Һөҙөмтәле идара итергә, һәр кешенең йәшәү сифатын яҡшыртырға\nМуниципаль район хакимиәте башлығы Фәнзил Сыңғыҙов доклады\n22 Февраль 2019, 11:57\nХөрмәтле кәңәшмәлә ҡатнашыусылар! Бөгөн беҙ 2018 йылға йомғаҡ яһайбыҙ, ҡаҙаныш һәм уңыштарыбыҙҙы барлайбыҙ, етешһеҙлектәрҙе, проблемаларҙы анализлайбыҙ һәм киләсәккә бурыстар билдәләйбеҙ. Үҙ сығышымды мин намыҫ менән эшләүселәр, етештереү тармаҡтары һәм өлкәләрен үҫтереү менән шөғәлләнеүселәр, яңы эш урындары булдырыусылар, балаларҙы уҡытыусылар, кешеләрҙе дауалаусылар, хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүселәр, әүҙем тормош позицияһында тороусылар һәм тыуған район хаҡына эш итеүселәр адресына рәхмәт һүҙҙәре менән башлайым.\nБөгөн беҙ 2018 йылға йомғаҡ яһайбыҙ, ҡаҙаныш һәм уңыштарыбыҙҙы барлайбыҙ, етешһеҙлектәрҙе, проблемаларҙы анализлайбыҙ һәм киләсәккә бурыстар билдәләйбеҙ. Үҙ сығышымды мин намыҫ менән эшләүселәр, етештереү тармаҡтары һәм өлкәләрен үҫтереү менән шөғәлләнеүселәр, яңы эш урындары булдырыусылар, балаларҙы уҡытыусылар, кешеләрҙе дауалаусылар, хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүселәр, әүҙем тормош позицияһында тороусылар һәм тыуған район хаҡына эш итеүселәр адресына рәхмәт һүҙҙәре менән башлайым.\n2018 йыл һөҙөмтәләре буйынса Ғафури районы иҡтисадтың төп йүнәлештәре буйынса тотороҡло күрһәткестәргә эйә. Мәҫәлән, уртаса һәм эре ойошмалар буйынса әйләнеш 2018 йылда 2 миллиард 774 миллион һум тәшкил итте. Район предприятиелары һәм ойошмалары тарафынан 1 миллиард 174 миллион һумлыҡ үҙ продукциябыҙ етештерелгән һәм оҙатылған, эштәр башҡарылған, хеҙмәттәр күрһәтелгән. 2 млрд 674 млн һумлыҡ тулайым ауыл хужалығы продукцияһы етештерелгән. Эре һәм уртаса ойошмалар буйынса уртаса айлыҡ эш хаҡы һәйбәт үҫеште – 19,6 процентҡа – һәм ул 26510,6 һум тәшкил итте.\nРайон төп капиталға инвестициялар күләме буйынса үҙ позицияһын насарайтты. Был 2017 йылда Красноусолда социаль торлаҡ йорт (Торлаҡ төҙөлөшө фонды инвестицияһына), балалар баҡсаһы (Капиталь төҙөлөш идаралығы инвестицияһы) файҙаланыуға тапшырылыу менән бәйле, ә 2018 йылда ундай ҙур объекттар сафҡа инмәне. Шул уҡ ваҡытта әле районда бөтәһе 1,5 млрд һумдан ашыу суммаға 20 инвестиция проекты бойомға ашырыла, улар барыһы ла, ғәҙәттә, статистикала иҫәпкә алынмусы эшҡыуарлыҡ субъекттары. Тағы яҡынса 750 млн һум суммаға 12 инвестиция проектын бойомға ашырыу планда тора. Шуныһын да билдәләп үтәм: беҙ киләһе һәм артабанғы йылдарҙа ла был йүнәлештә әүҙем эшләргә ниәтләйбеҙ. Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбировтың Мөрәжәғәтнамәһендә лә муниципалитеттарға инвестициялар йәлеп итеүгә тейешле иғтибар бүленде. Беҙ ҙә районға инвестициялар йәлеп итәсәкбеҙ, яңы эш урындары асасаҡбыҙ. Ҡасандыр кешеләрҙе эшле иткән элекке производстволарҙы тергеҙергә кәрәк, туристик йүнәлеште үҫтереү өсөн дә ерлек бар.\nУҙып киткән йылда ике мөһим һайлау кампанияһы – ил Президентын һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын һайлау үтте. Республика һәм район етәкселегендә лә кадрҙар алмашынды. Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп Радий Фәрит улы Хәбировтың тәғәйенләнеүен әһәмиәтле ваҡиға булды тип иҫәпләйем. Төбәк етәксеһе посында эшләй башлауының тәүге айҙарында уҡ ул уғата мөһим проблемаларҙы айырып билдәләне һәм Башҡортостан үҫешенең яңы йүнәлешен күрһәтте. Күп йүнәлештәрҙә эш принцибы ҡайтанан ҡаралды. Төбәктәге барлыҡ процестар менән һөҙөмтәле идара итеү, мохтаждарға ярҙам итеү, һәр кемдең тормошон яҡшыртыу йәһәтенән бурыстар ҡуйылды. Үҙ эшмәкәрлегебеҙҙе кешеләрҙең йәшәү сифатын яҡшыртыуға ҡорорға тейешбеҙ.\nҺис шикһеҙ, республиканың бөтә муниципалитеттарын инцидент-менеджментҡа тоташтырыу проблемаларҙы тиҙ үк асыҡлауҙа үҙенсәлекле ярҙамсы булып торҙо. Социаль селтәрҙәр аша мөрәжәғәттәргә килгәндә, ноябрҙән башлап бөтәһе 611 мөрәжәғәт килде, уларға мәғлүмәт хеҙмәте оператив яуап бирә барырға тырышты. Инцидент-менеджмент программаһы аша 116 һорау булды, уларҙын 82-һе хәл ителде, ҡалғандары буйынса эш бара. Нимәнелер урында уҡ хәл итеп булһа ла, юғарылағы бюджеттан финансланмай тороп тиҙ генә хәл итеп булмағандары ла бар, улар – газ үткәреү, юлдар, социаль-мәҙәни-көнкүреш объекттары төҙөлөшө.\nТөҙөлөш, инфраструктура, төҙөкләндереү өлкәһендә районда 2018 йылдарҙа нимәләр башҡарылды? Бөтәһе 26 мең кв.м. торлаҡ сафҡа индерелде (2017 йылға ҡарата 104 %). Красноусолдың “Лубат” биҫтәһендә 42 фатирлы торлаҡ йорт файҙаланыуға тапшырылды, тап ошо йорттан авария хәлендәге йортта йәшәгән 14 ғаилә фатирҙар алды. 2018 йылда бөтәһе 41 миллион һумдан ашыу дәүләт ярҙамы алып, 58 ғаилә (йәғни 134 кеше) торлаҡ шарттарын яҡшыртты. Улар – Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙарының тол ҡатындары, һуғышсан хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусылар, инвалидтар һәм инвалид балаһы булған ғаиләләр, етем балалар, йәш ғаиләләр. 4 ғаилә льготалы шарттарҙа йорт комплекттары һатып алды.\nСоциаль объекттарға килгәндә, Бурлы мәктәбендә капиталь ремонт тамамланды (финанслау күләме – 15 млн һум), бер нисә белем биреү учреждениеһына ағымдағы һәм капиталь ремонт уҙғарылды.\nМәҙәниәт учреждениеларында ярайһы ҙур күләмдә ремонт эштәре башҡарылды. Район мәҙәниәт һарайы “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Кесе Ватан мәҙәниәте” проекты сиктәрендә 3 млн һумдан ашыу суммаға финанс алды, уның бер өлөшө мәҙәниәт һарайы бинаһын ремонтлауға тотонолдо. Район бюджеты иҫәбенән (1 млн һумдан ашыу) мҙәниәт һарайының инеү урыны һәм күтәрмәһе йүнәтелде, пандус ҡороп ҡуйылды.\nҠотлоғужа, Бурлы, Еҙем-Ҡаран, Имәндәш, Мораҡ, Ҡолҡан, Ҡурғашлы, Мәндем, Туғай ауыл клубтарына, Мәжит Ғафури музейына ағымдағы ремонт эшләнде.\n“Ҡала мөхите” программаһы сиктәрендә Красноусолда күп фатирлы 7 йорттоң ихаталары төҙөкләндерелде, “Йәшлек” паркын, Красноусолда М.Ғафури майҙанын төҙөкләндереү йәһәтенән өҫтәмә эштәр башҡарылды. “Тепловодоснабжение” МУП-ы көсө менн Красноусолдың “Йәштәр” биҫтәһендә урамдағы һыу үткәргестәргә капиталь ремонт тамамланды (финанслау күләме – 5,7 млн һум). Башҡорт гимназия-интернаты эргәһендә күп функциялы спорт майҙансығы төҙөлдө, инвестиция күләме – 3,7 млн һум.\n2018 йыл аҙағында бөтәһе 3 млн һумдан ашыуға Аҡкүл, Еҙем-Ҡаран, Сәйетбаба, Табын ауылдарында 936 яҡтыртҡыс урынлаштырылды. Красноуслда урындағы бюджет иҫәбенән 400 мең һумға 229 яҡтылыҡ-диодлы яҡтыртҡыстар ҡуйылды.\nЭшебеҙҙә юл инфраструктураһын үҫтереү мөһим урын алып тора. 2018 йылда был йүнәлештә 120 млн һумдан ашыу үҙләштерелде. Урындағы әһәмиәтле юлдарҙы ремонтлауға 19 млн һумдан ашыу, тотоуға 7 миллин һум йүнәлтелде. Төбәк һәм муниципаль-ара әһәмиәтле юлдарҙы ремонтлпауға – 30,4 млн һум, тотоуға 46, 5 млн һум үҙләштерелде. Юлдарҙы хеҙмәтләндереүҙе яҡшыртыу маҡсатында 3,8 млн һумға яңы универсаль трактор һатып алып, уны “ККХ” МУП-ына тапшырҙыҡ. Шулай уҡ былтыр Ағиҙел йылғаһы күпере (12,9 млн һум) һәм Еҙем-Ҡаран – Ҡауарҙы автоюлында Еҙем йылғаһы күпере (6,3 млн һум) ремонтланды. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Красноусолда Көгөш йылғаһы аша автомобиль-йәйәүлеләр күпере төҙөлөшө проект-смета документацияһын әҙерләүсе подрядсылар ғәйебе менән һаман һуҙыла, әле проект дәүләт экспертизаһы үтә.\nТөҙөкләндереү, шул иҫәптән юлдарҙы рәтләү эштәрен райондың һәр ауылында планлаштырабыҙ. Ауылдарҙа “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”, “Шәжәрә байрамы” кеүек сараларҙы даими үткәрәсәкбеҙ. Тораҡ пункттарыбыҙ ҡунаҡтарҙы йыйнаҡ, тәрбиәләнгән хәлдә ҡаршы алырға тейеш.\nУрындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы буйынса 2018 йылда дөйөм 1,6 млн һумға ике ауыл советы проекттары бойомға ашырылды: Имәндәш һәм Яңғыҙҡайын ауыл советтары ҡар таҙартыу техникаһы һатып алды, был сумманың 1 млн һумы республика бюджетынан йәлеп ителде. Ауыл советтарын был йүнәлештә әүҙемерәк эшләргә саҡырам.\n“Берҙәм Рәсәй” партияһы проекты сиктәрендә районға 2 млн 695 мең һум аҡса бүленеп, белем биреү һәм мәҙәниәт учреждениеларын ремонтлауға, балалар майҙансыҡтары йыһазлауға һәм башҡа эштәргә йүнәлтелде.\n2019 йылда ла атап үтелгән прорграммаларҙа ла, яңыларында ла ҡатнашыуҙы дауам итәбеҙ. Уларҙың тәүгеһе – ихата биләмәләрен комплекслы төҙөкләндереү буйынса “Башҡорт ихатаһы” проекты. Уның буйынса дөйөм 7,5 млн һум суммаға район үҙәгендә күп фатирлы 6 йорттоң ихаталарын төҙөкләндерергә планлаштырабыҙ.\nИкенсеһе – 2019-2024 йылдарға иҫәпләнгән урамдарҙы яҡтыртыуҙы яҡшыртыу программаһы. 2019 йылға алдан күҙалланған финанслау күләме 5,5 млн һум тәшкил итә.\nЙәнә күп фатирлы йорт подъездарын комплекслы ремонтлау республика программаһы эшләй башлай. 2019 йылға күп фатирлы 3 йортта 12 подъезды (1 млн 554 мең һум суммаға) ремонтлау планлаштырылды.\n“Ҡала мөхите” программаһын бойомға ашырыуға районға 12 млн һум бүленәсәк. Был аҡсаны беҙ 3 спорт майҙансығы (Табын, Аҡкүл, Красноусолда) һәм Үҙәк район дауаханаһы янында йәйәүлеләр зонаһы төҙөүгә йүнәлтмәксебеҙ.\nРеспублика адреслы инвестиция проектына 2019 йылда “Красноусол ауылында янғын депоһын төҙөү” объекты буйынса проект-тикшереү эштәре уҙғарыу индерелде, төҙөлөш үҙе 2020 йылға планлаштырылды.\nТәү сираттағы бурыстарҙан Красноусолдың яңы биҫтәләренә, бүтән тораҡ пункттарҙа инженерлыҡ селтәрҙәре төҙөүҙе әйтергә була. Әлбиттә, бында республика ярҙамына иҫәп тотабыҙ. Әлегә быйылға адреслы инвестиция проекты сиктәрендә беҙгә Войновка (2,1 млн һум) һәм Ивановка (5,4 млн һум) ауылдарына газ үткәреүгә аҡса бүленде, 5 миллион һумдан ашыу коммуналь техника һатып алыуға бүленә.\nКрасноусолда электр тапшырғыс линиялар төҙөү эшен 2016 йылдан алып “ГИП-Энерго” ЯСЙ-е ғәмәлгә ашыра, былтыр ойошмаға район үҙәге электр селтәрҙәре лә ҡуртымға тапшырылды. 2018 йыл һуҙымында предприятие 8,6 км электр линияһы төҙөнө, инвестициялар күләме 11 млн һум тәшкил итте.\n“Тепловодоснабжение” МУП-ы коллективы инженер селтәрҙәрен ремонтлау, төҙөү һәм хеҙмәтләндереү, күп фатирлы йорттарға (улар 19 йорт) идара итеү буйынса үҙен һәйбәт яҡтан күрһәтте.\n“Красноусол коммуналь хужалығы” МУП-ының төп бурысы булып район үҙәген таҙалыҡта, тәртиптә тотоу: сүп сығарыу, юлдарҙы тотоу, төҙөкләндереү тора. Предприятие зыянға эшләмәҫ өсөн ағас материалдар етештереү менән дә шөғөлләнә, шулай уҡ Красноусол баҙарында һәм Курорт ауылындағы бәләкәй баҙарҙа, Изге шишмәләр янында сауҙа ойоштороу улар ҡарамағында.\nБөгөн көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе – ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең яңы системаһына күсеү. Был эштә һорауҙар күп, әлбиттә, әммә улар планлы рәүештә хәл ителәсәк. Беҙҙә иһә ауыл биләмәләрендә сүп контейнерҙары һатып алып урынлаштырыу өсөн район бюджетынан 3 млн һумдан ашыу аҡса бүленде.\nБелем биреү өлкәһе - иң өҫтөнлөклөләрҙең береһе. Бөгөн район мәғарифы йөҙөн 19 филиалы менән 19 дөйөм белем биреү мәктәбе билдәләй, уларҙа 4353 уҡыусы белем ала.\n49 тораҡ пункттан уҡыусыларҙы ташыу ойошторолған, бының өсөн 24 мәктәп автобусы бар. 2018 йыл аҙағында - йәнә 2, быйыл 1 яңы автобус ҡайтты.\nБыйылдан башлап беҙ “Йыл уҡытыусыһы” район конкурсында еңеүсе педагогтарға лайыҡлы матди бүләкләү булдырҙыҡ. Конкурс еңеүсеһе - 50 мең һум, призлы урын алыусылар 25-әр мең һум, лауреаттар 5-әр мең һум күләмендә премия ала. Ғафури уҡытыусыларының республика конкурстарында еңеүе өсөн был һәйбәт дәртләндереү булыр тип ышанам.\nБелем биреү сифаты күрһәткестәренең береһе – уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй мәктәп олимпиадаларында ҡатнашыуы һәм еңеүе. 2018 йылда Красноусолдағы 2-се мәктәптән Александра Кузнецова һәм башҡорт гимназия-интернатынан Гөлнур Ибәтуллина республика этабы еңеүселәре булды. 6 уҡыусыбыҙ төрлө фәндәр буйынса призлы урын яуланы.\nМәктәпкәсә белем биреүгә килгәндә, районда 4 балалар баҡсаһы, 19 мәктәпкәсә төркөм эшләй. 1-ҙән алып 6 йәшкә тиклемге 2543 баланың 1920-һе (75 проценты), шулай уҡ 2 айҙан 3 йәшкә тиклемге 286 бала балалар баҡсаһына йөрөй, был республикалаға уртаса күрһәткестән юғарыраҡ.\nӨҫтәмә белем биреү учреждениелары: Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе, Балалар ижады үҙәге һәм “Еҙем” физкультура-һауыҡтырыу комплексы, мәҙәниәт бүлеге базаһында сәнғәт мәктәбе эшләп килә. Былтыр 5-тән 18 йәшкә тиклемге 4270 баланың 81,4 проценты өҫтәмә белемгә йәлеп ителгән. Шуны әйтеп үтке килә: ошо йыл башынан беҙ балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенә – 10, БИҮ-гә 7 өҫтәмә штат индерҙек.\nСәләмәтләндереү кампанияһына республика һәм район бюджетынан 6,6 млн һум бүленде. Райондан 3 бала Красноусол республика балалар шифаханаһында, 275 бала “Имәнкәй” һәм “Ҡояшлы” ял лагерҙарында ял итеп, сәләмәтлеген нығытты. Яҙғы каникул осоронда “Имәнкәй”ҙә ауыр тормош хәлендә ҡалған, күп балалалы, әҙ килемле ғаиләләрҙәге 49 бала өсөн смена ойошторолдо. Элекке йылдарҙағы һымаҡ, башҡа шуға оҡшаш ял төрҙәре лә ойошторолдо, 2 меңдән ашыу бала әҙ сығымлы ялға: экскурсия, походтарға йәлеп ителде.\nМәғариф өлкәһендә ағымдағы һәм киләһе йылдарға пландар тураһында – ҡыҫҡаса.\n“Башҡортостан Республикаһында һанлы тиңлек” саралар комплексын үтәү маҡсатында мәғариф учреждениеларын юғары тиҙлекле Интернетҡа тоташыу мөмкинлеге, видеокүҙәтеү системалары, IP-телефония менән тәьмин итергә кәрәк. Әле Красноусол мәктәптәре һәм башҡорт гимназияһы ғына юғары тиҙлекле элемтә каналына тоташҡан, 10 белем биреү объекты ғына видеокүҙәтеү менән йыһазландырылған. Күп белем биреү учреждениеларына, шул иҫәптән “Красноусол” лагерының ике майҙансығына ла, ремонт талап ителә.\nУҡытыуҙы бер сменалыға күсереүҙе тамамларға кәрәк. Быйылдан, республика Башлығы указына ярашлы, бөтә мәктәптәр биш көнлөк уҡытыуға күсергә лә тейеш.\nИң өҫтөнлөклө мәсьәләләр иҫәбендә – Красноусолда 220 урынлыҡ яңы мәктәп, Табын урта мәктәбе бинаһына төкәтмә, Красноусолдағы 1-се һәм 3-сө мәктәптәргә төкәтмә-спорт залдары төҙөү. Өлкән класс уҡыусыларының мәктәп базаһында уҡ эшсе һөнәре алып сығыу йолаһын тергеҙергә лә теләк бар.\nӘле районда 14-тән 30 йәшкәсә 5 меңдән ашыу йәш кеше бар. Йәштәр үҙ булмышын тапһын өсөн шарттар булдырыу, уларҙың социаль әүҙемлеген күтәреү, һәләтле йәштәргә ярҙам итеү, йәштәр араһында енәйәтселек, наркомания таралыуға ҡаршы тороу – хакимиәттең төп бурыстары иҫәбендә.\n2018 йылда йәштәр өсөн 70 сара үтте. Яңы сара - “Еләҫ ел” йәштәр форумы йөҙләгән йәш кешене йыйҙы.\nҒаилә йылы айҡанлы күп саралар үтте. Әҙ килемле ғаиләләр, үҫмерҙәр менән эшкә “Ғаилә” район-ара үҙәгенең район бүлексәһе ҙур өлөш индереп, ғаилә институтын нығытыуға, ғаиләләргә тейешле ярҙам һәм иғтибар бүлеүгә арналған күп саралар, шул иҫәптән матур йолаға әйләнгән “Ғаилә ял көндәре”, үткәрҙе.\nЙәштәр сәйәсәте бүлеге, йолаға ярашлы Хәрби хеҙмәткә саҡырылыусы көнө, “Георгий таҫмаһы” патриотик акцияһы, “Йәгеҙ әле, егеттәр!” конкурстары үткәреп тора. “Үлемһеҙ полк”, “Еңеү сирене”, “Хәтер майшәме” кеүек акциялар ҙа ғафуриҙар күңеленә үтеп инде. 2018 йылда доброволецтар сафы ла артты.\nСәләмәтлек. Райондың һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә Красноусол үҙәк район дауаханаһы, 5 ауыл табиплыҡ амбулаторияһы һәм 42 ФАП хеҙмәт итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 3 урында (Байымбәт, Баҡраҡ, Ташбүкән) ФАП-тар буш тора, уларҙа халыҡты күрше пункттарҙан килеп хеҙмәтләндерәләр. Һаулыҡ һаҡлау министрлығына модулле ФАП алыуға заявка бирелде. Яңынан алты фельдшер-акушерлыҡ пункты төҙөйһө һәм киләсәктә 4 модулле ФАП һатып алаһы бар.\nАвария хәлендәге, иҫке медицина учреждениелары проблемаһын Радий Хәбиров үҙ Мөрәжәғәтнамәһендә лә әйтте. Беҙҙең үҙебеҙгә лә республиканан ярҙам алыу өсөн төрлө программаларға мөмкин тиклем әүҙемерәк ҡушылырға кәрәк. Ҡулдан килерлеген үҙебеҙ ҙә ярҙам итергә әҙербеҙ. Белеүегеҙсә, Үҙәк район дауаханаһына күсмә ФАП итеп эшләп алыу өсөн автомобиль бүленде, ул район буйлап йөрөй башланы ла инде.\nКадрҙар мәсьәләһе киҫкен булып ҡала. Әле 39 табип етмәй. Табиптарҙың 20 проценты самаһы – пенсионерҙар. Һәм былар - һуңғы йылдарҙа ғына дауаханаға “Земство докторы” программаһы буйынса 28 йәш белгес, “Земство фельдшеры” программаһы буйынса 3 фельдшер ҡабул ителеүгә ҡарамаҫтан.\nБыл мәсьәләне хәл итеүгә тәүге аҙым яһаныҡ, дауахана етәкселеге менән бергә БДМУ студенттары менән осрашып һөйләштек, эшкә ҡайтыусыларға торлаҡ мәсьәләһендә ярҙам буласағын әйттек. Беҙҙең планда – Курорт ауылындағы элекке балалар баҡсаһын медиктар өсөн торлаҡ итеп үҙгәртеү.\nЫңғай мәлдәрҙән 2018 йыл аҙағы – 2019 йыл башында ғына 3 “ашығыс ярҙам” автомобиле, еңел автомобиль, төрлө медицина ҡорамалдары (дөйөм 9 млн һумға) һатып алыуыбыҙҙы әйтер инем.\nДемографик хәлдең борсолорлоҡ булыуын билдәләмәй булмай. Тәү йомғаҡтар буйынса 2018 йылда халыҡтың тәбиғи кәмеүе 133 кеше тәшкил иткән. Яман шеш, туберкулез менән сирләү артыуға бара. ВИЧ менән ауырыу күрһәткесе һуңғы өс йылда 1,5 тапҡырға артҡан.\nҮҙәк район дауаханаһы етәкселегенән сирҙәрҙең алдынан алыу, яман шеш сирҙәрен иртә асыҡлау буйынса өҫтәмә саралар күреүҙе һорайым. Әйткәндәй, быйылдан республика кимәлендә яман шеш сирҙәрен иртә стадияла асыҡлаған поликлиника табиптарын дәртләндереү ҡаралған.\nРайонда эшкә һәләтле йәштәгеләрҙең, шул иҫәптән тышҡы сәбәптәрҙән, үлеү күрһәткесе лә юғары (уртаса республика күрһәткесенән күберәк). Һис шикһеҙ, күп үлемдәрҙең сәбәбе иҫерткестәр эсеүгә, айырыуса суррогат араҡыға әүәҫләнеүҙә. Урындарҙа был яуызды йыл аҙағынаса бөтөрөргә тигән бурыс ҡуям. Имен булмаған, эскән ғаиләләр күп. Уларға ҡарата урындағы власть, участка уполномоченныйҙары, социаль хеҙмәткәрҙәр, уҡытыусылар, йәмәғәтселек яғынан битарафлыҡ булырға тейеш түгел.\nСәләмәтлек хаҡында һүҙ барғанда шифаханаларыбыҙҙы телгә алмау мөмкин түгел.\n“Красноусол” шифаханаһында 600-ҙән ашыу райондашыбыҙ эшләй, былтыр унда уртаса эш хаҡы 25239 һум тәшкил иткән, бөтә кимәлдәге бюджеттарға 96,3 млн һум һалым түләнгән, шуның 20,5 млн һумы – район бюджетына.\nПредприятиеның алдағы йылға пландарынан бизнес-үҙәк төҙөлөшөн, модулле ҡаҙанлыҡ ҡороп ҡуйыуҙы, бер нисә корпуста ремонтты, шулай уҡ тағы ла ҡоласлыраҡ проекттарға проект-смета документацияһы әҙерләүҙе һанап үтергә була. Шифахананың үҙ аҡсаларына һәм республика бюджетынан аҡса йәлеп итеп, шифахананы киңәйтеү күҙҙә тотола, был эш һөҙөмтәһе булып тағы 600-ҙән ашыу эш урыны асылыу, һалым керемдәре артыуы торасаҡ.\nКрасноусол балалар шифаханаһында уҙған йылда 4119 кеше, шул иҫәптән районыбыҙҙан 114 бала һаулығын нығытҡан. Уртаса айлыҡ эш хаҡы 28693 һум – уртаса райондағынан 8,2 процентҡа күберәк булды. Бөтә кимәлдәге бюджеттарға 27,8 млн һум (район бюджетына – 7 млн һум) һалым түләнгән. Шифаханала 185 кеше эшләй.\n“Красноусол” лагеры бүлексәһе булып тораған “Еҙем” физкультура-һауыҡтырыу комплексына йыл һуҙымында 27 меңдән ашыу кеше килгән. Бында райондың дөйөм белем биреү учреждениелары менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек яйға һалынған, аҙна һайын уҡыусылар графикка ярашлы бассейнға, тренажер залына йөрөй. ФОК базаһында даими рәүештә төрлө спорт саралары үтеп тора. Шулай ҙа күберәк кешене йәлеп итеү, түләүле хеҙмәттәр күрһәтеүҙән табыш алыуҙы арттырыу йәһәтенән ФОК етәкселегенә тырышаһы бар.\nКешеләр үлемен, сирләүен кәметеүгә йүнәлтелгән саралар араһында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау айырым урын алып тора. Бында бөтә спорт учреждениеларының мөмкинлеген тулыһынса файҙаланырға кәрәк. Районда республика кимәлендәге күп ярыш, турнирҙар үтеп тора. “Үҙебеҙҙеке” генә булған, матур йолаға әйләнгән ярыштарыбыҙ ҙа бар: башҡорт ҡоролтайы һәм “Табын” гәзите призына милли көрәш, Рәсәй Федерацияһы мәғариф алдынғыһы А.С.Чушкин иҫтәлегенә баскетбол турниры һ.б. Спортсыларыбыҙҙың уңыштары менән хаҡлы ғорурлана алабыҙ.\nРайонда спортты артабан да үҫтереү, күберәк кешене спорт менән шөғөлләнеүгә ылыҡтырыу маҡсатында беҙ 2019 һәм артабанғы йылдарға сәмле бурыстар ҡуябыҙ: райондың тораҡ пункттарында 33 спорт майҙансығы, 13 хоккей ҡумтаһы һәм, алда әйткәнемсә, район үҙәгендәге ике мәктәпкә төкәтмә-спорт залдары төҙөргә.\nРайон мәҙәниәте бөгөн – 65 объект: район мәҙәниәт һарайы, 18 ауыл мәҙәниәт йорто, 19 ауыл клубы, 3 музей, Балалар сәнғәт мәктәбе, китапханалар селтәре. 2018 йыл аҙағында - 7 һәм ошо йыл башында 1 ауыл китапханаһы филиалы астыҡ. Яугилде башланғыс мәктәбе базаһында ауыл клубы асылды. Йыл һуҙымында 9 меңдән ашыу күмәк мәҙәни сара уҙғарылды. Уларҙың иң ҡыҙыҡлыларынан “Милли ғаиләләр парады”н, “Ғаилә ултырмалары” фольклор байрамын, Оло йәштәгеләр көнөнә арналған “Иң өлкәне” шоуын атарға була. Октябрҙә Өфөлә республика ойошторолоуҙың 100 йыллығына арналған “Ғафури – торналар төйәге” тигән районды танытыу сара юғары кимәлдә үтте.\nБашҡортостандың төрлө яҡтарынан иң оҫта уҡ атыусыларҙы йыйған “Мәргән уҡсы” сараһы райондың бренд сараһына әйләнде, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан ата-бабаларыбыҙ иҫтәлегенә бер-нисә сара уҙғарылды. Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәребеҙ күп кенә республика, халыҡ-ара, төбәк-ара конкурс-фестивалдәрҙә ҡатнашып, тиҫтәләрсә наградалар яулап ҡайтты.\nМатди яҡҡа килгәндә, районыбыҙ “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Кесе Ватан мәҙәниәте” проектында йәнә еңеп сығып, 4,2 млн һум финанс сараларын Сәйетбаба ауыл мәҙәниәт йорто базаһында күп функциялы мәҙәни үҙәк булдырыуға тотонасаҡбыҙ. Ҡауарҙы ауылында яңы клуб төҙөүгә проект-смета документацияһы әҙерләйәсәкбеҙ.\nЯҡын йылдарҙа иһә ауыл мәҙәниәт йорттары базаһында бөтәһе 7 күп функциялы мәҙәни үҙәк асырға, Табында һәм Яңы Бурлыла (быйыл йыл башында янып киткәне урынына) мәҙәниәт йорттары төҙөргә, район мәҙәниәт һарайы базаһында “Умникум” мәҙәни-белем биреү үҙәге асырға планлаштырабыҙ.\nРайонда ауыл хужалығы иҡтисадтың нигеҙен тәшкил иткән тармаҡ булып тора. 2018 йылда бөтә категория хужалыҡтар буйынса тулайым ауыл хужалығы продукцияһы, унан алдағы йылға ҡарата 103,5 процент үҫеш темпы менән, 2 млрд 674 млн һум тәшкил итте. Ауыл хужалығы предприятиелары инвестицияһы күләме 103 млн һум булды. Барлыҡ хужалыҡтар ҙа йылды рентабелле тамамланы.\n17,5 мең гектар майҙандан 38,4 мең тонна иген йыйып алынды, уртаса уңыш гектарынан 22 центнер (уртаса республика буйынса - 18,9 ц/га) тәшкил итте. Иген культураларынан иң күп уңыш “Восход-СТ” аграр предприятиеһы ЯСЙ-ендә (323,3 ц/га), Р.В.Мөьминов КФХ-һы һәм Ленин исемендәге колхоз һөҙөмтәһе - 28,2 ц/га, Г.М.Тахтаров КФХ-һы баҫыуҙарының гектарынан 26,1 ц йыйып алынды.\n3066 гектар майҙанда шәкәр сөгөлдөрө йыйып алынып, шәкәр заводтарына 114,0 мең тонна сөгөлдөр оҙатылды. Республикала уртаса уңыш гектарынан 310 ц булғанда районда ул 401,3 центнерға етте, районыбыҙ сираттағы тапҡыр республиканың алдынғы өс районы иҫәбенә инде. Шәкәр сөгөлдөрө эшкәртеүҙә “Сатурн” крәҫтиән хужалығы сөгөлдөрсөләре иң яҡшы һөҙөмтәгә өлгәште, унда уңыш гектарынан 734 центнер, тулайым йыйым 33 мең тонна тәшкил итте. Г.М.Тахтаров КФХ-һы (тулайым йыйым 17,6 мең тонна, уңыш 463 ц/га), “Восход-СТ” АП ЯСЙ-е лә (42 мең тонна, 340 ц/га) дөйөм уңышҡа тос өлөш индерҙе.\nҒафури аграрийҙары башҡа культуралар буйынса ла һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәште.\nБыйыл беҙгә республика кимәлендәге ҙур сара – “Баҫыу көнөн” үткәрәһе бар.\nБөтә категория хужалыҡтар буйынса йыл башынан 29 мең 682 тонна (2017 йыл кимәлендә) һөт етештерелде. Ауыл хужалығы предприятиеларында 1 һыйырҙан уртаса һауым 41323 кг, йәғни 2017 йылға ҡарата 102,7 процент тәшкил итте. Был тармаҡта “Урожай” КХ ЯСЙ-е лидер булып тора.\nБөтәһе 4,8 мең тонна ит етештерелде (2017 йылға ҡарата 98,5 процент).\nХужалыҡтарыбыҙ тарафынан дөйөм 98 млн һумлыҡ яңы техника һатып алынды. 2018 йылда 3 крәҫтиән (фермер) хужалығы “Яңы эш башлаусы фермерҙарға ярҙам” һәм “Ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү” программалары буйынса дөйөм 7,9 млн һум грант алды.\nРайондың ауыл биләмәләрендә 11 инициатив төркөм булдырылды, 6 ауыл хужалығы кооперативы асылды, шуларҙың 3-һе: “Ғафури һөтө”, “Ҡояшҡай” һәм “Хәләл Еҙем” республика конкурсында еңеүселәр рәтенә инеп, дөйөм 7,2 млн һум грант алды.\nАлынған грантҡа һәм кооперативтарҙың үҙ аҡсаларына мал һуйыу һәм ит эшкәртеү, ит ярымфабрикаттары, колбаса ризыҡтары, сырҙар сығарыу цехтары төҙөләсәк. Үҙ Мөрәжәғәтнамәһендә Радий Хәбиров әйткәнсә: “Үҙебеҙҙә тәрән эшкәртеүҙе йәйелдереү – агросәнәғәтебеҙ алдында торған тәү сираттағы бурыс бына ошо”.\n2018 йылда Республика Хөкүмәте яғынан ауыл хужалығы прордукцияһы етештереүселәргә субсидиялар рәүешендә 48,9 млн һум (2017 йылда 35,7 млн һум булғайны) ярҙам бүленде. “БР ауылында кадрҙар потенциалына ярҙам” программаһы буйынса райондың 2 йәш белгесе 500 мең һум суммаға грант алды.\nМуниципаль программалар сиктәрендә район да ярҙам күрһәтә. Мәҫәлән, һуңғы өс йылда эшҡыуарлыҡ субъекттарына ярҙам программаһы буйынса 11 КФХ-ға дөйөм 2 млн 128 мең һум субсидиялар бүленде, ауыл хужалығын үҫтереү муниципаль программаһы сиктәрендә 4 КФХ һәм ШЭ-ға 1 млн 470 мең һум күләмендә ярҙам күрһәтелде. Һөҙөмтәле эш күрһәткәндәргә беҙ артабан да ярҙам итәсәкбеҙ.\nТотош ауыл хужалығы предприятиеларын һәм айырым эшсәндәрҙе уңышлы эшкә дәртләндереү маҡсатында 2018 йылда минең тарафтан ауыл хужалығын үҫтереү муниципаль программаһына үҙгәреш индерелеп, 2019 йылдан башлап юғары күрһәткестәргә өлгәшкән өсөн дәртләндереү саралары ҡараласаҡ. Бүләк – “Нива-Шевроле” автомобиле һатып алыуға грант булып, ул ауыл хужалығы йылы йомғаҡтары буйынса иң яҡшы эшсәнгә биреләсәк.\nАуыл хужалығын үҫтереүҙәге өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе беҙ кооперацияларҙы үҫтереүҙә, ауыл хужалығы продукцияһын тәрән эшкәртеүҙе ойоштороуҙа күрәбеҙ.\nРайон иҡтисадында бизнестың үҫә барған ролен билдәләмәй булмай. Район буйынса бәләкәй предприятиелар әйләнеше 1 млрд 798 мең һум тәшкил итте, 2017 йылға ҡарата үҫеш - 2,4 процент.\n2018 йыл һөҙөмтәләре буйынса районда 553 эшҡыуарлыҡ субъекты теркәлгән, бәләкәй бизнеста 3 мең самаһы, йәки иҡтисадта мәшғүл халыҡтың 45,9 проценты эшләй. Ғафуриҙарҙың яртыһы тиерлек бизнес субъекттарында эшләүен иҫәпкә алып, эшҡыуарҙарға үҙ эшселәренә лайыҡлы эш хаҡы түләүҙәрен, социаль пакет булдырыуҙы һорар инем. Юғиһә “һоро” эш хаҡы менән булашыусылар ҙа етерлек. Һис шикһеҙ, социаль яуаплылыҡ тойоусылар, ярҙамсылдар ҙа күп, улар мохтаждарға, төрлө район сараларында ярҙам итә.\nҠулдан килгәнсә беҙ ҙә эшҡыуарҙарға ярҙам итәбеҙ. Былтыр 7 бизнес субъекты ярҙам алды.\nУңайлы тормош, сәләмәт йәшәү рәүеше тураһында һүҙ барғанда хоҡуҡ боҙоуҙар менән көрәш, профилактикалауҙың һөҙөмтәле системаһын булдырыу ҙа мөһим. Районда криминоген хәл теркәлгән енәйәттәр һанының 2017 йылға ҡарата 11,8 процентҡа кәмеүе менән билдәләнә: ауыр енәйәттәр, урлашыу, кеҫә телефондары урлау, ҡазаланыуға килтергән юл фажиғәләре, йәмәғәт урындарында, урамдарҙа, эскән килеш ҡылынған енәйәттәр кәмегән. Шул уҡ ваҡытта кеше үлтереү, кеше ғүмеренә аңлы рәүештә ҙур зыян килтереп, уның үлеменә сәбәп булған, бәлиғ булмағандар тарафынан ҡылынған, келәт, магазиндарға төшөү кеүек енәйәттәр күбәйгән. Наркотиктарҙың законһыҙ әйләнеше менән бәйле – 6, законһыҙ ҡорал әйләнешенә ҡағылышлы 10 енәйәт асылған. 2018 йылда районда 31 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән, уларҙа 49 кеше төрлө кимәлдәге йәрәхәт алған, 4 кеше үлгән.\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге йүнәлешендә 6 меңдән ашыу административ хоҡуҡ боҙоу асыҡланған, шуларҙан 2016-һы – эскән килеш транспортҡа идара иткән өсөн. 7 млн һумдан ашыулыҡ штрафтар һалынған.\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, районда 50 янғын булған, был 2017 йылдағынан 5-кә күберәк. Янғындарҙа 8 кеше һәләк булды (2017 йылда 4 ине). Утта 20 торлаҡ йорт, 22 ихата ҡаралтыһы, 1 магазин, 3 автомобиль юҡ ителгән йәки зарарланған. Иң күп янғындар Аҡкүл (14), Красноусол (11), Табын (9) ауыл биләмәләрендә. Буруновка, Ташбүкән, Яңғыҙҡайын, Ташлы ауыл биләмәләрендә иһә булмаған.\nУҙған йылда социаль йәһәттән хәүефле хәлдәге ғаиләләр йәшәгән йорттарға 577 янғын сигнализаторы урынлаштырылды, быйыл әлегә 207 сигнализатор ҡуйып сығылды.\nВетерандар, ишле ғаиләләр, етем балалар айырым контроль үҙәгендә тора. Ауыр тормош хәлендә ҡалған кешеләр, инвалидтар, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, әҙ килемлеләр – бөтәһе 3400 кеше дөйөм 31 млн һумдан ашыу суммаға социаль яҡлау йүнәлеше буйынса төрлө түләү алды. 2018 йылда 73 күп балалы ғаилә ер участкаһы алды.\nБәлиғ булмағандар эштәре буйынса комиссияла 126 бала тәрбиәләнгән 48 ғаилә иҫәптә тора. 2018 йылда социаль приютҡа 46 бәлиғ булмаған үҫмер, дауахананың балалар бүлегенә 18 бала урынлаштырылды. Айырым профилактика эше үткәргәндән һуң 56 бала үҙ ғаиләһенә ҡайтарылды, 15 бла сабыйҙар йортона урынлаштырылды.\nОпека һәм попечителлек бүлегендә иҫәптә етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған 171 бала иҫәптә тора. Уларҙың 50-һе генә үкһеҙ етем, ҡалғандары - ата-әсәлек хоҡуғынан мәхрүм ителгәндәрҙең балалары. 64 ғаиләлә опекала (попечителлектә) 77 бала йәшәй, ҡабул итеп алған 55 ғаиләлә 95 бала тәрбиәләнә. 2018 йылда “етем” категорияһына ҡараған 14 кешегә уңайлыҡтары булған торлаҡ бирелде.\nАйырым иғтибар – ветерандарыбыҙға. Район ветерандар ойошмаһында 10356 ветеран һәм пенсионер иҫәпләнә, улар 51 беренсел ойошмаға инә. Шуларҙан 8 Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 96 яугир ҡатыны, 253 тыл эшсәне, 3287 хеҙмәт ветераны. Инде 6 йыл һуҙымында Ғафури ветерандарының тормош-көнкүреше, хәстәрлектәре менән янып йәшәүсе район ветерандар советы рәйесе Эльвира Әнүәр ҡыҙы Мөлөковаға ҙур рәхмәт белдерәм.\nВетерандар ойошмаһы “Изгелек шишмәһе” халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге менән тығыҙ бәйләнештә эшләй.Үҙәк хеҙмәтләндереүендә 670 өлкән граждан, шулай уҡ инвалидтар, инвалид балалар тора. Яҡын киләсәктә төрлө сәбәптәр менән ябылған Өлкән йәштәгеләр пансионаты эшен тергеҙергә мөмкин булыр тип ышанам. “Шишмә” ЯСЙ-е етәксеһе Р.Рахманғолова ошо хаҡта инициатива менән сыҡты.\nЙәмәғәт ойошмалары хаҡында һөйләгәндә ҡатын-ҡыҙҙар советтары эшен дә билдәләп үтке килә\nШулай уҡ ТОС-тар (территориаль-йәмәғәт үҙидараһы) кеүек йәмәғәт берекмәләре лә халыҡтың урындағы үҙидарала ҡатнашыуының мөһим формаһына әйләнеп кенә ҡалмай, төрлө федераль программаларҙа ҡатнашып, көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүгә финанс саралары йәлеп итә. Районда “Юлыҡ” ТОС-ы – быға ыңғай миҫал. Башҡа ауыл биләмәләрендә лә бындай берекмәләр ойошторорға саҡырам.\nБөгөн һанлы телевидениеға күсеү мөһим мәсьәлә булып тора. Уға күскәндә районда 913 әҙ килемле ғаилә һәм пенсияһына федераль өҫтәмә алыусы 1829 пенсионер матди ярҙам аласаҡ.\nХалыҡ мәшғүллеге үҙәгенә эш эҙләп 991 кеше мөрәжәғәт иткән, 427 граждан эшһеҙ тигән статус алған. 77 эшһеҙ кеше һөнәргә уҡытырға ебәрелгән, 20 инвалид эшкә урынлаштырылған. 14-тән 18 йәшкә тиклемге 157 үҫмер уҡыуҙан буш ваҡытҡа эшкә урынлашҡан. Теркәлгән эшһеҙлек кимәле иҡтисади әүҙем халыҡ иҫәбенә ҡарата 1,13 проценттан 2018 йылда 1,02 процентҡаса кәмегән.\nРайон ЗАГС бүлеге тарафынан 2018 йылда 164 никах теркәлгән, 99 пар никахын өҙгән, 341 бала тыуған.\n“Табын” һәм “Звезда” район гәзиттәре урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлеген киң яҡтырта, йәмәғәтселек фекерен булдырыу, ижтимағи-сәйәси тормоштағы, иҡтисади өлкәләге үҙгәрештәрҙе аңлатыу буйынса журналистарыбыҙ маҡсатҡа ярашлы эш алып бара.\nБөгөн беҙҙең алда торған төп бурыс – кешеләрҙең тормош сифатын яҡшыртыу. Ышанам, барлыҡ проблемаларҙы ла хәл итә алабыҙ.\nБеҙҙең өсөн республика һәм урындағы кимәлдәге стратегик планлаштырыу документтарын бойомға ашырыу, шулай уҡ Рәсәй Президентының “май” Указындағы 12 милли проектты үтәү өҫтөнлөклө булырға тейеш. Бында беҙҙең алда берлектәге ҙур эштәр тора.\nҺүҙемдең аҙағында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт думаһы һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың беҙҙең районды ҡурсалаусы депутаттарына, район Советы депутаттарына, йәмәғәт ойошмаларына урындағы әһәмиәтле мәсьәләләрҙе хәл итеүҙәге ярҙамдары өсөн ҙур рәхмәт әйткем килә.\nФедераль хеҙмәттәр, прокуратура органдары, полиция бүлеге һәм райондың тотош активына тығыҙ хеҙмәттәшлек өсөн ҙур рәхмәт!\nРайоныбыҙ киләсәгенә битараф булмағандары, әүҙем тормош позицияһы һәм ярҙамдары өсөн барлыҡ ғафуриҙарға ысын күңелдән рәхмәт!\nБарығыҙға ла һаулыҡ, именлек, алдыбыҙҙа торған бурыстарҙы үтәүҙә уңыштар теләйем!


