Кеше — Башҡорт Википедияһы\nГоминидтар ғаиләһе төрө, Кеше ырыуының һаҡланып ҡалған төрө\nКөньяҡ-көнсығыш Азиянан бәлиғ булған кешеләр — ир-ат (һулда) һәм ҡатын-ҡыҙ (уңда).\nСупер-класс: Дүрт аяҡлылар (лат. Tetrapoda)\nСуб-класс: Йәнлектәр (лат. Theria)\nПодотряд: Ҡоро моронло маймылдар (лат. Haplorhini)\nСупер- ғаилә: Кеше һыман маймылдар (лат. Hominoidea)\nҒаилә: Гоминидтар (лат. Hominidae)\nСуб-ғаилә: Гомининдар (лат. Homininae)\nТриба: Гоминини (лат. Hominini)\nСуб-триба: Хоминина (лат. Hominina)\nЫрыу: Кешеләр (лат. Homo)\nТөр: Аҡыллы кеше (лат. Homo sapiens)\nСуб-төр: * (†) Боронғо аҡыллы кеше (лат. Homo sapiens idaltu)\n* Хәҙерге аҡыллы кеше (лат. Homo sapiens sapiens)\n(Linnaeus, Швеция, 1758)\nHomo sapiens ареалы (яшел)\nКешеләр (латинса таксономия буйынса Homo sapiens, йәғни «хикмәт эйәһе/аҡыллы кеше» булараҡ билдәле) — Приматтар тәртибенән Гоминидтар ғаиләһенән Кешеләр ырыуынан бөгөнгө көндә йәшәүсе берҙән-бер биологик төрө. Анатомик төҙөлөшө буйынса хәҙерге кешеләр Африкала яҡынса 200 000 йыл элек барлыҡҡа килә, хәҙерге ҡиәфәтенә тулыһынса 50 000 йыл элек ирешә.\nКешеләр үҙ мөхитен аңларға һәм уның торошона тәьҫир итергә теләктәре менән, фән, фәлсәфә, мифология, һәм дин күҙлегенән сығып, феномендарҙы аңлатырға һәм үҙгәртергә тырышыуҙары менән айырыла. Был тәбиғи ҡыҙыҡһыныусанлыҡ киләсәк быуындарға мәҙәниәт юлы менән тапшырыла алған комплекслы ҡоралдар һәм һәләттәрҙе үҫтереүгә килтергән; кешеләр ашамлыҡтарҙы бешереү өсөн ут яҡҡан, шулай уҡ кейемдәр кейгән, һәм күп төрлө башҡа технологиялар һәм сәнғәттәр булдырған һәм ҡулланған берҙән-бер билдәле әле йәшәп килгән төр.\nКешеләрҙе өйрәнеүсе фәнни белем өлкәһе антропология тип атала.\n3 Тарих буйынса кешеләрҙең күсеү юлдары\nКешеләр эволюцияһы өлкәһендәге фәнни эҙләнеүҙәр күбеһенсә Кешеләр ырыуының үҙгәрештәре менән бәйле, ләкин австралопитек кеүек башҡа гоминид һәм гомининттарҙы ла күҙ уңынан ысҡындырмай. Һуңғы генетик эҙләнеүҙәр һөҙөмтәләре хәҙерге кешеләрҙең «кәм тигәндә ике төркөм» иң боронғо кешеләр (Неандерталец һәм Аю-Таш мәғәрәһе кешеһе) менән енси яҡынлыҡҡа кереүенә ишара итә.\nИң боронғо билдәле анатомик төҙөлөшө буйынса хәҙерге кешеләрҙең ҡалдыҡтары Африкала табылған, ғалимдар улар 195 000 йыл элек йәшәгән тип иҫәпләй. Молекуляр биология эҙләнеүҙәре «хәҙерге кешеләр» төркөмөнә ингән барлыҡ субтөрҙәрҙең берҙәм йыраҡ бабаларҙан сығыу ваҡыты 200 000 йыл элек булыуын күрһәтә.\nПриматтарҙың эволюция тарихы 65 миллион йыл барғаны билдәле. Приматтар барлыҡ әле йәшәүсе имеҙеүселәр синыфы плаценталылар инфрасиныфының иң боронғо төркөмдәренең береһе тип һанала. Иң боронғо билдәле примат имеҙеүсе төрө (Плезиадапис тәртибе) тамырҙары Төньяҡ Америкаға китә — Палеоцен һәм Эоцен дәүерендәге тропик Евразия һәм Африка киңлектәрендә таралған булған. Молекуляр мәғлүмәт кешеләр һәм башка ҙур маймылдарҙың һуңғы берҙәм йыраҡ бабалары 4-8 миллион йыл элек йәшәүенә ишаралай. Кешеләр ырыуының хәҙер ҙә йәшәүсе иң яҡын туғандары — гориллалар һәм шимпанзе, сөнки улар кешенең иң яҡын уртаҡ йыраҡ бабаларының сифатына эйә.\nКешеләрҙең ДНК структураһы бөгөнгө ике төр шимпанзе менән иң оҡшаш: ябай шимпанзе һәм бонобо. Тулы геном тикшеренеүҙәре «6,5 миллион йыл дауамындағы айырым эволюция нәтижәһендә, кешеләр менән шимпанзе араһындағы айырма ике бәйле булмаған кеше араһындагы айырманан 10 тапҡыр ҙурыраҡ һәм сысҡан менән ҡомаҡ араһындағы айырманан ун тапҡыр әҙерәк» тигән һығымтаға эшләргә мөмкинлек бирә. Төрлө ғалимдар кеше һәм шимпанзеның функциональ ДНК-лары 95-99 % оҡшаш тигән фекерҙә.\nКеше һымаҡ маймылдар ҙа уртаҡ йыраҡ бабаның тоҡомдары.\nҺүрәттәр юғары палеолит осоронда барлыҡҡа килә: кеше тәненен иң боронғо һүрәтләүе булған «Вестоницы Венераһы» һыны яҡынса бөгөнгә ҡәҙәр 29 000 — 25 000 йыл элек яһалған тип уйлайҙар.\nЮғары палеолит осоро башланыуына ҡәҙәр (бынан 50 000 йыл элек), анатомик төҙөлөшө буйынса хәҙерге кешеләр тулыһынса бөгөнгө рәүешкә етә, тел, музыка һәм башҡа мәҙәни универсалиялар барлыҡҡа килә.\nХәҙерге кешеләрҙең Африканан сығышы яҡынса бөгөнгә ҡәҙәр 70 000 йыл элек булған тип фаразлана. Һөҙөмтәлә хәҙерге кешеләр, Ер шары буйынса таралып, иртәрәк йәшәгән гоминидтарҙы алмаштыра: Евразия һәм Океанияла бынан 40 000 йыл элек, ике Америкала иң һуңғыһы бынан 14 500 йыл элек урынлашалар.\nЮта университетында эшләүсе генетик ғалимдар Линн Йордэ (Lynn Jorde) һәм Генри Харпендинг (Henry Harpending) кешеләр ДНК-да айырмалар башҡа йәнлек төрҙәренә ҡарағанда юҡ дәрәжәлә әҙ булыу гипотезаһын тәҡдим итә. Улар шулай уҡ Һуңғы плеистоцен осоронда кешеләрҙең үрсеү парҙары һаны кәмеү гипотезаһын тәҡдим итә — был һан 10 000-дән 1 000-гә тиклем булыуы ихтимал. Был гипотезаны төрлө сәбәптәр менән бәйләйҙәр — уларҙың береһе Тоба һәләкәте.\nАуыл хужалығының барлыҡҡа килеүе һәм хайуандарҙы йортлаштырыу кешеләрҙең ултыраҡ тормошҡа күсеүенә килтерә.\nТарих буйынса кешеләрҙең күсеү юлдарыҮҙгәртергә\nКешеләрҙең күпселеге яҡынса беҙҙең эраға тиклем 10 000 йылдарға ҡәҙәр һунар һәм үҫемлектәр йыйыу менән йәшәгән. Улар кешеләр көтөүе исеме аҫтында билдәле бәләкәй күсмә төркөмдәрҙә йәшәй. Үҫемлекселек (ауыл хужалығы) барлыҡҡа килеүе тарихта беренсе тапҡыр даими торлаҡ пункттарын булдырыу, хайуандарҙы йортлаштырыу һәм металдарҙы ҡулланыуға килтергән Неолит инҡилабына (революция) сәбәпсе булған. Ауыл хужалығы, сауҙа һәм кооперацияға мөмкинлектәр тыуҙырып, йәмғиәттең мөлкәт буйынса ҡатламдарға бүленеүенә килтерә. Был ваҡиғаның кешеләр йәмғиәте өсөн әһәмиәте бик ҙур булғанға, был осор кешеләр эраһы исеме менән билдәле.\nБеренсе боронғо дәүләттәр яҡынса 6 000 йыл тирәһе элек Месопотамияла, Мысырҙың Нил йылғаһы һәм Һинд йылғаһы үҙәнендә барлыҡҡа килә. Һаҡланыу өсөн хәрби көстәр, идара эштәре өсөн хөкүмәт бюрократиялары ойошторола. Ресурстарға ирешер өсөн дәүләттәр берләшә һәм көрәшә, һуғыша башлай. 2000 — 3000 йыл элек, Фарсы империяһы, Һиндостан, Ҡытай, Рим һәм Македония империялары кеүек ҡайһы бер дәүләттәр, башҡа илдәрҙе баҫып алып, беренсе экспансионист империяларға әүерелә.\nБоронғо Греция — Көнбайыш мәҙәниәтенең нигеҙҙәрен һалыусы цивилизация, Көнбайыш фәлсәфә, демократия, бөйөк фәнни һәм математик ҡаҙаныштар, Олимпия уйындары, Көнбайыш әҙәбиәте һәм тарих, шулай уҡ драманың (комедия һым трагедия) барлыҡҡа килеү урыны.\nУрта быуаттарҙың һуңғы өлөшө революцион фекерҙәр тыуыуы һәм технологияларҙа уңыштар менән билдәле. Ҡытайҙа алға киткән ҡала мәҙәниәтендә яҙыуҙарҙы баҫтырыу һәм орлоҡтарҙы ергә сәсеү технологиялары табыла. Һиндостанда математика, фәлсәфә, дин һәм металлургия өлкәләрендә ҙур уңыштар күҙәтелә, исламдың алтын быуаты дауамында мосолман дәүләттәрендә ҙур фәнни ҡаҙаныштар була. Европала антик мәҙәниәткә яңынан иғтибар артыу, уны өйрәнә башлау, баҫыу станогы барлыҡҡа килеүе кеүек үҙгәрештәр 14-15 быуаттарҙа Яңырыу дәүере башланыуға сәбәпсе була. 17 быуат фәнни-техник үҫеш һәм 18-19 быуаттар транспорт өлкәһендә тимер юл һәм автомобиль, энергия табыу өлкәһендә күмер һәм электр көсө; хөкүмәт өлкәһендә — вәкәләтле демократия һәм коммунизм кеүек ҙур инновацияларға килтерә.\nXX быуат аҙағында башланған Мәғлүмәт осоронда хәҙерге кешеләр коммуникация йылдам үҫешкән донъяла йәшәй. 2010 йылда яҡынса 2 миллиард кеше — Интернет, 3,3 миллиарды кеҫә телефоны аша бер-береһе менән элемтәгә керә алыуы билдәле.\n↑ tatar_russian.academic.ru: йәнлек (перевод)\n↑ зверолов=йәнлек аулаусы\nFreeman, Scott; Jon C. Herron, Evolutionary Analysis (4th ed.) Pearson Education, Inc., 2007. ISBN 0-13-227584-8 pages 757—761.\nMNSU 2009 йылдың 9 июль көнөндә архивланған.\nChororapithecus abyssinicus 2011 йылдың 25 апрель көнөндә архивланған. Possible human-orangutan split 20 million years ago. (Aug 26 2007)\nHomo sapiens — The Smithsonian Institution’s Human Origins Program\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кеше&oldid=1070563 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 сентябрь 2021 в 00:30\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:30 9 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


Йорттар ғына түгел, күңелдәр ҙә йылына » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Йорттар ғына түгел, күңелдәр ҙә йылына\nБөгөн ауыл ерендә утын яғып, электр плитәһендә аш-һыу бешереү тарихта ғына ҡала бара. Шөкөр, республика етәкселеге лә был тәңгәлдә байтаҡ эштәр башҡара, төрлө маҡсатлы программалар сиктәрендә хатта төпкөл ауылдар халҡы ла рәхәтләнеп “зәңгәр яғыулыҡ” менән файҙалана. Хәҙер тәбиғи газ ҡулланмаған ауылдар бармаҡ менән генә һанарлыҡ, социаль объекттар күптән инде газға тоташтырылған.\nИҫке Балтас ауылының “Көнбайыш” биҫтәһендә лә Яңы йыл алдынан газ үткәргес сафҡа индерелеп, йорттар “зәңгәр яғыулыҡ”ҡа тоташтырылды. Ғөмүмән, районды тәбиғи газға күсереү йүнәлешендә алып барылған “Ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү” маҡсатлы программаһының дауамы был. Объекттың дөйөм хаҡы 21 миллион һумдан ашыу. “Көнбайыш” биҫтәһендә бөгөн 600-гә яҡын йорт иҫәпләнә, шуларҙың барыһын да газлы итеү – төп бурыс. Шуныһы ҡыуаныслы: төбәктә халыҡты газ менән тәьмин итеү буйынса эш күләме арта ғына, мәҫәлән, әле йорттарҙың яҡынса 59 проценты “зәңгәр яғыулыҡ”ҡа тоташтырылған.\nБиҫтәлә йәшәгән Гөлназ һәм Эльвир Саяповтар 2016 йылда яңы йорт һалып ингән. Быға тиклем йәштәр ҡышҡылыҡҡа утын хәстәрләп, электр плитәһендә аш-һыу бешерһә, әле рәхәтләнеп тәбиғи газ менән ҡуллана.\n— Шөкөр, ауылда ла уңайлы мөмкинлектәр асылды, хәҙер утын әҙерләү проблемаһы юҡҡа сыҡты. Иртән торһаң да, кис ҡайтһаң да өйөң йылы, — ти Саяповтар. — Бындай шарттар бүләк иткән етәкселеккә оло рәхмәтлебеҙ. Киләсәктә тәбиғи газ йортобоҙҙо ғына түгел, ә күңелдәребеҙҙе йылытыр тип өмөтләнәбеҙ.\nФото: Балтас районы


У (тел) — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nУ (тел) — версиялар араһындағы айырма\nУ (тел) (үҙгәртергә)\n12:18, 24 ноябрь 2015 версияһы\n3 байт өҫтәлгән , 5 лет назад\n12:16, 24 ноябрь 2015 версияһы (төҙәтеү)\n12:18, 24 ноябрь 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n|самоназвание = 吳語, 吴语\n|страны = [[Ҡытай]] ([[ҠХР]], [[Ҡытай Республикаһы]], [[Гонконг]]), [[Сингапур]], [[АҠШ]]\n|төбәктәр = Аньхой, [[Калифорния]] һәм [[Нью-Йорк]] штаттары, Цзянсу, Чекян (Чжэцзян)\n|число носителей = 77 <ref name="sil">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=wuu Ethnologue]</ref> — 90 млн <ref name="encarta">http://uk.encarta.msn.com/dictionary_1861758362/Wu.html Encarta Dictionary</ref>\n|рейтинг = 20\n'''У''' ([[ҡытай теле|ҡытайса]] 吳語, ябай 吴语, пиньин телендә: wúyǔ, палл.: уюй) — [[ҡытай теле]]нең ҙур диалекттарының береһе (башҡа классификациялар буйынса — тел). [[Шанхай]] муниципалитеты Чжэцзян провинцияһының ҙур өлөшөндә киң таралған, Цзянсу провинцияһының көньяғынла, шулай уҡ Аньхой, Цзянси һәм Фуцзянь провинцияларының ҡайһы бер төбәктәрендә ҡулланыла. Ҙур һөйләштәр (поддиалекттар) араһында ''шанхай, сучжоу, вэньчжоу, шаосин, цзиньхуа, юнкан һәм цюйчжоу һөйләштәрен'' билдәләргә мөмкин. Уларҙың араһында, шанхай һөйләше дәғүәләшһә лә, иң абруйлыһы тип ''сучжоу'' һөйләше тора.\nТөрлө баһалар буйынса, 77,2 (1984, SIL<ref name="sil" />) миллиондан алып 90 (Encarta<ref name="encarta" />) миллионға тиклем кеше ошо телдә һөйләшә. Был күрһәткес буйынса Ҡытай телдәре араһында ул 800 миллион кеше һөйләшкән ''путунхуа'' теленән ҡала икенсе урынды биләй. Ҡытайҙа у диалектын йомшаҡ, еңел, көсөргәнешһеҙ (расслабленный?) тип иҫәпләйҙәр.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/540295 ҡабул ителгән


«Һуңғы ҡыңғырау» көнөндә республикала алкоголь һатылмай // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n13:40, 14 мая 2021 Иҡтисад\n«Һуңғы ҡыңғырау» көнөндә республикала алкоголь һатылмай Фото: Валерий Шахов\n22 майҙа, «Һуңғы ҡыңғырау» көнөндә, Башҡортостанда алкоголь һатылмай, тип хәбәр иттеләр республика Сауҙа министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\n«Һуңғы ҡыңғырау» көнөндә республикала хәмер һатыу тыйылған. Быйыл мәктәптәрҙә Һуңғы ҡыңғырау байрамы 22 майҙа була. Тантаналы линейкалар уҙғарыу көнөн Мәғариф һәм фән министрлығы тәҡдим итте», — тип белдерҙеләр министрлыҡта һәм был тыйыуҙың магазиндарҙа алкоголь һатыуға ғына ҡағылыуы тураһында әйттеләр.\nБындай сикләү дөйөм туҡланыу предприятиеларына ҡағылмай.\nТалапты боҙған өсөн штраф ҡаралған. Вазифалы кешеләргә – 20-40 мең һум, юридик шәхестәргә – продукцияны конфискациялау менән бергә йәки унһыҙ 100-300 мең һум.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, яңы йыл каникулдарында, Йәштәр көнөндә, Белем байрамында һәм һабантуйҙар уҙғарылған көндәрҙә лә Башҡортостанда иҫерткес эсемлектәр һатыу сикләнә.\nТеги: алкоголь, Һуңғы ҡыңғырау, сауҙа


