Улымдың атаһын туйға саҡырырғамы-юҡмы\n23 Июнь , 12:26\n“Улым, ниндәй генә булмаһын, ул – һеҙҙең атайығыҙ. Аралашығыҙ”, – тиһәм дә, ике балам да минең менән риза түгел\nРәмзиә исемле ҡатындың яҙмаһын тәғдим итәбеҙ.\nУлымдың атаһын туйға саҡырырғамы-юҡмы, тип икеләнәм...\nИрем менән матур ғына дуҫлашып йөрөп өйләнештек. Әлбиттә, тормош булғас, барыһы ла булды, әммә дөйөм алғанда етеш, татыу йәшәнек. Икебеҙ ҙә юғары белемле инек, һөнәребеҙ буйынса эшләнек: мин – уҡытыусы, ул – юрист.\nБелгес булараҡ, иремде яманлай алмайым, бик тиҙ үҫте, карьера яһаны. Мин дә баштан уҡ эшемде яратып башҡарҙым, әммә ғаиләне, балаларҙы беренсе урынға ҡуйҙым. Ирем хужа булғас та еткән, тип һананым.\nШулай һәүетемсә йәшәп ятҡанда, аралар һыуына башланы. Сәбәбе сит ҡатында булған. Тиҙҙән барыһы ла асыҡланды: ирем тәүге мөхәббәтен осратҡан һәм улар осраша икән.\nБик ауыр айырылыштыҡ, айырыуса балалар ҡыйын кисерҙе был хәлде. Улыбыҙға – 17, ҡыҙыбыҙға 14 йәш ине. Үҫмер өсөн иң ҡатмарлы саҡтарында атайҙары ташлап сығып китте. Ул ваҡытта ниҙәр кисергәнде тәфсирләп яҙып тормайым. Балаларым хаҡына көслө булырға, хәсрәтемде тышҡа сығармаҫҡа тырыштым, ныҡлап эшемә бирелдем.\nЯңғыҙ ҡалыуыма дүрт йыл тигәндә, тол ҡалған ир менән танышып, яңынан ғаилә ҡорҙоҡ. Изге күңелле, матур холоҡло кеше әлеге иптәшем. Ниһайәт, күңелем тыныслыҡ тапҡандай булды, үҙемде яратып, тағы ла ғаиләм, өйөм тип яҡшынан-яҡшыны булдырып йәшәй башланым.\nЯңғыҙ йәшәгән дүрт йылда социаль селтәр аша иремдең тормошон күҙәтеп йонсой инем. Әлеге ҡатыны менән ҡайҙа барһалар ҙа, фото ҡуялар: йә театрҙа, йә байрамда, берәй ерҙә ялда, диңгеҙ буйында... Шул саҡтарҙа гел илай торғайным. Хәҙер инде ул хәлдән арындым, үҙемдең иҫәрлегемде көлөп иҫкә алам.\nУлыбыҙға 26 йәш. Өйләнергә йыйына. Туй мәшәҡәттәре менән мәж киләбеҙ. Бер көн иптәшем: “Атаһын туйға саҡыралыр, моғайын”, – тип әйтеп ҡуйҙы. Улыма әйткәйнем, риза түгел. “Беҙҙе ташлап киткән атайҙың туйымда булыуын теләмәйем”, – тине лә ҡуйҙы. “Улым, ниндәй генә булмаһын, ул – һеҙҙең атайығыҙ. Аралашығыҙ”, – тиһәм дә, ике балам да минең менән риза түгел. Кисерә алмайҙар, ахыры. Ә мин күптән кисерҙем. Шулай рәхәтерәк икән. Балаларыма ла шуны аңлатырға тырышам, тик әлегә улар быны ҡабул итмәй.\nТәүге иремдә лә ғәйеп бар, әлбиттә. Минән сығып китһә лә, балалар менән араһын һыуытмаҫҡа башы етмәне. Ирем менән балаларымдың араһын яҡынайтыу өсөн нимәлер эшләргә кәрәкме икән? Улым менән яңынан һөйләшеп ҡарарғамы? Берҙән-бер улының – баш балаһының туйына килгеһе киләлер бит уның да...”


Ҡыҙҙары ла, егеттәре лә бына тигән!\n25 Май , 14:18\n1-се Аҡъяр мәктәбендә быйыл 11-се класты 15 уҡыусы тамамлай.\nХәйбулла районының Аҡъяр 1-се мәктәбендә быйыл 11-се класты 15 уҡыусы тамамлай. Шулар араһында Илья Журавлев, Әлиә Атанғолова, Данила Төхвәтуллин, Журавлева Полина үҙҙәренең тырышып уҡыуҙары, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуҙары менән айырылып тора. Илья Журавлев бөтә фәндәрҙән дә тик яҡшыға өлгәшә, мәктәпте алтын миҙалға тамамлаға иҫәп тота. Егет айырыуса тарих һәм хоҡуҡ менән ҡыҙыҡһына, ошо предметтар буйынса төрлө йылдарҙа Рәсәй, республика, район кимәлендәге олимпиадаларҙа призлы урын яулаған.\nДанила Төхвәтуллин да тарихты тәрәндән өйрәнә. Уның да был фән буйынса ҡаҙаныштары бихисап. Егет шулай уҡ спорт менән ныҡлы шөғөлләнә, айырыуса баскетболға өҫтөнлөк бирә.\nӘлиә Атанғолова егеттәрҙән айырмалы рәүештә дизайн һәм графика менән ҡыҙыҡһына.\nПолина Журавлева экология, йәмғиәтте өйрәнеү, техник йүнәлештәге предметтарҙы ныҡлы үҙләштергән. Ул шулай уҡ Рәсәй кимәлендәге Ворлдскилстың төбәк этабында “Видеопроизводство” компетенцияһында дипломант булып танылған.\nБыл ҡыҙҙар-егеттәр Өфө дәүләт нефть университетында үткән интеллектураль уйындарҙа өс тапҡыр уңышлы сығыш яһаған. Ошо көндәрҙә генә уҡыу йортонан уларға Почет грамотаһы килгән.\nБына шундай шәп ҡыҙҙар-егеттәрҙе оло тормошҡа әҙерләп сығарырға йыйына мәктәп. Уларҙың ҡулында ҡәҙер көслө ҡорал—белем бар. Йәшлек менән белем ҡушылғас улар хатта тауҙар аҡтарырға ла һәләтле.\nБерҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырып, теләгән уҡыу йорттарына уҡырға инеүҙәрен теләйбеҙ!


28 ноябрь — Башҡорт Википедияһы\n28 ноябрь Викимилектә\n28 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 332-се көнө (кәбисә йылында 333-сө). Йыл тамамланыуға 33 көн ҡала.\nЕр: Бөтә донъя мәрхәмәтлек көнө.\nАура тураһында мәғлүмәтле булыу көнө.\nАлбания: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nБурунди: Республика көнө.\nКөнсығыш Тимор: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nМавритания: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nРәсәй: Әсәләр көнө (ноябрҙең һуңғы йәкшәмбеһе).\nСингапур: Оләсәй һәм олатайҙар көнө.\nТөркмәнстан: Мамыҡ уңышын йыйыу байрамы.\nЧад: Республика көнө.\nИран: Хәрби-диңгеҙ флоты көнө.\nҠырғыҙстан: Оборона спорт-техник ойошмалар хеҙмәткәрҙәре көнө.\nРәсәй: Профессиональ бухгалтерҙар көнө.\nУкраина: Финанс мониторинг системаһы хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1912: Рәсәй империяһының IV Дәүләт думаһы эш башлай.\n1943: Өс союздаш дәүләт етәкселәре — СССР-ҙан И. В. Сталин, АҠШ-тан Ф. Д. Рузвельт һәм Бөйөк Британиянан У. Черчилль ҡатнашлығында Тәһран конференцияһы башлана.\nБайтирәков Нурлығаян Нуриәхмәт улы (1890—17.05.1974), хәрби табип, хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1946—1960 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының медицина хеҙмәте начальнигы. Беренсе донъя, Граждандар, Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Медицина хеҙмәте полковнигы (1959). Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау эштәрен ойоштороусыларҙың береһе. РСФСР-ҙың (1957) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1957). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945), ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1944, 1948) һәм «Почёт Билдәһе» (1948) ордендары кавалеры.\nХәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы («Ҡыҙыл паша»; төп исеме — Ғәбделхәкимов Ғәбделкәрим Ғәбделрәүеф улы; 1890—10.01.1938), СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, дипломат. Ғәрәп илдәрендә СССР-ҙың тәүге тулы хоҡуҡлы вәкиле. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.\nАлкин Ильяс Сәйетгәрәй улы (1895—27.10.1937), ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт революцион комитеты ағзаһы, Башҡорт ғәскәрҙәре штабы начальнигы, Башҡорт АССР-ының хеҙмәт халыҡ комиссары. Профессор (1931). Сәйәси золом ҡорбаны.\nИсхаҡов Нәзиб Сәхибзада улы (1930—2015), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. 1959—1990 йылдарҙа Бөрйән район үҙәк дауаханаһының баш табибы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1974), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Әхмәт ауылынан.\nФәйзрахманова Лүзидә Үзбәк ҡыҙы (1960), педагогик хеҙмәт ветераны. 2001—2015 йылдарҙа Асҡын районы Ҡубыяҙ урта мәктәбе директоры. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре.\nДауытов Рөстәм Хәзит улы (1965), спортсы. СССР һәм Германия шахматсыһы. 1996 йылдан Германия йыйылма командаһы ағзаһы. Башҡортостандың беренсе халыҡ-ара гроссмейстеры (1989). Германия асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (1996), Бөтә донъя шахмат олимпиадаһының көмөш (Истанбул, 2000), Европа чемпионатының бронза (1999) призёры. СССР Ҡораллы Көстәре (1986) һәм үҫмерҙәр араһында СССР чемпионы (1983).\nЗәйнетдинов Шамил Рәшит улы (1951), ғалим-тарихсы. 1975 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, 1995 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 2000 йылдан — Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһының Ватан һәм дөйөм тарих кафедраһы мөдире; 2003 йылдан — Бөтә Рәсәй ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисади институты уҡытыусыһы, 2005 йылдан философия, тарих һәм хоҡуҡ кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (2001). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nҒәлиәхмәтов Рәил Ниғәмәтйән улы (1956), ғалим-химик. 1979—1980, 1985—1989 һәм 2005—2011 йылдарҙа Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми-тикшеренеү технология институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1985 йылдан сектор начальнигы, 2005 йылдан — филиал директоры; 2011 йылдан Башҡорт дәүләт университетының инженерия факультеты деканы, бер үк ваҡытта сифатҡа идара итеү кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Арыҫлан ауылынан.\nШаһивәлиев Әмир Дарис улы (1966), муниципаль хеҙмәткәр, ғалим-зооинженер. 2001 йылдан Бөрйән район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы Ишкилде ауылынан.\nУсманова Кәримә Ишбулды ҡыҙы (1971), журналист. 2010 йылдан республиканың көньяҡ-көнсығыш төбәге буйынса «Башҡортостан» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе. 2015 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2021).\nӘғзәмов Фәрит Әкрәм улы (1947), ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1990), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт фәндәре академияһының Урал тау премияһы лауреаты (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Саҡмағош ауылынан.\nВоробьёв Николай Алексеевич (1913—13.04.2000), хужалыҡ эшмәкәре. 1953—1973 йылдарҙа Өфөләге «Нефтепроводмонтаж» тресы идарасыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1964). Сығышы менән хәҙерге Свердловск өлкәһе Серов районы Фроловское ауылынан.\nСиненко Вера Сергеевна (1923—18.02.2007), әҙәбиәт белгесе, 1944—1997 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1974—1992 йылдарҙа урыҫ әҙәбиәте тарихы кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (1972), профессор (1973). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977). Сығышы менән хәҙерге Өфө ҡалаһының Дим биҫтәһенән.\nМорозкина Евгения Александровна (1953), әҙәбиәт белгесе, тәржемәсе, 1983 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1996), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nМихайлов Виктор Николаевич (1958), 2011 йылдан Башҡортостан Республикаһы буйынса эске эштәр министры урынбаҫары — Баш тикшереү идаралығы начальнигы, юстиция генерал-майоры. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Омск өлкәһе Большереченский районы Могильно-Посельское ауылынан.\nШтайгер Готлиб Христианович (1924—16.11.2017), төҙөлөш алдынғыһы. 1974—1991 йылдарҙа «Белорецкметаллургстрой» тресы ташсыһы. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1980) ордендары кавалеры. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (1987). Сығышы менән хәҙерге Украинаның Одесса өлкәһе Первомайский ҡасабаһынан.\nЮдин Александр Владимирович (1934—28.06.2010), рәссам. Өфөләге «Баштехинформ» комплексы бинаһының фасадындағы «Фән һәм техника» мозаикаһы (1974) авторҙарының береһе. 1968 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\n28 ноябрҙә тыуғандар\n1820: Фридрих Энгельс, коммунистик тәғлимәткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.\n1829: Антон Рубинштейн, Рәсәй империяһы композиторы, беренсе рус консерваторияһына нигеҙ һалыусы.\n1844: Анджело Мазини (1844—29.09.1926), Италия опера йырсыһы.\n1849: Василий Канский (1849—1922), Рәсәй империяһы линвисы, филолог, тәржемәсе һәм педагог.\n1880: Александр Блок, рус шағиры.\n1903: Ғәҙел Ҡотой, татар совет яҙыусыһы, «Тапшырылмаған хаттар» повесының авторы.\n1909: Александр Ранкович, сәйәси эшмәкәр, Югославияның халыҡ геройы.\n28 ноябрҙә вафат булғандар\n1859: Вашингтон Ирвинг, АҠШ яҙыусыһы.\n1939: Джеймс Нейсмит, баскетбол уйынын уйлап сығарыусы.\n1954: Энрико Ферми, Италия физигы, Нобель премияһы лауреаты.\n2006: Любовь Полищук, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.\n2010: Владимир Маслаченко, СССР һәм Рәсәй телекомментаторы, футбол ҡапҡасыһы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=28_ноябрь&oldid=1103581 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:39 27 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Ҡатнашыусы:Регион102/Баш бит2 — Башҡорт Википедияһы\nХәҙер башҡорт телендә 57 359 мәҡәлә бар.\nМәҡәлә оҫтаһы Белешмә Биш таған Ҡоролтай Вәкиллек (embassy)\nИра́н Исла́м Респу́бликаһы (фарс. جمهوری اسلامی ایران — Джомхури-́йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н, шулай уҡ ҡулланыла Ира́н (фарс. ایران [ʔiˈɾɒn]) йәки Пе́рсия) — Азияның көньяҡ-көнбайышындағы дәүләт. Баш ҡалаһы — Тегеран.\nКөнбайышта Ираҡ, төньяҡ-көнбайышта Әзербайжан, Әрмәнстан, Төркиә менән сикләшә һәм шулай уҡ БМО ХШның 1993 йылғы ҡарарына ярашлы, әрмән көстәре тарафынан яулап алынған биләмә танылмаған Таулы-Ҡарабах Республикаһы, көнсығыштан — Афғанстан һәм Пакистан сиктәш. Төньяҡтан Каспий диңгеҙе, көньяҡтан Һинд океанының Фарсы ҡултығы һәм Ғосман ҡултығы.\nЯҙмаларға ҡарағанда Иран тарихы биш мең йылды эсенә ала. Беренсе дәүләт булараҡ беҙҙең эраға тиклем 5 меңенсе йылда, Хузестанда Элам дәүләте төҙөлгән. Ә беҙҙең эраға тиклемге 3 меңенсе йылда инде Дарий I Ахеменид дәүере Фарсы империяһы булған. Ул Грек иленән алып Һинд йылғаһынаса киңәйгән. Ул ваҡытта ил зороастризм динендә булған. XVI быуатта ислам ҡабул ителгән.\n1979 йыл Иранда Ислам революцияһы булып уҙа . Етәксеһе булып аятулла Хомейни торған. Ошо ваҡытта монархия ҡолатыла һәм Ислам Республикаһы төҙөлә.\nЙөҙөм (лат. Vítis) — үҫемлектәр ырыуы, йөҙөмдәр ғаиләһе, емеше бешеп еткән мәлендә — шәрбәт тәмле еләк.\nАлжир — Революция көнө.\nКувейт — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nАҠШ — Ҡоллоҡтан азат итеү көнө.\nТринидад һәм Тобаго — Хеҙмәт көнө.\nҮҙгәртеү | 20 июнь\nЯлан торомтайы, Франция.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡатнашыусы:Регион102/Баш_бит2&oldid=410777 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:44 5 ноябрь 2013 үҙгәртелгән.


8 Июль , 14:04\nБашҡорт телендә туғанлыҡ терминдәры иҫ китмәле бай һәм төрлө. Һин уларҙы яҡшы беләһеңме?\nБашҡорт телендә туғанлыҡ терминдәры иҫ китмәле бай һәм төрлө. Ҡайһы бер һөйләштәрҙә хатта әҙәби телгә инмәгән әллә күпме һүҙҙәр осрай.\nБашҡорт телендә атамалар үҙ-ара мөнәсәбәттең нескәлегенә тиклем иҫәпкә алып ҡушылған. Бер миҫал килтерәйек: һеҙ үҫкәс, синыфташтарығыҙҙың иренә йәки ҡатынына кем тип әйтерһегеҙ? Әгәр ул һеҙҙән кесерәк икән - һеңлем йәки ҡустым тип әйтеп булмай, сөнки синыфташың һинең менән тиң. Өлкәнерәк булһа, тағы апай йәки ағай тип әйтеү ситен. Башҡорттар бик матур атама уйлап тапҡандар: "һыйлым". Туғанлыҡ атамалары ла шулай. Еңгәй, еҙнәй, бикәм һәм башҡа бик күп атамалар йәш ҙурлығын белгертмәй. Хәҙер ошо атамаларға ентекләберәк туҡталайыҡ.\nӘсәй яғынан билдәләйек. Атайыңдың атаһы әсәйеңә ҡайны, әсәһе - бейем йәки ҡәйнә була, ә атайыңдың ағаһы - ҡайнаға, ҡустыһы ҡәйнеш, һеңлеһе - бикәс, апаһы - бикәм, ағаһының йәки ҡустыһының ҡатыны - апаһын йәки килендәш, һеңлеһенең ире - кейәү.\nАтайың яғынан. Әсәйеңдең атаһы - ҡайны, әсәһе ҡәйнә, ҡайһы бер төбәктәрҙә әбей һәм бабай тип өндәшәләр. Ағаһы - ҡайнаға, апаһы - ҡайынбикә, ҡустыһы ҡәйнеш, һеңлеһе балдыҙ, ағаһының ҡатыны - ҡайынйеңгә, ҡустыһының ҡатыны - килен, апаһыныңһәм һеңлеһенең ире - бажа.\nҮҙеңә. Атайыңдың да, әсәйеңдең дә атаһы - ҡартатай йәки ҡайһы бер төбәктәрҙә олатай тиҙәр. Атайыңдың әсәһе - өләсәй, ҡайһы яҡтарҙа ҡәрсәй тиҙәр. Әсәйеңдең әсәһе - өләсәй. Әсәйеңдең һәм атайыңдың апаһы - инәй, ҡайһы яҡтарҙа әбей тиҙәр. һеңлеләре - апай. Ағайҙары - бабай, олатай. Үҙеңдән өлкәндәр ағай, апай.\nҮҙеңдән кеселәр - ҡусты, мырҙа, мыртый, туғаным, һеңлем, һылыу, иркәм.\n(И.Д.Бураҡаев, М.С.Бураҡаева, М.Б.Юлмөхәмәтов. " Тормош һабаҡтары", 5 синыф өсөн дәреслек, Өфө: Китап, 2005 йыл.)


