Башҡа ҡыҙҙар менән бушлай видеочить - Кафе танышты онлайн видео чат\nғәрәп бушлай онлайн-чан\nҒәрәп онлайн-ч - Ғәрәп онлайн-иң яҡшы бушлай онлайн ч-ч ч һәм веб-сайтҒәрәп бушлай онлайн-ч, ғәрәп онлайн-н ч onlinechat.co.in һәм башҡа күп нәмәләр. был ғәрәп иң яҡшы бушлай онлайн-ч веб-сайт ч ҡасан. бөйөк ғәрәп onlinechat ч н.co.тауышлы чат in онлайн камера һәм иң яҡшы веб-сайты менән ғәрәп телендә яҙылған буйынса бушлай онлайн-ч ч һәм дуҫтар менән, һәм башҡа бик күп яңы кешеләр менән таныштым.\nonlinechat.co үҙ ч бушлай\nЙөҙҙәрсә кеше араһынан һайлап онлайн-ч, инә онлайн-ч onlinechat.co еңел һәм күңелле. Һеҙ ҡасан әҙер була, сатнай башлағансы, бер нисә секунд ч ҡушыла.\nФранцуз видео-ч - сиге булмаған аралашыу"\nВидео-француз Ч ч - береһе менән франция ашааралашҡанкешеләрҙең веб-камералар һәм башҡа бушлай теркәй! Сит ил кешеләре менән осрашыу онотолмаҫ инде һеҙҙе көтә! Үҙе өсөн яңы донъя аса белем һәм Коньки - күберәк белеү ҡыҙыҡлы әйберҙәр ярҙамында веб-камералар.\nSudie Hefėjus. Pažinčių svetainė\nчатта теркәлергә ҡыҙы рулетка ч плюс рулетка смотреть видео танышты видеочить чатрулетка ҡыҙы менән бушлай таныша видео чат бөтә донъя ҡыҙ менән танышып видео таныш булмаған теркәлгән видео чат ир-егеттәр танышырға видео таныш булмаған видео теркәү ч рулетка менән телефон бушлай онлайн


Инфоурок › Другое ›Презентации›8 класта “М.Кәримдең “Үлмәҫбай” поэмаһы (I бүлек). Ике һәм бер составлы һөйләмдәр.” темаһына презентация\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим\nҺигеҙенсе февраль. Класс эше. М.Кәримдең «Үлмәҫбай» поэмаһы.\nМин күркәләнеп сығып киттем. Һалдаттар штабҡа илтәләр. Мин яуапты тапҡыр ҡайтарам. Бына һин күрәһеңме быны?\nМин күркәләнеп сыҡтым. Һалдаттар штабҡа илтәләр. Мин яуапты тапҡыр ҡайтарам. Бына һин күрәһеңме быны?\nЯбай һөйләмдәр Бер составлы Ике составлы\nҺигеҙенсе февраль. М.Кәримдең «Үлмәҫбай» поэмаһы . Ике составлы һәм бер составлы һөйләмдәр.\nЕңеү көнө 9 Май. Совет һалдаттары Берлинда. Рейхстагта Еңеү байрағы. Шатлыҡ ҡатыш күҙ йәштәре. Аллы-гөллө сәскәләр. Дәртле йыр-моң. Көтөп алған Еңеү көнө.\nЯрҙамға: -үҙ ғүмерегеҙҙе аямаған өсөн, илбаҫарҙарҙан ҡотҡарғанығыҙ өсөн, бәхетле баласаҡ өсөн, - батырлығығыҙ менән ғорурланабыҙ, рәхмәт әйтәбеҙ, баш эйәбеҙ һеҙҙең алда, мәңге хәтерҙә һаҡларбыҙ\n1. б 2. б 3. в 4. а 5. б 6. а 7. в 8. а Яуаптар\nӨй эше: 1) Үлмәҫбайҙың һүрәтен төшөрөргә, 5 бер составлы һөйләм төҙөргә. 2) Үлмәҫбайға телдән ҡылыҡһырлама бирергә, “Еңеү” темаһына 5 бер составлы һөйләм төҙөргә. 3) Бер составлы һөйләмдәрҙән Үлмәҫбай тураһында хикәйә төҙөргә.\nНомер материала: ДБ-493104


13 Май , 15:20\nТуғыҙ ай ҡарынымда йөрөткәнемде имен аман ғына яҡты доньяға яралтырға теләк теләй-теләй бала табыу йортона барып урынлаштым. Ишек төбөнән үк һанһыҙ анализ, тикшереүҙәр аша үткәндән һуң, арманһыҙ булып палатаға барып йығылдым. Бер аҙ ятҡас, күҙ алдым асылғандай булып, иркен генә яҡты бүлмәлә бер үҙем түгел, ә өс ҡатын ятҡаныбыҙҙы шәйләп алдым.\nТуғыҙ ай ҡарынымда йөрөткәнемде имен аман ғына яҡты доньяға яралтырға теләк теләй-теләй бала табыу йортона барып урынлаштым. Ишек төбөнән үк һанһыҙ анализ, тикшереүҙәр аша үткәндән һуң, арманһыҙ булып палатаға барып йығылдым. Бер аҙ ятҡас, күҙ алдым асылғандай булып, иркен генә яҡты бүлмәлә бер үҙем түгел, ә өс ҡатын ятҡаныбыҙҙы шәйләп алдым. Тамаҡ та арыуыҡ ҡатҡан, сәйләп алыу ҙа яҙыҡ булмаҫ ине, ғөмүмән тымрайып ятып булмай бит инде, ваҡытты үткәреү өсөн "гәп " һатҡандайы иш булһа ярар ине, тип, уң яҡтағы күршемә ҡарап, төңәлеп ҡуйҙым. Саңҡартан ятҡан күбәләй зат күҙҙәрен йомоп тынған. Йоҡлағанға ла оҡшамай һымаҡ. "Арыуыҡтан яталыр был ҡатын", – тумбочкаһындағы ыбыр-сыбырының күплегенән сығып, уйҙы шулай самаланым. Ә һул яғымдағы стена буйында, ҡорһағын ҡырын ҡосаҡлап ятҡан ерән сәсле ҡатын нишләптер урыҫ милләтенән микән тигән уй тыуҙырҙы. Тынлыҡты тәүләп боҙмаҫҡа тырышып, шым ғына ятам. Берсә түшәмдең штукатурка һырҙарын "буйлайым", берсә өйҙә ҡалған балаларымды уйлайым. Ҡапыл уң күршемдең тумбочкаһында ятҡан телефон аҡлы- күкле тауыш менән көслө "вибра"ға дырылданы, шул тиклем һиҫкәндем, хатта баш ҡалҡытып ҡуйҙым. Тик теге, мин урыҫ милләтенән микән тип күҙаллаған һул күршем, тыныс ҡына, бер аҙ ғына карауатты шығырлатып, саҡ ҡына ҡыймылдап ҡуйҙы. Дерелдәп ятҡан телефон уң күршемдең ҡулында тымыҙылып, ҡолағына терәлде. Һис тартыныуһыҙ күршем телефон аша кемделер "иҙгеләй " ҙә башланы. Ишетмәйем тиһәң дә ишетелә шул. Һүҙҙәренән телефондың теге башында ире икәнлеген аңлап ҡалдым. Ипләңкерәп тә һөйләшмәй бит әле, хатта күрше палаталар ҙа иркен тыңлайҙыр кеүек тойолдо миңә.\n– Ҡайҙа йөрөйһөң инде телефоныңды ла алмай, ә? Эштә булһаң һуң? Мин бында уйнап ятам ыштоли? Кисә кискә үк әйттем бит, сәтләүек ашағым килә, иртәгә үк әпкил тип! Как будто ауыр шуны ғына ташлап китергә!\nТелефондың теге башында яуаплаған ирҙең тауышы асыҡ ишетелмәй, мөңгөрҙәп ниҙер һөйләүен генә аңғарып була. Хәйер, ишетке лә килмәй, ҡыҙыҡ та түгел. Ярһыған ҡатын ах-ух килеп, таяна- тотона ҡалҡынып ултырып, бер аҙ һыуына биреп, тағы ла теге осҡа фарман оҙатты:\n— Илнур, бына нимә тағын! Бөгөн кискә килһәң, әбизәтилне онотмай ғына яңы халат алып кил! Йыбандырҙы һаман бер кейем менән. Өйҙән иҫке-моҫҡоно тейәп килеп ҡуйма! Ал магазиндан! Тик осһоҙ-мосһоҙлоһон алма, һин булһаң хаҡына ҡарай торғанһың!\nИлнуры ни тигәндер инде, экран чехолын шапылдата ябып ҡуйҙы күршем.\nТумбочкаға үрелгәс кенә күршем мине күреп, бер аҙ аптырап ҡуйҙы:\n– Аһ, ҡалай аңғармай торам! Яңы күршем барҙаһа?! Танышайыҡ булмаһа? Мин — Сания булам. Ә һеҙ?\nЯтҡан ерҙән танышмайҙар бит инде, ҡорһағымды ҡосаҡлап, бер яҡ ситкә ҡырын "тартып "ҡына ҡалҡынам. Өйәҙәгән һыйыр кеүек күреп үҙ хәлемдән көлөмһөрәп кенә :\n– Мин – Миңзифа. Апай буламдыр инде?\nКүршем теүәл йәшен белгертмәһә лә:\n– Бәлким шулайҙыр ҙа, минең өсөнсө бәпәйем был, – тип ҡорһағына ымланы. Мин дә ҡорһаҡтағы йәндең өсөнсө бала икәнлеген белгертеп :\n– Мине лә өйҙә ике малай оҙатып ҡалды, быныһы Алла бирһә, өсөнсө улым буласаҡ, – тинем.\nСания күҙҙәрен уйнаҡлатып, ҡыуаныслы йөҙ менән ҡорғанһыҙ тәҙрә яғына ҡарап йылмайып ҡуйҙы ла:\n– Эй, Миңзифа апай, шау малайҙар ҡосаҡлап ятабыҙ икән дә һаң?! Минеке лә малай буласаҡ тинеләр, ә өйҙә ике ҡыҙым көтә, – тине. – “Малай тап!” тип ҡолаҡ иткенәмде ашаны бит ирем. Шул мына яңы телефондан һөйләшкән Илнурҙы әйтәм дә, ҡасандан бирле ҡаңҡылдайым сәтләүек ашағым килә тип, билмәнен-ашын әпкилә лә, онотҡанмын заказыңды ти ҙә ҡуя. Мин уға малай табам тип ятам, ә ул? Эш күп имеш! Тапҡан сәбәп!\nСания яттан Илнурын тағын бер ҡат әрләп алды. Ни тип һүҙ ҡыҫтырырға белмәй, ахырҙа үҙ хәсрәтемде асып һалдым:\n– Эй, Сания, ул ирҙәргә көнөң ҡалһа?! Эсмәй туҙмай эшләп йөрөгәс ярай әле, иреңде әйтәм. Мин бына үҙем бында, ә ир нишләп йөрөйҙөр инде? Этем белһен! Ауыҙына бер тамсы тамғансы ғына бит тотанаҡҡынаһы, балаларҙы ҡарап ҡына торһа ярай ҙа мин ҡайтҡансы. Тышта ҡыш бит әле! Атай-әсәйем бар ҙа барлыҡҡа, балаларҙы алып ҡайтһалар ярар ине үҙ белдектәре менән. Исмаһам уйһыҙ ятыр инем. Ололарға көтөгөҙ тип әйтеп булмай бит... – эсемдәге бар уйымды асып һалдым да ҡуйҙым бер ыңғайҙан. Минең зарыма ҡолаҡ та һалманы күршем, һаман үҙенекен тызыны:\n– Бына күрерһең, кискә йә иртәгә Илнур киләсәк шул бер йөҙ тәңкәлек халатын тотоп. Сәтләүекте лә онотҡанмын тиер әле тағын. Яман һаран кеше бит ул. Һуң мына, ҡарале, Нух заманындағы алтын балдаҡ бына ошо, яңыртмаҫмы был тип эй, шыңшыным, эй, шыңшыным. Юҡ! Тыны ла сыҡмай!\nКүршем ҡулдарын йәйеп яҫы ғына алтын балдағын ҡояш яҡтыһына йылтылдатып миңә һона биреп, үҙе лә бер ҡарап ҡуйҙы.\n– Бер түгел, биш бармағына ла алтын элә хәҙер бала тапмаған бисәләр ҙә. Күрмәгәнеңде күреп сығыла ошонда, ә ҡәҙер юҡ! Уф, белдекһеҙҙәр, үҙҙәренән бала таптырырға ине?! Ятырҙар ине бот күтәреп, "мин тапҡан бала – һин көт!" – тип.\nҮҙ һүҙҙәренән ҡыҙыҡ табып һыңҡылдатып көлөп ҡуйҙы Сания. Ул тиклем көлгөм килмәһә лә йылмайып ҡуйған булдым дуҫым ыңғайына. Аҙаҡ ниҙер иҫләгәндәй миңә эйелә биреп :\n– Ана , ҡара әле! Моғайын берәй бай бисәһелер әле бынау ятҡан ҡатын, халаты ла, хатта тапочкаһы ла затлы ғына. Тамағы ла туҡтыр, беҙҙең ише сөгөлдөр һурпаһы, һыуға бешкән перловый бутҡаһын да үҙ итмәй, ашарға ла әллә ни сыҡмай. Мин килгәндүк ята ине, һаман ята.\n– Ҡуй, ҡысҡырма, ишетеп ҡалһа үпкәләр.Тсс!\n–Ишетһә лә аңлай тиһең мәллә?! Хәҙер үҙ башҡортоң үҙ телен белмәй, быға ни врачтар гел русса өндәшәләр бит. Исемен Лариса тиҙәрме шул, – Сания һуңғы һүҙҙәрен шыбырлап ҡына ҡуйҙы.– Нисек янбашы талмайҙыр уның гел бер яҡҡа ятып, йөҙөн стенанан алмай. Күҙ тейер ти микән әллә? – күршем тағы ла сағыуыраҡ итеп көлөп ҡуйҙы.\nКарауатын шығырлатып ҡына Лариса күршебеҙ әйләнеп ятты. Нишләптер бар һөйләшеүҙе аңлап тыңлап ятҡан һымаҡ тойолдо был йәш ҡатын. Йөҙө әллә ни "беҙҙекеләрҙән " айырылмаған да һымаҡ, ерән сәстәре, күк (әллә йәшел?) күҙҙәре генә ят һымаҡ итә үҙен.\nҠоро ҡашыҡ ауыҙ йырта тигәндәй, сәйнүгебеҙҙе ҡайнатып сәй артында хәбәрҙәр һүтә башланыҡ Сания күршем менән. Алай ҙа алсаҡ аралашыусан күршегә тап булдым тип ҡыуана -ҡыуана кәсә артынан кәсә тыпылдатабыҙ. Икәү сәй эсеп өсөнсөбөҙ тик ятыуы әллә нисек булғас, үҙем Ларисаға ла сәй тәҡдим итеп һүҙ ҡушып ҡараным. Тик яуап ҡыҫҡаҡ – "спасибо, не буду " булды.\nАуырлы саҡтағы этләнеүҙәр, бала-саға мәҙәктәрен дә һөйләп көлөштөк, күпмәләй булып сәй һемереп, күңелде күтәреп кисте лә еткерҙек. Әкен-төкөн процедураларҙы үтәгәс кенә, ҡорһаҡтарҙы ҡосаҡлап, "үҙ сәғәтебеҙҙең " етер мәлен күҙаллап, һөйләнә генә башлағайныҡ, тағы ла шул телефон бүлде һөйләшеүҙе. Был юлы телефон минеке. Әсәйем икән.\n– Әү, әсәй? Эйе, тыңлайым. Һәйбәт, һәйбәт, өшөмәйбеҙ, йылы... Юҡ, кәрәкмәй әсәй йөн ойоҡ... кәрәкмәй. Ярай ыҙалама, асыҡмайым... Бар...уныһы ла бар... Көн һыуыҡ бит, буран сығыр килгеләмәгеҙ... бәпәй тыуғас алырбыҙ әле... Кәрәкмәй әсәй, үҙәгем көйә бит уны ашаһам... уны ла ашағым килмәй...алып килмәгеҙ...һуң ҡайтҡас тинем бит! Ярай пока.\n– Әсе ҡорот менән һурпа эс тип теңкәмә тейә ошо әсәй, белә бит инде ҡорот үҙәгемде көйҙәргәнен. Ишеү аяғыңдан йөн ойоҡ ташлама, таш иҙән һыуыҡ тарта бит ул тип ебәрә. Больницала ниндәй йөн ойоҡ рөхсәт итһендәр инде, беҙҙең яланғас бот-сат йөрөгәнде күрһә ни тиер ине икән? – Был юлы әсәйемдең ҡурсалаулы һүҙҙәрен мәғәнәһеҙгә сайып мин шарҡылдап көлдөм. Сания ла ҡоро ҡалманы.\nОтбой иғлан итеп палата уттарын һүндереп сыҡҡастары ла тәҙрәнән төшкән ай яҡтыһында ҡырын ятып арыуыҡ һүҙ йөрөттөк әле. Ирҙәр ҙә ҡалманы, күрше-күлән дә, килен-еңгәләр ҙә тетеп һалынды...\nОйоп ҡына йоҡлап барғанымда Санияның ҡорһағын ҡосаҡлап үрле-ҡырлы сабауыллауына уянып киттем. Тулғағы тота башлаған икән. Кейем-әйберҙәрен йыйышып, сумкаларын төйнәшеп "родзал "ға оҙатып ҡалдым. Күҙҙәрҙән йоҡо осто. Үҙемдең дә ошо залға барыр мәлде тиҙерәк тиҙләткем килеп китте, больница койкаһында оҙаҡ ятылмаһын инде ул...\nТик таң яҡынлауға ғына эленеп кенә йоҡлап киткәнмен. Шаптыр-шоптор иҙән йыуған санитаркаларҙың койкаға төкөп-төкөп китеүҙәренә тертләп тороп ултырҙым. Санияның урыны буш булыуы күңелгә әллә нисек, берәй алсаҡ ҡынаһы инһә ярар ине урынына. Балаҡайҙарым, моғайын, ҡыптырлашып мәктәпкә йыйыналарҙыр инде ошо мәлдә... "Аталары сәй эсереп сығарһа ярар ине... Бейәләйҙәрен кистән киптерҙеләр микән?! Итектәрен әллә йәйҙеләр әллә юҡтыр инде?!…" Үҙем бында, уйҙарым һаман ауылда –балаларым янында. Телефоным экранына ҡарап, уйланып ултырғанымда Лариса күршем телгә килде :\n— Апай, сәйнүк кәрәкмәйме сәй эсергә, миндә бар, кәрәкһә. Алығыҙ!\nБеҙ урыҫ тип уйлаған Ларисабыҙ саф башҡортса һүҙ ҡушып ҡуймаһынмы! Шул тиклем аптырауҙан, кисәге Санияның уның хаҡындағы һүҙҙәренән ояла биреп кенә :\n— Ҡайнатайыҡ һуң, булғас ни!