ИҪКЕ ЙОРТ (Булған хәл)\n23 Май , 17:00\n...Баланы күҙ ҡараһы һымаҡ һаҡланылар. Көн йылынғас көслө муллаға алып барырға кәрәк, тип уйланылар. Көнө буйы илаҡ бала ҡараған Гөлнур төн уртаһында йоҡлап китте. Ә сәңгелдәктә ятҡан малайҙы бәүетеп эргәһендә ултырған Фәтих сәңгелдәккә башын ҡуйған килеш, таңға ҡарай ойоп китте. Ҡапыл һиҫкәнеп уянып китһә, эргәһенән теге әбейҙең шәүләһе үтеп китте, ә бала тын алмай ине.\nУрам яҡ эскәмйәгә сығып ултырып, яҡтырып килгән шәфәҡте күҙәтеп үткәндәргә ҡайтты. Ата-әсәһенән бигерәк йәшләй ҡалды шул. Һигеҙенсе класты тамамлап, ауыл хужалығы техникумына уҡырға ингәйне. Һуғышта алған яраларына мандый алмай тәүҙә атаһы, иренең ҡайғыһын күтәрә алмай әсәһе бер-бер артлы донъя ҡуйҙылар. Ярай башҡа ағай-апайҙары үҙ-аллы тормош көтә, өс һеңлеһе бигерәк бәләкәс ҡалды шул. Уҡырға ла бармағандар. Бәләкәс һеңлеһенә бары өс кенә йәш. Ата-әсәһенең донъяһына өлкән ағаһы менән ун йыл бергә йәшәп тә балалары булмаған еңгә хужа булып ҡалды. Ағалары көндө төнгә ялғап эштә, совхоздың малын көтә. Йәй көнө йәйләүгә китһә, аҙналар буйы өйөнә лә ҡайта алмай. Йәйләү ауылдан ныҡ алыҫ.\nФәтих техникумда уҡыуын дауам итә алманы, өс айлыҡ тракторсылар курсында уҡып ҡайтты ла эшкә тотондо. Бер йыл эшләп тә ҡалманы әрме хеҙмәтенә саҡырҙылар. Алыҫ Көнбайышта хеҙмәт бурысын тамамлап ҡайтҡан егетте совхоз етәкселеге ҡуш ҡуллап ҡаршы алды. Әле бүлексә етәкселегенән маҡталып эшләп йөрөй.\nЕңгәй-ҡәйнә булған кеше йәштәрҙе тиҙерәк башҡа сығарыу яғын күрҙе. Улдары тыуып ҡырҡ көнө лә тулманы, нигеҙе сереп ергә батҡан, иҫке, төртһәң таралырға торған өйҙө осһоҙ хаҡҡа һатып алып, йәштәрҙе башҡа сығарҙы. Эш араһында өйҙөң нигеҙен күмделәр. Иҫке-иҫке инде бер ерен төҙәтһәң, икенсе ере емерелергә тора. Йәштәр башҡаланып, булғаны на шөкөр итеп йәшәй башланылар.\n- Мин һинең улыңды алырға килдем, - тигән тауышҡа һиҫкәнеп китте Фәтих.\nАлдына нисек тауыш-тынһыҙ ғына килеп баҫҡан, ап-аҡ оҙон күлмәк кейгән, сәстәре ялбыраған, зәңгәр күҙҙәрен төбәгән әбейгә аптырап ҡараны. Күҙҙәренең ҡара нөктәһе лә булмаған керпекһеҙ, ҡашһыҙ ауыр ҡарашты күтәрә алмай ергә ҡараны. Әбейҙең аяғы юҡ, күлдәк итәге елгә тирбәлеп тора. Ҡапыл күңелен яулап алған ҡурҡынысты тойоп, өйөнә лә инеп тормай ҡатыны ауылына йүгерҙе. Әле генә армиянан ҡайтҡан егеткә ете саҡрым нимә ул? Әбей ҙә ҡалышмай эргәһенән итәктәрен елберҙәтеп осоп килә. Тик ауылға килеп ингәс кенә, эттәрҙең абаулап өрөүенә юҡҡа сыҡты. Һыйыр һауырға биҙрәһен беләгенә элеп, урамға сыҡҡан Гөлнур хәле бөтөп килеп ингән Фәтихте күреп ҡото осто.\nТынысланғас хәлде һөйләп барҙе Фәтих. Ҡайны-ҡәйнә аптырашып киттеләр. Өйгә аят уҡытып, ҡатыны тынысланғас ҡына, өйҙәренә кире ҡайттылар. Иҫке өй ҡыш көнө шул тиклем һыуыҡ булды, иҙән йыуғысына хәтлем туңа ине. Урындыҡтан төшмәй генә көнө-төнө мейескә ут яғып йәшәнеләр. Тик улдары шул ваҡиғанан һуң шул тиклем илаҡҡа әйләнде, алһыҙ-ялһыҙ иланы ла иланы. Алмашлап йоҡлап баланы ҡаранылар. Фәтих эштә саҡта Гөлнурға ярҙамға бикәстәре килде.\nБаланы күҙ ҡараһы һымаҡ һаҡланылар. Көн йылынғас көслө муллаға алып барырға кәрәк, тип уйланылар. Көнө буйы илаҡ бала ҡараған Гөлнур төн уртаһында йоҡлап китте. Ә сәңгелдәктә ятҡан малайҙы бәүетеп эргәһендә ултырған Фәтих сәңгелдәккә башын ҡуйған килеш, таңға ҡарай ойоп китте. Ҡапыл һиҫкәнеп уянып китһә, эргәһенән теге әбейҙең шәүләһе үтеп китте, ә бала тын алмай ине.\nЙүгереп килгән фельдшерҙә ярҙам итә алманы, әле генә йәшәй башлаған сабыйҙың йөрәге типмәй ине. Баланың ҡырҡы үткәнсе шкафҡа эленгән сабыйҙың имеҙлеге тирбәлеп торҙо. Көндәр йылыныу менән өлкән ағаһы үҙе яңы өйөнә күсенеп, иҫке өйөн яңы урынға күсереп, йәштәргә йүнәтеп бирҙе. Бер-бер артлы балалары донъяға килде.\n-Янғанында әллә ниндәй ҡурҡыныс тауыштар сыҡты, - тип һөйләнеләр.\nОлолар һуңынан әйтеүенсә был өйҙә гел үлем булған. Тотошлай ғаилә юҡҡа сыҡҡан булған. Һуңғыһы армиянан ҡайтҡан йәш егет ниндәйҙер сәбәп менән, үҙ-үҙенә ҡул һалған булған...


29 Июнь 2017, 18:07\n26 июнь—Халыҡ ара наркоманияға ҡаршы көрәш көнө. Әлбиттә, замана афәтенә әйләнгән был күренеш менән бер көндә генә көрәшеп, уны еңеп булмай. Сибай ҡалаһында был юҫыҡта Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен контролдә тотоу идаралығының Сибай ҡалаһы бүлеге хеҙмәткәрҙәре тарафынан йыл әйләнәһенә төрлө эштәр алып барыла.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, наркомания тоҙағына эләккәндәр һаны йылдан-йыл арта. Үткән йылдың биш айында наркотиктарҙың за-конһыҙ әйләнешенә ҡағылышлы 56 енәйәт осрағы теркәлгән. Шуларҙың 40-ы был матдәне һатыу һәм таратыу менән бәйле. Был тәңгәлдә 32 енәйәт эше ҡаралған һәм судҡа тапшырылған. 21 кеше административ яуаплылыҡҡа тарт-тырылған.\nИнтернет селтәре һәр кемдең тормошона үтеп инде. Уның мөмкинлектәре киң: кәрәкле мәғлүмәтте, кешене табыу бер ни тормай. Тик мутлашыусылар ҙа уның менән бик оҫта ҡуллана. Һуңғы арала социаль селтәрҙәр һәм интернет сайттары аша наркотиктар һатыусы махсус магазиндар ҙа барлыҡҡа килә башлаған. Сибай бүлеге хеҙмәткәрҙәре тарафынан шундай 24 сайт асыҡ- ланған һәм уларҙы ябыу өсөн Роскомнадзорға хат йүнәлтелгән.\nШулай уҡ һуңғы арала наркотиктарҙы контактһыҙ һатыу ысулы киң таралыу алған. Һатыусы алдан билдәләнгән урынға наркотикты ҡалдырып китә, алыусы аҡсаһын күсерә һәм барып ала. Диалог күберәк социаль селтәр аша алып барыла. Шуның өсөн дә бындай наркотик таратыусыларҙың эҙенә төшөү ауырлаша. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен контролдә тотоу идаралығының Сибай бүлеге хеҙмәткәрҙәре контактһыҙ һатыу менән булышҡан бер ғаиләне асыҡлай һәм тота. Әлеге көндә уларға ҡарата енәйәт эше асыл-ған һәм тикшеренеүҙәр алып барыла.\nЕнәйәт, тикшеренеү эштәре менән бер рәттән наркотиктарға һәм наркоманияға ҡаршы төрлө профилактик эштәр һәм опера-циялар ҙа үткәрелә. Йыл башынан алып «Наркозаслон», «Ҡайҙа үлем менән һатыу итәләр?» кеүектәре үтһә, әлеге көндә «Мәк» операцияһы бара. Уның барышында мәк, киндер үҫкән ерҙәр асыҡлана, уларҙы юҡ итеү буйынса төрлө саралар күрелә. Шулай уҡ балалар һәм үҫмерҙәр араһында наркоманияны киҫәтеү бу-йынса сараларға айырым иғтибар бүленә.


Татарстанда шәхси ярҙамсы хужалыҡтар 200 миллион һум самаһы бюджет ярҙамы аласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТатарстанда шәхси ярҙамсы хужалыҡтар 200 миллион һум самаһы бюджет ярҙамы аласаҡ\n15:18, 26 июля 2010 Иҡтисад\nТатарстанда шәхси хужалыҡтар 200 миллион һум самаһы бюджет ярҙамы аласаҡ, тип хәбәр итә «Татар-информ» мәғлүмәт агентлығы. Крәҫтиән ихатаһындағы һәр һыйырға иҫәп менән 5-әр центнер иген бүлеп биреләсәк. Был турала Татарстандың Фермерҙар һәм крәҫтиән хужалыҡтар ассоциацияһы рәйесе Камияр Байтимеров белдерҙе.\nУның әйтеүенсә, крәҫтиән хужалыҡтарында 130 мең баш һыйыр тотола. Бүленгән саралар һәр һыйырға бишәр центнер иген һатып алыуға ғына етә. Камияр Байтимеров фекеренсә, алдағы ҡышҡа крәҫтиәндәр бесән һәм һаламды әле үҙҙәренең агросәнәғәт предприятиеларына ҡуртымға бирелгән ер пайҙары иҫәбенән ала ала. Ә игенде ҡайҙандыр алыу мөмкинлеге юҡ. Шуға күрә иген фуражы сифатында бирелгән финанс ярҙамы быйылғы йылдағы аномаль ҡоролоҡ шарттарында бик тә урынлы буласаҡ.


Теүәл бер йылдан һуң Өфөлә йәйге биатлон буйынса дон ъя беренселеге уҙасаҡ. Бындай әһәмиәтле ваҡиға баш ҡалабыҙҙа\nтәүгә үткәрелә. Беҙҙә халыҡ - ара шашка уйыны, боҙ өҫтөндә мотоуҙыш, кикбоксинг буйынса донъя ярыштары ойошторолғаны бар, әммә уларҙы үткәреү өсөн айырым бина төҙөү мотлаҡ түгел. Мотоуҙыш беренселегендә 18 кеше ҡатнашты һәм у л "Строитель" стадионында үтте. Шашка чемпионатындағы дүрт финалист "Башҡортостан" ҡунаҡханаһының ике өҫтәле артында яр ышты. Чемпион исеме өсөн көс һынашыусы кикбоксерҙар икәү генә булды.\nЙәйге биатлон буйынса ярыштар иһә егерменән ашыу илдән д үрт йөҙҙән артыҡ кеше йыясаҡ - өс йөҙгә яҡын спортсы баш ҡалабыҙға киле ргә йыйына,\nҡалғандары - уларҙы хеҙмәтләндереүсе персонал. Был кимәлдәг е ярыштар үтәсәк урын да юғары сифат талап итә.\nЧемпионат беренсе сираты 2001 йылда файҙаланыуға тапшырыл ған "Биатлон" спорт - һауыҡтырыу комплексында үтәсәк. БР Хөкүмәт е был комплексты төҙөү өсөн Ағиҙел ярында "В. Комаров урамы" район ында 70 гектар майҙан бүлде. Әлеге ваҡытта унда 70 урынлыҡ ҡунаҡхана , кафе - бар, конференция залы, судьялар коллегияһы өсөн тейешенсә йыһазла ндырылған\nбүлмәләр, медицина кабинеты, саңғы инвентаре әҙерләү өсөн 2 0 бүлмә һ. б. үҙ эсенә алған дүрт ҡатлы бина бар. Ярыштар өс өн атыу урыны, ярым ябылған, яҡтыртылыусы тир, ике саңғы - роллер, өс саңғы трас саһы төҙөлгән.\nӘммә былар барыһы ла Рәсәй кимәлендә үткәрелгән ярыштар ү ткәреү өсөн генә ярай. Бөгөн, донъя чемпионатына әҙерлек сик тәрендә, бында бик ҙур эш йәйелдерелгән. БР Хөкүмәте бинаны ң икенсе сиратын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итте.\n"Биатлон" спорт - һауыҡтырыу комплексының директоры Павел\nМөслимов һөйләүенсә, бинаға фундамент һалынған, төҙөүселәр бөгөн бере нсе ҡатта эш алып бара. Бинала саңғыларҙы әҙерләү буйынса та ғы 14 бүлмә, спорт һәм тренажер залдары, спортсылар өсөн 70 урынлыҡ ял бүлмәһе бул асаҡ. Ҡышҡа тиклем бинаның түбәһен ябырға планлаштырыла, ноя брь - декабрь айҙарында эске биҙәү эштәре башланасаҡ.\nБынан тыш трибуналар өҫтөндә комментаторҙар өсөн кабинала р эшләнәсәк. Ҡаҙанлыҡты газ менән йылытыуға күсереү өҫтөндә }xrәр алып барыла. Төҙөлөш 2005 йылдың аҙағында тамамланасаҡ.\nТрассалар әҙерлек һыҙығында тип әйтергә була, кросс трасс аларын бысҡы\nонтағы, саңғы - роллер трассаһын тағы бер тапҡыр асфальт ме нән ҡапларға\nкәрәк, әйткәндәй, был бер ҙә арзан тормай, уны башҡарыуға миллион һум самаһы тотонола.\nМөслимовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, донъя чемпионатына әҙерл ектең иң ҡатмарлы һәм ҡыйбатҡа төшөүсе проблемаларының береһе - телетапшырыуҙар алып барыуҙы тәьмин итеү. Телевизион ҡорама лдар\nсифатына талаптар бик юғары, тура эфирҙы тәьмин итеү өсөн к амералар 24 - тән дә кәм булмаҫҡа тейеш. Киләһе йыл телетран сляция һәм интернетҡа\nтоташтырыу өсөн кабель үткәрергә планлаштырыла. 2005 йылдың\nсентябрь айында ДТРК - ның өс хеҙмәткәре Рәсәй делегацияһы составында Финляндияла үтәсәк ярыштарға йыйына. Уларҙың маҡсаты - әйтел гән\nсараларҙы үткәреү тәжрибәһен өйрәнеү.


