«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УҠЫУСЫЛАРЫБЫҘҒА БЕҘ КӘРӘКБЕҘ! - 2019 - Мәҡәләләр\nУҠЫУСЫЛАРЫБЫҘҒА БЕҘ КӘРӘКБЕҘ!\nРеспублика баҫмалары үҙҙәренең 100 йыллыҡ тарихы менән ғорурланһа, Башҡортостандың баш ҡалаһының да баҫма матбуғаты менән маһайырлығы бар - бынан ярты быуат элек Өфөлә беренсе киске гәзит сыға башлай. Ошо осорҙа яңынан-яңы баҫмалар, башҡа киң мәғлүмәт саралары барлыҡҡа килеүгә ҡарамаҫтан, "Вечерняя Уфа" бөгөн дә баш ҡала халҡы менән ҡала хакимиәтен, ҡала Советын бәйләүсе төп баҫма, төп трибуна булып ҡала. Алтын осорона аяҡ баҫҡан гәзиттең баш мөхәррире Вячеслав ГОЛОВ менән мәлдән файҙаланып, тарих төпкөлөнән бөгөнгәсә хәтер ебен һүтеп кенә ҡалманыҡ, дөйөм журналистика тармағына, уның проблемаларына ла байҡау яһаныҡ.\nВячеслав Николаевич, гәзитегеҙҙең алтын юбилейы уңайынан бер аҙ тарих биттәрен аҡтарып алайыҡ, булмаһа. Баҫма ниндәй маҡсаттан асыла һәм ошо йылдар эсендә ул үҙен аҡланымы?\n- Ул ваҡытта өс ҙур республика гәзите - "Совет Башҡортостаны", "Советская Башкирия", "Кызыл таң" сыға ине. Улар барыһы ла иртәнге баҫмалар. Уҙған быуаттың 60-сы йылдарында илебеҙҙә киске гәзиттәр ойошторола башлай һәм улар Союз буйынса өс тиҫтә самаһы була. 1968 йылдың 8 октябрендә Мәскәүҙә КПСС Үҙәк комитеты ҡарары менән "Вечерняя Уфа" гәзитен ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Тәүге мөхәррир Йәүҙәт Хөсәйеновҡа коллектив туплау бурысы ҡуйыла. 1969 йылдың 1 ғинуарында уның беренсе һаны донъя күрә. Ул саҡтағы "Ленинец" гәзитенең көслө журналистары Венера Ҡарамышева, Юрий Федорович Дерфель, Лиля Перцева һ.б. "Вечерняя Уфа" гәзитенә күсеп эшләй башлай. Яңы баҫманы ҡала халҡы үҙ итә, уның уҡыусылары ла йылдан-йыл арта, хатта тиражы 150 меңгә еткән ваҡыттар ҙа була.\nКиске гәзиттәрҙең, иртәнге гәзиттәрҙән айырмалы, маҡсаты шунда: мәҫәлән, хәбәрсе иртән ниндәйҙер сараға бара, фотоға төшөрә, яҙа, шул мәғлүмәт сәғәт икенсе яртыла баҫылып сыға. Икенән һуң ул киоскыларҙа, почта йәшниктәрендә ята. Халыҡ уларҙы алып, эштән ҡайтып, иркенләп уҡый, йәғни киске гәзит - ул тыныс, ғаилә мөхитендә уҡыуға тәғәйенләнгән.\nБулды инде заманалар, ул саҡтарҙа типографияларҙа ҡурғаш формаларҙа хәреф ҡойоп, ут һүнеп китһә, наборщицалар хәрефтәрҙе бөртөкләп йыйып, фотоларҙы ла махсус формаларҙа эшләп, гәзит баҫтыра торғайнылар. Хәҙер 70-се йылдарҙағы "Вечерка"ларҙы ҡарайым - фотоларҙағы кешеләрҙе танып булмай. Сифаты бик түбән, рәссам фотоларға ретушь эшләй, һуңынан улар ҡурғаш пластинкаларға ҡойола. Интернет булмаһа ла, был эштәр заманына күрә бик оператив башҡарыла торғайны. Бөгөнгө менән сағыштырһаҡ, әлбиттә, хәҙер баҫма матбуғаттың сифаты күпкә яҡшы. Элекке гәзиттәрҙең сифаты түбән булыуға ҡарамаҫтан, яҙылыусылар ҙа күп булды, булған гәзиттәрҙе лә ҡыуана-ҡыуана уҡыныҡ бит. Бының менән нимә әйткем килә: тимәк, халыҡтың мәғлүмәткә ихтыяжы ныҡ ҙур булған.\nКеше булған һайын яҡшыраҡҡа ынтыла, бөгөн мәғлүмәт баҙарында ла һайлап алыу мөмкинлеге бар һәм тиҙ ағышлы заманда кеше интернетҡа, телевизор-радиоға өҫтөнлөк бирә, ә баҫма матбуғатҡа яҙылыусылар йылдан-йыл кәмей бара... Бының сәбәбе нимәлә тип уйлайһығыҙ?\n- Беренсеһе, ысынлап та, мәғлүмәт баҙарына интернеттың килеп инеүе - бөтөн яңылыҡ секунд эсендә тарала һәм ул һәр саҡ яңырып тора. Әгәр гәзит бушлай таратылһа йәки лимитһыҙ интернет кеүек айына ҙур булмаған билдәле сумма түләнең дә, шуға барлыҡ баҫма матбуғат алдырыу мөмкинлеге булһа, бөтөнләй икенсе күренеш булыр ине. Хәҙер бит кешенең һәр тин аҡсаһы иҫәптә. Әммә халыҡ гәзит уҡый. Мәҫәлән, яңыраҡ шундай мәғлүмәт ишетеп аптыраным: Өфөлә ҡайһы бер йорттарҙа бер подъезда йәшәүсе ололар йыйылышып, бер гәзит яҙҙыралар ҙа, шуны ҡулдан-ҡулға тапшырып уҡыйҙар. Шуға күрә, тиражыбыҙ әҙ, әммә уҡыусыларыбыҙ һаман да күп, тип әйтергә мөмкин. Бары тик улар яҙылыуҙың, гәзит уҡыуҙың үҙенә ҡулай ысулын тапҡан.\nШулай уҡ уҡыусының иғтибарын йәлеп итеү өсөн гәзит икенсе төрлө булырға, үҙгәрергә тейеш. Элек баҫма матбуғат мәғлүмәт тапшырыу сараһы булһа, хәҙер журналистарыма, мәғлүмәт артынан ҡыумағыҙ, беҙ электрон мәғлүмәт сараларын барыбер бер ваҡытта ла уҙып китә алмаясаҡбыҙ, тием. Уйлап ҡарағыҙ: беҙ кисә, элекке көн булған мәғлүмәтте бирәбеҙ, улар гәзиттә баҫылып, уҡыусыға барып еткәнсе иҫкерә. Шуға күрә гәзиттәр, башҡа мәғлүмәт сығанағынан айырмалы, фекерле мәҡәлә тәҡдим итергә тейеш. Мәҫәлән, ниндәйҙер хәл-ваҡиға йәки сара булды икән, ти. Уны "барҙым-күрҙем-яҙҙым" тип кенә түгел, ә ошо ваҡиғаға ҡарашыңды, фекереңде белдереп, анализлап тәҡдим итергә кәрәк. Уҡыусы уға күҙ йүгертеп кенә сыҡмаһын, ә һеҙҙең фекерегеҙҙе уҡып, үҙенең фекере тыуһын, килешмәһен, бәхәсләшһен йәки хуплаһын. Бөгөн мәҡәләләрҙә күберәк аналитика булырға тейеш.\nБер нисә йыл элек гәзиттәр өсөн, бөтәләр, ябылалар инде, тигән хәүефләнеү булғайны. Шунан көнбайыш менән сағыштырып ҡараным. Улар бит беҙҙе күптән артта ҡалдырған. Интернет беҙҙең тормошобоҙға килеп инеүгә өс тиҫтә йыл самаһы ғына, ә уларҙа ул уҙған быуаттың 1959 йылында уҡ була. Ул ваҡытта беҙ компьютерҙың "к" хәрефен дә ишетмәгәнбеҙ әле. Шуға ҡарамаҫтан, бөгөн көнбайышта ҡалын-ҡалын гәзиттәр сыға. Улар заман талабына яраҡлашҡан - күберәк анализ, өҫтәмә мәғлүмәт, ҡыҙыҡлы мәҡәләләр, әҫәрҙәр тәҡдим итәләр, интернет булғанда ла, баҫма матбуғат үҙ урынын тапҡан.\nӘлбиттә, журналистика интернетҡа күсеп, сайттар, гәзиттәрҙең электрон варианттары ғына ҡалһа, бик үкенесле буласаҡ. Сөнки унда ҡуйылған материалдарҙы бер кем дә тикшермәй, мәғлүмәттәрҙең һаны артынан ҡыуып, сифат юғала. Ә бит журналистика - ул әҙәби хеҙмәт. Тимәк, уның теле матур, һутлы, бай булырға тейеш. Беҙ гәзиттә матур тел менән яҙырға тырышабыҙ, һөйләмдәрҙең төҙөлөшөнә иғтибар итәбеҙ. Шуға гәзит кешеләргә бөгөн бигерәк тә ныҡ кәрәк, һәм ҡасан да булһа, көнбайыш кеүек, ҡабат баҫма матбуғаттың да баһаһы күтәрелеренә ышанам.\nЙәмғиәттә һәр ваҡыт күсәгилешлек принцибы булырға һәм һаҡланырға тейеш. Бөгөн, дөрөҫөн әйткәндә, гәзиттәрҙе күпселек осраҡта оло йәштәгеләр яҙҙыра һәм уҡый. Уларға алмашҡа йәштәрҙе - киләсәктә баҫма матбуғатты уҡыясаҡ потенциалды ла үҫтерергә кәрәк. Был йүнәлештә нимәләр эшләйһегеҙ?\n- Йәштәр ауыр мәсьәлә инде ул... Улар гәзит уҡырмы, юҡмы - белмәйем. Үҙемдең өлкән улыма 18 йәш, ҡулына баҫма матбуғатты тотоп та ҡарамай. Уның бәҫен дә, баһаһын да аңламай. Беҙҙең быуында, беҙҙән һуң килгән быуында эштән һуң ҡулға гәзит тотоп ултырыу йәки ятып, ял итеп, бер мәҡәләне ҡабат-ҡабат уҡыу ғәҙәте бар, йәштәрҙә ул юҡ. Хәйер, элек халыҡтың, шул иҫәптән балаларҙың да, һайлау мөмкинлеге ул тиклем күп түгел ине: гәзит-китап-кино-театр. Бөгөн бит йәнең нимә теләй, барыһы ла бар - аҡсаң ғына булһын да, ваҡытың ғына етһен. Шуға, әлбиттә, уҡыусыларыбыҙҙы бәләкәйҙән нисек тәрбиәләргә тейешлегебеҙҙе уйларға, анализларға кәрәк. Әле йорт хайуандары тураһында яҙабыҙ, төрлө әкиәттәр баҫтырабыҙ, әммә, мәҫәлән, "Кызыл таң" кеүек, айырым сығарылыш эшләгәнебеҙ юҡ. Эшләргә мөмкин, әммә штат бәләкәй, хеҙмәткәрҙәр әҙ, уларҙы ҡайһы яҡҡа тартҡыларға белмәйһең.\nОшо 50 йыл эсендә гәзитте халыҡ араһында популярлаштырыуға күп көс һалған ниндәй журналистарҙы бөгөн хөрмәт менән иҫкә алыр, атап үтер инегеҙ...\n- Бик ҡыйын һорау. Береһен атап, кемделер онотоп ҡалдырыуҙан ҡурҡам, сөнки уларҙың һәр ҡайһыһы ошо арауыҡта гәзиттең барлыҡҡа килеүенә, үҫешенә өлөш индергән. Мәҫәлән, мин эшкә килгәндә Юрий Дерфель спорт бүлеге мөдире ине. Бик көслө журналист. Яҙыуы буйынса ғына әйтмәйем, ул бик күп спорт сараларын ойоштороусы ла булды. Өфөлә хатта "Вечерняя Уфа" гәзите ойошторған мотоуҙыштар үтте. 1982 йылда Дерфель "Уфимский день оранжевого мяча" - баскетбол байрамын ойошторҙо. Уны һаман да уҙғарабыҙ.\nАлла Докучаева - журналист ҡына түгел, бик көслө яҙыусы ла. Хаттар бүлеге мөдире Лилия Перцева заманында "Йәш репортер мәктәбе"н ойошторҙо. Мәктәп уҡыусылары килеп, әллә 30-50 кеше бер бүлмәлә тығылып уҡыйҙар ине. Фәрит Шәрипов, Радик Абдуллин, Юрий Коваль, Венера Ҡарамышева, Әмир Вәлитов... Һәр ҡайһыһы тураһында оҙон-оҙаҡ һөйләргә мөмкин. Хәҙергеләрҙән минең беренсе урынбаҫарым, мәҙәниәт буйынса көслө журналист, абруйлы шәхес Илүзә Капкаеваны, Сергей Осадчийҙы, Рәшит Әйүповты, Татьяна Барабашты атап үтер инем.\nШуға ҡыуанам - Арина Астафьева кеүек көслө йәштәрем бар. ЖКХ түләүҙәре буйынса мин һаман да буталанам, төшөнөп кенә бөтөүгә икенсе үҙгәреш, шунан тағы... Арина квитанциялар буйынса барыһын асыҡлап, матур итеп яҙып, халыҡҡа аңлата ала. Шунан халыҡ дәғүәһе менән килһә, уларға ярҙам итеп, унда-бында йөрөй. Был халыҡ өсөн бик кәрәкле эш.\nЭлек киң мәғлүмәт сараларын дүртенсе власть тип әйтә инек, яйлап уның йоғонтоһо бөттө, тик атамаһы барыбер тороп ҡалды. Ни өсөн бөгөн дүртенсе властың абруйы юҡ?\n- Бында журналистарҙы йәки халыҡты ғәйепләп булмай. Әгәр властар журналистиканы ихтирам итһә, уны ысынлап та дүртенсе, йәғни үҙҙәре менән тиң власть итеп күрһә, хәл-торош башҡасараҡ булыр ине. Ә бөгөн бит журналистар властар менән йәнәш тормай, уларҙың артынан йүгереп, ҡайҙа нимә булғанын яҡтыртыусы хеҙмәтселәр рәүешендә. "Изгелек эшлә лә һыуға һал, халыҡ белер, халыҡ белмәһә, балыҡ белер" тигән матур бер мәҡәл бар халҡыбыҙҙа, йәғни изгелекте сауап алыр өсөн эшләйҙәр, ә халыҡҡа күрһәтер өсөн түгел. Бөгөн, киреһенсә, ябай ғына, вазифаһы буйынса былай ҙа эшләргә тейешле эште бөтөн донъяға яр һалып башҡаралар, бөтөн киң мәғлүмәт саралары уны яҡтыртырға тейеш. Хатта барлыҡ кәңәшмәләргә, ултырыштарға саҡырып йөҙәтәләр. Балалар йорттарына барып, ниндәйҙер сара үткәрһәләр, һүҙ ҙә юҡ, матур күренеш булыр ине. Күпме эшләп, ундай хәлде күргән юҡ - көнөнә әллә нисәмә саҡырыу төшә, һәр ҡайһыһын яҡтыртырға кәрәк. Хатта совет осоронда ла нимә яҙырға икәнен үҙебеҙ хәл итә инек. Бик ҡаты замандар булһа ла, беҙгә аҙым һайын күрһәтмә бирелмәне. Саҡыртып тетмәкәйҙе тетә инеләр, әлбиттә, унһыҙ ҙа булмай...\nШул уҡ ваҡытта журналист юҡтан кәнфит яһарға, йәғни юҡтан да файҙалы мәғлүмәт таба белергә тейеш бит. Йәғни, әйтеп китеүебеҙсә, уйландырыр өсөн үҙ фекерен белдерергә, ниндәйҙер урында анализ эшләргә...\n- Килешәм, теләһә ниндәй сараны матур, ҡыҙыҡ итеп яҙырға, күңелһеҙ сараларҙан, матбуғат конференцияларынан, отчеттарҙан да аналитик материал эшләргә мөмкин. Үҙем барлыҡ кешенең телендә булған темаларҙы түгел, күңелһеҙ тойолған темаларҙы яратам. Журналист уны үҙе асырға, халыҡҡа ҡыҙыҡлы итеп кенә түгел, файҙалы итеп еткерергә тейеш. Әммә... Бөгөн тармаҡтағы бөтөн проблемалар бер йомғаҡҡа барып тоташа: темалар күп, талап ҙур, ләкин штатта журналистар әҙ һәм булғандарының һәр тема өҫтөндә уйланып, анализлап, фекер төйнәп яҙып ултырырға ваҡыты ла, физик мөмкинлеге лә етмәй. Әгәр коллективта 100 журналист эшләһә, улар бөтөн ергә лә өлгөрөр, тематика ла төрләнер һәм, иң мөһиме - журналистың уйланырға ваҡыты булыр ине.\nБөгөнгө көслө дәғүәселек заманында гәзит ниндәй булырға тейеш?\n- Уҡыусы, яҙылыусы ундағы мәҡәләләрҙе ҡайсы менән ҡырҡып алып һаҡларға тырышырға, йәғни гәзит уҡыусы өсөн файҙалы булырға тейеш. Әллә ниндәй хис-тойғоларығыҙ, тарихығыҙ кәрәкмәй, уның файҙаһы булһын: квитанция килде, ҡайҙа түләргә тейешлеген, ҡайҙа алдау ихтималлығы булыуын, һорауҙарҙы асыҡлау өсөн кемгә мөрәжәғәт итергә мөмкин - шул һорауҙарға яуаптар тапһын ул. Спорт тураһында мәҡәлә сыҡтымы, календарен бир. Хоккей икән, команданың ҡайҙа уйнағанын гәзит уҡыусы белеп торһон, башҡа төр икән - шул төрҙөң календарын ҡуй. Шуға гәзиттә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, иҡтисад, финанс темалары мотлаҡ булырға тейеш. Бығаса беҙҙә иҡтисад бите юҡ ине, хәҙер ойошторҙоҡ. Хаҡтар, аҡса ҡайҙа китә, аҙыҡ-түлек хаҡы һәм башҡа үҙенә мөнәсәбәте булған тема ҡыҙыҡлы уҡыусыға. Мәҫәлән, журналист йәрминкәгә бара икән, уның "Эх, тәмле бал-май, ит, йәшелсә емеш һаталар, көн матур, матур көйҙәр яңғырай, халыҡ күп һ.б." тип яҙыуы гәзит алдырыусыға кәрәкме? Киреһенсә, быйыл бал әҙерәк ҡиммәтләндеме, сәбәптәрен асыҡла, бер-ике айҙан уның хаҡы күпме буласаҡ, сифатлы балды нисек билдәләргә, бер райондың балы икенсеһенән нимәһе менән айырыла - ошо турала күберәк мәғлүмәт бир. Бына ошо ҡыҙыҡ уҡыусыға һәм файҙалы ла. Ә хәҙер күбеһенсә һүҙҙәр теҙмәһе бар - файҙалы мәғлүмәт юҡ. Тағы ла... Минең өсөн изге өс тема бар: балалар, ололар, инвалидтар. Властың барлыҡ тармаҡтары яғынан да ошо категория граждандарға нығыраҡ иғтибар булһын ине. Шуға, ҡарттар янына барырғамы йәки берәй икенсе сарағамы, тигән һайлау торһа, мин журналистарҙы ололар эргәһенә ебәрәм.\nОшо эшләгән йылдарығыҙҙа иң үкенгән һәм иң ҡыуанған, ғүмерлеккә хәтерегеҙҙә уйылып ҡалған ваҡиғаларығыҙҙы иҫләйһегеҙме?\n- Иң үкенеслеһе - ҡасандыр бергә эшләгән, белгән, аралашҡан коллегаларыңдың яҡты донъянын китеүе. Һәр юғалтыуҙан күңелдә яра ҡала, йөрәк һыҡрай. Ә инде ҡыуаныстарға килгәндә... Бынан 10 йыл элек гәзит ойошторолоуҙың 40 йыллығын үткәргәндә баҫманы нисек яратыуҙарын күреп ҡыуандым. Ҡала мәҙәниәт һарайында ҙур байрам үткәрҙек, артистар саҡырҙыҡ. Билдәле, абруйлы сәнғәт эшмәкәрҙәре килде, хатта милли симфоник оркестр сығыш яһаны - береһе лә "Миңә түләйһегеҙме?" тип ауыҙ асманы. "Гәзитте яратабыҙ, һеҙ саҡырығыҙ ғына", тип торалар. Ул тамашасы күп килгәйне, зал тулы халыҡ булды. Гәзитебеҙҙең дуҫтары күп, шуныһы ҡыуандырҙы.\nТағы журналист өсөн нимәһе ҡыуаныслы: мәҡәлә яҙып, уҡыусыларҙан рәхмәт һүҙе ишетһәң - шул инде иң оло баһа!\nҠайһы берҙә журналисҡа психотерапевт та булырға тура килә. Редакциянан кеше өҙөлмәй. Мәҫәлән, берәй әбей килә лә, баш мөхәррирҙе һорай. Индерәм, ултыртам, ул барлыҡ ғүмерен һөйләп бирә. "Апай, ниндәй проблема буйынса килдегеҙ?" - тип һораһаң: "Эй, хәҙер бер нәмә лә кәрәкмәй инде. Һөйләшергә кешем юҡ бит", - ти. Шуның кеүек, кешеләргә нисек булһа ла ярҙамың тейһә лә ҡыуаныс кисерәһең.\nЖурналист - ул ҡыҙыҡ профессия, хатта үҙең өсөн яңынан-яңы асыштар яһайһың. Бына, мәҫәлән, Өфөгә Валерий Леонтьев килде. Мин уны бөтөнләй яратмай инем: сәхнәлә үҙен тотошон да, кейемдәрен дә. Осрашып, гримеркаһында ике сәғәт һөйләшеп ултырҙыҡ. Шул тиклем аҡыллы, тәрән белемле, грамоталы, зирәк кеше - һушым китте. Телевизор аша уның аҡылы күренмәй бит. Шуныһы ла журналист уңышы, бәхете бит - күптәр яратҡан, билдәле артист менән һөйләшеп, ҙур, матур, уҡымлы әңгәмә баҫтырыу.\nТағы 1993 йылда тажик-афған сигендә ҙур низағ булып, шунда Башҡортостандың Һалдат әсәләре комитеты рәйесе Владимир Симарчук менән гуманитар ярҙам алып барып, бер ай йөрөп ҡайтыуыбыҙ, ҡамауға эләгеүебеҙ, бер аҙнаға "хәбәрһеҙ юғалыуыбыҙ" хәтерҙә ҡалған...\nҺеҙ совет осоронда ла, үҙгәртеп ҡороуҙар ваҡытында ла, яңы технологиялар заманында ла матбуғат өлкәһендә эшләгән кеше булараҡ, бөгөнгө көн журналисын нисек итеп һүрәтләр инегеҙ. Ул ниндәй булырға тейеш?\n- Ниндәй генә замандар булғанда ла, журналист өсөн иң мөһиме - намыҫлылыҡ, әҙәплелек. Бына ни өсөн бөгөн журналистиканың абруйы төштө, сөнки журналистар сенсация, әшәкелек артынан ҡыуа башланы, йәғни, сифатһыҙ, "һары", башҡортса әйткәндә, ғәйбәт журналистикаһы барлыҡҡа килде. Шуға күрә кешелек йәһәтенән дә, һөнәри яҡтан да журналист намыҫлы, әҙәпле булырға тейеш.\nБер ваҡыт шулай ҡала Советында кәңәшмә бара. Президиумда ул ваҡыттағы мэр Павел Качкаев менән ҡала Советы рәйесе Ирек Ниғмәтуллин ултыра. Мин сығыш яһайым, һәр ваҡыттағыса, аҡса һорайым. Улар миңә, тиражығыҙҙы арттырығыҙ, ти. "Беҙ галстуклы баҫма. Шуға күрә уҡыусыларыбыҙ СПИД-инфо кеүек күп түгел. Теләйһегеҙме, бер көн эсендә редакция эшмәкәрлегенең маҡсатын үҙгәртәм. Киоскыларҙа талашып аласаҡтар, тираж 10 тапҡырға артасаҡ. Әммә ул галстуклы ҡала гәзите булмаясаҡ. Һеҙгә шундай гәзит кәрәкме?" - тием. Икеһе лә көлдө. Галстуклы гәзит булып, әхлаҡһыҙ мәҡәләләр баҫтырмай, йөҙөңдө һаҡлап ҡалыуы еңел түгел. Шуға күрә гәзиттең уҡыусылары әҙ, шуға күрә "галстуклы" баҫмаларға ярҙам итергә кәрәк. Тағы ла журналист белемле, камиллыҡҡа, белемгә ынтылыусан булырға, үҙенең темаһын энәһенән-ебенәсә белергә, ә башҡа темаларҙа хәбәрҙар, яңылыҡҡа һыуһаған булырға тейеш. Шулай уҡ бөгөн мәғлүмәт күп, уның араһынан әһәмиәтлеһен тотоп алыу зарур. Ошо һиҙемләү юҡ журналистарҙа. Бына беҙҙә Галина Григоренко эшләй, ул хәҙер инде 70 йәште үткән апай. Мин уны ҡарт инә бүре тием. Теманы һиҙә белә. Элекке ваҡыттарҙа, 80-се йылдарҙа Радик Абдуллин, хәҙер мәрхүм инде, шундай ине: ҡайҙа нимә була - барыһын да белеп тора. Был үҙе бер талант һәм ул һәр кемгә бирелмәй! Журналистар күп һөйләргә ярата, әммә кеше менән эшләгәндә, киреһенсә, ҡаршыһындағы кешене тыңлай белергә тейеш. Был инде профессионализм. Юҡһа, күп осраҡта алдан әҙерләнгән һорауҙарға яуап алыу өсөн һөйләүсе һүҙ ыңғайы башҡа темаларға ла сығып китһә, журналист тиҙ генә бүлдерә лә, икенсе һорауын бирә, ул һорауҙарына яуап ала, әммә әңгәмәсе уға тулыһынса асылмай, үҙенең булмышын асып һалмай, журналист уны "уҡып" өлгөрмәй.\nБөгөн күп тираж йыйған "һары" баҫмалар күбәйә һәм улар, нигеҙҙә, шәхси баҫмалар. Ә дәүләт ҡулындағылары һәр ваҡыт күҙәтеү аҫтында, нимәлер оҡшамаһа, баҫым да яһала. Шулай ҙа бөгөн гәзиттәрҙә, ғөмүмән, киң мәғлүмәт сараларында конструктив тәнҡит бар тип әйтергә мөмкинме?\n- Ниндәй тәнҡит булһын инде! Үҙегеҙ күреп-белеп тораһығыҙ: ян-яҡтан ҡыҫалар. Шул уҡ ваҡытта, тәнҡит бит ул кемделер бысратыу, күҙҙән төшөрөү йәки юҡҡа сығарыу түгел, тәнҡит - ул булған, халыҡта ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙырған хатаны, етешһеҙлектәрҙе асып һалып, уны төҙәтеү кәрәклеген төртөп күрһәтеү. Әммә конструктив тәнҡитләү өсөн дә журналист талантлы булырға тейеш. Тәнҡитте бит төрлө жанрҙар аша еткерергә мөмкин. Мәҫәлән, элегерәк гәзиттәрҙә фельетондар баҫыла ине. Хәҙер ҡайҙа улар? Уны бит һәр кем яҙа алмай.\nЯйлап жанрҙар проблемаһына ла килеп еттек, шикелле. Ғөмүмән, киң мәғлүмәт сараларында, бигерәк тә баҫма матбуғатта журналистика жанрҙары төрҙәре лә юҡҡа сығып бара түгелме?\n- Тотош жанрҙар системаһы һаҡланды тип әйтеп булмай, әммә ҡайһылары ҡалды. Журналистика жанрҙары араһында ауырҙары ла, еңелдәре лә бар. Шуларҙың иң ябайҙары - интервью йәки әңгәмә һәм репортаж. Ултырабыҙ, һөйләшәбеҙ, журналист үҙенә кәрәклеһен генә һығып ала ла - материал әҙер йәки барып, ниндәйҙер сараны ҡарай ҙа яҙа. Очерк яҙыуы ауыр һәм ҡатмарлы. Фельетон - бигерәк тә ауыр. Бөгөн гәзит-журналдарҙы асып ҡараһаҡ, ауыр жанрҙар бөтөнләй юҡ. Икенсе яҡтан, уларҙың кәрәге бармы икән? Гонорар алыр өсөн, ваҡ-ваҡ мәҡәләләр, репортаждар яҙыуы отошлораҡ бит. Бая журналист ниндәй булырға тейеш, тигән һорауҙы жанрҙар менән бәйләһәк, журналист - ул һөнәр түгел, ул күңел торошо, шуға күрә, күңеле ҡәнәғәтлек кисерһен өсөн кемдер ошо ауыр жанрҙар өҫтөндә лә эшләй. Шулай ҙа, дөрөҫөн әйткәндә, жанрҙар йылдан-йыл юғала бара.\n"Журналистиканан аҡса әҙ тип китмәйҙәр, ә аҡса әҙ тип килмәгәндәр бар", тинегеҙ. Тимәк, унда бары тик ошо профессияға башкөлләй бирелгәндәр генә эшләй. Ә бына йәштәр араһында журналистиканы һайлаусылар күпме?\n- Йыш ҡына буласаҡ журналистарға лекция уҡырға саҡыралар. Бер шулай ВЭГУ-ға барҙым. Аудиториялағы 75 кешегә ике сәғәт буйына һөйләп тә, һорау биреп тә ҡарайым - һөҙөмтә юҡ. Ҡыҙыҡһынып тыңлау юҡ, күҙҙәрендә осҡон юҡ - буш ҡараштар.\nШулай уҡ практикаға ҡыҙҙар килә. "Кем журналист булырға теләй?" тип һорайым. Биш ҡыҙҙың береһе генә ҡул күтәрә. Башҡаларына бары тик юғары белем тураһында диплом ғына кәрәк. Ә ни өсөн журналистар уларҙы әпәүләргә, уларға ваҡытын әрәм итергә, практика осоронда өйрәтергә тейеш? Теләге булған бер кешене үҫтереү отошлораҡ. Бөгөн журналист булғым килә, тип атлығып тороусыларҙы бик күрмәйем. Ундайҙар бар, әммә бик һирәк. Күҙҙәрендә осҡон булған йәштәрҙе үҫтерергә тырышабыҙ. Беҙҙең коллективҡа килеп эләгеүе бик ауыр, әммә барыһы ла кешенең үҙенән тора. Хыялы, теләге, маҡсаты булған йәштәр бер нәмәгә ҡарамайынса эшләйәсәк.\nЖурналистика - ул, дөрөҫөн әйткәндә, яу яланы. Әммә бөгөн унда ысынлап та ир-егеттәр түгел, ҡатын-ҡыҙҙар күберәк, журналистика ҡатын-ҡыҙ йөҙлө. Ҡайҙа һуң беҙҙең ир-егеттәр?\n- Элек, журналистиканың һәм журналистың абруйы ҙур булғанда, был яланда ир-егеттәр күп булды. Бөгөнгө ысынбарлыҡта тәүге урында абруй түгел, аҡса тора. Журналист булып эшләп тамаҡ туймай - дөрөҫө шулай. Эйе, журналистикала баланс булырға тейеш, сөнки ҡатын-ҡыҙ ҡарашы һәм ир-ат ҡарашы бар. Ир-ат ҡарашы яҡшыраҡ, өҫтөнөрәк, тип әйтмәйем, әммә былар икеһе ике төшөнсә. Ҡатын-ҡыҙ барыбер ҙә хислерәк, яҙыр алдынан иң элек ғаиләһен, балаларын уйлай, ә ир-атта анализ, логика көслөрәк. Тормошта ир-ат шөғөлө һәм ҡатын-ҡыҙҙыҡы булған кеүек, журналистикала ла тик ир-ат эше һәм ҡатын-ҡыҙҙыҡы бар.\nЖурналистикала ғына түгел, ғөмүмән, башҡа өлкәләрҙә лә ир-аттың булмауы ҙур проблема. Ләкин журналистикаға аҡса менән ылыҡтырыу ҙа дөрөҫ түгел. Юҡһа, "һары" матбуғатҡа, заказ үтәүселәргә әүереләсәкбеҙ. Журналистика - ул күңел талабы булырға һәм журналист лайыҡлы эш хаҡы алырға тейеш.\nШулай итеп, әңгәмәбеҙ аҙағында Вячеслав Николаевич алтын юбилейҙары уңайынан коллективына шундай теләктәр еткерҙе: "Беҙ уҡыусыларыбыҙға кәрәк! Элекке кеүек тоҡлап хаттар алмаһаҡ та, яҙалар, киләләр, ярҙам һорап мөрәжәғәт итәләр. Был бик күптәрҙең беҙгә ихтыяжы булыуын күрһәтә. Беҙ уларға кәрәк икән, ышанысын аҡларға, өмөт усағына ялҡын өҫтәп торорға, ҡыйын ваҡытта кешеләргә ярҙам итергә, терәк булырға һәм буласаҡ уҡыусылар тәрбиәләргә тейешбеҙ!"\nЯҙылған: 31.01.19 | Ҡаралған: 219


