2 Июля , 23:24\nхикәйәТалха ҒиниәтуллинТыуған ауылыма ҡайтҡан һайын мин ҡасандыр йәшләй генә белгән, эшләп йөрөгәндәренә үҙем шаһит булған ҡарттарҙың бер-бер артлы донъянан китә барғанын күрәм. Ниндәйҙер мөғжизә арҡаһында ғына өлкән йәшкә еткән һуғыш ветерандары тормоштан туҙып, ерҙә эшләүҙән бөгөлөп үлә, көнөн-төнөн тигәндәй мал-тыуар ҡараған бисә-сәсә, һалдат ҡатындары ҡырыла, ҡайсаҡ уларҙың был үлеме ауыр тормоштан ҡотолоу ҙа һымаҡ — атай ҡәберенә барғанда мин зыяратта әле үлән дә ҡаплап өлгөрмәгән өр-яңы убалар күрәм. Быйыл япа-яңғыҙ, бөтәһе, шул иҫәптән берҙән-бер улы тарафынан да онотолған Сафия апай үлде. Ә уйлап ҡараһаң, йәштән үк ирҙәр эшенә егелгән, һуғышты, аслыҡты, һыуыҡты башынан үткәргән һәм, әйтергә яраһа, үҙҙәренең һалдат ирҙәре менән кешелек донъяһының ҡан дошманын еңгән Рәсәй һалдаттарының береһенең үлеме ине был.\nИҫтә, ошо Сафия апай, йәки «Ир Сафия» — уны ауылда шулай тип йөрөтәләр ине — миңә, ул саҡтағы маңҡа ғына малайға, шул йылдарҙа уҡ оло кеше булып күренә ине. Бына ул иртә яҙҙа һалҡын бураҙна буйлап һабан тотоп бара, ялан аяҡ бара (ҡайсаҡ һабан һөргәндә ҡырпаҡ ҡар яуған йылдар ҙа була бит әле), үҙе берсә һүгенә, берсә илай-илай, инәлә-ялбара күтәртер хәлгә еткән колхоз аттарын ҡыуа: бригада ерҙәренә барыр өсөн Яйыҡ аша сығырға кәрәк, Сафия апай боҙло һыуға төшөп батҡан арбаны этә; орлоҡ игене тултырылған ауыр тоҡтарҙы ташығанын да, тишек-тошоҡ сарыҡтар кейеп бәләкәй сана менән йылға аръяғынан сей ерек ташығанын да күп күрҙем. Эйе, барыһы ла кисә генә булған кеүек, барыһы ла хәтерҙә.\nҺуғыш ауырлығын ирҙәрҙән кәм күрмәгән ошо һалдаткалар, Рәсәйҙең тарихи ҡатындары, награда, льготалар алып өйрәнмәгән, юбилей йылдарында ла уларға\nирҙәргә эләккән бүләк тәтемәй, улар иҫтәлегенә обелискылар ҡуйылмай. Улар үҙҙәренең йәшәйешенең ысын бейеклеген аңламай, был хаҡта уйлана ла белмәйҙәр, көнкүрештәре лә бүтәндәрҙән әллә ни айырылмай, хөртөрәк булмаһа әле: колхоздың бәләкәй генә пенсияһына, һирәкләп бушҡа килтерелгән утынға ҡәнәғәт булып көн итә.\nБыға тиклем ҡайтҡандарымда мин Сафия апайҙың гел генә үҙенең бәләкәй өйөнөң тәҙрәһенән ҡарап ултырғанын күрә торғайным. Быяла аша уның тәрән йыйырсыҡтар менән телгеләнгән һары йөҙө лә, күҙҙәренә үк төшөрөп ябынған бигүк таҙа булмаған аҡ яулығы күренер ине. Урам буйлап кем үтһә лә кипкән ҡулын ҡаштары өҫтөнә ҡуя ла тәҙрә быялаһына терәлеп тигәндәй һуҡырая башлаған күҙҙәре менән секерәйеп ҡарап оҙатып ҡала. Ул улын, берҙән-бер улын көтә.\nЮҡ, улы һуғышта үлмәгән, һуғыштан һуң тыуған кеше; төрмәлә лә ултырмай, сит илгә лә сығып китмәгән.\nУл күптән инде армияла хеҙмәт иткән, армиянан һуң вербовка менән әллә төньяҡҡа, әллә Себергә олаҡҡан да кеше диңгеҙе эсенә сумған. Дөрөҫ, һирәкләп, биш-алты йылға бер ауылда күренә торғайны, ул саҡта инде\nСафия апай үҙенең берҙән-бер байрам күлдәген кейә, сыбар кешмир яулығын ябына ла дермантин сумкаһын тотоп магазинға йөрөй. Эсеп алғас, киң күкрәгендә «Үләм, әммә газды кәметеү юҡ!» тип яҙылған татуировкаһы күренһен өсөн нейлон күлдәген кендегенә тиклем ысҡындырған улы ауыл ҡыҙыра, тиҫтерҙәре менән осраша, уларҙы фильтрлы сигареттар менән һыйлай, һәм, нимәлер эҙләгән кеше булып, бер кеҫәһенән икенсе кеҫәһенә аҡсалар төргәген күсереп һала, йәнәһе, күрегеҙ, бына минең аҡса ниндәй күп. Тиҫтерҙәрен, күрше ирҙәрҙе үҙҙәренә саҡырып эсерә, бөтһә, әсәһен яңынан араҡыға йүгертә. Иҫергәс оҙон аҡсалары менән маҡтанырға тотона, аҡса нимә ул, тьфү, минең өсөн ул сүп, мең һумды күҙҙе лә йоммай кәрткә һалып уйнай алам, тип күкрәк һуға. Шунан ҡапыл, иҫерек йөҙөн етдиләндереп, әсәһенең өйө бик тә иҫкергәнлеге, яңыны һалырға кәрәклеге хаҡында һөйләй башлай, иртәгә үк ағас белешергә сыға, транспорт, оҫталар таба. Унан, иң яҡшыһы — әҙер йорт алыу, юҡһа оҙаҡҡа китә, белмәйһегеҙме, ауылда берәйһе өй һатмаймы икән, тип белешергә тотона. Көн артынан көн үтә, аҙна үтә, үҙе айнымай эсә, яңы өй йүнәтеү хаҡында бөтөнләй онота, ә аҡса төргәге йоҡарғандан-йоҡара. Ниһәйәт, бер көн кеҫәһендә бер тин дә ҡалмағас юлға әсәһенең пенсияһын ала ла йәнә юғала. Оҙаҡҡа юғала.\nӘ бер ваҡыт ул ғаиләһе менән ҡайтты. Умарта кеүек йомро, ҡыҫҡа аяҡлы ҡатыны, ике малайы. Улдарының береһенә өс йәш, икенсеһенә — биш. Көньяҡҡа ял итергә китеп барыуҙары икән, үтеп барышлай ғына туҡталғандар. Килен кеше күреү менән ҡәйнәһен ҡабул итмәне, ә малайҙар оҙон күлдәкле сәйер ҡарсыҡтың үҙҙәренең өләсәләре икәнлегенә һис ышана алманы. Балалар ҙа, уларҙың ата-әсәләре лә үҙ-ара урыҫса ғына һөйләште. Әсәләре татар, аталары башҡорт булһа ла балалар башҡортса бөтөнләй аңламайҙар ине. Өләсәләре урыҫса бер һүҙ белмәй, ҡысҡырыбыраҡ өндәшһә, ейәндәре аңларҙар һымаҡ ине уға. Шуға ла ул яратыу, иркәләү һүҙҙәрен тауышын күтәреберәк әйтте, ә ейәндәре уға бүре һымаҡ ҡараны һәм бер көн биш йәшлек ейәне тотто ла өләсәһенең йөҙөнә уйынсыҡ пистолеттан атты ла ебәрҙе — пластмасса пуля уның саҡ күҙенә теймәне. «Ниңә аттың?» — тигән һорауға малай: «Ә ниңә ул миңә ҡысҡыра?» — тип яуапланы.\nҺуңғы тапҡыр улы бынан биш йыл элек ҡайтҡайны. Бер үҙе генә ине ул саҡ. Ҡартайғайны, башындағы сәсе лә ҡойолоп бөтөп бара ине. Сафия апай хәҙер һыйыр ҙа аҫрамай, тауыҡ-ҡаҙ ҙа тотмай ине инде. Утынды колхоз килтереп бирә, уны күршеһе Шәйхислам ҡатыны менән бысып, ярып ҡуя. Өйө шиңде, бер яҡҡа ҡыйшайып сүкте. Улы, әсәйҙең ғүмеренә ошо йорт та етер, яңыһы менән булашып тормам инде, тип уйланы, ахыры, ул турала бүтән һүҙ ҡуҙғатманы. Тағы аҙна буйы эсте лә, китер алдынан күршеһе Шәйхисламға йөҙ һум тотторҙо: «Әсәй үлеп-маҙар китһә ерләрһең». Шәйхислам уның адресын һораны, теге-был булһа телеграмма һуғырмын, тине. Тегеһе бер ҡағыҙ киҫәгенә адресын сыймаҡланы, әммә ҡайтырын-ҡайтмаҫын ныҡлы ғына әйтмәне. Сафия апай шым ғына үлде. Күршеләре ҡәбер ҡаҙҙы, кипкән, еңеләйеп ҡалған кәүҙәһен йыуҙы, аҡ кәфенгә төрҙө, Шәйхислам ҡалдырған адрес буйынса улына телеграмма бирҙе. Уны көттөләр, ике көн ҡарсыҡтың мәйете үҙ өйөндә ятты, көтөп ятты, әммә улы ҡайтманы...\nӘ бит уның улы булмауы ла ихтимал ине, бик ихтимал ине. Юҡ, ул тыуҙы, законлы иренән тыуҙы, шулай ҙа малайҙың юғалыуы бар ине; эйе, икенсе кеше булыр, икенсе тарафтарҙа көн итер, икенсе атай, икенсе әсәй менән йәшәр, бәлки, алыҫ башҡорт ауылында үҙенең ысын әсәһе йәшәүен башына ла килтермәҫ ине.\nСафия апайҙың ире Ғәзиз ағай ҡырҡ бишенсе йылда икенсегә яраланып, өс ай госпиталдә ятҡандан һуң ауылға ҡайтып төштө. Аяҡ-ҡулы иҫән, ә бына үпкәһенә\nнемец снарядының ярсығы инеп ултырғайны. Ауыл ас, һуғыштан тамам интеккән, аслыҡтан киҫелгән һалдаттың ҡанын туберкулез бациллалары тиҙ еңде. Оҙаҡламай ул йүткерә, үпкәһен ҡаҡыра башланы. Ғәзиз ағай менән Сафия апай һуғышҡа тиклем үк өйләнешкәйнеләр, әммә балалары булманы, дөрөҫөрәге, тыуып торҙо, сабый көйө үлеп торҙо. Ғөмүмән, балалар үлеме ул йылдарҙа ауылда ғәҙәти хәл ине. Кәм бына дүрт йыл айырым йәшәгәндән һуң яңынан өйләнешкән йәштәр кеүек, улар йәнә бер балаға ғүмер бирҙе. Аслыҡ булыуға, үлмәҫлек кенә туҡланып йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, йәштәрҙең бәпесе таҙа тыуҙы. Бала биш айлыҡ булғас Ғәзиз ағайҙы сереп бөтөп барған үпкәләре менән ҡалаға больницаға һалдылар. Ул Сафия апай менән улына йылы,\nөмөтлө хаттар яҙҙы. Ҡатын-ҡыҙ йөрәге иренә ауыр икәнен аңланы, һәм Сафия апай ире янына барып ҡайтырға йыйынды.\nУның бер ҡасан да ауылдан сыҡҡаны, район үҙәгенән дә алыҫыраҡ киткәне юҡ, бер тапҡыр ҙа поезға ултырғаны булманы. Ҡатындар уның ниәтен һүндерергә тырышты, күкрәк балаһы менән ҡайҙа йөрөйһөң, яҡын арамы, харап ҡына итерһең, тинеләр. «Юҡ, барам тигәс барам инде», — тине ул ҡаршы килеүселәргә. Әҙерәк йыйған аҡсаһы бар, ләкин йөрөгән кеше, барып ҡайтырға ул ғына етмәй, тигәс, туғандарынан алып торҙо, идаранан биш килограмм он яҙҙырҙы, табикмәк, ҡоймаҡ, ике тиҫтәгә яҡын йомортҡа бешерҙе, литрлы банкаға май тултырып алды һәм, арҡаһына киндер тоҡ аҫып, балаһын одеялға урап юлға сыҡты. Күршеһе, мәрхүм Исламгәрәй ағай, Шәйхисламдың атаһы, һуғышта булған, үҙебеҙҙең, унан сит илдең ерҙәре буйлап атлап Эльбаға тиклем еткән кеше, нисек барырға икәнен өйрәтте. «Поездар төрлө яҡҡа йөрөй, тегеләй ҙә, былай ҙа, тегендә лә ҡала, бында ла ҡала, һин Өфө яғына киткәненә ултыр. Уға ултырыр өсөн билет алырға кәрәк. Касса янына бар ҙа әйт: «Уфа» тиң. Аңларҙар. Поездар өс кенә минут туҡталып тора, өлгөрөргә тырыш, һин былай ит. Берәй башҡорт кешеһе янына бар, ул тирәлә беҙҙең халыҡ күп була торған, ир кешегә өндәшһәң бигерәк тә яҡшы, билет алырға, поезға ултырырға ярҙам ит әле, тиң. Аңлат, шулай, шулай, Өфөгә, балниста ятҡан ирем янына китеп барам, тиң. Барып етерһең, табырһың, бөтә ерҙә лә беҙҙең кеше, ҡурҡма, һораш...»\nРайон үҙәгенә тиклем эше буйынса сыҡҡан колхоз рәйесе Фазыл ағай ултыртып алып барҙы. Артабан йәйәү китте, сөнки ул йылдарҙа Миәскә автобустар йөрөмәй ине әле. Килә торғас уны бер ылау ҡыуып етте — оло ғына йәштәрҙәге кеше район үҙәгенән совхозына ҡайтып бара икән, Поляковкаға ҡәҙәр алып килде, унан йәнә йәйәү. Юл ситенә ултырып балаһын имеҙә лә арҡаһындағы тоғонан ҡоро йүргәк алып уны биләй. Саҡ ҡына ял иткәс ары ҡуҙғала, йәй аҙағы, көҙ башы — ваҡыт-ваҡыт ямғырҙар ҙа яуып китә, әсе генә еле лә иҫә. Ҡараңғы төшөүгә бер башҡорт ауылына барып етте, юлда яландан ҡайтып килеүсе бер бисәне тап итте лә ҡундырып сығарыуын һораны. Иртән иртүк йәнә юлға.\nКөнө буйы барҙы, төн еткереп бер ауылға килеп керҙе, һыуланып бөткән, аяғында саҡ баҫып торған көйө иң ситтәге өйҙөң ишеген шаҡыны. Урыҫ ауылы икән. Хужабикә, оло ғына йәштәрҙәге мәрйә, ҡайҙа китеп бараһың, тип һорағас ҡулын һелтәп: «Уфа, — тип яуапланы, үҙе белгән бер нисә урыҫ һүҙе араһынан бер һүҙ табып өҫтәп ҡуйҙы. — Мужик, мужик». Хужабикә төшөндө шикелле, аңлаған кешеләй башын сайҡаны, тағы әллә нәмәләр һораны, һөйләнде, әммә Сафия уның борсолоп: «Батюшки, батюшки», — тигәненән башҡаһын аңғарманы. Таң һарыһы беленеү менән ул торҙо ла йәнә юлға сыҡты. Төш ауғанда Миәстә ине. Ҡаланы үтеп, урманлы тау битләүендә ултырған станцияға ыңғайланы. Был уның тимер юл вокзалын, ике оҙон тимер өҫтөндә ултырған паровозды, вагондарҙы беренсе күреүе ине. Паровоз уға оло тауыш сығарып ҡурҡыныс үкергән тимер аждаһа кеүек тойолдо. Ә вагондар өй ише ҙур. Шуға ултырып йөрөйҙәрме икән ни? Ул ете ят, битараф кешеләр менән лыҡа тулы вокзал бинаһына ингәс бөтөнләй юғалып ҡалды. Әллә ни ҙур ҙа түгел, әммә Сафияға ифрат дәү тойолған вокзал эсендә — кешеләр тауышы, тәмәке, хлорка, дымлы кейем, тағы әллә ниндәй еҫтәр. Сит-ят ер шундай еҫтә булалыр инде, күрәһең, тип уйлай ул. Төрлө ҙурлыҡтағы тоҡсай, тоҡ, сумаҙандар тотҡан, төрлөсә кейенгән кешеләр бер нисә рәткә теҙелгән эскәмйәләрҙә ултыра, баҫып тора, тегеләй-былай йөрөй, бак янына барып сынйырға бәйләнгән көрөшкә ме9 нән һыу алып эсә; сыға, керә, пружиналы ишекте шарт та шорт яба, шул арала вокзал эсенә һалҡынса һауа тула, көҙгө ямғыр еҫе керә. Станция эргәһенә дөбөршатыр поездар килеп туҡтаһа, вокзалдың цемент иҙәне һелкенә, кешеләр урындарынан һикерешеп торалар ҙа тоҡтарын, сумаҙандарын һөйрәп тышҡа йүгерәләр. Ауылда көн һайын гел таныш йөҙҙәрҙе генә күреп өйрәнгәс, Сафияға иң ауыры бөтөнләй белмәгән, сит, битараф ҡараштар ине. Үҙенең бер кемгә лә кәрәкмәгәнен, бындағыларҙың барыһына ла ят икәнен һиҙеп эскәмйәлә аптырап ултырҙы-ултырҙы ла сабыйын имеҙҙе, йүргәген алыштырҙы.\nХәҙер билет хаҡында ла уйларға була. Бәләкәй генә тәҙрә ауыҙына халыҡ йыйылған, тимәк, касса тигәндәре шул, тип уйланы. Ул ҡыйыуһыҙ ғына сират аҙағына баҫты. Иҫламгәрәй ағай өйрәткәнсә, берәй башҡорт кешеһенән ярҙам һорарға кәрәк ине. Башҡорттар бар, күренә, тик уларҙың да йөҙҙәре вокзалдағы бөтә кешенеке һымаҡ уйсан, ят, шуға кемгәлер барып өндәшергә һис ҡыйыулығы етмәй. Уның артынан күптән инде шинель кейгән, буш еңле башҡорт егете күҙәтә ине. Сит ҡараштарға өйрәнмәгән Сафия һағайҙы: «Был кеше нимәһенә шул ҡәҙәре итеп ҡарай икән һуң?» — тип уйланы. Ниһәйәт, теге кеше урынынан ҡалҡынды ла уның янына килде. Башҡортса йомшаҡ ҡына итеп:\n— Һеңлекәш, ҡайһы яҡҡа китеп бараһың? — тип һораны. Сафия ояла-тартыла, был кешенең ихлас уй менән янына килеүенә һаман ышанмай, үҙенең Өфөгә, больницала ятҡан ире эргәһенә китеп барыуын әйтте.\n— Бир аҡсаңды, — тине кеше, әммә ҡатындың шикләнгәнен, үҙенә бик ышанып етмәгәнен һиҙеп, өҫтәп ҡуйҙы. — Ҡурҡма, миңә һинең аҡсаларың кәрәкмәй. Халыҡ күп, йәш бала менән сиратта тора алмайһың бит инде.\nАҡсаларын алғас ир кеше туп-тура касса янына барҙы, урыҫса нимәлер өндәште, унан боролоп Сафияға күрһәтте лә аҡсаны бәләкәй тәҙрәгә һондо.\n— Миңә икенсе яҡҡа китергә, шулай ҙа һине ултыртышырмын,— тине ихлас кеше, уға билет менән ҡалған аҡсаны ҡайтарып.\nТартына-тартына ғына бер аҙ һөйләшеп торҙолар. Поезд килде, ярҙамсыл кеше уны поезға ултыртышты. Ошо һәйбәт, ихлас кеше менән айырылышҡас Сафияға нисектер күңелһеҙ булып китте, үҙенең исемен дә әйтмәне, Сафия ла уның кемлеген белмәй китеп барҙы. Поезд ҡуҙғалғас, башы әйләнде, күңеле болғанды. Буш урынға барып ултырҙы ла күҙҙәрен йомдо. Байтаҡ 10 ваҡыт шулай барҙы. Күҙҙәрен асҡас алыҫта артҡа йүгергән өйҙәрҙе, баҫыуҙарҙы, тауҙарҙы күҙәтте, тәҙрә янынан ғына ағастар, телеграф бағаналары ялтлап үтте — ул үҙенең өйөндә ултыра, ә йорто ниндәйҙер мөғжизә менән ер өҫтөнән үҙе бара һымаҡ тойола ине. Тәгәрмәс өҫтөндәге өйҙөң хәрәкәт итеүенә Сафия яйлап күнекте, тышҡа хәҙер тынысыраҡ ҡарай башланы. Вагонда өйҙәге ише йылы, ҡоро ине, сисенергә лә, баланың аҫтын алыштырырға ла, бәләкәй өҫтәл артында ашарға һәм сәй эсергә лә мөмкин икән. Вокзалда саҡта ят, ҡурҡыныс булып тойолған кешеләрҙең йөҙҙәре лә, ҡараштары ла икенсе, нисектер йылы, иғтибарлы ине хәҙер. Әллә ялҡытҡыс юлдан, әллә алыҫта ҡалған яҡындарын һағыныуҙан, кешеләр, шул вагонда ултырған күршеләре Сафияның балаһына йылмайып ҡараны, айын белеште, үҙҙәренең балаларын, ейәндәрен хәтерләне. Шулай ҙа Сафия һаман тартына, ят кешеләрҙән уңайһыҙлана ине, дөйөм хәбәргә ҡушылманы, үҙенә төбәлгән һорауҙарға ғына яуап бирҙе, унда ла башҡортса һораһалар ғына. Өфөлә больницала ятҡан ирем эргәһенә китеп барам — ҡыҙыҡһыныусыларға шулай тип бер үк һүҙҙе ҡабатланы.\nКилә торғас, бәпесен биләүенән ысҡындырып, вагон һикеһенә һалды, уныһы ни аяҡ-ҡулы ысҡынғас тибенде, тирә-яғына ялт-йолт ҡарап йылмайҙы, тауыш бирҙе. Хәҙер күршеләрҙең бөтә иғтибары балала. Вагон буйлап ниндәйҙер бер ҡатын китеп бара ине, ул Сафия янында туҡтаны ла сәйер генә ҡарашы менән балаға ҡарап тора башланы. Ул Сафиянан өлкәнерәк, ҡаласа һәйбәт кейемдә. Ярар, ҡараһын, бәләкәстәрҙе бөтәһе лә ярата инде ул, берәй һүҙ әйтер йәки ҡағылыр ҙа китер, тип уйлай Сафия. Шунан үҙе, күҙ тейҙереп кенә ҡуя инде, тип хафалана. Ә ҡатын китергә ашыҡманы, һис ашыҡманы, тора торғас, татарса һүҙ ҡушты, һөйләшә башланы (тышҡы ҡиәфәтенә, ҡаласа кейенгәненә ҡарап, Сафия уны мәрйәлер тип уйлағайны).\n— Ой, ниндәй матур бала, ой, ниндәй һөйкөмлө малай! — тине ул һоҡланыуын йәшермәй, үҙе һикенең бер мөйөшөнә ултырҙы. — Тотоп ҡарарға яраймы? Мин бәләкәйҙәрҙе шул тиклем яратам, бындай ҙа һөйкөмлө баланы күргәнем юҡ ине әле. Ҡатын баланы ҡулына алды, яратты, һикертте, уйнатты, үпте, нисә айлыҡ, исеме нисек, тип тә ҡыҙыҡһынды. Сафия үҙенең сабыйы өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисереп ҡатындың бөтә һорауҙарына ла ихлас яуап бирҙе, 11 үҙе, бының балаһы юҡтыр, ахыры, был ҡәҙәрө лә ылыҡмаҫ ине юҡһа, тип уйлап, тәтәй ҡатынды хатта йәлләп ҡуйҙы.\n— Ҡана мин уны иремә күрһәтеп киләйем, ә? Мөмкинме? Ул да бәләкәйҙәрҙе бик ярата, ҡыуандырайым, — тине ҡатын бер аҙҙан. — Беҙ бына күрше вагонда ғына...