Ауыл хужалығында йәш кадрҙарға ҡытлыҡ\nҺуңғы йылдарҙа республикала «500 ферма» һәм башҡа маҡсатлы программалар ярҙамында ҙур агрокомплекстар үҫеш ала, әммә уларҙа эшләргә йәштәр юҡ. Башҡортостанда эшсе һөнәрҙәргә уҡыусы студенттарҙы заманса хужалыҡтар менән таныштырыу маҡсатында экскурсиялар даими ойошторола. Михайловка ҡасабаһындағы Башҡортостан агросәнәғәт колледжы студенттары бөгөн Ҡырмыҫҡалы районындағы «Артемида» тоҡомсолоҡ хужалығында булды.\nМалдар алдындағы аҙыҡты ҡырға һелтәп ашарға күнеккән. Силосты һыйырҙарға робот «Джуна» кире этеп ебәрә. Роботҡа билдәле траектория программалаштырылған. Көнөнә ул һарайҙы 3-4 тапҡыр йөрөп сыға. 1 миллион 200 һум торған сит ил машинаһы үҙен аҡлай. Хужалыҡта һәнәк тотҡан эшсене күрмәҫһең.\nБер чип ун йыл хеҙмәт итә. Һыйырҙың ҡасан быҙауларға тейешлеген дә тап унан килгән сигналдар аша белергә мөмкин. Был мөғжизә түгел, замана фермаһы. Мал табиптарына һәм башҡа ауыл хужалығы белгестәренә эш ҡалмаған тип уйлаусылар булыр. Ошондай шарттарҙа әлбиттә, эшсе ҡулдар әҙерәк талап ителә, әммә йәш кадрҙарға ҡытлыҡ кәмемәй.\nДенис Заикин, тоҡомсолоҡ хужалығы мөдире: «Беҙҙә кадрҙар етмәй тип әйтергә мөмкин, әле мал табиптары, зоотехниктар кәрәк. Йыл һайын аграр университет студенттары беҙҙә практика үтә. Оҡшаһа тороп та ҡалалар».\nМихайловкалағы Башҡортостан агросәнәғәт колледжы студенттарына ферма буйлап экскурсия ойошторолдо. Йәштәрҙе ауылға ҡайтарыу маҡсатын тормошҡа ашырыуҙы агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәре профсоюздары республика комитеты уҡыу йорттары менән берлектә алып бара.\nЭкскурсияға килеүсе студенттарҙың бөтәһе лә тиерлек ауылда тыуып үҫкән. Беренсе курс егеттәре араһында етди маҡсат ҡуя белгәндәре барлығы шатландыра.\nБында эшкә килеүсе белгестәргә ятаҡтан бүлмә бирелә. Йорт һалыу өсөн бушлай ер бүлеү ҙә ҡаралған. Эш хаҡы егерме меңдән юғарыраҡ, ти хужалыҡ етәкселеге. Йөҙ тапҡыр ишеткәнсе бер тапҡыр күреү яҡшы. Ауыл хужалығы белгестәре әҙерләүсе уҡыу йорттарының ошондай экскурсиялары киләсәктә лә дауам итәсәк.\nРеспубликала агросәнәғәт комплексының кадрҙар ҡеүәтен дәүләт тарафынан яҡлау тураһында программа тормошҡа ашырыла. Уға ярашлы, ауыл ерҙәрендәге предприятиеларҙа эшләүсе йәш белгестәргә өс йыл дауамында айлыҡ түләүҙәр бүленә. Шулай уҡ юғары уҡыу йорттарын тамамлаусыларға 100, урта махсус уҡыу йорттарын бөтөргән йәштәргә 60 мең һум күләмендә бер тапҡыр пособие ҡаралған.


Буйың - зифа, билең нәҙек...\n23 Ғинуар 2021, 12:00\n1962 йылда төҙөлгән схема буйынса һинең ауырлыҡ ниндәй?Дәүер үҙгәргән һайын кешенең идеаль параметрҙары ла, уны һанап сығарыу схемаһы ла үҙгәрә. Ниндәй осорҙа йәшәүенә ҡарамаҫтан, ҡатын-ҡыҙҙар эталон буй-һынлы булырға ынтылған. Бушҡа ғына уны һанау схемаларын уйлап тапмағандар бит. Тик эталон ғына төрлө осорҙа төрлөсә.\n«Азат ҡатын» журналының 1962 йылдың декабрь айында баҫылған һанында «Һинең ауырлығың» исеме менән урынлаштырылған яҙма ла буйыңа ҡарап идеаль ауырлығыңды һанарға өйрәтә. Хәҙерге көн параметрҙары менән параллель үткәрһәк, үтә ҡыҙыҡлы сағыштырыу. Ул вакытта плюс, минус өс килограмм бер ниндәй әһәмиәткә эйә булмаған, ә бөгөнгө көндә беҙҙең кәйефте грамдар хәл итә.\n«Үҙеңдең нормаль ауырлығыңды ҡайҙан белергә? Был һорауға бик күптәрҙең яуабы әҙер: буйыңдың оҙонлоғон ғына бел - шуның беренсе һанын һыҙаһың да, күпме ауырлыҡта булыр-\nға тейешлегең килеп сыға. Мәҫәлән, һин 150 сантиметр оҙонлоҡта икән, баштағы бер һанын алып ташлайһың да, 50 ҡала. Тимәк, һин 50 килограмм булырға тейешһең. Үҙҙәренең ауырлыҡтарын шулай иҫәпләүселәрҙең кәйефтәрен ҡырырға тура килә. Сөнки бындай иҫәп дөрөҫ түгел. Бер оҙонлоҡтағы кешеләрҙең тән төҙөлөшө, иңе, биле төрлөсә бит. Тимәк, уларҙың ауырлыҡтары бер төрлө булырға тейеш түгел.\nҒалимдар, организмдың үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, балалар һәм өлкәндәрҙең нормаль ауырлыҡтарын күрһәткән таблица төҙөнө. Беҙ ана шул номограмманы урынлаштырҙыҡ. Унан нисек файҙаланырға һуң? Беренсе графанан буйығыҙҙы эҙләп табығыҙ, аҙаҡ шуны өсөнсө графалағы күкрәк үлсәменең оҙонлоғона һыҙыҡ менән тоташтырығыҙ. Уртанан һы-ҙыҡ үткән һан һеҙҙең ауырлығығыҙ була инде. Ләкин номограммала тәҡдим ителгән ауырлыҡ самағыҙға тура килмәй икән, борсолмағыҙ: ҡатын-ҡыҙ өс килограмға, ирҙәр 3,5 килограмға кәмерәк йәки артығыраҡ булыуҙан бер нәмә лә юғалтмай.


23 Сентябрь , 11:42\nБыл тормошта һәр кемдең усағы бар. Кемдекелер тандыр булһа, икенсенеке ул ялҡынланып дөрләп яна. Шуныһы: һәр усаҡтың тоҡаныр, дөрләр һәм ҡуҙҙарын һүрелтә-һүрелдерә һүнеп ҡалыр ваҡыты бар. Улар мәңгегә янмай.\nКемдер, уны үҙе тоҡандырмаһа ла, һинең усағыңа йылынырға килә. Уны йылыта алғанға һин шат булаһың.\nКемдер, усағыңда утың бөтөү менән, һине ташлап китә – яҡтың да, йылың да, һалҡының дә кәрәкмәй... Ул башҡа йылы, башҡа усаҡ эҙләй. Һәм уны таба ла. Ундай кеше, бәлки, унлаған, егермеләгән усаҡ тирәһендә уралалыр. Уға үпкәләп тә, уны үҙгәртеп тә булмай. Уның асылы шундай.\nҠайһы берәү һиңә, ихлас йылмайып, утынын тотоп килә. Ул яңы һулыш өрөүгә һәләтле. Һүндем, һүрелдем тигәндә, һеҙҙең усаҡ тағы ла дөрләңкерәп яна.\nИң матур усаҡ – ул, моғайын, төнгөһөлөр. Унан күтәрелгән осҡондар, әйтерһең, йондоҙ булып, Йыһанға сәселә. Ошонан да ҙурыраҡ бәхеттең булыуы мөмкинме, мәл, туҡтап тор, мин йәшәйем, йәшнәйем, тип уйлайһың. Төндәге усаҡ яҡтыһына күбәләктәр, серәкәйҙәр килеп, һине тешләп йонсотоусан. Улар ғына ла түгел, әллә ҡайҙа аҙашҡан юлсы ла уны күреп йүнәлеш ала. Һәм һин аҙашҡанға маяҡ булғаныңа ҡыуанаһың.\nУсағыңдан бүре-фәлән дә ҡурҡа – һин шул яҡтылыҡтың сығанағы булыуың менән көслөһөң, ҡеүәтлеһең, ҡөҙрәтлеһең.\nҺин яҡҡандың осҡононан башҡа усаҡтар ҡабына – уны күсереп алалар. Шулай итеп, тағы ла күркәмерәк, көслөрәк усаҡтар хасил була. Берәү усағына бер кемде лә яҡын килтермәй, ә икенсенекенән меңәрләгән кеше йылына.\nУсаҡ – ул Ерҙәге Ҡояш, һинең йөрәгең тибеше, ғүмерең сығанағы, килер көндәргә өмөтөң, таянысың, хазинаң. Ул булғанда, тимәк, Ерҙә йәшәү бар. Өй усағы, ғаилә усағы, күңелең усағы. Усаҡтар һүнмәһен, һүрелмәһен! Бына шул усаҡтарҙы дөрләтеп, төтәтмәй, гөрләтеп йәшәргә булһын! Усаҡ күңелегеҙҙә, йөрәгегеҙҙә мәңге янып торһон. Яҡындарыбыҙ беҙ яҡҡан усаҡҡа йылынып йәшәһен!


Тарих кинематография - Культурный мир Башкортостана\n1959 йылдан башлап Башҡортостан телевидениеһы эшләп килә. Уның кино төркөмө байтаҡ фильмдар ижад итә. Улар араһында "Башҡорт балы" (сценарий авторы А. Филлипов), Заһир Исмәғилевтың кинопортреты булған "Тыуған моңдар" фильмы (режиссеры Ғ. Ҡудашев) иң уңышлы эштәрҙән һанала.\n1990 йылдың 25 майында республикала "Башҡортостан" киностудияһы эш башлай. Уның етәксеһе итеп юллап астырыусы һәм ойоштороусы билдәле режиссер Әмир Абдразаҡов билдәләнә. "Ишмулла", "Зәки Вәлиди Туған" (режиссеры Ә. Абдразаҡов), "Аксаков һәм Башҡортостан", "Азатлыҡ ҡапҡаһы" (режиссеры Малик Яҡшымбәтов), "Инештәр", "Ғәскәров" (режиссеры Вил Кәримов), "Мин – Салауат Азатлыҡ" (режиссеры Г. Шеверов), һәм байтаҡ документаль фильмдар төшөрөү менән эшен башлап ебәргән киностудия һуңғы йылдарҙа нәфис фильмдары менән тамашасы күңелен яулай башланы.\n"Башҡортостан" телерадиокомпанияһында "Ай ҡыҙы" исемле күп сериялы телевизион фильм төшөрөлдө. Был – 33 сериялы беренсе башҡорт сериалы. Режиссеры – Әнүәр Нурмөхәмәтов. Сценарий авторы – драматург Флорид Бүләков. Төп ролдәрҙә драма театры артистары – Эльмира Юлдашева, Эльмира Саматова (Айһылыу), Азат Йыһаншин (Ғайсар), Ғаяз Алтыншин (Ғаяз), Эльвира Юнысова (Рәшиҙә), Сара Буранбаева (Ғәҙилә), Гүзәл Маликова (Йәмилә) уйнанылар.\nБашҡортостан телевидениеһы студияһында эшләү дәүерендә Талха Ғиниәтуллин әҫәре буйынса "Миҙал" нәфис фильмын, "Президент бүләге" тигән ҡыҫҡа метражлы фильм, ике сериялы "Һарығолаҡ" нәфис фильмын (яҙыусы Рамаҙан Өмөтбаев әҫәре буйынса) төшөрә.\nЗаманында үҙен талантлы театр һәм кино актеры итеп танытҡан Айсыуаҡ Йомағолов кино юлын һайлай һәм үҙенең , "Төндә мөмкин" тигән диплом эше менән бер нисә абруйлы халыҡ-ара һәм Рәсәй кинофестивалдәрендә , "Иң яҡшы режиссер", "Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм" тигән исем яулай. Танылған Рәсәй актеры Марат Башаров төшкән "Елғыуар" кинофильмы ла тамашасылар күңеленә хуш килде.\n2007 йылда "Рәхмәт" комедияһы төшөрөлдө. Сценарий авторҙары Зөһрә һәм Таңсулпан Бураҡаевалар, режиссеры Ануар Райбаев (Ҡаҙағстан). Был фильм ижади башҡорт йәштәренең уңышлы дебюты булараҡ танылыу яуланы. Һуңғараҡ шул уҡ ижади төркөм "Минең йондоҙом" исемле йәштәр лирик комедияһын тәҡдим итте (режиссер Таңсулпан Бураҡаева). Төп ролдәрҙә 2007 йылда Щепкин исемендәге театр институтын тамамлаған йәш башҡорт актерҙары.\nБашҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуына 450 йыл тулыуға ҡарата режиссер Әмир Тойғонов документаль фильмдар серияһы төшөрҙө. Уға тилем ул генерал Шайморатов һәм Башҡорт атлы дивизияһы тураһында (сценарий авторы Сәлимә Батисова) "Еңеү сапҡынсылары" исемле документаль фильм менән танылыу яулағайны.\nШулай итеп, бөгөнгө көндә беҙҙең башҡорт киноһы ла яйлап үҫешә, донъя кимәленә сыға, милли колоритлы фильмдарыбыҙ халыҡ-ара фестивалдәрҙә призлы урындар яулай.\nБулат Йосоповтың фильмдары «Festpro» кинофестивалендә еңде\nШаршамбы, 29 май 2019


15 Ғинуар 2018, 16:51\n2018 йылда республика властарына хоҡуҡ һаҡлау органдары менән берлектә алданған өлөшсөләрҙең хоҡуҡтарын яҡлауға бәйле мәсьәләләрҙең күпселек өлөшөн хәл итергә кәрәк.\n– Бөгөн 3 мең самаһы ғаиләнең торлаҡ алмау йәһәтенән хәүеф зонаһында ҡалғанлығы барыһына ла яҡшы билдәле. Кешеләр аҡса һалып, йылдар буйына көтә – һәм бер нәмә лә алмай. Торлаҡ төҙөүгә бәйле булмаған объектив һәм аҡса йыйып, улар менән билдәһеҙ йүнәлештә юғалыуға бәйле субъектив сәбәптәр ҙә бар, әлбиттә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Дөйөм тырышлыҡ менән хәлде үҙгәртә алырбыҙ, тип уйлайым. 2018 йылда беҙ ошо мәсьәләләрҙең күпселек өлөшөн ябырға бурыслы. Ошондай енәйәттәргә ҡаршы әүҙемерәк көрәш алып барырға, уларҙы иҫкәртергә кәрәк.


ЭКОЛОГИЯҒА ИҒТИБАР АРТАСАҠ\nБилдәле булыуынса, Рәсәй Президенты Владимир Путин милли проекттарҙа экология мәсьәләһенә айырыуса ҙур иғтибар бүлде. Был йәһәттән төп йүнәлештәр – законһыҙ сүплектәрҙе бөтөрөү һәм халыҡты таҙа эсәр һыу менән тәьмин итеү. 2024 йылға илдә барлыҡ законһыҙ сүплектәр бөтөрөлөргә, шулай уҡ ҡалдыҡтарҙы эшкәртеүсе заманса комплекстар төҙөлөргә тейеш. Проектты тормошҡа ашырыу өсөн, дөйөм алғанда, дүрт триллион һум аҡса тотоноласаҡ тип күҙаллана. Башҡортостанға килгәндә, “Сүплектәрҙең интерактив картаһы”нда республикалағы проблемалы 582 сүплек билдәләнгән, уларҙың әлегә 180-е генә бөтөрөлгән. Тимәк, башҡараһы эш күп. “Роспотребнадзор” мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостан халҡының һигеҙ проценты хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирмәгән һыу эсә. Сифатҡа тәбиғәт факторҙары йоғонто яһай. Өфөләге эсәр һыу, мәҫәлән, ҡаты. Икенсе сәбәп – республикалағы химия һәм нефть эшкәртеү производстволары, тау байыҡтырыу тармағы предприятиелары эшмәкәрлеге. Ер аҫты сығанаҡтарына “ҡара алтын”ды табыу ҙа кире йоғонто яһай. Киләһе өс йыл эсендә Башҡортостан тәүге тапҡыр һыу сифатын яҡшыртыу өсөн 1,1 миллиард һум аҡса аласаҡ.


