«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТУҒАН ТЕЛ МӨХИТЕНДӘ УҠЫУ ТӘРТИПЛЕ ЛӘ ИТӘ БЕҘҘЕ - 2016 - Мәҡәләләр\nЙәмғиәттең киләсәген мәктәптәрҙә уҡыған балаларға ҡарап төҫмөрләргә мөмкин, сөнки белем усағы барыбер ҙә төп тәрбиә сығанағы булып тора. Өфө ҡалаһының Зәйнәб Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһы уҡыусылары Алһыу Хәкимова, Ҡарлуғас Исмәғилева, Данил Камалов һәм Наҙгөл Заһитова менән әңгәмәләшкәндә лә беҙ белем усағының ролен генә түгел, киләсәгебеҙҙе лә күҙалларға тырыштыҡ.\nҺеҙ уҡыған белем усағына ҡасан нигеҙ һалынған икәнен һәр берегеҙ яҡшы беләлер, шулаймы?\nҠарлуғас: З. Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһы 1996 йылда асылған һәм быйыл ул 20 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Беҙҙең гимназия республиканың үҙаллылыҡ емеше. Баш ҡалала йәшәүселәр балаларын туған башҡорт телендә уҡыта алһын өсөн асылған ул. Гимназияла әле Инорс биҫтәһендә йәшәүсе балалар белем ала, бөтәбеҙ ҙә башҡорт телен ихлас өйрәнәбеҙ.\nАлһыу: Атай-әсәйем беренсе синыфтан алып мине ошо гимназияға уҡырға биреүенә бик шатмын, сөнки бында уҡытыусылар бик яҡшы, туған телемдә аралашыу мөмкинлеге бар. Башҡортостанда йәшәгәс, башҡорт телен, тарихты, йолаларҙы белергә тейешбеҙ. Әгәр ҙә беҙ туған телебеҙҙе онотһаҡ, республикабыҙ ҙа булмаҫ ине.\nДанил: Эйе шул, мин ҡыҙҙар менән тулыһынса килешәм. Башҡорт кешеһенә башҡорт телен белеү мотлаҡ, беҙгә был турала уҡытыусылар иҫкә төшөрөп кенә тора. Бынан тыш, туған телеңде белһәң, башҡа сит телдәрҙе өйрәнеүе еңел, тиҙәр бит. Беҙ башҡорт һәм рус теленән тыш, икенсе синыфтан алып инглиз телен дә өйрәнәбеҙ.\nНаҙгөл: Гимназияға 2004 йылда ЮНЕСКО ассоциацияланған мәктәбе статусы бирелгән. Шуға ла беҙҙә төрлө милләт вәкилдәре ҡатнашлығында мәҙәни саралар, ҡыҙыҡлы осрашыуҙар, ярыштар үтеп тора.\nГимназияның үҙендә үткәрелгән ниндәй матур саралар йолаға әйләнеп киткән?\nҠарлуғас: Гимназия яҙыусы Зәйнәб Биишеваның исемен йөрөтә һәм йыл да уның ижадына арналған конференция үткәрелә. Унда беҙ жюри иғтибарына әҙибәнең әҫәрҙәре буйынса доклад, презентация, анализдар тәҡдим итәбеҙ. Был бөтә республика кимәлендә үткәрелгән конференция, шуға бүтән башҡорт гимназия, лицейҙарынан да уҡыусылар килә.\nАлһыу: Мин унда йыл да ҡатнашам, был конференция уҡыусылар Зәйнәб Биишеваның ижадын өйрәнһен, уның тормошсан әҫәрҙәренән фәһем алһын өсөн үткәрелә. Яҙыусының "Далала таң" тигән әҫәре буйынса фәнни эш башҡарғайным, унда ситтә белем алып, кире ауылына эшкә ҡайтыусы ике йәш кеше тураһында һүҙ бара. Ә бөгөн күптәр ҡалаларҙа ҡалырға теләй, ауыр ер эшен башҡарғыһы килмәй һәм ундай һөнәрҙәр һайламаҫҡа тырыша. Зәйнәб Биишева, үҙең тыуып үҫкән ергә файҙа килтерергә кәрәк, тигән фекерҙе әйтергә теләй, тип уйлайым.\nДанил: Гимназияла ойошторолған бөтә саралар башҡорт телендә үткәрелә, шуға беҙгә бер-беребеҙ менән туған телдә һөйләшергә сәбәптәр күп. Йолаға әйләнеп киткән сараларҙың береһе - "Шаяниум" шаяндар һәм тапҡырҙар бәйгеһе, тиһәк тә була. Гимназияның "Ығы-зығы" КВН-командаһы йыл да ошо бәйгелә ҡатнаша.\nНаҙгөл: "Һаумы, һаумы, Әкиәт!" ҡала конкурсы ла башланғыс синыф уҡыусылары өсөн көтөп алынған сара. Мин балалар баҡсаһында йөрөгән саҡта ла унда ҡатнаша торғайным. Хәҙер гимназия эргәһендә лә балалар баҡсаһы бар. Унда тәрбиәләнгән балаларҙы һуңынан беҙгә уҡырға алалар.\nv Гимназияла уҡыусының һәләттәрен үҫтереү өсөн ниндәй түңәрәктәр эшләй?\nҠарлуғас: Башланғыс синыф уҡыусылары өсөн шахмат түңәрәге бар. "Байрам" бейеү ансамблендә һәләтле ҡыҙҙар-егеттәр башҡорт бейеүҙәрен өйрәнәбеҙ.\nАлһыу: Ижади балалар өсөн гимназияла былтыр журналистика буйынса түңәрәк эшләгәйне. Унда беҙ журналист һөнәренең нескәлектәренә төшөндөк, мәҡәлә яҙырға өйрәндек. Хәҙер гимназияның "Киләсәк" тигән айлыҡ гәзитен әҙерләгәндә шул тәжрибәне ҡулланабыҙ.\nДанил: Беренсе синыфтан алып Айрат Ҡарасов етәкселегендәге ҡурай түңәрәгенә, һуңғы өс йыл баян түңәрәгенә йөрөйөм. Гимназияла ғына түгел, Орджоникидзе районында үткәрелгән төрлө сараларҙа ла сығыш яһайбыҙ. Тағы ла быйыл гимназия уҡыусыларына водителлеккә уҡырға мөмкинлек асылды. Өс ай белем алып, 18 йәш тулғас, имтихан тапшырырға була.\nНаҙгөл: Төрлө спорт түңәрәктәре эшләй. Мәҫәлән, еңел атлетика, гимнастика, ушу менән шөғөлләнергә мөмкин.\nЗ. Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһында яҡшы белем биреүҙәре, балаларҙың төрлө һәләттәрен асырға ярҙам итеүҙәре тураһында белдек. Ә бына тәрбиә, тәртип тәңгәлендә хәлдәр нисек?\nНаҙгөл: Беҙҙең синыфта малайҙар ҡайһы берҙә үсекләшеп, һүҙгә килешеп китә. Шуға ла уҡытыусылар һәр ваҡыт "Нимә яҡшы?" һәм "Нимә яман?" тигән һорауҙар буйынса әңгәмә ойоштора. Әммә, минеңсә, йәмғиәт ниндәй, балалар ҙа шундай булып үҫә. Гимназияла ғына тәрбиәгә, тәртипкә өйрәтеп бөтөп булмайҙыр ул.\nАлһыу: Барыһы ла ата-әсәнән тора. Ғаиләләге мөхиткә, яҡын кешеләренең балаға мөнәсәбәтенә ҡарап, кешенең тәртибе билдәләнә. Әгәр ҙә ата-әсәһе балаһын йылы һүҙ әйтмәй, яратмайынса үҫтерһә, ул бала донъяның матурлығын күрә белмәйәсәк. Ә бына беҙҙең гимназия уҡыусылары башҡорт мөхитендә уҡый, тәрбиәләнә һәм уларҙың кемдәренең өйөндә лә шундай мөхит тыуҙырылған - улар күпкә тәртипле. Шуға бала туған телендә һөйләшеп, халҡының иң яҡшы сифаттарын һеңдереп үҫергә тейеш.\nҠарлуғас: Беҙҙең заман еңел түгел, балалар тормоштоң бөтә ауырлыҡтарын күреп-белеп, аңлап үҫә. Күптәр атай-әсәйенең хәлен, ни өсөн ғаиләләрендә теге йәки был уңайлыҡтар булмауын аңлай. Әммә күптәрҙең эргәһендә өлгө күрһәтерлек кешеләр юҡ. Мәҫәлән, Стив Джобс кеүек булырға теләк тыуһын өсөн, уның кеүек уңышҡа өлгәшкән бер кеше менән булһа ла танышырға кәрәк.\nДанил: Әйткәндәй, Стив Джобс кеүек уңышҡа өлгәшеү тураһында һөйләгәндә, ул уҡыуын да ташлаған, яҡшы өлгәшмәгән, юғары уҡыу йортон тамамламаған, эшкә төшөп, оҙаҡ эшләмәгән, тиҙәр. Йәнәһе, бөтәһе кеүек булмаған, үҙ хыялын тормошҡа ашырырға теләгән. Әммә Стив Джобс уҡыуын ташлаған саҡта уҡ үҙенең киләсәген күҙ алдына килтерә алған, күңеленә ятҡан шөғөлөн тапҡан, аныҡ маҡсаттары булған. Мәҫәлән, үҙенә кәрәк булғас, ул каллиграфия курстарына йөрөгән. Әгәр ҙә киләсәктә кем булырын белмәһә, ғүмер буйы төрлө эштәрҙе башлап, тамамламайынса ҡалдырған булыр ине. Шуға, кешенең шәхесенә тәүҙә атай-әсәйҙең тәрбиәһе йоғонто яһай, һуңынан барыһы ла үҙенән генә тора. Уҡытыусыларыбыҙ беҙгә был турала ла һөйләй, синыф сәғәттәрендә төрлө темаларға фекер алышабыҙ.\nБилдәле тарихсы Василий Ключевскийҙың шундай һүҙҙәре бар: "Уҡытыусыларға һүҙ аҡылын йоҡлатыу өсөн түгел, сит кешенекен уятыу өсөн бирелгән", - тигән ул. Уҡытыусыларҙың хеҙмәтен баһалауҙа ошо һүҙҙәргә ҙур әһәмиәт бирелергә тейештер ул, моғайын. Бөгөн балаларыбыҙ башҡорт мөхитендә уҡырға үҙҙәре теләк белдерә, туған телен тәрәндән өйрәнеү, башҡорт рухында тәрбиәләнеүҙең мөһимлеген аңлай, ниндәйҙер үҙгәрештәрҙе күреп борсола икән, тимәк, педагогтар - һүҙ ҡеүәтенең тәғәйенләнешен, ә халыҡ белемдең дә икмәк кеүек ҡәҙерле булыуын яҡшы белә. Өфө ҡалаһының Зәйнәб Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһы быға асыҡ миҫал.\nЯҙылған: 31.10.16 | Ҡаралған: 801


Башҡортостан менән Сауд Ғәрәбстаны араһында хеҙмәттәшлек үҫешәсәк\nРеспубликаның Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты етәкселегендәге Башҡортостандың эшлекле даирә делегацияһы ошо көндәрҙә Сауд Ғәрәбстаны Короллегенән ҡайтты. Осрашыу һөҙөмтәләре тураһында журналистарға Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Тышҡы һәм төбәк-ара бәйләнештәр идаралығы начальнигы Руслан Мирсаяпов һәм Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Азат Фазлыев һөйләне.\n— Беҙҙең визит Сауд Ғәрәбстаны Короллеге делегацияһының «Ҙур химия» халыҡ-ара форумына килеүенә яуап булды. Ул ваҡытта делегацияны Джидда ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе шәйех Салех Камель етәкләгәйне. Шулай уҡ Сауҙа палатаһы идараһы ағзалары, етди бизнесмендар ҙа булды. Форум сиктәрендә ике палата араһында килешеүгә ҡул ҡуйылды һәм Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән Джидда ҡалаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы беҙҙең республика мөмкинлектәренең презентацияһын Сауд Ғәрәбстанында үткәрәсәк тигән килешеүгә өлгәшелде. Был ҡарар беҙҙең дипломаттар, Джиддалағы генераль консул һәм Рәсәй Федерацияһының Сауд Ғәрәбстанындағы илсеһе менән ыңғай ҡабул ителде. Беҙҙе бик яҡшы ҡаршы алдылар, барлыҡ мәсьәләләр ҙә тиҙ хәл ителде, — тип һөйләне Руслан Мирсаяпов.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, артабан хеҙмәттәшлек итеү өсөн Короллектең эшлекле даирәһенә Башҡортостан тураһында мөмкин тиклем тулы мәғлүмәт биреү сәфәрҙең төп маҡсаты булып торҙо.\nДелегация составында Башҡортостандың 15 предприятие вәкилдәре лә булды, уларҙың һәр береһе презентация һәм һөйләшеүҙәр үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһының матбуғат хеҙмәтенән.\nЭшлекле даирәләр осрашыуында һәм һөйләшеүҙәрҙә шулай уҡ Король ғаиләһе ағзалары, шәйех Салех Камель, Джидда ҡалаһындағы Сауҙа-сәнәғәт палатаһының Генераль секретары Аднан Мандура, Джидда ҡалаһындағы Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Мазен Батерджи, Джидда ҡалаһындағы Сауҙа-сәнәғәт палатаһының халыҡ-ара дирекцияһы етәксеһе Аля Хассуба, Ислам үҫеш банкы вәкилдәре, агросәнәғәт комплексы, машиналар төҙөү, нефть өлкәһе белгестәре ҡатнашты.\nБашҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе Сауд Ғәрәбстаны менән хеҙмәттәшлек итеүҙең мөһим бер йүнәлеше тип атаны. Сөнки Короллектәге климат шарттары халыҡтың төп туҡланыу рационын тәшкил иткән культураларҙы үҫтерергә мөмкинлек бирмәй.\n— Сауд Ғәрәбстанының ҙур компаниялары вәкилдәре аҙыҡ-түлек продукттарын поставкалау буйынса республикала улар өсөн партнерҙар табыу тәҡдиме менән беҙгә мөрәжәғәт итте, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Азат Фазлыев. – Йәнә бер ҡыҙыҡлы йүнәлеш – ул төҙөлөш өлкәһендә подряд эштәре башҡарыуҙа ҡатнашыу. Короллектең социаль өлкәһе үҫешә, төҙөлөш эштәре әүҙем алып барыла. Монарх йәштәр өсөн торлаҡ төҙөүгә 90 миллиард доллар аҡса бүлгән. Ә беҙҙең төҙөлөш ойошмаларының был өлкәлә тәжрибәһе ҙур.\nБашҡортостан предприятиелары инвестициялар өсөн көрәшә\n2012 йылдың 12 ғинуарына тиклем Башҡортостан компаниялары «Төбәктәр – тотороҡло үҫеш» конкурсында еңеүселәрҙең проектын тормошҡа ашырыу өсөн һайлауҙа ҡатнаша ала. Төҙөлөш компаниялары, идара һәм страховка компаниялары, төҙөлөш материалдары йәки технологик ҡорамалдар менән тәьмин итеүселәр һәм уларҙы етештереүселәр, шулай уҡ хаҡ ҡуйыу менән шөғөлләнгән компаниялар саҡырыла. Был хаҡта БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.\n«Төбәктәр – тотороҡло үҫеш» конкурсы Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең бойороғон үтәү йөҙөнән үткәрелә. Ағымдағы йылдың сентябренән алып конкурстың ойоштороу комитетына Рәсәй Федерацияһының бөтә субъекттарынан тиерлек 700-ҙән ашыу проект килгән. Башҡортостандан конкурсҡа ун заявка бирелгән.\nПремияға дәғүә итеүгә иҡтисад тармағының төрлө өлкәләренән проекттар күрһәтелә. Компаниялар һәм предприятиелар үҙҙәренең программаларын тормошҡа ашырыуға инвестициялар аасаҡ. Конкурстың бүләк фонды 23 млрд һум тәшкил итә.\nРеспублика Рәсәй төбәктәренең инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе рейтингыһында беренсе килә\nБашҡортостан 2010-2011 йылдар өсөн Рәсәй төбәктәренең инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе рейтингыһында «Минималь иҡтисади хәүеф» номинацияһында беренсе килә. Был хаҡта Рәсәйҙең «Эксперт РА» рейтинг агентлығы хәбәр итә.\nБашҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2010 йыл һөҙөмтәләре буйынса республика шулай уҡ агентлыҡ рейтингыһында «Инвестициялауҙың минималь иҡтисади хәүефе» номинацияһында беренсе урында килгән.\nБелешмә өсөн. «Эксперт РА» рейтинг агентлығы – 1997 йылда ойошторолған Рәсәйҙең алдынғы рейтинг агентлығы. Ул «Эксперт» компаниялар төркөмө составына инә, уның мәғлүмәти-тикшеренеү проекттарының береһе булып тора. 2002 йылда АК&М рейтинг агентлығы менән консорциум төҙөлгән, уның сиктәрендә Рәсәй Федерацияһы субъекттарының һәм муниципалитеттарҙың рейтингыһы өҫтөндә берлектә эш алып барыла.\nБашҡортостан – Рәсәйҙә халыҡ иҫәбе буйынса етенсе урында\n«Салауат Юлаев» Яңы йыл алдынан изгелек акцияһын үткәрҙе\nБашҡортостан архитекторы Японияның абруйлы премияһына лайыҡ булды\nБашҡортостан боксеры Хәбир Сөләймәнов Мексикала еңеү яуланы


Өфөлә урында етештерелгән тәпәш иҙәнле троллейбусты күрһәттеләр\n2018 йылдың 26 апрелендә Өфөлә урында етештерелгән беренсе тәпәш иҙәнле троллейбустың презентацияһы булды. Автоном йөрөшлө троллейбус “Өфө ҡалаһы электр транспорты идаралығы” муниципаль предприятиеһы һәм Өфө трамвай-троллейбус заводының “НефАЗ” акционер йәмғиәте менән уңышлы хеҙмәттәшлегенең күҙгә күренерлек һөҙөмтәһе. Был троллейбусҡа “Горожанин” йәғни “Ҡала кешеһе” тигән исем бирелде. Инжернерҙарҙың эшенә һәм яңы Өфө троллейбусының техник характеристикаларына Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов баһа бирҙе.\nӨфөлә етештерелгән тәүге яңы – урта иҙәнле троллейбус 2017 йылдың майында төҡдим ителгәйне. Икенсе машина иһә тәпәш иҙәнле итеп эшләнде. Өфөлә йыйылған машинаға иң заманса, ышаныслы һәм файҙаланыуҙа уңайлы ҡоролмалар урынлаштырылған. 100-ҙән aашыу пассажир һыя, 28 ултырғыс һәм инвалид коляскаһы өсөн урын бар.\nЯңы троллейбусты ҡарап сыҡҡас Ирек Ялалов уны юғары баһаланы, пассажирҙар өсөн уңайлы һәм хәүефһеҙ булыуын айырым билдәләп үтте.