Кем ғәйепле йәки бәләкәй бала михнәттәре | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 августа 2015 — 17:44\nҠырмыҫҡалы районында еңел холоҡло ҡатындың ике йәшлек балаһына битарафлығы аяныслы хәлгә алып килде. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса һәм был әҙәм аҡтығының яҡындары әйтеүенсә, сабыйҙы араҡыға алмаштырыуҙары ихтимал. Хәҙер был эш хоҡуҡ һаҡлау органдарының етди күҙәтеүенә алынды. Ҡырмыҫҡалы районында ҡот осҡос фажиғәғә тарыған ике йәшлек ҡыҙҙың өләсәһе беҙҙең менән һөйләшеүҙән баш тарта. Уны аңларға була – ейәнсәренең киләсәге өсөн борсола. Баланың йөҙөн күрһәтмәйбеҙ тигәс кенә, йортона индерҙе. Фажиғә тураһында һорашҡас, ире эштә саҡта, әсәһе баланы төнгә ҡарай өйҙән алып сығып киткәне асыҡланды.Ейәнсәрен дауаханан өләсәһе үҙенә Өфө районына алып ҡайтҡан. Һаулығына ҡурҡыныс янамай. Әммә баланың аҫлығындағы ҡан, өләсәһен хафаға һала һәм ул ҡыҙҙы яҡындағы дауаханаға алып барырға ҡарар итә. Ҡатындың фараздары дөрөҫкә сыҡты. Ҡыҙҙың документтары әлегә ҡулында булмау сәбәплеме, әллә ҡурҡыныс диагнозлы күсермәне күрепме, табиптар үҙҙәренең өҫтөнә яуаплыҡ алырға теләмәне. Ҡырмыҫҡалы районының үҙәк дауаханаһында иһә баланы ҡабул иттеләр. Сабыйға ентекле медицина тикшереүе үткәрҙеләр. Баланың хәле ҡәнәғәтләнерлек түгел, яралары оҙаҡ йүнәлә. Артабан тикшереү артыҡ булмаҫ тигән фекерҙә урындағы табиптар. Аяныслы хәлдән һуң ҡыҙҙы дауаханаға атаһы алып килгән. Табиптар әсәһенең килеүен талап итһәләр ҙә, ул бер тапҡыр ҙа күренмәгән. 5 көн үткәс, өләсәһе ейәнсәрен алырға килгән. Кисектергеһеҙ күрһәтмәләр булмағас, ҡыҙҙы дауахананан сығарғандар. Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был бала тәрбиәләнгән ғаилә 2013 йылдан бирле имен булмаған ғаиләләр исемлегендә иҫәптә тора. 2014 йылда ҡатынды әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итергә судҡа мөрәжәғәт иткәндәр. Әммә ҡатындың ваҡытлыса эсеүен ташлап тороу сәбәпле, суд әсәлек хоҡуҡтарынан мәхрүм итмәгән. Гражданлыҡ никахы менән йәшәп ятҡан ғаилә ағзалары йыш эскән, күрше-күләндәре менән дә аралашмаған. Был ғаиләнең йорто урамда айырылып тора. Буяуҙары уңған, ҡоймалары емерелгән. Газ үтмәгән, мунса ла юҡ.Беҙ килеүгә ҡыҙҙың ата-әсәһе йәшәгән йорттоң ишегенә йоҙаҡ эленгән. Әммә тышынан күренеүенсә йорт бысраҡ хәлдә, таушалған. Хатта тәҙрәләре лә емерелеп бөткән. Ишек алдында ла тәртип юҡ: иҫке коляска, уйынсыҡтар менән бергә сүп-сар ята. Өйҙә булмағастын, ҡатынға шылтыратып белешергә булдыҡ.Әсә балаһы менән булған фажиғә тураһында һөйләшеүҙән баш тартты. Республика тәфтиш комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, ҡатын балаһы менән күңел асырға ауылдың 42 йәшлек иренә барған һәм шунда ҡуна ҡалған. Был 42 йәшлек ир бәләкәй баланы мыҫҡыллауҙа ғәйепләнеп ҡулға алынған һәм уға ҡарата енәйәт эше асылған. Енси енәйәттә ошо ауылдың 29 йәшлек тағы ла бер ирҙең ҡатнашлығы булыуы ихтимал. Әсәһе улының был енәйәт эше буйынса шаһит булараҡ ҡына үтеүе хаҡында раҫларға маташты. Әммә аҙаҡ егет үҙе килеп сығып, был енси енәйәткә уның бер ҡыҫылышы ла юҡлығын белдерҙе.Интернет селтәрендә был фажиғә тураһында хәбәр тиҙ таралды. Мәғлүмәтте күреп ҡалғас, баланың яҙмышына битараф булмаған замандаштарыбыҙ, аҡса йыйып, беренсе кәрәк-яраҡтар, карауат, ашамлыҡтар алып өләсәһенә илткәндәр. Әле улар ҡыҙҙың киләсәге өсөн борсола. Ике йәшлек ҡыҙ һөйләшмәй, өндәр генә сығара. Был бала менән тейешенсә шөғөлләнмәгәндәрен раҫлай. Баланың артабанғы яҙмышы өләсәй кешене лә хафаға һала. Опека хеҙмәткәрҙәре баланы ҡыҙлыҡҡа алырға теләүсе ғаиләләр бар тип хәбәр итә. Әммә атаһы ҡыҙын үҙе тәрбиәләргә теләк белдергән. Тик уның атайлыҡ хоҡуғы суд аша иҫбатланмаған. Әлегә сабыйҙың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.


Талантлы экскурсоводтар кәрәк\n24 Октябрь 2018, 18:12\nБашҡортостандың баш ҡалаһында йыл һайын ойошторолған «Туристик Өфө» конкурсы уҙа.\nМэрияла хәбәр итеүҙәренсә, унда үҙҙәренең экскурсия маршруттарын тәҡдим иткән һәм яҡлаған эшләүсе экскурсоводтар, юғары һәм урта махсус белем биреү йорттары студенттары, өлкән класс уҡыусылары ҡатнаша.\nЙылдан-йыл Өфөгә тағы ла күберәк туристар килә, шуға ҡалаға яҡшы экскурсоводтар кәрәк, тип аңлаттылар ҡала хакимиәтендә.\n«Коллегаларыбыҙ менән «Әҙәби Өфө серҙәре» маршрутын эшләнек. Маҡсатыбыҙ – уҡыуҙы, онотолған әҙәби әҫәрҙәрҙе популярлаштырыу һәм Өфөлә йәшәгән әҙиптәр менән таныштырыу», — тип һөйләне бәйгесе Адрей Янкин.\nКонкурстың финал этабы 30 октябрҙә Башҡортостандың Милли музейы буйлап экскурсия формаһында уҙа. Унда ҡатнашыусылар Өфө һәм республика тарихын белеүен, күрһәтеү һәм һөйләү алымына эйә булыуын күрһәтә.


Ҡоба күбәләктәр — Башҡорт Википедияһы\nСупер- ғаилә: Pyraloidea\nҒаилә: Ҡоба күбәләктәр\nҠоба күбәләктәр — күбәләктәр ғаиләһе. 20 меңгә яҡын төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған.\nБашҡортостанда 20‑гә яҡын төрө билдәләнгән\nкәбеҫтә ҡобаһы һ. б.\nҠанаттарының ҡоласы 1—3, һирәк 5 см тиклем. Һорғолт көрән, аҡ, йәшкелт көрән, һоро төҫтә. Алғы ҡанаттары тар, өсмөйөшлө йәки оҙонса, 11—12, һирәгерәк 9—10 тамырсыҡлы, артҡылары — киң, түңәрәкләнеп бөтә, ҡыҫҡа сәсәкле; тыныс хәлдә ҡанаттары өсмөйөш рәүешендә йәки кәүҙәһен уратып тора. Мороно ҡыҫҡа (өй күбәләгендә юҡ), мөгөҙ ҡатлаулы. Күҙҙәре ябай. Мыйыҡтары еп рәүешендә, ата күбәләктәрҙеке — керпекле йәки тешле. Аяғы оҙон.\nЙомортҡалары аҡ йәки һарғылт, үҙе туҡланған субстратҡа һала. Ҡарышлауығы ҡара төрткөлө, 16 быуынлы, төкһөҙ. Тупраҡ,япраҡ өҫтөндә көптә ҡурсаҡлана. Республика шарттарында йылына 1—2 быуын үҫә. Ҡарышлауығы ҡурсаҡ көбөндә ҡышлай.\nЭңерҙә һәм төндә әүҙем. Ҡарышлауығы үҫемлектәрҙең вегетатив өлөштәре һәм емештәре менән туҡлана, имагоһы туҡланмай. Башҡортостан Республикаһында бөтә ерҙә таралғандар. Он күбәләге ондо һәм он аҙыҡтарын боҙа. Амбар күбәләге, кәбеҫтә күбәләге, болон күбәләге һ.б. — ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары.\nҠоба күбәләктәр // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡоба_күбәләктәр&oldid=716032 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:44 17 июль 2017 үҙгәртелгән.


Роспотребнадзор күрһәтмәһе буйынса Өфө ҡала хакимиәте белем биреү учреждениеларында гриппҡа бәйле карантинды 10 февралгә тиклем оҙайтырға ҡарар итте\nСара киҙеү һәм башҡа киҫкен респиратор инфекцияларға юл ҡуймай, уларҙы иҫкәртеүҙе маҡсат итеп ҡуя. Һуңғы арала миҙгелгә хас сирҙәрҙең таралыуы бөтә ил буйлап күҙәтелә.\nАуырыуҙы иҫкәртеүҙең иң ябай ысулы - сирле кеше менән яҡындан аралашмау. Мәктәптәрҙә дәрестәрҙе туҡтатып тороу ҙа эпидемия осоронда граждандар һәм айырыуса балалар һаулығы өсөн мөмкин тиклем зыянһыҙыраҡ үткәреү мөмкинлеге бирә. Эпидемия ваҡытында ябай гигиена ҡағиҙәләре хаҡында ла оноторға ярамай - ҡулдарҙы йышыраҡ йыуырға, бүлмәләрҙе елләтергә, халыҡ күпләп йыйылған урында йөрөмәҫкә һәм битлек кейергә кәңәш ителә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҮҘЕБЕҘСӘ КЕЙЕНӘЙЕК ҺӘМ КЕЙЕМДӘРҘЕҢ АТАМАҺЫН ДӨРӨҪЛӘП ӘЙТӘЙЕК - 2017 - Мәҡәләләр\nҮҘЕБЕҘСӘ КЕЙЕНӘЙЕК ҺӘМ КЕЙЕМДӘРҘЕҢ АТАМАҺЫН ДӨРӨҪЛӘП ӘЙТӘЙЕК\nҺуңғы йылдарҙа республикала башлыса ағинәйҙәр тырышлығы менән халҡыбыҙҙың милли кейемдәрен, нәфис биҙәүестәрен тергеҙеү өҫтөндә байтаҡ эш алып барыла. Беҙҙең башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһында башҡаларҙы хайран итеп, зауыҡлы биҙәүестәр тағып, милли күлдәктәр кейеп йөрөү ғәҙәткә инә. Үҙе бер илаһи күренеш ул яға, селтәр, түшелдеректәрен тағып, аллы-гөллө күлдәктәрен кейеп, эшлекле ҡорҙарға йыйылған ағинәйҙәр. Әлбиттә, ҡайһы берәүҙәр уйлауынса, уйын-йыр өсөн генә йыйылмай улар. Ниндәйҙер мөһим проблеманы хәл итер, йәштәргә йолаларыбыҙҙы өйрәтер өсөн, йә булмаһа, милли кейем өлгөләре, биҙәүестәр эшләү, ниндәйҙер милли аш-һыу әҙерләү буйынса оҫталыҡ серҙәре менән бүлешергә, экологик өмәләр үткәрергә йыйыла улар һәм ошондай матур саралар менән рухлы киләсәк быуын тәрбиәләүҙе бурыс итеп алған ағинәйҙәребеҙ.\nОшо көндәрҙә Учалы ағинәйҙәре БДУ-ның Учалы вәкиллеге менән берлектә район ҡатын-ҡыҙҙарын ижад йортона яға (башҡа төбәктәрҙә селтәр, һаҡал, түшелдерек, алмиҙеү һ.б. тиҙәр) эшләү буйынса оҫталыҡ дәресенә йыйҙы. Сараның тәүге өлөшөндә БДУ-ның Учалы вәкиллеге уҡытыусыһы Ғарипов Азат Салауат улы үҙебеҙҙең төбәккә хас яғалар өлгөләрен экранда күрһәтеп, бик төплө мәғлүмәт бирҙе. Райондың күбәләк, тиләү, табын ырыуҙарына ҡараған Оҙонгүл, Рафиҡ, Яңы Байрамғол, Наурыз, Мәҫкәү, Һәйтәк, Ишмәкәй, Аҡҡужа, Юлдаш ауылдарында һаҡланып ҡалған был бай биҙәүестәр өлгөләре берсә һоҡландырҙы, берсә уйландырҙы. Берҙән, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының был нәфис биҙәнеү әйберҙәре ни тиклем бай, етеш тормоштоң сағылышы булһа, икенсенән, юғары зауыҡ, юғары оҫталыҡ өлгөһө булараҡ та һоҡландырҙы. Беҙҙең төбәккә хас был биҙәүестәрҙең 2 сантиметр тирәһе яҫылығында муйынға тағыла торған өлөшө, яғаһы бар. Ул арттан йә ҡаптырмаға, йә төймәгә эленгән булған. Оҙонлоғо - 40-42 сантиметр, киңлеге өҫкө өлөшө - 23-25 сантиметр, аҫҡы өлөшө - 34 сантиметр булып, урта өлөшөндә 11-13 рәт тәңкәләр теҙелгән. Ғәҙәттә, эре тәңкәләр иң һуңғы рәттә була. Тәңкәләрҙән аҫтағы тәҙрә тип аталған өлөшө мәрйендән яһалған селтәрҙән тора. Был өлөш бик үк ҙур түгел. Көмөш тәңкәләр, мәрйен, аҡыҡ таштар ҡыҙыл төҫтәге туҡыма менән ҡапланған тулаға, йә драпҡа тегелә. Ауырлыҡтары 3-4 килоға еткән яға муйындан ғына түгел, бил тәңгәленән дә бәйләнеп ҡуйылған. Силәбе, Ҡорған өлкәһе баш-ҡорттары ла был биҙәүесте яға тип атай икән. Бына ошондай бай мәғлүмәт алған ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ Азат Салауат улына рәхмәт әйтеп, артабан мәрйен, тәңкәләрҙе дөрөҫ тегергә, туҡыманы дөрөҫ киҫергә лә өйрәнде. Был эштә уларға ағинәйҙәребеҙ Байморатова Таңһылыу менән Ишбирҙина Зөбәйҙә ярҙам итте. Оҫталыҡ дәрестәре артабан башҡа ауылдарҙа ла үткәреләсәк.\nБыл сараны ойоштороуҙың үҙ сәбәптәре лә бар. Беренсенән, Учалы телевидениеһы райондың ағинәйҙәре, БДУ менән берлектә үҙенең 25 йыллыҡ юбилейы айҡанлы "Яға" конкурсы иғлан итһә, икенсенән, ундай конкурс республикала ла үткәреләсәк. Былтыр көҙөн Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының "Ағинәй" республика йәмәғәт ойошмаһы һәм Республика халыҡ ижады үҙәге тарафынан үткәрелгән "Селтәр" конкурсында ла беҙ дәррәү ҡатнашҡайныҡ. Конкурстан ыңғай тәьҫораттар алдыҡ, әлбиттә, тик күңелдә бер көҙөк ҡалды: башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының ошо биҙәүестәренең төрлө ырыуҙа төрлөсә аталып йөрөтөлөүе, хатта тамғалары, эшләнеше лә төрлөрәк булыуы конкурсты ойоштороусылар тарафынан бик иҫәпкә алынманы. Мәҫәлән, беҙҙе, учалыларҙы, бигерәк тә был биҙәүестең "яға" тигән төрөн иҫәпкә алмауҙары борсолдорҙо. Фекеремде раҫлар өсөн тағы ла Сергей Руденконың "Башҡорттар" исемле китабын ҡулға алам. Унда ла, мәрйен-көмөш тәңкәләр, аҡыҡ менән биҙәлгән был биҙәүестәрҙең муйындан алып билдән аҫҡа тиклем төшөп торғандары яға, һаҡал, селтәр тип йөрөтөлгән, тип билдәләнгән. Башҡа атамаһы юҡ. Әммә һәр береһенең үҙенә генә хас үҙенсәлеге лә булған. Руденко хеҙмәтендәге яғаның һүрәтләнеше беҙҙең яҡтағыһы менән тап килә. Һаҡал тип аталғанында иһә мәрйендән эшләнгән селтәр өлөшө юҡ. "Киске Өфө" гәзитенең быйылғы беренсе һанындағы һүрәттә лә ҡыҙ баланың түшендәге биҙәүесте Руденко буйынса "һаҡал" тип атарға мөмкин булыр ине. Ә "селтәр" тигәненең күпселек өлөшө мәрйендән эшләнгән селтәрҙән тора. Өҫкө өлөш менән селтәр араһына бер нисә (1-3 булыуы мөмкин) рәт көмөш тәңкәләр теҙелә. Ул муйынға тар таҫма менән бәйләп ҡуйыла, сөнки сағыштырмаса еңелерәк була. Бөгөн ошо атамалар менән бергә түшелдерек, күкрәксә тип йөрөтөлгәндәре мәрйен, көмөш тәңкәләр менән биҙәлмәгән. Улар 30х40 сантиметр ҙурлығында булып, туҡыманан ҡорап эшләнгән, йә төҫлө ептәр менән матурлап сигелгән. Ғәҙәттә, уларын йәш ҡатындар, еткән ҡыҙҙар йөрөткән. Бындай күкрәксәләрҙе еңгәләр бикәстәренә бүләк иткән, тип тә хәтерләй беҙҙең яҡ ағинәйҙәре.\nФекеремде йомғаҡлап, шуны әйткем килә. Беҙҙең бар ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ ҙа мәрйен-тәңкәләр менән биҙәлгән матур биҙәүестәр тағып йөрөүҙе модаға индереп ебәрһен, әйҙә. Тик был классик биҙәүестәребеҙҙе, яһалышына ҡарап, үҙ атамалары менән дөрөҫ итеп яға, һаҡал, селтәр тип атайыҡ. Борон халҡыбыҙ бер ҙә иренмәгән, һәр ҡайһыһын үҙ исеме менән атаған бит. Ул саҡта тарих та, зауыҡ та, тел байлығы ла һаҡлана.\nУчалы районы "Ағинәй" ойошмаһы етәксеһе.\nЯҙылған: 30.01.17 | Ҡаралған: 1043