ӘЛЛӘ БУЛДЫ, ӘЛЛӘ БУЛМАНЫ… » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » ӘЛЛӘ БУЛДЫ, ӘЛЛӘ БУЛМАНЫ…\n07.02.2014 ӘЛЛӘ БУЛДЫ, ӘЛЛӘ БУЛМАНЫ…\nКүптәр шундай хәлгә ҡала – әлеге ваҡытта кисергән ваҡиғалар быға тиклем дә булған кеүек тойолоп китә. Мәҫәлән, бер кеше менән һөйләшеп тораһығыҙ, уның хәҙер нисек яуаплаясағы кинолағы кеүек күҙ алдына килә, һәм кеше тап һин күҙаллағанса яуап бирә. Әйтерһең, тап ошондай ваҡиға быға тиклем дә кисерелгән кеүек. Ошо хәл булған да кеүек, булмаған да кеүек…\nПсихология быны “дежавю” тип атай. Кешеләрҙең күбеһенә хас ул. Ҡайһы бер кешеләр бер секундта хәҙер нимә буласағын һәр бер бәләкәй деталенә тиклем күргәндәй була. Нимә был: кемдеңдер бай фантазияһымы, интуициямы, әллә инде психик проблемамы? Яуап биреү ҡыйын, шулай ҙа, дежавюға бирелгән кешеләрҙең күп булыуын һәм башҡа бер ниндәй ҙә психик проблемалары булмауын иҫәпкә алып, белгестәр, был хәлде ниндәйҙер сиргә бәйләмәй.\nӘлеге мәсьәлә менән табиптар күптән шөғөлләнә. Асыҡлауҙарынса, ябай кеше был ҡыҙыҡ хәлгә ғүмерендә бер-ике тапҡыр ғына дусар була. Ә инде эпилепсия менән сирләгәндәр йыш ҡына мөғжизә менән осраша. Быныһын да фәнни яҡтан аңлата алыусылар әлегә юҡ. Шул ғына билдәләнгән: моғайын, дежавю мейенең төштә күргән хәл-ваҡиғаларҙы эшкәртеүе һәм хәтергә һалып ҡуйыуы арҡаһында килеп сығалыр. Был инде кешеләрҙең үҙенең киләсәген төштә күреүен, әммә иҫендә ҡалдыра алмағанлығын да аңлата. Ғалимдар әлеге хәлде ныҡлап бер төрлө лә тикшерә алмай, сөнки бөтә нәмә лә баш мейеһенә бәйле. Был органда саҡ ҡына тикшереүҙәр үткәреү ҙә кешене йә һуҡыр, йә һаңғырау итә, эштең фалижға тиклем барып етеүе ихтимал.\nДежавюны Зигмунд Фрейд та өйрәнеп ҡараған. Ләкин ул аныҡ ҡына фекергә килә алмаған. Ул, кешеләр буласаҡ хәл-ваҡиғаларҙы йыш ҡына төшөндә күрә, ләкин әһәмиәт бирмәй, тигәнерәк фекергә килгән.\nШулай уҡ ҡайһы бер өлкә белгестәре, кеше бер нисә ғүмер кисерә, тип һанай. Реинкарнация теорияһы буйынса, кеше төрлө ғүмерендә бер үк ваҡиғаларға тарый. Был хәл уның хәтерендә уйылып ҡала һәм көтмәгәндә иҫенә килеп төшә.\nБыл мөғжизәне, скептиктар булһа ла, физиктар ҙа аңлатырға тырыша. Уларҙың фекеренсә, ваҡыт даръяһында проблемалар, ҡытыршылыҡтар сыға һәм кеше хәҙер буласаҡ ваҡиғаны алдан уҡ күргән була.\nӘлеге күренеш аныҡ ҡына аңлатылмаһа ла, кеше организмына бер ниндәй ҙә ауырлыҡ килтермәй. Һәр хәлдә, табиптар шулай тип раҫлай. Шуға ла ниндәй ҙә булһа ваҡиғаны энәһенән-ебенә тиклем алдан күргән һымаҡ тойғолар уянһа ла, ҡурҡмағыҙ – ни бары феноменға, мөғжизәгә тарып ҡына тораһығыҙ. Дежавю һеҙгә йыш килә торған ҡунаҡ икән, хәтерегеҙҙе яҡшыртыу, иртән уянғас ҡапыл һикереп тормау, саҡ ҡына булһа ла уйланып ятыу әмәлен табырға тырышығыҙ. Белгестәр тап шундай кәңәштәр бирә. Был хәлгә ҡурҡыу менән ҡарамағыҙ, тыныс ҡабул итегеҙ. Ул өйрәнелмәгән, аңлашылмаған хәл булһа ла.