Яңы етештереү линияһы заман талабы\nИглин районында Рәсәйҙә берҙән-бер үлсәү заводы бар. Башлыса сәнәғәт һәм ауыл хужалығы ихтыяждары өсөн продукция етештереүсе завод иҡтисади көрсөк шарттарында тулы ҡеүәтенә эшләй алмай. Механик үлсәүҙәргә һорау булмағанлыҡтан етештереү ҡеүәте лә кәмей һәм хеҙмәт хаҡы ла бөгөнгө талаптарға тап килмәй.\nЗавод директоры Владимир Соловьев беҙҙең үлсәүҙәргә һорау 2012 йылдан ҡырҡа кәмей башланы тип белдерә. Ысынлап та бөгөн ҡайҙа ҡарама Ҡытай электроникаһы менән үлсәүҙәр. Улар адапторҙар ярҙамында үҙ аллы ла эшләй ала..Бөгөнгө көндә Иглин заводы продукцияһын механик үләсәүҙәргә күнеккән кешеләр генә һатып ала. Башлыса мал, ҡатнаш аҙыҡ өсөн үлсәүҙәргә электроника ҡуйыла ,әммә улар бик аҙ күләмдә етештерелә. Завод тулы ҡеүәтенә эшләмәй.\nCoвет осоронда үлсәү заводы бер-нисә сменала эшләй. Элек 600 кеше эшләһә , әлеге ваҡытта элекке хеҙмткәрҙәрҙән 80 кеше генә ҡалған. Тулы ҡеүәткә эшләп өйрәнгән эшселәр заводҡа яңырыш килһен тигән өмөттә.\nЙыйыу цехында яңы етештерәлгән механик үлсәүҙәр үҙ һатып алыусыһына барып етерме -юҡмы уныһы билдәһеҙ, әммә буш торған майҙандарға йән өрөп ,тулы ҡеүәтҡә эшләтеү мөмкинлеге бар.\nМиҫал өсөн Иглиндә күптән түгел асылған электр заводын килтерергә була. Бер-нисә өлөштән торған завод баҙар шарттарына яраҡлашып, сәнәғәт,ауыл хужалығы һәм яңы төҙөлөштәр өсөн трансформаторҙар етештерә. Етештереү ҡеүәте тәүге йылдарҙа- 80-85 миллион һум тәшкил итһә, үткән йылда 100-160 миллион һум тирәһе.\nводта эш туҡтамай, ҡороу, йыйыу цехтарында һәр ваҡыт йәнлелек.\nЗавод башлыса Рәсәй сеймалында эшләй.Бары тик нефть сәнәғәте өсөн генә ҡорамалдарға сит ил детальдәре ҡулланыла. Бәләкәй трансформаторҙарынан бер-нисә блоклыһын етештерергә тотонор өсөн майҙандар етеңкерәмәй. Эшселәрҙең күбеһе элек үлсәү заводында эшләгән. Электр ҡорамалдарын етештереүселәрҙә Иглин үлсәү заводының буш торған цехтарын һәм технологияларын үҙгәртеп ҡороу идеяһы ла бар.Әммә идея менән генә был мәсьәләне хәл итеү мөмкин түгел.\nКүҙ ҡурҡа-ҡул һәм баш эшләй тигәндән, тулы ҡеүәтенә эшләмәгән, механик үлсәүҙәр заводының артыҡ популяр булмаған производствоһын ҡотҡарыу юлы бер- заводты баҙар шарттарына яраҡлашып, Иглинда асылған электр заводтары кеүек уңышлы эшләүсе ойошмаға ҡарамағына күсереү.