ҺАҒЫНДЫРА БУЛАТ РАФИҠОВ\n11 Февраль 2020, 15:37\nБигерәк тә заман үҙенең сираттағы һынауы менән алдыбыҙға баҫҡанда, албырғап ҡалғанда һағындыра шул Булат Рафиҡов! Ул һәлмәк кенә баҫып килеп инер ҙә, йылмайып баш ҡағыр, хәлебеҙҙе һорашыр ҙа, шунан тәмәкеһен тоҡандырыр, шунан бер аҙ уйланғандан һуң үҙенең алтын кәңәштәрен бирә башлар кеүек.Уның көслө ихтыяры теләһә кемде үҙенә буйһондорор, һис юғы, үҙе һөйләп бөткәнсе шым ғына тыңлап бөтөргә мәжбүр итер. Ошоларҙың өҫтәүенә, әгәр ҙә уның әҫәрҙәрен быға тиклем уҡыған булһаң, яҙыусы менән бергә уның хикәйәһенә, повесына йә романына, үҙең дә һиҙмәҫтән, инәһең дә китәһең.Дауамы:\nМилләтебеҙҙең һөйөклө улы, күренекле яҙыусы, шағир, прозаик, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры Булат Заһрый улы Рафиҡов хаҡында һүҙ барғанда уны заманабыҙ Бәпәнәйенә, ил ағаһына, ҡанбабаға тиңләйҙәр. Икенсе бер күренекле яҙыусыбыҙ, Булат Рафиҡовтың замандашы һәм ҡәләмдәше Рәшит Солтангәрәев уның “Ағиҙел” журналының баш мөхәррире вазифаһын иңендә тартыу менән бер рәттән тағы ла егерме төрлө яуаплы ижтимағи вазифа башҡарыуы хаҡында яҙып үткәйне: “Булат Рафиҡов – мәрхүм тип әйтергә һаман тел бармай – яҙыусы, әҙип кенә түгел, ә күренекле йәмәғәт йәмәғәт эшмәкәре лә ине. Хәтеремдә, бер саҡ ул үҙенең йәмәғәт эштәрен һанап ултырҙы... Ҡыҫҡаһы, егермегә яҡын вазифа бер кеше башына...” (“Ваҡыт миңә йүгәнһеҙ тай булды”. “Китап”, 2008, 198-се бит).\nБилдәле шағир, яҡташы Ғәлим Дәүләди иһә үҙенең яҙыусыға бағышланған шиғырын шулай тамамлай:\nҺәйкәл ҡойҙо бит ул халҡыбыҙға,\nҠаһарманлыҡ илен яратып...\nАртыҡ күп һөйләйбеҙ...\nҺағындыра Булат Рафиҡов.\nБигерәк тә заман үҙенең сираттағы һынауы менән алдыбыҙға баҫҡанда, албырғап ҡалғанда һағындыра шул Булат Рафиҡов! Ул һәлмәк кенә баҫып килеп инер ҙә, йылмайып баш ҡағыр, хәлебеҙҙе һорашыр ҙа, шунан тәмәкеһен тоҡандырыр, шунан бер аҙ уйланғандан һуң үҙенең алтын кәңәштәрен бирә башлар кеүек.\n“Өйһөҙ ҡалған тауыштар”\nБулат Рафиҡов әҙәбиәт һөйөүселәргә үҙенең төрлө йылдарҙа донъя күргән “Ғәжәбстан”, “Мөғжизәләр иле”, “Кисеүҙәр”, “Йыһан сәғәтсеһе” тигән шиғыр китаптары, “Тауҙарҙа ҡар иртә ята”, “Үр елдәре”, “Бәләкәй баҡса сәскәһе” тигән юғары художестволы повестары, шулай уҡ халҡыбыҙҙың яҙмышы, уның данлыҡлы тарихи үткәне тураһында киң күләмле “Сал ҡылған”, “Ҡараһаҡал”, ”Ахырызаман көткәндә”, “Көнгәк” тигән эпик әҫәрҙәре, “Үлсәү йондоҙлоғо”, “Эйәрләнгән ат”, “Тәңреләр һәм төркиҙәр”, “Ғәрәп” тигән тарихи фараздары, “Лоулла”, “Һуҡайлының һуңғы байрамы”, “Һуңғы ахмаҡлыҡ” исемле фантастик повестары, “Замана беҙҙең ҡулда”, “Париж башҡорто” тигән сәхнә әҫәрҙәре (улар Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры тарафынан ҡуйылды), башҡа күп һандағы әҙәби әҫәрҙәре, публицистик мәҡәләләре менән яҡшы таныш. Улар хаҡында әҙәбиәт ғилеме өлкәһендә эшләүсе ғалимдар тарафынан тейешле фекерҙәр әйтелде, киләсәктә лә әйтелер, баһалар ҡайта-ҡайта бирелер.\nҮҙе “төп китабым” тип атаған “Өйһөҙ ҡалған тауыштар” тигән автобиографик повесына айырым туҡталып китке килә. Яҙыусы үҙе иҫән саҡта был повестың тәүге ике киҫәге 1994 йылда “Ағиҙел” журналының 8-се һанында донъя күрә, ҡалған өлөшө вафатынан һуң баҫыла. Беҙ өйҙәрҙең тауышһыҙ ҡалыуы, йәғни унда йәшәүселәрҙең донъялыҡтан киткәндән һуң ташландыҡ йорт рәүешен алыуы хаҡында күп тормош ваҡиғаларына шаһитбыҙ. Ә бында иһә, тауыштарҙың өйһөҙ ҡалыуы хаҡында һүҙ бара. Әгәр ҙә яҙыусы, тағы ла аҙ ғына ғүмере булып, ошо китабының дауамын яҙа алған булһа, беҙ, моғайын, китап исемендәге парадоксаль мәғәнәне тулы килеш аңлай ҙа алған булыр инек. Шуға күрә яҙыусының был әҫәре менән әйтергә теләгән төп фекерен шулай итеп формалаштырырға мөмкин булыр ине: тауыштарға – өйһөҙ, халыҡҡа – ауылһыҙ, милләткә дәүләтһеҙ ҡалырға яҙмаһын. Үҙен теге йәки был милләт ағзаһы тип иҫәпләгән кешегә йәшәү программаһы, тормош маҡсаты булырлыҡ “өйһөҙ ҡалған тауыштар” һүҙбәйләнеше. Был һүҙбәйләнеш бигерәк тә хәҙерге заманда актуаль яңғырай. Һәр хәлдә, был повесын яҙыусы “төп китабым” тип атаған икән, башҡа төрлө аңлатма биреү ҙә мөмкин түгелдер.\nЯҙыусы Булат Рафиҡов – башҡорт әҙәбиәтендә тарихи тематиканы хәҙерге көн күҙлеге аша яҡтырта алыусы, ошоларҙың барыһын үҙ зиһене, үҙ йөрәге аша үткәреп уҡыусыға еткереүгә өлгәшә алыусы атаҡлы һүҙ оҫтаһы. Беҙгә ҡалһа, хәҙерге көндән сығып ҡарағанда, яҙыусы ижадының төп әһәмиәте ошо фекергә ҡайтып ҡалалыр ҙа. Был фекер шағир, прозаик, публицист, йәмәғәт эшмәкәре Булат Рафиҡовҡа берҙәй үк ҡағылалыр тип уйланыла.\nШәхес Булат Рафиҡов тик ижад итеп кенә йәшәмәне, үҙе етәкләгән “Ағиҙел” журналының мең мәшәҡәтенән тыш әллә ни саҡлы йәмәғәтселек бурыстарын да үҙ иңендә күтәрҙе. Беҙ уның янында үҙебеҙҙе һәр ваҡыт яҡлаулы һәм һаҡлаулы итеп тойҙоҡ. Ул, хәрбиҙәр лөғәте менән әйткәндә, кәрәк саҡта ҡәләмен штыкка, штыгын ҡәләмгә әйләндерә белде. Һүҙендә, әҙәби әҫәрҙәрендә генә түгел, ғәмәлдәрендә лә үҙ халҡын тәрән һөйгән патриот булып ҡалды. Был күптәргә бирелмәгән халәт.\nӘ бына йәмәғәт эшмәкәре, ижтимағи тормош хеҙмәткәре булараҡ сығыш яһаусы Булат Рафиҡов хаҡында беҙ нимәләр беләбеҙ һуң? Әлбиттә, беҙ яҙыусының иң әүҙем эшмәкәрлеге осороноң үткән быуаттың һикһәненсе-туҡһанынсы йылдарына тап килеүен, ул йылдарҙа “Башҡорт ырыуҙары хәрәкәте”н ойоштороусыларҙың һәм етәкселәренең береһе икәнлеген дә яҡшы хәтерләйбеҙ. Ул йылдар беҙҙең күҙ алдында үтте. Әҙиптең һыны тап ошо осорҙа милләтебеҙ аҡһаҡалы кимәленә күтәрелде.\nТыңлауһыҙ малайҙар була\nӘле партия номенклатураһы үҙ көсөндә булған, әммә үҙгәртеп ҡороу елдәре иҫә башлаған саҡта Башҡортостан Яҙыусылар союзы Ғәбиҙулла Зарипов менән икебеҙҙе Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районына командировкаға ебәрҙе. Беҙ өлкә комсомол комитеты тарафынан ошо районда ойошторолған йәштәр форумында ҡатнашырға тейешбеҙ икән. Был районда милләттәштәребеҙ күпләп йәшәгәнен белгәнгә, уғата ҡанатландыҡ, дәртләндек. Беҙҙе бигерәк тә райондың башҡорт ауылдары халҡы, ундағы йәштәр менән осрашып һөйләшеү теләге илһамландырҙы. Туған телебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә, тарихыбыҙға иғтибарҙың көсәйә барған мәле булғанға күрә беҙ хатта ниндәйерәк шиғырҙарыбыҙҙы уҡырға, нимәләр хаҡында һөйләргә кәрәклеген дә самалап ҡуйҙыҡ. Ғәбиҙулла ҡобайырҙарын ятланы, мин иһә рухиәткә бағышланған шиғырҙарымды барланым, ҡурайҙарыма ҡын табып һалып ҡуйҙым.\nӨфө–Силәбе араһын поезда үттек. Алдан килешеү буйынса Силәбе вокзалында беҙҙе ҡаршыланылар. Ҡоншаҡҡа машинала барған саҡта форумға бәйле үтәсәк саралар планы менән таныштырҙылар. Байтаҡ ҡына урындарҙа осрашыуҙар, әңгәмәләр, кәңәшмә-диспуттар үткәрергә итәләр икән. Етмәһә, саралар шундай итеп теҙелгән, уларҙың араһында тын алырлыҡ та ваҡыт ҡалдырылмаған. Ҡыҫҡаһы, беҙҙе тулы көскә эшкә екмәкселәр икән.\nӘммә беҙ уларҙың планында үҙебеҙҙең ниәтебеҙгә бәйле пункттарҙы тапманыҡ. Ни өсөн тигәндә, унда ҡаралған саралар барыһы ла тиерлек комсомол, партия тормошона, хеҙмәт мөнәсәбәттәренә, производство тематикаһына арналғайны. Шундуҡ күңелебеҙ төштө. Сөнки беҙ нисек кенә булмаһын, райондың башҡорт ауылдарына барыуҙы күҙ уңында тотҡайныҡ. Бер-беребеҙгә ҡарап йылмайышҡан булдыҡ. Бер нәмә лә эшләп булмай: саралар планы ВЛКСМ-дың Өлкә Комитеты тарафынан раҫланған. Ҡултамғалар ҡуйылған, мөһөрҙәр баҫылған.\nФорумды асыу сараһы район үҙәге Ҡоншаҡта үтте. Бер нисә рәсми сығыштан һуң беҙгә лә һүҙ бирҙеләр. Өлкәнән беҙҙе оҙатып йөрөүселәрҙең әйтеүе буйынса, беҙ үҙ сығышыбыҙҙа йәштәрҙе коммунизм төҙөү эшенә дәртләндерергә тейеш инек. Икәүләп сәхнәгә сығып баҫып, тәүҙә Башҡортостан йәштәре, Башҡортостан комсомолдары исеменән форумға сәләм күндерҙек тә, аҙаҡ икебеҙ ҙә башҡортса шиғыр уҡыныҡ та, туп-тура артҡы ишектән сығып “һыҙҙыҡ”.\nБыл хәл, нисектер, үҙенән-үҙе килеп сыҡты, форумды ташлап китеү хаҡында Ғәбиҙулла менән алдан һөйләшмәгәйнек тә.\nКөн кисәүләп барыуға ҡарамаҫтан, башҡорт ауылдарына табан тәпәйләнек. Ауылдарҙа үҙебеҙҙең егеттәрҙе осратып, улар менән уртаҡ тел табып, күмәгерәк халыҡ йыйылған урынға барып милли яңырыу хаҡында фекер алышып, уларҙың һәм үҙебеҙҙең рухты күтәреп ике көн буйы ауылдан-ауылға йөрөнөк. Ҡайтышлай Ғәбиҙулланың тыуған ауылына, Тирмәнгә һуғылдыҡ.\nӨфөгә ҡайтҡас та беҙҙе ул саҡта Яҙыусылар Союзында яуаплы сәркәтип булып эшләүсе, беҙҙе мәтриләп Силәбегә оҙатып ҡалыусы Булат ағай Рафиҡов үҙ янына саҡырып алды. Баҡтиһәң, Силәбе Өлкә комитетынан беҙҙең Өлкә комитетҡа шылтыратып, беҙҙең “юғалыу” хаҡында әйтеп, тоҙло-боросло сәләмдәр тапшырғандар икән. Барҙыҡ. Булат ағайға барыһын да һөйләп бирергә тура килде. Ярһып әрләп ташлар тип көткәйнек, ағайыбыҙ беҙҙе әрләмәне, бары тик үҙенсә бер кинәйә менән: “Эш боҙоусы тыңлауһыҙ малайҙар була, уларҙың башына һуҡтырмай торған ағайҙары ла була. Ярай, барығыҙ, Өлкә комитет менән эште үҙем көйләрмен”, - тип беҙҙе сығарып ебәрҙе ул. Беҙгә, бигерәк тә компартия ағзаһы булған Ғәбиҙуллаға был башбаштаҡлыҡ өсөн ныҡ ҡына эләгә ине. Булат ағай беҙҙе нисек аралап ҡалғандыр, ҡыҫҡаһы, артабан Ҡоншаҡҡа сәйәхәт мәьәләһе буйынса беҙҙе борсоусы кеше булманы.\nИҫемдә: тап шул йылдарҙа Ҡөрьән сүрәләре тәржемәләре, тәфсирҙәре, милләт яҙмышы хаҡында мәҡәләләр баҫылып, ул етәкләгән “Ағиҙел” журналы милли зыялыларыбыҙҙың иғтибар үҙәгенә әүерелә башлағайны. Баш мөхәррир кабинетына бер туҡтауһыҙ милли хәрәкәт етәкселәре бер-бер артлы килер булды. Булат Заһрый улының тәжрибәһе, аҡыллы кәңәштәре барыһына ла кәрәк булды.\n1988 йылда Булат Рафиҡовты “Ағиҙел” журналының баш мөхәррире итеп тәғәйенләп ҡуйғанда мин дә, яңы ғына әрме сафынан ҡайтып, Рәмил Ҡолдәүләт менән икәүләп (баш мөхәррир вазифаһын башҡарыусы Рәшит Солтангәрәев беҙҙе корректура уҡырға, тип ваҡытлыса эшкә алып торғайны) ошо редакцияла эшләп йөрөгәйнек. Булат ағайҙың баш мөхәррир креслоһына ултырғанда әйткән тәүге һүҙе ғүмерлеккә хәтеремә уйылып ҡалды. Ул коллектив алдында шулай тине: “Ҡаты бәғерле кеше түгелмен, әммә журналдың сифатын яҡшыртыу, уны уҡымлыраҡ итеү мәсьәләләрен бойомға ашырыуға килгәндә талапсан да, ҡаты ла була белермен...”\nАртабан беҙҙең журналда эшләү мөҙҙәте үткәс, Ҡолдәүләт – “Китап” нәшриәтенә, мин Башҡортостан радиоһына эшкә киттек. Радиола ярты йыл да эшләп өлгөрмәнем, Булат ағай мине үҙе телефондан шылтыратып, кире янына саҡырып алды. “Һинең кеүек егеттәр “Ағиҙел”дә эшләргә тейеш”, - тине ул эшкә урынлашырға ғариза яҙған сағымда. Мин бының менән нимә әйтергә теләйем һуң? Әле йүнле китап та сығармайынса, тормош һәм ижад тәжрибәһе лә булмаған кешене шундай абруйлы баҫмаға эшкә алған тәжрибәле етәксе “Бер – олоно, бер кесене тыңла” тигән принциптан сығып эш иткәндер, тип уйлайым. Ысынлап та, башына килгән бик күп идеялары менән уртаҡлашып, был мәсьәләгә ҡарата фекеремде һорай торғайны ул. Тап шул саҡта хәҙерге “Аҡбуҙат” журналы “Ағиҙел” эсендә “Бәпембә” тигән исем менән журнал эсендә журнал рәүешендә сыға башланы, һуңғараҡ беҙ хәҙерге “Шоңҡар”ҙың журнал эсендәге журнал вариантын әҙерләнек.\n“Шоңҡар” журналы тигәндән, 1994 йылда редакция Башҡортостан Яҙыусылар союзының бер бүлмәһендә урынлашты. Беҙ унда журналдың тәүге офисынан – баш мөхәррир Таңһылыу Ҡарамышеваның фатирынан күсеп килдек. Шул саҡта Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары шағир Рәмил Йәнбәк “Китап” нәшриәтенең директоры булып китте бер мәл. Иртәнсәк “Шоңҡар”ға эшкә килһәм, Яҙыусылар союзы рәйесе күренекле яҙыусыбыҙ Динис Бүләков мине үҙ бүлмәһенә саҡырып индерҙе. Унда мине Булат Рафиҡов ҡаршы алды. Һаулыҡ һорашып хәл белешкәс, Динис ағай сейфынан фармандар кенәгәһен алып яҙа башланы. Үҙе яҙып тора, яҙған бер һүҙен әйтеп бара. Ҡыҫҡаһы, фарман мине Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары итеп тәғәйенләү хаҡында ине. Булат ағай кинәйәле йылмайып, Динис ағайҙың һәр һүҙен хуплап, “Эйе, эйе...” тип баш ҡағып тора. Был үҙенә күрә урыҫтарҙың “Мине минһеҙ өйләндерҙеләр” тигән лаҡабы һымаҡ килеп сыҡты. Ағайҙар минән ризалыҡ та һорамайынса быны эшләне. Ул ғына етмәй, өсәүләп ҡабул итеү бүлмәһенә сыҡтыҡ. Идара рәйесе ҡаршы яҡтағы урынбаҫар бүлмәһенең ишеген асты. Мине урынбаҫарҙың өҫтәле артындағы креслоға ултырырға ҡушты ағайҙар. Уларға ҡаршылашыу, ниндәйҙер дәғүә белдереү бөтөнләй мөмкин булмаған ғәмәл ине. Ҡалайтаһың инде, барып ултырҙым. Ағайҙар өҫтәлгә ҡаршы диванға барып ҡунаҡланы.\n- Нисек, Булат ағай, егеткә оҡшаймы был урын? – тип миңә күҙ ҡыҫып һораған булды идара рәйесе.\n- Бына тигән, – булды Булат ағайҙың яуабы.\n...Шулай тине лә Булат ағай, урынбаҫар өҫтәленең килеүселәр өсөн текәтеп ҡуйылған бүлкәте янындағы ултырғыста һын яҙғас, тәмәкеһен тоҡандырҙы ла, миңә шулай өндәште.\n- Ҡасандыр был бүлмәлә мин дә ултырҙым. Шуға күрә бында тәмәке тартырға хоҡуғым барҙыр тип уйлайым. Минең өсөн бында махсус көлдөксә алып ҡуй, – тигән булды үҙенә генә хас ишара менән ихластан йылмайып.\nШулай итеп, идара ағзалары Рәмил Йәнбәктең тәҡдиме, Булат ағай Рафиҡовтың хуплауы менән мин уйламағанда-көтмәгәндә идара рәйесе урынбаҫары булып киттем. Ижади яҙмышым формалашыуында Булат Рафиҡовтың роле ҙур булды. Әйткәндәй, ул тап ошо бүлмәлә ултырған сағында яңы ғына ауылдан килгән студент булараҡ, тәүге шиғырҙарымды тотоп Булат ағай янына бик күп тапҡырҙар килгәнем булды.\nХалҡың менән һөйләшкәндәй\nҺәр яҙыусы үҙенең әҫәрендәге геройҙарын уҡыусыла тойҙора алһа ғына маҡсатына өлгәшәлер. Минең бала саҡтан алып ундай геройҙарым бар. Әйтәйек, Ноғман Мусиндың “Мәңгелек урман”ындағы бәһләүән Төлкөсура батырға оҡшарға тырышып, төндәр буйына гер, штанга күтәрә-күтәрә, йә булмаһа Рәшит Солтангәрәевтың нефтселәре кеүек “вагончик романтикаһы” менән йәшәүем.\nБулат ағай менән аралашыу үҙенсә кинәйәле булды. Быны күптәр һиҙгәндер. Һәлмәк кенә атлап килеп, эйәк ҡағып, аҡһаҡалдарса һиңә һүҙ ҡатыр ҙа, үҙең дә һиҙмәҫтән, булмышыңды икенсе бер донъяға сорналдырыр. Уның көслө ихтыяры теләһә кемде үҙенә буйһондорор, һис юғы, үҙе һөйләп бөткәнсе шым ғына тыңлап бөтөргә мәжбүр итер. Ошоларҙың өҫтәүенә, әгәр ҙә уның әҫәрҙәрен быға тиклем уҡыған булһаң, яҙыусы менән бергә уның хикәйәһенә, повесына йә романына, үҙең дә һиҙмәҫтән, инәһең дә китәһең. Улай ғына ла түгел, шул әҫәр геройҙары араһында йөрөйһөң, улар менән бергә шатланаһың-ҡайғыраһың, көләһең йә илайһың. Бындай йоғонтоноң сәбәптәре хаҡында күп уйланғаным булды һәм шундай шундай һығымта һымаҡ нәмә лә яһаным: әҫәр уҡыусыны арбай икән, етмәһә, уның геройҙары менән ваҡиғаларҙа ҡатнашаһың икән, был яҙыусының таланты, тағы ла ихтыяр көсө тураһында һөйләй. Яҙыусы әҫәре аша уҡыусының ихтыярына тәҫир итә, был – психологизм.\nМин иһә Булат Рафиҡовтың “Тауҙарҙа ҡар иртә ята” повесындағы Миҙхәт Байтурин менән бергә тимер юлы төҙөүҙә ҡатнаштым кеүек, “Сал ҡылған”дағы Ибраһимовтыр менән атай-олатайҙар тамырын юлланым һымаҡ, “Ахырызаман көткәндә”ге юрматылар менән ҡиәмәт көнөн көттөм төҫлө, “Эйәрләнгән ат”тағы Салауаттар менән тыуған илемә ынтылдым, “Ҡараһаҡал” яуында ҡатнаштым, шикелле...\nЯҙыусы ижадына ошонан да ҙурыраҡ баһа юҡтыр тип уйлайым. Булат Рафиҡовтың тағы ла бер үҙенсәлеге уның әҫәрҙәрен уҡымлы итә. Ул да булһа – шағирлығы һәм бай фантазияһы. Яҙыусы бик ҡыйыу рәүештә фаразлай һәм үҙенең хаҡлығын төрлө дәлилдәр менән раҫлауға ла өлгәшә. Асылда тарихи романдар авторы булып танылған яҙыусы бер нисә шиғыр һәм фантастик әҫәрҙәр авторы ла. Уның “Эйәрләнгән ат” һәм “Тәңреләр һәм төркиҙәр” тарихи фараздары әҙәбиәт һөйөүселәрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Уйлап ҡараһаң, тарих беҙгә XX быуат аҙағында, XXI быуат башында ғына ысын йөҙөн асты. Был йәһәттән әҙәбиәт өсөн мөмкинлектәр бихисап. Был йәһәттән Булат Рафиҡов башлаған “тарихи фараз”ды айырым жанр итеп тә атарға мөмкин булыр ине.\nДонъяла шундай кешеләр була. Улар менән осрашҡанда-һөйләшкәндә халҡың менән аралашҡандай-һөйләшкәндәй булаһың, үҙеңә ниндәйҙер ышыҡты, илеңде, халҡыңды, уның бөйөклөгөн тояһың. Булат ағай Рафиҡов ана шундайҙарҙан булды.\nБигерәк тә һуңғы йылдарҙа Булат Рафиҡовтың арабыҙҙа юҡлығы ныҡ тойола. Милләтебеҙҙең, айырым коллективтың, бер кешенең яҙмышына бәйле ниндәй генә сетерекле хәл-проблемалар килеп тыуһа ла, Булат ағай ҙур портфелын тотоп республикабыҙ етәкселеге урынлашҡан йортҡа йә берәр министрлыҡҡа барып, ундағы кәрәкле кешеләр ултырған бүлмәләрҙең ишектәрен асып инеп, ҡатмарлы мәсьәләне хәл итеп, һис юғы булмаһа, ыңғай юҫыҡҡа бороп ҡайта торғайны. Булат ағай Рафиҡов ана шундай шәхестәребеҙҙең береһе ине.\n© «Шоңҡар» - Башҡортостан йәштәренәң ижтимағи-сәйәси, әҙәби-нәфис журналы\nБаш мөхәррир: Айгиз Ғиззәт улы Баймөхәмәтов\n450079, Республика Башкортостан, г. Уфа, ул. 50 летия Октября, 13, каб. 910\nВенер Айҙар улы Исхаҡов (яуаплы сәркәтип) - 89279443170\nФинзира Ғариф ҡыҙы Рысаева - 89174785622


