Порно Мультяшный Уйын - Уйын Уйнап, Өлкәндәр Өсөн Бушлай Онлайн\nБеҙ һәр береһе өсөн бала эске порноигра мультяшный\nПорно - кеше ғүмеренең күпселек өлөшөн ҡотолғоһоҙ. Беҙ барып аҙ ял кәрәк, булмаһа менән яңғыҙлыҡ йәки еңеләйтеү өсөн, кем өсөн-тағы бата. извращенный һәм фантазия. Был-иң иҫ киткес булыуҙан тыш, теләһә ниндәй буш нәмә менән шөғөлләнергә мөмкин булыуын һәм һәр аҙға мөмкинлек бирә үҙебеҙ, ул ихтыяр. Төрлө йүнәлештә кеше табы барҙыр, бар һәм буласаҡ һәр кеше ниндәйҙер үҙенсәлекле әйбер, ул өзлөп уята. Был бөтөнләй мөмкин булғандың барыһы, беҙ донъяла иң бысраҡ һәм порнографик универсаль әйберҙәр күрһәтеү, беҙ уларға үҙемә күрһәтелгән., Порно төрлө йәштәге кешеләр өсөн үҙе асыла, ҡайһы бер енси өлгөрөү осоронда килә, ә был осорға тиклем беше, хатта ҡайһы бер. Беҙҙең хистәр, беҙҙең есем үҙгәрмәй һәм үҫә башлай һайын енси, гормондар менән тулған беҙҙе, беҙ уларҙы сырамыта был энергия бирә, ҡасан беҙ үҙебеҙ хис уята. Ә беҙ ҡараған бөтә мультик бала саҡ, яратҡан һәм беҙҙең бар. Әммә ошо яңы функциялары, улар беҙҙең тәнде, бөтә енси урыҫты беҙ ҡарай. Әлбиттә, беҙ яратҡан трах шоу беҙгә күберәк күрергә теләй. Тик беҙ генә үҙе өсөн уйын сексуаль булараҡ асыла, өр-яңы донъя асылдымы беҙҙең алда рәхәт бысраҡ., Беренсе тапҡыр, ҡасан мультяшный порноигра беҙ уйнайбыҙ, беҙ ырғаҡ н эләкмәй. Бар нәмәгә иҫ киткес шулай булған, үҙе яратҡан персонаждар, уларға бер-береһе өсөн трахать һәм идара итергә мәжбүр. Был йәнһүрәт үҙ эшен асырға оҡшай, әммә шуның менән конфиденциаль контент тип һанала. Уйын-был беҙҙең бала саҡта яратҡан шөғөл, шуға күрә неудивительный, беҙ эшләү тип иҫәпләмәй һәм һайын ҙурая. Хәйер, беҙ үҫә барған һайын, беҙҙең барыһы барлыҡҡа килеүгә мөмкинлектәр күберәк таба, йәғни, тап беҙҙең оло ҡуҙ тыуҙыра.\nБыл мультяшный порноигра шулай аҙғын булған, тип һезгә ошай\nШул көндән алып иң беренсе, кеше булырға бөтә донъяла киң ҡасан интернет ҡарарға була, интернеттан табып бысраҡ әйбер күп булмай. Һеҙ белергә генә кәрәк булмаҫ, тип, эҙләп, һеҙҙең һәм, моғайын, табылыр. Бөгөн интернет-сығанаҡтар был неограниченный, ул үҫеүен дауам итә, һәм кеше материалы скачать теләсә ҡайһы ваҡытта. Был яһай, уның өсөн иң уңайлы урын эҙләп порноигра мультяшный теләһә, улар һеҙҙе эҙләне. Һәм улар ҙа, моғайын, мең, йәғни тап һеҙҙең бирә, уларҙы һәр ваҡыт түгел, һеҙҙең өсөн килде., Бәхеткә күрә, был бүлектә һеҙҙең өсөн наткнуться на геймер мультяшный порноигра ентекләп һайлап, ул порно ҡырҡыу күңелле уйындар менән бергә эҙләй. Һәм былар барыһы ла улар янында була. Бына тағы бер әйберҙәрҙе шунда, уларҙы эшләр өсөн тәжрибә геймер, һәм яратыусылар өсөн шулай, тик бында улар өсөн бер ни трах ҡырағай ала. Сысҡан сиртеүҙәр уларҙың ҡайһы берҙәре генә үрсей, әлегә тылсым булып түгел, ә күберәк бер многозадачность һәм оҫталыҡ талап итә. Өҫтөнлөк кулланыусылар өсөн уларҙы киң даирәһе менән һәм төрлө квалификация был бик уңайлы., Әгәр телисез икән, ҙур аудитория биләгән, мөһим инанырға, һәр бер табаса, йәғни, эзләй, һәм был ихтыяж һәр һайларға тура килеүе мотлаҡ. Әммә был түгел, тимәк, уларҙың һаны сифаты юғары ҡуйҙы, ә бөтөнләй киреһенсә. Бындай форсат ошо сабый баланы һайлап алыусылар һаны сикләнгән, әммә улар барыһы ла төрлө әйберҙәр тәҡдим итә. Шулай итеп, әгәр һеҙ булырға теләүселәр ҙә һеҙ яратҡан телевизорҙан йәки башҡа пародия мультяшный видеоигр, дөрестен әйткәндә, Бартер прибивать Крофт Симпсондар Тара, әгәр ҙә һеҙ үҙегеҙҙә булдырырға теләр персонаждар персонализировать ябай, барыһы ла мөмкин., Уның менән бер ниндәй ҙә сикләү юҡ, һеҙ үҙегеҙ һәм ижады извращенный тышҡа сығарырға мөмкин, йәки һеҙҙән кем дә булһа ҡасан бирергә үҙең фекер һеҙ фекер йөрөтөп нежелательный.\nКем ҡәнәғәтләнеү ҙә өҫтөнлөк\nНежелательный тураһында фекер әйтә, беҙ барыһын да эшләргә мөмкинлек порноигр мультяшный, беҙ ҡасан теләй, бер кем дә аңлата был. Һәр аҙғын идеяларҙы, башына килгәс, бында тулыһынса тормошҡа ашырыу мөмкин булманы, раздражительный түгел. Эш шунда, улар интернеттағы өсөн уйындар ойошторолдо, улар теләһә ниндәй ваҡытта теләһә ниндәй ҡоролошта әммә бындай урындар һаны еңел аҡыллы булыуы менән уңайлы. Ярһыу пар булыуы улар өсөн яҡшыраҡ, уларҙы ҡырҡыуы элементтар өҫтәп, тағы бер нисә прелюдия булыуын теләйем. Үҙ партнерҙары өсөн фантазияһы тураһында һөйләргә мөмкин булмаған ҡайһы бер кешеләр бысраҡ булып, уның урынына уларҙы күрһәтергә генә түгел, шулай инеме ни?, Барыһы ла йәнһүрәт яратам, шулай булғас, һеҙҙең дуҫтарығыҙ ниндәй трахаться үҙенең ғәйәт-ролле уйындар менән мокрая ҙә һеҙ яратҡан персонаждар. Был һеҙгә күп төрлөлөгө енси тормош да өҫтәргә мөмкин. Наткнуться на мауыҡтырғыс уйынға ла күп нәмәләр һеҙгә ярҙам итә ала, улар һеҙ ҡарау өсөн түбәндәге енси сеанс. Һәм был бөтә йәштәге кешеләр өҫтөнлөк алып сексуаль ләззәткә һәм порноигр мультяшный. Әгәр һеҙҙе даими үҫмерҙәр уятыу, уларға өлкәндәр генә инеп хыялый донъя, кеше йәки урта йыл, тикшеренеүҙәр яңы ысул һәм секс ләззәт табырға теләп, һеҙ уларға ябынған., Был ниндәй кешеләр менән бәйле, сөнки извращенно өсөн бара, шул тиклем ярата уны.\n3D тиклем баш 2D\nBlow job ҡаты канальный мультяшный порноигра небрежный емереүгә күсә килә. Натурал булараҡ файҙаланылған, уларҙың ҡайһы берҙәре, мәҫәлән һәм гейне, кемдеңдер бысраҡ уйындар эзләй. Ә йәнһүрәттәр төшөрөү сөнки уларҙың төрө, ябай һәм сағыу анимация төҫтә була икән, уларҙың иң тәжрибәле порно менән хатта һәүәҫкәр мөғжизә ҡыла. Был төрө бар, улар барыһы ла ябай тип тора 2D-анимация. Шулай уҡ 3D-моделдәрҙе, ул иң популяр визуаль видеоуйындары эффектына ярашлы булыуы мөмкин. Артыҡ персонаж һәм декорациялар ла уларҙа реалистик киҫер булды., Был кеше өсөн урын ҡалдырырға ла, һайлауҙар өсөн, уларҙың ниндәй графика кисереүен теләйбеҙ. Нисек һеҙ генә өйрәнелә башлай исем таба белә һәм һеҙ үҙегеҙҙе идеаль тап килә, һеҙҙе яҡшы нәмәләр өсөн тура килә. Ләкин бөтә был потенциалды асырға, үҙ порноигра мультяшный, уларҙы берләштерәләр. Тимәк, улар һеҙгә ҡарағанда ҡарарға күберәк, шул тиклем нығыраҡ аңлай икән, ни өсөн улар шулай күпме эштәр төрлөлөгө һәм уларҙы иң популяр тәҡдим итә. Һәм улар иркен уйнай ала, тыш бөтә башҡ. Бының өсөн аҙ уйланырға урын ҡалдыра, уларҙы ҡарарға кәрәк., Был улар урынына һеҙҙе саҡыра, һәм уларға ҡарап өйрәндем, ни өсөн шулай булып порно мультяшный һөйөүселәр күп.


18 Май , 13:20\nТик йылдар үткәс кенә шуны аңланым, беҙгә ниндәй бөйөк шәхес менән йәнәшә йәшәү бәхете насип булған! Һуңлап булһа ла, һис юғы ошо хәтирәләр аша, юғарыла осоп йөрөгән йәне, бәлки, ишетеп ҡыуаныр тип, күңел түрендә йөрөткән изге хистәребеҙҙе еткерәбеҙ.\nХәҙрәт һуҡырайған күҙҙәребеҙҙе асҡан, шулай тейеш кеүек ҡабул иткәнбеҙ. Рәхмәт хистәребеҙҙе лә үҙенә әйтеп бармағанбыҙ. Тик йылдар үткәс кенә шуны аңланым, беҙгә ниндәй бөйөк шәхес менән йәнәшә йәшәү бәхете насип булған! Һуңлап булһа ла, һис юғы ошо хәтирәләр аша, юғарыла осоп йөрөгән йәне, бәлки, ишетеп ҡыуаныр тип, күңел түрендә йөрөткән изге хистәребеҙҙе еткерәбеҙ. Ярай әле ҡәҙерле хәҙрәтебеҙ тураһында яҙыусы табылды, шуға ҡыуанабыҙ. Рәхмәт уға!


Башҡортостан Үзбәкстан китапханаларына китаптар бүләк итте\n21 Июнь , 16:03\nҮзбәкстан китапханаларына китаптарҙы Азат Бадранов, мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һәм Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана директоры Марат Зөлҡәрнәев бүләк итте.\nРеспублика Хөкүмәте вице-премьеры Азат Бадранов етәкселегендәге Башҡортостан делегацияһы Ташкент ҡалаһында милли байрамға — Һабантуйға һәм Башҡорт мәҙәни үҙәгенең 30 йыллығына арналған тантаналы сараларҙа ҡатнаша.\nСәфәр барышында делегация Үзбәкстандың Алишер Навои исемендәге Милли китапханаһында булды, тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте. Ике республиканың Милли китапханалары араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү сиктәрендә башҡортса китаптар тапшырылды.\nҮзбәкстан китапханаларына китаптарҙы Азат Бадранов, мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һәм Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана директоры Марат Зөлҡәрнәев бүләк итте. Башҡортостан делегацияһын Үзбәкстан Милли китапханаһы директорының мәғлүмәт-китапхана хеҙмәтләндереүе буйынса урынбаҫары Нәсибә Холдорова ҡаршы алды.\nҮзбәкстан китапханаларының китап фондтары Башҡортостан әҙәбиәте, сәнғәте, мәҙәниәте, фәне, тарихы тураһындағы баҫмалар менән тулыланды. Бүләк ителгән китаптар араһында — ете томлыҡ «Башҡорт халҡының тарихы», «Башҡортостан» энциклопедияһы, этнография буйынса китаптар, башҡорт авторҙарының рус һәм башҡорт телдәрендә донъя күргән әҫәрҙәре.\nСәфәр барышында Башҡортостан делегацияһы Хәҙрәти-Имам дини комплексы етәкселеге менән дә осрашты һәм башҡорт телендәге Ҡөрьән китабын тапшырҙы.


20 Июнь , 13:09\nӘсәһенең, уянғас та, «таяҡ ҡына яһап бир, шуға таянам да ауылға ҡайтам», тип әйтәсәген белгән Зарема, ремонттан ҡалған ике метр самаһы рейка-таяҡты әҙерләп ҡуйған ине\n«Йәйғор»ҙар яратып уҡыған «Әҙәби күстәнәс» рубрикаһын дауам итәбеҙ. Бөгөн һеҙҙең ихтибарға Зөбәржәт Йәнбирҙинаның «Ҡуҙғалған тамыр» хикәйәһе.\nИнде туҡһанға аяҡ баҫҡан әсәһенең «ауыл да ауыл» тип, теңкәһенә тейеүенә күнгән Зарема. Күп ваҡыт көлкөгә һабыштырып йә һүҙҙе икенсегә бороп йыуата.\nУлай ҙа ҡәҙерләп, төрлө ризыҡтар менән туҡландырып, аҫтын йомшаҡ, өҫтөн таҙа итеп йәшәтеүенә һөйөнһә лә, ауылда ла тора алыр инем, тигәненә йәне көйгән саҡтары ла була. Олоғайған әсәңде нисек ауылда мейес яҡтырып, ярты икмәккә зар итеп тотаһың? Йорт ҡаралтылары ла таушалғас, күп уйлап тормай, тотто ла күсереп алды шул ҡалаға. Риза булып килһә лә, өйрәнә алмай этләнде.\n– Атайың, мәрхүмкәйем, үр ҡуяны тотоп ашата ине. Эй тәмле була торғайны бәлеше, бигерәк тә тары ярмаһы һалып, мейескә суйынды ултыртһаң, төшкә тиклем һөйәгенә хәтлем, иҙрап бешә торғайны, – тигәс, баҙарҙан ҡуян түшкәһе лә алып ҡайтҡайны Зарема. Ауылса итеп суйын көршәктә, ярмаһын да ҡушып бәлеш һалды.\n– Тәп-тәмһеҙ була икән дә йорт ҡуяны тигәнең. А-а-а-ай, атайың тотҡан ҡуянға етеү ҡайҙа ул, – тип амин тотҡан әсәһенә аҙаҡ хәтере ныҡ ҡалған ине. Ни эшләйһең бит, атайым тотҡан өсөн генә лә шулай тәмле булғандыр ул, бәлки!\nОло кешене утыҡҡан урынынан ҡуҙғатыу ҡарт тирәкте күсереү менән бер. Яңынан тамырлана алмай. Тамыр тартып киткәндәре лә ваҡ ҡына япраҡ ярған була.\nУлар – һигеҙ бер туған. Үткән йыл Мәфрүзә апаһы: «Миндә лә әсәй әҙерәк торһон инде», – тигәс, ебәргәненә үкенеп бөтә алмай. Шул барыуҙа ғына, ай эсендә, һул яҡтан фалиж һуғып ҡайтты. Ҡайтҡас, сәй эсеп ултырғанда ҡапыл:\n– Бәрептереп ебәрҙе, барып төштөм, башым ныҡ итеп ауыртып уянғанда, һул ҡулыма таяна алманым. Ҡараһам – иҙәндә ятам, – тип ниндәйҙер булып үткән хәлде иҫләргә тырышҡан ине.\n– Кем бәреп ебәрҙе һуң һине, әсәй? – тип Зарема асыҡларға тырышты.\n– Әлләсе, берегеҙҙең ире инде…\n– Кемдеке, әсәй? – тип төпсөндө ипләберәк.\n– Әллә ҡайһығыҙҙыҡы инде…\nЭсе бошто Зареманың. Әсәһен сир йыҡҡан тиһә, асылда кемдер ҡул күтәреп, тетрәнеүгә дусар булғанлыҡтан ошо хәлгә тарыған икән дә…\n– Аҙаҡ үҙен дә фалиж һуҡты ул…\n– Кемде, әсәй?\n– Кемде тип ни, Альберт еҙнәңде!\nЗарема телһеҙ ҡалды. Ғәзимә апайының ире күптән түгел инвалидлыҡ юлланы шул. Хоҙайым! Бер ай ҡунаҡ итергә лә ҡулдарынан килмәгән көйө ник алып китәләр… Ә әсәһе көндән-көн сабый хөкөмөнә керә барҙы. Тағы бер йыллап ваҡыттан бөтөнләй ятып сирләүгә әйләнде. Туғандар юҡ-юҡта хәл белгеләп торҙо. Һуңғы йылдарҙа онота биреп тә ебәрҙеләр. Берҙән-бер көндө, йыл ярым тирәһе күренмәгән уртансы ҡыҙы – Рәсимә апаһы килеп инде. Әсәһе ҡыҙының күстәнәстәрен алып доға ҡылды ла:\n– Һин кем булаһың? – тип һорай ҡуйҙы. Апаһы:\n– Әсәй, был – мин, Рәсимә тигән ҡыҙың, – тип үҙен танытырға тырышһа ла, әсә таныманы ла, һөйләшмәне лә, үҙ эше менән булып, оло итеп иҫнәп, күҙҙәрен йомдо.\nӘсәһенең апайын танымағанына Зареманың да иҫе китте. Күптән түгел генә һағынып һорашып ултыра инесе һине, тип йыуатһа ла, Рәсимә апайы ышанманы, илай-илай ҡайтып китте. Аҙаҡ әсәһе янына ингәйне, уныһы:\n– Киттеме теге?! – тип ҡоро ғына һораны.\n– …Китте, ысынлап таныманыңмы ул Рәсимә апайымды? – тине һағайып.\n– Нишләп танымайым ти! Йылдан артты килмәгәненә. Инәй тинең – ни ҡалды! Ай-һай, уның ғына эше күп тә, ул ғына эшләгән. Эште уны мәңге атай-бабайҙарыбыҙ эшләп бөтә алмаған, – тине лә, тағы ла тешһеҙ ауыҙын асып иҫнәп, йоҡоға талды.\nҒәжәп! Кеше ҡартайған тигәндә лә үҙендә шундай ҙур рухи көс һаҡлай икән! Ғүмерендә аслыҡ-яланғаслыҡты ла күп күргән ул. Революция осоронда комсомол, партия ағзаһы булып, Мәскәүгә йәш балаһын күтәреп, ҡатын-ҡыҙҙар съезына барған, һуғыш йылдарында председатель, аҙаҡ – кассир, бүтән ғәйре яуаплы эштәр башҡарған ил инәһе. Күпме боҙолошҡан ғаиләләрҙе яраштырған, күпме кәңәштәрен биргән ауылдаштарына. Беҙ уға хәле киткән, эше бөткән тип ҡараһаҡ та, нисек итеп кенә тәрбиәләп сығарҙы ул илленән күптән үткән, ҙур урын биләп эшләп йөрөгән ҡыҙын!\nӘсәһенең, уянғас та, «таяҡ ҡына яһап бир, шуға таянам да ауылға ҡайтам», тип әйтәсәген белгән Зарема, ремонттан ҡалған ике метр самаһы рейка-таяҡты әҙерләп ҡуйған ине. Ҡәҙерлеһен тамаҡ ялғатҡан арала:\n– Һиңә таяҡ яһаным бит әле, – тип әйтеүе булды, әбей саҡ аяҡтарына тороп баҫманы.\n– Кит, ысынмы?!\n– Ысын, ысын, – тип ҡулына тотторғас, эшкинмәгән ҡулын да теге таяҡҡа килтереп йәбештерҙе ауырыу. Зарема ситтән генә күҙәтергә булды.\nӘсә таяҡҡа ике ҡуллап тотоноп ҡалғый башланы. Оҙаҡ ҡына бәүелде лә, һис көтмәгәндә, һеперткегә ултырған Мәскәй әбей кеүек, алға ҡарап осто ла китте. Ярай әле ҡаршыһында – карауат, бәхетенә күрә, ҡабартып, биттәренә матур селтәр ябылған мендәрҙәр өҫтөнә барып ҡунды. Йүгереп Зарема «әлдә әле башы бәрелмәгәнгә» шатланып, иҙәнгә шыуып төшә башлаған әсәһен ҡосаҡлап алды. Ҡыҙыҡайы менән күтәреп кире урынына һалғас:\n– Ҡайтып еттеңме инде ауылға?! – тигәнгә «Уф!» ҡына тип әйтә алды әсә кеше.\n«Ҡуҙғалған оло тамыр кеүек үҙһенеп китә алманы әсәйем…» – тип әрнене йөрәге. Әсәһенең иңбаштарына юрғанын ҡымтып япты. Уның ҡаршыһындағы карауатҡа урын йәйҙе. Әсәй, әсәй!!! Ниндәй ҡәҙерле кеше! Күпме кәңәш бирә ала ул, шул ғына хәлендә булһа ла. Күпме эшкә, аш-һыуға оҫталығын ошо кинйә ҡыҙына күсерҙе Әлимә әбей. Ейәнсәрен үҫтереште...\n– Әсәй!!! Мине бит һинең йоҡо баҫҡан, үлек йоҡоһо! Һуңғы һулышыңда йоҡлап ҡалғанмын... – тип илап ебәрҙе Зарема. – Әсәй, әсәй! Ғәфү ит мине, нигеҙеңдән ҡуҙғатҡаным өсөн! Килен булып төшкән, балаларыңдың кендек ҡаны һеңгән, йүгереп йөрөп көйәнтәләп шишмәнән һыуҙар ташып, мейес яғып икмәк бешергән, көн күргән, көл түккән ереңдән айырғаным өсөн, ғәфү итә күр берүк! Үҙем шуны аңларлыҡ йәшкә еткәс кенә төшөндөм хәлеңде, әсәй! – Зарема әсәһен турайтып, тәрбиәләп һалғас ҡына, туғандарына, күрше-күләнгә хәбәр итергә булды. Күңеленә әсәһенең йыры килде:\nҠутарылған нигеҙ, ҡырҡ йыл буйы\nТүккән көлөм ҡалды күгәреп.\nҺаубуллашҡан кеүек япраҡ һелкеп,\nӨс тирәгем үҫер үҙгәреп.