«Туҡта, суррогат» акцияһының тәүге һөҙөмтәләре барланды\nРеспубликала контрофакт алкоголь һатыуҙы асыҡлау буйынса уҙғарылған кампанияла граждандар әүҙем ярҙам күрһәткән. “Халыҡ контроле” йәмәғәт хәрәкәте координаторы Гөлнур Ҡолһарина әйтеүенсә, был вәғәҙә ителгән матди дәртләндереү һөҙөмтәһе.\nБөрйән районы үҙәге Иҫке Собханғол ауылындағы мәктәптәрҙең береһендә күтәрмә ҡыйығы емерелеп төшкән\nҒәҙәттән тыш хәл ваҡытында был урында бер кем дә булмаған, зыян күреүселәр юҡ. Фараздар буйынса ҡыйыҡты ҡар баҫҡан.\nМәҙәни мираҫ объекттары РосРеестрҙа\nРеспубликала мәҙәни мираҫ объекттарын асыҡлау буйынса ыңғай динамика күҙәтелә, бөгөн уларҙың күбеһе РосРеестр иҫәбенә индерелгән. Мәҙәни мираҫ ҡомартҡыларын дәүләт һаҡлауы идаралығы коллегияһы ултырышында ошо хаҡта белдерелде. Ведомство етәксеһе Олег Полстовалов һөйләй.\nФайҙалы ҡаҙылмаларҙы законһыҙ сығарғандарҙың техникаһын дәүләт иҫәбенә тартып алырға тәҡдим итәләр\nДәүләт йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары федераль законға төҙәтмәләр әҙерләй. Техниканы конфискациялау штрафтан бушатмай, аҡса ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы түләнәсәк.\nБөгөн республика башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәрҙә уның фотомакетын баҫтырып сығарҙы.\n«Еңеү өсөн 27 миллион аҙым»\n“Спутник ФМ” радиоһы Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған акция башлай. Ул 23 февралдә старт ала. Радионың баш мөхәррире Роза Төхбәтова.\nВатан һаҡсыһы көнөн байрам итеүгә бәйле, ҡала яны поездарының хәрәкәт теҙмәһенә үҙгәрештәр индерелә\n21 февралдә электр поездар йома көн, 22-23 февралдә шәмбе, 24-ендә йәкшәмбе теҙмәһенә ярашлы йөрөй. Пассажирҙарға сәфәрҙәрен алдан планлаштырыу кәңәш ителә. Поездар хәрәкәтендәге үҙгәрештәр тураһында мәғлүмәттәр ҡала яны пассажирҙар компанияһы сайтында, шулай уҡ тимер юл с�...\nБашҡортостанда «Электрон уйын мәктәбе» проекты тормошҡа ашырыла\nУны Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы белгестәре әҙерләгән. Уҡытыу программаһы 52 мәктәптә ҡулланыла. Юғары уҡыу йорто доценты Руслан Кәримов әйтеүенсә, балалар уйын рәүешендә төрлө фәндәрҙе еңелерәк үҙләштерә.\n20 фев, 12:57\nӨфөнән Ағиҙел йылғаһы аша көньяҡҡа, аэропорт юлына алып сығыусы яңы күпер төҙөү дауам итә\nБыйыл уны финанслауға 1 миллиард 552 миллион һум бүленә. Муниципаль контрактҡа ярашлы, күперҙе 2021 йылдың 15 декабренә төҙөп бөтөү планлаштырылған. Уны файҙаланыуға тапшырыу менән 1956 йылғы күпер капиталь ремонтҡа ябыла. Шул уҡ ваҡытта, Затон күперен һәм Шаҡша трассаһындағы ...\nУнда 200 автомобилгә һәм 10 автобусҡа иҫәпләнгән парковка урындары, күңел асыу үҙәге, сауҙ һәм туҡланыу павильондары, спорт һәм балалар майҙансыҡтары, “өс йондоҙ”ло һәм 30 урынға иҫәпләнгән ҡунаҡхана була. Төҙөкләндереү Ағиҙел йылғаһының яр буйҙарына ла ҡағыла. Йылғаны тәрәнәйтеү, ярҙарҙы нығытыу, катамарандар өсөн причал йәки понтонлы пристань урынлаштырыу күҙаллана. Ҡомлоҡ зонаһы ла ҡарала. “Архтамға” проект бюроһы етәксеһе Рөстәм Әлибаев.\nБашҡортостанда Республика сауҙа үҙәге ойошторола\nРеспублика етәксеһе Радий Хәбиров ошо туралағы күрһәтмәгә ҡул ҡуйҙы. Документҡа ярашлы, үҙәк эшенең төп маҡсаты - дәүләт заказдары өлкәһендә законда ҡаралған Башҡортостан вәкәләттәрен тормошҡа ашырыуҙы тәьмин итеү өсөн дәүләт функцияларын үтәү.\n20 фев, 12:42\nӨфөнөң Орджоникидзе районында 30 йылдан элегерәк төҙөлгән биналар буйлап рейд башланды\nГаз шартлауына юл ҡуймау өсөн. Был ҡәҙимге техник хеҙмәтләндереү генә түгел, ә газ коммуникицияларының торошон ентекләп тикшереү. Ревизия фатирҙар эсендә лә, йорт буйынса ла үткәрелә. Тулыраҡ киләһе репортажда.\nЛегендар генерал Миңлеғәле Шайморатовтың тыуыуына 120 йыл тулыу уңайынан диктант ойошторола\n21 февраль – Халыҡ-ара туған тел көнөндә Башҡортостанда арҙаҡлы генерал-майор, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры Миңлеғәле Шайморатовтың тыуыуына 120 йыл тулыу уңайынан диктант ойошторола. Алты телдә яҙыласаҡ халыҡ-ара диктантты Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы, Мәғариф һәм фән министрлығы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ойоштора.\nЕйәнсура районында «Айыҡ ауыл» республика конкурсының төбәк этабына йомғаҡ яһалды\nТантанала айырыуса әүҙем граждандарға Бөтә донъя башҡорттары башҡарма комитетының маҡтау ҡағыҙҙары һәм рәхмәт хаттары тапшырылды. .»Айыҡ ауыл» конкурсы еңеүселәре менән БСТ каналы хәбәрсеһе Гүзәл Борханова осрашты.\n19 фев, 23:19\nБөгөн ҡулланыусылар баҙары өлкәһендә 25 меңдән ашыу сауҙа объекты эшләй, уларҙың биш йөҙө 2019 йылда сафҡа индерелгән. Был турала Башҡортостандың сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетының киңәйтелгән ултырышында билдәләнде.\n19 фев, 23:18\nБиш бала тәрбиәләүсе бер төркөм гүзәл заттарға «Әсәлек даны» миҙалы тапшырылды\nРеспублика Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары әйтеүенсә, тап улар Башҡортостандың алтын фонды.\n19 фев, 23:17\n2 йыл эсендә 42 проект\nБөгөн туған телдәрҙе һаҡлау йүнәлешендә бирелгән Башҡортостан Башлығы грантын алыусылар эш һөҙөмтәләрен барланы. Сарала төрлө министрлыҡ, ойошма вәкилдәре һәм башҡорт теле уҡытыусылары ҡатнашты. Башҡортостан мәғариф һәм фән министры урынбаҫары Әлфиә Ғәлиева.\n2020 йылдың тәүге өс игеҙәге өйөнә ҡайтты\nБөгөн республика перинаталь үҙәгенән күп балалы әсәне сығарҙылар. Уны туғандары, яҡындары ҡаршыланы. “Өс бала – өсләтә шатлыҡ”, ти ата-әсә Азат һәм Гөлгөнә Сынғыҙовтар.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КҮБӘЛӘК ЫРЫУЫ БАШҠОРТТАРЫ РӘХМӘТЛЕ ЕРҘӘ ҠОР ЙЫЙҘЫ - 2016 - Мәҡәләләр\nЭлек-электән ата-бабаларыбыҙ ҡор йыйып, әйтер һүҙен әйтеп, тынғылыҡ бирмәгән уйҙарын уртаға һалып һөйләшеп, ҡыуаныстарын уртаҡлашып, аралашып йәшәгән. "Ил төкөрһә - күл була, тырым-тырағайлыҡтан бар нәмә лә көл була" икәнен яҡшы аңлаған улар. Борондан килгән йолаға таянып, изге Рамаҙан айының аҙағында күбәләк ырыуы вәкилдәре ҡорға йыйылды. Киләһе йыл үткәреләсәк Оло йыйынға әҙерлек кеүек тә булды был.\nКүбәләк ырыуы башҡорттарының йыйыны Рәхмәт ауылының яҙма сығанаҡтарҙа теркәлеүенә 260 йыл тулыу менән тап килде. Архив мәғлүмәттәре буйынса, ауылға Рәхмәтулла Ҡыҙраев нигеҙ һалған, 18-се быуат аҙағында бында 12 йортта 104 кеше, 1920 йылда 75 йортта 368 кеше йәшәгән. 2016 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ауылда 116 йорт, кешеләр һаны - 360. Күренеүенсә, тормош яҡшырыу менән халыҡ һаны артып китмәгән. Был мәсьәлә күбәләк ырыуының күренекле шәхестәренең кәңәшмә-ултырышында ла тикшерелде. Киләсәктә йәштәрҙе ауыл ерендә ҡалдырыу, ишле ғаиләләр моделен пропагандалау буйынса тәҡдимдәр индерелде. Борон барымта-ҡарымталар ваҡытында ҡаҙаҡтар иң оло табышҡа һанап, башҡорттоң килер көндәргә өмөтөн - йәш егет һәм ҡыҙҙарын урлауы осраҡлы түгел. Был рәүешле улар тәрән тамырлы, көслө рухлы, ғорур, яугир халыҡ менән ҡан яңыртҡан. Бөгөн беҙ үҙ теләгебеҙ менән ҡыҙҙарыбыҙҙы башҡа милләт вәкилдәренә кейәүгә бирәбеҙ, улдарыбыҙ ситтән килен алып ҡайта. Киләсәк өсөн борсолған зыялыларыбыҙ ошо турала ла һүҙ ҡуҙғатты. Ғаиләлә баланың рухын тәр-биәләү, милли үҙаңын үҫтереү хаҡында ла урынлы кәңәштәр яңғыраны.\nКүбәләк ырыуы башҡорттары ҡорона алыҫ араларҙы яҡынайтып, Башҡортостандың төрлө ҡала-ауылдарынан, Силәбе өлкәһенән дә килгәйне ырыуҙаштар. Рәхмәт ауыл Советы депутаты Исрафил Йәнсәйетов сараға йыйылыусыларҙы килгән ҡунаҡтар менән таныштырып, йыйындың әһәмиәте тураһында һөйләне. Ә ауылдашыбыҙ, филология фәндәре докторы, профессор Фирҙәүес Хисаметдинова тыуған еренең тарихы, күренекле ырыуҙаштарҙың яҙмышы хаҡында телгә алып үтте: - Ҡурҡыу белмәҫ, сая ата-бабаларыбыҙ кешенекенә теймәгән, үҙенекен бирмәгән. Батша хөкүмәте ваҡытында еребеҙҙе кантондарға бүлгәс, Верхнеуральск ҡалаһын төҙөргә тотоналар. Күбәләк һәм тиләү ырыуы кешеләре үҙ ерҙәрен сит кешеләргә бирмәҫ өсөн ҡәлғәғә 11 тапҡыр үрт һала, тик тулыһынса таштан эшләй башлағас ҡына туҡтайҙар. Ерен, илен һаҡлау өсөн йәнен фиҙа ҡылырға әҙер торған ата-бабаларыбыҙ булған өсөн генә беҙ бөгөн ошо ерҙә баҫып торабыҙ, был хаҡта онотмайыҡ... Ырыуҙаштарҙың танышыу, ҡотлау һүҙҙәре тамамланғас, ҡунаҡтар Рәхмәт ауылында донъя көт-кән дүрт ара - Рәхмәтовтар, Ғәлекәйҙәр (Торналар), Ләлимдәр һәм Ҡонайҙар - ултыртҡан дүрт тирмәне ҡарап үтте. Ауылдаштар тирмәнең һәр береһен үҙенсәлекле, зауыҡ менән биҙәп, күбәләктәрҙең ғөрөф-ғәҙәттәре ҡушҡанса йыр-бейеү, иманлы һүҙҙәр менән ҡаршылап, һәр араның тарихы, бөгөнгөһө менән таныштырып, ашъяулыҡ тулы милли ризыҡ менән һыйланы. Артабан сәхнә-лә дауам иткән концерт, башҡорт халҡының милли уйындары, ярыштар барған майҙанды ҡалдырып, махсус саҡырылған утыҙ ике кеше мәктәп бинаһына йүнәлде. Улар тыуған төбәге, ырыуҙаштары яҙмышына ҡағылышлы мөһим мәсьәләләр буйынса етди әңгәмәләшеп, күбәләк ырыуы башҡорттары йыйынының резолюцияһын ҡабул итте. Был төбәктә эшҡыуарлыҡты үҫтереү, ун һигеҙ ауылды тоташтырған юл һалыу, эшһеҙлек һәм эскелектән ҡотолоу кеүек көнүҙәк проблемалар тикшерелде. Шулай уҡ киләһе йыл күбәләк ырыуының Оло йыйынын үткәреү өсөн ойоштороу комитеты ағзалары һайланды, мөмкинлектәр табып, "Күбәләк ырыуы шәхестәре" исемле китап сығарырға ҡарар ҡабул ителде. Әйткәндәй, быйылғы күбәләк ырыуы башҡорттарының йыйынын үткәреүҙең бар мәшәҡәтен, сығымдарын ауыл халҡы, мәктәп коллективы күтәрҙе. Шулай уҡ ойоштороусылар сараның бағыусылары Р.Ғ. Ҡыуатов, Р.Б. Ғәйфуллин, Ә. Фазлетдинов, Ф.Ф. Йәнғәлиев, Исмәғил һәм Исрафил Йәнсәйетовтар, Б.Б. Мансуров, А.Ш. Мөхәмәтдинова, М.Т. Сөнәғәтоваға рәхмәт белдерҙе. Әлбиттә, күбәләк ырыуы башҡорттарының гимн һүҙҙәре авторы Мәүлит Ямалетдинов һәм гимндың көйөн ижад итеүсе Илгиз Йомағужин кеүек билдәле ырыуҙаштарҙың да хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Киләсәктә күбәләк ырыуының эмблемаһы ла эшлә-нер, тип көтөлә - конкурс иғлан ителгән.\nКүбәләк ырыуы башҡорттарының йыйыны шау-гөр килеп үтеп тә китте. Бер көнгә генә осрашһаҡ та, йыл буйына әҙерләнеп, ниәт иткән уйҙарыбыҙ тормошҡа ашып, бөтәһе лә ҡәнәғәт ҡалды. Иң мөһиме, ырыуҙаштар, бер ара кешеләре, туғандар бер-береһен күреп, танышып, артабан да берҙәмлектә, ярҙамлашып йәшәргә кәрәк, тигән фекер төйнәп ҡайтты.\nЯҙылған: 08.08.16 | Ҡаралған: 994