Көсөбөҙ – берҙәмлектә!\n20 Декабрь 2017, 12:57\n4 ноябрь – дәүләт байрамы. Ул тарихыбыҙҙың 1612 йылғы ваҡиғаларына барып тоташа һәм Ватаныбыҙ азатлығы, бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшкән ата-бабаларыбыҙҙың бөйөк ҡаһарманлығын данлай. Бөгөн беҙ бихисап халыҡтарҙы һәм уларҙың мәҙәниәтен берләштергән илдә йәшәйбеҙ.\nХалыҡтар берҙәмлеге көнө – төрлө милләт һәм дин вәкилдәренең берләшеүе, бер үк ер, тарих, Ватан кешеләре булыуыбыҙҙы тойоу һәм ғорурланыу, үҙ-ара миһырбанлыҡ, аңлашыусанлыҡ кеүек төшөнсәләр-ҙе бойомға ашырыу өсөн тағы ла бер сәбәп ул. Берҙәмлек тойғоһо, илебеҙ өсөн ғорурлыҡ, уның киләсәктә сәскә атыуына бар тырышлыҡты һалыу беҙҙе берләштерә. Оло байрам айҡанлы баш ҡалабыҙ Өфөлә Халыҡтар дуҫлығы йорто тарафынан ойошторолған Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арналған ҙур сара үтте. Һәм, әлбиттә, беҙҙең Ҡәнзәфәр бей исемендәге “Һарайлы” башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге лә был саранан ситтә ҡалманы. Беҙ Мең ырыуы башҡорттарының ҡул эш-тәре һәм аш-һыуҙары күргәҙмәһен ойошторҙоҡ.\nБайрам “Башҡортостан” дәүләт концерт залы алдындағы майҙанда митингынан башланып китте. Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов йыйылған халыҡты сәләмләп, байрам менән ҡотланы.\n“Ниндәй генә байрамды алһаң да, ул кәйефтәрҙе күтәреп ебәрә. Әммә бөгөнгө байрам ҙур әһәмиәткә эйә – халыҡтар берҙәмлеге көнө был. Сөнки беҙҙең көсөбөҙ – берҙәмлектә! Ватаныбыҙҙың ҡеүәтләнеүе, сәскә атыуы, дәүләтебеҙҙең нығыныуы хаҡына илебеҙ халыҡтарының берләшеүен асыҡ сағылдыра. Рә-сәй халҡын берләштереүсе рухи ҡиммәттәргә таяныу, Ватаныбыҙ\nтарихына ихтирам, илебеҙ мән-фәғәтенә хеҙмәт итеү ауырлыҡтар-ҙы еңеп һәм алдыбыҙға ҡуйылған бурыстарҙы атҡарып сығырға ярҙам итә. Бөгөн беҙҙең төбәк илебеҙҙең иҡтисади ҡеүәтен нығытыу, социаль өлкәне юғары кимәлгә күтәреү, именлектә, берҙәмлектә эшләү һәм йәшәү өсөн барыһын да эшләй,” – тине Рөстәм Зәки улы.\nТантаналы саранан һуң йыйылыусылар халыҡ шөғөлдәре, балаларҙың “Беҙ дуҫлыҡ менән көслө” рәсем конкурсы күргәҙмәһе менән танышты, “Дуҫлыҡ ағасы”на таҫмалар бәйләне.\nБайрам концерты Ф. Ғәскәров исемендәге бейеү ансамбле Урал Иҙелбаевтың “Легенда” әҫәре буйынса эшләнгән “Дуҫлыҡ ағасы” тигән музыкаль-хореографик компози-цияһы менән башланып китте. Шулай уҡ тамашала үҙешмәкәр коллективтар, “Мираҫ” йыр һәм бейеү фольклор ансамбле, Стәрлетамаҡ ҡалаһынан бейеү театрының “Сәрби” эстрада-фольклор төркөмө, Р. Нуриев исемендәге Башҡорт хореографик колледж уҡыусылары, “Кобзарь” украин халыҡ йырҙары хоры, “Шатлыҡ” бейеү ансамбле, “Арғымаҡ” этно-рок төркөмө коллективтары сығыш яһаны.


Өфөнөң 159-сы мәктәбендә күп функциялы спорт майҙансығы асылды\nФизкультура-спорт комплексы һигеҙ майҙансыҡтан тора. Мәктәп уҡыусылары хәҙер бер үк ваҡытта баскетбол, футбол уйнай һәм йүгерә ала. Шулай уҡ бында тренажер майҙансыҡ, туристик полигон булдырылған.\nӘйткәндәй, махсуслаштырылған полигон Өфөлә берҙән-бер иҫәпләнә. Спорттың был төрө менән ҡыҙыҡһынған ҡыҙҙар-малайҙар ярыштарға быға тиклем спорт залында әҙерләнергә мәжбүр булған. Бөгөн улар республика ярыштарына ныҡлы әҙерләнеү мөмкинлеге булдырылыуына һөйөнә.\nМайҙансыҡты тантаналы асыуҙан һуң, мәктәп командалары араһында ярыш ойошторолдо. Уҡыусылар ГТО нормаларын үтәү буйынса үҙҙәренең көсөн һынап ҡараны. Әйткәндәй, ошо уҡ проект буйынса республиканың төрлө район-ҡалаларында 112 миллион һумға күп функциялы 24 спорт майҙансығы булдырылған.


Тәүлек эсендә Өфө янында Ағиҙел йылғаһы 17 сантиметрға күтәрелгән — Башгидромет // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТәүлек эсендә Өфө янында Ағиҙел йылғаһы 17 сантиметрға күтәрелгән — Башгидромет\n11:20, 20 апреля 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nТәүлек эсендә Өфө эргәһендә Ағиҙел йылғаһы 17 сантиметрға күтәрелгән. Уның кимәле 703 сантиметр тәшкил иткән. Шакша биҫтәһендә Ҡариҙел 10 сантиметрға артҡан — 785 сантиметр, Бочкарев ауылы янында Дим йылғаһы тәүлек эсендә 8 сантиметрға күтәрелгән, кимәле — 317 сантиметр. Башгидромет иртәнге сәғәт 8-гә шундай мәғлүмәттәр бирҙе.\nКүҙалланыуынса, 17-23 апрелдә Ағиҙел һәм Ҡариҙел йылғаларында һыу ташыуы көтөлә, был йыл да ҡабатланып килгән ваҡыттан 6-11 көнгә иртәрәк. Өфө янында Ағиҙелдең кимәле 730-830 сантиметрға етәсәк. Ҡариҙел — 760-860, Дим 580-680 сантиметрға күтәреләсәк.\nРәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы баш идаралығы начальнигы Марат Латипов башҡарма властың территориаль органдары етәкселәре менән координация кәңәшмәһендә ташҡынға бәйле хәлгә аңлатма бирҙе.\n«Беҙҙең күҙаллауҙар буйынса, ял көндәрендә һыу кире ҡайта башлаясаҡ», — тип хәбәр итте республиканың төп ҡотҡарыусыһы.


Рязангә гуманитар ярҙам менән ике машина ебәрелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРязангә гуманитар ярҙам менән ике машина ебәрелде\n10:40, 17 августа 2010 Йәмғиәт\nГуманитар ярҙам тейәлгән егерме тонналыҡ ике йөк машинаһы Өфөнән Рязангә оҙатылған. Был турала бөгөн Өфө хакимиәтендәге оператив кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.\nӨфөлөләр янғындан зыян күргән райондар халҡы өсөн бер нисә көн эсендә 45 мең самаһы көнкүреш кәрәк-яраҡтары йыйған.\n— Ҡала халҡы үҙҙәре инициатива күрһәтте, — ти Павел Качкаев. – Берәү ҙә был акцияға маҡсатлы рәүештә иғтибар йәлеп итмәне.\nӨфө халҡы әле лә янғындан зыян күреүселәргә ярҙамға кәрәк-яраҡ йыйыу пункттарына кейем-һалым, аяҡ кейеме, көнкүреш приборҙары алып килеүен дауам итә. Янғындан ҡаза күреүселәр уйынсыҡтарҙан алып кер йыуыу машиналарына тиклем бар нәмәгә мохтаж. Был кешеләр өйһөҙ генә түгел, иң кәрәкле әйберҙәрһеҙ ҙә тороп ҡалған бит.\nГуманитар ярҙамдың киләһе партияһы, Павел Качкаев әйтеүенсә, Өфөнән Түбәнге Новгород өлкәһенә оҙатыласаҡ.


Умартасылар форумы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nАуырғазы районы Толбазы ауылында ҡортсолар форумы үтте. Форум эсендә „Башҡортостан республикаһындағы умартасылыҡ тармағының үҫеше, йүнәлеше һәм дәүләт ярҙамы„ Йәш умартасы, ғаилә династияһы бәйгеһе һәм башҡа бик күп конкурстар уҙҙы. Конкурста республиканың 38 районынан 130 кеше ҡатнашты. Йылайыр районы Юлдыбай ауылынан аталы-уллы Ғәле һәм Шайморат Абдуллиндар умартасылар конкурсында икенсе тапҡыр килә. Һәр бер ҡатнашыусыға үҙенә генә тәғәйен эш бирелә. Уларҙың дөрөҫ башҡарылыуына ҡарап баһалама ағзалары балдар ҡуя. Уларға төрлө миҙгелгә, тәбиғәт шарттарына ҡарап маҡсаттар ҡуйыла. Умартасыларҙың төрлө ветеринар препараттарҙы ҡуллана белеүе, ҡорттарҙы дөрөҫ дауалау маһирлығы на ла ҙур иғтибар бирелде.25-се майҙан алып 15 июнгә тиклем бал ҡорттары ныҡлап бал йыя. Күс көслө булһын һәм балды мул килтерһен өсөн умартаның икенсе ҡатын дөрөҫ итеп ултыртырға кәрәк. Республика умартасыларының беренсе форумы ике көн дауам итте. Форумда республика умартасалырының киләсәге, уның проблемалары хаҡында фекер алышынды. Халыҡ-ара умартасылыр ассоциацияһы президенты Жиль Ратиа килде. Умартасыларҙың 15-се юбилей конкурсында өлкәндәр араһында 122 , ә балалар араһында 42 умартасы көс һанашты. Миәкә районынан Әһлиуллин Миңлебай Биктимер улы беренсе урынды яуланы.


Йөрәгемде бирәм балаларға\nБашҡортостандың мәғариф алдынғыһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернаты мөғәллимәһе Зифа Зыя ҡыҙы Искәндәрованың әҙәбиәт дәрестәре уҡыусылар өсөн – тормош һабаҡтары. Юҡҡа ғына 2012 йылдағы «Иң яҡшы рус теле уҡытыусыһы» республика бәйгеһендә ул еңеүсе булмаған. Уның хеҙмәт кенәгәһендә бер генә яҙыу – ул да ошо белем усағына эшкә алыныуы хаҡында. 22 йыл һайлаған һөнәренә тоғро остаздың йылдар үткән һайын тәжрибәһе арта, ижад ҡомары уяна. 2016 йылда М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты үткәргән «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы уҡытыусылар династияһы» республика конкурсы еңеүсеһе лә ул. Уҡыусыларын ғына түгел, үҙен дә рухи һәм һөнәри үҫешкә көйләгән алдынғы ҡарашлы уҡытыусының абруйы һәм хөрмәте ҙур.\nӨй түрендәге фотоһүрәттән баҡҡан 23 йәшлек уйсан ҡарашлы яугирҙең Хажимөхәмәт ҡартатаһы икәнен белеп үҫә балалар. Зөбәйҙә өләсәһе һуғыш башланғас та яуға алынған иренең фронттан латин хәрефтәре менән яҙған тәүге һәм һуңғы хатын ҡәҙерле ҡомартҡы итеп һаҡлай. Ә уны иһә тетрәнмәйенсә уҡып булмай: «Сәләм һуңынан бер ни ҡәҙәр үҙемдең хәлде яҙып үтәм. Хәҙергә үҙем һау-сәләмәт кенә. Ашау һаман шул – 800 грамм әпәй. Бер өйрәнгәс, үтә аптырамайһың. Анан килеп үәт нимә: бик һағындырҙығыҙ, исмаһам, төшкә лә кермәйһегеҙ, төштә күрһәм, арыу булыр ине. Ни хат алып булмай. Әгәр ҙә ошолай этләнеп йөрөп, ятып ҡалһаң – бик бәхетһеҙлек була инде. Шулай ҙа өмөт итәм: иҫән ҡайтырмын тигән булып. Һәр ваҡыт теләп тә тороғоҙ. Зыя улымдың бәхетенә иҫән-һау ҡайтырға яҙһын инде. Үҙ ҡулым белән тәрбиәләп үҫтереп, изгелеген күрергә насип булһын. Кеше ҡулдарына ҡалдыра күрмәһен Хоҙайым берҙән-бер баламды – атлаған һайын минең теләк шул. Үәт нимә, Зөбәйҙә, һиңә үтенес: бик ҡаҡма, арыу ҡара, илатма, рәнйетмә». Мартта фронтҡа алынған Хажимөхәмәт декабрҙә вафат була. Тол ҡатын Зөбәйҙә Әхтәм ҡыҙы Баязитова, «ҡара ҡағыҙ»ы килһә лә, ҡәҙерлеһенең тыуған ил тупрағын һаҡлап шәһит китеүенә ышанмай, уның «баламды кеше ҡулдарына ҡалдыра күрмәһен» тигән теләк-васыятын тотоп, ҡабат тормошҡа сыҡмай. Көсөн берҙән-бер улы Зыяһын уҡытып кеше итеүгә, уның балаларын ҡарашыуға һала. Дүрт ейән-ейәнсәрен «алтындарым» тип, йәнен бирерҙәй булып тәрбиәләй. Зифаға «олатайың йырҙары» тип тотош дәфтәр яҙҙыра.\nЗыя һуғыш михнәттәрен, аслыҡ-яланғаслыҡты, атайһыҙлыҡты кисерһә лә, ҙур йөрәкле, кешелекле ир-уҙаман булып буй еткерә. Атаһының һөйәктәре сит тупраҡта ятыуы тынғылыҡ бирмәй. Эҙләп табып, исемен ул һәләк булған ауылдағы обелискка яҙҙырыуға өлгәшә. Бына уның яҙмаһынан юлдар: «Атайым Хажимөхәмәт Ишмөхәмәт улы Юлмөхәмәтов Калининград фронты алыштарында (хәҙер Ржев йүнәлеше тип атайҙар) һәләк була. 2009 йылда, 66 йылдан һуң, атайымдың ерләнгән еренә сәйәхәт ҡылдыҡ. Быны Санкт-Петербургта йәшәүсе өлкән ҡыҙым Зөһрә, интернет аша эҙләп, эҙәрмәндәргә сығып, ойоштора алды.\nУндағы туғандар ҡәберлегенә 1200 кеше күмелгән. Ләкин 420-һенең исеме араһында атайымдың һәм башҡа башҡорт, татар яугирҙәренең фамилиялары мәрмәр ташта урын алмаған.\nОленин районының ветерандар советы рәйесе Григорьевтан: «Нишләп атайымдың исеме юҡ?» – тип һораным. Уның аңлатыуынса, Ҡырмыҫҡалы районының хәрби комиссариатынан «ҡара ҡағыҙ» алыныуы хаҡында справка кәрәк икән. Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына әҙерлек барған осорҙа ошо ҡағыҙҙы юллап, тейешле адрес буйынса ебәрҙем. Атайыма килгән «похоронка»ла Калининград өлкәһенең Молодотуд районы Мишуково ауылы тип күрһәтелә. Хәҙер өс районды бергә ҡушҡандар. Ҡасандыр ҡаты һуғыштар барған ерҙәрҙә ауылдар ер менән тигеҙләнгән. Бөгөн ул Оленин районы тип йөрөтөлә. Элекке ауыл исемдәре ҡағыҙҙа ғына һаҡлана. Ана шул Оленин районы етәксеһе, атайымдың исемен мәңгеләштереү мәсьәләһенең ыңғай хәл ителәсәге тураһында белдереп, хат ебәрҙе». Диуарҙа элеүле торған һүрәттәге олатайҙың ҡарашы талапсан да, йылы ла. Зифаға ла ул һәр ваҡыт тере, уның хәтере аша һеңгән тәрбиә ейәнсәрен мәңге оҙатып йөрөй, һаҡлай кеүек.\nАуырғазы районы Төрөмбәт ауылы һылыуы Мәбүрә Мырҙахан ҡыҙы Дәүләкән педагогия училищеһын тамамлағас, бер йыл эшләгән дә БДУ-ның тарих-филология факультетына уҡырға ингән. «Әсәйем, йәйәү йөрөү үҙәгемә үткәйне, йүнәлтмә алғанда, ошонан тимер юлы үтә, ҡайтыу өсөн дә уңайлы, тип Ҡырмыҫҡалы районының Бишауыл-Уңғар мәктәбен һайлаған. Шунда табышҡандар улар бер-береһе менән. Атайым, хәрби бурысын үтәп ҡайтҡан, химиянан курстар үтеп, уҡытып йөрөгән бөҙрә сәсле, бит остарын соҡорайтып йылмайған егет, әсәйемдең күңеленә ятҡан. Әсәйем дә, йәтеш кенә кәүҙәле, ҡара күҙле һылыу, атайымды төн йоҡоларынан яҙҙырған. Шулай итеп улар бергә булырға һүҙ ҡуйыша. Өйләнешкәс, ике йылдан тәүге бәпестәре донъяға килә. Уҙған быуаттың 50-се йылдары аҙағында Фрунзе исемендәге колхоз үҙәге тотошлайы менән Һәүәләй ауылына күсерелә. 1962 йылда яңы урта мәктәп төҙөлә, ғаиләбеҙ шунда 1965 йылда төпләнә. Атайым Бөрө дәүләт педагогия институтына ситтән тороп уҡырға инә», – тип тамырҙарын барлай Зифа Зыя ҡыҙы. Ошо мәктәптә Азамат ағаһы, Зөһрә, Зөлфиә апайҙары һәм Зифа үҙе лә урта белем алып сыға. Азамат Зыя улы хәҙер Ҡырмыҫҡалы үҙәк дауаханаһында хирург булып эшләй, өйләнгән, ҡатыны – теш табибы. Зөһрә Зыя ҡыҙын яҙмыш Санкт-Петербург ҡалаһына ташлаған, шунда тормошҡа сыҡҡан, рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. Зөлфиә лә табип һөнәрен үҙ иткән, тормош иптәше менән Благовар районы Языково ауылында төпләнеп, икеһе лә үҙәк дауаханала ауырыуҙарҙы дауалай.\n«Бәләкәй саҡтан балалар уҡытыуҙы ғаилә эше һымаҡ ҡабул иттем. Атай мәктәп янында баҡса үҫтерҙе. Август кәңәшмәләренә әҙерләгән күргәҙмәләре өсөн призлы урындар алып ҡайтыр ине. ВДНХ-ға, Мәскәүгә тиклем барып етеп, «Йәштәрҙең кәңәшсе-тәрбиәсеһе» тигән билдә менән бүләкләнде. Август кәңәшмәләренә беҙ ҙә ең һыҙғанабыҙ: абзыйым плакат ҡауырый ҡәләме менән атамаларын яҙа, беҙ, ҡыҙҙар, матурлайбыҙ, абзыйым фото төшөрә. Әсәйҙең бөтә һыҙмаларын да ул ҙур яуаплылыҡ һәм оҫталыҡ менән башҡарҙы. Зөһрә апайым инша ижад итеүгә маһир, ҡайһылары гәзиттә баҫылды. Үҫә төшкәс, мин дә ҡул араһына индем, атайҙың класына вожатый булдым, бөтә сараларын үткәрешә инем. Шулай итеп уҡытыусылыҡ тыуғандан уҡ беҙҙең эш булды ла китте, яратып башҡарған һөнәргә әйләнде. Зөбәйҙә нәнәйем йорт ҡараны. Ҡәйнәһе бәлеш бешерһә, әсәйгә һынатмаҫҡа бит инде – ул ятыраҡ аш-һыу әҙерләп һыйлай. Нәнәйем матур һауыт-һаба алһа, әсәй шаршау, ҡорған һымағыраҡ әйберҙәрҙе яңырта. Ҡәйнә менән килендең уңғанлыҡта ярышыуын беҙ, балалар, ҡыҙыҡһынып күҙәтәбеҙ», – тип Зифа Зыя ҡыҙы бала саҡ хәтирәләренә бирелә.\n38 йыл педагогик стажы булған мөғәллимдә бөтә республикаға билдәле шәхестәр тәрбиәләнеүе бер ҙә ғәжәп түгел. Филология фәндәре кандидаты, доцент Фәнзил Санъяровтың мәктәптең 50 йыллығына арнап яҙған мәҡәләһенән: «Уҡытыусыларым артабанғы тормошомда гел юлдаш булды миңә. Биология фәненән остазым Зыя Юлмөхәмәтов – шуларҙың береһе. Үҙ предметын йәне кеүек һөйҙө Зыя Хажиәхмәт улы. Мәктәп яны баҡсаһы ялт итеп торҙо, шунда хеҙмәткә өйрәндек. Зыя ағай 1975 йылда республикабыҙҙа тәүгеләрҙән булып уҡыусыларҙың етештереү бригадаларын булдырҙы, стационар ял һәм хеҙмәт лагеры эшләне. 1980 йылда ошо лагерҙа республика ярышы уҙғарылды хатта. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн уҡытыусым «РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы» исеменә лайыҡ булды. Йәмәғәте Мәбүрә Мырҙахан ҡыҙы иһә үҙен көслө рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп танытты, СССР уҡытыусылары съезы делегаты, «Почет Билдәһе» ордены кавалеры булды. Оҙаҡ йылдар мәктәбебеҙҙә директорҙың уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарҙы».\nИншаларҙы матур яҙған, әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһынған Зифаға республикаға билдәле уҡытыусыһы Рим Исхаҡов башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетына уҡырға барырға фатиха бирә, әммә ҡыҙ рус филологияһын һайлай.\nАйрат менән бер ятаҡта йәшәгән саҡта яҡташтар булараҡ бер-береһен күреп-белеп йөрөйҙәр. Диплом алып, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се гимназия-интернатҡа конкурста ҡатнашырға килгәс, өлгө рәүешендә Айраттың каллиграфик яҡтан камил, төҙөк почерк менән яҙылған ғаризаһын алып килеп тотторалар. Ҡыҙҙың күңеле ниҙер һиҙенеп, талпынып ҡуя. Аҙаҡ поезда бергә аралашып килергә лә, өс йыл Үтәгән мәктәбендә эшләп тәжрибә туплаған яҡташ егеттең дәрестәренә инеп ултырырға ла тура килә Зифаға. Көтмәгәндә Айратты Юлдаш ауыл мәктәбенә ебәрәләр. Зифа уны бик һағына. Тик сер бирмәй. Ниһайәт, уны кире Өфөгә Зәки Вәлиди исемендәге республика милли китапханаһына эшкә саҡыралар. Зифаның тыуған көнөндә, 13 майҙа, йәштәр айырылышмаҫ булып берегә. Ҡырмыҫҡалы районы һабантуйына бергә ҡайталар. «Буласаҡ ҡайнымды, бөтә тирә-яҡҡа билдәле педагог, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, фән кандидаты, директор Рим Сәйетбаттал улы Искәндәровты Айрат менән танышҡанға тиклем дә белә, хөрмәт итә инем. Уның тирмәһендә ҡунаҡ булдыҡ», – тип иҫләй Зифа ул саҡтарҙы. Кейәү буласаҡ егет тап бесән өҫтөндә ҡыҙҙың ҡулын һорарға килә. Уның эшкә тилберлеген һынап ҡарағас, буласаҡ ҡайны ниндәй ниәт менән йөрөүен белешә. «Зифа менән беҙҙең уйҙар бер», – тигәс, һоратырға килергә рөхсәт алына. Яусылар түрҙән уҙып, ҡаралды өҫтөндәге яҫтыҡты алып ултыра. Йола шулай ҡуша, имеш. Туй мартҡа тәғәйенләнә. Уҡытыусылар ғаиләһендә тыуып буй еткергән Зифа шундай уҡ ғаиләгә килен булып төшә. Ҡәйнәһе Зәкирә Бәхтигәрәй ҡыҙы Хөсәйенова (билдәле ғалим Ғайса Хөсәйеновтың һеңлеһе) уны үҙ ҡыҙылай ҡабул итә, хатта «килен» тимәй, исеме менән өндәшергә ғәҙәтләнә. Уның ҡайнатмалары, үҫтергән гөлдәре, баҡсаһы, донъяны бөхтә тотоуы, аш-һыуға оҫталығы килен кешене хайран итә. Зифа ла ҡайныһына «атай» тип өндәшергә ғәҙәтләнә. Ике йылдан улдары Асҡар тыуа. Хәҙер инде ул буй еткереп, урта мәктәпте тамамлап, Башҡорт дәүләт медицина университетында белем ала. Азамат бабаһы һымаҡ хирург булырға хыяллана. Нәркәс тыуыуы ғаиләгә һөйөнөс кенә түгел, яңы төҫмөрҙәр алып килә. Тағы ла ҡыуаныс өҫтәлә: ғаилә ике бүлмәле фатирға күсенә. Әле ҡыҙыҡай ағаһы тамамлаған 27-се мәктәптә белем ала. Аккордеонда уйнай, махсус музыка мәктәбендә шөғөлләнә. Бейеү ансамбленә йөрөй.\nАтай-әсәһе мәрхүм булғас, балалары ҡәҙерлеләре көс һалып булдырған донъяны тарҡатмаҫҡа, атай йортон һаҡлап ҡалырға ҡарар итә. Йыш ҡына Зифа менән Айрат Һәүәләйгә ҡайтып йөрөй. Йәй баҡса үҫтерә. Бигерәк тә ҡарбуз өлгөртөргә дәртләнгәнбеҙ, ти хужабикә.\nАйрат ҡатынын АҠШ китапханаһы конгресы саҡырыуы менән, Вашингтон ҡалаһында «Асыҡ донъя» программаһы сиктәрендә үткән «Ҡатын-ҡыҙ лидерлығы» оҫталыҡ дәрестәренә ебәреп уҡытып ала. Был сәйәхәт Зифаға тормошта, белем усағында илһамланыбыраҡ эшләргә дәрт-дарман өҫтәй.\nТағы ла Искәндәровтар Башҡортостан буйлап сәйәхәт ҡылырға ярата. Айрат һөйөклө ҡатынына гөлләмәләр бүләк итеүҙе ҙур ҡыуаныс менән башҡара. Уҡыусыларым да байрамдарҙа сәскәләргә күмә, ләкин иремдеке барыһынан да ҡәҙерлерәк, матурыраҡ кеүек миңә, мөхәббәт менән бүләк ителгәнгәме, улар оҙаҡ һулымай, тип йылмая Зифа. Яратып һәм яратылып йәшәгән ҡатындың йөҙөнән нур һирпелә.\nҺайлап алған һөнәр\nЗифа Зыя ҡыҙы әҙәбиәт, донъя мәҙәниәте дәрестәрен балаларға ижади эҙләнеүҙәр, бәхәс аша еткерергә күнеккән. Балалар менән күҙгә-күҙ ҡарашып, уларҙың фекер ағышын кәрәкле йырҙаға бороуға, камил шәхестәр итеп тәрбиәләүгә күҙгә күренмәгән күңел көсө, йөрәк йылыһы һалына.\n«Баланың белеме, хатаһыҙ яҙыуы китап уҡыуынан тора. Күреү хәтерен үҫтереү мөһим. Был осраҡта, ҡағиҙәһен белмәһә лә, иҫләп ҡалып дөрөҫ яҙыуы мөмкин. Китап уҡытыу өсөн уҡыусыларҙы ҡыҙыҡһындырырға кәрәк. Үҙенсәлекле, башҡаларға оҡшамаған бала насар өлгәшеүе лә ихтимал, уның һәләте баҫылып тора тигән һүҙ. Ундайҙар менән яҡындан аралашып, айырым эшләйем», – ти мөғәллимә.\nЗифа Зыя ҡыҙы фән менән дә ҡыҙыҡһына. Юҡҡа ғына уны гимназиялағы Бәләкәй фәндәр академияһына етәксе итеп ҡуймағандарҙыр. Ғилми эште бергә башҡарып, республика, Рәсәй буйынса үткәрелгән фәнни конференцияларҙа, олимпиадаларҙа, бәйгеләрҙә лә призлы урындар, рәхмәт хаттары алып ҡайта ул уҡыусылары менән. Үҙен эшкә өйрәткән остаздары Зөһрә Абдулла ҡыҙы Шаһиева, Нәзирә Нәжми ҡыҙы Сәлиховаларҙы «алтын йөрәкле кешеләрем» тип, айырыуса бер йылылыҡ менән иҫкә ала. Яңыраҡ ҡына Нәзирә Нәжми ҡыҙы, гимназияның хөрмәтле ветераны булараҡ, уҡыусылар менән осрашыуға саҡырылған, уларға тормошта уңышлы булыу серҙәрен асып биргән. Балалар уны тәүге тапҡыр күреүҙәренә ҡарамаҫтан, айырым-айырым килеп һорауҙар биреп, кәңәшләшеп, хатта уҡытыусыларына асмаған серҙәре менән бүлешкән.\nӘ Зифа Зыя ҡыҙы өсөн нимә ул бәхет? «Ғаилә, балаларҙың иҫән-һау булыуы. Эш тә бәхет, кинәнес таба белһәң», – тигән һүҙҙәренән уның күңел бөтөнлөгө, рух ныҡлығы тойола.