35 мең тонна бал, 72 мең тонна картуф һәм 67 мең тонна йәшелсә\nҮткән аҙнала баш ҡалала ойошторолған йәрминкәләрҙә 20 миллион һумға яҡын аҙыҡ-түлек һатылған. Ауыл хужалығы продукцияһы был ял көндәрендә лә тәҡдим ителә.\nЗемфира Нурмөхәмәтова йәрминкәгә Архангел районынан килгән. Уңған хужалар баҡсаларында күпләп йәшелсә-емеш үҫтерә. Үҙҙәренән артҡанын һатыуға ла сығара, артыҡ аҡса кеҫәне тишмәй, йәрминкәләр бик уңайлы, ти улар.\nӘ бына Борайҙар балалар йорто эргәһендәге участкала үҫтерелгән йәшелсә-емеште алып килгән. Баҡса күмәк көс менән үҫтерелә. Һатыуҙан килгән аҡса мәктәп кәрәк-яраҡтары өсөн тотонола.\nЙәрминкәлә хаҡтар әллә ни юғары түгел, картуф, кишер, сөгөлдөр, һуған кеүек йәшелсәләләрҙе 20 һум менән алырға ла мөмкин. Һатыусылар өлкән йәштәгеләргә ташлама ла яһап ебәрә. Майҙанда был юлы ағас, еләк үҫентеләре лә күпләп тәҡдим ителә. Мәҫәлән, Туймазылар ер еләгенең төрлө сорттарын алып килгән, улар араһында ҡар яуғансы емеш бирә торғандары ла бар. Бал да күп, татлы ризыҡ республиканың төрлө төбәктәренән килтерелгән. Кәрәҙҙәге балдың бер килоһын яҡынса 700 һумға алырға мөмкин. Һауыттарға һалынғаны арзаныраҡ.\nЙәрминкәнән һатыусылар ҙа, һатып алыусылар ҙа ҡәнәғәт. Ауыл халҡы аҡса, ҡаланыҡылар ҡышҡа етерлек йәшелсә-емеш туплап ҡала. Үҙебеҙҙең ерлектә үҫтерелгән продукция экологик яҡтан таҙа, сифатлы буылыуы менән дә айырылып тора.\nЙәрминкәләр киләһе ял көндәрендә лә дауам итә, әле йәшелсә-емеш тәҡдим ителә, һалҡындар төшөү менән һатыуға ит тә сығарыла башлаясаҡ.