Ҡыйыу мөхәррир » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡыйыу мөхәррир\nҠыйыу мөхәррир 16.08.2012 // Йәмғиәт\n1951 йылдың ғинуар башы, Өфөлә тәү тапҡырмын. Бында күҙ күреп белгән берәү ҙә юҡ. Хәйер, Арғаяш яҡтарынан байтаҡ кешенең баш ҡалала йәшәүен, ә Ғәли Зөлҡәрнәев менән Имел Ниғмәтуллиндың “Совет Башҡортостаны” гәзитендә эшләүҙәрен ишетеп белә инем.\nНиәт — гәзиткә эшкә урынлашыу. Редакция Карл Маркс урамындағы 25-се йортта икән. Иң тәүҙә Ғәли ағайҙы эҙләп табам. Кабинеты бер бәләкәй генә бүлмәлә. Мин барып ингәс, өҫтәл эргәһенән урын күрһәтте.\n— Йә, ни йомош, ҡустым, һөйләп ебәр, — тине ул, мөләйем генә йылмайып.\nНиәтемде, элек ҡайҙа эшләүемде ҡыҫҡаса ғына һөйләп бирҙем. Был ваҡытта ул гәзиттең пропаганда бүлеге мөдире, бер үк ваҡытта мөхәррир урынбаҫары булып эшләй ине. Ҡыҫҡаһы, минең “Совет Башҡортостаны” гәзитендә эшкә урынлашыуымда уның роле ҙур булды.\nҒәли Камал улы Зөлҡәрнәев тыуған Шығай (икенсе исеме Һарыкүлмәк) менән минең Һары ауылдары араһы — 10–12 саҡрым. Байтаҡ йылдар бер коллективта бергә эшләп, бик яҡындан танышҡас, улай ғына ла түгел, ағалы-энеле туғандар һымағыраҡ булып киткәс, мин уның ни ҡәҙәр ҡатмарлы, һикәлтәле тормош юлы үткәнен белдем.\nҒәли Зөлҡәрнәев ағай 1905 йылда тыуған. 1922 — 1924 йылдарҙа леспромхоздарҙа, 1925 йылда Кәҫле ҡалаһында заводта эшләй. Ошо йылдарҙа ул “Башҡортостан” гәзитенә тәүге хәбәрҙәрен ебәрә. Тиҙҙән уны волость комитеты рәйесе итеп үрләтәләр.\n1931 — 1934 йылдарҙа Башҡортостан коммунистик вузында уҡый. Уны тамамлағас, Хәйбулла районына эшкә ебәрелә. 1935 — 1937 йылдарҙа Мәскәүҙә пропагандистарҙың юғары курсында белемен күтәрә.\n1940 — 1945 йылдарҙа Ғәли Камал улы — “Ҡыҙыл Башҡортостан” гәзите мөхәррире. Дәһшәтле һуғыш йылдарында гәзиттең һәр һанын сығарыу иҫ киткес ауырлыҡтар менән бәйле. Редакцияны, типографияны ҡыш йылытыу өсөн утынды журналистар, күбеһе ҡатын-ҡыҙ, әҙерләй. Ҡағыҙ табыу — үҙе бер бәлә. Хәреф йыйыусылар етешмәй. Бер һанды сығарыу ике-өс көнгә һуҙыла.\nӘммә Ғәли Зөлҡәрнәевтең иң ныҡ хәтерендә ҡалғаны партия өлкә комитетының пропаганда буйынса секретары Р. Рәйемов менән бәрелешеү булғандыр.\nБилдәле булыуынса, һуғыш башланыу менән татар телендә сыҡҡан “Коммуна” гәзите туҡтатыла. Күпмелер ваҡыт үткәс, партия өлкә комитеты секретары Р. Рәйемов Ғәли Камал улын үҙ кабинетына саҡырып ала һәм һис көтөлмәгән, айыҡ аҡылға һыймаҫлыҡ тәҡдим яһай.\n— Аңламайым. Нисек инде ул ике телдә?\n— Булмай. Гәзит бутерброд түгел.\nР. Рәйемов, секретарь булараҡ, күпме ҡыҫым яһаһа ла, Ғәли Камал улы үҙ һүҙендә ныҡ тора, сигенмәй. Гәзиттең тик бер башҡорт телендә сығыуын һаҡлап алып ҡала. Бының өсөн ни тиклем тәүәккәллек, ҡыйыулыҡ кәрәк булыуын Ғәли Камал улы үҙ елкәһендә кисерә.\nҺуғыштан һуң уны Башҡортостан Яҙыусылар союзының яуаплы секретары итеп күсерәләр, унан “Октябрь” (хәҙерге “Ағиҙел”) журналы мөхәррире итеп тәғәйенләйҙәр.\nӘммә тынғыһыҙ гәзит эше Ғәли Камал улын үҙенә нығыраҡ тарта. Ул 1948 йылда йәнә гәзиттә эшләй башлай һәм хаҡлы ялға ошонан китә.\nҒәли Камал улы Зөлҡәрнәев журналист ҡына түгел, бәлки оҫта әҙәби тәржемәсе лә. Беҙ Н. Островскийҙың “Ҡорос нисек сыныҡты”һын, В. Попованың “Юлдаштар”ын, Л. Толстойҙың “Севастополь хикәйәләре”н, И. Тургеневтың “Һунарсы яҙмалары”н Ғ. Зөлҡәрнәев тәржемәһендә башҡортса уҡыйбыҙ.\nҒәли ағай Зөлҡәрнәев ғүмер аҙағының яҡынлашыуын һиҙенеп булһа кәрәк, изге васыят әйткән шикелле ауылдашы Фәтхелҡадир Сөләймәнов — Абдулҡадир Инан хаҡында һөйләне. Фәтхелҡадир Сөләймәнов исеме тыйылған, контр милләтсе мөһөрө баҫылған заманда тел сисеүе уға еңел бирелмәгәндер, әлбиттә.\nҒәли ағай Зөлҡәрнәевтең шул замандың ҡара томаны аша алдан күрә белеүе уның башҡорт халҡына ни хәтлем бирелгән булыуын асыҡ күрһәтә. Хәҙер Фәтхелҡадир Сөләймәнов — Абдулҡадир Инан башҡорт халҡының хаҡлы ғорурланырлыҡ шәхесе булып танылды.\nҒәли ағай Зөлҡәрнәевтең йәш журналистарға ни ҡәҙәр иғтибарлы булыуын, үҙенең ифрат бай тәжрибәһе менән йомарт уртаҡлашыуын һис оноторлоҡ түгел. Уның ярҙамы менән 1948 — 1965 йылдар араһында талантлы журналистар быуыны үҫеп сыҡты. Тимәк, ул журналистар эстафетаһын йәштәргә тапшырҙы.