2 миллион 700 тонна иген культуралары, 2 миллион тоннаға яҡын һөт\nРеспублика хужалыҡтары йыл ҡатмарлы килеүгә ҡарамаҫтан, бураларға етерлек уңыш һалып, һөт һауыу күләмен һаҡлап ҡала алды. Бөгөн йыл йомғаҡтары Башҡортостан Хөкүмәте йортонда үткән видеоселектор кәңәшмәһендә лә барланды.\nУлтырышта билдәләнеүенсә, йыл башындағы фараз буйынса келәттәргә 3 миллион тонна уңыш һалынырға тейеш була. Әммә йылдың ҡоро килеүе планды боҙа. Шулай уҡ алдағы йыл менән сағыштырғанда, быйыл көнбағыш 80, йәшелсә 30 мең тоннаға аҙыраҡ йыйып алынған. Сәсеү һәм ураҡ кампанияһы төбәктәрҙә ауыл хужалығы техникаһына наҡыҫлыҡ булыуын, яғыулыҡ-майлау материалдарының, минераль ашламаларҙың етешмәүен иҫбатланы, тине республиканың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко. Киләсәктә был проблемаларҙы хәл итеү мотлаҡ, тик техникаға субсидия бүлеү шарттары ҡатмарлашасаҡ. Малсылыҡ тармағына килгәндә, был тәңгәлдә «500 ферма» проекты тос өлөш индерә, әммә был программаға бөтөнләй битараф төбәктәр ҙә бар ,киләсәктә хужалыҡтарҙан әүҙемлек талап ителә.\nУлтырышта шулай уҡ яңы ғәмәлгә ингән техник регламент хаҡында ла һүҙ булды. Ветеринарҙар әйтеүенсә, африка тағуны таралыуы, эхинококкоз ауырыуына уяулыҡты арттырыу кәрәклеген иҫбатлай. Шуға күрә хәҙер кәртәлә һуйған малды һатыуға сығарып булмаясаҡ. Итте һатыу өсөн тәғәйенләнгән малды махсус цехтарҙа ғына һуйыу рөхсәт ителә. Был халыҡҡа тәҡдим ителгән продукцияның сифатын яҡшыртыу, төрлө сирҙәрҙең таралыуына юл ҡуймау өсөн эшләнә.


Парсиҙар — Башҡорт Википедияһы\n(Парсы битенән йүнәлтелде)\nБарлығы: ~ 110 мең\nҺиндостан: 70 мең\nПакистан: 5 мең\nАҠШ: ~6,5 — 11 мең\nБөйөк Британия: ~5 мең\nДастур М. Н. Дхалла менән туй һүрәте, 1948 йыл\nБомбей парсиҙары ғаиләһе милли кейемдә\nПарсиҙар (гудж. પાર્સી [pa: rsi:]) — Көньяҡ Азияла (Һиндостанда һәм Пакистанда) зороастризмға эйәреүсе иран сығышлы этноконфессиональ төркөм. 100 мең самаһы кешенән тора (1973). Тәүҙә Һиндостандың Гуджарат штатында төйәкләнгәндәр, әлеге ваҡытта парсиҙарҙың күпселеге Мумбайҙа йәшәй.\n4 Билдәле парсиҙар\nПарсиҙар Фарсиянан 720 йылдар тирәһендә, Сәсәниҙәр династияһы ҡолағандан һуң ислам дине тарала башлағас, үҙҙәренең мәҙәни һәм дини асылын һаҡлау маҡсатында ҡаса. Улар Гуджарат ярымутрауына килеп һыйына, артабан көньяҡҡа ҡарай тарала. Яйлап күрше Махараштраға күсенә һәм күпселеге Бомбейҙа төйәк таба.\nПарсиҙар Һиндостандың тәүге сәйәси партияһын, беренсе фонд биржаһын, беренсе ҡорос иретеү заводын, беренсе университетын, беренсе йәмәғәт дауаханаһын, гәзитен, баҫма машинаһын, киностудияһын аса.\nПарсиҙар араһынан милли-азатлыҡ хәрәкәтенең күренекле эшмәкәрҙәре (Дадабхай Наороджи, Бхайкаджи Камаruen һәм Ферозшах Мехта), эре сауҙа-сәнәғәт концерндары хужалары (Tata Group, Godrej Groupruen) сыҡҡан. Мәшһүр йәҙрәсе физик Хоми Джехангир Баба, 1971 йылда Һиндостан менән Пакистан һуғышы булғанда Һиндостан армияһына етәкселек иткән маршал Сэм Манекшоу, йырсы Фредди Меркьюри парси була.\n1971 йылғы халыҡ иҫәбен алғанда парсиҙар һаны 91 226 кеше була. 1981 йылға уларҙың һаны — 71 630, ә 1991 йылға 60 мең кеше ҡала.\nПарсиҙар общинаһы ағзалары уртаса һиндтәргә ҡарағанда күпкә хәллерәк. Парсиҙар — Һиндостандың күпкә грамоталыраҡ общинаһы (грамоталылыҡ кимәле — 98 %). Парсиҙарҙа енси нисбәт буйынса, ҡалған Һиндостандағы ҡыҙҙар күпселекте тәшкил итеүенән айырмалы, 1000 ҡатын-ҡыҙға 1050 ир-ат тура килә.\nПарсиҙар күпләп йәшәгән урындарҙа анджумандарға берләшә. Анджумандар хәйриәлек менән шөғөлләнә, община ағзаларына төрлө мәсьәләләрҙә ярҙам итешә, аралашыуҙы ойоштора. Мумбайҙа парсиҙарҙың төп ойошмаһы— Мумбай панчаяты эшләй. Ул биш йылға бер тапҡыр парсиҙар йыйынын йыя.\nТыуым кимәленең түбән булыуы һәм ҡатнаш никахтар арҡаһында община йылдам ҡартая һәм һаны кәмей. Парсиҙарҙың 30 проценттан ашыуы 60 йәштән өлкән. Йәштәр күпләп эмиграциялай. Яҡын йылдарҙа парсиҙар общинаһының юҡҡа сығыу хәүефе бар.\nХәҙерге парсиҙар элекке туған теле булған фарсыны юғалтҡандар һәм хәҙер гуджарати телендә һөйләшәләр. Ҡануни әҙәбиәттәре — авеста һәм пәһләүи телендә.\n«Бомбей парсиҙары», ксилография, яҡынса 1878 йыл\nБилдәле парсиҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nФредди Меркьюри (Фаррух Булсара) — музыкант, Британияның «Queen» рок-төркөмө вокалсыһы\nЗубин Мета — дирижёр.\nФероз Ганди — һинд сәйәсмәне, Индира Гандиҙың ире.\nДжамсетджи Тата — «Тата» индустриаль династияһына нигеҙ һалыусы, Һиндостандың иң эре автомобиль компанияһы Tata Motors хужаһы.\nРохинтон Мистри — Канада яҙыусыһы.\nКайхосру Сорабджи — британ композиторы,\n↑ Парсы — заложники своего успеха\nПарсы // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(урыҫ.)\nПарсы и евреи, изгнание и возвращение\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Парсиҙар&oldid=753632 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:59 20 октябрь 2017 үҙгәртелгән.


Ауыл хужалығын үҫтереү стратегияһы дөрөҫ һайланған » Архив газеты "Йәшлек"\nУл Өфөгә сәфәре ваҡытында күрһәтелгән ҡунаҡсыллыҡ өсөн рәхмәт белдергән. Хатта: «Хөрмәтле Президент әфәнде! Башҡортостанға сәфәрем барышында мин «Ергән МТС-ы» производство базаһы кеүек ауыл хужалығын үҫтереүгә йүнәлтелгән структураларҙың һәм ойошмаларҙың булыуына иғтибар иттем. Был ауыл хужалығын үҫтереүҙә һайланған стратегияның дөрөҫлөгө, өлгәшелгән юғары һөҙөмтәләр хаҡында һөйләй.\nКиләсәктә үҙ-ара уңышлы хеҙмәттәшлеккә өмөт итәм, Һеҙгә ҡарата тәрән ихтирамымды ҡабул итегеҙ», – тиелә.\nИғтибар үҙәгендә – әғариф һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов 27 июндә республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарына эш сәфәре менән сыҡты.\nТөбәк башлығы Салауат, Ҡыйғы һәм Балаҡатай райондарының социаль-иҡтисади хәле менән танышты, ҡайһы бер социаль объекттарҙы асыу тантанаһында ҡатнашты.\nСалауат районының Мөрсәлим ауылында капиталь ремонттан һуң участка дауаханаһы асылды. Капиталь ремонтҡа 17 миллион һум самаһы аҡса бүленде. Дауалау учреждениеһының стена конструкциялары көсәйтелде, йылытыу, вентиляция, электр яҡтыртыу, һыу үткәргес һәм канализация ҡайтанан эшләнде, янғын сигнализацияһы, телефон элемтәһе үткәрелде.\nПрезидент ауыл халҡын был мөһим ваҡиға менән ҡотланы, төҙөүселәргә һәм кәрәкле социаль объектты капиталь ремонтлауҙа әүҙем ҡатнашыусыларҙың барыһына ла рәхмәт белдерҙе.\nМортаза Рәхимов Ҡыйғы районы үҙәге – Үрге Ҡыйғы ауылында үҙәк район дауаханаһының хирургия корпусының яңы бинаһын асыу тантанаһында ҡатнашты. Яңы хирургия корпусында 50 койкалыҡ бала табыу йорто ла урынлашҡан. Дауалау учреждениеһының дөйөм майҙаны 3000 квадрат метрҙан ашыу. Объекттың смета хаҡы 71 миллион һум тәшкил итте. Ҡорамалдар һәм йыһаздар һатып алыуға тағы 13 миллион һумдан ашыу аҡса тотонолдо.\nИке ҡатлы бинала 200 урынлыҡ клуб, 160 уҡыусыға иҫәпләнгән мәктәп, хакимиәт, шулай уҡ төрлө түңәрәктәр, уйын һәм артистар өсөн бүлмәләр урынлашҡан. Ошонда уҡ уҡыусылар һәм ауыл халҡы өсөн китапханаға ла урын бүленгән. Үҙәк төҙөлөшөнә 68 миллион һум самаһы аҡса сарыф ителгән. Мәктәптең элекке ике ҡатлы бинаһында инженер системаһын тулыһынса алмаштырып, реконструкция үткәрергә ҡарар ителгән.


Әсәлек капиталы мөмкинлектәре арта // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӘсәлек капиталы мөмкинлектәре арта\n10:32, 9 августа 2010 Йәмғиәт\n2010 йылдың 28 июлендә Рәсәй Президенты «Рәсәй Федерацияһының айырым закон акттарына үҙгәрештәр индереү һәм әсәлек (ғаилә) капиталы средстволары иҫәбенә бер тапҡыр бирелеүсе түләү башҡарыу тәртибе тураһында»ғы Федераль законына ҡул ҡуйҙы.\nРәсәй Юстиция министрлығының БР буйынса Идаралығынан аңлатыуҙарынса, индерелгән үҙгәрештең асылы шунан ғибәрәт: хәҙер закон әсәлек капиталын ойошма-подрядсыны йәлеп итмәйенсә башҡарылған шәхси төҙөлөшкә йүнәлтергә рөхсәт бирә.\nБыл иһә, аралашсы ойошма менән подряд килешеүе төҙөмәйенсә, ғаиләнең йортто үҙ аллы төҙөй алыуын аңлата. Торлаҡ йортто реконструкциялауҙы ла хәҙер үҙ көсөң менән үткәрергә рөхсәт ителә.\nБынан тыш, йортҡа хоҡуғығыҙ 2007 йылдың 1 ғинуарынан һуң теркәлгән икән, һеҙгә төҙөлөшкә киткән сығымға компенсация тейешле.\nЗакон менән йәнә матди средстволар биреү тәртибе лә билдәләнгән: төҙөлөш (реконструкция) башлағас та, тейешле рөхсәт ҡағыҙҙарын тапшырғандан осраҡта, әсәлек капиталының 50 процентынан артмаған сумманы ҡулға алырға мөмкин, ә ҡалған өлөшө алты айҙан һуң биреләсәк.\nӘсәлек капиталын ҡулланып һатып алынған (төҙөлгән, реконструкцияланған) торлаҡ бина, милекселәр өлөшө күләмен килешеү буйынса билдәләп, ата-әсәләр һәм балаларҙың уртаҡ милке итеп теркәлә.\nЯңы закон кредит средстволарын йәлеп итмәйенсә торлаҡ шарттарын яҡшыртыу, балаларға белем биреү һәм хеҙмәт пенсияһының тупланма өлөшөнә күсереү маҡсатында әсәлек капиталын ҡулланыу өсөн ғариза биреү тәртибенә лә үҙгәрештәр индерҙе.\nХәҙер ғаризаны икенсе йәки киләһе балағыҙҙың өс йәше тулғандан һуң үҙегеҙгә уңайлы ваҡытта тапшырырға мөмкин.\nБынан тыш, өҫтәмә дәүләт ярҙамы сараларына хоҡуғы булған ғаиләләргә 12 мең һум күләмендәге бер тапҡыр бирелеүсе түләү алыу мөмкинлеген Федераль закон 2011 йылдың 1 майына тиклем оҙайтты. Был аҡсаны кисектергеһеҙ ғаилә ихтыяжында ҡулланырға мөмкин.\nШулай уҡ «Граждандар хәле акттары тураһында»ғы Федераль законға ла үҙгәрештәр индерелә. Уларға ярашлы, әгәр бала ғүмеренең беренсе аҙанаһында үлһә, тыуыу тураһында белешмә урынына тыуыу тураһында таныҡлыҡ биреләсәк.\nБындай документ биреү әсәлек капиталы средстволары аласаҡ граждандар һанын арттырасаҡ, тип хәбәр итә юстиция органдары.


Материалы за Октябрь 2008 года » Страница 2 » Архив газеты "Йәшлек"\nҺоҡланабыҙ! Яңылыҡтар » Конкурстар\nБашҡортостандың күҙ ҡамаштырырлыҡ илаһи гүзәл һәм хозур тәбиғәтле Йылайыр районының Һабыр ауылында йәшәүсе ҡәҙерле ҡәйнәм Нурия Хәмзә ҡыҙы Батисоваға, күп сәләм ебәреп, гәзит аша хат яҙырға булдым әле. Был ябай хат түгел. Ул килен кешенең бейеменең йәшәйеше, яҙмышы тураһында уйланыуҙар, ул кисергән ваҡиғаларҙы күҙ алдынан үткәреү, тормошондағы булған ҡыҙғаныс мәлдәрен бергә иҫкә алыу һәм бейемемдең намыҫлы, ныҡ булыуына ғорурланыу һәм һоҡланыу тойғолары менән һуғарылған хат булыр.\nӘйткәндәй, бейемем ике исем менән йөрөй. Тыуғас та бер документҡа – Зифа, икенсеһенә Нурия тип теркәлгән дә, шунан бирле эшендә, Нурия Хәмзә ҡыҙы, тип өндәшһәләр, туғандары, дуҫтары, Зифа, тиҙәр. Шулай итеп, Зифа-Нурия бейемемә тигән хатымды башлайым.\nавторы: Нур | 23 октября 2008 | Фекерҙәр (1) | Тотош уҡырға\nМАРСИАНДАР, ТОЛСТОЙҘЫ ТЫҢЛАРҒА КИЛЕГЕҘ! Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\n«Феникс» Америка йыһан аппараты Марс планетаһының төньяҡ ҡотобона ултырған\nКешелек Ҡыҙыл планетаға барыһы 15 тапҡыр ултырырға маташты, тик һөҙөмтәләр һис ҡыуандырманы. Ниһайәт, күптән түгел был маҡсат тормошҡа ашты. 13 йыл элек «Викинг – 1 һәм 2» йыһан аппараттарының был планетаға осошонан һуң, «Феникс»тың Марсҡа йомшаҡ итеп ултырыу операцияһы тәүге тапҡыр башҡарылды.\nҠыҙыл планетаның өҫтөндә дүрт йыл дауамында инде NASA-ның «Спирит» һәм «Оппортьюнити» марсоходтары эшләй. Әммә «Феникс» аппараты, барыһының да таныуы буйынса, иң көслө ҡорамалдар менән йыһазландырылған.\nҠар кешеhенең сере Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nFалимдарҙың раҫлауынса, легендар йән эйәhе, ысынлап та, бар.\nШаҡ ҡатырлыҡ асышты биология фәндәре докторы, Рәсәй дәүләт гидрометеорология университеты профессоры Валентин Сапунов яhай. Ул асышын дәлилдәр менән раҫлап ҡына ҡалмай, ә тәүгеләрҙән булып легендар йетиҙың ниндәй систематик төркөмгә ҡарауын да билдәләй.\n– Ҡар кешеhе тип аталған йән эйәhе ысынында иhә троглодит – мәмерйә кешеhе (Нота Tragiodytes) hүрәтләмәhенә тап килә. Был исемде бөйөк биолог Карл Линней ХVIII быуатта уҡ бирә hәм, ҡар кешеhе – күптән үлеп бөткән түгел, ә бөгөнгө көндә лә йәшәгән төр, тигән фекер әйтә. Уның hүҙҙәре дөрөҫкә сыға: троглодит, ысынлап та, беҙҙең замандаш!\nХазарҙарҙың баш ҡалаhы Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nӘстерхан дәүләт университеты менән Рәсәй Фәндәр академияhының Археология hәм этнография институты берлектә ойошторған экспедицияла ҡатнашыусылар, Әстерхан өлкәhе Ҡамыҙаҡ районының Самосделка ауылы эргәhендә табылған оло ҡаласыҡ Хазар ҡағанатының баш ҡалаhы Итилдең ҡалдыҡтары, тигән hығымтаға килә.\n...Утыҙ йыл самаhы элек мал үрсетеү фермалары комплексын төҙөгәндә, экскаватор көрәге буш тоҡомдар менән бергә боронғо керамика hәм кирбес ватыҡтарын да соҡоп сығара. Әммә артабан был юҫыҡта эҙләнеүҙәр дауам ителмәй.\nТаксист Яңылыҡтар » Конкурстар\nГәзитебеҙ биттәрендә инде ике йыл дауам иткән Рәшит Солтангәрәев исемендәге республика әҙәби конкурсы тамамланыуға ике ай самаһы ғына ваҡыт ҡалды. Уға быйыл әҙиптең тыуған көнөндә, декабрь айында, йомғаҡ яһаласаҡ. Алдан вәғәҙәләнгән буйынса, еңеүселәрҙе ҡиммәтле бүләктәр көтә:\nСер түгел, гәзит уҡыусыларыбыҙ бик әүҙем ҡатнаша был конкурста, хикәйәләр өҙлөкһөҙ килеп тора. Әлбиттә, араларында төрлөләре лә осрай. Әммә авторҙарҙың яҙыу стиленә артыҡ ҡул тейҙермәйенсә, гәзиткә бирерҙәйҙәрен тәҡдим итә киләбеҙ.\nХөрмәтле гәзит уҡыусылар, бәлки, әлегә танылмаған прозаик, әҙәбиәт күгендә ҡабынасаҡ яңы йондоҙ һеҙҙер?! Әйтеп үтеүебеҙсә, ваҡыт бик самалы ғына ҡалды. Шуға ла күңелегеҙҙә йөрөткән хикәйәгеҙҙе ҡағыҙ битенә төшөрөп, беҙгә ебәрә һалығыҙ! Ижадсының үҫешенә булышлыҡ итеүсе ваҡытлы матбуғат икәнлеген дә онотмағыҙ. Финиш һыҙығына саҡлы күп түгел, шуға күрә конкурста ҡатнашып ҡалырға тырышығыҙ.\n«Ҡаты борсаҡ» түгел дә...\n«Рәттән ун еңеү. Күҙ теймәhен!»– уҙған hанда, юлаевсыларҙың сираттағы еңеүенән hуң, ошолай тип баш бирергә баҙнат иткәйнек. Күрәhең, күҙ тейҙерҙек. Еңелдек – 3:5. Нишләйhең, уйын бит. Әлеге үткән осрашыуҙа «Салауат Юлаев» уйынсылары, уйын буйына күп ваҡыт өҫтөнлөк итhә лә, үҙ хаталары арҡаhында hәм шулай уҡ ҡапҡасыбыҙҙың оҫта тормауы сәбәпле, еңелеүгә дусар булды. Ҡарап торғанда, хатта өфөләр был осрашыуға аяҡтарына йә булмаhа ҡулдарына гер аҫып сыҡҡан hымаҡ тойолдо. Бәлки, сәкәндәре лә дәғүәсенекенән ҡыҫҡараҡ булғандыр, сөнки шайбаны ла улар «тыңлата» алманы. Эҙләй китhәң, уңышhыҙлыҡтың сәбәбе күп. Тик барыбер бындай уйындан hығымта яhарға кәрәктер. Нисек кенә тимә, КХЛ-да «Атлант» әлегә «ҡаты борсаҡ» түгел. Ул бығаса әллә ни көслө дәғүәселәр менән дә осрашманы. Беҙгә төшөнкөлөккә бирелергә иртәрәк. Алда уйындар күп. Шул уҡ «Атлант» менән дә алда өс осрашыу көтә.\nӘ инде өфөләрҙе еңеүенән hуң, Мәскәү өлкәhе хоккейсылары йәнә дүрт мәрәйгә айырма менән турнир таблицаhының үрендә килеүен дауам итә. Юлаевсылар – икенсе, өсөнсө баҫҡыста иhә – «Аҡ барс».\nКиләhе уйындарын «Салауат Юлаев» командаhы ситтә уҙғара. 25 октябрҙә Череповецта «Северсталь» менән сәкәләшhә, 27-hе иhә «Спартак» менән осрашасаҡ.\nӨс малай атайҙары менән маҡтана.\n– Минең атайымдың 20-ләгән магазины бар hәм уның аҡсаhы ла ғәләмәт күп, – ти беренсеhе.\n– Ә минең атайым нефть hата, уның аҡсаhы hинең атайыңдыҡынан байтаҡҡа күберәк, – ти икенсеhе.\nӨсөнсө малай шым ғына ултыра. Тегеләр:\n– Ә hинең атайың кем? – ти.\n– Белмәйем, – ти малай.\n– Бар, ҡайтып hора, – ти малайҙар.\nМалай ҡайтып китә hәм бер аҙҙан килә лә:\n– Минең атайым – «авторитет». Уның аҡсаhы әлегә аҙ. Әммә иртәгә ул hеҙҙең атайҙарығыҙға барырға йыйына һәм уның аҡсаhы бөтәhенекенән дә күберәк буласаҡ, – ти.