(10 мая битенән йүнәлтелде)\nАғишева Венера Әхтәм ҡыҙы (10.05.1950), уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1996). «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте» республика конкурсы лауреаты (2002). Сығышы менән Мәсетле районының Көршәле ауылынан.\nНурмөхәмәтов Ниғмәтйән Мөхөтдин улы (10.05.1936—26.06.2011), ғалим-агроном, 1967—2011 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1978—1994 йылдарҙа кафедра мөдире. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2002), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996).\nСидоров Виктор Владимирович (10.05.1932—2015), фольклорсы, тарих фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nЗәйтүнов Нәсиб Ниғмәт улы (10.05.1937), хужалыҡ эшмәкәре, 1970—1980 йылдарҙа Әбйәлил районының Шайморатов исемендәге колхозы рәйесе, 1994—2001 йылдарҙа «Яҡтыкүл» шифахаһының баш табибы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nНасретдинов Әғзәм Карам улы (10.05.1937—2006), Кушнаренко районы Чапаев исемендәге колхозының элекке механизаторы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған механизаторы.\nТуйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы (10.05.1942), бейеүсе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974), Башҡортостандың Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең 1960—1983 йылдарҙағы солисы. Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты (София, 1968), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1974), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).\nХөсәйен Ҡудашев (10.05.1913—13.11.1986), театр һәм кино актёры, 1955 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1983) һәм Башҡорт АССР-ының (1969) халыҡ артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).\nВаһапов Сабир Әхмәтйән улы (10.05.1904—7.08.1992), хужалыҡ, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1940 йылдан Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе, 1946—1953 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының 1‑се секретары. СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы Президиумы ағзаһы (1950—1954), СССР-ҙың, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың 1—3‑сө саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Дүрт Ленин (1943, 1944, 1948, 1949), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1972) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры.\nМөслим Марат (10.05.1909—17.08.1975), башҡорт шағиры, журналист, тәржемәсе. 1935 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1‑се Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты.\nРоманов Николай Кириллович (10.05.1919—20.10.1943), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Уҡсылар полкының взвод командиры, старшина. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).\nСтепанова Таисия Ипатьевна (10.05.1919—11.06.2009), ғалим-акушер-гинеколог. 1957—1987 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1970—1982 йылдарҙа кафедра мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Медицина фәндәре докторы (1972), профессор (1973). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1978). 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Кострома ҡалаһынан.\nГеннинг Владимир Фёдорович (10.05.1924—30.10.1993), ғалим-археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1960—1974 йылдарҙа Башҡортостандағы Ананьин, Кушнаренко, Пьяный Бор һәм башҡа археологик мәҙәниәттәрҙе өйрәгән Урал археологик экспедицияһы етәксеһе. Тарих фәндәре докторы (1974), профессор (1985). Сығышы менән хәҙерге Алтай крайының Немец милли районы Подсосново ауылынан.\nКучеров Евгений Васильевич (10.05.1924—12.07.2005), ғалим-ботаник. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), биология фәндәре докторы (1974), профессор (1980). Рәсәй Федерацияһының (1991) һәм Башҡорт АССР‑ының (1974) атҡаҙанған фән эшмәкәре. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1974).\nМусин Миңнулла Әхтәм улы (10.05.1939), ауыл хужалығы ветераны, Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин исемендәге колхоз механизаторы, аҙаҡтан бригадир ярҙамсыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Ялсы ауылынан.\nМәжитова Светлана Мөхәмәт ҡыҙы (10.05.1949), ветеран-педагог. Күгәрсен районы Мәҡсүт урта мәктәбе директорының элекке урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004).\n1923 — Гейдар Алиев, совет һәм Әзербайжан дәүләт һәм партия эшмәкәре, сәйәсмән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=10_май&oldid=909278 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:48 21 сентябрь 2019 үҙгәртелгән.


4 октябрҙәге һайлау йомғаҡтары буйынса брифинг үтте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n4 октябрҙәге һайлау йомғаҡтары буйынса брифинг үтте\n18:03, 5 октября 2009 Сәйәсәт\nБашҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһында уның рәйесе Рәмил Мәзитовтың 4 октябрҙә республикала үткән һайлау йомғаҡтары буйынса брифингы үткәрелде.\nУрындағы үҙидара органдарына депутаттар һайлау республиканың 31 районында үтте. Улар иҫәбенә Белорет, Бөрө ҡала биләмәләре Советтары депутаттарын һайлау, Баймаҡ ҡалаһы ҡала биләмәһе Советы депутатын өҫтәмә һайлау һәм бер муниципаль районда ауыл биләмәһе Советы депутатын ҡабаттан һайлау инде.\nТауыш биреү үткәреү өсөн 180 һайлау участкаһы төҙөлдө, ә тауыш биреү өсөн исемлеккә 123784 һайлаусы индерелде. Әбйәлил, Ейәнсура, Күгәрсен, Әлшәй, Мәсетле, Белорет, Тәтешле, Бүздәк, Хәйбулла, Илеш, Шаран һәм Яңауыл муниципаль райондары һайлаусылары айырыуса әүҙемлек күрһәтте.\n— Тауыш биреү көнөндә республиканың Үҙәк һайлау комиссияһына кандидаттарҙан һәм һайлаусыларҙан бер ялыу ҙа булманы, — тип билдәләне Рәмил Мәзитов.