Хәҙерге белем биреү процесында башҡорт теле һәм әҙәбиәтен нисек уҡытырға?\nҺорауға яуапты Башҡорт дәүләт университеты нигеҙендә ойошторолған фәнни-методик конференция ҡатнашыусылары эҙләне.\nҒилми сара педагогия фәндәре докторы, профессор Рафаил Аҙнағоловтың 75 йыллыҡ юбилейына арналды. Унда башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, ғилми хеҙмәткәрҙәр, барыһы 100-ҙән ашыу кеше ҡатнашты. Конференция ҡунаҡтарының күбеһе республика район-ҡалаларынан йыйылған, улар өсөн был сара тәжрибә уртаҡлашыу йәһәтенән айырыуса әһәмиәтле.\nКонференция сиктәрендә ҡатнашыусылар башта төрлө темаларға доклад менән сығыш яһаны. Артабан эш секцияларҙа дауам итте. Улар Рафаил Аҙнағоловтың ғилми-методик һәм педагогик эшмәкәрлегенә, башҡорт телен туған һәм дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың сифатын күтәреү юлдарына арналды. Фекер алышыу һөҙөмтәләре буйынса уҡытыусылар өсөн методик күрһәтмәләр сығарыу күҙаллана.


«К-Врачу» мобиль ҡушымта эшләй башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n24 июля 2019 — 17:22 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликала Берҙәм медицина порталының «К-Врачу» мобиль ҡушымтаһы эшләй башланы. ушымта менән теркәлеүһеҙ ҡулланырға мөмкин. Шәхси кабинетҡа инеү өсөн дәүләт хеҙмәттәре порталының логинын һәм паролен яҙырға кәрәк. Сервис аша үҙең нығытылған медицина учреждениеһын иҫәпкә алып табипҡа яҙылырға, шулай уҡ медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса мәғлүмәт менән танышырға мөмкин. «Медицинская карта» бүлегендә 2017 йылдың 1 ғинуарынан алып күрһәтелгән бар медицина хеҙмәттәрен һәм уларҙың хаҡын тикшерергә мөмкин.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №29, 19 - 25 июль, 2014 - Информационные страницы\n№29, 19 - 25 июль, 2014\nХәҙер ҡайҙалыр йөрөргә лә кәрәкмәй, тип аңлата чиновниктар, справканы малды һуйған урында уҡ бирәсәктәр. Тик бына был урындың ауылыңдан бер нисә тиҫтә саҡрымда икәнен генә әйтмәйҙәр.\nТәү сиратта Шүлгәнташ мәмерйәһендәге һүрәттәрҙе яҡшы хәлдә тотоу, уларҙы консервациялау, таҙартыу өсөн үҙебеҙҙә реставраторҙар әҙерләү мөһимлеге билдәләнде.\nИҫәнғол һөйләүе буйынса, 1736 йылда Килмәк абыҙҙың һигеҙ меңлек ғәскәре составында генерал Румянцев лагерын ҡыйратыуҙа ла ҡатнаша ҡатайҙар.\nАллаһы Тәғәлә кешегә өс нәмәне тыйған: ныҡ шатланыуҙы, ныҡ ҡайғырыуҙы һәм дә асыуланыуҙы. Сөнки шундай мәлдәрҙә кеше менән Аллаһы Тәғәлә араһында пәрҙә барлыҡҡа килә, кеше үҙен-үҙе ҡулға ала алмай, үҙенә үҙе хужа булмай.\nЭште яратып башҡарһаң, ул уңышлы була, тип һанайым, юлыңда проблемаларға ла осрамайһың. Тәжрибәмдән сығып, тормош - ул хыялдарҙан һәм уларҙы ысынбарлыҡҡа әйләндереп ҡыуаныуҙан ғибәрәт, тип әйтер инем.


Талапсан да, өлгө лә\n27 Сентябрь 2018, 10:00\n27 сентябрь—Тәрбиәселәр көнөСибай ҡалаһында биш кенә йыл эшләп килгән «Әкиәт» балалар баҡсаһы ҡала күләмендә генә түгел, республика һәм Рәсәй кимәлендә уңыштар яулай. Бында тәжрибәле тәрбиәселәрҙең дә, һәләтле балаларҙың да өлөшө бар.\nСибай ҡалаһында биш кенә йыл эшләп килгән «Әкиәт» балалар баҡсаһы ҡала күләмендә генә түгел, республика һәм Рәсәй кимәлендә уңыштар яулай. Бында тәжрибәле тәрбиәселәрҙең дә, һәләтле балаларҙың да өлөшө бар.\nЗаманға яраҡлашып үҫешкән балалар баҡсаһының ҡаҙаныш-тары етәксенең тырышлығына, отҡорлоғона, шулай уҡ етеҙлегенә, сослоғона ла бәйле. Учреждение мөдире Н.А.Фәттәхова алдынғы ҡарашлы, төплө фекерле. Уның ҡулы аҫтында 34 тәрбиәсе һәм белгес эшләп килә. Баҡсабыҙ ишектәре асылған мәлдән тәрбиәселәр Исҡужина Айгөл Сәйетәхмәт ҡыҙы, Сәйетова Луиза Фәрит ҡыҙы, педагог-психолог Ниғмәтулина Юлиә Иҙел ҡыҙы, музыка етәксебеҙ Ҡашҡарова Регина Ринат ҡыҙы йөрәк йылыһын балаларға биреп, эшенә тоғро хеҙмәт итә. Коллективта айырыуса өлкән тәрбиәсе Әлфиә Әхмәт ҡыҙы Fәбитова (һүрәттә) абруй ҡаҙанған. Ул иртә таңдан кискә ҡәҙәр тәрбиәселәр һәм белгестәр менән тығыҙ бәйләнештә яуаплы эш алып бара. Өлкән тәрбиәсенең фәһемле кәңәштәре, изге уйҙары беҙгә маяҡ булып тора. Әлфиә Әхмәт ҡыҙы үҙенең бай тәжрибәһе менән уртаҡлашып ҡына ҡалмай, беҙҙе маҡсатҡа ынтылырға өйрәтә, кәрәк икән талап итә. Зиһенле, әҙәпле, аҡыллы балалар тәрбиәләргә кәрәклеген көн дә иҫкәртә.\n«Әкиәт»тә 14 төркөм уңышлы эшләп килә. Дөйөм балалар һаны—409. Ошо тәрбиәләнеүселәрҙең һәр береһен исемләп танып, ата-әсәләрен белеүе уның үҙ эшенә яуаплы ҡарауын һәм яратыуын дәлилләй.\nХөрмәтле өлкән тәрбиәсебеҙгә һәм барлыҡ коллегаларға киләсәктә уңыштар, яңы үрҙәр, сәләмәтлек теләйем.


Кирилл Михайлов: Рәсәй һәм Башҡортостан өсөн етенсе «алтын» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nКирилл Михайлов: Рәсәй һәм Башҡортостан өсөн етенсе «алтын»\n8:37, 22 марта 2010 Йәмғиәт\nКанаданың Уистлер ҡалаһында саңғы уҙыштары буйынса паралимпия ярыштарында 1х4 + 2х5 километрға ирҙәр эстафетаһы үтте, ул рәсәйҙәргә сираттағы «алтын» килтерҙе. Башҡортостан спортсыһы Кирилл Михайлов, шулай уҡ уның Рәсәй командаһы буйынса иптәштәре Сергей Шилов һәм Николай Полухин Украинанан конкуренттарынан 22 секундҡа алда килде.\nНорвегтар рәсәйҙәрҙән 55 секундҡа ҡалышып, «бронза» призер булды.\nБыл Михайловтың Уйындар-2010-да дүртенсе наградаһы – өс «алтын» һәм бер «көмөш». Башҡортостандан икенсе спортсы-паралимпиясы Ирек Зариповтың иҫәбендә әлегә дүрт иң юғары награда.


Бөгөн Рәсәйҙә юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр үҙ көсөнә инде\nБыл үҙгәрештәр аварияларҙы һәм кешеләрҙең йәрәхәтләнеүен кәметеүгә йүнәлтелгән.\nХәүефле йөрөтөү тигәндә, ул водителдең юлда башҡаларға ҡамасаулауын йәки хәүеф тыуҙырыуын күҙ уңында тота. Быға өҫтөнлөккә эйә булған транспорттың юлын ҡыйыу, тығыҙ хәрәкәт ваҡытында уңға йәки һулға күсеү, кинәт тормозға баҫыу, уҙып барған автомобилгә юл бирмәү, дистанция һәм интервал һаҡламау инә. Алдараҡ хоҡуҡ боҙоусыларға биш мең һум штраф һалыу ҡаралғайны. Әммә уның күләме тураһында аныҡ ҡарар көҙгә ҡабул ителер тип көтөлә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УЛАРҒА ТАЯНЫП БУЛА... - 2016 - Мәҡәләләр\nУЛАРҒА ТАЯНЫП БУЛА...\nБөгөн республикала иң әүҙем йәмәғәт эштәре алып барыусылар - улар ағинәйҙәр. Аҙна һайын уларҙың ниндәйҙер бер төбәктә олоғара саралар үткәргәнен ишетергә лә, барып күрергә лә тура килә. Ә инде тауышһыҙ башҡарғандарын, район-ауылдарҙа алып барған тәрбиә эштәрен һанап бөтөрлөк тә түгел.\nХалҡыбыҙҙың инде онотола барған ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын, кәсептәрен һәм, әлбиттә, аш-һыу төрҙәрен дә тергеҙеүҙе үҙ бурысы итеп алған ағинәйҙәр. Белорет районының Сосновка ауылында ойошторолған Буҙа байрамы ла ошо маҡсатты күҙҙә тотто. Сосновка, Үткәл, Әхмәр, Ҡаһарман, Рысыҡай ауылы ағинәйҙәре милли эсемлегебеҙҙе пропагандалау һәм уны эшләүҙең үҙенсәлекле алымдарын өйрәнеү, тәжрибә уртаҡлашыу өсөн йыйылды бында.\n- Беҙҙең яҡтарҙа буҙа ҡойоу әллә ни таралмаған, шулай ҙа уның онотола башлаған милли эсемлегебеҙ икәнен күҙ уңында тотоп, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ был байрамда бик теләп һәм сәмләнеп ҡатнашты. Эсемлекте ниндәйҙер бер фольклор күренеше менән сәхнәләштереп тәҡдим итеүҙәре оҡшаны. "Урыҫлашып барған" тигән белореттарҙың бындай колоритлы, сағыу, рухлы тамаша ҡороуына хайран булып торам. Тимәк, бар беҙҙә ҡот та, рух та һәм башҡа милли һыҙаттар ҙа. Уларҙы бары ошолай уятып алырға ғына кәрәктер. Зилә Абзалова етәкселегендәге район ағинәйҙәре шулай эшләй ҙә инде, онотолғанды тергеҙә, яңы һулыш өрөп ебәрә, - тине Белорет ҡалаһының Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы директоры Зөлфиә Ғәлимйәнова.\nЫсынлап та, бик яуаплы ҡараған байрамға белореттар. Төрлө-төрлө һауыттарҙағы буҙалар, күҙ ҡыҙҙырып бызылдап, рәт-рәт булып ултырыша. "Эх..." тип уйлап өлгөрмәйһең, ҡойоп та бирәләр! Татлыһын да, шәрбәтлерәген дә, әскелтемен дә, майлырағын да, ҡуйырағын да... Шундай ризыҡты тәмләп, йәнеңә яғылдырып, уны тикшереп, баһалап тороу ҙа яҙыҡ һымаҡ. Шунлыҡтан, беҙ был эште жюри ағзаларына ҡалдырып, буҙа менән ләззәтләнеп, сәхнәләге йола күренештәрен ҡараныҡ һәм ағинәйҙәр менән аралаштыҡ.\n- Беҙ ауылдарҙа ағинәй булыуҙың мотлаҡ өләсәй йәшенә етеү түгеллеген аңлата йөрөйбөҙ. Ағинәй - ул үҙен һәм эргә-тирәһендәгеләрен тәрбиәләргә, үҫтерергә, яҡшылыҡҡа өндәргә тейешле милләт әсәһе, тибеҙ. Үҙегеҙ күреп тораһығыҙ, байрамыбыҙҙа ла күберәген йәштәр, баҫҡан еренән осҡон сәсрәтер килендәр, еңгәләр, апайҙар ҡатнаша. Ойошмабыҙҙа ла ошондай ағинәйлек дәрәжәһен һанлаған, ағинәй булырға ынтылған ҡатын-ҡыҙҙар йылдан-йыл арта. Үҙ идеялары, теләктәре менән килгәндәр күбәйә, йырға-бейеүгә, ҡул эштәренә маһирҙар, йәмәғәт эштәрен һөйгәндәр, йәмғиәтебеҙ киләсәгенә битараф булмағандар ылыға бында. Быйыл Ғәбдүк, Ҡаһарман, Рысыҡай, Әхмәр ауылдары ҡушылды беҙгә. Шығай, Сосновка, Үткәл, Уҫ-манғәле, Инйәр, Йөйәк, Береш ауылдары ағинәйҙәре былай ҙа әүҙем эш алып бара, балалар баҡсаларынан башлап, ауыл экологияһына тиклем уларҙың иғтибар үҙәгендә. Быйыл ҡыш Шығай ауылында ике ғаилә янғын бәләһе менән өйһөҙ ҡалды һәм ағинәйҙәр өйҙән-өйгә йөрөп, аҡса йыйып, кәрәк-яраҡ туплап, бисараларға ауыр мәлдәрен кисерергә ярҙам итте. Шулай уҡ эскелек һаҙлығына батҡан ғаиләләр, айырым ҡатын-ҡыҙҙар менән дә эшләйбеҙ, был афәттән ҡотолдороу юлдарын эҙләйбеҙ, төрлө сараларға йәлеп итәбеҙ, - тип һөйләй Белорет районы "Ағинәйҙәр ҡоро" рәйесе Зилә Абзалова.\nЫсынлап та, оло байрамға әйләнде буҙасылар бәйгеһе. Йыйылған халыҡ ҡулдан-ҡулға йөрөтөп ҡотло ҡулдар емеше булған эсемлектәрҙе тәмләне, баһаларға ярҙамлашты. Оҫтабикәләрҙе атаҡлы ҡурайсы, уҡытыусы-ветеран, абруйлы аҡһаҡал Мөхәмәт Түләбаев сәләмләне. Урындағы хакимиәт башлығы Айгиз Динислам улы Мусин буҙасыларға бүләктәр өләште, ағинәйҙәргә таянып булыуын, бер әйтеүҙән уларҙың дәррәү күтәрелеп, онотола башлаған йола байрамдарын, күләмле сараларҙы ойоштороп, ауыл йәмәғәтселеген туплауға ҙур өлөш индереп йәшәүе хаҡында ғорурланып һөйләне. Ағинәйҙәр бәйге тотҡан, ә халыҡ уларҙы дәррәү алҡышлаған арала, тыштағы усаҡ өҫтөнә аҫылған оло ҡаҙандарҙа ит өлгөрҙө. "Эй, халҡымдың матур йолалары!" тип ирәйҙе сараға йыйылған һәр кем.\nЯҙылған: 27.06.16 | Ҡаралған: 628


Үҙ тиреңде түгеп тапҡан аҡса күпкә ҡәҙерлерәк » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Үҙ тиреңде түгеп тапҡан аҡса күпкә ҡәҙерлерәк\nҮҙ тиреңде түгеп тапҡан аҡса күпкә ҡәҙерлерәк\nБөгөн эшләмәгән студент – һирәк күренеш. Уҡыуҙан һуң буш ваҡытта урам буйлап эт һуғарып, йә артыҡ күп ваҡыт социаль селтәрҙә ултырғансы, кеше араһында йөрөп, үҙеңә әҙме-күпме аҡса эшләй алыуың бик яҡшы, әлбиттә. Беренсенән, ғаилә ҡаҙнаһынан сығымдар әҙерәк китә. Әгәр ҙә уҡыған һөнәрең йүнәлешендә эшләйһең икән, тимәк, эш тәжрибәң дә туплана бара. Уҡыу йорто түләгән стипендияға ғына ҡарап ятып булмай бит инде. Хәйер, «дүртле»-«бишле»гә уҡыған студентҡа айына 1542 һумдан да кәм аҡса түләнмәй. Тик «бишле» билдәһенә генә өлгәшһәң, 2313 һумлыҡ академик стипендияға лайыҡһың. Әгәр ҙә студент етем, йә ата-әсәһе инвалид булһа һәм башҡа социаль категорияға ҡараһа, социаль стипендия түләнә. Уның күләме 2990 һум тәшкил итә. «Дүртле»-«бишле»гә уҡып, ата-әсәһенең уртаса эш хаҡы йәшәү минимумынан түбән булһа, был осраҡта 1 – 2-се курс студенттары дәүләттең юғары социаль стипендияһын ала. Уның күләме – 7475 һум. Уҡыуҙа күрһәткән айырым уңыштары өсөн студенттар юғары академик стипендияға лайыҡ була. Ул 5635 һумдан 19780 һумға тиклем. Тағы ла юғары уҡыу йортонда уҡыуҙа ҙур уңыштарға өлгәшкән егет-ҡыҙҙарға исемле стипендия бирелә. Уның күләмен урындағы уҡыу-методика идаралығы билдәләй. Ҡыҫҡаһы, үҙен бар яҡтан да күрһәткән, тырышып уҡыған, төрлө олимпиада-конкурстарҙа алдынғы урындар яулаған студенттың, барлыҡ түләмдәрҙе ҡушҡанда, кәмендә 20 мең һумлыҡ стипендия алыу мөмкинлеге бар.\nАҡсаның артығы юҡ. Уҡыуҙа һынатмаған, университетта үткән бер сараны ла ҡалдырмаған, шул уҡ ваҡытта эшләп тә өлгөргән студенттар күптәребеҙгә өлгө булырлыҡ. Һүҙ улар хаҡында.\nАйгөл ЮНЫСОВА, БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты студенты:\n– Әлеге көндә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләп йөрөйөм. Тамашасыларҙың инеү урынында билеттар тикшереп торам. Театрҙа эшләү хыялы миндә бала саҡтан йәшәй. Шуға йәйге каникулдан килгәс тә яңы дәрт, көс менән театрҙың 94-се ижад миҙгелен башлап ебәрҙек.\nДөрөҫөн әйткәндә, аҡса кәрәк, тип килмәнем бында. Беҙгә, буласаҡ тел белгестәренә, төрлө спектаклдәр, концерттар, осрашыуҙарҙы ҡарап, белеп барыу зарур. Төрлө кешеләр менән осрашып, һөйләшеп, әҙәби-мәҙәни мөхиттә тәрбиәләнәбеҙ, эш тәжрибәбеҙ ҙә үҫә бара. Хеҙмәт хаҡы менән ҡәнәғәтмен, театр ятаҡтан да алыҫ түгел. Уҡыуыма ҡамасауламай, киреһенсә, спектакль ҡарап ҡайтҡандан һуң рухланып, илһамланып китәм.\nАльберт ҠОТОШОВ , БДУ-ның физика факультеты студенты:\n– Үҙебеҙҙең университетта һаҡта торам. Икенсе йыл рәттән эшләйем. Эш хаҡы етерлек. Уҡырға ҡамасауламай. Минеңсә, тырышһаң, һәр ергә өлгөрөп була. Бер тәүлек эшләп, өс көн ял итәм. Уның ҡарауы, атай-әсәйем елкәһендә йәшәмәйем, тип ныҡлы әйтә алам. Үҙең тапҡан аҡса үтә ҡәҙерле була.\nСығыу ваҡыты 4-04-2014, 10:33 | Ҡаранылар: 781\n“Яҡшы табип булыу өсөн яҡшы уҡыу мөһим”\nКласс етәксеһе булған өсөн түләү һаҡлана\nБДУСИ-ҙа стипендиялар артасаҡ\nБөрйән ҡыҙҙары Мәскәүҙе яулай