Хәбәрҙәр: Бөйөк Британия, интервенциянан баш тартыу АҠШ менән мөнәсәбәттәрҙе боҙмаҫ, тип өмөтләнә.\nБөйөк Британия, интервенциянан баш тартыу АҠШ менән мөнәсәбәттәрҙе боҙмаҫ, тип өмөтләнә.\nБөйөк Британия етәкселеге, парламенттың Сүриәгә баҫып инеүҙән баш тартыуы АҠШ менән мөнәсәбәттәрҙе боҙмаҫ, тип өмөтләнә.\nБритания премьер-министры Дэвид Кэмерон, Вашингтон быны аңлап ҡабул итер тип ышана һәм ғәфү үтенеүҙәр артыҡ булыр, тип иҫәпләй.\n“Минең уйымса, американлылар һәм президент Обама был аҙымды дөрөҫ аңлар. Беҙ парламенттың фекеренә ҡолаҡ һалырға тейешбеҙ, ә парламент Британияның һуғышҡа ҡыҫылыуын теләмәй. Беҙ шуға нигеҙләнеп эш итәсәкбеҙ.”\nСәйәсмәндәрҙең һүҙҙәре буйынса, тауыш биреү һөҙөмтәләренә Британия ғәскәрҙәренең Афғанстан һәм Ирактағы тәжрибәһе тәьҫир иткән.\nЭд Миллибенд, Бөйөк Британия парламент оппозицияһы лидеры:\n“Әгәр Британия ашығып, уйлап-нитеп тормай, халыҡ-ара йәмәғәтселек менән кәңәшләшмәй, БМО-ла фекер алышыуҙы көтөп тормай был һуғышҡа инеп китһә, һөҙөмтәһе илебеҙ өсөн дә, сүриәлеләр өсөн дә насар булыр ине. Беҙ Ирак һабаҡтарынан фәһем алырға тейеш.”\nНисек кенә тимә, парламенттың ҡарарын Дэвид Кэмерондың еңелеүе тип иҫәпләйҙәр. Оппозиция ғына түгел, уның менән бер фирҡәләгеләр ҙә интервенцияға ҡаршы тауыш бирҙе. Британия граждандарына килгәндә, һорашыуҙар буйынса, һуғышта ҡатнашыуҙы һәр бишенсе кеше генә яҡлай.


2010 йылдың һуңғы ике айында Өфөлә фатирҙы ҡуртымға алыу хаҡы дүрт процентҡа күтәрелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2010 йылдың һуңғы ике айында Өфөлә фатирҙы ҡуртымға алыу хаҡы дүрт процентҡа күтәрелде\n10:38, 12 января 2011 Иҡтисад\nҮткән йылдың ноябрь-декабрендә Өфөлә фатирҙы ҡуртымға биреү хаҡы дүрт процентҡа артты. Бөтә төрҙәге фатирҙар буйынса хаҡтар айына уртаса 12580 һум тәшкил итте.\nФатирҙарҙы ҡуртымға биреү буйынса иң ныҡ күтәрелгән хаҡтар бер бүлмәлеләргә тура килә – 7,9 процент (11136 һум). Өс бүлмәлеләргә хаҡтар дүрт процентҡа күтәрелде (15500 һум). Ә ике бүлмәле фатирҙарға ҡуртым ставкаһы 0,1 процентҡа төшөп, 13300 һум тәшкил итте.\nЭлиталы фатирҙарҙы ҡуртымға алыу хаҡы — айына 13 — 100 мең һум диапазонында.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова әйтеүенсә, ҡуртым ставкаһы буйынса алдынғы урында – ҡала үҙәге. Бында фатирҙы айына 10 меңдән 19 меңгә тиклем ҡуртымға алырға мөмкин. Сипайлово биҫтәһе икенсе урында тора (хаҡтар диапазоны ун меңдән 18 мең һумға тиклем). Октябрь проспектындағы фатир өсөн туғыҙ меңдән 16 меңгә тиклем һорайҙар.


Дуаль белем биреү? Дуаль белем биреү!06.12.2017\nРеспублика Башлығы бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә дуаль белем биреү сифатын күтәреү зарурлығын билдәләне. “Төплө уйланылған һөнәри йүнәлеш биреүҙең бөтә уҡыу йорттары өсөн төп темаға әүерелеүе, уҡыусыларҙы һөнәрҙәр, предприятиелар менән виртуаль һәм реаль таныштырыуҙың ҡыҙыҡлы ойошторолоуы мөһим. Тармаҡ министрлыҡтары һәм ведомстволары, эш биреүселәр берекмәләре, эшҡыуарлыҡ ошо эшкә ҡушылырға тейеш. Дуаль белем биреү сифатын күтәрергә кәрәк. Шул саҡта уҡыу йорттарын тамамлаған студенттар яҡшы технологик әҙерлекле таныш етештереү майҙансыҡтарына киләсәк”, – тине Рөстәм Хәмитов сығышында.\nҮткән быуаттағы үҙгәрештәр тулҡыны белем биреү өлкәһенә лә ҡағылмай ҡалманы. Бығаса урта мәктәптә хеҙмәт дәрестәрендә үк уҡыусылар төрлө предприятиеларҙа буласаҡ һөнәре менән танышып, тәүге сынығыу алды. Һөнәрселек училищелары, техникумдар, юғары уҡыу йорттары үҙ йүнәлешендәге ойошмалар менән тығыҙ бәйләнештә хеҙмәттәшлек итте. Йәштәр уҡыуҙы производствола практик эш менән нығытып, ҡулына диплом алғанға ҡәҙәр аҙмы-күпме тәжрибә туплап, ойошмаға ярайһы әҙерлекле белгес булып килде. Предприятиелар етәкселәре лә үҙҙәренә кадрҙар әҙерләү йәһәтенән ҙур әүҙемлек күрһәтте, эшләп йөрөгән йәштәргә махсус йүнәлтмә биреп, белемен, һөнәрен камиллаштырырға мөмкинлек асты. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, илдәге ҡоролош үҙгәргәс, был матур йолалар юҡҡа сыҡты. Ә бөгөн шуның әсе һөҙөмтәләрен күрәбеҙ. Нисә йылдар буйы белем алған йәштәребеҙҙе бер ерҙә лә көтөп тормайҙар. Сәбәптәре бар: тәжрибә юҡ. Бәғзе берәүҙәр хатта предприятиеға эшкә килгәс, теге йәки был эш алымын тәүге тапҡыр күреп, баҙап ҡала. Ә ойошмалар өсөн бөгөндән емешле хеҙмәт күрһәтерҙәй кадрҙар кәрәк. Йәнә күп йәштәребеҙ, үҙенә яраҡлы шөғөл тапмау сәбәпле, сит илдәргә юллана. Ә бит уларҙы уҡытыу өсөн дәүләт тә, ата-әсәһе лә аҙ аҡса сарыф итмәгән. Тағы, биш йыл буйы уҡып, бөгөн баҙарҙа ваҡ-төйәк һатып торған йәки йөк ташыусы булып йөрөгән йәштәр аҙмы?\nМәҫәлән, йыл һайын маҡсатлы йүнәлтмә менән юғары уҡыу йорттарында 250 мең студент белем ала. Үкенескә ҡаршы, уларҙың ни бары 20-30 проценты ғына үҙҙәренең төбәктәренә әйләнеп ҡайта.\nМәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, Рәсәй халҡының 40 проценты ғына алған һөнәре буйынса эшләй. Был юҫыҡта медицина өлкәһе иң алда тора – тармаҡтағы халыҡтың 75 проценты үҙ специальносына ярашлы хеҙмәт етә. Нефтселәрҙең – 66, энергетиктарҙың – 50, химиктарҙың – 25, геологтарҙың – 22, биологтарҙың 20 проценты ғына үҙе һайлаған өлкәлә мәшғүл. Бының төп сәбәбе уҡыу барышы менән сәнәғәт араһында ныҡлы бәйләнештәрҙең булмауында. Күп йәштәр, диплом алғас та, ҡайҙа, нисек эшләрен күҙ алдына ла килтермәй.\nБыл хәлде үҙгәртеү һәм йәштәрҙе ҡабаттан уҡытыуға аҡса сарыф итмәү өсөн Мәғариф министрлығы беренсе кластан уҡ һөнәри әҙерлекте башларға тәҡдим итә. 2020 йылға ҡәҙәр илдең егерме төбәгендә СССР ваҡытындағы Пионерҙар һарайына оҡшаш технопарктар барлыҡҡа киләсәк. Унда балалар төрлө һөнәрҙәрҙе үҙләштерәсәк. Был алым киләсәктә үҙ файҙаһын бирәсәк, ти белгестәр.\nДуаль белем биреү. Был төшөнсә сәйерерәк яңғыраһа ла, беҙҙең өсөн яңылыҡ тип әйтеп булмай. Ябай ғына итеп әйткәндә, белем алыуҙың теоретик өлөшө уҡыу йортонда барһа, практик йәһәттән – эш урынында. Предприятие мәғариф учреждениеларына үҙенә кәрәкле аныҡ белгескә заказ бирә, эш биреүселәр уҡыу программаһы төҙөгәндә ҡатнаша. Был осраҡта белгестәр белем биреүҙең сифаты күтәрелеүен билдәләй. Һуңынан предприятиела студенттар өсөн эш урындары булдырыла. Дуаль белем эшһеҙҙәр армияһын һәм иҡтисадта ихтыяж булмаған һөнәрҙәрҙе ҡыҫҡартырға булышлыҡ итәсәк, ти белгестәр.


Туҡ башаҡ йылды туйҙырыр » Башҡортостан гәзите\nМәҫәлән, ундағы “Колос Агро” – иң йәш хужалыҡтарҙың береһе. Ауыр хәлдә ҡалған элекке колхоздың таушалған бинаһын яңыртыу, сәсеүлектәрен тергеҙеү маҡсатында арымай-талмай көс түккән уңғандар.\n– Хәҙер барлыҡ мәсьәләләр ҙә тиерлек яйға һалынды, – ти хужалыҡ етәксеһе Радик Гәрәев. – Эшмәкәрлекте бер нисә йүнәлештә ойошторғанбыҙ. Мал аҙығы әҙерләү осоронда тотҡарлыҡтарға юл ҡуйылманы. Әле ужым сәсеү бара, ерҙе туңға һөрәбеҙ.\nХужалыҡ эшсәндәре һалҡын миҙгелгә ныҡлы әҙерлек менән аяҡ баҫа. Һәр шартлы баш малға 35 центнер аҙыҡ берәмеге тура килә.\nРадик Ғәле улы билдәләүенсә, эшселәргә ҡытлыҡ булғаны юҡ. Халыҡ дәртле бында. Араларында Рауил Ибәтуллин, Рафаэль Ғәйетов, Рөстәм Хәйретдинов, Рәмил Зиязетдинов, Айнур Миңлебаев, Венер Ғәлләмов, Сергей Лысенко, Радик Хәмитов һәм башҡалар – күптәргә өлгө.\n– Шағир әйтмешләй, икмәк булһа, йыр ҙа булыр, – ти хужалыҡ етәксеһе. – Башҡараһы эште иртәгәгә ҡалдырырға ярамай. Дым ваҡытында ҡапланды, орлоҡто тупраҡ йылы саҡта сәстек, химик утауҙы оҙаҡҡа һуҙманыҡ. Бына бит – башаҡ тулы бойҙай, етмәһә, үҙҙәре туҡ. Тимәк, өҫтәлебеҙ ҙә мул булыр.