\nБик оҡшағас, ярар, күрһәтһен һуң, тип уйланы Сафия, күңелдәре булыр. Ҡатын Сафияның улын алды ла күрше вагонға, ире янына, китте, ә Сафия, бер күршеһенә эйәреп, бәҙрәфкә барып килде, йыуынды, сәсен тараны. Урынына килгәндә теге ҡатын балаһын килтермәгәйне әле. «Әйҙә, күңелдәре булғансы уйнаһындар»,— тип уйланы үҙе битараф ҡына — кеше өсөн ниндәйҙер яҡшылыҡ эшләй алыуына ҡәнәғәт ине. Байтаҡ ваҡыт үтте, ярты, бәлки, бер сәғәт тә булғандыр, Сафия бер ниндәй насарлыҡ уйламай, сабыр ғына улын килтереүҙәрен көттө. Әммә уның күршеһе, өлкән генә йәштәрҙәге ҡатын, тынысһыҙлана башланы һәм Сафияға :\n— Ҡыҙым, балаң артынан бармайһыңмы? Нишләптер оҙаҡланы лаһа, — тине. — Килтерер әле. Кеше балаһын нишләтһен ул? — Кем белә... Төрлө кеше бар. Шулай ҙа бер аҙҙан ул күрше вагонға китте. Унда ла туп-тулы кешеләр — ултыралар, яталар, һөйләшәләр, кәрт һуғалар, тәҙрәнән ҡарап баралар. Сафия бөтә вагонды күҙҙән үткәрҙе, әммә теге ҡатын күренмәне. Башҡорт ҡатыны икәнен кейеменән сырамытып, йәш балалы ҡатын ҡайһы яҡҡа китте икән, күрмәнеңме, тип белеште. Теге, беҙҙең вагонда йәш балалы кеше тойолмай шикелле, балалы бер ҡатын үтеүен үтте, әммә ул беҙҙең вагондан түгел, бәлки, алдағыһындалыр, тип яуапланы. Сафия артабан, күрше вагонға атланы, тик ҡатын унда ла булмай сыҡты. Күрше вагонда бармағас, ниңә шундабыҙ, тип алдарға инде, тип аптыраны үҙе. Ҡатын артабанғы вагонда ла күренмәгәс ул борсола, ҡурҡа башланы, әммә үҙе һаман, уға сит бала нимәгә кәрәк, килтермәҫ микән ни, тип уйлауын белде. Әллә биш, әллә алты вагон үткәс кенә теге ҡатынды тапты Сафия. Ул погонһыҙ китель кейгән ир янында уның улын тотоп ултыра ине. Иң ғәжәбе һәм аңлашылмағаны шул: малайы рәхәтләнеп әлеге ҡатындың имсәген имеп ята! Бына һиңә кәрәк булһа, тип аптыраны әсә кеше, был ниткән эш? Сафия былар янына килде лә:\n— Баламды бир! — тине. Ҡатын Сафияға боролдо, күҙҙәре ялтырап китте, ҡарашы уны беренсе тапҡыр күргәндәге һымаҡ ҡурҡыу ҡатыш аптыраулы ине. Ирҙең ирендәренә мыҫҡыллы йылмайыу яғылды, әммә ҡарашы ҡаты һәм һынсыл ине. Ҡатын, иренә боролоп, урыҫса ниҙер әйтте, шунан Сафия яғына әйләнде лә үкереп ебәрҙе:\n— Һиңә нимә кәрәк? — Бәй, баламды бир! Алып киттең дә...\n— Ни-мә? Нисек инде һинең бала? Аҡылыңдан яҙҙыңмы әллә? Ҡатын, йылмайған төҫ сығарып, күршеләренә ҡараны, йәнәһе, бындай ҙа оятһыҙлыҡты күргәнегеҙ бармы, көпә-көндөҙ бынау бисә баламды алырға маташа. Әммә күршеләре өндәшмәне, бер Сафияға, бер әлеге ҡатынға баҡты һәм ҡыҙыҡһынып артабан ни булырын көттө.\n— Нишләп? Был бит минең бала. Иремә күрһәтәм дә килтерәм тип алып киттең бит, — иҫ киткес алдаҡты күреп Сафия, юғалып ҡалды, тулҡынлана башланы. — Беҙ күрше генә вагонда тинең...\n— Нимә һөйләйһең һин? Мин һине беренсе тапҡыр күрәм, — ул шулай тине лә иренә әйләнде, уға урыҫса нимәлер әйтте, үҙенең йөҙө боҙолдо, ағарҙы-буҙарҙы. — Мин бит уны имеҙеп ултырам, күрмәйһеңме ни? Һинеке булһа, нисек мине имһен?\n— Бир баланы! Ул минеке... Сафия бәпесен битһеҙ ҡатындың ҡулынан тартып алырға ниәтләнеп эйелгәйне, ҡатын баланы күкрәгенә ҡыҫты, ә ир Сафияны ҡаты итеп этеп ебәрҙе. Әсә артына саҡ йығылып китмәне, кешеләргә төртөлдө. Тауышҡа пассажирҙар йыйылды, юлды ҡапланылар, арттағылар, эй, унда ниндәй тауыш, тип һөрәнләнеләр.\n— Баламды бир! — тип йәнә ҡабатланы Сафия. Ул хәлдең етдилеген хәҙер аңлай-төшөнә ине инде. Ниңә генә биреп ебәрҙе икән? Биргән хәлдә лә күптән килергә кәрәк ине.\n— Ҡара, ҡара, ниндәйҙер аҡылынан яҙған бисә минең баланы алырға йыйына! — тип ҡысҡырҙы ҡатын тирә-яғындағыларҙан ярҙам һорағандай, әле береһенә, әле икенсеһенә ҡаранып. Үҙе урыҫса ғына һөйләй, Сафия, билдәле, уны йүнләп аңлай алмай, иң ҡурҡынысы һәм сәйере, ике башҡорт ҡатынынан башҡалары, эштең нимәлә икәнен аңламаған пассажирҙар яһил ҡатын яғын алды ла Сафияға ғәйепле кешегә ҡараған кеүек ҡырыҫ ҡараны — ниндәй әсә үҙ балаһын сит-ят бәндәгә биреп ебәрһен инде. Барыһы ла төштәге һымаҡ: Сафия был ҡупшы ҡатынды бик яҡшы хәтерләй, ул бит уның эргәһенә ултырҙы, һорап-үтенеп малайын ҡулына алды, һикертте, уйнатты. Унан, иремә күрһәтәм дә килтерәм, беҙ күрше вагонда ғына барабыҙ, тип алып китте, ҡатындың ҡулында Сафияның балаһы, ул үҙенең сабыйын танымай буламы?\nУның бәпесе сит ҡатындың имсәген имеп ята. Сафия уның ысын әсәһе, ят кеше рәүешендә инәлеп-ялбарып тора, иҫәрҙер, аҡылға бер төрлөлөр был бисә, тигәндәрен ишетеп тора. Яуап ҡайтара алмаһа ла, аңлай Сафия. Вагонда, эйе, был ҡатын бала менән ултырҙы, күптән инде бала менән килә, тип ышандырырға тырышыусылар ҙа табылды, хатта. Әгәр Сафия саҡ ҡына тәжрибәлерәк булһа, урыҫса белһә, был үҙенең балаһы икәнен аңлата, иҫбат итә алыр ине. Шул ҡәҙәре лә оятһыҙлыҡтан ул телһеҙ ҡалды, үҙен-үҙе яҡларлыҡ бер нәмә лә әйтә алманы, һаман бер үк һүҙҙе ҡабатланы ла ҡабатланы:\n— Баланы бир! Үҙенең вагонына барып ошо ҡатындың балаһын алып киткәненә шаһит булған күршеләрен дә алып килә алмай ине Сафия, ҡуҙғалһа, былар икенсе вагонға күсеп ултырасаҡ, ҡасасаҡ, йәшенәсәк, йәки поезд туҡтау менән төшөп ҡалыуҙары ихтимал. Эҙлә шунан. Тауышҡа проводница килде. Теге ҡатын, бынау иҫәр бисә минең балаға бәйләнде, минеке тип ныҡыша, тип ошаҡланы. Ә проводница уға ышанмай булдыра алмай — офицер кителе кейгән олпат ир, был ҡатын үҙе лә матур кейемдә, әйтерең бармы, күренекле кешеләр, ә минең бала тип һөйләнгән ҡатын — йолҡош ауыл бисәһе, етмәһә, урыҫса ике һүҙҙе лә ялғай белмәй. Кем ышанһын уға? Проводница ла, эйе, улар поезға бала менән ултырҙы, тине лә ебәрҙе! Шунан тегеләрҙе яҡлап, Сафияның үҙенә бәйләнеп алып китте: ҡайҙа ултырҙың, ниндәй вагонда бараһың, билетың бармы, хәҙер үк үҙеңдең урыныңа кит, юҡһа киләһе станцияла төшөрөп ҡалдырам. Ул Сафияны вагондан көс менән этеп сығарырға маташты, әммә Сафия янындағы тотҡаға йәбеште лә торҙо, ҡуҙғатып ҡара һин уны!\n— Баламды бир! — тип ҡабатланы ул йәнә, үҙенең бәләкәсенән күҙен алмай, шым ғына әйтте, сөнки ҡурҡышынан уның ҡысҡырырға, иларға көсө ҡалмағайны инде. Ағарған йөҙлө, үҙенең балаһына текәлгән Сафия, ысынлап та, аҡылын юғалтҡан кешегә оҡшап тора ине. Поезд ҙур станцияға яҡынлашты. Ситтәге ағас йорттар йүгереште, бер аҙҙан эре-эре йорттар, завод торбалары ла күренде. Ҡатын менән ир йыйына башланы. Кем белә инде, бәлки, үҙҙәренең ҡалаларына килеп еткәндәрҙер, бәлки, ошо станцияла төшһәк, был бисә арты14 быҙҙан йөрөмәҫ, йөрөһә лә вокзал ығы-зығыһы араһында күҙ яҙлыҡтыра алырбыҙ тип уйлағандарҙыр. Сумаҙандары ла, төйөнсөк-маҙарҙары ла күренмәй үҙҙәренең. Ҡатын бала менән алдан атланы, ир, һикеләр араһындағы аралыҡты бикләп, ҡатын артынан төшөргә ынтылыусы Сафияның юлын ҡаплап барҙы. Поезд туҡтау менән ҡатын йәһәт кенә төштө лә ҡалаға ашыҡты — улар ире менән ҡайҙа осрашырға алдан уҡ һөйләшеп ҡуйғандарҙыр, ахыры. Һәм шунда Сафия, әгәр ҙә хәҙер вагондан сыға алмаһа, үҙенең балаһын мәңгегә юғалтасағын аңланы. Үҙендә ярһыу әсә көсөн тойоп, ул йәштән үк һәнәк, кәрәк, балта тотҡан, ер һөргән (уны юҡҡа ғына Ир Сафия тип атамағандар шул), ирҙәрсә көслө, ғәйрәтле Сафия, үҙенең алдында барған ирҙе еңел генә ситкә һирпте лә вагондан һикерҙе, йүгерә-атлай китеп барған ҡатынды ҡыуып етте, тегенең ҡулдарынан ҡыпһыуыр ише эләктереп алды ла ҡысҡырып ебәрҙе:\n— Баламды бирәһеңме, юҡмы?!\n— Ебәр, юҡһа хәҙер милиция саҡырам! — тине ҡатын сәрелдәп. Был һүҙ Сафияны айнытып ебәргәндәй булды. Ысынлап та, бында милиция, закон һаҡсылары, тәртип һаҡсылары, көсһөҙҙәр яҡлаусыһы булырға тейештер ҙәһә!\n— Милиция!— тип ҡысҡырҙы Сафия ла.\nӘммә яһил ҡатын милиция менән бик осрашҡыһы килмәне, ахыры, тартылды, ул һүҙҙе бүтән әйтмәне лә, шул арала килеп еткән ире Сафияның ҡулдарынан тотоп, ҡатынынан ысҡындырырға теләп йолҡа башланы. Сафия балаһының йүргәгенә шундай ныҡ итеп йәбешкәйне, уны ҡатындан тик бала менән бергә генә ысҡындырырға мөмкин ине.\n— Бир баламды! Милиция! Тауышҡа кешеләр йыйыла башланы, һәм бер нәмә лә аңламай, ҡысҡырышҡан ике ҡатынға, уларҙы айырырға маташҡан иргә текәлделәр. Ниһәйәт, милиционер пәйҙә булды, йыбанып ҡына ҡулын козырек тәңгәленә тейгеҙҙе лә, йөҙөнә уҫаллыҡ сығарып, һораны: — Бында ниндәй тауыш? — Беҙ әле генә поездан төштөк. Бынау иҫәр бисә бәйләнде лә беҙҙең баланы алырға итә, оятһыҙ, һис ҡотолорлоҡ түгел. Беҙҙе шунан ҡотҡарһағыҙ ине, — тип аңлатты ҡатын ҡабалана-ҡабалана. Милиционер Сафияға урыҫса ҡаты ғына итеп нимәлер әйтте лә (күрәһең, ҡатын һүҙенә шундуҡ ышанды) Сафияға быларҙы ебәрергә ҡушты. Ә Сафия, киреһенсә, үҙенең балаһына, дөрөҫөрәге, йүргәк хеҙмәтен үтәгән йыуылған иҫке сепрәк киҫәгенә, тағы ла нығыраҡ йәбеште.\n— Әйҙәгеҙ отделениеға, шунда асыҡларбыҙ, — тине милиционер, мәсьәләне былай еңел генә хәл итеп булмаясағын күреп. — Граждандар, таралышығыҙ, таралышығыҙ, кеше күргәнегеҙ юҡмы әллә?\n— Беҙ әлеге поездан төштөк, һуңлауыбыҙ бар. Был ҡатынды алып барығыҙ, ә беҙҙе ебәрегеҙ, — тине тәтәй ҡатын юхаланып.\n— Иптәш милиционер...\n— Поезд егерме минут тора, өлгөрөрһөгөҙ, — тип яуапланы милиционер ҡырҡа ғына. Отделениеға киттеләр. Сафия, балаһының йүргәген ҡулынан ысҡындырмай, ҡатын эргәһенән бара. Милиция бүлегендә йәнә бер милиционер бар ине, икәүләшеп Сафияға ҡысҡырырға керештеләр: ебәр баланы, был ниткән эш. Ул аңланы, ҡулын ысҡындырҙы, әммә нимә һораһалар ҙа, был минең бала, был икәү минең баланы тартып алды, тип ҡабатлап тик торҙо. Уның әйткәндәренә төшөнмәнеләр, аңламанылар, шуға күрә ҡайҙандыр башҡорт милиционерын саҡырҙылар. Сафия уға был ҡатындың нисек эргәһенә килеп ултырыуын, иремә күрһәтәм тип күрше вагонға алып китеүен һәм кире килтермөүен, үҙенең әллә биш, әллә алты вагон аша саҡ эҙләп табыуын, әле килеп, минең бала тип ныҡышыуын һөйләп бирҙе. Башҡорт милиционеры уға ышанды ла шикелле, ул Сафияның хәбәрендә хаҡлыҡ барлығын тойҙо, һынсыл ҡарашы менән баланы ураған йүргәктең иҫке, бигүк таҙа булмаған сепрәктең ҡала ҡатынының таҙа, ҡупшы кейемдәренә тура килмәгәненә лә иғтибар итте. Үҙенең был шиген иптәштәренә лә әйтте. Тәүге ҡатынға ышанған йәки ышана яҙған тегеләр хәҙер икеләнде.\n— Һеҙ кемгә ышанаһығыҙ? — тине яһил ҡатын сәрелдәп. — Беҙ бына өсәү: ирем, үҙем, бала, ә ул кем, ҡайҙан килеп сыҡҡан бисә һуң?\n— Үҙегеҙҙең бала икәнен нисек иҫбат итә алаһығыҙ? — тине башҡорт милиционеры. Хаҡлыҡ Сафия яғында булыуына ул ышана ине.\n— Нисек итеп? Бына! — ҡатын түшен асты, тулы күкрәген килтереп сығарҙы ла уны һыҡты — имсәктән һөт атылды.\n— Балаһыҙ ҡатындың һөтө буламы, ә?! Эйе, ул бик тә дөрөҫ, шул уҡ ваҡытта мәкерле юл тапты: башҡорт бисәһе, ауыл бисәһе, сит ирҙәр алдында бер ҡасан да имейен сығармаясаҡ.\n— Иптәштәр, беҙгә бәйләнеүегеҙҙе туҡтатаһығыҙмы, юҡмы? Борсолоуҙан ҡатындың һөтө юғалыуы ихтимал бит, — тип ҡыйыу ғына әйтеп ҡуйҙы ир кеше. — Беҙ поезға һуңлайбыҙ. Олпат ирҙең һүҙе милиционерҙарға тәьҫир итте.\n— Һеҙгә китергә мөмкин, — тинеләр, ә Сафияға: — Ә һиңә бер аҙ тотҡарланырға тура килер. Ҡайҙа китеп, барыуыңды, документ-билеттарың бармы-юҡмы икәнен асыҡлайыҡ. Ир менән ҡатын милиция бүлегенән сыҡтылар ҙа йүгерә-атлай поезға ашыҡтылар. Сафия бер мәлгә генә ҡатып ҡалды, аяҡтары иҙәндән ҡуҙғалмаҫ булды, күҙ. алдары ҡараңғыланды, әммә шундуҡ тигәндәй әсәлек хисе, әсәлек тойғоһо, үҙенең сабыйын һаҡлап, йыртҡысҡа ташланған турғай шикелле ул да, ғәйрәт табып, алдындағы милиционерҙы ситкә этте лә, бүлмәнән атылып сығып, теге икәүҙең артынан йүгерҙе. Әммә ир, бының, килгәнен күреп, уға боролдо, тотто, ҡосағына алды. Сафия, унан ысҡынырға тырышып, быны этте, тешләште, ә шул мәлдә поезд ҡуҙғалды. Ҡатын бала менән ишектән инеп өлгөрҙө. Ир Сафияны артҡа этте лә бөтә көсөнә поезға йүгерҙе. Сафия уның артынан. Ир ишеккә һикерҙе, ә Сафия ишеккә еткәйне генә, проводница ишекте шарт япты ла бикләп тә ҡуйҙы.\nСафия тотоноп менә торған тимерҙе эләктерергә генә өлгөрҙө һәм поезд уны шул килеш алып китте — тәүҙә ул йүгерҙе, поезд тиҙлеген арттырғас, аҫылынып барҙы, әммә ҡулдары, көслө крәҫтиән ҡулдары тимерҙе ысҡындырманы. Бер ҡулы менән генә эләгеп аҫылынған көйө ул байтаҡ юл үтте, унан көс-хәл менән аяҡтарын баҫҡысҡа күтәрҙе. Былай бер ни тиклем еңелерәк ине. Ҡаршы ел уны кескәй генә баҫҡыстан йолҡоп төшөрөргә тырышты, үтә һуҡты, өҙгөләне, йолҡто. Килә-килә ямғыр яуырға кереште, ауыр, ҡурғаш кеүек ауыр тамсылар уның ҡулдарына, йөҙөнә бәрҙе, бер ҡат ҡына күлдәген лысма һыу итте, һалҡын һөйәктәренә тиклем үтте.\nОҙаҡ, бик оҙаҡ сәғәттәр барҙы Сафия шул килеш, аяғы аҫтынан ғына платформа ситендәге ҡырсын таштар, ағастар, ҡыуаҡлыҡтар, саҡ ҡына арыраҡ күбәләр, кәбәндәр менән сыбарланған яландар, ауылдар ялпылдап үтте, поезд йылғалар аша һалынған күперҙәрҙән сыҡты, бәләкәй генә һары флаг тотҡан бисәләр артта ҡалды. Поезд саҡрым артынан саҡрым һананы, Сафия ошо саҡрымдарҙы иҫен юғалтҡан ҡулдарына тотоноп үтте — бармаҡтарын айырҙымы, сабыйының тормошо икенсе юлдан китәсәк. Кем белә, бәлки бәхетлерәк юлдан да китер, әммә ул ҡатын-ҡыҙ, ул әсә, тормоштоң был ғәҙелһеҙлегенә, аяуһыҙлығына буйһонорға теләмәй, уның ҡулдары, бармаҡтары тимергә шул ҡәҙәре ныҡ йәбешкән, уны, әйтерһең, ҡуша бәйләп ҡуйғандар. Ҡараңғы төштө. Бер боролошта Сафия вагондарҙа ут тоҡанғанын күрҙе, өйҙәге ише унда ла йылы, уңайлы, йылыла һәм яҡтыла уны ғазаплаусылар китеп бара, вагондың һәр туҡылдауы уларҙы перронда тороп ҡалған Сафиянан алыҫлаштырғандан-алыҫлаштыра, унда ике кешенең хаслығы арҡаһында үҙенең яҙмышы икенсе юҫыҡҡа төшөп барғанын аңламай сабыйы китеп бара. Ниһәйәт, алыҫта, яуған ямғыр ҡараңғылығы аша, ҡаланың уттары күренде, оҙаҡламай поезд тиҙлеген кәметте һәм күпмелер ваҡыттан һуң станцияға килеп туҡтаны.\nВагондың ишеге асылыу менән Сафия проводницаны ситкә этте лә вагон эсенә йомолдо һәм уның балаһын күтәреп сығып килгән теге икәүҙең алдына баҫты. Башынан аяғына ҡәҙәре һыу, өшөгән, ағарған, эскә батҡан, әммә мөхәббәт, нәфрәт менән тулы асыулы күҙҙәре менән баҡты. Теге икәү быны көтмәгәйне, шаҡ ҡатты, ауыҙҙарын асып ҡаранылар ҙа ҡаттылар. Ҡатындың күҙҙәренә йәш тығылды, ирҙең йөҙөнә ҡараңғылыҡ ятты, уртын уйнатып күҙҙәрен ситкә алды.\n— Баламды бир! — ҡалтыранған ҡалын тауыш менән өндәште Сафия.\n— Бир! — тип бойорҙо ир уға ҡарамай ғына ҡатынына. Баланы күкрәгенә ҡыҫҡан килеш ҡатын ҡапыл түгелеп илап ебәрҙе лә быуыла-быуыла һөйләй башланы: — Тыңла мине, тыңла, пожалуйста! Ниңә шулай ҡыланғанымды, бәлки, аңларһың. Балам үле тыуҙы. Бүтән бер ҡасан да балаң булмаясаҡ, тине врач. Беҙ Өфөгә барҙыҡ. Унда детдомдан бала алып була тигәйнеләр. Беҙ үҙебеҙ Силәбенән, һөтөм юғалмаһын тип ирем күкрәгемде имде. Мин һинең сабыйыңды күрҙем дә оҡшаттым, яраттым, имсәгемде ҡапҡас, эҫендем дә киттем. Бир һин уны миңә. Һин әле йәш, тағы ла табырһың. Аҡса бирербеҙ, һағынһаң, беҙгә килеп йөрөрһөң, туғанлашырбыҙ. Үтенеп һорайым, инәләм, теләйһеңме, тубыҡланам. Бала таба алмаһам, ирем минең менән йәшәмәйәсәк, китәсәк. Ә мин уның китеүен теләмәйем. Бир сабыйыңды...\n— Юҡ! — аҡылынан шашыр сиккә еткән Сафия бәпесенә һонолдо. Әммә ир өлгөрөрәк булып сыҡты, ул ҡатынының ҡулынан баланы тартып тигәндәй алды ла Сафияның ҡосағына тыҡты. Сафия балаһын алды, йә тағы тартып алырҙар тигән һымаҡ ҡабаланып вагондан сыҡты, ҡатын уның артынан эйәрҙе, үҙе һаман һөйләнеүен белде:\n— Кисер, ғәфү ит инде, зинһар!..\nӘ Сафия уны ишетмәне лә, тыңламаны ла, атлауын белде, һуңынан, тол ҡалғас (Ғәзиз ағай больницала үлде), Сафия улын яңғыҙы үҫтерҙе, тағы урлап ҡуймаһындар, берәй төрлө бәхетһеҙлек килеп сыға күрмәһен, тип улы өсөн мәңге ҡурҡып йәшәне. Матур, бөтөн киҫәк уға, үҙе тишек-тошоҡта йөрөнө, малайы өҫтөндәге кейем таҙа, ямауһыҙ булды, аяғында ла гел рәтле кейем ине. Балаһын юғалта яҙған ваҡиға әленән-әле иҫенә төшөп торҙо, үҙенең вагон тышында барған сәғәттәрен хәтерләп, тәндәре зымбырҙап ҡуйғыланы.\nЭйе, саҡ ҡына йомшаҡлыҡ күрһәтһә, бармаҡтарын асһа, сабыйынан мәңгегә ҡолаҡ ҡағыр ине, үҙе лә йығылып имгәнер ине. Имгәнеп кенә ҡалһа әле... Уйлай-уйлай төрлө хыялдарға,, ла бирелә: бына теге икәү уның малайын алып китә, Сафия япа-яңғыҙы тороп ҡала, бала ла юҡ, ир ҙә Донъяла яратырҙай бер кем юҡ, ә улы, йөрәк майы, үҙенең әсәһе тураһында бер нәмә белмәй сит-ят кешеләрҙә үҫә, әсәй тип бөтөнләй икенсе кешегә өндәшә — бындай саҡтарҙа Сафияға ифрат ҡыйын, ауыр була, әйтерһең, тормошта ысынлап та тап шулай килеп сыҡҡан. Йыш ҡына, поезға ултыра алманым, поездан йығылып төштөм, имеш, тип төштәр күрҙе, ә поезд китте, уны һис ҡыуып етерлек түгел, шулай ҙа ул поезд артынан йүгерә, ҡысҡыра, илай, инәлә, ялбара, унан ҡото алынып уяна ла улының янында икәнен күреп хәҙер инде бәхетенән иларға керешә...\nҒүмер буйы улы тураһында татлы хыялдар менән йәшәне. Бына улы үҫә, егет була, армияла хеҙмәт итеп ҡайта, яңы йорт һала, әйләнә. Килене шул ҡәҙәре һәйбәт, егәрле, күп итеп балалар таба. Сафия тыныс, етеш тормошҡа ҡәнәғәт булып ҡартайғансы ейәндәрен ҡарай... Ул берҙән-бер улын ярата, һаман ярата, өмөтөн аҡламаһа ла ярата ине, үҙен ташлаһа ла, хаттар яҙмаһа ла, һирәк кенә ҡайтҡандарында иҫерек көйө ауыл урамы буйлап йөрөгәнендә һәм пенсия аҡсаһын эсеп бөтөрөп яңынан олаҡҡан ваҡыттарында ла ярата ине. Ул үҙенең һуңғы һулышына тиклем улын яратты, тәҙрәнән күҙен алмай көттө лә көттө...