"Артист ҡулын алға һуҙҙы, уның бармаҡтарында таш йымылдап китте, буфетсының ауыҙын ҡаплағандай, ҡыҙып-ҡыҙып әйтә һалды:\n- Юҡ, юҡ! Бер һүҙ ҙә әйтмәгеҙ! Һеҙҙең буфеттан бер нәмә лә алмаясаҡмын. Мин әлегә тиклем һеҙҙән алған бикрене һәм брынзаны онота алмайым. Ҡәҙерлем минең! Брынза йәшел төҫтә булмай, һеҙҙе кемдер алдаған. Брынза аҡ төҫтә була ул...\n- Мин ғәфү үтенәм, - тине Андрей Фокич аптырашта ҡалдырған бындай һөжүмгә, - мин был эш буйынса түгел, һәм бикренең бында ниндәй ғәйебе бар.\n- Нисек инде ниндәй ғәйебе бар, боҙолған бит!\n- Бик үк яңы булмаған бикре ебәрҙеләр, - тине буфетсы.\n- Күгәрсенем, юҡ-бар һүҙ һөйләмәгеҙ.\n- Íèíäœé þº-áàð áóëšûí!\n- Бик үк яңы булмаған - ул юҡ-бар була! Сафлыҡ берәү генә була - беренсе, һәм һуңғыһы ул. Әгәр бикре бик үк яңы булмаған икән, тимәк, ул һөрһөгән!"\nНи тиһәң дә, "Мастер һәм Маргарита"ны уҡымаған хужабикә быны әйтә ала - бик үк яңы булмаған бикре булмай ул. Бөгөн һүҙ нәҡ ошо ғәжәйеп факт тураһында барасаҡ.\nРәсәй балыҡсылыҡ хужалығы башлығы Андрей Крайний, яҡын киләсәктә бөтә ил буйынса махсус магазиндар селтәрен асып һәм өстән бергә хаҡтарҙы төшөрөп, балыҡ баҙарын "шартлатырға" вәғәҙәләй. Тимәк, диңгеҙ һәм йылға деликатестары беҙҙең өҫтәлдә буласаҡ... Әммә бер уңышһыҙлыҡ - бөтә ҙур балыҡтар ҙа берƒœé файҙалы түгел.\nМиҫал өсөн, тере балыҡты алайыҡ. Әле улар менән супермаркеттар тулған - мәке быраулап, ә аҙаҡ боҙға төшөп китмәҫ өсөн, яҡын тирәләге сауҙа селтәрҙәренә инеп, тыныс ºына һатып алып була. Сазан йәки суртан. Бешереп ҡарағыҙ. Тәмлеме? Бик үк тәмле түгел...\n- Шуға күрә, балыҡтың сифаты шик тыуҙырһа, башта һатыусынан тейешле сертификат күрһәтеүҙе һорағыҙ, - тип кәңәш бирә Өфө балыҡ ресторанының ашнаҡсыһы "БАШвестЪ" уҡыусыларына. - Һатыусы балыҡты биргәс, һеҙ уны иғтибар менән ҡарағыҙ: тәңкә бер төҫлө һәм йоҡаҡ ҡына лайла менән ҡапланған булырға тейеш.\nӘгәр балыҡта ҡара һәм аҡ төҫтәр булһа, тимәк, балыҡ яңы түгел. Шуға ла иғтибар итегеҙ: ҙур балыҡтар тотолған аквариум ҙур, ә уның һыуы таҙа һәм үтә күренмәле булырға тейеш.\nБалыҡты өйгә алып ҡайтҡас, уны (ҡоротоп) шунда уҡ һыуытҡысҡа ҡуйығыҙ. Эш шунда, балыҡ һутында сир тыуҙырыусы микроорганизмдар тиҙ арала барлыҡҡа килә. Яңы балыҡты тәүлек әйләнәһендә әҙерләргә кәрәк.\nӘ хәҙер һыуытылған балыҡ сифатына күсәйек. Баш ҡаланың бер баҙарына юл алабыҙ һәм ветеринария-санитария экспертиза лабораторияһы мөдире Надежда Хәбибуллина менән һөйләшәбеҙ.\n- Һыуытылған балыҡ ялтырап тора һәм ҡулға йәбешмәй, - тип өйрәтә Надежда Затеевна, балыҡ прилавкаларын күрһәтеп. - Ауыҙ тишеге - ябыҡ, тәңкә түшкәгә һылашҡан, күҙ мөгөҙсәһе - ҡабарынҡы, ялтырап тора һәм үтә күренмәле, айғолаҡ ярығы ябыҡ.\nБәләкәй ваннала бер нисә ҙур балыҡ ята, минең ҡарашҡа, улар алабуға.\n- Еҫкәп ҡарағыҙ - уларҙан яңы тотолған балыҡ еҫе килә. Әгәр балыҡ һары төҫ алһа, күҙҙәре тоноҡланһа һәм ялтырамаһа, тимәк, продукт боҙолған. Тағы бер "насар" билдә - әсегән май тәме, - тип иҫкәртә Надежда Хәбибуллина.\n- Ниндәй боҙоуҙар йыш осрай?\n- Беләһегеҙме, ҡулланыусыларҙың хәбәрҙар булмауы яҡшы!\n- Бәлки, һеҙ хаҡтыр, рәхмәт!\nЙылға балығы - ул, әлбиттә, тәмле һәм файҙалы. Әгәр һеҙ кета йәки һөмбаш океан балығына өҫтөнлөк бирһәгеҙ, улар витаминдарға һәм минералдарға бай. Әммә һыуытылған диңгеҙ балығы һатыуҙа юҡ тиерлек.\n- Һыуытылған диңгеҙ балығы өс көн һаҡлана, - ти Өфө ҡоро ер-ресторанының шеф-повар урынбаҫары Илдар Фәйзуллин.\nБалыҡ прилавкаһына күҙ һалам: бағыр - 240 һум, һөмбаш - 298, көмрө балыҡ - 114. Ҙур балыҡтарҙың ҡай берҙәре матур күренә, былай тип балыҡ тураһында ғына әйтеп була. Ә бына быныһы, миҫал өсөн, һатыуға бармай - уның төҫө лә күңелгә ятмай, ҡоро күренә. Ҡыҫҡаһы, тәмле күренмәй. Әллә миңең күҙгә шулай күренәме?\n- Теләһә ҡайһы балыҡ, сауҙа селтәренә йәки баҙарға эләгер алдынан, лаборатория тикшереүе үтә, - ти БР Гигиена һәм эпидемиология үҙәгенең гигиена һәм туҡланыу бүлеге начальнигы Валентина Хомченко. - Ул органолептика ла, һәм хәүефһеҙлек күрһәткестәре лә. Һуңынан балыҡҡа ярашлылыҡ сертификаты бирелә, ул балыҡтың сифатын раҫлай. Ә бына балыҡ һаҡланған урында боҙоуҙар булыуы ихтимал, - ти белгес.\nҠулланыусы нимә эшләй ала һуң?\n- Балыҡты ҡайнар бысаҡ менән сәнсеп ҡарарға һәм еҫе буйынса уның сифатын билдәләргә кәңәш итәм, - ти Илдар Фәйзуллин. - Әммә быны һәр саҡ эшләп булмай. Шуға күрә ҡулланыусылар балыҡ һатып алғанда уның тышҡы билдәләре буйынса һайларға тейеш. Әгәр балыҡ үҙенең формаһын юғалтҡан булһа, йәки уның ярыҡтары бар икән, тимәк, уны бер нисә ҡат туңдырғандар. Бындай балыҡ тәмле булмай. Бындай балыҡты иреткәндән һуң ул ыуылып тора, ите һөйәгенән айырыла.\nФиле тураһында һөйләгәндә, ит тығыҙ булырға, епсәләр араһында бушлыҡ күренергә тейеш түгел, - ти Илдар Фәйзуллин. Тағы бер тикшерелгән вариант - етештереүсе заводтың вакуумлы төргәге. Ярлыҡта бөтә тейешле мәғлүмәттәр - етештереүсе ил, ауырлыҡ - булырға тейеш. Һәм тағы бер кәңәш: һыу, һауа үтмәҫлек итеп төрөлгән балыҡты һайлағыҙ.\n- Туңдырылған балыҡты нисек һаҡларға?\n- һыуытҡыстың һыуытыу камераһында (температура минус 18 градус булырға тейеш). Бындай балыҡты иретмәйенсә әҙерләргә була.\nХалыҡ яғынан балыҡ буйынса мөрәжәғәттәр инмәй, баҙарҙарҙа бөтәһе артынан ветлаборатория күҙәтә. Аныҡ һандарға, тикшереүҙәр һөҙөмтәләренә күҙ һалайыҡ:\n- Магазинға йәки баҙарға балыҡ рейды ойоштороп буламы? - тигән һорау менән мөрәжәғәт итәм "Роспотребнадзор"ҙың БР буйынса идаралығының күҙәтеү һәм туҡланыу бүлеге начальнигы урынбаҫары Нина Клюшинаға.\n- Ниндәй тикшереүҙәр! Яңы ҡануниәткә ярашлы бындай тикшереүҙәр прокуратура рөхсәте менән генә үткәрелә! - ти эксперт.\nПресервтарға (бындай продукттарҙы һаҡлау срогы сикләнгән) килгәндә, ул һалҡын витринала һаҡланырға тейеш. Әгәр продукт йылыла һаҡланһа, һатып алыуҙан баш тартығыҙ. Пресервтарҙың ҡапҡасы ҡабарынҡы булырға тейеш түгел. Мөһим кәңәш - ойошторолмаған сауҙа урындарында ҡулдан балыҡ һатып алмағыҙ. Аңлашыла, бындай урындарҙа бер ниндәй ветеринария контроле юҡ һәм сифатһыҙ продукт менән ағыулàнûу ихтималлығы ҡырҡа күтәрелә.\n- Хәлһеҙлек, күңел болғаныу, ҡоҫоу, ҡай саҡ - эс китеү - былар балыҡ менән ағыуланыуҙан килә, - Валентина Хомченко өҫтә әйтелгәндәргә өҫтәй. - Бындай хәлгә тарый ҡалһағыҙ, табип саҡыртығыҙ, ә ул килеп еткәнсе, бик күп һыу эсегеҙ.\nСифаты түбән булған балыҡ ала ҡалһағыҙ, ҡул һелтәмәгеҙ - "Роспотребнадзор"ҙың БР буйынса идаралығына йәки Өфө ҡала ветстанцияһына мотлаҡ мөрәжәғәт итегеҙ.


Иглин районына Колясовтар ғаиләһе Өфөнән күсеп ҡайта\nЯңы нигеҙҙә бәхеткә төрөнөп йәшәйһе ине лә бит. Өлкән улдары фажиғәғә тарымаһа. Үткән йәй юғары көслө электр уты һуғыуҙан Данил Колясов уң ҡулын өҙҙөрә. Оҙайлы ваҡыт дауаханаларҙа дауалана, ата-әсәһе ярҙамында аяҡҡа баҫа. Бөгөн үҫмер яңы тормошҡа яраҡлашҡан. Әммә ғаилә матди ауырлыҡ кисерә. Уларҙы тиҙҙән электр утынан да өҙмәкселәр.\nАтаһы Данил Колясовты көн һайын мәктәпкә алып бара һәм ҡаршы ала. Улар йәйге каникулдың тәүге көнөндә булған бәхетһеҙ көндө хәтерләргә яратмай. Ауырлыҡтар артта. Тиҫтерҙәре менән уйнағанда туп алам тип фажиғәғә тарыған малай ике аҙна эсендә һул ҡулы менән яҙырға өйрәнгән, мәктәптә тик дүртле һәм бишле билдәләренә генә уҡырға тырыша.\nТормошҡа яраҡлашыу, үҙ көсөңә ышаныс булдырыу өсөн Эдуард Колясов улына ҡулынан килгәнсә ярҙам итә. Ауыл ерендә йәшәгәс, сүкешен дә, ҡаҙағын да тоторға тура киләсәк бит уға.\nДанил Колясов, Иглин ҡасабаһында йәшәүсе: «Ата-әсәйем минең менән бергә күп ауырлыҡтар аша үтте, уларға еңел булманы. Әле лә хәл шатланырлыҡ түгел. Йәй аҙағында газды һүндерҙеләр. Хәҙер утһыҙ ҡалдырырға итәләр. Мин бит махсус рәүештә токка һуғылманым. Шул трансформаторҙарҙы кәртәләп алһындар ине».\nЫсынлап та, Колясовтарҙың хәле шатланырлыҡ түгел. Электр селтәрҙәре менән әхләҡи юғалтыуҙар өсөн ике суд та ғаиләләге өлкән ул - Данил Колесов файҙаһына хәл ителгән. Әммә әлегә тиклем Колесовтар иҫәбенә бер тин дә күсерелмәгән.\nЭдуард колясов, Данил колясовтың атаһы: «Мин инвалид улымдың опекуны. Бөтә рәсми осраҡтарҙа бәлиғ булмаған баламдың мәнфәғәттәрен яҡлайым. Беҙҙең бөтә йорттағы тормош электрға бәйле. Уны алһалар һыу ҙа , йылылыҡ та бумаясаҡ. Беҙҙең ҡулда бер түгел, ике суд ҡарары. Әммә биш көн эсендә улыма әхләҡи юғалтыу өсөн күсерелергә тейешле сумманы әлегә күргән юҡ».\nӘммә ҡаршы яҡ суд ҡарары менән риза түгел. Улар Колесовтарға суд ҡарары менән тәғәйен миллиондарҙы түләргә ашыҡмай.\nФердинанд Әсәҙуллин, яуаплылығы сикләнгән электр селәтҙәре йәмғиәте баш инженеры: «Беҙ кассация ялыуына ғаризаны Юғары судҡа йүнәлтәсәкбеҙ. Сөнки беҙ суд ҡарары менән риза түгел».\nБер йыл элек үҫмер һуғылған трансформаторҙан алыҫ түгел спорт майҙансығы ҡоролған. Әммә һәләкәт булған трансформатор бала-сағаның уйын майҙанына бара торған юлында ултыра. Ғүмергә ҡурҡыныс янай тигән иҫкәртеү һүҙҙәре һәм энәле ҡоршауҙар күренмәй.\nДанил Колясов менән булған фажиғә урынындағы трансформатор кәртәләнмәгән. Электриктар кәртәнең кәрәге лә юҡ тиҙәр. Ә яңы фажиғә ҡабатланмаҫ тип бер кем дә гарантия бирә алмай.\nҮҫмерҙәрҙең уйындан-уймаҡ сығарыу осраҡтары аҙым һайын. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, трансформаторҙағы юғары вольтлы электр тогынан һуғылыусы балалар күңелһеҙ статистиканы байыта. Авдон ауылында водеояҙма төшөрөүсе егеттәрҙең береһен ток һуға, Стәрлебашта дүрт йәшлек бала 4-се дәрәжә тән бешеүе менән хатта бикле кәртәгә үтеп инә. Был фажиғәләр трансформаторҙарҙы сит кеше үтеп инә алмаҫлыҡ ныҡлы итеп бикләү кәрәклеге хаҡында иҫкәртеп тора бит. Электр селтәрҙәре яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең был бәхәскә үҙ яуабы.\nФердинант Әсәҙуллин, яуаплылығы сикләнгән электр селтәрҙәре йәмғиәте баш инженеры: «Нисек кенә булмаһын , балаларына ата-әсәләре трансформаторҙағы электр тогының ғүмергә хәүефле икәнен аңлатырға тейеш. Улар кәртәләнмәйәсәк. Бала-саға унда йөрөмәһен. Ғүмергә ҡурҡыныс янай тигән билдә ҡуйылған бит».\nГазды юғары баҫым менән таратыусы селтәрҙәрҙең һәр береһе ете ҡат бик аҫтында. Ә кешеләр йәшәгән ауыл-ҡасабаларҙа аҙым һайын ҡуйылған трансформаторҙар төҫлө тимер тышлы контейнер менән генә бикләнгән.Әммә унда теләһә кем үрмәләп менә ала. Әгәр ҙә юғары вольтлы электр биреүсе трансформаторҙар ышаныслы бик аҫтына ҡуйылһа, Колесовтар ғаиләһендәге кеүек фажиғәләр ҙә әленән-әле ҡабатланып тормаҫ, бер бәлә икенсеһенә юл асмаҫ ине. Балалары һаулығына зыян килгән осраҡта әхләҡи ҡыйынлыҡтар өсөн ата-әсәләр ҙә суд юлын тапап бөлгөнлөккә төшөп, газһыҙ, утһыҙ ултырмаҫ.


“Байлыҡтың хәйерлеһен бир” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » “Байлыҡтың хәйерлеһен бир”\n“Байлыҡтың хәйерлеһен бир” 20.07.2018 // Иман\nӘҙәм балаһына байлыҡ та, фәҡирлек тә юҡтан бирелмәй. Ике юлда ла кеше иманын, ғәҙеллеген һаҡларға тейеш. “Эй Раббым, байлыҡтың файҙалыһын, хәйерлеһен бир” тигән доғаның нигеҙендә тап ошо яталыр.\nХикәйәттәрҙең береһен иҫкә төшөрөп үтәйек. Мәғлүм ки, Сөләймән ғәләйһис-сәләм пәйғәмбәр ҙә, батша ла булған. Ошондай ике ҙур вазифаны бергә алып барыу, һис шикһеҙ, ифрат ҙур яуаплылыҡ талап иткән. Пәйғәмбәр булараҡ, Аллаһ Тәғәлә тарафынан ебәрелгән дини ҡанундарҙы өйрәтһә, батшалыҡ уның иңенә халыҡты яҡлау, һаҡлау кеүек һәм башҡа бихисап бурыс йөкмәткән.\nБер көн Сөләймән ғәләйһис-сәләм үтә оло йәштәге, бөкрәйгән, әммә арҡаһына ауыр утын йөкмәгән бабайға тап булған. Ҡарт шунда уҡ аһ-зарын еткергән: “Бына ошолай көн итәм инде, фәҡирмен...” Сөләймән ғәләйһис-сәләм уға бер алмас тотторған. “Ошо байлыҡ ғүмереңдең ахырына хәтлем етәсәк, хатта ки һинән һуң да ҡаласаҡ әле”, – тигән ул. Күпмелер ваҡыт үткәс, теге ҡартты йәнә осратҡан. Бабай хас теге сағындағы хәлдә йөрөй икән: бөкрәйгән, арҡаһына ауыр йөк аҫып алған... Был күренешкә ныҡ ғәжәпләнгән Сөләймән ғәләйһис-сәләм: шул ҡәҙәр байлығы була тороп, нисек һаман фәҡир ҡиәфәтендә йөрөргә мөмкин? Ҡарт иһә йәнә аһ-зарын еткергән: “Эй... Теге мәл алмас тотоп ҡайтып килә инем, берәүҙәр талап алды...” Сөләймән ғәләйһис-сәләм уға икенсе тапҡыр алмас һонорға торғанда, Аллаһ Тәғәләнән әмер килгән: “Бирмә – тормошон барыбер үҙгәртә алмаҫһың: ғүмер буйы әлеге хәлендә ҡаласаҡ”.\nМоңһоҙлоҡ, һәлкәүлек, битарафлыҡ Исламда бөтөнләй хупланмай. Әҙәм балаһы йәшәү өсөн тырышырға, бер урында тапанмай, һәр саҡ ғәҙеллек, намыҫ менән алға ынтылырға тейеш. Шул саҡта Аллаһ Тәғәлә уға хәйерле байлыҡ насип итер. Хаҡ булмаған юлда тупланған мөлкәт иһә – бер айлыҡ. Унан әҙәм балаһының үҙенә лә, балаларына ла файҙа килмәҫ, тормоштарына ҡот-бәрәкәт ҡунмаҫ, тиелә дини китаптарҙа.


Өфөлә «Георгий таҫмаһы» акцияһы башлана. - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә «Георгий таҫмаһы» акцияһы башлана.\nЕңеү символын «Өфө» универмагы алдындағы майҙанда алырға мөмкин.Акция сиктәрендә «Еңеү йырҙары» исемле концерт, театрлаштырылған хәрби-тарихи тамаша, «Хәрби Дан күргәҙмәһе» ойошторола, шулай уҡ «Төнгө бүреләр» Бөтә Рәсәй мотоклубының Өфөләге бүлексәһе сығыш яһай. Ғәҙәттәгесә, сараға килгән ҡунаҡтарға «Еңеү ирекмәндәре» Бөтә Рәсәй йәмәғәт хәрәкәтенең урындағы бүлексәһе ағзалары һәм Өфөләге хәрби-патриотик һәм үҫмерҙәр клубы тәрбиәләнеүселәре Георгий таҫмаларын таратасаҡ.\n22 апреля Ҡариҙел йылғаһының кимәле бер көн эсендә 13 сантиметрға күтәрелгән


Гөлзифа Абзалова (Кинйәбулатова).\nАбзалова (Кинйәбулатова) Гөлзифа Урал ҡыҙы Өфө ҡалаһында йәшәй.\nБашҡортостаным – минең тыуған ерем,\nЙәшәү минең барлыҡ теләгем.\nБашҡортостан! Бер быуатлыҡ тарихҡа эйә булған бөйөк ил һин. Ошо дәүер эсендә ниҙәр генә күреп, ниҙәр кисермәнең икән, илем?! Күпме тарих һаҡлана үҙеңдә...\nБашҡортостаным, һинең гүзәллеккә һоҡланмаған кеше бармы икән? Хоҙай үҙе ҡыҙығыр ер һин, Ватаным. Ана, һинең көмөш билдегең булып, аҡ Ағиҙелкәй аға. Уға килеп Ҡариҙел, Ашҡаҙар, Дим, Нөгөш ҡушыла.\nҺәр бер йылға тарих булып аға,\nЙөрәк тибеп ҡуя һулҡылдап.\nУҡтың һыуы аша сыҡҡан саҡта\nУҡтай сая һаман тулҡындар.\nКөмөш тәңкә кеүек түңәрәк күлдәрең генә ни тора, Башҡортостан! Эпостарҙа тасуирланған Асылыкүл, йырҙарҙа йырланған, шиғырҙарҙа данланған Талҡаҫ, Ҡандракүл. Ә күпме балыҡ йәшәй һинең саф һыуҙарыңда?! Урал, Ямантау, Ирәмәл, Янғантау, Ирәндек... Ғорур тауҙарың ҡурҡыу белмәҫ һаҡсыларың булып ел-дауылдан һаҡлап, ҡурсалап тора.\nТыуған ерем – гөллө Башҡортостан\nЙырып сыҡҡыһыҙ ҡуйы урмандарың, сикһеҙ далаларың, мәмерйәләрең менән бай һин, тыуған ерем.\nБашҡортостан, тәбиғәтең менән генә түгел, нефть, күмер, алтын, көмөш һәм башҡа төрлө файҙалы ҡаҙылмаларың менән дә тирә-яҡта дан тотаһың. Ҡурай, ҡумыҙ, башҡорт балы, ҡымыҙ менән бөтә донъяға билдәле һин.\nБашҡорт, татар, урыҫ, марый, сыуаш һәм башҡа милләт халҡын бергә туплаған күп милләтле тыуған ерем. Бындай гүзәл илдә дуҫ йәшәмәү яҙыҡ булыр ине.\nБөйөк ил һин, Башҡортостан! Һиндә тыуып-үҫеүем, йәшәүем менән бәхетлемен. Республикам, ғәзиз бишегем һин. Киләсәктә лә бөгөнгөләй гүзәл, бай, бөйөк, ғорур ил булһаң ине. Быуаттар үтһә лә саф һыулы йылға-күлдәрең, сылтырап аҡҡан шишмәләрең, хозур тауҙарың, текә ҡаяларың, шаулап торған урмандарың, шау сәскәгә күмелгән яландарың ҡалһын ине.\nКүп милләтле халҡым, Башҡортостандың яҡты киләсәге беҙҙең ҡулда. Бер япраҡ саҡлы ғына илебеҙҙе бергәләп яҡлайыҡ, һаҡлайыҡ.