Һаҡ булығыҙ, эҫелек | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 августа 2016 — 16:32 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликала 40 градусҡа тиклем эҫетеүе ихтимал. Ошо сәбәпле республиканың ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы халыҡҡа мөрәжәғәт итеп ут менән бик һаҡ эш итергә саҡырҙы. Республиканың күп райондарында янғын хәүефе юғары булып ҡала. Эҫелә ут бик тиҙ тарала, уны һүндереүе бик ҡыйын. Табиптар был көндәрҙә урамға сыҡмаҫҡа кәңәш итә. Сыҡҡан осраҡта ла үҙегеҙ менән һыу алырға онотмағыҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЕҘ САУҘАГӘР, КӘСЕПСЕ ТҮГЕЛ, БЕҘ ЯУГИР ХАЛЫҠ ВӘКИЛЕ - 2021 - Мәҡәләләр\nБЕҘ САУҘАГӘР, КӘСЕПСЕ ТҮГЕЛ, БЕҘ ЯУГИР ХАЛЫҠ ВӘКИЛЕ\nКүп кенә ғалимдар Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында башҡорттар йәшәй тип раҫлай. Был ысынлап та шулаймы, улар үҙҙәренең сығышын беләме, ниндәй уйҙар менән йәшәйҙәр, ниндәй телдә һөйләшәләр, үҙҙәрен кем тип таныйҙар. "Без - башҡортлар" хәрәкәте етәксеһе Радик Бәхтиевтың Нефтекама ҡалаһынан Адис МӨХӘМӘТГӘРӘЕВ менән монологында ошо һорауҙарға һеҙ ҙә яуап табырһығыҙ, хөрмәтле гәзит уҡыусылар.\n- Мин төньяҡ-көнбайыш, Гәрәй ырыуы башҡорто булам. Беҙ, Яңы Нуғай ауылы халҡы, хәҙерге Бысҡытау территорияһынан, унда элек Иҫке Нуғай ауылы булған - ошо ауылдан сыҡҡанбыҙ. Бөгөнгә 11-се быуынға тиклем тамырҙарымды беләм. Тыуған ауылыбыҙҙа халыҡтың күпселеге ғәмәлдә башҡорт булһалар ҙа, бөгөн үҙҙәрен татар тип иҫәпләй. Үҙен 90 процентҡа тиклем татар тип иҫәпләгән кешеләр, тамырҙарын тикшерә башлаһа, шәжәрәләре башҡортлоҡҡа бара ла тоташа. Мин ундайҙар иҫәбенә инмәйем, сөнки тыуыу тураһында танытмала ла, иҫке паспортта ла, хәрби билетымда ла башҡорт тип яҙылды. Өләсәйем гелән, беҙ - башҡорттар, ти торғайны. Тик ни өсөн был турала ул шыбырҙап ҡына әйтте икән - аңламайым... Мин үҙемдең башҡорт икәнемде белдем дә, шуның менән эш бөттө түгел, башҡаларға ла үҙ асылына ҡайтырға ярҙам итәм. Мин Хоҙай Тәғәлә ата-бабаларыбыҙҙы ниндәй милләт итеп яралтҡан, шул милләт вәкиле булып ҡалырға тейешбеҙ, тип уйлайым. Милләтте алыштырырға кәрәкмәй. Мосолман исем-шәрифле күптәр үҙҙәренең тамырын белмәй, ә тикшерә башлаһаң, сығыштары менән билдәле, абруйлы шәхестәргә барып тоташалар.\nҮҙ телемде беләм, уның көньяҡ башҡорттары теленән дә, татар теленән дә айырылып торғанын күрәм. Татарстанға барһаҡ, беҙҙе башҡорт, тиҙәр. Беҙҙең төньяҡ-көнбайыш теле - башҡорт теленең бер диалекты һәм ул һаҡланырға тейеш. Минән ололар ҙа, минең быуын да, йәштәр ҙә ошо диалектта һөйләшә, тел йәшәй. Ул башҡа телдәр араһында юғалып ҡалырға тейеш түгел.\nБашҡорттар сауҙагәр, кәсепсе, алыпһатар түгел, улар - яугир. Шуға күрә улар иҡтисади мәсьәләләрҙе икенсе планға ҡуйғандыр. Беҙҙең быуын да яугирлыҡты беренсе урынға ҡуйырға тейеш, йәғни атай-олатайҙар Аҡ батша заманынан уҡ хәрби хеҙмәттә булған, беҙ ҙә ошо юлды һайларға тейешбеҙ, тип иҫәпләйем. Юҡһа, бөгөн аҡсаға табыныу, байырға тырышыу өҫтөнлөк итә. Башҡорттарҙа борон-борондан байырға тырышыу, аҡса культы ныҡ үҫешмәгән, был хаҡта яҙыусылар ҙа яҙып ҡалдырған. Йәғни башҡорттар байлыҡ артынан ҡыумай, байлыҡ уларҙың күҙен томаламай. Минең дә ата-бабаларым хәрби ҡатламдан булған. 6-9 тапҡыр һуғыштарҙа ҡатнашҡандар йәки ил сиген һаҡларға барғандар. Нигеҙҙә, ил сиген һаҡлағандар, был уларҙың төп һөнәре булған. Моғайын, был нәҫелдән киләлер, мин дә аттарҙы бик яратам. Тәбиғәткә бәйле тормош оҡшай. Аттарҙың һыртына иғтибар итһәгеҙ, уларҙа ҡайыш кеүек һыҙат ята. Был уларҙың башҡорт тоҡомо икәнен күрһәтеп тора. Әлбиттә, улар башҡа тоҡомдар менән дә ҡушылғандыр, әммә башҡорт тоҡомо күрһәткесен юғалтмағандар. Нигеҙҙә, ауыр йөк ташыуға ҡулайлашҡандар, тибендә йөрөйҙәр.\nБашҡорт ырыуҙары хәрәкәтенә ыңғай ҡарайым, сөнки ул беҙҙе хәҡиҡәткә алып бара, беҙ кем, ҡайҙа, нисек йәшәгәнбеҙ, нимә менән туҡланғанбыҙ - ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап бирә. Берҙәмлеккә килгәндә, тәү сиратта үҙең булып ҡалырға кәрәк. Хәҙер интернет заманы, юҡ-юҡ та, ике ырыу, мәҫәлән, уран башҡорттары менән бөрйән башҡорттарының диалогына шаһит булаһың. Уларҙың һәр ҡайһыһы үҙен башҡорт ти, һәм кеменең башҡортораҡ булғыһы килә, йәки ысын башҡорт икәнен асыҡлай башлай. Бындай бүлгеләү бөтөнләй булмаҫҡа тейеш. Әгәр документтарҙы ҡараһаҡ, бигерәк тә хәрбиҙәрҙең, унда уларҙың икенсе ырыу ҡыҙҙарына, мишәрҙәргә өйләнеүе асыҡ һәм йыш күренә. Йәғни элек шундай төшөнсә булған: башҡорттар икенсе ырыуҙарҙан ҡыҙ алып, ҡан алмаштырған, ҡан яңыртҡан. Был бер ырыуҙың ҡаны ҡатышмаһын, милләт сәләмәт булһын өсөн эшләнгән. Шул яҡтан ҡараһаҡ, беҙ бөгөн барыбыҙ ҙа туғандар, бүлешер нәмәбеҙ юҡ. Шуға күрә, берҙәм булырға, бер-беребеҙҙе хөрмәт итергә тейешбеҙ.\nЯҙылған: 30.12.20 | Ҡаралған: 74


Росздравнадзор илдәге барлыҡ аэропорттарҙың да медицина пункттарын тикшерәсәк\n«Шереметьево» аэропортында бер пассажирҙың ғүмере өҙөлөүгә бәйле, Рәсәй Йәмәғәт палатаһы ошондай талап ҡуйған.\nМедпункттарҙа тәү сиратта кәрәкле препараттар һәм ҡоролмалар булыуы-булмауы асыҡланасаҡ. Аэропорт табиптарында дефибриллятор, ҡан ағышын туҡтатыусы ҡыҫҡыстар, алкометр - барлығы 100-гә яҡын медицина ҡоролмаһы булырға тейеш.\n18 августа Барселонанан туй сәйәхәтенән ҡайтып барыусы йәш ғаилә башлығы аэропортта һәләк була. Йөрәк өйәнәге тотоу сәбәпле, 24 йәшлек Силәбе егете вафат була. «Ашығыс ярҙам» хеҙмәте һуңлап килә. Ғәҙәттән тыш хәл буйынса бөгөн тикшереү бара. Аэропорттың баш табибы вазифаһынан бушатылған. 25 августа «Өфө» аэропортында ла бер кешенең ғүмере өҙөлдө. Яман шештән яфаланыусы 50 йәшлек ханым үҙен насар тойоу сәбәпле, Төркиәләге ялын өҙөргә мәжбүр була. «Өфө» аэропортының медицина пунктында уға тәүге ярҙам күрһәтәләр, әммә ҡатынды ҡотҡара алмайҙар.


27 Сентябрь 2018, 19:03\n- Сабыйыңды ҡулыңа ал, ярһыған бит, - тинем дә, үҙем дә һиҙмәҫтән, уның кире ҡаҡҡанын да көтмәй, сумка-коляскаға үрелдем. Әле генә бөтә тирә-яҡҡа яр һалған бала тымды ла ҡуйҙы. Әсәй тигәнем үҙе лә бала ғына шул, кескенәһе шулай тиҙ генә тымғанға ихлас аптыраны. Уңайһыҙланыпмы, бәлки сит кешенән ҡыҙғанғандыр ҙа, бәпесен ала һалды, юл ыңғайы булғас, коляскаһын тотошоп барҙым.\nҠыҙсыҡ иһә әсәһе ҡулына алғас та тынысланып йоҡлап китте.\nБалаһының атаһы Мәскәүҙә эшләй икән. Үҙе ҡәйнә-ҡайныһы менән йәшәй.\n- Баланы ҡулға өйрәтмә, илаһа ла алма. Илар-илар ҙа тымыр. Ҡулға бер өйрәнһә, бәйләнгән һымаҡ булырһың. Бер нәмә эшләй алмай, балаңды ҡосаҡлап ултырырһың шунда, - тип ныҡ ҡына әйткән ҡәйнәһе.\nКилен ҡәйнәһенә ярайым тип, имеҙә лә һала икән. Шунан илап арығас, бала үҙенән-үҙе йоҡлап китә.


Күп нәмә ҡалҡыуысҡа бәйле » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Күп нәмә ҡалҡыуысҡа бәйле\nКүп нәмә ҡалҡыуысҡа бәйле 09.06.2015 // Эй ултыра балыҡсы...\nБалыҡты ҡалҡыуыслы ҡармаҡҡа тотоу — мауыҡтырғыс шөғөлдәрҙең береһе.\nҠалҡыуысты ҡармаҡ ебенә төрлөсә нығытып ҡуйырға мөмкин. Балыҡты яр буйында йәки унан 10 метр тирәһе йыраҡта тороп тотҡанда был ҡулайлама епкә ныҡлап беркетелергә тейеш. Ә инде табышты алыҫтан эләктерергә яратҡандар ҡалҡыуысты шыуып йөрөмәҫлек итеп ҡуйырға тейеш. Бының өсөн тәүҙә тәрәнлекте үлсәп, үҙгәртмәле резина ҡуйыу зарур. Һөҙөмтәлә ҡармаҡты һыуға ырғытҡас та, ҡалҡыуыс үҙ урынына ҡайта.\nБыл ҡулайламаны нисек табырға һуң? Шундуҡ магазинға йә баҙарға йүгерергә ашыҡмайынса, үҙеңә эшләп ҡарарға кәрәк. Бының өсөн иң ҡулайы – бөкө, ағас ҡабығы, ҡоро ҡамыш, ҡауырһын. Пластмассанан эшләнгәндәре лә ярай. Ҡалҡыуыстың кәмендә яртыһы һыу эсенә инеп торорға тейеш. Батырғысты ла ошо иҫәптән сығып ҡуйырға кәрәк. Уны ҡармаҡ ебенә бер йәки ике урындан нығытыу мөһим. Материалына ҡарап, төрлө фигуралыһын эшләргә мөмкин. Балыҡты ниндәй һыуҙа тотаһың, ҡайһы төргә өҫтөнлөк бирәһең, ептең ниндәйен һайлайһың — быларҙың барыһы ла ҡалҡыуысҡа туранан-тура бәйле.\nХәҙер балыҡ тотоу спорты үҫеш алды. Унда табыштың күплеге маҡсат итеп ҡуйылмай, ә оҫталыҡҡа, сослоҡҡа, һөнәреңдә камиллашыуға өҫтөнлөк бирелә. Республикала йыл һайын балыҡты ҡалҡыуыслы ҡармаҡҡа тотоу чемпионаты үткәрелә.


ӘГӘР МИН СОЛТАН БУЛҺАМ...\n26 Октябрь 2019, 15:52\nӘГӘР МИН СОЛТАН БУЛҺАМ...Илдә демографик хәл яҡшынан түгел. Ғаилә институты ҡаҡшаған, тыуым кәмей, ә йәштәр никахҡа инергә ашыҡмай, өйләнгәндәре лә ирек даулап, айырылышыуҙы хуп күрә. Бындай кире күренештәргә күҙ йомоп ҡарарға ярамай, әлбиттә. Сәйәсмәндәр, чиновниктар, ғалимдар хәлдәрҙе яҡшыртыу өсөн яңынан-яңы алымдар уйлап табып тора: ғаилә ҡим-мәттәрен пропагандалай, аборттарҙы сикләй, ата-әсәләргә матди дәртләндереү саралары күрә.Күптән түгел эшмәкәрлекте көйләүгә Мәскәү мөфтөйө Илдар Әләүтдинов ҡушылды. Уның фекеренсә, Рәсәйҙә демографик хәлде күп ҡатынлылыҡ ҡотҡара ала. Ысынлап та, көрсөктән сығыу юлы ошо ғынамы? Был хәлгә кешеләрҙең ҡарашы нисек? Мөфтөйҙөң тәҡдиме тормошҡа ашырлыҡмы? Бер нисә кешегә ошондай һорауҙар менән мөрәжәғәт иттек:\nИлдә демографик хәл яҡшынан түгел. Ғаилә институты ҡаҡшаған, тыуым кәмей, ә йәштәр никахҡа инергә ашыҡмай, өйләнгәндәре лә ирек даулап, айырылышыуҙы хуп күрә. Бындай кире күренештәргә күҙ йомоп ҡарарға ярамай, әлбиттә. Сәйәсмәндәр, чиновниктар, ғалимдар хәлдәрҙе яҡшыртыу өсөн яңынан-яңы алымдар уйлап табып тора: ғаилә ҡиммәттәрен пропагандалай, аборттарҙы сикләй, ата-әсәләргә матди дәртләндереү саралары күрә.\nКүптән түгел эшмәкәрлекте көйләүгә Мәскәү мөфтөйө Илдар Әләүтдинов ҡушылды. Уның фекеренсә, Рәсәйҙә демографик хәлде күп ҡатынлылыҡ ҡотҡара ала. Ысынлап та, көрсөктән сығыу юлы ошо ғынамы? Был хәлгә кешеләрҙең ҡарашы нисек? Мөфтөйҙөң тәҡдиме тормошҡа ашырлыҡмы? Бер нисә кешегә ошондай һорауҙар менән мөрәжәғәт иттек:\n—Күп ҡатынлылыҡ темаһын бер мөфтөй генә хупламай. Әйткәндәй, был мәсьәләне күп осраҡта мосолмандар түгел, башҡа милләт вәкилдәре күтәреп сыға. Мәҫәлән, Владимир Жириновский илдә полигамияны легаллаштереү буйынса күптән саң ҡаға. 2005 йылда Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Э.Мырҙин да ошо һорауҙы күтәреп сыҡты, әммә уны яҡлаусы булманы. 2016 йылда Сибай ҡалаһы әүҙемсеһе Әлфиә Үҙәнбаева башҡорт йәмәғәтселеге съезында һәр һөйәркәгә ҡатын статусын бирергә тәҡдим итте. Күп һөйләһәләр, тормошҡа ашып ҡуйыуы ла ихтимал.\n—Мөфтөй ирҙәргә ҡарағанда ҡатын-ҡыҙҙарҙың күплеген аргумент итеп ҡуя. Бер яҡтан ҡараһаң, ул хаҡлы: 2019 йыл башындағы статистик мәғлүмәттәргә күҙ һалһаң, Рәсәйҙә гүзәл заттарҙың һаны ир-егеттәргә ҡарағанда 10,6 миллионға күберәк. Ошо миллиондарҙы ирҙәргә бүлеп биреп, демографияны яҡшыртып алғанда яҡшы булыр ине лә бит. Ләкин, енестәрҙе йәш буйынса ҡараһаҡ, картина үҙгәрә төшә. Йәш ҡыҙҙар әҙ, ә бына 65 йәшлек ирҙәргә ике-өс ҡатын алһа ла, уларҙың һаны етерлек. Тап ошо йәштәрҙәге ҡатындар ирҙәрҙән ике тапҡырға күберәк тә инде. Хаҡлы ялдағы иргә ике әбей тотоу килешер ҙә ул, бергәләшеп сәй эсеүе күңелле булыр, тик бына демографик хәлде генә яҡшырта алмаҫтар...\n—Ике ғаиләгә йәшәгән ирҙәрҙе беләм. Ҡатынында ла, һөйәркәһендә лә балалары бар. Әгәр ҙә ул икәүһен дә тигеҙ ҡарай ала икән, әйҙә йәшәһендәр. Икеһе лә ғаиләһе тип иҫәпләнһен. Хәленән килгәндәргә был яҙыҡ түгелдер, моғайын. Хәҙер тормош яҡшы, һәр кемдең үҙ торлағы бар тигәндәй. Бер өйҙә тупырлашып ултырһалар, ауырыраҡ булыр ине.\nТағы бер танышым ҡатынынан ризалыҡ алып тороп, икенсегә кәләш алды. “Ҡатындар үҙ-ара килеште лә ул, туғандар бер-береһен яратманы. Берәүҙәре кейәү беҙҙеке тиһә, тегеләре лә ул беҙгә ят кеше түгел, тип тартҡылашты. Шул арҡала йәшәп булманы, йәшен айырырға тура килде”,—ти.\nӘгәр мин, солтан булһам, тип йырҙа бушҡа ғына йырланмайҙыр әле. Ыңғай яҡтары барҙыр. Ауыртмаған яғына ятһындар, шул минең кәңәш.\n—Күп ҡатынлылыҡ башҡортта борондан булған. Хәлле кешеләр икешәр ҡатын алып, бер урам эсендә икәүһен дә тигеҙ ҡарап аҫраған. Балалар хатта кемеһе үҙ әсәһе булыуын да айыра алмаған, шул тиклем татыу йәшәгәндәр. Беҙҙең заманда ла ошоно практикаға индерергә була инде. Аҡсаны күп эшләгән ирҙәр ике ғаилә баҡһа, был насармы ни? Ҡатын-ҡыҙҙар ғына ирҙе бүлә алмай үҙ-ара\nталашып, тартышмаһа, ҡалғанын түҙергә була, минеңсә. Күп ҡатынлылыҡтың ыңғай яҡтары ла, кире яҡтары ла бар, әлбиттә. Айыҡ аҡыл менән ҡарағанда, шәп идея. Зина ҡылыу, законһыҙ тыуған сабыйҙар булмаҫ ине.