Балаларҙы йөҙөргә өйрәтергә\n29 Август 2018, 18:17\n«Программаның асылы – баланы спортсы итеп тәрбиәләү түгел, ә уларҙы һыуҙа үҙҙәрен дөрөҫ тоторға өйрәтеү. Улар быны белмәй. Һыуға батҡан балаларҙың төп хатаһы – һыуҙа үҙҙәрен дөрөҫ тотмауы. Статистикаға ярашлы, быйыл ғына Башҡортостанда 70-тән ашыу бала батып үлгән», — тине Рәфис Ғабдрахманов.\nПрограмманы республика райондарының береһендә башлап ебәреү күҙаллана. Тәжрибә уңышлы булһа, ул тотош республикала таратыла. Физкультура уҡытыусылары ҡотҡарыусылар курсын үтергә тейеш. Мәктәптәрҙә бассейн булмағанлыҡтан, дәрестәр физкультура-һауыҡтырыу комплекстарында ойошторола.\n«Был башланғыс йәшәүгә хоҡуҡлы. Уны «Балалар спорты» проектына индерергә мөмкин», — тип билдәләне йөҙөү буйынса Паралимпия уйындары чемпионы, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты Оксана


Архив газеты "Йәшлек" » Страница 402\nДонор булыу – изге эш Сәләмәтлек\nйәки Беҙҙә кешеләрҙең 98 – 99 проценты үҙ ҡанын бушлай бирә\nБР һаулыҡ һаҡлау министры А. Евсюковтан республиканың йәштәр гәзитендә «Ҡан биреүҙе һәм сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау» тигән рубриканы асыуҙы һәм үҙ яҡтарынан был темаларға мәғлүмәттәр биреп торасаҡтары тураһында йөкләмә алыуҙары хаҡындағы хатын алғас, Республика ҡан биреү станцияһының баш табибы Урал Сәхийәр улы Солтанбаевты редакция ҡунаҡханаһына саҡырҙыҡ. Уның менән әңгәмәбеҙ – донъялағы иң изге ғәмәлдәрҙең береһен бойомға ашырыусылар – донорҙар һәм донорлыҡ эшен ойоштороу тәртибе һәм ҡағиҙәләре тураһында.\nИрәмәл улы Сәләмәтлек\nМарс Мөхәммәтов көн дә иртән 4 – 5 саҡрымды йәйәүләп үтә, ҡышҡыһын һалҡын һыу менән ҡойона\nМәҠәләмдеҢ геройы – Марс Сәхийәр улы Мөхәммәтов. Ул 1959 йылдың 1 ғинуарында Учалы районының Ҡарағужа ауылында донъяға килгән. Бала сағы хозур тәбиғәт ҡосағында үтә. Йәйҙәрен апай-ағайҙары менән бергәләп ата-әсәһенә бесән әҙерләүҙә ярҙамлаша, мал ҡарай.\nБөрйәндең күренекле зыялыһы ---\nДонъяуи мәктәпкә нигеҙ һалыусы Мансур хәлфә биш тел белгән\nҮткән йыл көҙ минән энциклопедия өсөн Бөрйән районы мәғарифы тарихын яҙҙырғайнылар. Ауыр эш булды ул. Оҙаҡ эҙләнергә тура килде. Райондың оло кешеләренән дә үҙемә кәрәкле мәғлүмәттәр алдым. Мәҫәлән, Абдулла Ваһапов, Әмир Ибраһимов бик зиһенле, хәтерле кешеләр булып сыҡты. Редакцияла ултырып, «Таң» гәзитенең 90-сы йылдарҙан алып сыҡҡан төпләнмәләренә ҡарап, материалдар таптым. Мәҫәлән, Рәмзи Рахманғоловтың «Ул ауылдың тәүге уҡытыусыһы ине» мәҡәләһе.\nТимерлектән сыҡтым... Яңылыҡтар » Конкурстар\nТимерлектән сыҡтым. Сыңҡылдатып\nАуыр сүкеш иҙҙе, туҡманы.\nЙүгәнләүҙе өнәмәгән йөрәк\nЯнып-көйҙө, ҡай саҡ һуҡманы.\nБулат ҡылыс сүрәтенә индем –\nҠалай кеүек бөгөлөп төшмәгәс,\n«Етте, сүкеш...», – тиеп алдарына\nБашым эйеп, теҙҙәр сүкмәгәс.\nҮҙе китте: йырҙары һәм бурыстары ҡалды Мәҙәниәт\nДонъя музыка сәнғәтенең поп-короле Майкл Джексондың йөрәге тибеүҙән туҡтаны\n25 июндә инфаркт хәлендәге поп-музыка батшаһы Майкл Джексонды урындағы ваҡыт менән сәғәт көндөҙгө 2-ләр тирәһендә ашығыс рәүештә Лос-Анджелес ҡалаһының Калифорния университеты дауаханаһына килтерәләр. Был ваҡытта уҡ йырсының йөрәге тибеүҙән туҡтаған була. Табиптарҙың ике сәғәт дауамында сәхнә йондоҙона йән индерергә тырышыуы һөҙөмтәһеҙ тамамлана.\nБиш ҡыҙҙан торған төркөм Яңылыҡтар\nҮҙҙәренең поп-рок стилендәге рухлы йырҙары менән «Ранетки» төркөмө йәштәр араһында киң популярлыҡ яуларға өлгөрҙө.\nУл 2006 йылдың 10 авгусында барлыҡҡа килә. Биш ҡыҙҙан торған төркөмдә Аня Руднева (гитара, бэк-вокал), Наташа Щелкова (гитара), Лена Третьякова (гитара, бэк-вокал), Женя Огурцова (вокал), Лера Козлова (вокал, барабандар) сығыш яһай. 2006 йылдың 5 декабрендә Мәскәүҙә уларҙың «Ранетки» исемле беренсе альбомы донъя күрә. Ҡыҙҙарҙың «Ул бер үҙе» тип исемләнгән беренсе клибы Киевта төшөрөлә.\nЙүкә сәләмәтлекте һәм матурлыҡты һаҡлай Сәләмәтлек\nКире ҡайтырға << 1 398 399 400 401 402 403 404 405 406 796 >> Киләһе бит