ЫрғЫҘ беренсе киҫӘк көтөүселәр - бет 2\nЭш эҙләгәндә 1\nАйбулаттың Гөлйөҙөмдө борсоғоһо килмәне, шуға күрә үҙенең оҙаҡ йөрөүенең төп сәбәбен дә һөйләмәне. Сөнки уның бөгөнгө уйҙары бик алыҫта, бик юғарыла һәм бик ҡатмарлы, борсоулы инеләр.\nБынан бер нисә көндәр элек, күсеү мәшәҡәттәре менән әҙерлек алып барған саҡта, ул Расторгуев утарына — Ҡотлояр ағаһының дуҫы Михаилға барып килде. Күптән төҙәттерергә тип заказ бирелгән повозка тәгәрмәстәренең шиндарын һуҡтырып алып ҡайтырға кәрәк ине.\nАйбулат барып ингәндә, Михаил Фролов, ерҙән ала баҫҡан күк төтөн эсендә күрегенең уттарын сәсрәтеп өрҙөртөп, ниндәйҙер бер ҡалын тимерҙе ҡыҙҙыра ине.\nАйбулат ҡысҡырып һаулашты:\n— Здравствуй, Михаил ағай!\n— А, Айбулат Айдарович, здравствуй, здравствуй. — Ул күрек баҫып торған уң ҡулын бушатып Айбулатҡа һуҙҙы ла ҡыҫып күреште. — Ну, эштәр нисек? Мин хәҙер бөтәм, аҙ ғына көт, — тип өҫтәне.\nАйбулат та уға:\n— Ничево, Михаил ағай, ашыҡма. Эштәр элеккесә. Дела идут, контора пишет, хозяин не платит, — тип яуап бирҙе.\n— Шиндарҙы алырға килдеңме?\n— Эйе, әҙер булһалар.\n— Әҙер, алырһың. Ну-ка, улай ашыҡмаһаң, тот әле анау күрек һабынан. Беләһеңме икән?!.\nКүректе Айбулат баҫа башлағас та, ут баяғынан әллә ни тиклем көсәйеп, осҡондары көлтәләп оса башланы.\nМихаил быға бик кинәнеп көлөп ебәрҙе. Ҡулындағы тимеренең әле ул яғын, әле был яғын әйләндергеләп, сүкеш алып туҡмай башланы.\n— Оһо, молодец. Көс тигәнең бар икән һиндә! — тине. Тимерен бер талай туҡмап, үҙе теләгән формаға килтереп еткергәс, уны бер яҡҡараҡ һалды ла:\n— Шулай, контора пишет, хозяин не платит, тиһеңме?\n— Юҡ, Михаил ағай, түләү түгел, уйлап та ҡарамай.\n— Билдәле, ниңә түләһен. Үҙебеҙ ғәйепле, башты бик түбән эйәбеҙ. Ә хужаларға шул ғына кәрәк тә.\nҒәрсел Айбулатҡа был һүҙҙәр бик үткер булып ҡаҙалдылар. Уға оят та, хурлыҡлы ла һымаҡ булды. Ҡотлояр ҙа был турала һөйләшкән саҡта уны гел шундай һүҙҙәр менән ороша торғайны. Ул был утарҙа йылҡы көткән Ҡотлояр ағаһы тураһында һорашты:\n— Ҡотлояр ағай бөгөн яланда ҡунамы, ҡайтамы?\n— Әлбиттә, яланда. Йылҡы малы менән ниңә утарға ҡайтып йөрөһөн. Да, ул һине, килһә, күрмәй китмәһен, тигәйне әле. Барып әйлән. Ул Росташа буйында булыр, — Михаил тимерлектәре утлы күмерҙәрҙе йыйыштырғыланы.\nТимерлек эсе бер юлы тынды. Күк төтөн болоттары асыҡ ишектән тышҡа ағылдылар. Михаил ҡап-ҡара булып ҡоромға батҡан мөйөштәге йәшниктән дүрт оло-оло тәгәрмәс шиндары сығарып Айбулатҡа тотторҙо ла уны өйөнә саҡырҙы.\n— Әйҙә, Айбулат, беҙгә, аш ашайыҡ, — тине.\n— Юҡ, Михаил ағай, оҙаҡ була. Михаил тағы ла көлдө.\n— Бына кәрәк булһа, башҡорт кешеһе лә ҡунаҡҡа барыуға кире торор икән! Әйҙә, әйҙә, киттек. Миңә лә тамаҡланып алырға ваҡыт, — тине.\nМихаилдың өйөнә утарҙың бер осонан икенсе осона тиклем һыҙылып ятҡан яр аҫтынан, һыу буйлап киткән һуҡмаҡ менән, барырға кәрәк ине. Улар, утарға ҡағылмай, ошо юл менән киттеләр. Михаил, бая ғына һөйләшеп өҙөлгән хәбәрҙе дауам иткән һымаҡ, һүҙен тура бер өҙөктән башланы.\n— Эйе, Айбулат брат, беҙҙең эш хәҙер тап шуға барып терәлде инде. Түҙеүҙән әллә ҡасан уҙҙы. Мине лә был тимерселек эше еләтте. Эшме ни ул. Йә ҡалала заводта меңләгән кешеләр менән бергә эшләһәң ине, йә булмаһа, үҙеңә бер тамаҡ туйҙырырлыҡ ер биләп, иген эше менән самостоятельный хужа булып йәшәһәң ине. Ә былай ни — ни ары, ни бире. Ер тиһәң, хәҙер яңғыҙ һыйырыңды ашатырлыҡ участка ҡалманы. Байҙар, яңы закон буйынса, бөтә ерҙе юҡ-буш хаҡҡа ғына төшөрөп, отрубка ҡырҡып алып бөттөләр. Беҙгә — шиш!\nУл, һүҙен ослап бөтмәйенсә, аҙымдарын һуҙып-һуҙып баҫып атлап китте. Айбулат уның оҙон, мыҡты, аҙ ғына елкәһе көмөрәйгән кәүҙәһен баштан-аяҡ ҡараны, һүҙенең дауамын көттө. Ләкин Михаил өндәшмәй бара бирә ине. Айбулат түҙмәне, асыуланғандай тауыш менән:\n— Һуң, нишләмәк булаһығыҙ? — тип һораны. Михаил ҡапыл артына боролоп туҡтаны ла, ул да Айбулатҡа асыуланған кешеләй булып:\n— Бына шуны эшләмәк булабыҙ ҙа, — тип ҡысҡырҙы ул. — Сергеевка, Ивановка, Горячевкалар тотош күтәрелеп сығабыҙ ҙа Расторгуевтың бөтә отрубка алған ерен общиналап тартып алабыҙ, вот, белдеңме?\n— Белдем, ләкин...\n— Бер ниндәй ҙә “ләкин” булмаясаҡ. Әгәр ҙә Расторгуев алтынсы, етенсе йылдарҙағыса атаһы мәрхүмдең методы буйынса ҡорал көсө ҡуллана икән, тотабыҙ ҙа утарын яндырабыҙ, — тине.\nМихаилды тыңлап барған һайын, Айбулаттың йөрәге ҡатыраҡ һуҡты, асыуы нығыраҡ ҡабарҙы. Михаилдың һүҙен бүлеп тигәндәй, үҙенең законһыҙ-ниһеҙ, хатта отрубка һатыу хаҡын да түләмәйенсә Ныязғолға күскән ере тураһында һөйләп китте. Улар хәҙер, киңерәк юлға сығып, ҡатар атлайҙар ине.\nМихаил уның һүҙенә ҡеүәт кенә бирҙе:\n— Бына, бына шул, Айбулат, шул юл бик шәп инде. Һин дә шул мәсьәләне Ныязғол алдына ҡуй, давай, ҡайтар минең еремде, тиң.\nАйбулат Михаилды тыңлағанда, Ныязғолға ул мәсьәләне нисек ҡуйырға, уның эше менән Михаилдарҙың эше араһында айырма бармы, юҡмы икәнен хәл итә алмай уйланып тыңланы.\nУл арала Михаилдың землянкаһына килеп еткәйнеләр инде.\nМихаилдың бисәһе Зина уларҙы йылмайып ҡаршы алды. Айбулатҡа ҡул биреп күреште. Ҡыҫҡа ғына йыуантыҡ кәүҙәһе менән, тумалап йөрөгән һымаҡ, йәһәт йүгерекләп өҫтәлгә аш әҙерләй башланы.\n— Зиночка, был ҡунаҡты беләһеңме, аш арты сәй эсмәй китмәй торған башҡорт ҡунаҡ, самауырың да булһын, — тип көлдө. Зина күңелле яуапланы:\n— Самауырым да ҡайнаған, борсолма, зинһар. Айбулаттың сәй кәрәкмәй, рәхмәт, тип уларҙы тыйырға тырышыуына улар иғтибар итмәнеләр. Икәүһе лә өтәләнеп:\n— Йә, йә, давай ултыр әле, ултыр, — тип уны түрҙән уҙҙырып, үҙҙәре ситтән өҫтәл уратып ултырҙылар.\nАшты ашап бөтөп Зинаның сәйен көткәндә, Михаил, ултырғысында артҡараҡ ҡайҡайып, мыйыҡтарын һыйпаны ла, ялтыр ҡара күҙҙәрен уйнатып, Айбулатҡа һораулы ҡараны. Сал инә башлаған сәстәрен артҡа һыйпап, һүҙҙәрен тағы ла өҙгән ерҙән ялғаған кеүек дауам итте:\n— Башҡа выход бөттө, туғанҡай, һин дә был мәсьәләне Ныязғолға шулай ҡуй, чтобы ул эштең ҡайҙа табан барғанын төшөнһөн.\n— Һин дә һин тип һөйләйһең, Михаил ағай. Унда мин генәме ни әле һуң, ә халыҡ?\n— Тем более. Хәйер, һеҙҙең башҡорт ергә бик аптырамай торған. Душ башына 40 десятина.\nАйбулат ярһып ҡапыл урынынан торҙо:\n— Уның телдә генә икәнен яҡшы беләһең дә инде, Михаил ағай! Мәҫәлән, минең бер душ — 40 десятина ер булырға тейеш, ә ҡайҙа ул?\n— Һинеке Ныязғолда, ә башҡаларҙыҡы?\n— Башҡаларҙан — минең ағай-энеләрҙән генә егерме-утыҙлап кеше Ныязғолға бишнәккә бушҡа һатып бөттөләр ҙә хәҙер әсминник ергә аптырап йөрөйҙәр. Уларҙан башҡа нисәмә ауыл.\nБыларҙың бөтәһен дә электән үк яҡшы белгән Михаилға Айбулаттың былай аңлап ҡыҙышыуы бик оҡшаны. Зина яһаған бер стакан сәйҙе Айбулатҡа шылдырҙы, икенсеһен үҙенә алып күтәреп бер-ике һемерҙе лә тағы Айбулатҡа һорау менән текләне. Айбулат уға яуап биргән кеүек итеп:\n— Һеҙ яҡшы эш ниәтләгәнһегеҙ, Михаил ағай, ә бына беҙҙекеләр менән нисек эш башларға икәнен хәл итә алмай ултырам әле, — тине.\nМихаил Айбулат өсөн мәсьәләне хәл иткән кешеләй булып кинәнеп баш эйҙе.\n— Тимәк, һин дә был турала ысын һәм ныҡ уйланаһың икән.\n— Уйланмай ни, Михаил ағай, һин әйткәндәй, эш түҙеүҙән әллә ҡасан үтте инде. Бишенсе йыл ҡайһылай күмәк күтәрелеп эшкә керешкәйнек, уныһы ла юҡҡа юғалып ҡалды. Уларҙы һин дә беләһең...\nМихаил мыйығын тағы бер һыйпаны ла, уйланып, яйлап ҡына яуап бирҙе:\n— Улай булһа, Айбулат, ошо айҙың ун биштәре тирәһендә мин һиңә хәбәр итермен, һин шул хәбәрҙе алыу менән миңә килеп әйлән. һине мин шундай бер бик аҡыл эйәһе ағай менән таныштырырмын. Ул һинең бөтә һорауҙарыңа яуап бирер, күп нәмәгә төшөндөрөр, булдымы?\n— Булды, Михаил ағай, обязательно киләм.\n— Ә бөгөн үҙеңдең Ҡотлояр ағайың янына ла етеп ҡайт. Уның да һине күргеһе килә ине, — тине Михаил.\n— Ярар, уны ла күрермен.\nУлар бөгөн элеккегә ҡарағанда күп яҡын дуҫтар булып айырылыштылар.\nБына ошо көндән бирле Айбулатты тәрән уй алды. Был эштәрҙең йән ҡуҙғатҡыс ҡайнар көсө уны ҡапланы. Хәҙер үк ошо турала иптәштәренә, ауылдаштарына, дуҫтарына хәбәр биргеһе килде. Ләкин Михаилдың был турала һис кемгә һөйләмәй торорға тигән һүҙе уны тыйҙы. Шулай ҙа ул бөгөн төндә көтөүҙәре янында ятҡан Асатай менән Истебайға аҙыраҡ сер сисеп эсен бушатты.\nБайсура тау итәгендәге ҡыуаҡлыҡтар араһынан аҡҡан серле шишмә генә уларҙың серен тыңланы.\nАйбулат Бөрйән ырыуынан булған Айҙар ҡарт мәрхүмдең еңгәләтә алған икенсе бисәһенән тыуған бала. Ул биш-алты быуын йырылған булһа ла, бер ырыуҙан булғанлыҡтан, Ныязғолға ағай-эне һанала ине. Айбулаттың әсәһе Сәлимә Айҙарҙың бер туған ағаһы Йомабайҙан утыҙ йәштәрендә генә саҡта ике бала менән тол ҡалды. Айҙар был еңгәһе Сәлимәне үҙенә нисек алыуы тураһында дуҫ-иштәре араһында һәр ваҡыт маһайып, ҡупырайып, ошондай әңгәмә һөйләй торғайны: “Мин Сәлимә еңгәмде ҡыйғас ҡара ҡаштары өсөн генә, тол булыуына ҡарамай, мәһәренә ҡырҡ Һум биреп, туйына тана һуйып, ҙурлап алдым. Йомабай ағайымдың үҙе тере саҡта уҡ, ул килен булып төшкәс тә, минең күңел уға төшкәйне. Шунан ни, ағайым үлгәс, уны Байыш яусылата икән тигән хәбәрҙе ишеткәс үк, минең намыҫ килде бит, малай. Ошоноң шикелле бер йыйын ваҡыты ине. Хәтеремдә юҡ,Шаһимәрҙән ҡорҙаштың улына кәләш әйттереп, туй яһап ятҡан мәле инеме икән, әйтәгүр, кеше лә бик күп, мулла ла шунда ине. Бер заманды Байыштың яусыһы Норалы: “Сәлимә һылыу беҙҙең ҡулдан ысҡынмаҫ”, тигән хәбәрҙе һалды бит. Мин ҡыҙҙа кит! Аш янынан һикереп торҙом да баштағы ҡамсат бүректе һыпырып алып, иҙәнгә һуҡтым: “Булмаҫ, тим, Норалы ағай, — мин әйттем, — әгәр ҙә йорт йолаһын аяҡ аҫтына ҡалдырып Сәлимә еңгәмде Байышҡа ебәрһәмме, төптө ир булып йәшәмәйем, ошо бүркемде үк кеймәйем, исемем Айҙар булмаһын!” — тинем.\nУның тирә-яғындағы ирҙәр, был әңгәмәгә ҡыҙығып китеп, Айҙарға яҡыныраҡ шыуып ултыралар ҙа һүҙгә ҡыҫылалар:\n— Йә, йә, шунан?\n— Бына ҡыҙыҡ!\n— Һе, һе, һе, — тип кетерләшеп көлөшә башлайҙар, Айҙар тағы ла ҡайҡая бирә лә, тауышын күтәрә төшә.\n— Шул. Әлегендәй, бүректе алып һуҡҡайным, Фәйзулла мулла минең ҡыҙғанды күреп, “Алла бирһә” тип әйт, ҡустым Айҙар, “алла бирһә” тип әйт, тигән була. Ундай ваҡытта һиңә “алла бирһәң” иҫкә төшөп торамы!\n— Эйе лә баһа, ундай ваҡытта ҡайҙа инде ул, — тип хуплайҙар Айҙарҙың дуҫтары.\n— Иҫкә төшөү ҡайҙа ул, унда инде тиҙерәк кеҫә яғыңды ҡарайһың да үҙ ирлегеңә нығыраҡ таянаһың. Шул көнө кис үк үҙемдең өлкән ҡатындан Гөлйемеш әбейҙе саҡыртып алдым да икәүһенең уртаһына ошо мәслихәтте һалдым: “Бына, икәүегеҙгә лә бер һүҙ, — тинем. — Йығылып үлегеҙ, мин әйтәм, әммә ошо эште эш итеп сығарығыҙ, тим. Емеш еңгә, һиңә бер сатин күлдәк, бисәгә әйтәм: Хупъямал, ҡара, арҡыры төшә торған булһаң, аҙағы насар булыр, тим. Емеш әбей яусылап өйрәнгән инде ул, ихлас тырышып тора. Бисә лә байтаҡ үпкәләп, илаштырып ҡараны ла, мине еңәме һуң. Эш Сәлимәлә ҡалды бит инде. Уныһы: “Ғиҙҙәтем тулмаған, балаларым бар, уларҙы ҡағыр, үҙемде тиң күрмәҫ, бәләнәлән”, — тип әйтә, ти. Уға ла бәләкәс бармаҡ янап алырға тура килде. Әйтеп ебәрҙем: “Әгәр ҙә Сәлимә мине һанға һуҡмай ятҡа китә икән, мин уны ер өҫтөндә йөрөтмәмен”, — тип әйтеп ебәрҙем. Ул да кеше бит, күнде бахырың. Шул бына, өлкән бисә лә тырышты, малын да аяманым, һүҙем дә һүҙ булды. Байышың ана йөрөй танауын тартып. Иргә мал ҡыйбат түгел, ир үлһен дә дан ҡалһын.\nИрҙәр тағы ла хуплайҙар:\n— Ысын да баһа. Еңгәнең һулаҡай ҡабырғаһы ағайҙың үҙе тере саҡта уҡ ҡәйнештеке ул. Ағаңдан ҡалғас, ни йәнең менән еңгәне ятҡа ебәрмәк кәрәк. Юҡ, булмай, — тиҙәр.\nБыл әңгәмәләр Айҙарҙың һүҙен һүҙ итеүе менән ярылырҙай булып маҡтаныуы булды. Унан, Сәлимәнең тәүге иренән ҡалған балаларына ғына түгел, үҙенән тыуған Айбулат менән Нәсимәгә лә аталыҡ ярҙамы теймәне, тәрбиәһе булманы. Сәлимә тәүге иренән ҡалған барлы-юҡлы малын аҙлап үрсетеп, тырышып, балаларын, тәрбиәләне. Айбулатты ете йәшенә етеүе менән ауыл мәҙрәсәһенә уҡырға бирҙе. Айҙарҙың: “Беҙҙең балаларҙың уҡып мулла була торғаны юҡ, ана, мал ҡараһын да донъя көтһөн”, — тип ҡаршы килеүенә лә Сәлимә бирешмәне. “Үҙең ҡарамағас, балала эшең булмаһын, һин ситтән ҡараусы, ысын атай түгелһең, тик һыртҡы ямау ғына бит, — тип, үҙ һүҙен һүҙ итте. — Минең улым бик зирәк, уҡыһын”, — тине.\nҠыҙы Нәсимәне кейәүгә биргәндә лә Сәлимәгә ире менән күп тартышырға тура килде. Ләкин был юлы ул еңә алманы. Айҙар: “Ҡыҙ минеке, кемгә бирһәм дә, күпме мәһәр алһам да, үҙ ҡулымда. Ҡатын башың менән килгән яусыларҙы кире ҡайтарып ултырма”, — тип, үҙһүҙләнеп, Нәсимәне ике балалы буйҙаҡ иргә бирҙе лә ебәрҙе. Унан килгән мал, мәһәр аҡсаһы ла Айҙарға китте. Ә Сәлимәгә барлығы бер кәзәкей ҙә бер күлдәк кенә тейҙе.\nАйҙарҙың үҙен шулай итеп ҡыйырһытыуҙарына Сәлимә үҙе үлгәнсе зарланып барып үлде.\n— Ҡуй инде, нисә әйтһәң дә, кеше ире ир булмай икән ул. Бер ҙә генә шуға барғым килмәгәйне. Аяҡ атларға бирмәй яусылатты бит. “Димсе диңгеҙ кисерә”, тигәндәре шулдыр инде. Емеш еңгәм генә башымды ашаны. Бигерәк өгөтләп димләне шул. Етмәһә, Айҙарҙың оло бисәһе үҙе бит әле, ҡайта-ҡайта килеп, димләште. “Быға тиклем апһын булып йәшәп ара боҙолманы, көндәш булғас талашып та кеше көлдөрмәбеҙ әле, йорт-ер алдында ҡәйнешеңдең хаҡын төшөрмә, ят яғаһын еҫкәгәнсе, үҙ кешең булыр, ят итмәҫ”, — тигән булып, таҫма телдәре менән йыуҙы. Ә хәҙер күҙендә уғы булһа — атырҙай булып йөрөй. Балаларҙы тупһаһына баҫтырыу ҡайҙа ул! Мин алйот ни, шул көндәштең һүҙен тыңлаған булдым шул, йоланы аяҡ аҫтына һалмайым, тигән уйым булды. Ә ул, атай була тороп, балаларҙың өҫтөнә бер ҡат кейем дә алып бирмәне. Ҡыштың ҡыш буйы малын ҡаратты, йәй буйы эштән бушатманы. Э тәрбиәләргә тигәндә, ике ятып бер төшөнә лә инмәне. Бына үҙегеҙгә лә билдәле, тәүге ирем үлгәндә ике ат, ике һыйыр, кәртә тулы ваҡ мал ине. Хәҙер бына шуның донъя көтөүгә вайымһыҙлығы арҡаһында бер танаға ҡарап ҡалдым. Үлгән кешене яманлап һөйләһәң, һөйәге ҡуҙғала, йәне рәнйей, имеш, тиҙәр. Нисек итәйем, үҙәгемә үткән шул. Хәҙер бына уның үлгәненә өс йыл тулды. Әгәр ҙә ул мәрхүм үҙе һау саҡта шул баланы ғына әҙәм итерлек донъя ҡалдырған булһа ине, бөгөнгө көндә шул сабый бынауы Ныязғол тигән ҡарундар ҡулына төшөп интекмәҫ ине. Былары ни, йығылғанды түбәлә тигәндәй, “еңгә, Айбулатты үҙем ҡарайым, кеше итәм” тигән булып әпикун булып алды ла, балаға тейгән бөтә ерҙе биләне. Ә минең Айбулатым, бахыр, айыуҙан ҡасҡан бүрегә тигәндәй, Ныязғол ҡулында бушлай ялсы булып, кеше көнлө булып тик йөрөй. Ҡуй инде, был тиклем дә ҡара яҙмышлы булыр икән әҙәм балаһы.\nСәлимә шулай зарлана-зарлана лә күҙенә эркелгән йәштәрен яулыҡ осо менән һөртөп ала торғайны. Уның бөтә ғүмеренә һуҙылған был ҡайғылары үҙе үлеү менән генә туҡталдылар. Шулай һыҙланып үткән көндәренең бер ҡараңғы кисендә ул йән бирҙе.\nӘсәһе үлгән саҡта Айбулатҡа ун дүрт йәш ине. Ул үҙенең эшкә беше, теремеклеге арҡаһында, әсәһенән ҡалған балсыҡ өйҙөң тәҙрәләрен тиҙәк кирбестәре менән ҡапланы ла, ҡоба тананы Мәғфүрә еңгәһенә ҡалдырып:\n— Еңгә, быҙаулаһа, һауып һөтөн эсеп торорһоң әле шунда. Мин берәр яҡта кәсеп итеп, өҫ-башымды бөтәйтәйем, — тип эш эҙләп сығып китте.\nМәғфүрә уны үҙ балаһы кеүек күреп йәлләй. Яҙ башы һайын уны ситкә көтөү эшенә оҙата ине. Быйыл да, шулай итеп, әсә кәңәштәре биреп оҙатты:\n— Ярар, ҡәйнеш, бәхет эҙләп ситкә китәһең китеүен, әллә ҡайҙа зимагур булып аҙып-туҙып йөрөмәһәң ярар ине. Әллә быйылға ошонда Ныязғол ҡайнағаларҙа ғына эшләп тораһыңмы? Бәлки бында ла өҫ-башлыҡ эшләй алырһың. Улар ҙа йылдың-йылы һинең өлөшөндә йотмаҫтар, бәлки. Үҙең дә хәҙер үҫкәнһең инде, — тине.\nЛәкин бәләкәйҙән үк атаһынан да, Ныязғол ағаһынан да файҙа күреү түгел, үҙенең булған ғына донъяһын бөтөрөшкәндәрен күреп өйрәнгән Айбулат төптән уйланы.\n— Юҡ инде, — тине ул, — еңгә, булмаҫ инде. Ситтә йөрөп ҡайтайым әле. Кузьмин утарында һыйыр көтөүе бар, ти, шуны барып алайым.\n— Ярар әләйһә. Артыҡ-бортоҡ аҡсаңды йыя бар. Юҡҡа туҙҙырма. Игенгә һөйләш, уны һатып, бәлки, берәр ат яһарһың.\nМәғфүрә уға сәй эсереп, бер тоҡсайға бер таба сөсө күмәс һалып бирҙе. Уны арата ҡапҡанан оҙата сыҡҡанда, ҡултығына ваҡ-төйәк нәмәләр һалған тоғон ҡыҫып, морондары ямалған итектәренә “ҡараған Айбулатҡа тағы ла кәңәш бирҙе.\n— Ҡәйнешкәйем, инде элекке йылдарҙағы кеүек, тапҡаныңды эттән ашатып, арҡаңды беттән ашатып подпаскала йөрөмә. Көтөүҙе үҙеңә ал да, ни тапҡаныңды туплай бар. Хәҙер һин егет ҡорона тулғанһың, бала түгелһең. Ун һигеҙең тула. Башлы-күҙле булыр заманың етте, — тине. Унан һуң Мәғфүрә, еңгәләрсә йылмайып: — Туй яһарлыҡ бол йыйып ҡайтһаң, Гөлйөҙөмгә үҙем яусы булып барырмын, — тип өҫтәне.\nИке-өс йылдан артыҡ ялланып эшләп йөрөп, кәләш алырлыҡ аҡса таба алмауына уңайһыҙланыпмы, әллә күптән һөйөп йөрөгән ҡыҙы Гөлйөҙөмдөң исемен ишетеүенән оялыпмы, Айбулат ҡып-ҡыҙыл булды. Ләкин бирешмәне. Еңгәһенең йөҙөнә күтәрелеп, көлөп ҡараны ла:\n— Ярай, еңгә, изге теләктә тор, — тине.\nМәғфүрә уның яуабынан бик риза булып шатланды — Ай, ҡәйнешкәйем, иң ысын күңелемдән теләктә торормон. Хуш, һау йөрө! — тине.\n— Хуш, еңгә, Ҡотлояр ағайым ҡайтһа, минең ҡайҙа киткәнде әйтерһең.\n— Ярай, әйтермен. — Мәғфүрә уны урамдан сыҡҡансы оҙата килде.\nАйбулат яҙ башының еүеш һалҡын елдәренә ҡаршы атланы.\nАяҡ аҫты, кисә көндөҙ иреп ҡалып, төнгө һыуыҡ менән ҡатҡаҡланған. Ҡар һыуҙары ат тояҡтары әҙенең соҡорҙарында ҡаңалтыр боҙ булып туңғандар. Уларҙың өҫтөнә саҡ ҡына баҫыу менән, йоҡа быялалар кеүек сылдырашып ыуалып, соҡорҙоң төбөнә ҡойолалар. Яҙ ҡояшы сығып аҙ ғына күтәрелеү менән үҙенең йылыһын һирпә. Биткә өргәндә һалҡын һымаҡ тойолған ел ҡар битен шаҙра яһап ашай. Ҡар өҫтө аҡ ҡом кеүек ҡыштырлай, шыйылдай, атларға ҡамасаулай. Юл буйындағы ҡары китеп асылған ҡара ерҙәр ҙә төндә туңғанға күрә, иртәрәк сығып атлағанда еңел булһа ла, ҡояш ауалау менән уның да суҡыйышып ҡатҡан осло моронсоҡтары ҡарайып иҙелә, аяҡ баҫҡан һайын Айбулаттың аяҡтарын артҡа тарталар, талдыралар.\nКузьмин утары Айҙаҡай ауылынан етмеш саҡрым самаһында ине. Икенсе көн кискә һарҡып, ҡояш тауға терәлгәндә Айбулат утарға барып инде. Был утарҙың ҙурлығы һәм байлығы Айбулаттың иҫен китәрҙе. Ул быға тиклем тирә-яҡ урыҫ ауылдарында, урыҫ утарҙарында күп йөрөгән булһа ла, был тирәгә килеп сыҡҡаны һәм бындай бик өлкән имение биләп ултырған яңғыҙ байҙы күргәне юҡ ине. Ул утарға инер алдынан бейек түмәләскә баҫты, бөтә тирә-яҡҡа уйланып ҡарап торҙо ла: “Бына ҡайҙа икән ул бай донъя!..” — тип һуҙып әйтеп ҡуйҙы. Был утар янында Расторгуевтың утары ла күп ҡайтыш, ә Ныязғолдоң йорт-ере бөтөнләй бәләкәс һымаҡ тойолдо.\nӨҫтө ағас, аҫты ҡыҙыл кирбестән һалынған ике ҡатлы бейек ой эре-эре өлгөлө ун ике тәҙрәһе менән ялтырап ултыра. Өйҙөң көньяҡҡа ҡараған алты тәҙрәһе гөлдәргә сырмалған бейек террасаға ҡарай, террасалағы былтырҙай ҡалған сырмалсыҡ гөлдәр кипкән һабаҡтары менән елгә елберләп шыптырлайҙар. Терраса ла, уға менеп китә торған бейек баҫҡыстың ике терәүес бағаналары ла, урамға сыҡҡан ишектәр ҙә, өй түбәһе менән бер төҫ, йәшелгә буялғандар. Өйҙө ике яҡлап та, ҡаршыһында ла, ҙур-ҙур таш келәттәр, лавкалар, арыраҡ таш һарайҙар, ваҡ йорттар теҙелешеп китәләр ҙә эҫкерт, иген машиналары менән тулған ырҙынға барып тоташалар. Был утар тотошо менән төрлө ағастар араһында, емеш баҡсаһы эсендә йәшеллеккә күмелеп ултыра.