Цимлянск һыуһаҡлағысы — Башҡорт Википедияһы\n47°50′00″ с. ш. 42°50′00″ в. д.\nДон, Чир йылғаһы, Лиска, В. И. Ленин исемендәге Волга-Дон каналы, Мышкова, Аксай Есауловский, Аксай Курмоярский, Аксенец, Котлубань, Россошь (Цимлянское ҡушылдығы), Солоная (Цимлянское ҡушылдығы), Цимла[d] һәм Солон (Цимлянское ҡушылдығы)\nКалач-на-Дону[d], Ростов өлкәһе һәм Волгоград өлкәһе\n23 900 cubic hectometre\nЦимлянск һыуһаҡлағысы Викимилектә\nЦимлянск һыуһаҡлағысы — Дон йылғаһында берҙән-бер һыуһаҡлағыс. Волгоград өлкәһе һәм Ростов өлкәһендә урынлашҡан. 1952 йылда хәҙерге Цимлянск ҡалаһы янында төҙөлгән (1948 йылда төҙөлә башлаған). Һыуһаҡлағысты тултырыу 1953 йылда була. Һыуһаҡлағыс төҙөлгәндән һуң Дон йылғаһының йыллыҡ аҡмаһы 29 куб. км алып 18 куб км тиклем кәмей.\nЦимлянск быуаһынан һыу ағымының артыуы йылға ағымынан өҫкә ҡарай, яҡынса Иловля йылғаһы тамағына тиклем 360 километрға тарала. Һыуһаҡлағыстың тулы күләме 23,8 км³, файҙалы күләме 11,5 км³ тәшкил итә; һыу өҫтөнән майҙаны 2702 км³. Һыуһаҡлағыстың киңлеге 38 км, тәрәнлеге 30 м. Һыуһаҡлағыстың эшләүе 5,0 м тәшкил итә.\nҺыуһаҡлағыс Чир, Аксай Курмоярский һәм Цимла йылғаларының тамағына тап килгән өс киңәймә менән котолвандан ғибәрәт. һыуһаҡлағыстың күп өлөшө (67 %) Волгоград өлкәһе, әҙерәге — Ростов өлкәһе хакимиәте сиктәренә инә. Һыуһаҡлағысҡа 10-дан ашыу йылға ҡоя. Быуаның уртаса күпйыллыҡ сығымы 650 м³/с, Түбәнге Донға ебәреү 400-450 м³/с тәшкил итә.\n1 Төҙөү маҡсаты\n2 Һыу баҫыу зонаһы\n4 Экологик эҙемтәләре\nТөҙөү маҡсаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n[[Файл:Цимлянская_ГЭС.JPG|слева|мини|Цимлян ГЭС-ы 1. Волга-Дон һыу юлы буйлап транзит судоходство өсөн әһәмиәтле булған тәрәнлекте тәьмин итеү өсөн\n2. Цимлянск һыуһаҡлағысына һәм Волга-Дон судоходство каналына йәнәш булған Дон (түбәнгә), Сал, Маныч йылғалары буйлап ҡоро ерҙәрҙе үҙ ағышы менән һуғарыу өсөн шарттар булдырыу\n3. Һыуһаҡлағыс янында ГЭС-та электр энергияһын алыу өсөн.\nҺыу баҫыу зонаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺыуһаҡлағыс территорияһының дөйөм майҙаны 263,6 мең га, шул иҫәптән: усадьбалар һәм йәшелсә баҡсалары 9,6 мең га, баҡсалар һәм виноград баҡсалары 0,7 мең гектар; 35,7 мең га һөрөнтө ер; 71,1 мең гектар сабынлыҡтар; 78,2 мең гектар көтөүлектәр; 30,1 мең гектарҙа урман һәм ҡыуаҡлыҡтар. 164 ауыл тораҡ пункттары һәм өлөшләтә Дондағы Ҡалас ҡалаһы ташҡын зонаһына эләгеп ҡала. Дөйөм 13 716 хужалыҡ, 507 ваҡ сәнәғәт объекттары, 1 644 ҡоролма күсерелә. Һыуһаҡлағысты һыу менән тултырғанда тарихи ҡомартҡы — хазар Саркел ҡала-ҡәлғәһе һыу аҫтында ҡала.\nҺыу баҫыу зонаһына Дмитриевка — Кумовка разъезы һәм Дон ҡушылдығының —Лиски һәм Донская Царица йылғалары киҫелешендәге урындарҙа Волгоград — Лихая тимер юлы линияһы эләгә. Ошоноң менән бәйле юлдарҙы яңыртыу һәм нығытыу эштәре башҡарыла, шулай уҡ Дон аша Чирский күпере төҙөлә. Бер нисә автомобиль юлдары участкалары һәм һауа элемтә бәйләнеше яңы урынға күсерелә.\nХалыҡты күсереүе тураһында Владимир Фоменконың «Память земли» китабында ентекле тасуирлана.\nҺыуһаҡлағыс шулай уҡ һыу, ерҙе һуғарыу өсөн файҙаланыла. Волгодонскта унан Дон магистраль каналы (Цимлян ГЭС-ы төҙөлөү менән бер үк ваҡытта) ағып сыға, унан һыу үҙ ағышы менән Сал йылғаһы үҙәненә килә, бында икенсел каналдар системаһы буйлап китә һәм һуғарыуҙар өсөн файҙаланыла. Вегетация осоронда ерҙәрҙе һуғарыу өсөн һыуһаҡлағыстан Дон магистраль каналына 2 км³ һыу алына\nЭре порттары: Волгодонск, Дондағы Ҡалас. Һыуһаҡлағысы буйында Ростов атом электр станцияһы урынлашҡан.\nҺыуһаҡлағысты төҙөү Аҙау диңгеҙенең гидрологик режимын үҙгәртә һәм уның продуктлығын ҡырҡа кәметә. Диңгеҙҙең тоҙлолоғо Донды көйләгәнгә тиклем океан тоҙлолоғонан өс тапҡырға кәмерәк булған. Уның өҫкө дәүмәле Дон тамағында 1 промилленан алып диңгеҙҙҙең үҙәк өлөшөндә 10,5 промиллеға тиклем һәм Керчь боғаҙында 11,5 промиллеға тиклем үҙгәрә. Цимлян һыуһаҡлағысын төҙөүҙән һуң диңгеҙҙең тоҙлолоғо арта башлай (үҙәк өлөшөндә 13 промиллеға тиклем).\n2001 йылда Цимлянск районында крайҙы өйрәнеү экспедицияһы ялан лагеры ойошторола. Уның ҡатнашыусылары Цимлянск һыуһаҡлағысы ярында Хорошевская станицаһынан алыҫ түгел ерҙә археологик тикшеренеүҙәр үткәрергә тейеш була. Ҡатнашыусылар алдында Петр I осоронда төҙөлгән таш түшәлгән боронғо юлды табыу бурысы ҡуйыла. Шул ваҡыттың документтарында һәм иҫке карталарында Петр тракты тураһында телгә алына. Ул акведук менән ике яҡтан таш түшәлгән юлдан торған. Был тракт буйынса Черкасск ҡәлғәһенә уң яҡ ярҙағы Цимлянск ҡаласығын һүтеп алғанда мергель блоктарын ташығандар. Петр тракты 1696 йылдағы икенсе Аҙау походын әҙерләү өсөн махсус төҙөлгән. Уның бурысы Воронеж һәм Николаев верфтарын тоташтырыу булған. 1995 һәм 2001 йылдарҙа экспедиторҙар тыуған яҡты өйрәнеү походтарын үткәргәндә Хорошевская станицаһы тирәләй таш түшәлгән юлды таба. 2001 йылда отряд өс төркөмгә бүленә. Өсөнсө төркөм Цимлянск һыуһаҡлағысының яры һәм дары мөгәрәптәре араһындағы участкала эҙләнеү эштәре алып бара. Улар XVII-XVII быуат тәңкәләре менән торлаҡ йорттоң подвалын, төймәләр, ҡаптырмалар, бронза, көмөш һәм алтын биҙәүестәр таба. Һауыт-һаба ярсыҡтары табыла. Шулай уҡ Цимлянск һыуһаҡлағысы яғынан таш подвал табалар.\n↑ 2,0 2,1 Южный берег Цимлянского водохранилища\n↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Цимлянский гидроузел\n↑ 4,0 4,1 Нижний Дон\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Цимлянск_һыуһаҡлағысы&oldid=989384 ҡабул ителгән\nВолгоград өлкәһе географияһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:39 24 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Төбәктә эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы күрһәтеүгә федераль бюджеттан 350 миллион һумдан ашыу аҡса бүленәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы күрһәтеүгә федераль бюджеттан 350 миллион һумдан ашыу аҡса бүленәсәк\n11:29, 7 августа 2012 Иҡтисад\nРәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2012 йылдың 2 авгусындағы бойороғо менән РФ субъекттары бюджеттарына бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы күрһәтеүгә йүнәлтеләсәк субсидиялар бүлеү тәртибе раҫланды.\nБашҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты РФ субъекттарын һайлап алыу буйынса конкурста йыл һайын ҡатнаша. Ағымдағы йылда конкурс һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостандың Дәүләт комитеты менән әҙерләнгән туғыҙ заявкаһы хупланды, дөйөм суммаһы — 353,861 миллион һум, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.\nБыйыл да субсидиялар эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса муниципаль программаларҙы тормошҡа ашырыуға монопрофилле муниципаль берәмектәргә, йәғни моноҡалаларға бүленәсәк.\nДәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, муниципаль программаларға ярҙам күрһәтеүгә быйыл федераль бюджеттан 172 миллион һум аҡса бүленәсәк, былтырғыға ҡарағанда был 22 процентҡа күберәк.\nМуниципаль программаларға ярҙам күрһәтеү өсөн субсидиялар ике йүнәлеш буйынса бүленә: лизинг түләүҙәренең бер өлөшөн субсидиялау, шул иҫәптән лизинг килешеүҙәре буйынса беренсе иғәнә өсөн түләү; бизнесты аяҡҡа баҫтырыуҙың башланғыс стадияһында бләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттарын субсидиялаштырыу.\nҒәҙәттә лизинг түләүҙәренең бер өлөшөн субсидиялау, шул иҫәптән беренсе иғәнә өсөн түләү ярҙамында лизингты үҫтереүгә финанс ярҙам күрһәтеүгә айырыуса иғтибар бүленә. 2012 йылда был ярҙам төрө яңы эш башлаған эшҡыуарҙарға гранттар менән киңәйтелде (максималь күләме – 1 миллион һум). Федераль средстволар шулай уҡ йәштәр эшҡыуарлығы субъекттарына – студенттарға һәм һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусыларға гранттарға бүленде.\nТеги: эшҡыуарлыҡ,дәүләт ярҙамы,конкурстар,гранттар


Бөгөн Өфөлә «Башҡортостан төҙөлөш комплексының иң яҡшы ташсыһы» конкурсы үтә\nУл ошо өлкә һөнәрмәндәренең иң-иңдәрен билдәләү маҡсатында йыл һайын ойошторола. Төҙөүсе - һәр заманда ла маҡтаулы һөнәр. Ысынлап та, уның тылсымлы ҡулдары менән халыҡ өсөн фатирҙар, төрлө предприятие биналары, сауҙа үҙәктәре, ял һәм мәҙәниәт усаҡтары төҙөлә.\nТашсыларҙың быйылғы республика конкурсында төҙөлөш предприятиелары һәм ойошмаларының өс тиҫтәнән ашыу эшсеһе ҡатнаша. Бәйгене уҙғарыу урыны итеп Өфөнөң көньяғында төҙөлгән күп ҡатлы йорттарҙың береһе һайланды. Тәүҙә ташсылар оҫталыҡтарын кирбесте билдәле ваҡыт эсендә сифатлы итеп һалыуҙа күрһәтте. Төштән һуң улар белемен конкурстың ғәмәли өлөшөндә һынай. Иң яҡшы ташсы исемен яулаусы хеҙмәткәр Башҡортостан данын Волга буйы федераль округы кимәлендә үткәреләсәк бәйгелә яҡлаясаҡ.


Башҡортостандың аҙыҡ-түлек баҙарында иң күбеһе йәшелсә ҡиммәтләнә – статистика // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың аҙыҡ-түлек баҙарында иң күбеһе йәшелсә ҡиммәтләнә – статистика\n18:30, 6 марта 2014 Иҡтисад\nБашҡортостандың аҙыҡ-түлек тауарҙары йыл башынан алып 2,6 процентҡа ҡиммәтләнгән. Күбеһенсә хаҡтар йәшелсәләргә артҡан, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.\nБына шулай, картуф ғинуар-февралдә өстән бер өлөшкә (30,1 процентҡа) тиерлек артҡан, кәбеҫтә һәм һуған – 1,4 тапҡырға, ҡыяр, кишер, сөгөлдөр – 1,2 тапҡырға. Статистика күҙәтеүе алып барылған йәшелсәләрҙән февралдә помидорға хаҡ төшкән – 9,2 процентҡа.\nҺөт, эремсек һәм шәкәр ҡомо үткән айҙа хаҡта артҡан – 1,2 – 2,8 процентҡа, араҡы – 2,7 процентҡа. Шул уҡ ваҡытта ҡош ите, сусҡа ите, бойҙай оно, макарон аҙыҡ-түлеге, көнбағыш майы, һәм тауыҡ йомортҡалары, киреһенсә, арзанайған — 1,1 — 5,5 процентҡа.\nХеҙмәттәр секторында статистиктар эҫе һыу менән тәьмин итеүгә хаҡтың 12,8 процентҡа артыуын билдәләгән. Йолалар хеҙмәтенең айырым төрҙәре лә ҡиммәтләнгән — 12,7 процентҡа.\nБашҡортостанда инфляция февралдә 0,6 процент тәшкил иткән, йыл башынан алып – 1,4 процент.


Оло йәштәгеләр һәм инвалидтарҙы ғаиләләргә алыу буйынса “ҡыҙыу линия” эшләй | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nОло йәштәгеләр һәм инвалидтарҙы ғаиләләргә алыу буйынса “ҡыҙыу линия” эшләй\n10 июля 2017 — 16:06 ГТРК «Башкортостан»\nҺорауҙарға Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы белгестәре яуап бирә. Республикала оло йәштәгеләр һәм инвалидтарҙы ғаиләләргә тәрбиәгә алыу буйынса закон ҡабул ителде. Ғаиләгә алыусыларға дәүләт ай һайын 6 мең 200 һум түләп бара. 80 йәштән олораҡтарҙы алғандарға сумма 30 процентҡа арта. Киләһе өс йылда 300-ҙән ашыу ғаиләгә оло йәштәгеләр һәм инвалидтарҙы урынлаштырыу планлаштырыла. Ошо мәсьәлә буйынса эш көндәрендә 8-347-218-06-87 йәки 8-347-286-21-73 телефондары буйынса шылтыратырға була.


Сатнамаған ҡояш ҡалдырам\n28 Октябрь 2019, 13:51\nМостай ағай оло аҡыл эйәһе ине. Республикабыҙҙа ваҡиғаларҙы уның һымаҡ дөрөҫ күҙаллаған башҡа берәүҙе белмәйем. Сәйәсмәндәрҙең дә бик һирәгенә хас был зирәклеккә шағир күңеленең һиҙгерлеге лә ҡушылғандыр... Кеше булараҡ, ул идеалға яҡын ине. Кемдең кемлеген билдәләүсе сифаттарҙың иң тәүгеһе итеп ул намыҫты һананы. Намыҫыңа хыянат итһәң, Алланан ярлыҡау һорауҙа ла мәғәнә юҡ, тип иҫәпләне.#МостайКәрим #Шоңҡаржурналы\nМостай ағай оло аҡыл эйәһе ине. Республикабыҙҙа ваҡиғаларҙы уның һымаҡ дөрөҫ күҙаллаған башҡа берәүҙе белмәйем. Сәйәсмәндәрҙең дә бик һирәгенә хас был зирәклеккә шағир күңеленең һиҙгерлеге лә ҡушылғандыр.\nКеше булараҡ, ул идеалға яҡын ине. Кемдең кемлеген билдәләүсе сифаттарҙың иң тәүгеһе итеп ул намыҫты һананы. Намыҫыңа хыянат итһәң, Алланан ярлыҡау һорауҙа ла мәғәнә юҡ, тип иҫәпләне.\n“Донъялар шундай болғансыҡ заманда үҙеңдең бәләкәс кенә яланғас йөрәгеңә, ҡараңғылы-яҡтылы аҡылыңа, аяҙлы-болотло өмөтөңә таянып, тормоштоң мәңгелек асылына нисек тоғро ҡалырға инде. Ә ҡалырға кәрәк”, - тип яҙғайны ул 1990 йылда сыҡҡан “Ғүмер миҙгелдәре” китабына инеш һүҙендә. Ниндәй генә ғәрәсәтле дәүерҙә йәшәп, ер тетрәүгә тиң йән тетрәнеүе аша үткәндә лә быға тиклем инанған төп ҡиммәттәреңә тоғролоҡ һаҡлауҙың һоҡланғыс өлгөһө булды әҙиптең артабанғы көндөре.\nҮҙгәртеп ҡороу өйөрмәләрендә бәғзеләр көслө ел төрлө яҡҡа һипкән сүп кеүек ҡаңғырыша башланы. Көслө шәхестәр ул балала ла үҙ урынын тапты. Мостай Кәрим дә , мөһим мәсьәләләр хәл ителгәндә, Башҡортостаныбыҙҙың күп милләтле халҡы күҙ терәп торған абруйлы ил ағаһы дәрәжәһен төшөрмәне.\nМостай ағай – тотош Ер шарында ла ғәжәйеп асыштарға ғына түгел, бығаса күрелмәгән фажиғәләргә лә юл асҡан XX быуат балаһы. XX быуаттың Фирҙәүсийе, Пушкины, Моцарты юҡ. Йөрәккә ҡарағанда, аҡыл менән иҫәп алдараҡ йөрөнө. Был да үҙенсә һәйбәттер. Әммә әҙәбиәт йөрәк менән яҙыла.\nҠан ҡойғос һуғыш аша үтеп, күңелендә мөлдөрәмә шиғыр алып ҡайтыу – үҙе үк оло ҡаһарманлыҡ. Йәшәгән заманы, күргән-кисергәндәре бихисап шиғырҙарҙан, поэмаларҙан тыш, “Ай тотолған төндө”, “Салауат”, “Ташлама утты, Прометей!” трагедияларын, “Диктаторға ат бирегеҙ!” сәйәси памфлетын тыуҙырҙы, “Ярлыҡау” повесы, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ” яҙылды. Был әҫәрҙәр ул саҡтағы икһеҙ-сикһеҙ Советтар союзы аша киң донъяға ынтылды. Трагедияларын Берлин студенттары өйрәнһә, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”ҡа һоҡланыуын Мостай Кәримдең дуҫы, Ҡытай шағиры ... былай тип белдерҙе: “Шағир булмышынан түгелгән был прозаны кинәнеп уҡып сыҡтым. Гүйә, Башҡортостандың йәшел болондары аша үттем, саф һәм таҙа йылғаларын кистем”.\n“Ай тотолған төндө”ләге Аҡман сәсәндең әйткәнен яҙыусының васыяты тип ҡабул итәм:\nҠолдар булыу яман түгел, ҡоллоҡ яман.\nЕребеҙҙә бөтөр ҡолдар берәй заман.\nҠолдар бөтөр. Рухыбыҙға батша булып,\nЙән түрендә тәхет табыр ҡоллоҡ һаман.\nҮҙенең XX быуаттың һоҡланғыс мәлдәрен дә, аяныслы хәлдәрен дә йөрәге тибеше аша ҡағыҙға күсереп, әҙип кешегә нисек кеше булырға, тигән мәңгелек һорауға яуабын уҡыусылары менән бүлешә. Шуға ла был әҫәрҙәр килер быуындарҙың да күңеленә тереһыуҙай өмөт бөркөр ҡөҙрәткә эйә.\nМостай ағайҙың көндөлектәрендә уйландырылыҡ бер сюжет бар. Уны “Йәйәүле Мәхмүт”те яҙыуҙан алда теркәп ҡуйған. “Юлдан йәйәүле бар. Ямғыр яуа. Арттан килгән еңел машина, мөһабәт кәүҙәле ошо ир тәңгәленә еткәс, батҡаҡҡа бата. Йәһәт кенә этеп сығара. Машина эсендәгеләр һөйләшә:\n- Итектәр бысраҡ бит...\nҠуҙғалып китәләр. Йәйәүле иһә ярҙам итә алыуына ҡыуаныуҙан ҡул болғап оҙатып ҡала”.\nБеҙҙең яҡшылыҡты, сафлыҡты рәнйетеүҙән ҡурҡмауыбыҙҙың миҫалы был. Изгелек, паклыҡ бөгөн айырыуса ҡурсалауға мохтаж.\nXXI быуат тағы ла ҡаты бәғерлерәк. Уға әҙәбиәтәге тәрәнлек кәрәкмәй. Хатта Толстой, Достоевский ише мәшһүр һүҙ оҫталары мираҫын фильмдар, спектаклдәр аша көнкүреш кимәленә төшөрөргә ынтылыш бара.\nБашҡортостан тупрағында тыуған, халҡыбыҙҙың меңәр йылдар дауамында ижад ителгән булмышынан яралған бөйөк шағирыбыҙҙың һүҙ сәнғәтен ҡәҙерләп һаҡлау, аманат итеп киләсәккә тапшырыу – һәммәбеҙҙең уртаҡ бурысы, тип әйтергә йөрьәт итәм.\nЯҙмыш даръям! Һинең соңғолдарҙа\n(Үҙем генә беләм) аҙмы хата,\nАҙмы ғәйеп-үкенеүҙәр ята?!\nӨйөрөлә выждан ғазаптарым\nӨйөрөлмәктә, аҫта, төпкөлдәрҙә...\nИрмен, тиһәң, шунда тура ҡара\nМостай ағай үҙенең күңеленә лә, бүтәндәрҙең күҙҙәренә лә тура ҡарап, иң тәүҙә үҙ намыҫы алдында һынау тотоп йәшәне. Ҙур шағир ғына түгел, ҙур кеше лә ине ул.\nКитеп барһам, ҡан-ҡәрҙәштәр һеҙгә\nНимә ҡалдырам тип ҡаңғырам,\nТүп-түңәрәк ер ҡалдырам һеҙгә,\nҒаләмдә, һыуыҡ бушлыҡта, йөрәк кеүек һулҡыған Ерҙең, төнгө шартлауҙар, түккән ағыуҙар яфалағандан һуң таң атыуға уны сабыйылай күреп ҡосағына алып дауалаусы Ҡояштың яҙмышы беҙҙең ниндәй булыуыбыҙға ла бәйле шул.


