.\nБДПУ-ның матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, конкурсҡа тәҡдим ителгән эштә уҡытыусының фотоһүрәте һәм уның турала инша, хикәйә йәки шиғыр булырға тейеш. Бәйгелә ҡатнашыу өсөн «Эдвис» уҡытыу-методика үҙәге сайтында теркәлергә һәм ижади эште «Галерея» бүлегендә («Минең яратҡан уҡытыусым» фотоальбомында) урынлаштырырға кәрәк.\nЕңеүселәр түбәндәге номинациялар буйынса билдәләнәсәк: «Минең беренсе уҡытыусым», «Йөҙөндә — ихлас йылмайыу», «Үҙенсәлекле ҡараш» (иң оригиналь фотоһүрәт), «Бер тулҡында» (уҡытыусы һәм уҡыусы), «Танылыу» (төрлө уҡыусылар тарафынан ебәрелгән уҡытыусы фотоһүрәте), «Мәктәптә һәм өйҙә яратҡан уҡытыусы», «Булмышы — тәрбиәсе».\nБәйгелә мәктәп уҡыусылары, уларҙың ата-әсәләре, уҡытыусылар һәм студенттар ҡатнаша ала. Конкурс 1 октябргә тиклем дауам итәсәк. Тәҡдим ителгән эштәргә махсус комиссия баһа бирә. 1-5 октябрҙә бәйгегә йомғаҡ яһау планлаштырыла. Еңеүселәрҙе наградлау тантанаһы Уҡытыусылар көнөнә ҡарата үткәреләсәк.\nТулыраҡ мәғлүмәт конкурс сайтында урынлаштырылған.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАШҠАҘАНДА БАЙРАМ, БАРСАҺЫ ЛА ХАЙРАН! - 2022 - Мәҡәләләр\nҠАШҠАҘАНДА БАЙРАМ, БАРСАҺЫ ЛА ХАЙРАН!\nҺупайлы биҫтәһе урынлашҡан территория Өфө (Ҡариҙел) йылғаһы буйындағы һаҙамыҡ ярымутрауға бер нисә метр ҡалынлығында түшәлгән ташлы-ҡомло ерҙән ғибәрәт. Һупайлыла йәшәй башлаған йылдың йәй айҙары етте. Көндәр эҫе тора. Бер заман көслө ел сыҡты. Күҙ асҡыһыҙ ҡом бураны 9 ҡатлы йорттарҙан да өҫкәрәк күтәрелде. Ә ямғырҙар күп яуғанда бар тирә-яҡ күләүектәр менән тула ине. Мин шул йылдың көҙөндә яңы ғына асылған 136-сы Башҡорт мәктәп-лицейына эшкә урынлаштым, көҙөн мәктәпкә резина итек кейеп йөрөргә тура килде.\nЭй, ул ваҡыттар бары бер төш кеүек кенә булып ҡалды. Бөгөн ипподром янындағы бейеклектән Һупайлыға ҡараһаң, ул йәшеллеккә күмелгән бер ҡала булып күренә. Кемгә нисектер, бөгөн беҙгә бында йәшәүе бик тә оҡшай. Нисек шулай булмаһын: әлеге Ҡариҙелебеҙ буйындағы йәшел сауҡалыҡ буйлап дамба төҙөлдө, ул бала-сағаның йыл әйләнәһенә уйнап туймаҫлыҡ бер урыны хәҙер. Йәш егет-ҡыҙҙарҙың да, пенсия йәшендәгеләрҙең дә көн һайын атлап-йүгереп йөрөп, һаулығын нығыта торған бер матур ял итеү зонаһы ла ул.\nӘ быйылғы Рәсәй һәм бер үк ваҡытта Өфө ҡалаһы көнө һупайлылар хәтерендә бер гүзәл байрам кеүек иҫтә ҡаласаҡ. Бында бер юлы ике тантана үтте. Октябрь районының 130-сы мәктәбе янында иҫең-хушың китерлек балалар паркы асылды. Иң элгәре күҙгә салынғаны - бында шул тикле таҙа, бөхтә ҡоролған, заманса синтетик келәмдәр түшәлгән ял һәм уйын майҙансыҡтары. Төш етер-етмәҫтән ҡарамаҡҡа бигүк ҙур булмаған майҙанда тамаша башланды: бала-сағаһы ла, йәше-ҡарты ла матур байрам сараһында ҡатнашырға йыйылды. Музыка яңғырай, балалар үҙ таланттарын халыҡҡа күрһәтә - кемдер йырлай, кемдер бейей, малайҙар майҙан тота, спорт көрәшендә бил бирмәҫкә тырыша. Спорт майҙансыҡтарының ниндәйе генә юҡ: хоккей ҡумтаһында кесе йәштәге малайҙар фолбол (туплы хоккей) уйынында еңеү яуларға ынтылһа, футбол һәм баскетбол ҡырҙарында ла сәмле алыш ҡыҙғандан-ҡыҙа бара. Паркта балалар өсөн төрлө уйын ҡоролмалары ла күп икән - кемдер берәмләп, кемдәрҙер күмәкләп бәүелсәктәргә ҡунаҡлаған, өҫтәл теннисы өҫтөнән пинг-понг тупсыҡтары осоп ҡына тора, ә балалар самокаттарында йөрөү ҡоролмаһының тимер таҫмаһы буйлап малайҙар һәм ҡыҙҙар рәхәтләнеп елдерә генә. Балалар өсөн төрлө конкурстар ойошторолған, бер кем дә бүләкһеҙ ҡалмай, һәр бала ҡәнәғәт ошо тамашанан.