Мишкәнән Рүсә Әхмәҙиева уңышлы эшҡыуар булараҡ та танылыу яуланы\n26 Ноябрь 2018, 18:37\nМишкә ауылында йәшәүсе Рүсә Рәйес ҡыҙы Әхмәҙиева заман менән бергә атлаған, ижади фекерләүсе, шәхси эшен уңышлы алып барған тырыш, сәмле ҡатын-ҡыҙ. Балаларына терәк-таяныс, ейән-ейәнсәрҙәренә яратҡан өләсәй ҙә ул.\nРүсә Рәйес ҡыҙы мәктәп йылдарында яҙыу-һыҙыуға, тегеүгә оҫта була. Шуға күрә лә Оло Шаҙыла һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Өфөлә һөнәри училищеға уҡырға инә. Ике йылдан тегеүсе һөнәренә эйә булып, тыуған яғына ҡайта. Маҡсатына ышаныслы аҙымдар менән барыусы Рүсә Әхмәҙиева үҙ эшен асып, уңышлы эшҡыуар булып китә. Белемен камиллаштырып, кейем бесеүсе-универсал булараҡ яратҡан эшен дауам итә. Бар күңел йылыһын һалып матур, ҡупшы әйберҙәр тегә.\n— Ун ете йыл тегеүсе булып эшләнем. Был һөнәрҙе үҙләштергәнгә бер ҙә үкенмәйем. Бындай белеме булған кеше бер ваҡытта ла юғалып ҡалмаҫ, — ти Рүсә апай.\nТормош иптәше вафат булғас, ике ҡыҙ баланы тәрбиәләү, уҡытыу, мал, ҡош-ҡорт аҫрау, бөтмәҫ-төкәнмәҫ донъя мәшәҡәттәре уның иңендә була. Шулай ҙа бирешмәй йәш ҡатын. Киреһенсә, ауырлыҡтар уны сыныҡтыра, тағы ла көслөрәк булырға ярҙам итә. 2000 йылда, ул эшләгән ойошма көрсөккә төшөп, ябыла. Тиҫтәләгән кеше эшһеҙ ҡала. Тик ултырып булмай, өйҙә ике бала. Шул ваҡытта Рүсә Рәйес ҡыҙы үҙ эшен асып ебәрә. Шәхси эшҡыуар кейем-һалым һатыу менән шөғөлләнә. Әлбиттә, барыһы ла еңел бирелмәй... Бик ауыр ваҡыттар була... Ҡышҡы сатлама һыуыҡтар, буранлы көндәрҙә баҙарҙа һатышыу үҙәгенә үтә.\n— Ғүмер буйы балаларым өсөн тырыштым. Улар кеше араһында кәм булмаһын, мин кисергәнде күрмәһен, тинем. Аллаға шөкөр, икеһе лә юғары белем алып, яратҡан һөнәрҙәренә эйә булды, — ти ул. Оло ҡыҙы Әлфиә Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлап, провизор һөнәрен үҙләштерә. Кесе ҡыҙы Ильвина Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлағандан һуң, икенсе юғары белем алыу маҡсатында, Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетына уҡырға инә. Ҡыҙҙары ла әсәләренә оҡшап тырыш, ныҡышмал, эшһөйәр. Бөгөн Әлфиә тормош иптәше Илмир менән Самира исемле ҡыҙ һәм Ислам исемле малай үҫтерә. Йәш ғаилә Өфө ҡалаһында йәшәй.\nРүсә Рәйес ҡыҙы киң күңелле, оло йөрәкле кеше. 2013 йылда бер туған ҡустыһын яман сир араларынан алып китә. Ҡустыһының ҡараусыһыҙ ҡалған 11 йәшлек малайы Эмилде тәрбиәгә ала. Рүсә апай уға бар күңел йылыһын бирә. Тырышлығы бушҡа булмай: Эмиль уның ярҙамсыһына әүерелә, уҡыу яғынан да тартыла. Туғыҙынсы класты уңышлы тамамлағандан һуң Өфө ҡалаһының йылға транспорты училищеһына уҡырға инә.\nРүсә Рәйес ҡыҙы 2006 йылдың декабрендә үҙенең “Нур” исемле магазинын аса. Яңы эш урындары булдырып, күп кенә кешене эш менән тәьмин итә. Һәр клиент менән уртаҡ тел таба, уларға кейем һайлашырға ярҙам итә. Тырыш эшҡыуар теүәл алты йылдан магазинын тағы ла ҙурайтып, ир-егеттәр өсөн кейем-һалым бүлеге аса. Ул район сараларында, һабантуйҙарҙа йыл да бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтә, үҙе лә әүҙем ҡатнаша.\nУңған ҡатындың донъяһы ла балҡып тора.Гөл-сәскәгә күмелгән ихатаһы, баҡса тултырып үҫкән йәшелсә-емеше, өй эсендәге бөхтәлек уның тынғыһыҙлығы тураһында һөйләй. Ейән-ейәнсәрҙәр өсөн яратҡан өләсәләре йортона ҡайтыу ҙур шатлыҡ. Йәмле йәй көндәрендә балалары, ейәндәре менән тәбиғәт ҡосағында ял итергә, ҡышын бергәләп тау шыуырға ярата Рүсә апай. Тиҙҙән Рүсә Әхмәҙиева күркәм юбилейын билдәләй. Тормош уға ике “бишле” ҡуя. Алдағы көндәрҙә иҫәнлек-һаулыҡ, күңел тыныслығы, балалар бәхете насип булһын үҙенә.


Иртән — иҫәп-хисап эше, кисен — торттар\nДим ауылынан Светлана Кәрәева аҙыҡ-түлек магазинында бухгалтер иҫәбен алып бара, ә буш ваҡытында кондитер әйберҙәре бешерә\nСветлана Туймазы юридик колледжында, Башҡорт кооператив техникумында уҡый hәм уҡыуының барлыҡ этаптарын да ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Бер йыл Бишбүләк йәмәғәт судында эшләй. Дим ауылы егетенә кейәүгә сыға.\n— Белемем буйынса мин — юрист hәм бухгалтер, ә былай — бик ижади кеше, — тип аңлатма бирә Светлана. — Социаль селтәрҙәрҙә осраҡлы рәүештә бер ҡыҙҙың торт рецептары һата торған посына тап булдым. Һатып алып, бешерә башланым. Беренсе тортты иремдең тыуған көнөнә бешерҙем. Ҡунаҡтар һыйҙан бик ҡәнәғәт ҡалды.\nУңышлы дебюттан һуң Светлананан туғандары hәм таныштары байрамдарға үҙҙәренә лә ошондай татлы ризыҡ бешереп биреүҙе һорай. Бындай үтенестәр Светланаға уның дөрөҫ юлда булыуына ышаныс бирә, үҙ оҫталығын яҡшыртырға ярҙам итә. Светлана үҙ белемен арттырыу өҫтөндә эшләй башлай: тематик сайттарҙа мәғлүмәт өйрәнә, профессиональ кондитерҙар төрлө оҫталыҡ дәрестәре үткәргән видеороликтар ҡарай, социаль селтәрҙәрҙә үҙ ижадын һүртәләүсе тәжрибәле оҫталарға һорауҙар бирергә оялмай — ҡыҫҡаһы, бөтә мөмкин булған мәғлүмәтте губка кеүек үҙенә һеңдерә. Бер ваҡыт өлгөрөп етә — үҙе ижад итергә ынтыла башлай. Уның өйрәнеү осоронда ғаиләһе күпме татлы ризыҡ тәмләп ҡарай! Ә шунан башҡа бер нисек тә булмай, ҡулды шымартыр өсөн кемдер кәрәк бит.\n— Бала саҡтан уҡ төрлө тәм-том бешерергә яраттым: печенье, манник, пирог, хәйер, мәктәп йәшендә тортҡа ҡәҙәр үк барып етмәһәм дә, өйҙәгеләрҙе хеҙмәт емештәрем менән бик теләп һыйланым. Шуны һиҙҙем, көндәлек беренсе hәм икенсе ризыҡтар әҙерләгәнгә ҡарағанда, тәм-том бешереүҙән күберәк кинәнес табам, — тип һөйләй Светлана.\nСветлана үҙенең һәр тортына бик етди ҡарай: башта концепцияны ентекләп уйлай, ҡайһы берҙә уларҙы заказ биреүсегә күрһәтеү өсөн интернеттан ала hәм әҙер тортты баһалауҙы түҙемһеҙлек менән көтә. Һәр торт ҡабатланмаҫ, оҫта ике бер төрлө, шундай уҡ экземпляр яһай алмай. Бер торт яһауға өс-дүрт көн ваҡыт китә.\n— Бешереү процесына ҡәҙәр концепция булырға тейеш, hәм ингредиенттарҙы һайлап алырға, унан һуң ҡамыр баҫыла, hәм һуңынан ғына эш бешереүгә барып етә. Бешкәс, корждарҙы һыуытҡыста оҙаҡ тоторға кәрәк — торт тәмлерәк була, hәм шунан һуң ғына уны йыйыу башлана, — ди Светлана.\nСветлана фекеренсә, тәмле торттың иң мөhим шарттарының береһе — уны бар күңелеңде биреп әҙерләү. Тик кондитер «Яҡты юлдан» уҡыусылары менән уртаҡлашҡан техник серҙәре лә бар:\n— Тәмле бисквит килеп сыҡһын өсөн, уны рецепт буйынса ғына яһарға кәрәк. Ингредиенттарҙы айырым ҡабартырға, тип яҙылған булһа, уларҙы айырым ҡабартырға кәрәк, үҙең теләгәнсә бер нимә лә ҡушырға ярамай. Бисквитлы корж, бешергәндән һуң уны духовкала һыуынырға ҡалдырһаң, унан һуң аҙыҡ пленкаһы менән тoрөп, һигеҙ сәғәткә һыуытҡысҡа ҡуйһаң, үҙенең тәмен һаҡлай hәм ҡоро булмай. Ә йомортҡаны миксер менән, әкренләп тиҙлекте арттырып, туғларға кәрәк.\nФото Светлана Кирәеваның шәхси архивынан.


Бөтә уҡыусыларҙы дистантҡа күсереүҙең кәрәге юҡ — Башҡортостандың мәғариф министры\n4 Октябрь 2021, 15:09\nМәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин Башҡортостандың бөтә уҡыусыларын дистанцион уҡыуға күсереүҙең кәрәклеген күрмәй. Был хаҡта ул дүшәмбе хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә белдерҙе.\nБашҡортостандың Мәғариф һәм фән министрлығы башлығы һүҙҙәренсә, COVID-19 асыҡланған мәктәптәрҙә хәл ҡатмарлыраҡ.\n«Ләкин муниципалитеттарҙа балаларҙы дистанцион уҡыуға күсереү тураһында үҙ ваҡытында ҡабул ителгән саралар ыңғай һөҙөмтә бирҙе. Хәҙер 1 сентябрҙән алып тәүге тапҡыр сирлеләр буйынса кире динамика күҙәтелә, — тип белдерҙе Хажин. — Саралар үҙ ваҡытында ҡабул ителде тип иҫәпләйем. Улар ауырыуҙың ныҡлап таралыуын туҡтатырға мөмкинлек бирҙе. Башҡа муниципалитеттарҙа һәм мәктәптәрҙә уҡыусыларҙы дистантҡа күсереү кәрәклеген күрмәйем».\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Мәғариф министрлығына республиканың Роспотребнадзор идаралығы менән берлектә мәктәптәрҙә барлыҡҡа килгән коронавирус инфекцияһы сығанаҡтарын бөтөрөргә ҡушты.\n«Сир сығанағы барлыҡҡа килгәс, шунда уҡ дистанцион уҡыуға күсерергә. Беҙ бит уларҙы билдәле бер ваҡытҡа күсерҙек. Ошо ваҡыт үткәс улар кире мәктәптә уҡыуға күсә».


«Беҙ уникаль туристик потенциалға эйә, ләкин ҡалғаны, инфраструктуранан, мәғлүмәт еткереүҙән башлап, уға тап килмәй. Беҙҙә ысынлап та якорь нөктәләре бар, ләкин уларҙы үҫтереү өсөн ваҡыт кәрәк булыр, — тип билдәләне Радий Хәбиров. — Бер үк ваҡытта беҙгә булғанды йөкмәтке яғынан байытыу зарур. Минеңсә, был аҙағынаса эшләнеп еткерелмәгән әле. Ошо йәһәттән фекеребеҙ уртаҡ: беҙҙәге кеүек юғары потенциалды файҙаланмау гонаһ булыр».\nБашҡортостанда Туризмды үҫтереү концепцияһы сиктәрендә уникаль туробъекттар булдырыу, ҙур ваҡиғалар ойоштороу, эшлекле туризм буйынса системалы эште яйға һалыу, инфраструктура булдырыу, комплекслы турмаршруттар әҙерләү һәм туристик продукттарҙы тышҡы баҙарға сығарыу күҙаллана.\nДөйөм милли туристик рейтингта Башҡортостан тәүге 10 төбәк иҫәбенә инде. Республика шулай уҡ туристар ағымы күләме, туризм өлкәһендә халыҡҡа түләүле хеҙмәттәр күләме, ҡунаҡханалар, шифаханалар һәм башҡа урынлаштырыу саралары һаны буйынса илдә һәм Волга буйы федераль округында алдынғы урындарҙы биләй.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2018 йылда төбәктә Terra Bashkiria туристик бренды барлыҡҡа килде, аҙаҡ ул һуңғы ун йылда Рәсәйҙең иң яҡшы брендинг проекттарының береһе тип танылды.


Радий Хәбиров Берҙәм дәүләт имтихандарында 100 балл йыйған уҡыусылар менән осрашты | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n24 июля 2021 — 17:07 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика йортонда Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров Берҙәм дәүләт имтихандарында 100 балл йыйған уҡыусылар менән осрашты. Төбәк етәксеһе иң юғары балды бер-нисә фәндән йыйыусы үҫмерҙәргә рәхмәт хаттарын тапшырҙы. Ҡалған сығарылыш уҡыусылары менән осрашыу онлайн рәүешендә барҙы. Сарала шулай уҡ Мәғариф министры Айбулат Хажин да ҡатнашты. Быйыл республика буйынса 104 уҡыусы Берҙәм дәүләт имтихандарында 100 балл йыйыуға өлгәшкән. Уларҙың бишәүһе - иң юғары балды бер-нисә фәндән йыйған. Төбәк башлығы сығарылыш уҡыусыларын юғары уңыштарға өлгәшеүҙәре менән ҡотланы һәм ниндәй уҡыу йортон һайлауға ҡарамаҫтан, киләсәктә тыуған яҡҡа әйләнеп ҡайтыуҙарына үҙ өмөтөн белдерҙе. Билдәле булыуынса, Башҡортостан Башлығы 100 балл алған һәм Евразия фәнни-белем биреү үҙәгендә ҡатнашыусы республика вуздарына уҡырға ингән абитуриенттарға 150 мең һум аҡса биреү тураһында указға ҡул ҡуйғайны. Йәштәрҙең 40 проценттан ашыуы Өфө вуздарына уҡырға инергә теләй. Ҡалғандары Мәскәү, Санкт-Петербург , Ҡазан, Екатеринбург ҡалаларын һайлаған.


Стәрлетамаҡта тауар поезы ир менән ҡатынды бәрҙергән\nҒәҙәттән тыш хәл ҡаланың «Фабри» сауҙа үҙәге менән «Көнкүреш йорто» туҡталыштары араһында теркәлгән. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, тимер юлы аша үтеп барған ир йөрәк өйәнәге менән ергә ҡолай. Уның эргәһендәге ҡатын бәләгә тарыусыны рельстарҙан ситкә алырға тырыша. Әммә ошо ваҡытта уларҙың икәүһе лә поезд аҫтында ҡала. Машинист ашығыс рәүештә составты туҡтатырға маташһа ла, йәйәүлеләр фажиғә урынында йән бирә. Осраҡ буйынса хоҡуҡ һағы хеҙмәткәрҙәре тикшереү үткәрә.