Өс район хеҙмәтсәндәре иген сәсеүҙе тамамланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨс район хеҙмәтсәндәре иген сәсеүҙе тамамланы\n16:09, 2 мая 2012 Иҡтисад\nӨс район игенселәре май байрамдарында яҙғы иген культураларын сәсеүҙе тулыһынса тиерлек тамамланы. Былар Дүртөйлө, Ҡырмыҫҡалы һәм Архангел районы хужалыҡтары. Был муниципалитеттарҙың аграрийҙарына биш проценттан да аҙыраҡ майҙандарын сәсеп бөтөргә ҡалған.\n— Башлыса майҙың икенсе яртыһында сәселергә тейешле йылы яратыусы ҡарабойҙай һәм тары ғына ҡалды, — тип аңлатма бирҙеләр сәсеү барышына БР Ауыл хужалығы министрлығында. – Шулай булғас, был райондарҙа иген сәсеү тамамланды, тиергә мөмкин.\nРеспубликала урыны менән бер аҙ ямғырҙар үтеүенә ҡарамаҫтан, байрам көндәрендә сәсеү кампанияһының ҡыҙыу темпта алып барылыуын билдәләргә кәрәк. Райондарҙың күбеһендә өс көндә планлаштырылған майҙандарҙың тағы өстән бер өлөшөндә яҙғы культуралар сәселгән.\nРеспублика буйынса дөйөм алғанда 811 мең гектарҙа яҙғы сәсеү үткәрелгән. Был — планға ҡарата 43 процент, шуларҙың 661 мең гектарын яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары биләй (55 процент).\n2012 йылғы сәсеү кампанияһы республикала тамамланыу стадияһына яҡынлаша.


Мәҙәниәт » Страница 7 » Архив газеты "Йәшлек"\nКүңелендә уның моң йәшәй Мәҙәниәт\nВилүр Мәүлитов Баймаҡ районының Комсомол ауылында Фәүзиә апай менән Шәкирйән ағайҙың иң тәүге балаһы булып донъяға килә. Зирәк, аҡыллы булып үҫә ул. Иң өлкән бала булараҡ, иңенән яуаплылыҡ төшмәй. Һеңле һәм ҡустыларына һәр саҡ ағай булып ҡала белә. Урта мәктәпте тамамлағас, хеҙмәт юлын совхозда токарь булып башлай. Ил алдындағы хәрби бурысын үтәгәндән һуң Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетында белем ала. Ҡулына диплом алыу менән Ишембай ҡалаһының 2-се интернат-мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. 70-се йылдарҙа тыуған яғына – Баймаҡҡа ҡайта. Әлеге ваҡытта Билал һәм Күгиҙел мәктәптәрендә музыка уҡытыусыһы, Баймаҡ балалар ижады үҙәгендә фольклор берекмәһе етәксеһе булып эшләй.\nРайонда ниндәй генә кисә, концерт булмаһын, береһе лә Вилүр ағайһыҙ үтмәй. Уның баян моңо һәм йырҙары беҙҙең ижади донъяға үҙе бер йәм өҫтәй. Хәҙер инде ул – 100-ҙән ашыу йыр авторы, һәүәҫкәр композиторҙар конкурсы лауреаты. Вилүр ағай етәкләгән «Күгиҙел» берекмәһе районда ғына түгел, республика кимәлендә лә билдәлелек яулаған.\nӘкиәт һөйгән сабый – илгә биҙәк Мәҙәниәт\nӘкиәт яратмаған сабый бармы икән? Бар, тиһәгеҙ, ышанмайым. Халҡыбыҙҙың тылсымлы, мөғжизәле ауыҙ-тел ижады кемде генә әҫәрләндермәгән дә, кемде генә хыял илендә гиҙҙермәгән... Бәләкәстәргә генә түгел, үҙҙәре күптән ата-әсә булған ололарға ла танһыҡ бит ул әкиәт донъяһы.\nШишәмбелә Өфө Ҡала мәҙәниәт һарайында үткән халыҡ әкиәттәрен башҡорт телендә башҡарыусы балаларҙың «Һаумы, һаумы, әкиәт!» тип исемләнгән I ҡала бәйгеһенә лә әкиәт һөйгән, уны тыңлаусыһына образлы итеп еткерә белгән ҡыҙҙар һәм малайҙар йыйылғайны.\nТантана хужаларын тәбрикләргә Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитов, конкурстың жюри ағзалары – филология фәндәре докторы, профессор Әхмәт Сөләймәнов, балалар яҙыусыһы Рәсимә Ураҡсина, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының фольклор бүлеге мөдире Гөлнур Хөсәйенова һәм башҡа абруйлы ҡунаҡтар килгәйне.\nҠурай йырһыҙ йәшәй алмаҫ Иғтибар, Мәҙәниәт\nҺәләтле, һандуғастай моңло тауышлы йырсы, «Урал моңо» фестивалендә гран-при яулаусы Венера Рәхмәтуллина һәм сит ил халҡын таң ҡалдырған, йәш музыканттар араһында популярлыҡ яулаған абруйлы ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рушан Биктимеров – күптәрҙең яратып тыңлаған музыкаль парҙарының береһе. Уларҙы республикала ғына түгел, ә сит ерҙәрҙә лә ихлас ҡаршы алалар. Ирле-ҡатынлы йәш артистарҙың ижадын һөйөүселәрҙе шатландырырға ашығабыҙ: 10 апрелдә Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы мауыҡтырғыс, йырға, ҡурай моңона тулы «ҠураЙыр» эстрада шоу-концертына саҡыра.\n«ҠураЙыр» исемле яҙғы кисәлә Рөстәм Ҡудашев, Илшат, Хәлит һәм Айнур Фәтиховтар, Радик Вәлмөхәмәтов, «Түңгәүер» бейеү ансамбле һәм йәш таланттар ҡатнаша.\nБыуаттарҙы ялғай балаҫ ебе... Мәҙәниәт\nАт – данлыҡҡа, ҡуй – байлыҡҡа, тигән боронғолар. Йәғни малсылыҡ, йәшәү сығанағы булараҡ, бөгөн дә уңышлы тармаҡ. Әлегә һарыҡсылыҡ баҫылып ҡалғандай. Ләкин, заман талаптарынан сығып, һәр тармаҡты ла, һәр кәсеп-шөғөлдө лә тергеҙергә мөмкин. Әйтәйек, һарыҡсылыҡҡа бәйле оҫталыҡ – балаҫ һуғыу – халҡыбыҙҙың боронғо шөғөлдәренең береһе. Йылдар үтеү менән ул онотолмай, киреһенсә, заман талабына тура килгән зауығы менән көндәлек көнкүреш кәрәк-ярағынан юғары сәнғәт матурлығы булараҡ раҫлана бара.\nХалҡыбыҙҙың боронғо шөғөлөнөң данын арттырыу маҡсатында республикабыҙҙа тәүге тапҡыр Балаҫ байрамын әлшәйҙәр башлап ебәрҙе. Сараның ошо төбәктә асылыуы ла юҡҡа түгел. Өршәк – Дим буйы ауылдарының һәр береһендә аҫалы балаҫ һаҡланған.\nРеспубликаның Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Халыҡ ижады үҙәге ярҙамы менән ойошторолған байрамда Дим буйы төбәктәренән 62 оҫта ҡатнашты. Әллә ҡайҙан күҙҙең яуын алып торған аҫалы балаҫ йәшен-ҡартын үҙенә тартып, ғәм халыҡ шунда ағылды.\nКире ҡайтырға << 1 3 4 5 6 7 8 9 10 11 44 >> Киләһе бит


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИЗГЕЛЕККӘ ҺЫНАУ БУЛДЫ - 2021 - Мәҡәләләр\nРезеда Үлмәҫова, Башҡорт дәүләт медицина университетының 4-се курс студенты, "Беҙҙең хәстәрлек" волонтерҙар штабы акцияһында ҡатнашыусы: Илгә ниндәй бәлә килгәндә лә медицина хеҙмәткәрҙәре ситтә ҡала алмай. Һуғыш булһынмы, эпидемиялармы - табиптар халыҡты ҡурсаларға бурыслы, тип иҫәпләйем мин. Шул маҡсаттан мин дә ирекмәндәр штабына яҙылдым. Иртәнсәктән штабҡа бирелгән заявкаларҙы ентекле өйрәнеп сығам, шунан уларҙың адрестарын дөрөҫләйем һәм был адрестар буйынса уңайлы маршруттар төҙөйөм. Төшкә тиклем һәр заявкала һоралған әйберҙе һатып алабыҙ. Төштән һуң инде ирекмәндәр менән был кәрәк-яраҡтарҙы өйҙәр буйлап йөрөп таратып сығабыҙ. Бына шулай бер нисә ай дауам итә инде...\nӘлеге ирекмәнлек хәрәкәтендә мине иң һоҡландырғаны кешеләр булды. Нисек кенә ауыр булмаһын,улар һәр ваҡыт асыҡ, ярҙамсыл, изге булып ҡала белделәр. Ирекмәндәр араһында ғаиләләре менән йөрөгәндәр ҙә бар ине. Берәүҙәр дуҫтарын алып килде, икенселәр коллегаларын. Бер ваҡытта ла мәшәҡәт тимәнеләр, адрестары алыҫ йә тапмайбыҙ тип торманылар. Һәр ваҡыт эштәрен еренә еткереп үтәп, килеп хәбәр иттеләр. Ошо пандемия ваҡытында мин кешеләргә ышанырға, бер-береңә ярҙам итә белергә кәрәк икәнде аңланым. Беҙ бергә булғанда ғына көслөбөҙ!\nВиктория Моратова, Республика Клиника-педиатрия үҙәгенең врач-ординатор неонатологы: Мин Башҡорт дәүләт медицина университетының 6-сы курс студенты, шул уҡ ваҡытта яңы тыуған сабыйҙар бүлегендә медсестра булып эшләйем. Медицина университеты етәкселеге студенттарын ирекмәндәр хәрәкәттәренә ҡушылырға саҡырғас, беҙ барлыҡ курс менән ҡалҡып сыҡтыҡ һәм баш ҡаланың төрлө бала табыу йорттарына таралып урынлаштыҡ. Пандемияны бөтөн төрлө кимәлдәрендә лә күрергә тура килде. Беҙҙең алда сир йоҡторған кешеләрҙе ваҡытында күреү, таныу һәм изоляциялау бурысы торҙо. Был шулай уҡ яңы тыуған сабыйҙарға ла ҡағыла ине. Бала табыу һәм йәш балаларҙы тотоу бүлектәрендә мөмкин тиклем сирҙе таратмау, бәләкәстәрҙе һаҡлау өсөн тырыштыҡ. Хәҙер ауырыу бер аҙ сигенде, әммә беҙ әле лә һаҡта.\nАйгөл Нуриева, Республика перинаталь үҙәге педиатры, студент-ординатор: Пандемия тоҡанып киткәс тә халыҡтың күпселеге уның ни тиклем етди икәнен аңлап етмәне әле. Участка педиатры булып эш башлағас, сит илдәрҙән йәйге ялдан килгән балаларҙы теүәлләргә тура килде. Ата-әсәләр балаларын тикшертеүҙән алып ҡасты, ишектәрен асмай аҙапланы. Улар өсөн баланың ауырып ҡуйыу ихтималы хәүефлерәк булды, ахыры. Тикшереү эштәрен участка полицияһы менән йөрөп атҡарырға ла тура килгән осраҡтар булды. Балалар араһында ауырыу күпкә еңелерәк үтә, әммә сир уларҙа юҡ түгел. Күп балалар ауырығандарын тоймаҫҡа, белмәҫкә лә мөмкин, әммә вирус йөрөтөүсе булып иҫәпләнәләр. Тап ошо ваҡытта ата-әсәләрҙе балаларға иғтибарлы булырға, уларҙың кәйеф үҙгәрешенә, хәленә күҙ һалып торорға кәңәш итәм. Мөмкин тиклем бәләкәстәрҙе лә, мәктәп уҡыусыларын да халыҡ йыйылған урындарға йөрөтмәҫкә һәм дуҫтары менән дә аралашыуҙы сикләргә кәрәк. Былар барыһы ла ваҡытлыса ҡыйынлыҡтар, сабыр булайыҡ, бөтөн һаҡланыу сараларын да үтәйек.\nРинат Ғафаров, "Тиҙ ярҙам" фельдшеры, Башҡорт дәүләт медицина университетының студент-ординаторы: "Тиҙ ярҙам" саҡырыуҙары шул тиклем күп, бер осор хатта транспорт, медицина хеҙмәткәрҙәре етешмәне. Башта халыҡ араһында паника булды һәм ниндәй генә симптомдар булғанда ла ярҙам саҡырҙылар. Әлеге ваҡытта был тулҡын үткән, коронавирус сирлеләр ҙә өйҙә ҡалдырыуҙы һораған осраҡтар йыш. Яйлап ауырыуҙар тынысланды һәм үҙаллы дауаланыу юлдарын да өйрәнеп алды.\nМин бында эшләй инем инде, пандемия башланғас та хеҙмәтемде дауам иттем. Ҡурҡманым. Бөтөн һаҡланыу сараларын күрҙем һәм әлегә тиклем имен-һау постамын. Беҙҙең хеҙмәттә иң беренсе сиратта тыныслыҡ һәм ышаныслы эш итә белеү кәрәк, тип иҫәпләйем. Ауырыуҙы дауалай башларҙан алда уға психологик ярҙам кәрәк. "Тиҙ ярҙам" медиктары тап шул өлкәлә оҫтара ла инде. Һөйләшеү, аңлатыу, хәлен асыҡлау күптәргә ыңғай тәьҫир яһай. Был сир беҙҙең бөтәбеҙ өсөн дә кешелеклелектә, изгелектә һәм бер-беребеҙҙе ҡәҙерләй белеүҙә ҙур һынау булды.\nЯҙылған: 26.02.21 | Ҡаралған: 253


Яңы уҡыу йылына заманса төҙөкләндерелгән белем усағы\nДүртөйлө ҡалаһында капиталь ремонттан һуң 5-се мәктәп үҙ ишектәрен асты. Өс ҡатлы бинаны яңыртыуға һәм уны кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырыуға 60 миллион һум самаһы аҡса тотонолған. Сығымдар «Башнефть» компанияһы тарафынан бүленгән.\nДүртөйлө ҡалаһының 5-се мәктәбе 80-се йылдар аҙағында төҙөлә. Ошо ваҡыттан алып мәктәптә спорт йүнәлеше әүҙем үҫешә, белем усағы айырыуса каратэ буйынса киң билдәлелек яулай. Әммә сирек быуаттан ашыу ғүмер эсендә бер тапҡыр ҙа ремонт яһалмай. Бина таушала, ҡыйығынан һыу үтә башлай. Хәлдәр бынан өс йыл элек төбәккә республика етәксеһе килгәс кенә үҙгәрә. Ул саҡта Рөстәм Хәмитов мәсьәләне кисекмәҫтән хәл итергә, белем усағын төҙөкләндерергә, спорт майҙансыҡтарын да заманса үҙгәртергә ҡуша.\nӘйткән һүҙ - атҡан уҡ тигәндәй, республика етәксеһе килеп ҡайтҡандан һуң, белем усағында капиталь ремонт эштәре башлана. Был осорҙа балаларға ҡаланың башҡа мәктәптәренә йөрөп уҡырға тура килә. Төҙөкләндереү ике этапта алып барыла. "Башнефть" компанияһы ярҙамы менән 2014 йылда проектҡа 40, ә икенсе йылына 20 миллион һум самаһы аҡса бүленә.\nРемонт эштәре барышында белем усағы танымаҫлыҡ булып үҙгәрә. Мәктәпте асыу тантанаһында билдәләнеүенсә, хәҙер уҡыусыларға белем тауына артылыу өсөн барлыҡ шарттар ҙа тыуҙырылған.\nТәҙрәләр, ишектәр, һыу үткәргес һәм йылытыу системалары яңыртылыу менән бер рәттән, мәктәптең спорт объекттары ла төҙөкләндерелгән. Бынан ары балалар уҡыу йылы дауамында даими таҙартылып торасаҡ бассейнда шөғөлләнәсәк. Мәктәп ихатаһындағы резиналы ямпа түшәлгән спорт майҙансығы ла үҙенә тартып тора. Иң мөһиме, белем усағы түшәменән хәҙер һыу тамып тормаясаҡ - бинаның ҡыйығы заманса материалдар менән ябылған.\nИке көндән республика мәктәптәрендә беренсе ҡыңғырау яңғыраясаҡ. Тулыһынса төҙөкләндерелгән 5-се мәктәптә быйыл 850 бала белем аласаҡ. Уларҙың барыһына ла хәҙер бер сменала уҡыу мөмкинлеге бар. «Башнефть» компанияһы ярҙамы менән әлеге ваҡытта республиканың тағы ла бер нисә мәғариф усағында төҙөкләндереү эштәре дауам итә.