\nАйбулат шулай тирә-яҡҡа ҡаранып, тамаша ҡылып, өй янына килеп еткәндә генә баҫҡыстың әллә ҡайһы еренән абайламаҫтан ғына ҙур барак ауыҙлы ялбыр ҡара эт, уҫал күҙҙәрен алартып, осло тештәрен ыржайтып, ларҫ итеп өрөп, ҡапыл уға ташланды. Айбулат ҡулындағы таяҡ менән бер һелтәп өлгөрмәне, эт уның көпө салғыйын йырта тешләп тә алды. Айбулат үҙен әрсәләп артҡа тайпылды ла таяғы менән эттең башына ҡундырҙы. Ул арала, был тауышты ишетеп, ишек алдының төрлө яғынан төрлө тауышлы эттәр өрөшөп йыйыла башланылар. Ошо эт өргән тауышҡамы әллә былай ғынамы, бер ҡулына ике силәк, икенсе ҡулына көйәнтә тотҡан бер урыҫ ҡыҙы бәләкәй ҡапҡанан килеп сыҡты. Ул ҡыҙыл сарафанының итәген төрөп биленә ҡыҫтырған, ҡара сыбар яулығын ослайтып бәйләгән, еңдәрен терһәктәренә тиклем һыҙғанған, ҡыҙғылт таҙа йомро беләкле, көләс зәңгәр күҙле ине. Ул сығыу менән Айбулатты таларға йәбешкән эткә йүгереп етеп:\n— Пошел, Пугай, пошел! — тип көйәнтәһе менән һелтәп ебәрҙе лә Айбулатты унан айырып алды. Пугай, ирекле-ирекһеҙ ҡыҙға буйһоноп, асыуҙан ҡан һауып ҡыҙарған күҙҙәре менән Айбулатҡа ҡарай-ҡарай, ҡапҡа төбөндәге ояһына инеп китте. Уның башҡа оялаш иптәштәре лә, был талаш эшенең ҙурға китмәүенә үкенгән һымаҡ, баштарын эйеп, төрлөһө-төрлө яҡҡа таралдылар.\nАйбулат көпөһөнөң эт тешләп айырған йыртыҡ киҫәген ҡулы менән ипләштереп ҡыҙға ҡараны.\n— Больно? — тип һораны.\nАйбулат эттәрҙән ҡурҡып ағарған йөҙө менән ҡыҙға йылмайҙы ла:\n— Нет, — тине. Ул тағы ла ҡыҙҙың әллә ниҙәр һорашыуына яуап бирергә әҙерләнеп өлгөрмәне, ҡыҙ уға:\n— Һин ошонда ултырып тор, мин хәҙер килермен, — тине лә, уны тимер түбәле өлкән йорттоң ишегенән индереп ебәреп, үҙ эшенә йүгерҙе.\nБыл өйҙөң түбәһе бейек, таҡта иҙәне һап-һары итеп ҡырып йыуылған. Уның бер яҡ мөйөшөндә өлкән ап-аҡ урыҫ мейесе. Уның уң яғында киң таҡта өҫтәл. Өҫтәлдең бер яҡ башында төрлө ҙурлыҡтағы көршәктәр, кәстрүлдәр ултыралар, икенсе башында Айбулат ғүмерҙә күрмәгән мейестән яңы ғына сыҡҡан төрлө семәрле бәлештәр, өҫтәренә шәкәр вағы һибеп эшләнгән һәр төрлө ҙурлыҡтағы күмәстәр теҙелгән. Тәҙрә янындағы быялалы өлкән шкафта төрлө варениелар, төрлө банкылар, бал һалынған һауыттар, тағы әллә ниҙәр теҙелешеп ултыралар. Был бәлеш, күмәстәрҙең тәмле еҫтәре Айбулаттың танауына килеп инәләр ҙә, уның асыҡҡан ашҡаҙанын ауырттырып, ауыҙынан ҡара һыу ҡоялар. Ул был өйҙөң бөтә эсен ентекләп ҡарап, баяғы ҡыҙҙың өйөмө икән, әллә байҙың үҙе ашай торған өйө ошомо икән, тип уйланды. Айбулат был тирәләге байҙарҙа йөрөп ҡайтҡан ялсыларҙың, көтөүселәрҙең ауыҙынан, ундай байҙарҙың ашап-эсә торған, ҡунаҡ саҡыра торған, йоҡлай торған өйҙәре һәр ҡайһыһы үҙенә башҡа була, тип һөйләгәндәрен ишеткәне бар. Шуға күрә ул, үҙ уйынса, уларҙың бөтәһе лә Ныязғол байҙың ауылдағы ҡара-ҡаршы һалынған өлкән өйҙәре кеүек, өлкән-өлкән һәм башҡа-башҡа булып, бөтә утарҙы алып теҙелеп ултыралар кеүек итеп күҙ алдына килтерә ине. Ул зәңгәр күҙле ҡыҙҙың да кем булыуын аңларға тырышып ҡараны. Байҙың үҙ ҡыҙы тиһәң, ул бай балаларының бер ауыр эш тә эшләмәгәндәрен белә. Ә был ҡыҙ һыуға китте; ул бай ҡыҙы булмаҫ, тип һөҙөмтәләне.\nАйбулаттың асығыуы сигенә етте, ҡулындағы тоҡсайҙы сисеп, Мәғфүрә еңгәһе һалған сөсө икмәктең бер ситен ҡыйпытып бүлеп алып ҡапты ла ипләп кенә сәйнәп йота башланы.\nАйбулаттың был тикшеренеү уйҙарын шарт итеп асылған ишек тауышы бүлде. Ул, баяғы ҡыҙ килеп ингәндер тип, ялт әйләнеп ҡараһа, унан мыҡты кәүҙәле, сал мыйыҡлы, тәмһәй күҙле, тотош аҡ кейем кейгән, аҡ ситса кәпәсле бер кеше килеп инде. Айбулат был көтөлмәгән кешенең килеп инеүенә ҡапыл ырғып торҙо. Ҡарт уға бер аҙ ғына ҡарап торҙо ла, өндәшмәй үтеп, оло өҫтәл янына эскәмйәгә барып ултырҙы. Ул, Айбулатты бар тип тә белмәгән кеүек, өҫтәлгә терһәклән яңағына таянды ла асыҡ тәҙрәнән тышҡа ҡараған көйө уйға ҡалды. Оҙаҡламай ҡыҙ ҙа һыу көйәнтәләп ҡайтып килде. Ул, аҡ силәктәрҙе ишек төбөндәге эскәмйәгә ултыртып, көйәнтәһен соланға ҡуйып инде. Шунан Айбулат янына яҡын килеп, асыҡ йөҙ менән йылмайып һораша башланы:\n— Ҡайҙан килдең, знаком?\n— Алыҫтан, Айҙаҡай тигән башҡорт ауылынан.\n— Ә ни эшләп йөрөйһөң? — Ҡыҙ был һорауҙарҙы ниңәлер ярым шаяртып һораны. Шуғамы икән, Айбулат та, нығыраҡ батырайып, көлөп яуап бирҙе:\n— Эшләп йөрөмәйем, эшләргә килдем.\n— Ә шулаймы ни? Исемең кем?\n— Айбулат. Ә һинең исемең кем?\n— Маруся, тиҙәр мине.\nМаруся, Айбулат менән һөйләшеүҙән туҡтап, быға тиклем быларға иғтибар итмәй, үҙ уйына батып ултырған кешегә ниҙер әйтмәксе булып:\n— Дядя Митя, — тигәйне, ҡарт, быға ҡапыл асыуланған һымаҡ, туҙып китте. Өҫтәлдәге күмәстәрҙе ҡул һырты менән йөрәкһеп һыпырҙы, урынынан тороп, кемделер әрләне-әрләне лә, кире эскәмйәгә ләп итеп ултырҙы.\nТәүҙә Айбулат, был кеше Марусяның ағаһы булып, үҙен бында индергән өсөн асыуланамы икән, тип шикләнеп урынынан торғайны. Ләкин Марусяның ҡарттың әрләүенә күҙҙәрен ҙур итеп асып, йәлләгән төҫ менән ҡарап тороуынан һүҙҙең башҡа берәүҙәр тураһында булыуын аңланы.\nҠарт тағы өнһөҙ ҡалды.\nМаруся уның бөкрө елкәһенә уң ҡулын һалып:\n— Ну, дядя Митя, ул тиклем борсолма инде. Ни эшләйһең бит, — тип әүрәтергә тырышты.\nҠарт йөрәгенән сыҡҡан әрнеүле баҫынҡы тауыш менән һөйләнде:\n-Их Маруся, дорогая, понимаешь, мин бында эшкә кергәндә һин донъяла ла юҡ инең әле. Бит, егерме бер йыл ошо мейес янынан китмәй, ошо сусҡаларға аш бешерҙем бит. Ә улар, бына һиңә кәрәк булһа!..\nЗирәк Айбулат ҡарттың был һүҙҙәренән уның Марусяның ағаһы түгел, ә бик күптән эшләгән аш бешереүсе икәнен төшөнөп ҡуйҙы.\nИртәгеһенә дядя Митя бөтә ваҡ-төйәк нәмәләрен йөкмәне лә ҡайҙалыр йәйәүләп сығып китте. Маруся уны илай-илай оҙатып ҡалды.\nДядя Митя киткәс, Маруся Айбулатты кухняла ашатып тамағын туйҙырҙы. Айбулат ашағылағансы, кухнялағы бөтә ваҡ-төйәк эште йәһәтләп эшләп ташланы ла, ишек алдына сығып, утын яра башланы. Быны күреп ҡалған Айбулат, балтаны Маруся ҡулынан тиҙ генә алып, уға бик күп утын ярып бирҙе. Маруся Айбулатты шаяртып һөйләшә-һөйләшә күп рәхмәт әйтте.\n— Бына рәхмәт, Айбулат. Хәҙер минең бер үҙемә эш бик күбәйҙе. Яңы повар килгәнсе, миңә нисек булғас та, барыняларға оҡшарлыҡ итеп бешереп ашатырға кәрәк.\n— Утынды ла гел һин яраһыңмы ни?\n— Юҡ. Вася ҡайтһа, миңә утынды күп итеп әҙерләп бирә ул.\n— Кем һуң ул Вася?\n— Васямы, Вася беҙҙең бик яҡшы егет ул. — Маруся һуңғы һүҙҙәренә айырым баҫым яһап әйтте лә, Айбулатҡа ҡарап, көлөп ҡуйҙы.\n— Хәҙер ул ҡайҙа?\n— Ул кисә генә йәш баринды Һамарға алып китте. Иртәгә кистән ҡалмай ҡайтырға тейеш.\nУлар бер аҙ һөйләшмәй торҙолар. Тынлыҡты Маруся боҙҙо:\n— Айбулат, һиңә нисә йәш?\n— Ун һигеҙ тулды.\n— Вот Васяға ла йәй көнө ун һигеҙ тула. Ҡорҙаш булып сыҡтығыҙ, дуҫлашып та китерһегеҙ әле. Бик әйбәт егет ул Вася.\nМаруся ярылған утындарҙы ташый башланы. Уның Васяны ҡабат-ҡабат маҡтауы Айбулатҡа әллә ниңә оҡшаманы. Ул үҙе лә, был турала үҙенә иҫәп бирмәйенсә, ҡапыл бойоҡто ла, ишек яңағына һөйәлгән көйө, тәҙрәгә ҡарап тик торҙо.\nУтындарын ҡосаҡлап күтәргән Маруся, килеп инеп, Айбулатҡа ҡағылды. Ул Айбулаттың был хәлен абайлап ҡалып:\n— И Айбулат, һин нимәгә улай тәрән уйға ҡалдың? — тине. Айбулат йыуаш йылмайҙы. Әллә ниҙән үҙен-үҙе аҡлаған һымаҡ, ҡапыл яуапланы:\n— Юҡ, юҡ, Маруся, уйға ҡалманым.Һинең Вася тураһында һөйләгәнеңде тыңлайым бит, — тине. Маруся ҡысҡырып көлөп ебәрҙе.\n— Мин уны бая уҡ һөйләп бөттөм бит инде. Беләһеңме, Айбулат, әйҙә, мин һине Васяның әсәһе янына алып барайым. Ул да бик һәйбәт ҡарсыҡ. Һине эшкә алһалар, барыбер фатирға шунда ҡуйырҙар. Әйҙә, таныштырайым!\nҠыҙыл кирбестән эшләнгән оло бер йорт эсендә, киң урындыҡ ситендә илле йәштәр самаһындағы бер апай йөн иләп ултыра ине.\nМаруся шаулап килеп инде:\n— Һаумы, Даша апай, Хоҙай ярҙам бирһен! Бына һеҙгә бер ҡунаҡ килтерҙем, — тине.\n— Һаумыһығыҙ. Бик яҡшы. Әйҙә, ултырығыҙ. Ҡайҙан килгән был ҡунаҡ?\nТетя Даша бәрхәт кеүек йомшаҡ ҡуңыр күҙҙәре менән был йәштәрҙе иркәләп йылмайып ҡараны. Айбулат уға ҡул биреп күрешеп һаулашты. Маруся уның һорауына яуап бирҙе:\n— Тетя Даша, ул Имел волосынан килгән башҡорт. Эш эҙләп килгән. Ә бөгөн, как раз, приказчик өйҙә юҡ, — тине.\n— Ә, улай икән. Ярар, ошонда йоҡларһың. Эш тә табылыр, улым, — тине тетя Даша. — “Были бы руки, найдутся муки”, тигәндәр бит боронғо кешеләр. Беҙгә шул инде бына, — тип һөйләнә-һөйләнә орсоғон әйләндерә башланы.\nМаруся тағы бер аҙ һөйләшеп торҙо ла ашығып кухняға кире йүгерҙе.\nТетя Даша Айбулаттың ҡайҙа, кемдәре барлығын һорашты. Айбулаттың үкһеҙ етем булып үҫкәнен белгәс, ул уны тағы ла яҡыныраҡ күреп китте. Васяһына оҡшатты.\n— Ничего, улым, хәҙер егет булғанһың инде. Минең дә һинең кеүек кенә улым бар. Маруся һөйләнгәндер инде.\nИртәгеһен приказчик Айбулатты баштан-аяҡ үрле-түбәнле ҡараны ла:\n— Көтөү көтә беләһеңме? — тине.\nАйбулат үҙенең ике йыл көткәнен һөйләне.\n— Тимәк, һин хәҙер үҙең, старший булып, подпаскалар алып эшләй алырһың?\nАйбулат, был турала уйламағанға, аҙыраҡ өндәшмәй торҙо ла:\n— Кеше бармы һуң? — тине.\n— Уны һин үҙең табырға тейешһең. Был тирәлә табылмаһа, ана Уральскиға табан йөрөп әйлән. Берәр ҡаҙаҡ балаһы осрар әле. Иртәгә ана Васяның саптарын ек тә шул яҡҡа барып ҡайт. Һиңә ике көн срок, — тине.\nАйбулат ошо юлға сығып китеп, Селекле йылғаһы буйындағы ҡаҙаҡ малын көткән көтөүселәр араһынан үҙенән ике йәшкә кесе Истебай тигән бер етем малайҙы табып алып килде.\nУлар, хаҡты һөйләшеп, көтөү көтә башланылар.\nКөтөү эше еңел түгел ине. Баярҙың береһенән-береһе уҫал, бура кеүек эре йөҙәрләгән һыйырҙарын, ер ярып үкереп, яндарына яҡын ебәрмәй торған уҫал үгеҙҙәрен таң ҡараңғынан тороп яланға ҡыуырға кәрәк. Көн ҡыҙа башлау менән һыйыр малы безәкәйләп өйгә ҡайтыу яғын ҡарай башлай. Шуға күрә уларҙы утарҙан өс-дүрт саҡрымдағы күлгә алып барып һыулауға төшөрөргә, унда ла тейешле ваҡыттан оҙаҡ тотмайынса, кире яланға алып китергә кәрәк. Әгәр малды ошо ағас күләгәләре аҫтында бер ярты сәғәт кенә кәрәгенән артыҡ ваҡыт тотаһың икән, быны управляющий хәҙер күреп ала ла, эттән алып, эткә һалып әрләй, бик артыҡ күҙе аларып ҡыҙған сағы булһа, көтөүселәрҙе ҡамсы менән һыҙыртып туҡмарға тотона ине. Ләкин ниндәй эшкә тотонһа ла емертеп, еренә еткереп эшләй белгән Айбулат был көтөү эшендә лә улай әрпешлек күрһәтеп управляющий туҡмағына эләкмәне. Ул, хужаларҙың ҡайһы берәүҙәре килеп иҙерәйә башлаһалар ҙа, аптырап торманы, яуапһыҙ ҡалманы.\nИстебай ҙа, бик бәләкәйҙән мал көтөп өйрәнгән булғанлыҡтан, подпаскалыҡҡа ғына ярарлыҡ малай түгел, ә Айбулаттың үҙенә тиң бер иптәш булып сыҡты. Шуға күрә, улар эште икәү ара бик тигеҙ алып барҙылар. Алмашлап ял иттеләр, мөмкин булған тиклем көнө-төнө бергә булырға тырыштылар. Уларҙың ял итеү урындары көндөҙгө яланда үҙҙәре яһаған тал ҡыуыштары булһа, төнгө һалҡындарҙа малды утарға алып ҡайтҡанда тетя Даша торған ялсылар йорто була ине.\nБыл өлкән, килбәтһеҙ, һарайға оҡшаған йортта, тетя Даша менән Вася яһаған бәләкәй генә йылы мөйөш Айбулат өсөн бер күңелле йомшаҡ төйәккә әйләнде.\nВася Сергеев Һамар менән Кузьмин араһында ат ҡыуып йөрөп донъяны күп күргән. Ул һис тә ҡайғы, нужаларҙы муйынына алырға теләмәгән күңелле егет, ысын күңелдән дуҫ була белә торған иптәш ине.\nАйбулат менән Истебай көтөүҙе алып ҡайтып япҡан саҡтары булһа, тиҙ үк Вася янына киләләр. Вася үҙенең русский гармунын ала ла, улар өсәүләшеп, Марусяның ваҡыты булған саҡ булһа, дүртәүләшеп, утарҙың әллә ҡайҙағы алыҫ ситенә күңел асырға китәләр.\nАйбулат, күп йылдар урыҫ араһында йөрөп, урыҫса һөйләргә бик яҡшы өйрәнгән. Ә инде Истебайға килгәндә, был эш бик ҡыйын да, бик ҡыҙыҡ та булып сыға торғайны. Ул тик үҙ телен — ҡаҙаҡсаны ғына белә. Уға Айбулат менән башҡортса һөйләшеү ауырлыҡ менән мөмкин булһа ла, урыҫсаһы бик тоҡор сыға. Шуға күрә Вася уны айырым ҡыҙыҡ күреп, әңгәмәләп, урыҫсаға өйрәтә.\n— Ну, Истушек, давай йырлайбыҙ, — ти ҙә, үҙе гармунын уйнап, йырҙы башлап ебәрә:\nСама буду поливатъ.\nСама буду забыватъ.\nАйбулаттың иркен, моңло тауышы менән был йырҙар бик моңло яңғырай, һүҙҙәре лә бик дөрөҫ. Э быны тыңлаған Истебай ҙа бик ихлас, етди төҫ менән, күҙҙәрен йома-йома йырға ҡушылмай түҙә алмай:\nСама садик я садилай,\nСамай буду балыватъ.\nСама милавай любилай,\nСама будем забывай, —\nтип йырлап та ебәрә. Ә Вася менән Айбулат үләнгә тәгәрәп китеп көлөшәләр.\nБыл әңгәмәләр шулай күңелле итеп һуҙыла торғас, Истебайға ла файҙалы емештәрен бирҙе. Ул да урыҫсаға ап-арыу өйрәнеп китте.\nЕгеттәрҙе был шаярыу эше лә туйҙырҙы. Айбулат күпме уйнап көлһә лә, эсенән һаман урыҫса уҡый алмай ҡалыуына көйөнә ине. Уның әсәһе, бахыр, уға бик бәләкәйҙән уҡыуҙың бик кәрәк эш булыуын нығытып күңеленә һеңдергәйне. Айбулат йәй көтөү көтһә лә, ҡыш көндәрендә ялланып эшләһә лә, уҡыуҙы ташламаны. Ул әле лә үҙе яратып уҡыған ҡыҙыҡлы төрки китаптарҙы ҡалдырмай үҙе менән йөрөтә. Ул, көтөүен үрешкә ебәреп яңғыҙ ҡалған саҡтары булды иһә, хәҙер китапҡа йәбешә ине.\nБер көнө шулай уның был эш менән шөғөлләнеүен Вася күреп ҡалды ла төпсөп һорашырға кереште:\n— Айбулат, һин нимә уҡыйһың?\n— Китап уҡыйым.\n— Ниндәй китап ул, молитвамы әллә? Айбулат ҡысҡырып көлөп ебәрҙе:\n— Юҡ, түгел. Ниңә, мин молитва уҡып ултырырлыҡ бабай түгелмен бит әле!\n— Ә һуң ни нәмә тураһында?\nАйбулат ул замандағы халыҡ араһында бармаҡ менән генә һанарлыҡ булған светский китаптарҙы күрһәтеп, мәғәнәләрен аңлатып бирҙе.\n— Ә һеҙҙең китаптар шулай уңдан һулға яҙылалармы ни?\n— Шулай яҙылалар шул.\n— Ошо ҡаракүлдәрҙең барыһы ла хәрефме инде? Айбулат тағы ла рәхәтләнеп көлдө:\n— Хәреф шул. Бынау точкалары ла хәреф яһашалар, — тине. Быларҙы тәүләп күргән Вася бик оҙаҡ уйланды. Шунан:\n— Һе, бик ҡыҙыҡ икән, — тип һуҙҙы ла, ҡапыл, — ә һин, Айбулат, русса уҡый беләһеңме һуң? — тип һораны. Был юлы Айбулат уйланып көрһөндө.\n— Бик аҙ беләм шул. Хәрефтәрҙе генә таныйым тиерлек. Бик аҡрын уҡый алам.\nБыны ишеткәс, Вася шатланып китте:\n— Бәй, миндә бик күп ҡыҙыҡлы китаптар бар, әйҙә, икәү бергә уҡыйбыҙ!\nЫсынлап та, Вася әсәһенең урындыҡ өҫтөндә ултырған ағас һандығын асып ҡутарып, үҙенең бөтә китап байлығын һөйрәп сығарҙы.\n— Бына, бына, Айбулат, күрәһеңме, минең бәләкәй саҡта уҡыған азбукам да ятҡан. Мә, һиңә булһын, — ул азбуканы тантаналы төҫ менән Айбулатҡа һыйланы. Айбулаттың шатлыҡтан тыны ҡурылды. Азбуканы ҡуш ҡуллап алып күкрәгенә ҡыҫты. Уның был ҡыланышын күңелләнеп ҡарап торған Вася:\n— Бына шул, Айбулат, һин шуны өйрәнеп уҡып бөт тә, бынау ҡалғандарын барыһын да уҡырһың, — тине. — Һин уны яланда гел ҡысҡырып уҡы, — тип өҫтәне.\nУлар хәҙер, йыр, гармунды онотоп, китапҡа тотондолар. Хатта көтөү көткәндә лә Айбулаттың бер ҡулында сыбыртҡы, икенсе ҡулында китап булды.\nАйбулат йәйге оҙон көндәрҙең береһен дә бушҡа ебәрмәне. Вася уны уҡырға ғына түгел, яҙырға ла өйрәтте. Уның почергы эре, тигеҙ, матур ине. Айбулат та, уға оҡшатып яҙа торгас, матур яҙыуға өйрәнеп китте. Айбулат Васяның яҙыуын тәү күргәс тә ҡыҙығып маҡтағайны:\n— Уй, ҡайһылай матур яҙа беләһең, Вася! Вася ҡупырайманы, ә етди эреләнде:\n— А как же, Булатик, уҡырға-яҙырға мине дядя Гриша өйрәтте бит.\nВасяның һәр бер яҡшы хәбәре, матур уйҙары, киләсәк өмөттәре дядя Гришаны телгә алып, уның тураһында урынлы маҡтауһыҙ үтмәй ине.\n“Минең дядя Гришамы, улмы, ул... — тип һөйләп китә ине Вася. — Ул ана шул ҙур һамар ҡалаһында бик ҙур заводта эшләй. Элекке замандараҡ, йәш сағындараҡ, ул да ошо баярҙа эшләгән. Шунан һуң ерен был баяр үҙенә тартып алған да, ул асыу менән ошо тирәләге бөтә крәҫтиәндәрҙе эйәртеп сығып, уның бөтә имениеларын яндырып бөткәндәр...”\nАйбулат Васяны бик ихлас тыңлай, һорауҙар бирә:\n— Ҡала, ҡала бик ҙур тиһең, нисә ауыл ҡәҙәр булыр, һинеңсә?\n— Нисә ауыл?.. — Вася уйлана, ләкин уны тиңләрлек ауылдарҙы белмәй. — Әйтәм бит, бик ҙур ул. Йорттары әллә нисә ҡатлы. Ә "байҙары беҙҙең Кузьмин кеүектәр генә түгел, унан да эрелер. Унда уларҙың бер генә магазины ла бөтә урамды буйлап алып ята. Э беҙҙең барчук уҡый торған йорт биш ҡатлы. Ҡыҙыл кирбестән һалынған. Барышня уҡый торған гимназия өс ҡатлы, тәҙрәләре эре-эре. Мин уларҙың икәүһен дә көн дә иртә менән сәғәт 9-ға илтеп ҡуям. Ә урамда барғанда теге ҙур йорттарҙың аҫҡы ҡатындағы стена ҙурлығы оло көҙгөләрҙә үҙеңде лә, атыңды ла күреп бараһың. Ҡыҙыҡ була. Ә беҙҙең барчуктың күк юрғаһы һымаҡ юрға бер кем дә лә юҡ. Ә барчук йәкшәмбе кистәрҙе гулять итергә тотонһа, юрғаға прямо бәлә тыуа. Ул иптәш офицерҙарын тейәп ала ла бөтә урамды бер итеп сабып йөрөй. Бахыр күк юрға таңға хәлдән тайып арып, тиргә батып ҡайта. Ә ҡайһы саҡта шулай һыуытырға ҡуйғанда уның күҙҙәренән йәштәре тәгәрәп-тәгәрәп төшә. Мин уны йәлләп арҡаһынан һыйпайым, муйынынан ҡосаҡлап һөйләшәм. Ул башын минең муйыныма һала ла уфылдаған һымаҡ тын ала. Булат, әллә ул хайуан да кеше телен беләме икән, ә?\n— Әллә шул, Вася, белһә белер ҙә. Минең дә һыйырҙар шул тиклем үҙемә эйәләшеп китәләр ҙә ташлап ҡайтҡанда белгән кеүек мөңрәйҙәр.\nВася тағы ла хикәйәһен оҙайта. Ҡала тормошо тулыһы менән Айбулаттың күҙ алдына килмәй. Ул һәр ваҡыт барып күреү уйы менән йәшәй ине. Уның бигерәк тә ныҡ иҫен китергән нәмә — ҡалалағы байҙарҙың иге-сиге булмаған аҡсалары тураһындағы хикәйәләр ине. Вася ул турала һөйләгән саҡта үҙе лә күҙҙәрен ҙур асып, тауышын түбәнәйтеп, ғәжәпләнгән сер менән:\n— Беләһеңме, Айбулат, улар миллионлап аҡса тоталар. Бер кис ресторанда ултырғанда ғына ла биш-алты йөҙ һум аҡса туҙҙыралар. Бер тәңкәне бер тингә лә һанамай ырғыталар, — тип һөйләй.\nАйбулат тыңлай ҙа, миллионлаған түгел, йөҙ һум аҡсаның да, кеҫәгә һалһаң, ҡайһы ҡалынлыҡта булып, уға ниҙәр алып бөтөргә мөмкин икәнен башына һыйҙыра алмай. Шуға аптырап тағы һораша:\n— Ул тиклем күп аҡсаны улар ҡайҙа һаҡлайҙар икән, ә?\n— Бәй, ҡайҙа булһын, банкыласы.\nАйбулатҡа был һүҙ тағы ла мәрәкә тойолоп көлгөһө килә.\n— Банкыһы ниндәй була тағы? Варение һауыты һымаҡ, быяла һауыт буламы?\nБыл һорауға Вася рәхәтләнеп көлә лә:\n— Ай Айбулат, Айбулат, һиңә һөйләһәң ни ҙә, һөйләмәһәң ни! Ни эшләп ул варение һауыты һымаҡ булһын! Ул үҙе шулай айырым бер йорт. Унда утҡа янмай торған һандыҡтар, шкафтар тулып ята. Байҙар, аҡсаларын шунда һалалар ҙа ҡарауыл аҫтында тоталар. Кәрәк саҡта баралар ҙа алалар. Ул банк йорттарының үҙҙәренең айырым хужалары була әле уларҙың.\nАйбулат шунан һуң яҡшы төшөнә лә бәләкәй саҡта уға өләсәһе һөйләгән әкиәттәге ете йоҙаҡ менән йоҙаҡланған ете ишекле алтын һарай эсендәге алтын тултырған хазина көршәктәрен күҙ алдына килтерә. Ундағы һәр ишек һайын икешәр бүре һаҡсылар торғанын хәтерләй ҙә, Вася һөйләгән һаҡсы һалдаттарҙы шул бүреләргә оҡшатып ҡуя.\nАйбулаттың уйҙары тағы ла алға тәгәрәй.\n— Вася, улар ул бик күп аҡсаны ҡайҙан, нисек йыйып бөтәләр икән, ә? Беҙ тапҡан аҡса ашарға ла, эсергә лә етмәй, өҫ тә алама, уҡыу ҙа эләкмәй.\n— Ҡайҙан ала, имеш. Ә бына беҙҙең эшләгән баярҙар ҡайҙан ала һуң?\n— Былары билдәле. Ере күп, малы күп, беҙҙе яллап эшләтә лә байый бирә. Ә ҡалала ул ер ҙә, мал да юҡ та баһа.\n— Ә, һин ул турала аптырайһыңмы ни әле? Минең дядя Гриша әйтә: “Беҙ бер генә заводта меңәрләгән кеше ун икешәр сәғәт эшләйбеҙ. Ҡулдарыбыҙҙа шундай һөнәр, халыҡ һүҙе менән әйткәндә, ҡулдарыбыҙҙан алтын ҡойола, ә ул байлыҡтың бер генә өлөшө лә беҙгә теймәй, хужаның тик бер үҙенә китә, вот шуға улар байлыҡты ҡайҙа ҡуйырға белмәйҙәр. Ә беҙҙең ашарға ла етмәй, кейергә лә юҡ. Улар беҙ яһаған нәмәләрҙе һатып байыйҙар, һатып бөтөрә алмай башлаһалар, эшселәрҙе эштән сығаралар, кеше кәрәкмәй башлай”, — ти. Былтыр ғына әле Самойлов бай үҙенең заводынан мең ярым кеше ҡыуған. Мин яҙ башы ҡайтып киткәндә дядя Гриша ла: “Был юлы миңә лә эләгә”, — тип ҡалғайны, ни булғандыр инде.\nАйбулат тыңлап аптырай. Уйлап өлгөрә, һорау бирә:\n— Ә һуң, Вася...\nЛәкин егеттәрҙе был әңгәмәләренән иң ҡыҙыҡ ерендә кемдер бүлде. Тыштан уҡ берәү:\n— Вася ҡайҙа, барчук саҡырта! — тип ҡысҡырҙы. Быларҙың лыбырлауына күҙен йомһа ла, йоҡлай алмай ятҡан тетя Даша һикереп торҙо.\n— Васенька, мин һиңә әйттем бит йоҡла, тип. Их, һеҙҙе! Ана хәҙер бер яҡҡа китергәлер әле. Тиҙ бул, йүгер! — тип һуҡранды.\nВася сығып киткәс, Айбулатты ла йоҡо алманы. Ул ишек алдына сыҡҡанда, таң һарғайғайны инде. Ул да, тиҙерәк атлап, һыйырҙар бикләнгән оло кәртәгә табан китте. Кәртә янындағы ҡура башында, бесәнгә күмелеп, Истебай йоҡлай ине. Айбулат уны уятты ла көтөүҙәрен ҡыуып алып сығып киттеләр.