Буш мискәләр һаман дөмбөрләй » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Буш мискәләр һаман дөмбөрләй\nБуш мискәләр һаман дөмбөрләй 17.11.2011 // Йәмғиәт\nТарих арбаһы шығырҙай-шығырҙай, ҡағыла-һуғыла, Рәсәйҙә инҡилаптар башланыуға йөҙ йыл тулыу осорона етеп бара. Октябрь аҙағы, ноябрь баштары етһә, ал әләмдәр даръяһына сумған шау-шыулы демонстрациялар хәтергә төшә, күн тужуркалы, маузерлы ораторҙарҙың ялҡынлы телмәрҙәре ҡолаҡта йәнә яңғырағандай. Хәтер ебен ҡапыл ғына өҙөү мөмкин булмағандай, ил тарихындағы ваҡиғаларҙы ла бүлгеләп киҫеп ташларға яҙмаған.\nЯҙмаһын да, сөнки быуат ҡына түгел, үткән һәр йылыбыҙ һәм көнөбөҙ бөгөн үҙебеҙгә һабаҡ булырҙай. Ун етенсе йылдың февраль һәм октябрь инҡилаптары ла Рәсәй тарихындағы ваҡиға булып ҡалманы, бәлки кешелектең ғөмүми яҙмышын тамырынан үҙгәртте. Европаның нәҡ уртаһынан Тымыҡ океанғаса йәйелеп ятҡан ғәжәйеп ҙур империяла ябай халыҡ менән идара итеүселәр бер-береһен аңлау һәм хеҙмәттәшлек мөмкинлегенән уҙған икән, тимәк, социаль һәм сәйәси үҙгәрештәрҙең төбөндә үҙенсәлекле логика ята. Ундай үҙгәрештәр күпселек илдәрҙә иҡтисади, социаль реформалар рәүешендә эволюция процесы булараҡ үтеп китә. Инҡилапҡа илдәге иҡтисади шарттар, йәмғиәттең бүлгеләнеүе килтерә. Бында, әлбиттә, халыҡтың сәйәси традициялары, аң-белем кимәле, хатта милли менталитеты ла үҙ ролен уйнай. Англияла, Францияла, Алманда инҡилап тип аталған халыҡ сыуалыштары ҡан ҡойошҡа сәбәпсе булһа ла, был илдәрҙә демократия институттарының нығыуына, абсолютизмдан парламентаризмға күсеүгә килтерҙе.\nШул уҡ ваҡытта инҡилаптар шәхси диктатуранан һәм тоталитар хакимлыҡтан һис кенә лә яҡлай алмай. Был йәһәттән Англиялағы Оливер Кромвель менән Франциялағы Максимилиан Робеспьерҙы миҫалға килтереү ҙә етә. Һәр бер инҡилап, һәр бер һуғыш кеүек үк, халыҡ исеменән, халыҡҡа таянып һәм халыҡ мәнфәғәттәрендә тигән декларация менән башлана. Ләкин бөгөн инҡилаптар ҙа, тарихтан мәғлүм булыуынса, кемдеңдер абсолют хакимлығы менән ослана. Кескәй генә алман кенәзлектәрен бөйөк Германия итеп берләштергән Отто фон Бисмарк: “Инҡилапты, ғәҙәттә, романтиктар әҙерләй, фанатиктар бойомға ашыра, ә уның емештәрен әтрәгәләмдәр файҙалана”, — тип тиктомалға ғына әйтмәгән. Рәсәйҙәге инҡилаптың оҙаҡ дауам ителеү тарихын күҙ алдынан үткәргәндә, “тимер канцлер” менән килешмәү мөмкин түгел.\nӘммә булғаны — булған, буяуы уңған, тигәндәй, тарихты ҡабаттан ғәмәлләштереү мөмкин түгел, бәлки уны һәр осорға һәм һәр хакимға яраҡлаштырып үҙгәртеп яҙыу ғәҙәте генә бар. Инҡилап рәүешендәге тетрәнеүҙәр булмаған хәлдә илдәр һәм халыҡтар яҙмышы ҡайһы юлдарҙан китер ине икән? Инҡилап юлы прогресмы, әллә тарих ағышындағы бер кәртәме? Быны кем баһалай ала?\nОбъектив ҡарашлы тарихсыларҙың фекеренсә, 1917 йылғы инҡилап, иғлан ителгән маҡсаттары буйынса, Рәсәйҙе иҡтисады халыҡ ихтыяждарына йүнәлтелгән дәүләт итеп нығытырға тейеш ине. Ленин, идеологик башланғысты беренсе урынға ҡуйһа ла, Рәсәйҙе иҡтисади йәһәттән тиҙ арала нығытыуға ифрат ҙур әһәмиәт биргән. Әгәр уның сәләмәтлеге иртә ҡаҡшамаһа, сәйәси һәм дәүләт власы фирҡә эсендәге көрәшкә һәм шәхси хакимлыҡҡа мөкиббән китеп ынтылыусы Сталин ҡулына күсмәһә, иҡтисади сәйәсәт тотошлайы идеология менән алмаштырылмаһа, ил ниндәйерәк рәүештә һәм ниндәй тиҙлектә алға китер ине икән?\nҺуңғы сирек быуат йыл Рәсәй тарихындағы тетрәнеүҙәр һәм фажиғәләрҙең дауамы булғандыр. Илебеҙ киңлектәрендә өҙлөкһөҙ инҡилап дауам итә. Йә утҡа инеүсе, йә боҙло һыуға сумыусы халыҡ әле бер һүҙгә ышана, иртәгәһенә нәүбәттәге “юлбашсыға” өмөт менән күҙ төбәгән була. Ул арала Көнбайышта ла, илебеҙҙең үҙендә лә “байғош” Рәсәй халҡының яҙмышы өсөн “үртәлеүселәр” ҡый үләне кеүек үрсене. Тырым-тырағай килгән илде тиҙ арала сәләмәтләндереү әмәлен әле булһа кем генә тәҡдим итмәй. Быларҙың сәбәбе заманында Рәсәйҙә мөлкәтте хосусилаштырыуға ғына бәйле булған икән. Программалар, вәғәҙәләр ошо төп маҡсатты тыштан биҙәкләү бурысын ғына үтәгән.\nӘ инде өр-яңы тарихҡа күҙ ташлағанда, илдең аҫты-өҫкә килеүе фирҡә етәкселегенә Михаил Горбачев ултырғандан һуң бермә-бер көсәйҙе. Леонид Брежнев замандарында тамам ойоған йәмғиәт Горбачев осоронда эремсеккә әйләнде, Ельцин хакимлығы йылдарында иһә бөтөнләй таралып төштө. Йәмғиәт барометры һиҙгер. Властың булдыҡһыҙлығын һәм хатта юҡлығын иң башта криминалитет һиҙеп алды. Унан — иртәгә олигархияға әүереләсәк эшҡыуарлыҡ. Хакимлыҡ, хәлде анализлау һәм төҙәтеү өсөн етди саралар күреү урынына, “баҙар көйләр әле, иҡтисадҡа дәүләт ҡыҫылырға тейеш түгел”, тигән постулатҡа таянды. Ил, ижтимағи һәм иҡтисади модель эҙләп, йә техас эшләпәһе, йә инглиз цилиндры, йә булмаһа итальян пинжәге кейеп ҡараны. Шулай бер аҙ аҙашып йөрөгәс, сит-яттар тупһаһынан ҡыуыла торғас, үҙ хәлебеҙҙе үҙебеҙ аңларға тырыша башланыҡ. Ошондай әрнеүле асыштар мәлендә Никита Хрущевтың: “Ильич беҙгә киләсәге ни ҡәҙәре матур булған илде мираҫ итеп ҡалдырғайны, ә беҙ... Э-х”, — тип үкенеүҙәре иҫкә төштө. Буталсыҡтан, чиновниктар баймабашлығынан тамам алйыған халыҡ, зарураттан, ҡатҡыл ҡуллы хаким тураһында хыяллана башланы.\nХәйер, хыял да түгел инде ул, ә боронғо традицияларҙы хәтергә төшөрөү генә. Ошо урында мин һеҙҙең иғтибарға Бөйөк Екатерина әйткән фекерҙәрҙе еткерер инем.\n“...Рәсәй кеүек олуғ империя, әгәр унда деспотизмдан бүтән төрлө идара итеү урын алһа, һәләк булыр ине, сөнки алыҫтағы губерналарҙың ихтыяждарына кәрәк ҡәҙәр тиҙлек менән ул ғына булышлыҡ итә ала. Теләһә ниндәй башҡа форма ла бөтөн нәмәгә йән биреүсе эшмәкәрлекте тышаулай. Шулай итеп, Хоҙайҙан беҙгә, закондарға буйһоноусы һәм уларҙы ныҡ уйлап, үҙ халҡының мәнфәғәттәре өсөн генә сығарыусы хакимдарҙы биреүен теләйек”.\nӘбей батша, алман ҡәүеменән булыуына ҡарамаҫтан, Рәсәй халҡы менталитетын урыҫтан да яҡшыраҡ тойомлаған. Ҡәтғи хакимлыҡ халыҡтың аңлы ынтылыштары менән үрелеп барғанда ғына демократия институттары демагогиянан арына ала. Әйткәндәй, инҡилап юлбашсыһы хакимлыҡтың принципиаллеген, һүҙҙең эштән айырылмауын һәр даим тәҡрарлай килгән. “Әйттең — үтә, эшкә килдең — эшлә, хеҙмәт күрһәттең — тейешен ал”. Ябай ғына ошо принциптар инҡилап алдынан программа рәүешендә иғлан ителгән, ә һуңынан ҡағиҙәгә әйләнергә тейеш булған. Йәл, әммә тарихтың бер миҙгеле икенсеһе менән тура килмәй. Күп йылдар беҙ юғарыла әйтелгән принциптарҙың киреһенә таянып йәшәнек.\nХәҙер инде ят көйҙәргә бейемәй, хамелеонға әүерелмәй, ғорур Рәсәй кешеһе булып ғүмер итәһе килә. Буй етмәҫ хыял да түгел бит инде. Илебеҙҙең Хоҙай биргән икһеҙ-сикһеҙ хазиналары, бөрсәгә алтын даға ҡаға белгән оҫта ҡуллы халҡы барҙа ниңә беҙ донъяла беренсе дәүләт булып түгел, бәлки Сомали рәтендә йәшәргә тейеш?\nӘллә алдағы ҡыштың нисек үтеүе уйландырамы, әллә тынысһыҙ донъямы, әммә йөрәк урынында түгел. Һуғыштар, дәүләт институттарын сигендереп барған енәйәтселек... Шашынған әхлаҡһыҙлыҡ... Ләкин...\n“Йәшәүҙән юҡ әле ваз кисеүҙәр,\nҠайын паклығынан хисләнеүҙәр,\nЯҙын торна сыңын ишетеүҙәр,\nХалҡым яҙмыштарын кисереүҙәр...”\nБер уйлаһаң, беҙҙең китеү менән донъя бөтмәҫ бит. Ағиҙел дә аҡмай тормаҫ, Ҡояш та мәңгелек сәфәрен өҙмәҫ. Кемдеңдер тормош юлы һуңғы саҡрымдарын һанай, икенсе берәү, мәңгелек менән бәхәсләшеп, сәфәрен башлап ҡына тора. Алда ғүмер, бәлки, барҙыр-барын, ләкин уның буш һүҙҙәр даръяһында үтеүе генә йәл.