31 предприятие үҙ продукцияһын «Башҡортостан продукты» билдәһе аҫтында һатыу хоҡуғына эйә булды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n31 предприятие үҙ продукцияһын «Башҡортостан продукты» билдәһе аҫтында һатыу хоҡуғына эйә булды\n9:56, 16 мая 2013 Иҡтисад\n«Башҡортостан продукты» билдәһен алыуға БР Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетына төбәктең тауар етештереүселәренән йәмғеһе 46 заявка ҡабул ителде.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Башҡортостан продукты» билдәһен булдырыу идеяһын БР Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты тәҡдим итте. Бындай сара республика тауар етештереүселәре продукцияһының урындағы баҙарҙа киң файҙаланылыуына йүнәлтелгән.\nҠулланыусылар иғтибарын урындағы предприятиелар продукцияһына йәлеп итеү, шулай уҡ үҙебеҙҙең продукцияны эске һәм тышҡы баҙарҙарҙа киң йәйелдереү проекттың төп маҡсаты блып тора.\n— Бөгөнгө көндә 31 предприятие үҙ продукцияһын «Башҡортостан продукты» билдәһе аҫтында һатыу хоҡуғына эйә. Уларҙың күпселеге һөт, икмәк-ҡалас продукттарын, ит һәм кондитер изделиеларын, шулай уҡ эсәр һыу етештереүҙә махсуслашҡан. Дөйөм алғанда, «Башҡортостан продукты» билдәһе аҫтында 700 төр продукция һатыла башлаясаҡ, — тип хәбәр итте БР Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетының бүлек мөдире Наталья Николаева. Уның һүҙҙәренсә, ирекле нигеҙҙә аҙыҡ-түлек продукттарына «Башҡортостан продукты» билдәһен ҡуйыуға заявкалар ҡабул итеү дауам итә. Әлеге ваҡытта уларҙың барыһы ла тикшерелә.\nТеги: сауҙа,башҡортостан продукты