Ҡаланың йөҙө үҙгәрә » Башҡортостан гәзите\nҠаланың йөҙө үҙгәрә\nРайонда төҙөлөш әүҙем бара. Ҡала менән бергә иҫәпләгәндә, был эш менән шөғөлләнгән 15 ойошма теркәлгән. Уларҙың һәр береһендә ундан алып 150-гә тиклем кеше эшләй. Ғөмүмән, был ойошмаларҙа мең ярымдан ашыу эшсе үҙ урынын тапҡан. “Востокнефтезаводмонтаж”, “Мастер-А” компанияһы төркөмө, “Стройзаказчик”, “Стройлидер”, “Грандмастер”, “ИнвестстройМелеуз”, “СтройИнвестКапитал”, “РосЭнергоСтрой” һымаҡ тирә-яҡҡа билдәлеләре төп бурыстарҙы атҡара.\nОйошмалар башлыса шәхси һәм күп фатирлы йорттар төҙөй, мәҙәни, социаль яҡтан әһәмиәтле объекттарҙа йүнәтә, реконструкция эштәрен алып бара. Шулай уҡ торлаҡ йорттарға газ, һыу, электр үткәреүгә тос өлөш индерәләр. Йыл һөҙөмтәләре тураһында һөйләргә иртәрәк булһа ла, ете айлыҡты алғанда, 37 мең квадрат метр торлаҡ тапшырылған. Шуныһы һөйөндөрә: тағы ла Ленин, Куйбышев урамдарында күп фатирлы өйҙәр һалына башлаған. Әле Мәләүез ҡалаһының “Төньяҡ-көнбайыш” биҫтәһендә заманса торлаҡ комплексы төҙөлә. Шулай уҡ Тамъян ауылында, башҡа буш ерҙәрҙә төҙөлөш бара.\nАйырым ғаиләләргә йорт һалыу, ҡураһын нығытыу өсөн ер биләмәләре биреү ҙә үҙен аҡлай. Быйыл ғына ла 250-нән ашыу кеше ерле булһа, шуларҙың 180-е — күп балалы йәш ғаиләләр. Элек бүленгән биләмәләрҙе лә иҫәпкә алып әйткәндә, әле районда 1500 өй төҙөлә.\nСоциаль торлаҡ мәсьәләһенә айырым туҡталғы килә. Йыл һайын тиерлек етем балаларға фатир бүлеү ҡаралған. Мәҫәлән, элегерәк төҙөлгән йорт эргәһендә быйыл яңыһы ҡалҡып, хужаларын көтә.\n— Был өй етем балалар өсөн махсус рәүештә һалынды. Барлығы — 19 фатир. Мәләүез районының 85 йыллығын билдәләгән көндә асҡыс тапшырасаҡбыҙ, — ти район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Геннадий Лычков. — Бөгөн 40 бала сиратта тора. Шуларҙың 19-ы оҙаҡламай асҡыс аласаҡ. Ҡалғаны ла оҙаҡ көтмәйәсәк.\nЯңы биҫтәлә төҙөлөш эштәре өс “сират”ҡа бүленгән. Тәүгеһе үҙ эсенә өс, биш ҡатлы 14 өйҙө, 240 урынлыҡ балалар баҡсаһын, мең уҡыусыға иҫәпләнгән мәктәпте, сауҙа комплекстарын ала. Икенсе, өсөнсө “сират”ҡа, торлаҡ менән бер рәттән, бассейн, урам мини-стадиондары, балалар аттракционы, интернет-клубтар инәсәк.\nБөгөн яңы, заманса Мәләүез төҙөлә, тип ышаныслы әйтеп була.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - СИРАТТАҒЫ ЯУЛАР ҮРЕ – БАШҠОРТ ТЕЛЕНЕҢ ЭТИМОЛОГИК ҺҮҘЛЕГЕ - 2021 - Мәҡәләләр\nСИРАТТАҒЫ ЯУЛАР ҮРЕ – БАШҠОРТ ТЕЛЕНЕҢ ЭТИМОЛОГИК ҺҮҘЛЕГЕ\nУның барлыҡ дәрәжәләрен һәм регалияларын һанап сығырға ғына ла оҙаҡ ваҡыт кәрәк булыр ине, моғайын. Әммә ул быға мохтаж түгел, хатта бары тик исем-шәрифен әйтеү ҙә етә - һәр кемдең күҙ алдына уның сағыу образы тып итеп килеп баҫа. Башҡортостаны өсөн бихисап матур эштәр башҡарған, меңәрләгән бала һәм уҡытыусы өсөн талапсан һәм һәр белем усағының проблемаһын күреп, уларҙы хәл итергә тырышҡан министр, юғары уҡыу йортонда белем биреү системаһына яңы һулыш өргән педагог, республиканың фән күгендә әллә күпме алтынға бәрәбәр хеҙмәттәр ҡалдырған һәм йәш кадрҙар тәрбиәләгән ғалимә, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарын үҙ артынан әйҙәүсе лидер, яҡындары өсөн өҙөлөп торған туған, яҡташтары өсөн ғорурлыҡ, балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, килендәре өсөн һөйөклө әсәй, ҡәйнә һәм өләсәй. Быларҙың барыһы ла бер кешенең - филология фәндәре докторы, Салауат Юлаев ордены кавалеры Фирҙәүес ХИСАМИТДИНОВАның биографияһының ҡыҫҡа ғына бер өлөшө. Был юлы уның менән башҡорт теленең дәүләт статусы алыуына 100 йыл тулыу уңайынан башҡорт теле, уға бәйле мәсьәләләр тураһында әңгәмәләшәбеҙ.\nБөгөн һеҙ башҡорт тел ғилемендә ҙур урын алып торған шәхестәребеҙҙең береһе. Ошо һуҡмаҡҡа юлды кем һалды, туған телгә һөйөү сығанағы ҡайҙан башланды?\n- Был сығанаҡ минең ғаиләм, ауылымдыр тип уйлайым, сөнки беҙҙең ауыл хәҙерге көндә Учалы, Белорет райондары һәм Силәбе өлкәһе территорияһының бер өлөшө килеп киҫешкән урында урынлашҡан. Ҡырҡты тауҙарының дауамы беҙгә килеп етеп, Киләй тауы буйында ултыра, ә беҙҙән артабан Силәбе яҡтарына ҡаҙаҡ далалары - боронғо Оло дала китә. Тауға һыйынып ҡына ултырғас, элек хәүеф-хәтәр булғанда тиҙ генә тауға ҡасып, шунан һөжүмде кире ҡаҡҡан халыҡ. Ысынлап та, беҙҙә һуғыштар күп булған. Үҙебеҙҙең археологтарҙы алып барып, ауыл эргәһендәге ҡурғандарҙы, ауыл эргә-тирәһен ҡараттырғайным, сөнки элек ямғыр яуып үтһә, беҙҙең ауыл урыны булған Һарыҡтүбә тигән ергә барып, мәрйен сүпләй инек. Һәм ауылдағы һәр ҡыҙҙың үҙҙәре эшләп алған ваҡ ҡына мәрйенле муйынсағы була торғайны. Халыҡ, беренсенән, төрлө ырыу-ҡәбилә һәм килгән килмешәктәр менән аралашып йәшәгән, тип уйлайым. Тел күҙлегенән ҡарағанда, көнсығыш диалект менән көньяҡ диалект беҙҙә килеп тоташа. Шуға күрә ҡайһы бер атамалар беҙҙә бер төрлө, күрше ауылда икенсе төрлө, ҡайһы бер уртаҡ атамалар ҙа бар. Мин уларға бала саҡтан иғтибар иттем. Сөнки Рәхмәт ауылы - ул атайымдың, беҙҙең төп ырыу ауылы, ә ете генә километр арала шул уҡ күбәләк ырыуынан инәйемдең ауылы. Минең инәй тип әйтеүем шул ауыл менән бәйле, ә Рәхмәттә әсәй тип һөйләшәләр. Минең, һеңлемдең теле инәй тип асылған.\nТағы бер йоғонто: ауыл эргәһендәге тауға еләккә йөрөй торғайныҡ. Бер тына еләк йыйғас, беҙҙе эйәртеп алып сыҡҡан әбейҙәр ултырып алып тарих һөйләй торғайны. Улар менән бергә ҡаҙ бәпкәләре лә көтә инек. Ана шул әбейҙәр менән һөйләшеү беҙҙең өсөн тәрбиә мәктәбе булған, шул уҡ ваҡытта улар телебеҙгә һөйөү ҙә тәрбиәләгән. Башҡорт традицияһында атайҙар менән ҡыҙҙарҙың һөйләшеп ултырыуы бик юҡ, инәйем дә донъя көтөп, балалар ҡарап, беҙҙең рухи тәрбиәгә әллә ни тәьҫир итте тип әйтә алмайым. Ә бына өләсәйҙәр, ауылдың әбейҙәре был йәһәттән оло йоғонто яһағандыр, моғайын. Шул уҡ ваҡытта үҙемдә лә ҡыҙыҡһыныусанлыҡ көслө булғандыр, гелән генә "Ниңә улай, ниңә былай?" тип төпсөшә торғайным. Телдең төбөнә төшөргә тырышыу, ҡыҙыҡһыныу шул ваҡыттарҙа уҡ барлыҡҡа килгәндер. Ә 8-се класты тамамлап, Белорет педагогия училищеһына уҡырға барғас, төркөмөбөҙҙөң яртыһын тиерлек Инйәр буйы ҡыҙҙары һәм малайҙары тәшкил итте. Уларҙың: "Анта-мынта йөрөгәнтә, тараҡ, палта ҡулымта",- тип, "а" өнөн тамаҡ төбөнән сығарып, ә инде ялғауҙар һәм ҡушымталарҙың бөтәһенең дә яңғырау, һаңғырау варианттарында әйтелеүе беҙҙең өсөн бер тетрәнеү булды. Ошо үҙенсәлектәргә иғтибар итеү ҙә телгә ҡыҙыҡһыныуҙы арттырғандыр тип уйлайым.\nУл заманда студенттар бер-беребеҙгә ҡунаҡҡа йөрөшә торғайныҡ. Бер әхирәтемә барғас, уның әсәһе: "Фирҙәүес, кәбәркәгә сығып, баҡырсаны индер әле", - тине. "Сығып" һәм "индер" тигәнен аңланым, ҡалғандарын аңламаным. Шунан ҡарап тороп-тороп йөрөп индем дә, әхирәтемдән: "Кәбәркә, баҡырса нимә була ул?" - тип һорайым. Башҡорт теленең диалекттарына шул ваҡытта ныҡ иғтибар иткәнмендер, ул шул тиклем минең күңелемә һалынғайны. Артабан БДПУ-ла уҡыған ваҡытта "Инйәр буйы һөйләше үҙенсәлектәре" тигән мәҡәлә яҙҙым, шул мәҡәләм менән Мәскәүгә барып, Николай Дмитриевтың юбилейына арналған конференцияла сығыш яһаным. Фәнни етәксем Рәйсә Халиҡова менән берлектә яҙылған ошо мәҡәләм буласаҡ остазым Әҙһәм Рәхим улы Тенишев ярҙамында, әлбиттә, төркиәтселәрҙең ул ваҡытта "Советская тюркология" тигән иң абруйлы журналында баҫылып сыҡты. Һәм артабан аспирантураға ингән ваҡытта Әҙһәм Рәхим улы шул теманы артабан үҫтерергә кәңәш итте. Кандидатлыҡ диссертациямды башҡорт теленең фонетикаһы буйынса яҡланым. Ошо темаға инеп киттем дә, ошо юл мине һуңынан дөйөм тел тарихына, этнографияға, мәҙәниәт, ил тарихына алып сыҡты.\nБыйыл башҡорт теленең дәүләт статусы алыуына 100 йыл тулды. Һеҙ Башҡортостан мәғарифына ла, фәненә лә билдәле өлөш индергән, уҡытыу системаһының да уртаһында ҡайнап йөрөгән кеше булараҡ, әҙәби телде ҡабул итеүҙә ниндәйҙер эшләнеп бөтмәгән мәлдәр булған тип уйлайһығыҙмы?\n- Әлбиттә, ул заманда бәхәстәр күп булған, төрлө диалекттар вәкилдәре үҙҙәренең үҙенсәлектәрен тәҡдим итергә тырышҡан һәм ниндәйҙер өлөштәрен индергән дә. Әммә ул ваҡытта барыбер дөрөҫ ҡараш булған һәм дөрөҫ ҡарар ҡабул ителгән. Ни өсөн? Әгәр шул заманда бөгөн дә бик күп бәхәстәр тыуҙырған төньяҡ-көнбайыш диалектын телгә нигеҙ итеп алһаҡ, хәҙер телебеҙ татар теленә әйләнер, башҡорт телен бөтөнләй юғалтыр инек. Шул осор телселәре әҙәби телгә нигеҙ итеп татар теленән айырылған үҙенсәлектәрҙе алған. Шул ваҡыттарҙа уҡ башҡорт теле - татар теленең диалекты, тигән бәхәстәр барған. Хатта билдәле төркиәтселәр шулай тип яҙған. Шул заманда йәшәһәм, мин дә башҡорт әҙәби теле яҡлы булыр, уның үҙенсәлекле өндәрен, өндәр, морфологик системаһын күрһәтер инем.\nЛексикаға килгәндә инде, башҡорт теленең лексикаһы бөтөнләй татар теленекенән айырыла. Беҙҙең икмәк-тоҙлоҡ ҡына һүҙҙәр уртаҡ, төпкә төшә башлаһаң, лексика бөтөнләй боронғо, сөнки беҙҙең менталитет, мәҙәниәт икенсе, шөғөлдәребеҙ, кәсептәребеҙ - бөтә нәмә айырым булған. Мин шул заман ғалимдарының тап телде айырып торған мәлдәрҙе һайлауҙарын дөрөҫ тип ҡабул итәм. Артабан, әлбиттә, телде байытыу буйынса эш барған, йәғни һәр диалекттан нимәлер алғандар, нимәлер төшөп ҡалған.\nБөгөнгө хәл-тороштан сығып фекер йөрөтһәк, башҡорт теле алдында торған проблеманы нисек хәл итергә: артабан да әҙәби телдә генә уҡытыуҙы ҡалдырырғамы, әллә төньяҡ-көнбайыш диалектта уҡытыуҙы ла индерергәме?\n- Беҙҙә әҙәби һәм рәсми, дәүләт теле тип танылған башҡорт теле берәү генә. Әгәр ике әҙәби тел булдырабыҙ тиһәк, башҡорт теленең тамырына балта сабыу буласаҡ, сөнки әле бер әҙәби телде үҫтереүгә аҡса еткерә алмайбыҙ. Чиновниктарҙың юғары вазифалыһы ла, иң бәләкәйе лә бер генә яуап белә - аҡса юҡ. Мәҫәлән, "Башҡорт халҡы тарихы"ның бер томын сығарыу өсөн генә 1,5 миллион һум аҡса кәрәк булды. Хәҙер беҙгә ундай аҡсаны кем бирә? Шундай аҡса юҡ шарттарҙа аҡсаны бүлгеләү нимәгә килтеререн күҙаллау ҙа ҡурҡыныс. Бөгөн гранттарҙы дәүләттән аҡса алыусы бюджет ойошмаларына бирмәйҙәр, ә төрлө коммерция булмаған йәмәғәт ойошмалары - улар осраҡтан-осраҡҡа ғына эшләүселәр. Шуға мин икенсе әҙәби тел булдырыуға, беренсенән, иҡтисади йәһәттән ҡаршымын.\nИкенсенән, минең күҙәтеүҙәрем буйынса, ике әҙәби телле халыҡтарҙың телдәре генә түгел, үҙҙәре лә юҡҡа сығып бара. Мәҫәлән, мордвалар - эрзә һәм моҡша. Беҙҙә бит уларҙағы кеүек ике генә түгел, 40-тан ашыу ырыу һәм һәр ҡайһыһының үҙ һөйләше. Мордвалар уртаҡ ҡарарға килә алмағанға күрә, ике әҙәби телдәре бар, бөгөн улар Волга буйы халыҡтарынан иң интенсив урыҫлашыу процесын кисерә.\nУҙған быуаттың 80-се йылдарында Алтайҙа Алтай теле грамматикаһының 100 йыллығына арналған ҙур конференция үтте. Шунда көнсығыш алтайҙарҙың төньяҡ алтайҙарға көньяҡ алтай телен көсләп тағыу мәсьәләһе буйынса фекер алышыу һәм бәхәс барҙы. Бер этнограф: "Үҙем төньяҡ алтай телен йөрөтөүсе. Шуға ҡарамаҫтан, беҙгә ике рәсми тел булдырыу ярамай. Беҙгә көньяҡ диалектҡа нигеҙләнгән әҙәби алтай теленән баш тартырға кәрәкмәй, юҡһа, былай ҙа бәләкәй халыҡбыҙ (60 мең самаһы), бөтәсәкбеҙ", - тип, төрлө дәлилдәр килтереп сығыш яһаны. Әммә Мәскәү ғалимдары ла хуплағас, телде телеут, чалҡан һ.б телдәргә бүлгеләнеләр һәм бөгөн уларҙа төньяҡ диалектта айырым дүрт рәсми тел барлыҡҡа килде, бишенсеһе - әҙәби тел. Бөгөн алтайҙар интенсив рәүештә телдәрен юғалта. Сөнки төньяҡ алтайҙар урман-тау араһында нисек теләгән - шулай йәшәгән, эргәһендә урыҫтар булһа - урыҫлашҡан, хакаслашҡан, бурятлашҡан. Әҙәби тел берәү генә булһа, бәлки, улай булмаҫ ине.\nӘгәр ҙә беҙҙә лә төньяҡ-көнсығыш диалектын айырым әҙәби тел итһәләр, был берләшеүгә килтермәйәсәк, киреһенсә, айырасаҡ. Төньяҡ-көнбайыш диалекты бөгөн оло быуында ғына һаҡланған, ә йәштәр ул диалектты бөтөнләй белмәй. Баҙы йылғаһы буйында "бармаҙы, килмәҙе" тип һөйләгән кешеләр бөгөн юҡ. Ололар бар, әммә уҡытыу, уҡыу һәм бала-сағаға белем биреү, фекер һалыу татар әҙәби телендә алып барыла.\nДиалект телдәре йәшәһен, улар һөйләү теле. Мин дә ауылыма ҡайтһам, улар мине ҡабул итһендәр, тип, ололар менән уларса һөйләшергә тырышам. Йәғни халыҡ һөйләшһен ул, диалект телдәрен мөмкин тиклем һаҡларға кәрәк, әммә уны рәсми әҙәби тел итеү - ул зыян. Диалекттың үҙенең урыны бар, әҙәби телдең - үҙ урыны. Бөтә уҡыу-уҡытыу, тәрбиә, матбуғат, мәҙәниәт теле - башҡорт әҙәби теле һәм ошо телебеҙҙе һаҡлау ғына түгел, байытыу кәрәк, әммә уның үҙенсәлеген юғалтыу ярамай.\nӘҙәби тел берәү булырға тейеш тигәнегеҙ менән килешәм, әммә мәғариф өлкәһендә ҡабул ителгән яңы законға ярашлы һәр кем үҙенең телен уҡырға хоҡуҡлы. Хатта рус теле дәүләт теле һәм туған тел булараҡ уҡытыла. Төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының үҙҙәренең диалектында уҡырға теләүе - уларҙың хоҡуғы...\n- Ә ни өсөн тик төньяҡ-көнбайыш башҡорттары тураһында ғына һүҙ алып барыла? Улайға китһә, һәр диалектта, һәр һөйләштә уҡытырға кәрәк булып сығамы? Минең ауылымдың йәки Дим буйының "ҫыйыр ҫауам" йәки "анта-бынта" тигәндең дә һөйләше әҙәби телдә түгел. Беҙҙең үҙенсәлекле өндәребеҙ төньяҡ-көнбайыш диалектында ла бар, тик улар татарса уҡытыу һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡҡан. Татарстандың көнсығыш райондары башҡорттарын татарҙар "ҡыҙыл быҙаулар" ти. Йәғни уларҙа ла Ҙ бар. Һауаны һауа тиҙәр, сөнки татар әҙәби телендә лә һауа. Бөгөн төньяҡ-көнбайыш башҡорттары һөйләшендәге үҙенсәлектәр юғалып бөтә яҙған, юғалып бөткән тип әйтергә лә була. Шуға бөгөн был төбәк өсөн эшләнгән әсбапты, күреп торорһоғоҙ, улар ҡабул итмәйәсәк, сөнки ул яһалма, уйлап сығарылған. Сөнки уларҙың нисәмә быуыны татар әҙәби телендә уҡыны, шуға хәҙер туған телебеҙ - татар теле тип йөрөйҙәр.\nБашҡорт халҡының төп документтарының береһе булып шәжәрәләр тора. Улар ниндәй телдә яҙылған?\n- Шәжәрәләр иҫке төрки һәм иҫке башҡорт телендә яҙылған. Тулыһынса төрки булған өлөшө бар, унда башҡорт элементтары юҡ. Мәҫәлән, юрматы шәжәрәһен алып ҡараһаҡ, унда иҫке башҡорт теле икәнлеген күрәбеҙ. Әгәр Ғ. Соҡорой, Ғ. Кейековтың китаптарын алып ҡарайбыҙ икән, уларҙа иҫке төркиһе лә, иҫке башҡорт теле лә бар. Әммә улар ошо осор теле, бөгөн ул телдәр юҡ.\nБөгөн башҡорт шәжәрәләрен башҡа төрки халыҡтар ҙа үҙҙәренеке тип күрһәтергә тырыша, йәнәһе, уларҙың теле башҡорт теле түгел...\n- Ул ваҡытта, ул осорҙа ниндәй тел уҡытылған йәки белем бирелгән, шәжәрәләр ҙә шул телдә төҙөлгән, йәғни улар иҫке төрки телендә икән, тимәк, шул тел барлыҡ төркиҙәр өсөн дөйөм булған. Шулай уҡ ауылының, ырыуының тарихын яҙыусылар булған, улар барыһы ла иҫке төрки телендә яҙған. Әммә бынан ғына шәжәрә лә, ырыу ҙа, ауыл да башҡа милләттеке булып китмәй бит.\nБоронғо төрки теле барлыҡ төркиҙәр өсөн дә дөйөм тел булып тора, әммә ни өсөн ҡулланылышта иҫке татар теле тигән термин бар, ә иҫке башҡорт теле тигән термин юҡ. Быны нисек аңлатырға?\n- Иҫке татар теле тигән термин - ул иҫке әҙәби төрки теле. Шул осорҙағы иҫке башҡорт теле элементтарын индергән телде беҙгә лә иҫке башҡорт теле тип ҡабул итергә кәрәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, быға ҡайһы бер ғалимдар ҡаршы булды. Әҙәби тел эшләүселәр ҙә иҫке татар теле тигән терминды ҡулланды, ә иҫке башҡорт теле урынына төрки теле тип кенә йөрөттөләр, шуның касафаты ул. Мин үҙем, мәҫәлән, Мәскәүҙә сыҡҡан "Башкиры" тигән китапта иҫке башҡорт теле тип яҙҙым. Дөйөм тел бит тәүҙә төрки була, шунан һәр бер төбәк үҙенең элементтарын индерә һәм иҫке башҡорт, татар, ҡаҙаҡ һ.б. телдәр барлыҡҡа килә. Үкенескә күрә, ошо терминды индермәү арҡаһында шундай хәл килеп тыуған һәм ошоноң буйынса ғына фекер йөрөтәләр. Әммә беҙгә был терминды ла ҡулланылышҡа индерергә кәрәк: иҫке башҡорт теле.\nБеҙҙең әҙәби телебеҙ 20-се йылдарҙа ғына барлыҡҡа килгән әҙәби тел түгел. Ул иҫке башҡорт теле рәүешендә элек тә, 18-се быуатта, быуат башында, революцияға тиклем булған. Уға тиклем - төрки теле, унан алда - боронғо ҡомартҡылар теле булған. Был телдәр классификацияһы бар. Бына шуларҙы халыҡҡа еткерергә кәрәк. Әммә тағы бер проблема - халыҡҡа еткереп барыр өсөн кадрҙар, шул уҡ әҙәби тел, иҫке башҡорт теле һ.б. тураһында яҙырға кеше лә, ваҡыт та юҡ. Беренсе әҙәби тел грамматикаһы - ул Дмитриевтыҡы. Икенсеһен беҙҙең институт Әхмәт Юлдашев етәкселегендә эшләй. Хәҙер өсөнсөһөн - башҡорт әҙәби теленә яңы ҡараштар менән яҙылған грамматика эшләргә кәрәк.\nҺеҙ терминологик һүҙлектәр төҙөү һәм сығарыу буйынса ла ҙур эш башҡараһығыҙ. Әммә, айҙа ла таптар булған кеүек, ҡайһы бер атамаларҙың бер урында бер төрлө, икенсеһендә - икенсе төрлө яҙылыуы бик йыш бәхәстәр тыуҙыра. Ғөмүмән, уртаҡ фекергә килеү өсөн Башҡортостан Хөкүмәте ҡарамағындағы Терминология хеҙмәте менән хеҙмәттәшлек булдырылғанмы?\n- Элек улар менән бик матур эшләнек. Үҙебеҙҙең һүҙлектәрҙе алып барып фекер алышыуға сығара инек. Кемдер өҫтәй, кемдер ниндәйҙер һүҙҙе алып ташларға тәҡдим итә. Әммә мәсьәләнең икенсе яғы: мәҫәлән, нәшриәттәрҙең үҙҙәренең мөхәррирҙәре бар. Шулай уҡ мәғариф буйынса ниндәйҙер һүҙлек сыҡһа, министрлыҡтың үҙ комисияһы бар һәм улар үҙҙәренсә төҙәтеүҙәр индерә, һөҙөмтәлә шундай айырмалыҡтар килеп сыға. Ошо мәсьәлә буйынса Терминология хеҙмәтендә фекер алышыу ойошторорға тигән уй бар. Әлбиттә, был йүнәлештә эшләй торған эштәребеҙ бик күп. Дөйөм алғанда, телгә ҡағылышлы комиссияларҙың, советтарҙың, комитеттарҙың эшен күтәрергә лә күтәрергә әле. Элегерәк Хөкүмәттә тел мәсьәләһе бик йыш күтәрелә, муниципалитет башлыҡтарын баҫтырып ҡуйып кәрәктәрен бирәләр ине, бөгөн ундай талап та, тикшереү ҙә юҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, комиссиялар тейешле кимәлдә эшләмәй.\nБөгөн тәржемә мәсьәләһе лә бик киҫкен тора, кем башҡортса белә - шул тәржемә эшләй, тигәндәй. Шуға тәржемәләрҙә лә хаталар күп, хатта уйламаған һүҙҙәр осрап ҡуя. Был проблема бер бөгөн килеп сыҡмаған, әммә һаман да берҙәм тәржемә үҙәге юҡ, йәғни уларҙы бер урында белгестәр эшләргә тейеш, әммә бының өсөн ниндәйҙер структура булыуы мөһим...\n- Бер мәл Өфө ҡалаһы хакимиәте үҙенең тәржемәләрен беҙҙең институт белгестәренән тикшертеп ала торғайны. Әммә был өҫтәмә эш кеүек килеп сыға, сөнки махсус был эш менән шөғөлләнгән бүлек йәки белгес юҡ, барыһы ла эш араһында ғына эшләй ала. Ә тәржемә бит ул ябай ғына эш түгел, унда телдең, һүҙҙең үҙенсәлеген, хатта ниндәй объект, ниндәй контекста ҡулланылыуын белергә, тойорға кәрәк. Махсус тәржемә үҙәген асыу тураһында фекер күптән йәшәй һәм уны йә Башҡортостан Фәндәр академияһында, йә икенсе бер структурала ойошторорға мөмкин. Быны йәмәғәт башланғысында ҡалдырырға ярамай, сөнки ул бик ауыр, ҙур, яуаплы эш.\nЗаманында беҙ һәр бер ауылдың, ҡаланың урам исемдәрен, йылғаларын, тауҙарын, барлыҡ топонимияһын тәржемә итеп биргәйнек. Хәҙер уларҙы яңынан рәткә һалып, етешһеҙлектәрен иҫәпкә алып, Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды өр-яңынан эшләй ала тип уйлайым. Сөнки хәҙер топонимия һүҙлеген яңыртырға, һәр ерҙә ауылдарҙан башлап район-ҡала кимәлендә атамаларҙы алмаштырырға кәрәк.\nБөгөн шулай уҡ тағы бер проблема бар - топонимдарыбыҙ юғалып бара. Белорет районындағы Өшөрә йылғаһы - Шураға, Мәләүез районындағы Һәргәй ауылы - Сергейға әйләндерелергә генә тора. Шундай хаталар булмаһын өсөн үҙәк хеҙмәткәрҙәре урындарға сығып, тикшереп, төҙәтеп йөрөргә, урындарҙа үҙҙәренең вәкилдәрен ҡуйырға тейеш. Әлбиттә, бының өсөн эш урыны булдырырға, эш хаҡы түләргә кәрәк. Ул сағында һәр кем үҙ районының, ҡалаһының тарихи атамаларын һаҡлап ҡалырға, хаталарҙы төҙәтергә ярҙам итер һәм был эш бер осраҡтан икенсеһенә тиклем генә башҡарылмаҫ, ә даими алып барылыр ине.\nФирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙының тырышлығы, ныҡышлығы һөҙөмтәһендә Башҡортостан башҡорт теленең 10 томлыҡ академик һүҙлегенә эйә булды. Унда һәр һүҙгә аңлатма бирелә һәм ул рус теленә тәржемә ителә. Ә инде баш һүҙе инглиз һәм төрөк телендә яҙыла, сөнки бөтә донъя төркиәтселәре барыһы ла төрөк телен белә. Әкрәм Бейешевтың, диалектологтарҙың һүҙлектәре, диалектологик атлас, терминологик һүҙлектәр менән бер рәттән, был фундаменталь хеҙмәт тә тел ғилемендә лайыҡлы урын алды. "Хәҙер Этимологик һүҙлек эшләү ниәтем һәм планым бар. Беҙҙең һәм беҙҙән һуңғы быуын ғалимдары бик булмағанлыҡтан, коллегаларым барыһы ла йәш, шуға эш ауырыраҡ бара, сөнки йәштәр телде белмәй, дөрөҫөрәге, һөйләшеү телен беләләр, уның төбөн, мәҫәлән, "баш" һүҙенең 30 мәғәнәһен белмәйҙәр. Ошондай шарттарҙа ла, Алла бойорһа, яйлап үҫешеп, этимологик һүҙлекте эшләп сығырбыҙ тигән өмөттәмен. Башҡорт теленең этимологик һүҙлеге - ул тел ғилеменең иң-иң юғары нөктәһе буласаҡ", - тип киләсәккә уй-ниәттәре менән бүлеште тынғыһыҙ ғалимә. Алдына алған икән, тимәк, уны тормошҡа ашырасаҡ ул.\nЯҙылған: 03.08.21 | Ҡаралған: 181