Республиканың ҡошсолоҡ фабрикалары етди контрольға алынды - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nРеспубликаның ҡошсолоҡ фабрикалары етди контрольға алынды\nРеспубликаның ҡошсолоҡ фабрикалары етди контрольға алынды.\nРеспубликаның ҡошсолоҡ фабрикалары етди контрольға алынды. Был турала республика хөкүмәт премьер министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов хәбәр итте. Тармаҡҡа едти иғтибар ҡош киҙеүенең таралыуына бәйле. Өҫтәүенә, төбәккә индерелгән бөтә продукция ла тулы тикшереү үтә. Ирек Радил улы шәхси хужалыҡтарҙы ла мөмкин тиклем үхәүҙефһеҙлек сараларын күрергә саҡыра.


Боронғо табип Әбүғәле Ибн Сина Хәҙерге ваҡытта күп кешеләр кәзә аҫрау менән шөғөлләнә. Был бик дөрөҫ аҙым. Шул уҡ ваҡытта кәзә малын әрһеҙ тип, бөтөнләй тәрбиәләмәй, унан файҙа көтөү яңылыш фекер. Кәзә һөтө тәмле генә түгел, ҡиммәтле сифаттарға эйә булған бик шәп эсемлек. Ул бигерәк тә балалар һәм оло йәштәгеләр өсөн файҙалы. Иң мөһиме – кәзә һөтөнә аллергия булмай. Сабыйҙар өсөн ул, ҡиммәте буйынса әсә һөтөнән ҡала, икенсе аҙыҡ булып тора.\nКәзәнең бик һәйбәт бер яғы бар – ул бер ваҡытта ла туберкулез менән ауырымай. Тимәк, һөтөн ҡайнатмаған көйө эсеү ҡурҡыныс түгел. Кәзә һөтөнөң еҫе тәмһеҙ, тиеүселәр бар. Дөрөҫ, тик уның ниндәй булыуы ту-лыһынса хужаның уңғанлығына бәйле, таҙа урында аҫралған кәзәнең һөтө бер ваҡытта ла тәмһеҙ еҫ аңҡытмаясаҡ. Әйткәндәй, кәзәне һауғандан һуң елененә массаж эшләргә онотмағыҙ.\nБронхиттан. Һөттө ҡайнатып, һыуытҡас, бер балғалаҡ бал һәм әҙерәк бурһыҡ майы ҡушып, яҡшы итеп бутарға кәрәк. Шифалы коктейлде бер аҙна буйы көнөнә өс-дүрт тапҡыр эсергә тәҡдим ителә.\nЙүтәлдән. Һөттө ҡайнатып сығарғас, бер аҙаҡ май һәм кәзә майы ҡушырға. Көнөнә өс тапҡыр эсергә.\nГеморройҙан. Ас ҡарынға кәзә һөтөнөң эремсек һыуын эсергә кәрәк. Уға ике балғалаҡ тоҙ ҙа өҫтәгәндә, ашҡаҙанды таҙартыу өсөн бик яҡшы сара килеп сыға.


Башҡортостанда талпан ҡаҙалып дауаханаларға мөрәжәғәт итеүселәр арта | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠыҙғанысҡа, баш мейеһен күсереп ултыртып булмай. Донъяла ундай тәжрибә юҡ. Талпан тап баш мейеһен зарарлай. Башҡортостанда талпан ҡаҙалып дауаханаларға мөрәжәғәт итеүселәр арта. Уларҙың араһында балалар күп.\nГигиена һәм эпидемиология үҙәге лабораторияларында тикшерелгән 616 талпандың 41 энцефалитлы булыуы асыҡланған. Республикала әлегә боррелиоз менән ауырыу осраҡтары теркәлмәгән. Шулай ҙа хәл бик ауыр булып ҡала. Республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығы тәбиғәткә сыҡҡанда бик һаҡ булырға кәңәш итә.


Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Нина Мозер менән республикалағы боҙ ареналарының һөҙөмтәлелеген арттырыуҙы тикшерҙе // Спорт | новости башинформ.рф\n23 март, Шәмбе\n8:45, 24 мая 2018 Спорт\nӨФӨ, 2018 йыл, 24 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nКисә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов фигуралы шыуыу буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Нина Мозер менән осрашты. Төбәктә булған һәм төҙөлөп ятҡан боҙ ареналарының һөҙөмтәлелеген күтәреү, ҡышҡы спорт төрҙәрен үҫтереү, юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн спорт әҙерлеген камиллаштырыу мәсьәләләре тикшерелде.\nРеспубликаның баш ҡалаһына Нина Мозер төбәк етәксеһенең саҡырыуы буйынса килде. Рөстәм Хәмитов танылған белгескә граждандарҙы ҡабул иткән саҡта боҙ спортын үҫтереү автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы президенты Сергей Трофимец менән республикалағы спорт комплекстарының оптималь эшләү мәсьәләләрен тикшереү йомғаҡтары буйынса мөрәжәғәт итте.\nРәсәйҙең атҡаҙанған тренеры «Өфө-Арена» универсаль спорт аренаһында, ҡала Спорт һарайында, «Биатлон» спорт-сәләмәтләндереү комплексында, тау саңғыһы спорты буйынса олимпия резервындағы махсуслаштырылған балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә, шулай уҡ шорт-трек буйынса төҙөлөп ятҡан әҙерлек үҙәгендә һәм боҙ аренаһы менән заманса физкультура-сәләмәтләндереү үҙәге төҙөргә күҙалланған биләмәлә булды.\n— Мин күргәндең барыһы ла бик яҡшы. Сифат һәм тулылығы буйынса һеҙҙә ошондай иҫ киткес объекттар булыуы һәйбәт, – тине Нина Мозер. – Кешеләрҙең бында булған нәмәләргә хәстәрлек менән ҡарағанын аңлайым.\nОсрашыу барышында тренер спорт объекттарында булғанда һуң алған тәьҫораттары менән уртаҡлашты һәм уларҙың эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеген күтәреү буйынса тәҡдимдәр әйтте.\n— Сәфәремдең төп маҡсаты – ул фигуралы шыуыу, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн спорттағы мөмкинлектәрҙе үҫтереү. Республика үҫешһен һәм спорт дисциплинарында, шул иҫәптән фигуралы шыуыуҙа иң юғары урындарға дәғүә итә алһын өсөн. Бөгөн республикала нимә барлығын күрер өсөн килдем. Хәҙер ошо һырғалаҡтарҙы, үҫеш мөмкинлектәрен – ҡайҙа ниндәй спорт төрҙәре үҫешә алғанын ентекләп өйрәндек, – тине Нина Мозер. – Төбәк етәксеһенә бөгөнгө көнгә республикала спорт өсөн шунса һәйбәт нәмә эшләгәне өсөн рәхмәт әйттем. Беҙ һырғалаҡтарҙа, тау саңғыһы мәктәбендә, биатлон трассаһында булдыҡ. Бөгөнгө көнгә эшләнгәндең барыһы ла – ул чемпиондар тәрбиәләүгә лайыҡ халыҡ-ара кимәлдәге уникаль объекттар.\nТеги: Башҡортостан Башлығы, боҙ ареналары


Башҡортостанда Голландия технологияһы буйынса агророботтар йыйыу цехы эшләй башланы - Bash.News\nБашҡортостанда Голландия технологияһы буйынса агророботтар йыйыу цехы эшләй башланы\nБашҡортостанда Голландия технологияһы буйынса агророботтар йыйыу цехы эшләй башланы https://bash.news/news/88773_bashortostanda_gollandiya_texnologiyay_bujynsa_agrorobottar_jyjyu_cexy_eshlj_bashlany/?lang=bash\n25 ғин 2019, 23:34\nБыл проект төбәккә инвестициялар йәлеп итеү һөҙөмтәһендә тормошҡа ашырыла. 180 000 евро менән баһаланған заман машиналарының ярты хаҡы дәүләт дотацияларынан финанслана. Ауыл хужалығына индереләсәк яңы быуын роботтар менән тулыраҡ беҙҙең сайтта танышығыҙ.\nБыл аҡыллы робот фермерҙарҙың һәм һөт йүнәлешендә эшләгән малсыларҙың алыштырғыһыҙ ярҙамсыһы, уң ҡулы буласаҡ. Хужалыҡта ике робот ярҙамында тәүлегенә биш тапҡыр 150 баш һыйыр һауырға мөмкин.\nИлдар Ҡарабаев, "Роботекс" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры: “Лейти Астронавт -А -5 роботы юҡҡа ғына Йыһан исеме менән аталмаған. Унда Европа космос агентлығы йыһан аппараттарын тоташтырғанда ҡулланған лазер ҡорамалдары өс-д камера урынлаштырылған”.\nДонъялағы иң яҡшы һауыу роботтарын йыйыусы инженерҙар ҙа уларҙы ауыл хужалығына индереү иҡтисади яҡтан отошло, тип билдәләй. Тәүлегенә биш мәртәбә һауыу һөттөң сифатын һаҡлай. Сығымдар ҙа 2-3 тапҡырға кәмерәк булыр тип көтөлә.\nТимур Ҡарабаев, хеҙмәтләндереүсе инженер: “Тәүлегенә биш тапҡыр һауынды бер генә ауыл хужалығы предприятиеһы ла ойоштора алмай. Был ҙур көс һәм сығымдар талап итә. Ә роботтың хеҙмәт етештереүсәнлеге тәүлегенә 24 cәғәт”.\nӘлеге ваҡытта малсылыҡта ҡулланыуға 6 робот йыйыуға дәүләт заказы алынған. Заман машиналары рационға ярашлы туҡландырыу, көнөнә биш тапҡыр һауыу, һөттөң сифатын һәм компоненттарын асыҡлау, уларҙы өс сортҡа айырыу, һыйырҙың физик торошон тикшереүҙе башҡара.\nЛейти-Астронавт -А-5 роботтары Башҡортостанда йыйыла. Уларҙа Йыһан аппаратттарында булған лазер ҡорамалдары ҡулланыла. Беренсе партия 6 робот Әбйәлил районының Красная Башкирия ауыл хужалығы предприятиеһына оҙатыласаҡ. Улар хужалыҡта кешене алмаштыра, ә оператор эште күҙәтә генә. Бер робот ярҙамында көнөнә 70 һыйыр һауырға мөмкин.\nГолландия 1992 йылдан бирле донъяла агророботтар етештерә. Агророботтар Европа илдәрендә, Көньяҡ Америкала күпләп ҡулланыла. Рәсәй һөтсөлөк тармағына 400-ләп робот ҡайтарылған. Башҡортостанға иһә роботтарҙың иң һуңғыһы бишенсе быуыны ҡайтарыла. Республика һөтсөлөк тармағы буйынса алдынғы төбәктәрҙән һанала. Киләсәктә был йүнәлештә хеҙмәттәшлек бермә-бер артасаҡ.\nЙерун Кейзер, робот техникаһы менән тәьмин итеүсе фирма вәкиле: “Фермерҙарға беҙҙең роботтар бик уңайлы, һауынсы эҙләйһе түгел. Һыйыр һауыу бик ауыр физик эш, элегерәк ҡул көсө менән көнөнә ике-өс тапҡыр 30- 50 -ләп һыйыр һауырға кәрәк булһа, беҙҙең компания һыйырҙы биш тапҡыр һауа торған система уйлап сығарҙы”.\nТәүге роботтар Әбйәлил районы "Красная Башкирия" ауыл хужалығы предприятиеһында эшләйәсәк. Хужалыҡтағы 1408 баш малдың 555-е һауын һыйырҙары. Инвестиция проекты сиктәрендә тағы ла 800 баш ҡара -сыбар тоҡомло таналар алыу, йылына 7, 2 мең тонна юғары сифатлы һөт һауыу мөмкинлеге бирәсәк.\nИлшат Фәзрахманов, Башҡортостан Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы, Ауыл хужалығы министры: “Беренсе объект Әбйәлилдә Красная Башкирия хужалығында буласаҡ. Инвестиция сәғәтендә был мәсьәлә хәл ителгәйне. Әлеге ваҡытта юл картаһы эшләнгән. Иң алдынғы һәм заманса малсылыҡ йүнәлеше киң ҡолас аласаҡ”.\nРеспубликала шулай уҡ "Һөт бизнесы" мәктәбе проектын тормошҡа ашырыу ҙа күҙаллана. Республика башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың мөрәжәғәтнамәһендә колледждарҙың матди-техник базаһын яҡшыртыу бурысы ла ҡуйылғайны. Дәүләт ауыл хужалығындағы яңы роботлаштырыу йүнәлешенә белгестәр һәм фермерҙар әҙерләү өсөн дә тейешле шарттар булдырыласаҡ.\nӨфөгә һәр ваҡыт иғтибар бүләсәкбеҙ\n18:00, 26 ноя\nӨфөлә таш эшкәртеү буйынса предприятие барлыҡҡа килә\n13:00, 26 ноя\nБашҡортостанда һөт кухнялары булдырыла


Өфөлә социаль объекттар төҙөлөшө дауам ителәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә социаль объекттар төҙөлөшө дауам ителәсәк\n13:39, 12 февраля 2010 Иҡтисад\nАғымдағы йылда Өфөлә бер нисә социаль объект файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Был турала матбуғат конференцияһында Өфөлә баш ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр иттте.\n—Сипайлово биҫтәһендә мәктәп, өс балалар баҡсаһы төҙөләсәк, — тине Павел Рюрикович. – Бынан тыш, элек профилен үҙгәрткән тағы ла ике мәктәпкә тиклемге учреждение мәғариф системаһына ҡайтарыласаҡ.\nУҙған йылда Өфөлә 4 балалар баҡсаһы төҙөлдө, ҡыҫҡа ваҡытҡа иҫәпләнгән баҡсалар һәм ғаилә балалар баҡсаһы асылды.\n«Был практика дауам ителәсәк», — тине Качкаев.\nАғымдағы йылда һаулыҡ һаҡлау учреждениелары төҙөлөшөнә һәм ремонтҡа дөйөм алғанда ярты миллиард һум йүнәлтеләсәк.\n«250 млн.һум республика бюджетынан индерелә, ошондай уҡ суммаға тиң сараларҙы муниципалитет иҫәбенән алырға планлаштырабыҙ», — тине Павел Рюрикович.\nАтап әйткәндә, 17-се ҡала балалар клиник дауаханаһының биш ҡатлы корпусы төҙөлдө, 8-се ҡала клиник дауаханаһы, 13-сө ҡала клиник дауаханаһының ЛОР бүлеге ремонтланды. 21-се дауаханала, тимер юл дауаханаһының бала табыу бүлегендә ремонт үткәреү планлаштырыла.\nБынан тыш, Бөйөк Ватан һуғышында һәм локаль конфликтта ҡатнашыусылар өсөн реабилитация үҙәген төҙөү ҡаралған.\nӨфө ҡалаһы начальнигы быйылғы йылда 620 000 квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыласаҡ, тип ышандырҙы.\nЙәнә бер матур хәбәр – Республика көнөнә ИКЕА компанияһының МЕГА сауҙа — күңел асыу үҙәген сафҡа индереү ҙә планлаштырыла. Республикалағы иң эре төҙөлөш гипермаркетын файҙаланыуға тапшырыу ҙа быйылғы йылға билдәләнгән.