Тамара ҒӘНИЕВА Ваҡыт (Хикәйә)\n13 Февраль 2019, 13:06\n- Фамилияһы кем ауырыуҙың, нисә йәш?\n- Ә кем белә?\n- Уныһын да белмәйем. Урамдан алып килдек. Ерҙә ята ине.\n- Вәт теңкәгә тейәһегеҙ һеҙ. “Тиҙ ярҙам” машинаһы больницаға бомждарҙы ташыуҙан ҡасан туҡтар һуң?\n- Бәй, бүтән ҡайҙа ҡуяйыҡ? Махсус дауахана юҡ бит. Шылтыраттылар. Килдек. Ерҙә ята ине.\n- Ә кем шылтыратты?\n- Ғәлиев. Урам буйлап китеп барғанда ерҙә ятҡанын күргән дә шылтыратҡан. Беҙ килгәндә янында ине. Документтары юҡ. Кем икәне билдәһеҙ. Әҙәм балаһы бит. Тере. Ташлап китәйекме ни? Мин киттем. - “Тиҙ ярҙам” врачы китә башланы.\n- Туҡта әле! - Дауахананың дежур врачы коллегаһына йәнә ниҙер әйтмәксе булды ла тыйылды. - Йә ярар...\nАуырыу һушһыҙ. “Приемный покой” ҙа уҡ анализ өсөн ҡанын алдылар, ЭКГ эшләттеләр. Анализдарға ҡарағанда инсульт булғанға оҡшай. Инәнән тыума сисендерҙеләр ҙә реанимация бүлегенә индереп тын алыу аппаратына, бәүел катетрына тоташтырҙылар, система ҡуйҙылар.\nИртәгәһенә бүлектең етәксеһе врачтарҙы йыйҙы. Йә, нишләйбеҙ? Кем булһа ла дауаларға кәрәк. Медицина полисы юҡлығын район хакимиәтенең сәләмәтлек бүлегенә әйтергә лә... Резервтан аҡса бүлерҙәр. Былай ҙа етер-етмәҫ аҡса ана шундай бомждарға тәләфләнә инде. Невропотолог, кардиолог, нейрохирургтарҙы йыйып консилиум үткәрҙеләр. Дауалау комплексын билдәләнеләр. Йәше 45-49 тирәһелер. Ул йәштә организм көслө була. Бәлки, ипкә килер. Ҡулында якорь һүрәте бар. Морякмы икән? Моряктыр, сөнки якорь һүрәтен бүтән кеше беләгенә һалдырырға йөрьәт итмәҫ ине.\nСтанциянан “Тиҙ ярҙам”ға шылтыратҡан Ғәлиевтың телефонын һорап алып йәнә ҡапшап ҡаранылар. Бәлки беләлер был кешене, мәшәҡәтенән ҡурҡып ҡына белмәмешкә һалышып, башынан себен осоралыр. Уныһы ныҡ тора. “Ҡайҙан беләйем мин ул кешене, ерҙә ятҡанын күреп йәлләнем, башта милицияға хәбәр итәйем тигәйнем, кире уйланым, сөнки маңлайы йылы ине. Тимәк, тере. Шуға “Тиҙ ярҙам” саҡырттым. Шул ғына...”\nМилицияға хәбәр итергә тура килде. Бәлки, берәйһе яҡын кешеһен эҙләйҙер. Өс-дүрт кеше килеп күреп китте. “Беҙҙеке түгел!”-тинеләр һәм бүтән ҡыҙыҡһыныусы булманы.\nДауалау оҙаҡ барҙы. Бер аҙҙан ауырыу аңына килде. Уны дөйөм палатаға күсерҙеләр. Атлай алмаһа ла, коляскаға ултырып хәрәкәт итә башланы. Кешеләргә нисектер сәйерһенеп ҡарай. Бығаса бер ҙә күрмәгән нәмәгә тап булғандай, ҡайһы бер нәмәләрҙе һынап, текләберәк күҙәтә. Үҙе хаҡында ләм-мим. “Исемең кем? Әйтә алмаһаң, яҙып күрһәт,” - тип тә ҡаранылар. Ҡағыҙ-ҡәләм ала, яҙа алмай. Көндәр буйы тәҙрә аша алыҫтарға текләп ултыра.\nКүпме тоторға була билдәһеҙ кешене дауаханала. Урамға сығарып ебәреп булмай. Халыҡты социаль яҡтан яҡлау бүлеге менән айҡаша-айҡаша, төрлө инстанциялар ҡарары менән уны ҡарттар йортона тапшырҙылар.\n...Алсәскә, мәктәптәрҙә башҡорт теле дәрестәре ҡыҫҡартылып, ҡулайлашыу, оптимизация һылтауы менән үҙенә оҡшамаған уҡытыусыларҙан ҡотолоу өсөн юлдар асылыуынан сикһеҙ кинәнес кисергән директор тарафынан эштән бушатылғас, эш эҙләп төрлө-төрлө тупһаларҙы оҙаҡ тапаны.\nБер көндө ул класташы, врач-психиатр Исмәғилде осратты. Хәл-әхүәл һорашып, класташтар хаҡында һөйләшеп кафела ултырып алдылар. Алсәскә үҙенең эшһеҙлегенә зарланып ҡуйҙы.\n- Минең коллеганың ҡатыны ҡарттар йортонда медсестра булып эшләй, уларға социаль педагог кәрәк, - тине Исмәғил. - Шунда бар.\n- Әлләсе... - Былай университетта уҡығанда Алсәскә социаль педагогика курстарына теләп йөрөгәйне. - Балалар менән эшләп булыр ине лә...\n- Борсолма, - тине һәр саҡ оптимист Исмәғил. - Ҡарттар балаларҙан бик аҙға айырыла. Уларҙың да хәленә инә белергә, күңелдәрен өйкәгән нәмәләргә яуап бирергә кәрәк. Йыуатырға ла тура киләсәк. Ҡурҡма! Бар ҙа эшлә. Ярҙам кәрәк булһа, шылтырат! Кейәүгә сыҡманыңмы әле, Алҫыу сәскә?- Алсәскәне мәктәптә гел шулай “Алҫыу” тип йөрөтәләр ине.\n- Юҡ әле... Ә һин кәләш алғанһыңдыр?\n- Өйләнә ҡалһаң, туйыңа саҡырырһың бит?!\nШулай айырылыштылар. Был һөйләшеүҙән һуң Алсәскә мәктәптәргә барғылап социаль педагоглыҡ эше хаҡында ла белешеп йөрөнө. Эш урыны табылманы. Һәм тәүәкәлләп ҡарттар йортона китте. Шул көндө үк эшкә алып та ҡуйҙылар.\nҠайҙа, кем менән эшләйәсәген белеп, үҙен алдан уҡ нисек кенә ныҡ булырға кәрәк, тип әҙерләмәһен, бындағы мөхиткә күнегеп китеү еңел булманы. Һәр ыңғырашҡан, һәр зарланған ҡарт йә ҡарсыҡтың янына атлығып торҙо. Был уның вазифаһына инмәй - инмәүен, әммә бер медсестра, бер терапевт ҡына (уныһы ла ярты ставкала ғына) булған был больницаларҙа ятҡандарҙағынан да ауырыраҡ хәлдәге кешеләр ғүмер иткән йортта битараф ҡалып булмай. Төрлө характерлылары бар. Бәғзеләре сабыр, яҙмышына күнгән. Бәғзеләре мыжыҡ, ҡайһы берәүҙәр йәшлектәрендәге лидерлыҡ сифаттарын онота алмай, һәммә кеше менән етәкселек итергә, үҙенә айырым мөнәсәбәт булыуын талап итергә генә тора.\nҠатын-ҡыҙҙарҙың күбеһе бер-береһен яратмай. Маҡтанышып, элек нисек йәшәгәндәре, бала-сағаһы менән маһыйып китеүселәр бар. Был да күршеләрендә ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Барсаһын да көйләргә, ыҙғышҡандарҙы яраштырырға, кәйефтәрен күтәрерлек саралар уйлап табырға тура килә.\nАраларында телһеҙ берәү ҙә бар. Дөрөҫөрәге, ниҙер мығырлай ул, әммә телен аңларлыҡ түгел. Документтары ла юҡ, кем икәнен дә белмәйҙәр икән.\n“Николай” тип йөрөтәләр. Шулай өндәшһәң, үҙе лә боролоп ҡарай. Бер бүлмәлә улар өсәү. Икәүһе ҡарт, һуғыш ветерандары. Был икәү өсөнсө күршеһен өнәп бөтмәй. “Алдаҡсы, авантюрист, - тиҙәр үҙе юҡта. - Беҙҙең кеүек һуғышта йөрөмәгән. Һуғыштан ҡайтҡас та тик ятманыҡ. Хөкөмәт эшендә бил бөктөк. Ә был, хөкөмәткә әллә ниндәй изгелек күрһәткән кешеләй булып, беҙҙең ыңғайға бында ята. Типкеләп сығарыусы булмағас ни... Беҙ бында хәләл пенсиябыҙҙы түләп йәшәйбеҙ. Ә ул... бушлай.”\nБер көндө Алсәскә Николайҙы коридорға ҡуйылған телевизор янында осратып иҫәнләште лә, ҡарттарҙың хәлен беләйем тип бүлмә ишеген асһа, былар икәүләшеп сәй эсеп ултыра.\n- Әйҙүк, Алсәсәк ҡыҙым, сәй ҡойоп бирәйекме?\n- Юҡ, рәхмәт. Әле генә, бик ҡыҫтағас, Ишһылыу апайҙың сәйен эсеп сыҡтым. Миңә оҡшайһығыҙ бөгөн. Кәйефтәрегеҙ яҡшы күренә.\n- Кәйеф ярарлыҡ. Ҡарт гвардия бирешмәй ул. Әле генә Фәсхетдиндең улы киптерелгән һөт, йомшаҡ ҡына булкалар, сәй, бал килтереп китте, - тип ҡыуанысын белдерҙе ҡарттарҙың береһе. - Үткән аҙнала минең яман ауырыуҙан вафат булған берҙән-бер улымдың ҡатыны күстәнәстәрен тейәп килеп киткәйне.\n- Һәйбәт булған, - тип шатлыҡ уртаҡлашты Алсәскә. - Былай туған-тыумасаһыҙ түгел икәнһегеҙ. Бергәләшеп йәшәрлек түгелдер, күрәһең...\n- Фәсхетдиндең улы сәләмәтһеҙ. Килене вафат. Минең улым китеп барҙы, киленем сәләмәтһеҙ.\n- Николай ағай сәй эсеп сығып киткәндер инде?.. - Тип һораны Алсәскә былар янынан сығып китер алдынан.\n- Әйҙә, тимәнек. Етте! Үҙенә килеүсе, күстәнәс килтереүсе юҡ! Күп һыйланыҡ беҙ уны...\nАлсәскә өндәшмәне. Кеше ҡартая килә һыҡмырлана тиҙәр ине, ысын икән. Бер сынаяҡ сәй, бер - ике балғалаҡ бал йәлме инде, юғиһә...\nНиколай һаман да телевизор ҡарап ултыра ине. Алсәскә лә телевизор ҡаршыһына барып ултырҙы. Николай уға боролоп ҡарап, баш бармағын күтәреп йылмайып ҡуйҙы. “Матурһың!” - тип маҡтай, йәнәһе лә. “Рәхмәт” Үҙегеҙ нисек һуң?” - тип һораны Алсәскә. Яуап шул уҡ - күтәрелгән баш бармаҡ.\nТаҙа итеп ҡырынған, сәсенә сал йүгергән был сәйер кеше кем икән һуң шулай ҙа? Алсәскә уны эшкә урынлашҡаны бирле һөйләштерергә, әйтергә маташҡанын аңларға теләй. Килеп сыҡмай. Логопедтар курстарын да үҙләштерәһе булған. Әллә нимәгә ваҡыт тапмаған булды бит. Мәктәп эшендә ваҡыт - иң дефицит төшөнсә. Бигерәк тә ҡала мәктәбендә башҡорт телен уҡытҡан кеше өсөн. Балаларға телдең ҡәҙерен, мәртәбәһен һеңдереүҙән тыш, туған халҡыңдың ғәзиз үҙенсәлектәре, йола-ғәҙәттәре солғанышына ла әйҙәп индерергә тырышырға кәрәк.\nНиколай ағайҙың төҫөнә ҡарап ниндәй милләт кешеһе икәнен аңғарыу ҡыйын. Башҡортса һөйләшкәндәрен ишетһә лә ҡолаҡ һалып тыңлай. Мығырлап ҡуя. Йә әлеге лә баяғы баш бармағы менән мөнәсәбәт белдерә. Персонал “Телһеҙ булһа ла, түбәһе тишек бының”, - тигән һығымта яһай. Рус теленә лә битараф түгел. Әле бына телевизорҙан барған ваҡиғаларҙы диҡҡәт менән ҡарауына, тыңлауына ҡарағанда унда күрһәтелгәндәрҙе ул таный, яҡшы аңлай кеүек.\n“Матур булғандыр был ағай,- тип уйлап ҡуйҙы Алсәскә. Йөҙөнөң һыҙаттары төҙөк, танау, күҙ, ирен пропорциялары камил. Яурынын кирә биреп, арҡаһын төҙ тота.”\nТелевизорҙа барған ваҡиғаларға ҡарата мөнәсәбәтен белдергеһе килеп, күрәһең, ул ара-тирә ҡыҙ яғына боролоп ҡарай. Аҡсәсәкә, уйҙарына бирелеп, ундағы ваҡиғалар йөкмәткеһенә инеп китмәүен шәйләне һәм экранға текәлде. Нимә ҡыҙыҡтыра икән был сәйер кешене?\nУнда, баҡһаң, Рәсәй империяһы, артабан СССР, аҙаҡ йәнә Рәсәй дәүләтенең диңгеҙ флоты тарихы хаҡында һөйләйҙәр икән. Ҡайһы бер бөгөнгә тиклем диңгеҙ киңлектәрен айҡаған йөк ташыусы, хәрби бурыс үтәүсе караптарҙы, тарихи ваҡиғаларҙа ҡатнашҡан ҡайһы берҙәренең схемаларын, йә булмаһа, фотоһүрәттәрен күрһәтә-күрһәтә һөйләйҙәр. Ағай бирелеп китеп ҡарай. Алсәскәгә боролоп ҡарап ала. “Күрәһеңме?”- йәнәһе.\nБеләгендә якорь ҙа бар бит. Моряк ул, тимәк. Башҡортостандың Хәрби комиссариаты архивы уның кем икәнен тиҙ билдәләр ине лә, исемен белмәгәс, нисек мөрәжәғәт итәһең? Уны урындағы телевидение аша күрһәткәндәренә лә ни сама ваҡыт үтте. Бер генә хәбәр ҙә килгәне, был кешене таныйбыҙ, тигәндәре булманы әле.\nСәйер... Йәше артыҡ ҙур түгел. Туғандары, ғаиләһе, бала-сағаһы, уҙа китһә, таныш-белеше булырға тейеш бит.\nФлот хаҡындағы телетапшырыу тамамланды, “Яңылыҡтар” башланды. Украинала барған хәл-ваҡиғалар өсөн был көндәрҙә борсолмаған кеше юҡтыр. Ябай халыҡ ҡырыла. Одессаның профсоюздар йортондағы фажиғә берәүҙе лә тыныс ҡалдырмағандыр. Ут төртөп, газ ебәреп күпме кешене һуҙып һалып ҡуйҙылар. Кемдәр бит әле?! Үҙҙәренекеләр! Хәйер, ҡайһы бер мәғлүмәт сығанаҡтарына ҡарағанда сит ил, Америка наемниктарының вакханалияһы тип тә әйтәләр. Ни саҡлы хәсрәт. Йәтимлек. Мәңгелек нәфрәт...\nНиколай “Яңылыҡтар”ҙы ла ҡарап ултырҙы. Шунан ҡапыл:\n- Сибиряков!.. - тип ысҡындырҙы.\n- Ә? Сибиряков? Ҡайҙа? Кем? Берәрһен танынығыҙмы әллә, Николай ағай?-\nАлсәскә ағайҙың ап-асыҡ әйткән һүҙен йәнә ишетергә теләп, уны ныҡыны ла ныҡыны. “Яңылыҡтар” ҙа ундай фамилия яңғыраманы, буғай. Бер йыл тирәһе йүнле һүҙ әйтә алмаған кешенең телен аса биреп ҡуйғас, бик мөһим кешелер бит ул Сибиряков был кешенең яҙмышында.\n- Кем ул Сибиряков? - Ағай ниҙер аңлатырға итә, тик юҡ шул, теле бәйле, көрмәләнә, һис ни аңғарырлыҡ түгел.\n- Ашыҡмағыҙ, - тип йыуата уны Алсәскә. - Әйтер һүҙегеҙҙе ижекләп әйтеп ҡарағыҙ!\n- 3217 тонна... Капитан Воронин...\n- Капитан Воронин хеҙмәттәшегеҙме? Афғанмы, Чечнямы? - Ағай баш сайҡай. 3217 тонна һыйҙырышлы берәр йөк транспорты микән ни?\nАлсәскә Николайҙың телен аса алманы. Алсаҡ, ихлас йөҙө уйсанланып киткән Николай Алсәскәнең һәр һорауына “Юҡ, юҡ...”- тип баш сайҡауҙан башҡа мәғлүмәт бирмәне.\n“Ярар, - тигән ҡарарға килде Алсәскә. - Ниҙер иҫенә төштө бит инде. Уйланһын. Хәтирәләрен барлаһын. Кешенең мейһе бигерәк серле бит. Йыш ҡына әллә ҡайҙа, төптә йәшенеп ятҡан берәр хәтирәне уйламаған ерҙән килтереп сығарып, алдыңа баҫтыра. “ Алсәсәктең иғтибар иткәне бар. Сканвордты тағатҡанда теге йәки был һорауға яуапты таба алмайһың да ҡуяһың. Белгән кеүекһең, иҫкә төшмәй. Шунан, ҡайһылыр ваҡыт үткәс, сканворд хаҡында онотоп бүтән эш менән булашҡанда, баш мейеһе, компьютер кеүек, теге һүҙҙе килтереп сығара. Һин эҙләнеүеңде онотҡанһың, ә ул бирелгән заданиены үтәү юлдарын эҙләүен дауам итәме икән инде? Бүтәнсә быны нисек аңлатаһың? Уйланһын әле Николай, берәр аҙым булһа ла алға китеш булмай булмаҫ.\nЭштән ҡайтып барғанда телефоны шылтырағанды ишетмәйерәк ҡалды. Шылтырау ҡабатланды.\n- Алло!- Исмәғил икән.- Тәрбиә эшендә уңыштар бармы?\n- Исмәғил! Һин Сибиряков тигән кешене белмәйһеңме?\n- Сибиряков? Юҡ... Ә ул һиңә нимәгә кәрәк? Бәлки, Ғафаров фамилиялы кешенең ярҙамы тейер? Уйла, Алҫыу!\n- Һинең инде... Һинең ярҙамың тейҙе бит инде. Эшләп йөрөйөм. Ҡайҙалыр ишеткән кеүекмен шул Сибиряков тигән фамилияны. Һинең дә белмәгән кешең бар икән.\n- Бер Сибиряковты беләм мин.\n- Белмәмеш була бит әле! Әйт!\n- Себерҙең алтын ятҡылыҡтары промышленнигы Александр Сибиряков...\n- Эйе шул...\n- Һиңә уның ни хәжәте һуң?\n- Хәҙер аңлашылды. Хәжәте юҡ. Х1Х быуат кешеһе...\n- Ҡасан сәйгә саҡыраһың?\n- Берәр... Әле ваҡыт юҡ...Яңы эш. Буталанам.\nИсмәғил тағы ниҙер әйтергә иткәйне, Алсәскә уның менән хушлашып та ҡуйҙы.\nИртәгәһенә Алсәскә ҡарттар йорто директоры Зөмәрә Сабирйәновнаға инде. Төн сыҡҡансы башына бер уй килгәйне. Үҙ фекеренә үҙе лә ҡыуана ине Алсәскә. Тик директор нимә әйтер бит.\n- Яңылыҡ бар, Зөмәрә Сабирйәновна! Теге телһеҙ ағай кисә телевизор ҡарап ултырғанда ап-асыҡ итеп өс һүҙ ысҡындырҙы: 3217 тонна, Сибиряков...Воронин...Артабан теле йәнә бәйләнде.Әйтә алмаһаң ҡағыҙға яҙ тип тә ҡараным. Ҡағыҙға текләп ултырҙы-ултырҙы ла яҙманы, кире бирҙе.\n- Кем икәне асыҡланып алып китһәләр шәп булыр ине. Ҡарттарының мәшәҡәте лә баштан ашҡан.\n- Минең бер таныш врач бар ул... Психотерапевт. Ҡайһы бер кешеләрҙе гипноз менән дауалай. Шуға күрһәтеп ҡараһаҡ?..\n- Әлләсе... Уйлашырбыҙ. Бында бүтән мәшәҡәт сығып тора әле. Өсөнсө бүлмәләге Ишһылыу апайҙы беләһең бит...\n- Эйе, гел нимәлер бәйләп ултыра...\n- Шул. Ойоҡбаш, шарф, бейәләйҙәр бәйләй. Заказ бирһәләр, мамыҡ шәлен дә ҡойоп ҡуя. Аҡсалы. Магазиндан ҡайһы бер нәмәләр алдырырға хәленән килә. Дөм йәтим. Үлгән ҡустыһының балаларын ҡарап үҫтергән. Аяҡҡа тыумыштан зәғиф. Пенсияһы булған. Аҙаҡ, малайҙарҙың береһе үҫеп еткәс тә эшләмәй, һаман бының пенсияһына өңшәңләй башлағас, апай үҙ теләге менән бында килеп урынлашты. Ауыл халҡы ҡарай ине, үҙемдеке үҙемә етә ине, анау малайҙың ялҡаулығынан, эскелегенән йонсоном, ти ул. Шул апайҙы алтынсы бүлмәлә йәшәгән Фәсхетдин ҡарт һората.\n- Китегеҙ әле! Уға нимә ҡалған?\n- Нимә ҡалһын? Апайҙан сәй-шәкәр алдырып, һауыт-һабаһын йыуҙырып, әҙер сәй эсеп йәшәгеһе килә.\n- Ә Ишһылыу апай?..\n- Йәлләй. Кеше ҡарап өйрәнгән бит инде... Шул икәү никах өсөн мулла, икеһенә бер бүлмә таптыралар. Муллаһы килер. Ә бүлмәне нисек табырға?\nАҙна никахҡа инеүсе икәүҙең мәшәҡәттәре менән үтте. Ике кешелек бүлмә бушатыу әбейҙәр бунтына еткерә яҙҙы. Сыр-сыу килештеләр. Алсәскәгә нимәләрҙер һөйләп, Ишһылыу апайҙы ла, Фәсхетдин ҡартты ла төрлөсә яманланылар. Көнләшеүҙәре лә шул ине булһа кәрәк. Эй был ҡартлыҡ. Өлкән, сирле кешенең күбеһе, Исмәғил әйтмешләй, бала сүрәтенә инеп бөтә шул. Кемеһенә кәнфит тоттороп, кемеһенең йәшлеге хаҡындағы иҫтәлектәрен тыңлап, көйләп-сөйләп йөрөргә тура килә. “Ошолар көнөнә ҡалырға яҙмаһын, -тип йыш уйланды Алсәскә. - Тормошҡа сығып, ғаиләле, бала-сағалы булырға кәрәктер, күрәһең...” Йәтеш кенә егете лә юҡ. Бынау мөхиттә йәшәп, кем менән таныша алаһың инде. Уға тиклем мәктәптә эшләне, унда ла егет-фәлән осратырмын тимә.\nНиколай онотолоп торҙо. Никах уҡытыу, тотош коллектив менән байрамса йома сәйе эсеүҙәр тамамланып, һәммәһе лә үҙ урынына ултырғас, Алсәскә теге кем икәнен белмәгән ағай хаҡында йәнә уйлана башланы. Ниһайәт, уны психотерапевтҡа күрһәтер өсөн директорҙы күндерҙе.\n- Хаҡ һорамаймы? Һорамаһа күрһәтеп ҡара.\nИсмәғил оҙаҡ инәлтмәне.\n- Нимә, ваҡыт менән бәхәскә инәбеҙме? Була ул. Ваҡыт һыу, атмосфера баҫымынан нығыраҡ ҡапма-ҡаршылыҡҡа эйә матдә ул, ләкин уны йүгәнләп була.\n”Йүгәнләнең ти ваҡытты, - тип уйланы Алсәскә эсенән генә. - Ана, таң ата ла кис була... Матдә була тиме ни ул. Юҡты...”\n... Исмәғилдең эш бүлмәһен күргәне юҡ ине Алсәскәнең. Серле. Шомломо, мөғжизәлеме тынлыҡтан шым ғына күңелде йылытырлыҡ музыка ағыла. Музыканың моңо шундай тәбиғи, гүйә ул үҙенән-үҙе асман түренән яуған кеүек.\nИсмәғил йомшаҡ, ышандырғыс һәм йәлеп итерлек тауыш менән Николайға нимә эшләйәсәген, был сеанс аша нимә асыҡларға теләүен аңлатты. Тегеһе, риза булып, баш ҡаҡты. Сеанс башланды. Алсәскә, шөрләй биреп, тәпәш йомшаҡ кресло эсенә инеп сумғандай булды. Исмәғилдең баяғы йомшаҡ тауышы елгә остомо ни, күҙе йомоҡ Николайға, метрономдарҙың аныҡ һәм теүәл ҡағышын хәтерләткән ҡәтғи ҙә талапсан да тауыш менән һорауҙар бирә башланы:\n- Әле нисәнсе йыл?\n- 1941 йылдың авгусы..\n- Һин ҡайҙа? Нишләһең?\n- Мин “Александр Сибиряков” карабында. Матрос. Корабтың борт номеры 174. Водоизмещение 3217 тонна.\n- Корабтың капитаны кем?\n- Владимир Иванович Воронин... Мин уның менән “Ермак” боҙватҡысынан алып бергә.\n- Нимә ул “Ермак”?\n- Боҙватҡыс... Донъялағы тәүге боҙватҡыс. Уның ниндәй матур, мөһабәт булыуын күрһәгеҙ...Водоизмещениеһы 8730 тонна. “Ермак” беҙҙе Арктиға тиклем алып барып еткерҙе. Капитан Воронин тәжрибәле капитан ине. Ул “Челюскин”да хеҙмәт иткән. Ә “Ермак”... 81 секунд, 28 градустағы Төнъяҡ киңлектәрен яуланы. О-о-о! Ундағы матурлыҡ! Боҙ ҡатламдары, ҡар көрттәренең ҡояшта уйнауы һәм төрлө төҫтәргә инеп йәнеңә һарылыуы!... Ундай матурлыҡты бүтән бер ерҙә лә күргән юҡ ине әле. Атайым һөйләгән Уралтау иртәһе матурлығын күрергә насип итмәне... “Ермак”та мин 1938 йылда хеҙмәт иттем. Диңгеҙ романтикаһы саҡырғайны...\n- Һин әле 1942 йылдың авгусы, мин “Сибиряков” карабында тигәнең бит.\n- Ғәфү итегеҙ... Әйе, мин әле “Сибиряков”та.\n- Әле нимә эшләйһең һуң?\n- Әлеме?.. Көн матур... Кәйеф шәп... Вахтаны тамамланым да, кубрикта ял итәм.\n- Ә артабан?\n- Артабан - тревога! Мин кубриктан йүгереп сығып үҙемә тәғәйен боевой постҡа баҫтым.Һәм... ҡапыл... беҙҙең карап ут өйөрмәһенә эләкте. Снарядтар яуа башланы. Ут сығанағы - немецтарҙың ауыр крейсеры - “Адмирал Шеер”.\n- Шунан... бер нәмә лә аңларлыҡ түгел. Ут шундай көслө.... Иң төп маҡсат - трюмдағы арсеналды снаряд утынан һаҡлау!\n- Нисек инде шунан? Атыш, ҡыйралыш. Корабтың бортының айырылып сығыуы. Трюмдағы арсеналдың шартлай башлауы! Крен!.. Крен!..\n- Һиңә нисә йәш?\n- 42...Юҡ, 46... “Адмирал Шеер” үҙе лә яна башланы!\n- Мозафар Ҡәнзәфәров.\n- Мәскәү. Арбат...\n- Мозафар Ҡәнзәфәров, әле 2014 йыл. Һин ҡайҙа? Ни эшләйһең?\n- Нисәнсе йыл?\n- Юҡ. Һеҙ ҡайҙа, нимә эшләйһегеҙ? Яуап бирегеҙ!\n- Ҡарт-ҡоро, әбей-һәбей араһында.\n- Нимә эшләйһегеҙ?\n- Нимә эшләргә лә белмәйем...\n- Мозафар Ҡәнзәфәров! Мин хәҙер унға тиклем һанайым, һеҙ уянаһығыҙ һәм бер нәмәнән дә ҡурҡмайһығыҙ! Бер, ике, өс, дүрт...\nАғай күҙҙәрен асып, тәрән һулап ҡуйҙы. Исмәғилгә лә Алсәскәгә лә, тәү күргәндәй, текләп ҡарап торҙо.\n- Таушығыҙ матур икән, Мозафар ағай, - тип өтәләнде Алсәскә. - Һәйбәт булды. Бынан кире һөйләшеп китерһегеҙ ул... - Мозафар өндәшмәне. Мозафар тип өндәшеүҙәренә риза кеүек йылмая биреп кенә ҡуйҙы.\n- Арба -ат... йүгән, даға, бесән баҙары...Мәскәүҙең элекке баҙары биҫтәһендә башҡорттарҙың сауҙа итеүе, төпләнеп йәшәүе ғәжәп түгел, эйеме, Алҫыу?!\n- Әлләсе...- Алсәскә әле генә ишеткәндәрен мейеһе аша үткәреп бөтә алмай ине әле. Дөрөҫөрәге, ағай һөйләгән картина ысынға оҡшаған. Ә ваҡыт арауығы...\nМозафар ҡапыл ултырған коляскаһын асырғанып борҙо ла кабинет ишеген төртөп асып, коридорға сығып китте. Оҙаҡ итеп тегеләй-былай уралды. Ишекте тибеп тигәндәй асып тышҡа сығып китте. Уның артынан йүгереп сыҡҡан Алсәскә дауахана тупһаһынан шуны күҙәтте, ул кемдәндер тәмәке һорап алды ла, һыуһаған кешеләй булып, шуны һура башланы. Алсәсәкәнең йөрәге тулап ҡуйҙы.\n- Нисек һуң, - тип көлөп ҡуйҙы Исмәғил. - Ваҡыт ҡатламына ҡағылдыңмы, күңел үҫешен йә күңел ҡайтышын көт тә тор. Ә һин нимә көткәйнең? Ваҡыт... нисек аңлатырға һин, филологҡа... Ваҡыт - сопрамат ул. Материяның ҡаршылашыуы. Бөтә нәмәне физика ҡанундары, теософия, философия менән аңлатып була. Ә ваҡытты... Уны аңлап та, йүгәнләп тә, туҡтатып та, үҙ ыңғайыңа эйәртеп тә булмай... Ҡурҡма, Алҫыу, һиңә быны аңлауҙың кәрәге юҡ! Һиңә генә түгел, бүтәндәргә лә...\nСәйер ине Мозафарҙың гипноз аҫтында һөйләгәндәре. 1942 йылдың авгусы ҡайҙа ла,2014 йылдың майы ҡайҙа?\nАлсәскә ишеткәндәренең дөрөҫмө-түгелме икәнен асыҡлар өсөн өйөндәге китапатарҙан мәғлүмәт эҙләне. Әһә! “Ҙур совет энциклопедияһы”нда капитан Воронин хаҡында ла, “Алесандр Сибиряковтың” үҙе, уның исемендәге карап хаҡында ла ҡыҫҡаса мәғлүмәт бар шул. Һәммәһе лә дөрөҫ.\nШулай ҙа ул Рәсәйҙең хәрби архивына мөржәғәт итергә булды.\n“1942 йылдың авгусында немец крейсеры “Адмирал Шеер” тарафынан утҡа тотолоп Һәләк булған “Александр Сибиряков” карабы моряктары араһында Мозафар Ҡәнзәфәров булғанмы?”\n... Хатты ебәргәнгә лә байтаҡ ваҡыт үтте. Мозафар Ҡәнзәфәровтың теле асылманы. Уның ҡарауы ул үҙенә йомолоп китте. Көн һайын аяҡҡа баҫырға тырышып күнекмәләр эшләне. Ике-өс ай тигәндә таяҡҡа таянып атлап китте. Хужалыҡ эштәрендә ярҙам итә башланы. Күберәген ҡатын-ҡыҙ башҡарған ауырыраҡ эштәргә йәһәтләп барып тотонор булды. Ҡатын-ҡыҙ кеше йәнле бит инде, өҫ-башын да йүнәтеп ебәрҙеләр. Бынамын тигән ир-егет, теле генә юҡ. Ҡатын-ҡыҙҙың уйынлы-ысынлы шаяртыуҙарына, ишараларына ымһынманы. Сәйер, кемлеген онотҡан кеүек, инстинкттары ла һүрелде микән ни? Йәш бит әле. Етмәһә, моряк. Ысын булдымы икән транс ваҡытында һөйләгәндәре? Хәйер, нисек ысын булһын. Туҙға яҙмағанды. Ете тиҫтәгә яҡын ваҡыт айырмаһы...\nРәсәйҙең Хәрби архивынан яуап сентябрь аҙағында ғына килде. Алсәскә уны йәһәтләп, тулҡынланып асып ебәрҙе:\n“Һеҙҙең һорауығыҙға шундай яуап бирәбеҙ: Мозафар Әхмәтхан улы Ҡәнзәфәров (1907 йылда Мәскәү ҡалаһының Арбат урамында тыуған) 1942 йылдың авгусында “Александр Сибиряков” карабы составында немец фашистарына ҡаршы аяуһыҙ алышта батырҙарса һәләк булды...”\nКәйефе төштө Алсәскәнең. Хатты Зөмәрә Сабирйән ҡыҙына күрһәтте.\n- Ярар, - тине директор. - Был донъяның кеме юҡ. Бәлки гипноз ваҡытында һөйләгән ваҡиғалар тураһында берәр ерҙә уҡығандыр ҙа, шул хәтеренә һеңгәндер. Инсульт яман ауырыу. Баш мейеһенең ҡайһылыр өлөшөн ныҡ ҡына зарарлап өлгөрә. Йәшәһен. Ярҙамы тейә. Теле генә юҡ. Тора-бара, бәлки, ҡатын-ҡыҙ менән дә ҡыҙыҡһына башлар. Ярамаҫлыҡ ир түгел. Эсеп-типтереп йөрөгән ирҙәренә лә йәбешеп ята әле ҡатын-ҡыҙ. Нишләһен. Ир-атһыҙ донъя алға бармай.\n“Исмәғиле лә инде...- тип уйланды Алсәскә. - Үҙенең һәләтенә ышана бит әле. Имештер, кешенең төпкө аң хәтере уның генетик асылын асыҡларға ярҙам итә...” Хәйер, нишләп шылтыратмай әле ул был арала?..\nЙыл эсендә Алсәскә ҡарттар йортондағы еңел булмаған атмосфераға бер ни тиклем күнеккән кеүек булды. Дөрөҫ, кешенең ҡартлыҡтағы һыҙланыуҙары, аһ-зарына, сараһыҙлығына тотошлай күнегеп китеү мөмкин түгел. Тормош мәңгелектер, тип уйлай кеше йәш саҡта. Ҡартлыҡты ла тик йөҙҙәге йыйырсыҡтар, ауыр атлау кеүек тыштан эстетик хистәр уятмаған күренеш кенә тип ҡабул итә. Мәктәптә эшләгәндә Алсәскә башланғыс кластар уҡытыусыһы өлкән йәшәтәге\nКлара Сабит ҡыҙының гел үксәһеҙ аяҡ кейеме кейеүенә аптырай ине. Баҡһаң... Хәҙер аңланы инде: ҡартлыҡ, ауыртыныуҙар бер кемде лә ситләп үтмәйәсәк.\nҠарттарҙы йәлләргә, яратырға ла өйрәнде ул. Тик мәктәп барыбер һағындыра. Саҡырыусы булһа, мәктәп ишеген йүгереп барып асыр ине. Балаларға өйрәтерлек белеме, тәжрибәһе бар. Иң мөһиме - теләге бар уның.\n...- Яңы йылды ҡайҙа ҡаршылайһың? - Исмәғил, ғәҙәтенсә, көтмәгәндә шылтыратты.\n- Әлләсе... ул турала уйлаған юҡ әле. Ә һин?\n- Моратовтарҙың яҡшы идеяһы бар. Өфөләге класташтар бергә йыйылайыҡ, тарҡаулана башланыҡ, тиҙәр. Әсәлек капиталына фатир алғандар, шул шатлыҡтары менән дә уртаҡлашмаҡсылар.\n- Һәйбәт идея!, -тип шатланды Алсәскә. - Күптән күрешкән дә юҡ.\nКүңеле күтәрелеп китте Алсәскәнең. Бер байрам итеп, гөр килешеп алһындар әле.\nФатирҙары бик ҙур түгел Моратовтарҙың.Алмас мәктәп директоры булып киткән.Шатлыҡтарының сиге юҡ.Гөлкәй, ике бала әсәһе. Элек тә матур ине ул, әле бигерәк тә һөйкөм ингән. Ысынлап та, шау-гөр килеште класташтар. Кем ҡайҙа эшләй, ниндәй уңыштары бар, шулар менән уртаҡлаштылар. Балалары хаҡында һөйләнеләр. Алсәскә Ҡарттар йорто, Мозафар Ҡәнзәфәров хаҡында һөйләп алды. Йәлләп ҡуйҙылар. “Ҡуйсы әле, Алсәскә, алмаштыр эшеңде...” “ Эш юҡ бит...”\nКласташтарҙың күбеһе ғаиләле. Исмәғилгә бәйләнделәр:\n- Психиатр, етте кеше мейеһендә ҡаҙыныуың! Нишләп ғаилә ҡормайһың? - Тоторһоң Исмәғилдең ҡойроғон, тотмай ҙа ни. Шаярта ла ҡуя.\n- Нисек өйләнәйем мин, ҡайһы бер ҡыҙҙарҙың кейәүгә барырға ваҡыты юҡ!.. Ана, Алҫыуҙан һорағыҙ!\n- Эй... ысын... Һин, Алсәскә, нимәңде ҡарап йөрөйһөң?\n- Ваҡыт юҡ бит... - Бүтән яуап таба алманы Алсәскә. Көлөшөп алдылар: “Эшем эйәләре!”\nАш бүлмәһендә хужабикәгә ярҙам иткәндә, Алмастың ҡатыны Алсәскәгә ысынтылап кәңәш бирҙе:\n- Алсәскә, Алмасҡа социаль педагог кәрәк. Бар шунда. Һин булдыраһың ул!\n... Алсәскә Яңы йылдан һуң мәктәпкә китте. Мәктәп - һурғыс кеүек, үҙенән ысҡындырмай. Аҙналар, айҙар үткәне һиҙелмәне лә. Йәй ҙә үтте. Көҙөн Алсәскә бөтөн ил буйынса уҙғарылған ҡарттар көнө уңайы менән, ваҡыт таба һалып, элекке эш урынына йүгерҙе. Күстәнәстәр алды. Килеп инһә, тәмле генә ит еҫе таралған. Быныһы Алсәскә өсөн торғаны бер сюрприз ине:\n- Исмәғил Әсфәндиәрович, ҡала клиникаһының баш табибы, һарыҡ һуйҙырып ебәргән. Ҡорбан ашы ойошторҙоҡ. Хәҙер үҙе лә килә, - тип шатлығы менән уртаҡлашты директор.\nӨлкәндәр барлы-юҡлы арыуыраҡ кейемдәрен кейгән. Бабайҙарҙың башында түбәтәй, ҡарсыҡтарҙың яулыҡтары күҙҙең яуын алырлыҡ. Өҫтәл ҡороп ебәрҙеләр. Исмәғил килеп инде. Бер үҙе түгел, ошонда ярты ставкала эшләп йөрөгән врачтың ире менән икеһе. Уныһы Исмәғилдең хужалыҡ эштәре буйынса урынбаҫары булып сыҡты. “Партизан, - тип уйлап алды Алсәскә. - Баш врач булып киткәнен дә, Ҡарттар йортон шефлыҡҡа алыуҙарын дә әйтмәгән булды...” Ә тыштан белдермәне. Йәнәһе уға барыбер.\nҠарттар йортонда үҙгәрештәр етерлек. Кемдәрҙер вафат булып ҡуйған. Яңы кешеләр күренгеләй. Ишһылыу апай илаулап алды, бабайы - мәрхүм.\nМозафар Ҡәнзәфәров күренмәй.\n- Ғәйеп булды ул... - тип ҡыҫҡа ғына яуап бирҙе Зөмәрә Сабирйәновна. Тауышында бер ни тиклем үкенес тә юҡ түгел . Алсәскә быны көтмәгәйне.\n- Зым-зыя юҡ булды ла ҡуйҙымы ни?\n- Улай уҡ түгел. Ҡыш буйы бында ла эшләне, яҡындағы ЖЭУ-ға барып эшкә урынлашты. Ҡар көрәне. Аҡса алды. Кейенде. Бер көндө баҙарҙан ит барып алып бишбармаҡ бешертеп һәммәһен дә һыйланы. Бөгөнгө кеүек матур итеп ултырҙыҡ. Мозафар үҙе лә бик ҡәнәғәт ине. Ҡарт-ҡоро ла уға ихтирам менән ҡарай башлағайны. Ярҙамсыл булды. Иртәнсәгенә иртүк ҡарауылсыны ғына уятып эшенә сығып киткән. Кисенә ҡайтманы. ЖЭУ-ға шылтыраттыҡ. “Расчет алды,”- тинеләр. Ғәжәп иттек. Ҡайтыр тип йәнә бер көн көттөк. ..Юҡ был... Бүлмәһен ҡараштырһаҡ, яҙыуы табылды. Тараҡан бото кеүек яҙған. Бына ул.\nАлсәскә ҡағыҙға күҙ төшөрҙө. Ысынлап та тараҡан бото: “Рәхмәт: Алсәскә, директор. Мин: Мәскәү, Арбат”. Шуның менән - вәссәләм.\nКем булды был сәйер Мозафар Ҡәнзәфәров? Нишләп йөрөнө, нимә эҙләне икән “Александр Сибиряков” матросы был ҡала һәм был заманда?\nКисә матур тамамланды. Кемдер тыңламаған бармаҡтарын көсләп эшкә ҡушып гармун тартты, йәшлектәге йырҙарын һуҙҙылар, таҡмаҡтар әйтелде. Бейей алмағандарына үкенеп ҡуйҙылар. Хушлаштылар.\n- Ҡайҙан килгәйне икән Мозафар ағай беҙҙең янға, ҡайҙа китте икән, Исмәғил?\n- Ваҡыт эсенән килеп, ваҡыт эсенә сумғандыр.\n- Нисек инде?..\n- Беләһеңме, Алҫыу, беҙҙең әйләнә-тирәләге бихисап физик матдәләр, һәм дәүмәлдәр араһында иң серлеһе, аңлайышһыҙы - ваҡыт.\n- Нимәһе аңлашылмай? Аға ла аға...\n- Ә уны кем үлсәп, ҡапшап ҡараған? Хәйер, боронғо грек ғалимдары, философтар уны йүгәнләп, тотоп ҡарарға маташа. Ләкин, һөҙөмтәһеҙ. Ҡайһы бер ғалимдар уны үткәндән киләсәккә атылыусы уҡ тип баһалай; икеселәр циклдар теорияһына бәйләй. Сөнки, тиҙәр улар, Йыһан өҙлөкһөҙ үҙ башланғысының тәү нөктәһенә табан хәрәкәт итә һәм артабан, бер үткән юлды яңынан ҡабатларға тотона. Ваҡыт та шулай итә.\n- Беҙ, тимәк, ғаләмдең хаос эсендә булған сағына табан китеп барабыҙ?...\n- Ҡурҡма! Ул нөктәгә тиҙ генә етерлек түгел. Ә өсөнсөләр ваҡыт бер үлсәмле генә түгел, тип бара. Ябай әйткәндә, ваҡыт атмосфералағы күҙгә күренмәгән каналдар, упҡындар аша ла үтергә һәләтле. Шул соҡор-саҡырҙарҙан ул ҡасандыр юғалған әйберҙәрҙе, кешеләрҙе эйәртеп алып сыға имеш. Ваҡыт, беҙ аңлағанса, сәғәттәребеҙ ыңғайына ғына аҡмай.\n- Ә һинең үҙ теорияң бармы?\n- Алсәскә,- тип шыбырланы Исмәғил ҡыҙҙың ҡолағына. Гел “Алҫыу” тип үсәкләгән Исмәғилдең уға “Алсәскә” тип әйтеүе сәйерерәк тә ине. - Әйҙә, бер ергә алып барам, ултыр машинаға.\nАлсәскә, уйҙарынан арыныр-арынмаҫ, Исмәғилдең машинаһына инеп ултырҙы. Руль артында ултырған Исмәғилдең машинаһын ҡуҙғатмауын шәйләп боролоп ҡараһа, уныһы быға текәлгән.\n- Эй, психатерапевт! Арбама мине күҙең менән! Трансҡа индерергә итәһеңме? Мин бирешмәйәсәкмен!\n- Бирешерһең. Күр ҙә тор!\n- Ҡурҡытма, йәме!\n- Ҡурҡма! Ҡурҡһаң, минең етәккә тотонорға тырыш. Юғиһә, ваҡыт тигән лабирентҡа инеп юғалыуың бар.\n- Ҡурҡытма, тинем дә инде...\nИсмәғил Алсәскәнең битенән үбеп алды. Сәйер... Йылы булып китте Алсәскәгә. Ул Исмәғилде электән энәһе-ебенә тиклем белгән класташ малай ғына итеп түгел, күп һәләттәргә эйә ир кеше итеп тойҙо. Исмәғил кеүек ир-егет янында булһаң, ысынлап та аҙашмаҫҡа мөмкиндер.\nМашина ҡарттар йорто ҡапҡаһынан сығып, ваҡыт тулҡындары эсенә инеп китте.