Китеү » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nРус телендә ижад иткән прозаик, журналист Шамил Хажиәхмәтов (1941–2012) 13 китап баҫтыра, нәшерселек һәм тәржемә менән шөғөлләнә, «Вечерняя Уфа» гәзитен, «Башкнигоиздат», «Слово», «Скиф» нәшриәттәрен етәкләй. Һөнәре буйынса инженер булып, байтаҡ йылдарын нефть эшкәртеү өлкәһенә бағышлаған яҙыусының ижадының ҙур өлөшөн совет заманына хас производство реализмы тәшкил итһә, ғүмеренең һуңғы осорондағы яҙмаларында психология һәм кеше мөнәсәбәттәре, фантастика һәм мистикаға ҙур урын бирелә.\n...Шифер ҡыйыҡлы ыҡсым йорт зәңгәрһыу томан ураған тау битләүендә ултыра. Ярайһы уҡ бейек болдор виноград сыбыҡтары менән ҡапланған һәм мәмерйәгә инә торған йәшел ҡапҡаға оҡшаған. Һауа кислород менән тулы. Землемерҙың аяҡ аҫтындағы йәшел үләнгә һуҙылып төшөп ятҡыһы һәм йоҡоға талғыһы килде.\nБолдорҙан ябай ғына ҡыҫҡа күлдәк кейгән ҡатын төштө лә ҡунаҡҡа ҡарап йылмайҙы:\n– Был һинме? – тип тамам аптырауға ҡалды ул ирҙе күргәс. – Ысынлап та, был һинме? Күҙҙәремә ышанмайым.\nҠатындың тыныслығына, үҙен тота алыуына хайран ҡалды Землемер.\n– Һуштан яҙып йығылырһың тип көткәйнем. Ә һин – һин дә мин, тыныс...\nҠатын рәхәтләнеп көлдө, шунан күрешергә ҡулын һуҙҙы.\n– Йәш саҡта ла йығылмай торғайным, ҡартайғас нишләп һуштан яҙырға тейешмен һуң әле? Кенәздәр нәҫеленән түгелмен дә инде. Шулай ҙа әйт, нисек таптың мине? – тип һаман ныҡышты ҡатын.\nЙөҙө шиңгән, һулыған, ҡартайған. Тик күҙҙәре генә элеккесә теремек, элеккесә аҡыллы һәм хәйләкәр.\n– Ниндәй елдәр ташланы һине?\n– Элеккесә һағыныу елдәре инде. Минең мәңге йәш Лоттам. Уйыныбыҙҙы һин онотманыңмы әле?\n– Нисек онота ти, иҫләйем, иҫләйем. Йә, ниңә ҡатып ҡалдың, килгәнһең икән, әйҙә үт.\nУл болдорға алдан күтәрелде лә артына боролдо. Землемер ҡатынға аҫтан өҫкә ҡараны һәм йәшлегендәге әхирәтенең, байтаҡ йәштә булыуына ҡарамаҫтан, һаман да һомғол, ҡаҡса икәнен шәйләне.\nСәй эскәндән һуң улар верандаға сығып ултырҙы. Ҡояш байып килә, ҡаршылағы тау ҡараңғылыҡҡа сорнала.\n– Иремде ерләнем, – тине ҡатын ҡәҙимге генә итеп. – Ҡыҙым Киевҡа китте лә шунда кейәүгә сыҡты. Килгеләйҙәр. Ә һин үҙең нисек?\nИр яурындарын йыйырҙы.\n– Ике ҡатыным да: элеккеһе лә, әлегеһе лә иҫән-һау. Улым, ике ҡыҙым башҡаланды. Ҡанат йәйергә маташалар.\n– Ә һин үҙең нисек һуң? – ҡатын һорауын ҡабатланы ла элекке яратҡан кешеһенә иғтибарлап баҡты.\n– Күп эшләнем... Арыным... Бөтә булған аҡсамды йыйҙым да, элекке дуҫтарымды, күңелемә яҡын ерҙәрҙе күреп, сәйәхәт ҡылырға ниәтләнеп сығып киттем инде бына.\n– Хушлашаһың, тимәк? – ҡатын йөҙөнә күләгә ятты.\n– Эйе, хушлашам, Лотта.\n– Һуңғы юлға йыйындың инде?\n– Эйе, ваҡыт, – ир ҡараңғылана башлаған диңгеҙгә ҡараны. – Был минең аҙаҡҡы йәйемдер. Шулай икәнен күңелем һиҙә.\n– Улай тимә... – Ҡатындың тауышы ҡалтыранып сыҡты.\n– Шулай булырын һиҙәм, – тип яуапланы ир тыныс ҡына. – Билет кеҫәлә. Билетты бер ҡасан да һуңламай торған поезға алғанмын.\n– Элек һин тормошто ярата инең, – тип хәтирәләргә бирелде ҡатын. – Ҡабаланаһың түгелме?\n– Бер нисә йыл китмәй торорға ризамын, тик йөрәк ныҡ бөттө, күпкә түҙмәҫ, тим.\n– Сөнки һин уны бер ҡасан да һаҡламаның, – тине ҡатын шелтәле ҡарап.\n– Үкенмәйем. Нисек йәшәлгән, шулай йәшәлгән инде.\n– Һаран да түгел инең, – ҡатын ҡараштарын йәшерҙе. – Бәхетһеҙ аҡса туҙҙырыусы.\nҠояш диңгеҙгә сумды. Ҡараңғы төштө. Ярға йүгергән тулҡындар шауы ишетелә башланы, әйтерһең дә, улар бына-бына болдорға килеп менәсәк.\n– Һин ҡатындарың хаҡында күп һөйләйһең, – тине хужабикә шым ғына. – Нимә, икәүһе менән дә бергә йәшәйһеңме әллә?\n– Уйҙа ғына, – тип яуапланы ир. – Ә былай йәше менән көн итәм.\n– Тәүгеһе менән нишләп тора алманың һуң?\n– Тәжрибәһеҙ инек, тормошто белмәнек. Унан килеп беҙҙе көнкүреш мәшәҡәттәре баҫты. Арыныҡ, йонсоноҡ. Беҙгә күпмелер ваҡытҡа айырым йәшәп, тойғоларҙы яңыртырға кәрәк булған, уға ла баш етмәне. Кәңәш-төңәш бирергә эргәлә аҡыллы кешеләр ҙә юҡ ине.\n– Ә ниңә беҙ бергә була алманыҡ?\n– Йәнә шул тормошто белмәү сәбәпсе. Үҙемдең яртымды тапҡанымды мин аңламаным. Һин дә аңламаның. Беҙ икебеҙ ҙә транжирҙар.\n– Ә һин ваҡытты бушҡа үткәрмәйһең, – тип көрһөндө ҡатын. – Барыһын да уйлағанһың, хәл иткәнһең, һығымталар яһағанһың. Ә мин башым-тояғым менән һаман ығы-зығыла: өй, баҡса, ҡыҙым тураһында хәстәрлек.\n– Һинең ваҡытың етмәгән әле.\n– Ә һинеке еттеме?\n– Етте. Хушлашыу ишек ҡаға.\n– Фантазер, – ҡатын йылмайҙы. – Фантазер инең, һаман шулай икәнһең. Әгәр һин бер ун йылдан йәнә килһәң, мин бер ҙә аптырамаясаҡмын.\n– Фетр эшләпәлә, таяҡҡа таяныпмы?\n– Бына мәрәкә була инде, – тип көлдө ҡатын кинәнес менән. – Таяҡҡа таянған Вертер аҡһай-туҡһай миңә ҡарай йүгерә. Әйткәндәй, һин һаман нимессәнән тәржемә итәһеңме?\n– Юҡ. – Землемер баш һелкте. – Ул телде күптән оноттом инде. Беҙ мәңгегә айырылышҡас уҡ тигәндәй ташланым. Өс кенә һүҙбәйләнеште хәтерләйем хәҙер: гутен абенд, зибсен ойх, их либе зих, Шарлот...\n– Ярай әле һуңғыһын онотмағанһың, – ҡатындың ҡарашы ҡунағын теремек һәм күңелле ҡарманы, – һин йәш ваҡыттағыса әле лә йәш, шаяртаһың, юморың һаҡланған. Алдан күреүсәнлегеңә һис ышанмайым.\n– Ышанма, – тип етди генә ризалашты ир. – Нишләп һин минең мәшәҡәттәргә сумырға тейешһең әле?\n– Ә мин һаман уҡыйым. Бөгөнгө немец әҙәбиәтен бөтөнләй аңламайым, хәйер, Мәскәүҙекен дә аңламайым. Иҫкеләрҙән шул уҡ Гете, Гейне, Лессинг.\n– Молодец! – тип ҡәнәғәтлек белдерҙе ир. – Һин һәр саҡ атай-әсәйеңә, әхирәттәреңә, идеяларыңа, комсомолға, бәләкәй тыуған илеңә тоғро булдың. Иреңә лә тоғролоҡ һаҡлағанһыңдыр?\n– Мин уның һуңғы көнөнә тиклем тоғро ҡалдым, – ҡәтғи әйтте ҡатын, бәхәскә урын ҡалдырмаҫлыҡ итеп әйтте. – Ә бит ул быға йыш ҡына лайыҡ та түгел ине.\nТамам ҡараңғы төшкәнсе диңгеҙ шауын тыңлап ултырҙылар. Йомшаҡ елдең әҙерәк көсәйгән мәлдәрендә тулҡындарҙың ярға шылышҡаны, ваҡ таштарҙың ҡыбырлағаны ишетелә.\n– Йоҡларға ваҡыт, – тине ҡатын. – Мин иртәсел ҡош, алтыла аяҡ өҫтөндә, ҡояш менән бергә торам.\n– Һиңә урынды верандаға йәйәйемме? Төнө буйы диңгеҙ шауын тыңлап ятырһың.\nИр йәнә һүҙһеҙ ҡалды.\nҠатын ултырғысын шыуҙырып уның ҡаршыһына ултырҙы.\n– Ниңә һүҙһеҙ ҡалдың? Нимәгә үсектең, ҡарт Вертер? Беҙ бер ҡасан да бергә була алмайбыҙ. Ишетәһеңме, бер ҡасан да. Шулай уҡ бөгөнгө төндә лә. Мәрхүм иремә тоғролоҡ һаҡлауымдан ғына түгел, юҡ, ә ҡарт, туҙған тәнемде һинең күреүеңде теләмәйем. Минең нисек булғанымды хәтерләйһеңдер? Йәш, һомғол оҙон буйлы, көслө: миңә йәше лә, ҡарты ла ҡарай торғайны. Һинең ҡараштарыңды ла иҫләйем. Шулай алиһәгә генә ҡарайҙар, йоторҙай булып. – Ҡатын ирендәрен тешләне. – Һуңғы сәғәттәреңә тиклем йәшлегемдә нисек күргәнһең, хәтереңдә шул килеш ҡалырға теләйем. Әйт, зинһар, ниңә килдең миңә? Күңелемде тамам иләҫ-миләҫ иттең бит.\nҠатын түгелеп иларға тотондо.\nИр уның йәнәшәһенә ултырҙы ла яурындарынан ҡосаҡланы.\n– Ғәфү ит, – тине ул ғәйепле тонда. – Мин һине икенсе төҫтә: күҙҙәреңде, һүҙҙәреңде, ниһайәт, йөрәгеңде иҫләйем. Мин шуларҙы күрергә килдем. Һин минең өсөн элеккесә сибәр, ҡәҙерле, ымһындырғыс.\n– Яҡшы һүҙҙәрең өсөн рәхмәт. Һине күргәс саҡ илап ебәрмәнем, ҡасандыр мин яратҡан кешеме был, тим. Һин әле лә аҡыллы, һөйкөмлө.\nИр яңаҡтары менән ҡатындың яурынына терәлде. Йәнә һүҙһеҙ ҡалдылар.\n– Ул саҡта ла диңгеҙ әлеге ише ине, – тип шыбырҙаны ир.\n– Бер ҙә әлегесә мығырҙамай инесе, – тип шулай уҡ шыбырҙап ҡаршы төштө ҡатын. – Диңгеҙ төнө буйы мөхәббәт тураһында йырланы, ә беҙ төнө буйы күҙ ҙә йомманыҡ. Мин һинең һәр һүҙеңде иҫләйем. Әйтерһең, барыһы ла кисә генә булған. Һин миңә «Лорелей»ҙы уҡының, тауышың тулҡынланыуҙан ҡалтырап сыға, һин хәҙер уларҙы онотҡанһыңдыр.\n– Онотманым. Шиғырҙы уҡып бөткән һайын, их либе зих, Шарлот, тип өҫтәнем. Шулаймы?\nҠыуаҡлыҡта күҙгә күренмәгән йоҡоло ҡош ҡысҡырҙы.\n– Төнгө ике, – тине лә ҡатын урынынан ҡалҡынды, – Һине ошонда, верандала ҡалдырһам, үпкәләмәҫһеңме?\n– Юҡ. Шулай яҡшы булыр, – бер килке һүҙһеҙ торғас, ир көлөмһөрәне лә өҫтәне, – һин һәр саҡ минән аҡыллыраҡ булдың. Ни өсөн беҙ бергә түгел?\nУтты яндырмай ғына ул түшәк йәйҙе, ирҙең эргәһенә килде лә ирендәренән үпте.\n– Һин элеккесә тәмлеһең, – тине лә өйгә инеп китте.\nИр өҫтөнә ябынды, төнгө диңгеҙ шауын тыңлап ятты. Ярға һуҡҡан тулҡындар уның ауыр кәүҙәһен күтәреп алғандар ҙа бәүелтә-иркәләй ҡара, һалҡын тәрәнлеккә алып китеп баралар кеүек...\nБер нисә көн улар диңгеҙ ярындағы ҡала ситендә йөрөнө, Судакка барҙы. Максимилиан Волошин ҡәберен, Айвазовский музейын ҡараны.\n– Беҙгә ҡәҙерле бөтә урындарҙы ла йөрөп-ҡарап сыҡтыҡ, – тине ҡатын оло ҡәнәғәтлек менән.\n– Бармаған бер урын ҡалды шулай ҙа, – тип яуапланы ир. – Коктебелдәге пляж.\n– Ә унда бармайбыҙ, – ҡатын шаян ғына итеп бармаҡ янаны. – Сырыш баҫҡан ҡарт тәнемде күрһәтәсәгем юҡ. Бер ҡасан да! Вәт!\nХикәйәнең тулы вариантын журналдың 8-се һанында уҡығыҙ.


Яҙмыштар » "Урал" гәзите\n13-01-2015, 15:15 / Яҙмыштар\nЕңеүҙе яҡынайтҡан ветеран\nҺуғыш ваҡытында бер кем дә эшкә, аслыҡ- яланғаслыҡҡа зарланмаған, киреһенсә, киләсәккә ҙур ѳмѳттәр, яҡты маҡсаттар ҡуйып йәшәгән. Тылдағылар еңеүҙе яҡынайтыу ѳсѳн ал-ял белмәй хеҙмәт итә. Эш бар ауырлығы менән ҡарт-ҡоро, ҡатын-ҡыҙ һәм бала-саға иңенә тѳшә....\n27-11-2014, 14:27 / Яҙмыштар\nЗамана үҙгәрә, заң үҙгәрә. Йәшәү рәүешебеҙ замандан ҡалышмай алға бара. Борон беҙҙең халыҡта ҡатын-ҡыҙ ир һүҙенән сыҡмай, ҡыйырһытыуҙар, йәберләүҙәргә лә түҙеп, уныңса ғына йәшәһә, бѳгѳн иһә ғаилә дилбәгәһен ҡатын-ҡыҙ үҙ ҡулына алып, барыһы ла үҙгәрҙе кеүек. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, арабыҙҙа холоҡһоҙ, эскесе ирҙәренән туҡмалып, йәшәгән ҡатын-ҡыҙҙар ҙа бар. Хатта ире эскән, унан йәберләнгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың, ғаиләләрҙең яҙмыштары бер-береһенә үтә лә ныҡ оҡшаған, бер төрлө......\n22-09-2014, 14:03 / Яҙмыштар\nСания инәй берҙән-бер улы аварияла һәләк булғандан һуң үҙенә урын тапманы. Көнө лә, төнө лә уның өсөн тамуҡҡа әйләнде. Кешеләрҙең юл фажиғәһендә үлгәнен күп ишетте ул, тик үҙ иңенә төшкәс, әбей аяҡтан йығылды ла ҡуйҙы. Йә, бер бөртөк бала бит, күҙ ҡараһы кеүек һаҡлап үҫтерҙе, Аллаһы Тәғәләм, ниңә генә һаҡлай алманың икән, тип үкһеп-үкһеп иланы ул....\n12-08-2014, 16:04 / Яҙмыштар\nТѳндә йәшенле ямғыр ҡойоп үткән. Һауа саф, дымлы, ҡояш талғын ғына йылыта. Июль айы тамамланып, август башланған саҡ....