Ҡайһы бер дарыуҙарҙың бушлай биреләсәк\nБыйыл октябрҙә Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова ҡайһы бер дарыуҙарҙың бушлай биреләсәге хаҡында әйткәйне. Ошо көндәрҙә министр Закон сығарыусылар советы кәңәшмәһендә тағы бер тапҡыр ошо хаҡта хәбәр итте. Һүҙ әлегә сирлеләрҙең бер төркөмө – миокард инфарктын йәки йөрәгенә, ҡан тамырҙарына операция эшләткәндәр – тураһында бара, тип хәбәр итә ТАСС. Беренсел медицина-санитар ярҙамын күрһәтеү системаһы үҫеше – “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектының иң мөһим өлөштәренең береһе. Шуға һаулыҡ һаҡлау тармағының беренсел өлөшө яңыртыла, йәғни амбулаторияларҙа дауалауҙа булғандар табип тәғәйенләгән йөрәк өсөн дарыуҙарҙы бушлай аласаҡ. Министр һүҙҙәренә ҡарағанда, дарыуҙар менән бушлай тәьмин итеү үрҙә телгә алынған сир асыҡланғандан һуң ике йыл буйы барасаҡ. Бына ошондай матур яңылыҡ беҙҙе яңы йылда көтә. Әйткәндәй, йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен иҫкәртеү, уларҙы дауалауға ҡарағанда, күпкә отошлораҡ һәм сығымһыҙыраҡ. Ғөмүмән, сәләмәтлегебеҙгә ҡарата һаҡсыл булайыҡ. Белгестәр әйтеүенсә, инсульт йыш ҡына төндә һәм таңға ҡарай теркәлә икән. Кешенең һул ҡулы һәм һул аяғы хәлһеҙләнә, телмәре насарлана, йотоуы ауырлаша башлай. Был осраҡта тиҙ генә “ашығыс ярҙам” машинаһын саҡырырға кәрәк. Баҡтиһәң, был сир осрағында “терапия тәҙрәһе” теркәлә һәм ул дүрт, биш сәғәт була. Был – кеше ғүмере өсөн иң мөһим, иң ҡиммәтле ваҡыт. Бына ошо йөрәк сиренең тәүге билдәләрен һиҙемләү мөһим. Ә иң яҡшыһы: һаулығыбыҙ хаҡында даими хәстәрлек күрәйек. Ғүмер – бер генә. https://bash.rbsmi.ru/ #национальныепроекты#нацпроекты #региональныепроекты#регпроекты#нацпроектыБашкортостан\nБыйыл октябрҙә Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова ҡайһы бер дарыуҙарҙың бушлай биреләсәге хаҡында әйткәйне. Ошо көндәрҙә министр Закон сығарыусылар советы кәңәшмәһендә тағы бер тапҡыр ошо хаҡта хәбәр итте. Һүҙ әлегә сирлеләрҙең бер төркөмө – миокард инфарктын йәки йөрәгенә, ҡан тамырҙарына операция эшләткәндәр – тураһында бара, тип хәбәр итә ТАСС.\nМинистр һүҙҙәренә ҡарағанда, дарыуҙар менән бушлай тәьмин итеү үрҙә телгә алынған сир асыҡланғандан һуң ике йыл буйы барасаҡ. Бына ошондай матур яңылыҡ беҙҙе яңы йылда көтә.\nӘйткәндәй, йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен иҫкәртеү, уларҙы дауалауға ҡарағанда, күпкә отошлораҡ һәм сығымһыҙыраҡ. Ғөмүмән, сәләмәтлегебеҙгә ҡарата һаҡсыл булайыҡ. Белгестәр әйтеүенсә, инсульт йыш ҡына төндә һәм таңға ҡарай теркәлә икән. Кешенең һул ҡулы һәм һул аяғы хәлһеҙләнә, телмәре насарлана, йотоуы ауырлаша башлай. Был осраҡта тиҙ генә “ашығыс ярҙам” машинаһын саҡырырға кәрәк. Баҡтиһәң, был сир осрағында “терапия тәҙрәһе” теркәлә һәм ул дүрт, биш сәғәт була. Был – кеше ғүмере өсөн иң мөһим, иң ҡиммәтле ваҡыт. Бына ошо йөрәк сиренең тәүге билдәләрен һиҙемләү мөһим. Ә иң яҡшыһы: һаулығыбыҙ хаҡында даими хәстәрлек күрәйек. Ғүмер – бер генә.


Саң борҡотоп түгел, ә ҡар буран уйнатып, елдән етеҙ елгән һыбайлылар һис һүҙһеҙ спорт байрамынын үҙәгендә булды. Былар иһә уның ысын мәғәнәһендә Башкорт кавалеристарының вариҫтары. Сөнки ауыл биләмәһе ошо дивизияға алты яуғир биргән. Башкорт өсөн ат яуҙа юлдаш, кымыҙы күп сирхауҙан дауа. Шуга ла ат сабыштары кышкы һабантуйҙың төп ярышы тип билдәләнде. Башкорт токомло аттарҙы үҫтереүгә әһәмиәт биргән Баймак ере былтыр республикала абсолют чемпион исеменә лайык булды. Был юлы ла атлылар , юртактар сафында унын өлкәнме, балалармы булыуына карамаҫтан тәжрибәле һыбайлыларҙы күрергә мөмкин ине.\nБыл көндө спартакиадаға килгән һәр ауыл кешеһе‐ йәше, карты ла саңғыға баҫты. Ҙур арауыҡтағы дистанциялар һәр кемгә еңел бирелмәй, финишка етеү өсөн күптәргә актык көсөн туплап ынтылырға тура килде.\nҒаилә йылында спортҡа күберәк йәш ғаиләләрҙе ылыктырыу,ауылдар араһында сәләмәт тормошто пропагадалау максаты менән дә үткәрелде был ярыштар.Приздар фондын һәр ауыл үҙ эшкыуарҙары һәм әүҙем кешеләре менән бергәләп хәл итте. Енеүселәрҙе хәтәр шәп бүләктәр көтә ине.\nШулай итеп кышкы спартакиада көслөләрҙе, етеҙҙәрҙе һәм мәргәндәрҙе билдәләне. Саф һауа, файҙалы үткән ялдар һәр кемгә якшы кәйеф өҫтәне.


Мөлкәткә һалым — Башҡорт Википедияһы\nойошмаларҙың йәки айырым кешеләрҙең мөлкәтенә һалына торған тура һалым\nМөлкәткә һалым — ойошмаларҙың йәки айырым кешеләрҙең мөлкәтенә һалына торған тура һалым.\nМөлкәткә һалым Рим империяһында уҡ ҡулланыла. Европала Урта быуаттар ахырына тиклем һалымдарҙың төп төрө булып тора, ер биләмәләренә һәм аҡса милкенә һалына.\nОйошмалар мөлкәтенә һалым төбәк һалымдарына инә. Тимәк, һалым ставкаһы Рәсәй Федерацияһы субъекттарының закондары менән тәғәйенләнә, ләкин 2,2 проценттан артыҡ була алмай (Һалым кодексы менән билдәләнгән сик). Ойошманың предприятие балансында төп средстволар объекттары иҫәбенә ингән мөлкәте ҡалдыҡ хаҡы буйынса һалым һалыу объекты була (башланғыс хаҡы минус тупланған амортизация), бухгалтер хисабындағы Иҫәп 01 — Иҫәп 02. 2015 йылдың 1 ғинуарынан башлап мөлкәткә һалым ставкаһы ҡалдыҡ хаҡтан түгел, кадастр хаҡынан билдәләнә.\nЭлек был һалым һалына торған объекттар исемлеге ҙурыраҡ була, унда матди булмаған активтар, материалдар, башҡа средстволар ҙа инә. Һуңыраҡ исемлек ҡыҫҡара, ә ставка арттырыла. Был һалымдан ингән средстволар Рәсәй Федерацияһы субъекттары бюджетына инә. Ойошмалар өсөн һалым базаһы һалым һалыу объекты тип танылған мөлкәттең уртаса йыллыҡ хаҡынан ғибәрәт. Һалым осоро тип календарь йыл таныла. Отчет осорҙары — беренсе квартал, ярты йыл һәм 9 ай.\nФизик шәхестәр мөлкәтенә һалым урындағы һалым булып тора һәм Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының «Физик шәхестәр мөлкәтенә һалым» тигән 32-се статьяһы менән көйләнә. Торлаҡ йорт, фатир, бүлмә, дача, машина урыны, гараж, берҙәм күсемһеҙ комплекс, теләһә ниндәй башҡа ҡоролма, бина, шулай уҡ ошондай объекттарға дөйөм милек хоҡуғындағы өлөш һалым һалыу объекты булып тора. Һалым ставкалары урындағы үҙидаралыҡ органдары тарафынан билдәләнә, ләкин федераль ҡануниәттә бирелгән ставкалар диапазонынан сыҡмаҫҡа тейеш. Ставкалар һалым һалыу объекттарының инвентарлаштырыу хаҡы суммаһына бәйле. Граждандарҙың айырым категориялары өсөн (мәҫәлән, инвалидтар, пенсионерҙар) һалым льготалары индерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мөлкәткә_һалым&oldid=742607 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 18 август 2017 в 07:42


НОВЕЛЛАЛАР » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » НОВЕЛЛАЛАР\nАсия еңгәм менән иркенләп ултырып сәй эсәбеҙ. Күптән күрешмәгәс, яңылыҡтар ҙа күбәйеп киткән икән шул. Бер хәбәргә икенсеһе ялғана: бала-сағаның уҡыуы, эштәге хәлдәр, донъя мәшәҡәттәре... Шул саҡ телефоным йырлап ебәрҙе. Экранды йәһәт кенә ҡарап алам да, еңгәмдең һүҙен бүлдергем килмәйенсә, уны ситкә һалып ҡуям.\n– Бикәс, кем шылтырата? Ниңә алмайһың?\n– Эй, Рима апайым. Уның менән һөйләшеү өсөн кәмендә бер сәғәт ваҡыт кәрәк. Оҙон тәбәрәккә төшә лә китә ул. Ҡайтҡас ләпелдәшербеҙ әле, – тинем, аҡланғандай.\n– Алыр инең телефоныңды, бикәс. Бәлки, берәй мөһим йомошо барҙыр апайыңдың? Икенселәй улайтма, йәме? – тип еңелсә генә шелтәләй еңгәм.\n– Юҡтыр, йомош төшкәндән түгел инде. Көн дә шылтыратып, үҙенең хәл-әхүәлен һөйләп, беҙҙекен һорашмаһа, апайымдың күңеле булмай ул, — тим рыя ғына.\n– Ҡуй, улай тимә, бикәс. Рима ситтә бер үҙе бит, һағынып та китәлер инде. Ярай, һинең ҡырҙа булһа ла, апайың бар, бында ағайың йәшәй. Ифрат бәхетле кеше һин. Бына минең күҙ төбәп барыр туғаным да юҡ хәҙер, япа-яңғыҙ торҙом да ҡалдым.\nБылтыр уның берҙән-бер һеңлеһе вафат булып ҡалғанын белгәнгә, тиҙерәк еңгәмдең хәленә керергә ашығам:\n– Ах, яңғыҙ түгелһеңсе, еңгә?! Ағайым, бала-сағаң, бына беҙ бар бит...\n– Шулайын-шулай ҙа, тик бер ҡарында ятып, бер әсә һөтөн имеп үҫкән ҡан туғаныңа берәү ҙә етмәй икән шул. Шул тиклем һағынам һеңлемде...\n– Еңгәм моңһоу күҙҙәре менән миңә бер һирпелеп ҡарап алды ла, шул арала һығылып сыға һалған йәшен күрһәтмәҫ өсөн, ҡарашын тәҙрәгә күсерҙе. Байтаҡ ҡына һүҙһеҙ ултырғас, ауыр итеп көрһөндө лә тағы һүҙ башланы. – Бикәс, тыңла, бер үкенесем тураһында һөйләйем әле һиңә. Ғүмерем буйы йөрәгемде һыҙлатыр ҙа торор инде ул. Үлеренән бер көн алда Айсиләм шылтыратҡайны. Ә мин ул ваҡытта баҡсала ҡаңғыра инем. Йыл һайын суғым ғына булып емеш биргән ҡарағаттарыма ҡорт төшкән дә, көйәләнә-көйәләнә шуларҙы ағыулап маташҡан ваҡытта ҡайҙан телефондан һөйләшеү ҡайғыһы булһын? “Ошо Айсилә булһа, мәлһеҙ шылтырата ла ултыра! Ауылда йәшәмәгәс, йәйҙең бер көнө йылды туйҙыра тигән нәмәне уйлап та бирмәй инде!” – тип, эстән генә һуҡранып, әрләп тә алдым әле һеңлемде. Кис шылтыратырмын, тип уйланым да алманым. Ә ауылда, беләһең бит инде, кистең үҙ мәшәҡәттәре. Айсилә тураһында бөтөнләй онотҡанмын. Иртәнсәк, һыйырҙарҙы һауып бөткәс, ағайыңды көтөү артынан ебәрә һалайым тип өйгә инһәм, ул телефонын тотҡан да бер нөктәгә ҡарап ҡатҡан. “Һаман йоҡоңдан уяна алмай, иҫең китеп тораһың бында!” – тип тегене әрләйем бит әле, етмәһә. Балдыҙының үлем хәбәрен ишетеп шаңҡыған булған икән.\nҺин дә мин йәшәп ятҡан, һаулығына бер ҡасан да зарланмаған Айсиләбеҙ, ана шулай, инсульттан уйламағанда ғына китте лә барҙы. Ғүмеренең ҡыҫҡа ғына булырын белгән кеүек, кешеләргә, бигерәк тә туғандарына, шул тиклем иғтибарлы, ихтирамлы булғандыр инде һеңлем. Байрам етһә, күстәнәстәрен тейәп, килә һалып төшөрҙәр ине. Көн һайын шылтыратып, хәл белешергә лә онотманы. Мин генә ул, туң йөрәк, һеңлемдең ҡәҙерен белмәгәнмен. Шылтыратһа, эш күплеккә һылтанып, телефонды йәһәтләп һалыу яғын ҡараным. Ҡунаҡҡа саҡырһалар ҙа, йөҙ сәбәп табып, тороп ҡалыр инек. Ярай үҙе ихлас булды, бер ҡасан да үпкәләп ултырманы, ауыл кешеһенең эше күп инде, тип хәлемә инә белде.\nАна шул һуңғы шылтыратыуын иҫләйем дә, йөрәгем әрней хәҙер. Ниңә генә яуап бирмәнем икән, тим. Нимәләр генә әйтергә теләне икән һеңлекәшем, тип уйланам. Ашамағаным ҡарағатмы ни?! Бер йыл емеше булмаһа, икенсе йылына булыр ине әле. Бөтөнләй ҡороһа ла, йәл түгел! Һатып алыр ҙа ултыртыр инек. Уның яғымлы тауышын, сылтыратып көлгәнен ишетер өсөн телефондан сәғәттәр буйы һөйләшергә лә ризамын хәҙер, тик Айсиләм генә юҡ... Йыназа ваҡытында, әллә ҡаңғырыҡтан, әллә шаңҡыуҙан, ошоғаса таянысым да, серҙәшем дә булған берҙән-бер туғанымды юғалтыуымды аңлап та етмәгән булғанмын, ахыры. Ныҡ йөрөнөм. Ә ҡайтҡас башланды... Илай-илай хәл дә, күҙ ҙә ҡалманы. Үҙәк өҙгөс һағыштан саҡ алйып китмәнем хатта. “Айсилә, шылтырат миңә!” – тип телефонымды онтай һуҡҡанымды ла, төнөн сығып, теге ҡарағаттарҙы йән асыуыма сапҡылап бөткәнемде үҙем беләм дә ағайың ғына белә...\nБына шулай, бикәс, бөгөн барбыҙ, ә иртәгә кем йәшәрен-йәшәмәҫен Аллаһы Тәғәлә үҙе хәл итә. Донъя мәшәҡәтенә һылтанып, ярай, һуңынан һөйләшермен йәки аҙаҡ күрешербеҙ әле, тип һуңлап ҡуйыуың да бар. Туғандарыңдың ҡәҙере...\nЕңгәмдең һүҙен бүлдереп, әрһеҙ телефоным тағы йырларға кереште. Экрандың зәңгәр фонында “Рима апай” тигән яҙыу балҡыны.\n– Алло! Һаумы, апай!..\nКепес* урамының урта тирәһендә, ергә һеңеп бөткән бәләкәй генә өйөндә, яңғыҙы йәшәне Нурикамал өләсәй. Тәпәшәк буйлы, һылыу ғына йөҙлө һәм үтә лә уйсан ҡарашлы ине ул. Ә иң иҫтә ҡалғаны – сал сәсенә өй асҡысы бәйләнгән бауҙы ҡушып үреп ҡуя торғайны.\nЯҙып ябынған яулығы аҫтынан күренеп торған оҙон толомо осонда һәр саҡ асҡыс ялтырап йөрөгәс, беҙгә, бала-сағаға, был хәл сәйер ҙә, шул уҡ ваҡытта мәрәкә лә тойола ине. “Нурикамал өләсәйҙең матур сәсүрмесе юҡмы икән?” – тип һорағас, “Ҡартайған кеше хәтерһеҙ була. Шуға ҡайҙа һалғанын онотмаҫ өсөн, асҡысын сәсенә ҡуша үрә инде”, – тип аңлатҡайны әсәйем.\nҠолаҡҡа ҡатыраҡ булғанғамы икән, өләсәй кешеләр менән әллә ни ҡатышып йәшәмәне лә шикелле. Тыптыр-тыптыр ғына йөрөп бер үҙе донъя көттө. Ауып барған бәләкәй ҡапҡаһын уның үҙенән башҡа асып-япҡан кеше лә булмағандыр, тип әйтер инем, әлеге лә баяғы шул беҙ, Кепестең бер өйөр бала-сағаһы, ҡайһы мәл аҙашып барып инә торғайныҡ. Уйнап ялҡып, тағы нимә эшләп ҡарарға белмәй йонсоп китһәк, Нурикамал өләсәйҙе йәшеренеп күҙәтеүҙән ҡыҙыҡ таптыҡ. Тәҙрә аша уның тәрән уйҙарға батып, сынаяҡ аҫтына ҡойған сәйен әкрен генә шөрпөлдәтеп эсеүен йә эрзинкә менән тарттырып ҡуйған иҫке күҙлеген кейеп, кейем-һалымын йүрмәп ултырыуын күҙәтәбеҙ ҙә шырҡ-шырҡ көлөшәбеҙ. Эй, иҫәр булғанбыҙ ҙа инде! Бының өсөн хәҙер оялып китәм хатта. Үҫә төшкәс кенә, өләсәйҙең ире һуғышта ятып ҡалыуын, ике ҡыҙын ҙур ыҙалыҡтар менән яңғыҙы ғына тәрбиәләүен, уларҙы инде үҙаллы иттем тип ҡыуанғанында, бәләкәй ҡыҙының һәм кейәүенең үлемен кисереп тетрәнеүен, етем ҡалғас, төрлө балалар йорттарына таратылған ейән-ейәнсәрҙәре өсөн ғүмере буйы йөрәге өҙөлөп йәшәүен белдем. Уның ни өсөн моңһоу ҡарашын бер нөктәгә төбәп, оҙаҡ итеп уйға батып ултырғанын хәҙер аңлайым да, өләсәйҙе йәлләп йөрәгем һыҡрай. Һағыш, икһеҙ-сикһеҙ һағыш ятҡан бит уның күңелендә... Ҡартлыҡ тигәндәре тотоп йөрөгән асҡысыңды ҡайҙа һалып киткәнеңде онотторһа ла, яҡын кешеләреңде бер ҡасан да хәтерҙән юйып ташлай алмай икән шул...\nАҡ яулығын талғын елгә елберләтеп, сал толомо осондағы өй асҡысын ҡояшта ялтыратып, Нурикамал өләсәй әле лә Кепесемдең киң урамынан яй ғына атлап үтәлер кеүек миңә. Ауыр тупрағы еңел, ҡараңғы гүрҙәре яҡты булһын ауылым ағинәйенең...\n*Кепес – тыуған ауылымдағы урам исеме.\nБер ваҡыт күрше ауылда йәшәгән Гөлдәр апайыма ҡорбан ашына барҙыҡ. Туғандар бергә йыйылып алғас, һый тулы табында һөйләшеп һүҙҙәр бөтмәй: яңылыҡтарыбыҙҙы уртаҡлашабыҙ йә хәтирәләргә төшөп китәбеҙ. Оло ғына йәштәге Хәмдиә инәйем дә килгәйне. Тик үҙе ниңәлер бер ҙә һүҙгә ҡыҫылмай, матур ғына йылмайып ҡарап тик ултыра. “Хәмдиә инәй, апам* үлгәс, ныҡ биреште әле ул. Ҡолаҡҡа ла ҡатты, хәбәрегеҙҙе янына барып һөйләгеҙ!”, ̶ тип хәлгә асыҡлыҡ индерә һалды ҡунаҡ йыйған апайым. Ысынлап та, әсәйем уның эргәһенә яҡынлап ултырып, ҡысҡырыңҡырап өндәшкәйне, ошоғаса шым ғына ултырған инәйемдең теле асылды ла китте. Бала-сағаны һорашып, донъя хәлдәре тураһында ихлас ҡына әңгәмәләшеп алғас, әсәйем, мәрәкәләп:\n– Апай, Әхәт еҙнәм ҡолағыңды үҙе менән “тегендә” алып киткән түгелме? ̶– тине. Инәйем ауыр итеп көрһөндө лә әсәйемә шулай тип яуапланы:\n– Эх, һеңлем, һеңлем... Ҡолаҡты ғына алып китһә, бер хәл әле, йөрәгемде алып китте еҙнәң үҙе менән, йөрәгемде...\nУның һағышлы күҙҙәренән ысыҡ тамсыһындай ғына ике бөртөк йәше һығылып сыҡты ла йылдар һалған бураҙналы сикәһе буйлап ағып төшөп китте. Ә мин ул тамсыларҙа инәйемдең мәрхүм иренә булған саф мөхәббәтен, ихтирамын һәм бөтмәҫ-төкәнмәҫ һағыныу тойғоһон уҡып өлгөрҙөм.\n*Апа – атай-әсәйҙән олораҡ ир туған (диалект).\nЭт менән эт булма\nҠала ситендә төҙөлә башлаған микрорайонда йәшәйбеҙ. Йәйрәп ятҡан яландың яртыһында яңы урамдар хасил булды, әммә яртыһы һаман да буш әле. Уның ҡарауы, мал көткән кешегә хөрриәт бында. Үлән емерелеп үҫә. Йәй булһа, ошонда көтөү ҡыуалар, шунда уҡ бесәнен дә эшләп алалар. Хас та ауылдағы һымаҡ инде. Урамға сыҡһаң, бер яғыңда йылҡы өйөрө, икенсе яғыңда һыйырҙар үлән уртлай...\nЭҫенән йәшенер өсөн бер ҡулына ҡулсатырын тотоп, икенсеһенә гәзит-журнал эләктергән әбей-бабайҙар кәзәләре артынан сабыр ғына эйәреп йөрөй. Ауылда ғына түгел, хәҙер ҡала ерендә лә ит-май, һөт һатып табыш алғандар бихисап шул. Эш, аҡса юҡ тип зарланып ултырмай, нисектер яйын табып йәшәргә тырышҡан кешеләргә һоҡланам ғына. Әлегә иһә һүҙем ул турала түгел.\nОшо яланды мал-тыуар ғына түгел, ә ҡала эсендә йөрөгән берәҙәк эттәр өйөрө лә төйәк итеп ала йәй көндәре. Ҡала урамында яңғыҙ-ярым йөрөгәндәрендә шундай йәлләткес ҡиәфәттә булып, үткән-һүткәндең күҙенә мөлдөрәп кенә ҡарап, аҙыҡ һораған был мәхлүктәр, бергә ҡушылып алһа, уҫаллана ла китә. Кешегә лә, мал-тыуарға ла, хатта машинаға ла ажарланып ташланалар. Урамға сығыуы ла ҡурҡыныс улар яланда йөрөгәндә.\nБер ваҡыт шул эттәрҙең йылҡы өйөрөнә һөжүм иткәнен күҙәтергә тура килде улым менән икебеҙгә. Кинәнеп үлән уртлап йөрөгән малдарҙы ян-яғынан ҡамап алып, сыр-сыу ләңкелдәшергә керешкәйнеләр, тегеләр ялан буйлап топтор-топтор сабып сығып киттеләр бит әй! Ҡыуып тотоп ҡара һин елдәй елгән толпарҙарҙы! Ҡыҫҡа ботло сәүектәре иң алда ятып ҡалды. Ҙурыраҡ тоҡомло эттәр тәүҙә ҡалышмай эйәреп маташһа ла, аҙаҡ уларының да хәле бөттө, берәм-һәрәм тороп ҡала башланы. Үҙҙәре һаман туҡтамай өргән була, йәнәһе лә, ҡурҡыттылар инде аттарҙы. Аҙаҡ тағы бергә тупланып, еңеүсе ҡиәфәтендә ғорур баҫып, оло юл буйындағы кафе яғына, юлаусыларҙан ҡалған ҡалдыҡ-боҫтоҡ менән һыйланырға юлландылар.\n– Аттарҙы әйтәм, хәлдәрен бөтөрөп, ни ҡәҙәрем ерҙе сабып йөрөгәнсе, әйләнә килеп кенә ҡаты тояҡтары менән берҙе тибеү ҙә етер ине шул эттәргә. Берәүһенә эләкһә, ҡалғандары ла ҡойроҡтарын һыртҡа һалыр ине, моғайын, – тип фекер йөрөттө улым.\n– “Эт менән эт булма” тигән бик аҡыллы әйтем бар халыҡта. Әлеге аттар шикелле ҡайһы бер боҙоҡ әҙәмдәрҙән дә йыраҡ тороуың хәйерле. Улар әрләшә тип һүҙ әрәм итергә йә иһә улар һуғыша тип ҡул бысратырға ярамай, улым, – тип яуапланым уға.\nАвтор: Зөлфиә МУЛЛАҒОЛОВА-СӘЛИХОВА