\nКүршем ерән сәстәрен матур итеп йыйып түбәһенә төйөп ҡуйған, йөҙө лә һылыу ғына икән, йәше беҙҙән күпкә кеселер һымаҡ.\n— Исемегеҙҙе Миңзифа тинегеҙ мәле апай?\n— Эйе, Миңзифа...\n— Мине Сания апай танытты буғай үҙегеҙгә, мин – Лариса. Тик байбисә түгелмен. – Лариса ихлас ҡына йылмайып ҡуйҙы. – Үҙ ата-әсәйем биргән исемем Ләйсән минең, Миңзифа апай, Лариса тип икенсе ерҙә атай башланылар, атай-әсәйҙән ҡалғас.\nҺуңғы һүҙҙәрен әйткәндә тәндәрем зымбырлап китте. Тимәк... Лариса үкһеҙ етем?!\nҺүҙҙе ниҙән башларға белмәй шым ғына сәй эсәбеҙ. Уйсан ҡарашлы йәш әсәнең бар үткәнен нисек булһа ла һүтеп тағатып белергә самалап йөй эҙләйем. Ҡыҙыҡ түгел, ҡыҙғаныстыр. Яраларын һыҙлатмай ғына һорашырға ине...\nАшығып ҡына давление, тән температураларыбыҙҙы үлсәп сыҡҡан врачтар артынан ишек ябылып тынлыҡ урынлашҡас, обходҡа тиклем тип тағы ла урындарыбыҙға барып ауҙыҡ. Бер ҙә "төньяғына " боролоп ятманы был юлы Лариса, йөҙө менән минең койкаға боролоп "тыңлайһыңмы мине?" тигәндәй ҡараш ташланы. Тыйыла алманым :\n– Лариса, ҡыйын булмаһа бәлким һөйләрһең нисек Ләйсәндән Лариса булып киткәнеңде?\n– Үҙемдең дә эсемдәген кемгә булһа ла һөйләгем килә шул. Һеҙҙән алда Сания апай менән ике тәүлек бергә яттыҡ, минең зарым уға ят һымаҡ, телефонынан бушамай етмәһә, миңә врачтар русса өндәшкәнгә мине лә урыҫ тип ҡуйҙы. Шуға уныңса бай урыҫ булып тик яттым.\nТигеҙ аҡ тештәрен йылтыратып йылмайҙы йәш әсә. Тик күҙҙәре генә йылмайманы...\n…Беҙ атай-әсәйҙең ике бөртөк ҡыҙы инек. Әсәйем – һатыусы булып, атайым малда эшләне. Иркә генә үҫтек, етеш йәшәнек. Бер мәл әсәй эшләгән магазинға оло ревизия килеп, әсәйемдең "елкәһенә" арыуыҡ "сығарып" киткәндәр. Әлбиттә быларҙы мин апайым һөйләүенән аҙаҡ ҡына белдем. Әсәйҙең ҡыҙынып- туҙынғанын, атай менән талашҡанын ишеттем былай, иҫләйем дә. Ошо ваҡиғанан һуң әсәй гел эсә, өйҙән китә башланы. Атай ҙа әсәй ыңғайына "байрам" итте. Беҙ апай менән улар өйҙә эсеп ултырғанда һыу буйына төшә инек, асыҡһаҡ ҡайтып, өйҙә нимә бар шуны ашай инек.\nБер көн ҡайтһаҡ өйҙә исмаһам бер һыныҡ та икмәк юҡ. Магазинда барҙыр ҙа, аҡса юҡ. Әсәй төпкө өйҙә иҫерек күрәһең, өҫтәлгә башын һалып йоҡлап ултыра. Өйҙән әсе бал еҫе сыға. Мейес тирәһендә уранғылайбыҙ, табаҡта ниндәйҙер тирткән ем ултыра. Асығыуым көслө булғандыр, ынтылып алып услап ашай ҙа башланым. Ауыҙға ҡапһаң сырт-сырт итеп торғанға оҡшап ҡалды, эстең ауыртыуы ла баҫылғандай. Бер ус, ике ус, өс ус...\nКүҙ алдарым ҡараңғыланып, стена ҡыйшайып ҡолап барған һымаҡ бәүелгәнгә ҡулдарымды болғай-болғай иҙәнгә ауҙым бер мәл. Иҙәндә миңә рәхәт булып ҡалғандай булды, йоҡлап та киттем, шикелле.\nТик йоҡом оҙаҡ булманы, уҡшытып ҡоҫҡо килгәнгә күҙҙәремде астым. Башым әйләнәме, өй зыр өйрөлә. Ҡоҫоп булмай, мин ашаған бүрткән ем тамаҡ төбөнән сығырға ла уйламай йә танау юлына тығыла, йә тын юлын ҡытыҡлай. Мин илайым, апайым ярҙам итә алмауына ҡушылып илай. Һыу эсеп ҡарайым, батмай. Шул көйө генә кире ҡоҫам. Апайым күтәреп тиерлек тышҡа алып сыҡты, күҙҙәрем асылып киткәндәй булды, барыбер ҡыйын. Тупһала ултырып, бер аҙ хәл алғас, апайым нимә ашауымды һорашты. Мин ашаған бүрткән ем бал туртаһы булған икән. Башымды күкрәгенә ҡыҫып шул саҡ апайым ныҡ ҡына илағайны. Ул бит мин ем ашап ултырғанды күрмәне, келәттән берәй сеүәтә он тапмаҫмынмы тип инеп киткәйне.\nБер аҙ хәл алғас, һыу буйына киттек тағын. Ҡарға бутҡаһын йыйып әрсеп ашап, күрше инәйҙең ҡаҙ себештәренә тип ебетеп яр башына ҡуйған икмәгенән үҙе күрмәгәндә генә услап ашап тамаҡланып, балсыҡтан бутҡа, икмәк бешергән ҡыҙҙарға әүрәп көн кисләттек. Мин яр башында ятып ойоп йоҡлап киткәнмен...\nБер мәл барса яр башында булғандарҙың "пожар, пожар! " тигәненә тертләп уяндым. Етәккә алған апайыма етә алмай ауылға йүгерҙек. Беҙҙең өй яна ине. Иҫерек әсәй өҫтәл башында ултырып ҡалғанын иҫләп : "Әсәәәәй! Әсәәәй, сыыҡ! Сыҡ тиҙерәәәк! " – тип ҡысҡырыштыҡ. Тик өйҙән бер кем дә, бер ниҙе лә сығара алырлыҡ түгел ине. Әсәй генә түгел, тамаҡҡа ҡайтып, сәй ҡайнатырға ҡуйып, балға алйыған атай ҙа ошо ут эсендә ҡалып һәләк булды. Беҙ – ике ҡыҙ, бер ҡат күлдәктә бер кемһеҙ тороп ҡалдыҡ. Бая ғына, бер тәғәмһеҙ булһа ла өйөбөҙ, ятып йоҡлар урыныбыҙ бар ине, тип үкһеп илаштыҡ. Беҙгә ҡушылып бар ауылдаштар һыҡтаны. Таныш-тонош, туған-тумаса ла үҙ ҡанаты аҫтына алырға ынтылманы, хәҙерге ише аҡса түләнһә бәлким ауылыбыҙҙа ла ҡалыр инек. Йүнле яҡын туғандар ҙа юҡ ине шул. Өләсәйебеҙ ҙә үлеп ҡалғайны. Беҙҙе алыҫ ҡына булған балалар йортона урынлаштырҙылар. Бар документтар янып юҡҡа сыҡҡас, исем шәрифтәребеҙҙе һорап ҡына яҙҙылар, мин Ләйсән тиһәм дә, беҙҙе ҡабул иткән урыҫ апай "У нас ты будешь Ларисой" тип яңы исем таҡты. Ауыр булды урыҫ балалары менән уртаҡ тел табыу. Апайым менән икәү ара ғына башҡортса һөйләшеп алабыҙ. Бөтә нәмә дөйөм, ҡулыңа тотоп берәй ҡурсаҡ менән уйнап ҡына башлаһаң һыпыра тартып ала ла китә әрһеҙерәктәре. Әсенеп ҡарап ҡалаһың көсһөҙлөгөңә...\nБалалар йортонан сығып апайым әҙерәк уҡып кейәүгә сыҡты. Апай артынса мин дә уҡыуға инеп ҡараным, тик ятаҡҡа түләү, ашау йәшәү ҡиммәтләнеп, хәлдән килмәгәс, баҙарға һатыусы булып ялланып эшкә төштөм...\nКоридорҙан кемдер ишекте тартты:\n– Девчонки, идемте кушать! Обед! – хәтирәләр ебен өҙөп ашнаҡсы апайҙар ишектәрҙе ҡайыра асып ашханаға төшкө ашҡа саҡырып уҙҙы.\n– Уй, Алла! Шул тиклем ҡысҡырмаһалар ҙа ишетәбеҙҙә һаң!? Тертләттеләр! – тинем арттарынса.\nЛариса ла ҡалҡынып минең менән ашханаға йыйынды. Эстән генә "шуның менән тамам микән был ҡыҙыйҙың һөйләр серҙәре?" – тип уйлап ҡуйҙым. "Ҡалһа һөйләре – һөйләр, һорашып йөҙәтмәм! Еңел булмаған бит былай ҙа үткәне, ҡыуаныс түгел..."\nТамаҡҡа ла сибек Лариса, икенсе блюдо итеп бирелгән итле перловый ярмаһын ҡалағы менән дә ҡағылмай өҫтәл ситенә этеп ҡуйҙы.\n– Миңзифа апай, ошо ярманы бер генә лә ҡаба алмайым. Иҫемә теге бүрткән бал туртаһын төшөрә лә тора. Балалар йортонда йыш бешерәләр ине, мин ашамағас, ас ҡала тип, апайым ауыҙына ҡабып иҙеп-иҙеп, миңә һоғондора ине. Ииий, апайғынам юҡ шул хәҙер...\nЛариса сәйле бокалын урынында өрөлтәөрөлтә керпектәрен түбән һалындырҙы. Ҡапма ҡаршы ултырған миңә лә ҡыйын булып китте ошо һүҙҙәрҙән. Тыйыла алманым :\n– Апайың ҡайҙа һуң, Лариса?\nТынлыҡ. Дерелдәп торған ирендәр саҡ саҡ ишетелерлек итеп :\n– Үлеп ҡалды, аварияла... Еҙнәм менән бергә, – тине.\nСәйен һемерер көс тапманы Лариса, бокалын тотоп палатаға китте. Мин дә эйәрҙем. Ниңәлер Лариса түгелеп үкереп илар һымаҡ ине. Тик ул тәҙрә буйында тамсы йәшен сығармай алыҫҡа ҡарашын төбәп тын ҡалған ине.\nСибек кенә иңдәренә ятҡан ҡайғы хәсрәтен самалаһам да, бер ауыҙ һүҙ әйтер көс тапмайым. Пуржиналы карауатты иҙәнгәсә һалындырып урыныма йығылдым. Лариса һаман аяҡ өҫтө. Теле осонда ниҙер әйтелмәй ҡалғандыр ҙа, яйлы йөйөн таба алмай хиталаналыр кеүек күренде. Һәм дөрөҫ тә булған:\n– Апайым менән еҙнәм ҡалаға тип юлға сыҡҡандар, әжәл икеһен дә бер юлы ҡармап ҡосоп алды ҡосағына. Бер мәлдә бәпәйҙәр табып ҡыуанышырбыҙ тип йөрөй инек. Апайым менән еҙнәм артынан ирем дә эҙһеҙ юғалды. Икенсе милләт кешеһе ине ул. Үзбәк милләтле. Шул тиклем иғтибарлы, тәртипле булғанға, эсеү тартыуҙы ла ят күргәненә, иман юлында булғаны өсөн үҙ итеп яратҡайным. Тотто ла юғалды, ҡайтманы. Унда саптым, бында йүгерҙем. Эҙе лә, һүҙе лә юҡ. Арыуыҡтан һуң бер танышы аша хәбәр ебәргән. Үҙ илендә ғаиләһе, дүрт балаһы булған икән. Ә мин уны үҙемдеке генә икән тип ышанғайным. Хас та балалар йортондағы ҡурсаҡ кеүек... Үҙ телендә телефон аша кем менәндер һөйләшкәс, әсәһелер, туғандарылыр тип уйланым. Бәпәй тыуғас рәсми яҙылышырбыҙ тип ышандырҙы бит әле мине. Эй, һантый бер ҡатлы ҡыҙ бала мин!\nКүҙ алдымдан Лариса һөйләгән бар хәбәр йүгереп терелә...\n…Атайһыҙ-әсәйһеҙ, аҙаҡ апайһыҙ, хәҙер инде ирһеҙ ҙә... Сит милләт иренә һарыуым ҡайнаны... Күҙ алдымда баҙар магазинда һатыу иткән татлы телле Ҡафтаулылар... Эх, һеҙҙе!\n– Ҡуртымға алған бүлмә өсөн түләү мөмкинлегем булмағас, һорашып кризис үҙәккә килеп урынлаштым. Психолог ярҙамы, врачтар күҙәтеүе аҫтында булыу бер аҙ хәлемде еңеләйтте. Тик артабан нисек? Ҡайҙа? Беләһегеҙме, Миңзифа апай, уйҙарымдан сыҡмай йоҡлап китһәм, нишләптер бөгөнгөм ҡурҡыныс төш булып, теге яр буйында йоҡлаған мәлдә уянырмын һымаҡ. Теләйем дә, тик булмай улай. Һыу буйына төшөп олаҡмаһаҡ апай менән, бәлки атай-әсәй ҙә, апайым да иҫән булыр ине...\nМин һүҙһеҙ ҡалдым. Ҡайырып бер ни ҙә әйтә алмайым, әйтерһең дә телем юҡ.\nЛариса ла урынына барып сумды. Ауыр уфтанып ҡуйҙы.\n— Беләһегеҙме Миңзифа апай, һеҙ бик бәхетле!\nЙылмайырға тырышып "Рәхмәт. Бәлки," – тинем. Күҙгә йоҡо эленмәһә лә, күҙ бәбәктәрен элеп, тын ятам. Балаларым, ирем, өйөм, атай-әсәйем килә күҙ алдыма. Әле тыумаған сабыйымдың ҡарынымды һыҙлатып тулап ҡуйыуын, ҡулдарым менән тотоп ҡосаҡлайым...\nКиске ашҡа саҡырғандарында мин инде коридорҙың "теге " осона табан үҙ яйыма атлай инем... Ә төн ҡараһы ябып уҙып, таң ҡыйыр ҡыймаҫ офоҡ һыҙғанда шалҡандай улымды ҡосаҡлап ята инем инде. Ирендәр кибеп ярғыланып һыу һорай. Врачтар һыу эсергә рөхсәт итмәй, мамыҡ менән дымлаған бит-ҡул шундуҡ кибә лә ҡуя. Татлы йоҡо кендек инәйҙе лә карауатҡа терәлергә мәжбүр иттеме, бер аҙ күренмәй юғалды. Боҙоҡ крандан тамсылаған һыу тамсыһына ҡарап тамшанып ятам.\nБер мәл кемдер һаҡ ҡына бүлмә ишеген асып инде. Лариса ине был! Аяҡ осонда ғына йылмайып, ҡулына бер сынаяҡ йылы сәй тотҡан. Йотлоғоп тамсыһынаса эсеп ҡуйҙым! Эх, тәмлелеге! Арыған тәнемә көс ингәндәй булды. Шыбырлап ҡына: "Рәхмәт, Лариса! Күреп ҡалмаһындар үҙеңде!" – тинем. Нисек шым инһә, шулай тын юғалды бүлмәнән. "Минең талсығып ятырымды ҡайҙан белгән тиһең?! Әйтерһең дә тәүләп килмәгән был "домға "? "\n… Улым тыуып бишенсе көн булыуға өйгә ҡайтырға рөхсәт бирҙеләр. Беҙ ятҡан палаталарға Ларисалар яғы үтеп инеүҙә сикле ине. "Үҙен күрә алмаҫмын микән башҡа?" тип уйланым. Кейем-әйберҙәрҙе алып, бәпәйемде күтәргән санитарка артынан ҡайтыуға сығып барам. Күҙҙәрем тәү ингән палатам яғын һағалай. Һәм ҡаршыма Лариса үҙе килеп сыҡты! Бер аҙ аҫҡа һалына төшкән эсен ҡосаҡлаған ерән сәсле йәш ҡатын уң ҡулына тотҡан ҡағыҙ киҫәген миңә һуҙа:\n–Миңзифа апай, минең телефоным һәм адресым. Имен аман үҫтерегеҙ улығыҙҙы!\n– Рәхмәәәт! Амин, әйткәнең килһен!\n"Тағын ни тиергә?" Ҡабаландырған санитаркаға ҡарамай:\n– Мә, Лариса... Сабыйыңа ҡаш һыҙарһың, минән иҫтәлеккә көмөш йөҙөк, – тип бармағымдан һыпырып балдағымды усына һалдым. Шыбырлағандай ғына ул да :\n– Рәхмәт, – тине.\nБеренсе этажға төшөп еткәс тә, артымдан "көйҙөргән" ҡарашты һиҙемләп боролдом. Унда мине Лариса ҡул болғап оҙата ине...\n… Инде ун дүрт йыллап ваҡыт үтте ошо ваҡиғаға. Атайым менән әсәйем бер-береһенән оҙаҡ та ҡалмаҫтан эйәртенешеп доньялыҡтан киттеләр. Эскенән башы сыҡмаған ирем дә, сираттағы вахтаһынан ҡайтып, "йыуып" йөрөгәнендә үлеп ҡалды. Ҡосағыма өс баламды ҡосоп яңғыҙ ҡалдым. Башыңды барып һалыр, ҡайғыңды тыңлар бер кемең булмауы ҡыйын икән дә... Ә бит теге мәл Ларисаға ла шулай ауыр булғандыр, бәлким нығыраҡтыр ҙа?\nҠулыма тотторған телефон номерын ике ай үткәс кенә йыйҙым түгелме? Теге оста "недоступен" тип яуапланы. Адресына төбәп хат яҙҙым, "адресат не проживает" тип хат кире ҡайтты. Ә бит шул ҡайғылы, хәсрәтле сағында мин дә ярҙам итә ала инем. Йылы һүҙем йәл инеме икән? Өсәр айлап ҡырҙа булды ирем, ваҡытлыса үҙ яныма һыйҙыра ла алыр инем, бәпәйе нығынғансы, ҡыш һыуығы уҙғансы... Үҙ телефон номерымды бирмәй, ҡаш һыҙырға балдаҡ тоттороп киттем, әйтерһең дә уның өсөн ҡыйғас ҡаш мөһим ине...\nЙәл, бик һуңлап... Бик һуңлап тыуҙы тел осомда әйтер һүҙҙәрем, теләктәрем... Бәпәйгенәһенән баш тартып ҡуймаһа ярар ине?!\nКеше хәлен кеше белмәй икән шул, үҙ башына килеп төшмәйенсә... Бит алмаларымды әсеттереп күҙ йәшем тама. Үкенес...