Эттереп кенә ҡуйғандан ҡый кәмерме? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Эттереп кенә ҡуйғандан ҡый кәмерме?\nЭттереп кенә ҡуйғандан ҡый кәмерме? 22.03.2017 // Экология\nGooglе йәки Яндекс карталарына инеп, тыуған ауылығыҙҙы, йылға-күл буйҙарын ҡарағанығыҙ бармы? Булмаһа, әле үк быны эшләргә тәҡдим итәбеҙ. Мәҫәлән, Шишмә районының Сәлих ауылы янындағы быуаға күҙ һалайыҡ. Иғтибар иттегеҙме, быуаның эргәһендә ярайһы уҡ киң генә аҡ тап күренә. Ул – ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары өйөмө. Былтыр был өйөмдө таҙартып, бульдозер менән эттереп тә ҡуйғайнылар. Был картала ла төҫмөрләнә. Әммә был ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары мәсьәләһен хәл итеү тигән һүҙ түгел, хатта, киреһенсә, тупраҡты ағыулау ғына.\nБер нисә йыл элек Башҡортостандың Йәшәү эшмәкәрлеге хәүефһеҙлеге ғилми-тикшеренеү институты директоры Лариса Белан менән махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре һәм биологик ресурстар лабораторияһында эшләгән ғилми хеҙмәткәр, Рус география йәмғиәтенең әүҙем ағзаларының береһе Александр Волков (һүрәттә – уңдан өсөнсө) сүп-сар өйөмдәрен мониторинглауҙың яңы алымын уйлап тапҡан. Баҡһаң, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары өйөмөнөң барлыҡҡа килеүен, ҙурайыуын йә таҙартылыуын йыһан каналдары аша эшләп була икән! Александр Михайлович был хаҡта ентекләп һөйләп бирҙе.\n– Һәр ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары өйөмө йылылыҡ һәм метан газы бүлеп сығара. Был процесты йыһандан ебәрелгән фотоһүрәттәр аша күрергә мөмкин. Әлбиттә, республикала санкцияланған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондары күҙәтеү аҫтында, уларҙы гел тикшереп торалар, һәм был өлкәлә ҡыйынлыҡтар юҡ. Ә бына санкцияланмаған сүп-сар өйөмдәре ҡайҙа етте шунда барлыҡҡа килә, уларға ҡаршы әүҙем көрәшкән ведомствоны ла атап ҡына әйтеп булмай. Бына ошо мәсьәләне беҙ йыһан ярҙамында хәл итергә булдыҡ. Эштең икенсе этабы йыһандан алынған фотоһүрәттәрҙең төрлө мәлдә төшөрөлгәндәрен сағыштырыуға ҡайтып ҡалды. Карталарҙа урман ситтәрендә, ялан-туғайҙарҙа барлыҡҡа килгән сүп-сар өйөмдәре һәйбәт күренә. Тик уларҙы ваҡытында алып ҡуймаһалар, тәбиғәт улар менән үҙе көрәшә башлай. Был тирәлә тиҙ арала үлән үҫә һәм өйөмдө тиҙ генә табырмын тимә. Ә бына урманда, йырындарҙа барлыҡҡа килгән сүп өйөмдәрен космос фотолары менән дә табыуы ҡыйын. Мәҫәлән, урманда уларҙы ағастар япраҡ ҡойғас ҡына, ҡар төшкәнгә тиклем табырға була. Эште артабан БДУ студенттары менән дауам иттек. Өфө ҡалаһы һәм районында ғына 400-ҙән ашыу санкцияланмаған сүп-сар өйөмө таптыҡ. Миәкә, Туймазы, Ейәнсура райондарында тағы биш йөҙҙән ашыу сүп өйөмөнә юлыҡтыҡ. Тик артабан “Ә был мәғлүмәт менән артабан нимә эшләргә” тигән һорау тыуҙы. Күҙәтеү ведомстволарына мөрәжәғәт иткән осраҡта, сүп-сар өйөмөнөң координаталары, фотолары, уның ниндәй ауыл биләмәһенә ҡарауы – барыһы ла яҙылырға тейеш. Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе исеменән Башҡортостандың тәбиғәтте һаҡлау прокуратураһына бер нисә хат яҙҙыҡ. Унда ҙур сүп-сар өйөмдәренең ҡайҙа урынлашыуын фотодокументтар менән дәлилләп һанап үттек. Прокуратура үҙ сиратында етешһеҙлекте бөтөрөү өсөн төрлө яуаплы ведомстволарға хат ебәрҙе. Шулай итеп, ике йылдан ашыу был эш менән шөғөлләнәбеҙ. Әлбиттә, сүп-сар өйөмдәре менән көрәш ентеклелекте, теүәллекте, байтаҡ ваҡыт һәм көс һалыуҙы талап итә. Әммә беҙҙе был ҡурҡытмай.\n– Артабан эш нисегерәк ҡоролған?\n– Күҙәтеүсе органдарҙың күрһәтмәләренән һуң сүп-сар өйөмдәре эргәһендә хәрәкәт барлыҡҡа килә. Эшенә яуаплы ҡарағандар өйөмдө полигонға ташып, был ерҙе таҙартып ҡуя. Ә бына тейешле баһа бирмәгән муниципалитеттар бульдозер менән ерҙе эттереп ҡуя ла эш шуның менән бөттө тип уйлай. Мәҫәлән, Өфө районының Миловка ауылы эргәһендәге сүп-сар өйөмөнә күҙ һалайыҡ. Төрлө мәлдә төшөрөлгән фотоһүрәттәргә ҡараһаҡ, өйөмдө ер менән күмеп ҡуйғандары күренеп тора. Ғөмүмән, сүп-сар өйөмдәре шул тиклем күп. Уларҙы бөтөрөү өҫтөндә эшләргә лә эшләргә әле.\n– Тимәк, күктән барыһы ла күренһә лә, ерҙәгеләр теләһә ҡайҙа сүп ташлау ғәҙәтенән арына алмай.\n– Эйе, шулай. Айырыуса ҡала халҡы был мәсьәләгә битарафыраҡ. Тәбиғәткә сыҡҡан саҡта үҙҙәре артынан өйөм-өйөм ҡый ҡалдырып китәләр. Иң мөһиме – ниңәлер республикала сүп-сар өйөмдәренә ҡараш башҡасараҡ, йәнәһе, был артыҡ ҙур бәлә түгел. Тик теләһә ҡайҙа сүп өйөмө булдырыу, мәҙәниәтһеҙлектән бигерәк, үҙ ереңә төкөрөү, тәбиғәтебеҙҙең иң гүзәл ерҙәрен юҡҡа сығарыу бит ул. Халыҡ ниңәлер һаман быны аңламай.\n– Сүп-сар өйөмдәрен табыу, улар менән көрәшеүҙең ябай ғына, шулай ҙа һөҙөмтәле юлын тапҡанһығыҙ. Киләсәктә эшегеҙ ниндәй йүнәлештә дауам итәсәк?\n– Маҡсатыбыҙ – республиканың барлыҡ төбәктәренән дә әүҙем кешеләрҙе йәлеп итеү. Миҫал өсөн, ябай ауыл кешеһе сүп өйөмөн табып, был хаҡта ауыл советына еткереп, уны алыуҙы талап итә башлаһа, ғәҙәттә, уға ҡырын ҡарай башлайҙар. Һиңә барыһынан да күберәк кәрәкме, ниңә һорамаған ергә ҡыҫылаһың, тиҙәр. Ә был осраҡта ябайыраҡ юл – Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһенә уның фотоһын төшөрөп ебәреү һәм картала билдәләү. Артабанғы эште үҙ өҫтөбөҙгә алабыҙ.\n– Дөйөм республика буйынса хәл нисегерәк? Сүп-сар ҡайҙа күберәк?\n– Кеше күберәк йәшәгән ерҙә, әлбиттә. Өфө янындағы биләмәләрҙе ҡала халҡы дачаға әйләндереп бара. Элекке иҫке йорттарҙы емереп, яңыларын төҙөйҙәр. Төҙөлөш өсөн аҡсаһы булған кеше, тимәк, ярлы түгел. Шуға ҡарамаҫтан, төҙөлөш ҡалдыҡтарын полигонға алып сығыуҙы күптәр башына ла индермәй. Урманға, уйһыулыҡҡа, ҡайҙа урын таба – шунда алып барып ташлай. Ҡыҙыҡ өсөн генә сүп-сар өйөмөнә иғтибар иткәнегеҙ бармы? Унда бит 30 - 40 проценты ғына ысын сүп-сар. Ҡалғаны таҡта, бүрәнә, тәҙрәләр...\n– Бына-бына ҡар ирейәсәк, эшегеҙ арта инде...\n– Эш ҡурҡытмай, битарафлыҡ ҡурҡыта. 2016 йылдың йәйендә үткәргән мониторинг менән бөгөнгө хәлде сағыштырырға кәрәк. Быйылғы эшебеҙгә студенттарҙы күберәк йәлеп итәсәкбеҙ. Быға тиклем күҙәтеүсе органдар күрһәтмә биргән муниципалитеттарҙа эш нисегерәк тора икәнен ҡарарға кәрәк. Дөйөм алғанда, тирә-йүндең таҙалығы үҙебеҙгә бәйле.


Кәҫле районы — Башҡорт Википедияһы\n↘33 051 (0.94 %, 10 урын)\n3 356 км² (11 урын)\nКәҫле районы на карте\nКәҫле районы — Силәбе өлкәһендә район. Силәбе өлкәһенең төньяғында урынлашҡан. 1965 йылдын 12 ғинуарында ойошторолған.\nМайҙаны — 3 356 км². Административ үҙәге — Кәҫле ҡалаһы.\nРайонда 10 ауыл советы, 48 ауыл торама пункты бар.\nХалҡы — 20,1 мең кеше (2010), шул иҫәптән 5,3 % башҡорттар. Башҡорттар тупланып йәшәгән иң ҙур торама пункттар (2002): Береговой, Кесе Ҡәнзәфәр, Ҡыҙыл, Ҡыҙыл Партизан һәм башҡа.\n↗34 712 ↘34 632 ↘34 240 ↘33 980 ↘33 688 ↘33 495 ↘33 051\nРайондың иң ҙур ойошма Мечелдын Кәҫле заводы.\nКәҫле районы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 5 март 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кәҫле_районы&oldid=1135587 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:07 16 май 2022 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда Ағиҙел һәм Өфө йылғаларында һыу күтәрелә башланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:22, 25 марта 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда Ағиҙел һәм Өфө йылғаларында һыу күтәрелә башланы Фото: архив\nБашҡортостанда ташҡын башлана: ҙур йылғаларҙа һыу кимәленең бер аҙ күтәрелеүе теркәлгән. Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ янында – 1 сантиметрға, Өфө эргәһендә 3 сантиметрға күтәрелгән.\nӨфө йылғаһы Шакша биҫтәһе янында 16 сантметрға «артҡан». Бочкаревка ауылы эргәһендә Дим йылғаһы гидропосында һыу әлегә күтәрелмәгән.\nАҙна аҙағына көндәрҙең +7 градусҡаса йылытыуы көтөлә, ташҡындың әүҙемләшеүе мөмкин.


3 Июнь 2020, 19:00\nЮл – тормошобоҙ көҙгөһө, тиҙәр. Уларҙың төҙөклөгө төбәктең социаль торошон билдәләй. Был йәһәттән районда байтаҡ эштәр башҡарыла. “\nЮл – тормошобоҙ көҙгөһө, тиҙәр. Уларҙың төҙөклөгө төбәктең социаль торошон билдәләй. Был йәһәттән районда байтаҡ эштәр башҡарыла.\n“Торлаҡ-коммуналь, төҙөлөш кампанияһы” предприятиеһы эшселәре 28 майҙа Муйнаҡ ауыл биләмәһендә эш башланы. Юл төҙөкләндереүгә хужалыҡтың берәр грейдер һәм экскаваторы, өс КамАЗ машинаһы йәлеп ителгән. Мәзит ауылында – 116, Үрге Муйнаҡ ауылында 540 метр юл ситенә ҡырсынташ түшәп, әле Үрге Муйнаҡтың Мәктәп һәм Урман урамдарына күстеләр.\n– Быны тамамлағас, Урта Муйнаҡ ауылына күсәсәкбеҙ. Унда ла 1200 метр арауыҡҡа юл ситтәренә ҡырсынташ түшәләсәк, – ти хужалыҡтың баш инженеры Вадим Ишкилдин. Ул эшселәрҙең барыһын да яҡшы һүҙҙәр менән телгә алды, айырыуса грейдерсы Фәнил Ильясов менән водитель Ситдиҡ Мәсәғүтовты үҙ эштәренең оҫтаһы булараҡ билдәләне.