Ҡырмыҫҡалы районынынң Миңлеғәле Шайморатов исемендәге 2316-сы һәм Ауырғазы районы Кәлсер-Буран ауылындағы 966-сы һайлау участкаларында сәйәси сара ойошҡан рәүештә уҙҙы\nМөһим компанияла ун һигеҙен тултырған йәштәр ҙә, һикһән, хатта йөҙ йәшлек һайлаусылар ҙа ҡатнашты.\nҠырмыҫҡалы районы Шайморат ауылында урынлашҡан Миңлеғәле Шайморатов исемендәге 2316-сы һайлау участкаһына халыҡ иртәнге сәғәт һигеҙенсе яртынан уҡ йыйыла башланы. Яуаплы минуттар килеп еткәс, һайлау участкаһы комиссияһы төргәктәрҙән бюллетендәрҙе алды. Бөтәһе лә үҙ тәртибе менән атҡарылды.\nДәүләт гимндары яңғырағандан һуң һайлаусылар залға үтте. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында аслыҡты үткәргән, артабан районды күтәреүҙә тос өлөш индергән һикһән өс йәшлек Әфҡәт Мәүлембирҙе улы беренселәрҙән булып тауыш бирҙе.\nҠырмыҫҡалылар Дәүләт думаһына, бер мандатлы округ буйынса һәм муниципаль район советына депутаттар һайлай. Учаткала тулы кимәлдә әҙерлек барған, агитаторҙар өйҙән-өйгә йөрөп аңлатыу эштәре алып барған. Бюллетендәрҙәге исемлектәрҙең ярайһы оҙон булыуына ҡарамаҫтан, һайлаусылар аптырап ҡалмай, ауылдарҙа сәйәси яҡтан белемле кешеләр ғүмер итә.\nШайморат ауылында йәшәүсе Илмир мөһим компанияла тәүге тапҡыр. Ун һигеҙен тултырған егет тиҫтерҙәре араһынан беренсе булып килде. Йәштәргә иҫтәлекле бүләктәр ҙә әҙерләнгән.\nАуырғазы районы Кәлсер-Буран ауылындағы 966-сы һайлау участкаһында исемлек буйынса 400 -ҙән ашыу һайлаусы теркәләгән. Иртәнге сәғәттәрҙә үк һикһәндән ашыу кеше килеп үҙ фекерен белдерҙе.\nУчасткала ике күҙәтеүсе эшләне. Улар билдәләүенсә, ҡанун һәм тәртип боҙоу кеүек хәлдәр теркәләмәгән.\nКәлсер-Буран, Яңы Кәлсер һәм Марс ауылдарынан өйҙәрендә тауыш бирергә теләп 91 кеше ғариза яҙған. Күсмә йәшниктәр һәм тейешле документтар алып һайлау участкаһы ағзалары өйҙә тауыш биреүселәргә китте. Миңлекамал Бүләкҡолова быйыл йөҙ йәшен тултырған, ҡолағы ишетмәһә лә, күҙе яҡшы күрә. Ул яҡындары ярҙамында тауыш бирҙе. Ә 83 йәшлек Миңлекамал Ҡадирова әйтеүенсә, һайлауҙан бер ҡасан да ҡалғандары юҡ.\nҺайлау участкалары киске сәғәт һигеҙгә тиклем эшләй. Артабан комиссия ағзаларына йәшниктәрҙәге бюллетендәрҙе барлау, ә үҙ фекерен белдергәндәргә һөҙөмтәләрҙе иғлан итеүҙәрен көтөргә ҡала.


Башҡортостанда үтәсәк Фольклориадала 100 илдән 3 мең кеше ҡатнашасаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 сентября 2019 — 11:54 ГТРК «Башкортостан»\nБР Башлығы Радий Хәбиров 6-сы Бөтә донъя фольклориадаһын ойоштороу комитетының Мәскәүҙә уҙған ултырышы мәлендә ошо хаҡта белдерҙе. РФ хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Ольга Голодец әйтеүенсә, фольклориада ил президенты Владимир Путиндың 2017 йылдың 1 июнендә ҡул ҡуйған указына ярашлы уҙғарыла. Шул уҡ йөкмәткеле күрһәтмәне, атап әйткәндә ойоштороу комитеты булдырыу тураһындағы документты, РФ хөкүмәте лә раҫланы.\nХалыҡ-ара оло әһәмиәткә эйә булған сара республикала 2020 йылдың 18 июленән алып 1 августына тиклем барасаҡ. Һәр ил үҙенең тарихын, мәҙәниәтен, аш-һыу өлгөләрен, сәхнә ижадын күрһәтәсәк. Бөгөн фольклор байрамында ҡатнашырға теләгән 85 ил үҙ ҡарарын рәсми рәүештә раҫланы. Фестиваль көндәрендә Башҡортостанға 2,5 млн самаһы турист килеүе көтөлә.\n-Беҙҙең алда ҙур эш тора, ләкин уны дөйөм тырышлыҡ менән йырып сығырбыҙ, — тине Радий Хәбиров. –Ышанам, халыҡ-ара мәҙәни форумды юғары кимәлдә үткәрербеҙ.\nБайрам бер Өфөлә генә уҙмаясаҡ, ҡунаҡтар һәм мәҙәни программаға ингән саралар республиканың төрлө район-ҡалаларына таратыласаҡ.\nБығаса фольклориада Нидерландтарҙа, Японияла, Венгрияла, Көньяҡ Кореяла һәм Мексикала үтте.


Өфөлә «Башҡортостандың тейелмәгән тәбиғәте» исемле фотокүргәҙмә асыла // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Башҡортостандың тейелмәгән тәбиғәте» исемле фотокүргәҙмә асыла\n10:30, 10 января 2017 Мәҙәниәт\nӨфөлә «Башҡортостандың тейелмәгән тәбиғәте» исемле фотокүргәҙмә асыла Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 10 ғинуар, 2017 йыл. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Башҡортостандың милли музейында тантаналы рәүештә «Башҡортостандың тейелмәгән тәбиғәте» фотокүргәҙмәһе асыла. Ул республикала Экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылына һәм Рәсәйҙә ҡурсаулыҡ системаһының 100 йыллығына арналған. Күргәҙмә 11 ғинуарҙа иртәнге сәғәт 11-ҙә асыла.\nМузейҙың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, күргәҙмәгә килеүселәр фотоларҙа Уралда иң ҡатмарлы һәм оҙон, серле Ҡотоҡ-сумған мәмерйәһен, Күперле карст күперен һәм шарлауығын, Нөгөш һәм Йомағужа һыу һаҡлағыстарын, шулай уҡ «Башҡортостан» милли паркының башҡа иҫтәлекле урындарын һәм тәбиғәтен күрәсәк.\nХәҙерге календарь буйынса 11 ғинуар Рәсәйҙә тәүге ҡурсаулыҡ — Баргузин заповеднигының ойошторолоу көнө тип һанала, унан һуң тағы ла 102 ҡурсаулыҡ һәм 48 милли парк булдырыла. Башҡортостанда өс федераль ҡурсаулыҡ, төбәк әһәмиәтендәге дүрт милли парк һәм сентябрҙә үҙенең 30 йыллығын билдәләгән «Башҡортостан» милли паркы иҫәпләнә.\nМилли парктың үҙенсәлекле иҫтәлекле урындары Илфир Исламгазин, Илдус Нурмөхәмәтов, Рәмил Хәмитов, Николай Марочкин һәм Антон Черепановтың фотоларында күрһәтеләсәк.\nТеги: күргәҙмәләр,Экология йылы


Тауыш биреү башланды!\n26 Июнь 2020, 11:45\n25 июндән алып илебеҙҙә Конституцияға үҙгәрештәр индереү буйынса тауыш биреү башланды.\nҺайлау участкалары 25 июндән 29 июнгә тиклем 8.00 сәғәттән 20.00 сәғәткәсә, 30 июндә 8.00 сәғәттән 14.00 сәғәткә тиклем, 1 июлдә 8.00 сәғәттән 20.00 сәғәткә тиклем асыҡ буласаҡ.\nТеге йәки был сәбәптәр буйынса өйөнән сыға алмаған, тик тауыш бирергә теләгән граждандар өсөн өйҙән һайлау мөмкинлеге бирелә. Ул шулай уҡ 25 июндән башланды. Республиканың һайлау комиссияһына 95 мең кешенән өйҙән һайлау теләге белдергән мөрәжәғәт килгән. Мөрәжәғәттәрҙе ҡабул итеү 1 июлгә 17.00 сәғәткә тиклем дауам итәсәк.\nҺайлауҙы үткәреү өсөн республикала 3431 һайлау участкаһы ойошторолған. Һайлаусылар һаны өс миллиондан ашыу кеше тәшкил итә.\nЙәмәғәт күҙәтеүселәренә килгәндә, уларҙың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” партияһынан, уларҙың һаны – 10185 кеше. Артабан “Ғәҙел Рәсәй” (65 кеше), “Гражданлыҡ платформаһы” (25 кеше) килә. Исемлектәр әле тулылана. Йүнәлтмәләр 29 июнгә тиклем бирелә, был йүнәлештә эш дауам итә.\nБөгөнгә ҡарата 34500 күҙәтеүсе УИК номеры менән йүнәлтмә алған. Тик уларҙың төрлө сәбәптәр буйынса әҙерәк булыуы ла ихтимал. Шуныһын билдәләйбеҙ, йәмәғәт күҙәтеүсеһе бер участкала ғына эшләй ала.\n– Был - һәр кешенең гражданлыҡ позицияһы, ул участкаға бер-ике сәғәткә йәки көн һайын бара ала, – тине Йәмәғәт палатаһы рәйесе Ольга Панчихина. – Йәмәғәт күҙәтеүсеһе булырға хоҡуғы булған һәр кешегә йүнәлтмә бирҙек, бер кемгә лә баш тартманыҡ. Үҙҙәрен үҙҙәре тәҡдим иткәндәр күп. Коммерцияға ҡарамаған ойошмалар ҙа әүҙем ҡатнаша был эштә (22 ойошма). Әлеге ваҡытта йәмәғәт күҙәтеүе эше башланды. Улар барлыҡ санитария талаптарының үтәлеүе тураһында хәбәр итә, фотолар ебәрә. Кешеләрҙең күпләп йыйылыуы теркәлмәй.\nҺәр бер күҙәтеүсегә Үҙәк һайлау комиссияһы битлек, бирсәткә, санитайзер һәм бер тапҡыр ҡуллана торған ручка биргән. Уларҙың һәм участкаға ингән һәр кемдең температураһы үлсәнә.