Материалы за 21.01.2010 » Архив газеты "Йәшлек"\nТаможня хеҙмәтендә – яңы етәксе Яңылыҡтар\nРеспублика йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Федераль таможня хеҙмәте рәйесе урынбаҫары Сергей Шохин менән осрашты.\nОсрашыуҙа Президентты Башҡортостан таможняһының яңы начальнигы менән таныштырҙылар. Был вазифаға ул Рәсәй Федераль таможня хеҙмәтенең 2009 йылдың 31 декабрендәге бойороғона ярашлы тәғәйенләнә.\nВалерий Анатольевич Бышовец 1972 йылда Киев ҡалаһында тыуған. 1996 йылда Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлаған. Таможня органдарындағы хеҙмәтен 1990 йылда Мәскәү күргәҙмәһе таможняһы хеҙмәте инспекторы вазифаһынан башлай. 1994 йылдан 2008 йылға тиклем Рәсәй Федераль таможня хеҙмәтендә эшләй, 2008 йылдан 2010 йылға тиклем Федераль дәүләт хеҙмәте етәксеһе урынбаҫары ярҙамсыһы вазифаһын башҡара.\nавторы: admin | 21 января 2010 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nУрындағы идара системаһын үҫтереүгә бәйле Сәйәсәт\n19 ғинуарҙа БР Президенты Мортаза Рәхимов Республика йортонда Өфөгә ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтары семинарында ҡатнашыу өсөн килгән РФ Федерация Советының Урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса комитеты рәйесе Степан Киричук менән осрашты.\nОсрашыуҙа урындағы үҙидаралыҡ системаһын үҫтереү мәсьәләләре, муниципалитеттарҙың матди нигеҙен нығытыу буйынса саралар ҡаралды, властың федераль, төбәк һәм муниципаль кимәлдәре араһында хеҙмәттәшлекте артабан нығытыу кәрәклеге билдәләнде.\nКисә Республика йортонда бер төркөм хеҙмәт алдынғыларына, ижади интеллигенция вәкилдәренә юғары дәүләт наградалары, маҡтаулы исемдәр тапшырылды. БР Президенты Мортаза Рәхимов, йыйылыусыларҙы ҡотлап, бында республиканың социаль-иҡтисади үҫешенә тос өлөш индереүселәр йыйылған, тип билдәләне. Ысынлап та, төрлө һөнәр эйәләрен тәбрикләү республикабыҙҙа хеҙмәт һөйөүселәрҙең лайыҡлы баһаланыуын йәнә бер иҫбатланы.\nБөрө ҡалаһында «Керәшен һыуыҡтары – 2010» асыҡ эстрада йыр һәм бейеү фестиваль-конкурсы асылды. Ошо уңайҙан Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов фестивалдә ҡатнашыусыларҙы ҡотлап, ун алтынсы йыл рәттән ойошторолған сараның мәҙәниәтте үҫтереүҙә мөһим этәргес булыуын белдерҙе. Фестиваль-конкурстың гала-концерты 24 ғинуарҙа үтәсәк.\nБилдәле булыуынса, ике ай элек РФ Президенты Дмитрий Медведев ил Хөкүмәтендә Төньяҡ Кавказ өсөн яуаплы вазифаны башҡарыусыны билдәләү кәрәклеге хаҡында белдергәйне.\nХәҙер ул был фекерен киңәйтте һәм илдә һигеҙенсе федераль округты булдырҙы. Уға Төньяҡ Кавказдың бөтә төбәктәре лә инде. Ә инде яңы федераль округта үҙенең тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп Красноярск өлкәһе губернаторы Александр Хлопонинды тәғәйенләне. Ул шулай уҡ бер юлы РФ Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары вазифаһын да башҡарасаҡ.\n44 йәшлек башлыҡҡа Төньяҡ Кавказға ҡараған төбәктәрҙең иҡтисади, сәйәси, социаль йүнәлешен, ҡыҫҡаһы, бөтә йәшәйешен яйға һалыу бурысы ҡуйылды. Билдәле булыуынса, Хлопонин Красноярск өлкәһен етәкләгәндә ҡатылығы, коррупцияға ҡаршы аяуһыҙ көрәше, яңылыҡтарҙы тиҙ күреп барыуы менән уңыш яуланы.\nӨсөнсө көнө лә файҙалы уҙҙы Яңылыҡтар\nӨфө ҡалаһында бер аҙна дауам итәсәк республика ҡала һәм район муниципаль округтары хакимиәттәре башлыҡтарының семинарының өсөнсө көнө ер-милек мөнәсәбәттәре менән идара итеү мәсьәләһенә арналды. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, ауыл хужалығы министры Шамил Вахитовтың «Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексы үҫешенең төп йүнәлештәре һәм перспективалары. Муниципаль берәмектәрҙең ауыл хужалығы производствоһының һөҙөмтәлелеген күтәреүҙәге һәм урындарҙа хужалыҡ итеүҙең бәләкәй формаларын үҫтереүҙәге роле» тигән сығышы асты.\nҠар һәм... автомобилселәр – «баш ауырыуы» Башҡортостан\nКешегә ай ҙа, ҡояш та ярамай, тигәндәре дөрөҫ инде. Бер ай элек кенә, ҡар яумай, тип илаусылар бөгөн унан ҡотола алмай. Был бигерәк тә ҡала-ауыл, атап әйткәндә, баш ҡалабыҙ урамдарын эш хәлендә тоторға тейешле торлаҡ-эксплуатация, ҡала райондары биләмәләрен тәртиптә тотоу һәм хеҙмәтләндереү идаралыҡтары, «Водоканал» хеҙмәткәрҙәре, хатта ЮХХДИ һәм машиналарҙы парковкалауға бәйле хеҙмәттәр өсөн дә һиҙелерлек ауырлыҡ килтерә.\nТөп бәлә – автомобилселәрҙең ҡар күпләп яуғанда шәхси транспортта юлға сығыуы һәм машиналарын дөрөҫ урынлаштырмауы. Һөҙөмтәлә урамдарҙың күп өлөшө ҡарҙан таҙартылмай ҡала, урам-юлдарҙың машиналар хәрәкәт иткән өлөшө тарая, иртәле-кисле, йәғни халыҡ эшкә барғанда һәм унан ҡайтҡанда, юлдарҙа «тығын»дар барлыҡҡа килә, авария осраҡтары йышая.\nАлкоголь тураһында 10 факт Сәләмәтлек\nСпиртта иң зарарлы матдә – таҙартылмаған май. Ул үҙе бер нисә төр спирттан тора: пропил, изобутил, амил. Ошо иҫәпкә фурфурол да инә. Мәҫәлән, амил спиртының ағыуы этилға ҡарағанда 19 тапҡыр юғары, фурфуролдыҡы (латинса көрпә тигәнде аңлата) иһә – 83 тапҡырға.\nАлкоголь тиҙ һеңә, тиҙ тарала, әммә организмдан оҙаҡ сыға.\nИҫерткес эсемлекте 5 мл ғына эсһәң дә 10 – 15 минут үткәс эшкә һәләтлелек 20 – 50 процентҡа кәмей, күҙ үткерлеге, ишетеү 15 – 20 процентҡа насарая, ә ҡул көсө 16 – 17 процентҡа әҙәйә.\nЭскелек – хурлыҡ Сәләмәтлек\nМин һәр йәй һайын тыуған ауылыма ҡайтып, ял итәм. Сөнки унда серҙәш инәйҙәрем, апай-еңгәләрем бар. Беҙҙең күршелә генә бер олатай менән инәй йәшәй. Ҡарт булһалар ҙа, әлегә тиклем һыйыр, кәзә-һарыҡ аҫрап көн иттеләр. Уларҙа һәр саҡ талҡан, бауырһаҡ, ҡыҙыл эремсек, ҡатлама, ҡыйғаса, бишбармаҡ, ҡурҙаҡ кеүек милли аҙыҡтар өҫтәл тулы. Икәүләшеп һин өйгә инер-инмәҫтән ошо ризыҡтарҙы өҫтәлгә теҙә башлайҙар.\nБыл ҡайтыуымда олатай баҡыйлыҡҡа күскәйне. Инәйҙән уның үлеү сәбәбен һорашҡайным, ул, илай-илай, ошоларҙы һөйләп бирҙе:\n– Олатайыңа ныҡлап әйтһәм дә, һүҙемде бик тыңлап барманы. Йәштәргә эйәреп эскеләне.


Матур йәшәү сере - сабырлыҡта » "Урал" гәзите\nМатур йәшәү сере - сабырлыҡта\nЭлек-электән әсәй-ѳләсәйҙәр йәштәргә, ғаилә ҡороусыларға “тиң йәшәп, тиң ҡартайығыҙ”, тип теләй торғайны. Ошо ябай ғына һүҙҙәрҙә ниндәй оло мәғәнә ятҡанын йәшәй-йәшәй генә аңлай башлайбыҙҙыр. Илле, алтмыш, унан да күберәк йылдар бергә тиң йәшәп, тиң ҡартайып, дан итеп донъя кѳтѳп, тормош баҫҡыстары һикәлтәләренә бергә күтәрелеп, балаларға, ейәндәргә ярҙамлашып йәшәүҙәре ниндәй бәхет! Шѳкѳр, шундай парҙар бихисап хәҙер. Әле бер, әле икенсе ауылда алтын, гәүһәр туйҙар үтә.\nХалыҡ-ара ғаилә кѳнѳндә Рысыҡай ауылы мәҙәниәт йортонда 50-шәр, 55, 63 йыл бергә татыу ғүмер иткән дүрт ғаиләне тәбрикләү тантанаһы булды.\nМәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре Люциә Шайморатова, Земфира Мәхмүтова, ауыл ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Хәлимә Әфләтунова етәкселегендә совет ағзалары Рәсимә Хәмитова, Нәзирә Хафизова, Нурия Бадалова, Айһылыу Әүбәкирова матур сара әҙерләне.\nАуылдың абруйлы ағинәйе Зѳбәйлә Фәхретдин ҡыҙы, аҡһаҡалы Сәйфетдин Мортаза улы Әүбәкировтарҙың бергә ғүмер итеүҙәренә 63 йыл. Ветерандарҙың иңенә ниндәй генә ауыр эш йѳкмәтелмәһен, уны намыҫлы башҡарғандар: әрҙәнә ҡырҡҡандар, завод эшсеһе, иҫәпсе, келәт мѳдире, ферма мѳдире, ер һѳрѳү, тырматыу һ.б. Хеҙмәт ветерандары илебеҙгә именлек теләп, ейән-ейәнсәрҙәре, бүләләр шатлығын татып, туған-тыумасаларын ҡурсалап йәшәйҙәр.\nҺәр Еңеү яҙында Президенттарыбыҙ ебәргән ҡотлау хаттарын һѳйѳнѳп уҡыйҙар.\nМәрфуға Һарун ҡыҙы һәм Ҡунаҡбай Моратша улы Әүбәкировтарҙың тормош ҡороуҙарына 55 йыл. Алты балаға ғүмер, тәрбиә биреп, әлеге кѳндә 28 ейән-ейәнсәр, бүлә-бүләсәрле булып, бәхетле ҡартлыҡ кисерәләр. Ҡунаҡбай ағай 45 йыл малсылыҡта эшләй. Әүбәкировтар күп итеп мал, ҡош-ҡорт аҫрай. Донъялары гѳлт итеп тора. Мәрфуға апай ҡул эштәренә оҫта: селтәрҙәр, кофталар, ултырғыс япмалары бәйләй. Милли кейем - һаҡал баҫа.\nБибинур Фазыл ҡыҙы һәм Мохтар Хәйретдин улы Латиповтарҙың ғаилә усағы 1961 йылда тоҡанған. Береһе механизатор, икенсеһе һауынсы булып эшләп, алты балаға ғүмер биреп, уҡытып, уларға бер-бер артлы туйҙар яһап, хаҡлы ялға сыҡҡандар. Ауылдың мәшһүр ҡурайсылары Талип, Мѳбәрәк, Мәғзүм ағайҙары менән бергә Мохтар ағай ҙа Мәскәү, Ленинград сәхнәләрендә ҡурай уйнау бәхетен татый. Латиповтар йыр-моңға ғашиҡ ғаилә.\nСания Абдулла ҡыҙы һәм Мѳҡсин Абзал улы Хилаевтар 52 йылдан ашыу бергә ғүмер итә. Икеһе лә заманына күрә ауырлығын да, юҡлығын да, ҡайғы-хәсрәтен дә кисерә. Мѳҡсин ағай 43 йыл эш дәүеренең 36 йылын трактор кабинаһында үткәргән. Сания апай колхозда тѳрлѳ эштә эшләгән.\nСарала һәр ғаиләгә арнап ҡотлау телмәрҙәре әйтелде, уларҙы Нәзирә Хафизова, Рәсимә Хәмитова, Азалия Асылбаева моңло йырҙары, Розалина Асылбаева, Земфира Мәхмүтова, Люциә Шайморатова күңелле бейеүҙәре менән биҙәне.\nБәхетле парҙарҙы Сосновка ауыл хакимиәте башлығы Айгиз Мусин, район Советы депутаты Малхази Каджаиа ҡотлап, бүләктәр тапшырҙылар. Тәмле сәй эскәндә лә ололар йәшлек йылдары хәтирәләрен һүтеп, күңелле әңгәмәләште. Байрамдың спонсоры Малхази Хутаевич Каджаиаға, хакимиәт башлығына рәхмәттәр әйтеп, еңел булмаған эштәрендә уңыштар теләнеләр.\n- Ошондай юбилей кисәләре артабан да дауам итәсәк. Бѳтә ғаиләләр ҙә маҡтауға, ололауға лайыҡ. Тормошта бит иң мѳһиме ғаилә нигеҙенең ныҡлы булыуы. Матур, тырыш, бәхетле ғаилә генә йәмғиәтебеҙҙең мәртәбәһен күтәрә, килер быуынға үрнәк булып тора. Тыныс, матур йәшәүҙең сере - сабырлыҡта, - тип һѳйләне Хәлимә Әфләтунова. - Рысыҡайҙарҙың мәртәбәһен бѳгѳнгѳ уңған, татыу йәшәгән аҡһаҡал, ағинәйҙәр күтәрә.\n- Бәләкәй генә ауылда ла талантлы йәштәр күп икән. Концертты рәхәтләнеп ҡарап, тыңлап ултырҙым. Бик оҡшаны, - тине Малхази Каджаиа.\nХәтирәләргә бай, күркәм саралар, әлбиттә, дауам итәсәк. Һәр хәлдә, рысыҡайҙар байрам үткәрә белә. Ниндәй генә тантана булһа ла, бергәләшеп, кәңәшләшеп, бына тигән итеп ойоштора, күңелле итеп алып баралар.\nБәхетле ғаилә парҙарына артабан да сәләмәтлек, оҙон һәм бәхетле ғүмер юлы насип булһын.