Бәхет сере – эшһөйәрлек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Бәхет сере – эшһөйәрлек\nБәхет сере – эшһөйәрлек 13.06.2018 // Йәмғиәт\nТырыш, маҡсатҡа ынтылыусан йәш ғаиләләр әҙ түгел арабыҙҙа: матур итеп донъя көтәләр, балалар үҫтерәләр, хеҙмәттә лә ал бирмәйҙәр... Иҫке Собханғол ауылынан Айгөл һәм Марсель Миңлеғоловтарҙың да бәрәкәтле тормошта йәшәүе – егәрле, эшһөйәр булыуҙары һөҙөмтәһе.\nКилдеғол егете Марсель, һөнәрселек училищеһын тамамлап, Ҡыпсаҡта шәхси эшҡыуарҙа эшләгәнендә буласаҡ йәмәғәте Айгөлдөң күңелен яулай. Бер йыл тирәһе дуҫлашып йөрөгәс, йәштәр ғаилә ҡороп ебәрә. Бөгөн Миңлеғоловтар өс балаға атай-әсәй: беренселә уҡыған Мәҙинә һәм дүрт йәшлек Нурзидә ете айлыҡ ҡустылары Мансур менән мәж килә. Математикаға барымы көслө Мәҙинә, дәрестәрҙән тыш, сәнғәт мәктәбендә рәсем төшөрөү серҙәренә төшөнә, Нурзидә шиғыр ятлауға әүәҫ. Ғаилә менән бассейнға, катокка йөрөйҙәр, Шүлгәнгә сәйәхәт ҡылалар, Өфөгә барып, Салауат Юлаев һәйкәлен күреп, ял парктарында каруселдәрҙә әйләнеп ҡайталар.\nБалаларҙың тыуған көндәрен үткәреү – ғаиләнең күркәм традицияһы. Былтыр Ҡорбан байрамын да матур итеп билдәләгәндәр – Ҡыпсаҡҡа барып, туғандарҙың балаларын, олатай-өләсәйҙең күрше-тирәһендәге балаларҙы йыйып, уйындар ойоштороп, бүләктәр өләшеп, Үҙән буйын гөрләткәндәр.\n– Беҙҙе нисек тәрбиәләгәндәр, беҙ ҙә балаларҙы шулай тәрбиәләргә тырышабыҙ. Маҡтап та, кәрәк икән, әрләп тә алабыҙ, – ти атай менән әсәй икеһе бер тауыштан. Бала тәрбиәләүҙә генә түгел, ғөмүмән, бер-береһен аңлау, бер-береһенә хөрмәт менән ҡарау ярылып ята Марсель менән Айгөлдөң мөнәсәбәттәрендә.\n– Иптәшем холҡоноң бөтә яҡтары ла оҡшай: тырыш, эшлекле, ышаныслы ғаилә башлығы, техниканы яҡшы белә, бүләктәр өләшергә ярата. Балалары өсөн өҙөлөп торған атай ул – Мәҙинәгә дәрес әҙерләшә, бәләкәстәрҙе ҡараша, – ти Айгөл ире хаҡында.\n– Айгөл дә тырыш, матур итеп донъя көтә, аш-һыуға оҫта. Ҡайтыуыма һәр ваҡыт ашарға бешкән була, – ти йылмайып аҙ һүҙле ғаилә башлығы.\nЫсынлап та, хәләл ефетенән уңған Марсель: “Землемер” предприятиеһында эшләп, декрет ялына сыҡҡан хужабикә ғаиләһен тәмле торттар, бәлештәр менән һыйлай, өй икмәгенән, һалмалы һурпанан өҙмәй. Үҙе әҙерләгән ҡайнатма-салаттары яҙға тиклем етә. Сәскә-гөлдәр үҫтерә, ҡул эшенә маһир: сигеү сигә, ҡыҙҙарына биҙәүестәр әҙерләй, бәйләм бәйләй, түшелдерек тә эшләп ҡуйған.\nҺыйыр тотоп, баҡса үҫтереп, үҙҙәренә етәрлек ит, һөт ризыҡтары, йәшелсә, картуф етештереп ала Миңлеғоловтар. Ҡаҙ ҙа көткәндәре булған, быйыл бройлерҙар менән йомортҡа һала торған тауыҡтар алырға ниәтләйҙәр. Баҡсаларында ҡарағат, алмағас, ағас еләге, крыжовник үҫә, эргәлә генә турғай еләге ишелеп уңа. “Иптәшем еләк йыйырға, балыҡ тоторға ярата, күмәкләп емеш-еләккә йөрөйбөҙ”, – ти Айгөл.\nӨйләнешкәс, Баҙал биҫтәһенең Азатлыҡ урамындағы бәләкәй йорттарына тәүге ғаилә булып сыға ғаилә. Урамда юл да, һыу ҙа юҡ, электр үтмәгән…\nШишмәнән һыу ташып, ҡурсаулыҡ аша ут һуҙып көн итәләр тәүге осорҙа. Бөгөн иһә үҙ көстәре менән һалып ингән 13,5 х 9 метр ҙурлыҡтағы газлы-һыулы иркен йортта йәшәйҙәр. Район мәғариф бүлегендә водитель булып эшләп йөрөгән Марсель өйҙәренә һыуҙы үҙе үткәргән, иретеп-йәбештереп ҡапҡалар, мунса мейесе эшләгән. Заманса бар уңайлыҡтары булған, зауыҡ менән йыһазландырылған йорттары Баҙалда үткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамында өлгөлө тип баһаланып, бүләкле лә булған йәш ғаилә.\nБына шулай һәр көндөң ҡәҙерен белеп, тырышлыҡтары менән бәхеттәрен бөтәйтеп йәшәй эшһөйәр Миңлеғоловтар. “Балаларыбыҙҙы кеше итәйек тип тырышабыҙ. Уларҙың үҫкәнен күреп, ҡыуанып ултырырға яҙһын, донъялар имен торһон”, – тигән изге теләктә улар.\nАвтор: Миләүшә ҠАСИМОВА.