93 йәшлек Хәҙисә әбейгә тормоштоң ҡыҙығы ҡалманы: яҡындарына бәлә һалмай үҙ аяҡтарында, үҙ аҡылында йәшәһә ине һуңғы минуттарынаса... - Эйййй! Уйлаһаң - уйылып китерһең... Шунса оҙон ғүмерендә нәмә генә күрмәне лә, ниҙәр генә үткәрмәне... Һөйләһәң - китапҡа һыймаҫ. Ярар, нисек йәшәлһә - шулай йәшәлде инде, артҡа күҙ ташлаһа, оялып, ҡыҙарып ултырырлыҡ бер хилаф эш тә эшләмәгән, Аллаһыма шөкөр. Алыҫ Үзбәкстан ҡомлоғонда 28 йәштә генә тол ҡалып, 4 баланан береһе генә ниндәйҙер мөғжизә менән дизентериянан терелеп, ҡәһәрле һуғыштан һуң 5 йыл үткәс генә, тыуған Башҡортостанына, яратҡан ауылына, ғәзиз инәһенең тупһаһына мең бәләләр менән ҡайтып йығылғайны. Рәхмәтле инде яҙмышына: берҙән - бер улын аяҡҡа баҫтырып, башлы-күҙле итеп, 4 ейәнен үҫтереп, хәҙер 8 бүлә-бүләсәләренә һөйөнөп, килен хөрмәтендә йәшәп ята. Уҡый-яҙа белмәһә лә, ҡара иҫәпкә шәп булды. Заманында алдынғы тракторист булып, үҙе йүнәтеп-рәтләп, хатта двигателен күҙен йомоп та йыя ала ине, шуға улы ла тракторист һөнәрен һайлағандыр инде... Шуныһы ғына хәҙер үкендерә: улын ят ирҙән кәмһеттермәйем тип, ир төҫө күрмәй, яңғыҙ мендәр ҡосаҡлап, һалҡын түшәктә үткәрҙе йәшлеген. - Һәййй, һораусылар ҙа хаяһыҙ ине бит. Йәшкелт-зәңгәр күҙле, һомғол кәүҙәле, тулы күкрәкле, егәрле "йортауай" ҡатын ауылдың йөҙөк ҡашы ине. Яусылап, димләп кенә барған Зиннәтен ғүмергә яратты ла ҡуйҙы шул, башҡалар уның күңелен яулай алманы, ә унан тәүге алышта уҡ батырҙарса һәләк булды, тигән хәбәре генә килде. Донъяны үҙе көттө, тотто: килене ауыҙына ғына ҡарап торҙо, уның һүҙенән сыҡманы. Кем белгән Хоҙайҙың шул тиклем ғүмер биререн, аҙаҡҡы 20 йылында әжәл етеүгә әҙер инде ул. Тик... Ҡыш етһә, ерҙең ап-аҡ мамыҡҡа төрөнөүен, сатлама һыуыҡтарын, ыжғыр бурандарын күҙәтә лә: - Әйй, ошондай, йүнле кеше этен сығармаҫ, көндө ҡәбер ҡаҙыусыларҙы йонсотоп-өшөтөп, үлеп ятып буламы, кит юҡты... Лутсы рәхәтләнеп ейәндәремә башалтай-бейәләй бәйләйем, бирнәләренә мендәр-түшәк әҙерләйем, - тип ҡуя. Йәмле яҙ етһә, күңеле булып тышта йөрөп керә лә: - Кит инде тәбиғәт уянғанда, ағастар япраҡ ярғанда, бөтә донъя йәшеллеккә күмелгәндә, әрүахтар уянғанда, барса ғәм баҡса ултыртҡанда нисек намыҫың етеп ер ҡуйынына кереп ятаһың? - ти. Йылы, ҡояшлы йәйҙәр етһә, ҡаҙ бәпкәләрен көтөп, тауыҡ себештәрен ашатып керә лә: - Бынау тиклем көн оҙононда, бөтә әҙәм бесән әҙерләгәндә, еләк-емеш бешкәндә, кешенең эшен ҡалдырып, оялмай үлеп ятмаҫ инде, балаларына ашарға бешереп булһа ла торор. Ямғырлы, һалҡын елдәр иҫкән көҙ етһә, утынлыҡтан шыңғырҙап торған ҡоро утын керетеп, өйөн йылыта ла: - Халыҡ баҫыу тулы сөгөлдөрҙө таҙартып оҙата, өйҙә бәрәңгене йыйыштыраһы, мал ҡаршылайһы бар, бер ҡулды биш итәһе урында, бар ғәләмде аптыратып китеп бармаҫ инде... Ҡаҙ мамығынан яһалған түшәгендә борһаланып ятты ла, тағы бала сағына ҡайтып ураны. Әтәһе 4 улынан һуң тыуған ҡыҙын бигерәк тә яратты, иркәләне, үҙе менән күтәреп алыр ҙа йөрөр ине, бер ҡунаҡтан ҡалдырманы, хатта эске мәжлестәрендә лә алдына алып ултырта ла: "Хәҙисә арыны, баланың йоҡоһо килә", - тип ҡайта ла китә ине. - Ник илайһың Хәҙисә? - Йығылғайным бит кисә. -Кисә йығылғаның өсөн Ник иларға уйланың? -Кисә илап күрһәтергә, Һин бит өйҙә булманың, - тип гел мәрәкәләй ине... Ине, ине... Сәхәргә тороп, тәһәрәт алып, иртәнге намаҙын уҡыны ла, кире ятты. Килене иртәнге сәйгә саҡырғанда, мәрхүмә, "балалары, әтәй-инәһе менән осрашып", йылмайып ята ине... Был 31 октябрь, ураҙаның һуңғы көнө: кешеләрҙең эше бөткән, мал-тыуар ҡураға кергән, ҡырпаҡ ҡына ҡар яуған көн ине...Хәҙисәнең һуңғы теләге лә ҡабул булды.Гөлназ ҒӘБИТОВА.Ғафури районы.\n93 йәшлек Хәҙисә әбейгә тормоштоң ҡыҙығы ҡалманы: яҡындарына бәлә һалмай үҙ аяҡтарында, үҙ аҡылында йәшәһә ине һуңғы минуттарынаса... - Эйййй! Уйлаһаң - уйылып китерһең... Шунса оҙон ғүмерендә нәмә генә күрмәне лә, ниҙәр генә үткәрмәне... Һөйләһәң - китапҡа һыймаҫ.\nЯрар, нисек йәшәлһә - шулай йәшәлде инде, артҡа күҙ ташлаһа, оялып, ҡыҙарып ултырырлыҡ бер хилаф эш тә эшләмәгән, Аллаһыма шөкөр. Алыҫ Үзбәкстан ҡомлоғонда 28 йәштә генә тол ҡалып, 4 баланан береһе генә ниндәйҙер мөғжизә менән дизентериянан терелеп, ҡәһәрле һуғыштан һуң 5 йыл үткәс генә, тыуған Башҡортостанына, яратҡан ауылына, ғәзиз инәһенең тупһаһына мең бәләләр менән ҡайтып йығылғайны. Рәхмәтле инде яҙмышына: берҙән - бер улын аяҡҡа баҫтырып, башлы-күҙле итеп, 4 ейәнен үҫтереп, хәҙер 8 бүлә-бүләсәләренә һөйөнөп, килен хөрмәтендә йәшәп ята. Уҡый-яҙа белмәһә лә, ҡара иҫәпкә шәп булды. Заманында алдынғы тракторист булып, үҙе йүнәтеп-рәтләп, хатта двигателен күҙен йомоп та йыя ала ине, шуға улы ла тракторист һөнәрен һайлағандыр инде...\nШуныһы ғына хәҙер үкендерә: улын ят ирҙән кәмһеттермәйем тип, ир төҫө күрмәй, яңғыҙ мендәр ҡосаҡлап, һалҡын түшәктә үткәрҙе йәшлеген. - Һәййй, һораусылар ҙа хаяһыҙ ине бит. Йәшкелт-зәңгәр күҙле, һомғол кәүҙәле, тулы күкрәкле, егәрле "йортауай" ҡатын ауылдың йөҙөк ҡашы ине. Яусылап, димләп кенә барған Зиннәтен ғүмергә яратты ла ҡуйҙы шул, башҡалар уның күңелен яулай алманы, ә унан тәүге алышта уҡ батырҙарса һәләк булды, тигән хәбәре генә килде. Донъяны үҙе көттө, тотто: килене ауыҙына ғына ҡарап торҙо, уның һүҙенән сыҡманы. Кем белгән Хоҙайҙың шул тиклем ғүмер биререн, аҙаҡҡы 20 йылында әжәл етеүгә әҙер инде ул. Тик... Ҡыш етһә, ерҙең ап-аҡ мамыҡҡа төрөнөүен, сатлама һыуыҡтарын, ыжғыр бурандарын күҙәтә лә: - Әйй, ошондай, йүнле кеше этен сығармаҫ, көндө ҡәбер ҡаҙыусыларҙы йонсотоп-өшөтөп, үлеп ятып буламы, кит юҡты... Лутсы рәхәтләнеп ейәндәремә башалтай-бейәләй бәйләйем, бирнәләренә мендәр-түшәк әҙерләйем, - тип ҡуя. Йәмле яҙ етһә, күңеле булып тышта йөрөп керә лә: - Кит инде тәбиғәт уянғанда, ағастар япраҡ ярғанда, бөтә донъя йәшеллеккә күмелгәндә, әрүахтар уянғанда, барса ғәм баҡса ултыртҡанда нисек намыҫың етеп ер ҡуйынына кереп ятаһың? - ти. Йылы, ҡояшлы йәйҙәр етһә, ҡаҙ бәпкәләрен көтөп, тауыҡ себештәрен ашатып керә лә: - Бынау тиклем көн оҙононда, бөтә әҙәм бесән әҙерләгәндә, еләк-емеш бешкәндә, кешенең эшен ҡалдырып, оялмай үлеп ятмаҫ инде, балаларына ашарға бешереп булһа ла торор. Ямғырлы, һалҡын елдәр иҫкән көҙ етһә, утынлыҡтан шыңғырҙап торған ҡоро утын керетеп, өйөн йылыта ла: - Халыҡ баҫыу тулы сөгөлдөрҙө таҙартып оҙата, өйҙә бәрәңгене йыйыштыраһы, мал ҡаршылайһы бар, бер ҡулды биш итәһе урында, бар ғәләмде аптыратып китеп бармаҫ инде...\nҠаҙ мамығынан яһалған түшәгендә борһаланып ятты ла, тағы бала сағына ҡайтып ураны. Әтәһе 4 улынан һуң тыуған ҡыҙын бигерәк тә яратты, иркәләне, үҙе менән күтәреп алыр ҙа йөрөр ине, бер ҡунаҡтан ҡалдырманы, хатта эске мәжлестәрендә лә алдына алып ултырта ла: "Хәҙисә арыны, баланың йоҡоһо килә", - тип ҡайта ла китә ине. - Ник илайһың Хәҙисә?\n- Йығылғайным бит кисә.\n-Кисә йығылғаның өсөн\nНик иларға уйланың?\n-Кисә илап күрһәтергә,\nҺин бит өйҙә булманың, - тип гел мәрәкәләй ине... Ине, ине... Сәхәргә тороп, тәһәрәт алып, иртәнге намаҙын уҡыны ла, кире ятты. Килене иртәнге сәйгә саҡырғанда, мәрхүмә, "балалары, әтәй-инәһе менән осрашып", йылмайып ята ине... Был 31 октябрь, ураҙаның һуңғы көнө: кешеләрҙең эше бөткән, мал-тыуар ҡураға кергән, ҡырпаҡ ҡына ҡар яуған көн ине...Хәҙисәнең һуңғы теләге лә ҡабул булды.


Радий Хәбиров: «Предприятиеларҙы ябырға уйыбыҙ юҡ» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:45, 26 октября 2020 Йәмғиәт\nРадий Хәбиров: «Предприятиеларҙы ябырға уйыбыҙ юҡ» Фото: БДМУ\n«Мәҫәлән, Учалы районы хакимиәтендә үткәреү режимы ойошторолмаған, температураны үлсәмәйҙәр. Был осраҡта нимә хаҡында һөйләй алабыҙ һуң? Бик күп предприятиелар беҙҙе ишетә һәм ошо режимды үтәй. Хәҙер был – иң мөһиме. Хәлдең ҡатмарлы булыуына ҡарамаҫтан, предприятиеларҙы ябырға уйыбыҙ юҡ. Әммә был тынысланырға мөмкин тигәнде аңлатмай», — тине республика етәксеһе.


Түгелмәһен сабыйҙарҙың күҙ йәше » Табын\n27 января 2016 йыл | Йәмғиәт\nКүсмә ултырышты район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов алып барҙы. Уның эшендә опека һәм попечителлек секторы мөдире Елена Жукова, бәлиғ булмағандар эше буйынса комитет секретары Альмира Уренева, эске эштәр бүлегенең бәлиғ булмағандар эше буйынса төркөмө инспекторы Ләйсән Йәғәфәрова, Үҙәк ра-йон поликлиникаһының наркология кабинеты медсестраһы Асия Рафиҡова, ғаилә һәм балаға социаль ярҙам күрһәтеү үҙәгенең район бүлексәһе етәксеһе Рәзилә Хоҙайбирҙина, Имәндәш ауыл биләмәһе башлығы Ә.Ноғайғолов, Ҡарағай мәктәбе директорының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары С.Аҙналина, Имәндәш мәктәбенең тәрбиә эштәре бу-йынса директор урынбаҫары Л.Яҡупова, урындағы депутаттар һәм медицина хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.\nКомиссия алдына тәүгеләрҙән булып Юрмаш ауылынан килгән ҡатын саҡырылды. Бер ҡайҙа ла эшләмәгән Р. элек эскелек менән мауыҡҡан. 2014 йылда уның әсәлек хоҡуғы сикләнгән булған. Уҙған йылда дауаланып сыҡҡандан һуң, балаһына хоҡуғы кире ҡайтарылған. Ҡатын әсәлек капиталына Ҡарағай ауылында йорт һатып алырға ярҙам итеүҙәрен һораны.\nОшо уҡ ауылдан килгән З.-ның биш балаһы бар. Иң бәләкәй баланы кисекмәҫтән Өфөгә операцияға алып барырға кәрәклеге тағы ла бер тапҡыр иҫкәртелде. Ата-әсәгә район дауаханаһының наркология кабинетына килергә ҡушылды.\nТаш-Аҫты ауылында 2 ҡыҙы, 2 ейәне менән йәшәгән ҡатын да комиссия ағзалары менән тәүгеһенән осрашмай. Бер ҡайҙа ла эшләмәгән М. инвалидлыҡ буйынса пенсияға йәшәүҙәре, һыйыр, быҙау, һарыҡтар аҫрауҙары, баҡса үҫтереүҙәре тураһында һөйләне. Урындағы депутаттар әсәһенең дә, ҡыҙының да йыш ҡына эскеләп алыуына зарланды.\nАртабан комиссия ағзалары ҡаршыһына Имәндәш ауылынан биш бала әсәһе В. саҡырылды. Ире менән айырылышҡандар. Ул ике улын ҡарай. Элегерәк "йәшел йылан” менән дуҫ булған ҡатын хәҙер эсмәүе, йәйгелеккә берәй ҡалаға эшкә китергә теләүен белдерҙе. Хужалығында бер ниндәй ҙә мал-тыуар, ҡош-ҡорт тотмаған, хатта баҡсаһында йәшелсә лә үҫтермәгән ҡатынды ултырышта ҡатнашыусылар битарафлыҡтан, ялҡаулыҡтан арынырға, кешесә йәшәй башларға өндәне.\nТаш-Аҫты ауылынан килгән Р. ҡатыны үлгәндән һуң 5 йәшлек ҡыҙын яңғыҙы тәрбиәләй. Ҡыҙ балалар баҡсаһына йөрөй. Ауыл биләмәһе башлығы Әхнәф Әхиәр улы был өйҙә һәр саҡ тәртип һәм таҙалыҡ булыуын, хужаның ат, һыйыр, һарыҡтар аҫрауын, һуңғы бер нисә айҙа айыҡ тормош алып барыуын дәлилләне. Атай кешегә артабан да эсмәҫкә, пенсия фондына барып, балаға тейешле булған әсәлек капиталы тураһында белешергә ҡушылды.\nИмен булмаған ғаиләләр иҫәбендә торған И. 2 йәше тулып килгән балаһын өләсәһе менән үҫтерә. Йәшәү шарттары насар булған, өҫтәренә кейергә кейемдәре, ҡайһы ваҡыт ашарға аҙыҡтары ла булмаған ғаилә башлығына балаһын ваҡытлыса балалар йортона урынлаштырырға тәҡдим ителде. Унда әле һаман атламаған баланың табиптар күҙәтеүе аҫтында тулы тикшереү уҙғарып, кәрәк икән инвалидлыҡ юллап булыу мөмкинлеге аңлатылды. Атай кешегә шул арала йорт-ҡураһын тәртипкә килтерергә ҡушылды.\nАртабан комиссия алдына ултырышҡа саҡырылған И. урынына уның әсәһе баҫты. Эскелек һаҙлығына батҡан, бәлиғ булмаған бер бала үҫкән был ғаиләнең аяныслы хәле тураһында урындағы депутаттар ҙа әсенеп һөйләне. Яңы ғына реабилитация үҙәгенән ҡайтҡан әсәй кешенең, быға тиклем дә балаһын ваҡытлыса приютҡа алып китеүҙәренә ҡарамаҫтан, һаман да ошо тайғаҡ юлдан йөрөүе ҡыҙғаныс, әлбиттә.\nӨс бала әсәһе Л. комиссия ултырышына яңғыҙы килгән. Иренең туҡтауһыҙ эсеүе, икеһенең дә бер ҡайҙа ла эшләмәүе хаҡында һөйләне. Мәктәп вәкиле 11-се класта уҡыусы ҡыҙҙарының яҡшы билдәләргә өлгәшеүен, тырыш баланы юғары уҡыу йортона индерергә тырышырға кәрәклеген билдәләп үтте. Бының өсөн ата-әсәгә бөтөнләй эсмәҫкә, мал-тыуар үрсетергә, халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгенә барып, ниндәй ҙә булһа эшкә керергә кәңәш бирелде.\nҠатыны үлгәндән һуң, балаларын яңғыҙы тәрбиәләгән ир кеше элек эскелек менән саманан тыш мауыҡҡан. Әлеге көндә яҙмыштың ҡаты һынауҙарына дусар булған атай кеше бер аҙ аҡылға ултырғандай, балаларын һәйбәт итеп ҡарай, яңы йорт һалып керергә торалар. Уға бынан кире бөтөнләй эсмәҫкә, балаларын лайыҡлы тәрбиәләргә ҡушылды. Уларға тәғәйенләнгән аҡсаны маҡсатлы тотоноу өсөн опека секторы аша алырға тәҡдим ителде.\nҠарағай ауылында йәшәүсе Л. Табын коррекция мәктәбендә уҡыусы улын әсәһе менән бергә тәрбиәләй. Урындағы йәмәғәтселек әйтеүенсә, уларҙың йорттарында таҙалыҡ-тәртип урынлаштырылған, эскелек менән мауыҡмайҙар. Был ғаиләне ауыл биләмәһендә имен булмаған ғаиләләр иҫәбенән сығарырға тигән ҡарар ҡабул ителде.\nУлтырышҡа саҡырылған 15 ғаиләнең өсәүһе төрлө сәбәптәр арҡаһында килә алмаған. Иҫәптә торған һәр ғаиләне контролдә тоторға депутаттар тәғәйенләнде. Уларға был ғаиләләрҙең көнитмешен күҙ уңында тоторға, кәрәк булғанда ярҙам ҡулы һуҙырға, опека секторы, район, ауыл хакимиәттәре менән тығыҙ хеҙмәттәшлек алып барырға кәңәш бирелде. Урындарҙа бар бәләләрҙең башы булған эскелеккә ҡаршы аяуһыҙ көрәш алып барырға кәрәклеге лә билдәләнде. Ауыл биләмәһендә спиртлы эсемлектәр һатып ауылдаштарының сәләмәтлеген генә түгел, ғүмерҙәрен дә ҡыйыусы эшҡыуарҙар менән был турала асыҡтан-асыҡ һөйләшергә тәҡдим ителде.\nУлтырыштан һуң комиссия ағзалары күп балалы ғаиләнең тормошо менән яҡынданыраҡ танышыу өсөн күрше ауылға юлланды. Бында күргәндәр күңелдә ауыр тәьҫораттар ҡалдырҙы. Ҡапҡанан кергәс тә төрлө ерҙә аунап ятҡан буш шешәләр, сүп-сар күҙгә ташланды. Тәҙрәһе ватылып, үтәнән-үтә һалҡын ел иҫеп торған соланда ла, өй эсендә лә шундай уҡ тәртипһеҙлек хөкөм һөрә ине. Янғындан өлөшләтә зыян күргән өйҙөң икенсе яғы һаман да эшләнеп бөтмәгәнлектән, өй ҡыҫынҡы, тынсыу. 7 кеше йәшәгән был бүлмәлә балаларҙың айырым ятыр ере лә, дәрес әҙерләр өсөн өҫтәл дә юҡ. Комиссия ағзалары ҡатын кешегә өйөн тәртипкә килтерергә, өҫ-баштарын, түшәк кәрәк-яраҡтарын, иҙәнен яҡшылап йыуырға, мейесенең балсығы ҡубып төшкән урындарын һылап, аҡлап ҡуйырға һәм иң мөһиме – ошо көндәрҙә бәләкәй балаһын медицина тикшереүе үтеү өсөн дауаханаға алып барырға ҡушты.\nКүсмә ултырыш барышында Имәндәш ауыл биләмәһендәге ауылдарҙа иҫәптә торған имен булмаған, социаль яҡтан хәүефле һаналған ғаиләләрҙең көнитмеше менән танышҡандан һуң, ҡайһыларының үҙ ҡылыҡтарынан оялып, балаларының киләсәге хаҡында хәстәрлек күрә башлауҙары асыҡ күренде. Шул уҡ ваҡытта һаман да эскелек менән мауыҡҡан, ауыр хәлдә йәшәгән ғаиләләр, тейешле тәрбиә күрмәгән сабыйҙар, социаль яҡлауға мохтаждарға ярҙам итеүҙе үҙ маҡсаты итеп алған комиссия ағзаларының эше ҙур әһәмиәткә эйә. Улар үткәргән күсмә ултырыштарҙың ыңғай һөҙөмтәләре оҙаҡ көттөрмәҫ тигән өмөттә ҡалабыҙ.\nКомиссияға саҡырылған атай-әсәйҙәргә күҙегеҙгә генә ҡарап торған ғәзиз сабыйҙарығыҙҙың киләсәге хаҡына эскелектән арынып, һуң булмаҫ элек аңығыҙға килегеҙ, һәр кемгә лә бер генә бирелгән ғүмерҙе айыҡ аҡыл менән, етеш тормошта йәшәү тик үҙегеҙҙән тора бит, тип әйтке килә.