5 Июнь , 07:00\nФәрит сынаяғындағы сәйен ҡоролай ғына эсеп ҡуйҙы ла, ҡатынының “Амин” тотҡанын да көтөп тормай, өҫтәл артынан ҡуҙғалды. Миңлегөл иһә исем өсөн генә тигәндәй, тоноҡ тауыш менән:\n– Ашаһаңсы, – тип ҡуйҙы.\n– Ашаным. Мин тегендә барып киләйем... Ер ҡарҙан асылды, таҙартырға кәрәк.\n– Яңы йортҡамы?\n– Юҡ. Унда ни эш ҡасмаҫ. Руслан янына, тим...\nҠатыны тертләп китте. Алдындағы сәйен ҡабаланып эсергә тотондо:\n– Аҙ ғына көт. Мин дә барам.\n– Бөгөнгә йөрөмә. Ҡәберен, тирә-яғын таҙартып ҡайтайым да, иртәгә йәки кесе йомала икәүләшеп барып, сәскәләр, шыршы үҫентеһе ултыртырбыҙ, – эйәреп ҡуймаһын тигәндәй, Фәрит ҡабаланып өйҙән сыҡты ла, матайына ултырып, ауыл осона табан елдерҙе.\nЗыярат ҡапҡаһын асып инде лә үҙҙәренең араһы ятҡан яҡҡа үтте.\n– Һаумы, улғынам. Бына, бөгөн дә килдем әле. Һағындыраһың бит, түҙер әмәлдәр ҡалманы, – сәстәре саллана башлаған ир бер ҡәбер янына барып сүгәләне лә, бағанаға беркетелгән фотоға ҡарап, һөйләшә башланы. – Үткән аҙнала ла, кисә лә килгәнде әсәйеңә әйтмәнем. Ул да бик бөтөрөнә. Ошо арала икәүләп килербеҙ әле. Бәлки, Сәлимә һеңлеңде лә алып килербеҙ. Ә бөгөнгә яңғыҙым килдем. Тынлыҡта ултырайым, тим. Һинең менән һөйләшә-һөйләшә ҡартайың менән Хәмзә олатайыңдың ҡәберен таҙартайым. Быйыл көҙгөлөккә һиңә ҡәбер ташы ҡуйҙырырға һөйләштек. Класташтарың, ярҙамдан булһын тип, аҡса алып килгәйне. Мулла ла гүр хәйереңде алыуҙан баш тартты бит. “Бигерәк йәшләй китте, фәрештә йәнле бала булды. Һеҙҙең дә сығымлы сағығыҙ. Өйөгөҙҙө эшләп бөтөрөгөҙ, бер-бер артлы тағы өс балағыҙ үҫеп килә. Ҡулығыҙ оҙайғас, һарыҡ алып, ҡорбан салдырырһығыҙ”, – тине. Тик һиңә тип инселәгән аҡсаны башҡа эшкә тотонғо килмәй, шуға ҡәбер ташы эшләтербеҙ. Эй, балаҡайым, етешмәгән донъя артынан ҡыуып, һиңә әллә ҡасан уҡ вәғәҙәләгән планшетты ла алып булманы бит. Иҫке ноутбук менән йөрөгәнгә курсташтарың көлмәнеме икән? Үҙең дә зарланырға яратманың шул. Былай ерләргә килгәндәрендә ҡарап торҙом, иптәштәрең бик итәғәтле, аҡыллы балалар кеүек күренде. Һинең үлемеңә ныҡ ҡайғыралар. Эй-й, кеше күңелендә нимә ятҡанын ҡайҙан беләһең инде! Ана, ғүмер баҡый күрше йәшәгән Лилиә кисә йәнемде көйҙөрҙө. “Ярты йыл буйы тыныслана алмайһың, Фәрит ағай. Үҙеңде ҡулға алырға кәрәк. Өйҙә үҙ балаларың ултырғанда үгәй малайың өсөн өҙгөләнәһең”, – ти. Асыуымдан саҡ һалып осорманым. Һин миңә үтә лә ҡәҙерлеһең, балаҡайым. Ошонда килһәм дә, күңелемә еңел булып ҡала...\nФәрит шулай һөйләнә-һөйләнә бер нисә ҡәберҙе таҙартты. Аҙаҡ, кәртәгә һөйәлеп, хәтирәләргә бирелде. Бынан 18 йыл элек бер туған Айгиз ағаһы менән күрше районда йәшәгән таныштарына мунса бураһы эшләргә ялландылар. Бесән башланғансы, тип барып, эш башлап ебәрҙеләр. Йәш, дәртле саҡтары. Көнө буйы балта тотоп йөрөһәләр ҙә, йәшлек үҙенекен итә.\n– Апай, ауылда клуб бармы? Киске уйындар үтәме?\n– Клуб ни, бар инде ул. Тик киске уйын үткәрерлек йәштәр юҡ шикелле. Аҙна аҙағына ситтә уҡығандар ғына ҡайтһа, бер аҙ музыка доңғолдата торғандар.\n– Күңелһеҙ икән...\n– Ярай, эш менән булғанда былай ҙа арыйһығыҙ. Аҙна аҙағында күршеләргә мунса яғырмын, клубҡа ла сығырһығыҙ.\nТик аҙна аҙағына Фәриттә бөтөнләй клуб ҡайғыһы ҡалманы. Урмандан тәүге йөк ағасты алып ҡына ҡайтҡайнылар. Сәй эсеп сығыуҙарына трактор янында 3 – 4 йәштәге бот буйы малай тора ине.\n– Ағай, мине лә ултыртып йөрөт әле. Әтеү башҡа малайҙар көн һайын йөрөй. Ә минең бер тапҡыр ҙа ултырғаным юҡ.\nАйгиз ағаһы балаға бөтөнләй иғтибар итмәй үтеп китте. Ә Фәрит сөм-ҡара етек сәсле, янып торған ҡарашлы малайға битараф ҡала алманы.\n– Руслан. Күрше малайы.\n– Бына нимә, күрше малайы. Беҙ бөгөн урманда көнө буйы булабыҙ. Улай оҙаҡҡа ата-әсәйең дә ебәрмәҫ. Ә бына иртәгә йыҡҡан ағастарҙы ташыйбыҙ. Шунда бер тапҡыр ултыртып алып барырмын, йәме.\n– Ярай. Тик һин онотма!\n– Вәғәҙә бирәм!\nИртәнсәк йоҡонан тороп сығыуға бәләкәй малай ҡапҡа төбөндә тора ине инде.\n– О, урмансы, һин әҙерме? Тамаҡ ялғаныңмы һуң?\n– Эйе. Әсәйем беҙгә урманда ашарға бәлеш менән ит тә һалды әле.\n– Афарин. Беҙ хәҙер әҙерләнеп сығабыҙ.\nРуслан көнө буйы уларға эйәреп йөрөнө. Кәрәкмәгән ергә ҡыҫылманы, һорамаһаң, һүҙ ҙә ҡушманы. Бары тик трактор йөрөткән саҡта ғына ҡыҙыҡһынған һорауҙарын бирә ине.\n– Ағайҙар, ә был тракторҙың 100 ағасты бер юлы һөйрәтергә көсө етәме ул?\n– Ә буксовать итһә, ерҙе ныҡ соҡоймо?\n– Юлһыҙ ерҙән йөрөй аламы?\n– Салауат ҡалаһына ошо трактор менән барып етеп буламы? Нисә көн барырға?\nШул көндән Фәрит Русланға эйәләште лә китте. Тегеһе лә көнө буйы уның янында ураланды. Айгиз дә яйлап ирене, тәүге осорҙа:\n– Аяҡ аҫтында буталма әле! Башыңа ағас юнысҡыһы бәрелһә, беҙгә бәлә булаһың бит, – тип ҡысҡыра ине. Хәҙер иһә малай оҙаҡ ҡына яндарына килмәһә: – Теге ҡыҫтырылғыс ҡайҙа юғалды әле ул? – тип тирә-яғына ҡарана башланы. Клуб ҡайғыһы китте, Фәрит эштәрен тамамлағас, ҡараңғы төшөп, күрше йорттан: “Русла-а-а-ан!” – тигән ҡысҡырыу ишетелгәнсе малайҙы һөйләндереп ултырыр булды.\nХужалар ҙа ул малайҙы әллә ни итеп тора. Төшкө йә киске аш мәле етһә, уны ла табынға саҡыралар. Өйҙәрендә бер кем булмаһа, баш тартмай. Ә башҡа ваҡытта:\n– Өләсәй менән ҡартатай, минһеҙ сәй тәмле булмай, тиҙәр. Өйгә ҡайтып ашайым. Һуңыраҡ тағы килермен, йәме? – тип сығып китә. Бер көн Фәрит тәмәкегә тип магазинға барҙы ла Русланға тип күпләп тәмлекәстәр алып ҡайтты. Яңы танышы был юлы ла уны шаҡ ҡатырҙы:\n– Рәхмәт. Тик бындай ризыҡты артыҡ күп ашарға ярамай. Тәме лә, ҡәҙере лә китә. Саҡ-саҡлап, һағынып ашаһаң ғына тәмле була ул. Шуға эшләгән аҡсағыҙҙы икенсе юлы әрәм итмәгеҙ, берәр һағыҙ менән лимонад алһағыҙ, етер.\nАйгиз ҡысҡырып көлөп ебәрҙе:\n– Был аҡылды һиңә кем өйрәтте? Эләккән саҡта күп итеп ашап ҡалырға кәрәк!\n– Юҡ инде. Күп итеп икмәк менән ит, бутҡа ашарға кәрәк. Файҙаһы күберәк. Был турала “Йома” тапшырыуында һөйләнеләр.\n– Ничесе! Һин әллә “Йома” тапшырыуын да ҡарайһыңмы?\n– Эйе, доғалар ҙа уҡыйым. Өләсәйем өйрәтте. Ауылда мәсет юҡ, булһа, унда ла барыр инем.\n– Әтеү үҫкәс мулла булаһыңмы?\n– Юҡ, агроном булам.\n– Ашлыҡ үҫтерәһеңме?\n– Эйе. Тағы ла дарыу үләндәре үҫтергем килә. Кү-ү-үп итеп.\n– Уныһы нимәгә инде?\n– Олатайым менән өләсәйемде дауаларға. Атайым да бит ауырып үлде.\n– Һинең атайың юҡмы ни?\n– Юҡ шул. Шуға тракторҙа ла йөрөгәнем юҡ ине, машинала ла. Олатайҙың аты бар ул, тик яландан тотоп алып ҡайтыуы уға ауырыраҡ.\n– Улайһа, һиңә агроном түгел, табип булырға кәрәк. Ауырыуҙарҙы улар дауалай бит.\n– Улар атайыма ярҙам итә алмаған шул. Ә дауаға яраҡлы шифалы үлән беҙҙең яҡта булмаған. Себерҙә генә үҫә, ти. Ә мин үҫкәс, уларҙы өйҙә үҫтерәсәкмен.\nЙәлләү тойғоһонанмы, әллә ололарса фекер йөрөткән малайға һоҡланыуҙанмы, Фәрит көнө-төнө тигәндәй Руслан тураһында ғына уйлана башланы. Бер көндө кис хужаларҙан күршеләр тураһында ныҡлап һорашырға тотондо.\n– Бик һәйбәт кешеләр. Тик Миңлегөл ире менән өс йыл ғына йәшәп өлгөрҙө, яман ауырыуҙан мәрхүм булып ҡалды. Салауат ҡалаһында йәшәйҙәр ине, ата-әсәһе янына кире күсеп ҡайтты ла балаһын кеше итәм тип тырышып-тырмашып эшләп йөрөй. Тегендә кеше фатирында йәшәгәнсе, бында, исмаһам, үҙ өйөбөҙ, ти. Тик ауылдың эш хаҡы ла ауылса ғына бит инде. Төшкә тиклем мәктәптә ашарға бешерә, төшкән һуң магазинда һатыусы булып эшләй. Әлдә малайы аҡыллы. Әллә етем булғанға үҙен кәм тоямы, әллә үҙе шулай сабырмы – бер шаярып, эш боҙоп йөрөмәй, – Айгөл күршеләре тураһында насар һүҙ әйтмәне.\nЭштәре тамамланыуға табан бара ине инде, Фәрит менән Айгиз янына бер көндө уртаса матурлыҡтағы 30-ҙы үткән ҡатын килеп һүҙ ҡушты:\n– Һеҙҙең менән танышайым тип килдем әле. Минең малайҙы әсир иткән ниндәй Фәрит менән Айгиз ағайҙар икән, тим. Руслан һеҙҙе көн һайын аптыратып бөткәндер инде. Кешене бимазалама, тип әйтеп тә ҡарайым, тик үҙем өйҙә булмағас, ҡарап тороп булмай, көнө буйы ошонда бутала.\n– Һис кенә лә аптыратмай, – Фәрит йылмайып ебәрҙе. – Ул килһә, беҙгә, киреһенсә, күңелле. Ваҡыттың үткәне лә һиҙелмәй ҡала. Бигерәк аҡыллы улығыҙ бар.\n– Аллаға шөкөр. Күҙ генә теймәһен инде. Берҙән-бер йыуанысым бит ул. Ҡасандан бирле, тракторҙа йөрөгөм килә, тип ауыҙ һыуы ҡорой ине. Рәхмәт инде һеҙгә. Шуға бөгөн сәйгә инегеҙ, тип әйтергә индем. Мунса ла яғырмын. Әтеү күршеләр рөхсәт һорап ҡына яға, көн һайын һорарға уңайһыҙланаларҙыр. Эш менән йонсоған кешегә мунса дауа бит ул.\nКискеһен шулай итеп егеттәр Рөстәмдең ғаиләһе менән танышты. Эштәрен тамамлап, үҙ ауылдарына ҡайтҡас, Фәрит күңеленә йәм таба алмай йонсоно. Клуб юлын да онотто. Йәш дуҫын һағына ине ул. Бер көндө ағаһының машинаһын алды ла, күрше районға юл тотто. Ҡапҡанан барып инеүгә, Рөстәм йүгереп килеп ҡосағына атылды:\n– Фәрит ағай! Мин һине ныҡ һағындым бит ул! Уйнағым да килмәй, ашағым да килмәй. Һине уйлап тик йөрөйөм...\n– Мин дә, улғынам, мин дә... – бүләккә алып килгән тракторын малайға тотторҙо ла, – Әсәйең өйҙәме? – тип һораны.\n– Эйе. Картуф утап йөрөй.\n– Әйҙә янына барабыҙ.\nУларҙы күргәс, Миңлегөл аптырап китте:\n– Бәй, ҡунаҡ бар икән! Тағы ла берәйһенә мунса бурарға килдегеҙме әллә? Әйҙәгеҙ, сәй эсергә өйгә инәйек. Ҡунаҡ көтмәгәйнек, әлбиттә...\n– Эш менән дә йөрөмәйем, ҡунаҡҡа ла килмәнем. Тура һиңә тапҡырланым инде, – Фәрит яңы ғына башына килгән фекерен әйтеп һалды. – Һине үҙемә кәләшлеккә димләргә килдем.\nМиңлегөл тамам аптырап, ҡатып ҡалды:\n– Нисек? Беҙ бит бер-беребеҙҙе бөтөнләй белмәйбеҙ. Бер генә күрешеп, өйләнешеп булмай инде. Яратышмай, нитмәй тигәндәй...\n– Йәшәй-йәшәй өйрәнербеҙ. Ҡаҡмаҫмын, һуҡмаҫмын. Рөстәмде лә яҡын күрҙем. Иң мөһиме шул бит... – ир артығыраҡ ысҡындырғанын аңланы. Кәләш алырға килгән, ти берәү. Үҙең оҡшайһың, тиер урынға улыңды яҡын күрәм, тип тор инде...\nӘммә ҡатын ул турала уйланманы ла.\n– Ҡайҙа, кем менән йәшәйәсәкбеҙ? Һинең үҙ донъяң бармы ул? Ҡайҙа эшләйһең? Ҡара әле, бер беребеҙ тураһында бөтөнләй белмәйбеҙ бит!\n– Мин ата-әсәйем менән йәшәйем. Өйләнмәгән ағайым да бар. Дөрөҫөн әйтәм, улар минең ниәтте әлегә белмәй. Әгәр ҡаршы килерҙәй булһалар, бында килеп йәшәргә лә ризамын, ситкә сығып китергә лә. Иң мөһиме – беҙ бергә булырға тейеш.\n– Ярай улайһа, һин үҙеңдекеләр менән һөйләш, кәңәшләш. Әгәр уйыңдан кире дүндермәһәләр, ҡабат килерһең. Беҙҙекеләргә шунан ғына хәбәр итербеҙ. Ә хәҙер, әйҙә, сәй эсергә инәйек.\nЫсынлап та, кесе улдарының ағаһынан уҙып, етмәһә үҙенән ете йәшкә оло балалы бисәгә өйләнергә теләүен белгәс, атаһы менән әсәһе оло дауыл ҡуптарҙы.\n– Үткән айҙа ғына ауылда, һине үрге остан Розалия менән йөрөй, тигән һүҙ сыҡҡайны. Анауындай сибәр, йәш ҡыҙҙы ташлап, кем бисәгә өйләнә? Сихырлағандыр ул. Ағайың әйтте инде, сәйгә саҡырҙы, мунса индерҙе, тип. Тиккә булмаған икән... – тип сеңләй башлаған әсәһен егет ҡаты ғына итеп туҡтатты:\n– Етте, әсәй! Аңды-тоңдо белмәйенсә һөйләнмә. Мин өйләнергә хәл иттем. Уйымдан кире ҡайтмайым. Ауылда ҡаламмы әллә өй кейәүе булып күсеп китәмме – һеҙҙән тора. Башҡаһын үҙем хәл итәм.\nҺыҡрана-һыҡрана ғына күнде әсәй менән атай кеше. Улдарының балалы бисә алыуы ауылдаштары алдында бер оятлы итһә, ҡаршы тороуҙарына үс итеп Фәрит өй кейәү булып, бисә йортона китһә, мәңгелек рисауай булырбыҙ, тип ҡурҡты улар.\n– Кәләш алыуыңа беҙ риза, – тине ғаилә башлығы тешен ҡыҫып ҡына. – Тик бер нисә йыл никах менән, яҙылышмай ғына йәшәйһегеҙ. Ҡарайыҡ, һынайыҡ, тигәндәй, аҙаҡ ҡарарбыҙ.\nИкенсе аҙнаһына егет тағы күрше районға юлланды. Тик бында ла бер үҙ һүҙле бабай бар ине. Дамир ҡарт ҡыҙының, кейәүгә сығам, тигән һүҙен ҡабарған күркә кеүек ҡабул итте:\n– Үҙең теләһә нимә тип хәл ит, ҡаршылығым юҡ. Әммә ете ят әҙәмгә эйәртеп, сит яҡҡа баланы ебәрәһем юҡ. Руслан минең менән ҡала. Үҙем иҫән саҡта берҙән-бер ейәнемде үгәй ҡулына бирәһем юҡ!\nФәрит аптырап ҡалды. Бер аҙ фекерен төйнәп ултырҙы ла (яңылыш ҡына бала өсөн генә өйләнәм, тип әйтеүҙән ҡурҡты ул), ипләп кенә әйтә ҡуйҙы:\n– Өйләнһәм, бала менән алам. Әгәр Руслан бында ҡала икән, Миңлегөлдө лә алып ҡайтмайым. Ғаилә тормошон сабый баланы илатып, икеһен ике ерҙә ҡайғыртып башламайбыҙ инде. Әллә ул әсәһенән айырылыуҙы еңел генә үткәрер, тип уйлайһығыҙмы? – Шуны ғына көткән кеүек, Руслан уның алдына килеп ултырҙы. – Йә, улым, беҙгә барырға ризаһыңмы?\n– Юҡ, бөтөнләйгә. Әсәйең менән беҙ бергә йәшәй башлайбыҙ.\n– Һин минең атайым булаһыңмы?\n– Әгәр һин ҡаршы килмәһәң, булам.\n– Юҡ, ҡаршы түгелмен. Барам...\nБашҡаса ҡаршы һүҙ һөйләүсе булманы. Нүрзиә әбей менән Кәрим бабай ҙа килендәрен матур ҡаршы алды. Һөйкөмлө һөйәк – Руслан уларҙы тәү ҡараштан әсир итте.\n– Һеҙҙе лә өләсәй менән ҡартатай, тип йөрөтһәм буламы? Беҙгә Мәрфүғә тигән инәй килеп йөрөй, шул мине күргән һайын: “Өләсәһе менән ҡартатаһы булған бала теүәл бәхетле, аҡыллы була ул”, – тип ярата торғайны. Хәҙер атайлы ла булдым. Бәхетем ысынлап теүәлләнде, – тип хәбәр һөйләгәйне, Кәрим бабай тубығына ултыртып та алды.\n– Беҙҙең бала! – тиер ине мәрхүмкәй ҡунаҡ-маҙар килһә лә, урамға сыҡһа ла.\nУлын үҙ күргән ғаиләгә Миңлегөл сәсе менән иҙән һеперерҙәй булып тырышты. Ҡайны-ҡәйнәһенә лә, иренә лә, башҡа туғандарына ла яраны. Фәрит тәүге осорҙа Русланды араларына һалып йоҡлай ине. Яратыуын, һағыныуын баҫа алмай йонсоно. 2 – 3 ай ваҡыт үткәс кенә ҡатыны менән аулаҡ ята башланылар. Яйлап аралары эҫенде, яратыу ҙа барлыҡҡа килде. Ҡатын был иренә лә өс бала табып бирҙе. Тик Фәрит барыбер Русланды нығыраҡ яратты. Үҙенекеләр күберәк әсәләре ҡарамағында булды. Ә ҙурын көтөү көтһә лә, урманға барһа ла, йылға буйына балыҡҡа төшһә лә эйәртеп ала торғайны.\nРуслан яратмаҫлыҡ та түгел ине шул. Кескәй саҡтан ололарса фекерләгән бала ҙурайғас бигерәк аҡыллыланды. Мәктәпте алтын миҙалға тамамлап, аграр университетҡа уҡырға инде. Эскелек, тәмәке тартыу кеүек яман ғәҙәттәргә битараф булды. Эшкә лә шәп ине. Атаһы менән һәр эште кәңәшләшеп башҡарҙы. 8-се класты тамамлағас, Фәрит янына килеп ултырҙы ла:\n– Атай, Дамир ҡартайымдарға мине эҙләп, үҙ атайымдың туғандары килгән. Улар менән аралашыуға һин ҡаршы түгелме? – тип һораны. Тәүҙә ир аптырап ҡалды, нимә әйтергә белмәй ыҡ-мыҡ килде.\n– Әллә инде. Һинең тормошоң бит, үҙең хәл ит...\n– Һин бит уны алыштырҙың. Шуға һинән рөхсәт һорайым. Ҡурҡма, атай, мин һине ташламайым, – тине.\nРөхсәт бирҙе Фәрит. Мөнәсәбәте боҙолмаҫмы, тип оҙаҡ ҡына ҡурҡып та йөрөнө. Бәхеткә күрә, барыһы ла элеккесә ҡалды. Үҙ атаһының туғандары Мәскәүҙә йәшәй икән, Башҡортостанға һирәк ҡайталар. Шуға артабан аралашыуҙары башлыса телефон аша дауам итте. Ҡартатаһының өйөн һатҡас, вариҫ булараҡ Русланға ла өлөш сығарҙылар. Ул 400 мең һумға яҡын аҡсаны алып ҡайтып, атаһы менән әсәһенә тапшырҙы.\n– Нимәгә тотонһағыҙ ҙа ризамын. Минән һораһағыҙ, яуабым шундай. Университетты бөткәс, йәшәргә ауылға ҡайтам. Шуға өй башлаһаҡ та була.\nИке йәйҙе Фәрит менән Рөстәм төҙөлөш менән үткәрҙе. Быйыл йәй диплом алырға, эш башларға һәм яңы йортто туйларға ниәтләнә ине. “Ә кәләш?” – тип һорауҙарына, ул йылмайып: “Уныһы икенсе йылға ҡала”, – тип яуапланы. Тик быларҙың барыһы ла уға насип булмаған икән. Декабрь урталары ине. Ауыл хакимиәтендә эшләгән Айгиз ағаһы килеп инде. Йәшләнгән күҙҙәренә, ҡара янған йөҙөнә ҡарап, Фәрит нимәлер булғанын һиҙенде.\n– Ҡустым, сығып тор әле. Килен менән һөйләшеп алайыҡ...\n– Һине аҙаҡ саҡыртырмын. – Фәриттең күңелен шом баҫты. “Руслан, улғынам...” – мейеһен шунда уҡ ошо уй ярып үтте.\n– Улыма нәмә булған?!\n– Ғәфү ит, ҡустым. Ауыр хәбәр алып килдем. Мейеһенә ҡан һауған, ти. Бөгөн иртәнсәк вафат булған. Университеттан шылтыраттылар. Барырға кәрәк. Йыйына тороғоҙ, берәр сәғәттән юлға сығырбыҙ.\nАртабан нимәләр булғанын Фәрит яман төш кеүек кенә хәтерләй. Документтар юллау, ерләү мәшәҡәттәре, Ҡөрьән ашы, килгән-киткән туғандары, дуҫтары... Күңеле ҡатҡайны, илай ҙа алманы. Бары тик Русландың йәшәгән дөйөм ятаҡ бүлмәһенән әйберҙәрен алырға барғас ҡына, түгелеп-түгелеп илай алды. Бергә йәшәгән Урал тигән егет: “Ағай, быны ерләргә барғанда алып барырға онотҡанмын. Һеҙҙең туған көнөгөҙгә тип, үлер алдынан ғына Руслан алғайны”, – тип төргәк бирҙе. “Донъялағы иң яҡшы кешегә” тип яҙылған ҡумта эсенә тәмлекәстәр тултырылғайны. Ә бәләкәй генә открыткаға: “Бәхеттең тәме лә, ҡәҙере лә сикһеҙ” тип Руслан үҙ ҡулдары менән яҙып ҡуйған.\nБына әле лә улы тураһындағы хәтирәләрҙән, Фәриттең күҙҙәренән йәштәр аҡты ла аҡты. Бер аҙ күңеле бушанғас, ул тырмаһы менән һәнәген кәртә ситенә һалды ла, ҡайтырға йыйынды.\n– Ярай, улғынам, мин ҡайтайым. Ошо көндәрҙә тағы килербеҙ. Шап-шаҡтай йөрөп, ҡапыл ғына вафат булдың да ҡуйҙың шул. Ышанғы ла килмәй. Сабыр итеүҙән тыш әмәлдәр юҡ. Бергә йәшәгән 18 йыл 18 көн кеүек үткән дә киткән икән. 23-дө лә тултырмай китеп барҙың. Үҙ баламдай яраттым, һаман да яратам, улым. Моғайын, риза булып киткәнһеңдер. Ә мин һинән риза: үтә лә бәхетле атай иттең...\nЗыярат ҡапҡаһын сығып барған 44 йәшлек ирҙең сал сәстәренә, ҡайғы баҫҡан яурындарына ҡарап, яҙғы болоттар ҙа илай башланы. Әммә ул ямғыр тамсыларын да һиҙмәй, ҡапҡа тышына ҡуйған матайын да онотоп, ауыр аҙымдар менән ауыл яғына ыңғайланы.


Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил халыҡты ҡабул итте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБала хоҡуҡтары буйынса вәкил халыҡты ҡабул итте\n26 апреля 2016 — 16:32\nМатди тәьминәт, торлаҡ шарттары һәм йәшәү өсөн мөһим дарыуҙар. Бала мәнфәғәттәренә ҡағылғанда был мәсьәләләр икеләтә киҫкен. Ҡыйынлыҡтарҙы үҙ-аллы еңә алмаған ата-әсә һорауҙарына яуап эҙләп бала хоҡуҡтары буйынса республика вәкиленә мөрәжәғәт итә. Алһыу Флүр ҡыҙы һигеҙ йәшлек балаһын яңғыҙы тәрбиәләй. Алимент алыу өмөтөн өҙгәс бала хоҡуҡтары буйынса вәкилгә мөрәжәғәт иткән. Был осрашыуға кешеләр төрлө һорау менән килә. Ауырыу бала өсөн тейеш дарыуға аҡса еткерә алмағандар матди хәленә зарлана. Организмда глюкоза кимәлен асыҡлар тест-һыҙаттарҙың бер айлыҡ йыйылмаһы ғына мең ярым һумға төшә. Ә шәкәр диабетынан яфаланған балаларға унан башҡа дарыуҙар ҙа талап ителә. Өфөлә йәшәгән Винокуровтар ғаиләһе тестарҙың бер өлөшөн урындағы поликлиниканан ала, әммә 12 йәшлек Настяға ул күләм генә етмәй. Өс айға алты ҡап кәрәк. Ҡыҙҙың әсәһе үтенес менән „Мәрхәмәт„ фондына мөрәжәғәт иткәнен һөйләй. Оҙаҡламай бала хоҡуҡтары буйынса вәкил менән осрашыуға саҡырыу алалар. Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил белдереүенсә, тест-һыҙаттар мәсьәләһе киҫкен торған ғаиләләр һаны бер тиҫтә генә түгел. Уларға ғәмәли ярҙам итеү маҡсатында „Феникс„ йәмәғәт ойошмаһы менән хеҙмәттәшлек итәбеҙ, ти Милана Скоробогатова. Диабет берләшмәһе йыл да күмәк саралар үткәрә, сәйәхәттәр ойоштора, балалар өсөн аралашыу мөмкинлектәре таба. Был юлы ойошма рәйесе Арсен Зиннәтуллин шәкәр диабеты менән ауырыу бала тәрбиәләгән биш ғаиләгә кәрәкле тест-һыҙат ҡаптарын тапшырҙы. Килеп тыуған ҡыйынлыҡтарҙы үҙ-аллы хәл итә алмаған кешеләр дәүләт вәкилдәре ярҙамын көтә, ти Милана Марат ҡыҙы. Аҙна һайын ул үҙ ҡабул итеү бүлмәһендә, айҙың һәр һуңғы дүшәмбеһендә Рәсәй Президентының ҡабул итеү бүлмәһендә бала хоҡуҡтарына ҡағылышлы белешмәләр бирә. Борсоулы мәсьәлә бар икән вәкилдең Интернеттағы сайтында бер нисә көн алдан яҙылыу ҙа етә.Бала хоҡуҡтары боҙолған һәм бала мәнфәғәттәре үтәлмәгән осраҡта ярҙам йә кәңәш һорап Башҡортостанда бала хоҡуҡтары буйынса вәкил сайтына тәүлек әйләнәһенә мөрәжәғәт итергә мөмкин. Милана Скоробогатова әйтеүенсә, ҡабул итеү бүлмәләрендәге ошондай осрашыуҙар ыңғай һөҙөмтәһеҙ ҡалмай.


Арберештар — Башҡорт Википедияһы\nАрберештар йәки Итальян албандары (алб. Arbëreshët, Арбёрешёт, итал. Arbereschi, Арберески) — Урта быуаттарҙа Балкандағы албан этносынан айырылып сыҡҡан албан (иллирий) тамырлы ике эре субэтник эксклав төркөмдөң береһе. Албандарҙың икенсе эксклав төркөмө — арнауттар. Хәҙерге арберештар башлыса Италия Республикаһы ауылдарында, айырыуса илдең көньяғында күпләп йәшәй. Диндәре буйынса — католиктар. Арбереш үҙаңын һаҡлаған кешеләрҙең һаны — 40—80 мең (2008 йыл, баһалау буйынса). Италияла тулы йә өлөшләтә албан арберешы сығышлы кешеләрҙең дөйөм һаны — 2 миллиондан ашыу кеше, улар нигеҙҙә илдең көньяғында һәм ҙур ҡалаларҙа йәшәй. Туған телдәре — арбереш теле, халыҡтың күпселеге ике телле, итальян телен һәм уның төбәк диалекттарын файҙалана.\nБарлығы: 260 000 самаһы, тамырҙары булған кешеләр һаны 2,000,000\nИталия (башлыса Калабрия)\nАрбереш теле, Итальян теле\nИтальян-албан католик сиркәүе, Арбереш православие сиркәүе\nАрнауттар, албандар, гректар\nКөньяҡ Италияла албандарҙың төпләнеүен тасуирлаған 1859 йылғы этнографик карта\nXIII—XVI быуаттарҙа Балкандағы шаулы сәйәси ваҡиғалар — тәре яуҙары, православиелы Византия империяһының көсһөҙләнеүе, мосолман Ғосман империяһының нығыныуы арҡаһында ҡатмарлы миграция хәрәкәттәре барышында албан этносынан ике эре субэтник эксклав төркөм айырылып сыға, улар яйлап үҙ аллы халыҡтар булып үҫешә һәм әлеге ваҡытта тарихи ватандары менән ныҡлы бәйләнмәгәндәр. Уларға түбәндәгеләр инә:\nАрнауттар (арваниттар) — Грецияның (Пелопоннес, Аттика, Беотия, Афины, Эвбея, Андрос утрауҙары һ. б.) православиелы албандары. Туған телдәре — арнаут теле, күпселек ныҡлы эллинлашҡан.\nАрберештар һуңғараҡ барлыҡҡа килә. Улар Италияға XIV—XVII быуаттарҙа миграциялаған. 1453 йылда Константинополдең ҡолауы, Скандербег ихтилалы һәм ҡайһы бер албандарҙың исламға күсеүе менән ризалаша алмау Италияға күсенеүгә сәбәпсе булған. Айырыуса страдиот албандар (Венеция ялланмалары) һәм Латин империяһында итальян теле һәм мәҙәниәте менән даими бәйләнештә булған арнауттар Италияға күпләп ағылған. Италияла күптәре православиенан католиклыҡҡа күскән.\nАлбандар башлыса Көньяҡ Италияла һәм Сицилияла ауыл ерҙәрендә төпләнә. Быуаттар буйына арберештар ғөрөф-ғәҙәтен, телен һәм мәҙәниәтен һаҡлай. Ләкин уларҙың ҡалаларға күскән тоҡомдары ныҡлы итальянлашыуға бирелә. Арберештарҙың Италияла күптән төйәкләнеүен төбәктең күп ауылдарындағы ике телле (итальян-албан) топонимика дәлилләй. Арбереш теле әлеге ваҡытта башлыса өйҙә ҡулланыла, федератив кимәлдә уның статусы ил конституцияһында нығытылмаған, ләкин төбәк кимәлендә, сикләнгән булһа ла, рәсми танылған ҡулланылыш алған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Арберештар&oldid=1062741 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 18 август 2021 в 20:09\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:09 18 август 2021 үҙгәртелгән.


«Китапхана - мөғжизәләр иле»\n5 февраль көнө китапханаға Манышты ауыл мәктәбенең 1-се һәм 3-сө класс уҡыусылары "Китапхана - мөғжизәләр иле" исемле театрлаштырылған фәһемле сараға килделәр. Балаларҙы Бесәй Базилио менән Төлкө Алиса ҡаршы алдылар.Улар үҙҙәренең Мөғжизәле ялан эҙләп аҙашып йөрөүҙәре, һәм ҡайҙа килеп сыҡҡандарын аңламауҙары тураһында әйттеләр. Китапханасы уҡыусыларға һәм әкиәт геройҙарына уларҙың барыһының да дөрөҫ йөрөүҙәре, һәм тап мөғжизә иленә - Китапханаға килеүҙәре тураһында әйтеп үтте. Байрамға Белмәҫйән килгәс кисә тағы ла йәмләнде. Балалар сара барышында йомаҡ систеләр, ҡыҙыҡлы шарадаларға, логик мәсьәләләргә яуап бирҙеләр. Шулай уҡ китапханасыһы уҡыусыларҙы балалар өсөн тәғәйенләнгән төрлө журнал- гәзиттәр, китаптар менән таныштырып үтте. Сара бик күңелле һәм фәһемле үтте.