Өфөлә торлаҡ һәм социаль объекттар төҙөлөшө әүҙем бара // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә торлаҡ һәм социаль объекттар төҙөлөшө әүҙем бара\n15:39, 20 апреля 2010 Иҡтисад\nБылтыр Өфөлә 564 мең квадрат метр торлаҡ торлаҡ төҙөп файҙаланыуға тапшырылды. 2010 йылдың беренсе кварталында 60 мең «квадрат» төҙөлдө. Торлаҡ төҙөлөшөнөң дөйөм күләменә индивидуаль төҙөүселәр иң ҙур өлөш индерҙе, тип хәбәр итте бөгөн матбуғат конференцияһында баш ҡала хакимиәтенең Капиталь төҙөлөш идаралығы начальнигы Ильяс Мөниров.\nТорлаҡ йорттарҙан тыш, 2009 йылда байтаҡ социаль объекттар сафҡа индерелде.\n— Улар иҫәбендә — Сипайлово биҫтәһендә балалар поликлиникаһы филиалы, 21-се ҡала клиник дауаханаһының операция блогы һәм башҡалар, — тине Ильяс Мөниров. – Күп кенә мәктәптәр һәм балалар баҡсалары реконструкцияланды һәм капиталь ремонтланды. Ҡайһы бер объекттарҙа ремонт дауам итә. Биш яңы балалар баҡсаһы проекттары әҙерләнә.\nИльяс Мөниров, төҙөлөштә көрсөк күренештәре һөҙөмтәһендә, өлөшсөләр һәм Өфө хакимиәте менән килешеп, сафҡа индереү срогы кисектерелгән торлаҡ йорттар күп, тип билдәләне. Туҡтатыу сәбәптәренең береһе булып банк системаһының кредит биреүҙән баш тартыуы һәм халыҡтың ипотека ала алмауы тора. Хәлдән сығыу өсөн Башҡортостан Хөкүмәте, квадрат метрҙың хаҡын кәметеү һәм фатирҙарҙы социаль схемалар буйынса һатыу маҡсатында, төҙөлөүсе күп ҡатлы йорттарға инженер селтәрҙәре үткәреүҙе финанслау тураһында ҡарар ҡабул итте. Әлеге ваҡытҡа бер нисә йорт буйынса ҡала һәм республика бюджеттарынан бергә финанслауҙы күҙ уңында тотоусы бер нисә килешеү әҙерләнгән. Был төҙөлөшкә өҫтәмә импульс бирәсәк. Быйыл Өфөлә 620 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырырға планлаштырыла.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №26, 26 июнь - 2 июль 2021 - Информационные страницы\n№26, 26 июнь - 2 июль 2021\nУҢЫШ, ЕҢЕҮ, БАҺАЛАУ КӨТӘ\nМәктәп уҡыусылары Берҙәм дәүләт имтихандары тапшырыуҙы дауам итә. Һуңғы мәғлүмәттәргә ярашлы, әле республикала имтиханын 100 балға тапшырған 84 уҡыусы булыуы билдәле. Шул иҫәптән Р. Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уҡыусыһы Гөлназ Ишемғужина ике предмет - рус теле һәм химия буйынса иң юғары баһаға өлгәшкән. Уның синыфташы Гөлназ Байғужина география фәненән, Өфөнөң Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт гимназияһынан Юлиә Хәлилова рус теле буйынса шулай уҡ 100 балл йыйған.\nВладимир Путин был йәһәттән Рәсәйҙең дә киберһөжүмдәргә дусар ителеүе хаҡында әйтте һәм, Америка сығанаҡтарына таянып, бындай һөжүмдәрҙең иң беренсе урында торған АҠШ-тың кибер киңлектәренән ебәрелеүе, икенсе урынды иһә Канада биләүе хаҡында мәғлүмәт еткерҙе.\nБеҙҙең "Ҡомартҡы" проектының төп маҡсаты - халҡыбыҙҙың боронғо милли шөғөлдәрен, һөнәр-кәсептәрен тергеҙеү. Был кәсептәр бик күп, әлбиттә, ә беҙ уларҙың тик өс кенә төрөн - йөн һәм мамыҡ эшкәртеү, ағас эшкәртеү, күн эшкәртеү йүнәлештәрен күҙ уңында тотоп, оҫталыҡ конкурсы иғлан иттек.\nСССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы Николай Пеппе Блумингтонда (АҠШ) инглиз телендә донъя күргән "Башҡорт грамматикаһы" тигән китабында башҡорт телендә өс территориаль диалект булыуы тураһында яҙа һәм улар араһында төньяҡ-көнбайыш диалектын атап, Байышевтың хаҡлығын тағы бер раҫлап ҡуя.\nКүҙ aлдымa бapы һәp көн aшҡынып мәктәпкә бapыуым, ундa киләсәккә өмөт мeнән бaғыусы бaлa күҙҙәpe ҡapшылaуы инe. Хыялым тopмoшҡa aшты: мин - уҡытыусы!\nТормош ҡороу өсөн үҙ милләтеңдән булған ҡыҙҙарҙы һайларға тырыш, тип өйрәтеү ҙә кәрәк малайҙарға. Ғаиләнең "хужабикәһе" башҡорт телле булһа, әлеге тел проблемаһының төп өлөшөн хәл иттем, тигән һүҙ.\nӘгәр ҙә бер көн килеп гәзит-журналдарыбыҙ йәшәүҙән туҡтай икән - власть түгел, беҙ үҙебеҙ ғәйепле буласаҡбыҙ. Сөнки бер власть та 200-300 дана менән сыҡҡан баҫманы аҫрай алмаясаҡ. Һәм шул уҡ ваҡытта 10 -15 мең дана менән сыҡҡан баҫманы япмаясаҡ. Тамашаларына, спектаклдәренә 35 кеше йөрөгән филармонияны, театрҙы бер дәүләт тә аҫрап тора алмаясаҡ...\nЯҠЛАҺАҠ, ҺАҠЛАҺАҠ ИНЕ...\nЭйе, эйе, мотлаҡ туған телем дә минең ҡурсалауыма, яҡлауыма мохтаж. Һәр кеше лә үҙ туған теле алдында яуаплылыҡты тойһа, бәлки, телемдең, халҡымдың яҙмышы ла икенсерәк булыр ине.\nӘгәр ата-әсә үҙҙәре матур итеп туған телдә һөйләшә икән, уларҙың телмәре бала өсөн үрнәк тә, киләсәктә донъяны танып белеүгә, кешеләр менән аралашыуға асҡыс та булып тора.\nУның әйтер һүҙе иһә, тыуған еренә, күпте күргән Йүрүҙәненә, әсәһе менән бесән сапҡан сәскәле туғай-аҡландарына, тыуып-үҫкән ата йортона һөйөү һүҙе, уларҙы һағыныу тойғоһо.\nБеҙҙең факультетты тамамлаусылар урман хужалығы техникаһын хеҙмәтләндереүсе техник-механик булып ҡына сыҡмай, ә техниканың барлыҡ төрө менән дә эшләй ала.\n- Вакциналау менән ауырға ҡалыу, яралғы үҫеше һәм сәләмәт бала табыу араһында бер ниндәй бәйләнеш тә юҡ. Ғалимдар махсус тикшеренеү үткәргән: "Спутник-V" менән прививкаланған сысҡандар һау-сәләмәт нәҫел биргән.\nХалыҡ дауаһында йүкәнең ҡулланылышы киңерәк: баш ауырығанда, пневмония, ангина, ҡурылдай астмаһы, ревматизм, ҡан ағыу, түлһеҙлек, невроз, көҙән йыйырыу, быума ауырыуҙарын дауалағанда кәңәш ителә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АЛҒА, БАШҠОРТОСТАН, АУЫЛҒА! - 2020 - Мәҡәләләр\nАЛҒА, БАШҠОРТОСТАН, АУЫЛҒА!\nБыйылғы 1 Май байрамын бығаса булмаған шарттарҙа ҡаршылайбыҙ. Сәбәбе бер - коронавирус тигән яман нәмә байтаҡ халыҡты өйҙәренә бикләп ҡуйҙы. Ул, меңәрләгән кешеләрҙең ғүмерҙәрен өҙөп, бөтөн донъя кимәлендә хеҙмәт процестарына, донъя иҡтисадына ла емергес йоғонто яһаны. Һис бер көтмәгәндә тыуған хәүеф табиптарҙы һәм дәүләт етәкселәрен генә түгел, тәбиғи фәндәр менән шөғөлләнгән ғалимдарҙы, сәйәсмәндәрҙе, философ һәм политологтарҙы, иҡтисадсыларҙы һәм эшҡыуарҙарҙы, етештереү системаһын көйләүсе, хеҙмәт процестарын ойоштороусыларҙы һиҫкәндереп, йәшәйешебеҙ хаҡында өр-яңынан уйланырға мәжбүр итте. Төрлө ҡараштар булыуға ҡарамаҫтан, барыһына ла тиерлек уртаҡ булған бер фекер барлыҡҡа килде: артабан кешелек элеккесә, үҙе йәшәгән тәбиғи мөхиткә вайымһыҙ һәм уны ҡырағайҙарса файҙаланыусы ғына булып йәшәй алмаясаҡ.\nҮҙем шәхсән бына нимәгә иғтибар иттем. Коронавирус тыуҙырған сир, башлыса, миллионлаған кеше йәшәүсе мегаполистарға айырыуса ҙур хәүеф тыуҙырҙы. Нью-Йорк, Лондон, Мадрид, Рим, Париж... Рәсәйҙә - Мәскәү, Санкт-Петербург. Быға һис ғәжәпләнерлек түгел, сөнки ошондай ҡалаларҙы ҡырмыҫҡа иләүе менән сағыштырып булалыр: ауылдарҙағына ҡарағанда, бындай мегаполистарҙа кешеләрҙең бер-береһе менән көн һайын яҡын контактта булыуы бик күпкә артығыраҡ бит. Бөгөн кеше өсөн иң хәүефһеҙ урын - ауылдарҙа. Ауылда һәр кемдең ҙур ихатаһы булған шәхси йорто бар, кеше һаны ла күп түгел, бында өйҙә генә бикләнеп ултырыуға бер ниндәй хәжәт юҡ. Әйтәйек, әгәр кемдер шул уҡ йоғошло сир менән ауырып китә икән, уның йортон дезинфекциялап, бергә йәшәгән бер нисә яҡын кешеһен изоляцияла ҡалдырыу ҙа етә.\nТағы ла шуныһы: ауыл кешеләрен уларҙың ғәҙәти хеҙмәтенән айырып, эш туҡтатыу мәсьәләһе лә юҡ бында. Ауыл кешеһе йә үҙ хужалығы менән булыша, йә иһә ҙур булмаған фермаға эшкә бара, һис бер хәүеф-хәтәр юҡ. Киң яландарҙа, урман-тауҙарҙа вирус тигән ғәләмәт юҡ бит инде. Тап шуның өсөн ауыл хеҙмәтсәндәре бөгөн яҙғы сәсеүгә сыға, малдарын көтөүгә алып бара, яҙғы йылы һауаға осоп сығып кинәнгән бал ҡорттарының йәшәр йорттарын - умарталарын таҙарта, йәшелсә баҡсаларында ерен эшкәртә. Иғтибар итһәгеҙ, бөгөн, ҡоротҡос вирус ҡоторонған бер мәлдә, ауыл мөхитендә йәшәгән халыҡ физик яҡтан ғына түгел, психологик күҙлектән ҡарағанда ла һәр яҡлап ҡурсаланған, тип әйтергә була. Әҙәм балаһы ҡайҙа ғына йәшәмәһен, уға көн һайын етерлек, йәғни үҙ организмының физиологик мохтажлығын тәьмин итерлек кимәлдә аҙыҡ-түлек талап ителә. Был яҡтан да ауылда йәшәү кеше өсөн отошлораҡ: йыл әйләнәһенә ул төп аҙыҡтарға - сифатлы һөт, май, йомортҡа, ит, һәр төрлө йәшелсә, еләк-емешкә ҡытлыҡ кисермәй, үҙен дә, ғаиләһен дә натураль продукттарҙан мәхрүм итмәй. Әлбиттә, бындай етеш һәм мул тормош һәр ғаилә ағзаһының физик көс сарыф итеүен, ер эшкәртеү һәм мал аҫрау маҡсатында алып барылған көндәлек хеҙмәтен талап итә. Ауылдарҙа хеҙмәт тәрбиәһе мәктәбен үткән балалар тәбиғи мөхиттә сынығып, таҙа булып үҫә, уларҙың артабанғы үҙаллы шәхси тормошҡа әҙерлеклерәк булыуы ла беленеп-күренеп тора.\nОшо хаҡта уйланғанда совет осороноң һуңғы йылдарында, үҙгәртеп ҡороу тип аталған сәйәсәт ғәмәлгә ашырылған ваҡытта беренсе совет миллионеры булараҡ бөтөн илгә танылған Мәскәү эшҡыуары Герман Стерлигов иҫкә төшә. Ул үҙенең үтә экстравагант идеологик, дини, сәйәси, иҡтисади ҡараштары менән барыһынан да айырылып торған кеше. Стерлигов 2004 йылда Мәскәүҙәге барса эштәрен ташлап, Мәскәү өлкәһенең Можайский районындағы буш ятҡан ерҙәрен арендаға алып, унда "Слобода" тигән проект нигеҙендә ауыл хужалығы менән шөғөлләнә башлай, башҡаларҙы ла ауыл еренә күсеп китергә өндәй. Ошо сәйер миллионерҙың императив ҡараштарын ҡабул итеп булмаған хәлдә лә, уның ауыл хужалығы аша кеше шәхесенә хәл иткес йоғонто яһап, үҙгәртеп ҡороп булыуы хаҡындағы фекерҙәре күптәрҙе әле лә ылыҡтырып тора.\nБына ошо юҫыҡта тағы ла бер күҙәтеү. Һуңғы йылдарҙа баш ҡалабыҙҙың текә яр битендәге ҡарлуғас оялары кеүек береһе өҫтөнә икенселәре өймәкләнгән күп ҡатлы өйҙәрендәге фатирҙары уларҙың хужа-хужабикәләрен тамам туйҙырҙы, буғай: бик күптәр, нисек кенә булһа ла мөмкинлек табып, ҡаланан ситтәрәк булған ерҙә, үҙ йортонда йәшәү хаҡында ҡайғырта башланы. Ҡалабыҙҙан йыраҡ түгел Шамонин, Жуково, Аҡбирҙе, Нуғай һәм башҡа шундай бер-ике ҡатлы коттедждарҙан торған яңы төйәктәрҙә хәҙер Өфө кешеләре йәшәй. Ә оло йәштәгеләр иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем, бигерәк тә көндәр йылына башлау менән, ҡалаға яҡын баҡсаларға бик теләп йөрөй, үҙ ерҙәрендә баҡса эшкәртеп, үҙҙәренә, балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә етерлек мул уңыш үҫтереп ҡыуана. Күрәһең, ҡасандыр ата-бабаларының төп шөғөлө булған ер эшкәртеүгә ынтылыш ҡандарында ҡалып, үҙенә күрә ошондай тәбиғәткә тартылыу көсөн хасил итәлер инде.\nОшо хаҡта уйланғанымда, коронавирус зәхмәте ил иҡтисадының төп йүнәлештәрен билдәләүсе дәүләт чиновниктарын уйландырып, уларҙың ауыл хужалығына, ғөмүмән, ауылдарға һәм уларҙа йәшәүсе кешеләргә ҡарата булған илтифатһыҙыраҡ ҡараш-мөнәсәбәттәрен тамырынан үҙгәртһен ине, тип тә ҡуям. Әлбиттә, яңы технологиялар уйлап табыу, сәнәғәтте үҫтереү, яңы завод-фабрикалар төҙөү маҡсаты нисек кенә табышлы һәм файҙалы булмаһын, һәр кемдең өҫтәле шифалы һәм барса кәрәкле микроэлементтар һәм витаминдарға бай ризыҡтан өҙөлмәүе фарыз. Ә был ауыл хужалығының барса тармаҡтарын заманса ҡора, ойоштора һәм үҫтерә алыу менән бәйле. Ил-дәүләттең аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеген тәьмин итеү хаҡында ла уйланмай булмай бит.\nЯңы шарттарҙа Рәсәй дәүләтенең, уның идара итеүсе даирәләренең ауылға йөҙ менән боролоуы зарур. Иң тәүҙә, тәбиғәт һәм климат шарттарын, ер, һыу, урман ресурстарын иҫәпкә алып, һәр бер районда, бигерәк тә район үҙәктәрендә, ауыл хужалығы продукцияһын һаҡлау һәм эшкәртеү предприятиеларын төҙөү планлаштырылһын ине. Әлбиттә, бының өсөн ил бюджетынан әлеге ваҡыттағыға ҡарағанда 4-5 тапҡырға күберәк финанс сығымдары талап ителәсәк. Бөтөн илде гигант төҙөлөш майҙанына әүерелдереп, ауыл хужалығын, ауылдарҙы тергеҙеү эшенә миллионлаған эшсе ҡулдар йәлеп итеп буласаҡ, ә ошо өҫтөнлөклө проектты ғәмәлгә ашырыусыларға юғары эш хаҡтары түләнә икән - вахта ысулы менән эшләп йөрөүсе ир-егеттәребеҙ, хатта Себер тарафтарына китеп төйәкләнеүселәр ҙә тыуған яҡтарына ҡайтыу әмәлен эҙләй башлаясаҡ.\nӘ был өр-яңы предприятиеларға киләсәктә ауыл хужалығы сеймалы етерлек булырмы һуң? Ошо һорау ҙа бар бит. Бына Башҡортостанды ғына алып ҡарайыҡ. Беҙҙәге ерҙәр - ҡара тупраҡлы, ашлыҡ культураларынан, йәшелсә-емештең һәр төрөнән, ашлама һәм агротехник саралар ҡулланып, мул уңыш алырға мөмкинлек бар. Һарыҡсылыҡ, йылҡысылыҡ, һыйыр малдарын үрсетеү, умартасылыҡ өсөн дә уңайлы шарттар етерлек беҙҙә. Тик бер нәмә генә етешмәй әлегә - кешеләрҙең хеҙмәтен уңышлы итеп ойоштора алыу. Ауыл хужалығында эшләүселәр заманса техника менән етерлек кимәлдә тәьмин ителә икән, ул хеҙмәт бик күпкә еңеләйә, уның һөҙөмтәлелеге лә бермә-бер арта барасаҡ. Әгәр ҙә Башҡортостан етәкселеге ошо хаҡта ғалимдар, иҡтисадсылар, банкирҙар һәм башҡа мәғлүмәтле белгестәр менән кәңәш ҡороп, республикабыҙҙа ошондайыраҡ милли проект төҙөп, ғәмәлгә ашыра алһа, тыуған төйәгебеҙ, пафос менән әйткәндә, сәскә атҡан гөлбаҡсаға әйләнер төҫлө миңә. Быға тик йөрьәт итә алыу һәм дә ҙур хеҙмәттәр һалыу фарыз. Шул саҡта, бәлки, "Алға, Башҡортостан, ауылға!" тигән лозунг та беребеҙгә лә һис сәйер булып тойолмаҫ ине.\nЯҙылған: 30.04.20 | Ҡаралған: 138