\nЙәш кенә балалары менән байрамға килгән ике әсәгә һүҙ ҡуштым. Бына ниҙәр әйтте улар. Регина Баева: "Һупайлыла инде егерме йылдан артыҡ йәшәйем, бындағы 127-се мәктәпкә 1-се класҡа уҡырға килдем, хәҙер вуз тамамлап, үҙем дә әсәй булдым. Минең бала сағымда күберәк ҡәҙимгесә йүгереп йөрөп, тегеләй-былай уйнап үҫтек. Ә хәҙер иҫ китерлек, балаларға уйнар өсөн дә, төрлө спорт төрҙәре менән шөғөлләнеп, таҙа һәм ныҡ булып үҫер өсөн дә бөтә шарттар ҙа бар. Ошондай парктар булдырыу - ул беҙҙең балаларыбыҙҙың киләсәгенә инвестициялар һалыу, тип әйтһәк тә була". Шәрипова Регина: "Һупайлыла 2005 йылдан бирле йәшәйем. Шунан һуң бер аҙ СССР-ҙың 50 йыллығы урамында йәшәп алған инем, кире Һупайлыға ҡайттым. 130-сы мәктәп янындағы майҙан тиҫтә йылдар буйына бер файҙаһыҙ буш ятты. Бында хәҙер шундай үҙгәрештәр башланды, бер йыл дауамында шундай уйланылған һәм заманса ҡоролған балалар һәм үҫмерҙәр паркы хасил булды. Иң кескәй бала-сағанан оло йәштәгеләргә тиклем бында рәхәтләнеп ял итә ала хәҙер".\nТөшкә табан Ҡашҡаҙан паркына йүнәлдем. Көн һалҡынса, болотло, бер ҙә генә лә байрамса түгел һымаҡ. Ғәжәпкә ҡаршы, өр-яңынан үҙгәртеп ҡоролған паркта кеше байтаҡ ҡына. Әйткәндәй, бынан утыҙ йылдар әүәлерәк бында бер ниндәй ҙә ағаслыҡ та, ипләп тороп ял итерлек урын да, мәҙәни саралар уҙғарырлыҡ мөмкинлектәр ҙә юҡ ине. Яр буйына төшөп, оло ғына ике әбей менән гәпләшеп алдым. Алевтина Ермолаева бында 1988 йылдан бирле йәшәй. Уның әйтеүенсә, ул саҡта Ҡашҡаҙан күле бик ныҡ бысранып, унда һыу инеүе лә имәнес булған икән. Алевтинаның бергә эшләгән иптәштәре: "Һупайлынан фатир тәҡдим итһәләр, ризалаша күрмә, бысраҡҡа батырһың", - тип уны киҫәтеп тә ҡарағандар. "Хәҙер инде ҡыуанып бөтә алмайым. Ошо парк миңә бер мөғжизә һымаҡ тойола", - ти ул. Алевтинаның дуҫ әбейе Нина Кондрашова ла һүҙгә ҡушыла: "Миңә 82, Алевтинаға 84 йәш тулды инде. Ошо паркта йөрөгән мәлдә йәшәреп киткәндәй тояһың үҙеңде, тағы ла йәшәге килеп китә. Йәштәргә лә, беҙҙең кеүек оло быуын кешеләренә лә шундай матур ял паркын булдырған түрәләргә рәхмәт әйтәһе генә ҡала".\nЭргәбеҙгә тағы ла бер оло апай килеп, үҙен Зәйнетдинова Фәйрүзә, тип таныштырҙы. Ғафури районының Бурлы ауылында тыуып үҫкән. "1977 йылдан Һупайлы ауылында шәхси йортта йәшәп алып киттек иптәшем менән. Хәҙерге күп ҡатлы йорттар торған урында ул саҡта бер ниндәй ҙә төҙөлөш булманы, һаҙамығыраҡ ер, яҙ көндәрендә һыу ята, ир-ат шунда балыҡ тотоп, кәмәләрҙә йөҙөп йөрөй торған ине. Фанера комбинатында эшләгән сағымда беҙгә бында ер участкалары бүлеп бирҙеләр, бәрәңге ултырта инек. Ошонда уҡ мал да көттөләр. Хәҙер Һупайлыбыҙ сәскә ата, тиһәм дә артыҡ булмаҫ, шатланып йәшәйбеҙ. Фатирыбыҙ дамба буйында, таң менән беҙҙе ҡоштар һайрап уята, Аллаһыбыҙға шөкөр", - тип шатлығы менән уртаҡлашты ул.