7 Август 2018, 13:59\nОҫта композитор, йырсы, шағир, рәссам, өлгөлө әсә һәм, әлбиттә, кеше булараҡ та иплелеге, нәзәкәтле зауығы, уңғанлығы менән һоҡландырған күп яҡлы талант эйәһе Флёра Шәрипованың емешле ижады тамашасы йөрәген үҙенең халыҡсанлығы, тәбиғилеге менән арбай. Сылтыр шишмәләй йомшаҡ, талғын тауышын ишетеүҙән күңел наҙ, аһәң, һөйөү менән тула. Ә бит сәхнәләге камиллығына хайран ҡалып, тормошонда уға әсе һынауҙар үтергә тура килгән тип һис әйтмәҫһең. Хоҙай яратҡан йәненә һынауҙар ебәрә, тиҙәр. Ҡаршылыҡ һәм һыҙланыуҙар аша таҙарынып, тағы ла бейегерәк үрҙәргә ынтылған нәфис заттың бөгөнгө тынғыһыҙ эшмәкәрлеге һәм тормош фәлсәфәһе менән танышыу уның күп ҡырлы ижадын тағы нескәрәк тойорға ярҙам итер.\nЙәшел тау-урманлы Йылайыр районының бәләкәй генә Суйынсы-Супан ауылында йыр-моңға ғашиҡ ғаиләлә тыуып үҫеүе лә йоғонто яһағандыр йырсының һәләтле булмышына. Ғүмер буйы математика уҡытыусыһы һәм мәктәп директоры вазифаһын башҡарған атаһы Ғәбделхәй Хажимөхәммәт улы буш ваҡыттарында хисләнеп һүрәт төшөрә. Флёра ла, атаһынан күреп, ҡулына ҡылҡәләм ала. Мөғжизәле күренештәргә йән өрә ул, әйтерһең. Атаһы моңло оҙон көй һуҙа, ә әсәһе Илфира Зәйнетдин ҡыҙының бәрхәт тауышы шул хәтлем көслө яңғырай, ул йырлағанда өйҙәрҙең тәҙрә быялалары зыңлап ҡуйыр була хатта. Йорттарынан кеше өҙөлмәй, кәңәш-төңәш кәрәкһә лә, сырхаулаһалар ҙа, Шәриповтарҙың ихласлығына, ярҙамсыллығына ышанып килә ауылдаштары. Шәфҡәт туташы булып эшләгән Илфира апайҙың шифалы ҡулдарынан укол яһатып, хәсрәттәре менән бүлешеп, йөҙҙәре асылып, дауаланып ҡайтып китһәләр, тәжрибәле педагогҡа яҡташтары йышыраҡ көнкүреш һәм хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса мөрәжәғәт итә.\nЙылы, изге, ышаныслы мөхит ҡоршауында бәхеткә төрөнөп буй еткерә Флёра. Ҡәмилә өләсәһенең тирә-яҡҡа һаҡсыл мөнәсәбәтен күреп, фәһемле әкиәт-риүәйәттәрен тыңлап, тәбиғәттең йәнле асылын тойорға өйрәнә ул. Апаһы Флорида, һеңлеһе Венера, ғөмүмән, бер туғандарҙың өсөһө лә уҡыуҙа һынатмай, мәктәптең мәҙәни тормошонда ла әүҙем була. Мәктәп йылдарында уҡ һоҡландырғыс сығыштары менән сәхнәне биҙәгән Флёра, атаһының юлын дауам итеп, уҡытыусы һөнәрен һайлай. Өфө педагогия училищеһының мәктәпкәсә белем биреү бүлеген тамамлап, тәрбиәсе булып эш башлай. Ситтән тороп БДПИ-ның филология факультетына уҡырға инә.\nАта-әсәһенең мөхәббәтле тормошо миҫалында ул үҙ киләсәген дә йәйғор төҫтәрендә күҙ алдына килтерә. Әммә тормош диңгеҙ тулҡынына хас: бер күктәргә сойорғота, бер төпһөҙ упҡындарға ташлай шул. Һөйгәне менән матур маҡсаттар бағлап ҡорған тормоштары көтмәгәндә селпәрәмә килгәс, йәш ҡатын, ике йәш ярымлыҡ сабыйын ҡосаҡлап, урам уртаһында ҡала. Бөгөнгө бәхетенә өлгәшкәнсе күпме әсе күҙ йәштәре түккәнен, күпме ҡаршылыҡтарҙы яңғыҙ еңгәнен ул үҙе генә белә.\nБашта Йылайыр районында тәрбиәсе, унан Баймаҡ ҡалаһының 3-сө мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Өфөгә күскәс, 308-се балалар баҡсаһында тәрбиәсе, аҙаҡ өлкән тәрбиәсе һөнәрен башҡара, төрлө ойошмаларҙа үҙен һынай. Балаларға яҡын булыу уға, сихри бала саҡ илен байҡап, уның нескә серҙәрен асырға, психологик күренештәргә яуап табырға булышлыҡ итә. Ижад кешеһе тәбиғәте менән һәр саҡ өйрәнсек хәлендә, тирә-яҡты өҙлөкһөҙ күҙәтеп, үҙе өсөн асыштар һәм һығымталар яһай. «Беҙ барыбыҙ ҙа балалыҡ иленән. Йыш ҡына өлкәндәрҙең ҡыланышы, хис-тойғо донъяһы бәләкәй сағындағы кисерештәр менән өҙлөкһөҙ бәйле. Шуға, бер нәмәгә ҡарамаҫтан, сабыйҙарығыҙҙы бәхетле итергә, тормошто яратып йәшәргә тырышығыҙ. Шунда ғына донъя ла, кешеләр ҙә матур яғы менән асыла», – ти йырсы.\nҒәзиз ҡыҙын лайыҡлы тәрбиәләп, юғары уҡыу йортонда уҡытып кеше итеү маҡсаты йәшәтә әсәне. Шулай дәртләнеп йөрөгән бер көндө Флёра ханыма эштән ҡыҫҡартылыуы тураһында хәбәр итәләр. Ауыр яңылыҡты ул нисектер тыныс ҡабул итә. «Хоҙай ҡушмаған эш булмай... Тимәк, унда өйрәнергә тейешлегемде алғанмын. Бер ишек ябылһа, икенсеһе – ҙурыраҡ ҡапҡалар асыла бит ул. Эшләгән сағымда яҙған шиғырҙарым, йырҙарым йыйылып киткәйне, бары уларҙы халыҡҡа еткереү мөмкинлеге генә булманы. Әҫәрләнеп, кинәнеп йыр, шиғыр донъяһына сумдым», – тип ихлас йылмая һөйкөмлө йырсы.\n1998 йылда Флёра Шәрипованың «Апайыма» тигән йырын беренсе булып Резида Әминева сәхнәгә сығара. Шул хәтлем яратып ҡабул итә уны халыҡ, телевидение, радио тулҡындары аша йыш яңғыраған йыр тиҙ арала киң популярлыҡ яулай. Бөгөн талантлы ижадсының йырҙары бик күп танылған эстрада йондоҙҙары репертуарына ингән, шиғырҙарына композиторҙар көй яҙа, үҙе лә йөрәктәрҙе тетрәндергән юлдарға моң һала.\n«Бәләкәстән гүзәллектең нескәлеген тойҙом, ҡолағымда һәр саҡ ғәжәйеп моң яңғырай ине. Ижадым аша донъяны әҙ генә матурыраҡ, камилыраҡ, йәмлерәк һәм йәнлерәк итә алам икән, тимәк, мин бәхетле. Бер ҡасан да үҙемде ватып-емереп, көсләшеп алға этәрмәйем, башҡаларға ла аныҡ талабым юҡ. Ижад – күңелгә йыуаныс өҫтәгән, бәхетле иткән нескә ғәмәл. Ул тупаҫлыҡты, һалҡын йәнлелекте һәм яһалмалыҡты үҙ итмәй. Был башҡарыусыға ла, тыңлаусыға ла, ижадсыға ла ҡағыла. Йырҙарымда, шиғырҙарымда, хәҙер инде рәсемдәремдә лә ысыҡтай саф хис-тойғоло донъям, тормошом асылы, йыһаным сағыла», – тиеүе лә уның нескә тормош аҡылын билдәләй.\nЭльза ҡыҙы ҡул араһына ингәс, 2000 йылдарҙа йырсы яңынан сәхнәгә күтәрелә. Башҡортостан ҡала-райондары, Мәскәү, Ырымбур, Ҡазан, Силәбе ҡалалары халҡы уны дәррәү алҡышлай. Ижадташ дуҫтары менән бергә төрлө төбәктәргә сығыш яһарға саҡыралар. Бөгөн инде һағынып, яратып ҡаршылаған үҙ тамашасылары, тыңлаусылары бар. Булмышына, хыялына хыянат итмәй, ҡыйыу аҙымдар менән маҡсатына атлаған ижадсының еңеүҙәре бихисап. Ул – Юлай Моратов исемендәге асыҡ һәүәҫкәр композиторҙар конкурсы дипломанты. Ҡазанда ойошторолған үҙешмәкәр композиторҙарҙың беренсе төбәк-ара конкурсында III дәрәжә дипломға лайыҡ була. Айҙар Ғәлимов уның һүҙҙәренә ижад ителгән «Яҙған яҙмышыбыҙ» һәм «Ғүмер юлы» йырҙары менән «Татар йыры» бәйгеһендә еңеү яулай. 2014 йылда «Тыуған көн» йыры менән композитор Флёра Шәрипова «Болғар радиоһы» милли музыка премияһы лауреаты исемен ала. Ә инде быйыл ижадташ дуҫтары Фәрүәз Урманшин менән Резида Әминева башҡарыуында «Һандуғастай моңло ғүмер» йыры «Юлдаш йыры»нда еңеүсе булып танылды.\n2013 йылда авторҙың «Йырҙарым һеҙҙең өсөн» тигән шиғыр йыйынтығы сыҡты, унда күп кенә йырҙары ла ингән.\nҺөйөклө ҡыҙы ла әсәһен уңыштары менән шатландырып тора. Эльза – юғары квалификациялы юрист. Тормош иптәше Роберт менән матур, татыу ғаилә ҡорғандар. «Бөтә еңеүҙәремдән бигерәк Хоҙайымдың иң затлы, иң татлы һәм иң оло бүләге – ҡыҙым Эльзам менән ғорурланам. Донъя мәшәҡәттәрен гел бергә күтәрҙек, тиһәм дә була. Бәләкәстән үҙе кәңәш биреп ултыра торғайны. Көслө, талапсан, миһырбанлы, кешелекле, сабыр аҡыллы булып үҫте ауырлыҡтарҙы күреп, уларҙы еңеп өйрәнгәнгә. Уға бәхетле яҙмыш, әсә булыу һөйөнөсө теләйем», – ти оло йөрәкле ҡатын, ғәзиз ҡыҙын арҡаһынан һөйөп.\nӘ яңыраҡ йырсы тамашасыһын тағы көтөлмәгән яҡтан асылып хайран итте. Флёра Ғәбделхәй ҡыҙы «Башҡортостандың яратҡан рәссамдары» проектында ҡатнашып, уның «Инйәр йылғаһы» рәсеме һәүәҫкәрҙәрҙең «Аҫылташ» номинацияһында еңде һәм Башҡортостандың төп художество наградаһына лайыҡ булды. Һүрәттәре һис шикһеҙ таң ҡалдыра, һыу тамсылары, таштар, ағастар – барыһы ла ысын, әйтерһең. Улар күҙ алдында йәнләнә: йылға гөрләп аҡҡан, урман шаулаған тауыштар ҡолаҡҡа салынғандай. Башҡортостан рәссамдары һәм һәүәҫкәрҙәр ижадын Рәсәйгә һәм сит илгә танытыу маҡсатынан ойошторолған конкурстың авторы – фән кандидаты Наил Мәхмүтовҡа сикһеҙ рәхмәтле ул. Проекттың символы – еңеүселәрҙең исемдәре яҙылған флаг Төньяҡ ҡотопҡа ҡуйылды. Был ваҡиға йырсыны тағы ла ҙурыраҡ маҡсаттарға илһамландырған. Әйткәндәй, Флёра ханымдың көй ижад итеү һәм һүрәт төшөрөү буйынса махсус белеме юҡ. Бары Хоҙай яҙған тәҡдирен ҡабул итеп, йөрәге ҡушҡанды башҡарыуы менән бәхетле һәм аяулы ул. Һәләтле ижадсы Флёра Шәриповаға киләсәктә лә тик алҡыштарҙан торған ижад үрҙәре һәм мөхәббәтле ғүмер теләйек! Ҡабатланмаҫ тәбиғи асылы уны киңерәк офоҡтарға күтәрһен!


Рөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты\n9:54, 5 марта 2015 Сәйәсәт\nРөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2015 йыл, 5 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\n4 мартта Бишкәктә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ҡырғыҙ Республикаһы Президенты Алмазбәк Атамбаев менән осрашты. Осрашыуҙа яҡтар төрлө өлкәләрҙә ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙең ыңғай динамикаһын, мәҙәни һәм эшлекле бәйләнештәрҙең әүҙемләшеүен билдәләне, шулай уҡ берлектәге проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса пландарҙы тикшерҙе.\nАлмазбәк Атамбаев халыҡтар араһындағы мәҙәни-тарихи бәйләнештәрҙе иҫәпкә алып Рәсәй төбәктәре менән тура бәйләнеште яйға һалыуҙың мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Рөстәм Хәмитов үҙ сиратында төрлө тармаҡтарҙа, шул иҫәптән ауыл хужалығында берлектәге пландарҙың булыуын билдәләне.\n– Ай һайын беҙҙә эшҡыуарҙарыбыҙ, бизнес араһында ҡыҙыҡлы ваҡиғалар булып тора, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Фәне һәм мәҙәниәте көндәрен асабыҙ. Сәнғәт, мәҙәниәт, фән өлкәләрен нығытыу – нигеҙ, тип иҫәпләйем. Артабан иҡтисад буласаҡ.\nОсрашыу йомғаҡтары буйынса яҡтар Ҡырғыҙстандың Евразия иҡтисади союзына ҡушылыуы күп мәсьәләләр буйынса ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙең яңы мөмкинлектәрен асасаҡ, Ҡырғыҙстан менән Башҡортостан араһындағы бәйләнештәрҙе артабан үҫтереү өсөн етди шарттар булдырасаҡ тигән фекер белдерҙе.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2014 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан менән Ҡырғыҙстан араһындағы тауар әйләнеше 132,2 миллион доллар, шул иҫәптән экспорт — 132 миллион, импорт 0,2 миллион тәшкил иткән. Республиканан Ҡырғыҙстанға нефть продукттары, шулай уҡ ағас эшкәртеү, химия, металлургия һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте продукцияһы ебәрелә. Ҡырғыҙстандан Башҡортостанға электр лампалары килә.\nТеги: дәүләт-ара хеҙмәттәшлек,ҡырғыҙстан,бр башлығы


Мәсетле районы хакимиәте башлығы итеп Иван Могильников тәғәйенләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМәсетле районы хакимиәте башлығы итеп Иван Могильников тәғәйенләнде\n16:35, 22 марта 2011 Сәйәсәт\n22 мартта Мәсетле районы муниципаль район хакимиәте Советы ултырышы үтте, унда муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү мәсьәләһе ҡаралды.\nКонкурс һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы муниципаль район хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Иван Могильников тәғәйенләнде.\nБелешмә өсөн. Могильников Иван Петрович 1956 йылдың 19 декабрендә Свердловск өлкәһенең Сажинск районы Сажино ауылында тыуған. Юғары белемле – Силәбе дәүләт педагогия институтын, Свердловск юғары партия мәктәбен тамамлаған.\n1975-1977 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә.\n1977-1981 йылдарҙа Мәсетле районы һәм Дыуан ауыл хужалығы техникумының комсомол ойошмаларында эшләй.\n1981-1982 йылдарҙа – Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылында уҡытыусы.\n1982-1983 йылдарҙа – КПСС-тың Мәсетле райкомы пропаганда бүлеге инструкторы.\n1983-1984 йылдарҙа – Мәсетле районының «Ураҡ һәм Сүкеш» колхозы парткомы секретары.\n1988-1990 йылдарҙа – Свердловск юғары партия мәктәбенең көндөҙгө бүлеге тыңлаусыһы.\n1990-1993 йылдарҙа – Мәсетле районының 1-се Оло Ыҡтамаҡ урта мәктәбе уҡытыусыһы, кластан тыш эштәрҙе ойоштороусыһы.\n1993-1995 йылдарҙа – Мәсетле районының 1-се Оло Ыҡтамаҡ урта мәктәбе директоры.\n1995-1999 йылдарҙа – Мәсетле районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.\n1999 йылдан әлегә тиклем – Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ ауылының 1-се лицейы муниципаль мәғариф бюджет учреждениеһы директоры.\nБашҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Рәсәй Федерацияһының Почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре.\nТеги: кадрҙар тәғәйенләү, урындағы власть