Инфоурок / Социальному педагогу / Конспекты / Юбиляр яҙыусы, Кәтибә Кинйәбулатованың " Көҙ еткәс " шиғырын өйрәнеү.\n1)К.Кинйәбулатованың ижады менән таныштырыуҙы дауам итеү, уның ижадына хөрмәт тәрбиәләү.\n2)Шиғырҙың йөкмәткеһен үҙләштереү, тасуири уҡырға өйрәтеү, бәйләнешле телмәр үҫтереү.\n3)Тәбиғәткә һөйөү тойғоһо тәрбиәләү; тыуған ерен ҡәҙерләүсе, уның киләсәген ҡайғыртыусы, аңлы, белемле, илен, ерен,тәбиғәтен яҡларҙай яңы йәш быуынды тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу. Шағирәнең портреты, китаптарынан күргәҙмә,компьютер, презентация.\nI.Ойоштороу мәле. 1-се слайд.\nII.Фонетик –орфоэпик күнегеү.\nЯҡшы һүҙҙәр ҙә була,\nНасар һүҙҙәр ҙә була.\nЯҡшы һүҙҙәр менән гел\nМинең дәфтәрем тула. (таҡтаға яҙыла,һәр баланан уҡытыла) 4-се слайд.\nIII.Өйгә эште тикшереү һәм баһалау.\n- Уҡыусылар, һеҙгә ниндәй өйгә эш бирелгәйне?\n- С.Муллабаевтың“Көҙ” тигән шиғырын яттан яҙырға әҙерләнергә\n(1-2 уҡыусы яттан уҡып ишеттерә).Яттан яҙыу.\nIV. Маҡсатҡа сығыу.\n- Балалар, таҡтаға иғтибар итегеҙ әле. Ундағы шиғырҙарҙы уҡығыҙ.\nНиндәй миҙгел тураһында һөйләнелә?(компьютерҙа бирелгән тексты уҡыу)5-се слайд.\n-Уҡыусылар ҡысҡырып уҡып сығалар һәм дәрестә көҙ миҙгеле тураһында беләсәктәрен әйтәләр.\nV Төп өлөш.\n1) Уҡыусылар, бөгөн беҙ тәбиғәттең иң гүзәл мәлдәренең береһе алтын көҙ тураһында әңгәмәләшербеҙ һәм шағирә Кәтибә Кинйәбулатованың “Көҙ еткәс” шиғыры менән танышырбыҙ.\n- Иң тәүҙә юбиляр яҙыусыбыҙ тураһында һөйләшеп үтәйек.6-сы слайд.\nКәтибә Кәрим ҡыҙы Кинйәбулатова 1920 йылдың 15 сентябрендә Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Мәүлет ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Мөхәмәтҡолой ауылында ете йыллыҡ мәктәпте уңышлы тамамлап сыҡҡандан һуң, ул 1936—1939 йылдарҙа Өфө рабфагында уҡый. 1939 йылда Башҡорт педагогия институтына инә, ләкин Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, йортта бөтә ғаилә үҙенә генә ҡарап торғанлыҡтан, ул институтты ҡалдырып китергә мәжбүр була һәм ситтән тороп уҡыуға күсә. Кәтибә Кинйәбулатова Силәбе әлкәһенең Ҡолой урта мәктәбендә ун ике йыл буйы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, 9 йыл уҡыу-уҡытыу эштәре мөдире булып эшләй. Уның «Тәүге сәскәләр», «Һөйөнсө», «Әнисә», «Алтын тояҡ аҡ кәзә» исемле йыйынтыҡтары шул хаҡта һөйләй. Кәтибә Кинйәбулатованың «Атай тауышы» тигән повесе лә тормошсанлығы, тәбиғилеге менән айырылып тора. 1958 йылда сыҡҡан «Йәшел япраҡтар» тигән шиғырҙар йыйынтығы уның шағирәлек талантының яңы яҡтарын асып ебәрҙе. 7-cе слайд.\n2) Шиғырҙары: «Әсәйем, ҙур үҫкәнһең, ти», «Карар»,\n«Ник илайһың, Хәҙисә?», «Йомош»,\n«Бал ҡорто һәм күбәләк», « Барыһы тыуған еремдә»,\n«Дуҫтарым күп», «Беҙҙең әтәс»,\n«Әсә күңеле». 8-13-сө слайд.\n3) К.Кинйәбулатованың «Көҙ еткәс» шиғырын тасуири уҡырға өйрәнеү өҫтөндә эшләү. 14-се слайд.\nа) Текст өҫтөндә эш.Уҡытыусының шиғырҙы тасуири уҡыуы.\n- Минеңсә, һез шиғырҙағы ҡайһы бер һүҙҙәрҙең мәғәнәһен\nаңламауығыҙ ҙа бар.Шул һүҙҙәр таҡтаға яҙылған. Әйҙәгеҙ бергәләшеп шул һүҙҙәрҙең асылына төшөнөп ҡарайыҡ.\n1) ғәжәйеп - изумительный,чудесный( ерле һөйләштә-иҫ киткес)\n3) сыуаҡ- ясный,солнечный\n4) талғын – умеренный ( ерле һөйләштә-әкрен) 15-се слайд.\nв) Уҡыусылар дәфтәрҙәренә күсереп яҙа.\nг) Тасуири уҡыу. ( 2-3 уҡыусы уҡып күрһәтә)\nд) Рефлексив тыуҙырыу.\n- Шиғырҙың исемен, тәүге ике юлын ҡалдырып уҡып ҡарағыҙ әле. Унда көҙ миҙгеле тураһында һүҙ барыуын ҡайҙан белеп була?\n4) әҙәбиәт теорияһы.\nСағыштырыу, метафора нимәне аңлатыуын иҫкә төшөрөү.\nШиғырҙан сағыштырыу,метафораға миҫалдар табыу. (Текст буйынса эш барышында һәр ваҡыт программа талаптарынан сығып, грамматик тема ҡабатлана, нығытыла)\nЯу,ямғыр,яу,яу.(аяҡтар менән тыпырҙайҙар)\nЯмғыр яуһа-ергә май(әйләнәләр).\nЯмғыр яуһа - кем дә бай. ( эшләү хәрәкәттәре)\nЯу,яу,ямғырым (аяҡтар менән тыпырҙайҙар) 16-сы слайд.\nVI Грамматика буйынса эш.\n1. Исем,сифат,ҡылым,алмаш һүҙ төркөмөнөң нимә белдереүен,ниндәй һорауға яуап булыуын иҫкә төшөрөү.\n2. Шиғырҙан исемгә,ҡылымға миҫалдар табығыҙ,дәфтәрегеҙгә яҙып ҡуйығыҙ.\n3.Текстан ниндәй? һорауына яуап булып килгән һүҙҙәрҙе табып яҙырға.\n4.Тыуған тупраҡ һүҙбәйләнешенең мәғәнәһен асыҡлап яҙыу. (тыуған тупраҡ- родная земля).Башҡортостан, Яңауыл тураһында ҡыҫҡаса әңгәмә. 1-2 һөйләм яҙыу.\n5.Текста интонация буйынса ниндәй һөйләмдәр ҡулланылған?\n6. һорау һөйләм ниндәй маҡсат менән ҡулланылған?\n-Ниндәй миҙгел ул - көҙ? Йылдың башҡа миҙгелдәренән ул нимә менән айырыла?\nК. Кинйәбулатованың тормош юлы һәм ижады на арналған викторина һорауҙарына яуап биреп белемдәрҙе тикшерәйек.\n1.Кәтибә Кинйәбулатованың тыуған йылы һәм айы.\n2.Ул ҡайҙа тыуған?\n3.Кәтибә Кинйәбулатованың тыуған ауылы нисек атала?\n4.Ул ниндәй ғаиләлә тыуған?\n5.Нисәнсе йылдарҙа Өфө рабфағында уҡый?\n6.12 йыл буйы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусы булып ҡайҙа эшләгән?\n7.Тәүге китабы нисек атала? 17-18-се слайд.\nШиғырҙы тасуири уҡырға, «Көҙгө тәбиғәт» тигән темаға кескәй белешмә төҙөргә.\nҠатнашып ултырған уҡыусыларға тейешле баһаларҙы ҡуйыу.\nТема: Юбиляр яҙыусы,\n«Көҙ еткәс» шиғырын өйрәнеү.\nБашҡарҙы: Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Арсланова Анна Виктор ҡыҙы\nБаҡалы районы Ҡаҙансы төп дөйөм белем биреү мәктәбе\nНомер материала: ДВ-181811


Баш ҡала ирекмәндәре Туапсеға «Изге Ихтыяр флагы аҫтында» Бөтә Рәсәй йәштәр форумына юлланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡала ирекмәндәре Туапсеға «Изге Ихтыяр флагы аҫтында» Бөтә Рәсәй йәштәр форумына юлланды\n13:01, 14 сентября 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nӨфө ирекмәндәре Туапсеға «Изге Ихтыяр флагы аҫтында» Бөтә Рәсәй йәштәр форумына юлланды. Улар араһында Өфө ҡалаһы үҫеше йәмәғәт фонды һәм баш ҡалалағы үҫмерҙәр клубтары ирекмәндәре бар. 14 сентябрҙән 4 октябргә тиклем «Орленок» балалар үҙәгендә үтәсәк күләмле сарала 10 төбәктән ирекмәнлек хәрәкәте вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Форумды ойоштороусы — ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам итеү фонды булышлығында «Изгелек флагы аҫтында!» хәйриә фонды.\nҠала үҫеше йәмәғәт фондында һөйләүҙәренсә, төбәктәрҙән өлкән класс уҡыусылары, республиканың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡан волонтерҙар делегат булып бара. Улар «Изге Өфө» ҡала шәфҡәтлелек фестивале, «Кино ҡарау» II халыҡ киноһы асыҡ фестивале, «Баш ҡаланы республика балаларына бүләк итәйек» балалар хәйриә проекты, «Ҡыш бабайға хат» проекты кеүек ҡала, республика һәм бөтә Рәсәй проекттарына волонтер булараҡ йәлеп ителгән.\nЙәштәр форумында ҡатнашыусыларҙы бай программа: походтар, оҫталыҡ кластары, өйрәтеүсе семинарҙар, тренингтар, төрлө конкурстар һәм спорт саралары көтә. Бынан тыш, иң яҡшы ирекмәндәр проектына конкурс уҙғарыу күҙаллана.\n«Изге Ихтыяр флагы аҫтында» форумының төп маҡсаты — Рәсәй төбәктәрендә социаль волонтерлыҡты үҫтереү, ирекмәнлек һәм хәйриәлек эшмәкәрлеген әүҙемләштереү өсөн йәштәрҙе туплау.\nТеги: ирекмәндәр хәрәкәте,форум