\nМуллаянова Рима Һупайлыла 2014 йылдан бирле йәшәй. "Шундуҡ оҡшаттым Өфө ҡалаһының ошо микрорайонын, - ти ул. - Ҡашҡаҙан паркы ла үтә матурайҙы, күпме ағас ултыртылған, яҙ көндәрендә алмағастар ап-аҡ сәскәгә күмелә, шыршы-ҡарағайҙары ла ошо урынға еректе. Ә күлде таҙартыуға, паркты заманса итеп ҡороуға, һупайлылар өсөн ошондай күркәм ял зонаһын булдырыуға күпме көс һалынған - иҫ китерлек. Рәхмәт инде ҙур итеп район, ҡала һәм республика етәкселәренә". Өфө ҡалаһының Октябрь районы хакимиәте башлығы Сергей Плотников әйтеүенсә, Ҡашҡаҙан күлен таҙартҡан саҡта унан 40 мең машина ләм, батҡаҡ, төрлө сүп-сар сығарылған, күл төбөнә таҙа балсыҡ түшәлгән. Уның һыуы хәҙер шундай таҙа, һыу инеүселәргә бер ниндәй ҙә хәүеф янамаясаҡ.\nТегеләй-былай үтеп йөрөгән кешеләр араһынан бик тә ихлас һөйләшеп килгән 4 ҡатын-ҡыҙға иғтибар итеп, гәзитебеҙ өсөн интервью биреүҙәрен үтендем. Улар тәүге минутта бер аҙ аптырабыраҡ ҡалды, шунан миңә исем-шәрифем менән өндәшмәһендәрме: "Вәлиәхмәт Миңлеәхмәт улы, был һеҙме?" - тиҙәр. Үҙем дә аптырай төштөм. "Һеҙ мине ҡайҙан беләһегеҙ?" - тим. "Беҙ һеҙҙең элекке студенттарығыҙ, Башҡорт дәүләт пединститутының педагогика һәм башланғыс кластарҙа уҡытыу методикаһы факультетының тәүге сығарылышынанбыҙ. Психология фәнен һеҙҙән өйрәндек, нисек итеп үҙебеҙҙең яратҡан уҡытыусыбыҙҙы онотайыҡ инде", - тинеләр. Ғәлиева Нуриҙә, Хәйруллина Зәлифә, Вәлиәхмәтова Розалия, Магизова Фаилә - уларҙың береһе Өфөлә, икенсеһе Ҡаҙанда, өсөнсөһө Шишмәлә, дүртенсеһе Чесноковкала йәшәй икән бөгөн. Улар бер тауыштан Ҡашҡаҙан паркының заманса ҡоролоуы, бында йәшәгән кешеләргә бик тә уңайлы ял урыны булыуы хаҡында һоҡланып һөйләнеләр. Ҡаҙандан килгәне: "Был үҙе бер бәләкәй Дубай бит", - тип маҡтап ебәрҙе хатта. Өфө ҡунағының ошо фекерен нисек хупламайһың инде!\nОшо байрам көнөндә Ҡашҡаҙан паркын ҡарарға килеүселәр ағымы иртәнән кискә тиклем туҡтаманы. Ҡараңғы төшкәндә бында, нәфисерәк итеп әйткәндә, алма төшөрлөк тә урын ҡалмаған ине. Тирә-яҡ йыр, музыка тауыштарына күмелде, йәштәрҙең дә, ололарҙың да йөҙҙәрендә ҡәнәғәтлек тойғоһо сағыла. Күл ярҙары иллюминация уттарынан балҡып тора. Күп тә үтмәне, күл өҫтөндә төҫлө нурҙар менән биҙәлгән музыкаль фонтан урғыла башланы. Төн уртаһы етеүгә, Ҡашҡаҙан күген мең биҙәкле утлы сәскәләр ҡаплап алды, салют ракеталары шартлауы, меңәрләгән кешеләрҙең "ура" тауыштарына ҡушылып, ҡабатланмаҫ шатлыҡ ауазы булып яңғыраны.\nКөтөп алынған байрамыбыҙ үтеп тә китте. Байрамдар килә лә, үтә лә торор ул. Ә Ҡашҡаҙан паркы Һупайлы биҫтәһенең иң матур урыны булып ҡалыр. Һуңғы йылдарҙа беҙ власть органдарын тәнҡитләргә, барса етешһеҙлектәрҙең сәбәбен тик уларҙан эҙләргә күнегеп киттек шикелле. Яҡшы эштәре, халыҡҡа файҙалы ғәмәлдәре өсөн идара итеүселәргә рәхмәтле булыу бик тә зарур. Республика, ҡала һәм район етәкселәренең тырышлығы арҡаһында Ҡашҡаҙан паркы кеүек заманса объекттар күбәйә бара, улар киләсәктә тағы ла ишәйер, тигән ышаныс нығый бара халыҡта. Шулай була күрһен!\nЯҙылған: 17.06.22 | Ҡаралған: 70