Шәмшәҙенең сере ниҙә\n8 Июнь 2021, 10:29\nРеспубликабыҙҙың Бөрө ҡалаһынан 1,5 километр алыҫлыҡта, Ағиҙел буйында, урынлашҡан, оҙонлоғо – 8 километр, киңлеге 150–400 метрға һуҙылған ҙур һәм йәмле бер күл Шәмшәҙе тип атала. Ул 1965 йылда тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. Географик әҙәбиәткә, кеше исеменә яраҡлаштырып, Шәмсетдин тип керетеп ебәргәндәр. Шуға күрә күлдең башҡортса ысын исеме онотолоп бара. Ярай әле «Башҡорт энциклопедияһы»на параллель рәүештә Шәмшәҙе формаһын да индергәндәр, әммә уның да урыҫса яҙылышы, Шамшады тип алаһы урынға, тағы ла боҙолоп, Шамшадин булып киткән. Күҙ алдында күпме тарихи атамаларыбыҙҙың яҙылышында хаталар ебәрелә.\n«Ә ниндәй һүҙ ул шәмшәҙе?» – тиерһегеҙ. Был һорауға: «Шәмшәҙе – беренсенән, гидроним һәм, икенсенән, башҡорт халҡының ҡаңны ҡәбиләһе составындағы бик аҙ билдәле бер ырыу исеме ул», – тип яуап бирер инем. Ырыу исеме, тигәндә, хәҙерге Дүртөйлө, Бөрө райондарының бер өлөшөндә XVIII быуат башында уҡ әле арыу уҡ ҙур ер майҙаны биләп торған Шәмшәҙе олосон күҙ уңында тотам. Был олос 1735, 1834 йылдарҙа ла тарихи документтарҙа теркәлгән1. Революцияға тиклем башҡорт олоҫтары, ғәҙәттә, ырыу, ҡәбилә исемдәре менән атап йөрөтөлгән. Шәмшәҙе олоҫо тигән атама ла, тимәк, ырыу исеменән алынған.\nЭлекке Шәмшәҙе олоҫо 1917 йылдағы Бөтөн Рәсәй ауыл хужалығы һәм ер биләмәләре йәниҫәбе мәғлүмәттәрендә был административ берәмек үҙәгенең исеме менән, Мәскәү олосо тип теркәлгән. Мәскәү ауылында ул ваҡытта 2364 башҡорт, 126 типтәр, 19 урыҫ, 7 немец, 1 поляк йәшәгән2. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса, Дүртөйлө районына ҡараған был ауылда 1879 кеше иҫәпләнә3.\n1974 йылдың 16 майында Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты тарафынан республикабыҙҙың төньяҡ-көнбайыш райондарына йүнәлтелгән топонимик экспедиция ваҡытында беҙгә Дүртөйлө районының Мәскәү/Маскау (халыҡ телендә – Шәмшәҙе Мәскәүе) ауылында Шәйхезыя Мөхәммәтхафиз улы Хафизовтан (тыуған йылы – 1894) ауыл тарихына ҡараған материалдар яҙып алырға насип булды. Унан яҙып алынған тексты һүҙмә-һүҙ килтереп үтәйем:\n«Безнең Маскау ауылының төзелеше – Шамшаҙун бабабыз килеп утырған мында өч улы белән. Шамшаҙун бабабыз зур башҡорт булған, төп башҡорт. Мында күбесе башҡорт, әз генә типтәрләр. Башҡорт булсаҡ та, уҡыу татарча булғач, тел үзгәргән. Бирск өйәзе, Бирск утырған урын, шушы тирәләр, Шәмшәҙе күле, Шәмшәҙе Мәскәүе Шамшаҙун бабайның ере булған. Баҙы Мәскәү ауылы ҙа бар. Хәҙер Әхмәт йөрөй. Бу Маскау ауылының урманы ҙа, ялан ерләре ҙә күп булған. Мына Үрге Лачынтау (без аны Төрөштө дип йөрөтәбез) безнең ергә дәғүәле утырғаннар. Төрөштө ауылының Хәмзә дигән кеше, мында килеп: «Бу ауылның ере ҙә безнеке, күге ҙә безнеке», – дип әйтте, ди. Шул кешене аяҙ көнне йәшен атты. Кәмсетү өчен язасын алды.\nЛенинградта безнең дукаминт булырға кирәк, эт тиресенә язылған. Әлегә хәтле сайланған кеше бар эйе, башҡортлыҡны ҡайтарырға йөреҙеләр. Яҡуп ҡарт эйе. Ул күп ерләргә йөреҙе инде.\nҮзебезнең нәселне ун быуынға хәтлемен хәтерләйем: атайым Мөхәммәтхафиз, аның атасы Кәлимулла, аның атасы Ғисмәтулла, Рәфиҡ, Апалаҡ, Яҡуп, Мырзаш, Сабанчы, Мәмәтәй, Хужамбаҡ, Аннан арғысын, бер ике-өч бабай, белмәйем».\nПрофессор Ә. З. Әсфәндиәров мәғлүмәттәре буйынса, Мәскәү ауылы аҫаба башҡорт Мәскәү Аҡъегетов исеменән алынған. Мәскәү Аҡъегетов тарихи документтарҙа 1709 йылдан башлап күренә4. Шәйхезыя Хафизов уны, ырыу исеме менән, Шамшаҙун бабабыз тип атай.\nХәҙер яңынан – Шәмшәҙе гидронимы тураһында. Беҙҙең топонимик һүҙлектәрҙә ул этнонимдан алынған тип билдәләнә. Ә шулай ҙа, Шәмшәҙе һүҙенә этимологик анализ яһап ҡараһаҡ, ниндәй фекергә килербеҙ икән? Атаманың беренсе компоненты – шәм төрки халыҡтарынан әзербайжан, төрөк телдәрендә «ҡарағай», шәҙе һүҙе башҡортса «йылға» тигәнде белдерә. Шәм тамырынан яһалған атамалар: Татарстанда – Шәм Балыҡсы, Ҡарашәм, Тамбов өлкәһендә – Чамлык, Әзербайжанда – Шамкенд, Шамлыҡ исемле ауылдар. Шуныһы ғәжәп: Әрмәнстанда Шамшадин тигән район, Шамлуғ тигән ауыл бар. Шамлуғ, Шамлыҡ, Самлыҡ – ап-асыҡ төрки атамалар, йәғни «ҡарағайлыҡ» тигәнгә тура килә. Беҙҙең Шәмшәҙене лә ошо ҡарағайлы атамалар рәтенә индерергә була. Ә инде Ағиҙел буйында, бормаланып, оҙонға һуҙылып ятыуына ҡарап, күлде Шәм шәҙе, йәғни «ҡарағайлы йылға/күл» тип иҫәпләргә булалыр. Ә шәмшәҙе тигән ырыу исеме ошо күл атамаһынан алынған булыуы бик ихтимал.\nШулай итеп, Шәмшәҙе – иң элек гидроним, ә унан ырыу һәм олоҫ атамаһы булараҡ үҫешкән, тигән һығымтаға киләбеҙ.


Студенттарҙы өйҙәрендә көтәләр\n29 Декабрь 2018, 00:38\nҺораштырыу һөҙөмтәләре буйынса күптәр диплом алғандан һуң районға ҡайтырға ҡарар иткән\nБДМУ стеналарында уҙған осрашыу беҙҙең районда тыуып-үҫкән студенттарҙы йыйҙы. Делегация составына район хакимиәте башлығы Наил Ғатауллин, район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр hәм кадрҙар буйынса урынбаҫары Валерий Семенов, район Советы секретары Артур Зарипов, район үҙәк дауаханаһының баш табибы Андриян Павлов инде. Сарала БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Салауат Харасов, университет профессорҙары, беҙҙең райондан сыҡҡан Диләрә Кәлимуллина, Петр Миронов, Анатолий Млисс, Өфөләге Бишбүләк яҡташтар вәкиле Людмила Мурманская ҡатнашты.\nОсрашыу барышында студенттарҙың уҡыу hәм тормош мәсьәләләре, уларҙың киләсәккә пландары тураһында фекер алыштылар. Төп маҡсат — буласаҡ табиптарҙы тыуған районға ҡайтарырға ҡыҙыҡһындырыу. Бының өсөн делегация вәкилдәре студенттарҡа мөмкинлектәр тураһында һөйләне. Район үҙәк дауаханаһының баш табибы Андриян Павлов дауахананың эше менән таныштырҙы, медицина кадрҙарына булған ихтыяж, эшкә урынлашыу перспективалары тураһында һөйләне. Район хакимиәте башлығы Наил Ғатауллин һуңғы йылдарҙа районда социаль инфраструктураны үҫтереү hәм ауыл халҡыныn уңайлы тормош шарттарын булдырыу буйынса зҙр эш башҡарылыуын билдәләп үтте. Тиҙҙән Бишбүләктә яңы мәктәп hәм өс фатирлы йорт төҙөлә башлаясаҡ, унда табиптар өсөн фатирҙар ҡаралған. Улар өсөн хәҙер үк файҙаланыуға тапшырылырға eәҙер дүрт фатир бар.\n— Быларҙың барыһы ла райондың медицина кадрҙарын йәлеп итеү менән ҡыҙыҡһынуын күрһәтә, hәм студенттар инде хәҙер үк хакимиәт яғынан hәр төрлө ярҙаиға иҫәп тота ала, — тип һығымта яһаны Наил Ғатауллин.\nСтуденттар уҡыу ваҡытында ярҙам, маҡсатлы программа hәм башҡа ойоштороу мәсьәләләре буйынса белем биреүҙе дауам итеү мөмкинлектәре тураһында һораны. Әңгәмә барышында үҙ-ара бәйләнеш нөктәлләре табылған, студенттар районға ҡайтҡас, кәрәкле ярҙам аласаҡ, тип ышандырғандар.\nОсрашыу һөҙөмтәләре буйынса бер нисә студент районға ҡайтырға hәм Бишүләктә карьера башларға теләк белдергән.\nБелешмә өсөн: бөгөнгө көндә штаты 44 табиптан торған үҙәк район дауаханаһында участок терапевтарына, травматолог-ортопедтарға, онколог, рентгенолог, хирургтарға, стоматологтарға (барлығы ете белгес) ихтыяж бар. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, быйыл райондан уҡып йөрөүсе студенттар тап бына шул күләмдә Башҡорт дәүләт медицина университеты дипломдары аласаҡ.


Иң сауаплы ғәмәлдәр\n4 Февраль , 10:05\nИң сауаплы ғәмәлдәр Мәсет һалыу. Аллаһ ризалығы өсөн мәсет һалыусыға – ул мәсет ҡош ояһы саҡлы ғына булһа ла – Аллаһ Тәғәлә Ожмахта йорт һалыр. Донъя малын Аллаһ юлында тотоноу. Көн һайын иртән, Аллаһ ҡолдары уянғанда, күктән ике фәрештә төшөп, береһе: «Йә Аллаһ, үҙенең малын (Аллаһ юлында) тотоноусыға уны кире ҡайтар!» - тип, ә икенсеһе: «Йә Аллаһ, һаранды һәләк ит!» - тип доға ҡылалар. Зөлхизә айының беренсе ун көнөндә яҡшы ғәмәлдәр эшләү. Яҡшы ғәмәлдәр ниндәй генә көндә эшләнмәһен, зөлхизә айының беренсе ун көнөндә эшләнгәндәрен Аллаһ Тәғәлә нығыраҡ ярата. Хатта был көндәрҙә Аллаһ юлында йыһат ҡылыу ҙа ҡалған көндәрҙә ҡылынған йыһатҡа ҡарағанда яҡшыраҡ. Был Аллаһ хаҡы өсөн йыһатҡа сығып, мал-мөлкәтен дә ошо юлда сарыф итеп, үҙе шәһит булғандарға ғына ҡағылмай (йәғни, бүтән айҙарҙа ошо рәүешле шәһит булғандар зөлхизә айында шәһит булғандарҙан кәм түгел). Ҡорбан салыу. Ҡорбан салыу – Ибраһим пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм сөннәтенән. Салынған малдың һәр бөртөк йөн һәм сәсе өсөн бер яҡшы ғәмәл яҙыла. Өйгә ингәндә һәм ашар алдынан «бисмиЛләһ» тип әйтеү. Кеше өйгә ингән саҡта һәм ашар алдынан Аллаһты иҫкә алып зикер әйтһә («Бисми-Лләһ» тиһә), шайтан үҙенең иптәштәренә: «Бында һеҙгә йоҡлар урын да, ризыҡ та юҡ!» - ти. Инде әгәр кеше өйгә ингәндә Аллаһты иҫкә алмаһа, шайтан үҙенең иптәштәренә: «Һеҙ йоҡлар урын таптығыҙ!» - ти. Әгәр ҙә кеше Аллаһ Тәғәләне тамаҡ ашар алдынан да иҫкә төшөрмәһә, шайтан: «Һеҙ йоҡлар урын да, ризыҡ та таптығыҙ!» - ти.\nАшағандан һәм эскәндән һуң Аллаһҡа маҡтау һүҙҙәре әйтеү.\nКем ашағандан һуң: «Әлхәмдүли-Лләәһи-лләҙии атғәмәнии һәәҙә үә разәҡанииһи мин ғайри хәүлин миннии үә ләә ҡүүәһ!» - тип әйтһә, шуға быға тиклем булған ваҡ гонаһтары ғәфү ителәсәк.\nالحمدُ للهِ الذي أَطْعَمَنِي هَذَا، وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ\nМәғәнәһе: «Хәйлә-көс түкмәһәм дә, мине ошоноң менән ашатҡан, ошоноң менән ризыҡландырған Аллаһҡа маҡтау!»\nБер мәл Аллаһ рәсүле ﷺ: «Бер дирхәм йөҙ мең дирхәмде уҙып китте», - тигән. Шул саҡ кешеләр: «Йә Рәсүләллаһ, нисек инде улай?» - тип һорағандар. Ул: «Ике дирхәме булған кеше бер дирхәмен саҙаҡа итеп бирә, ә икенсеһе, ҙур-ҙур байлыҡтарға эйә булып та, шуның йөҙ мең дирхәмен саҙаҡаға тотона», - тип яуаплаған. Йәғни, шулай итеп, ярты байлығын – бер дирхәмен саҙаҡа итеп биреүсе кеше миллионлаған аҡсаһы булған кешене уҙҙыра!\nАғас һәм башҡа үҫемлектәр ултыртыу.\nЕмеш бирә торған үҫемлек ултыртып, уның емештәрен кешеләр, ҡоштар һәм хайуандар ашап торһалар, мосолманға бының өсөн саҙаҡа сауабы яҙылып торор.\nБурысҡа аҡса биреү.\nДин ҡәрҙәшенә ике тапҡыр бурысҡа аҡса биреп торған кеше ошо аҡсаларҙы бер тапҡыр саҙаҡаға биргән кеше кеүек үк әжер алыр.\nКешегә бурысҡа аҡса биреп тороп та, ул уны ваҡытында ҡайтара алмаһа, уға өҫтәмә ваҡыт биреүсегә шул һәр көнө өсөн саҙаҡа сауабы яҙылыр. Инде бынан һуң да тағы ваҡыт кәрәк булып, ул да бирелһә, бының өсөн икеләтә саҙаҡа сауабы яҙылып торор, иншәАллаһ.\nБурысты ғәфү итеү.\n«Бер кеше бүтәндәргә бурысҡа аҡса биреп йөрөгән һәм үҙенең хеҙмәтсеһенә: «Әгәр һин ауыр хәлгә ҡалыусы кешегә килеп, ул беҙгә бурысты ҡайтара алмаһа, уны ул бурыстан азат ит. Бәлки, Аллаһ та беҙҙе Уттан азат итер», - тип әйтер булған. Һәм Аллаһты осратҡас (үлгәс), Аллаһ уны, ысынлап та, Уттан азат иткән», - тип һөйләнелә хәҙистәрҙә.\nКем дә кем мөьминде бер донъяуи бәләнән азат итә, Аллаһ Тәғәлә шуны Ҡиәмәт көнөнөң бер ҡайғыһынан азат итер. Ә кем ауыр хәлгә ҡалған ҡәрҙәшенең хәлен еңеләйтә, Аллаһ Тәғәлә уның хәлен был донъяла ла, теге донъяла ла еңеләйтер. Ә кем берәй мосолманды ҡаплаһа (гонаһын йәшерһә, һаҡлап ҡалһа), шуны Аллаһ Тәғәлә киләһе тормошта ҡаплар (йәғни уның гонаһтарын, оят эштәрен бүтәндәр алдында әйтмәҫ).\nНәфел (ирекле) ураҙа тотоу.\nКем Аллаһ ризалығы өсөн бер көн нәфел ураҙа тотһа, Аллаһ Тәғәлә уның йөҙөн Тамуҡтан етмеш йыллыҡ юл арауығына йырағайтыр.\nАй һайын өс көн һәм шулай уҡ Ғәрәфәт һәм Ғәшүрә көндәрендә ураҙа тотоу.\nАй һайын өсөшәр көн нәфел ураҙа тотоп, аҙаҡ Рамаҙан айында тулыһынса ураҙа тотоу йыл буйы бер өҙлөкһөҙ көйө ураҙа тотоуға бәрәбәр. Ғәшүрә көнөндәге ураҙа үткән йылдағы гонаһтарҙы юя.\nҒәрәфәт көнөндәге ураҙа иһә үткән йылдағы һәм киләһе йылдағы гонаһтарҙы юя.\nШәүүәл айындағы алты көнлөк ураҙа.\nКем Рамаҙан айында тулыһынса ураҙа тотоп (был һәр кем өсөн фарыз), уның артынса шәүүәл айында алты көн ураҙа тотоп ҡуя, шул йыл буйы өҙлөкһөҙ ураҙа тотҡан шикелле булыр.\nҒилем эйәһенең әжере.\nБелемле һәм белемһеҙ кеше араһындағы айырма бик ҙур. «Ғилемле кешенең ябай ғибәҙәт ҡылыусынан өҫтөнлөгө минең һеҙҙең арағыҙҙағы иң түбән кешенән өҫтөн булыуыма тиң», - тигән Аллаһ рәсүле ﷺ. Тағы ла ул ﷺ шулай тигән: «Аллаһ Тәғәлә, Уның фәрештәләре һәм күк менән ер араһында йәшәүселәрҙең барыһы ла − хатта ҡырмыҫҡа ла, хатта диңгеҙҙәге балыҡ та – кешеләрҙе яҡшылыҡҡа өйрәтеүсе өсөн фатиха әйтә».\n"Ваҡыт!" ( "Һауа" төркөмө сәхифәһенән)


Һиңә - ер, миңә - ағас, йәки Нефтекама ҡалаһы хакимиәте башлығы ришүәт алыуҙа ғәйепләнә\nУрында йәшәүсе бер кешегә Нефтекама ҡалаһы биләмәһенән ер участкаһын ҡуртымға бирергә вәғәҙәләп, хакимиәт хеҙмәткәре унан 175 мең һумлыҡ декоратив үҫентеләр ҡабул итә. Тап ошо мәлдә ул хоҡуҡ һаҡсылары тарафынан ҡулға алына. Ваҡиға урынында һауытҡа ултыртылған ун төп декоратив үҫенте табыла. Әле ваҡиға буйынса тикшереү дауам итә, шаһиттар күрһәтмәләр бирә. Осраҡ буйынса енәйәт эше асылған.