Ошо көндәрҙә Өфө "Ижад" галереяһында экспозиция яңыр тылды - унда Александр Журкин һәм Ләлә Ғәлиеваның берләштере лгән күргәҙмәһе асылды. Александр әйтеүенсә, үҙ эштәрен күрһәтергә ул йыйынмаған да.\n"Барыһы ла Ләләнең идеяһы.-тип һөйләй рәссам.- Ә м ин иһә үҙ сиратымда уның алдында бер шарт ҡуйҙым: күргәҙмә б ула икән, уны бергәләп, һинең һәм минең эштәремде дөйөмләште реп, үткәрәбеҙ."\nЛәлә Ғәлиева һынлы сәнғәт менән 80-се йылдарҙа шөғө лләнә. Бөгөн иһә ул төп ваҡытын скулпьтураға бағышлай. Шуға күрә уның 20 йыл элек яҙған эштәрен тамашасы хөкөмөнә сығары рға, үҙенең йәшлеген, үткәндәрен иҫкә төшөрөргә теләмәгәнле ген аңлап була. Тап шуның өсөн дә күргәҙмәне "үткәндәргә ҡар аш" тип атарға булалыр ҙа.\nЛәлә Ғәлиева Өфө ҡалаһында 1961 йылда тыуған. 1983 йы лда Өфө дәүләт сәнғәт институтының художество бүлеген тамамл ай. Ун йылдан ул Ләлә Рәсәй һәм Башҡортостан республикаһыны ң рәссамдар союзы ағзаһы була. Ваҡыт үтеү менән рәссам фарфо р менән ижад итә башлай,\n- Минең өсөн эш материалы мөһим түгел, ә башҡарылға н эштең йөкмәткеһе күпкә ҡыҙығыраҡ. Кеше һәм донья, Кешенең эске доньяһы, уның ҡатмарлы мөнәсәбәттәре... Быларҙың барыһ ына ла мин үҙ әҫәрҙәремдә еңел генә ҡағылып үтәм...\nМәҫәлән, бала саҡ -һәр беребеҙ үткән изге ваҡыт. Йылда р үткән һайын беҙҙең унда әйләнеп ҡайтҡыбыҙ килә. "Улым порт реты" - тап ошо темаға арналған. "Яҙ" картинаһы - тәбиғәттең\nуянған осоро кеүек нәфис һәм яңы өмөттәр уятыусан.\nӘ бына Александр Журкин үҙе тураһында артыҡ һөйләп ба рмай. Сәнғәт белгесе Александр Гарбуза һөйләүенсә, уның эштә рен дөйөмләштереүсе төп һыҙат - серлелек. Уның һәр бер эшен дә тылсым һәм мөғжизә... "Флора" картинаһын, мәҫәлән, төш ме нән сағыштырырға була. Нәфис буйлы ҡатын-ҡыҙҙың һыны ниндәйҙ ер мифик ағастар, сәскәләр һәм емештәр менән уратып алынған. Ә бына "Иҫке ҡала серҙәре"ндә бөтөнләй икен се донья асыла: башнялар аша болоттар йөҙөп сыға, диңгеҙ сай ҡала, ситтән генә яғымһыҙ ҡояш йылмая. Быларҙың барыһы аша т ағы ла бер донья асылған кеүек тойола. Әммә бер нәмәгә ҡарам аҫтан журкиндың картинаһын дөйөмләштереп ҡарап булмай. Һәр д онья үҙенә генә хас нескәлектәре менән йәшәй...


Ә Стәрлетамаҡ ҡалаһында табибтар йәш ярымлыҡ Вика Парамонованы ҡотҡара алманы\nҠыҙ бала 4 айҙан ашыу ғүмер өсөн көрәшә. Дауахананың реанимация бүлегенә баш мейеһе йәрәхәтләнгән сабыйҙы кома хәлендә килтерәләр. Уның шулай уҡ пневмония, мейеһенә ҡан һауыуы һәм гипоксиянан яфаланыуы асыҡлана. Табибтар Виканы эскән әсәһе туҡмаған тип иҫәпләй, ҡатын баланы үҙе йығылған тип бара. Ҡыҙҙың атаһы менән өләсәһе уны дауаханала бер минутҡа ла яңғыҙ ҡалдырмай. Әммә уны ҡотҡарып булмай.


9 йәшлек бала тиҙ ярҙам машинаһында йән биргән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n9 йәшлек бала тиҙ ярҙам машинаһында йән биргән\n31 июля 2018 — 17:49 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөнөң Дим районында теркәлгән фажиғәле хәлгә бәйле бөгөн яңы мәғлүмәттәр билдәле булды. 9-сы ҡаттан ҡолап төшкән 9 йәшлек бала тиҙ ярҙам машинаһында йән биргән. Кисә Өфөнөң Дим районында 9 йәшлек бала бейеклектән ҡолап һәләк булғайны.Тиҙ медицина ярҙамы бригадаһы ваҡытында килеп етә, әммә баланы дауаханаға алып барып өлгөртә алмай. Йәйге осорҙа ошондай аяныслы хәлдәр республикала йыш теркәлә. Күптәр серәкәйҙән һаҡланыу өсөн тәҙрәләренә москит селтәрн элә. Балалар күп осраҡта шул селтәргә таянып ҡолап төшә.