Йәштәр театрында – йәштәрсә тамаша » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Йәштәр театрында – йәштәрсә тамаша\n18.09.2010 Йәштәр театрында – йәштәрсә тамаша\nТәү ҡарағанда миңә, оло йәштәге консерватор тәнҡитсегә, тамаша оҡшаманы. Был ниндәй экстравагант хәрәкәттәр һәм интонациялар? Ниңә актерҙарҙың тышҡы ҡиәфәте һүҙҙәренән һәм күңелендәге тойғоларынан килеп сыҡмай? Урта быуатта шулай кейенгәндәрме ни? Ни өсөн әҫәрҙең беренсе яртыһы – эксцентрикаға, ә икенсе өлөшө реализмға тартым? Башҡа һорауҙар ҙа күп ине, ә яуап юҡ. Әммә шуныһы сәйер тойолдо – спектаклде ҡарарға йәштәр бик күп килгән, улар тамашаны оҡшатты тиһәң, аҙ булыр, улар бик яратты, ураған һайын ҡул сапты, дәртләндереп шауланы, күңелдәренә иң яҡын урындарында аяҡ дөпөлдәтте, хатта һыҙғырҙы. Театрҙа ошоғаса бындай реакцияны күргәнем юҡ ине әле. Концерт мәлендә, спорт ярыштарын ҡарағанда булды ундай хәлдәр, ә спектаклдә тәүгә күрәм. Ярай, уларҙың күңеленә тап килгәндер тамаша. Ләкин ни өсөн? Миңә, тәжрибәле театралға, ул бит бөтөнләй оҡшаманы. Шулай ҙа, мин берәй нәмәне күрмәнемме, аңламаныммы икән әллә, тигән шик тыуҙы күңелдә. Минең менән бергә театрға барған ике ҡыҙымдың (16 һәм 18 йәштә) фекерен ишеткәс, был шик тағы ла үҫә төштө.\n– Бик оҡшаны спектакль, – тине ҡыҙҙарым бер тауыштан, – шундай ҡыҙыҡ! Бөтөнләй элекке заман хаҡында түгел кеүек.\nОшондай уҡ тәьҫоратты иртәгәһенә егермене үткән журналистканан ишеттем. Театрҙа саҡта уҡ тамашанан сыҡҡан йәштәргә лә был һорауымды биргәйнем.\n– Бик ҡыҙыҡ, – тине улар. – Оҡшаны.\nҡайтышлай ҡатыным менән төрлөсә фараз ҡылдыҡ. Ниңә беҙгә оҡшамаған тамашаны йәштәр ярата икән? Ләкин был һорауға бер нисек тә яуап таба алманым. Уйлана торғас, спектаклде тағы бер барып ҡарарға булдым. Был юлы инде күҙҙәремде лә, күңелемде лә консерватик юҫыҡтан түгел, дөрөҫмө, әллә яңылыш уйнайҙармы, тигән нөктәнән түгел, ә бер ниндәй уйһыҙ, фекерһеҙ, ирекле һәм тыныс хәлдә сәхнәгә йүнәлтергә иттем.\nҺәм ғәжәп рәүештә бөтөнләй икенсе тамашаны күргәндәй тойҙом үҙемде. Тәүге күргән һәм бөгөнгө спектаклдәрҙең айырмаһы ер менән күк кеүек ине. Ә бит шул уҡ тамаша, шул уҡ артистар уйнаны. Ниңә бындай үҙгәреш?\nМин шуны аңланым – беҙ йыш ҡына үҙебеҙҙең аңыбыҙҙа тыуған, нығынған фекер менән бар донъяға баһа бирәбеҙ икән. Бөтә ваҡиғалар – тормоштағы хәлдәр булһынмы ул, кешеләрҙең ҡылығымы, холҡомо, кейемеме – барыһы ла беҙҙең башыбыҙҙа йәшәгән әҙер ҡалыпҡа тап килергә тейеш икән. Әгәр шуға тура килһә – бөтәһе лә һәйбәт, тап килмәһә – ҡот осҡос насар. Уҡыған китаптарға ла, күргән картиналарға ла, ҡараған кино, спектаклдәргә лә ҡағыла был. Күпме тапҡыр уҡый башлаған китаптарҙы оҡшатмай ситкә ырғытҡаныбыҙ бар, нисәмә тапҡыр сюрреализм, модернизм стилендәге картиналар янында төкөрөнөп торғаныбыҙ, «Ошондай ҙа һүрәт буламы? Бындай ерунданы бала-саға ла эшләмәҫ!» – тип һуҡранғаныбыҙ, спектаклдәрҙә артистарҙың беҙ көткәнсә уйнамағанын күргәс, асыуланып сығып киткәнебеҙ бар.\nБеҙ ҡапыл ғына аңлап етмәгән һүрәтте төшөргән рәссам, шиғыр йәки хикәйә яҙған яҙыусы, спектакль ҡуйған режиссер – уларҙың барыһы ла ижад кешеһе. Уларҙың тормошҡа, сәнғәткә ҡарашы һинекенә ҡарағанда икенсе төрлө булыуы мөмкин. Сөнки тормош та, сәнғәт тә бер ҡырлы түгел, улар күп яҡлы. Шуға ла беҙгә ижад кешеләрен тотоп алып: «Миңә оҡшаманы, тимәк, насар», – тип әрләргә ашыҡмаҫҡа, уларҙы аңларға кәрәк. Мин был фекерҙәрҙе, уҡыусым, һеҙгә түгел, ә иң алда үҙемә әйтәм. Сөнки ошо һүҙҙәрҙе башҡаларҙан унар, йөҙәр тапҡыр ишеткәнем булды. Әммә дөрөҫ икәнлеген йәштәр театрында йәш талантлы режиссер Илнур Муллабаев ҡуйған «Ромео һәм Джульетта» спектаклен ике тапҡыр ҡарағас ҡына аңлағандай иттем. Һәм тәү тапҡыр традицион ҡараш менән ҡараһам, икенсе юлы сәхнәләге ваҡиғаларҙы ирекле һәм тыныс ҡиәфәттә күҙәттем. Һәр тамашасы ана шулай – тәҡдим ителгән шарттарҙы белеп, йә, ни генә күрһәм дә тыныс ҡабул итәм, тигән тойғо менән ҡарарға тейештер. Юҡҡамы ни һәр спектаклдең программаһында, афишаһында тамашаның ниндәй жанрҙа эшләнгәне күрһәтелә – йә ул трагедия, драма, йә комедия. Был бит юҡҡа яҙылмай. Ул тамашасыны ниндәйҙер тулҡындарға көйләй, кәйефен сәхнәлә уйнау рәүешенә әҙерләй. Ошо үҙе үк театрға килеүселәргә ни көткәнлеген аңғарта. Әгәр комедия ҡарарға килеп, трагедия күрһәк, йә киреһенсә булһа, беҙгә спектаклдең оҡшауы бик шикле.\nОшо йәһәттән, минеңсә, йәштәр театрындағы спектаклдең жанры дөрөҫ аталмаған. Унда «трагедия» тип яҙылған. Дөрөҫ, Шекспир үҙе шулай атаған. Ләкин театр беҙгә Шекспир тәҡдим иткән уйнау рәүешен күрһәтмәне, икенсе төрлө тамашаны күрҙек беҙ. Тимәк, тамашасыны әҙерләү өсөн әҫәрҙең жанрын уҡ башҡаса атарға ине – «эксцентрик трагедия»мы, «трагик тамашаға заманса (йәштәрсә!) ҡараш»мы шунда. Ул саҡта минең кеүек консерватик тамашасы һағая төшөр ине һәм залға икенсе төрлө кәйеф менән инер ине. Мин традицион спектакль көттөм, ана шуға ла ул тәү ҡарауҙа оҡшаманы.\nБына ошондай оҙон инеш һүҙенән һуң спектаклгә бер аҙ анализ бирергә тырышайыҡ. Хәйер, тамаша хаҡында төп фекеремде әйттем булып сыға бит – классик трагедияны заманса, йәштәрсә ирекле эшкәртеү был. Әгәр ошондай ҡараш менән баҡһаң, бөтәһе лә аңлашыла спектаклдә, хатта ҡабул ителә. Артистарҙың уйыны ла, кейемдәре лә тамашаның беренсе бүлегендәге уйнау рәүеше икенсеһенән айырылып тороуы ла, музыка ла, декорация ла.\nМине концерттарҙа йырсыларҙың хәрәкәттәренең йыш ҡына йыр тексына тап килмәүе ғәжәпләндерә. Һүҙҙәр яратҡан кешеһен юғалтыуына ҡайғырыуы хаҡында һөйләй, ә йырсы, шатланып-ҡыуанып, сәхнәнең буйынан-буйына ырғанлай. Һорағаным да бар: «Ниңә текст менән хәрәкәттәр тап килмәй?» Төрлө йырсы төрлөсә яуап бирә, әммә уларҙың фекерҙәрен дөйөмләштерһәң, ошондайыраҡ йөмлә килеп сыға – йырҙың тексына ярашлы хәрәкәт-тойғо кисерһәң, ул кисереште ҡабатлау ғына була, йәғни әтәс һүрәте аҫтына «әтәс» тип яҙған кеүек, ә шул һүҙҙәргә ярашлы булмаған, хатта ҡапма-ҡаршы килгән хәрәкәттәр яһаһаң, йырҙың йөкмәткеһе байый, хатта тәрәнәйә, кинәйәле төҫ ала.\nБыл һүҙҙәр менән ризалашмаҫҡа мөмкин. Ләкин фекер бар. Тимәк, баштарына ни килә, шуны эшләп йөрөмәй икән йырсыларыбыҙ, тигән уй бер аҙ тынысландыра өлкән йәштәге тамашасыларҙы.\nИлнур Муллабаев ҡуйған спектаклдә лә йыш ҡына, бигерәк тә тәүге өлөшөндә, мизансценаларҙың тексҡа бәйләнмәүе аптырата ла, хатта ҡайһы саҡ йәнгә тейә. Ләкин, йырсылар әйтмешләй, шундай әйтелгән һүҙҙәргә ҡапма-ҡаршы килеүсе хәрәкәттәр сәхнәне байыта түгелме? Һәр хәлдә, конфликтты икенсе төрлө күрергә ярҙам итә бит. Абсурд театры бар. Унда актерҙар бөтөнләй туҙға яҙмаған нәмәләр һөйләй. Әммә тойғолар үҫеше, уларҙың кульминацияға барып етеүе традицион театрҙыҡы кеүек ҡоролған. Кисерештәрҙең ҡуйырыуы, конфликттың көсәйеүе фәлсәфә ҡанундарына тап килә – тәүҙә кешеләр тыныс ҡына һөйләшә, аҙаҡ ҡыҙғандан-ҡыҙа баралар һәм кульминацияла ныҡ итеп талашып, хатта һуғышып ҡуялар. Ә һөйләгән һүҙҙәренең рәте юҡ, әллә ниндәй аңлайышһыҙ һәм бәйләнешһеҙ. Был абсурд театрында була. Әммә тормошта ла беҙ – һәр кем үҙ проблемаһы буйынса төрлө темаға талаша, конфликтҡа инә (һүҙҙәр генә айырыла), ә талашыуҙың ҡуйырыуы, йәғни тойғоларҙың шартлауы, бәрелеше һәр саҡ тыш яҡтан ҡарағанда игеҙәктәр кеүек бер иш. Юҡҡамы ни Пушкин театр хаҡында былай тип әйткән: «Сәхнәлә хәрәкәт ысынға оҡшарға ғына бурыслы, әммә тойғолар һәр саҡ ысын, саф булырға тейеш!»\nШуға ла «Ромео һәм Джульетта» спектаклендә һүҙҙәр менән хәрәкәттәрҙең йыш ҡына тап килмәүенә ҡайғырырға түгел. Иң мөһиме – тойғолар үҫешенең гармоник рәүештә фәлсәфә ҡанундары буйынса барыуына ҡыуанырға тейешбеҙ. Ошонан сыҡһаң, тамашаның беренсе өлөшөнөң икенсеһенән айырылыуы ла аңлашыла һымаҡ. Спектаклдең башында Ромео менән Джульетта араһында мөхәббәт тыуа, шуға күрә бында бөтәһе лә йәштәрсә, көтөлмәгәнсә, хатта аңлайышһыҙ, эксцентрик жанрҙа бара, сөнки мөхәббәт үҙе лә аңлайышһыҙ, иҫәр тойғо бит (өлкәндәр фекеренсә). Ә инде әҫәрҙең аҙағында ваҡиғаларға ололар килеп ҡушылғас, уйнау рәүеше реалистик планға күсә, был мөхәббәт донъяһында – күктә осоп йөрөгән йәштәрҙе ергә, реаль тормошҡа төшөрә һәм сәхнәләге бар хәрәкәт реализм рәүешендә бара.\nБыл, һис шикһеҙ, режиссер спектакле. Бында тамаша өсөн фәҡәт режиссерҙы әрләргә йәки маҡтарға мөмкин. Актерҙарҙың уйынына аныҡ туҡталып булмай. Мин спектаклдә ҡатнашҡан һәр актер менән таныш тиергә була (театрға яңыраҡ килгәндәренән башҡа). Уларҙың талант, тәжрибә кимәлен беләм. Әгәр ирек ҡуйылһа, был йәштәр бар һәләтен асып, теге йәки был образды бөтөнләй икенсе төрлө күрһәтер ине, моғайын. Ләкин актерҙар үҙ таланттарын теҙгенләгән, бар булмышын режиссер ихтыярына буйһондорған. Шуға ла актерҙарҙың уйынына баһа биреп тормайым. Был спектаклдә һәр актер айырым-айырым хәрәкәт итмәй. Бында күп актерҙан торған ансамбль, режиссер ҡулындағы, дирижерҙарҙыҡы кеүек таяҡсаны тыңлаған оркестр уйнай.\nОбраздарҙың кейемдәре оҡшаны, башҡаларға нисектер, әммә элекке заманды күрһәткән спектаклдәрҙә кейемдәрҙе энәһенән ебенә тиклем тап килтереүҙе күңелем һөймәй. Әгәр беҙ сәхнәләге ваҡиғаларҙы, дүртенсе стенаның юҡлығына ҡарамай, шартлы рәүештә ысын тормош тип ҡабул итәбеҙ икән, кейемдәрҙә лә шартлылыҡ булырға тейештер, уларға, бөгөнгө көнгә яҡынайтып, стилизовка яһарға кәрәктер. Юғиһә боронғо ауыр, киң, килбәтһеҙ күлдәк-костюм кейгән актерҙарҙың хәҙергесә йүгереп йөрөүе йәнгә генә тейә. Боронғо кейем бит боронғоса хәрәкәт итеүҙе, этиканы, мәҙәниәтте талап итә. Ярай, уныһына ҙур тырышлыҡ менән өлгәшергә булалыр. Әммә мин театрға тышҡы оҡшашлыҡты күрергә түгел, эске, ысын кисерештәр бәрелешен, тойғолар үҫешен ҡарарға барам. Шуға ла актерҙарға уйнау, тамашасыға ваҡиғаларҙы еңел ҡабул итеү өсөн кейем һәр саҡ бөгөнгө көнгә яҡын һәм аңлайышлы булырға тейеш. Әйткәндәй, сәхнә рәссамдары быны күптән аңланы һәм һуңғы йылдарҙа декорация ҡороуҙа тулыһынса иреккә сыҡты, тамам стилизовка яһай башланы бит. Әгәр беҙ шартлы декорация күрәбеҙ икән, был спектаклдә кейемдәр ҙә уларға ярашлы рәүештә шартлы булырға тейеш ине. Һәм ул шулай эшләнгән дә.\nСәхнәлә өйрөлөп торған, шулай итеп, төрлө урындарға ишара яһаусы декорация уңышлы эшләнгән, минеңсә (рәссамы – Рифҡәт Арыҫланов, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре). Ул һис бер көсөргәнешһеҙ хәрәкәт барған ерҙе алмаштыра, һәм был һис ниндәй кире тойғо тыуҙырмай, киреһенсә, ваҡиғаларҙың бай һәм мөһабәт урында барғанлығына ышандыра.\nКомпозитор Ришат Сәғитов йәштәрсә трагедияға хас, актерҙарҙың уйынына тап килгән музыка яҙған. Унда заманса инструменттар ауаздарының яңғырауы, уның рокка тартым булыуы тамашанан алған тәьҫирҙе көсәйтә генә.\nШулай итеп, Илнур Муллабаев ҡуйған «Ромео һәм Джульетта»ны икенсе тапҡыр ҡарағас, унан бөтөнләй икенсе тәьҫораттар менән ҡайттым. Ә дөйөм алғанда, был тамашанан һуң мин оло ҡыуаныс һәм ҡәнәғәтләнеү тойғоһо кисерҙем. Ни өсөн? Быны аңлатыу өсөн яҡын тарихҡа күҙ һалырға кәрәктер.\nБынан егерме йыл элек республикабыҙ театрҙарында ғәжәп рәүештә бер режиссер ҙа ҡалманы тиерлек. Өлкәндәр, ҡартайыу сәбәпле, театрҙан китте йәки вафат булды, ә йәштәр әҙерләнмәне. Мин ул осорҙа БР Мәҙәниәт министрлығында эшләй башлағайным. Һәм театрҙар өсөн яуаплы инем. Бер нисә яңы театр астыҡ, ә спектакль ҡуйырҙай режиссерҙарыбыҙ берәү-икәү генә. Улары ла үҙ белдеге һәм тырышлығы менән Алматыла һәм Мәскәүҙә уҡып ҡайтҡан йәштәр – Гөлдәр Ильясова һәм Азат Нәҙерғолов. Режиссерҙар әҙерләү эше министрлыҡҡа йөкмәтелгән булған да бит, ләкин бер кем был эш менән шөғөлләнмәгән. Хәлдең түҙеп торорлоҡ түгеллеген күреп, 1993 йылда уҡ бер төркөм йәштәрҙе Мәскәүҙең ГИТИС-ына уҡытырға ебәрергә тырышҡайным. Әммә ҡайһы бер кешеләрҙең ҡаршы төшөүе арҡаһында был ниәтте тормошҡа ашырып булманы. Аптырағас, Мәскәүҙәге сәнғәт белгестәрен икенсе һөнәргә өйрәтеү институтының режиссерҙар әҙерләүсе ике йыллыҡ курсына ситтән тороп уҡыу өсөн һәр театрҙан берәр, икешәр актерҙы ебәрә башланыҡ. Шулай итеп, тиҫтәнән ашыу актер – Дамир Ғәлимов, Сәлих Әфләтунов, Әлмира ҡыуатова, Вәкил Йосопов (Сибай ҡалаһы) Илдар Вәлиев (Салауат ҡалаһы), Әхмәр Әхмәҙуллин, Кинйәбикә Исламғолова (Стәрлетамаҡ ҡалаһы), Гөлнара Вахитова, Әлфиә Хәбибрахманова (Өфө ҡалаһы) һәм башҡалар, курсты тамамлап, театрҙарҙа режиссер булып эшләй башланы. Әммә театрҙарыбыҙҙың киләсәген уйлаһаң, йәш режиссерҙарҙы ныҡлап әҙерләргә һәм уларҙы ике йыллыҡ ҡына курста түгел, ә биш йыл буйы ГИТИС-та уҡытырға кәрәк ине. Шул сәбәпле мин 1997 йылда йәнә ГИТИС менән бәйләнешкә индем. Ләкин хәҙер бушлай уҡытыу бөтөрөлгәйне инде, һәр студент өсөн йыл һайын 100 миллион (хәҙергесә 100 мең һум тирәһе) түләргә кәрәк ине. 1997 йылдың аҙағында, БР Мәҙәниәт министрлығынан китеүемә ҡарамай, Мәскәүгә барып, ГИТИС менән ун студентты уҡытыу хаҡында килешеү төҙөп алып ҡайттым. Әммә Мәҙәниәт министрлығында эшләүсе яуаплы кешеләр килешеүгә ҡул ҡуймай аптыратты. «Ниңә шуның сама аҡса түләп Мәскәүҙә уҡытырға, үҙебеҙҙә бушлай уҡытып булмаймы ни?» – тинеләр. Мин уларға ҡат-ҡат инеп: «Режиссерҙарҙы, дирижерҙарҙы мотлаҡ Мәскәүҙә уҡытырға кәрәк. Унда уҡытыусылар юғары кимәлдә, – тип әйттем. – Актерҙарҙы, музыканттарҙы, бейеүселәрҙе үҙебеҙ әҙерләй алабыҙ, әммә етәксе кадрҙар Мәскәү мәктәбен үтергә тейеш. Аҙаҡ улар, шул белемдән сығып, бында үҙ мәктәбен булдырыр». Был тартҡылашыу ярты йыл дауам итте.\nНиһайәт, 1998 йылдың май айында килешеүгә ҡул ҡуйылды, һәм көҙгә ете егет менән бер ҡыҙ Мәскәүгә биш йылға режиссерлыҡҡа уҡырға китте. Тәжрибәнән сығып, төрлө сәбәптәр арҡаһында шул һигеҙ баланың, исмаһам, икәүһе генә лә ысын режиссер булып китһә, бик ҙур ҡыуаныс буласаҡ, тип фараз иткәйнек. Ғәжәп рәүештә шуларҙың бишәүһе, уҡыуҙы уңышлы тамамлап, тәүге аҙымдарынан уҡ үҙҙәрен талантлы режиссер итеп күрһәтте. Бына улар – Айрат Әбүшаһманов, Рөстәм Хәкимов, Илдар Вәлиев, Илнур Муллабаев, Нәркәс Искәндәрова. Йәш режиссерҙар бер-береһенә оҡшамаған, төрлө-төрлө. Бының шулай булыуы ҡыуаныслы ине. Кемеһелер классик рәүештә реализмға тартым йүнәлештә эш итә. Был режиссерҙар өсөн әҫәргә һалынған идеяны, фекерҙе, образдарҙың кисерешен, үҫешен тулыһынса асыу – иң мөһиме. Әммә уларға ла тамашаны байытыу өсөн символик сәхнәләр, модернизм ят түгел. Ләкин уларҙың эшләү, спектакль ҡуйыу манераһы һәр береһенеке үҙенсә, үҙенсәлекле. Икенселәре эксцентрикаға, модернизмға тартыла. Уларҙың рәтенә Муллабаевты индерер инем. Илнурҙың һуңғы эше шуны раҫлай. Ул актер сағында ла ошо юҫыҡта ижад итә ине, минеңсә. Тимәк, йәш режиссерҙың һуңғы спектаклдәге стиле мода артынан ҡыуыу түгел, уның тормошҡа, сәнғәткә ҡарашы, фәлсәфәһе, эстетикаһы. Әлеге мәлдә Мәскәүҙә уҡып ҡайтҡан йәш режиссерҙарыбыҙ аяҡҡа баҫа. Уларға үҙ тырышлығы менән Мәскәүҙә белемен осларға торған Азат Йыһаншин менән Арыҫлан Йәнбәков ҡушылырға тора. Бөгөн бар беҙҙең йәш режиссерҙарыбыҙ, бар. Тимәк, бар театрҙарыбыҙҙың өмөтө, киләсәге. Һис шикһеҙ, йәштәр ҡуйған спектаклдәр беҙҙең сәхнә сәнғәтен байытасаҡ, яңы үрҙәргә күтәрәсәк. Ошоларҙы уйлап, оло шатлыҡҡа бирелдем.\nФәҡәт шуны оноторға ярамай: театрҙарға гел генә йәштәр йөрөмәй, тамашасылар араһында төрлө быуын кешеләре бар. Хатта улар күберәк. Һәр режиссер эксперименталь спектакль ҡуйырға хаҡлы, һәр театрҙың репертуарында бер-ике шундай тамаша булырға тейештер ҙә (республикабыҙҙың бөйөк шәхестәренә бағышланған әҫәрҙәр афишаларҙы биҙәргә бурыслы булған кеүек). Әммә һәр спектакль режиссерҙың бай, хатта эксцентрик фантазияһын күрһәтеү өсөн түгел, ә тамашасылар өсөн, уларҙың күңеленә яҡын әҫәрҙәр ҡуйылырға тейешлеген һәр саҡ иҫтә тоторға кәрәк.\nЙәнә шул хаҡта даими уйланыу мотлаҡ – үрҙә һаналған режиссерҙар ғына ун ике театры булған республика өсөн бик аҙ. Әлеге көндә Салауат, Сибай, «Сулпан» театрҙарындағы режиссерҙар пенсия йәшендә. Ә ҡурсаҡ театры бөтөнләй режиссерһыҙ ҡалған. Башҡа театрҙарыбыҙҙа берәр генә режиссер эшләй, уларға ярҙам итерҙәйҙәре, алмаштырырҙайҙары юҡ. Киләсәген ҡайғыртҡан театрҙа кәм тигәндә ике-өс режиссер (шуның бер-икәүе – йәш) булырға тейеш. Туҡһанынсы йылдарҙағы кеүек көрсөккә тарымаҫ өсөн бөгөн үк тағы бер төркөм йәш режиссерҙы Мәскәүҙә әҙерләүҙе хәстәрләргә кәрәк. Ә иң дөрөҫө – күпләп түгел, йыл һайын даими рәүештә Мәскәүгә, Санкт-Петербургҡа ике-өс режиссер, дирижер, балетмейстер уҡытырға ебәреп тороу мотлаҡ (актер, музыкант, бейеүсене Өфөлә әҙерләргә була). Шулай эшләгән хәлдә генә ун-ун биш йылдан һуң үрҙә әйтелгән белгестәргә ҡытлыҡ кисереүҙән ҡотола алырбыҙ.


Данис Ғөбәйҙуллин исеме мәңгеләштерелде\nКүптән түгел ике “Батырлыҡ ордены” кавалеры Ғөбәйҙуллин Данис Тимерйән улы иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында Тимер мәктәбендә таҡтаташ асыу тантанаһы булды.\nКүптән түгел ике “Батырлыҡ ордены” кавалеры Ғөбәйҙуллин Данис Тимерйән улы иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында Тимер мәктәбендә таҡтаташ асыу тантанаһы булды. Сарала батырҙың туғандары, уҡыусылар, уҡытыусылар һәм саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнашты.\nДанис Тимерйән улы 1981 йылда Тимер ауылында, ғаиләлә дүртенсе бала булып донъяға килә. 1988 йылда беренсе синыфҡа уҡырға барып, урта мәктәпте тамамлай. Спорт яғынан әүҙем була – шахмат ярыштарында, саңғы уҙышыуҙа һәм милли көрәштә алдынғылыҡты бирмәй.\nМәктәпте тамамлағас 1988 йылда Күмертау педагогия училищеһына уҡырға инә. Училищены тамамлағас, 2001 йылда ир-егеттәрҙең ватан алдындағы изге бурысын үтәргә әрме сафына алынып, Рәсәй Оборона министрлығының разведка бүлегенең спецназына хеҙмәт итергә ебәрелә. 2002 йылда Төнъяҡ Кавказ регионына ебәрелә. Чечен Республикаһында уҙған хәрби хәрәкәттәрҙә күрһәткән батырлығы өсөн ике тапҡыр “Батырлыҡ ордены” менән наградлана.\n(мәҡәләне тулыһынса "Таң"дың киләһе һанында уҡырһығыҙ).