“Пәйғәмбәр ташы”на сәйәхәт\n14 Май , 14:25\nХәйбулла районы Йәнтҽш мәҙәниәт йорто хҽҙмәткәрҙәрҽ “Пәйғәмбәр ташы”на сәйәхәт ойошторған. Ул ҡая Йылайыр районы Ҡаҙырша ауылы Бирмәҫбаш йылғаһы янында ғына урынлашҡан. Ҡаяла ташта ҡатып ҡалған кеше эҙҙәре бар.\nХалыҡ ташҡа ҡатҡан был эҙҙәрҙе “Пәйғәмбәр эҙҙәре” тип атай башлай. "Пәйғәмбәр ташы" – изге таш тип иҫәпләнә. Уның янынан үткәндә, мотлаҡ туҡталып, хәйер бирергә кәрәк тигән ырым да йәшәй.\nРиүәйәттәр буйынса, башҡорт Әүлиәһе улы менән Бирмәҫбаш йылғаһы үҙәне буйлап кафырҙарҙан ҡасырға мәжбүр була. Хәлдән тайған Әүлиә йылға ярында үҫеп ултырған ерек ағасы янына килеп йығыла һәм ағастан уға ярҙам итеүен үтенә. Әммә ағас ярҙам итеүҙән баш тарта. Үпкәләгән Әүлиә уға: "Тамырҙарың һыуҙа торһа ла, һинең ботаҡтарың ҡороһон", – тигән. Шунан йылға тирәһендә үҫеүенә ҡарамаҫтан, ерек ағасы үҫә алмай, ҡорой. Ә бына Әүлиәне ҡая таштары араһына йәшергән ҡарағайҙар бүләккә – мәңгелек йәшеллеккә төрөнә.\nЙәйҙең эҫе көнөндә Әүлиә, дошмандарынан ҡасып, улы менән ҡая башынан аҫҡа һикерә. Бына шулай ҡая эргәһендә ятҡан ҙур ғына ташта уларҙың эҙҙәре ҡала.\nМәғлүмәт һәм фото: vk.com


“Бәхет – башҡаларға ярҙам итеп, уларға кәрәкле булыу” Лағыр ауылындағы халыҡ табибәһе Зөләйха Мораҙымоваға ярҙам һорап бар Рәсәйҙән киләләр\nОпубликовано 20 Январь, 2020 - 15:26. Автор: Лилия\nЛағыр ауылының үҙәгендә урынлашҡан, заманса йәшкелт-һары сайдинг менән эшләнгән йортҡа һәр кем ярҙам ҡулы һорап килә. Эстәре төшкән, билдән яҙып интеккән, остеохондроз сире борсоған, аяҡ-ҡул быуындары сыҡҡан, мейеһе һелкенгән, дауахана юлдарын тапап, дауа таба алмағандар – барыһы ла был өйҙөң хужабикәһенә мөрәжәғәт итә. Изге күңелле, алсаҡ йөҙлө, йомшаҡ, шифалы ҡуллы Зөләйха Мораҙымованы әүлиә, халыҡ табибәһе тип тә йөрөтәләр.\nИзгелек нуры таратҡан, ғүмерен кешеләрҙе дауалауға арнаған Зөләйха Йыһанша ҡыҙының тормошо, бигерәк тә балалыҡ йылдары ауыр була. Уның атаһы репрессияға эләгә, әсәһе Зөлхиә алты бала менән бер үҙе, ә Зөләйха әсәһенең йөрәк аҫтында булғанда уҡ атайһыҙ тороп ҡала. Бөйөк Ватан һуғышы, аслыҡ йылдары береһен дә йәлләмәгән кеүек, Таяровтарҙы ла ҡыҙғанмай. Ауыр йылдарҙы Зөләйха Йыһанша ҡыҙы һәм уның ағаһы ғына еңеп сыға ала. Ә дүрт бала, ҡышлаған башаҡ ашап, яҡты донъя менән хушлаша.\nҺуғыш тамамланғас та тормош еңеләймәй. Шулай ҙа Зөләйха апай белем алыу теләге менән яна, һәм алты саҡрым йыраҡлыҡта урынлашҡан Мөрсәлим ауылына йәйәү йөрөп уҡый башлай. Тик бер ни тиклем ваҡыттан, ас-яланғас, һыуыҡта йөрөгән балаһын әсәһе йәлләп, ҡыҙын кире күндерә. Бик йәш көйөнсә эшкә тотона ул. Мал ҡараусы, һыйыр һауыусы ла була. Үҙе кеүек тырыш, эшһөйәр егет Ҡылысбай Миндияр улы менән тормошон бәйләп, алты балаға ғүмер биреп, оҙаҡ йылдар татыу йәшәйҙәр улар. Тик бынан 9 йыл элек тормош иптәше, барыһын да ауыр ҡайғыға һалып, вафат була.\nАуырлыҡтар утында сыныҡҡан, тормош елдәре алдында һынып ҡалмаған Зөләйха Йыһанша ҡыҙы кешеләрҙе дауалап ҡына ҡалмай, уларҙы түҙемле, көслө булырға ла өйрәтә.\nПенсияны индексациялау тәртибе нисек буласаҡ?\nБыйылдан эшләүсе пенсионерҙарҙың пенсияһы индексацияланмай. 1 февралдән эшләмәүсе пенсионерҙарҙың ғына пенсияһы 4 процентҡа артыуы көтөлә. Бының хаҡта алдан хәбәр иткәйнек инде. Ошо пенсия ҡануниәтендәге үҙгәрештәр һәм уға ярашлы 2020 йылда пенсияны индексациялау тәртибе тураһында Салауат районындағы Пенсия фонды идаралығы начальнигы Ирек Хәмиҙуллиндың тулыраҡ мәғлүмәт биреүен һораныҡ.\n– Ирек Зәйнулла улы, дәүләт эшләүсе пенсионерҙарҙың киләсәктә пенсияһын индексациялауҙан, йәғни йыл һайын арттырыуҙан бөтөнләй баш тартасаҡмы?\n– Февралдән эшләүсе пенсионерҙарҙың пенсияһының страховка өлөшө генә индексацияланмаясаҡ. 1 апрелдән барлыҡ пенсионерҙарҙың, эшләү һәм эшләмәүенә ҡарамаҫтан, дәүләт пенсия тәьминәте буйынса пенсияһы, шул иҫәптән социаль өлөшө лә, 4 процентҡа индексациялана. Тағы ла 2015 йылда эшләгән пенсионерҙарҙың быйыл августа страховка пенсияһы ғариза бирмәйенсә ҡайтанан иҫәпләнәсәк. Ул былтырғы иҫәпләнгән пенсия балына ҡарата арттырыласаҡ, ләкин аҡсалата берәмектә өс пенсия балынан күп түгел.\n– Страховка пенсияһы артһын өсөн пенсионерға ҡасан хеҙмәт эшмәкәрлеген туҡтатыу шарт?\n– 2015 йылдың 30 сентябренә тиклем эштән сыҡҡан пенсионерҙарҙың ғына быйыл 1 февралдән страховка пенсияһы индексацияланасаҡ. Был дата шуның менән бәйле: хеҙмәт эшмәкәрлеге факты эш биреүселәр өсөн Пенсия фондына отчет биреү осороноң һуңғы көнө буйынса Пенсия фондының персональ иҫәбе мәғлүмәттәре нигеҙендә билдәләнә.\nҮҙенә эшләүселәр категорияһына ҡараусы пенсионерҙар: шәхси эшҡыуарҙар, нотариустар, адвокаттар һ.б. 2015 йылдың 31 декабренә тиклем Пенсия фондында иҫәптә торһа, улар эшләүсе булып һанала.\nБүләк отоу – икеләтә ҡыуаныс\nОпубликовано 20 Январь, 2020 - 15:08. Автор: Лилия\nЕңеүселәребеҙ менән таныштырыуыбыҙҙы дауам итәбеҙ. Был юлы уңыш Малаяҙ ауылынан Әхмәт Йәнтүринға, Юлайҙан Абдулхай Йоносовҡа һәм Әлкә ауылынан Фәрит Ғиниәтуллинға йылмайҙы.\nӘхмәт Хисмәт улы Кропачевола һаҡсы булып эшләй. Хәләл ефете Люциә Булат ҡыҙы китап, гәзит-журналдарҙың яҡын дуҫы, ул – Малаяҙ башҡорт гимназияһында китапханасы. Китап, гәзит – йән аҙығы, ти Йәнтүриндар, шуға ла улар матбуғат баҫмаларынан айырылғыһыҙ.\n– Бүләк отоу – икеләтә ҡыуаныс. Ярты йыл буйына гәзит уҡып, район яңылыҡтары менән танышып ҡына ҡалмаясаҡбыҙ, ә ошо салат һауыттарынан тәмлекәстәр ауыҙ итәсәкбеҙ, – тип ҡыуанысын йәшермәне Әхмәт Хисмәт улы.\nФәрит Ғиниәтуллин, Абдулхай Йоносов та “Йүрүҙән” гәзитенең күптәнге дуҫтары. Фәрит Хәлил улы фермер, күпләп мал тота, магазин асып, ауыл халҡын кәрәк-яраҡтар менән тәьмин итә. Абдулхай Абдулла улы ла – ауылдың тырыш, эшһөйәр ир уҙамандарының береһе. Уларға бик шәп һәм кәрәкле бүләк – автокомпрессор сыҡты.\n– “Йүрүҙән” бүләге менән хәҙер ҡурҡмайынса юлға сығырға була. Бүләктәрегеҙ өсөн ҙур рәхмәт, – тине улар.\nБаскетбол – көслөләр ярышы\nОпубликовано 20 Январь, 2020 - 14:45. Автор: Лилия\nБеҙҙең спортсылар 21 команда араһында иң көслөләре булып,\nбер хата өсөн кубокты ҡулдан ысҡындырҙы.\nСпорт ярыштары – ул һәр ваҡыт тиерлек бәхәс тыуҙырған, еңеүсене алдан төҫмөрләп булмаған сараларҙың береһе. Ярыш дауамында беренсе килгән, финишҡа бер нисә метр ғына ҡалғас, абайламаҫтан һөрөнөп йығылған, йәки инде еңдем генә тигәндә, берәй хата арҡаһында еңеүҙе ҡулдан ысҡындырған спортсылар әҙме ни?\n"КЭС-БАСКЕТ" Мәктәп баскетбол лигаһы чемпионаты быйыл беҙҙең районда үткәрелеп, бик матур башланды. Ярышты асыу тантанаһында республиканың төрлө төбәктәренән килгән 21 команда спортсыларын Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры Павел Томилин, район хакимиәтенең кадрҙар һәм биләмәләр менән эшләү бүлеге начальнигы Гөлнур Бәширова, райондың мәғариф бүлеге начальнигы Нелли Рәхмәтуллина, спорт һәм туризм комитеты рәйесе Илдар Фәйзуллин сәләмләне. Улар уҡыусыларға иң изге теләктәрен еткереп, барыһына ла уңышлы уйын теләне. Һуңынан Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе залында Башҡортостан гимны яңғыраны, былтырғы чемпионатта еңеүсе Ауырғазы командаһы капитаны Рәсәй һәм республика флагтарын тантаналы рәүештә юғарыға күтәрҙе.\nЯҡшыраҡ һуҡ, был бит – бокс!\nОпубликовано 15 Январь, 2020 - 16:21. Автор: Лилия\nКүптән түгел бокс һөйөүселәр Силәбе өлкәһенең Ҡатау-Тамаҡ ҡалаһында йыйылды. Бында ҡала техникумының спорт залында бокс буйынса турнир үтте.\nӨс көн барған ярышта Йүрүҙән, Ҡатау-Тамаҡ, Иван - Ҡатау һәм Кропачевонан килгән спортсылар көс һынашты. Беҙҙең район егеттәре лә был турнирҙа ҡатнашып һынатманы.\nЯңыраҡ төҙөлгән команда менән тренер Руслан Низамов шөғөлләнә. Ул балаларға бокс алымдарын ғына өйрәтеп ҡалмай, ә егеттәрҙә ныҡышмалылыҡ, сыҙамлыҡ кеүек сифаттар һәм рух ныҡлығын тәрбиәләй.\nЯрыш бик ҡыҙыу булды. Егеттәр дәғүәселәрен ринг буйлап йөрөтөп, “нокаут” менән еңә барҙы. Һөҙөмтәлә командаға ингән егеттәр, шул иҫәптән беҙҙең яҡташтарыбыҙ иң көслөләре, етеҙҙәре булып сыҡты. Нурислам Низамов, Илнур Низамов(Әлкә ауылы), Вадим Хәйруллин (Яхъя ауылы), Вәсил Ямалетдинов (Ҡатау-Тамаҡ ҡалаһы) 1-се урын алып, чемпионлыҡ яуланы. Дим Ямалетдинов (Ҡатау-Тамаҡ) һәм Ансар Ғибаҙуллин (Яхъя ауылы) 2-се урынға лайыҡ булды.\nБоксты иң ҡыйыуҙар ғына һайлай, тиҙәр. Спорттың был төрөн һайлаған егеттәр, тормошта ла ҡыйыу, көслө булыр, артабан да рингта уңышлы сығыш яһар, тип ышанырға ҡала.\nДауахана байрам мәлдәрендә лә эшләгән\nОпубликовано 15 Январь, 2020 - 16:19. Автор: Лилия\nЯңы йыл каникулы осоронда Малаяҙ үҙәк район дауаханаһының “тиҙ ярҙам” хеҙмәте 191 саҡырыу ҡабул иткән.\nБыл көнөнә уртаса 17 саҡырыу тура килә. 131 кеше дауаханаға һалынған (көнөнә уртаса – 12 кеше). Ун көн эсендә районда 9 сабый тыуған, 9 кеше вафат булған. Дауахана поликлиникаһы, 7 ғинуарҙан тыш, байрам мәлдәрендә лә эшләгән.\nРайондың баш врачы Валерий Шапочкин һөйләүенсә, 2015 йылда яҡынса 376 кеше яҡты донъя менән хушлашҡан (2014 йылда был күрһәткес – 390). Былтырғы йыл һөҙөмтәһе буйынса районда алкоголизмдан үлем республика күрһәткесенән алты тапҡырға артҡан. Шуға быйыл барлыҡ көс эскелек һәм алкоголь суррогаты менән сауҙа итеүгә ҡаршы көрәшкә йүнәлтеләсәк. Үҙәк дауахананың Татар Малаяҙындағы инфекция бүлексәһендә ошо маҡсаттан 10 наркологик койка асылған.\nҮҙ тормошобоҙҙо үҙебеҙ йәмләп йәшәйек!\nОпубликовано 15 Январь, 2020 - 16:18. Автор: Лилия\nРайон халҡына мөрәжәғәт\nХөрмәтле салауаттар! Күп милләтле Рәсәй Федерацияһының йөрәге булған Башҡортостан Республикаһының иң матур төбәктәренең береһендә, башҡорт халҡының милли батыры исемен йөрөткән данлыҡлы Салауат районында тыуыуыбыҙ һәм шунда ғүмер итеүебеҙ, балалар үҫтереүебеҙ менән бәхетлебеҙ.\nҮтеп киткән 2015 йылда районыбыҙға 80 йыл тулыуын билдәләнек. Ошондай бай тарихлы, илебеҙҙә барған төрлө һынылыш йылдарында ла бирешмәгән ҡаһарман халҡыбыҙ үҙ ерендә ныҡлы аҙымдар менән алға атлай. Бигерәк тә беҙҙең төбәктәрҙәге тәбиғәт шарттарына бирешмәй, игенселек, умартасылыҡ, малсылыҡ менән шөғөлләнеүсе райондаштарыбыҙ яҡташтарыбыҙҙы иркен, мул йәшәтеү өсөн бөтә көсөн һала. Эйе, тыуған төйәгебеҙ күп төрлө ағасҡа бай урмандарға, йәйелеп ятҡан уңдырышлы баҫыуҙарға, малсылыҡ тармағын үҫтереүгә ҡулайлы сабынлыҡтарға, көтөүлектәргә бай. Халыҡты эшкә йәлеп итеү, яңы эш урындары булдырыу мөмкинлеге лә бик ҙур. Үҫемлекселекте үҫтереүгә йүнәлтелгән технологиялар йылдан-йыл камиллаша, игенселәргә яңы ысулдар, алымдар, маҡсатлы йүнәлештәр тәҡдим ителә. Беҙҙең иркен баҫыуҙарҙа ата-бабаларыбыҙ меңәрләгән тонна иген үҫтергән, хөкүмәтебеҙҙең байлығын арттырыуға ҙур өлөш индергән, шуға күрә лә бай, мул йәшәгән. Дәрт итһәң, был тармаҡтың төрлөһөн һынап, тикшереп ҡарап, оҡшағанын, табышлыһын артабан ҡулланып, төрлө иген культураларын сәсеп ҡарарға, үҫтерергә, бай, мул уңыш алырға була.\nРайонда фермерлыҡ хәрәкәтен үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә. Эш башлаған һәр кешегә матди-финанс ярҙам ойошторола, бизнес-пландар төҙөүҙә ярҙам күрһәтелә, төрлө программаларҙа ҡатнашыу буйынса консультация бирелә.\nЯңы автомобилде ҡотлап – бүләк\nОпубликовано 15 Январь, 2020 - 16:17. Автор: Лилия\nКүптән түгел Миндеш ауылында йәшәүсе Хөснуллиндар ғаиләһендә шатлыҡлы ваҡиға булған. Улар күптәнән хыялланған өр-яңы “Датсун” автомобиле һатып алды. Шулай уҡ Яңы йыл да был ғаиләгә бик отошло, шатлыҡлы башланды, улар “Йүрүҙән” гәзите редакцияһы ойошторған “Бәхетле авто” конкурсында ҡатнашып, автомобилсе йыйылмаһын отто.\n– Бигерәк тә ҡышын автомобиль менән күберәк мәшәҡәтләнергә тура килә. Был йыйылмаға ингән: акуммуляторға заряд йыйыу ҡоролмаһы, боҙҡырғыс һәм ҡулдарҙы бысраныуҙан һаҡлаған бирсәткәләр – файҙалы һәм кәрәкле әйберҙәр. Уларҙы кәрәк саҡта ҡулланасаҡмын, – тип ҡыуанды ғаилә башлығы Рәмил Хөснуллин.\nРәмил Сәғәҙәт улы һәм уның тормош иптәше Һылыу Ғиниәт ҡыҙы райондың өлгөлө ғаиләләренең береһе. Үҙ хужалыҡтарында ат, һыйыр малдарын үрсетәләр. Хөснуллиндар әйтеүенсә, улар оҙаҡ йылдар ике район гәзитенән дә айырылмай. Бынан тыш, “Башҡортостан ҡыҙы”, “Йәшлек”, “Пенсионер” кеүек матбуғат баҫмаларын да яратып уҡыйҙар.\nБәхетле, шатлыҡлы мәлдәрегеҙ күберәк булһын, артабан да гәзит-журналдар менән дуҫ булып ҡалығыҙ!\nКүренекле яҙыусы, шағир, драматург һәм ғалим-фольклорсы\nОпубликовано 13 Январь, 2020 - 10:38. Автор: Лилия\nСалауат төбәге таланттарға бай. Татар яҙыусыһы, шағир Нәҡи Сиражетдин улы Иҫәнбәттең (Закиров) әҙәбиәт, тел ғилеме, сәнғәткә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ. Билдәле шәхескә арналған ижади хәтер кисәһендә район башлығы Ғәли Хәйретдинов, элекке беренсе секретарь Радил Мөхәмәтдинов, райондың татар мәктәптәре уҡытыусылары, уҡыусылар һ.б. ҡатнашты.\nБөгөн Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы (БАГСУ) профессоры, күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре Радил Ҡыяметдин улы районға етәкселек иткән осоронда Нәҡи Иҫәнбәт менән танышыу һәм осрашыу хәтирәләре хаҡында уртаҡлашты.\n– Бер мәл Ҡазандан хат килеп төштө. Унда Нәҡи Иҫәнбәт экология проблемаһын – Татар Малаяҙы ауылындағы тауҙың киләсәген ҡайғыртып, унда карьер асылыуына күңеле әрнеп яҙғайны. Икенсе борсоулы хатында ул үҙ ауылында эскелек күбәйеүе тураһында бәйән иткәйне. Авторҙың үтенесе буйынса саралар күрелеүен белдереп, уға хат яҙып, район һабантуйына саҡырҙым. Яҙыусы ҡатыны менән ҡунаҡҡа ҡайтҡайны, – тине Радил Мөхәмәтдинов.\nРайоныбыҙҙың элекке етәксеһе арҙаҡлы яҡташыбыҙ тураһында бик бай архив материалдары килтергәйне. Ҙур томлы китаптары, хат-телеграммалары, фотоһүрәттәре, автобиографияһы, матбуғат материалдарын Радил Ҡыяметдин улы тамашасыларға күрһәтеп, уларҙы Салауат Юлаев музейына тапшырҙы.\nНәҡи Иҫәнбәттең исемен мәңгеләштереүгә ҙур өлөш индергән элекке мөхәрриребеҙ Рәйлә Латиповаға ла һүҙ бирелде.\nЗвукоизол на сайте http://alexir.ru.