Баймаҡ районында агротуризмға иғтибар арта\nТөркмән ауылы янында урынлашҡан ферма хужалығында Ирәндек тибындағы башҡорт аттары үрсетелә. Йүнселдәр бында тоҡомдо һаҡлау эшен алып бара. Килем сығанағы булараҡ ҡымыҙ етештерелеп һатыуға сығарыла. Шулай уҡ был тарафтарға килгән туристар аттарҙа һыбай йөрөй ала. Улар өсөн төрлө маршруттар буйынса экскурсиялар ойошторола. Әлегә хужалыҡта 300-гә яҡын йылҡы иҫәпләнә. Башҡорт аттары сатлама һыуыҡтарға ла, йәйге селләгә лә сыҙамлы. Бәйгеләрҙә лә ал бирмәй, ти хужалыҡ етәксеһе.\nХужалыҡта тиҫтәгә яҡын эш урыны булдырылған. Күбеһенсә күрше ауылдарҙан килеп эшләйҙәр. Рәүеф Саптаров йылҡы көтөргә, хатта, балалары менән килә икән. Алты айлыҡ ҡыҙы ла уның менән һыбай йөрөргә ярата.


Николай Пучнин: ултырыштар "исем өсөн" үтергә тейеш түгел\n"Кем беҙҙең команданы артҡа һөйрәй", "Кемде беҙ буксирға а лырға мәжбүр", "Балға дегет өҫтәүсе кем" - Республика йорт она Башҡортостандың килемһеҙ эшләүсе предприятиеларын ҡыҫҡартыуға арналған ултыр ышҡа китеп барғанда башымда ҡасандыр популяр булған теле - ш оуҙа өҙлөкһөҙ яңғыраған һорауҙар әйләнде. Дөрөҫөн әйткәндә, был сараға мин ҙур ҡыҙыҡһыныу менән барҙым. Ултырыш - иҫәп б уйынса икенсеһе, ә уның рәйесе - был вазифаны күптән түгел биләгән Хөкүмәт вице - премьеры, БР иҡтисади ү ҫеш һәм сәнәғәт министры Николай Пучнин өсөн тәүге ултырыш. Яңы кеше нең ҡарашы сара башында уҡ һиҙелде, ул һөйләшеү башында "исе м өсөн" үткәрелгән ултырышта ҡатнашырға теләмәүен белдерҙе.\nКөн тәртибендә ике һорау: республикала 2004 йылда килемһе ҙ эшләүсе предприятиелар һанын кәметеү буйынса эштәргә йомғаҡ яһау һәм\nүткән ултырышта ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың үтәлеү барышы. Дөйөм алғ анда, статистика күрһәтеүенсә, Башҡортостанда килемһеҙ эшләүсе пре дприятиелар һаны йыл эсендә 1068 - ҙән 796 - ға тиклем кәмег ән, йәғни 29 проценттан 22,6 процентҡа тиклем төшкән. Әйткән дәй, Рәсәйҙәге уртаса күрһәткестәр (38,1 процент) һәм Волга буйы федераль округындағы һандар менән са ғыштырғанда, әйтәйек, Татарстан (31,7 процент), Улбяновск өл кәһе (47,7), был күпкә кәмерәк.\nКартинаны асыҡ итеп күҙ алдына килтерер өсөн иҡтисад тарм аҡтарына күҙ һалып, команданы артҡа тартыусыны асыҡлайыҡ. Сәнәғәт. Бында 712 предприятиеның 199 - ы рентабелһеҙ эшләгән, сығым 1607,6 мил лион һум ( 51,1 процент) тәшкил иткән, был үткән йылдың ошо уҡ ваҡыты\nменән сағыштырғанда 46,6 миллионға кәмерәк. Машиналар төҙөү, метал л эшкәртеү (40 процент) һәм химия сәнәғәте (26,4) артта һөйрәлә. Тәүге предприятиелар тураһында әйткәндә, уларҙа сығым күләме 19,7 процентҡа артҡан (643 миллион һум). Зыянға эшләүселәр иҫәәбендә "Өфө автомобиль мо торҙары заводы" ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, "Салаутгидромаш", "Нефтем аш" (Ишембай), "Автокомплект" (Октябрьский) һәм Стәрлетамаҡтың С МЗ дәүләт унитар предприятиеһын атап үтерәг була. Химия сәнәғәтендә 23 предприятиеның етәүһе финанс йәһәтенән ҡәнәғәтләнерлек булма ған һөҙөмтәләр күрһәтә. Тармаҡ буйынса сығымдар суммаһы үткән йы лда 425 миллион, 2003 йылда - 187 миллион ярым булған.\nУрман сәнәғәте комплексы. 51 предприятиеның 24 - е килемһ еҙ эшләгән. Әйтергә кәрәк, урман әҙерләү буйынса эшләүсе предприятиеларҙ ың хәле элеккесә тотороҡло түгел. Ағас ресурстары асылда етә, әммә у ны беҙ торған һайын аҙыраҡ ҡулланабыҙ. Проблема ағас әҙерләүҙең юғары үҙҡи ммәте һәм урман ҡырҡыу фондының тауарлылығы түбән булыуына ҡайтып ҡала . Хәлде нисек тә көйләр өсөн бөгөн перспективаһыҙ предприятиелар ниг еҙендә кесе производстволар төҙөлә.\nЕңел сәнәғәттә барыһы 67 предприятие эшләй. Уларҙың ун ет еһе килемһеҙ ғүмер кисерә.\nҠара металлуршияла килемһеҙ эшләүсе предприятие берәү - у л да булһа "Белкорд" ябыҡ акционерҙар йәмғиәте ( Белорет). Әлеге ваҡытт а унда ике кеше, етәксе һәм бухгалтер эшләй. БР Арбитраж суды ҡарары ме нән ул\nүҙенең берҙән - бер акционеры "Белметкомбинатҡа" тапшырыла,\nул инде йәмғиәттең артабанғы яҙмышын хәл итәсәк.\nТөҫлө металдар буйынса һорауҙар Башҡортостан баҡыр - көкө рт комбинатына ҡағыла. Сибай предприятиеһының сығымы 98 милл ион һумға яҡын. Был минераль - сеймал базаһының кәмеүе һәм "Юбилей" карьерында э штәр тамамланыуға бәйле тип аңлатты уның етәксеһе. Әлеге ваҡытта комбинаттың мөлкәт комплексы УГОКка тапшырылды һәм Сибай фил иалы булдырылды. Свердловск ҡалаһының "УГМК - Холдинг" компанияһы менән берле ктә Башҡортостанда төҫлө металлургия үҫеше пограммаһы үткәрелә.\nБыяла һәм фарфор - фаянс сәнәғәте. 2004 йылдың йомғаҡтары\nбуйынса дүрт предприятиеның өсәүһе кире финанс һөҙөмтәле. Предприяти еларҙы юғалтыуһыҙ эшләтеү өсөн БР Иҡтисади үҫеш һәм сәнәғәт министр лығы министрлыҡ һәм республика Хөкүмәте кимәлендә егерменән ашыу кәңәшмә уҙғарған, һәр предприятие буйынса килемһеҙ эшләү сәбәптәре б илдәләнгән, финанс яҡтан сәләмәтләндереү саралары булдырылға н.\nБашҡортостандың төҙөлөш һәм юл комплексына ҡараған 668 о йошмаһының 227 - һе килемһеҙ эшләгән. 31 предприятие үҙ хәле н көйгә һалып, сығымһыҙ эшләүгә өлгәшкән. Транспорт тармағында финанс "сиренән" ҡото лоусылар араһында "Өфө" Халыҡ - ара аэропорты (плюс 28 миллион), "Бал " авиакомпанияһы (1,4 миллион) һәм Салауат ҡалаһынан "Башавтот ранс" (1,1 миллион). Төҙөлөштә 478 предприятиеның 153 - ө килемһеҙ\nэшләй. Сығым - 580 миллион һумға яҡын.\nХәҙер торлаҡ - коммуналь хужалыҡҡа күсәйек. Был тармаҡта килемһеҙ эшләүсе предприятиелар һаны 42 - нән 56 - ға тиклем еткән, х әйер, сығымдар 30 процентҡа кәмегән һәм Яңы йыл алдынан 103,\n2 миллион һум тәшкил иткән. Тикшереү күрһәтеүенсә, бар етеш һеҙлектәрҙә мунса, ҡунаҡхана хеҙмәтләндереүенең финансланмау ы сәбәп булып тора, улар, дөйөм алғанда, торлаҡ - коммуналь хужалыҡ предприятиелары составынан сығарылырға тей еш ине.\nСауҙа һәм халыҡ туҡланыуы. Проблемалылар рәтендә 53 ойошм а. Әгәр 2003 йылда биш ҡала һәм өс район килемһеҙ эшләүсе пр едприятиеларҙан азат\nбулһа, үткән йыл улар 12 ҡала һәм 34 районда барлыҡҡа килгә н. Һөҙөмтәһеҙ эшләүсе предприятиеларҙы бындай көрсөк хәлдән ҡотҡарыу маҡса тында БР Тышҡы иҡтисади бәйләнеш һәм сауҙа министрлығы махсус рәүештә булдырылған эшсе төркөмдәр ултырышынан башлап квартал һайын мониторинг үтәкреүгә тиклем ҙур эш башҡарған. Һөҙөмтәлә үткә н йылда 33 предприятие сығымһыҙ эшләү кимәленә күтәрелгән.\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер - министры урынбаҫары һәм э шсе төркөм рәйесе алдына республиканың килемһеҙ эшләүсе пред приятиелары бына ошондайыраҡ хәлдә килеп баҫты. Әммә Николай Пучнин улар буйы нса ҡарарҙы оҙаҡҡа һуҙып, бурыстарҙы арттырырға йыйынмай. Ҡала һ әм район хакимиттәре вәкилдәре һәм килемһеҙ эшләүсе предприятие етәкс еләре лә быны аңлағандыр тип уйларға ҡала. Иҡтисад үҫеше һәм сәнәғәт министры киләһе осрашыуҙа килемһеҙ эшләүсе һәр предприятиенан теүәл с аралар күрелеү буйынса бизнес - план талап итәсәк. Әгәр ҙә ниндәйҙе р алға китеш һиҙелһә, эш тә, хөкүмәт яғынан ярҙам да күрһәтеләсәк. Юҡ икә н, ул ваҡытта производствоны туҡтатырға тура киләсәк.\nПучнин әфәндене ҡабатлап, һәр етәксенең асыҡ аңы һәм алды на ҡуйылған планы булыра тейеш тип ҡабатлағы килә. Әгәр ул көрсөктән сығ »ө юлын күрә, предприятиеға нимә ярҙам итә алырын аңлай икән , тимәк был кеше менән артабан да эшләргә була. Һәм киреһенсә. Иҡтисад - философия түгел, фекер йөрөтөүҙәр менән генә эш бөтмәй. Мин иһә эшсе төркөмдөң килә һе ултырышын түҙемһеҙлек менән көтәм. Ни өсөндөр алға китештәр булыр кеүек тойола миңә.


Кеше һәр ваҡыт яҡшыға ынтыла. Уға мотлаҡ иң тәмлеһе, иң матуры, иң ҡыҙыҡлыһы булһын. Спортта ла шулай уҡ - әйтәйек, спорт яратыусыларҙы Уха ҡалаһы Ноябрь районының фафка буйынса чемпионаты ҡыҙыҡһындыра аламы "Прометей" волейбол клубы, "Авиабаскет" , "Нефтяник" футбол клубы кеүек\nбик үк көслө булмаған коллективтарҙың уйынын ҡарау маҡсатында стадиондарға ашығыусы фанаттарҙы Өфөлә йыш осратырға тура киләме Юҡ, улар шул уҡ аҡсаға кино ҡарап сығыу йәки барҙа ултырыуҙы хуп күрә. Нәмә эшләйһең - тормош ысынбарлығын үҙгәртеү мөмкин түгел.\nБөгөн ҡалала йәшәүселәр көслө командалар йәки "йондоҙҙар"\nҡатнашыусы спорт тамашаһы өсөн генә аҡса түләргә риза. Салауат һәм Октябрьскийҙа, мәҫәлән, халыҡ спидвей өсөн түлә й. Рәсәйҙә был төр артыҡ популяр ҙа түгел, әммә ауылда ла и ң яҡшы егеткә һоҡланып ҡарайҙар бит. Стәрлетамаҡта көйәрмән үҙенең яратҡан, еңелеү белмәҫ командаһы - "Содовик" өсөн аҡс а йәлләмәй. Өфөлә, практика күрһәтеүенсә, халыҡ боҙ өҫтөндә мотоуҙыш һәм хоккей өсөн аҡса янсығын йоҡартырға әҙер. Был\nғәжәп түгел: хаҡтар ярайһы, үҙ йондоҙҙарыбыҙ бар, тамаҡ ялғарға аҙыҡ - түлек һәм эсемлек һатыла, өҫтәүенә сағыу еңеү гә шаһит булырға йәки, бик булмаһа, матур тамаша ҡарарға мөм кин.\nҺуңғы йылдарҙа Өфөлә иң популяр спорт төрҙәренең дә тотороҡло конкуренты барлыҡҡа килде, ул да булһа алда әйтелгән билдәләр буйынса халыҡ өсөн бик мауыҡтырғыс булған коллектив - "Нефтяник Башкортостана" волейбол командаһы. Әлегә йондоҙҙарға "күҙ һалыу" өсөн бер кем дә артыҡ түләү талап итмәй, һәм трибуналар һәр ваҡыт тамашасылар менән тулы . Хәйер, етәкселек тамаша өсөн түләү талап иткән хәлдә лә ха лыҡ үҙенең яратҡан волейболын ташламаясаҡ. Ул ҙур теләк менә н Рәсәй волейболы йондоҙҙары - болгар егете Иванов, кубалы Гуанторена, Рәсәй йыйылма командаһы волейболсыһы Хтей, оҫталар - Терешин, Кузнецов, Сиденко, Рыжов һәм башҡаларҙың\nуйынын күҙәтергә киләсәк. Ҡайһы ваҡыт "Нефтяник" иҫ киткес шәп уйын күрһәтә. Иң тоғро көйәрмәндәр шул ваҡытта барлыҡҡа килә лә инде.\nҮткән ял көндәре Рәсәй тарихында тәүге тапҡыр волейбол\nбуйынса "Барлыҡ йондоҙҙар матчы" ойошторолдо. Уйынсылар составы буйынса беҙҙең ил суперлигаһы донъяла иң көслөләрҙең\nбереһе. Әммә "Нефтяник Башкортостана" командаһының өс вәкиле лә суперкоманда составына эләкте. "Рәсәй суперлигаһы легионерҙары" өсөн Николай Иванов һәм Османи Гуанторена сығыш яһаны. "Нефтяник Башкортостана" коллективының баш тренеры Юрий Маричев был кистә сит ил уйынсылары командаһының баш тренеры Владимир Алекноға ярҙам итте. Рәсәй йыйылма командаһы өсөн Тарас Хтей сығыш яһаны.\nДаими үткәрелгән уйындарҙан был осрашыу волейболсыларҙы а лмаштырыуҙар йышлығы менән генә айырылып торҙо. Ҡәҙимге уйын дарҙа һәр команданан 12 кеше генә сығыш яһаһа, был юлы тренерҙар 28 волейболсыға уйнарға мөмкинселек бирҙе. Ике коллектив та һынатмаҫҡа тырышты, йөҙҙәрендә йылмайыу балҡыһа ла, улар гладиаторҙар һымаҡ көрәште.\nТәүге партияла сит ил уйынсылары уңышлы хәрәкәт итте - 25\n: 23 һәм партиялар буйынса 1 : 0.\nРәсәйлеләр икенсе өлөштә иҫенә килде. Легионерҙар капитан ы итеп һайланыусы Николай Иванов алмашҡа сыҡты һәм бына\nтигән уйын күрһәтте. Гуанторена үҙ стилендә уйнауын дауам итеп, һөжүмдә 5 мәрәй отто. Әммә Өфө "нефтселәренең" тырышлығы бушҡа ғына булды. Рәсәйлеләр был кистә көслөрәк и кәнлеген дәлилләне һәм партиялар буйынса 3 : 1 иҫәбе менән еңеү яуланы. Уйын аҙағына яҡынлашҡас, майҙанда Тарас Хтей пәйҙә булды. Уның ышаныслы уйыны шоу ҡарарға йыйылған көйәрмәндәрҙең күңеленә хуш килде.\nКиләһе матчты өфөлөләр үҙ майҙанында үткәрәсәк - уларҙы "Искра" (Одинцово) коллективы менән ҡатмарлы, әммә көйәрмәндәр өсөн ҡыҙыҡлы осрашыу көтә.