Дмитрий Медведев Евразия союзын булдырырға тәҡдим итте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nДмитрий Медведев Евразия союзын булдырырға тәҡдим итте\n16:21, 28 ноября 2011 Сәйәсәт\nРәсәй Президенты Дмитрий Медведев Евразия союзын булдырырға тәҡдим итте, Рәсәйҙең яҡын күршеләрен был союз составына инергә саҡырҙы. Был идеяны ул «Берҙәм Рәсәй» бөтә Рәсәй сәйәси партияһы съезының икенсе этабында тәҡдим итте.\n— Беҙ партнерҙарыбыҙ – Белоруссия һәм Ҡаҙағстан менән һөйләшеп, берләшеүгә йүнәлеш алдыҡ, — тине ул. – Күршеләребеҙ артабан да беҙгә ҡушылыр, тигән ышаныста ҡалам.\nДмитрий Медведев һүҙҙәре буйынса, бындай союз проекты союзға инәсәк дәүләттәрҙең тиң хоҡуҡлылығы, тарихи берҙәмлеге һәм иҡтисади тигеҙлеге нигеҙендә булдырыла.\n— Яңы иҡтисади киңлек һәм яңы союз булдырыла, — тип билдәләне ул. – Беҙҙең тауарҙар һәм хеҙмәттәр өсөн ҙур баҙарҙар булдырабыҙ. Бергә көслөрәк тә, байыраҡ та буласаҡбыҙ. Яңы союз геосәйәси йәһәттән үҙебеҙҙе көслө тойоу мөмкинлеген генә бирмәйәсәк, ул Рәсәйҙә йәшәүсе һәр кешегә файҙаһын килтерәсәк.\nИл Президентының тәҡдимен Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Владимир Путин да хупланы. Евразия союзы проекты Евразия киңлеге илдәренең бөгөнгө иҡтисади һәм мәҙәни үҫешенә тура килә һәм барыһы өсөн дә отошло буласаҡ, тип билдәләне ул.\nТеги: рәсәй президенты, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек


: сайтында Танышырға, унда Барыһы ла Булыуы мөмкин - Видео чат №1 - егет йәки ҡыҙ менән танышып онлайн!\nҺеҙ аласаһы үҙ бушлай сайты Биттәрендә бөтөнләй теркәлмәгәнМажак раҫлауҙы һәм телефонығыҙҙың номерын Эҙләй башланы һәм үҙенең яңы Лимит һәм башҡа ойошмаларҙа осрашыу Һәм чатта аралашыу сикләй. Бушлай эшләргә теләүсе егеттәр һәм Ҡыҙҙар менән осрашыу йәки был.\nЮҡ беҙҙең танышыу сайты: бәйләнеш Һәм лимитҡа ярашлы, облигациялар һәм Ялған иҫәбенә.\nБеҙ кешеләр булған бар, улар Бер-береһен тапты, осрашыуҙар һәм Етди мөнәсәбәткә инә. Һеҙ аласаһы үҙ бушлай сайты Биттәрендә бөтөнләй теркәлмәгән. Мажак осрашыу һәм раҫлауҙы һәм Телефонығыҙҙың номерын эҙләй башланы яңы Лимит һәм башҡа берләшмәләрҙе һәм Чатта аралашыу сикләй.\nProsto Zmenkov Z moškimi V Kotovo, Volgograda regiji Dating Mestu\n18 онлайн видео чат 18 башҡа видеочивать башҡа ҡыҙҙар менән танышып видео теркәү видео онлайн башҡа бушлай таныша теркәлгән чатта теркәлергә рулетка менән башҡа ҡыҙға 18 өлкән ҡатын-ҡыҙҙарҙы таныштырыу видео танышырға мөмкин. ҡыҙ менән онлайн видео чат донъя буйынса танышырға видео чат телефон менән фото менән танышты


Григорий Рапота ҡатын-ҡыҙҙарҙы 8 март менән ҡотланы\n9 Март 2011, 09:42\nРәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота ҡатын-ҡыҙҙарҙы Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотланы.\n— Ҡәҙерле ҡатын-ҡыҙҙар! Ысын күңелдән һеҙҙе Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотлайым!\nҺәр кешенең — өлкәндәрҙең һәм балаларҙың бәхетле тормошо өсөн иң мөһим шарттарҙың береһе — ҡатын-ҡыҙ йөрәгенең йылылығы һәм изгелеге. Беҙ яҙмышыбыҙҙағы күп нәмә өсөн әсәйҙәребеҙгә, яратҡан ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға бурыслы, шуға күрә һеҙҙең өсөн донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртергә тырышабыҙ.\nХәҙерге тормоштоң көсөргәнешле шарттарында һеҙ карьера баҫҡысынан күтәрелергә һәм балалар тәрбиәләргә, ижтимағи эш менән шөғөлләнергә һәм заман менән бергә атларға өлгөрәһегеҙ. Волга буйы федераль округында әүҙем һәм башҡаларҙың проблемаларына битараф булмаған ҡатын-ҡыҙҙар күп, улар дөйөм дәүләт бурыстарын хәл итеүҙә гражданлыҡ йәмғиәтенең таянысы булып тора.\nБайрам көндәрендә беҙ һәр ваҡыт иң нескә хис-тойғолар енән әсәйҙәрҙе ҡотлайбыҙ. Күп балалы әсәләргә һәм ғаиләләрендә уллыҡҡа алынған балалар тәбиәләүселәргә айырым ихтирам күрһәтәбеҙ. Был - ысын батырлыҡ, һәм беҙҙең йәмғиәттә һәр кеше бындай әсәләрҙең хеҙмәтен хөрмәт итергә тейеш.\nҺеҙҙең барығыҙға ла ысын күңелдән ныҡлы һаулыҡ, яҡшы кәйеф, ғаилә бәхете теләйем. Яҡындарығыҙ һәр ваҡыт иғтибар һәм ҡайғыртыусанлыҡ күрһәтһен!”


Һәр ваҡыт алға! Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында етеп килгән байрам алдынан “Ватанды һаҡлаусылар, алға!” бәйгеһе ойошторолдо. | Башкирская гимназия №158 им. М. Карима\n12 февраль – Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуған көнө. »\n« Уфимский юридический институт МВД России объявляет прием документов для…\nҺәр ваҡыт алға! Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында етеп килгән байрам алдынан “Ватанды һаҡлаусылар, алға!” бәйгеһе ойошторолдо.\nОпубликовано 10.02.2018 | Автор: автор\nМостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында етеп килгән байрам алдынан “Ватанды һаҡлаусылар, алға!” бәйгеһе ойошторолдо.\nУнда өсөнсө һәм дүртенсе класс уҡысыларынан төҙөлгән командалар ҡатнашты. Тәүҙә өсөнсө кластарҙан дүрт команда бәйге тотто, уларҙан һуң дүртенселәр ярышты. Уҡыусылар үҙҙәренең сығыштарын командалары менән таныштырыуҙан башланы. Был этапта жюри ағзалары һәр команданың өҫкө формаһына, символикаһына, сығыштарының сағыулығына иғтибар итте. Ә инде спорт марафонының киләһе этаптарында уҡысылар үҙҙәренең физик көстәрен генә түгел, отҡорлоҡтарын, зирәклектәрен, тиҙлектәрен, таһыллыҡтарын, мәргәнлектәрен дә һынай алды. Мәҫәлән, “Юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләре” туҡталышында бәйгеселәргә юл ҡағиҙәләрен иҫкә төшөрөргә кәрәк булһа, “Робототехника”ла командалы эш талап ителде – айырым ваҡыт эсендә бер техника моделен төҙәргә кәрәк ине. Шулай уҡ “Экология”, “Яратҡан ҡалам”, “Ориентирлашыу” кеүек этаптар ҙа командаларҙан ныҡышмалылыҡ, етеҙлек, белем һәм аҡыл талап итте.\nШуны билдәләп үтергә кәрәк, командалар бәйгегә етди әҙерләнгән, һәр кем командаһы өсөн ныҡ тырышты һәм тиккә түгел, сөнки “иң-иңдәр” бәйгенең еңеүсеһе исемен яуланы.\nШулай итеп, жюри ағзалары һәр этап балдарын һанап, еңеүселәрҙе билдәләне.\n3 “г” класы – I урын,\n3 “а” класы – II урын,\n3 “б” һәм “в” класы – III урын,\n4 “а” класы – I урын,\n4 “б” һәм “в” класы – II урын,\n4 “г” класы – III урын.\nҺәр командаға грамоталар һәм татлы бүләктәр тапшырылды.\nЕңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ, афарин! Артабан да уңыштар теләйбеҙ, гел беренсе булығыҙ!


Ҡала уртаһында ҡалдыҡтар полигоны\nЧерниковка биҫтәһенең Тыныслыҡ урамы халҡы сүп-сар өйөмөндә йәшәргә мәжбүр. Ҡый-ҡыпырҙы ихатала йәшәүселәр түгел, ә коммуналь хеҙмәтләндереүсе ойошма үҙе үк өйә. Улар ҡалдыҡтарҙы ситкә сығарыр урынға һүтелгән йорттоң нигеҙенә түгә башлаған.\nТыныслыҡ һәм Максим Горький урамдары киҫелешендәге ихата әкиәттәге кеүек. Ләкин матурлыҡ һәм изгелек батшалығын түгел, ә мәскәй әбей донъяһын хәтерләтә. Тирә йүндә күккә ашҡан тирәктәр, емерек йорттар һәм һарайҙар, таушалып бөткән юлдар. Ә ихата уртаһында инде убырлы ҡарсыҡтың йорто тора. Дөрөҫ, бина быйыл яҙ һүтелгән. Әммә, яуызлыҡтың нигеҙе ҡалған. Һәм был яманлыҡ тағы ла баш ҡалҡытып маташа.\nҠараңғылыҡ батшалығына яҡтылыҡ нуры ла төшкәне юҡ. Яһалма яҡтыртҡыстар бөтөнләй урынлаштырылмаған, ә тәбиғи нурҙар сәселер ине күккә ашҡан тирәктәр ҡамасаулай. Тап ошо ағастар бында йәшәүселәрҙе ыҙалата ла инде. Йылдар дауамында ҡырҡылмаған тирәктәр йорттарҙың ҡыйығына ла ауа башлаған, халыҡтың ҡорос аттарына зыян килтергән саҡтары ла булған. Йәй көнө ихатала йәшәүе бөтөнләй ҡурҡыныс, ти кешеләр.\nДөрөҫ, был батшалыҡты ер йөҙөнән юҡ итеү ҡарары күптән сығарылған. Бәлки шуғалыр ҙа хеҙмәтләндереүсе ойошмалар халыҡтың аһ-зарына ҡолаҡ һалмай. Йәнәһе лә, йорттар барыбер һүтеләсәк. Әммә , ихатала йәшәүселәр тап бөгөн йәшәгән ерҙәрендә таҙа һәм тәртип урынлашыуын теләй. Ярай ҙа был батшалыҡта был мәхшәрҙе юҡҡа сығарырға ярҙам итеүсе батыр табылды.\nИхата халҡының бысраҡлыҡтан азат ителеренә ышанырға ғына ҡала. Әкиәттә лә бит изгелек яуызлыҡты һәр ваҡыт еңә.


Ҡәҙерле ҡунаҡтар » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Ҡәҙерле ҡунаҡтар\n01.03.2011 Ҡәҙерле ҡунаҡтар\nЭш көнө аҙағында ҡапыл телефон шылтыраны:\n– Әллеү, был редакциямы?\n– Балаҡайым, исемең кем әле?\n– ҡара әле, Рәмилә ҡыҙым, мин кеҫә телефонынан шылтыратам, оҙаҡ һөйләшә алмайым. Беҙ ауылдан автобуста килә ятабыҙ. Ярты сәғәттән автовокзалдан беҙҙе ҡаршы ал, йәме, – тип кенә әйтеп өлгөрҙө, бәйләнеш тигәнең өҙөлөп тә ҡуйҙы.\n«Бына һиңә мә, үҙенең кем булыуын да әйтмәне. ҡаршы ала аламмы, юҡмы икәнлекте лә һораманы», – тип бер аҙ аптырап торғас, Рәмилә, иренә шылтыратып, эштән һуңыраҡ ҡайтасағын иҫкәртте. Фаилының:\n– Нимә булды? Эштән һуң киноға барырға һөйләшкәйнек бит, – тиеүенә серле итеп:\n– Сюрприз! – тип яуапланы.\nАуылдан килгән кеше тейәнеп йөрөй торған, тип Рәмилә артыҡ йөк күтәреүҙән һаҡланып, такси саҡыртты. Юлдан арып килгән ҡунаҡты трамвайҙа йонсотоп йөрөткәнсе, уңай ҙа булыр. Автовокзалға килеп етеүе булды, ике ҡыҙыҡай эйәрткән йыуантыҡ ҡына ханым эргәһенә йүгереп килде:\n– Редакциянанмы? Әй, исемеңде тағы онотоп торам... – тип, яуап биргәнде лә көтмәй, машинаға инеп ултырҙы. Рәмилә, күҙҙәрен сылт-сылт йомоп, нимәлер онотҡандай, бер аҙ телһеҙ ҡалды. Кем әле был? Бер ҙә төҫмөрләмәйсе. Моғайын, иренең берәй туғанылыр, йә ауылдашы. ҡайһылыр бер апаһы туйҙа була алмай ҡалған, Өфөгә юл төшкәндә, инеп, ҡотлап ҡайтырмын, тип әйткән, тип ҡәйнәһе нимәлер һөйләгәндәй булғайны шикелле. Бәлки, шулдыр ҙа.\n– Ауыр сумкаларығыҙ юҡмы, багажникка ҡуйырға була...\n– Юҡ, юҡ. Артыҡ нәмәләр тейәп йөрөргә бында... Кәрәктәре сумочкала, – тип бер бәләкәй генә тоҡсайын өҫкәрәк күтәреп һелкетеп ҡуйҙы апай кеше.\n– Беҙгә барабыҙмы, әллә бүтән таныштарығыҙға илтеп ҡалдырайыҡмы? – тип йылмайҙы Рәмилә.\n– Бүтән таныштарыбыҙ юҡ шул.\n– Уй, әллә нәмә һорап ултырамсы. Беҙҙең бүлмә бәләкәс кенә булһа ла, күңелебеҙ ки-и-иң, – тип, Рәмилә, уңайһыҙланыуын йәшерергә тырышып, тағы бер йылмайҙы.\nБүлмә ишеген асҡан Фаил, ҡунаҡтарҙы күргәс:\n– Ә-ә-ә, хуш килдегеҙ, әйҙә, түрҙән уҙығыҙ. Кәләш, сюрприз, тип йәнде ҡытыҡлап ҡуйғайны, бына ниндәй шәп икән ул, – тип ҡыуанып киткән булды.\n– Әлфинур Мәүлитовна булам. Былар минең ҡыҙҙарым Әүлиә менән Мәүлиә.\n– Игеҙәктәрҙең исемдәре матур икән. Өфөнө күрергә килдегеҙме?\n– Уҡырға инергә, – тип телгә килде оялсан ҡыҙҙарҙың береһе.\n– ҡайһы уҡыу йортона?\n– Әллә инде, һеҙгә ышанып килдек, ҡайҙа алып бараһығыҙ, шунда.\nБындай ҡыйыулыҡты Рәмилә менән Фаил шаярыу тип ҡабул итте шикелле, бер-береһенә ҡарашып, күҙ ҡыҫышҡан булдылар.\nСәй эсеп алғас, хужалар бүлмәләге берҙән-бер карауатҡа урын йәйеп, ҡунаҡтарҙы ҡалдырҙылар ҙа, үҙҙәре таныштарына йоҡларға китте. Ни хәл итәһең, һиңә күҙ төбәп килгән кешеләрҙе урамға сығарып ебәреп булмай ҙа инде.\nИртәгәһенә иртүк, кире ҡайтып, эшкә йыйынып йөрөгәндә, Әлфинур Мәүлитовна:\n– Рәмилә балаҡайым, ҡайһы уҡыу йортона алып барып индерһәң дә, ризабыҙ. Редакцияла эшләгән кешеләрҙең таныштары күп була, – тип, тағы күҙҙәрен мөлдөрәтте.\nЯбай корректорҙың ниндәй танышы булһын, тип әйтһәң, дөрөҫ аңламаҫтар, тип, Фаилы үҙе уҡып йөрөгән институтҡа алып барырға ризалашты. Таныш профессор менән һөйләшеп, Рәмилә уның өс томлыҡ китабын тикшерергә, ә Фаил йәй буйы баҡсаһын ҡарауылларға килешеп, Әүлиә менән Мәүлиәне еңел генә уҡырға индерҙеләр. Был шатлыҡтан Фаил көн оҙоно ҡунаҡтарға баш ҡала буйлап экскурсия ойошторҙо. Рәмиләһе лә, эшенән һорап китеп, кискелеккә оло табын әҙерләне.\nИртәгәһен иртәнсәк быларҙы оҙатабыҙ тип, Рәмилә менән Фаил тағы уҡыуын, эшен ҡалдырҙы. Бына хушлашыу ваҡыты килеп етте. ҡунаҡ булғас, ҡунаҡса булһын тип, Фаил, эшләп йөрөгән кешеләй, билет алырға аҡсаны үҙе бирҙе. Әлфинур Мәүлитовна уңайһыҙланған төҫ сығарғас, Рәмилә:\n– Уның бер нәмәһе лә юҡ, алығыҙ. Һеҙ бит беҙҙең ҡәҙерле ҡунаҡтарыбыҙ, – тип, ҡатындың арҡаһынан һыйпаны.\nШул ваҡыт Әлфинур Мәүлитовна ике ҡыҙын ике яғына етәкләп алды ла, платформала китергә йыйынған бер автобусҡа йүгереп барып инде лә юғалды. Хушлашыу ҙа юҡ. Исмаһам, тәҙрә аша күрәйек, тип былары улай-былай йүгерешеп ҡараны, тик юҡҡа ғына. Етмәһә, ул автобус бөтөнләй икенсе районға, бүтән йүнәлешкә китә торғаны булып сыҡты.\n– Ул районда һеҙҙең туғандарығыҙ барлығын белмәй инем, – тип һораулы ҡарашын иренә төбәне шул саҡ Рәмилә.\n– Дөрөҫөн әйткәндә, туған түгел, таныштарыбыҙ ҙа юҡ. Мин, ни, һинекеләрҙер тип уйлағайным, – тип ҡапыл туҡтап ҡалды Фаил. – Һөйләшеү-ҡыланыштары ла беҙҙең яҡ кешеләренекенә оҡшамаған шул, ибет...


Сфакс ҡалаһы — Башҡорт Википедияһы\n34°44′00″ с. ш. 10°46′00″ в. д.HGЯO\nМөхәммәт Хадж Тайыб\n265 131 кеше (2004)\nРеспублика майҙанына һәм мэрияһына күренеш. 2005 йылдың майы\nСфакс (ғәр. صفاقسصفاقس) — Тунистағы ҡала, илдең баш ҡалаһы Тунистан көньяҡ-көнсығышҡа 270 километрҙа урынлашҡан. Сфаксҡа Рим ҡалаһы Тапарур урынында 849 йылда нигеҙ һалына. Ҙурлығы буйынса Тунистан һуң икенсе ҡала. Сфакс провинцияһының административ үҙәге, уны йыш ҡына «көньяҡ баш ҡала» тип йөрөтәләр. Габес ҡултығы яры буйында урынлашҡан Урта диңгеҙ порты. Сфакста йәшәгән халыҡ һаны 340 мең кешегә еткән (2005). Фосфат эшкәртеү буйынса мөһим үҙәк.\nX быуат аҙағына Сфакс бойондороҡһоҙ ҡала-дәүләт булып китә. 1148 йылда ҡаланы Сицилия короле Рожер II яулап ала һәм тик 1156 йылда ғына уны урындағы ғәскәрҙәр азат итә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә, инде XVIбыуатта, ҡала испандар ҡулына күсә. Бербер пираттары терәк төйәге булған Сфакс 1785 йылда Венецияның һөжүмдәренә бирешмәй. XIX быуат аҙағында, Тунистың башҡа төбәктәре менән бергә, ҡаланы Франция яулап ала һәм Сфакс Француз империяһы составына инә.\nИкенсе донъя һуғышы ваҡытында нацистик блок илдәре, британ ғәскәрҙәре ҡыйратҡанға тиклем, ҡаланы эре хәрби база итеп файҙалана. Икенсе донъя һуғышынан һуң ғына Тунис Францияға кире ҡайтарыла һәм бары тик 1956 йылда ғына бойондороҡһоҙлоҡ ала. 1970 йылда ҡаланан алыҫ түгел бай нефть запастары табыла.\nСфакс ҡалаһында түбәндәге юғары уҡыу йорттары эшләй:\nENIS (École d Nationale Ingénieurs Sfax de — Сфакс инженерҙар милли мәктәбе)\nESCS (Commerce de Sfax Supérieure École de — Сфакс юғары коммерция мәктәбе)\nFaculté Sfax de Médecine de — Сфакс медицина факультеты\nХеди Шакер майҙаны — ҡала үҙәге\nХәбиб Бурғиб урамы\nИке әбей ҙур мәсете (Жами әл-Азузейн) — IX быуатта төҙөлгән\nДиңгеҙ Әмире мәсете (Сиди әл-Баһри)\nДар-Жәлүли Һарайы— XVIII быуатта төҙөлгән, Халыҡ сәнғәте һәм традициялары музейы\nБаб әд-Диван ҡапҡаһы (Кәңәш ҡапҡаһы) — XIV быуатта төҙөлгән\nМарбург, Германия (1971)\nСафи, Марокко (1982)\nМахачкала, Рәсәй (1990)\nГренобль, Франция (1998)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сфакс_ҡалаһы&oldid=758154 ҡабул ителгән