Өфөлә Башҡорт опера һәм балет театрының юбилейына «80 исем» тигән китап әҙерләнә\n9 Октябрь 2018, 17:39\nӨФӨ, 2018 йыл, 9 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының юбилейына арналған «80 исем» китабын баҫтырып сығарырға әҙерләйҙәр. Был башланғыстың инициаторы — театрҙың генераль директоры Илмир Әлмөхәмәтов.\n«Китапҡа атҡаҙанған артист йәки эшмәкәр тигән маҡтаулы исем менән Башҡортостан тарихына яҙылған шәхестәрҙе индерҙек, — тине агентлыҡ әңгәмәсеһе. — Күптәре тураһында мәғлүмәтте бөртөкләп йыйырға тура килде — ҡайһыларын архивтан алдыҡ, ветерандар, шул кешеләрҙең уҡыусылары менән һөйләштек. Гәзит-журналдарҙа донъя күргән мәҡәләләрҙән дә өҙөктәр тупланған».\nҺәр тексҡа иллюстрация бар. Әлеге ваҡытта китаптың дизайны өҫтөндә эш бара.\n«80 исем» китабының исем туйын театрҙың 14 декабрҙә билдәләнгән юбилейы алдынан уҙғарыу күҙаллана.


811 көн һәм төн... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » 811 көн һәм төн...\n15.02.2019 811 көн һәм төн...\n1989 йылдың 15 февралендә совет ғәскәрҙәренең һуңғы колоннаһы Афған ере менән хушлашып, сик һыҙығы аша үҙ иле еренә үтте. Шул йылдан башлап был көн Яугир-интернационалистарҙы иҫкә алыу көнө булараҡ билдәләнә.\nБөгөнгө геройыбыҙ – Балтас районының Иштирәк ауылы ир-егете, Үрге Янаҡтай ауылы биләмәһе башлығы Рәшит Мусин.\n1963 йылда тыуған егет, йәше еткәс, 1982 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Райондан 20 егет бер көндө хеҙмәткә юллана. Хәрби комиссариатта уларға йә Монголияла, йә Афғанстанда хеҙмәт итәсәктәре хаҡында әйтәләр. Рәшит Мәғрүф улына хеҙмәтте Афғанстан ерендә урынлашҡан 1356-сы дөйөм ғәскәри штурм батальонының тәьминиәт ротаһында пулеметсы сифатында үтәргә тура килә.\n– Беҙ Афған еренә аяҡ баҫҡанда күҙ асҡыһыҙ ҡом бураны күтәрелгәйне. 811 көн һәм төнгә һуҙылған хеҙмәтте Ҡабулда, Йәләлабадта үттем. Шул ваҡытта күпте күрергә тура килде. Алты тапҡыр ер тетрәүҙең шаһиты булдым. Яҡташтарым менән күрешкәндә, тыуған ерем һулышын тойҙом. Күрше батальонда хеҙмәт иткән райондашым, капитан Дауис Әхмәтов менән бер нисә тапҡыр күрештек. Әммә бергә ҡайта алманыҡ, ул һәләк булды... – тип ауыр иҫтәлектәрен яңыртты геройым.\nРәшит Мусин хеҙмәт иткән 1982 – 1984 йылдарҙа «Жаркое лето Кабула» нәфис фильмы төшөрөлә. Сюжеттарҙағы эпизодтарҙы төшөргәндә райондашыбыҙҙың хеҙмәттәштәре лә ҡатнаша.\nКүп һанлы операцияларҙа ҡатнашкан рядовой Мусин хеҙмәт иткән хәрби часть Пакстан менән Афғанстан сиген һаҡлай. Һуғыш яланын миналарҙан арындырғанда яралана яҡташыбыҙ.\n– Иң ауыры – «дембель» ваҡыты еткәс, үҙең менән ҡайтыр юлға сығырға тейешле егеттәрҙең арабыҙҙа булмауы. Ҡот осҡос был... – Мәңгегә ун һигеҙ, ун туғыҙ йәштә ҡалған замандаштарын юҡһынған ир уҙаманы был һүҙҙәрҙе бөгөн дә тетрәнеп әйтә.\nВетеран СССР Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнгән. Уның күкрәген «Афған һуғышы ветераны» ордены, Тыуған ил һәм Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн, Рәсәйҙең Афғанстан ветерандары Союзы тарафынан бирелгән «Яугир-интернационалисҡа – Рәхмәтле Афған халҡынан» һәм башҡа юбилей миҙалдары биҙәй.\nОшо көндәрҙә ул йәш быуынды хәрби-патриотик тәрбиәләүҙә һәм йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн республика Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайы Рәйесе Константин Толкачевтың Рәхмәт хатын ҡабул итте.\n– Йәштән спорт менән дуҫ булдым. Еңел атлетика – әле лә яратҡан шөғөлөм. Әрме хеҙмәтенә саҡырылғансы саңғы спорты буйынса разрядтарым бар ине. Күрәһең, иммунитетым көслө булған, Афған еренә аяҡ баҫҡас, күп хеҙмәттәшем тиф, һары сирҙәре менән яфаланды. Ә мине был ауырыуҙар ситләп үтте. Шуға күрә йәштәрҙе лә сәләмәт йәшәү рәүеше алып барырға, күңелдәренә хуш килгән спорт төрҙәре менән шөғөлләнергә өндәйем, – ти яугир-интернационалист.\nИке йылдан ашыу Афған сүллегендә палаткаларҙа ҡунып, утлы ҡурғаш ямғыры аҫтында башынан күпте үткәргән райондашыбыҙ тормоштоң ҡәҙерен белеп йәшәй. Ҡатыны Гөлиә Фәтихйән ҡыҙы менән Руслан, Рәмзил исемле улдар тәрбиәләп үҫтергәндәр. Икеһе лә нефть колледжын тамамлаған. Руслан ил алдындағы бурысын Кавказ ерендә, һауа-десант ғәскәрҙәрендә үтәп ҡайтҡан. Өйләнгән. Тиҙҙән ике улдары ла юғары уҡыу йортон тамамлаясаҡ. Әлеге ваҡытта Когалымда нефтсе булып эшләгән улдары – өлкән Мусиндарҙың ҙур терәк-таянысы.\n– Өлкән улыбыҙ Руслан менән киленебеҙ Филиә ейән бүләк итте. Бәләкәс Тамерландың һәр яңылығына шатланып таң аттырабыҙ, тыныслыҡта үткән көнгә шөкөр итеп, үҙ көнөбөҙҙө үҙебеҙ күреп йәшәйбеҙ. Тормош дауам итә! – ти Рәшит Мәғрүф улы.