«Эҙләп тапҡан бәхетем ҡәҙерле»\n30 Октябрь , 07:15\nДауахана палаталары бер ҡасан да буш тормай. Тағы бер үҫмер һауығып сығып киткәс, балалар бүлегенә әсәһе менән малайын килтереп һалдылар.\nУлым үҙенең тиҫтере булған Никита менән тиҙ генә уртаҡ тел тапты. Бергә уйнайҙар, шаяралар, ҡарап тормаһаң, бер минут та тик ултыра белмәгән был тиктормаҫтар бүлек коридоры буйлап йүгерергә лә күп һорап тормай. Күршебеҙ «р» хәрефен әйтә белмәй, ҡайһы бер өндәрҙе лә ауырыраҡ әйтә. Йоҡларға ятһалар, әсәһе унан тиҙәйткестәр ҡабатлата.\n– Әсәй, ялҡытып бөттөң тиҙәйткестәрең менән. Миңә ял итергә мөмкинлек бир, күрмәйһеңме ни, күҙем йомолоп бара.\nӘле генә шаярып ятҡан Никитаның әсәһе әйткәнде ҡабатлағыһы килмәй, хәйләләшә. Үҙенекен талап итеп кенә өйрәнгән, үҙ һүҙле, иркә малайҙың холҡо хас та минең улымдыҡы кеүек.\n– Икегеҙ Ишәй менән Ҡушай кеүекһегеҙ. Хас та һинең кеүек, әсәһенә бойороп ҡына ултырған, тыңлашмаған малай, – тим улыма.\n– Мин һис тә улай түгел. Ул бая күрше палаталағы малайҙы ныҡ итеп этеп ебәрҙе, тупаҫ итеп уйнай, – тип улым ризаһыҙлыҡ белдереп, дуҫының насар ҡылығын һөйләп ташлай. Күреп торам, әсәһе минән олораҡ йәштә. Башҡа балалары үҫеп етеп, һуң ғына табып алған улы танһыҡ та, ҡәҙерлелер ҙә инде.\n– Һеҙҙең ирегеҙ минең йәштә барҙыр, моғайын. Төҫкә беҙҙең йәштәш кеүек күренә…\nБеҙгә әйберҙәр килтергәндә палаталаш ҡатын иремә иғтибар итеп ҡалған икән.\n– Өсөнсө балам был. Өлкәндәрем ҙурҙар инде, эйәле-башлы булып бөттөләр. Башҡа бәпес тапмаҫмын тип уйлағайным да бит, таптырҙылар. Һеҙ баланың өләсәһеме, тиһәләр, хатта үҙемә лә уңайһыҙ булып китә.\n– Хәҙер бала табыу йәшенән үтеп барғандарҙа бәпес «бум»ы китте бит. Хөкүмәт «әсәлек капиталы»н да бирә, пособиеһын да түләй. Һаулығың булһа, әйҙә, бала тап та өйҙә ят ҡына, – тип һүҙҙе шаяртыуға борам.\n– Иремдең көтөп алған балаһы был. Элекке мөхәббәтем менән яңынан ҡауышырға насип булғас, бала табыуымды үтенде. Ауырлы ваҡытта саҡ йөрөнөм. Дауахананан сыҡманым тиерлек. Табиптар: «Һеҙгә кем был йәштә бала табырға ҡушты?» – тип әрләй ҙә бит. Улай тимәгеҙ әле, табырға ҡуштылар шул, тип яуаплайым.\nСвета менән Валерий ауыл хужалығы техникумында бер төркөмдә белем ала. Уҡыу йортонда үткәрелгән сараларҙың үҙәгендә булған, үҙе йырсы, үҙе бейеүсе ҡыҙҙы егет тәүҙә ситтән генә күҙәтеп йөрөй. Бындай һылыу ҡыҙҙың ауылда егете барҙыр, моғайын, тип дуҫлыҡ тәҡдим итергә ашыҡмай. Етмәһә, Света ла, техникумда күҙ атҡан егеттәр булһа ла, улар менән дуҫлашырға ашығып бармай. Өләсәһе тәрбиәһендә генә төпкөл ауылда үҫкән һылыу белем алыуҙы өҫтөнөрәк күрә, әхирәттәре егеттәре менән осрашыуға ашыҡҡанда ул китап тотоп ултырыуҙы, бәйләм бәйләүҙе хуп күрә. Бер көндө ҡыҙҙар йәшәгән бүлмә ишегенең йоҙағы ватыла. Бергә уҡыған төркөмдәштәренә яңыһын ҡуйырға ярҙам итешергә әйтеп ҡарайҙар, эш ҡоралдары юҡ, тип барыһы ла баш тарта. Бер Валерий ғына: «Өйҙән инструменттар алырмын да йүнәтермен», – тип вәғәҙә бирә. Һүҙендә тора егет. Кискә ишеккә өр-яңы йоҙаҡ та ҡуйыла. Рәхмәт йөҙөнән ҡыҙҙар уны сәй менән һыйлай. «Йышыраҡ килеп йөрө, беҙҙең юҡ-бар эшебеҙҙе эшләшеп китергә. Өйҙән алып килгән тәмлекәстәр менән һыйларға ваҡыт табырбыҙ», – тип шаярта әхирәттәр.\nУҡыу йорто урынлашҡан ҡасаба егете булған Валерий ятаҡҡа юлды һыуындырмай, ҡыҙҙарға йыш килеп йөрөй. «Света, һиңә килә бит ул. Егеттең күңелен күр инде, матур итеп һөйләш. Ипле генә күренә бит!» – ти бүлмәләш ҡыҙҙар Светаға. Бер көндө Валерий ҡыҙҙы дискотекаға саҡыра. Шулай тора-бара дуҫлыҡ мөхәббәткә әүерелә. Егет үҙенең һөйгәнен өйҙәренә алып ҡайтып, ата-әсәһе менән таныштыра. Бына уҡыу йортон тамамлар ваҡыт та етә.\n– Һин хәҙер уҡыу йортон тамамлайһың да йүнәлтмә менән эшкә китәһең һәм шунда уҡ мине онотоп, берәйһенә кейәүгә сығасаҡһың. Әйҙә, әсәйҙәргә әйтмәй генә ауыл советында никахты рәсмиләштерәйек, – тип тәҡдим яһай егет ҡыҙға. Яҡындарыбыҙға әйтһәк, һеҙ әле йәшһегеҙ, тип риза булмаясаҡтар, ти. Ҡыҙ юғалып ҡала.\n– Өләсәйем белһә, минең был аҙымымды ғәфү итмәйәсәк.\n– Береһе лә белмәйәсәк.\nБереһе лә белмәйәсәк, имеш. Етәксе урындарҙа эшләгән Петр Николаевичҡа хәбәр итмәйҙәр буламы һуң инде? Хәбәр егеттең ата-әсәһенә тиҙ барып етә.\n– Ниндәй ЗАГС-ҡа инеү ти ул? Әле һиңә артабан уҡырға, һәйбәт эшкә инергә кәрәк. Светаның ғаиләһе беҙгә тиң түгел!\nАуыл советына ирле- ҡатынлы Никитиндар ярһып килеп етә. Ер тишегенә инерҙәй булып оялған ҡыҙға Валера менән араларҙы өҙөүҙән башҡа сара ҡалмай.\n– Улар беҙҙең ғаиләбеҙ тураһында бөтөн мәғлүмәтте лә белә булып сыҡты. Сөнки минең атайым табиптарҙың хатаһы арҡаһында операция үткәреп, шунан һуң мандый алмай, иртә вафат булды. Уның үлеменән һуң әсәй эскелеккә бирелде лә, аҫылынып үлеп ҡуйҙы. Бишенсе синыфтан алып мине өләсәйем ҡарап үҫтерҙе. Ата-әсәһе булмаған, етешһеҙ донъяла үҫкән ҡыҙҙы улдарына тиң күрмәгәндәрен һиҙә инем инде. Осраҡлы хәлдәр булмай. Шулай кәрәккәндер.\nСветаның күҙҙәре уйсанланып китә.\n– Валерийҙың әйткәне раҫ килде. Йүнәлтмә менән ебәргән урында ветеринар егет менән дуҫлашып йөрөп, шуға кейәүгә сығып ҡуйҙым. Ирем эшкә килеп тороп әрһеҙ, уңған булды. Төп эшенән тыш, тимер оҫтаһы булғас, кешегә ҡапҡа, мунса мейесе, көнкүреш-кәрәк яраҡтары эшләп, аҡса эшләй ине. Ҡайным менән ҡәйнәм ҙур, иркен йорт һалырға ярҙам итте. Үҙебеҙ ауыл хужалығы белгестәре булғас, йәшелсә-емеш баҡсабыҙҙа нимә генә үҫтермәй инек! Йылы климатлы Ырымбурҙа Башҡортостанда үҫмәгән ҡауын-ҡарбуздарыбыҙ емерелеп уңа торғайны. Улыбыҙ менән ҡыҙыбыҙ ҙа үҫеп буй еткерҙе. Иренә генә арҡаланып, наҙланып йәшәп ятҡан ҡатын инем. Ғаиләләге проблемаларҙы ирем хәл итте. Тормош шулай матур ғына дауам итһә икән дә… Юҡ шул. Бер көн ҡалаға машинаһында киткән ирем ҡайтманы. Ҡайтмаҫ булһа, әйтеп китер ине. Йөрәгем урынында түгел, күңелемә шом ояланы. Иртәгәһенә төшкә тиклем көттөм дә, киттем, милицияға хәбәр итергә. Өсөнсө көндә, үлтерелеп, машинаһы менән бергә яндырылған иремде танырға мәйетханаға саҡырҙылар. Нисек барғанымды хәтерләмәйем, ул түгелдер тип уйлағайным. Әммә экспертиза уның шәхесе булыуын раҫланы. Енәйәтселәр иремде талап, үлтереп, эҙҙәрен йәшереү өсөн автомобиле менән бергә яндырып киткән. Донъяның йәме, тормоштоң мәғәнәһе ҡалманы. Ике балама бауыр баҫып, йәшәүемде дауам иттем. Улдарының фажиғәле үлемен ҡайным менән ҡәйнәм дә ауыр кисерҙе, бер-бер артлы ҡапыл донъя ҡуйҙылар. Ҡыҙым, нефть техникумын тамамлап, Себергә эшкә китте, улымды әрме сафына алдылар. Бер үҙем тамам яңғыҙ тороп ҡалдым. Эшкә барам да эштән ҡайтам, баҡсала эшләйем. Арманһыҙ булып арып, эш менән яңғыҙлығымды баҫһам да, күңел тормоштан толҡа тапмай, йөрәк китек. Шулай бер кис уйланып ятам, элекке йәшлек хәтирәләре иҫкә төшә. Йәшлек мөхәббәтем Валерий ни хәлдә икән, тип уйланам. Тоттом да, ҡыҙыҡ күреп, уның тураһында һорашып, әхирәтемә хат яҙып ебәрҙем. Уныһы, асыҡ ауыҙ, яҙғандарымды уҡыған да Валерийға хәбәр иткән, ирем үлгәнен әйткән. Бер көндө был адресымды алып, килеп тә еткән. «Ирең үлгәнен ишеттем, һине кейәүгә алырға килдем. Хәҙер һин минеке генә буласаҡһың», – ти. Ни хәл итәһең, яңғыҙлыҡ ялҡытты. Уйландым-уйландым да, хан һарайылай ҙур йортомдо, донъямды һаттым да элекке мөхәббәтем янына күсеп киттем дә барҙым. Хатта ҡасандыр мине үҙһенмәгән ата-әсәһенең риза булыу-булмауы ла мөһим түгел ине. Беҙ тормош апаруҡ иләгән ололар бит инде. Валерий утыҙ биш йәшенә еткәнсе өйләнмәй йөрөгән. Һуңынан ата-әсәһе берәүгә димләп өйләндергән. Тик ул ҡыҙ оҙаҡ тормаған. Тағы димләгәндәр, тағы айырылышҡандар. Светаны алдырманығыҙ, тип гел ата-әсәһенә үпкәләгән.\n– Беләһеңме, минең күңелемдә гел генә һинең образың йәшәне. Тәүҙә һиңә оҡшағаныраҡ ҡыҙҙар эҙләнем. Һуңынан өйләнгем дә килмәне. Өйләнгән ҡыҙҙарҙы ла үҙһенмәнем, – тине Валерий.\nҠатын өҫтөнә ҡатын алып йәшәй алмаған улдары мине алып ҡайтҡас, ҡасандыр беҙҙең никахҡа ҡаршы булған ҡайным менән ҡәйнәм эй ҡыуанды. Инде татыу ғына йәшәгеҙ, тиҙәр. Ейәндәре тыуғас, ҡарт булһа ла, ҡәйнәм уны ҡарарға ярҙам итте. Улым әрме хеҙмәтендә фажиғәле вафат булған улдарына ныҡ оҡшап тора.\nШул балаға ҡарап, күңелдәрен баҫалар. Һинһеҙ нисек йәшәгәнбеҙ, тип ебәрәләр. Быйыл улыбыҙ мәктәпкә бара.\nҠыҙымдың кейәүгә сығырға йөрөгәнен белһәм, әлбиттә, иргә бармай, ейәндәр генә ҡарап ултырыр инем, тип тә уйлап алам. Тормошома зарланмайым. Әҙәм балаһына тормошта яңғыҙлыҡ та юлдаш түгел.\nБына шулай, иллене ваҡлағанда әсәй ҙә, өләсәй ҙә булып, ошо малайҙың мәшәҡәттәре менән йәшәп ятҡан көн. Йәш саҡта балалар менән үҙең дә үҫәһең, уларҙы ҡарарға ваҡыт та булмай. 45-тә, аҡыл ултырғас, йән емештәреңә нығыраҡ иғтибар кәрәклеген тояһың, уларҙы күберәк иркәләйһең. «Ҡарт» атай булған ирем дә улын яратып туя алмай. Беҙҙе «бейетә» генә инде был малай. Эҙләп тапҡан бәхетем ҡәҙерле, ти Валерий.\nЯңғыҙлыҡ та әҙәм балаһына һынау. Һәр кем ошо хәленән сығырға, яҙмышын үҙгәртергә үҙе ниндәйҙер аҙым яһарға тейештер, тип уйлайым.\nҺүҙебеҙҙе телефон шылтырауы боҙҙо. Трубканы улы ала һалды.\n– Мам, папа тебе звонит!\n– Сәләм, матурым! Һеҙһеҙ өйҙә күңелһеҙ. Ашағы ла килмәй.\n– Беҙ ун көндәй дауаханала ятырбыҙ әле. Һыуытҡыста һиңә ашарға билмән, манты туңдырып киттем. Ас йөрөмә!\nҠатын иренә тағы ла күрһәтмәләр бирҙе лә телефонын һалып ҡуйҙы.\n– Эх, шул ирҙәрҙе. Әҙерҙе бешереп ашай ҙа белмәйҙәр. Аҙна уртаһында килеп етәм, китеп тә өлгөрмәнегеҙ, һағындым да, ти.\nҺағынып көтөр кешең булыуы ла бәхет бит.


Радий Хәбиров «Баласаҡ векторы - 2019» Бөтә Рәсәй конгресын асыу тантанаһында сығыш яһаны - Правительство Республики Башкортостан\n15 майҙа Өфөнөң «Торатау» конгресс-холында Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Баласаҡ векторы - 2019» Бөтә Рәсәй конгресын асыу тантанаһында ҡатнашты. Конгресс сиктәрендә Рәсәй субъекттары Бала хокуҡтары буйынса уполномоченныйҙарҙың XVI съезы һәм III Республика ата-әсәләре форумы үтте.\nКонгресс эшендә Рәсәй Президенты эргәһендәге бала хоҡуҡтары буйынса уполномоченный Анна Кузнецова, ил субъекттары, башҡарма власть һәм профилле учреждение вәкилдәре ҡатнашты.\nФорум алдынан Радий Хәбиров менән Анна Кузнецова инновацион соцаль проекттар өлгөләре менән таныштырған махсус күргәҙмәне ҡараны.\nКонгерсты асып Анна Кузнецова Рәсәй Президенты В.В.Путиндың съезда ҡатнашыусыларға мөрәжәғәтен уҡып ишеттерҙе.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров конгреста ҡатнашыусыларҙы тәбрикләне һәм республикалағы уңышлы практикалар тураһында һөйләп үтте.


18 Октябрь 2019, 09:07\nӨФӨ, 2019 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Өфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры, күренекле яҙыусы, драматург һәм йәмәғәт эшмәкәре Мостай Кәримдең бер быуатлыҡ юбилейын билдәләйҙәр. Тантаналы сараларҙа ҡатнашыу, Мостай Кәримде хөрмәтләп иҫкә алыу һәм тағы бер тапҡыр уның әҙәби мираҫына ҡағылыу өсөн Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән абруйлы ҡунаҡтар килә, Өфөнән һәм республиканан уның ижадын һөйөүселәр йыйыла.\n18 октябрҙә Башҡорт дәүләт университетында Мостай Кәрим исемендәге фондтың гранттарын тапшырыу тантанаһы була.\nМ.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында БДПУ-ның тәүге Почетлы профессоры Мостай Кәримдең бюсын һәм исемле аудиторияһын асалар. Шулай уҡ бында «Мостай Кәрим» конкурсы еңеүселәре күргәҙмәһе ойошторола.\n«Родина» кинотеатрында Айнур Асҡаровтың Мостай Кәримдең «Өс таған» повесы буйынса төшөрөлгән «Өс таған» нәфис фильмы күрһәтелә.\n19 октябрҙә Мостай Кәрим исемендәге скверҙа (Профсоюздар йорто янында) көн дауамында төрлө телдәрҙә шағирҙың шиғырҙарын тыңларға мөмкин. Сарала яҙыусылар, актерҙар, балалар һәм студенттар ҡатнаша. Шулай уҡ был көндә халыҡ шағирының һәйкәленә сәскәләр һалына.\nМостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында тантаналы рәүештә СССР-ҙың халыҡ артисы Иосиф Кобзонға һәм СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты Андрей Дементьевҡа иҫтәлекле таҡтаташтар асыла.\nБыл көндә ҡаланың бер нисә майҙансығында «Мостай Кәрим менән көн» әҙәби флешмобы ла ойошторола. Унда теләгән һәр кем яратҡан шағирының шиғырын уҡып ишеттерә ала.\nКиске сәғәт 7-лә «Торатау» конгресс-холында шағирҙың юбилейына бағышланған тантаналы кисә уҙа. Кисәлә Сәйҙә Медведеваның «Мостай» документаль фильмының премьераһы була.\nШағирҙың тыуған көнөндә, 20 октябрҙә, юбилей саралары яҙыусының тыуған яғында – Шишмә районының Келәш ауылында ойошторола.