Шәмиғол хәлфә | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр > Шәмиғол хәлфә\n« Динең алтын\nШәмиғол хәлфә (дауамы) »\nБала саҡтан мине үҙ итеүе\nКүгәрсен районының Ишбирҙе ауылында йәшәгән заманыбыҙ әүлиәһе Шәмиғол хәлфә менән миңә бала саҡта уҡ танышыу, аралашыу бәхете тейҙе.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында ауырыу атайым Кананикольск урман хужалығында ағас әҙерләү менән шөғөлләнде. 1943 йылдың февраль айында уны фалиж һуғып, эшкә яраҡһыҙ булып ҡайтты. Дауаханала ятыу ҙа файҙа бирмәне. Беҙгә фәҡәт Шәмиғол хәлфә генә ярҙам итә алыуына ышанып, юлға сыҡтыҡ. Беҙҙең Төпсән ауылынан Ишбирҙегә тиклем 35 км самаһы. Йонсоу ғына ат менән Ишбирҙегә өс сәғәт ярым тирәһе ваҡыттан һуң ғына барып еттек. Хәлфә: «Юлға доға уҡымай сығып, бөтә шайтанды тейәп, атты йонсотоп киләһегеҙ», — тип шелтәләп ҡаршы алды.\nАтайымды ихлас тәрбиәләне ул. «Яйлап шәбәйерһең, ни эшләп алданыраҡ килмәнең?» тип тоҙ өшкөрөп, бетеү яҙып бирҙе. Ә бына мине баштан аяғыма тиклем ике ҡулы менән һыпырҙы ла: «Һөйкөмлө, егәрле булып үҫә торған балаҡай һин. Бар, тыштан утын алып ин», — тип сығарып ебәрҙе. Мин эште еренә еткереп башҡарҙым. «Улым, икенсе тапҡыр атайыңды Ишбирҙегә алып килмә, мин үҙем Төпсәнгә барам, апайым Ғәйниямалды һағындым, шунда барғас, икегеҙҙе лә тәрбиәләрмен», — тине.\nОшонан һуң күп тә үтмәне, Шәмиғол хәҙрәт беҙҙең ауылға килде. Шул көндө үк мине саҡырып алды: «Улым, мине егет итеп йәшәрт, һаҡал, мыйыҡты, сәсемде ҡыр», — тине. Мин тиҙ генә өйгә ҡайтып, атайымдың «ҡурҡыныс» бәкеһен алып, хәлфә янына йүгерҙем. Ул уңайлы итеп ултырҙы ла: «Ҡабаланмай ғына ҡыр, бәкене тейҙермә, киҫмә, бер тамсы ла ҡан сыҡмаһын, бер тамсы ҡан да ирҙең ҡеүәтен кәметә, абайлап ҡылан», — тине. Мин һис тә ҡаушамай үҙ эшемде башҡарам. Олатай ҙа ҡәнәғәт ултыра. Ҡырып бөткәс, «Олатай, көҙгө бирәйемме?» тип һораным. Ул: «Юҡ, улым, мин былай ҙа күреп, тойоп торам, көҙгө кәрәкмәй», — тине лә миңә 25 һум аҡса бирҙе. Мин: «Алмайым, кәрәкмәй, оят була», — тигәс, «Мә, ал, кискеһен урамға сыҡһаң, иптәштәреңә тәмәке алып тарттырырһың», — тип йылмайып ҡуйҙы. «Тәмәке тартһаң, гонаһ була, ярамай», тим. «Улар бер тапҡыр ғына һурып ҡарар ҙа ул тәмәкене, төкөрөр, башҡа тартмаҫтар. Һин ошо эште башҡар, йәме», тине хәлфә. Мин ул ҡушҡанса эшләнем. Ысынлап та, мин тәмәке тарттырған ул тиҫтерҙәрем аҙаҡ был ғәҙәт менән бөтөнләй мауыҡманы.\nКүрәһең, Шәмиғол олатайҙың бер ғилләһе булғандыр бында. Артабан да олатай беҙҙең ауылға килһә, мине саҡыртып ала. Ә мин уны йәшәртәм, һаҡал-мыйыҡтарын ҡырам. Ул һәр саҡ ҡәнәғәт. Мораҡ педагогия училищеһында уҡыған саҡта олатай эргәһенә йыш йөрөргә тура килә ине. Һәр барғанда ла ул миңә эш ҡуша. Мин етеҙ генә башҡарып ҡуям. Ул кеткелдәп көлгән була. Ҡайтыр юлға сығыр алдынан: «Килгән юлыңдан ҡайтма, ендәрең аҙашып ҡалһын, ауырыма», — тип оҙата ине.\nБер тапҡыр хәлфә янына һыбай барырға тура килде. Бығаса егелмәгән, әкиәттәгеләй матур тай ине. Койроғо ергә тейеп, ялдары күҙҙең яуын алып тора. Ауылдан сыҡҡас та Оло Эйек йылғаһы аша сығырға кәрәк.\nТайым һыуҙы сәсрәтә баҫып сығып китте. Ә бына Ишбирҙегә етер алдынан бәләкәй генә йылға бар. Тайым һикерһә, икенсе ярҙа була ала. Әммә ул ярға барып етте лә, йылғаға төшмәй, кире сигенә. Аптырағас, төшөп, атты етәкләп, йылғаны йәйәүләп кисеп сыҡтым. Һис киреләнмәй, артымдан атым да эйәрҙе. Олатай янына барғас, ул көлә: «Улым, икенсе тапҡыр олатайың янына килергә сыҡҡанда таҙарынып, йыуынып кил, йәғни аяҡ-ҡулыңды, битеңде, ауыҙыңды өс мәртәбә доға уҡып сайҡа, бер һүҙ менән әйткәндә, тәһәрәтләнеп ал», — тип әйтте. «Атҡа мин ишара иттем, ендәрен ана шул йылғасыҡ эргәһендә ҡалдырһын, туҡта, һыу аша сыҡмай тор, тәүҙә үҙе кисһен, тинем, ат тыңланы, һин дә ошонан һуң тыңларһың, тип уйлайым», — тине.\n- Олатай, аңланым, һин әйткәндәрҙе һис һүҙһеҙ үтәйәсәкмен, тик тәһәрәтләнеү доғаһын ғына белмәйем, — тинем.\nОлатай доғаһын өйрәтте лә былай тине:"Был доға бөтә бәләләрҙән, афәттән, сихырҙан һаҡлай. Йылғанан һыу эскәндә лә, сит кешелә аш ашағанда ла уны эстән генә уҡы ла, шикләнмәй генә кинәнеп аша". Олатай менән оҙаҡ серләшеп ултырҙыҡ. Ул мине ҡат-ҡат өшкөрҙө лә: "Улым, һине бер кем дә йәберләй алмаясаҡ, һәр саҡ һүҙең өҫтөн булыр, һин миһырбанлы бала буласаҡһың, олатайың һиңә ризалыҡ бирә, аңланыңмы? — тип башымдан һыйпап ҡуйҙы. — Ҡайтҡанда артыңа әйләнеп ҡарама, ат үҙе юл табып, үҙе ҡайтһын. Юлға ошо доғаны уҡып сыҡ: «Бисмиллаһир рахманир рахим. Үәләхәүлә үә лә ҡеүәтә иллә биллә илғәлил ғәзим, амин», (үә ләә хәүлә үә ләә ҡуүүәтә илләә билләәһ — дөрөҫө) тип өс тапҡыр әйт, шул һине бәлә-ҡазаһыҙ һә тигәнсә өйөңә алып ҡайтыр. Алдағы килеүеңде үҙем әйтермен, көтөп йөрө, ул тиҙҙән буласаҡ. Хәҙергә өшкөргән тоҙҙо эсә тор, ә бынау бетеүҙе кеҫәңдә генә йөрөт, йыш ҡына еҫкәп ал! «\nБер көн олатайҙы төшөмдә күреп уяндым да, ат егеп, Миңлеямал менән Ғәтиә апайҙарҙы ултыртып, Ишбирҙегә — олатай янына барырға сыҡтым. Бригадир, ат һорағас: „Үҙең генә түгел, ана Ғәтиәне лә алып бар“, тине. Ғәтиә апай ҙа ат һораған булған икән. Ул бесән сапҡан ваҡытта муйыл ағасына менеп, ҡолап төшөп, умыртҡаһын сатнатып, ике аяғы ла йөрөмәй ине.\nЮлда бик оҙаҡ барҙыҡ. Барғас, хәлфә шелтәләп алды: „Бөтә енде тейәп, атты хәлдән тайҙырып килгәнһең. Тәүҙә сәй эсәйек, шунан атыңды Нурулла ағайыңа (хәлфәнең улы — М.Ә.) ебәрербеҙ. Ул Дәүләтҡол яланында бесән сабып ята. Күбә тарттырырға аты юҡ. Бөгөнгә беҙҙә йоҡларһығыҙ. Теге ике һылыу Нурулла ағайың өйөндә йәшәп торор. Ә беҙ икәү көн күрербеҙ, булдымы?“ Һөйләшкәнсә эшләнек. Атты Дамир исемле улы бесәнгә алып китте. Гөлсирә ҡыҙы теге ҡатындар менән ҡалды. Хәлфә янына Шәйхетдин исемле ир килде. Сатанлап, көскә атлай. Тубығы шул тиклем ныҡ шешкән. Ул һуғышта йәрәхәт алған, тәнендә тимер ярсығы ҡалған. Шунан интегә. Хәлфә уның тубығын ҡараны ла, бармағы менән батыра яҙып төрттө. „Ни эшләп улай оҙаҡ килмәй йөрөйһөң, олатайыңа ышанмайһыңмы әллә?“ тине. „Юҡсы, һеҙҙе өйҙә юҡ тип әйттеләр“, тине Шәйхетдин ағай. „Мин булмаһам, Нурулла ағайың бар бит. Ул да ярҙам итә ала. Бар, ҡайт, ял ит“, — шулай тип, Шәмиғол хәлфә ауырыуҙы ҡайтарып ебәрҙе. Иртәгәһенә Шәйхетдин ағай етеҙ атлап килеп инде. „Бына, олатай, тимер ярсығы. Һеҙ батыра төрткән урындан һытылып килеп сыҡты“, тине ул. Үҙенең шатлығының сиге юҡ.\nБеҙ атты көтөп, тағы йоҡларға ҡалдыҡ. Кис олатай менән сәй эстек тә, мин урамға йөрөп килергә сығып киттем. Егеттәр менән танышып, һөйләшеп ултырғансы байтаҡ ваҡыт уҙған. Мин йүгерә-атлай кире ҡайтып киләм. Капҡа алдында бер ҙур эт тора. Үҙе өрмәй ҙә, тешләшмәй ҙә, йортҡа ла индермәй. Аптырағас, Нурулла ағай йорто яҡлап инергә тип барһам, шул уҡ эт тағы баҫып тора. Олатайға ҡысҡырырға мәжбүр булдым. Ул сыҡты ла: „Миңә әйтмәйенсә урамға сыҡҡанға индермәй һине эт“, — тине. Мин ғәфү үтенеп, өйгә инеп яттым. Иртәнсәк торғас: „Олатай, йорт тирәһендә кисәге эт күренмәй бит“, — тип һораным. „Ул эт мин саҡырғанда ғына килә“, — тип көлдө олатай. Беҙ икенсе көнөнә ҡайтып киттек. Ғәтиә апай яйлап аяҡҡа баҫты.\nӘүлиә тауына зыярат ҡылыу\nБыл хәл 1953 йылда булды. Олатай беҙҙең ауылға килде һәм Әүлиә тауына менергә теләген белдерҙе. Уны бәләкәй арба яһап, шуға ултыртып, бер нисә ир менән тауға һөйрәп мендерҙек. Өмикамал тигән ҡатын Әүлиә тауы итәгендә сәй ҡайнатырға тороп ҡалды. Тауға менеп еткәс, олатай аҙан әйтеп, намаҙ уҡыны. Көн аяҙ, күк йөҙөндә бер киҫәк болот та күренмәй. Яҙ башланғас та ямғыр яуғаны юҡ ине.\nНамаҙ уҡығас, Шәмиғол хәлфә һөйләп китте:»Балалар, был ҡәберҙә ятҡандарҙың һөйәктәрен Аллаһы Тәғәлә кәрәк урынға алды, бында тик ҡәбер урындары ғына. Ләкин һәр кем ошонда хаж ҡылһа, намаҙ уҡып, теләк теләһә, теләктәре ҡабул буласаҡ*. Был изге йәндәрҙе Ҡаҙағстандан дөйәләргә артмаҡлап килтереп, төндә кеше күрмәгәндә генә ерләгәндәр. Үҙ халҡын татар-монголдарға ҡаршы көрәшергә, ерен-һыуын һаҡларға өндәгән юлбашсы һәм уның ғаилә ағзалары күмелгән бында. Йәшерен ерләнһәләр ҙә, уларҙың ҡәбере өҫтөндә яҡты нур балҡыған, быны күреп, кешеләр тауға менгән һәм биш ҡәберҙе күргән. Шул көндән башлап халыҡ, дин әһелдәре ошо Әүлиә тауына зыярат ҡыла башлаған".\nХәлфә ошо һүҙҙәрҙе һөйләп тә бөттө, ҡибла тарафынан ҡара болот күренде, көслө ел сыҡты. Ҡойоп ямғыр яуа башланы. Беҙ тиҙ генә түбәнгә төштөк. Сәй ҡайнатҡан урында пар ат егелгән арба тора. Арбала бер ир кеше ултыра. Ул олатайға: «Хәлфә, әйҙә минең арбаға ултыр, бында йомшаҡ, үҙем алып ҡайтам», — тип әйтеүе булды, олатай асыуланып: «Бар, күҙемдән юғал. Миңә был арбала ла яҡшы», — тине. Теге ир «уй- ғуй» тине лә, атын ҡыуып, китеп барҙы. Аңлауымса, быныһы ла олатайҙың ҡылған мөғжизәһе, йәғни был атлыны беҙҙең күҙгә күрһәтеүе генә булды, ахры.\n"Ул саҡта ҡаҙаҡ ерҙәрендә, Бохара яҡтарында дин көслө булған. Мин үҙем дә Бохарала уҡып, белем алыуға ирештем. Әхмәҙулла хәҙрәттә лә, Троицк мәҙрәсәһендә Зәйнулла хәҙрәттә лә дәрес алдым. Доғалар өйрәндем, ятланым. Рәхмәт уларға. Әхмәҙулла хәҙрәт: «Мин донъянан икенсе хаҡ донъяға күскәндә күктә ауаз булыр, шуны күреп уҡығас та, ерләргә килерһегеҙ», — ти ине. 1934 йыл кис һауала Әхмәҙулла хәҙрәттең үлеүе тураһында яҙыу булды. Мин уларҙы үҙ күҙҙәрем менән күрҙем. Әсәйем Миңлехаят Миңлевәли ҡыҙы яҙыуҙы уҡыны ла, доға ҡылып, биттәрҙе һыпырырға ҡушты. Хәлфәне ерләргә Юлдыбай ауылынан Вәхитов Вәли, Алламоратов Ғатаулла, Ишбирҙенән мин һәм Бикбулат ауылынан Мәхиән мулла, йәғни уның ҡырҡ шәкертенән иҫәндәре барыһы ла барҙыҡ.\nАхыры заман етер алдынан дин көсәйер, әҙәм балаһы тәбиғәт ғәрәсәттәрен күреп, ҡурҡып, Аллаға табыныр, ләкин сығырынан сығып шашынған халыҡтың ҡыланышын һис тә кисерә алмау сәбәпле, фажиғә артынан фажиғә килер, ер тетрәр, һыу баҫыр, ҡоролоҡтар миңкетер, ҡош- ҡорт, йәнлектәр бөтөр, кеше кешене һуйыр, ата — улды, әсә ҡыҙҙы белмәй, зина ҡылыр мәл етәсәк. Кешеләр меңәр саҡырымдарға һыу эҙләп юлға сығыр. Хайуандар, кешеләр һыуға сарсар. Тормоштоң йәме бөтөр. Ашар ризыҡтың тәме, бәрәкәте булмаҫ. Ҡатын-ҡыҙҙы ир-аттан айырып булмаҫ, тормош ҡороу өсөн ҡатын-ҡыҙ ирҙәргә үҙе яусы ебәрер. Илдә ҡот бөтөр, гүзәл заттар яланғас йөрөр, төтөн һурыр, зәғифлек артыр, балаларҙы урамға ташлап ҡалдырырҙар. Был боҙоҡлоҡтарҙың барыһын да Аллаһы Тәғәлә халыҡты тәүбәгә ҡайтһын өсөн бирә. Ә халыҡ аңламай, байлыҡ артынан шашып- ҡыуып, ахырызаманды үҙҙәре яҡынайта. Ер түңкәрелеүе лә — ысынбарлыҡ, ер өҫтөн ҡара төн ҡаплап, бөтә тереклек, тәбиғәт туңасаҡ. Көтмәгән урында ер ризаһыҙлыҡ белдереп, тетрәйәсәк. Йылғалар ярҙарынан сығып, халыҡтан әҙәпһеҙлектәре өсөн үс аласаҡ. Былар бөтәһе лә Алланың берлегенә, ҡөҙрәтенә ышанмаған иблестәргә иҫкәртеү буласаҡ. Мин үлгәс, ҡәберемә барып йөрө, иҫкә ал. Ҡәбер тупрағым менән бит-ҡулыңды, һыҙлаған ереңде ыу, ләззәт табырһың. Теләк теләһәң, күккә ҡарап телә*. Һәр нәмәне ихлас күңел, асыҡ йөҙ менән ҡабул ит. Һыу эсһәң дә, аҙыҡ ҡапһаң да «Вәсәҡәһем раббыһым, шарабан таһура» тип өс тапҡыр әйтеп башҡар. Бер сихыр ҙа, ауырыу ҙа һиңә ҡағыла алмаҫ. Быны балаларыңа ла өйрәт. Һиңә гел яҡшы төштәр инер, уларҙы яҡшыға юра. Хужалар менән осрашҡанда уң яҡтан торорға тырыш, ул һис һүҙһеҙ һинең әйткәнеңде үтәр, Хоҙай шулай бойорор".\nУлын әрменән алып ҡайтҡаны\nҮрҙә әйтеп үткәйнем инде, Шәмиғол хәлфә һәр саҡ минең ҡайҙа булғанымды белеп тора ине. Улы Дамир Нуҡай ҡыҙы Зифа Итҡоловаға өйләнгәндә хәлфә мине йәштәр туйына табынсы итеп тәғәйенләне. Туй матур үтте. Оҙаҡламай Дамирҙы әрме сафына алдылар. Хәлфә өйҙә юҡ ине. Тиҙҙән Нуҡай мәктәбенән Яңауыл мәктәбенә эшкә күстем. 1956 йылдың яҙында Сапыҡ ауылы яланында йәштәр «Бәйембәт» байрамына йыйылды. Уйын-көлкө тамамланғас, һәр ауыл кешеләре айырым табын йыйҙы. Мин Сәйетҡол ауылы кешеләре менән ултырам. Табын ҡыҙғас, ялан буйлап килеүсе аҡ төҫтәге еңел машина күренде. Машина туҡтаны һәм унан төшкән бер егет табын эргәһенә килеп: «Арағыҙҙа уҡытыусы Миңнулла бармы?» — тип һораны. «Мин Әлимғолов Миңнулла булам», тигәс, егет мине Шәмиғол хәлфә саҡырыуын әйтте. Мин етеҙ атлап машина эргәһенә килдем. Олатай мине йылмайып ҡаршы алды ла: «Бына, улым, мин Дамир улымды Чита өлкәһенән алып ҡайтып барам. Хәрби частағыларҙың барыһын да, хатта командирҙарҙың ҡатындарын, балаларын өшкөрөп дауаланым, шәбәйтә алдым. Шунан бына хеҙмәт итеү ваҡыты бөтмәһә лә Дамир улымды ҡайтарып ебәрҙеләр. Ултыр, күстәнәстән ауыҙ ит. Бөгөн беҙгә ҡунаҡҡа барырһың», — тине. «Олатай, мин бөгөн бара алмайым, иртәгә мәктәптә кисектергеһеҙ эштәрем бар, райондан мәғариф идаралығы мөдире, инспекторҙары килә. Улар киткәс, һүҙһеҙ барасаҡмын», — тигәс, олатай риза булды. Иртәгәһенә һуңлап булһа ла барҙым. Хәлфә «Бәйембәт» байрамы үткәрелеүен, уның урынын, минең унда булыуымды ҡайҙан белгәндер? Ә бит халҡыбыҙҙың был боронғо байрамы төрлө ерҙә — йортта, яланда, сәсеү тамамланғас уҙғарыла ине.\nОлатай яҡты донъянан иртәрәк китте. Мин уның васыятын үтәп, ҡәберенә барам, өндәшәм, һаулыҡ һорашам, тупрағы менән ҡул-битемде йыуам, шунан ҡоштай талпынып ҡайтып китәм. Сәлмән Ярмуллиндың «Ахыры заман аяҡ аҫтында» китабында Шәмиғол хәлфә тураһында ла мәҡәлә урын алыуы шатландыра мине. Рәхмәт Сәлмән ҡустыға.\nХәлфә менән булған хәлдәр\nШәмиғол хәлфәнең апаһы Бикбаева Ғәйникамал Әхмәҙулла ҡыҙы Төпсәндәге Насиров Мө- хәммәтшәрифкә кейәүгә сыға. Улдары Әхмәҙулла Герман һуғышында 1914 йылда үлеп ҡала. Оло ҡыҙҙары Шәмсиямал Мөхәмәтшәриф ҡыҙы Бикбулат ауылы Иҫәнгилдин Мәхмүт менән тормошон бәйләй. Ул ҡыҙ сағында мәрткә китә. Арҡаһында мисәте бар, тиҙәр ине уның тураһында. Ул мәрттә күргәндәрен һөйләй. Атайымдың урынын ожмахта күрҙем, ә әсәйемдең урыны юҡ — ул тамуҡта, тип һөйләгәс, әсәһе ғүмере буйы ҡыҙын өйөнә аяҡ баҫтырманы, үҙе лә уларға барманы. Ул ҡыҙы ураҙа тота ине. Башҡа ҡыҙҙары — Өмикамал, Хөсникамал, Мәстүрә ауылда йәшәнеләр.