Беҙ күрмәгән йондоҙҙар » Башҡортостан гәзите\nБеҙ күрмәгән йондоҙҙар\n12-01-2018, 00:03 // Рухиәт // Баҫып сығарырға\nШуныһы ҡыуаныслы: күктә беҙ күрмәгән, һәр хәлдә, күрә алмаған йондоҙҙар юҡ. Ерҙең ҡайһы ғына тарафында йәшәһә лә, әҙәм балаһы күк есемдәренә аяҙ төндәрҙә үҙ күҙҙәре менән күпме теләһә шунса ҡарай ала. Меңдәрсә йыл элек шулай булған. Киләсәктә лә шулай буласаҡ. Бәләкәй сағымда ауылда тышта һарай башында йәки ишек алдындағы ҡаҙ үләнендә йоҡлап китер алдынан йәйге дала күгендә береһенән-береһе баҙрабыраҡ янған йондоҙҙарға ҡарап, күп тапҡыр һоҡландым мин. Ә бына шиғриәт көмбәҙендәге әллә күпме йондоҙҙар минең өсөн берәм-берәм асыла барҙы һәм ғүмерлеккә арбаны. Ләкин шиғриәт күгендә мин бер ваҡыт та һоҡлана алмаясаҡ йондоҙҙарҙың күп булыуын беләм, шуларға ҡарай алмаясағыма, нурҙарында ҡойонорға насип булмаясағына бик үкенәм.\nКеше ғүмерендә үкенестәр бик күп, шуларҙың иң ҙурҙары донъялағы төрлө телдәрҙә ижад ителгән рухи хазиналарҙың бик ҙур өлөшөнән мәхрүм булыу түгелме икән? Күпме генә тырышһаң да, донъяның борон һәм әле ижад ителгән аҡыллы китаптарын уҡып бөтөрөрлөк түгел. Хатта бөтә ғүмереңде әҙәби ижадҡа арнаған хәлдә лә, был сикһеҙ бәхеткә ирешеп булмай. Ғәжәп бер хазина булған уртаҡ рухиәтебеҙҙә беҙ күрмәгән, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик-бик теләгәндә лә беҙ күрә алмаясаҡ күпме йондоҙҙар балҡып тороп ҡала. Ярай, беҙ күрмәһәк тә, уны башҡалар күрә бит тигән уй-кисереш кенә күңелебеҙҙе бер ни тиклем йыуатҡан була.\nЯңыраҡ башҡорт телендәге төп әҙәби журналыбыҙ “Ағиҙел”дең быйылғы 11-се һанында фарсы телендә яҙған, зыяраты Төркиәлә булған бөйөк Йәләлетдин Румиҙың һәләтле шағирәбеҙ Тамара Искәндәриә тәржемәһендә “Мәснәүиҙәр” поэмаһынан өҙөктәр һәм тәржемәсенең мәҡәләһе баҫылып сыҡты. Ошоларҙың ҡыҫҡасараҡ варианты һәм тәржемәсенең инеш һүҙе “Ватандаш” журналының 2017 йылғы 9-сы һанында ла баҫылды. Тәржемәләр бик һәйбәт, кинәнеп-ҡыуанып уҡыным. Был шатлыҡты әлеге журналдарҙы уҡыусы күптәр кисергәндер, тип уйлайым.\nРумиҙың шиғри хикмәттәренә Тамара Искәндәриә инеш һүҙ яҙған. Мәҡәлә шағир поэмаһының “Һәр нәмә тәҡдиргә буйһона, тиеүсегә хужаның яуабы” тигән бүлектәге “Барлыҡ донъя Илаһ яралтҡан серле бағтыр” тигән шиғри юлдар менән аталған. “Ағиҙел”дәге инеш һүҙ былай башланып китә: “Ҡулыма осраҡлы рәүештә Йәләлетдин Румиҙың урыҫсаға тәржемә ителгән “Йәшерен мәғәнә хаҡында поэма” (“Поэма о скрытом смысле”) тигән баҫмаһы килеп эләкте”. “Осраҡлы рәүештә” тигән һүҙҙәргә мин, әлбиттә, шикләнеберәк ҡарайым. Тамара Искәндәриәгә бөйөк Румиҙың Төркиәнең Конья ҡалаһындағы кәшәнәһендә булырға, уның 22-се быуын бүләсәре Эсин ханым менән осрашырға, сәйәхәттән ҡайтҡас, шағирҙың ижадын урыҫса сыҡҡан китабы буйынса өйрәнергә һәм өҙөктәрен башҡортсаға әйләндерергә яҙған икән, быны һис тә осраҡлы хәл түгел, ә ижади яҙмыштың ҙур бүләге, ҡушыуы тип ҡабул итергә кәрәк. “Ватандаш”тағы инеш һүҙендә тәржемәсенең “ә, бәлки, осраҡлы ла түгелдер” тигән һүҙҙәрендәге шикләнеү, минеңсә, бик урынлы.\nМин дә Төркиәлә ике мең йыллыҡ тоташҡан заманда күп тапҡыр йөрөнөм. Төрлө ҡалаларҙа булдым, ҙур-ҙур сараларҙа ҡатнаштым, күренекле шәхестәр менән аралаштым. Ул осрашыуҙар хаҡында ике-өс ҡат ентекле һүҙ яҙылған һәм ваҡытлы матбуғатта, китаптарымда баҫылған юлъяҙмаларымда әйтелгән. Төрөк ерендәге унлаған сәйәхәтемдең, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, береһе лә Конья ҡалаһына килтермәне. Ләкин Йәләлетдин Румиҙың 1986 йылда баҫылып сыҡҡан китабын һатып алғанымды һәм хайран ҡалып уҡығанымды бөгөнгөләй хәтерләйем. Ошо китап миңә өр-яңы донъяны асҡайны. Быйыл “Ағиҙел” һәм “Ватандаш” журналдарында Руми менән яңынан осраштым. Уның ижадын туған телебеҙҙә башҡорт уҡыусыһына яҡшы сифатлы тәржемәләрҙә еткергәне өсөн Тамара Искәндәриәгә рәхмәт. Уның башҡа ҡәләмдәштәре лә ошо изге эшкә тотонһон ине.\nЙәләлетдин Румиҙың ижады хаҡында Төркиә буйынса һәйбәт белгес Раует Фиштың яҙмаһы Мәскәүҙә 1972 йылда баҫылып сыҡты. Ә бына үҙенең әҫәрҙәре урыҫсаға тәржемәлә бик һирәк күренде. 1986 йылда нәшер ителгән “Поэма о скрытом смысле” уның берҙән-бер китабы түгелме икән әле? Йыйынтыҡ Мәскәүҙә “Наука” нәшриәтенең Көнсығыш әҙәбиәттәренең баш редакцияһында баҫылған. Совет осоронда был редакция Шәреҡ шағирҙарын урыҫ теленә тәржемә итеп еткереү буйынса бик ҙур эштәрҙе йылдар буйына эҙмә-эҙлекле башҡарҙы. Хәҙер генә был бик кәрәкле эшмәкәрлек туҡтап ҡалды тиерлек. Үҙ һөнәренең оҫтаһы Наум Гребнев тәржемәһендә сыҡҡан Румиҙың китабы ошо редакция башҡарған һуңғы ҙур баҫмаларҙан булманымы икән? Шулай булһа, бик үкенесле.\nРумиҙың китабының “Поэма о скрытом смысле” тип аталыуы ла ерле юҡтан түгел. Суфыйсылыҡ — мосолман донъяһындағы бик ҡатмарлы күренеш. Һәм уны эҙмә-эҙлекле, төплө һәм ябай итеп аңлатыусы беҙҙә әлегәсә юҡ тиерлек. Башҡортостанда ХVIII—ХIХ быуаттарҙа суфый шағирҙар Тажетдин Ялсығол, Әбелмәних Ҡарғалы, Шәмсетдин Зәки, Ғәли Соҡорой ижад иткән, һәм был күренештең асылын тәү башлап “Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы” (1965) тигән атаҡлы китабында Әхнәф Харисов аңлатырға тырышып ҡарағайны. Румиҙың китабы “Йәшерен мәғәнә” — “скрытый смысл” тип нарыҡлана икән, бында суфыйсылыҡтың төп сифаттарының береһе асылған. Суфыйсылыҡ — бик ҙур сер, ул нескә ассоциацияларға, зирәк һиҙемләүгә, әүлиәлеккә яҡын аҡылға, тәрән фекерләүгә ҡоролған. Суфыйсылыҡты нигеҙләгән һәм уның төрлө тармаҡтарын үҫтергән даһи шәхестәр ул серҙәрҙе бик үк асып та бармаған, күп мәғәнәләр “йәшеренгән” көйө ҡалған. Тәржемәләрендәге инеш һүҙендә Тамара Искәндәриә “халҡыбыҙҙың рухи короле Зәйнулла ишан Рәсүлевтең суфыйсылыҡ ҡараштары әҙәбиәтебеҙгә ҙур йоғонто яһаған” тиһә лә, был күренеште асыҡ миҫалдарҙа һүрәтләп булмай. Асылда бөйөк ишандың тәғлимәтен әҙәмсә генә аңлатҡан белгес беҙҙә әле һаман да юҡ. Халыҡ, әлбиттә, үҙенең талантлы шәхестәрен бик хөрмәт итә һәм ярата, ләкин йыш ҡына бындай ололау күберәк легендаға нигеҙләнә. Эшмәкәрлекте тейешенсә аңлау, төшөнөү һәм шундай ныҡлы нигеҙҙә баһалау, йәғни объектив, дөрөҫ мөнәсәбәт юҡ. Һоҡланыу ғына етмәй, өйрәнергә, ул тәғлимәттең файҙалы яҡтарын тормошта талап ителгәнсә ҡулланырға кәрәк. Зәйнулла Рәсүлевтең беҙҙең милләттең аңына, донъяға ҡараштарына йоғонтоһо хаҡында һөйләшеү әлегә дөйөм һүҙҙән уҙмай. Ул ниндәйҙер мифик затҡа әйләнде. Уның эшмәкәрлегенең елеген, асылын ғилми нигеҙҙә аңлатып бирһендәр ине. Беҙгә шундай фән әһеле бик кәрәк. Суфыйсылыҡ та әлегәсә беҙҙең өсөн “йәшеренгән сер” булып ҡала.\nӘлбиттә, Зәйнулла Рәсүлев менән Аҡмуллалар, Вәлидиҙәр аралашҡан, мәҙрәсәһендә Мәжит Ғафури һәм шул замандың башҡа күренекле кешеләре, төрлө милләттең тарихында эҙ ҡалдырған шәхестәр уҡыған. 1917 йылда Троицкиҙа йәшәгән һәм шундағы ваҡиғаларҙы үҙ күҙе менән күргән Шәйехзада Бабичтың “Ишан үлгәс” тигән яҙмалары “Ҡармаҡ” журналында баҫыла. Зәйнулла ишанға ышаныс һәм уның улына өмөт бағлаған Шәйехзада Бабичтың был мәҡәләһендә атаҡлы дин әһеле һәм педагог исеменә, Зәйнулла Рәсүлевтең вафатына бәйле ваҡиғаларға шағирҙың күберәк ирония менән ҡарауы күренә. Ижадына ныҡлап ыңғай тәьҫир итһә, был хәл, моғайын, булмаҫ ине.\nЙәләлетдин Румиҙың шиғриәтен тәржемә итеү тураһында һүҙ сыҡҡас, миңә күптән инде тынғы бирмәгән ошо уйҙар һәм һорауҙар тураһында ла ентекләберәк әйтеп китмәксемен. Әйтер һүҙем былай. Беҙ тарихи тамырҙарыбыҙ буйынса Шәреҡ донъяһына барып тоташабыҙ, шуға күрә Шәреҡ әҙәбиәттәре менән, бигерәк тә фарсы һәм ғәрәп шиғриәттәре менән бәйләнеш быуаттар төпкөлөнән килә. Беҙҙең боронғо шағирҙарыбыҙ иң күренекле фарсы һәм ғәрәп шағирҙарының ижадын яҡшы белгән, һәр хәлдә, шул телдәрҙә уҡыған ғалимдарыбыҙҙың байтаҡ хеҙмәттәре ғәрәпсә яҙылған. Ошо телдәрҙе белеү башҡорт зыялылары өсөн борон-борондан тәбиғи хәл булған. Зәки Вәлидиҙе, мәҫәлән, атаһы ғәрәпсә, әсәһе фарсыса өйрәткән. Үҙенең хәтирәләрендә Вәлиди Шәреҡ шағирҙарынан үрнәктәрҙе иҫкә ала. Аҡмулла ла үҙенең бер шиғырында “Ҡуйғаным төрлө китаб ҡаршы өйөб, ҡараймын фарсымдан башым эйеб”, — тип яҙған бит.\n1917 йылғы инҡилаптарҙан һуң башҡорт совет әҙәбиәтенең үҫеш дәүере башланды. Шәреҡ шиғриәттәре менән бәйләнеш өҙөлдө, һүҙ әһелдәребеҙ урыҫ әҙәбиәтенә, урыҫ теле аша Европа телдәрендә ижад ителгән традицияларға ҡырҡа боролдо, шул байлыҡ менән бәйләнеш үҫкәндән-үҫә барҙы. Ә Шәреҡ хазиналарына мөнәсәбәтебеҙ ныҡ үҙгәрҙе, бөтөнләй юҡҡа сыға яҙҙы тиергә мөмкин. Көнсығыштың рухи байлығын үҙ телебеҙҙә милләттәштәребеҙгә еткерергә тырышыу осраҡтары булһа ла, улар урыҫса баҫылған китаптарға таянып эшләнде.\nҒүмәр Хәйәм робағиҙарын Рәми Ғариповтың нисек тәржемә иткәнен генә иҫебеҙгә төшөрәйек. Уның был эшмәкәрлеге айырым ҡалын дәфтәргә тупланып барҙы. Минең был дәфтәр менән Рәми иҫән саҡта уҡ ныҡлап танышҡаным, вафатынан һуң ҡулыма ҡат-ҡат алғаным бар. Белеүебеҙсә, Ғүмәр Хәйәм робағиҙарын төрлө урыҫ тәржемәселәре башҡарған һәм китаптар итеп сығарған. Берәй робағиҙы башҡортсаға әйләндергәндә Рәми Ғарипов шул урыҫ тәржемәселәренән миҫалдарҙы үҙ ҡулы менән яҙған һәм башҡортса үҙе эшләгән өлгөнө биргән.\nҒүмеренең һуңғы мәлдәрендә Рәми ағай Урта Азия республикаларында ла булды, атаҡлы робағиҙар туған мөхиткә үтеп инергә лә тырышты. Ләкин Шәреҡ шиғриәтен яҡшы белһә лә, заманында хатта япон һүҙ сәнғәтенә барып етһә лә, Рәми Ғарипов бөйөк робағиҙарҙы барыбер урыҫ сығанаҡтарынан алып башҡортсаға әйләндерҙе. Уның башҡа ҡәләмдәштәре — донъя әҙәбиәтен башҡортсаға бик һәйбәт тәржемә итеүселәребеҙ ҙә шулай итә торғайны. Әле лә шулай эшләнә. Был яҡтан Хөрмәт Бикҡоловтың эшмәкәрлеге айырылып торҙо. Инглиз телен яҡшы белгәнгә, ул инглизсә яҙған шағирҙарҙы туранан-тура тәржемә итә торғайны. Ләкин был эштәрҙең сифаты — уныһы башҡа мәсьәлә. Тимәк, эш телде белеү йәки белмәүҙә генә түгел.\nТамара Искәндәриә лә Румиҙың “Мәснәүиҙәр”енән өҙөктәрҙе урыҫ телендә баҫылған китапҡа таянып эшләгән. Беҙҙең илдәге бик күп милли әҙәбиәттәрҙә донъя классикаһын, Шәреҡтең бөйөк шағирҙарын ғына түгел, Көнбайыш һүҙ оҫталары ижадын да милли уҡыусыларға еткереү эшендә ошо ысул төп сара булып ҡала. Бөйөк урыҫ теленә, урыҫ әҙәбиәтенә нисек рәхмәт әйтмәйһең? Донъя рухиәте менән бәйләнешебеҙ шул юлдар аша тормошҡа ашырыла бит. Урыҫ шағирҙарын, әлбиттә, төп нөсхәнән үҙебеҙсәгә әйләндерәбеҙ. Ә бит ҡасандыр башҡорт зыялылары фарсы һәм ғәрәп шағирҙарын һис бер тәржемәсеһеҙ шул телдәрҙә уҡый алған, уларҙың әҫәрҙәрен ҡәҙерләп һаҡлаған. Булған икән заманалар...\nБылар хаҡында һөйләгәндә, беҙҙәге уҡытыу системаһы тураһында ла бер нисә һүҙ әйтеп үтергә кәрәк. Әҙиптәребеҙ һәм шағирҙарыбыҙ хәҙер юғары белемле, күптәре юғары уҡыу йорттарында филология факультеттарын тамамлаған. Ләкин уларҙа Шәреҡ әҙәбиәте бөтөнләй тиерлек уҡытылмай. Һәр хәлдә, беҙ студент саҡта шулай ине. Университетта уҡыған йылдарымда Шәреҡ шағирҙары ижады менән мин китапханаларҙа үҙаллы таныштым һәм ғәжәп донъя астым. Уларҙан иң аҫыл үрнәктәрҙе туплап, “Шәреҡ йондоҙҙары” тигән башҡортса китап төҙөргә тип хыялланған сағым да булды, тик ул ынтылышым тормошҡа ашманы. Гәрсә боронғо фарсы шағиры Рудакиҙың, палестин шағиры Муин Бсисуҙың айырым шиғырҙарын башҡорт уҡыусыһына тәҡдим итеп өлгөрҙөм. Бөтә шағирҙарыбыҙ ҙа эшләгән тәржемәләрҙе бергә туплап, бәлки, ул китапты әҙерләргә һәм баҫтырырға кәрәктер? Бик файҙалы баҫма булыр ине.\nРумиҙың “Мәснәүиҙәр”енән өҙөктәрҙе башҡортса тәржемәлә уҡыу бына шундай уйҙарға килтерҙе. Мәҡәләмдең “Беҙ күрмәгән йондоҙҙар” тип аталыуының мәғәнәһе шунда: урыҫ телендә баҫылып та, беҙ һаман күрмәй ҡалған Шәреҡ йондоҙҙары бар. Донъя шиғриәтендә беҙ ғүмерҙә күрә алмаҫлыҡ мөғжизәләр ҙә етерлек. Ҡарашыбыҙ барып етерлектәрен күберәк күрһәк, шуларҙың шаһи яҡтылығын уҡыусыларыбыҙға нығыраҡ еткерһәк ине.


Рассадаға ла сынығыу кәрәк\n24 Апрель , 11:55\nБеҙҙең үҙгәреүсән һауа шарттарында күп йәшелсәне тик рассада аша үҫтереп була. Теплицаға сығарғансы уны тәҙрә төптәрендә тотабыҙ. Көндәр йылыныу менән үҫентеләр тышҡа ултыртыла. Ошондай мәлдә рассада көслө стресс кисерә. Уларға төндә температураның түбәнәйеүе лә, сағыу ҡояш та насар тәьҫир итә. Һөҙөмтәлә япраҡтарҙа бешеү урындары барлыҡҡа килә, үҫентенең тамыры насарая, уны үҫеүе тотҡарлана. Бындай хәлгә ҡалмаҫ өсөн рассаданы сыныҡтырырға кәрәк...\nБеҙҙең үҙгәреүсән һауа шарттарында күп йәшелсәне тик рассада аша үҫтереп була. Теплицаға сығарғансы уны тәҙрә төптәрендә тотабыҙ. Көндәр йылыныу менән үҫентеләр тышҡа ултыртыла. Ошондай мәлдә рассада көслө стресс кисерә. Уларға төндә температураның түбәнәйеүе лә, сағыу ҡояш та насар тәьҫир итә. Һөҙөмтәлә япраҡтарҙа бешеү урындары барлыҡҡа килә, үҫентенең тамыры насарая, уны үҫеүе тотҡарлана. Бындай хәлгә ҡалмаҫ өсөн рассаданы сыныҡтырырға кәрәк. Бындай үҫентеләр күсереп ултыртыуҙы еңел кисерә, уңышты ла мулыраҡ бирә.\nСыныҡтырыуҙы рассаданы тышҡа ултыртыуға 1-2 аҙна ҡалғас башларға кәрәк. Был ысулды ошо ваҡыттан артыҡ ҡулланмағыҙ. Сөнки рассаданың үҫеше тотҡарланасаҡ, ә был киләсәк уңышҡа насар тәьҫир итәсәк.\nИң тәүҙә үҫентеләр өсөн төнгө температураны төшөрөргә кәрәк. Йылы яратҡан томат, ҡабаҡлылар, борос өсөн +12-14С, һалҡынға сыҙамлы кәбеҫтә, күсәрле салаттарға +6-8С. Бының өсөн рассада йәшниктәрен балконға, лоджияға сығарырға һәм уны бер тәүлек тоторға. Көндөҙ тәҙрәне лә асырға мөмкин, тик төнгөлөккә ябырға кәрәк.\nҮҫентеләрҙең тамырҙарын да әҙерләргә кәрәк. Бының өсөн температураны төшөрөү менән бер рәттән һыу ҡойоуҙы ла кәметергә кәрәк. Рассада тупрағының өҫтө тулыһынса кибеүен көтөргә кәрәк. Был ысул үҫентеләрҙең үҫеүен тотҡарлап, тамырҙарын ныҡлы тамырлы итер. Сыныҡтырыу рассаданың япраҡтарына ла файҙалы. Тик һыуҙы әҙ ҡойоу менән ныҡ мауыҡмағыҙ. Әгәр рассаданың япраҡтары һәленеп ултырһа,уға һыуҙы тупрағына һеңгәнсе ҡойорға кәрәк.\nҮҫентеләрҙе ултыртыр алдынан уларҙы ашландырырға кәрәк. Ғәҙәттә рассадаға мочевина йәки составында фосфор, азот, калий (Кристаллон, Фертика) булған препараттар индерелә. Ашлама индереү рассадаға көс бирәсәк, киләсәк уңышҡа юл һаласаҡ.


Кѳҙ байлығы – йәрминкәләрҙә » "Урал" гәзите\nКѳҙ байлығы – йәрминкәләрҙә\nКѳҙ - иң матур, бай, шатлыҡлы һәм йомарт миҙгел. Тәбиғәттең алтынға мансылған кеүек хозурлығы үҙе бер йәм, гүзәллек булһа, бай уңышы - йәшелсә-емештең, игендең ѳлгѳрѳүе, һуғымлыҡ малдың, ҡош-ҡорттоң үҫеп, һимереп етеүе тап ошо мәлгә тура килеп, кешеләрҙе ҡыуандыра. Үҙҙәренән артҡанын улар һатып, аҡса эшләргә ашыға.\nБына быйыл да кѳҙгѳ уңыштың муллығына ишара булған, инде нисәмә йылдар буйы дауам итеп, йолаға әйләнгән йәрминкәләр баш- ланды. Үткән шәмбе, йәк- шәмбе кѳндәрендә ҡала- ның автовокзал майҙанында район-ҡала йәрминкәһе старт алды. Ул яңы йылға ҡәҙәр һәр ялда, байрам кѳндәрендә буласаҡ. Унда халыҡҡа үҙендә булмаған ризыҡты һатып алып, ҡышҡылыҡҡа арзанлата запас йыйып ҡалыу мѳмкинлеге бар. Шәмбе кѳндѳ мин дә йәр- минкәгә юлландым. Кѳн болоҡһоу, ямғыр һибәләп то- роуына ҡарамаҫтан, сауҙа майҙаны һатыусылар һәм һа- тып алыусылар менән шы- ғырым тулғайны. Иң күбе күрше райондарҙан (Әбйәлил, Учалы) алып киленгән ит ине. Ҡабырға ите - 230-250 һум, умыртҡа буйы ите һѳйәге менән - 270-280 һум, һум ите - 300-350 һум, ѳйрәк ите - 250 һум, тауыҡ - 220 һум, ыҫланған ѳйрәк - 450 һум, ә һатыулашҡанда итте тағы ла арзаныраҡҡа алырға була. Быйыл йәйҙең һалҡынса тороуы сәбәпле, бал әҙ булды, әммә йәрминкәлә Бѳрйән, Архангел, Әлшәй, Иглин райондарынан килгән умартасылар балды күп алып килгәйне.\n“Мин бында һигеҙенсе йыл бал һатам. Бѳрйән балын халыҡ яратып, маҡтап ала. Быйыл бал бик әҙ булды, былтырғының яр- тыһын да ала алманыҡ, тип әйтергә мѳмкин. Шулай ҙа һатыуға сығарырлыҡ булыуына шѳкѳр итәбеҙ”, - ти Бѳрйәндән килгән Дамир Ейәнсурин. Йүкә балының 3 литры - 1800 һум, 1 литры - 600 һум, 0,5 литры - 300 һум, ә сәскә балының 3 литры - 1500 һум, 1 литры - 500 һум, 0,5 литры - 200 һум ине. Картуфтың күплеге күҙгә ташланды. Картуф һатыу буйынса ла учалылар әүҙем булып сыҡты. 10 литрлыҡ биҙрәһен 120-130 һумға, ки- шерҙең килограмын 20 һум менән һаттылар. Шулай уҡ һуғанды - 22 һумға, помидорҙы - 25, татлы боросто - 40, ҡарбузды - 13 һумға алырға мѳмкин ине. Ҡаланың 16-сы магазины иген алып сыҡҡайны. Бер тоҡ бойҙайҙы - 350, һолоно - 300, ваҡланған бойҙайҙы (дробленка) - 350, кѳрпәне - 170 һум менән һаттылар. Күрше Магнитогорск ҡалаһынан емеш (груша, алма, слива һ.б) һатыусылар күп килгән. Быларҙан тыш йәрминкәлә балыҡ, киптерелгән дарыу үләндәре, селек һеперткеләр, быйма һаталар ине.\nӘйткәндәй, районыбыҙҙың атаҡлы быйма баҫыусыһы - Әүжәндән Виктор Витушкиндың ниндәй генә тѳр быймаһы юҡ! Йѳндән баҫылған бейәләйҙәр ҙә алып килгән. “Һуңғы йылдарҙа син- тетик аяҡ-кейемдәренең кү- бәйеүенә бәйле, быймаға их- тыяж кәмене, шуға күрә быйма баҫыуҙы ваҡытлыса туҡтатып торорға тура килде. Был миҙгелдә баҫылғандарын һатып бѳтѳргә иҫәп. Быйыл бейәләйҙәр баҫа башланыҡ, бәлки, улар үтемле булыр, тип ѳмѳт итәбеҙ”, - ти Виктор Васильевич. Ошо уҡ кѳндә ҡаланың 21- се мәктәбе йәрминкәһе лә гѳрләп үтте (аҫтағы һүрәттә). Унда VI-X класс уҡыусылары ҡатнашты. Уҡыусыларҙың шат йѳҙҙәре, һәр ҡайһыһының үҙе һатырға алып килгән әйберҙе кеше араһында их- лас йѳрѳп: “Тәмле бәлеш!” “Арзан хаҡҡа кишер!” - тип һѳрәнләй-һѳрәнләй һатырға маташыуы киноларҙа ғына күргән боронғо заман баҙарын хәтерләтте. Ысынлап та, мәк- тәп йәрминкәһендә үтә лә осһоҙлата аҙыҡ-түлек алырға була ине.\nМәҫәлән, литрлыҡ банкалағы ҡышҡы салат - 25 һум, ҡабаҡ - 10, 1 килограмм алма - 15, 3 литрлыҡ тоҙло ҡыяр - 35 һум һ.б. Әйберҙәрен осһоҙлата ғына һатыуҙарына ҡарамаҫтан, үҙҙәренә күрә арыу ғына аҡса эшләп алған уҡыусылар йәрминкә тамамланыуға ҡәнәғәт күңел менән ѳйҙәренә таралашты. Ғѳмүмән, йәрминкәләр үткәреү ауыл хеҙмәтсәндәре өсөн дә, ҡалала йәшәүселәр өсөн дә берҙәй файҙалы, сѳнки унда тик сифатлы, йәғни тәбиғи шарттарҙа үҫтерелгән һәм етештерелгән тауарҙарҙы ғына һатып алырға мөмкин булһа, ауыл кешеһенә аҡса эшләү шарттары тыуҙырылыуы яҡшы.