ҠӘҘЕРЛЕЛӘРЕМДЕҢ ИҪТӘЛЕГЕ » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nҺеҙ ниндәй гөлдәр яратаһығыҙ, әхирәттәр? Уларҙы тәрбиәләүҙең үҙегеҙ генә белгән серҙәре бармы? «Башҡортостан ҡыҙы» журналы «Өйөм йәме гөл генә» тип аталған бәйге иғлан итә. Ҡатнашыу өсөн өйөгөҙҙәге гөлдәрҙе фотоға төшөрөп, редакция адресына һалырға кәрәк.\nГөл нисек атала, ниндәй үҙенсәлектәре бар, уны ҡайһылай ҡарайһығыҙ, ошо сәскә менән бәйле ҡыҙыҡ йә иҫтәлекле мәлдәр... Бәлки, һеҙҙең өйҙә һирәк осраған гөлдәр ҙә үҫәлер? Хаттарығыҙҙы 31 октябргә тиклем көтәбеҙ!\nМәләүез ҡалаһынан Наилә ӘЙҮПОВА:\n– «Ҡышын өй эсен биҙәгән гөлдәрем, яҙ еткәс, ихата тирәләй ишек алдын йәмләргә сыға. Яран гөлөнөң унлаған төрө бар. Был гөл – әсәйемдең иҫтәлеге. Тыуған йортобоҙҙа (Нуриман районы Нимесләр ауылы) тәҙрә төптәре яран гөлө менән тамсыгөлгә күмелеп ултырыр ине. Әсәйем Фатима сәскәләр яратты, атайым да, уның был шөғөлөн яҡын күрептер, йөрөгән ерендә үҙенсәлекле гөл күрһә, ботағын алып ҡайта торғайны. Шулай пар күгәрсендәй гөрләшеп йәшәнеләр, беҙҙе аяҡҡа баҫтырҙылар. Әсәйемдән алып киткән гөлөмдө үрсетеп, уны тыуған яҡтың бер киҫәге кеүек күргәнмендер. Ана улар хәҙер күпереп сәскә ата, яҡын кешеләремдең иҫтәлеге булып тора. Пеларгонияның башҡа төрҙәрен дә йыя барҙым, орлоғон һатып алып та үҫтерҙем. «Холҡо» нәҡ ҡатын-ҡыҙҙыҡы был гөлдөң: һалҡын-ҡырауҙарға бирешеп бармай, инде ҡорой тиһәң, яңынан ҡалҡынып китә, гөрләп сәскә ата башлай...\nҠына (бальзамин) гөлдәрем дә ҡыуандыра, шулай уҡ бер нисә төрө бар. Уны башҡаса «еүеш Ваня»тип тә йөрөтәләр. Быныһын ҡәйнәмдең төҫө итеп тотам. Ул да гөлдәрҙе яратып тәрбиәләй ине.\nЕребеҙ бик бәләкәс, ике сутый ғына. Шунда мөмкин тиклем йәшелсә-емеш, сәскә үҫтерергә тырышабыҙ. Беҙҙең осраҡта сәскәләрҙе көршәктәрҙә үҫтереү отошлораҡ. Улар өйҙө тирә-яҡтан уратып алған. Иртән уяныу менән, сәғәт алтыларҙа тышҡа сығам. «Нисек төн сыҡтығыҙ? Өшөмәнегеҙме?» – тип өндәшәм гөлдәремә. Оҙонайып китһәләр, баштарын ҡырҡып, яңынан тамыр ебәрергә ҡуям. Шулай улар, артҡандан-арта барып, ихатаны тултыра...\n«Ҡулыңдан тамсы тама», – ти таныштарым миңә. «Тик тамсы гөлөн генә бер ҙә үҫтерә алмайым әле ул», – тип яуап бирәм шаярыу ҡатыш. Ысынлап та, йыл да ултыртам, тик ни сәбәптәндер, көйә төшә лә ҡуя. Ниндәйҙер бер серен белмәйемме икән? (Бәлки, журнал уҡыусылар кәңәштәре менән уртаҡлашыр?)\nЯҙға сығыу менән, төптәрен йомшартам да, бер литр һыуға бер тамсы йод тамыҙып, гөлдәргә һибәм. Тағы бер ашламаны шулай әҙерләйем: йомортҡа ҡабығын ҡәһүә тартҡыста онтайым да тупраҡ менән бутайым. Бер көршәккә бер ҡалаҡ самаһы һалам. Күсереп ултыртҡан мәлдә лә һауыт төбөнә йомортҡа ҡабығы һалып ҡалдырам.\nСүпрәне гөлдәр ҙә, йәшелсәләр ҙә ярата. Бер ҡап ҡоро сүпрәне бер биҙрә һыуҙа иретәм дә өс көн йылы урында тотам. Артабан уны бер стакан алып, бер биҙрә һыуға һалып болғатам, шуны бөтә үҫентеләргә һибәм.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МӨФТӨЙ МӨХӘМӘТЙӘР СОЛТАНОВ - 2015 - Мәҡәләләр\nМөхәмәтйәр Мөхәмәтшәрип улы Солтанов 1837 йылда билдәле башҡорт дворяндар династияһы Солтановтар ғаиләһендә донъяға килә. Был династия вәкилдәре революцияға тиклем Ҡаҙан даругаһының Бүләр улысында йәшәй. Ғабйәлил исемле ата-бабалары Солтанов фамилияһын башлап ебәреүсе була. Ул XVIII быуаттың икенсе яртыһында йәшәй. Ғабйәлил 1771-1772 йылдарҙа Польшаға походта ҡатнаша, унан ҡайтҡас, йорт старшинаһы, поручик вазифаларын үтәй. 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы һәм башҡорт ихтилалы барышында хөкүмәткә тоғролоғон һаҡлап ҡала. Баш күтәреүселәр уны ҡулға ала, ләкин иҫән ҡалдыра. 1798 йылда Башҡортостанда кантон системаһы индерелгәс, ул XI Башҡорт кантонының башлығы итеп тәғәйенләнә. Ғөмүмән, был династиянан бик күп старшиналар, кантондар, хәрби һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре сыға. Искәндәрбәк Солтанов Граждандар һуғышы йылдарында милли хәрәкәттә әүҙем ҡатнаша, кесе ҡоролтай ағзаһы була, ә ошо уҡ тамырҙан булған Мансур (Мөхәмәтмансур) Солтанов Мәскәү консерваторияһын тамамлап, башҡорттар араһында беренсе профессиональ музыкант була.\nМөхәмәтйәр Солтанов ошо династияға ҡараған һуңғы быуын вәкилдәренең береһе була, тиергә мөмкин. Ул 1837 йылда донъяға килә. 1856 йылда Ҡаҙан гимназияһын уңышлы тамамлай. Донъяуи ғилемде, классик телдәрҙе, урыҫ телен яҡшы үҙләштерә, Көнбайыш һәм Көнсығыш әҙәбиәте буйынса ла ғилем ала. Гимназияны тамамлағандан һуң, Ҡаҙан университетына уҡырға инә, ләкин ауырыу сәбәпле, уны ҡалдырырға мәжбүр була. Ул ҡабаттан Минзәлә өйәҙенә ҡайтып, хәрби хеҙмәткә керә. 1857-1859 йылдарҙа Башҡорт ғәскәре командующийының һыҙмасыһы булып эшләй. Ике йыл хеҙмәттән һуң зауряд-хорунжий чинын ала. 1861-1863 йылдарҙа 20-се башҡорт кантоны башлығы вазифаһына үрләтелә. Ә 1863 йылда Минзәлә өйәҙенең 7-се кантонына кантон ярҙамсыһы итеп күсерелә. 1866 йылда хәрби хеҙмәт мөҙҙәтен тултырып, подпоручик чинында отставкаға сыға. Хәрби хеҙмәттән киткәс, 1866 йылда, Минзәлә өйәҙендә мировой посредник итеп тәғәйенләнә, аҙағыраҡ ошо вазифаны Бәләбәй өйәҙендә лә дауам итә. Бер аҙҙан мировой судья итеп һайлана. Ғәҙел мировой посредник, мировой судья булараҡ, Мөхәмәтйәр Солтанов халыҡ араһында ла, түрәләр ҡаршыһында ла ҙур абруй яулай, уға мөһим эштәрҙе хәл итеү яуаплылығы йөкмәтелә.\n1885 йылдың ғинуарында Ырымбур Диниә назаратының рәйесе мөфтөй Сәлимгәрәй Тевкелев вафат була. Мөфтөй вазифаһына Ҡаҙан, Ырымбур ғалимдары, мосолман сауҙагәрҙәре, дәүләт эшмәкәрҙәре үҙ кешеләрен тәҡдим итә. Эске эштәр министры граф Д. Толстой император Александр III яҙған хатында: "Замещение этой должности представляется затруднительный ввиду недостатка кандидатов, которые при отсуствии мусульманского фанатизма обладали бы достаточным общим образованием, достаточным знанием русского языка, деловитыми способностями и были вместе с тем преданными и верными исполнителями предначертаний правительства", - ти. Оҙаҡ һайланғандан һуң ике кандидатура тороп ҡала һәм улар Рәсәй эске эштәр министрлығына тәҡдим ителә. Иң лайыҡлыһы һәм кәрәкле талаптарға яуап биреүсе тип Мөхәмәтйәр Солтанов табыла.\nШул ваҡыттағы юғары вазифалы кешеләр араһында алып барылған эшлекле хат алышыуҙарҙан күренеүенсә, был вазифа дәүләт өсөн бик тә әһәмиәтле була. Мөхәмәтйәр Солтанов өсөн тауыш биргән христиан миссионеры Ильминский мәғариф министры Победоносцевҡа яҙған хатында: "Пусть он знает свое относительное положение перед архиреем, но пусть сам знает, а не доводит до крайности такой, чтобы правительство вынуждено напоминать забывшемуся иноверному представителю его пределы и права", - ти. Күренеүенсә, мосолман дин әһелдәренең хоҡуҡтары дәүләттә өҫтөнлөк иткән дин руханиҙарына ҡарағанда әҙерәк була.\nШулай итеп, Мөхәмәтйәр Солтанов Александр III тарафынан Мосолмандар Диниә назаратының бишенсе мөфтөйө итеп һайлана. Шул уҡ йылдың февраль айында ант килтереп, эшкә тотона. Рәсәйҙең иң бай татар ғаиләләренең береһенә ҡараған алдағы мөфтөй Тевкелевтан айырмалы рәүештә, Солтанов матди яҡтан ул тиклем үк хәлле булмай. Шуға күрә лә ул туғыҙ баланан торған ҙур ғаиләне аҫырар өсөн урындағы һәм Петербургтағы властарҙан аҡса һорарға мәжбүр була. Уның мөрәжәғәттәре яуапһыҙ ҡалмай, дауаланыу, хаж ҡылыу, төрлө ерҙәргә йөрөү, балаларҙы уҡытыуға ярҙам өсөн мөфтөйгә пособиелар тәғәйенләнә. Ә Мөхәмәтйәр Солтановтың улына император Николай II указы менән Ырымбурҙағы кадет корпусына ҡаҙна иҫәбенә уҡырға инергә рөхсәт бирелә.\nШуны ла билдәләргә кәрәк: Мөхәмәтйәр Солтанов донъяуи белем буйынса арыу ғына уңыштарға өлгәшһә лә, дин ғилеме унда самалы була. Шуға күрә лә, эшкә тотонғас та ҡазыйҙарға, мөхтәсиптәргә, дуҫ-иш ахундарына ныҡ таяна. Тик ғәрәп телен, Ҡөрьәнде тәфсирләй белмәүе генә бәкәленә һуға. Уға ҡайһы бер кешеләрҙән дәһри, дини наҙан тигән һүҙҙәрҙе йыш ишетергә тура килә.\nМ. Солтанов мөфтөй булып эшләй башлаған осорҙа мөфтөйҙәр дини лидер, юғары дәрәжәле рухани ролен үтәмәйенсә, асылда, батша тарафынан тәғәйенләнгән, Рәсәй империяһына тоғро хеҙмәт итер түрәгә әйләнер була. Мөхәмәтйәр Солтанов оло түрәләрҙең дә ышанысын юғалтмаҫҡа, үҙ мосолмандарының да хәтерен ҡалдырмаҫҡа тырыша. XIX быуаттың һуңғы сирегендә мосолмандарҙың дин, мәғариф өлкәһендәге ҡәҙимселәр менән йәҙиттәр тигән төркөмдәре араһында көрәш-тартыштар ҡыҙып киткән осорҙа ла Солтанов ике яҡтың береһенә лә ҡаты бәрелмәй, шул уҡ ваҡытта йәҙитселәрҙе күңеле менән хуплай.\nУл 1893 йылда хаж ғибәҙәтен үтәргә тип биш ярҙамсыһы менән бергә Мәккәгә йүнәлә. Хажиҙарҙың юлдары Ғосман империяһының баш ҡалаһы Стамбул аша үтә. Бында Мөхәмәтйәр Солтановты төрөк солтаны Ғәбделхәмид үҙ резиденцияһында ҡабул итә. Ғосман императоры Рәсәйгә һәм уның мосолмандары мөфтөйөнә хөрмәт йөҙөнән Солтановты Ғосманиә ордены менән бүләкләй һәм, Рәсәй мосолмандарына, тип, Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең сәс бөртөгөн бирә (был сәс бөртөгө бөгөн дә Туҡай урамында урынлашҡан Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назаратында һаҡлана).\nМөхәмәтйәр Солтанов мосолман донъяһында, Рәсәй кимәлендә Диниә назаратының абруйын күтәреү буйынса байтаҡ эштәр башҡара. Назараттың үҙ эске эштәрен тулыһынса тәртипкә һала, архив фондын, бай китапханаһын барлыҡҡа килтерә. Рәсәй мосолман төбәктәре менән танышыу өсөн Санкт-Петербург, Мәскәү, Ҡаҙан ҡалаларынан алып Ырымбур, Пермь, Екатеринбург, Силәбе, Омск, Төмән, Троицк ҡалаларынаса бер нисә ҡат йөрөп сыға. Ахун-имамдар менән генә түгел, ғалим-ғөләмәләр менән дә тығыҙ бәйләнеш урынлаштыра.\nРәсәй Министрҙар Кабинеты рәйесе тәҡдиме буйынса 1905 йылдың 10 апрелендә Өфөлә ахун һәм имамдарҙан торған ҡырҡҡа яҡын вәкилде саҡырып, Диниә назаратының мәжлесен, ҡоролтайын үткәрә. Өфөләге был дини мәжлес 15 апрелгә тиклем һуҙылып, Рәсәй хөкүмәтенә мөрәжәғәт ҡабул итә. Унда Рәсәй мосолмандарының дини, донъяуи, хоҡуҡи мәсьәләләре, мәктәп, мәҙрәсәләр, мәғариф, матбуғат өлкәһе буйынса реформалар, рухи талаптар ентекле бәйән ителә. Мөфтөй Солтанов Диниә назараты эргәһендәге "Мәғлүмәт" журналына нигеҙ һала. Өфөлә "Ғәлиә" мәҙрәсәһе асылыуға фатихаһын биреп кенә ҡалмай, уның эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнаша. 1914 йылда Солтановтың мөфтөй булып эшләүенә 25, дәүләт хеҙмәтендә тороуона 50 йыл тулыу айҡанлы, Өфөлә ирҙәр өсөн уҡытыусылар әҙерләү институты асыу хаҡында ҡарар сығарыла. "Солтаниә" тип аталған уҡыу йортоноң мөҙҙәте 6 йыл булып, унда дини һәм донъяуи ғилемдәр, туған тел, урыҫ һәм көнсығыш телдәрен өйрәнеүгә иғтибар бирелергә тейеш була. Математика, педагогика, тарих дәрестәре лә үҙәктә тора. Мөфтөй был ниәтте бойомға ашырыу өсөн күп көс һала, ләкин Беренсе донъя һуғышы башланып китеүе, киләһе йылында Мөхәмәтйәр Солтановтың вафат булып ҡалыуы сәбәпле, был мөһим проект тормошҡа ашмай ҡала.\nЙомғаҡлап әйткәндә, Мөхәмәтйәр Солтанов заманына күрә зыялы, билдәле, абруйлы шәхестәребеҙҙең береһе була. Ул Туҡай урамында урынлашҡан Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты мәсете янында ерләнгән.\n(Ғайса Хөсәйеновтың 2002 йылда "Ватандаш" журналында сыҡҡан "Башҡорт дворяндары: Солтановтар, Сыртлановтар" мәҡәләһе; Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты тарихына бәйле документтар файҙаланылды).\nЯҙылған: 23.03.15 | Ҡаралған: 1468


Рухи байлыҡ өлгөләре йәшәйәсәк\n7 Июнь 2019, 15:09\nҠырмыҫҡалы районы үҙәгендә республиканың 100 йыллыҡ оло юбилейына арналған байрам тантанаһында боронғо кәсептәрҙе тергеҙгән оҫталар, биҙәүестәр яһау менән мауыҡҡан ағинәйҙәр менән танышырға яҙҙы. Күргәҙмәлә башҡорт халыҡ ижады өлгөләрен ҡыҙыҡһынып, һоҡланып ҡарап йөрөгән халыҡ бынан китергә ашыҡманы.\n— Күңел йыуанысыма әүерелде был шөғөл, — ти Иҫке Йәнбәк ауылында йәшәгән Йәмилә Рамаҙанова. — Егермеләп кенә йорто булған ауылда донъя көтәбеҙ. Элек баш ҡалала йәшәһәм дә, ошо тыныс төбәкте үҙ итеүемә бик ҡәнәғәтмен. Өс йыл элек, мауығып китеп, һүрәт төшөрә башланым. Бөгөнгө күргәҙмәлә лә бер нисәүһе ҡуйылған.\nБәләкәй ауылда эш юҡ, үҙ хужалығыбыҙ менән йәшәйбеҙ. Улдарыбыҙ үҫеп, егет ҡорона инеп килә. Ҡул эштәре менән шөғөлләнеү өсөн форсат тыуып ҡына тора. Бәләкәйҙән һыбай йөрөргә күнеккәс, ат образы күңелемә яҡын, шуға күрә һүрәттәремдең күбеһе тап ошо малҡайға арналған. Стәрлетамаҡ ҡалаһында биҙәү-ҡулланма сәнғәт һөйөүселәр конкурсында быйыл рәсем буйынса беренсе урынды яуланым. Милли биҙәүестәр серҙәрен дә үҙләштерә башланым, оҫталарҙан өйрәнәм.\nДонъяла модалар үҙгәреп торһа ла, нескә зауыҡ, күңел һалып эшләнгән биҙәүестәр, милли кейемдәр һаман да ылыҡтырғыс, һаман да һоҡланғыс. Ошондай алтын ҡуллы ҡатын-ҡыҙ оҫталар барында милләтебеҙҙең рухи байлыҡ өлгөләре йәшәйәсәк, аҫыл ҡиммәттәре, һөнәрҙәре быуындан быуынға хеҙмәт итәсәк әле.