Өҫтәл янында. Ризыҡ | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Өҫтәл янында\n« Таҙа булып ҡалыу\nНасар яҙмыш юҡ »\nЯҡшы ризыҡ әҙерләү өсөн иғтибарҙы таҙалыҡҡа, бөхтәлеккә һәм аҙыҡтың сифаты менән аштын төрлөлөгөнә нисбәттә (үлсәүҙә) самаһын белеүгә йүнәлдерергә кәрәк.\n1. Ризыҡ фәҡәт рөхсәт ителгән өлөштәрҙән генә әҙерләнергә тейеш, сусҡа ите, алкоголь, сусҡа итенән алынған желатин, алкоголле татлы ризыҡтар, Исламса һуйылмаған иттәр, тәлмәрйендәр, йыландар — быларҙың барыһы ла харам, һәм улар ҡулланыуҙан алып ташланырға тейештәр.\n2. Мосолман булмаған кешеләрҙең һауыт-һабаһынан файҙаланыр алдынан уны бик яҡшылап йыуырға кәрәк, сөнки таҙалыҡ һәм аҙыҡ мәсьәләһендә мосолман донъяһы башҡаларға ҡарағанда, башҡасараҡ ҡарашта тора.\n3. Һурпаны бер аҙ күберәк әҙерләргә тәҡдим ителә, сөнки был күберәк кешене туйындырырға ярҙам итә. Йәшелсәләрҙән ҡабаҡ тәҡдим ителә, сөнки был — ризыҡты күбәйтеүҙең һәм күберәк кешене туйындырыуҙың экономиялы юлы.\n4. Әгәр кем дә булһа һуған йәки һарымһаҡ ярата икән, уларҙы ашарға була, әммә сей килеш ашауы яҡшы түгел, сөнки был ваҡытта уларҙан тирә-яҡтағы кешеләргә насар еҫ тарала.\n5. Алтын йәки көмөш аш-һыу приборҙары ҡулланыу рөхсәт ителмәй.\n6. Һөт һәм бал — иң яҡшы ризыҡтар. Иң яҡшы ит булып малдың һырт өлөшө һанала.\n7. Иң яҡшыһы — ризыҡты иҙәндә ултырып ашау, был тыйнаҡлыҡ билгеһе булып иҫәпләнә.\n8. Исламда өҫтәлдең нисек биҙәлеүе төрлө мәҙәни кимәлгә ҡарап айырыла. Мосолмандарҙың өҫтәленә таҙалыҡ ябайлыҡ һәм саманы белеү хас. Матурлыҡ та тәҡдим ителә торған сифаттарға керә, әммә быға, йыш ҡына көнбайышта осрағанса, күп ваҡыт сарыф ителергә тейеш түгел. Ризыҡ үҙмаҡсат итеп түгел, ә туҡланыу сараһы итеп ҡарала.\n1. Ашарға ултырғанда мосолман Аллаға буйһонорға, Уның рәхимлектәрен иҫенә төшөрөргә тейеш. Табындың әллә ниндәй формалары булһа ла, тыйнаҡлылыҡ һаҡлау бик мөһим.\n2. Мосолман салҡан йәки ҡорһағына ятҡан килеш ашамаҫҡа тейеш, шулай уҡ йөрөгәндә һәм баҫып ашауҙан тыйылырға кәрәк.\n3. Ашағанда ризыҡтың артығын ашауҙан һәм күп ваҡыт сарыф итеүҙән һаҡланырға кәрәк.\n5. Ашаған ваҡытта үҙен дөрөҫ тотмаған, мәҫәлән, һул ҡул менән ашаған, йәмһеҙ һүҙҙәр әйткән, тәрилкәнең башҡаларға ҡараған яғынан ашаған кешеләргә, был хаҡта асыҡ аңларлыҡ итеп төшөндөрөргә кәрәк.\nӨҫтәл янында күркәм ғәҙәттәр\n1. Ҡасып-боҫоп ашау өсөн бер ниндәй сәбәп тә юҡ. Иң яҡшыһы — ғаилә менән бергәләп ашау, сөнки, мосолмандар инаныуынса, ғаилә дөйөм һауыттан ашағанда ризыҡ тәмлерәк була.\n2. Әҙәп ле кешеләр башҡалар менән, йәғни байҙар йәки ярлылар, йәштәр һәм ҡарттар менән бергә ашауҙан ерәнмәйҙәр.\n3. Зарарлы булмаған һәм кәмселектәре башҡаларҙа ерәнеү хисе тыуҙырмаған осраҡта кәмселекле кешеләргә сәләмәт һәм аҡылы камил кешеләр менән бергә ашарға рөхсәт ителә.\n4. Ҡулдарҙы ашау алдынан да, ашап туйғас та йыуырға кәрәк.\n5. Ҡайнар (эҫе) ризыҡты алырға һәм йоторға ашығырға ярамай. Иң яҡшыһы — уның бер аҙ һыуынғанын көтөү. Ризыҡты һыуытыу өсөн уға өрөргә ярамай.\n6. Ашар алдынан мосолмандарға “Бисмилләһир-рахмәнир-рахим" (Рәхмәте һәм мәрхәмәте сикһеҙ булған Аллаһының исеме менән башлайым) тип әйтергә тейештәр. Унан һуң “Аллаһүммә бәрик ләнә фимә разәҡтәнә үә ҡыйнә ғаҙабәннәр” (Йә, Раббым, беҙҙең ризығыбыҙҙы бәрәкәтле ит һәм беҙҙе Йәһәннәм Утынан һаҡла) тип әйтергә мөмкин.\n7. Эгәр мосолман ашау алдынан Алланы иҫкә алырға онота икән, ул ашаған ваҡытта ‘‘Бисмилләһи, әүүәлүһү үә ахыйруһу” (Баштан һәм ахырҙан Аллаһ исеме менән) тип әйтергә тейеш.\n8. Бер генә төркөмдөң Алланы иҫкә алып башлауы ғына етмәй. Алланы иҫкә төшөрөү һәр кемдең бурысы булып тора.\n9. Ризыҡты тәрилкәнең бар яғынан да алырға ярамай, үҙеңә ҡараған яғынан ғына алырға кәрәк. Әммә тәрилкәлә емеш-еләк икән — уларҙы теләһә ҡайһы яҡтан һайлап алырға ярай.\n10. Әгәр мосолман ашап ултырған ваҡытта намаҙ ваҡыты еткән икән, ул ашағанда намаҙ ваҡытын уҙҙырып ебәреү ҡурҡынысы булмаған осраҡта, ризығын ашап бөтөргә тейеш, ашап бөтөрмәйенсә намаҙға ашығырға ярамай. Был тәкдимдәрҙең маҡсаты — уға намаҙҙа бөтөн барлығын биреү. Әгәр тамак туймай ҡалһа, быға ирешеү ҡыйын.\n11. Ҡалаҡтан файҙаланып, уң ҡул менән генә ашарға кәрәк. Әгәр ҡалаҡ менән ашау бик яйһыҙ булһа, алдан биҡ яҡшылап йыуып, уң ҡулдың өс бармағы менән ашарға кәрәк.\n12. Ашыҡмайынса һәм ҡомһоҙланмайынса ашарға кәрәк.\n13. Әгәр табындағы кешегә ризыҡ оҡшай икән, ул үҙенең хуплауын йәки һоҡланыуын белдерә ала, ә инде улай түгел икән, ул ҡәнәғәтһеҙлеген һиҙҙермәҫкә, тәнҡитләмәҫкә, ризаһыҙлыҡ күрһәтмәҫкә тейеш, һуңғы сиктә ул: “Минең быны ашағы килмәй” йәки “Мин бындай ризыҡ ашамайым” тип әйтә ала.\n14. Бер үк ваҡытта һалҡын һәм ҡайнар ризыҡтар ашарға кәңәш ителмәй, сөнки бының тештәр һәм ашҡаҙан өсөн зарарлы булыуы мөмкин.\n15. Һөйләшеү еңелсә генә барырға, бер-береңде ҡоторторлоҡ булмаҫҡа тейеш, бәхәсләшмәҫкә,, йәмһеҙ һүҙҙәр ҡулланмаҫҡа кәрәк, сөнки быларҙың башҡаларҙың кәйефен төшөрөүе ихтимал.\n16. Әгәр ашаған ваҡытта ризыҡ ауыҙыңдан төшөп китһә, уны "тейешенсә таҙартып, ашарға тырышырға кәрәк, сөнки әрәм- шәрәм итеү тыйыла, һөйәктәрҙә ҙур киҫәк иттәр ҡалдырыу ҙа әрәм-шәрәм итеүгә керә.\n17. Ауыҙың тулы ризыҡ менән һөйләшеү әҙәпһеҙлек булып һанала.\n18. Ашаған ваҡытта кешеләрҙе сәләмләү рөхсәт ителә, әммә уларҙың ҡул бирешеүе әҙәплелек түгел.\n19. Мосолман артыҡ күп ризыҡ ашарға тейеш түгел. Ашҡаҙаны тулғансы уҡ ашауҙан туктарға кәрәк. Убырлыҡ мосолмандар ғәҙәте түгел.\n20. Ашағандан һуң шундуҡ йоҡларға ятыу һәйбәт түгел.\n21. Файҙаланылмаған ризыҡ тәрилкәлә ҡалырға тейеш түгел.\n22. Ашап бөтөргәс, мосолман ризыҡ өсөн Аллаға: “Әлхәмдүлилләһи-ләҙи, әтғәнәмә үә сәҡанә үә жәғәләнә минәл муслимин ", — тип Аллаға рәхмәт әйтергә тейеш (беҙгә ризыҡ, һыу биргән һәм беҙҙе мосолман иткән Аллаға барса маҡтауҙарыбыҙ булһын.\n23. Ашағандан һуң ҡулдар һәм ауыҙ йыуылырға тейеш, һимеҙ, майлы ризыҡ ашағандан һуң ҡулды йыуыу айырыуса мөһим. Ашағандан һуң тештәрҙе теш щеткаһы ярҙамында ҡалдыҡ ризыҡтарҙан таҙартырға кәрәк. Был сәләмәтлеккә файҙалы.\n24. Әҙәплелек балаларҙың ата-әсәләренән, ә хужаларҙың ҡунаҡтарҙан алда ашай башламауҙарын талап итә. Ислам принциптарының береһе — өлкәндәргә хөрмәт.\n25. Әгәр аҙыҡҡа йәки зсемлеккә себен килен төшә икән, уны шунда батырырға, һуңынан алып ташларға кәрәк. Былай эшләүҙең файҙаһы ентекләп хәдистә килтерелә. Унда, себендең бер ҡанатында ауырыу, икенсе ҡанатында шуға ҡаршы дарыу була, тип әйтелгән.\n26. Мосолман уҙ йортонан ситтә ҡуллана торған ризыҡтың хәләл булыуына ышанырға тырышырға тейеш.\n27. Әгәр аш янында оҙаҡ ултырырға мәжбүр булһа, ашағанда гәзиттәр һәм китаптар укырға кәрәкмәй.\n1. Иҫергә торған эсемлектәрҙең барлыҡ сорттары һәм төрҙәре тыйыла.\n2. Алтын һәм көмөш һауыттарҙан эсеү тыйыла. Башҡа барлыҡ төр һауыттарҙы файҙаланырға ярай.\n3. Эсемлектәр, айырыуса һыу таҙа булырға, улар һалына торған һауыттар, айырыуса төнгә, ябылырға тейеш.\n4. Эсер алдынан, эсенә берәй нәмә төшмәнеме икән, тип һауытты тикшерергә кәрәк.\n5. Эскәндә һул ҡулды түгел ( быға ихтыяж булма гән осраҡта), ә уң ҡулды файҙаланырға кәрәк.\n6. Эсер алдынан “ Бисмилләһир-рахмәнир-рахим” (рәхмәте һәм мәрхәмәте сикһеҙ булған Аллаһ исеме менән башлайым) тип, Алланы иҫкә алырға кәрәк.\n7. Туранан-тура шешәнең, кувшин, күн ҡапсыҡтың ауыҙынан эсмәҫкә тырышыргә кәрәк.\n8. Ситтәре киҫелгән сынаяҡтар ҡулланмаҫҡа кәрәк.\n9. Эскәндә һауытҡа һуларға, ҡомһоҙланып эсергә ярамай. Сынаяҡты ситкәрәк этәреп, һулыш алып, унан тағы эсә башларға кәрәк.\n10. Әгәр кеше йылғанан, шишмәнән йәки күләүектән һыу эсә икән, ҡорһағына ятып, ауыҙы менән һемермәҫкә, ә бәлки, яҡшылап йыуып, усы менән һоҫоп алып эсергә тейеш.\n11. Сынаяҡтан йәки стакандан әкрен генә ашыҡмайынса эсергә кәңәш ителә. Эскәндә, һауытты ситкәрәк этәреп, һулыш алырға кәрәк. Шыйыҡлыҡты өс өлөшкә бүлеп, был эш өс тапҡыр ҡабатлана. Шулай эшләгәндә һыуһын яҡшыраҡ баҫыла, эскәнең бәрәкәтлерәк һәм шифалыраҡ була.\n12. Бер кемдә баҫҡан килеш, ярым ятып һәм ятып эсергә тейеш түгел. Эгәр инде фонтандан эсергә тура килһә, үҙенән-үҙе аңлашылғанса, баҫҡан килеш эсергә тура килә.\n13. Эсеп бөтөргәс, мосолман Алланы данларға һәм Уға хөрмәтен белдерергә тейеш. Һөт эскәс ул Алланы; “Аллаһүммә бәрик ләнә фиһи үә зилне минһү” тигән айырым һүҙҙәр менән хөрмәтләргә бурыслы. Был һөттөң айырыуса файҙалы булғаны өсөн шулай эшләнә.\n14. Бер нисә кеше эскәндә, беренсе булып уң яҡта торған кеше эсергә тейеш, йәки һауытты унда торған кешегә бирергә кәрәк.\n15. Әгәр бер кеше бер нисә кешегә ризыҡ бүлә икән, хатта үҙенең һул яғында өлкән кеше ултырыуға ҡарамаҫтан, ул уң яҡтап өләшә башларға тейеш. Өҫтөнлөк һәр ваҡыт уң яҡтағы кешегә бирелә. Эсемлекте уң ҡул менән бирергә кәрәк.\n16. Берәй кеше мосолманға эсергә тәҡдим итә икән, ул уға рәхмәт әйтергә һәм Алланан уға яҡшылыҡ ҡылыуын һорарға тейеш.\n17. Әгәр кеше майлы йә шәкәрле берәй нәмә эсә икән, таҙалыҡ һәм сәләмәтлек маҡсатынан сығып, ул һуңынан ауыҙын сайҡарга тейеш (әйтәйек, һөт эскәндән һуң).\n18. Ҡайнар эсемлеккә өрөргә ярамай, иң яҡшыһы, уның һыуыныуын көтөргә кәрәк.\n19. Әгәр һауыттан эт эскән икән, ул һауыт ете тапҡыр һыу менән, әгәр мөмкинлек булһа, берәр мәртәбә ҡом (балсыҡ), йәки һабын менән йыуылырға тейеш. Былай эшләү эт һеләгәйен бөтөрөү өсөн кәрәк (был башҡа хайуандарға ҡағылмай).\nИслам әхләге һәм ғәҙәттәре китабынан\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 20.07.2018 в 01:14, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Башҡортостанда һауа температураһы -32 градусҡа тиклем төшәсәк\nАлдағы тәүлектәрҙә республикала ҡояшлы һәм һалҡын көндәр көтөлә. Ҡайһы бер райондарҙа ҡар яуыуы, иртәнсәк томан төшөүе күҙаллана.\nБашҡортостанда төҙөкләндереү конкурсында 109 проект ҡатнаша\nЙәмәғәт урындарын төҙөкләндереү проекттарын һайлау 18 мартта үтә. Тауыш биреү 24 муниципаль берәмектә ойошторола. Был исемлеккә 20 000 кешенән күберәк халҡы булған ҡалалар инә.\nӨфөнөң бер биҫтәһе һыуһыҙ ҡаласаҡ\nӨфө ҡалаһы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 14 мартта Киров районында ваҡытлыса һыу һүндерелә.\nӨфөлә йәшәүсе Камилә Йосопова 105 йәшлек юбилейын туйлаған\nКамилә Мөьмин ҡыҙы 38 йыл ғүмерен фельдшер-акушер хеҙмәтенә бағышлаған. Уның шифалы ҡулдары ярҙамында меңәрләп бала донъяға килгән.\nТропик күбәләктәр Өфөлә\nБаш ҡаланың Шәһит Хоҙайбирҙин йорт-музейында һирәк осрай торған күбәләктәр күргәҙмәһе асылды. Ошонда уҡ күбәләк ҡанаттарынан эшләнгән фито картиналар менән танышырға ла мөмкин.\nКинотеатрға бушлай билет һәм матурлыҡ буйынса оҫталыҡ дәрестәре\nӨфөлә мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм уларҙың әсәләренә хәйриә акцияһы ойошторолдо.\nРәсәйҙең хәүефһеҙ ҡалалары араһында Өфө 12-се урында\nХәүеф-хәтәрһеҙ ҡалалар исемлеген “Zoom Market” белгестәре төҙөгән. Улар үткәргән һораулама һөҙөмтәһендә рейтинг яһалған.\nӘ тәбиғәт һаман февраль ти\nИртәгә, 13 мартта, республикала көндөң аяҙлы-болотло, яуым-төшөмһөҙ булыуы көтөлә.\n12 мар, 16:40\nПоезда йөрөү үҙенсәлектәре\nӨфө ҡалаһының Совет районы суды “зацепер”ҙарға арналған сайтты тыйылған тип таныны.\n12 мар, 16:09\nБензинда йөрөргәме, газдамы?\nИлдең Энергетика министрлығы Рәсәйҙә газ яғыулығы ҡойоу станцияларын арттырыу тураһында хәбәр итте. Быйыл яғыулыҡ-энергетика компаниялары 76 яңы объект төҙөргә йыйына.\n12 мар, 15:55\nХөкөм язаһын үтәү хеҙмәте һөнәри байрамын билдәләй\nБашҡортостанда иректән мәхрүм итеү урындарында дүрт мең ярымдан ашыу кеше эшләй. Тантаналы ултырышта һөнәри бурысын намыҫлы үтәгән хеҙмәткәрҙәр Маҡтау ҡағыҙҙары һәм грамоталар менән бүләкләнде. Әле хөкөм язаһын үтәү хеҙмәте үҙгәртеп ҡороу осорон кисерә. Идаралыҡ эшен һөҙөмтәләштереү, матди-техник базаны һәм кадрҙар составын нығытыу саралары бара.\nЯҙ килергә ашыҡмай\nСиноптиктар йылы кейемдәрҙе төпкә йәшермәй торорға кәңәш итә. Башҡортостан гидрометеорология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, алдағы төндә республикала һауа температураһы урыны менән 30 градусҡаса түбәнәйә.\nӨфөлә башҡорт телендә китаптар йыйыу буйынса акция башланды\nАкцияны “Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары” берлеге ойоштора. Китаптар Силәбе өлкәһенә тапшырыласаҡ.\nАҙна яңылыҡтары. Ирәмәлгә хәҙер йәйәүләп кенә артылырға мөмкин\nИрәмәл бәғзеләрҙе мендермәй. Мистика түгел, ә прокуратура. Хоҡуҡ һаҡсылары тәбиғәт паркы биләмәһенә техника менән үтеүҙе бөтөнләй тыйҙы, шул иҫәптән ҡаргиҙәрҙәргә лә. Тауға хәҙер йәйәүләп кенә артылырға мөмкин. Тәү ҡарашҡа экосистеманы һаҡлауға йүнәлтелгән сара, башҡа йәһәттән ҡыйынлыҡтар тыуҙырҙы. Мәҫәлән, хәҙер мөмкинлектәре сикләнгәндәр һәм оло йәштәгеләр өсөн тауға күтәрелеү тормошҡа ашмаҫ хыялға әйләнде. Төбәктә туризм үҫешенә лә сик ҡуйылды. Учалының Байһаҡал һәм Белореттың Николаевка ауылдары яғынан туристар ҡышын Ирәмәлгә бөтөнләй күтәрелмәй. Юл алыҫ, маршрутты быға тиклем ҡаргиҙәрҙә генә үткәндәр. Уның ҡарауы Силәбе өлкәһе Төлөк ауылынан тауға күтәрелергә теләүселәр ишәйгән генә. Был йүнәлеш буйынса тауға күтәрелеү еңелерәк. Шуға ҡаргиҙәр хәрәкәтен тыйған район-ара тәбиғәтте һаҡлау прокуроры кемдең тирмәненә һыу ҡоя икән, тигән һорау ҙа тыуа.\n11 мар, 23:58\nАҙна яңылыҡтары. Гүзәл заттар нисә мең хеҙмәт хаҡына ризалаша һәм ниндәй өлкәлә эшләргә теләй?\nИр-егеттәргә, хатта һүлпәнерәк эшләһәләр ҙә, ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарағанда күберәк түләйҙәр, тигән фекер йөрөй. Бәлки сәбәп ирҙәрҙең эш биреүселәргә юғары талап ҡуйыуындалыр. Халыҡтан һорау алыу һөҙөмтәләре лә бит шуны иҫбатлай. Ә гүзәл заттар нисә мең хеҙмәт хаҡына ризалаша һәм ниндәй өлкәлә эшләргә теләй? Ирҙәр уртаса 35 меңгә эш урыны эҙләһә, ҡатын-ҡыҙҙар 25 меңгә лә риза икән. Шулай уҡ тулы булмаған эш көнө буйынса эшләргә теләүселәр ҙә байтаҡ. Респонденттарҙың һәр алтынсыһы сауҙа үҙәгендә мәшғүл булырға теләй. Һәр һигеҙенсе нәфис зат үҙен бухгалтер итеп күрә. Банк, идарасы һөнәре лә һорау менән файҙалана. Сеймал табыу өлкәһендә эшләргә теләк белдереүселәр бөтөнләй булмай сыҡты. Был аңлашыла нимәлер табыу тәбиғәт тарафынан көслө заттарға йөкмәтелгән. Шулай ҙа , 1857 йылда уҡ башланған хәрәкәт ышаныслы алға бара. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, иҡтисадта йәлеп ителгән эшсе көстәрҙең 47 проценты ҡатын-ҡыҙҙар һәм был сик түгел.\nАҙна яңылыҡтары. Уҡыусы үлеме өсөн ике йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителде\nИшембай ҡалаһында Нөгөш һыуһаҡлағысында ике йыл элек батып үлгән Булат Алтынсуриндың синыф етәксеһе Миләүшә Ҡантимероваға ҡарата хөкөм ҡарары сығарылды. Суд ултырышы айырыуса ауыр үткән. Сөнки залда ике ҡатын-ҡыҙ илай. Береһе сабыйын юғалтҡан әсә, ә икенсеһе уйламағанда ошондай хәлгә ҡалған уҡытыусы. Әсәне лә , мөғәлимде лә аңларға мөмкин. Балаһы үлемен ғәфү итә алмаған әсә лә йәл. Шул уҡ ваҡытта бер ни уйламай балаларҙы һыу буйына алып төшкән йәш уҡытыусы ла. Бер ни уйламай. Ә кемебеҙ уйлай һуң? Ниндәй уҡытыусы балалар артынан барлыҡ ҡағиҙәләрҙе лә теүәл үтәп күҙәтеп йөрөй? Берәй хәл тыумайынса хәүефһеҙлек тураһында беребеҙ ҙә уйламайбыҙ, килешәһегеҙме? Бәләнән һуң ғына ниндәйҙер ҡағиҙәләр уйлап сығарабыҙ, ғәйеплеләрҙе эҙләйбеҙ. Хәйер улары ла кәрәк. Башҡаса фажиғәле хәл ҡабатланмаһын өсөн.\nУрындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы Шишмә районы ауылдарында ла уңышлы тормошҡа ашырыла\nБыйыл төбәктең Ҡара Яҡуп, Ибраһим ауылы биләмәһендә йәшәүселәр киҫкен мәсьәләләрҙе хәл итеүҙең көнүҙәклеген билдәләй. Мәктәпкә капиталь ремонт, һыу башняһы алыштырыу һәм башҡалар талап ителә.\n09 мар, 21:00\nҒаилә йылы бәпестәре\nБишбүләк районында йыл башынан өс ғаиләлә игеҙәктәр донъяға килгән. Айырыуса иң ҡыҫҡа февраль айы ҡыуаныслы ваҡиғаларға бай булған.\n09 мар, 20:54\nӨфөлә тропик емештәр бешә\nБаш ҡалала лимондарҙың ҡайһылары хуш еҫле сәскәгә төрөнһә, икенселәрендә емеш өлгөрә. Ошо көндәрҙә хеҙмәткәрҙәр папайя йыя, тиҙҙән бананға ла сират етәсәк. Магазин кәштәләре ситтән килтерелгәне менән тулһа ла, Өфөлә үҫкән көньяҡ емештәренә ихтыяж юғалмай. Йылына лимондан ғына 20 тонна уңыш алына.\n09 мар, 20:08\nЯҙ һәм наҙ байрамында ҡояштай балҡып!\nКүгәрсен районы башҡорттары ҡоролтайы, райондың ҡатын-ҡыҙҙар советы менән берлектә Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөндә тәүге тапҡыр «Үҙгәреү» проектын тормошҡа ашарҙы.\n09 мар, 19:59