Башҡорт халыҡ эпостары төрөк телендә\nБашҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары төрөк ғалимдары менән берлектә «Башҡорт халҡының эпостар йыйынтығы»н баҫтырып сығарҙы. Дүрт томлыҡ яңы хеҙмәт төрөк әҙәбиәтенең 100 томлыҡ антологияһын сығарыу проекты сиктәрендә Төрөк лингвистика йәмғиәте тарихында тәүге тапҡыр донъя күрҙе.\nБеренсе томда мифологик эпостар, икенсеһендә - социаль-көнкүреш, өсөнсөһөндә - тарихи, дүртенсеһендә героик эпостар урын алған. Улар араһында башҡорт халҡының «Урал батыр», «Аҡбуҙат», «Аҡһаҡ-ҡола», «Ҡара-Юрға» әҫәрҙәре бар. Текстар башҡорт һәм төрөк телдәрендә бирелгән.\nРухи мираҫ бигерәк тә башҡорт фольклорын, телен өйрәнергә теләүсе йәш ғалимдар, башҡорттарҙың боронғо ижады менән ҡыҙыҡһынған төрөк уҡыусыһы өсөн ҡыҙыҡлы тигән фекерҙә йыйынтыҡтың автор-төҙөүселәре. Сөнки ул төрки телле халыҡтарҙың алыҫ үткәненә байҡау яһай.


Рәсәйҙә «таныҡлыҡһыҙ йөрөргә» рөхсәт итеүҙәре ихтимал // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:10, 19 сентября 2018 Йәмғиәт\nРәсәйҙә «таныҡлыҡһыҙ йөрөргә» рөхсәт итеүҙәре ихтимал Фото: Олег Яровиков\nРәсәйҙәргә водитель таныҡлығынан башҡа машина йөрөтөргә рөхсәт итеүҙәре ихтимал. Дөрөҫөн әйткәндә, уның төп нөхсәһенән тыш. Бының өсөн ЮХХДИ-ла мобиль ҡушымта уйлап сығарырға тәҡдим итәләр.\n«Башланғысты ғәмәлгә ашырған осраҡта планшеты булған автоинспекторҙың смартфон йөрөткән водитель менән әңгәмәләшеү ваҡыты ярайһы уҡ ҡыҫҡара. Сөнки бер гаджетты икенсеһенә яҡын килтереү ҙә етә, унда бөтә мәғлүмәт яҙылып сыға. Мәҫәлән, юл-транспорт ваҡиғаһын йәки юл хәрәкәте ҡағиҙәһен боҙоуҙы теркәү ваҡыты биш минутҡа ҡәҙәр ҡыҫҡара», — тип баҫма ЮХХДИ башлығы урынбаҫары Владимир Швецовтың телмәренән өҙөмтә килтерә.\nДәүләт автоинспекцияһының ошондай башланғысы Рәсәй Президентының 2018 йылдағы май указы һәм документтар әйләнешен һанлаштырыу менән бәйле.\nТеги: водитель таныҡлығы, ЮХХДИ


Жмеринка тарихи музейы — Башҡорт Википедияһы\n49°02′16″ с. ш. 28°06′59″ в. д.\nЖмеринка тарихи музейы\nЖмеринка тарихи музейы — Жмеринка ҡалаһы (Украина, Винница өлкәһе) үҙәгендә граф Д. Гейдендың элекке йортонда урынлашҡан музей. 2003 йылда музей ҡала музейы статусы.\n1 Музей бинаһы тарихынан\n2 Музей эшмәкәрлеге\nМузей бинаһы тарихынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМузей граф Д. Гейдендың элекке йортонда 1969 йылдың 26 апрелендә асыла.\nГраф Д. Гейден — Винница өйәҙе дворянлығы башлығы була (1897 йылдың 14 авгусынан). Бер быуат элек уның аҡсаһына Винницала ябай халыҡ өсөн 60 бушлай китапхана асыла, Халыҡ йорто төҙөлә, унда уҡыу залы менән бергә тәүге ҡала китапханаһы асыла, халыҡ театры, йәмәғәт лекторийы эшләй. Ул Винницала беренсе даими рәүештә сыҡҡан баҫма мөхәррире була («Справочный листок Подольского общества сельского хозяйства и сельскохозяйственной промышленности»), уның меценатлығы ярҙамында Пирогов исемендәге өйәҙ хирургия хәстәханаһы (хәҙерге ваҡытта — Пирогов исемендәге Винница өлкә клиника хәстәханаһы), уның заказы буйынса Винница өйәҙе управа бинаһы проектлана һәм төҙөлә.\nГейдендар тоҡомо сығышы буйынса Вестфалиянан икәнлеге билдәле. Рәсәй империяһында был фамилия 1795 йылдан алып бик йыш телгә алына; уның атаһы, Федор Логинович Гейден, хәрби министр вазифаһын биләй, артабан Дәүләт советы ағзаһы һәм Финляндияла генерал-губернатор була. Ҡартатаһы — Логин Петрович Гейден — урыҫ флотының иң оло адмиралы, 1827 йылғы Наварин алышында ҡатнашҡан. Дмитрий үҙе лә ағаһы Александр менән хәрби карьераны һайлайҙар. Дмитрий Гейден Император Санкт-Петербург университетында, артабан Николаев генераль штабы академияһында уҡый (1888—1891), штабс-капитан чинында уҡыуҙы тамамлай.\nБатша империяһы ҡолатылғандан һуң украин халҡы үҙ дәүләтселеген булдырған осорҙа Гейден Украина игенселәре союзын етәкләй. Киевта үткәрелгән (1918 йылдың 29 апрелендә) Бөтә Украина игенселәр съезының да инициаторы нәҡ Гейден була. Дмитрий Гейден революцион демократия менән риза булмағандар араһында була, уның фекеренсә, революция тотороҡло тәртипкә тик хаос индерә. Революция йылдарында Сутискилағы уның йорто үртәлә, Винницалағы китапхана талана. Гейден 1918 йылда Ирекле армияға хеҙмәткә инә, аҡгвардиясылар Ҡырымдан эвакуацияланғанда Гейден Сербияға сыға. Загребта 1926 йылда вафат була.\nМузей ҡарамағында яҡынса 3 мең әйбер һәм экспонаттар. Музейҙа биш экспозицион һәм бер күргәҙмә залдары эшләп килә. Һәр зал үҙ йүнәлешендә эш итә. Бында археология һәм палеонтология табыштарын күреп була, уларҙы эргә-тирәлә ҡаҙыныуҙар ваҡытында тапҡандар, шулай уҡ төрлө документтар, көнкүреш әйберҙәре, хәрби ҡорал, тимер юлы вокзалы эшселәренең эш ҡоралдары ҡуйылған.\nБынан тыш бында Жмеринка флора һҙәм фаунаһы экспонаттарын күреп була. Айырым зал Кесе һәм Оло Жмеринка ауылдары тураһында бәйән итә, был ауылдар ҡалаға нигеҙ һалған. Шулай уҡ Көньяҡ-Көнбайыш тимер юлының һәм Жмеринка станцияһының үҫеш юлын күрһәткән экспонаттар бар.\nКрай тарихы менән бәйле шәхестәргә арналған залда билдәле боласы У. Кармалюк, яҙыусы М. Коцюбинский, Композитор П. Чайковский һәм башҡалар тураһында мәғлүмәттәр бирелгән. Тағы ла бер залда тарихи ваҡиғаларға бағышланған материалдар күрһәтелгән: 1917—1920 йылдарҙағы Украин революцияһы, Аслыҡ, индустриялаштырыу һәм коллективлаштырыу осорҙары тураһында. Дүртенсе зал Бөйөк Ватан һуғышы осорона бағышланған.\nБишенсе залда ҡаланың бөгөнгө хәле тураһында материалдар йыйылған: ҡала һәм райондың мәҙәни, социаль һәм иҡтисади тормошо.\nКүргәҙмә залы күргәҙмәләр ойоштороу өсөн махсус йыһазландырылған. Бында даими рәүештә ҡала һәм ил өсөн иҫтәлекле даталарға арналған күрҙәҙмәләр ойошторола, шулай уҡ урындағы рәссамдарҙың, оҫталарҙың эштәре күрһәтелә. Ошо уҡ залда урындағы халыҡтың XIX—XX быуаттарҙағы көнкүреште һәм тормошто сағылдырған экспозиция урын алған.\nБик ҙур булмаған, әммә ҡала үҙәгендә урынлашҡан ыҡсым һәм күркәм йорт ҡала халҡының, ҡала ҡунаҡтарының яратҡан урыны. Йыл һайын яҡынса 4 мең кеше музей экспонаттары һәм ҡала тарихы менән таныша.\n↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6  Исторический музей. Жмеринка\n↑ 2,0 2,1 2,2 Бесценный вклад графа Гейдена\nИсторический музей. Жмеринка\nБесценный вклад графа Гейдена\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Жмеринка_тарихи_музейы&oldid=931124 ҡабул ителгән\nВинница өлкәһе музейҙары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:46 27 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Программаның маҡсаты ниҙә? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Программаның маҡсаты ниҙә?\nПрограмманың маҡсаты ниҙә? 18.09.2018 // Сәләмәт булайыҡ\nБашҡортостан дәүләт медицина университетында пациенттарҙа инсульт менән инфарктты алдан иҫкәрткән программа эшләнә. Ул йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы сирҙәренең аҙып китеүен йылдам һәм аныҡ диагностикалауға ярҙам итәсәк, ауырыуҙарға үҙҙәренең хәлен күҙәтеү мөмкинлеген бирәсәк. БДМУ аспиранткаһы Айһылыу Хәмитова ошо турала мәғлүмәт менән уртаҡлашты.\n– Йөрәктең ишемия сире киҫкен коронар синдромға, шул иҫәптән миокард инфарктына килтереүе ихтимал. Программаны эшләгәндә тап ошондай пациенттарҙы күҙ уңында тоттоҡ, уларҙы дауалауҙа дөрөҫ алымдарҙы билдәләү бурысын ҡуйҙыҡ, сөнки инфаркттың ҡабатланыу, йөрәк ритмының боҙолоу хәүефе ярайһы уҡ ҙур, – тине Айһылыу Хәмитова.\nӘле табиптар йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәре хәүефен һәр пациент өсөн ҡулдан айырым иҫәпләп сығара. Бының өсөн махсус шкалалар файҙаланыла. Автор әйтеүенсә, уларҙа етешһеҙлектәр ҙә байтаҡ, шуға күрә әлеге программа тәьминәтенең нигеҙенә өр-яңы шкала һалынған. Ул сит илдәрҙә һөҙөмтәлелеген иҫбатлаған перспективалы биомаркерҙарҙы (ST2, BNP һәм Pentraxin-3) иҫәпкә ала.\n– Беҙҙең шкала ла, программа ла замансараҡ. Программа тәьминәте пациент буйынса мәғлүмәтте айырым индереүҙе лә, иҫәп-хисапты ла талап итмәй, бөтә эш автоматлаштырылған. Һөҙөмтәлә табип ваҡытын сарыфламаясаҡ, диагностика ла теүәл үткәреләсәк. Өҫтәүенә бындай программаны пациент үҙенең компьютерына ҡуйып, сиренең динамикаһын үҙаллы күҙәтә аласаҡ, – тине әңгәмәсебеҙ.\nПрограмма төҙөү – сығым талап иткән ҡатмарлы эш. Айһылыу әйтеүенсә, проект буйынса эштә уға тотош команда ярҙам иткән. Улар иҫәбендә Башҡортостан дәүләт медицина университеты белгестәре лә, Өфө дәүләт авиация техник университеты программасылары ла бар. Аҡсаны иһә Инновацияларға булышлыҡ итеү фонды бүлгән.\nАйһылыу Хәмитованың проекты быйыл УМНИК-НТИ конкурсының еңеүселәре иҫәбенә ингән һәм 500 мең һумлыҡ грантҡа лайыҡ булған. Был аҡса биомаркерҙар кимәле менән киҫкен коронар синдром үткәргән пациенттарҙың хәленең насарайыуы араһындағы бәйләнеште артабан тикшереүгә, яңы шкаланың һөҙөмтәлелеген күҙәтеүгә тотоноласаҡ.\nӘҙер программа тәьминәтен кардиоүҙәктәр, поликлиникалар һәм кардиология бүлексәһе булған дауалау-профилактика учреждениелары эшенә индереү күҙаллана.


Эй ултыра балыҡсы... » Страница 10 » Башҡортостан гәзите\nЭй ултыра балыҡсы... // 27-01-2016, 01:02\n* Балыҡты ҡышҡы йылтырмаға тотҡанда киҫкен хәрәкәт яһарға ярамай. Өҫкә яйлап күтәреү, аҫҡа иһә тиҙ төшөрөү уңыш килтерер.\n* Болотло көндә йылтырманың асыҡ төҫтәгеһен, аяҙ мәлдә һарыһын ҡулланығыҙ.\nҠышҡы “һунар”ға нимә кәрәк?\nЭй ултыра балыҡсы... // 12-12-2015, 01:06\nМәкенән балыҡ ҡаптырыу йәйге ҡармаҡлауҙан ныҡ айырыла. Шуға күрә лә ҡыш ҡорамалдарҙың башҡа төрлөһөн һайларға кәрәк. Үҙең эшләп алһаң да була. Мәҫәлән, ҡулланылған ҡармаҡтың әһәмиәте ифрат ҙур. Уның ҡулдан эшләнгәне һәйбәтерәк.\nКом: 0 // Уҡынылар: 483 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Бына ошо-о-ондай тоттом!”\nНиндәй генә балыҡсы ҙур табыш алырға теләмәй икән? Был – күптәрҙең хыялы. Ҡайһыларының “бәхете” ярға еткәс кенә ҡармаҡтан ысҡынып ҡаса… Унан китә төрлө хәбәр, имеш-мимеш, арттырып һөйләү. “Балыҡсының ярты һүҙенә ышан” тигән һүҙ шунан килеп сыҡҡандыр ҙа. Ҡайҙа күпме ауырлыҡтағы балыҡ тотолғаны хаҡында дөрөҫ мәғлүмәттәр ҙә бар. Уларҙы һеҙҙең иғтибарға тәҡдим итәбеҙ.\nКом: 0 // Уҡынылар: 430 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТабышһыҙ ҡайтмайым тиһәң…\nКом: 1 // Уҡынылар: 636 тапҡыр // Тотош уҡырға\nФотоконкурс "Балыҡ һәм балыҡсы"\nЭй ултыра балыҡсы... // 12-12-2015, 01:05\nДуҫтар! Һеҙҙән балыҡсы тормошонан ҡыҙыҡлы, үҙенсәлекле мәлдәр, төрлө мажаралы хәл-ваҡиға, көтөлмәгән табыш, тәбиғәттең хозур күренештәренә бәйле фотоһүрәттәр көтәбеҙ. Уларҙың иң уңышлылары гәзит битендә урын аласаҡ. Ашығығыҙ: еңеүселәрҙе ҡиммәтле бүләктәр көтә! “Эй ултыра балыҡсы...” махсус битенә ҡарата фекерҙәрегеҙҙе, кәңәштәрегеҙҙе, тәҡдимдәрегеҙҙе хат йә Интернет аша (bashgaset.ru), шулай уҡ surtan2014@mail.ru электрон адресына яҙып ебәрә алаһығыҙ.\nЭй ултыра балыҡсы... // 12-12-2015, 01:02\nБыйыл Дүртөйлө ҡалаһы янындағы “Полиэф” заводы һәм Ҡарман балыҡ үрсетеү хужалығы тарафынан йәш балыҡтар үрсетелеп, һыу ятҡылыҡтарына ебәрелде.\nФайҙаһынан зыяны күп\n2011 йылда Венгрия ғалимы Энди Мур балыҡсылар өсөн әүҙем биологик матдә – феромондар – уйлап тапҡан. Уны ҡулланғанда, табыш 500 процентҡа арта! Тимәк, йылға буйынан бер ваҡытта ла буш ҡул менән ҡайтмаясаҡһың. Хаҡы ла әллә ни ҡыйбат түгел: 1 390 һум.\n“Атайымдан күп һөнәргә өйрәндем”\nЭй ултыра балыҡсы... // 12-09-2015, 01:07\nҠайһылары хәүеф менән янай?\nЭй ултыра балыҡсы... // 12-09-2015, 01:06\nАртҡа 1 ... 6 7 8 9 10 11 12 13 14 ... 18 Алға Бит башына


«Салауат Юлаев» чемпионаттың һуңғы уйынын үҙ боҙонда Тольяттиҙың «Лада»һы менән үткәрҙе. «Лада» көслө команда түгел, хатта иң көслө һигеҙ иҫәбенә лә ингәне юҡ, шулай ҙа беҙҙекеләр өсөн бик уңайһыҙ команда. Быйыл өс уйында ла «Салауат» өҫтөнән еңеүгә өлгәште. Күршеләр ҡапҡаға һирәк, ләкин төҙ һәм көслө һуға. Шуға өҫтәп, уларҙың ҡапҡасылары Илья Ежов алмаштырғыһыҙ уйынсы. Юҡҡа ғына, яҡшы голкипер—ярты команда, тимәйҙәр бит.\nБеренсе осор ҡунаҡтарҙың тулы өҫтөнлөгө менән үтте. Тәүге шайбаны ла улар индерҙе. Икенсе осор башында Леписто яуап шайбаһын һуға алды. Ләкин бер нисә минуттан ҡунаҡтар таяғы алға сыҡты: уйын тәртибен боҙған Гончаров штраф эскәмйәһенә ултырып та өлгөрмәне, Бочаров Сведберг ҡапҡаһына шайба ташлап та ҡуйҙы. Гончаров ял итә алманы. Баш тренер Игорь Захаркин шунда уҡ ҡапҡасыны алыштырҙы. Быға бөтә көйәрмәндәр ҙә шатланғандыр, тип уйлайым. Гаврилов ҡапҡаны бик тәүәккәл һаҡланы. Беҙҙең ҡапҡаға бүтәнсә гол инмәне. Икенсе осор 2:2 менән тамамланды. Өсөнсө осорҙа хәл иткес голды Станислав Гәрәев индерҙе. Уйын аҙағында, ҡунаҡтар ҡапҡасыһын алып, 6-сы уйынсы сығарғас, беҙҙең Куляш иҫәпте 4:2-гә еткерҙе.\nШулай итеп, тырыша торғас, плей-оффҡа ла килеп еттек. Беҙҙекеләр «боронғо дуҫтар»—Ҡаҙандың «Аҡ барыҫ»ы менән көрәшәсәк. Кем алуҡ?!