28 Сентябрь 2010, 21:25\n– Үәт, бынау машина шәп килеп туҡраны, – Әбйәлилдән Марат дуҫым шулай тигәйне, әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһынған мин һағайып төҙәтә һалам.– Туҡраны түгел, туҡтаны.– Бөгөн миңә Салауат апам килергә тейеш, – тигәс, бөтөнләй аптыраным.– Нисек? – Беҙҙең Ғафури яғында апа тип апай уҡытыусыны әйтәләр. Ә ағай уҡытыусы – авый. – Салауат авыйыңмы ни?\n– Кит инде, ятып килеп буламы, яйлап атлап килә, тиң.\n– Егеттәр, минең башалтайҙы күрмәнегеҙме? – Ишембайҙан уҡырға килгән Закирҙың йөн ойоҡбаш эҙләп йөрөүен аңламай, күптәр сәйер яңғыраған һүҙҙән көлөп ебәрҙе.\n– Нимә була һуң ул – үҙе баш, үҙе алтай?\n– Ну, һарыҡ йөнөнән бәйләнгән носки инде...\nИнтернат-мәктәптә уҡыйбыҙ. Башҡортостандың төрлө тарафтарынан килгән башҡорт малайҙары шулай бер-береһен аңламай ҙа ҡуя ине ҡайсаҡ.\n«Рәсәй халыҡтары телдәре диалектологияһының көнүҙәк мәсьәләләре» тип исемләнгән унынсы төбәк конференцияһынан сыҡҡас, ошо ике тиҫтәнән ашыу йыл үткән интернат осорон иҫләп, дуҫтарымды һағынып көлөп тә ҡуйҙым. Хәҙер интернат балалары улай уҡ һөйләшмәйҙер, йә урыҫса, йә артыҡ нығынған әҙәби телдә генә аралашалыр, тигән һағыш та солғаны.\nТелселәрҙең диалектология буйынса ошондай һуңғы киң һөйләшеүе үткән быуаттың һикһәненсе йылдарында булған. Өфөлә үткән әһәмиәтле сарала Э. Тенишев, Н. Баскаков кеүек күренекле телселәр ҙә ҡатнашҡан. Был тарихи ваҡиғаға утыҙ йылдан ашыу ваҡыт үткән. Билдәле донъя, система болғаныштарын үҙ эсенә алған ошо арауыҡта Рәсәйҙә диалектология фәне лә бик күпте юғалтҡан. Уға бөтөнләй иғтибар юҡ кимәлендә. Бер нисә төбәктә генә, атап әйткәндә, Өфө, ҡаҙан, Ижевскиҙа ғына эштәр туҡтамаған. Шулай булғас, был тема көнүҙәкме һуң? Өфөлә оло йыйынға йыйылыу кәрәк инеме?\n– Кәрәк ине. Бөгөн телдең был тармағына иғтибар бирмәһәк, күп телдәребеҙ бик ярлыланасаҡ, ҡайһы берҙәре бөтөүгә табан барасаҡ, – тип яуапланы был һорауға Рәсәй Фәндәр академияһы Тел ғилеме институтының Урал-Алтай телдәре бүлеге етәксеһе, академик Анна Дыбо. – Был хәҙерге заман үҫешенә лә бик бәйле. Бөгөн урындарға сығып һөйләштәрҙе теркәйем тиһәң, етмеш йәштән дә йәшерәк кешегә мөрәжәғәт итеү файҙаһыҙ. Респонденттар ҡартая. Шуныһы һәйбәт, ҡасандыр тел үҙенсәлектәре яҙып алынған, базалар йыйылған. Ләкин бөгөн үҫешкән техник ҡорамалдар ярҙамында уларҙы теркәп ҡалғанда ҡалай һәйбәт булыр ине.\n– Диалектологтарҙың эшендә хатта сәйәси аспекттар ҙа сағылып ҡала, – тине Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры Фирҙәүес Хисамитдинова. – Әйтәйек, башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектын алайыҡ. Башҡорт теленең өс диалекты ла фәнни яҡтан өйрәнелгән һәм нығытылған, ләкин ҡайһы бер кешеләр әлеге диалектты башҡа телгә индермәксе. Һәм йәмғиәткә дөрөҫлөктө еткереү – ғалимдарҙың бурысы ла.\nСыуаш дәүләт гуманитар фәндәр институтының тел ғилеме бүлеге етәксеһе, филология фәндәре докторы Николай Егоров, үткән быуатта әҙәби телде төҙөүгә, өйрәнеүгә әһәмиәт күберәк бирелде, ә бөгөн һөйләү теленә иғтибар кәрәк, тип билдәләне. Ул шулай уҡ, айырым диалекттарҙың ниндәй телгә ҡарағанын халыҡтың үҙаңы ла билдәләй, тип тә ысҡындырҙы. Быға ҡаршы Мәскәү ғалимы Олег Мудрак дәлилле яуап бирҙе:\n– Һөйләштәрҙе һәм диалекттарҙы дөйөмләштерергә өйрәнеү – бөгөн диалектологияның төп хәстәре. Һөйләштәге һүҙҙәрҙең ысынбарлыҡтағы фонетикаһын, килеп сығышын, грамматикаһын, лексик запасын белмәй тороп, был эшкә тотоноу файҙаһыҙ. Шул саҡта был диалекттың ниндәй телгә ҡарағанын тиҙ үк аңларбыҙ. Төплө фәнни эш кәрәк бында.\n– Күп ваҡытты юғалттыҡ. ҡом-таш араһынан ынйылар табырға ынтылабыҙ икән, тимәк, тере диалекттарға ныҡлы иғтибар бирергә тейешбеҙ, шуға бөгөн йыйылдыҡ та, – тине Санкт-Петербургтан килгән телсе, филология фәндәре докторы Елена Перехвальская.\nБашҡорт теленә ҡағылышлы сығыштар күп булды. Шуның икәүһенә туҡталып китәйек.\nБашҡорт теле һәм тел ғилеменең бөгөнгө торошо хаҡында күренекле ғалимыбыҙ, халҡыбыҙҙың арҙаҡлы ҡыҙы Фирҙәүес Хисамитдинова һөйләне.\n– Башҡорт теле – башҡорт халҡының милли теле, Башҡортостандың дәүләт телдәренең береһе. Генетик яҡтан ул төрки телдәренең ҡыпсаҡ төркөмөнә ҡарай, шул уҡ ваҡытта уға оғуз, болғар һәм көньяҡ Себер төрки телдәре үҙенсәлектәре лә ят түгел, – тип билдәләне ғалимә. – Башҡорт теле өс диалекттан тора. Көнсығыш диалектҡа ете һөйләш ҡарай, Башҡортостандың көнсығыш райондарында, Силәбе, ҡурған һәм Свердловск өлкәләренең айырым райондарында йәшәүселәр ҡарай был диалектҡа. Үҙ эсенә дүрт һөйләште индергән төньяҡ-көнбайыш диалектта Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш яғында башҡорт ауылдарында һәм Пермь өлкәһендә, көнсығыш Татарстанда һөйләшәләр. Көньяҡ диалект (өс һөйләш) Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш, көньяҡ-көнбайыш һәм үҙәк райондарында, Һарытау һәм Һамар өлкәләрендә киң таралыу алған. Диалекттар һәм һөйләштәр үҙ-ара бик яҡын, айырымлыҡтар әҙ әһәмиәтле, шуға күрә башҡорттар ҡайҙа ла бер-береһенең телен аңлай. Башҡорт диалекттарының төп айырымлығы һөйләштәрҙең фонетикаһына ғына килеп төртөлә, с-ҫ, һ-с, ҙ-з һәм башҡа өндәрҙең бер-береһен алмаштырып килеүе, мәҫәлән.\nҒалимә, күптәребеҙ әҙәби телдә һәйбәт һөйләшә, тип тә билдәләне. Аралашҡанда, дөрөҫмө-юҡмы, гәзит-журнал телен дә, радио-телевидение телен дә файҙаланабыҙ. ҡыуаныс менән бергә борсолоу ҙа бар. Тик әҙәби тел рәсми мөхиттә, мәктәптәрҙә генә һәйбәт. Өй теле, ысын әсә теле һаҡланырға тейеш тә баһа.\n«Ан та бынта йөрөгәнтә,\nТимер балта билемтә», йә «Ҫыйырға ҫалам ҫалам» кеүек һөйләштәребеҙ юғала бара түгелме?» – тип һорау ҡуйҙы йәмғиәткә. Татарстандың Минзәлә, Аҡтаныш башҡорттарында, татар теле нисек кенә йоғонто яһамаһын, ҙ өнө һаман һаҡланған. Улар, ҡыҙыл быҙауҙар, тип һөйләшә. Кешенең теле асылған әсә теле флаг, герб кеүек һаҡланырға тейеш. Шуға һәр кем һөйләшенә иғтибарлы булһын, тип тә саҡырҙы ул.\nХәҙер заман диалектологияһы теге йәки был һөйләште яҙып алыу ғына түгел, был фән бөгөн этнолингвистика, культурология, мифология, этнография һәм башҡа фәндәр күҙлегенән дә сығып өйрәнелә. Һөҙөмтәлә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында компьютер лингвистикаһы буйынса эҙләнеүҙәргә килтереп, башҡорт теленең машина фондын булдырыу мөмкинлеге тыуҙырҙы.\n– Беҙҙең телебеҙ иҫ киткес бай. Бының менән хаҡлы рәүештә ғорурланабыҙ ҙа. Киләсәктә башҡорт теленең 10 томлыҡ аңлатмалы һүҙлеген сығарыуҙы күҙ уңында тотабыҙ. Уның беренсе томы сығып килә, – тип һөйөнөслө хәбәре менән тамамланы һүҙен Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы.\nЯңыраҡ Башҡортостан Республикаһы Президенты «Коммерсант» гәзитенә биргән интервьюһында: «Башҡорттоң ике теллелек темаһы бар. Бер өлөш көньяҡҡа хас телдә, икенсеһе – көнбайыш һәм төньяҡ райондарҙа йәшәүселәр – татарсаға яҡын диалектта һөйләшә. Ошо буталыш тыуҙыра. Хәҙер беҙ фәнни нигеҙҙә шуны билдәләйбеҙ: татар теленә яҡын һөйләш – башҡорт теленең бер диалекты»,– тигәйне.\nКонференцияла төньяҡ-көнбайыш диалекты һәм уның башҡорт йәнле һөйләү теле системаһындағы урынын билдәләү мәсьәләләре хаҡында күренекле шәхес, М. Аҡмулла исемендәге БДПУ профессоры Рәшит Шәкүр сығыш яһаны.\n– Башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалекты хаҡындағы мәсьәләһе үткән быуаттың 80 – 90-сы йылдарына тиклем һуҙылыуы беҙҙә Башҡортостанда диалектология фәненең үҫеше һәм аяҡҡа баҫыу үҙенсәлектәренә лә бәйле, – тине ғалим. – Быға, әлбиттә, республикалағы тотороҡло булмаған ижтимағи-сәйәси хәлдәр ҙә әленән-әле йоғонто яһап торҙо.\nРәшит Закир улы күренекле ғалимдар Николай Дмитриев, Жәлил Кейекбаев, Таһир Байышев, Сәриә Миржановаларҙың ғилми эшмәкәрлегенә ентекләп туҡталды. Айырым телселәрҙең дөрөҫ эҙләнеүҙәр алып бармай, буталып китеүен дә әйтеп үтте.\n– Бөгөн Таһир Байышев, Сәриә Миржановаларҙың оло ғилми хеҙмәттәренә таянып, башҡорт теленең өс диалекты булыуын һәм шуларҙың береһе – Башҡортостандың көнбайыш һәм төньяҡ райондарын үҙ эсенә алған төньяҡ-көнбайыш диалекты, тип ауыҙ тултырып әйтә алабыҙ, – тине Р. Шәкүр. – Йәш ғалимдар бөгөн был яҡтарҙың телен өйрәнеү буйынса ең һыҙғанып эшләй. 2008 йылда БДПУ-ла Земфира Зәйнәшева, әйткәндәй, үҙе Борай районы ҡыҙы, башҡорт теленең танып һөйләшен ентекләп тикшереп, Дүртөйлө, Бөрө, Балтас, Борай, Тәтешле һәм башҡа төньяҡ райондарҙа булып, һөйләште өйрәнеп, кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланы. Һәм йәш ғалимә ҡыйыу һығымталарға ла килә. Уның фекеренсә, танып һөйләше үҙ тамырҙарын боронғо башҡорт теленән ала. Был һөйләштә Дәшти-ҡыпсаҡ вариҫтары һәм Урал – Волга буйында йәшәүселәрҙең һөйләштәрендәге феномендар бөгөн дә һаҡланған.\nРәшит Шәкүр әйтеүенсә, танып һөйләше – бөгөнгө Президентыбыҙҙың ата-әсәһенең һөйләше лә.


Һүрәттәрен сағыу төҫтәргә биҙәүсе, кем әйтмешләй, "а уыл рәссамдары", бәхеткә ҡаршы, беҙҙең арала әле лә йәшәй, уларҙың хәйләһеҙ һәм ысын күңелдән изгелек һәм матурлыҡҡа ышаныусы сәнғәте атҡаҙанған, танылған оҫталарҙы ла таң\nҡалдыра. Республика халыҡ ижады үҙәгенең "Урал" галереяһына\nҡуйылған 28 картина бына шундай "үҙаллы" рәссамдың эштәре. Әйтелгән күргәҙмә ауыл оҫтаһының тәүге шәхси экспозицияһы.\nТуймазы районының Никитинка ауылында йәшәүсе үҙешмәкәр рә ссам Василий Ильин тәүге 50 йыл ҡулына буяу алмаған, артабан, "Хоҙай ҡушыуы буйынса", ул үҙендә яңы талант аса һ әм шул ваҡыттан алып ( 1973 йыл) сағыу төҫлө буяуҙарҙан айырылмай. Хәйер, элегерәк уның ваҡыты ла булмай - Бөйөк\nВатан һуғышы күп көс һәм мөмкинселектәрҙән мәхрүм итә. Уның\nиҫтәлеге булып ветерандың күкрәгендә орден һәм миҙалдар\nТәбиғәттән һиҙгер шиғри йөрәкле Василий Ильин бала сағына н алып бөгөнгө картиналары кеүек үк асыҡ һәм ихлас шиғырҙар\nяҙа. Төрлө йылдарҙа ул үҙе дүрт шиғри йыйынтығын баҫтырып\nсығара. Ә бөгөн шиғырҙар яҙыуҙы һүрәт төшөрөүҙән айырып ҡарамай ул, Ильин үҙенең бик һирәк эштәрен шиғри юлдар менән тулыландырмайынса ҡалдыра. Был шиғырҙар картинаның асылын һәм авторҙың уға булған ҡарашын асыҡ күрһәтә.\n- Ильин - ғәжәйеп рәссам, миңә ул бик оҡшай. Үҙенең эштәр е менән ул гүзәллекте - тәбиғәт, Рәсәй, мөнәсәбәттәр матурлығы н данлай. Беҙҙең галереяла бик күп авторҙарҙың шәхси күргәҙм әләре булып уҙҙы, улар араһында тамашасыны "ҡурҡытып", уны киләсәктә хаталар эшләүҙән һаҡларға тырышыусылар ҙа булды. Ильин - бөтөнләй икенсе юҫыҡта эшләүсе рәссам, дини кеше. Ул\nматурлыҡҡа, камиллыҡҡа мөрәжәғәт итә, һүрәттәре аша уны тормошобоҙға кире ҡайтарырға саҡыра, - тип һөйләй галерея\nмөдире Кәримә Кайдалова. - Был бөгөн беҙгә етмәй. Әлбиттә, матурлыҡты ҡотҡарырға кәрәк. Оҫтаның барлыҡ эштәре лә ошо турала.\nҮҙенең районында Василий Ильин - билдәле шәхес. Уның йорт о - үҙе бер картиналар галереяһы. Заказ буйынса күп эшләй, сиркәү өсөн иконалар ҙа яҙа. Уның һүрәттәре - авторҙың ҡарашын уртаҡлашыусы тере йәндәр. Тик Ильиндың йортонда улар артыҡ күп йыйылмай, йыш ҡына Василий Акимович һүрәттәрен бүләккә өләшә. Бына күргәҙмәгә алып килгәндәре л ә "Урал" галереяһы фондын тулыландырасаҡ.