Әсәй Секс Уйындар: Инцест Симулятор Мамаша Блядь\nӘсәй Секс Уйындар – Бөгөн Теркәлгән\nСәләм, минең дустар, рәхим итегеҙ һәм Секс-әсәй уйын: һеҙ, моғайын, бында исем береһен аңлай алмай, тип, беҙ тәҡдим итә, - потрясающий коллекция ХХХ был-тема милф уйыны өсөн тәғәйенләнгән тыш, йәнә һәм йәнә һеҙҙең өсөн кончать мәжбүр. Беҙ һеҙҙе бында түгел йәки яҡын да морочить йыйылған башы тирәләй йөрөтә: беҙҙең иғтибар үҙәгендә-һеҙгә күрһәтәбеҙ, тип бында нәҡ өлкәндәр өсөн уйын абсолют ҡаймаҡ менән тәҡдим инцест. Секс-уйында бөтә ваҡиғалар әсәйемдең ауыр эштән, шулай булғас, барыһы да һезгә эшләргә кәрәк, был ҡарарға һәм теркәлгән, тип, һеҙгә тәҡдим итәбеҙ. Беҙ убеждать, һеҙ оҡшаған, тип эсендә, һеҙ китә алмай., Һеҙ көскә һулыш ағзаһы булыу мөмкинлегенә эйә булыуын иҫәпкә алып, ни һеҙ, моғайын, һалдаттар, беҙгә ҡасан инцест-һеҙ компьютер уйындарын туранан-тура килтерә. Иң мәлендә, шайтан алыу, студияға килгән өсөн ҡуйылған һәм ни өсөн геймер-ғәжәп ләззәт, һәм улар өсөн уларҙың талаптарына камминг талаптарына тура килә. Мелочам ҡасып, икенсе урын тәҡдим итә, ҡарарға килә һәм, ниндәй уйындар сексуаль әсәй тәҡдим итә ала. В мгновение ока сығарғанда, беҙ һеҙгә тура юл күрһәтеүсе һәм, әгәр телисез икән, наслаждаться-се инцест-уйындар, иң яҡшы урын булыу өсөн был-туранан-тура бында.\nЭҫе күңелле инцест\nТел биргән, беҙ шунда уҡ аңлап, контент тип, беҙ уның менән эш итә, инцест менән бәйле: тимәк, ул әсәйҙең һәм чертовски күп күргән һеҙ, дуҫтары булыуы менән башҡа манераһы эротическое гарем. Трахнуть үҙ теләге йәшерен әсәй һин бар, әлегә ул таш кеүек ҡаты кончать ағзаһы булһаң, һине? Ярай, яҡшы яңылыҡтар шунда, әҙәм, һеҙгә беҙҙән ярҙам булмаҫ мөмкин коллекцияһы менән теләһә ниндәй уйын фантазияны тип үкһей. Иғтибар, был 100% инцест – бер нәмә лә артығы был киртләсле., Никахты беҙ, нисек буласаҡ был, һәм һеҙ телисез милф колотить әгәр мөмкинлек булһа, шулай булһа ғына ул, һеҙ нимә тапты икән, был тап шул урында, әйтеүҙә өсөн яһала был. Беҙ беләбеҙ, был-ҡараңғы һәм извращенно, ләкин, ахыр сиктә, үҙенең кем теләй күп рәхәтлек килтереү мөмкинлегенә эйә түгел, был төр бар? Озорство һеҙ ҡабул итергә тейеш, шул саҡта һеҙ күрергә һәм, ысынлап та, шулай инцест был-уйын. Был уйын үҙәге бәлиғ булһа, беҙ бик аҙ сығарыла инцест һәм һеҙҙең юлығыҙ-ҡарай., Әсәй һеҙ беҙҙең өсөн борсолмағыҙ. – моғайын, һеҙ ситуация ҡырҡыулаштырырға теләмәүен иҫәпкә алып, беҙгә яҡшыраҡ уйын һәм ҡыйын булыуы, уларҙың нимә кисереүе һеҙҙең мөмкинлегегеҙ!\nЫсынлап та ла, заботиться тураһында Sex mom эконом ваҡытта һәм эконом Команда түгел, уйын өсөн, беҙ уларҙы етештереү, сифатын юғары булды – башҡа нәмә түгел, ләззәт кеүек уйындар һәм камиллыҡ-ул түгел, заботиться тураһында беҙ. Әммә һеҙ һаҡ булырға кәрәк, тикшереүҙән тыш, был тәҡдим, тип уйлайым мин, сөнки, үҙе разуметься тип, бик еңелдән булманы һеҙгә бында бойондороҡло мөмкин. Тимәк, был бик яҡшы идея – әсәй ҡасан тамамланды йәки уйын уйнап ял көндәрендә төн менән сексуальный-әгәр һеҙ уйлайһы, был бары 20 минут үткәрелә һәм бында ҡул менән тип, һеҙ бик ныҡ яңылышмаған!, Уралып, мин телем һеҙҙең һыҙыҡ өҫтөнә алды, бигерәк тә яҡшы, беҙҙә булған ул, - сифаты таҙа был графигы, улар беҙ рендерим: ҡайһы бер юғары сифатлы был әйберҙәр, улар һеҙ мотлаҡ экранда П оҡшай. Ҡоролма шулай булды беҙҙең өсөн һәр яҡлап, шул факттарҙы иҫәпкә алғанда, беҙгә браузер аша был атаманың беҙҙең хеҙмәтләндерә. Әлегә һеҙгә полей-баҫыуҙарҙа күптән Chrome, Firefox һәм Safari, алтыны һеҙҙең кеүек яҡшы булырға тейеш, эш ҡасан етә беҙҙе сығарып ебәрҙе. Был бик йоҡтороу, һәм беҙ уйлап, киләсәге бар был уйындар һәр ваҡыт тиерлек өлкәндәр өсөн уйын элементтары браузерный тейеш., Иҫәр булһа ла аңлай ине, был әҙәм ниндәй өҫтөнлөк бирә бөтә геймер, инцест яфаланалар-ҡарап!\nХәҙер туранан-тура системаһына инә.\n60 секунд самаһы эконом ваҡытта һәм эконом булып теркәлгән Sex Mom биләй, үҙенең разуметься шуға күрә, әгәр был һеҙҙең мауығыуҙар инцест әсәһе, йәғни системаһына ингән һәм бында иҫәп яҙмаһын булдырыу-ул, ысынлап та ла, ял паркы булыр. Беҙ ышанабыз, һеҙ булырға тип өҫтәргә һәм мәғлүмәт базаны бирә алмай потрясающий яңы релиз тапҡыр уйында беҙҙең портал ай дауам итә. Крайы була, ысынлап беҙ алдынғы түгел, тип иҫәпләйбеҙ беҙ яҡшы инцест-порно донъяла, шулай булғас, әгәр сездә бар,-тип улар һәм енси ләззәт өсөн әсәйем ул һәләт килтермәгеҙ, һеҙгә лә бер үҙәге бирә алмайбыҙ, сөнки һеҙ телисез, шулай уҡ, беҙҙең кеүек., Күп салфетка алып смазка яратҡан һәм үҙ – һеҙҙең ярҙам кәрәк буласаҡ, барлыҡ, һеҙ уларҙы алыр булһағыҙ, уйын башлана дрочить коллекция хәленә беҙгә!\nҘур рәхмәт: беҙ һинең менән осрашыуҙы түҙемһеҙлек менән көтә эсендә Секс-Әсәй яҡын арала уйын.


Аҙна яңылыҡтары. Башҡортостан күгендә өр яңы вертолет\nКүмертау авиация предприятиеһы көс структуралары өсөн тәғәйенләнгән осоу аппараттарының тәүге икәүһен хужаһына тапшырҙы. Ка-226 Т вертолеты быға тиклемгеләренән күпкә ыҡсымыраҡ һәм ул бәләкәй караптарҙың палубаһына ултыра ала. Идара итеү, йылғырлығы яғынан да вертолет башҡа синыфташтарын уҙҙыра.\nТап Ка-226Т менән бейеклеккә күтәрелеү буйынса яңы донъя рекорды ҡуйылған. Летчиктар ун мең метрға тиклем күтәрелгән. Был проектҡа Күмертауҙар ҙур өмөт бағлай. Етештереү ҡеүәте күпкә артыр, тип ышана улар. Әгәр ике йыл элек заводты ябыу тураһында һүҙ ҡуйыртылһа, хәҙер пилотһыҙ осоу аппараттары сығара башларға иҫәп тотола. Вертолет бейек осалыр ҙа, ә бына заводтың мөмкинлектәре ни тиклем юғары?\nКа 226 Т вертолетының халыҡ алдында тәүге сығышы. Уйынсыҡтай еңел осош, тамашасыға баш эйеү һәм тағы бер почетлы әйләнешкә. Тәүге минуттарҙан уҡ, хатта ябай күҙгә лә, осоу аппаратының еңеллеге һәм яҡшы идара ителеүе салына. Тиҙлек йәһәтенән дә вертолет күпкә етеҙерәк. Ә юғарыға күтәрелеү буйынса уға тиңдәр юҡ.Тап ошо вертолет менән яңы донъя рекорды ҡуйылған. Летчиктар самолеттар оса торған коридорға-ун мең метрға тиклем күтәрелә алған. Ә уңайлыҡ йәһәтенән һүҙ ҙә юҡ, ти улар.\nВиталий Дорошин, летчик-һынаусы: «Быға тиклемге вертолеттар менән сағыштырғанда, Мерседес менән Жигули кеүек. Яңы вертолет күпкә ышаныслы һәм еңелерәк идара ителә. Икенсенән был аҡыллы техника. Идара итеүҙең яртыһын тиерлек үҙ өҫтөнә ала».\nВертолеттың төп үҙенсәлеге өйрөлтмәктәре йыйылмалы. Карапҡа ултырғанда был мөмкинлек төп өҫтөнлөккә әйләнә. Шуға ла Ка-226 Т осоу аппараты махсус хеҙмәттәрҙә сик буйын күҙәтеү, эҙләү-ҡотҡарыу эшендә файҙаланыласаҡ. Шулай ҙа Камов вертолеттарының ғорурлығы бер-береһенә ҡапма-ҡаршы әйләнгән ике винт.\nБыл винттарҙың аналогтары юҡ тиергә лә була. Уларҙы тик Күмертау белгестәре генә ҡора белә. Элегерәк өйрөлтмәкте эшләү күп ваҡыт һәм сығымдар талап итһә, хәҙер эш күпкә еңеләйгән\nПредприятиены модернизациялау эште күпкә йәнләндергән. Хеҙмәткәрҙәргә ҡул ҡаушырып ултырырға ваҡыт юҡ. Заказды ваҡытында үтәү төп шарт\nКүмертауҙың Камов вертолеттарын донъяның төрлө ҡитғаларында осратырға мөмкин. Улар хәрби, һаҡ, ҡотҡарыу, ут һүндереү, йөк күтәреү эштәрендә киң ҡулланыла. Ышаныслы техникаға заказдар әле етерлек. Цехтар ярым буш торған, хеҙмәткәрҙәрҙе ҡыҫҡартҡан, эш хаҡы тотҡарланған ауыр ваҡыттар үтте, ти предприятие етәкселеге. Күмертау авиация предпариятиеһы "Рәсәй вертолеттары" холдингына ҡушылыу менән яңы һулыш алды.\nБыныһы инде Ка-32 АА 11 БС вертолеты. Ауыр күтәрелгән, әммә ҡеүәтле вертолет ут һүндереү һәм ҡотҡарыу өсөн тәғәйенләнгән. Үҙе менән ул 5 тоннаға тиклем һыу күтәрә ала. Әле Ҡытайҙар заказ биргән биш вертолеттың беренсеһе саҡ һынау үтә. Техниканың идара итеү мөмкинлектәре көйләнә. Барыһы ла яҡшы булһа ул хужаларына оҙатыласаҡ. Бынан тыш, Күмертауҙар илдең оборона министрлығына 20 осоу аппараты тапшырырға тейеш.


Өфө моторҙар эшләү берекмәһе хеҙмәткәрҙәре бинала сыҡҡан төтөндән эвакуациялаған\nФерин урамында урынлашҡан бинаға шунда уҡ янғын һүндереү бригадаһы килеп етә. Предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән аңлатыуҙарынса, ҡыҫҡа ялғаныш өсөнсө ҡатта административ корпуста теркәлә.\nЯнғын Сигнализацияһы эшләү менән, хеҙмәткәрҙәр бинанан сығарыла. Ваҡиға урынына килеп еткән янғын һүндереүселәр тиҙ арала ҡыҫҡа ялғаныштан сыҡҡан төтөн эҙемтәләре бөтөрә. 20 минуттан эшселәр үҙ урындарына ҡайта. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ҡыҫҡа ялғаныш электр селтәренә көс төшөүҙән килеп сыҡҡан. Бәхеткә күрә һәләк бурыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр юҡ.


Хәбиров: «Башҡортостан — солоҡ умартасылығы кәсеп булараҡ һаҡланып ҡалған берҙән-бер урын»\n23 Июнь , 17:45\nБашҡортостан — Ерҙә солоҡ умартасылығы кәсеп булараҡ үҙгәрешһеҙ һаҡланып ҡалған берҙән-бер урын, тип белдерҙе республика Башлығы Радий Хәбиров үҙенең телеграм-каналында.\nРадий Хәбиров билдәләүенсә, Бөрйән районында «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы, «Алтын Солоҡ» заказнигы, «Башҡортостан» милли паркы һәм тирә-яҡ ауылдарҙың урмандарында «ата-бабалар кәсебе»н һаҡлайҙар һәм үҫтерәләр. Бынан тыш, Ишембай, Белорет, Ғафури, Мәләүез, Йылайыр, Күгәрсен райондарында ла солоҡсолоҡ менән шөғөлләнәләр.\n«Башҡорт дәүләт универстеты профессоры Айрат Рим улы Ишбирҙин етәкселегендәге республикабыҙ ғалимдары «Бөрйән солоҡ бал ҡорто» тибына һәм һеркә составы буйынса башҡорт солоҡ балының географик килеп сығышын билдәләү алымына ике патент алды. Был балыбыҙҙың үҙенсәлекле дауалау сифаттарын тәрәнерәк өйрәнергә мөмкинлек бирә», — тип билдәләне ул.\nЙәйҙең һалҡынса булыуына ҡарамаҫтан, әле — файҙалы һәм тәмле ризыҡ әҙерләү өсөн иң ҡулай ваҡыт.\n«Умартасылар аҙ йоҡлай һәм күп эшләй, ҡыҙыу осор. Уларҙың еңел булмаған, әммә бик мөһим хеҙмәте хөрмәт уята», — тип йомғаҡ яһаны республика етәксеһе һәм умартасыларға уңыштар теләне.


Битлектәрҙе Өфөлә йәшәүсе оҫта үҙ ҡулдары менән яһай. Фотосессиялар, төрлө байрамдар алдынан уның эштәренә ихтыяж арта.\nАлександра Кузнецова ике бала әсәһе. Һөнәре буйынса инженер-технолог. Үҙенсәлекле шөғөлгә ул тормош иптәшенең тәҡдиме буйынса туғандарына бүләккә битлек яһағандан һуң тотона.\nАлександра Кузнецова, оҫта: «Иң тәүҙә битлектең формаһы эшләнә. Артабан уға елем ярҙамында ҡағыҙ киҫәктәре йәбештерелә. Кипкәс наждаклы ҡағыҙ менән шымартам».\nСираттағы эше - мөхәббәт алиһәһе Лада битлеге. Оҫта уны дуҫтарына бүләк итергә ниәтләнә.\nАлесандра Кузнецова: «Махсус рәүештә эскиз эшләгәнем юҡ. Башҡа килгән уйҙы ҡағыҙ битенә һыҙғылайым да эшкә тотонам. Барыбер эш ваҡытында заказ биреүселәрҙең йә планы үҙгәрә, йә яңы фекерҙәр барлыҡҡа килә. Ғөмүмән, шулай иткәндә эш күпкә яҡшыраҡ килеп сыға».\nКузнецовтарҙың фатирында дүрт тәбиғәт күренешен сағылдырыусы матур композиция бар. Ут, Һыу, Ер, Һауа. Был идея ҡабырсаҡтар менән биҙәлгән күкһел һыуҙан тыуа. Ер - тереклек, мөхәббәт, нәфислек символы. Сағыу ҡыҙыл, ҡара төҫтәргә буялған Ут битлеге ир-егеткә тәғәйенләнгән. Ни тиһәң дә, ул яугирлыҡты сағылдыра. Ә бына аҡ ҡауырһындар менән биҙәлгән Һауа битлеге еңеллек билдәһе. Был битлектәрҙе оҫтабикәнең дуҫтары үҙенсәлекле, сағыу фотосессияла ла ҡуллана.