КҮҢЕЛЛЕ ЯЛ СӘҒӘТТӘРЕ БҮЛӘК ИТЕРГӘ ӘҘЕРБЕҘ\nФилармонияның художество етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Нәсимә Ғиззәтуллина ижади коллективтың репертуары менән таныштырҙы.\n—Миҙгелде «Матурлыҡ донъяны ҡотҡарыр» исемле программа аса. Сценарий авторы—Миләүшә Хабилова. Тѳркиәнең Измир ҡалаһынан Әлфиә Бестлер сығыш яһаясаҡ. Баймаҡ ҡалаһының тегеү салоны мосолман кейемдәре коллекцияһын тәҡдим итәсәк.\nМиҙгел асыу тамашаларын тѳрләндерергә тырыштыҡ. Мәҫәлән, башҡорт халыҡ йырҙарынан тѳҙѳлгән концерт милләттәштәребеҙ күңеленә хуш килер, тип уйлайбыҙ. Унда йырҙарҙың тарихы бәйән ителәсәк, йырсылар башлыса һирәк яңғыраған йырҙарҙы, халыҡ яратып тыңлаған оҙон кѳйҙәрҙе башҡарасаҡ. «Романс романтикаһы» концертында тѳрлѳ телдәрҙәге романстар яңғыраясаҡ. Ҡорбан ғәйетенә арналған программабыҙ дини темаға арнала, мѳнәжәттәр, сүрәләр әйтеләсәк, кѳнсығыш бейеүҙәре, легенда һәм риүәйәттәр сәхнәләштереләсәк. Былтырғы миҙгелде япҡан «Башҡорт туйы» программаһын халыҡ һорауы буйынса ҡабатлап күрһәтәсәкбеҙ. Бейеү сәнғәтен яратыусыларға «Сибай» бейеү ансамбле «Планета ритмдары» концертын тәҡдим итә. Унда тѳрлѳ халыҡтарҙың бейеүҙәре сәхнәгә сығарыла. Сара ике телдә алып барыласаҡ.\nҮҙегеҙгә күңелле ял сәғәттәре бүләк итегеҙ! Яратҡан артистарығыҙ әҙерләгән кон-церттарҙы күрмәй ҡалмағыҙ!


“Әсәй, минең кәүҙәм ҙур тал төбөндә...”\n22 Ноябрь , 16:00\nБыл ваҡиға бар ауыл һәм район халҡын шаҡ ҡатырғайны. Инде ун ике йыл үтһә лә, йылғаның шул еренән үтеп барған һәр кем әлеге ғаиләнең фажиғәһен хәтерләмәй китмәй...\nАйгөл менән Ринат яратышып өйләнешә. Үҙҙәренә һоҡланмаған кеше ҡалмағандыр. Баш ҡалала юғары белем алған йәштәр ауылға ҡайтмаҫ, ҡалала ҡалып, еңел тормошта йәшәр тип фаразлаһалар ла, улар ауылды үҙ итә. Айгөл клубта эшләй башлай, Ринат - ауыл амбулаторияһында табип. Йәштәрҙе тиҙ арала үҙ итәләр. Айырыуса килен булып төшкән Айгөлдө яраталар. Ул клубта эшләп ауылға яңы һулыш өрә, гөрләтеп ебәрә, аҙна һайын матур саралар үткәрә.\nҒаиләнең ауылда төпләнеп йәшәй башлауына биш йыл ваҡыт та үтеп китә, тик һаман балалары булмай. Кешеләр шыш-пыш килә башлағас, Айгөлгә сәйер төш керә. Бер малай килә лә, атай-әсәй, мине көтөгөҙ, юлға сыҡтым, ти. Тик инде һөйөнгән Айгөлдө бәләкәй малай шикләндерә лә. “Әсәй, һин ҡайғырма, тик мин оҙаҡҡа түгел”, – ти малай.\nЙәш ҡатын шикләнә, бик оҙаҡ уйлана был төшө тураһында. Ә инде был турала онота башлағас, ауырға ҡалғанын һиҙеп ҡала. Йәш ғаилә был ваҡиғаға ныҡ ҡыуана һәм түҙемһеҙләнеп сабыйҙы көтә башлай. Ошо шатлыҡ араһында Айгөл төшөн иҫенә төшөрөп, күңеле болоҡһоп китә, тик насар уйҙарын башынан ҡыуып, ҡыуаныслы ваҡиғаға әҙерләнеүен дауам итә.\nКүңеленең бер мөйөшөндә генә Айгөл, әгәр бала ҡыҙыҡай булһа, насар төшөм ысын булмаҫ һәм уны онотормон тип өмөтләнеп йөрөгән сағында, ул ир балаға ғүмер бирә. Шикләнә, ҡурҡа яңы мәшәҡәттәргә сума ғаилә. Тик уйҙары тынғы бирмәй башлағас, төшө тураһында иренә һөйләргә батырсылыҡ итә. Тормошҡа аныҡ ҡараған Ринат уны насар уйҙары өсөн әрләп ташлай, был турала башҡа һүҙ күтәрмәҫкә ҡуша.\nБәләкәй Тимур, бөтәһен дә ҡыуандырып, бик аҡыллы, матур, шуҡ бала булып үҫә. Айгөл төшөн оноторға тырышып, күңеленең бер мөйөшөнә бикләп ҡуя. Әммә... Был төш тормошҡа ашыр өсөн килгән булған шул...\nУл яҙ ауыл буйлап ағып ятҡан бәләкәй генә йылға ныҡ таша. Урам балалары бергә йыйылышып, йыш ҡына йылға буйында уйнарға, таш ырғытырға ярата. Бер көн ихатала уйнап йөрөгән малайҙар йәнә йылғаға барырға ҡарар итә. Иң ҙур ташты алам тигән Тимур тайып китә һәм йылғаға ҡолап төшә. Бәләкәй генә кәүҙәне ажғырып торған һыу тиҙ арала ҡаплай һәм алып та китә...\nТимурҙы бөтә ауыл эҙләй. Ҡайғыһынан күҙҙәре томаланған Айгөл менән Ринат өс көн һәм төн йоҡламай, йылға буйынан ҡайтмай тиерлек. Полиция, ирекмәндәр, битараф булмаған кешеләр ҙә ярҙам итә, юҡ эҙләү һөҙөмтә бирмәй. Дүртенсе көн тигәндә илауҙан шешенеп бөткән Айгөл иҫе китеп йығыла. Уның өсөн дә ҡурҡҡан ире Ринат ҡатынын саҡ ҡотҡарып ҡала. Шул иҫһеҙ ятҡан сағында Айгөл йәнә төш күрә, уға улы Тимур килә. “Әсәй, ғәфү ит мине. Таш ныҡ матур ине шул. Мине ауыл артындағы ҙур тал төбөндә эҙләгеҙ. Нисә тапҡыр янымдан үттегеҙ, күрмәнегеҙ”, – ти.\nАйгөл аңына килеү менән ире Ринатты алып шул тал төбөнә йүгерә һәм ғәзиз балаҡайының кәүҙәһен таба...\nБыл тиклем дә ауыр ҡайғыны нисек кисергәндәрҙер, аңлатырлыҡ та түгел. Ике йыл ауыл клубы бикле тора. Унан бер тапҡыр ҙа музыка, йыр-моң тауышы килмәй. Ауыл халҡы быны аңлап ҡабул итә, сабыр ғына көтә.\nӘ ике йыл үтте тигәндә, клуб яғынан музыка тауышы ишетелә. Кешеләр шым ҡалып, ипләп кенә клуб янына килә. Музыканы бөтә тауышына ҡуйып, сәхнәлә бейеп йөрөгән Айгөлдө күреп, берәүҙәр ҡыуана, ә икенселәр, аҡылына зәғифлек килдеме икән, тип ҡурҡып та ҡуя. Ә ҡатын бер кемгә лә иғтибар итмәй бейей ҙә бейей.\nАйгөлдөң ҙур шатлығы тураһында әле бер кем дә белмәй шул... Төшөнә Тимуры инеп, яҡшы яңылыҡ еткерә: ул атаһы менән әсәһе янына һеңле менән ҡустыһын ебәргән! Улар оҙаҡламай килеп етәсәк һәм был юлы оҙаҡҡа ҡаласаҡ...