\nШәмиғол хәлфә апаһына йыш килә торғайны. Һәр саҡ Әүлиә тауына күтәрелә ине ул. Был тау тураһында һәр саҡ:\n"Тауҙы ҡәҙерләгеҙ. Тауға иҫеректәр менеп, бейеп, тәртип боҙоп йөрөрҙәр, ә һеҙ уны, ундағы әүлиә ҡәберҙәрен тәрбиәләп торорға тырышығыҙ", — тип өгөт бирә торғайны\nШәмиғол хәлфә халыҡ араһында хөрмәт ҡаҙанған кеше ине. Кем генә ярҙам һорап килһә лә, уны өшкөрөп, дарыу төнәтмәләре менән һауыҡтырып ебәрә ине. Уның дауалау сараларын бер нисек тә аңлата алмайым. Ен ҡағылған, фалиж һуҡҡан кешене алып килһәләр, хәлфә тәүҙә иһәнләп, күҙҙәрен йомоп, бер аҙ ултыра торғайны. Шунан ауырыуҙы йә тал сыбығы, йәиһә үҙҙәре алып килгән таҫтамал, сепрәк киҫәге менән һуҡҡылай торғайны. Арбаға һуҙып һалып алып килтерелгән ауырыу тороп ултырыу ғына түгел, йүгереп атлап китә ине.\nБына бер саҡ Юлдыбай ауылынан Яныбай Килсенбаев ағай үҙенең ҡатынын арбаға бәйләп һалып, Ишбирҙегә Шәмиғол хәлфәгә алып килә. Был ваҡиға тураһында Яныбай ағайҙың улы Мөхәммәт ағай һөйләгәйне: «Әсәйем юл буйына туҙға яҙмаған хәбәр һөйләп, аҡырып барҙы. Уның менән ни булғанын да аңламайбыҙ, хәле торған һайын насарланғанын ғына тоябыҙ. Ишбирҙегә барып еткәс, атайым атты ҡапҡа янында бәйләне лә, беҙҙе урамда ҡалдырып, өйгә инеп китте. Бер аҙҙан хәлфә сыҡты. Ҡулына сыбыҡ тотоп алған. Киҙәнеп тороп, өс тапҡыр арбала ятҡан әсәйемә сыбығы менән ныҡ итеп һуҡты ла: „Сисегеҙ ауырыуҙы“, — тине. Әсәйем тороп ултырҙы ла: „Һаумыһығыҙ, хәлфә, миңә ни булған, ни эшләп мине бында алып килгәндәр?“ — тип һораны. „Яныбайҙың атаһы донъя ҡуйғаны бирле һеҙгә барғаным булмағас, йортоғоҙға ендәр эйәләшкән, — тине хәлфә. — Етмәһә, урамдағы бөтә йүнһеҙҙәр йортоғоҙға инеп эсә, Яныбай ҙа буш ҡалмай икән. Ана бит, күҙенә шешә ене ҡағылған (Ысынлап та, атайымдың бер күҙенә аҡ һалғайны, бер аҙ аҡһап та йөрөнө). Бына шул ен-шайтандар зәхмәте ҡағылған инде һиңә, килен. Ярай, әйҙәгеҙ, сәй эсәйек“. Шунан өйгә инеп, күмәкләп сәй эстек тә, ҡайтырға йыйындыҡ. Арбаға сығып ултырҙыҡ та, атты ҡыуабыҙ. Ләкин арба әйләнмәй ҙә ҡуя. Аптырағас, атайым Шәмиғол хәлфә янына инеп, хәлде һөйләп бирҙе. Хәлфә йылмая биреберәк торҙо ла, былай тине: „Әйләнмәҫ шул. Майламайса, арба әйләнә тиме ни. Бына һин дә миңә ҡатыныңды дауалаған өсөн әжерен бирмәнең бит, ә араҡы өсөн аҡса йәлләмәйһең“, — тине. Атайым уға тәғәйенләп алып килгән хәйерен сығарып бирҙе. „Бына шулай, миңә тәғәйенләнгән хәйереңдең араҡы һатып алыуға тотонолоуын теләмәйем“, тине. Шунан һуң тәгәрмәстәр ҙә тәгәрәп китте, әсәйем дә кәйефләнде». Ошолар тураһында аптырап һөйләгәйне Мөхәммәт ағай.\nМөхәмәт ағай һөйләгәндәр\nМөхәммәт ағай тирә-йүнгә танылған балта оҫтаһы ине. Шәмиғол хәлфә 1956 йылда улы Дамирға өй һалдырҙы. Мөхәммәт ағайҙы тәҙрә, ишек яңаҡтары һуҡтырырға саҡыра хәлфә. Бер көндө Мөхәммәт ағай хәлфәгә әйтмәй генә ғаиләһе янына ҡайтып килергә була. Велосипедына ултыра ла оло юлдан елдерә был. Көн кискә ауышып, тирә-яҡты ҡараңғы төн солғап ала. Таң атыуға бер ауылға барып инһә, үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай тора: ул хәлфә йортонда баҫып тора. Мөхәммәтте хәлфә үҙе ҡаршы ала ла: «Йә, улым, килен янына нисек ҡайтып килдең? Килен ни хәлдә?» — тип кеткелдәп көлә. Шунан:"Улым, бер ҡасан да рөхсәтһеҙ эш башҡарма. Рөхсәт һораһаң, телең өҙөлөп ҡалмаҫ ине бит", — ти. Шунан Мөхәммәт ағай был хәлдең Шәмиғол хәлфә тылсымы менән атҡарылыуын аңлай.\n1936—1937 йылдарҙа хәлфәне КГБ эҙәрлекләй башлай. Бер ваҡыт КГБ хеҙмәткәре хәлфәнең өйөнә килеп инә. «Ул өйҙә юҡ, ҡайҙа киткәнен әйтмәне», тиҙәр өйҙәгеләр. Был ваҡытта хәлфә Юлдыбай ауылында Яныбай исемле танышында ултырған була. Сәй эсергә әҙерләнгән саҡта ғына хәлфә ҡапыл йыйына башлай: «Яныбай, мин һеҙҙә булманым, минең арттан киләләр», — ти ҙә сығып та китә. Шул арала КГБ хеҙмәткәрҙәре килеп инә. Яныбай, ҡурҡыпмы, аңғармаҫтанмы, «Ул сығып китте», тип әйтеп ысҡындыра. КГБ хеҙмәткәрҙәре ҡапҡа төбөнә килеп туҡтағанда тыныс ҡына эргәләренән уҙып киткән ҡатын-ҡыҙ күлдәгендәге кешене күреүҙәрен иҫкә төшөрә. Тимәк, шул Шәмиғол хәлфә булған, тиешә улар.\nХәлфәне эҙәрлекләй торғас, бер көндө өйөндә тура килтереп, Мораҡҡа илтеп ябып ҡуялар. Икенсе көндө хәлфәнән һорау алырға тип, бикле йоҙаҡты асып, камераға инһәләр, хәлфә унда булмай сыға. «Һин асып сығарып ебәргәнһең», тип, һаҡсыны камераға ябып ҡуялар. КГБ хеҙмәткәрҙәре тағы Ишбирҙегә юл тота. Барһалар, хәлфә кинәнеп сәй эсеп ултыра. Уның ҡулдарын бәйләп, кире Мораҡҡа алып китәләр. Юлда КГБ хеҙмәткәрҙәре туҡтап, урман араһына «йомош йомошларға» инеп сыҡҡансы, хәлфә урынында булмай сыға. Ҡоттары осоп, ары йүгереп, бире йүгереп йөрөгән мәлдә «Мин бында» тигән тауышҡа әйләнеп ҡараһалар, ағас араһынан ҡулдары бәй ләнмәгән хәлфә сығып килә икән. Ҡулдарын бәйҙән нисек ысҡындырыуы КГБ хеҙмәткәрҙәре өсөн сер булып ҡала. Хәлфәне Мораҡҡа килтергәс тә начальникҡа алып инәләр. Һорау алып, протокол төҙөлә. Хәлфә: «Мин бер кемгә лә зыян килтермәйем. Фәҡәт ауырыу кешеләрҙе өшкөрөп дауалайым ғына», — тип, протоколға ҡул ҡуйыуҙан баш тарта. Хәлфәне бер нисек тә протоколға ҡул ҡуйырға күндерә алмағас, начальник: «Ярай, улайһа, үҙеңә үпкәлә. Ҡул ҡуйыуҙан баш тарта, тип яҙып ҡуям», — тип, ҡәләмен ҡағыҙға терәүе була, шул ерҙә ике ҡулы ла хәрәкәтһеҙ ҡатып ҡала. Начальник ҡулын күтәрә лә, хәрәкәт итә лә алмай. Шунан ул барыһын да аңлай һәм:"Хәлфә, зинһар, шаярыуыңды ташла, мине зәғиф яһама, протоколды яңынан яҙырбыҙ", — тип инәлә башлай.\nХеҙмәткәрҙәргә:"Хәлфәне нисек алып килдегеҙ, шулай алып барып ҡуйығыҙ ауылына" , — тип бойора. Хәлфә начальниктың ҡулдарын «йомшарта». Шунан тәүбәһенә килгән начальник барыһына ла ишетелерлек итеп: «Егеттәр, хәлфәне эҙәрлекләп йөрөмәгеҙ. Ул — әүлиә. Уға беҙҙең көс етмәй», — ти.\nБикес ауылынан Урал Ишемғолов Леонид Панков менән булған бер ваҡиғаны һөйләне. Леонид Панков эштә сағында аяҡ быуынын сығара. Дауаханаға барып, табиптарға мөрәжәғәт итә. Табиптар, беҙ быуынды ултырта алмайбыҙ, тип, уны ҡайтарып ебәрә. Леонид аяғы һыҙлауына түҙә алмай яфаланғас, яҡын дуҫы Хөснулла Рысаев Шәмиғол хәлфәгә барырға кәңәш итә. Леонид иртәгәһенә үк Иш бирҙегә юлға сыға. Бәхеткә күрә, хәлфә өйҙә була. Тик ул ауырыуҙы өйгә индермәй, ә Леонидтың үҙенә лапаҫ башына менергә ҡуша. Леонид башҡорттар араһында йәшәгәнлектән, башҡорт телен яҡшы белгән була. «Олатай, мин бит лапаҫ башына менеү түгел, урындан ҡуҙғала ла алмайым», ти ул. «Ташла ҡултыҡ таяғыңды. Ҡайҙа, сис әле аяғыңа ураған сепрәгеңде», — ти хәлфә. Ул ауырыуҙың аяғын ҡулы менән һыпыра ла, «Бар, ана баҫҡыс, мен лапаҫ башына», ти. Леонид баҫҡыстан менеп кенә еткәс, хәлфә:"Хәҙер инде ергә һикер, ҡурҡма", тип бойора. Леонид күҙҙәрен йома ла, ергә һикерә. Бер ни булмағандай, урынынан тороп, атлап та китә. Бер ни аңламай, аптырап ҡалған Леонидҡа хәлфә өшкөрөлгән тоҙ бирә, бетеү яҙып тоттора. «Тоҙло һыу менән аяғыңды йыу. Бетеүҙе түшеңә таҡ, юғалтма. Юғалтһаң, аяғың тағы ауыртыр», ти. Леонид рәхмәт әйтеп, хәйерен биреп, ҡыуанып ҡайтып китә.\nМин Өфөгә барырға тип, Мәләүез автовокзалында билет алырға торам: «Ағай, һеҙ кисә генә Шәмиғол хәлфә тураһында телевизорҙан сығыш яһанығыҙ, бигерәк оҡшаны. Күңелем тулып китте», — тип өндәште бер ҡатын. Мәләүез районына ҡараған Бельская ауылынан Ғәбиҙә Лотфуллина атлы икән. Шунан һөйләп китте: «Әсәйем Рәхимә Аллаяр ҡыҙы менән атайым Миңлеәхмәт Сәхиулла улы көтмәгәндә ауырып киттеләр. Икеһен дә Йомағужа дауаханаһына алып барып һалдылар. Бер ай дауалап, сирҙәрен асыҡлай алмағас, өйҙәренә ҡайтып үлһендәр инде, тип, ҡайтарып ебәрә уларҙы табиптар. Бер көндө Аптраҡ ауылынан инәйебеҙ килде лә, ауырыуҙарҙы Шәмиғол хәлфәгә алып барайыҡ, тип тәҡдим итте.\nАтайым менән әсәйемде арбаға һуҙып һалып, Ишбирҙегә көскә алып барып еткерҙек. Хәлфә: „Бик оҙаҡ килдегеҙ, етмәһә, икеләнеүегеҙ ҙә көслө. Ихлас күңел менән сирҙән арыныуға өмөтләнергә кәрәк“, — тине. Арбала ятҡан ауырыуҙарға күҙ һалып алды ла, һыйыр аҙбарына инеп китте. Унан сыҡҡас, ниҙер һөйләнә-һөйләнә әсәйемде өшкөрҙө һәм: „Һылыу, һарайҙа һыйыр һауғанда билеңә кем һуҡты?“ — тип һораны.\n- Әлләсе, себен ҡыуалағанда һыйыр ҡойроғо менән һуҡҡылай инде ул...\n- Юҡ шул, һыйырыңды бисмиллаһыҙ һауғанһың. Һыйыр һауғанда күнәгеңә нимә төштө, иҫләйһеңме?\n- Һөттө бушатҡанда бер түңәрәк таш килеп сыҡты.\n- Ә һин ул ташты һарайға ташлағанһың. Ярай әле ҡыҙың өйҙә булмаған, ул да шул һөттө эсеп ауырыр ине...\nШунан хәлфә атайымды ла, әсәйемде лә һарай эсенә саҡыра. Атайыма өйөлөп ятҡан тиреҫкә ҡулын тығып, ниҙер эҙләргә бойорғас, ул ыуалып торған тиреҫте услап ала ла, унан бер таш килтереп сығара.\n- Рәхимә һылыу, күнәгеңә төшкән теге таш ошомо, ҡара әле, — тип өндәшә әсәйемә хәлфә.\n- Эйе, шул таш, ул нисек килеп сыҡҡан бында?- тип аптырана әсәйем.\n- Бына был ен ташы. Ен уны бисмиллаһыҙ эш башлаған кешегә бүләк итә. Бынан ары бер генә эште лә бисмиллаһыҙ башламағыҙ. Был ташты, ана, Энәк йылғаһы буйында һыуҙан ситтәрәк ташҡа бәр, осҡондары сәсрәп китһен. Ен уны һеҙҙең йортта ғына түгел, башҡа бер урында ла файҙалана алмаһын. Юлда гел шатланып ҡайтығыҙ. Башҡаса килеп йөрөмәгеҙ...\n»Әсәйем менән атайымды дауалағас, Шәмиғол хәлфә минең дә башымдан һыйпаны. Шунан өшкөрөлгән тоҙ, бетеү яҙып бирҙе. Бетеүҙе ендән урлатма, тине". Шулай тип һүҙҙәрен тамамланы яңы танышым.\n«Киске Өфө», 2007 йыл. №10-11-12\n*хаж ҡылһа, намаҙ уҡып, теләк теләһә, теләктәре ҡабул буласаҡ – әүлиә ҡәберенә хаж ҡылыуҙы икенсе мәғәнә лә аңлар кәрәк. Борондан килгән был йоланы халыҡ хаж ҡылыу тигән мәғәнәлә әйтә башлаған. Ҡәбергә барып үлемде, теге донъяға ҡайтыуҙы йышыраҡ иҫкә төшөрөү хикмәтелер. Был һүҙҙең төпкө мәғәнәһенә төшөнмәгән ҡайһы берәүҙәр уны кесе хаж һәм Аллаһ бойорған хаж менән бутап ҡаңғыра.\n*Теләк теләһәң, күккә ҡарап телә – теләк-доғаны тик Аллаһ Тәғәләнәң генә һорарға икәнең һәр кем беләлер? Ғәрәптәр Аллаһ күктә тейҙәр – был беҙҙенсә Аллаһ бар ерҙә, хатта беҙҙең йөрәгебеҙҙә.\n*Ҡәбер тупрағым менән бит-ҡулыңды, һыҙлаған ереңде ыу, ләззәт табырһың – был шуға ишара: Пәйғәмбәребеҙ Аллаһ Тәғәлә биргән бәрәкәтте һәм ниғмәтте ҡулланығыҙ тей. Аллаһ биргән тәбиғәттәге бар шифаһын. Диндә булығыҙ, тәһәрәтле йөрөгөҙ, Аллаһ биргән хәләл ризыҡтар менән туҡланығыҙ тигән мәғәнәлә. Ысын мәғәнәлә ҡәбергә барып тупраҡ менән бит-ҡулды ышҡыу түгел. Шулай уҡ пәйғәмбәребеҙ әйткән бит: ауырып китһәгеҙ яланға – тәбиғәткә сығығыҙ, үҙ тыуған ерегеҙгә ҡайтып шуның һыуын эсеп, ризығын ашап шифа табырһығыҙ тигән. Донъя ҡайғыһын онотоғоҙ, әхирәтте иҫкә алығыҙ – ауырыуҙарҙан арынырһығыҙ.\nБына ошондай ғына хәлфә әйткән образлы һүҙҙәрҙә ҡалай ҙур хикмәт ята.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 24.02.2018 в 22:51, и размещена в категории Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Бөгөн Дәүләт флагы көнө - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБөгөн Дәүләт флагы көнө\nРәсәйҙең 3 төҫтәге тарихи байрағы 1991 йылдың 22 авгусында тергеҙелә. 1994 йылдан ул ил президенты указы менән рәсми билдәләнә. Байраҡтағы аҡ төҫ – тыныслыҡ, таҙалыҡ, намыҫлыҡ һәм камиллыҡты, күк– тоғролоҡ һәм тотороҡлоҡто, ҡыҙыл төҫ –көс һәм ҡеүәтте, Ватан өсөн ҡойолған ҡанды сағылдыра. Дәүләт флагы Рәсәй Федерацияһының гербы һәм гимны кеүек үк дәүләт суверенитеты символикаһы булып тора. Бөгөн Республиканың район һәм ҡалаларында Дәүләт флагы көнөнә арналған саралар үтә.\n22 августа Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре\n22 августа Эш биреүсенән, тәү сиратта, яуаплылыҡ талап ителә


Баш ҡаланың Октябрь проспектында мотоцикл ҡатнашлығында йәнә бер юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлде\nСоциаль селтәрҙәргә һалынған видеояҙманан күренеүенсә, аварияла юғары тиҙлектә килеүсе мотоцикл еңел автомобилгә бәрелә. Фажиғәлә ике тәгәрмәсле транспорт сараһына идара итеүсе 24 йәшлек егеттең ғүмере өҙөлә. Әйтергә кәрәк, миҙгел башланғандан алып был байкерҙар ҡатнашлығындағы беренсе үлемесле авария ғына түгел. Кисә Өфөнөң Дим биҫтәһендә лә мотоциклист һәләкәткә тарыны, май уртаһында аэропорт юлында пассажир ҡыҙ һәләк булды. Апрелдә Иглин районы үҙәгендә лә ике егет яҡты донъя менән хушлашты.


Йылайыр районы хакимиәте башлығы итеп Илгиз Фәтҡуллин тәғәйенләнде\n16 Март 2011, 10:30\n2011 йылдың 15 мартында Йылайыр районы муниципаль район Советының ултырышы үтте, унда муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү мәсәләһе ҡаралды.\nКонкурс һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль район хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Илгиз Фәтҡуллин тәғәйенләнде.\nБеҙҙең белешмә. Фәтҡуллин Илгиз Лирман улы 1976 йылдың 24 майында Учалы районының Ҡайыпҡол ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт аграр университетын һәм Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Дипломатик академияһын тамамлай. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.\n1992-1997 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡый.\n1997-2000 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт аграр университетының тупраҡты өйрәнеү кафедраһы аспиранты.\n2000-2001 йылдарҙа – Башҡорт дәүләт аграр университетының ҡабул итеү комиссияһының яуаплы секретары.\n2001-2006 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Аппараты агросәнәғәт сәйәсәте һәм ер төҙөлөшө бүлегенең баш белгесе. 2006 йылдан алып әлегә тиклем – Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең территориялар һәм кадрҙар менән эшләү буйынса идаралығы контроль бүлегенең баш белгесе, территориялар менән эшләү һәм дәүләт наградалары буйынса идаралыҡтың территориялар менән эшләү бүлеге советнигы.