Шиғриәттә – һөйөү хисе » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Мөхәббәт баҡсаһы » Шиғриәттә – һөйөү хисе\nУның ижадын заманында М. Кәрим юғары баһалап: “Йомабикәнең шиғырҙары байтаҡ йылдар инде, уҡыусы булараҡ, минең күңелемә ҡағылмай үтмәйҙәр. Былай ғына ла түгел. Улар яҡты һағышҡа һабыштыралар, рухты сафлыҡ менән һуғаралар. Үҙ тауышы менән үҙ йөрәгендә барын йырлай Ильясова. Хәҙер мин уны өлгөрөп еткән лирик шағирә тип раҫлай алам”, – тип билдәләй (Кәрим М. // Ильясова Й. Елгә ҡаршы. Шиғырҙар. – Өфө: Китап, 2007. – 5-се б.).\nЙ. Ильясова ижадында хәҙерге заман проблемаларын күтәрә. Уның шиғырҙарында улар ҡатын-ҡыҙ күҙлегенән яҡтыртыла һәм хәл ителә. Ул донъяға әсә, ҡатын-ҡыҙ булараҡ баға, күренештәрҙе шул күҙлектән баһалай. Был уның үҙенсәлекле ижадын өйрәнеүҙе ҡыҙыҡлы яһай. Бынан тыш, уның шиғриәтендә хәҙерге заман геройы тыуҙырыла. Әҫәрҙәренең лирик геройы, ул кисергәндәр бөтә кешеләргә берҙәй таныш һәм яҡын. Шағирәнең ижадында мөхәббәт лирикаһы айырым иғтибарға лайыҡ, ул хис-тойғолар ялҡынлығы менән айырылып тора.\nБилдәле башҡорт яҙыусыһы Муса Ғәли Й. Ильясованың шиғырҙары тураһында яҙғанда: “Мөхәббәт шиғырҙарының ҡайһыһына ҡағылһаҡ та, тойғолар көсөргәнешенән, ҡараштар бәрелешенән сыңлап китер һымаҡтар”, – тип билдәләй. Ысынлап та, Й. Ильясованың мөхәббәт тураһындағы шиғырҙарына хис-тойғолар көсөргәнеше, уларҙың ҡырҡыулығы хас. Мәҫәлән, уның “Ваҡыт бер мәл мәңгелеккә...” тип башланған шиғырында мөхәббәт хисе хатта Ваҡыттың үҙен туҡтата ала.\nЙ. Ильясованың “Күләгә” исемле шиғыры ла мөхәббәт тураһында. Әҫәрҙә лирик герой үҙенең һөйгәненә өндәшә. Һөйгәне ҡайҙа булһа, ул шунда, һөйгәне ниҙәр кисерһә, ул да шуларҙы кисерә. Был турала шиғырҙа “ҡурҡҡаныңда ҡатып ҡалам”, “тормоштоң даръяһында батҡаныңда, батып барам” тигән юлдар бар. Лирик герой һөйгәненең бар торошонда ла, “бар хәлендә лә уға табип”:\nТүрҙәреңдән төшкән саҡта\nБарыһы ла юғалғанда,\nМин һаман да, күләгәләй,\nҺинең барыр юлдарыңда.\nМөхәббәт хисенең ҡаршылыҡлы булыуы Й. Ильясованың “Нимә һөйөү?” тип башланған әҫәрендә асыла. Бер яҡтан, һөйөү донъяла йәбер-золомдоң барлығын онотторған ожмах менән сағыштырылһа, икенсе яҡтан, ул тамуҡҡа тиң. Яуапһыҙ, тиң булмаған һөйөүҙе автор тамуҡ ғазаптарына тиңләй. Ике ҡапма-ҡаршы сик, ике ҡапма-ҡаршы күренеш аша һөйөүҙең ҡатмарлы булыуы раҫлана.\n“Ҡараңғынанмы, әллә яҡтынанмы...” тигән юлдар менән башланып киткән шиғыр ҙа мөхәббәт тураһында. Әҫәрҙә лирик геройҙың хис-тойғоларының ҡайнарлығы үҙенсәлекле образдар аша бик тапҡыр еткерелә: уның йәне йәйә кеүек бөгөлә, йөрәге осор уҡтай. Лирик герой өҙгөләнә, сөнки атыр сәбе – уның бәхете түгел, ул яҙа ярата. Һәм был артабан ҡояш һәм ай образдары аша оҫта еткерелә:\nАй һәм ҡояш ниндәй матур пар ҙа,\nХикмәт шунда: береһе янһын өсөн\nБыл инде һөйгәне бәхетле булһын өсөн үҙенең мөхәббәтен, бәхетен ҡорбан иткән кеше тураһында. Көслө мөхәббәт, һөйгән кешеңдең ҡарарын хөрмәт итеү ошо сағыу образдар аша еткерелә.\nШағирәнең “Хистәр – үлсәмдә...” тип башланған шиғырында ҡоро һүҙ менән ысын хис-тойғолар араһында айырма үткәрелә. Матур һүҙҙәрҙе күп һөйләһәң, хистәр арзаная, улар сафлығын юғалта. Күп тапҡыр әйтелгән һүҙҙәргә ҡарағанда ихлас өндәшмәү яҡшыраҡ:\nБыл шиғырҙың ҡоролошо ла үҙенсәлекле. Һәр һүҙҙе айырым юлға ҡуйыу уларҙың ҡырҡыу әйтелеүен билдәләй. Улар, әйтерһең, өҙөп әйтелә, хәҡиҡәт раҫлана.\nШағирәнең “Өндәшмәү” тип аталған шиғыры ла ошо уҡ темаға яҙылған. Яҡын кешеләр бер-береһен һүҙ аша түгел, ә йөрәк тибеше аша аңлай:\nҠапыл тыуҙы тынлыҡ...\nБыл түгел тынлыҡ!\nЙ. Ильясова шиғырҙарында яуапһыҙ мөхәббәт сағылыш таба. Мәҫәлән, уның “Таңдай ҡыйылам да...” тип башланған шиғырында лирик герой яратҡан кешеһенең бер йылы һүҙенә лә риза. Ул яратҡан кешеһенең шундай битараф, һалҡын булыуынан көнләшә. Шуға ла уның бер генә йылы һүҙенән дә ирергә әҙер:\nТаңдай ғына көндә\nЙылы һүҙгә лә мин\n– тип өндәшә ул һөйгән кешеһенә.\nӘ икенсе бер шиғырында автор ир һөйөүен көтөлмәгәнсә баҡыр ҡояш менән сағыштыра. Баҡырҙы нисек ялтыратып тотор кәрәк булһа, ир-егеттең һөйөүен дә һәр ваҡыт шулай “ялтыратып” торор кәрәк. Артабан шиғырҙа ир-егеттең һөйөүен һаҡлау өсөн кәңәш тә бирелә:\nИр һөйөүе баҡыр ҡояш кеүек,\nЯлтыратып ҡына тотор кәрәк,\nАҡыл юйып, онотолорға түгел,\nУның үҙен һәр саҡ отор кәрәк.\nШулай итеп, Й. Ильясованың шиғырҙары араһында мөхәббәт темаһына яҙылғандары ла бар, тик улар күп түгел. Уның мөхәббәт тураһындағы шиғырҙарында айырылышыу мотивтары ла, бергә була алмау, йәшерен һөйөү мотивтары ла урын алған. Яуаплы, ике яҡлы һөйөү тураһындағы шиғырҙар әҙерәк. Шағирә әҫәрҙәрендә ике ғашиҡ араһында һүҙ түгел, ә саф хис-тойғолар булырға тейеш тигән фекер үткәрә. Шулай ҙа һағышлы һөйөү шиғырҙарҙа күберәк.\nфилология фәндәре кандидаты, БДУ-ның Сибай институты


Мәҙәниәт // Архитектура\nБал ҡорто кәрәҙҙәре формаһында йорт төҙөргә? Ә ниңә төҙөмәҫкә, тип уйланылар Гөлнур һәм Зөһрә Бураҡаевалар. Балы менән дан тотҡан республикабыҙҙа ниңә һуң кәрәҙ формаһындағы бер йорт та юҡ, тигән уй беренсе булып уларҙың башына килде. Улар, башҡорт балы кеүек, республиканың символы була алыр ине. Башҡортостанға килгән һәр кем, бына улар кәрәҙҙәр, бына бал һәм бына ниндәй башҡорттар, тип һоҡланыр ине.\nБыл айҡанлы үҙ фекерҙәрен Гөлнур һәм Зөһрә БР Архитекторҙар союзының архитектура оҫтаханаһы етәксеһе Салауат Бәхтиев менән уртаҡлашты. Ул да был идея менән янып китте һәм, бер ай ҙа үтмәне, "Архикәрәҙҙәр" исеме менән проектын әҙерләне. Был нимә ул һәм уны ғәмәлгә ашырырлыҡмы икәнлеге хаҡында авторҙар үҙҙәре һөйләй.\n- Кәрәҙ формаһындағы йорт нигеҙендә - тимер бетон каркас менән конструкция. Ул заводта әҙерләнәсәк һәм йыйылған көйөнсә урынға килтереләсәк, тип уйлайбыҙ. Әҙер каркас артабанғы төҙөлөш өсөн ваҡытты экономиялаясаҡ. Блоктарҙы төрлөсә урынлаштырырға мөмкин. Мәҫәлән, залды - бер кимәлдә, ә йоҡо бүлмәһен икенсе кимәлдә яһарға. Бүлмәнең диаметры алты метр. Кәрәҙ формаһы арҡаһында бындай бүлмәлә яҡты буласаҡ һәм ҡараңғы мөйөштәр булмаясаҡ. Алты мөйөшлө булыу материалдарҙы экономияларға ла ярҙам итәсәк. Бынан тыш, кәрәҙҙәр үҫеү тенденцияһына эйә бит, һәм йорт та теләгән бер йүнәлештә үҫеүе мөмкин. Бина тулыһынса төҙөлөп бөткәс, ул алты ҡырлы булып күренмәйәсәк, ә бик нәфис килеп сығасаҡ. Өҫтәмә модулдәрҙән автомобиль ҡуйыу өсөн урын, веранда, балалар майҙансығы яһарға мөмкин буласаҡ. Йәғни төрлө композиция комплекстары күҙ уңында тотола. Квадрат йәки түңәрәк - ҡаты схема. Алтыҡыр - тап кәрәкле нәмә.\n- Йорт-кәрәҙҙәр блоктары урынлаштырылған майҙансыҡта төҙөлөш сүп-сары булмаясаҡ. Бындай модулде урынлаштырыу өсөн ағастарҙы ла бысырға кәрәкмәйәсәк. Кирбеҫ һалыу кеүек төшөнсә булмаясаҡ. Кеше бит фатирға аҡса һалыр алдынан уның ҡышмы әллә йәйме төҙөлөүе менән ҡыҙыҡһына. Әгәр ҡыш һалынһа, тимәк, мотлаҡ ярыласаҡ, дымланасаҡ.\nБеҙ кискеһен өйгә, һәр беребеҙ үҙ ҡумтаһына ҡайтабыҙ. Дүртмөйөш беҙҙе сикләй, фатирҙары архитектураһы буйынса ла, дизайны буйынса ла ҡыҙыҡлыраҡ булған, мебель башҡасараҡ ҡуйылған байыраҡ дуҫтарыбыҙға ҡунаҡҡа барһаҡ, комплекстар барлыҡҡа килтерә. Тәбиғи, беҙ быларҙың береһен дә эшләй алмайбыҙ. Дүртмөйөштә фантазия өсөн урын аҙ. Мин үҙем, мәҫәлән, кәрәҙ формаһындағы йортта бик тә йәшәргә теләр инем. Миңә бинаның яҡты булыуы һәм яҡшы елләтелеүе оҡшай. Алтыҡырҙа дүртмөйөшкә ҡарағанда һауа алмашыныуы ла яҡшыраҡ.\n- Беҙ юҡҡа ғына үҙ йортобоҙ өсөн бындай форманы алманыҡ. Ул рациональ. Бындай блоктарҙан йорт мегаполисында үтә ел проблемаһын да хәл итергә мөмкин.\n- Проект ҡасан тормошҡа ашырыла башланасаҡ?\n- Әлегә беҙ заявка ғына бирҙек. Хәҙер бизнес-план төҙөйбөҙ. Инвестор һәм етештереүсе табырға кәрәк.\n- Беҙ туризм бизнесын юлға һалырға теләгән Бөрйән районында эксперимент үткәрергә тәҡдим итергә теләйбеҙ. Нимәгә сит илдәрҙән килеүселәргә бөтә донъяла тәҡдим ителгән кеүек отелдәрҙә йәшәргә. Улар Башҡортостанға килә, бал һатып ала һәм кәрәҙҙәрҙә йәшәй. Етмәһә, бындай архитектура ҡаялы урындарҙа яҡшы урынлашасаҡ. Отелдәр төҙөгәндә матур тәбиғәтебеҙ техника тәгәрмәсе һәм төҙөлөш сүп-сары аҫтында һәләк була бит. Блоктар менән күпкә ябайыраҡ.\n- Иң мөһиме, был башҡорт архитектураһы. Беҙ үҙебеҙҙекен тәҡдим итергә теләйбеҙ. Халҡыбыҙ бал ҡортолай тырышып эшләй, һәм уларҙың үҙ йорт-кәрәҙҙәре булырға тейеш. Кәрәҙҙәр нигеҙендә йорт йәки күңел асыу комплексы төҙөү буйынса конкурс иғлан итергә мөмкин. Беҙҙең идея башланғыс ҡына, уны артабан үҫтерергә мөмкин.\n- Беҙ уны күпләп төҙөүгә дәғүә итмәйбеҙ. Ләкин урын алһын ине. Шарттар тыуҙырғанда, халҡыбыҙ яҡшыраҡ йәшәй алыр ине, тип уйлайым. Һәр кем шәхси төҙөлөш алып бара алмай. Был ҙур финанс һалыуҙары талап иткән ауыр эш. Беҙ ҡасабаларҙа йорт- кәрәҙҙәр төҙөргә тәҡдим итәбеҙ. Был проект еңелерәк, арзаныраҡ һәм ябайыраҡ төҙөргә һәм тәбиғәтебеҙҙе һаҡларға мөмкин булыуын раҫлаясаҡ.


Оло йөрәкле апай\n3 Ғинуар 2019, 00:51\nИзге күңелле кешенең аш-һыуы ла татлы Йондоҙнамә буйынса эт йылын оҙатып, Яңы йылға аяҡ баҫтыҡ. Үткән йыл билдәһе менән тыуған Миңзилә Кантикова фараздарҙың тик ыңғай сифаттарын йыйған. Ул тоғролоғо, эшсәнлеге, ябайлығы менән айырылып тора.\nЙондоҙнамә буйынса эт йылын оҙатып, Яңы йылға аяҡ баҫтыҡ. Үткән йыл билдәһе менән тыуған Миңзилә Кантикова фараздарҙың тик ыңғай сифаттарын йыйған. Ул тоғролоғо, эшсәнлеге, ябайлығы менән айырылып тора.Быйыл 60 йәшен туйлаған апай ҡыуанып: “Йәш саҡта һөнәр һайлауҙа яңылышмағанмын, аш-һыу әҙерләү оло кинәнес бирә миңә”, - ти.\nЯҡындарын байрамда ғына түгел, һәр көн тәмле ризыҡтар менән һыйларға ярата.\nМиңзилә Зөфәр ҡыҙы ҡарт олатаһы Әхмәтша ҡатнашлығында һайланған урында, Ағиҙел менән Нөгөш йылғаһы араһында хозур тәбиғәт ҡосағында, башҡаларҙан һуң барлыҡҡа килгәнгә Яңауыл тип аталған ауылда донъяға килә. Мәктәпте тамамлағас, күңеленә яҡын икмәк бешереүсе һөнәрен һайлай. “Пимеко” комбинатында 27 йыл эшләй, предприятие ябылғас, билмән яһауға күсә. Унда ла 8 йыл дауамында эшен яратып башҡара: “Күңел йылыһын һалып бешерелгән ризыҡ ҡына тәмле лә, файҙалы ла була”, - ти ул. Тырыш хеҙмәтен етәкселек юғары баһалай, бөгөн дә онотмайҙар. Ә инде хаҡлы ялға сыҡҡас, ғәзиз ҡәҙерле кешеләре өсөн тәмле-татлы ризыҡ әҙерләүҙән айырыуса ҡәнәғәтлек ала.\nМиңзилә апай ишле ғаиләлә икенсе бала булып үҫә. Ауылын бик ярата ул - ғүмер буйы атай йортонан, тыуған тупраҡтан көс-ҡеүәт алып йәшәй. Атай-әсәһе иҫән саҡта улар янына йышыраҡ ҡайтырға, бөтә эштә лә булышырға тырыша. Ауырыу әсәһенә тәрбиә кәрәк булғас та, иң беренсе, ғәҙәти тормошон, эшен ташлап, ярҙамға ашыға.\nКесе йәштән наҙлы, нәзәкәтле ҡыҙ күберәк иғтибар талап иткән, хәстәргә мохтаж кеүек булһа ла, уның рух көсөнә, тырышлығына, тоғролоғона хайран ҡалырлыҡ. Ул яңғыҙы ике балаға, лайыҡлы тәрбиә биреп, аяҡҡа баҫтыра. Оло ҡыҙы тормошҡа сығып, ике ейәнсәр бүләк итә. Улы ла эштә, спортта уңыштары менән һөйөндөрә, уны ла матур туй үткәреп башлы-күҙле яһай. “Водоканал” йәмғиәтендә эшләгән улы Руслан - уның оло терәге, өмөтө ине. Инде ейән-ейәнсәрҙәр көткәндә тау-таш күтәрмәҫтәй, ҡаяларҙы сатнатырҙай ҡайғы әсә йөрәген яра. Предприятие етәкселегенең эшселәрҙең хәүефһеҙлегенә, һаулығына һалҡын ҡарашы сәбәпле, күҙ ҡараһындай күргән ғәзиз балаһын юғалта. Етәксе, үҙ торошон айырым статус менән нығытып, бөгөн дә идара итә, тик ғәҙеллектең тантана итеүенә ышанысын юғалтҡан әсә күңеле генә өҙлөкһөҙ һыҡрап илай… Шуға ҡарамаҫтан, “көсһөҙ зат” тип аталған ябай ҡатын, барыһын ғәфү итеп, Юғары хөкөмгә тапшырып, артабан йәшәргә көс таба. Ысын гүзәл заттарға хас ипле, ихлас Миңзилә апай, улының яҡты рухын һаҡлап, яңынын йәшәргә өйрәнә. Уның йөҙөндәге мөләйем йылмайыу – яҡындарына ҙур бүләк, ә сабырлығы, тормошҡа ҡарашы, рух ныҡлығы - күптәргә өлгө. Оло йөрәге балаларын, туғандарын хәстәрләп тибә, изге күңеле һәр кемгә асыҡ, бешергән аш-һыуы телеңде йоторлоҡ. Яңы йылда ул һәр кемгә бәхет, шатлыҡ, балалар, ғаилә именлеге теләп, байрам табынына тәмле бәлеш рецебы тәҡдим итә.\nҠамыр өсөн: 1,5 стакан йылымыс һыуға 1 аш ҡалағы кипкән сүпрә, 3 аш ҡалағы шәкәр ҡомо, 1 балғалаҡ тоҙ, 1/2 стакан ҡаймаҡ, 6 аш ҡалағы еҫһеҙ көнбағыш майы, он өҫтәп, йомшаҡ ҡына ҡамыр баҫабыҙ. Эслек өсөн: киптерелгән еләккә шәкәр ҡомо, аҡ май йә ауыл ҡаймағы ҡушырға була.


Рөстәм Хәмитов Алмаз Алиуловтың Испаниянан ҡайтыуын үҙ контроленә алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Алмаз Алиуловтың Испаниянан ҡайтыуын үҙ контроленә алды\n12:01, 27 июля 2012 Йәмғиәт\n— Әлеге ваҡытта Башҡортостан Президенты Хакимиәте Рәсәйҙең Сит ил эштәре министрлығы менән берлектә Алмаз Алиуловтың тыуған яғына ҡайтыуының бар аспекттарын тикшерә, — тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nБер нисә йыл элек Баймаҡта йәшәүсе Альбина Алиулова аҡса эшләү маҡсатында Испанияға китә, үҙе менән ҡуша улын да ала. 12 июлдә фажиғә була – ҡатын аҫылынып үлә. Туғандары суицид версияһын инҡар итә: Альбина күп эшләгән, киләсәккә ҙур пландар ҡороп йәшәгән. Фажиғә сәбәптәре әлегә билдәле түгел.\nҠатындың мәйете әлегә тиклем моргта. Туғандары Мадридҡа тиклем билетҡа аҡса йыя. Сит илдә бер үҙе тороп ҡалған Альбинаның 12 йәшлек улы ла борсолоу тыуҙыра. Әлеге ваҡытта ул Испанияның реабилитация үҙәгендә белгестәр күҙәтеүе аҫтында. Баланы һәм ҡатындың мәйетен Башҡортостанға ҡайтарыу өсөн яҡынса биш мең евро кәрәк.\nРөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса Баймаҡ районы хакимиәте аҡса йыя башлаған. Бынан тыш, малайҙың ғаиләһенә матди ярҙам күрһәтеү мәсьәләләре лә хәл ителә. Илселектән хәбәр итеүҙәренсә, Алмазды тыуған яғына бер ниндәй ҡаршылыҡтарһыҙ ҡайтарып була, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығынан визаны бер көн эсендә эшләп бирергә вәғәҙә иткәндәр.