Бер заман, яҙ көнө, айыу, бүре, эт, ҡуян бергә осрашҡандар. Ҡыш көнө һалҡында аҙыҡ табыуы ҡыйын булды, тип зарланышҡандар, ти, былар. Шунан айыу:\n– Бергә торайыҡ, еңелерәк булыр,– тигән.\nБөтәһе лә шуға риза булып, урман эсендәге бер аҡланға бәләкәй генә өй һалғандар ҙа бергә тора башлағандар. Шулай тороп ятҡанда, берҙән-бер көндө айыу:\n– Ҡышҡа әҙерләнергә ваҡыт, дуҫтар,– тигән.– Беҙгә һыйыр һатып алырға кәрәк. С‚ уны көтөп ашатыр, һөтөн һауып, ҡаймағын бешһәк, ҡышҡылыҡҡа берәр батман майыбыҙ булыр.\nБүре, эт, ҡуян айыуҙың был кәңәшен хуп күргәндәр. Шул көндө үк баҙарға барып, үҙҙәре тотоп ашаған йәнлектәрҙең тиреләрен һатҡандар ҙа шунан килгән аҡсаға һыйыр һатып алғандар.\nС‚ көн һайын һыйырҙы аҡланға сығарып көткән. Бүре кис менән һөтөн һауып ала торған булған. Ҡуян һыйырға яҡшыраҡ үләнле ерҙе күрһәтеп йөрөгән, айыу бөтә хужалыҡ эштәрен башҡарған.\nЙәй шулай эш менән үткән. Көҙгә инде былар бер батман һары майлы булғандар.\n– Был майҙы өй башына, ҡыйыҡ аҫтына ҡуйырға кәрәк,– тигән айыу.– Хәҙергә майға берәү ҙә теймәһен. Ҡыш еткәс,\nаҙлап-аҙлап ҡына алырбыҙ ҙа, майға картуф ҡурырбыҙ.\nШунан былар дүртәүләп һары май тултырылған батманды өй башына күтәрен мендергәндәр ҙә ҡыйыҡ аҫтына йәшереп ҡуйғандар.\nБер көндө кис менән былар сәй эсеп ултыралар икән, кемдер берәү тәҙрә сирткән. Ҡуянға тороп ишек асырға ҡушҡандар.\nӨйгә ҡулына ҡомған тотҡан төлкө килеп ингән дә эйелеп-бөгөлөп:\n– Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле дуҫтарым! Хәйерле кис! – тигән.Хужалар төлкөнө сәй янына саҡырғандар. Теге ултырған. Бер-ике туҫтаҡ сәйҙе эсеп алғас, төлкө ашыҡмай, бик әҙәпле ҡыланып ҡына һүҙгә башлаған.\n– Мин яҡты донъяла япа-яңғыҙ ҡалған үкһеҙ етеммен. Мине лә үҙегеҙҙең араға алһағыҙсы! – тигән.\n– Ярар, һине үҙебеҙҙең араға алыу-алмау тураһында бөгөн һөйләшербеҙ,– тигән айыу.–Иртәгә яуабын алырға килерһең.\nАйыу, бүре, эт, ҡуян:\n– Был төлкө әҙәпле генә, баҫалҡы гына күренә. Үҙебеҙҙең янға алайыҡ әйҙә,– тигән уйға килгәндәр.\nШулай итеп, төлкө улар менән бергә йәшәй башлаған. Ул үҙен бик әҙәпле тотҡан, бөтәһенең дә һүҙен тыңлар, ни ҡушһалар, шуны эшләр булған. Айыуға, бүрегә, эткә генә түгел, хатта ҡуянға ла ярарға тырышҡан.\nКүп тә үтмәй, төлкө ҡыйыҡ аҫтында бер батман май йәшерелгәнде белеп алған. Төлкө, май тиһәң, үлеп бара бит инде. Ул майҙы үҙе генә ашар өсөн хәйлә эҙләй башлаған.\nКүп баш вата торғас, ул хәйләһен дә тапҡан. (Шуның өсөн дә хәйләкәр төлкө, тиҙәр уны!)\nКистәрҙән бер кисте төлкө һылтау итеп, ҡапҡа ныҡ бикләнгәнме икән тип, тикшереп килергә булған. Шул ерҙә ул урамға сығып тәҙрә сирткән дә, ят тауыш менән:\n– Етем төлкө өйҙәме? – тип һораған.\n– Өйҙә, өйҙә, хәҙер тыштан инер,–тип яуап биргәндәр уға.\n– Ингәс тә әйтегеҙ уға, хәҙер үк беҙгә яңы тыуған бурһыҡ балаһына исем ҡушырға барһын!\n– Ярар, әйтербеҙ, – тип яуап ҡайтарғандар өйҙән. Төлкө белмәмешкә һалышып өйгә ингән.\n– Төлкөкәй, яңы ғына берәү килеп һине бурһыҡ балаһына исем ҡушырға саҡырҙы,– тигән айыу.\n– Улай булғас, барырға кәрәк,– тигән төлкө.\nЙылдам ғына йыйынған да ул өйҙән сыҡҡан. Өйҙө бер түңәрәтеп әйләнгәндән һуң, һаҡлыҡ менән генә өй башына һикереп менгән дә батман тулы майҙы ашай башлаған. Туйғансы ашаған ул. Төлкө шунда ятып бер аҙ ял иткән дә өйгә кире ингән.\n– Йә, нимә менән һыйланылар үҙеңде? – тип һорағандар\n– Ҡурылған ҡаҙ, тултырылған тауыҡ, һары май менән,– тип яуап ҡайтарған да төлкө ирендәрен ялап ҡуйған.\n– Ниндәй исем ҡуштың? – тип һораған эт.\n– Башбала,– тип яуап ҡайтарған төлкө. Икенсе көндө төлкө:\n– Миңә тағы ла исем ҡушырға барырға кәрәк,– тигән, ә үҙе тышҡа сығып, өй башына менгән дә майҙы батмандың яртыһына төшкәнсә ашаған.\nУл өйгә кире ингәс, ҡуян унан:\n– Яңы тыуған балаға ниндәй исем ҡуштың?–тип һораған.\n– Уртансы,– тип яуап биргән төлкө.\nӨсөнсө көндө лә төлкө, хәйләһен табып, өй башына менгән. Был юлы инде майҙы бөтөргәнсе ашаған. Батманды таҙартҡансы ялаған да өйгә ингән.\n– Йә, ниндәй исем ҡуштың? – тип һораған улап ҡуян.\n– Кинйә,– тип яуап ҡайтарған төлкө.\nҠыш килеп еткән. Көндәрҙән бер көндө айыу, иптәштәренә ҡарап:\n– Йә, дуҫҡайҙарым! Бер аҙ май алып инеп, картуф ҡурырға кәрәк,– тигән.\nИптәштәре быға шатланып:\n– Ҡана, ҡурайыҡ,– тигәндәр.\n– Бар, төлкө, һин бер аҙ май алып ин,– тигән айыу.\nБөтәһе лә тышҡа сыҡҡандар. Төлкө стена буйлап өй башына менә башлаған да кире ҡолап төшкән. Менә алмауына һылтау табырға тырышып:\n– Бик бейек икән шул, мин унда менә алмайым, – тип зарланған. С‚ төлкөгә ярҙам итергә булған. Елкәһенә баҫтырған да өй башына мендергән. Шул ерҙә түбәндә ҡалыусылар төлкөнөң сыйылдап ҡысҡырыуын ишеткәндәр:\n– Бында бер төрлө лә май юҡ! Буш батман ғына бар. Ҡапыл ғына уға берәүһе лә ышанмаған. Шул ваҡыт төлкө буш батманды түбәнгә тәгәрәтеп төшөргән. Ҡараһалар, батман ысынлап та буп-буш булып сыҡҡан.\n– Был майҙы ниндәй оятһыҙы ашаған икән? – тип үкергән айыу.\n– Хәҙер үк табырға кәрәк ҡараҡты!\nҠараҡты нисек табырға тип, оҙаҡ ҡына уйлашҡандар улар. Күп уйлай торғас, айыу былай тигән:\n– Ҡана, ҙур итеп ут яғайыҡ та үҙебеҙ шуны тирәләп ултырайыҡ. Майҙы кем ашаған булһа, ут ҡыҙыуынан уның эсендәге майы иреп тышҡа сығыр.\nШулай итеп, ут яғып ебәргәндәр былар.\nУҠянында ултыра торғас, улар йылыныуҙан ойоп йоҡоға киткәндәр. Ҡыштың тәүге һалҡын көндәре булғанлыҡтан, айыу бөтәһенән дә ҡатыраҡ йоҡлаған.\nТөлкө генә керпек тә ҡаҡмаған. Шул ерҙә ул үҙенең бөтә тәне буйлап май һарҡып сыға башлауын күргән, һиҙеп ҡалһалар, миңә яҡшылыҡ булмаҫ, тип ҡурҡҡан. Ҡорһағына сыҡҡан майҙы ҡомғанына йыйып барған, шунан уны айыу өҫтөнә илтеп ҡойған.\nЙоҡоларынан уянып ҡараһалар, барыһы ла ҡоп-ҡоро, ә айыуҙың бөтә тәне майға мансылған, ти.\n– Майҙы бына кем ашаған икән! – тип ҡысҡырып ебәргән төлкө. Шунан айыуҙы муйынынан аҫып ҡуйырға булғандар.\n– Ашыҡмағыҙ! Бында ниндәй ҙә булһа хәйлә бар! – тип ҡысҡырған айыу.– Утты тағы ла ҡыҙыуыраҡ яғырға ла ҡайтанан һынап ҡарарға кәрәк.\nБөтәһе лә быға риза булған, тик төлкө генә: «Ут яғырға кәрәкмәй, былай ҙа айыу ағайға бик эҫе бит!» – тигән булып ҡаршы төшкән.\nТөлкөнөң һүҙен тыңламайынса, тағы ла ут яҡҡандар ҙа, бөтәһе лә түңәрәтеп ултырған. Айыу, үҙенең ҡышҡы ғәҙәте буйынса, тағы ла хырылдап йоҡоға киткән. Ә бүре, эт, ҡуян юрамал йоҡлағанға һалышҡандар. Төлкөнөң тағы ла майы һарҡып сыға башлаған.\nТөлкө, башҡа йәнлектәрҙең йоҡлағанын күргәс тә, тағы ла үҙенән сыҡҡан майҙы ҡомғанына тултырып алып, айыу өҫтөнә ҡоймаһынмы! Бүре, ҡуян, эт быны күреп кенә ҡалғандар ҙа төлкөгә ташланғандар:\n– Бына ҡайҙа икән ул ҡараҡ! Етмәһә, йыуаш ҡына бер етем булып ҡыланды!..\nБыл шау-шыуға айыу ҙа уянған. Уға булған хәлде түкмәй-сәсмәй һөйләп биргәндәр.\n– Мин майҙың тамсыһын да ашағаным юҡ! – тип аҡланырға тотонған төлкө.\nШул ерҙә бөтәһе лә төлкөнөң яғаһынан алып бәйләгәндәр ҙә, утты тағы ла ҡыҙыуыраҡ яғып, уны ут өҫтөндә тотҡандар. Ә май ут өҫтөнә аға ғына биргән.\nШунан һуң улар төлкөнө үлтерә яҙғансы туҡмағандар ҙа былай тигәндәр:\n– Хәҙер үк үксәңде ялтырат бынан! Эҙең дә булмаһын! Беҙҙең арала һиңә урын юҡ!\nТөлкө ҡомғанын алған да башы һуҡҡан яҡҡа олаҡҡан, ти.


«Аҡбуҙат», «Афарин» һәм башҡалар...\n26 Март 2011, 19:59\nБалаларын башҡорт рухында үҫтерергә теләүсе ата-әсәләр «Аҡбуҙат» журналын алдырмай ҡалмаҫ. Ысынлап та, бәләкәйҙән мауыҡтырғыс әкиәттәр, йомаҡтар, шиғырҙар уҡып кинәнгән бала туған телен, туған моңон күңеленә һеңдереп үҫә.\n«Аҡбуҙат» журналының егерме йәшенә лә, әлбиттә, иң ҙур ҡунаҡтар – балалар йыйылды. Журналды яратыусылар төрлө мәктәптәрҙән, хатта райондарҙан уҡ килеп еткәйне.\n...ҡунаҡтарҙы Афарин исемле клоун ҡаршы алды. Ул Аҡбуҙаттың дуҫы икән. Тантана барышында Афарин балаларҙы уйнатты, көлдөрҙө. Эскерһеҙ сабыйҙар шаян клоун менән серҙәре, хыялдары хаҡында бүлешергә лә тартынманы. Баҡһаң, кескәйҙәрҙең күбеһе Парижға барырға хыяллана икән! Балаларҙың фантазияһы иҫ киткес бай. Хыялдарҙың осона сығырлыҡ түгел. Сарала Белореттан һәм тағы бер нисә райондан килгән йырсы балалар, «Тамыр» йыр студияһының бәләкәс артистары ла сығыш яһаны. Ә фойела тоҡ менән һикереү, викториналар, төрлө уйындар үтте. ҡыҙыҡлы уйындарҙы «Афарин» башҡорт ижади студияһы ойошторғайны. Ә Өфө дәүләт ҡурсаҡ театры «Урал батыр» эпосынан өҙөк күрһәтте.\nШулай итеп, «Аҡбуҙат» дуҫтарға бай булып сыҡты. Балалар өсөн башҡорт телендә сыҡҡан берҙән-бер журналға артабан да уңыштар теләйек, уға яҙылайыҡ, уҡыйыҡ!


Кубок – юлдыбайҙарҙа!\n24 Ғинуар 2019, 18:27\nҠәнзәфәр ауыл биләмәһендә төрлө саралар йыш үткәрелә. Яңыраҡ, мәҫәлән, “Сәләмәт тәндә – сәләмәт рух” исемле девиз аҫтында һәм йәштәрҙең ялын ойоштороу, айыҡ, дөрөҫ тормош алып барыуға әйҙәү маҡсатында, Ҡәнзәфәр ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы кубогына мини-футбол буйынса ярыш үткәрелде.\nЯрышҡа ун алты йәштән өлкән ир-егеттәр командалары саҡырылды. Юлдыбай, Һабыр, Сәләх, Йомағужа ауылдары командалары ҡатнашты был турнирҙа.\nУйындар Йомағужа урта мәктәбенең спорт залында үткәрелде. Сара алдынан Ҡәнзәфәр ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Рөстәм Мөхтәр улы Тотманов футболда үҙ көстәрен һынарға килеүселәрҙе тәбрикләне һәм уларға яҡшы кәйеф, еңеү теләне. Был ярышты йыл һайын үткәреүҙе традицияға индерергә, күберәк командаларҙы йәлеп итеп, ошо спорт төрөн үҫтереүҙе маҡсат итеп алыу кәрәклеге тураһында әйтеп үтте Рөстәм Мөхтәр улы.\nӘ уйынға килгәндә, ул бик сәмле үтте. Ләкин Юлдыбайҙар барыһынан да көслөрәк булып сыҡты һәм кубок уларға эләкте. Һабырҙар – икенсе, йомағужалар өсөнсө урындар менән ҡәнәғәтләнде. Бөтә командалар ҙа миҙалдар һәм дипломдар менән бүләкләнде. Турнирҙа ҡатнашыусылар сараны ойоштороусыларға, йылы аш, сәй әҙерләүселәргә ҙур рәхмәт әйтеп, яҡшы кәйеф менән таралыштылар.\nӘ беҙ ошондай спорт байрамдары йышыраҡ үткәрелһен, йәштәр физик күнегеүҙәр менән нығыраҡ шөғөлләнһен,сәләмәт тормош алып барһындар тигән теләктә ҡалабыҙ.\nН. Иҫәнбаева фотоһы.