Рәлиф Кинйәбаев - Журнал Агидель\nӨлкәне Азаматты уятып торорға ла кәрәкмәй, ул арала булмай килеп тә сыҡты. Ә бына кесеһе Салауат бер аҙ өгөтләүгә мохтаж һымаҡ. Атаһы бында ла кәрәкле һүҙҙәрҙе тапты:\n– Тороғоҙ, сэр, һеҙҙе бөйөк эштәр көтә!\nБәй, балаларҙы шулай дәртләндереп, юғары маҡсаттар ҡуйып үҫтермәй ни. Киләсәктә уларҙы нимә көтөрөн кем белһен. Бер заман улар ҙа алмашҡа килер.\nӨҫтәл артында тәғәйен урындарын алыуға барыһы ла әҙер ине. Иртәнге мәл бит. Көндө һәйбәт кәйеф менән башлау күңелле.\nАзамат менән Салауат ҡабаландылар. Ҡала ҙур. Бараһы ерҙәре лә байтаҡ алыҫ ҡына. Аштарын ашап бөтөр-бөтмәҫтән сәйҙәренә йәбештеләр.\nАтаһы Салауатҡа күҙ ташланы.\n– Һинең эштәрең нисек бара, улым?\n– Бөгөн иртән минең имтихан, етмәһә, төштән һуң хәрби әҙерлек, – тине Салауат. – Ҡала башлығына Йәштәр көнө айҡанлы ҡотлау яҙып бирергә, сәғәт дүрттә кәңәшмә, тинеләр.\nАтаһы ҡыуанды. Улы бурыстарын аныҡ белә, тимәк, эшендә теүәл буласаҡ. Дүртенсе курста ҡала хакимиәтендә практика үткәйне, оҡшатҡандар мәғлүмәтле, белемле егетте, аҙаҡҡы курста йәштәр бүлегенә эшкә саҡырҙылар.\nҮҙенең эшен иҫкә төшөрҙө. Мәскәүгә, Щепкин училищеһына студенттар ебәрергә ҡарар иттеләр. Илленсе йылдарҙа бөгөнгө театрҙың ғорурлығы булған мәшһүр артистар Гөлли Мөбәрәкова, Илшат Йомағолов, Роза Кәримова, Зинира Атнабаева, Хәмит Яруллиндар төркөмө Мәскәүҙә уҡып ҡайтҡандан һуң был тәңгәлдә ундай бәйләнеш булманы. Һуңғы ҡырҡ йылда тәүге тапҡыр бит. Аҡ йортта Президент хакимиәте һәм Хөкүмәт араһында йәштәрҙе уҡытыу зарурлығын иҫбатлап байтаҡ йөрөргә тура килде. Ярай әле, хәлде аңланылар. Тулы бер төркөм уҡырға барасаҡ баш ҡалаға. Эргәләренә көслө генә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы беркетергә ине. Үҙебеҙҙең милли театрҙар өсөн кадрҙар әҙерләйҙәр, тимәк, телде лә яҡшы белергә тейештәр. Ун йылдан артығыраҡтыр инде, кемделер Мәскәү вузында, кемделер ҡыҫҡа ваҡытлы курстарҙа уҡытып ҡайтарғайнылар. Шулар араһынан Гөлдәр Ильясова, Азат Нәҙерғолов, Байрас Ибраһимов бөгөн режиссураны төпкә егелеп тартыусылар. Шөкөр, 1998 йыл тағы ла ете һәләтле егет-ҡыҙыбыҙҙы баш ҡалабыҙға уҡытырға ебәрҙек. Тиҙҙән улар ҙа режиссуралағы ҡытлыҡты бөтөрөп, үҙаллы эштәре менән ҡыуандырыр.\nМинистр ҡабаланды, өҫтәлендә ашығыс хәл итеүҙе талап иткән эш ҡағыҙҙары өйөлөп ята. Етмәһә, теге аҙнала драматург Ғәзим Шафиҡов пьесаһын ҡалдырып киткәйне. Министр ҡыҙыҡһынып уҡырға үҙе һорап алды. Быныһы, бәлки, кәрәкмәгәндер. Ләкин әҫәрҙе төп театр – Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәләштерергә йыйына. Алдан уҡ танышып сығыу һис тә артыҡ булмаҫ.\nИртәнге аш тамам. Алда әле өр-яңы башланмаған көн. Һәр кем үҙ эшенә ҡабаланды. Иң һуңғы булып өйҙән Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы сыҡты. Бөгөн йома. Был көндө ул белгән доғаларын уҡып, һәр ваҡыттағыса, бөтмәҫ эштәренә күмелде. Күпме талип-талибәләре уны көтә. Ана, бер ҡыҙыҡайы үткән йәкшәмбелә тыуған ауылынан Өфөгә килгәндә аварияға эләккән. Әле дауаханала ята. Уның хәлен белеп килергә кәрәк. Бәлки, ярҙамға мохтаж булып, зарығып яталыр?\nФәрзәнә менән Тәлғәт 1963 йылда Өфө ҡалаһында танышҡайны. Тәлғәт Сәғитов Башҡорт дәүләт университетында бергә уҡыған дуҫы Рәмил Вәлиев менән Гоголь урамындағы 11-се йортта урынлашҡан сәнғәт училищеһының ике ҡатлы ятағы эргәһенән үтеп баралар ине. Рәмил Тәлғәткә: “Бында минең һеңлекәш йәшәй, әйҙә, хәлен белеп сығайыҡ”, – тип тәҡдим итте. Ошонда Тәлғәт тәүге тапҡыр үҙенең буласаҡ тормош иптәше Фәрзәнәне күрҙе лә инде. Йырсы булырға әҙерләнгән Фәрзәнә – яҡташы, Ишембай районының Көҙән ауылынан икән. Фәрзәнә яҡташ ағайҙарын сәй менән һыйланы. Бергә күңелле генә итеп һөйләшеп ултырҙылар.\nБер нисә көндән Тәлғәт ятаҡҡа яңынан килә һәм ҡыҙҙы ҡала буйлап йөрөп килергә саҡыра. Улар Өфө урамдары буйлап байтаҡ ҡына һөйләшеп йөрөй, бергә үтәсәк тәүге һуҡмаҡтарын һала. Һәм был һуҡмаҡтар йәнәш үтәсәк тормош юлына әүерелә.\nБыл ваҡытта Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы Өфө сәнғәт училищеһында уҡып йөрөй, Тәлғәттең филология факультетын тамамлаған мәле. Университеттың иң әүҙем студенттарының береһе була Тәлғәт Сәғитов. Тап шуның өсөн дә 1964 йылдың 5 мартында 21 йәшлек егетте ВЛКСМ өлкә комитетының мәктәп йәштәре һәм пионерҙар бүлегенә инструктор итеп эшкә саҡыралар. Ең һыҙғанып эшкә тотона егет, уҡыуын да ҡалдырмай, дипломын да яҙа.\nШулай итеп, Тәлғәт комсомолдың өлкә комитетында дәртләнеп эшләп йөрөй. Көндәр шул тиклем тығыҙ, хатта үткәне лә һиҙелмәй ҡала. Иртәнге 8-ҙән киске 6-ға тиклем үҙ эшендә. Сәйәси ваҡиғалар күп, һәр береһендә ҡатнашырға, ойошторорға, яуап бирергә кәрәк. Өҫтәүенә, ятаҡтағы бүлмәһендә дипломы яҙыла башлаған килеш ята. Диплом темаһы итеп Хәким Ғиләжевтең ижадын алғайны. Былай еңел яҙыла. Яҙылмаҫ та ине, иртән дүрттән, биштән тороп, һабаҡташтары әйтмешләй, саф баш менән тотона. Эштән һуң көн һайын тиерлек Фәрзәнә эргәһенә лә барып өлгөрә. Театрҙарҙың, концерттарҙың береһен дә ҡалдырмайҙар, киноһын да ҡарайҙар, китапханаларға, ял паркына ла бергә йөрөйҙәр. Йәштәрҙең һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй. Бер-береһенә иғтибарлылар, киләсәккә яҡты, матур хыялдар ҡоралар. Төнгө 12-лә Тәлғәт Фәрзәнәне ятаҡҡа оҙатып ҡуя. Хушлашмай ҙа сара юҡ, сөнки ятаҡ ишектәре киләһе таңға тиклем ныҡлы бикләнә.\nДиплом эшен яҙып өлгөрттө Тәлғәт, абруйлы комиссия алдында “бишкә” яҡланы. Аҙаҡ бер нисә йыл үткәс, Хәким Ғиләжев үҙенең сираттағы китабын: “Минең ижадымды иң тәүге өйрәнеүсегә хөрмәт менән”, – тип яҙып бирә.\nӘйткәндәй, студентты өлкә комитетына эшкә саҡырыуҙары бик һирәк күренеш, бигерәк тә тормош тәжрибәһе булмағанын. Был осраҡта, әлбиттә, университеттың комсомол комитетында дүрт йыл буйы мәҙәни эштәр өсөн яуаплы булараҡ күрһәткән ойоштороу һәләте лә иғтибарға алынмай ҡалмағандыр. Университетты тамамлағас, комсомолдың өлкә комитетында ҡолас ташлап эшен дауам итә. Ләкин егеттең ярты күңеле Маҡар яғында. Ауылда яңғыҙы йәшәүсе әсәһе Зөләйха Нәғим ҡыҙы юҡ-юҡ та: “Балам, ауылға ҡайтып эшләһәң ине. Бер үҙемә ҡыйыныраҡ бит. Олоғаям да инде. Былтыр өй һала башланыҡ бит. Ҡайт, балам, мәктәптә эшләрһең”, – ти. Тәлғәт атаһын бөтөнләй күрмәй. Атаһы Ниғмәтулла һуғышҡа киткән 1942 йылдың йәйендә тыуа ул. Шул йылдың көҙөндә үк аяуһыҙ һуғыштарҙың береһендә атаһы һәләк була.\nЫсынлап та, әсәйгә бер үҙенә ауырҙыр, ти ҙә, Тәлғәт, Өфөнө, комсомолдың өлкә комитетын ташлап, йөрөгән ҡыҙы менән ваҡытлыса айырылышып торорға тура киләсәген аңлап, ҡайтырға була. Тәлғәттең Өфөнән Маҡарға әйләнеп ҡайтыуы беренсе тапҡыр түгел. 8-се кластан һуң хәҙер бөтә Рәсәйгә билдәле 1-се интернат-мәктәптә уҡығайны. Уҡыу ҙа оҡшай, бында күңелле лә, ләкин әсәһен уйлап, бер йылдан һуң интернат-мәктәпте ҡалдырырға мәжбүр була.\nМаҡарҙа Тәлғәтте йылы ҡаршылайҙар. Район мәғариф бүлегендә Маҡар мәктәбенең директоры вазифаһына тәҡдим итәләр. Тәлғәт баш тарта. Завуч вазифаһына ҡоҙалайҙар. Унан да баш тарта, тик уҡытыусы булам, ти. Егетте рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп тәғәйенләйҙәр. Тик йәш уҡытыусыға тыуған мәктәбендә әллә ни оҙаҡ эшләргә тура килмәй. Ярты йыл да үтмәй, ауыл уҡытыусыһын комсомолдың Ишембай ҡала комитетының икенсе секретары итеп һайлап та ҡуялар. Оҙаҡламай Тәлғәт Фәрзәнәгә өйләнешергә тәҡдим яһай. Икенсе секретарҙың ғаилә ҡороуы ҡала һәм район етәкселәренең иғтибарынан ситтә ҡалмай. Тәлғәт менән Фәрзәнәнең никахын теркәү ваҡыты еткәс, Никах йортона КПСС-тың Ишембай ҡала комитетының беренсе секретары Миңлейәр Бәхти улы Ғазнановҡа эйәреп, ҡала һәм район советтары рәйестәре, икенсе, өсөнсө секретарҙар йәштәрҙе ҡотларға килә. Шундай ҙур вазифалы кешеләрҙең ҡотлауы йәштәрҙе ҡыуандыра ла, дәртләндерә лә, аптырата ла. Бындай шәхестәрҙең ғаилә тормошона фатиха биреүе – онотолмаҫлыҡ кешелек дәресе булды. Ишембайҙа уларҙың тәүге улдары Азамат тыуа.\nФәрзәнәнең һирәк осрай торған тауышын училищелағы уҡытыусылары ныҡ оҡшата, уға киләсәктә ҙур йырсы булыр, тип өмөт бағлайҙар. Шул уҡ ваҡытта үҙенең дә артабан уҡығыһы, һайлаған һөнәре буйынса юғары белем алғыһы килә. Өҫтәүенә, сәнғәт училищеһын тамамлағанда, уға Мәскәү консерваторияһының көндөҙгө бүлегенә йүнәлтмә бирәләр. Әйткәндәй, бындай бәхет бик һирәктәр өлөшөнә генә эләгә торғайны. Ләкин Ишембайға ҡайтыу, кейәүгә сығыу сәбәпле, йәш кәләшкә мәртәбәле тәҡдимдән баш тартырға тура килә.\n1966 йылда 24 йәшлек Тәлғәт Сәғитовты комсомол ҡала комитетының беренсе секретары итеп һайлайҙар. Бер нисә йыл республикабыҙҙағы ВЛКСМ ҡала комитеттарының беренсе секретарҙары араһында иң йәше булып йөрөй ул. Әммә йәш булһа ла маҡтаулы, сөнки ҡаланың комсомол ойошмаһы алдынғылар иҫәбендә йөрөй. Шуға ла уны Мәскәүгә ВЛКСМ-дың 50 йыллығына арналған юбилей пленумына республиканың етмешкә яҡын алдынғы йәштәре менән делегат итеп ебәрәләр.\nӘ Фәрзәнә артабан уҡыу тураһындағы уйын ташламай. Тәлғәт Ниғмәтулла улы ла был тормошта юғары белем ныҡ кәрәк буласағын аңлап, ниәтен хуплап торҙо.\nБер тапҡыр Өфөгә командировкаға килгән ваҡытта Тәлғәт Сәғитов Башҡорт АССР-ының ул ваҡыттағы мәҙәниәт министры Клара Ғабдрахман ҡыҙы Төхфәтуллина менән осраша. Һүҙ араһында ғына ул Өфө сәнғәт институтында вокал бүлеге ҡасан асылырын белешә. Был һорауға баҙап ҡалған министр: “Киләһе йылдан асырға уйлайбыҙ”, – тип яуап бирә.\nФәрзәнә имтихандарҙы уңышлы тапшырып, яңы бүлеккә ҡабул ителә, институтҡа уҡырға инә. Хәҙер Тәлғәт алдында ла Өфөлә эш эҙләү мәсьәләһе килеп баҫа. Бәхеткә ҡаршы, шул йәйҙә – 1969 йылда инде хәҙер ярайһы тәжрибәле комсомол хеҙмәткәренә өлкә комитетта бер нисә вазифа тәҡдим итәләр. Күп тә үтмәй, ул пропаганда һәм мәҙәни-масса эштәре бүлегенең мөдире урынбаҫары вазифаһында эш башлай. Ә инде 1971 йылда Тәлғәт Сәғитов ВЛКСМ өлкә комитетының бюро ағзаһы һәм секретары итеп һайлана.\nУл башкөллө пропаганда, агитация мөхитенә сума, илебеҙҙең рәсми идеологияһын тормошҡа ашырыуҙа актив бер шәхескә әйләнә. Рәхәтләнеп ижади йәштәр менән эш итә. Ул заманда Белорет – Шишмә тимер юлын гөрләтеп төҙөйҙәр. Был хаҡта иң кәмендә роман, һис юғы, повесть яҙылырға тейеш. Эшлекле, талантлы йәш яҙыусыны табып, ошо удар комсомол төҙөлөшөнә ебәрергә кәрәк. Тап шул осорҙа йәш яҙыусы Булат Рафиҡов үҙенә ҡулайлыраҡ эш эҙләп йөрөй. Булат Рафиҡовты бер осратҡас, Тәлғәт Сәғитов унан: “Комсомол төҙөлөшөнә ижади командировкаға барырға теләгең юҡмы, Булат ағай?” – тип һорай. Килешәләр. Китә Булат Рафиҡов. Бер йыл үткәс, Булат Рафиҡов “Тауҙарҙа ҡар иртә ята” исемле китабына “Тәлғәт! “Тормошта, әгәр һин булмаһаң”, – тип әйтерлек мәлдәр була. Эйе, әгәр һин булмаһаң, был китап та яҙылмаҫ ине. Ошо китап һинең кешеләргә бик-бик кәрәкле булыуыңа дәлил. Һин ошо командировка менән мине прозаик иттең. Булат. 9.03.1973 йыл”, – тип яҙа.\nҠатыны Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы ла студентка булараҡ үҙенең ижади эшмәкәрлеген уңышлы дауам итә, 1970 йылда йәш йырсыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге 1-се республика конкурсында профессиональ йырсылар араһында беренсе дәрәжә лауреат исемен яулай.\n1975 йылда Сәғитов КПСС өлкә комитеты ҡарары менән Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһына яуаплы сәркәтип итеп ебәрелә. Бында эшләгәндә ул яҙыусыларҙың барыһы менән дә танышып өлгөрә. Тап шуның арҡаһында әҙиптәр даирәһе уның өсөн әле лә ят түгел.\nБарыһын да ҡыуандырып, 1977 йылдың 22 апрелендә икенсе улдары тыуа. Уға Салауат тип ғорур исем ҡушалар.\nЭшлекле, кешелекле, партия, комсомол мәктәптәрен уңышлы үткән хеҙмәткәргә өлкә комитетта ла иғтибар итәләр. Күп тә үтмәй, 1977 йылда Тәлғәт Сәғитовты КПСС өлкә комитетының мәҙәниәт бүлегенә инструктор итеп эшкә тәғәйенләйҙәр. Обкомда эшләгәндә ул үҙен бары тик ыңғай яҡтан ғына күрһәтә. Оҫта ойоштороусы, мәҙәниәтте нескә аңлаусы, кешеләр менән бик итәғәтле һөйләшеүсе, иғтибарлы аппарат хеҙмәткәре булараҡ абруй һәм танылыу яулап өлгөрә.\nОҙаҡламай ҡырҡа, бигүк көтөлмәгән үҙгәреш... Уны өлкә комитеттың идеология секретары Таһир Ахунйәнов саҡырып алып:\n– Тәлғәт, нисек уйлайһың, беҙ һине “Һәнәк” журналына баш мөхәррир итеп ҡуйырға булдыҡ, – ти.\nТәлғәт Сәғитов ғәжәпләнеүенән шарҡылдап көлөп ебәрә. Таһир Исмәғил улы үҙе лә йылмайып:\n– Ниңә көләһең? – ти ҙә етдиләнә. – Унда эштәр һис тә көлөрлөк түгел.\n– Бәй, “Һәнәк”журналын көлмәйенсә иҫкә төшөрөп буламы һуң инде? – тип яуаплай буласаҡ баш мөхәррир.\nПартия ҡушҡас, унда ла эшләргә тура килә Тәлғәт Ниғмәтулла улына. Республикала ысын сатириктар, юмористар һанаулы ғына. Улар араһында Әнғәм Атнабаев, Рәдиф Тимершин, Нур Ғәлимов, Сәғит Сәфиуллин, Марсель Сәлимов, Альфред Штабель, Хәлил Әхтәмов һымаҡ оҫталар менән эшләүе һис тә еңел түгел. Ләкин Тәлғәт Сәғитов һынатмай. Баҫманың тиражлы, йөкмәткеле дәүере. Баш мөхәррир үҙе лә ҡәләм сарлап алырға өлгөрә. Уның һәр номер һайын тип әйтерлек “Тәлғәт Салауатов”, “Тәлғәт Азаматов” тигән ҡултамға менән көнүҙәк мәсьәләләр хаҡында әсе һәм үткер мәҡәләләре донъя күрә.\n“Һәнәк” коллективының тәүге “һынауын” уңышлы тапшырҙы яңы баш мөхәррир. “Һынау” һәр яҙ үтә торған шәмбе өмәһенә тура килде. Өмәнән һуң, әлбиттә, тырыш хеҙмәтте йыуа торған борондан килгән, хатта изгегә әйләнгән тип әйтерлек йола бар ине. Берәр һумдан ғына йыйылышалар. Матур ғына табын ҡорорға етә. Баш мөхәррирҙең бер һумын алыу бурысын яңы ғына эшләй башлаған һәм коллективта иң йәше Рәдиф Тимершингә ҡушалар. Үҙҙәре шым ғына етенсе ҡаттан күҙәтеп торалар. Рәдиф Тәлғәт Сәғитов эргәһенә килеп, йола хаҡында әйтеүе була, ҡалған ҡарҙы ваҡлап таратып тороусы баш мөхәррир һис һүҙһеҙ бер тәңкәһен сығарып та тоттора.\n– Бирҙе, бирҙе, был беҙҙең кеше! – тип ҡыуана Атнабай.\nИке йылдан һуң редакция менән ҡапыл ғына хушлашҡан саҡта шағир Хөснулла Түләкәев: “Һеҙҙең менән, Тәлғәт Ниғмәтуллович, тәртипле генә эшләргә өйрәнгәйнек, тағы ҡыйшая башларбыҙмы икән?” – тип бойоғоп әйтеп ҡуя.\n1980 йылда Тәлғәт Сәғитов телевидение һәм радио тапшырыуҙары буйынса Башҡортостан Республикаһының Дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнде. Бында уға, заманса әйткәндә, “көрсөк менеджеры” ролен үтәргә тура килә. Сөнки телевидение аша барған тапшырыуҙар ҡорораҡ, матди-техник база ла яҡшынан тип әйтеп булмай.\nЕң һыҙғанып тотондо яңы һәм яуаплы вазифаға Тәлғәт Ниғмәтулла улы. Бөтәһе лә белә: телевидениеның йоғонтоһо ла, әһәмиәте лә ҙур. Тик хәҙерге ҡорамалдар, мөмкинлектәр һәм кадрҙар менән киләсәккә атлап булмаясаҡ. Алдынғы сит илдәр күптән төҫлө телевидениеға күсеп бөттө. Ә Советтар Союзы киңлектәрендә был өр-яңы технологик ҡаҙаныштар күптән түгел генә индерелә башланы. Тәлғәт Сәғитов бер барғанда Мәскәүҙә дәүләт комитетында ошо хаҡта һөйләшеүҙәр башлап ҡараны.\n– Әле Башҡортостанға иртәрәк, – тинеләр Мәскәүҙәге юғары вазифалы ағайҙар. – Иң тәүҙә, ҡағиҙә булараҡ, союздаш республикаларҙы заманса ҡорамалдар менән тәьмин итергә тейешбеҙ. Уларҙан һуң һеҙгә лә сират етер.\nӘ сираттың әлегә осо күренмәй. Балтик буйы республикаларын, Украина менән Белоруссияны – йәмғеһе 7-8 республиканы ғына төҫлө технологияға күсергәндәр. Тәлғәт Сәғитов тәүҙә үҙе мөмкинлектәрҙе өйрәнде, ныҡышмалылыҡ күрһәтте. ярҙамға республика етәкселеген дә йәлеп итте. Оҙаҡламай һөҙөмтә лә күренде. Республика СССР-ҙа тәүге унау араһында заманса төҫлө телевидение мөмкинлектәренә эйә булды.\nИҫке ҡорамалдарҙы һүтеп яңыһын ҡороу үтә лә ҡатмарлы үтте. Һүтеү менән ҡороу араһында ла тапшырыуҙар бирергә кәрәк бит. Уның өсөн ПТС-ты – күсмә технологик станцияны файҙаланырға мөмкин. Бер генә ара бар – 10 майҙан – Еңеү байрамы демонстрацияларын күрһәткәндән һуң 7 ноябргә тиклем – Бөйөк Октябрь социалистик революцияһына арналған демонстрацияға тиклем. 10 майҙан 7 ноябргә тиклем теүәл һәм ҡәтғи график төҙөлә. Графиктан бер генә көн артта ҡалһаң да 7 ноябрь демонстрацияһын күрһәтә алмау ҡурҡынысы тыуа. Шөкөр, бер ниндәй ҙә өҙөклөккә юл ҡуйылмай, барыһы ла ваҡытында эшләнә. Аҙаҡтан КПСС өлкә комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире: “Нисек ҡурҡмай тотондоғоҙ? Ә өлгөрмәгән булһағыҙ?” – тип ниндәй хәүеф янағанын да аңғартты.\nМатди-техник базаның яңырыуы, үҫеүе, ижади программаларҙың яйлап киңәйеүе, эфирға сығыу ваҡыты артыуы әле биләгән биналарҙың бәләкәй булыуын күрһәтте. Яңы биналар проектлау зарурлығы килеп баҫты. Тәлғәт Ниғмәтулла улы был эште лә уңышлы атҡарып сыҡты. Хатта КПСС өлкә комитетының ул саҡтағы беренсе секретары Миҙхәт Закир улы Шакиров: “Нисек улай тиҙ эшләй алдығыҙ?” – тип ғәжәпләнде. Хәҙерге радио һәм телевидениены төйәк иткән, вышка тирәләй төҙөлгән бина тап ана шул проект буйынса торғоҙолдо ла инде.\n– Тәлғәт Ниғмәтулла улы етәкселек иткән йылдар радио менән телевидениеның йөкмәткеһен һәм асылын билдәләүсе дәүергә әйләнде, – тип хәтерләй журналистика һәм телевидение ветераны Фәнил Ҡоҙаҡаев. – Ул йәштәргә йөҙ борҙо, һәләтлеләрен күрә, таба белде, үҫтерҙе. Рәйес Исмәғилев, Әлфирә Баргусова, Шәүрә Ғилманова, Римма Сәрүәрова һ. б. күптәр үҙҙәре, улар тәрбиәләп үҫтергән кадрҙар әле лә радио менән телевидениеның бөгөнгө йөҙөн билдәләй. Тәлғәт ағайҙың етәкселек итеү стиле, итәғәтле, ипле һөйләшеүе беҙҙе ғәжәпләндерә торғайны. Ул һәр ваҡыт тыныс ҡына итеп, исем-фамилияларҙы атамай ғына хаталарҙы төҙәтә. Үҙе тәҡдим индергән осраҡта ла башҡаларҙың фекеренә ҡолаҡ һала. Тәлғәт Сәғитов мәктәбен үткән, уның һабаҡтарын алған кадрҙар бергә эшләгән ваҡыттарҙы һәр ваҡыт йылы хәтирәләр менән иҫкә төшөрә хәҙер ҙә.