Предприятие Киҫәктәре: Порно Хәҙер Уйын Уйнап, Бушлай Браузерный\nПредприятие Киҫәктәре: Электр Бугало\nНи өсөн сәләмләргә был - Джон productions tail cat булһа, мин шул тиклем бәхетле бөгөн һеҙҙең менән уртаҡлашты һәм, нимә өҫтөндә эшләү минең һуңғы 3 йылда студия: Slice Venture of! Беҙ ике йылдан һуң башланды һәм 2015 йылдың авгусында етештерелгән sov баштан уҡ аңлап, был сарала килә өҫтөндә эшләй башларға ваҡыт. Йәғни был бик оҡшаны, оригинально булды, тип sov тоғро фанаттары күп, әммә мәсьәлә шунда, был ысынлап шулай булды ла яҡшы уйын туҙбаш. Әлегә беҙ тырышып, тағы бер арена барлыҡҡа порноигр барыһы ла булыр, һәм беҙ бер генә лә күрерлек түгел ҡуйып, ул, ысынлап убийственный булыр ине., Ярай бына һеҙ хәлде үҙ эшен үҙ ҡулына ала һәм нәҡ шул ваҡытта Tail Cat Productions-беҙҙең хеҙмәт емеше! Күптән булды был, әммә беҙ, ысынлап та ышандым, сөнки беҙҙең беребеҙ булһа хәҙер яҡшы ххх-аним уйын стиле, һеҙ унда ҡасан булдығыҙ уйнай. Ә һыу йәки юғары булыуынан тыш, беҙ шулай ҡайғырта, был уйын иң ҡыҙыу сессияһы һеҙҙең өсөн, порнографияһы менән бәйле, билдәле кешеләргә,-һеҙгә йәки аҡсаһын кире ҡайта! Хаҡында, тураһында һәм аҡса әйткәндәй: бында телгә мөһим, иң тәүҙә менән сағыштырғанда күпкә тәрәнерәк, һеҙҙең бизнес өсөн бөтөнләй бушлай венчур срез тигән., Дөрөҫ-церебраль һәм уйын табып, бер тин дә тапшырҙы! Бик һөйкөмлө, ә?\nДонъя сәнғәте әҫәрҙәренә класс Өкө\nБеҙ беләбеҙ, был уйынды башлаған саҡта, йондоҙло булырға тейеш биҙәү сәнғәт тип, беҙ шуға шатбыҙ, - тип шаҡ ҡатырғыс бындай күркәм эштәре менән уйындар командаға баш рәссам художество ин обдает булдырыу беҙҙең маҡсатына иреште, эстетика анин улар яҡшы белә, бик күп. Протокол белдерер өсөн беҙгә, беҙгә тип ни хентай артыҡ "кеше" һәм реалистик, әммә беҙ һаман да ышанабыҙ, тип уиба унда оҡшай, һәм улар буйынса һу нпс спрайттың башлау потечь, улар менән осраша. Яҡынса 50 проценты ғына китте беҙҙең өсөн бюджет slice venture of сәнғәт әҫәре,яҡшы шулай һеҙгә, шайтан алыу, уны наслаждайся!, Беҙ һанһыҙ хентай сәғәтенә ҡарап, ысынлап та, аңлар өсөн, беҙ был жанрҙы яратып һәм яратып түгел. Мин ышанам, бөтә нәмәне күберәк тикшеренеү һәм был маҡсат өсөн генә буласаҡ! Өҫтәүенә беҙҙең нәфис күркәм биҙәлгән, ул һеҙ движок уйынын таба, шулай уҡ сәхнәгә бер нисә картала булған һәм беҙҙең, уларҙан башҡа ни тиклем разблокировать һәм дизайн менән булған вспышкин. Етерлек әйткәндә, беҙ уйлағанса, был заманда бик мажаралы оҡшаған порно-квестовой уйын. Уйнарға әҙерҙәрме икән? Беҙ быға бик ышанам!\nБыл предприятиены һайлауына срез\nТағы ла бер мөһим фактор, версткаһы һәм дизайны һ. б. инә бара, шул тәьмин ителгән, һайлау һәм көйҙәр оло хискә эйә булыу өсөн sov. Сөнки беҙ теләйбеҙ һәм көткәндәр өсөн был уйын бер нисә тапҡыр уйнаған кеше, иң мөһиме, ныҡлы аңлар өсөн, ысынлап сездә мөмкинлеге бар, тип бара, аңлы һайлау өсөн эшләргә мөмкинлеге бар. Ағас дүрт төп өлкәләрендә булған шәхес, уға притягиваться персонаждар һеҙ булғанға, һеҙ уйын дауамында бөтә ҡарарҙар ҡабул ителгән, улар киләсәктә тағы ла күберәк һәм һеҙҙең һәр берегеҙ һайлау йоғонто яһай., Мәҫәлән, әгәр һеҙ ауыр булыуын теләйем бөтә ағзалары өсөн, көтмәгән, тип, һеҙ уйын ике йәки одолжение уртаһында яһалды. Икенсе яҡтан, әгәр һеҙ барыбер тырышып хеҙмәт итеү, ихтималлыҡ булды, тип туранан-тура һеҙҙең нисә npc буйынса үтә, һәм һеҙ уларҙы алыр туҡтатыу мөмкинлеге булмаған. Шулай уҡ, һыҙат буйынса бер нисә сара үткән slice әхлаҡи venture of сездә булһа, һеҙ уны ала буласағын, йәғни өсөн йоғонто яһай, һәм был уның һеҙҙе нисек эшләргә, нимә эшләргә персонаждар., Был, моғайын, беҙҙең яратҡан прогрессия системаһына, һайлау теләмәй һәм тиҫтәләрсә вариантта менән һеҙҙе, һеҙ, улар уйынды нисек конкрет аша ҡарашҡа яраҡлаштырыу. Һеҙ бында һайлау әһәмиәтенә эйә, шуға инандым, һеҙҙең иғтибарығыҙға!\nБөтә ҡоролмаларын файҙаланыу\nБеҙ иң мөһим әйберҙәрҙең береһе булып инаныу өсөн, бер генә ҡулын уйнарға мөмкин тип Venture Slice of (был билдәле сәбәптәр буйынса, шулай бармы?). Һөҙөмтәлә, тимәк, был мобиль ҡоролмаларға күсерергә эшенә ҡарата булған иң ябай, күп браузер аша туранан-тура һеҙҙең үҙ уйынын уйнай. Йондоҙ һәм һеҙҙең уңайлы Slice Venture of биреү, улай ғына ла түгел, сөнки бөтә сервер һаҡлау синхронизироваться һеҙҙең менән, һеҙҙең пк, һеҙ шулай процесында уйын версияһы һеҙҙең телефон үҙгәртергә! Иғтибар, хәҙер беҙ тулыһынса яҡланған тип Chrome, Firefox, Safari, Opera һәм Edge., Шул уҡ ваҡытта башҡа браузер яҡшы ғына эшләй ала, был, шул, ул беҙҙең өсөн совместимость гарантиялана. Скачать версияһын сығарыу планлаштырыла, беҙгә бигүк алыҫ киләһе уйын түгел, беҙ шулай уҡ эшләтеп ебәреү-күҙәтер өсөн был арауыҡ!\nБизнес өлкәһендәге ҡаҙаныштары венчур\nХистәремде һиҙҙе ҡаҙаныштар теләйем? Беҙ һеҙҙе ишетәбеҙ. 1.2 беҙ уникаль ҡаҙаныш булып өҫтәләсәк 338 клочок, пользовательский иллюстрация бар, улар барыһы да, улар аласыз разблокировать, шулай уҡ өҫтәмә бонустар күп, квест кеүек үҙенсәлекле, шылдырыу өсөн һәм үҙ-ара NPC. Берәй саралары аша даими тикшереү өлкәһендәге ҡаҙаныштарын пропагандалау буйынса slice of venture һеҙҙе күреү өсөн, ни тиклем һеҙ яҡшы үтәй. Һуңыраҡ беҙ күберәк функциональ мөмкинлектәре һәм ҡаҙаныштары булған өҫтәү планлаштырыла, әммә бик ҡәнәғәт хәҙер беҙ ни, шул йәһәттән эштәр., Беҙҙең кеүек форумдар тәүге рәсми фанаттары баһаламай булмай, сөнки күпселек ыңғай һәм сервер discord була: шул билдәләре, кешегә оҡшаған һәм ысынлап slice venture of тыш, командала эшләү тип яһай, уның яҡшы эшләү өсөн XXX-донъя уйыны. Оригиналдағы кеүек, беҙ геймер кире бәйләнеш булыуын теләйбеҙ ала, тәжрибәһе биреү шул, уның өсөн,улар теләйем: ниндәй мәсьәлә. Иғтибар, шулай уҡ, һеҙ нисек һаҡлау һәм прогресс, бөтә ҡаҙаныштарыбыҙҙы һаҡлап ҡала төҙөлөшө һәм синхронизироваться: ябай, инанырға, һеҙ, шул уҡ иҫәп-хисапҡа кермәй, һәм бөтәһе лә әҙер!\nРәхмәт, ваҡыт булғанда slice venture әйбәтерәк of тип табылһа – беҙ ышанабыз, һеҙ шулай уҡ был исем оҡшай, тип уйлайбыҙ беҙ. Бәхетле һаҡ булырға һәм уйын – иң яҡшы булһын һеҙ бында мажара булған, тип, һеҙгә тағы ла килермен!


Пион үҫтерәбеҙ » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Иҡтисад » Пион үҫтерәбеҙ\n13.06.2017 Пион үҫтерәбеҙ\nПиондың гөрләп сәскә атҡан сағы июнь айына тура килә. Күп баҡсасы был ваҡыттан һуң уларҙы тәрбиәләүҙе онота, сәскәһен ҡойған үҫемлектәр ҡарауһыҙ ҡала. Ә бит тап шул ваҡытта пиондарға айырыуса ҙур иғтибар кәрәк, улар наҙға, туҡландарыуға мохтаж. Төрлө сир барлыҡҡа килә, япраҡтарында серек таптар күренә, һабаҡтарының ҡайһы бер өлөштәре юҡҡа сыға. Матурлыҡ яғынан ҡарағанда ла хәл шәптән түгел – бойоғошоп ултырған үҫемлектәр баҡсаны йәмһеҙләй. Шул ваҡыт хужалар күп уйлап та тормай, һабаҡтарын ергә тигеҙләп тиерлек ҡырҡып ырғыта. Был – ҙур хата. Артабан уларҙың туҡтауһыҙ сирләүенә, насар сәскә атыуына аптырамағыҙ – һабаҡтарҙы иртә ҡырҡып ташлау шундай насар эҙемтәләргә килтерә. Ниндәй генә сортты алһағыҙ ҙа, нисек кенә тырышып тәрбиәләһегеҙ ҙә, сәскәһе ҡойолғандан һуң һабаҡтарҙы шундуҡ ҡырҡыу ҙур проблема тыуҙыра. Эш шунда – был осорҙа киләһе йыл өсөн әҙерлек башлана, бөрөләр барлыҡҡа килә. Ә улар һабаҡтарҙың ер аҫтындағы өлөшөндә урынлаша. Пион сәскә атҡанда, бәләкәй булғанлыҡтан, бөрөләре күренмәй. Ләкин улар, ысынлап та, бар, уларҙың үҫешенә нигеҙ үткән йылда уҡ һалынған.\nШуға ла сәскәһе ҡойолоу менән пиондарҙың күренеп бармаған бөрөләре әүҙем үҫешә башлай. Ошо мәлдә үҫемлек туҡландырыуға мохтажлыҡ кисерә. Әүҙем үҫеш ай ярым тирәһе дауам итә. Ҡыҫҡаһы, тап ошо ваҡытта пиондарҙың киләһе йылда сәскә атыуына мөмкинлек булдырыла. Шуға күрә сәскәләрҙе ҡырҡҡысларға ла, иғтибарһыҙ ҡалдырырға ла ярамай.\n1. Пион сәскәләре ҡороғас, таждарын тулыһынса ҡырҡып ташларға. Ҡороған таждар япраҡтарға өҙөлөп төшөргә тейеш түгел. Был айырыуса ямғыр ваҡытында, ысыҡ мул төшкәндә ҡурҡыныс. Ҡороған таждар япраҡтарҙы серетә башлай. Ә был инде тотош үҫемлектең сирләүенә килтерә.\n2. Ентекле тикшереп сығырға кәрәк. Вирус эләктергән, тутыҡ менән ҡапланған өлөштәрҙе өҙөп ташларға тура киләсәк, юҡһа улар ҙа насар эҙемтәләргә килтерәсәк.\n3. Төбөндәге ерҙе һаҡ ҡына ситкә этәреп, үҫемлеккә ашлама индерергә кәрәк. Бының өсөн 10 литр һыуға бер литр банка ағас көлөн бутап әҙерләгән иретмә лә ярай.\n4. 10 – 15 г фосфор һәм шундай уҡ дәүмәлдәге калийҙы иретеп ашларға ла була. Был эште сәскәләр тулыһынса ҡойолғас башҡарырға кәрәк.\n5. Профилактика тураһында ла онотмағыҙ. Составында баҡыр булған препараттар менән эшкәртегеҙ. Быны эшләр алдынан үҫемлектең төбөн һыу менән йомшартып алыу ҙа файҙаға.\n6. Көндәр эҫе торғанда даими рәүештә һыу һибегеҙ. Һыу төпкә тиклем барып етергә тейеш, йәлләмәй ҡойоғоҙ.\n7. Һабаҡтарҙы ҡырҡып ташларға ашыҡмағыҙ, был туҡлыҡлы матдәләрҙең бөрөләргә эләгеүенә булышлыҡ итә. Һабаҡтарҙы тәүге ҡырауҙан һуң, үҫемлектәр ергә һәлберәп төшкәндән һуң ғына ҡырҡалар. Бының өсөн ҡояшлы көндө һайлағыҙ. Ҡырҡылған урындарға ағас көлө һибегеҙ.\nОшо ябай ғына ҡағиҙәләрҙе иҫегеҙҙә тотһағыҙ, пиондарығыҙ быйыл ғына түгел, икенсе йылда ла гөрләп сәскә атыр, баҡсағыҙҙың йәме булыр.


Башҡорттар малсылыҡ менән шөғөлләнгән заман. Бер байҙың мал көтөүсеһе үлеп киткән. Бының Бикбай исемле улы етем ҡалған. Йылдар үтеү менән Бикбай егет булып үҫеп етә. Уның эшен бай ҙа, күршеләр ҙә ярата. Бай уға үҙенең иң яҡшы аттарын да ҡарарға ҡушҡылай. Йәмле йәй көндәрендә йыш ҡына йәш егеттәр менән ҡыҙҙар аттарын матурлап, яҡшы эйәрҙәр һалып, ҡымыҙлыҡҡа сығыр булғандар.Ҡымыҙлыҡҡа барыу йәштәрҙең байрамына әйләнеп китер булған. Унда төрлө уйын ойошторғандар, йырлағандар, бейегәндәр, ҡурай тартҡандар. Бикбайҙың да уйынға һәләте ҙур булған. Бер Баҡыт ул, саған ағасынан ҡумыҙ эшләп, бейеү көйҙәре уйнарға өйрәнә. Йәштәр ҡымыҙлыҡҡа йыйылғанда, уларҙы бейетә. Шуның өсөн был музыка ҡоралына ҡумыҙ тнп исем бирәләр.\nБайҙың Гөлйөҙөм менән Гөлсөм тигән ҡыҙҙары була. Улар икеһе лә Бикбайҙы ярата, унан ҡумыҙ эшләп биреүен һорайҙар. Бикбай бейеү көйҙәре уйнап, уларҙы бейетә, әммә ҡумыҙ эшләп бирмәй. Бикбайҙың һәләтлеген күреп, бай уны үҙе менән бергә ҡала баҙарына алып барғылай. Бикбайҙың бай менән баҙарҙарға йөрөүе, унда бай ҡыҙҙары менән аралашыуы башҡа ҡыҙҙарға оҡшап етмәй. Шуның өсөн, ҡымыҙлыҡҡа барғанда, уға төртмә йырҙар йырлайҙар.\nУл ҡуянды атмағыҙ,\nҠаны юҡтыр, аппағым.\nУл егеткә ғишыҡ тотма,\nМалы юҡтыр, аппағым.\nШыуып, шыуып бейемәгә\nШыма иҙәп булһа ине.\nШыма иҙән өҫтәрендә\nБыяла өҫтәл булһа ине,\nСын-сынаяҡ булһа ине,\nСабаҡ балыҡ булһа ине,\nСабаҡ балыҡ ҡырҡырға\nҮткер бәке булһа ине.\nБер ваҡыт Бикбайҙы йыйынға саҡыралар. Унда Бикбай үҙенең ҡумыҙын уйнап, ҡыҙҙарҙы бейеткән саҡта, байҙың оло ҡыҙы Гөлйөҙөм унан күҙен алмай ҡарап тора. Бикбайға ла Гөлйөҙөм оҡшай. Үҙенең тойғо билдәһе итеп Бикбай Гөлйөҙөмгә ҡумыҙын бүләк итә. Быны күреп торған байҙың кесе ҡыҙы Гөлсөм көнләшеп ҡуя. Ул ҡайтып әсәһенә ошаҡлай. Был хәлгә байҙың да бик асыуы килә. Улар Бикбайҙы йорттан ҡыуып сығарырға уйлайҙар. Бикбай ҡумыҙҙы үҙем эшләмәнем, Бикбау исемле ҡарттан алдым, унан уйнарға өйрәндем, тип яуап бирә.\nШул ваҡыттан бирле ҡумыҙҙа уйнала торған, халыҡ араһында киң таралған бейеү көйөн «Бикбау көйө» тип йөрөтәләр.