Легендалар һәм риүәйәттәр (Сөләймәнов)-18 » Новости Уфы, главные новости Башкортостана / Bash-Portal.Ru\nЛегендалар һәм риүәйәттәр (Сөләймәнов)-18\nҒөмүмән, һатылған ҡыҙ яҙмышы хаҡындағы тормош-көнкүреш риүәйәттәре һағыш менән һуғарылған йырҙан айырылғыһыҙ. “Ғилмияза” риүәйәте – бына шуның баҙыҡ бер миҫалы була ала. Был риүәйәттә сит ерҙәрҙә интеккән башҡорт ҡыҙы Ғилмиязаны үсле кешеләр һатып ебәрә.\nӘҫәр менән танышҡас, йәш ҡыҙ варварлыҡ дәүеренең мәрхә-мәтһеҙ ҡанундарының (ҡон алышыу, кеше менән сауҙа итеү) ҡор- баны булып хәтерҙә ҡала. Риүәйәттә Ғилмиязаның ҡаҙаҡ далаһын-да әсирлектәге трагик хәлен күҙ алдына килтерерлек деталдәр бай-таҡ. Ул, бала саҡта уйнап үҫкән Атҡарғай тауын һағынып, илай, шул хаҡта йыр сығарып йырлай:\nУрал тауы битләп, көн битләп;\nАяҡтарым талһа ла, имгәкләп.\nСөнки ҡыҙҙың бала сағы, тимәк, ирекле көндәре, шул образ менән бәйләнгән. Атҡарғай тауы әҫәрҙә тыуған ерҙе кәүҙәләндерә. Ирек, бәхет төшөнсәһе лә шул тау образы аша бирелә. Шулай ит-еп, проза менән йыр бер-береһен тулыландырып килеп, тотош бер драматик картина тыуҙыра. Унда ҡыҙҙың тыуған илен ни тиклем һағыныуы, иреккә һыуһауы йөрәк менән тоймалы, күҙгә күренмәле итеп һүрәтләнгәндәй була.\nҺатылған һәм әсирлеккә юлыҡҡан Ғилмияза, Энйәбикә ише ҡыҙҙарҙың яҙмышы хаҡында һүҙ барғанда, риүәйәтселәр ҡот ос-ҡос шундай бер деталде күҙ уңынан ысҡындырмаусан. Ул меҫкен-дәрҙең табанын телеп, шул яраға ваҡ ҡына итеп туралған ат ҡылы һалыр булғандар. Яра уңала. Әммә күп йөрөргә мөмкинлек бирмәй. Шуға ла Ғилмиязаның аяҡтары талһа, имгәкләп булһа ла, тыуған илгә ҡайтыу хаҡында әйткәне ике мәғәнәгә эйә. Ҡәбәхәт-лектең сигенә етеп, әле әйткәнсә, ғүмер буйы интектерә торған яз-аға дусар иттереүҙәрен иҫәпкә алмаған сүрәттә лә, һатылған һәм әсир ҡыҙҙың тыуған илен ни тилем ныҡ яратыуы, ҡайтыу теләген-ең унда ни хәтлем көслө булыуы ифрат та уңышлы итеп образлы әйтелгән, тип һығымта яһарға булыр ине. Әгәр инде һатылыу мәс-хәрәһе, әсирлектәге интегеүҙәре йөрәгенә һалған яранан тыш, табанында бетәү яра булыуын да иҫәпкә алһаҡ, ул “образлылыҡ”- тың тетрәндергес булыуына төшөнөрбөҙ. Сөнки ундай яра менән ҡол ҡыҙҙың әллә ҡайҙа китә алмаҫына, иңгәкләмәй сараһы булма-уына асыҡ төшөнөрбөҙ.\nҒөмүмән, “Ғилмияза”, “Энйебикә” ише риүәйәттәрҙә ирекһеҙ әсир ҡыҙ яҙмышы проблемаһы тыуған ил тойғоһо проблемаһы ме-нән үрелеп килә. Ғилмиязаны ла, Энйебикәне лә тыуған илдә ни көтә? Улар уны белмәйҙәр ҙә, уныһы уларҙы ҡыҙыҡһындырмай ҙа. Бары ҡайтыу, бары ҡайтыу теләге генә биләй уларҙы. Был ҡыҙҙар өсөн ирек һәм тыуған ил айырылмаҫ төшөнсә.\nОшо төшөнсә «Йәнифә» риүәйәте героиняһы өсөн дә актуаль. Тик уның художестволы хәл ителеше генә икенсе төрлө. Шул икен-се төрлөлөк ҡатын-ҡыҙ яҙмышы мәсьәләһенең дә икенсе төрлө яҡ-тыртылыуына сәбәпсе булған. Эш ниҙә һуң? Эш шунда. Төп герои-ня булған Йәнифә бала сағынан уҡ бәхетһеҙ. Ул бөтөнләй яҡлаусыһыҙ үкһеҙ етем бала була. Уны ла һатып ебәрәләр. Уны сит илдән килгән оло йәштәге һарт (үзбәк) сауҙагәре ала. Ҡарт менән йәш айырмаһының ҙур булыуы – етем ҡыҙ бала яҙмышына төшкән өҫтәлмә бәхетһеҙлек ул. Дөрөҫ, Йәнифә бәлиғенә инмәйенсә, ҡарт уның менән никахҡа инмәй тора. Әммә, ҡушылыусыларҙың урын-ын алмаштырыу менән ҡушылдыҡ үҙгәрмәй, тигән кеүек, был ни-кахты кисектереүҙән ҡарт менән ҡыҙҙың йәше тиңләшмәй. Үҙ ти-ңе менән никахлаша алмауы – Йәнифәнең тағы бер бәхетһеҙлеге. Әммә, тормош ни тиклем ҡараңғы тойолмаһын, кес кенә булһа ла, унда бер яҡты нөктә булырға тейеш. Юҡһа кеше үлә. Йәнифәгә лә тәтей ундай нөктә: ҡыҙы Рәхимә уның бар өмөтө, бар ҡыуанысы була. Бары уның арҡаһында ғына, ҡатын үҙенең тыуған яғын ҡай-тып күреү бәхетенә ирешә. Бындай форсат, ҡартының васыяты бу-йынса, ҡы-ҙына ете йәш тулғас, тыуа байбисә булыуына күнегеп өлгөргән Йәнифә алдында. Ошо урында: “Тыуған илде һөйөү темаһы риүәйәттә ҡайһылай ҙа ыңғай хәл ителгән! Көткәне алдына килгәникән,” – тип Йәнифә менән бергәләп ҡыуанғы килә. Тыуған ауылына ҡайтып төшөү менән, үҙе тол һәм үҙе йәш был байбисәгә, үҙ-ара талашҡандай, унан да, бынан да яусылар килә башлауы ла көсәйтеп ебәрә был тойғоно. Тыуған илде һөйөү темаһы, ысынлап та ыңғай хәл ителә. Әммә беҙ көткәнсә түгел. Тап ошо урында был тема йөҙ ҙә һикһән градусҡа боролош яһағандай була. Хикмәт ни-ҙә? Хикмәт шунда: Йәнифә яусыларҙың тәҡдименән, тимәк, мәңге-леккә тыуған ерендә ҡалыу мөмкинлегенән дә, баш тарта. Ни өсөн? Йәнифәнең был ҡарарының үҙ логикаһы бар. Ҡатынлыҡҡа һоратыу-сыларға биргән яуабында асыла уның логикаһы. Ана ул ни тип яуап биргән ул: “Хәҙер мине .., байлығыма ҡыҙығып, талашалар. Үҙемдең ғүмерем ҡайғырып үтте. Инде баламды, иленән айырып, ҡайғыға ҡалдырмайым!” Ғүмер буйы илем, ерем, тип һарғайған Йәнифә бына шулай балаһының бәхете хаҡына үҙ бәхетенән баш\nтарта. Оло йөрәкле әсә генә бындай аҙымға бара ала, әлбиттә. Тим-әк, тормош ни тиклем иҙмәһен, уның рухын һүндерә алмаған, ке-шелек сифатының сафлығын боҙоуға өлгәшмәгән.\nЙәнифәнең был ҡарары, бер ниндәй ҙә намыҫ, йәлләү тойғо-һо кисереп тормайынса, үҙен сит илгә һатып ебәреүсе таш йөрәк тыуғандарын (ағайы менән еңгәһен) ғәйепләү акты мәғәнәһенә лә эйә.\n”Алтынсәс” риүәйәтендә лә ҡатын-ҡыҙ яҙмышы темаһы уны мал урынына һатыу юҫығында хәл ителә. Ә һатыу ҡатын-ҡыҙҙы урлау темаһының эҙемтәһе рәүешендә ҡарала. Бирҙеғол атлы уҙа-мандың Алтынсәс тигән ҡатынын ҡаҙаҡтар урлай ҙа үҙҙәренең байына һата. Был риүәйәттә Алтынсәс йөҙөндә яҙмышына баш эй-мәҫ, иректе көтөп ятмай, уны яулау өсөн, әүҙем ҡуҙғалыусы ҡатын образы һынлана. Йөклө хәлендә лә әсирлеккә юлығып, унда ул табып, уны тоҡҡа һалып йөкләп ҡасып ҡайтырға үҙендә көс табыуы уның образына мәртәбә генә өҫтәй.\nУн ике генә йәшендә ағаһы тарафынан ҡаҙаҡтарға һатылған Энйебикәгә лә яҙмыш бәхетле киләсәк юрамай. Киреһенсә, килә-сәге уға йә илен һағынып, һарғайып, сит илдә ят бауырҙар араһында ғүмерлеккә тороп ҡалырға мәжбүр булған Ғилмияза-ның, йә Йәнифәнең яҙмышын уртаҡлашыу хъәүефен генә әҙерләй. Әммә, эш үтмәҫ элек, ул да, Алтынсәс кеүек үк, ҡаҙаҡ әсирлегенән ҡасып ҡайтырға үҙендә көс таба. “Алтынсәс кеүек үк”, тигәс тә: “Ул бит бала йөкләгән килеш ҡайта”, – тип әйтер кемдер. Эйе, әммә ул ҡаҙаҡтың һайлам атын менеп ҡаса. Ә Энйебикә, бала ғына булыуына, етмәһә,табанын ярып, туралған ҡыл һалыуҙарына ҡармаҫтан йәйәүләп ҡасып, ҡабатлай Алтынсәстең подвигын. Шуға күрә лә әһәмиәттәре яғынан улар ҡылған ғәмәлдәре оҡшаш ҡына түгел, бер үк әһәмиәткә эйә.\n[24 декабря 2010] | Просмотров: 333 Опубликовал: admika Оцени статью!


«Өфө» аэропортында пассажирҙар ағымы һуңғы 20 йыл рекордын уҙҙы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Өфө» аэропортында пассажирҙар ағымы һуңғы 20 йыл рекордын уҙҙы\n«Өфө» Халыҡ-ара аэропорты дүшәмбе көнө 2013 йылда ике миллионынсы пассажирын хеҙмәтләндерҙе. Ул Мәскәүгә эш буйынса командировкаға осоусы, Өфөлә йәшәүсе Гөлнур Хунафина булды.\nПочетлы пассажир бүләккә бонуслы хеҙмәттәр пакеты алды: бизнес-залда биш тапҡыр хеҙмәтләндерелеү, ярты йыл дауамында бушлай автопарковка менән файҙаланыу һәм аэропорттың берәй ресторанында ике кешегә киске аш. Ике миллионынсы пассажирҙы хеҙмәтләндереүсе авиакомпания Гөлнур Хунафинаға йыл буйына Рәсәйҙең төрлө аэропортынан төрлө даими йүнәлеш буйынса бушлай осоуға сертификат бүләк итте.\n«Өфө» Халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Александр Андреев журналистарға хәбәр итеүенсә, пассажирҙар ағымы һуңғы 20 йыл рекордын уҙҙы. Йыл аҙағына тиклем ул 2,2 миллион кешегә етәсәк. Абсолют тарихи максимум Өфөлә 1992 йылда теркәлгән – ул саҡта өс миллион пассажир рубежын уҙған.\nКөнөнә «Өфө» аэропорты 40 рейстан алып 50 рейсҡа тиклем, йәғни 7-8 мең пассажирҙы хеҙмәтләндерә.\nАэропорттың артабан үҫеш потенциалы барлығын ISAGO сертификаты дәлилләй. Ул аэропорттың производство эшмәкәрлеге һәм эксплуатациялау именлеге халыҡ-ара стандарттарға тап килеүен раҫлай. Өфө аэропорты Рәсәйҙә төбәк аэропорттары араһында беренсе бындай сертифакат алыусы булды.\nТеги: транспорт,авиа йөрөтөүҙәр,пассажирҙар ағымы


Менән танышыу өсөн өҫтәмә бюджет урындары иң яҡшы бушлай таныша сайтында\nӘгәр ҙә һеҙ беләһегеҙ, сайтта теркәлергә кәрәк тураһында һеҙ ниндәй (АКАД аҡса тотонолған) йәки ҡушымта ниндәй скачать, тәүге осрашыуҙа уларҙың тикшереү бушлай-был бик яҡшы идея. Әммә сайтында танышырға һәм ҡайһы бер ҡушымталары өсөн, мөмкин булғандың барыһы ла бушлай версия ысынлап та, һеҙ нимә кәрәк. Ауыр Онлайн танышыу, барыһы — тик менән осрашты һәм кеше. Башлыса, насар ғына танышты. Әлегә һеҙгә кем таба алманы-һеҙ ысынлап Вибе, тип әйтергә була. Шул саҡта таныша*яҡшы.*Әллә ниндәй мизгелдәр һеҙ, моғайын, тип таныштырҙы сайтында теркәлгән булһа, һеҙҙе күреп һәм әлегә хәл подписка хаҡы булмаған, осһоҙ тип, был мөмкин булһын өсөн, барҙарҙа һыра эсеү генә була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, гармония, әммә беҙ ҡайһы бер сара юҡ, аҡса өсөн $ половинка икенсе бер ай эҙләгән.\nЙәки, бәлки, һеҙ теләһәгез һыналған онлайн-таныш, күп һала алмай. Ҡәҙерле пробный версия сайтына бушлай тәҡдим итә, әммә ваҡытыбыҙ етмәй ете көн түгел, кем өсөн табырға була. Йәғни, һеҙгә нимә кәрәк-был танышыу сайты түләүһеҙ биреү мөмкинлектәре тулы спектры тулы түгел-был һеҙ һәм жульничество. Беҙ эшләү өсөн тикшереү системаны иң яҡшы бушлай өсөн кушымталар һеҙҙең сайтында танышырға һәм исемлеген төҙөү һәм, подноготная биреү һәм һеҙ, кеше тибы тип, уларҙың һәр береһе өсөн иң тап килгән. (Әгәр был дата ә ерҙә иң эҫе, беҙ көткәнгә, рәхмәт.) Иң яҡшы бушлай өсөн беҙгә өҫтәмә һайлау төп өҫтәл ока купидон баҫыуы менән таныштырҙы: яҡшы, түбәнһетеп беҙ-улар татлы реклама кампанияһы, әммә был булған бөтә сайтында. Ока берләшмәләрендә нигеҙләнгән стратегия һәм таратыу мәсьәләһе ныҡлы ярылып купидон өлгәшә. Плюс, сөнки танышыу сайтының береһендә беренсе ҡасан була (уның дебют), был исемде үҙенә хас файҙаланыусы ышаныслы базаһы ныҡлы. Лгбт купидон йүнәлтелгән һәм бик ока да керетеп, һәм либерал-фрэндли, күҙҙәре төпкә беҙгә бонус була. Төп версияһына беҙҙең өҫтәлдә иң яҡшы бушлай өсөн өҫтәмә һайлау шарнир танышырға була: бөтә балаларҙы беҙ нисек ярата алмай һайлау-етди һәм сайтта танышырһығыҙ. кире уйлап, беҙҙең яратҡан кеүек йыллыҡ өҫтәмә бармаҡ? Минималистичный Шарнир тәҡдим итә, һәм скачать хис, нетерпеливый кешеләрҙе яратам, әммә интеллектуаль һәм алгоритмға ярашлы, серьезность щепотка ҡатышмаһы, оҙайлы мөнәсәбәттәр өсөн һеҙҙең реаль табырға мөмкинселек бирә. Рецепт был, ысынлап та, идеаль буласаҡ. Төп, йәғни был элмәк, тип, һеҙгә тәҡдим итә, йәки һәр кемдең уйында трут бассейны вульгар дурной хәбәрҙәр зарлана. Иҫкәрмә: был сайтында табырға мөмкин түгел тиерлек йәки өҫтәмә танышабыҙ, ул ниндәй булған-түләүле яңыртыла, әммә был сайтта, унда һеҙ барлыҡ вариантын бушлай бирергә кәрәк, өсөн, тулы ҡанлы сайтында (неограниченный инеү түләүле бирә һезгә ябай варианттар күберәк, йәки һулға әйләнеп ҡайтыу өсөн скольник пойло осраҡлы һымаҡ). Был уйын оҡшарға гармония түгел, йәки, ҡайҙа һеҙ түләргә тейеш, эшләү өсөн бөтә, тип. Смартфон өсөн өҫтәмә байтаҡҡа күберәк булды, бушлай тәҡдим итә, улар тулы ҡанлы әсә, сайтында танышырға өҫтәл ҡарағанда, шуға смартфон булыуы мөһим.\nКлассик сайтында танышырға һеҙ нисек уйлайһығыҙ, унда файҙаланыусы һәм компьютер артында ултырып хәбәрҙәр освистывать аҙағында улар өсөн сәғәттәр бирелә. Ғәҙәттә, улар менән етди мөнәсәбәттәр яҡтан киң ашыу анкета ебәреү, таратыу һәм интеллектуаль мөмкинлеге байтаҡҡа күберәк уйынсы ҡарағанда, ҡушымта-ғына хеҙмәте. Был хеҙмәтте яңы, трут һәм элмәк кеүек, ул беркасан ла күргәнем булмаһа ҡараш тағы онлайн-таныштырҙы. Йәш кеше улар йүнәлтергә, телефондан уларға үҙем приклеивать. Профиль социаль селтәре ойошторола һәм макеты күпкә артыҡ булыу оҡшай, ләкин мөмкинселеге әҙ булыуына ҡарағанда, с сайта версия өҫтәлде. Икенсе яҡтан, был бик күп кешеләрҙең яһай, уның менән бәйләнеш урынлаштырыу нигеҙендә минималистичный көндәлек еңел булды. Һәр һайлаусының үҙ аллы Mashable бында аҙыҡ-түлек, журналист. Әгәр һеҙ алыр нәмә яҡшы, беҙ партнерлыҡ комиссияһында алырға мөмкин, уларға ярҙам итеү эше беҙҙе хупланы\n← селтәрендә танышырға\nинтернет менән бушлай таныша →