Федераль үҙәк тайм-аут алды\nРәсәй Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведевтың күрһәтмәһе нигеҙендә "Башнефть" акционерҙар йәмғиәтен хосусилаштырыу билдәһеҙ ваҡытҡа туҡтатылып торҙо.\nҮҙәк мәғлүмәт сараларында билдәләнеүенсә, ил етәкселегенең ҡарарына Башҡортостан башлығының мөрәжәғәте ҙур йоғонто яһаған. Рөстәм Хәмитов быға тиклем дә көрсөк осоронда республика һәм Рәсәйҙең ҡеүәтле энергетика предприятиеһын һатыуға сығарыуҙы бик үк дөрөҫ булмаған аҙым, тип баһалағайны. Кремлдә уның кәңәштәренә ҡолаҡ һалдылар тип билдәләй политологтар.\n"Башнефть" Башҡортостан иҡтисадының локомотивы. Әле уның 50 проценттан ашыу акциялары Рәсәй Ер мөнәсәбәтттәре һәм мөлкәт министрлығы ҡарамағында. 25 процент һәм бер акция Башҡортостанда. Миноритарийҙар иҫәбендә лә бер ни тиклем ҡиммәтле ҡағыҙҙар бар. "Башнефть" Башҡортостан ҡаҙнаһын тулыландырыусы төп предприятиеларҙың береһе. Уның эшмәкәрлегенән килгән табыш байтаҡ социаль программалар, спортты финанслауға тотонола. Дәүләт милкен хосусилаштырыу программаһы нигеҙендә быйыл көҙ федераль пакет шәхси ҡулдарға күсергә тейеш ине.


Саф һауала ғаилә уйындары\n26 Ғинуар 2020, 00:25\nҒаилә уйындары ата-әсә һәм балаларҙың аралышыуының айырып алғыһыҙ бер өлөшө. Уйын барышында ҡатнашыусылар тығыҙ бәйләнешңә булалар, асылалар, уларҙың шәхси һыҙаттары һәм физик мөмкинлектәре асыла. Көндөң буранлы булыуына ҡарамаҫтан, Һүрәм ауыл биләмәһендә уҙғарылған күсмә Ғаилә ялы ҡыҙыҡлы һәм онотолмаҫлыҡ булды.\nҒаилә уйындары ата-әсә һәм балаларҙың аралышыуының айырып алғыһыҙ бер өлөшө. Уйын барышында ҡатнашыусылар тығыҙ бәйләнешңә булалар, асылалар, уларҙың шәхси һыҙаттары һәм физик мөмкинлектәре асыла.\nКөндөң буранлы булыуына ҡарамаҫтан, Һүрәм ауыл биләмәһендә уҙғарылған күсмә Ғаилә ялы ҡыҙыҡлы һәм онотолмаҫлыҡ булды.\n25 ғинуарҙа Ғаилә үҙәге хеҙмәткәрҙәре, Н. Кәримов исемедәге мәктәп, урындағы мәҙәниәт йорто һәм китапхана менән берлектә "Ғаилә уйындары" темаһына ғаилә ялы ойошторҙо.\nБөтә килгәндәр ихласлыҡ менән һәр уйында ҡатышты, саранан ыңғай эмоциялар, яҡшы кәйеф алып, киләһе осрашыуҙарҙы көтөп ҡаласаҡтарын әйтеп таралышты. Ә Ғаилә үҙәге сараны ойоштороуҙа көс һалған һәр кемгә, бигерәк тә район советы депутаттары И. Дәминевҡа, ауыл биләмәһе депутаттары З. Абдрахмановаға, Г.Ғүмәроваға, С. Хөсәйеноваға рәхмәтен белдерә.


Сауҙа традицион урындарҙа - баш ҡаланың ҙур майҙандарында һәм баҙарҙарында йәйелдерелә. Киң ассортиментта һыйыр, сусҡа, һарыҡ, ҡош-ҡорт ите тәҡдим ителә. Бынан тыш, һөт продукттары һәм бал менән һатыу итеү дауам итә. Йәрминкәлә республика ауыл хужалығы етештереүселәре ҡатнаша. Һатыу өсөн урын бушлай бирелгәнгә хаҡтар юғары түгел.\nҺарыҡ итенең килоһын 300-350, һыйырҙыҡын 250-350 һумға алырға мөмкин. Иң арзаны сусҡаныҡы, 250 һумдан башлана. Һатып алыусылар әйтеүенсә, йәрминкәлә тәҡдим ителгән аҙыҡ-түлек экологик яҡтан таҙа булыуы менән айырылып тора. Хаҡтарға инде мөнәсәбәт төрлөсә, берәүҙәр ер кешеһе эшләгән хаҡын алырға тейеш тип иҫәпләһә, икенселәр урындағы продукцияны арзаныраҡ итергә кәрәк тигән фекерҙә. Йәрминкәләр ҡышҡа тиклем дауам итә, шуға күрә ҡала халҡының сифатлы һәм экологик яҡтан таҙа аҙыҡ-түлек туплап ҡалыу мөмкинлеге бар.


Мәскәүҙә иң сибәр башҡорт ҡыҙын һайлайҙар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә иң сибәр башҡорт ҡыҙын һайлайҙар\n7:09, 7 марта 2018 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 7 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nМәскәүҙә башҡорт ҡыҙҙарының «Һылыуҡай» конкурсы финалсылары билдәләнде. Илебеҙҙең баш ҡалаһындағы иң сибәр башҡорт ҡыҙы исеме өсөн һигеҙ ҡатнашыусы көс һынаша.\nФинал 24 мартта Орджоникидзе исемендәге Рәсәй геология-разведкалау университетының тамашалар залында уҙа. Бөтә ҡыҙҙар ҙа Башҡортостанда тыуып үҫкән һәм әлеге көндә Мәскәүҙә техник вуздарҙа белем ала.\nҠыҙҙар актер оҫталығы конкурсында ҡатнаша, халыҡ йырҙарын һәм бейеүҙәрен башҡара. Жюри һылыуҡайҙарҙың актер оҫталығын, башҡорт әҙәби телен белеүен, сәхнәлә үҙҙәрен тотоуын, килешле итеп фотоға төшөү һәләтен баһалай.\n«Үткән йылдар тәжрибәһе күрһәтеүенсә, конкурс ҡыҙҙарға һәләттәрен асырға, үҙ көсөнә ышанырға һәм сәхнәнән ҡурҡмаҫҡа ярҙам итә, —тип һөйләне конкурсты ойоштороусы Әлфиә Килдейәрова. — Быйыл тамашасылар өсөн күп бүләктәр әҙерләнек».\nКонкурсты ойоштороусылар — Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта белем алған республика студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы.\nӨфөлә «Һылыуҡай-2018» республика конкурсы «Һылыуҡай көндәлектәре» исеме аҫтында телевизион реалити-шоу форматында уҙа һәм 23 мартта «Башҡортостан» дәүләт концерт залында ҙур Гала-финал менән тамамлана. Конкурс тарихында тәүге тапҡыр төп бүләк — автомобиль.


Өфөлә «1000 велосипедсы төнө» үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «1000 велосипедсы төнө» үтә\n17:13, 11 сентября 2015 Йәмғиәт\nӨфөлә «1000 велосипедсы төнө» үтә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 11 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nӨс меңдән ашыу өфөлө 12 сентябрҙән 13-нә ҡарай төндә үтәсәк күләмле велоуҙышта ҡатнашырға ниәтләй. «1000 велосипедсы төнө»ндә ҡатнашыусылар киске сәғәт 10-да ҡала Советына йыйыласаҡ. Төн уртаһында колонна Октябрь проспекты, Ленин, Пушкин, Ғафури урамдары буйлап Телеүҙәккә тиклем, унан Цюрупа һәм Комсомол урамдары буйлап Сипайловоға барасаҡ. 24 саҡрымлыҡ хәрәкәт итеү маршруты төнгө сәғәт өстән һуң Ҡашҡаҙан паркында тамамланырға тейеш.\n«Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, «1000 велосипедсы төнө» 29 августан 30-на ҡарай үткәрелергә тейеш ине, әммә һауа шарттары арҡаһында велоуҙыш кисектерелде.\nСараны ойоштороусылар ҡатнашыусыларға йылы кейенергә, йоҡа полиэтилен плащ, велосипед өсөн габарит уттарын алырға кәңәш итә.\nЙыл һайын үткәрелгән «1000 велосипедсы көнө» велоуҙышында быйыл ете меңдән ашыу кеше ҡатнашты.


Утрауға хужалар күпРәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведевтың рәсми сәфәр менән Курил утрауҙарына барыуы ҙур ғына шау-шыу ҡуптарҙы. Хатта Токио Японияның Рәсәйҙәге Илсеһе Масахару Кононы иленә кире саҡырып та ҡайтарҙы. Дмитрий Медведев барған Кунашир утрауын Япония үҙенеке тип һанай. Токио был байлығы менән бүлешергә йыйынмауын тағы ла бер тапҡыр тотош донъяға күрһәтте.\nУтрауға хужалар күп\nРәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведевтың рәсми сәфәр менән Курил утрауҙарына барыуы ҙур ғына шау-шыу ҡуптарҙы.\nХатта Токио Японияның Рәсәйҙәге Илсеһе Масахару Кононы иленә кире саҡырып та ҡайтарҙы. Дмитрий Медведев барған Кунашир утрауын Япония үҙенеке тип һанай. Токио был байлығы менән бүлешергә йыйынмауын тағы ла бер тапҡыр тотош донъяға күрһәтте.\nХәҙер илсе Рәсәйгә йәнә ебәрелгән. Тәүҙә, Масахару Коно АТЭС саммиты үткәнгә тиклем (13 – 14 ноябрҙә ойошторола) беҙгә килмәйәсәк, тип фараз ителә ине.\nБилдәле булыуынса, Мәскәү менән Токио 1945 йылдан алып Курил утрауҙарының көньяҡ өлөшөн бүлешә алмай ҡаңғыра. Япония ундағы дүрт утрауға – Кунашир, Шикотан, Итуруп һәм Хабомаиға хужа булырға тырыша. Шуға ла күрше ил етәкселеге Дмитрий Медведевтың был ергә рәсми сәфәрен ауыр ҡабул итте.\nҡалдыҡтар зыяраты булмаясаҡ!\nГермания аша үткән тимер юлы буйлап радиоактив ҡалдыҡтарҙы ташыуға ҡаршы сыҡҡан халыҡты нисек тынысландырырға белмәйҙәр.\nЯдро ҡалдыҡтары махсус контейнерҙарҙа Франциянан килтерелә һәм Германияның Горлебен ҡалаһында ваҡытлыса һаҡланырға тейеш.\nУрындағы халыҡ, ҡаланы радиоактив сүплеккә әүерелдереүгә ҡаршы сығып, тимер юлында ҙур ығы-зығы ҡуптарҙы. Улар эшелонды туҡтатырға маташа. Манифесҡа сығыусылар тимер юлы аҫтындағы таштарҙы соҡоп сығара, һәм шул арҡала рельстар аҫҡа төшә башлаған. Тимер юлын боҙоусыларҙы дүрт меңгә яҡын «фекерҙәше» һаҡлай. Шуға ла полиция был мәсьәләне хәл итеү өсөн боросло аэрозолдәр ҡулланырға мәжбүр. 40-лаған кеше үҙҙәрен рельстарға бәйләп ҡуйып, хәрәкәтте тотҡарлай. Урындағы фермерҙар тракторҙары менән сығып та юлдарҙы ҡаплаған.\nХалыҡ-ара аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы ойошмаһы хәбәр итеүенсә, сентябрь айы менән сағыштырғанда, октябрҙә аҙыҡ-түлеккә хаҡ ныҡ артҡан, аныҡлабыраҡ әйткәндә, 4,45 процентҡа күтәрелгән.\nБыйыл Бразилияла ла ҡоролоҡ булған. Ул тотош донъяға сығарылған шәкәрҙең күп өлөшөн етештерә. Шуға ла шәкәр дефициты ҡурҡынысы килеп сыҡҡан. Шулай уҡ бойҙай һәм какаоға, уларҙан эшләнгән аҙыҡ-түлеккә хаҡ артыуы көтөлә. Ә бына иттең хаҡы төшөр тип өмөт итәләр – халыҡ мал һанын ҡыҫҡарта.\n2008 йылда һөттөң хаҡы ҡапыл күтәрелеп китеүен халыҡ ҡыҙыҡ ҡына ҡабул итте – кешеләр һөт һәм унан эшләнгән аҙыҡты ҡулланыуҙы ҡырҡа кәметте. Ошо фактты иҫтә тотҡан етештереүселәр аҙыҡ-түлеккә хаҡ артыуын нисек тә булһа контролдә тоторға ниәтләнә. Һәр хәлдә, хаҡтар тәбиғи булмаған юл менән артмаҫ, тип ышанғы килә.


Өфөлә тиҙҙән шағир, гуманист һәм мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулла һәм билдәле бас Федор Шаляпинға һәйкәлдәр асыласаҡ. Аҡмулла һәйкәлен Башҡорт дәүләт педагогия университеты эргәһендә - һуңыраҡ, бәлки, әҙәби уҡыуҙар өсөн файҙаланыласа ҡ майҙанда урынлаштырыу планлаштырыла. Проекттың авторы - Дамир Мәғәфүров, ә һәйкәлдең композицияһы менән скульптор Вл адимир Дворник шөғөлләнә.\n- Владимир Александрович Дворник тормошсан манерала ижад итә, әүәләү һәләтенә эйә, - тип һөйләй БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы сәнғәт бүлегенең баш белгесе, БР атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Ирина Оськина. - Аҡмулла һәйкәлен ә килгәндә, ул ярайһы уҡ ҡыҙыҡлы булырға оҡшай. Һәм, беренсе сиратта, юғарыға күтәрелгән монументаль ҡоролма булыуы менән\nтүгел, киреһенсә, тамашасыға яҡын булыуы менән йәлеп итә. Аҡмулла һәм уның эргәһендә ултырған ике баланың һыны быуындарҙың күсәгилешлеге идеяһын һәм мәғрифәтсенең мөмкин тиклем күберәк уҡырға, белемгә ынтылырға саҡырыусы\nһүҙҙәренең мәғәнәһен сағылдыра. Өҫтәүенә һәйкәл ярайһы уҡ түбән урынлашҡан, был уға университет янында даими рәүештә\nҡайнаусы йәштәр араһында булырға мөмкинселек бирәсәк.\nФедор Иванович Шаляпин Өфөгә килеп опера театрында дебют концертын биргәндә, был театр эргәһендә уға һәйкәл асыуҙары хаҡында башына ла килтермәгәндер...\nҒәҙәттә бөйөк рус йырсыһы Федор Иванович Шаляпинды мөһабәт, олпат, данға күмелгән кеше итеп һүрәтләйҙәр. Әммә скульптор Рөстәм Хәсәнов йырсыны икенсе төрлө - бер аҙ\nҡаушап ҡалған, әммә өмөттәргә бай, "кеше булыу" теләге менә н яныусы йәш егет тип күҙ алдына килтерә.\nСкульптура Ленин урамында, Башҡорт дәүләт опера һәм балет\nтеатры ҡаршыһында ҡуйыласаҡ. Элек театр афишалары эленгән урында бөгөн эш ҡыҙа. Бында Шаляпинға арналған комплекс төҙөлә, унда һәйкәл дә үҙ урынын аласаҡ. Төҙөүселәр эште Республика көнөнә тамамларға ниәтләй.\nСкульптура үҙе әҙер. Ул ысынлап та уникаль - Рөстәм Хәсә нов был эш өҫтөндә ( ул шулай уҡ авторҙың дебют эше лә булып\nтора) йыл ярым буйына балсыҡтан макет әүәләүҙән башлап мәрмәрҙән скульптура яһауға тиклем барыһын да үҙ ҡулдары\nҺәйкәл моделенең фотографияһы килешеү өсөн башта йырсының ҡыҙы Марина Федоровнаға ебәрелә. Ул күргәне менән ҡ әнәғәт ҡала, тик ботинкалары йәһәтенән ҙур булмаған иҫкәрмә яһай, нимә - нимә, ә уның атаһының ботинкалары һәр ваҡыт мод а буйынса була. буйынса кейә, ти ул.