Күсей ауылы мәҙәниәт йортонда «Күсей ауылы феномены» исемле фәнни-ижтимағи форум үтте | Баймакская межпоселенческая центральная библиотека\nКүсей ауылы мәҙәниәт йортонда «Күсей ауылы феномены» исемле фәнни-ижтимағи форум үтте\n18 октябрь көнө Күсей ауылы мәҙәниәт йортонда «Күсей ауылы феномены» исемле фәнни-ижтимағи форум үтте. Унда яҡташыбыҙ, билдәле әҙибә, драматург, публицист Таңсулпан Ғарипова, халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай, яҙыусы Ринат Камал, “Башҡортостан ҡыҙы” журналының баш мөхәррире Гөлназ Ҡотоева, “Ватандаш” журналының баш мөхәррире Рәшиҙә Мәһәҙиевафилология фәндәре докторы, БДУ профессоры Ғиниәтулла Ҡунафин, мәғлүмәт саралары вәкилдәре, шулай уҡ ”Башҡортостан юлдаш телевидениеһы”ның тапшырыуҙар мөхәррире Хәбирә Хәмиҙуллина, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, уҡытыусылар, ауыл халҡы, шулай уҡ, мәктәп уҡыусылары ҡатнашты.\nФорумды Баймаҡ районының хакимиәт башлығының 1- се урынбаҫары Гөлшат Сирғәлина башлап ебәрҙе. «Беҙҙең Баймаҡ яҡтары бик күп билдәле шәхестәр биргән төйәк. Уларҙың исемдәре башҡорт донъяһы күгендә яҡты йондоҙ булып балҡый. Бөгөнгө һөйләшеүҙә һүҙ, Баймаҡ еренең биҙәге булған Күсей ауылынан сыҡҡан әҙәбиәт, мәҙәниәт, сәнғәт һәм фән өлкәһендә юғары урын билдәләп торған яҡташтарыбыҙ тураһында барасаҡ», - тине ул үҙенең сығышында. Артабан, «Күсей ауылының таланттарға байлығының сере нимәлә икән? Был күренеш нисек атала? Уны Күсей ауылының феномены тип әйтергә буламы?» тигән һорауҙарға яуап алыр өсөн Күсей ауылының дөйөм белем биреү мәктәбенән башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Латыпова И.М. сығыш яһаны, уның доклады фотослайдтар менән оҙатылып барҙы. Шулай уҡ, был һорауҙарға, Өмөтбай мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Мәжитов А.Р., тарих күҙлегенән сығып яуап табырға тырышты. БДУ-ның Сибай институтынан килгән ҡунаҡтар, сығыштары менән күсейҙәр – Ласынова Н.А. доцент, филология фәндәре кандидаты Күсей ауылының топонимикаһы менән таныштырһа, Мәтинова Ф.В., иҡтисад фәндәре кандидаты, ауылдың ҡаҙылма байлыҡтарға бай урын булыуын телгә алып үтте. Ә инде Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы Күсей ауылының феноменын башҡорт халҡының генетик хәтерендә күрә.\nБыл фәнни – ижтимағи форум аҙағынан Күсей ауылы халҡы үҙҙәренең яратҡан ауылдаштарын Таңсулпан Ғарипованы күркәм юбилейы уңайынын ҡотлап үтте. Сара мәктәп уҡыусылары әҙерләгән концерт менән дауам итте. Ҡунаҡтар халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев иҫтәлегәнә ҡуйылған таҡташҡа сәскәләр һалды, Күсей мәктәбе музейына экскурсия яһанылар. Мәҙәниәт йортоноң фойеһында китап һатыу ойошторолдо. Ул көндө бөтә Күсей ауылы гөрләп торҙо. Киләһе ошондай форумды үткәреү өсөн Буранбай ауылы һайланды. Тулыраҡ мәғлүмәт менән «Ватандаш» журналының ноябрь һанында танышырға мөмкин буласаҡ.


Һеҙ бында: БДУ » Баш Бит » Университет тураһында » Институттар һәм факультеттар » Биология факультеты » Кафедралар » Үҫемлектәр физиологияһы кафедраһы » Хеҙмәткәрҙәр\nРахманғолова Зөлфирә Фәүзи ҡыҙы\nУҡытҡан дисциплиналары: “Үҫемлектәр физиологияһы”, “Ауыл хужалығы һәм декоратив үҫемлектәр физиологияһы һәм фитопатология”, “Үҫемлектәрҙең экологик физиологияһы” дөйөм дисциплиналары, “Үҫемлектәрҙең биоэнергетикаһы”, “Үҫемлектәрҙең фотосинтезы һәм тын алыуы” махсус курстары.\nПедагогик эш стажы: 19 йыл.\nБиографик белешмә: 1985 йылда М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетына биология факультетының үҫемлектәр физиологияһы кафедраһының көндөҙгө аспирантураһына уҡырға инә. Фәнни хеҙмәтен академик А.Т.Мокроносов етәкселегендә Рәсәй Фәндәр академияһының Үҫемлектәр физиологияһы институтының фотосинтез лабораторияһында башҡара. 1990 йылда “Количественный анализ суточного согласования фотосинтеза, дыхания и синтеза экспортных соединений у С3 и С4 растений” темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.\n2002 йылдың апрелендә М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының Д 501.00.146 Махсуслашҡан советында “Үҫемлектәрҙең тышҡы насар шарттарға яраҡлашыуының энергетик нигеҙе булараҡ фотосинтез менән тын алыуҙың бәйләнеше” темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.\nЗ.Ф.Рахманғолова Европа үҫемлектәр физиологтары ойошмаһы (FESPP) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй үҫемлектәр физиологтары ойошмаһы (ОФР) ағзаһы, 18 йыл Рәсәй үҫемлектәр физиологтары ойошмаһының Башҡортостан бүлексәһендә секретарь. Уның етәкселегендә 4 кандидатлыҡ һәм 6 магистрлыҡ диссертациялары яҡланған.\nҒилми тикшеренеүҙәре өлкәһе: Үҫемлектәрҙең тышҡы насар шарттарға яраҡлашыуының энергетик нигеҙе булараҡ фотосинтез менән тын алыуҙың бәйләнеше, Үҫемлектәрҙең стресҡа сыҙамлылығының физиологик аспекттары.\nУсманов Искәндәр Йосоп улы\nУҡытҡан дисциплиналары: Үҫемлектәр физиологияһы\nПедагогик эш стажы: 1991 йылдан алып\nБиографик белешмә: 1977 йылда РФА Ҡазан ғилми үҙәгенең Ҡазан биология институтында 03.00.12 – Үҫемлектәр физиологияһы специальносы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1989 йылда “Үҫемлектәрҙең яраҡлашыу стратегияһы типтарына функциональ анализ” темаһына 03.00.05 – Ботаника һәм 03.00.12 – Үҫемлектәр физиологияһы специальностары буйынса УССР Фәндәр академияһының Н.Г.Холодный исемендәге Ботаника институтында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.\nРәсәй физиологтары ойошмаһы эксперты (ВОФР Үҙәк советы ағзаһы), Европа үҫемлектәр физиологтары ойошмалары ассоциацияһы ағзаһы, 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.\nБашҡорт дәүләт университетында И.Й.Усманов үҫемлектәр физиологияһы кафедраһы профессоры булып 1991 йылдан алып хәҙерге ваҡытҡа тиклем эшләй. Кафедрала эшләү ваҡытында проф. И.Й.Усманов биология факультеты эшмәкәрлегендә, шулай уҡ диссертацион советтың эшендә актив ҡатнаша. Уның етәкселегендә “Ботаника” һәм “Үҫемлектәр физиологияһы” специальностары буйынса 18 кеше кандидатлыҡ диссертациялары яҡлаған.\nҒилми тикшеренеүҙәре өлкәһе: тикшеренеүҙәрендә биосинтез регуляцияһына һәм тышҡы шарттарҙа матдәләр йыйылыуына акцент яһала, шуға ла лаборатор тикшеренеүҙәрен был фәнни төркөм Башҡортостан Республикаһы территорияһы буйлап даими ғилми экспедициялар менән бергә алып бара. Башҡортостан Республикаһы өсөн характерлы булған уникаль биологик актив матдәләр эҙләүгә айырым иғтибар бирелә. Тикшеренеүҙәр РФА Өфө ғилми үҙәгенең Органик химия институты, БР Фәндәр академияһының Сибай филиалы, БДУ-ның Сибай институты менән бергә үткәрелә. Бындай тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә үҫемлектәр тарафынан ауыл хужалығы өсөн бик ҡиммәтле ҡушылмалар класы булған флавоноидтар туплауына тышҡы шарттарҙың йоғонтоһо тикшерелгән, уларҙың үҫемлектәрҙең ҡайһы бер төрҙәрен ауыр металдарҙан һаҡлауҙа ҡатнашлығы асыҡланған.\nБаҫылып сыҡҡан ғилми хеҙмәттәре һаны 200-ҙән ашыу.\nҒилми дәрәжәһе: биология фәндәре докторы, медицина фәндәре кандидаты\nУҡытҡан дисциплиналары: “Иммунология”, “Эксперименталь иммунология”, “Экологик эпидемиология”, шулай уҡ бер нисә махсус курс.\nБиографик белешмә: Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлағандан һуң И.И.Мечников исемендәге Вакциналар һәм сывороткалар ғилми-тикшеренеү институтына (НИИВС) эшкә алына. СССР Фәндәр академияһының Вирусология институтында (Мәскәү) аспирантура тамамлағандан һуң, 1985 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлаған. Бер нисә йыл гриптың молекуляр биологияһын һәм биохимияһын тикшереү менән шөғөлләнә, грипҡа ҡаршы инактивлаштырылған вакцина эшләүҙә ҡатнаша.\n1991 йылдан алып БДУ-ның биология факультетында эшләй. 1999 йылда “Үҫемлектәрҙең һәм уларҙың метаболиттарының үҫеү регуляторҙарын локализациялау, таҙартыу һәм һан яғынан билдәләү өсөн антиматдәләрҙе ҡулланыу” темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. С.Ю.Веселов етәкселегендә 6 кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләнгән, ул бер докторлыҡ диссертацияһының ғилми консультанты булған.\nҒилми тикшеренеүҙәре өлкәһе:\n- фитогормондарға иммуноанализ;\n- үҫемлектәрҙең тормошонда фитогормондарҙың ролен өйрәнеү;\n- вируслы инфекцияларға иммунодиагностика.\nБаҫылып сыҡҡан ғилми хеҙмәттәре һаны 100-ҙән ашыу, шул иҫәптән монографиялар, уҡыу әсбаптары, патенттар, сит ил һәм Рәсәй журналдарында мәҡәләләе бар.\nШәкирова Фәриҙә Миннихан ҡыҙы\nБиографик белешмә: Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре\nПедагогик эш стажы: 33 йыл\nРәсәйҙең Физиологтар ойошмаһы һәм Европа үҫемлектәр биологтары ойошмалары федерацияһы ағзаһы. Ул – үҫемлектәрҙең мөхиттең стресс факторҙарына сыҙамлылығы физиологияһы өлкәһендә танылған белгес. Ф.М.Шәкирова етәкләгән лабораторияла үҫемлектәрҙең стресс факторҙарына сыҙамлылығының молекуляр механизмдарын тикшереүҙәр үткәрелә.\nФ.М.Шәкирова етәкселендә һәм ғилми консультациялығында 11 фән кандидаты һәм 3 фән докторы әҙерләнгән.\nФ.М.Шәкирова – бик күп проекттарҙың етәксеһе һәм яуаплы башҡарыусыһы (INTAS, Рәсәйҙең фундаменталь тикшеренеүҙәре фонды (РФФИ), РФТФ Региональ проекттары, “2002-2006 йылдарға Рәсәйҙә фән һәм юғары белем интеграцияһы” федераль маҡсатлы проекты, “Рәсәйҙең 2007-2012 йылдарға ғилми-технологик комплексы үҫешенең приоритетлы йүнәлештәре буйынса тикшеренеүҙәр һәм эшкәртмәләр” федераль маҡсатлы проекты, 1996-2008 йылдарҙа бирелгән Рәсәй Федерацияһының алдынғы фәнни мәктәптәренә ярҙам итеү программаһы гранттары).\nРәсәйҙең ғилми-техник өлкәһе эксперттарының федераль реестрына ингән, АҠШ Милли фәнни фонды проектына эксперт булараҡ саҡырылған.\nФ.М.Шәкирова – Биохимия һәм генетика институтының Ғилми советы ағзаһы, Башҡорт дәүләт университетының Д 212.013.11 һәм РФА Өфө ғилми үҙәге Биохимия һәм генетика институтының ДМ 002.133.01 махсуслашҡан диссертацион советтары ағзаһы.\nҒилми тикшеренеү өлкәһе: үҫемлектәрҙең мөхиттең стресс факторҙарына сыҙамлылығы физиологияһы белгесе.\nНаградалары: 1999 йылда Ф.М.Шакирова Рәсәй Фәндәр академияһының 275 йыллығы айҡанлы РФА Почетлы грамотаһы менән бүләкләнгән.\nҠасимова Дамира Идият ҡыҙы\nВазифаһы: үҫемлектәр физиологияһы кафедраһы доценты\nУҡытҡан дисциплиналары: Үҫемлектәр физиологияһы, “Үҫемлектәрҙең гормондары” махсус курсы\nСпециальносы: Үҫемлектәр физиологияһы\nПедагогик эш стажы: 41 йыл.\nБиографик белешмә: 1964 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, 1967-1969 йылдарҙа – аспирантура, 1970 йыл – “Влияние N-хлорацето производных на состояние нуклеиновых кислот апикальных меристем” темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы.\nҒилми йүнәлеше: Үҫемлектәрҙең үҫеүенә һәм үҫешенә тәбиғи һәм синтетик регуляторҙарҙың йоғонтоһон өйрәнеү\nБаҫылып сыҡҡан ғилми хеҙмәттәре һаны: 80\nУҡытҡан дисциплиналары: Үҫемлектәр физиологияһы, Дарыу үҫемлектәре физиологияһы, Экологик биохимия, Биоэкологик тикшеренеү методтары, Дөйөм биология.\nПедагогик эш стажы: 11 йыл, 1998 йылдан алып.\nБиографик белешмә: 1993 йылда Башҡорт дәүләт университетын “Биология” специальносы буйынса тамамлай, 1996 йылда Башҡорт дәүләт университетында аспирантура; 1997 йыл – “Анализ альтернативных морфофизиологических механизмов компенсации дефицита минерального питания у растений с разными типами адаптивных стратегий” темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.\nҒилми йүнәлеше: Үҫемлектәрҙең фенол метаболизмы физиологияһы: регуляция механизмдары, төрлө таксондар вәкилдәрендә фенол ҡушылмалар биосинтезы үҙенсәлектәре, Башҡортостан Республикаһы территорияһында дарыу үҫемлектәренең яңы перспективалы төрҙәрен һәм химик эндемиктарын эҙләү\nБаҫылып сыҡҡан ғилми хеҙмәттәре һаны: 23\nУҡытҡан дисциплиналары: Үҫемлектәр үҫтереү нигеҙҙәре, Үҫемлектәр физиологияһы\nСпециальносы: Үҫемлектәр физиологияһы һәм биохимияһы\nБиографик белешмә: 1997 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, 1997-2001 йылдарҙа – аспирантура, “Минераль туҡланыу дефицитына сыҙамлылығы төрлө булған үҫемлектәрҙә тын алыу юлдарының бәйләнеше” темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы.\nҒилми йүнәлеше: Үҫемлектәрҙең стресҡа сыҙамлылығының физиологик аспекттары\nБаҫылып сыҡҡан ғилми хеҙмәттәре һаны: 42\nРәхмәтуллина Светлана Риф ҡыҙы\nВазифаһы: үҫемлектәр физиологияһы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы\nУҡытҡан дисциплиналары: Үҫемлектәр физиологияһы (бәләкәй практикум), дөйөм биология, ауыл хужалығы үҫемлектәре һәм декоратив үҫемлектәр физиологияһы, үҫемлектәрҙең экологик физиологияһы.\nПедагогик эш стажы: 7 йыл\nБиографик белешмә: 2001 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, 2007 йылда “Бойҙайҙың антиоксидант системаһын регуляциялауҙа тын алыу юлдарының ҡатнашлығы” темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.\nҒилми йүнәлеше: Фотосинтез, һауа алмашыныуы\nБаҫылып сыҡҡан ғилми хеҙмәттәре һаны: 10


Ул сыйылдаһа – иҫән ҡалаһың... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ул сыйылдаһа – иҫән ҡалаһың...\nКүптән түгел Шаран районында шундай хәл булған: мәктәп уҡыусыһы йәмһеҙ итеп сыйылдаған тауышҡа һиҫкәнеп уянып китә һәм шунда уҡ ата-әсәһенең әйткәнен иҫенә төшөрә:\n– Янғын иҫкәрткесе сыйылдаған тауыш ишетһәң, тиҙерәк йорттан сыға һал.\nҠыҙыҡай, ике ҡустыһын етәкләп, тәҙрәнән сығып өлгөрә. Шунда уҡ өйгә ҡуйы төтөн тула башлай, ялҡын телдәре күренә. Ошоға оҡшаш хәл Салауат районының Шәрип ауылында ла була. “Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, янғын мәлендә йоҡлап ятҡан кеше, нигеҙҙә, һөрөмдән тонсоғоп һәләк була, был осраҡта янғынды иҫкәртеү ҡулайламаһы хәл иткес ярҙам күрһәтә лә инде”, – ти Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәрит Ғүмәров.\nБылтыр республикала ташламалы программа буйынса 50 мең янғынды иҫкәртеү ҡулайламаһы бушлай ҡуйылған. Быйылғы йылдың икенсе өс айлығында бындай приборҙарҙы бала табыу йортонда яңы тыуған сабыйға бүләк менән бергә бирә башлаясаҡтар.\nӘммә ата-әсәгә был ҡулайламаның батарейын алмаштырып тороу тураһында онотмаҫҡа кәрәк. Февраль аҙағында Ейәнсура районындағы янғында тап ошо сәбәпле иҫкәртеү ҡорамалы эшләмәй һәм өс кеше янып үлә. Көсө бөткәнме-юҡмы икәнен ут индикаторы йә сигнал контроле төймәһен тикшереп белергә була.