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының төбәк-ара форумы\n27 Сентябрь 2020, 14:46\nҒафури районының Красноусол ҡасабаһы башҡорт гимназия-интернаты директоры Гөлсөм Мөбәрәк ҡыҙы Монасипова форум хаҡындағы фекерҙәре менән бүлеште\n24 - 25 сентябрҙә Ғафури районының «Красноусольск» шифаханаһында Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының төбәк-ара форумы уҙҙы. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Мәғариф һәм фән министрлығы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тарафынан ойошторолған форум Башҡорт теле йылы сиктәрендә үткәрелде.\nҒафури районының Красноусол ҡасабаһы башҡорт гимназия-интернаты директоры Гөлсөм Мөбәрәк ҡыҙы Монасипова форум хаҡындағы фекерҙәре менән бүлеште.\n“Эшлекле, ваҡытлы фәһемле форумда милли мәктәптәр директорҙары ла ҡатнаштыҡ.\nбеҙҙең өсөн форум - аралашыу, тәжрибә уртаҡлашыу, маҡсаттар билдәләү, уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләү майҙаны булды.\nФорумда Республика башлығы Радий Фәрит улы ла ҡатнашты. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, форумда Р. Хәбиров башҡорт телендә сығышы яһаны.\n"Бөгөн башҡорт халҡы планетаның 2 миллион кешеһен берләштерә, уларҙың 1,5 миллиондан артығы — Рәсәйҙә һәм 1 миллион 200 меңгә яҡыны — Башҡортостанда йәшәй. Республика хакимиәтенең бурысы — башҡорт телен һәм башҡорт халҡының күп быуатлыҡ мәҙәниәтен һаҡлау", — тип билдәләне ул телмәрендә.\nТәүге форумдағы ҡарарҙарға килгәндә, уларҙың тормошҡа ашырыла башлауы киләсәккә өмөт уята.\nБыл форумда мине айырыуса шатландырған, эшкә дәрт өҫтәгән мәлдәрҙе билдәләп үткем килә.\nЯбай башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһының абруйы һыҙыҡ өҫтөнә алынды – уҡытыусыға ҡәҙер күрһәтелде.\nМилли мәктәптәр буйынса концепция тамамланыу өҫтөндә .\nКиләсәктә милли мәктәп директорҙары менән "түңәрәк өҫтәлдәр" үткәреү, тәжрибә уртаҡлашыу буйынса төрлө мәктәп базаларында осрашыуҙар ойоштороу ҡараласаҡ. Гранттарға дәғүә итеүселәр белгестәр ярҙамы менән тәьмин ителәсәк.\nМәғариф өлкәһендә шишмәнең башы булған балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәренә айырым иғтибар бүленеүе телде һаҡлап ҡалыуҙағы етди аҙым тип һанайым.\nБындай форумдарҙың йылына 2 тапҡыр үткәрелеп торасағы хаҡындағы иғлан башҡорт теленең яҡты киләсәгенә нигеҙ тип уйлайым”.\nХөрмәтле коллегалар! Гөлсөм Мөбәрәк ҡыҙының тырышлығы менән интернет селтәрендә “Башҡорт телен яратабыҙ! Башҡорт телен өйрәнәбеҙ!”, “Мин китап яратам” тигән төркөмдәр ойошторола. Был төркөмдәрҙә үҙ-ара һөйләшеү тик башҡорт телендә бара, халҡыбыҙҙың телен, мәҙәниәтен һәм тарихын белеү, һаҡлау, таратыу маҡсатында ныҡышмалы эштәр алып барыла. Форсаттан файҙаланып, һеҙҙе ошо төркөмдәргә саҡырабыҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №25, 21 - 27 июнь, 2014 - Информационные страницы\n№25, 21 - 27 июнь, 2014\nХАЛЫҠСАНЛЫҒЫ МЕНӘН АЛДЫРА\n"Киске Өфө" гәзитен беҙҙең Башҡорт дәүләт университеты тарих факультеты уҡытыусылары һәм студенттары ла яратып уҡый, үҙҙәре лә унда әленән-әле сығыш яһап тора. Мин үҙем иһә гәзитте сыға башлаған мәленән бирле, даими алдырам. Ул ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ысын мәғәнәһендә халыҡ гәзитенә әйләнеп өлгөрҙө. Темаларҙы асыуы, халыҡсанлығы менән уҡыусылар күңеленә хуш килде.\nӘлбиттә, әүҙем уҡыусы булараҡ, гәзит мөхәрририәтенә тәҡдимдәрем дә бар, уларҙы мин яңғыратып та торам. Ҡайһы бер мәсьәләләрҙә ҡыйыуыраҡ булырға, тәнҡиткә күберәк урын бирергә кәрәк, тимен. Был фекерҙе үҙебеҙҙең башҡа баҫмаларға ҡарата ла әйтә киләм.\nДөйөм алғанда, "Киске Өфө" яҡшы тойғолар ғына ҡалдыра. Башҡортостан халҡын уға дәррәү яҙылырға өндәйем. Бөгөнгө көндә был үтә лә мөһим, кәрәкле эш, тип әйтер инем. Ни өсөн тигәндә, хәҙер дәүләт тарафынан баҫмаларға бүленгән субсидия күләме кәмене, шул арҡала гәзит-журналдар ауыр хәлдә ҡалды. Уларҙы бөлгөнлөктән халыҡтың дәррәү яҙылыуы ғына ҡотҡара аласаҡ. Милли баҫмаларыбыҙҙы иһә бары үҙ халҡыбыҙ ғына, үҙенең күрһәткән әүҙемлеге менән һаҡлап ҡала ала.\nБАШҠОРТТО КЕМ БӨТӨРӘ? ҮҘЕБЕҘ!\nҠәҙерле милләттәшем! Үҙ телен белмәгән башҡорттоң күбәйә барыуына ғәйеплене ситтән эҙләмә. Улар - һинең яҡын туғандарың, дуҫтарың, үҙең... Уйланайыҡ!\nүәт бит әй!\nлагерҙа йөрөп өйрәнәләр\nАҠШ-тың Мәскәү ҡалаһындағы илселегенең инглиз теле бүлеге, АҠШ-тың Екатеринбург ҡалаһындағы генераль консуллығы, БР Мәғариф министрлығы, Өфө ҡала округы хакимиәте һәм Совет районының мәғариф бүлеге ярҙамында Америка-башҡорт интерколледжы әҙерләгән "АССЕSS/ДОСТУП" халыҡ-ара гуманитар белем биреү программаһы баш ҡалабыҙ Өфөлә сираттағы йәйге лагерын асты.\nБДИ һынауҙары шулай етди, ҡаты формала үтергә тейеш булыуы менән килешәм. Сөнки бынан алдағы йылдарҙа сосораҡ уҡыусыларҙың төрлө юлын табып, имтихандарҙы юғары балға тапшырыуға өлгәшеүе тураһында ишетәбеҙ.\nБеҙҙең байҙарыбыҙ күп түгел, үҙ эштәрен асыусылар ҙа һирәк. Ләкин ошо йүнәлештә әүҙемерәк булырға ине. Сөнки бер быуат элек булған тарихи ваҡиғалар беҙгә һабаҡ булырға тейеш, беҙгә аҡыллыраҡ уйлап эш итергә кәрәк.\nСАЛАУАТТЫҢ НӘҪЕЛ ТАМЫРҘАРЫ...\nаҡтамырҙай ҡалҡты ҡабаттан\nУнда Кинйәбикә Салауаттың улы Сөләймәндең ҡыҙы тип күрһәтелгән. Гөлсафия - уның тыуасары (праправнучка) булып сыға. Вельмир Иштимер улы Ҡаратаулыла Гөлсафияның ейәнсәрҙәре йәшәүен әйтте.\nҮҘ ҺӨНӘРЕҢӘ БИРЕЛГӘНЛЕК -\nхаҡ яҙғаның шул була\nӘ инде үҙе сәнғәт донъяһына әйҙәгән талиптар һәм мәктәп уҡыусылары өсөн ул ысын мәғәнәһендә кумир, һәр яҡлап та өлгө булырҙай остаз! Кем хаҡында шулай матур һүҙҙәр һөйләй икән, тип аптырамағыҙ тағы: Сибай дәүләт филармонияһында (бөгөнгө Сибай концерт-театр берекмәһе) сағыу сығыштары менән танылыу алған бейеүсе Азат Нәбиуллин ул.\n5 июлдә була\nМилли батырыбыҙ, сәсән, шағир-импровизатор, 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы полководецы Салауат Юлаевтың тыуыуына 260 йыл тулыуға арналған "Салауат йыйыны" республика фольклор байрамы 5 июлгә күсерелде. Ул йылдағыса Салауат районы Малаяҙ ауылы эргәһендә үтәсәк.


Башҡортостанда айлыҡ уртаса эш хаҡы 25 мең һумдан ашыу тәшкил итә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда айлыҡ уртаса эш хаҡы 25 мең һумдан ашыу тәшкил итә\n15:00, 27 октября 2015 Иҡтисад\nБашҡортостанда айлыҡ уртаса эш хаҡы 25 мең һумдан ашыу тәшкил итә Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2015 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\n2015 йылдың ғинуар-август айҙарында Башҡортостанда айлыҡ уртаса эш хаҡы 25139,5 һум булды. Реаль эш хаҡы 90,4 процент тәшкил итте (ҡулланыу хаҡтары индексын иҫәпкә алып), тип хәбәр иттеләр Башҡортостанстатта.\nАғымдағы йылдың 1 октябренә эш хаҡы буйынса кисектерелгән бурыстың дөйөм суммаһы 3,3 миллион һум тәшкил иткән. 2015 йылдың 1 сентябре менән сағыштырғанда, бурыстың дөйөм күләме 0,3 миллион һумға (9,7 процент) артҡан.\nТеги: эш хаҡы,статистика


Заман заңы тартыла керештә... » Башҡортостан гәзите\nЗаман заңы тартыла керештә...\n25-07-2017, 01:40 // Спорт һәм туризм, Башҡорт донъяһы // Баҫып сығарырға\nӘлмисаҡтан төйәк иткән ҡөҙрәтле Урал еренә һибелгән тереһыу ҡото, рухи аһәңебеҙ ҡылдарын тирбәлткән думбыра сыңы, үткәндәр ауазы булып халҡыбыҙ йөрәгенән урғылған тәрән ҡурай моңо, иркен киңлектәрҙе үҙ итер йылҡы өйөрө тояҡтарының тауышы, яҡты уй-маҡсаттарыбыҙ ише киләсәккә уҡталған уҡтар етеҙлеге, ил-йортто яҡлар заман батырҙарының ораны оло илде йыйҙы.\n13 – 16 июлдә Учалы районының Ғәҙелша ауылы янындағы Баҡшай ерендә уҡ атыу буйынса II республика “Мәргән уҡсы”, I халыҡ-ара “Евразия кубогы”, “Ай , Уралым, Уралым!” фестивалдәре уҙҙы. Оло йыйын рәүешен алған мәртәбәле сара, республиканың Баймаҡ, Белорет, Благовещен, Бөрйән, Ғафури, Ишембай, Нуриман, Салауат, Учалы, Ҡыйғы, Ҡырмыҫҡалы, Әбйәлил райондары, Өфө, Баймаҡ, Учалы, Сибай ҡалалары менән бергә, күрше Силәбе өлкәһенең Арғаяш һәм Ҡоншаҡ райондарынан, Мәскәү, Омск, Силәбе, Ырымбур ҡалаларынан, Беларусь, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан илдәренән килгән бәйгеселәрҙе, милләттәштәребеҙҙе, төрки ҡәрҙәштәребеҙҙе, төрлө халыҡ вәкилдәрен бергә тупланы.\nБашҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Учалы районы хакимиәте менән берлектә ойошторолған оло сараның маҡсаты – заман йөҙөндә халҡыбыҙҙың милли булмышын билдәләү. Йәш быуынды илһөйәрлек, телһөйәрлек рухында тәрбиәләү менән бергә, тарихи тамырҙарыбыҙҙы тәрәндән барлап, халҡыбыҙҙың кәсеп-шөғөлдәрен тергеҙеп, йолаларҙы, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, милли кейемдәрҙе өйрәнеп кенә ҡуйған маҡсатыбыҙға ирешергә мөмкин. Ошо йәһәттән киң майҙанда ойошҡанлыҡ менән үткән оло сараның әһәмиәте бик ҙур булды.\nЗаманса халыҡсан заң менән ҡеүәтләнеп, бәйге рухынан ҡанатланып килгәндәрҙең милли кейемдәрен күреп һоҡланды халыҡ, моңло һәм дәртле сығыштарҙы ләззәтләнеп тамаша ҡылды, елдәй елгән һыбайлыларҙың етеҙлеген һәм мәргәндәрҙең бер-бер артлы сәпкә тейгән уҡтарын күреп хайран ҡалды, йәрминкәләрҙә үҙ әйберҙәрен һатып кинәнде, ниәт ителгән оло эштең милләттәштәр, ҡәрҙәштәр, рухташтар ҡоро булып тормошҡа ашыуына ҡыуанды. Һүҙ өсөн түгел, заманса милли йөҙ күрке өсөн, һан өсөн түгел, халыҡсан даныбыҙ барлығы өсөн, күҙ өсөн түгел, рух ныҡлығын һәм күңел азатлығын билдәләү өсөн үткәрелде сара. Ҡуйылған маҡсаттарға ирешеп, килер көнгә баҡҡан ҡараштарыбыҙҙың үткерлеген, теләк-ынтылыштарыбыҙҙың ихласлығын, һалған тырышлығыбыҙҙың һөҙөмтәле булыуына инандыҡ, көслө һәм күсле халыҡ булып, барыр юлыбыҙҙа юлдаш итеп алыр аныҡ маҡсаттарыбыҙға нигеҙ булыр һығымталарҙы ла яһаныҡ.\nХалыҡ байрамын асыу тантанаһында Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова: “Илебеҙҙә йәшәүселәр ғөрөф-ғәҙәттәренә, йолаларына, тарихтарына, тимәк, үҙ булмыштарына битараф түгел. Бөгөн халыҡтарҙың камил үҫеш күрһәткесе булған милли мәҙәниәтте һаҡлау һәм үҫтереү, киләһе быуындарға еткереү һәр беребеҙҙең яуаплылығында. Ә был мәсьәләне хәл итеү юлдары буй етмәҫ бейеклектә лә түгел. Шанлы үткәндәребеҙ, яҡты бөгөнгөбөҙ һәм өмөтлө киләсәгебеҙ хаҡына ололар аманатын, еребеҙ именлеген, рух ныҡлығын, күңел тыныслығын, ғаилә ҡотон һаҡлау оло мәғәнәгә эйә. Тап бөгөн үҙенсәлекле һәм һоҡланғыс тәбиғәтле Учалы ерендә беҙ уны үҙ эштәребеҙ менән раҫлайбыҙ һәм ошоларҙың оло бәхет икәнен тойоп, аңлы рәүештә мәҙәни байлығыбыҙҙы, халыҡсан ҡотобоҙҙо үҫеп килгән быуынға ышаныс менән тапшырабыҙ. Ошоноң менән бәхетлебеҙ”, – тине.\nЭйе, бәхет – бик тәрән төшөнсә. Уйлап ҡараһаң, ысынлап та, тап ошо көндәр үҙе бәхет түгелме ни?! Оло теләк һәм берҙәм халыҡ көсө менән башҡарылған эштәребеҙ – оло йыйын бәрәкәтле хеҙмәт емеше түгелме? Ә бит ысын мәғәнәһендә милли йөҙөбөҙҙө, булмышыбыҙҙы билдәләр матур йыйын булды был байрам. Бөтә халыҡтың ҡатнашырға мөмкинлеге булмаһа ла, ошо фестивалдәрҙең шаһиты булғандар һүҙҙәремде ҡеүәтләр ине, моғайын. Иллә мәгәр, заман фотоҡоролмалары теркәп барған күренештәргә, байрамға килгән халыҡтың шат йөҙҙәренә ҡарап, шулай тип әйтмәү мөмкин түгел. Ошо саҡта йәмле Учалы ерендә булғандар, байрам мөхитен үҙ күҙҙәре менән күреп, күңелдәре менән тойғандар минең һүҙҙәремде ҡеүәтләр. Хозур тәбиғәт, ихлас аралашыу, бәйге рухы – тап ошо өс нәмә рухташтарҙы берләштереп, уйҙарҙы беректереп, бәйгеселәрҙе лә, ҡарарға килгән бар халыҡты ла шат һәм бәхетле итте. Йәйге ҡояш та, эҫе көндә һибәләгән ямғыр ҙа артыҡ булманы байрам өсөн, әйтерһең дә, һәр нәмә үҙ урынында һәм уйланылғанса. Килгән ҡунаҡтарҙы йола ҡушҡанса ҡабул итеү һәм хөрмәт күрһәтеү, сәмле уҡ атыу бәйгеләре, майҙандың бер осонан икенсеһенә тиклем һуҙылған бай йәрминкәләр, район таланттарының сағыу сығыштарынан шау-гөр килгән сәхнә алды, ә кискеһен усаҡ янындағы һөйләшеүҙәр, фекер алышыуҙар – барыһы ла бер бөтөн байрам кәйефен булдырырға ярҙам итте.\nЫсын мәғәнәһендә халыҡ өсөн үткәрелгән сара булды фестиваль. Учалы районы ауылдарының халҡы, күрше райондарҙан килгән оҫталар үҙ тауарҙарын һатып кинәнһә, “Мәргән уҡсы”ға төбәп килгәндәр бәйге мөхите менән сәмләнде. Ошо урында бер нисә фестивалдең бергә үтеү әһәмиәтен дә билдәләп үтергә кәрәк. Ил төкөрһә, күл булыр, тигәндәре лә дөрөҫ бит. Район халҡын ҡыуандырып, республика ҡала һәм райондарҙы дәртләндереп, ситтән килгән ҡунаҡтарҙы һоҡландырып олонан тотондо халыҡ.\nҺуңғы йылдарҙа республикабыҙҙа этнотуризмды үҫтереү буйынса төрлө маҡсатлы эштәр алып барыла. Учалы районында үткән “Ай, Уралым, Уралым!” этнофестивале – ошо йүнәлеште үҫтереү маҡсатын ҡуйған сараларҙың береһе. Тап бөгөн республика һәм халыҡ-ара фестивалдәр уҙғарылған мәлдә ерле халыҡҡа шәхси хужалыҡтарында етештерелгән тәбиғи продукттарҙы, оҫталарҙың ҡул эштәрен тәҡдим итеү мөмкинлеге бар бит. Тырышҡан – тапҡан, тиҙәр. Заман ағышына яраҡлашып, йүнсел булыуҙары, етеҙлектәре менән алдырғандар был оло саранан ситтә ятып ҡаламы һуң!