Ҡурайсылар берекмәһе - ҠУРАЙЫН ТОТОП КИТТЕ... - Фәрит Әхмәров.\n-Хәлдәр нисек? Именлек-һаулыҡмы? — тип өндәштем, ике ҡулды биреп күрешкәс, ике тапкыр инфаркт үткәргәнен белгәнгә күрә.\n-Һәйб-ә-ә-өт, -тине яҡташым, һуңғы ижекте самаһыҙ оҙаҡ һуҙып. Үҙе шуҡ йылмая.\nҺөйләшеп торорға яҙманы. Тирмәләр янындағы аҡланға саҡырҙылар. Район хакимиәте башлығы Рәмил Арыҫланов кисәне асты, Сәйфулла ағайға һүҙ бирҙе. Сәйфулла ағай бер үҙе түгел, Аҡъярҙағы курайсылар йәмғиәте рәйесе Илдар Юнысовты һәм Хәйбулла районы ҡурайсыһы Ришат Аҡбалинды эйәртеп сыҡты, «Буранбай» менән түнгәүерҙәрҙең «Көтөр батыр» көйөн уйнаясаҡтарын әйтте һәм илһамланып «Буранбай» йыры тураһында һөйләй башланы.\n«Республикала «Буранбай» йырын бер генә кеше дөрөҫ йырлай. Ул Флүрә Килдейәрова, - тине ул. — Өфөлә уның ошо йырҙы хорҙа башлап йырлағанын бер нисә тапҡыр ишетергә яҙҙы. Күҙенә йәш алмаған кеше булмағандыр.\nЙырҙың башында Буранбай, аҙарынып, иленән, халҡынан ғәфү һорай. Уралым, башҡорттарым, дуҫтарым, илем, ерем, зинһар өсөн, мине ғәфү итегеҙ, ҡотҡарығыҙ, тип башлана ул йыр. Аҙағында, хәле бөтөп, тыуған төйәге, Уралы менән хушлаша. Йырҙың ошо урынын бер йырсы ла, бер курайсы ла дөрөҫ ала алмай.\nБына шуның өсөн...»\nШул ваҡыт ниңәлер микрофон һүнде. Сәйфулла ағай, уң ҡулы менән күкрәген тотоп:\n- Уй, миңә әллә нимә... - тип кенә әйтеп өлгөрҙө, быуындары бөгөлөп, ергә ауҙы һәм бер нисә секунд эсендә йән дә бирҙе.\nӘ халыҡ Сәйфулла ағай ҡурайын алырға ынтылды тип уйланы.\nАҙағыраҡ, әҙерәк иҫкә килеп, ни тиклем кот осҡос хәлдең шаһиты булғанымды аңлағас, ошо шағирҙың:\n...Килер миңә үлем - ят ҡунаҡ.\nҮлһәм ине шул сак бәйгеләрҙә,\nЙөрәге ярылып үлгән ат һымаҡ,\n- тигән һүҙҙәре йөрәкте ярып үтте.\nСәйфулла ағай тураһында әйттеме икән ни?\nАтаһы Ишҡәле, ағаһы Ишмулла Дилмөхәмәтовтарҙың васыяттарына тап төшөрмәй, халҡым, йырым, ҡурайым, тип йәшәне Сйфулла ағай. Ҡурайын ҡулынан төшөрмәй, халҡы алдына баҫып хушлашып, тыуған иленән ризалыҡ алып китте ул якты донъянан. Сәйфулла ағай ғүмере буйы ҡурайҙы данлаһа, ҡурай, киләсәктә, Сәйфулла атай исемен данлар\nКисә үткәс, Сәйфулла атайҙы буранбай сәсән ҡәбере янына ҡуйып фотоға төшөрөрмен тип уйлап ҡуйғайным. Фотоға төшөрөп өлгөрә алманым. Диктофонымда уп һөйләгән һүҙҙәр генә яҙылып калды\nКөсөң етмәгәнгә көсәнмә


йәки Интернет селтәрендә үҙебеҙсә аралашыуға ни етә?Интернет технологиялары алға киткән һайын, беҙ был донъя селтәре ауында нығыраҡ бутала барабыҙ. Юғары тиҙлектәге элемтә бөгөн береһен дә аптыратмай, төпкөл ауылдағы әбейҙең сит илдә йәшәгән улы йәки ҡыҙына яҙған хаты һанаулы секундтарҙа адресатҡа барып етә. Мин үҙем һалҡын Себер тарафында оҙон аҡса артынан йөрөгән әхирәтем менән скайп аша аралашам, күҙгә-күҙ ҡарашып гәпләшеүгә ни етә?! Социаль селтәрҙәр – «Одноклассники», «Вконтакте», «Фэйсбук», «Мой мир» һ.б. сайттар үҙҙәренә миллионлаған кешене йотҡан һәм йота бара. Һәр чиновник интернетта үҙ блогын асырға тырыша – халыҡҡа «яҡын» булырға кәрәк, «мода»нан артта ҡалырға ярамай. Ә инде осһоҙ һәм уңайлы «аська» күптәрҙең тоғро дуҫына әйләнгән. ICQ программаһы менән 10 йәшлек баланан башлап 30 йәшлектәргә тиклем көнө-төнө ҡуллана.


Яуаплылыҡ талап иткән осор - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n27 марта 2017 — 15:58 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты Өфөнөң һыу баҫыу биләмәһенә ингән биҫтәләр исемлеген төҙөнө. Исемлек һыу кимәленең күтәрелеүенә ярашлы төҙөлгән. Яҙ һайын Козарез ҡасабаһына юлды һыу баҫа — бының өсөн һыу кимәленең 500 сантиметрға күтәрелеүе лә етә. Әгәр ул 900 сантиметрға күтәрелһә, Кооператив ялан биҫтәһендәге 524 йорт, шул иҫәптән 34-се мәктәп һәм поликлиника һыу аҫтында ҡаласаҡ. Ҡариҙел йылғаһының 750 сантиметрға тиклем күтәрелһә Калинин районындағы «Йылға таңдары» профилакторийына юл ябыласаҡ. 950 сантиметрға етһә, Шакша, Максимовка, Инорс биҫтәләрендәге 865 кешегә хәүеф янай. Бындай осраҡта халыҡ та бар яуаплылығын тойорға тейеш.


5 Март 2011, 13:35\nХөрмәтле Башҡортостан Республикаһы халҡы!1 марттан 31 мартҡа тиклем «Газ- Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһында көнкүрештә газ менән хәүефһеҙ файҙаланыуҙы пропагандалау буйынса сираттағы айлыҡты үткәрә. Был сараның маҡсаты – газ йыһаздарын ҡулланғанда хәүефһеҙлекте пропагандалау, газ приборҙары менән файҙаланғанда хәүефле хәлдәр һәм авариялар булмаһын өсөн халыҡты иҫкәртеү.\n1 марттан 31 мартҡа тиклем «Газ- Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Башҡортостан Республикаһында көнкүрештә газ менән хәүефһеҙ файҙаланыуҙы пропагандалау буйынса сираттағы айлыҡты үткәрә. Был сараның маҡсаты – газ йыһаздарын ҡулланғанда хәүефһеҙлекте пропагандалау, газ приборҙары менән файҙаланғанда хәүефле хәлдәр һәм авариялар булмаһын өсөн халыҡты иҫкәртеү.\nБеҙҙең республикала газ хәүефһеҙлеген пропагандалау буйынса ошондай сараларҙы йылына ике тапҡыр үткәреү яҡшы традицияға әүерелде. Мәктәптәрҙә газ менән файҙаланыу ҡағиҙәләре буйынса дәрестәр һәм лекциялар үткәрелә, хәтерҙә һаҡланыусы тематик листовкалар, календарҙар, китаптар, магниттар һ.б. таратыла. Идара итеүсе ойошмалар, төҙөлөш һәм ауыл хужалығы предприятиелары менән дә үҙ-ара мөнәсәбәттәргә ҙур иғтибар бирелә. Сөнки тәбиғи газ бөтә урында ла ҡулланыла. Шулай ҙа төп иғтибарҙы үҙебеҙҙең республика халҡына йүнәлтергә теләйбеҙ. Һәр ҡулланыусы газ менән файҙаланыу ҡағиҙәләрен үтәргә һәм газ приборҙарын төҙөк хәлдә тоторға тейеш.\nБыл ҡағиҙәләр бик ябай, әммә уларҙы үтәмәү ҙур хәүеф менән янай.\nГаз ҡорамалдарын файҙаланғанда:\n– форточканы асығыҙ;\n– газ менән эшләүсе һыу йылытҡыстарҙы, йылытыу мейестәрен ҡабыҙыр алдынан һәм улар эшләгәндә төтөн юлдарындағы һәм елләтеү каналдарындағы тартыу көсөн тикшерегеҙ;\n– газ мейесен ҡабыҙыр алдынан шиберҙы асырға онотмағыҙ;\n– елләтеү каналындағы рәшәткәне обой менән ҡапламағыҙ;\n– ванна бүлмәһендә газ колонкаһынан файҙаланғанда ишек аҫтындағы екте ҡапламағыҙ – ул газдың тулыһынса янып бөтөүе өсөн кәрәкле һауа ағымын тәьмин итер;\n– эшләп торған газ приборҙарын ҡарауһыҙ ҡалдырмағыҙ;\n– күп ҡатлы йорттарҙа шыйыҡ газ тултырылған баллондарҙы файҙаланмағыҙ;\n– файҙаланғандан һуң газ приборҙарының һәм уларҙың алдындағы крандарҙы ябығыҙ. Төндә һәм фатирҙан сыҡҡанда газ приборҙарының ябылыуын мотлаҡ тикшерегеҙ.\nГаз менән йылытыусы ҡаҙанлыҡтар йә һыу йылытҡыстар урынлаштырылған йорт һәм фатирҙарҙа йәшәүселәрҙең хәтеренә төшөрәбеҙ: яҙ башланыу менән төп иғтибарҙы төтөн юлдарының һәм елләтеү каналдарының торошона йүнәлтегеҙ. ҡабыҙыр алдынан тартыу көсөн тикшерегеҙ. Тартыу көсө булмағанда, һөрөмдән ағыуланыу хәүефе тыуа. Унан ҡасып та, күреп, тойоп та булмай. Тартыу көсөнөң боҙолоу сәбәбе торба зарарланыу йәки торба баштарына боҙ ҡатыуҙан булырға мөмкин. Төтөн юлын ремонтлау һәм таҙартыу өсөн махсус ойошмаларға мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nҺүҙ аҙағында шуны иҫкәртеү мөһим: фатирҙа, подъезда, подвалда һәм башҡа биналарҙа газ еҫен һиҙһәгеҙ, шырпы ҡабыҙмағыҙ, тәмәке тартмағыҙ, электр яҡтыртыу һәм электр приборҙарын ҡабыҙмағыҙ һәм һүндермәгеҙ, газды ябығыҙ, бинаны елләтегеҙ һәм газ таралған бинанан сығып, һаҡ ойоштороғоҙ, 04 телефоны буйынса авария газ хеҙмәтенә шылтыратығыҙ.\nПредприятиелар һәм төҙөлөш ойошмалары етәкселәре иғтибарына\nЕр эштәре ҡәтғи рәүештә РФ Хөкүмәтенең 2000 йылдың 20 ноябрендәге 878-се законы менән раҫланған «Газ бүлеү селтәрҙәрен һаҡлау ҡағиҙәләре»нә ярашлы ғәмәлгә ашырылырға тейеш. Был Закон ер аҫты коммуникацияларын функциялау нигеҙен билдәләй, ошо өлкәлә яуаплылыҡты һәм мөнәсәбәттәрҙе көйләй. Ер аҫты газ үткәргестәрен зарарламаҫ өсөн түбәндәге ҡағиҙәләрҙе ҡәтғи үтәгеҙ:\n– «Газ-Сервис» акционерҙар йәмғиәте хеҙмәтләндергән зонала ер эштәре үткәреү планлаштырылһа, филиалдарҙың район, комплекслы хеҙмәттәрендә ошо эштәрҙе яраштырырға кәрәк;\n– ер эштәрен башлар алдынан газ үткәргестәрҙең ни рәүешле урынлашыуын теүәл белеү өсөн ошо урынға туранан-тура «Газ-Сервис» акционерҙар йәмғиәте вәкилен саҡыртығыҙ;\n– ер эштәрен башҡарғанда газ үткәргескә туранан-тура яҡын йә уның өҫтөндә торғанда хәүефһеҙлекте һаҡлағыҙ.\nШыйыҡландырылған газ менән ҡулланыусылар иғтибарына\n«Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәте иғтибарығыҙға шуны еткерә: «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директиваһын үтәү йөҙөнән, шыйыҡландырылған углеводород газын транспортлау, һаҡлау һәм һатыу өлкәһендә активтарҙы консолидациялау буйынса саралар планы сиктәрендә Башҡортостан Республикаһында халыҡты һәм ҡулланыусыларҙы шыйыҡландырылған углеводород газы менән тәьмин итеү өсөн 2011 йылдың 1 апреленән «Сжиженный газ Уфа» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте тәғәйенләнә.\nБаллондарға шыйыҡландырылған углеводород газы тултырыу һәм уны тейешле урынға илтеп ҡуйыу өсөн «Сжиженный газ Уфа» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nҮҙ сиратыбыҙҙа шуны хәбәр итәбеҙ: газ ҡорамалдарын техник хеҙмәтләндереү эшен махсуслаштырылған ойошма хеҙмәткәрҙәре башҡарырға тейеш. Шыйыҡландырылған углеводород газы менән тәьмин ителеүсе абоненттар менән «Газ-Сервис» акционерҙар йәмғиәте араһында алдан төҙөлгән килешеүҙәр һәм газ ҡорамалдарын техник хеҙмәтләндереү тәртибе үҙ көсөндә ҡала.\nГазлы бинала шартлау өсөн бер осҡон етә!\nГаз ҡорамалдарын ремонтлау һәм монтажлау эштәрен үҙ аллы башҡармағыҙ. Был – хәүефһеҙлек ҡағиҙәһен боҙоу һәм газ йәки яныу ҡалдыҡтары сығыуға сәбәпсе булыуы ихтимал.\nВайымһыҙ булмағыҙ! Һеҙ ваҡытында башҡарған саралар күңелһеҙ эҙемтәләрҙән ҡотолорға ярҙам итер! Газ менән файҙаланыу ҡағиҙәләрен теүәл үтәгеҙ!


Күмертау ҡалаһында күпләп кешене үлтереү эшенә нөктә ҡуйылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nКүмертау ҡалаһында күпләп кешене үлтереү эшенә нөктә ҡуйылды\n18 мая 2016 — 16:03\nБөгөн Стәрлетамаҡ ҡалаһында хөкөм ҡарары иғлан ителде. Сергей Букаев та, Константин Сурков та ғүмерлеккә иректән мәхрүм ителде. Тикшереү барышында асыҡланыуынса, бер төркөм йәштәр ике бүлмәле фатирҙа ҡунаҡ ойоштора. Иҫереп алған Сергей Букаев 22 йәшлек егеткә телефонын урлауҙа ғәйепләп бәйләнә башлай. Ыҙғыш ваҡытында ул бысаҡ менән ҡунаҡтың муйынына ҡаҙай, шулай уҡ уның 21 йәшлек иптәш ҡыҙына ла сәнсә. Енәйәтсе ҡалған таныштарын шаһит булараҡ юҡ итергә була. Был эштә уға Константин Сурков ярҙамлаша. Үлтерер алдынан 17 йәшлек ҡыҙҙарҙың береһен көсләйҙәр, аҙаҡ енәйәт эҙен юҡ итеү маҡсатында фатирға ут төртөп ваҡиға урынынан ҡасалар. Енәйәтселәрҙе бер нисә көндән Өфөлә ҡулға алалар.


Рөстәм Хәмитов Рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзы президенты Александр Шохин менән осрашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзы президенты Александр Шохин менән осрашты\n10:08, 5 сентября 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 5 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\n4 сентябрҙә Республика Йортонда Рөстәм Хәмитов Рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзы президенты Александр Шохин менән осрашыу үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nРөстәм Хәмитов Александр Шохинға «Рәсәй Федерацияһында сәнәғәт сәйәсәте тураһында»ғы закон проектын тикшереү өсөн майҙансыҡ итеп Өфөнө һайлағандарына рәхмәт әйтте.\nРәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзы башлығы билдәләүенсә, «Башҡортостан — был теманы – сәнәғәт сәйәсәтен, сәнәғәт сәйәсәте тураһындағы законды тикшереү өсөн тәбиғи урын. Республика нефть химияһы, химия, нефть эшкәртеү кеүек үҙ-ара яҡшы тығыҙ бәйләнештә булған бер нисә мөһим тармаҡты бергә уңышлы алып бара. Дөйөм Рәсәй фонында иҡтисади сәйәсәт бында күпкә отошло күренә. Шунлыҡтан ултырышты һәм закон тураһында фекер алышыуҙы бында үткәрергә булдыҡ. Уға тиклем закондың ыңғай яҡтарына ҡағылышлы күп кенә фекер алышыуҙар булды. Ысынында иһә, беҙ уның өҫтөндә ныҡ ҡына эшләнек, хатта бюроның махсус ултырышын үткәрҙек. Сәнәғәт министрлығы, Иҡтисад министрлығы етәкселәрен саҡырҙыҡ. Закондың һуңғы тексы яҡшыраҡ килеп сыҡты. Ике вариант булды. Береһе – «рамкалы», сәнәғәткә ярҙам итеү кәрәклеге тураһында. Башҡа варианттар бигерәк аныҡ ине, уларҙа билдәле һалым ташламалары һәм башҡалар яҙылғайны. «Алтын урталыҡ» табылды, унда сәнәғәткә ярҙам итеүҙең бөтә төп механизмдары, шул иҫәптән, мәҫәлән, махсус инвестиция килешеүҙәре кеүек яңылары ла яҙылған. Бер нисә көн элек Хөкүмәт Рәйесе Дмитрий Медведев «Сәнәғәтте үҫтереү фондын» ойоштороу тураһындағы ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Ул тап ошо законға һалынған. Фонд булдырыу тураһындағы ҡарар ғына түгел, ә бюджеттың «өс йыллығы» сиктәрендә һалынған 18 миллиард һум аҡса ла бар. Әгәр был аҡсалар дөрөҫ итеп файҙаланылһа, һөҙөмтәгә өлгәшергә мөмкин».\nАлександр Шохин, «бөгөн Башҡортостан, Волга буйы федераль округы коллегалары менән» Рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзының төбәк бүлексәләре Координация советының киңәйтелгән ултырышы уҙасаҡ, тип хәбәр итте. Закондың икенсе уҡыуына әҙерләнгән төҙөтмәләрҙе тикшереү күҙаллана.\nРөстәм Хәмитов, үҙ сиратында, «хәҙер фекер тупларға ғына түгел, ә сәнәғәт сәйәсәтен уйлап алып барыу өлөшөндә эшләргә лә ваҡыт етте. Эре предприятиелар менән икәүҙән-икәү генә ҡалғанда уларҙың эшен беҙҙең менән бергә планлаштырыу, стратегиялар эшләүҙә, артабан планлаштырыуҙа ҡатнашыу ауырға төшә. Элекке «дәүләт планлаштырыуын» кирегә үҙ формаһында ҡайтарып булмай, әммә был планлаштырыуҙың элементтарын, һис шикһеҙ, индерергә кәрәк. Хәҙер стратегик планлаштырыу тураһында яңы закон сыҡты. Ул да бик ҡыҙыҡлы, мөһим, кәрәкле. Үҙебеҙҙә Сәнәғәт министрлығы менән бергә предприятиелар менән үҙ-ара эш итеү моделен тормошҡа ашырырға тырышабыҙ», тип билдәләне.\nРеспублика башлығының фекере буйынса, «беҙгә план-баҙар иҡтисады кәрәк. Ҙур предприятиены алайыҡ. Беҙ стратегияны әҙерләүҙә ҡатнашмайбыҙ, алдағы 5-7 йылда нимә эшләргә планлаштырғандарын белмәйбеҙ. Бынан беҙ республиканы, территорияны стратегик үҫтереү моделен әҙерләй алмайбыҙ. Бөтә субъекттар ҙа ошондай хәлдә. Әйтмәйҙәр, коммерция серенә, эске мәғлүмәткә һылтаналар. Ә беҙгә ни эшләргә? Беҙ 3-5 йылдан күпме һалым булыуын, теге йәки предприятиеның нисек үҫешәсәген аңларға тейешбеҙ. Сәнәғәт сәйәсәте тураһындағы законда бындай үҙ-ара эш итеүҙең элементтары яҙылған».\nТеги: рәсәй сәнәғәтселәре һәм эшҡыуарҙары союзы,сәнәғәт сәйәсәте