ЭШ УРЫНЫНДА ХӘҮЕФҺЕҘЛЕК ТАЛАПТАРЫ\n14 Июль 2017, 12:02\nРәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 212-се статьяһына ярашлы, хеҙмәтте һаҡлау һәм хәүефһеҙ шарттар менән тәьмин итеү буйынса эш биреүсенең вазифаһына, шулай уҡ хеҙмәтте һаҡлау өлкәһендә норматив документтарҙағы үҙгәрештәр һәм яңылыҡтар менән таныштырыу бурысы йөкмәтелә. Эш урынында хеҙмәтте һаҡлау һәм хәүефһеҙ шарттарҙы пропагандалау йәрәхәтләнеүҙәрҙең һәм профессиональ сирҙәрҙең кимәлен түбәнәйтеүгә булышлыҡ итә. Ошо мәсьәләләргә арналған семинарҙар, уҡыуҙар ойоштороу ҙа ыңғай һөҙөмтә бирә.\nКүптән түгел, Сибай ҡалаһының «Мир» йәштәр йортонда ойошма, предприятие етәкселәре һәм белгестәре өсөн хеҙмәтте һаҡлау мәсьәләләре буйынса уҙғарылған практик семинарҙа ла һүҙ башлыса ошо турала барҙы. Сарала Сибай ҡалаһы һәм Урал аръяғы райондары вәкилдәре ҡатнашты.\nСеминарҙы Сибай ҡалаһы ҡала округы башлығының беренсе урынбаҫары И.Ф. Сафин асты. Ул ҡала биләмәләрендә урынлашҡан предприятие һәм учреждениеларҙа хеҙмәтте һаҡлау һәм хәүефһеҙлек шарттарының үтәлеше менән таныштырҙы. Артабан һүҙҙе Башҡортостан Республикаһының Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Ю.М.Мельников алды.\n—Хеҙмәтте һаҡлау һәм хәүефһеҙлек шарттарын булдырыу мәсьәләһе республикала яҡшынан түгел. Был юҫыҡта эшләйһе эштәр бик күп. Нимәһе үкенесле, йыш ҡына предприятие етәкселәре тәжрибәле, стажлы эшселәргә хеҙмәт хәүефһеҙлеге буйынса инструктаж үткәрмәй. Ә был бик хаталы ҡараш. Сөнки ниндәй генә үҙ эшенең оҫтаһы булмаһын, кешегә онотоу, яңылышыу тойғоһо хас. Шуға күрә, эшселәрҙең йәшенә лә, олоһона ла эш хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен иҫкәртеп торорға кәрәк. Былар эш урындарында ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе булдырмаҫҡа, эшселәрҙең ғүмерен һаҡлап ҡалырға ярҙам итәсәк, шуны онотмайыҡ. Бәхетһеҙ осраҡтарҙы йәшереп ҡалыусылар ҙа юҡ түгел. Бигерәк тә ялланып эшләүселәргә иғтибар итергә кәрәк. Улар араһында төрлө тән йәрәхәттәре алыусылар йыш күҙәтелә. Практик семинарҙарҙы киләсәктә лә даими үткәрәсәкбеҙ, сөнки бында беҙҙе борсоған актуаль мәсьәләләр ҡарала, килеп тыуған һорауҙарға яуап табыла,—тине үҙ сығышында Юрий Михайлович. Башҡортостан Республикаһы профсоюздар федерацияһы рәйесе урынбаҫары В.А.Апокин, Башҡортостан Республикаһы Хеҙмәт дәүләт инспекцияһы вәкиле А.Р.Мөхтәруллина, Рәсәй Федерацияһының Башҡортостандағы Социаль страховкалау фонды идаралығының төбәк бүлеге вәкиле Н.Н.Низаметдинов, Башҡортостан Республикаһы профсоюздар федерацияһы белгесе А.А.Жмаев, Башҡортостан Республикаһының Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының Сибай буйынса территориаль бүлек начальнигы Т.Т.Исҡужиналарҙың сығыштары бик фәһемле һәм файҙалы булды. Семинарҙа ҡатнашыусылар хеҙмәтте һаҡлау өлкәһендәге белемдәрен тематик видеояҙмалар һәм күргәҙмә материалдар ярҙамында байытты, үҙ-ара фекер алышты, тәжрибә тупланы.\nҺүрәттә: семинар мәлендә.


“Ҡара көн”гә әҙерләнмәгеҙ әле » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » “Ҡара көн”гә әҙерләнмәгеҙ әле\nБөгөн әйләнгән һайын эргә-тирәләге кешеләрҙән тормоштоң ҡатмарлаша барыуы тураһында ишетәһең. Шул уҡ ваҡытта йәшәү кимәле күтәрелеүен дә инҡар итеп булмай. Ҡыҫҡаһы, баш ҡатҡан: нимә эшләргә? Көрсөк киттеме, дауам итәме, әллә китеп, урап киләме?\nЙәмәғәт, әгәр ҙә Хөкүмәткә ышанһағыҙ, шуны белдерәбеҙ: Рәсәйҙә 2008 – 2009 йылдарҙағы кеүек көрсөк, йәғни финанс проблемалары булмаясаҡ. Премьер-министрыбыҙ Дмитрий Медведев борсолмаҫҡа ҡушты. Асыҡтан-асыҡ әйтте лә инде: “Бер ниндәй ҙә быҡтырылған ит консервалары, һабын, шырпы, тоҙ йыйырға кәрәкмәй”. Әлбиттә, ил ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа тора-тороуға, әммә Хөкүмәт барыһын да эшләргә әҙер. Медведев белдереүенсә, бөтә социаль программалар һәм пенсия йыйымдары ҡанундар һағы аҫтында, йәғни уларға бер ниндәй көрсөк тә тейә алмаясаҡ. Иң мөһиме, кеше киләсәккә тыныс ҡараһын, ти властағылар.\nҺе, улар әйтер ҙә ул, ә ысынбарлыҡ башҡасараҡ күрһәтмәгәйе, тип тә уйлап ҡуйыусылар булыр. Уныһы шулай, тик халыҡтың хәҙер ни күрһә лә, аптырамай торған сағы, буғай. Оло быуын аслыҡ-һуғышты кисерҙе, нисәмә йыл төҙөгән илен юғалтты (СССР-ҙы әйтәм), урта быуын да йәшлегенең тап уртаһында “үҙгәртеп ҡороу – перестройка” еленән һығыла яҙҙы, ә йәштәр иһә бөтөнләй яңыса шарттарҙа буй еткерә. Шундай парадокстар осорона аяҡ баҫтыҡ, юҡҡа ғына һуңғы йылдарҙа “Рәсәйҙе аҡыл менән аңлап булмай” тигән әйтем таралмағандыр. Иҡтисад тураһында бара ине һүҙ. Бына шул – артыҡ запас туплап, үҙегеҙҙе ҡурҡытмағыҙ, ти Дмитрий Анатольевич. Ышанайыҡ та ҡуяйыҡ.\nҠайһы бер белгестәрҙең фекеренә ҡолаҡ һалыу ҙа мөһим. Көрсөк хаҡында уларҙан да яҡшы фаразлаған кеше булмаҫ. Бында фаразды мөғжизә тип тә, фарс тип тә, уйҙырма тип тә аңларға кәрәктер.\nЮғары иҡтисад мәктәбенең ғилми етәксеһе, элекке иҡтисад министры Евгений Ясин әфәнде лә Дмитрий Медведев менән килешә.\n"Мин бер нисә тапҡыр әйттем инде – көрсөктөң икенсе тулҡыны тураһында күпме һөйләһәк тә, етди мәсьәләләрҙе хәл итеү беҙҙең өҫтә. Бар көстө тап шуларға ебәреү дөрөҫтөр. Проблемаларҙы көтөп ултырғансы, эшләргә кәрәк. Беҙ фаразлап ҡына бер эш тә ҡыла алмайбыҙ", – тигән элекке министр. Уныңса, бөтә дәүләт сит ил шпионы тотоп, йә балалар тәрбиәләп кенә ултыра алмай, социаль реформаларҙы яйға һалырға, бизнесты ла көйләргә кәрәк.\nӘ Глобалләшеү проблемалары институты директоры Михаил Делягин иһә Рәсәй өсөн ағымдағы йылдың тотороҡло буласағын фаразлай. Әммә алдағы биш йылда ауыр көрсөк барыбер етәсәген белдерә.\n"Иҡтисад үҫешен монополия, ришүәтселек, етәкселәрҙең уйлап эш итмәүе тотҡарлай", – тип иҫәпләй ул. Һәм халыҡҡа Медведев әйткәндең киреһен эшләргә ҡуша, йәғни тиҙҙән быҡтырылған ит банкалары, шырпы һәм тоҙ запастары кәрәгәсәген юрай.\nРәсәй иҡтисад мәктәбе профессоры Наталья Волчкова белдереүенсә, бөтә эш нефть хаҡына бәйле буласаҡ. Баррель хаҡы 100 доллар кимәлендә ҡалһа, көрсөк булмаҫ. Ә инде тотороҡло булмаған хәлдә лә, беҙгә баяғы ит, тоҙ, шырпы һәм һабын йыйырға кәрәкмәйәсәк, сөнки ул көрсөк бюджет дефицитына, дәүләттең социаль йөкләмәләрен үтәй алмауына, бурысы артыуға ҡайтып ҡаласаҡ.\nБеҙҙә бөтәһе лә\nХатта эшһеҙлек кимәле лә Европаның күп илдәренә, башҡа дәүләттәрҙекенә ҡарағанда түбәнерәк. Ә һеҙ эшләгән ерегеҙҙәге ҡыҫҡартыуҙар, бюджетты ҡыҫыуҙар, эш таба алмай йонсоуҙар, күпләп ситкә китеп эшләүҙәр тураһында уйламағыҙ. Былар – көндәлек мәшәҡәттәр, ә Хөкүмәт башлығының уны белмәүе ғәжәп түгел. Юғарынан күренмәҫкә лә мөмкин.\nӘйткәндәй, илдә иҡтисадтан башҡа тағы бер ҙур проблема бар. Булдырҙыҡ. Был – “ҡышҡы ваҡыт”. Ошо хәйерһеҙ нәмәне һәр осрашыуҙа, һәр етди сарала телгә алалар. Дмитрий Медведев “йәйге”, ”ҡышҡы” ваҡытҡа күсеүҙең мәғәнәһен тапмай. Шулай ти ҙә, үҙе тағы был мәсьәләгә нөктә ҡуймағанын белдерә. Йәнәһе, төрлө тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе ҡап уртаға бүленгән – халыҡтың 50 проценты элеккесә ваҡыт менән йәшәргә теләй, йәғни сәғәтте билдәле бер көндә күсереп, ә тағы 50 процентына әлегеһе лә ярай. Тимәк, “ҡышҡы”, “йәйге” ваҡыт тип халыҡты аҡылдан яҙҙырыуҙары ла бар. Ошонда уйлай белгән берәүҙең, кешеләр ҙур проблемалары менән властың башын ҡатырмаһын өсөн, мәле еткәс, сәғәтте күсереүҙе тергеҙәсәктәр, тип тә әйтеүе мөмкин.\nСәғәте сәғәт, хәҙер беҙҙең ил халҡының урам һепереүсе булып та эшләгеһе килмәй, ти бит әле Премьер-министр. Әлбиттә, хәҙер ундай түбән эш хаҡына кем кеше бысрағын таҙартырға теләһен. Элек кенә, СССР ваҡытында, һәр һөнәр ҙә маҡтаулы ине. “Үҙебеҙ эшләргә теләмәгәс, яҡын йылдарҙа мигранттарҙан баш тарта алмайбыҙ”, – ти Дмитрий Анатольевич. Йәмәғәт, мигрант һеҙҙең күҙ алдығыҙға ниндәйерәк булып баҫа ул? Миңә нишләптер ул мотлаҡ ҡара башлыҡ кейгән Урта Азия кешеһе йә ҡытай булып күренәсе. Ә Хөкүмәт рәйесе, Рәсәйгә Европанан да күп киләләр, ти.\nШул уҡ ваҡытта Мәскәүҙә булған бер хәл тураһында ла яҙмау мөмкин түгел. Бындағы бер “Тиҙ ярҙам” станцияһында ғауға ҡупҡан. 300 санитарҙы эштән ҡыҫҡартҡандар ҙа, улар урынына күбеһе Урта Азиянан килгән ҡатын-ҡыҙҙарҙы алмаҡсы булалар. "Известия" гәзите яҙыуынса, мигранттарға эш хаҡын да артығыраҡ түләйәсәктәр икән. Быны нисек аңларға? Ғөмүмән, медицинала проблемалар етерлек. Ай башында ғына Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова үҙе белдерҙе: йыл һайын тармаҡтың урта звеноһынан 90 меңләп белгес китә. Шуларҙың 15 меңе генә пенсияға сыға, ҡалғандар икенсе эш эҙләй. Министр тиклем министр әйткәс, был дөрөҫтөр.\nБеҙҙә хәл-торош яҡшыра, тигән булалар тағы…\nЯрай, көрсөккә кемдең нисек әҙерләнгәнен үҙегеҙҙең хөкөмгә ҡалдырайыҡ. Мәскәү белә.\nБына Европала хәлдәр артабан нисек буласағын белгән кеше юҡ, ахыры. Урамға сығып-сығып ҡарайҙар. Италиянан бер эшҡыуар Ватикандағы сиркәү көмбәҙенә инде өсөнсөгә менеп, иғтибар йәлеп итергә тырыша. Уның талабы бер – ил евро зонаһынан сығырға тейеш. Рим папаһы Франциск иһә донъяла иҡтисади көрсөк кенә түгел, ә ҡиммәттәр көрсөгө барыуын белдергән.\nБаяғы эшҡыуар – Марчелло Ди Финицио пляжда бар тота, әммә уның эшмәкәрлегенә ябылыу ҡурҡынысы янай. Илдәге әлеге хәл-торошто эшҡыуар “социаль ит турағыс” тип атай. Протест акцияһы 130 метр бейеклектә 30 сәғәт самаһы дауам иткән.\nБөйөк Британия Премьер-министры Дэвид Кэмерон да үҙенең партияһы, Евросоюз шарттарында ил нисек йәшәргә тейеш, тигән мәсьәләне күтәреүен, ошоноң буйынса референдум үтергә тейешлеген белдергән. Евросоюздың Брюсселдәге юғары бер түрәһе лә, зона майҙанының кәмеүен инҡар итергә ярамай, тигән кеүегерәк фекерен еткергән.\nБары тик Германия канцлеры Ангела Меркель генә бының менән килешмәй, һаман, Евросоюзды тотороҡландырыу буйынса эшләйем, тип ныҡыша. Ханым финанс баҙарын ҡәтғиләштереп яйға һалыу, бюджет экономияһы хаҡында һүҙ алып бара.\nӘ Яҡын Көнсығышта башҡасараҡ көрсөк. Ираҡта, мәҫәлән, үткән ял көнө “ҡанлы йәкшәмбе” булып хәтерҙә ҡаласаҡ. Бында бер нисә теракт булып, ҡорбандар һаны 100-ҙән ашҡан. Бағдадта бомба һалынған туғыҙ автомобиль, Тикритта диндарҙар ултырған автобус шартлатылған, Басра ҡалаһында 14 кеше үлтерелгән, Әл-Хилла ҡалаһында бер юлы өс шартлау булған һ.б., һ.б. Мосолмандар бер-береһен үлтерә – әлеге теракттар сөнниҙәр (Мөхәммәт бәйғәмбәр ҡушҡаны буйынса йәшәүселәр, мосолмандарҙың күпселеге) менән шәйеттәр (исламдың бер йүнәлеше, бәйғәмбәр миссияһына ышаналар, имам Ғәли ибн Әбү Талиб мәктәбенә өҫтөнлөк бирәләр) бәрелешенә бәйле булыуын фаразлайҙар. Тәүге төркөмгә ҡараусылар Саддам Хөсәйен хакимлыҡ иткәндә Ираҡтың дәүләт структураларында күп булһа, хәҙер хәл киреһенсәрәк. Бөгөн Ираҡ хөкүмәте граждандар һуғышы башланмаһын өсөн мәсьәләне көйләргә ниәтләй. Сүриәләге хәл-тороштан сығып уйлағанда ла ил эсендәге үҙ-ара һуғыш донъя кимәлендә ғауға ҡуптарыуы мөмкинлеген яҡшы аңлайҙар. Сүриәлә баш күтәреүселәргә власть армияһы дүрт фронт менән һөжүм итә – Ливан менән Иордания сигендә, Дамаскта һәм Хама провинцияһында.\nИҫегеҙҙәме икән, ике йыл элек бер төркөм ватандашыбыҙ Төркиәлә эсеп иҫереп, ағыуланғайны. 20 кешенән бишәүһе ялған алкоголдән һәләк булды.\nБына әле ағыулауҙа ғәйеплеләргә ҡарата хөкөм ҡарары сығарылған. Бодрум курортында булған фажиғәлә дүрт кешене ғәйепле тип тапҡандар һәм уларға бөтәһе 90 йыл төрмә янай. Тап ошо дүрт кеше контрафакт алкоголле эсемлек етештереп һатҡан. Беҙҙекеләр яхтала йөрөргә сығып, ялған виски эсеп ағыуланған. Эсмәйенсә мөмкин булмағанмы, тигән һорау ҙа тыуа. Беҙ – рәсәйҙәр. Беҙҙең туристар барып, “ғарҡ” булғансы ял итмәһә, йәйҙәрен Төркиә иҡтисадына һиҙелерлек көрсөк булыр ине лә.\nСығыу ваҡыты 24-05-2013, 11:41 | Ҡаранылар: 879\nНаполеон да пландар ҡорған…


Стәрлетамаҡ ЮХХДИ-һы янында ғәҙәти булмаған һәйкәл асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n9:14, 19 июля 2019 Йәмғиәт\nСтәрлетамаҡ ҡаланының Геологтар урамында иҫтәлекле урын -постаментҡа ҡуйылған «Урал» мотоциклы асылды. Бындай техника элек Дәүләт автоинспекцияһының иң популяр транспорты булған.\nРәсәй Эске эштәр министрлығының Стәрлетамаҡ буйынса идаралығы хеҙмәткәре Дарина Горчакова һүҙҙәренә ҡарағанда бындай ғәҙәти булмаған һәйкәл ДАИ-ЮХХДИ барлыҡҡа килеүҙең сираттағы йыллығына арналды. СССР Эске эштәр министрлығының Дәүләт автомобиль инспекцияһы Халыҡ комиссарҙары советы ҡарары менән 1936 йылда булдырылған. Быйыл 3 июлдә хеҙмәт үҙенең 83-сө йыллығын билдәләне.\n«Ҡасандыр патруль инспекторҙары үҙ хеҙмәттәрен мотоциклдарҙа башҡарған. Улар сөм-һары төҫкә буялған, ГАИ яҙыуы һәм дәүләт гербы төшөрөлгән. ДАИ хеҙмәткәрҙәре мотоциклдарҙа йыл әйләнәһенә урамдарҙы тикшергән, кәрәккәндә хоҡуҡ боҙоусыларҙы эҙәрлекләгән.\nӘле «Беҙҙең эштәр һәм батырлыҡтар онотолмаған», — тип айырыуса ветерандар ҡыуана.\nҮткәндәрҙе хөрмәт итеп совет патруль мотоциклына һәйкәл барлыҡҡа килеүе үҙе айырым билдә булып тора. Тап ошондай техникаға ултыртып хулигандарҙы, янъял сығарыусыларҙы, иҫеректәрҙе тейәп йөрөткәндәр», — тип хәбәр итте ведомство вәкиле.\nТеги: ЮХХДИ, мотоцикл, Стәрлетамаҡ, патруль