\nУчалы районының Ҡаҙаҡҡол ауылынан килгән Азат ағай Хәбибуллин, хаҡлы ялға сыҡҡас, халҡыбыҙҙың матур шөғөлдәренең береһе – ағасты һырлап эшләү эшенә тотонған. Бына инде ун өс йыл ул халыҡҡа 450-нән ашыу төр ағастан эшләнгән тауарҙар тәҡдим итә. Тәҙрә рамдары, килен һандыҡтары, паннолар, вазалар, аҙыҡ-түлек һауыттары, бәләкәй ҡумталар, ағас һүрәтле магниттар – Азат ағай һәм уның ҡатыны Аида апайҙың күңел талабы һәм күндәмлеге менән булдырылған һоҡланғыс эштәр. Етмешкә яҡын мәргәнгә йәрәбә һаны ҡуйып таратылған иҫтәлекле бүләктәр ҙә – уларҙың үҙенсәлекле хеҙмәт емеше. Халыҡтың атанан күргән уҡ юнған тигән бер матур мәҡәле бар. Шуныһы ҡыҙыҡ: был осраҡта Азат ағайҙы нефтсе булып эшләгән улы ылыҡтырған. Ғәжәпләнерлекме? Юҡ, һоҡланырлыҡ! Бигерәк тә бөгөн бер-беребеҙҙе ҡеүәтләп, матур эшкә тотоноу, ысынлап та, маҡтауға лайыҡ бит. Күркәм хеҙмәттең ғаилә берҙәмлегендә, заманса тырышлыҡ-теләктәшлектә сағылыуына бер асыҡ миҫал.\n“Һаулығың булғанда зарланып ултырырға форсат юҡ, тырышып башҡарабыҙ эштәребеҙҙе. Халыҡ өсөн дә отошло, үҙебеҙҙең тәбиғи материалдан булған әйберҙәрҙе алып ҡыуаналар, беҙгә ҡулай, яратҡан емешле эшебеҙ бар”, – тип һөйөнә башҡаларға өлгө булырлыҡ ағай.\nБайрамғол ҡымыҙының даны хаҡында күптәребеҙгә билдәле. Учалы ерендә үткән матур бәйгеләрҙә шифалы ҡымыҙ тәмен йәнә татып ҡарарға насип булды. Буштан ғына бирелмәгән баһалар, тәмле лә, бәрәкәтле лә Байрамғол ҡымыҙы. Ауылдың данлыҡлы совхозының матур йолаһын дауам итеп, Гөләйшә һәм Вәдүт Әхмәткирәевтәр ҙә өсөнсө йыл ҡымыҙ эшләү менән шөғөлләнә. Уларҙың ҡымыҙҙарын юбилей сараларына, айыҡ туйҙарға, Учалы еренең бренды итеп Мәскәү, Себер тарафтарына алып баралар.\n“Ҡымыҙҙы боронғоса, бер ниндәй ҡушымтаһыҙ әсетке менән һәм ыҫлап эшләйбеҙ. Үҙебеҙ өсөн ҡыуаныс, милли эсемлекте яратып алалар”, – тип ихластан фекерҙәре менән уртаҡлашты Гөләйша апай. Уйлап ҡараһаң, миллилек тип ниндәйҙер ҡул етмәҫ эштәр хаҡында ла уйланаһы түгел бит, яҡты ниәтең, тырышлығың бар икән, тормош ауыр тип йәки эш юҡлыҡҡа зарланмайынса, маҡсат менән тотон ошондай күркәм эштәргә, бер яҡтан, тырыш хеҙмәтең менән хәләл тапҡаның булһа, икенсе яҡтан, үҙ эшең менән районыңдың, тыуған ереңдең данын, халҡыңдың милли йөҙөн дә билдәләйһең бит.\nИлтабан ауылынан килгән Сәғит Фәхретдинов йәрминкәлә үк махсус ҡоролмаһын алып килеп, ат егеү өсөн кәрәк-яраҡтар эшләп ултыра. Йөҙө таныш ағайҙың, башҡа бәйгеләргә лә үҙ әйберҙәре менән бер нисә таҡыр килгәйне оҫта һөнәрсе. Ул эшләгән ҡамыт, дуға, ыңғырсаҡ, йүгән, ҡамсы, эйәрҙәрҙе, башҡа кәрәк-яраҡтарҙы Башҡортостандан ғына түгел, Силәбе, Ҡурған өлкәһенән, Троицк, Себерҙең Лангепас ҡалаһынан килеп алалар икән. “Бәләкәйҙән ҡартатайым менән ат ҡарап, уға ярҙамлашып, ошо һөнәрҙе үҙләштерҙем. Электән шулай сбруй, йүгәндәрҙе матурлап, биҙәп эшләргә тырыша торғайным. Хәҙер бына төрлө оҫталарҙан өйрәнеп, ун ете йыл ошо эш менән шөғөлләнәм. Бөтә ғаиләбеҙ менән башҡарабыҙ был эште, балаларым ярҙам итә, миңә ҡарап, улар ҙа өйрәнә”, – ти мауығып китеп эше менән булған Сәғит ағай.\nУрындағы халыҡтан тыш, Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет яҡтарынан да килеп буҙа, ҡорот, эремсек, талҡан, ҡаҡ, бешерелгән милли аҙыҡтар, шифалы үләнле самауыр сәйҙәре тәҡдим иткән йүнселдәр ҙә бар йәрминкәлә. Алыҫ тип тормай, ошондай бәйге-йыйындарҙы ҡеүәтләп, Өфө ҡалаһынан килгән “Этно-Маркет” милли әйберҙәр һәм биҙәүестәр үҙәге лә иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Гүзәл заттарыбыҙҙы һәр йыйында матур һырғалар, муйынсалар, милли акцентлы муҡсалар, ир-егеттәребеҙҙе сифатлы түбәтәйҙәр менән ҡыуандыра улар. Халҡыбыҙ данын үҙ эштәре менән күтәреүсе ошондай тырыш ғаиләләр барҙа ил-көнөбөҙҙөң дә милли йөҙө һәм киләсәге булыр. Ошондай матур эшкә тотонған һәм киләсәктә тотонасаҡ тырыштарға, күндәмдәргә, йүнселдәргә афарин тип ысын күңелдән уңыштар теләйһе генә ҡала.\nУҡ атыу бәйгеһендә ир-егеттәребеҙ менән бер рәттән ҡатнашҡан сая ҡыҙҙарҙың сағыу милли кейемдәренә, ҡашмау, тәңкә-сулпыларына, һаҡал, яға, селтәрҙәренә иғтибар итәм. Бәйгеләрҙә мәргәнлектәре менән алдырған Учалы ҡыҙҙарының боронғо яғалары хаҡында һорамайынса булдыра алмайым. Сығышы менән Бөрйән районынан булған Учалы районының Уральск ауылы килене Зөлфиә Фазлетдинованан күбәләк-тиләү ырыуына хас боронғо яға тураһында һораштым.\n“Был ҡомартҡы минең ҡәйнәмә әсәһенән, ә уға уның әсәһенән ҡалған. Бик һаҡсыл булғандыр инде ололар. Шуға ла был ҡәҙерле әйбер һаҡланып, балаларына килеп еткән. Ҡыҙыл мәрйен, боронғо тәңкәләр менән биҙәлгән яғала табын, тиләү ырыуҙарының тамғалары ла бар. Шуныһы һөйөнөслө: бөгөн беҙҙә ошондай өлгө яғаларға ҡарап, яңыларын да эшләй башланылар”, – ти ул.\nМәсетле районынан Учалының Сураман ауылына килен булып төшкән Сәғиҙә апай Ҡотоева байрамды күрергә туғандары, ейән-ейәнсәрҙәре менән килгән. Һүҙҙән һүҙ ялғанып, ул да үҙенең фекерҙәре менән бүлеште: “Башҡортбоҙ тип халыҡсанлығыбыҙҙы танытып йөрөгән заман. Әсәйҙәребеҙҙең, ҡартинәйҙәребеҙҙең милли кейемдәре булған, әммә бына шул байлыҡты ҡәҙерләмәгәнбеҙ икән тип уйлайым. Районыбыҙҙа яға эшләү буйынса оҫталыҡ дәрестәренең, “Яға” район бәйгеһенең үтеүе әһәмиәтле. Үҙем килен булып төшкән Учалы районының Сураман ауылында йәшәгән табындарҙың кейеме өлгөһөндә еңгәләрем һәм әхирәтем менән оҫталарҙан күлдәк тектереп, яғаны ошо ерлеккә хас иттереп эшләтеп алдыҡ. Ғәйет байрамдарына милли кейемдәребеҙҙе кейеп йөрөйбөҙ. Борон ололар тап ошолай, ябыҡ һәм тыйнаҡ итеп кейенеп йөрөй торғайны. Беҙ ҙә был халыҡ күркәмлеген, милли йөҙөбөҙҙө һаҡларға тейешбеҙҙер тип уйлайым”.\nЫсынлап та, телебеҙҙә генә түгел, милли кейемдәрҙә, шөғөлдәребеҙҙә сағыла шул беҙҙең халыҡсанлыҡ. Ул – беҙҙең күркебеҙ, көсөбөҙ, ҡеүәтебеҙ ҙә. Лилиә Салауат ҡыҙының сығышында әйткән бәхет төшөнсәһе лә сағылғандай шул саҡ. Мәргән ҡыҙҙар, оло апай-ағайҙар менән аралашып, ошоларға инандым. Милли ҡеүәтебеҙҙе булдырырға теләйбеҙ икән, кемдәндер көтөп ултырыу урынына, мөмкинлектәр эҙләһәк яҡшыраҡ булыр ине. Ана, Өфөнән килгән уҡсылар төркөмө егеттәре лә баштан-аяҡ милли хәрби кейемдәрҙә, учалылар иһә табын ырыуы кейемдәренә иғтибар биргән. Был осраҡта ла тырышҡан – тапҡан тигән мәҡәлдең йәнә тап килеп тороуын әйт. Теләгән – мөмкинлектәр, теләмәгән сәбәптәр эҙләр тигән заманса фекер ҙә әйткәндәремә ҡеүәт. Тимәк, ысын мәғәнәһендә милли асылыбыҙҙы тергеҙеү маҡсатын ҡуйғанбыҙ икән, бергәләп тормошҡа ашыра алабыҙ.\nӘ бит былтырғы йыл менән сағыштырғанда, “Мәргән уҡсы” хәрәкәтенең һөҙөмтәле эшен күрергә һәм баһаларға ла була. Быны йыл дауамында төрлө райондарҙа үткән бәйгеләрҙә илле-алтмышлап, ә бөгөнгө фестивалдәргә туҡһандан артыҡ йыйылған башҡорт уҡсылары ла раҫлай. Ике йыл эсендә ҡеүәт туплап, республика буйынса күп мәргәндәрҙе, йәш егет һәм ҡыҙҙарҙы йәлеп итте “Мәргән уҡсы” хәрәкәте. Бер йыл эсендә туғыҙ оҫталыҡ дәрестәре, шул иҫәптән Ғафури, Ишембай, Ҡыйғы, Мәләүез, Салауат, Учалы ерҙәрендә балалар менән осрашыуҙар, һабантуйҙарҙа бәйгеләр үткәрелде, “Тамыр” балалар телеканалы менән берлектә “Уғатар” бәйгеһе ойошторолдо, яңыраҡ иһә республикабыҙ мәргәндәре Ҡаҙағстанда үткән халыҡ-ара уҡ атыу фестивалендә ҡатнашып, Башҡортостан данын яҡлап ҡайтты. Был емешле эшкә, Дәүләт грантын алыу менән бергә, министрлыҡ тарафынан иғтибар ҙа булышлыҡ иткәндер. Әйтергә кәрәк, уҡ атыу фестиваленең ҙур киңлектә үтеүендә Учалы районының да өлөшө ҙур. Ошоға тиклем районда үткәрелгән Ҡарас сәсән исемендәге уҡсылар турниры бөгөн уҙғарылған оло сараға әҙерлек булды. Район тарафынан күрһәтелгән ярҙам бәйге еңеүселәрен лайыҡлы баһаларға, фестивалдең ойошҡанлыҡ менән үтеүенә мөмкинлек бирҙе. Фестивалдең икенсе көнөндә Өфө һәм Учалы егеттәре тарафынан һыбай йөрөү, уҡ атыу буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәрелде. Афарин, егеттәр, мәргәнлегегеҙ менән дә, тырышлығығыҙ менән дә күптәргә өлгө һеҙ! Халыҡ-ара кимәлгә күтәрелгән оло сараны “Мәргән уҡсы” хәрәкәтенә ҡушылған башҡорт уҡсыларынан тупланған берҙәм көс тиһәк, һис тә генә хата булмаҫ. Ошо берәгәйле көстөң киләсәктә лә милли асылыбыҙҙы асыуға йүнәлткән маҡсатлы эше кәңәшле булыр. Кәңәшле ил – тарҡалмаҫ, ти бит халыҡ та.\nОло йыйындың йәмле Учалы районының Ғәҙелша ауылы янындағы Баҡшай ерлегендә үткәрелеүе осраҡлы түгел. Әйтеүҙәренсә, Баҡшай (Бағышай) – алты мең йыллыҡ тарихы булған серле ҡаласыҡ, Урал ерен төйәк иткән боронғо ҡәүемдәр аманаты. Бик күп йылдар элек был урын йыһандан фотоға төшөрөлөп, күп ғалимдарҙа һорауҙар тыуҙыра. Йыһан обсерваторияһы тип тә атай уны һуңғараҡ археологтар. Хәйер, был мәғлүмәттәр менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн ошонда үткән фестивалгә килеү отошло булыр ине. Сөнки боронғолоҡ эҙҙәрен һаҡлаған Учалы районының төрлө тарафтарына ла тап ошо урындан юлланырға мөмкинлек бар ине. Ахун ауылы янындағы мәңгеташтар, Йәшмә тауындағы пирамидалар, Ирәмәл – былар барыһы ла Учалы ерлегендә һаҡланған серле ҡомартҡылар бит. Урындағы халыҡ әйтеүенсә, Бағышай еренән күренеп торған Янтыҡбаш менән Бөркөт ояһы тауҙарына элеккеләр ни сәбәптәндер ниәтһеҙ менеп йөрөүҙе тыйған, был, бәлки, күккә яҡын булыу кеүек боронғо тәғлимәттәргә лә ҡайтып ҡалалыр. Ә һеҙҙең тап бына ошо Европа һәм Азия ҡушылған ерҙән алыҫ түгел, Баҡшай ерлегендәге ҡаласыҡтың серен аңларға теләгегеҙ юҡмы? Уйлап ҡараһаң, бик боронғо тарих, уның менән танышыу өсөн ошо төбәкте барып күрергә кәрәктер, моғайын. Һәр хәлдә, серлелек артынан түгел, йәне-тәне менән ял итергә теләүселәр өсөн дә ҡулай был урындар. Мөһабәт Ирәмәл тауы ғына ла Учалы еренең данын бермә-бер арттыра.\nБеләһегеҙме, ниңәлер, бер минутҡа тын ҡалып, уйҙарым менән иркен Баҡшай ерлегенән “йүгереп” үткәндә, илағылар килде... Ни өсөн?.. Ҡыуаныс йәштәреме, бошоноумы? Белмәйем, барыһы бергә кеүек. Тап бөгөн ошо ерҙә миллилегебеҙҙең барлығын, терелеген тойоп ҡыуаныуым да... Икенсе яҡтан, күп нәмәләребеҙҙе, оло тарихыбыҙҙы, тәбиғәткә булған яҡынлығыбыҙҙы юғалтыуыбыҙҙы аңлап түгелгән йәштәр...\nӨфөнән Учалыға юлланғанда ла башҡорт ҡошсолары хаҡында һүҙ сыҡты. Ҡайҙа улар, ҡайҙа юғалған беҙҙең йола-шөғөлдәребеҙ? Ә бит башҡа төрки илдәрендә башҡорт ҡошсоларының даны әле булһа йәшәй... Күп тарихыбыҙҙы, тарихыбыҙ менән мәҙәниәтебеҙҙең дә күп өлөшөн юғалтҡанбыҙмы икән?.. Ошо саҡта Рим Йәнғужиндың “Рәсәйҙең аҫаба халыҡтары. Башҡорттар” китабындағы юлдар иҫемә төшә: “...былай ҙа уңыш ала алмаған еренә өҫтәүенә һалым түләргә тейешле халыҡ, хәленән килмәгәс, өҫтәрендәге еләндәрен сисеп, ҡатындарын зар илатып, баштарындағы ҡашмауҙарын, күкрәктәрендәге түшелдеректәрен түләй алмаған һалым өсөн биргән...”\nБашыбыҙҙағы ҡашмауҙарыбыҙ менән күңелебеҙҙәге рухи йәдкәрҙәребеҙ тартып алынған саҡтар булған, сикһеҙ киңлектәрҙә тибендә йөрөгән йылҡыларыбыҙ кәмеү менән, үҙебеҙҙең данлы тарихлы ҡәүемдәр булыуыбыҙҙы, боронғо халыҡ шөғөлдәребеҙҙе онота төшкәнбеҙ түгелме? Юҡ, онотолмаған, ул беҙҙең ҡанда, ул беҙҙең рухыбыҙҙа, тик уны заман ағышында тергеҙер көс табып, үҙебеҙгә тырышлыҡ һалырға кәрәктер, моғайын. Ер йөҙөндәге һәр ҡәүем – тәбиғәт балаһы. Һәр халыҡтың тамырҙары боронғолоҡта – тәбиғәттән. Ә тәбиғәт ниндәй көслө дауылдарҙан һуң да кире тергеҙелеүсән. Тимәк, юғалтҡандарыбыҙ ҙа күп йылдарҙан һуң кире ҡайта, яңы заманда берҙәм халыҡсан көс менән яңынан тыуа. Был да – оло бәхет!\nСара сиктәрендә үткән һыбай уҡ атыу бәйгеһе лә – ошоларҙың бер миҫалы. Әйтергә кәрәк, тап быйыл республикала беренсе тапҡыр һыбай сабып барышлай уҡ атыу бәйгеһе ойошторолдо. Был бәйгелә бар халыҡты таң ҡалдырып, дандары менән дә, ҡандары менән дә ат йәнле рухлы ир-егеттәр менән бергә, сая башҡорт һылыуы ҡатнашты. Тап ошо ғына ла, минеңсә, боронғолоҡ рухын тойорға, халҡыбыҙҙың ярым күсмә тормош алып барған бай тарихлы халыҡ булыуын танырға мөмкинлек бирҙе. Кемгә нисектер, әммә минең уйҙарымда ат күңел азатлығы һәм етеҙлеге, иркенлек менән бәйле. Йылҡы малын да тар майҙанда көтөп булмаған кеүек, ярһып типкән йөрәк, хыял һәм уйҙар өсөн дә сиктәр ҡуйыу ят күренеш. Йылҡы өйөрө һәм уйҙар етеҙлеге, азатлыҡ – заманыбыҙ ағышын кәүҙәләндереүсе төп төшөнсәләрҙең береһе. Шул саҡ танышымдың, килер бер көн, заман башҡорттары ла йылҡы үрсетеп, ҡымыҙ бешеп, тәбиғәткә яҡын һоҡланғыс ерҙәрҙә яһалма түгел, ә ысын тирмәләр ҡороп йәшәргә насип булыр, тигән һүҙҙәре иҫкә төшә. Килер көн, булыр ундай милли асылыбыҙға тоғро заманса башҡорттар. Ә быйылғы һыбай уҡ атыу бәйгеһе киләсәктә ошо уйҙарҙы тормошҡа ашырыуҙа бер матур аҙым булғанына иманым камил.\nХалҡыбыҙҙа һәр эштә, йәшме ул, оломо, ҡеүәтләү тигән әйбер бар. Бейеүселәрҙе таҡмаҡ әйтеп ҡеүәтләйҙәр, йырсыларҙы алҡыштарға күмәләр. Байрам бәйгеләренең дә халыҡ тарафынан ҡеүәтләнеүе – һоҡланырлыҡ күренеш. Һай, афарин, һай, дәртле халҡыбыҙҙың ул-ҡыҙҙары, ҡеүәтләп күтәреп алыусы халҡы ла. Тап үҙенсәлекле һынауҙары менән бәйгеселәрҙе лә, ҡарарға килгән халыҡты ла ҡыҙыҡтырҙы “Мәргән уҡсы”. Бәйгесе тарафынан сәпкә тейгән уҡ халыҡ тарафынан алҡышланды, уларҙың шат тауыштарынан мәргәндәр үҙҙәре лә ҡеүәт алды.\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тигән бик матур мәҡәл бар беҙҙең халыҡта. Кем нисек, ә бына ҡайһы бер мәргән егеттәребеҙ һәм ҡыҙҙарыбыҙ уҡ атыу буйынса ла, “Ай, Уралым, Уралым” этнофестиваленең “Сал быуаттар ауазы”, “Урал батыр тоҡомдары” бәйгеләрендә лә ҡатнашып өлгөрҙө. Үҙҙәре йәш кенә булыуҙарына ҡарамаҫтан, “Ирәмәл” халыҡ бейеүҙәре ансамблен етәкләгән оҫта бейеүселәр Гөлиә һәм Фәнис Кәримовтар хаҡында һүҙем. Икеһе лә уҡтан ата, был бәйгегә хатта үҙҙәренең тырышлыҡтары менән милли кейем дә тегеп өлгөргәндәр. Ә улар етәкләгән балалар бейеү ансамбле һәр йыйында, район сараларында барыһын да һоҡландырып бейей. Афарин, йәштәр! Һеҙҙең эштәрегеҙ, ысынлап та, күптәргә үрнәк булырлыҡ.