Евротур уйындары алдынан һуңғы уйында «Салауат Юлаев» хоккей клубы үҙ боҙонда Мәскәүҙән Армияның Үҙәк спорт клубы (ЦСКА) уйынсылары менән көс һынашты. Был кисте Башҡортостан көйәрмәндәре ҙур түҙемһеҙлек менән көтөп алғандыр. «Өфө-Арена»ның шығырым тулы булыуы ла быны раҫлай. КХЛ-дың бөтә аналитиктары, комментаторҙары ла уны шул көндә үткән бөтә уйындарҙың иң мөһиме, иң ҡыҙыҡлыһы тип атаны.\nБының сәбәбе күп. Беренсенән, ЦСКА бөгөн илдең иң көслө хоккей клубы булып һанала. Юлаевсылар был миҙгелдә уларға ҡаршы өс тапҡыр уйнап, өсөһөндә лә еңелде. Был юлы нисек уйнар? Алдағы еңелеүҙәр өсөн үс ала алырмы? Икенсенән, Өфөгә, ситтә уйнаһа ла, көйәрмәндәр һаман да «үҙенеке» һанаған, яратҡан уйынсыбыҙ Александр Радулов килә. Көйәрмәндәр уны үҙ боҙонда күптән күргәне юҡ, һағынған.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, Радулов Өфө боҙона сыға алманы. «Радулов та, көйәрмәндәр ҙә ныҡ көйөндө,—тине беҙҙең яҡташ, КХЛ комментаторы Fимаев.—Ләкин, ни эшләйһең, тренерҙарҙың ҡарарына ҡаршы сығып булмай. Улар шулай хәл иткән». Уйын барышында Башҡортостан «Юлдаш» телевидениеһы трибунала уйын ҡарап ултырған Радуловты бер нисә тапҡыр эре планда күрһәтте. Ҡайһы команда өсөн «ауырығандыр»—уныһы билдәһеҙ, ләкин яҡташыбыҙҙың кәйефе төшкән тип әйтеп булмай ине.\nУйын башынан аҙағына тиклем бик көсөргәнешле барҙы. Ҡунаҡтарҙың баш тренеры Квартальнов уйынға клубтың юғары лигаһында уйнаған йәштәрен сығарҙы. Ысындан да, мөмкинлек бар, ЦСКА-ға артыҡ мәрәй-ҙең кәрәге юҡ, йәштәрҙе, яуаплы осрашыуҙа бөгөн һынамаһаң, ҡасан һынайһың? Уйында тәжрибәле уйынсыларҙың, бигерәк тә ойотҡотоп алып йөрөүсе Александр Радуловтың етмәүе тәжрибәһеҙ көйәрмәндәрҙең дә күҙенә асыҡ салынып торҙо тороуын. Шулай ҙа йәштәр ҡойолоп төшмәне. Улар етеҙерәк тә, көслөрәк тә, сәмлерәк тә, уҫалыраҡ та булып сыҡты. Уйынды икенсе осорҙа юлаевсы Хлыстов индергән берҙән-бер шайбы ғына хәл итте. «Салауат» еңде—1:0. Шулай итеп, бер нисә көн элек кенә Рәсәй чемпионы исемен яулаған ЦСКА тәүге еңелеү «әсеһен» Өфөлә татыны.\n«Еңдек тә ул. Үҙегеҙ күрҙегеҙ, ЦСКА уйынға йәш, тәжрибәһеҙ уйынсыларын сығарҙы. Мин бер ниндәй ҙә шатлыҡ хисе кисермәйем,»—тине уйын бөткәс «Салауат Юлаев»тың баш тренеры Игорь Захаркин.\n«Салауат» КХЛ-да иң күп гол индереүсе команданан һанала. Шулай ҙа уның һуңғы уйындарҙа бик ныҡ күҙгә салынған бер етешһеҙлеген әйтмәй үтә алмайым—ул күпселектә уйнағанда гол индерә алмай.Үткән уйында ла, 20 минут дүрт уйынсыға ҡаршы бишәү уйнап (ә был—тулы бер осор тигән һүҙ), ҡунаҡтар ҡапҡаһына бер шайба ла ырғыта алманы.\nКХЛ уйынсылары, Евротур уйындары башланыу сәбәпле, оҙайлы тәнәфескә сыҡты. «Салауат Юлаев» хоккей клубы 98 мәрәй йыйып Көнсығыш лиганың дүртенсе урынында нығынды. Уға чемпионат аҙағына тиклем ике уйын ғына уйнайһы ҡалды: 16 февралдә үҙ боҙонда Новокузнецкиҙың «Металлург»ын ҡабул итһә, 18-ендә Нижнекамскиҙа хужаларҙың «Нефтехимиг»ы менән көс һынашасаҡ. «Салауат» плэй-офф уйындарында Владивостоктың «Адмирал»ы менән уйнар тип күҙаллайҙар. Ләкин юлаевсыларға ут күршебеҙ ҡазандарҙың да эләгеүе бик мөмкин. Бөтәһен дә алда торған ике уйын хәл итәсәк.


Ауыртмаған башҡа — тимер таяҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Ауыртмаған башҡа — тимер таяҡ\nАуыртмаған башҡа — тимер таяҡ 06.03.2012 // Сәйәсәт\nҮткән аҙнаның мөһим сәйәси ваҡиғаларының береһе булып Балтик буйы илдәрендә фашистарға теләктәшлек белдереүҙәр, Грузия-Рәсәй мөнәсәбәттәренең йәнә алға сығыуы торғандыр. Ошо ваҡиғаларға ҡыҫҡаса туҡталып үтәйек.\n45-тә еңдек тә ул...\nТеүәл ике айҙан Рәсәй генә түгел, донъяның байтаҡ ҡына илдәре 9 Май — Еңеү көнөн байрам итергә йыйына. 1945 йылда совет халҡының миллиондарса ҡорбан биреп, фашизмды еңеүенең тарихи әһәмиәтен аңлатып тороу кәрәкмәйҙер. Ә бына Балтик буйы илдәрендәге хәл-ваҡиғаларҙы яуҙа һәләк булған атай-олатайҙарыбыҙҙың рухынан, Рәсәй халҡынан көлөү тип ҡабул итергә кәрәк. Латвия президенты Андрис Берзыныш телевидениеға интервью биреп, “Ваффен-СС” латыш легионерҙарын енәйәтсе тип атарға түгел, ә уларҙың рухы алдында баш эйергә кәрәк, тип барлыҡ йәмәғәтселекте шаҡ ҡатырҙы. Йәғни Гитлер армияһына хеҙмәт иткән “СС” һалдаттарын ҙурлау, хөрмәтләү фарыз икән! Ә бит президент үҙенең шәхсән фекерен белдерергә теләгән хәлдә лә, быны әйтмәҫкә тейеш ине. Барлыҡ Латвия халҡының мәнфәғәтен ҡайғыртырҙай кешегә Гитлерҙы һағынып һөйләп ултырыу килешкән эш түгел. Сөнки бөтөн латыштар ҙа Гитлер яҡлы булмаған. “Ваффен-СС” легионерҙарының Новгород, Псков өлкәләрендә, Белоруссияла меңәрләгән тыныс халыҡты ҡырыуы билдәле. Берзыныштың бындай белдереүе Латвияның халыҡ-ара аренала бәҫен төшөрөүе бик ихтимал. Ни өсөн тигәндә, былтыр ноябрь айында БМО-ның Генераль Ассамблеяһы милләтселекте һәм фашизмды геройлыҡҡа тиңләүгә ҡаршы резолюция ҡабул иткәйне. Ошо документты ҡабул иткәндә үк Балтик буйы илдәре быға ҡаршы сыға. Сөнки йыл һайын 16 мартта Латвияла “СС” һалдаттарын хөрмәтләү көнө билдәләнеп килә. Рәсәй быға төрлөсә ҡаршылыҡ күрһәтеп ҡараны, әммә — файҙаһыҙ. Быйыл да ошо датаны киң билдәләргә йыйыналар. Башҡа Балтик буйы илдәрендә лә фашизмды юҡһынып бер булалар. Мәҫәлән, 22 февралдә Эстонияның премьер-министры А. Ансипаның “Реформалар” партияһы тәҡдиме буйынса “Эстония азатлығы өсөн көрәшеүселәр” союзы менән килешеү төҙөп, был союзды дәүләт аҡсаһына финанслау хаҡында ҡарар ҡабул ителде. Ә Эстонияның “азатлыҡ өсөн көрәшселәре” туранан-тура Гитлерҙың идеяһын алға һөрә. Хәҙер килеп Эстония дәүләт ҡаҙнаһы иҫәбенә Адольф Гитлерҙың эшен дауам итерҙәй йәш быуын тәрбиәләмәксе. Күршеләге Литвала ла фашизмға теләктәшлек күрһәтелә. 16 февралдә милли йәштәр союзы, Литва дәүләтселеге тергеҙелеүе көнөн үҙҙәренсә ҙур байрам булараҡ уҙғарып, илдең баш ҡалаһы Вильнюс урамдарынан беләктәренә Литва һәм фашист свастикаларын тағып милли кейемдә үтә.\nБалтик буйы илдәренән тыш, яңыраҡ Болгарияла, Молдовала, Украинаның көнбайышында ла фашист свастикаһын әләм итеп күтәргән скинхендтарҙың — таҡыр баштарҙың — ҡала урамдары буйлап марш менән үтеүе билдәле булды. Европа союзы илдәренең ошо хәлдәргә күҙ йомоп ҡарарға тырышыуы ныҡ аптырашта ҡалдыра. Ә бит заманында Гитлер ҙа әлеге таҡыр баштар кеүек үҙ маҡсатына өлгәшеү, “таҙа милләт” булдырыу эшен урамдан башлаған. Баш ҡалҡытып килгән фашизмдан арыныу өсөн алда әйтеп үткән ил етәкселәре, ЕС лидерҙары өсөн 1946 йылда уҡ ҡабул ителгән Нюрнберг трибуналын берәү ҙә ғәмәлдән сығармаған. Ошо документ нигеҙендә фашистарҙы ла, улар тирмәненә һыу ҡойған Берзыныш кеүектәрҙе лә яуаплылыҡҡа тарттырыу кәрәктер. Был тәңгәлдә Рәсәйҙең Сит ил эштәре министрлығы ла үҙ һүҙен әйтергә тейеш.\nХикмәтле дипломатик ынтылыш\n29 февралдә Грузия президенты Михаил Саакашвили үҙ иленә Рәсәй граждандарын визаһыҙ индереүгә рөхсәт бирҙе. Ул был сәйәси аҙымын Рәсәйҙә йәшәгән бик күп грузиндарҙың үҙ иленә ҡайтып йөрөүе өсөн уңайлыҡ булдырыу һәм Рәсәйҙән күберәк туристар йәлеп итеү өсөн эшләүен белдерҙе. Билдәле булыуынса, Грузия-Рәсәй мөнәсәбәттәре 2008 йылдың авгусында Көньяҡ Осетия менән Абхазия араһындағы конфликттан һуң бик киҫкенләшеп киткәйне. Ул ваҡытта конфликтҡа Рәсәй ҡыҫылып, Көньяҡ Осетия менән Абхазияның үҙаллылығы һаҡланып ҡалды. Шул уҡ ваҡытта Рәсәй элек Грузия составында булған был ике илдең бойондороҡһоҙлоғон таныны. Венесуэла ла ошондай аҙымға барҙы. Тик башҡа илдәр генә Уго Чавестың башланғысына эйәрмәне. Рәсәй Белоруссия президенты Александр Лукашенконан да ошоно өмөт иткәйне, тик ул, Грузия менән дипломатик мөнәсәбәттәрҙе боҙоуҙан ҡурҡып, был аҙымға барманы.\nГрузия менән тәмһеҙләшеүгә августа дүрт йыл тула. Ошо арауыҡта Грузия Рәсәйгә ҡарата ниндәй генә бысраҡ өйөргә тырышманы, уның БСО-ға (Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы) ағза булып инеүенә төрлөсә ҡамасаулыҡ күрһәтте. Әле килеп Грузияның үҙе башлап тәүге дипломатик аҙым яһарға маташыуы сәйерерәк кеүек. Грузияның был аҙымына ҡарата 2 мартта Рәсәйҙең Сит ил эштәре министрлығы үҙ мөнәсәбәтен белдерҙе. Рәсәй яғы Грузияның “Баҫып алынған биләмәләр тураһында”ғы законын тәнҡитләп сығыш яһаны. Ошо закон булмаһа, Рәсәй яғы артабан һөйләшеүҙәр алып барыу яҡлы. Грузияның фекеренсә, Абхазия биләмәһенә тик көнбайыш Грузия (Зугдиди), ә Цхинваль биләмәһенә көнсығыш Грузия (Гори) аша үтеү генә рөхсәт ителә. Башҡа осраҡта Абхазияға үтеү енәйәт тип иҫәпләнә һәм хоҡуҡ боҙоусы йә аҡсалата штрафҡа тарттырыла, йә иркенән мәхрүм ителә. Рәсәй һәм әлеге Кавказ республикалары халҡы өсөн был күп уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра. Ошондай шарттарҙа 3 мартта Грузияның сит ил эштәре министрлығы был мәсьәлә буйынса махсус брифинг уҙғарҙы. Грузия яғы белдереүенсә, әгәр Рәсәй ошо ил биләмәһендә өс илселек (Абхазия менән Көньяҡ Осетияны ла индереп) тотоуын туҡтатһа, ул дипломатик мөнәсәбәттәрҙе көйләү яғында. Әммә Грузия менән үҙ-ара аңлашыуға ҡоролған дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыуға иртәрәк әле. Ни өсөн тигәндә, Грузия Рәсәйҙән элекке дәүләт сиктәрендә территориаль бөтөнлөгөн (Абхазия менән Көньяҡ Осетияны үҙенең составындағы республикалар итеп күреп) таныуҙы талап итә. Рәсәй Грузияның талабын үтәгән осраҡта, 2008 йылда ике Кавказ республикаһының бойондороҡһоҙлоғон танып, хата эшләүен барлыҡ донъя алдында белдерергә тейеш булып сыға. Тик быны эшләү Рәсәйгә бик ауырға төшәсәк.


Презентация на тему: "Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында.". Скачать бесплатно и без регистрации.\nБаш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында. - презентация\nПрезентация была опубликована 3 года назад пользователемМария Самсонова\nПрезентация на тему: " Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында." — Транскрипт:\n1 Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында\n2 Бөйөк Ватан һуғышы башланыуға Баш ҡ ортостан ны ҡ лы сәнәғәт базаһына, я ҡ шы ә ҙ ерлекле эшсе кадр ҙ арға, бай тәбиғи ресурстарға эйә була.\n3 Бөтә халы ҡ фронтты кәрәк-яра ҡ менән тәьмин итеү өсөн хе ҙ мәт вахтаһына ба ҫ а. Өфөлә, Белоретта, Стәрлетама ҡ та заводтар боеприпастар сығарыуға күсә. Урындағы еңел, а ҙ ы ҡ -түлек предприятиелары ла ү ҙ эштәрен ү ҙ гәртеп ҡ ора. Өфө, Ишембай, Черниковка тегеү фабрикалары хәрби кейем, маскировка халаттары, противогаз сумкалары тегә. Бөтәһе лә фронт өсөн, бөтәһе лә Еңеү өсөн! лозунгы һәр хе ҙ мәт коллективы өсөн йәшәү нормаһына әйләнә.\n5 Республика фронт өсөн лайы ҡ лы һәм квалификациялы ө ҫ тәмә көстәр ә ҙ ерләй. Һуғыштың тәүге ай ҙ арында 361-се у ҡ сылар, 74-се һәм 76-сы кавалерия дивизиялары ойошторола.\n6 1942 йылдың 1 майында полковник М. М. Шайморатов командованиеһындағы 112-се кавалерия дивизияһы фронт ҡ а китә. 2 июлдә ул һуғыш ҡ а инә. Ү ҙ - ү ҙҙ әрен аямай, ҡ аһармандарса һуғышыуы менән баш ҡ орт егеттәре данға күмелә һәм Гвартия, Чернигов дивизияһы тигән почетлы исемдәргә лайы ҡ була.\n8 йылдар ҙ а 219-сы у ҡ сылар дивизияһы ойошторола һәм 300-сө дивизия ө ҫ тәп комплектлана, ти ҫ тәнән ашыу миномет һәм артиллерия полктары, шул и ҫ әптән Салауат Юлаев исемендәге 1292-се истребителдәр- танкка ҡ аршы артиллерия полкы тө ҙ өлә. Баш ҡ ортостанда тупланған ҙ ур төркөмдләр 284-се, 363-сө, 371-се, 377-се, 381-се у ҡ сылар дивизиялар составына индерелә.\n10 Баш ҡ ортостан фашистарға ҡ аршы көрәшкә бөтәһе 700 меңдән ашыу ү ҙ енең иң я ҡ шы улдарын һәм ҡ ы ҙҙ арын о ҙ ата. 322 меңдән ашыу я ҡ ташыбы ҙ яу яланынан әйләнеп ҡ айтмай. Ә республика хал ҡ ы ул са ҡ та 2 миллион 600 мең кеше тәшкил иткән була. Баш ҡ ортостан Еңеү өсөн түләгән ха ҡ бына ошондай.\n13 Ү ҙ күкрәге менән дошман дзоты амбразураһын ҡ аплаған гвардия рядовойы Александр Матросовтың исеме бөтә донъяға билдәле. Миңлеғәле Ғөбәй ҙ уллин ҡ абатлаған был батырлы ҡ Совет армияһы яугир ҙ ары өсөн батырлы ҡ һәм ҡ аһарманлы ҡ өлгөһөнә әүерелә.\n15 Баш ҡ ортостандың 200 меңдән ашыу яугиры ҡ ыйыулы ҡ тары өсөн орден- ми ҙ алдар менән наградлана. 278 һалдат һәм офицер Советтар Союзы Геройы исеменә лайы ҡ була, 35 кеше бөтә өс дәрәжә Дан ордены кавалер ҙ ары була. Улар – бе ҙҙ ең намы ҫ ыбы ҙ һәм ғорурлығыбы ҙ, киләһе быуындар өсөн мәңгелек өлгө.\n17 Рейхстаг ө ҫ төнә беренсе булып Еңеү байрағын элеүселәр ҙ ең береһе – Мишкә районы егете Ғазый Ҡ азыхан улы Заһитов. Өлкән сержант, разведчик, артиллерист һуғыштың тәүге көндәренән һуңғыһына тиклем үтә.\n18 Тап шул са ҡ та, дәһшәтле һуғыш йылдарында, республиканың бөгөн и ҡ тисад ниге ҙ ен тәшкил итеүсе сәнәғәт потенциалы ҡ еүәтле ү ҫ еш импульсы алды. Хәрби продукцияның төрлө төр ҙ әрен етештереүсе 364 яңы предприятие саф ҡ а инде.\n19 Баш ҡ ортостанда ҡ еүәтле эвакогоспиталь селтәре йәйелдерелә. Һуғыш йылдарында бе ҙҙ ә 218 мең яралы һәм ауырыу дауалана.\n21 Советтар Союзының Икенсе Бөтә донъя һуғышында еңеүе донъя тарихының артабанғы барышына хәл иткес йоғонто яһай. Ауыр һуғыш йылдары хал ҡ ыбы ҙҙ ың тарихи традициялары, ата-олатай ҙ арыбы ҙ батырлығы баһалап бөткөһө ҙ әһәмиәткә эйә булыуын күрһәтте. Ү ҙ нә ҫ елдәре өсөн өлгө булып, улар ү ҫ еп килеүсе быуынды дәртләндерә һәм рухландыра, юғары бурыс тойғоһо һәм ү ҙ енең бөйөк тарихына лайы ҡ лы булыу теләге уята.\nСкачать бесплатно презентацию на тему "Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Баш ҡ ортостан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында." в формате .ppt (PowerPoint)