\nХалыҡ-ара фестивалдәр лауреаты, йырсы, музыкант Тюрген Камдың сығышы этнофестиваль мөхитен тулыландырып, боронғолоҡ рухын тойорға ярҙам итте, тиһәм бер ҙә хата булмаҫ. Өзләү һәм ҡумыҙҙа уйнаусылар беҙҙең илдә бармаҡ менән һанарлыҡ, боронғо төрки халыҡтары ауазын ишеттергән Тюргендың сығышы, тонйорап батҡан ҡояштың нурҙарына сорналып, Баҡшай ерлеген уратҡан Янтыҡбаш, Бөркөт-оя, Боғасты тауҙары сигендә яңғырап ишетелгәндәй тойолдо. Алтай, Тыва халҡының боронғо йырҙарын башҡарыусы Тюрген Камды бәйгеселәр менән аралашҡандағы ябай ихласлығы өсөн дә, ә тамаша ҡылған халыҡ оло һәләте өсөн дә ихтирам менән ҡабул итте.\nОшо урында мин тағын бер нәмәгә иғтибар иттем. Ысынлап та, ҡунаҡсыл икән ул беҙҙең халыҡ. Үҙ сәхрәләренә матур сара уңайынан килгән меңдәрсә халыҡты һыйҙырған Учалы ере лә, ҡайтыр юлға оҙатҡансы Омск ҡалаһынан килгән уҡсылар командаһына, Беларусь, Ҡаҙағстан һәм Ҡырғыҙстан вәкилдәренә ҡунаҡ йөҙө күрһәткән Өфө ҡалаһы һәм Ҡыйғы районы башҡорттары оло ихтирамға лайыҡ. Бына ул ихласлыҡ һәм ябайлыҡ, ошоларҙың барыһы өсөн йәмле Учалы еренә, ошо оло йыйынды ойоштороуҙа ярҙам күрһәткән һәр кемгә, һәр ҡатнашыусыға ҙур рәхмәт. Һәр халыҡ үҙенсәлекле һәм тап халҡыбыҙ араһында ошондай киң күңелле, дәртле, ихлас, һәләтле, иманлы, тырыш кешеләрҙе күреү – оло ҡыуаныс!\nӨс көн дауамында барған оло сара башҡорт уҡсыларының һәм хәҙер инде күптәребеҙгә дуҫ-ҡәрҙәш булып өлгөргән мәргәндәренең сәмле бәйгеһе, башҡорт халыҡ моңон сәхнәгә сығарған этноколлективтарҙың “Сал Ирәмәл ауазы”, ил күрке булыуҙарын иҫбатлаған башҡорт ир-егеттәренең “Урал батыр тоҡомдары”, боронғо кәсеп-шөғөлдәрҙе тергеҙеүсе ихтирамға лайыҡ оҫталарының “Семәр” милли кейем һәм ҡул эштәре кеүек матур һәм үҙенсәлекле бәйгеләре булып, шаулап-гөрләп үтеп китте. Һоҡландырҙы, ҡанатландырҙы, сәмләндерҙе һәм рухландырҙы. Йәйҙең ҡабатланмаҫ көндәрен матур һәм иҫтә ҡалырлыҡ итеп үткәрҙе ҙур сараға килгән барыһы ла, халыҡ йыйынын һанлап, күңел зауығын ҡандырып, хозур тәбиғәт ҡосағында йән ҡеүәте, тән сихәте һәм халыҡсан рухи көс алды. Тарихыбыҙҙың тауышын ишетер, бөгөнгөбөҙҙөң йөҙөн күрһәтер, иртәгәһе көнөбөҙгә ҡарашыбыҙҙы билдәләр сараларҙың береһе булды ул.\nКиләсәктә лә ил-ер халҡын бергә туплар оло йыйын үткәндәрҙән үрелгән рухиәтебеҙ заман балҡышы булып, халҡыбыҙ йәшәйешен яҡтыртһын, бөгөнгөбөҙгә һәм килер көндәргә рухи дәрт, сәм, ҡеүәт, үҙебеҙҙе тыуған еребеҙҙә бәхетле итеп тойоу мөмкинлеген бирһен.\n“Мәргән уҡсы-2017” фестивалендә ҡатын-ҡыҙҙар араһында I урын яулаусы Лилиә Хужәхмәтова (Учалы районы):\n– Был бәйгегә мин ике йыл әҙерләндем, күнекмәләргә йөрөп, уҡ атыу серҙәренә төшөндөм. Әлбиттә, ниндәйҙер уңышҡа өлгәшеү өсөн иң тәү сиратта ҙур теләк һәм тырышлыҡ булырға тейештер тип уйлайым. Был үҙенсәлекле шөғөл минең өсөн ҡыуаныстар алып килә, үҙ-үҙемде ышаныслы тоторға, ныҡышмал, сабыр булырға өйрәтә. Уңыштарым өсөн тренерым Илдар ағай Исхаҡовҡа һәм атай-әсәйемә рәхмәтлемен, уларҙың ярҙамы һәм тырышлыҡтары менән килдем мин был еңеүгә.\nI халыҡ-ара “Евразия кубогы” фестивале сиктәрендә үткән һыбай уҡ атыу бәйгеһендә I урын яулаусы Кубан Томотоев (Ҡырғыҙстан):\n– Тыуған еребеҙгә бары ыңғай тәьҫораттар менән юлланабыҙ. Башҡортостандың шундай саф һауалы, хозур тәбиғәтле булыуына һоҡландым. “Мәргән уҡсы” фестиваленең юғары кимәлдә ойошторолоуы бик оҡшаны. Ҡырғыҙҙар ҙа, башҡорттар ҙа – йылҡысылыҡ менән шөғөлләнгән туғандаш халыҡтар. Һәм ошолай ҡан-ҡәрҙәштәребеҙҙе күреп, аралашыу, тәжрибә уртаҡлашыу үҙе бер оло ваҡиға. Киләсәктә лә халыҡ-ара дуҫлыҡ, теләктәшлек, туғанлыҡ ептәре ныҡ булһын, тип теләйем.\nII республика “Мәргән уҡсы” фестиваленең иң оло ҡатнашыусыһы Зәйет Шакиров (Учалы районы):\n– 87 йәштәмен. Уҡ атырға улым Фәһим ҡыҙыҡһындырҙы. Тик ятҡансы, барайым, тип килдем шунан. Урамда саң борхотоп ҡушйүгереш, шунан атышып уйнау була торғайны элекке замандарҙа. Бәләкәй саҡта малайҙар менән муйылдан ян-уҡтар эшләп, үҙ-ара ярыштар үткәрә торғайныҡ. Бына шул саҡтарҙы иҫкә төшөрөп, белмәгәнен өйрәнеп, ярышта ҡатнашырға дәртләнеп киттем. Хәрәкәттә – бәрәкәт бит ул. Дәртең, һаулығың булһа, оло булыу бер ҙә ҡамасауламай.\nI халыҡ-ара “Евразия кубогы” фестивалендә ҡатнашыусы Морат Ғәбделсәлимов (Ҡаҙағстан):\n– Башҡортостанда үткән матур бәйгегә дуҫтарымдың саҡырыуы буйынса килдем. Һүҙ менән генә әйтеп бирерлек түгел, фестивалде ойоштороуҙан алып тәбиғәттең ошолай матур булыуына тиклем шул хәтлем ныҡ оҡшаны миңә. Беҙҙең Ҡаҙағстанда ла был милли шөғөл яйлап ҡына тергеҙелә. Ошолай илдәребеҙҙә берҙәм булып, бәйгеләр ойошторһаҡ, халыҡ та ныҡлап ылығыр, балаларыбыҙ милли шөғөлдәрҙе белеп үҫер тип уйлайым.


Николай Гастелло исемендәге стадион республика балансына күсерелә - Bash.News\nНиколай Гастелло исемендәге стадион республика балансына күсерелә https://bash.news/news/109804_nikolaj_gastello_isemendge_stadion_respublika_balansyna_kserel/?lang=bash\nМоторҙар эшләү предприятиеһы ла үҙ яғынан ярҙам күрһәтәсәк. Улар спортсыларҙы ил һәм халыҡ-ара кимәлдәге ярыштарға йөрөргә ярҙам итмәксе. Был хаҡты Хөкүмәт Премьер-министрынының беренсе урынбаҫары Андрей Назаровтың эш сәфәре барышында һөйләшеп килешелде.\nФутбол яланы, йүгереү юлдары, гимастика, бокс, көрәш, атыу һәм башҡа спорт төрҙәре. Гастелло стадионы 1939 йылдан бирле эшләй. Ошо ваҡыт эсендә ул илгә бик күп спортсылар, чемпиондар тәрбиәләгән. Бында предприятие эшселәре генә түгел, тотош район халҡы шөғөлләнә. Әммә спорт комплексының потенциалы күпкә ҙурыраҡ. Ләкин моторҙар эшләү берекмәһе генә үҙ көсө менән был йөкләмәне күтәрә алмай. Стадионды республика иҫәбенә күсереү ҡарала.\nМоторҙар эшләү предприятиеһ етәкселеге лә спорттан ситләшмәйәсәк. Ярыштарға йөрөтөү, тренерҙар менән тәьмин итеүҙә үҙ өлөшөн индерергә вәғәҙәләй. Ғөмүмән, Инорста спортты үҫтереүгә етди иғтибар биреләсәк. Йыл аҙағына тиклем биҫтәлә тағы бер спорт объекты барлыҡҡа киләсәк.\nДүрт һыҙатлы 25 метрлыҡ йөҙөү комплексы күптән файҙаланыуға тапшырылырға тейеш ине. Әммә төҙөлөшкә киткән сығымдарҙың ҡайтанан ҡаралыуы сәбәпле эштәр бер аҙ тотҡарланды. Андрей Назаров спорт объектын йыл аҙағына тиклем файҙаланыуға тапшырырға ҡушты.\nӘммә Инорс биҫтәһендә спорттан да киҫкен хәл ителмәгән мәсьәләләр бар. Бында балалар баҡсаһына ҡытлыҡ айырыуса һиҙелә. Урындар ете меңдән ашыу булһа, дәғүә итеүселәр 12 меңә яҡын. Мәктәпкәсә белем биреү учрежден:иелары тейешенән күпкә артығыраҡ балаларҙы ҡабул итергә мәжбүр.\nМәктәптәр менән дә шундай уҡ хәл. Белем усаҡтары саманан тыш тулған. Калинин районы балаларының 35 проценты икенсе сменала уҡырға мәжбүр. 157-се мәктәп кенә 8 йөҙ урынына мең ярым баланы ҡабул итә.\nМәғариф һәм социаль учреждениеларҙы әленән үк хәстәрләмәгәндә киләсәктә уларға ҡытлыҡ тағы ла киҫкенләшеүе ихтимал. Райондың ғына түгел, тотош ҡаланың күҙ текләп торған предприятиеһы – Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә етештереү майҙандары арттырыла. Авиация двигателдәрендә ҡулланыу өсөн яңы деталдәр етештерлә башланы. Был үҙ сиратында яңы хеҙмәт урындары. Йәғни Инорста йәшәүселәр артасаҡ ҡына тип төҫмөрләргә мөмкин


Баш ҡалала филармония этно-рок фестивален ойошторорға ниәтләй // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала филармония этно-рок фестивален ойошторорға ниәтләй\n16:36, 2 октября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 2 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡорт дәүләт филармонияһында ҙур этно-рок фестивале ойошторола. Был хаҡта эстрада буйынса художество етәксеһе Илшат Фәхертдинов хәбәр итте. Ошо маҡсатта популяр «Арғымаҡ» төркөмөн филармонияға эшкә саҡырғандар. Учреждение етәкселеге төркөмгә ҙур өмөттәр бағлай. Яңғыҙ һәм бергә сығыш яһауҙан тыш, Рәсәй буйлап, шулай уҡ сит илдәргә сәфәрҙәр көтөлә.\nМузыканттар сентябрҙә эш башланы. Иртәгә, 3 октябрҙә, «Арғымаҡ» филармонияның башҡа артистары менән бергә «Янғантау» шифаханаһында сығыш яһай. 29 ноябрҙә арғымаҡтар Екатерина Ямщикованың «Һандуғасҡай» исемле концертында ҡатнаша.\n«Арғымаҡ» этно-рок төркөмө — халыҡ-ара, бөтә Рәсәй, республика конкурстары һәм фестивалдәре лауреаты. 2009 йылда Өфө дәүләт сәнғәт академияһында ойошторолған. Репертуарында төрлө жанрҙағы фольклор әҫәрҙәре һәм үҙҙәре ижад иткән йырҙар бар. Ансамблдә гитара, һуҡма ҡоралдар менән бергә ҡурай, думбыра, ҡумыҙ, ҡыл-ҡумыҙ, өзләү, шулай уҡ донъя халыҡтарының уйын ҡоралдары яңғырай. «Арғымаҡ» йыш ҡына Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең ҙур сәхнәләрендә сығыш яһай.\nТеги: фестиваль,этно-рок,башҡорт дәүләт филармонияһы


Ҡырым Республикаһының Белогорский районында йәшәүселәр Башҡортостанда һабантуйҙар уҙғарыу тәжрибәһен өйрәнә\nЯрымутрау делегацияһы республикаға мәҙәни хеҙмәттәшлек программаһы сиктәрендә килгән.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ике йыл элек Башҡортостанда йәшәүселәр генә Белогорский районына 200 миллион һумлыҡ ярҙам күсергәйне. Туғандаш районда 50-нән ашыу торлаҡ-коммуналь хужалыҡ тармағы объекттары, шул иҫәптән ошо сумма ярҙамында ла төҙөкләндерелдгән. Бынан тыш, ураҡ эштәре ваҡытында республика шефлыҡҡа алған районға 15 комбайн, йөк машинаһы, ике мең ярым тоннанан ашыу яғыулыҡ-майлау материалдары бүлде. Даими ярҙам һөҙөмтәһендә әле Белогорский инфраструктураһы яңырыу осоро кисерә.\nГалина Перелович, Ҡырым республикаһы Белогорский районы хакимиәте башлығы: «Белогорский районы ремонтҡа субсидияларҙы аҙ күләмдә ала тип һүҙ сыҡҡанда, беҙ районда барлыҡ объекттар ҙа Башҡортостан ярҙамында ремонтланды тип ғорурланып әйтәбеҙ. Ҡыйыҡтар, тәҙрәләрҙе алыштырыу һөҙөмтәһендә энергияны һаҡсыл тотоноу мөмкинлеге тыуҙы. Беҙ быға бик шатбыҙ».\nИртәгә 18 мартта илдә Ҡырымдың Рәсәйгә ҡайтанан ҡушылыуына өс йыл тула. Ошо уңайҙан республикала ла байрам саралары үтә. Өфөлә төп тантаналар Салауат Юлаев майҙанында була. Ошоға бәйле, киске сәғәт биштән туғыҙға тиклем Зәки Вәлиди урамының Аксаков һәм Мәжит Ғафури урамдары өлөшләтә транспорт хәрәкәте өсөн ябыла. Кискә Өфөләр һәм баш ҡала ҡунаҡтарын иҫтәлекте дата хөрмәтенә байрам салюты көтә.


Эшсе кадрҙарҙы әҙерләү кәрәк\nОшо көндәрҙә эш сәфәре менән Сибай ҡалаһында Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры Г.Р.Шафиҡова булды. Гөлназ Радмил ҡыҙы тәүҙә шәхси һорауҙары булған граждандарҙы ҡала хакимиәтендә ҡабул итте. Мәғариф министрына барлығы 17 кеше мөрәжәғәт итте.\n—Сибайҙарҙың тырыш, уңған икәнен беләм. Бөгөн тағы бер ҡат быға инандым. Башҡа ҡалаларҙан үҙенең әүҙем граждандары менән айырылып тора. Ата-әсәләр, уҡытыусылар, мәктәп директорҙары үҙҙәренең фекерҙәрен теүәл белдерә, уҡыу процесына яңылыҡ индереүҙе һорай. Сибай ҡалаһының үҙенсәлеге шунда: ата-әсәләр мәктәп тормошонда актив ҡатнаша. Хатта улар берләшеп һәр яҡлап яр ҙам итергә тырыша. Быны һәр төбәктә осратып булмай. Шулай уҡ етәкселәрҙең үҙ мәктәбе, уҡыусылары өсөн янып эшләүҙәре маҡтауға лайыҡ,—тип фекерен белдерҙе граждандарҙы ҡабул иткән һуң Гөлназ Радмил ҡыҙы.\nАртабан Гөлназ Радмил ҡыҙы Сибай ҡалаһының күп профилле, төҙөлөш һәм сервис, педагогия колледждарының, Сибай төбәк психолог-медик-педагогик комиссияның белем биреү системаһы менән яҡындан танышты, төрлө уҡыу кабинеттарында булды, интерактив таҡталар ҡулланып үткәрелгән дәрестәрҙе ҡараны. Шулай уҡ студенттаҙың йәшәү шарттары менән дә ҡыҙыҡһынды.\nЭш көнөнөң икенсе өлөшөндә күп профилле колледж бинаһында юғары һәм урта квалификациялы белгестәрҙе әҙерләү, артабан эшкә урынлаштырыу мәсьәләһенә арналған "түңәрәк өҫтәл" ойошторолдо. Бында мәғариф министры Г.Р. Шафиҡова, уның урынбаҫары Л.И.Васильев, эшсе кадрҙарҙы әҙерләү бүлеге начальнигы В.И.Набатов, Сибай ҡалаһының хакимиәт башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Г.Ә.Ишемғолова, юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары директорҙары ҡатнашты.\nТөҙөлөш һәм сервис колледжы директоры F.Ә.Хәсәнов билдәләүенсә, бөгөнгө көндә инновацион белем биреү программаһында грант сиктәрендә алынған бөтә техник ҡорамалдар файҙаланыла, яңы йүнәлештәр асыла. Ошо уҡ темаға күп профилле колледж директоры Л.Х.Байморатов та сығыш яһаны. Программа сиктәрендә был уҡыу йорто бер нисә грант алыуға өлгәшкән: 2013 йылда 11 млн, 2014 йыл—1 млн 860 мең, 2015 йылда—1 млн. Был аҡсаға лаборатория һәм етештереү ҡорамалдары, электрон программалар алынған.\nЛ.Х.Байморатов сығарылыш уҡыусыларының алған һөнәрҙәре буйынса тейешле эшкә урынлаша алмауҙары мәсьәләһен күтәрҙе. Уның төп сәбәбе—эш урындары булмауҙа. Шуға күрә эшсе кадрҙарға өҫтәлмә белем биреү кәрәклеге хаҡында инициатива белдерҙе.\nУчалы тау-байыҡтырыу колледжы директоры Д.И.Абдрахманов уҡыу йорттарының төп йүнәлештәре менән таныштырҙы. Дәүләт ярҙамы менән колледж уҡыу һәм етештереү ҡорамалдары алыуға өлгәшкән, күп функциялы практик программалар үҙәге булдырылған.\n"Урал аръяғы—2016. Кесе эшҡыуарлыҡ—идеянан тормошҡа ашҡанға тиклем" эшҡыуарлыҡ форумына әҙерлек тураһында хакимиәт башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Г.Ә.Ишемғолова һөйләне. "Феникс" йәмғиәтенең баш инженеры Е.В.Медведев профессиональ уҡыу йорттары менән хеҙмәттәшлектең ыңғай һөҙөмтә биреүен бәйән итте.