Зөһрә Рәхмәтуллина Нуриман районында балалар баҡсаһын асыу тантанаһында ҡатнашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nЗөһрә Рәхмәтуллина Нуриман районында балалар баҡсаһын асыу тантанаһында ҡатнашты\n11:40, 7 марта 2013 Сәйәсәт\nНуриман районында Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан яңы балалар баҡсаһын асыу тантанаһы үтте. 30 урынға иҫәпләнгән мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы Иҫке Бәҙәй мәктәбендә асылды. Тантаналы сарала Дәүләт Думаһының Мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтллина ҡатнашты.\n— Иҫке Бәҙәй ауылында йәшәүсе йәш әсәйҙәр һәм өләсәйҙәр өсөн был ваҡиға 8 Март байрамына иң ҡиммәтле бүләк булды, — тип билдәләне депутат, бәләкәстәргә уйынсыҡтар тапшырып. – Балалар өсөн бөтә шарттар булдырылған: заманса талаптарға яуап биргән, зауыҡ менән йыһаҙландырылған бүлмәләр, төрлө уйынсыҡтар, яҡшы тәрбиәселәр һәм, иң мөһиме, — яңы дуҫтар бар.\nМәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын асыу тантанаһы менән бергә ауыл халҡы «Уярны» мари байрамын да үткәрҙе. Сарала ҡатнашыусылар алдында Ҙур Шиҙе ауылының «Весела сескем» балалар бейеү коллективы, Иҫке Бәҙәй ауылының «Чимари» мари халыҡ фольклор коллективы концерт номерҙары менән сығыш яһаны, шулай уҡ театрлаштырылған тамаша, төрлө уйындар, ярыштар ойошторолдо.\nТеги: дәүләт думаһы депутаты,балалар баҡсалары,байрамдар


1000 велосипедсы көнөндә Өфө буйлап 12 мең ҡатнашыусынан торған колонна уҙҙы // Спорт | новости башинформ.рф\n1000 велосипедсы көнөндә Өфө буйлап 12 мең ҡатнашыусынан торған колонна уҙҙы\n10:43, 27 мая 2019 Спорт\nБашҡортостандың баш ҡалаһы туғыҙынсы тапҡыр велосипед хәрәкәте үҙәгенә әүерелде һәм «1000 велосипедсы көнө»н уҙғарҙы.\nБыйыл велопарадҡа өфөләрҙән тыш, Салауат, Октябрьский, Нефтекама һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында йәшәүселәр ҙә ҡушылды.\n«Башҡортостанда ошо ҙур байрамды Рәсәйҙең төп спорт төбәге булараҡ үткәрәбеҙ. Быйыл беҙҙең велоуҙыштың республика кимәлендә ойошторолоуы һәм башҡа ҡалаларҙы үҙ эсенә алыуы бик яҡшы. Беҙ – сәләмәт йәшәү рәүеше өсөн сәләмәт команда!», – тине йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Руслан Хәбибов.\nШулай уҡ стартта ҡатнашыусыларҙы баш ҡаланың элекке мэры, хәҙер Рәсәй Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы Ирек Ялалов ҡаршы алды.\nШуны билдәләп үтергә кәрәк: велосипедсыларға «матур номерҙар» һатыу иҫәбенә «Ҡаршылыҡтарҙы еңеп» хәйриә проекты өсөн 85 мең һум йыйылды.\nКолонна менән 12 мең кеше үтте. Республика ҡалаларында — Нефтекамала, Стәрлетамаҡта, Салауатта, Октябрьскийҙа тәүгә уҙған велофестивалдәрҙә ике мең кеше ҡатнашты.\nТеги: 1000 велосипедсы көнө, Өфө


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ШҮЛГӘНТАШТА ТӨҘӨЛӘСӘК МУЗЕЙ ТАРИХЫБЫҘҘЫ КИЛӘСӘККӘ ИЛТЕР - 2015 - Мәҡәләләр\nБөрйән районында туризм обьекттарын үҫтереү тураһында хәҙер йыш телгә алына. Ысынлап та, һуңғы йылдарҙа ул төбәктә туристар өсөн аҙмы-күпме уңайлыҡтар тыуҙырыла башланы. Бөгөнгө һөйләшеүҙә яҡтыртыласаҡ тема ла халҡыбыҙҙың рухи мәккәһе исеменә дәғүә итерлек шәп бер музей проекты менән бәйле. Ул музей комплексында балаларҙың ялын ойоштороу ҙа ҡараласаҡ, тиҙәр. Тәбиғи һәм мәҙәни ҡомартҡыбыҙ - Шүлгәнташ мәмерйәһенән бер саҡрым ярым алыҫлыҡта урынлашасаҡ, мәмерйәнең айырым өлөштәрен, макетын һәм башҡа бик күп экспозицияларын үҙ эсенә аласаҡ был музей комплексы. Был проекттың концепцияһы архитектураһы, рухи ҡиммәттәребеҙҙе килер быуынға еткереү йәһәтенән ниндәй үҙенсәлеккә эйә? Ошо турала ҡунаҡтарыбыҙ - БР Мәҙәниәт министрлығының Тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге директоры Данир ҒӘЙНУЛЛИН һәм ошо үҙәктең архитекторы Рөстәм ӘЛИБАЕВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\nБынан бер-нисә йыл элек Санкт-Петербург ҡалаһынан килгән ғалим-спелеолог Юрий Ляхницкий алға киткән илдәрҙә мәмерйәләргә инеүҙе тыйып, халыҡты уның күсермәһе рәүешендә эшләнгән музейҙарға ғына индереүҙәре тураһында һөйләгәйне. Был мәмерйәләрҙәге һүрәттәргә кеше факторының насар тәьҫире менән аңлатылалыр. Ғалим: "Шүлгәнташ мәмерйәһендәге ҡомартҡыларҙы - һүрәттәрҙе һаҡлау өсөн беҙгә лә ошолайыраҡ берәй сара күрергә кәрәк ине лә бит, әммә әлегә мөмкинлегебеҙ юҡ. Һүрәттәр күҙгә күренеп төҫһөҙләнә, уларҙы бәшмәк (плесень) ҡаплай", - тигән борсолоу ҙа белдергәйне. Бөгөн килеп, Тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге Шүлгәнташтың күсермәһен макет рәүешендә сағылдырған тотош бер музей комплексының проектын эшләүгә тотонған икән, был бик ҡыуаныслы хәбәр. Ошо проекттың етәкселәре, авторҙары булараҡ, унда ҡулланылған алдынғы технологиялар тураһында һөйләп үтһәгеҙ ине.\nД. Ғәйнуллин: Тарихи-мәҙәни музей комплексының концепцияһы әлеге мәлдә проектлау стадияһында. Мәмерйә комплексының макетын, һүрәттәр төшөрөлгән урындарҙың күсермәләрен төҙөгәндә лазер нуры ярҙамында сканерлау ҡулланыла. Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә бындай тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау методикаһы ул тиклем үҫешмәгән, хатта юҡ кимәлендә. Ә сит илдәрҙә ул бар һәм әүҙем үҫтерелә. Беҙ был эште "ҡола яландан" башлай алманыҡ. Быға тиклем донъяла ошо өлкәлә ниндәй уңыштарға өлгәшелгән, хатта ниндәй хаталар ебәрелгән - барыһын да иҫәпкә алыу зарур, тип һанап, Европаға барып, ундағы мәмерйәләрҙә, музейҙарҙа эшләүсе белгестәр менән аралашып, уларҙың тәжрибәһен уртаҡлашҡандан һуң ғына был эшкә тотонорға йөрьәт иттек. Былтыр Европалағы бер-нисә мәмерйәне өйрәнеүсе ғалимдар менән интернет аша хәбәрләшкәндән һуң, октябрь айында ике белгесебеҙ менән бер аҙнаға сәфәргә сығып киттек. Испанияла - 3, Францияла - 4 көн булдыҡ. Тиҫтәнән артыҡ мәмерйәне һәм 5-6 музей комплексын ҡараныҡ. Испанияла - Альтамира, Францияла - Ласко, Летод, Руфиньяк, "Өс туған", Фон-де Гом мәмерйәләрен ҡараныҡ. Сәфәр барышында беҙ фән кешеләренең ни тиклем бер фекерле, бер ғәмле, бер-береһенә теләктәш булыуына инандыҡ. Улар беҙҙе матур итеп ҡабул итте, үҙҙәренең бөтөн музей комплекстары, лабораториялары менән таныштырҙы, ул комплекстарҙың нисек, ни рәүешле эшләнеүен дә аңлатты.\nЕвропалағы тәжрибәне иҫәпкә алып эшләү беҙгә күпкә еңелерәккә тура килә. Сөнки, унда - нанотехнологиялар, яңы ысулдар йылдамыраҡ үҫешә, Көнбайыштағы белгестәр тәжрибәлерәк тә. Беҙгә улар менән тығыҙ, эшлекле бәйләнештәр булдырырға, тәжрибә уртаҡлашырға, хеҙмәткәрҙәребеҙҙе уларға командировкаларға ебәрергә кәрәк, тигән ныҡлы инанысҡа килдек. Һәр өлкәлә теге йәки был юҫыҡта яҡшы эшләгән лидерҙарҙы табыу, улар менән бергәләп алға барыу - көн талабы.\nР. Әлибаев: Шуныһы ҡыҙыҡ - Францияла археология буйынса Луврға тиңдәш "Яңы тарихҡаса дәүер" музейы директоры Жан-Жак Климмер беҙҙе ҡаршылап, ярты көн буйына беҙҙең менән йөрөп, башҡаларға күрһәтмәгән урындарҙы күрһәтеп, ихласлығы менән таң ҡалдырҙы. Данир Әхмәҙи улы: "Беҙҙе шундай ихласлыҡ менән ҡаршы алдығыҙ. Бының сәбәбе ниҙә?" - тип ҡыҙыҡһынғайны, Климмер: "Мин һеҙҙең изге ниәт менән килеүегеҙҙе күреп торам бит. Һеҙ тарихи ҡомартҡығыҙҙы, үҙегеҙҙең халҡығыҙың үткәнен һаҡлау маҡсаты менән килгәнһегеҙ. Шуға, беҙҙең яҡтан бер ниндәй ҙә ҡаршылыҡ булыуы мөмкин түгел. Беҙҙең һәр тарихсы, һәр ғалим һеҙгә яҡты йөҙ күрһәтәсәк, ярҙам итергә әҙер торасаҡ", - тине.\nЕвропала ҡыҙыҡ үҙенсәлектәргә лә иғтибар ителде. Мәҫәлән, беҙҙә: "Ярай, иртәгә эшләрмен", - тип, эште оҙаҡҡа һуҙырға яраталар, ә сит илдә был тәңгәлдә өлгө алырлыҡ. Берәй проблемабыҙ тураһында әйтеп тә өлгөрмәйбеҙ - сит илдәге коллегалар телефондан төрлө белгестәргә шылтыратып, уларҙы беҙҙең менән таныштыра, осраштыра башлай. Улар эшкә йылдам тотона, тимәксемен.\nАльтамира - донъялағы иң абруйлы музей. Ә уның директорында бер ниндәй һауаланыу әҫәре күрмәҫһең. Беҙҙең менән бергә тау-таш араһында йөрөнө, сәғәттәр буйы аралашты. Ул ғына ла түгел, беҙ ҡайтып киткәс, ике айҙан Альтамира музейы буйынса ниндәй мәғлүмәт бар, шуларҙың барыһының да күсермәһен йыйып, беҙгә ебәреп тә ҡуйҙы. Икенсе берәү булһа, беҙ ҡайтып китеү менән беҙҙе онотор ҙа ине, бәлки. Икенсе яҡтан, ул мәғлүмәттәр интеллектуаль милек булараҡ, ғәйәт ҙур баһаға лайыҡ. Кеше, ғәҙәттә, үҙенең ундай милкен таратырға яратмай бит.\nД. Ғәйнуллин: Уларҙың үҙҙәренең тарихи, техник, фәнни тәжрибәләре менән ихласлап бүлешеүе беҙҙең өсөн көтөлмәгән дуҫтарса аҙым булды. Шул уҡ Альтамира директоры беҙҙең халҡыбыҙҙың килеп сығышы менән ҡыҙыҡһынды, башҡорт халҡының үҙ ҡомартҡыларын һаҡларға ынтылыуына ихлас ҡыуанды.\nТағы бер ҡыҙыҡ хәл булды. Шүлгәнташты фәндә "Капова пещера" тип атау киң таралған. Сит илдә уның халыҡ ҡушҡан ысын исеме Шүлгәнташ икәнлеген белмәйҙәр ҙә икән. Быны Альтамира директорына аңлатып биргәйнек, ул 90-сы йылдарҙа немец телендә нәшер ителгән бер китаптың тышында яҙылған дөрөҫ булмаған яҙыуҙы һыҙып, "Шүлгәнташ", тип яҙып та ҡуйҙы. Ғалимдар өсөн мәмерйәнең халыҡтан сыҡҡан исеме бик ҡиммәт икән. Шүлгәнташтың "Урал батыр" эпосы менән, атап әйткәндә, мәмерйә эргәһендәге күлдәргә бәйле икәнлеген белгәс, улар ныҡ аптыраны. Европа мәмерйәләренең атамаларының килеп сығышына бәйле халыҡ хәтере һаҡланмаған. Беҙҙең "Альтамира" исеме нимәнән килеп сыҡҡан?" тигән һорауыбыҙға Климмер: "Бер ҡалҡыулыҡ исеме - Альтамира, шуға мәмерйә лә шулай атала", - тиеүҙән ары китә алманы. Уларҙың боронғо тамыры онотолған, халыҡ хәтере юйылған.\nӘлеге ваҡытта Шүлгәнташ мәмерйәһенә арналған музей-ҡурсаулыҡ ойошторолған, тигәйнегеҙ...\nД. Ғәйнуллин: Морат Туғай комплексында беҙгә ике бина бирҙеләр. Береһе эш өсөн ҡулланылһа, икенсеһе - музей. Музейҙың дүрт залы бар. Беренсеһе - Шүлгәнташ мәмерйәһен өйрәнеүсе ғалимдар тураһында мәғлүмәткә, уны өйрәнеү тарихына арнала. Икенсе зал Шүлгәнташ мәмерйәһе кеүек, уның сит илдәге аналогтарына бағышлана. Руфиньяк, Альтамира, Шове музейҙарының һүрәттәре лә икенсе залға урынлаштырылған. Өсөнсө бүлмәлә Шүлгәнташ мәмерйәһенең күсермәһен һәм шунда уҡ боронғо ысул буйынса буяуҙар эшләүҙе, боронғо кешенең һүрәт эшләп торған мәлен сағылдырған экспозицияны урынлаштырҙыҡ. Бынан тыш, Шүлгәнташ мәмерйәһенең бәләкәй макетының киҫелешен бирҙек. Мәмерйә бит ҙур, уның оҙонлоғо 3,5 км. Шуны матур итеп макетта эшләнек. 4-се зал иң ҡыҙыҡлыһы булып сыҡты. Беҙ ғалимдар, рәссамдар менән бер йыл буйы ошо залды нисек эшләү тураһында бәхәстәр алып барҙыҡ. "Урал батыр" эпосы менән Шүлгәнташтың уртаҡлығына арналған зал нисек булырға тейеш?" тигән һорау өҫтөндә оҙаҡ бәхәсләшкәндән һуң, ниһайәт, бер уртаҡ фекергә килеп, түбәндәге һынланышта был идеяны сағылдырҙыҡ. Был залды биҙәүгә һәр рәссам үҙ өлөшөн, үҙ тәҡдимен индерҙе. Мәҫәлән, һүрәт төшөрөлгән быялаларҙың төрлө төҫтәрҙә балҡыуын ғына алайыҡ. Был - яңы технология. Быялаларҙа Йәнбикә менән Йәнбирҙе һынландырылған. Уларҙың уртаһында бишек тора. Ул бишек - төпһөҙ. Төпһөҙлөгө - башҡорт халҡының тыуған, барлыҡҡа килгән урынының мәңгелек булыуына ишаралай. Был композицияла шулай уҡ тирмәнең көмбәҙе лә бар. Ул да символик мәғәнәгә эйә. Ошо урында Шүлгән менән Урал тыуырға тейеш. Унда шулай уҡ мәшһүр эпосыбыҙҙың төрлө бүлектәре, төрлө экспозициялар ҡуйылды. Башҡорт һәм рус телдәрендә текстар ҡуйылды. Ә фойела беҙ мәмерйә кешеләре дәүерендә беҙҙең эраға тиклем 18-13 меңъйыллыҡта ниндәй йәнлектәр йәшәгән - шуларҙың коллекцияһын һәм экспозицияһын, уларҙың ҡайҙа, нисек йәшәүҙәре тураһында аңлатҡан мәғлүмәттәр бирҙек.\nЕвропала мәмерйәләрҙе ҡәҙерләп һаҡлайҙар. Ә беҙҙә ниңә был дәрәжәлә түгел һуң ул һаҡсыллыҡ? Эш ниҙә? Бәлки, европалағылар матди яҡтан етешерәктер, шуға мөмкинлектәре лә киңерәктер?\nД. Ғәйнуллин: Эш аҡсала ғына түгел шул. Халыҡтың мәҙәни кимәле юғары булырға, тәүҙә үҙеңдең тарихи ҡомартҡыларыңды һаҡлау тигән төшөнсә күңелдәргә инеп ояларға тейеш. Мәҙәни кимәл кешенең подъезының таҙалығынан да күренә. Өфө ҡалаһын матур ҙа матур, тиҙәр. Урамдар, эйе, матур. Тик подъездарҙа ниндәй генә яҙыу күрмәҫһең? Европала халыҡ бындай тәртипһеҙлеккә юл ҡуймай. Беҙҙә лә бөтөнләй насар тип әйтеп булмаһа ла, барыбер яҡшы яҡҡа үҙгәрергә тырышырға кәрәк. Халыҡты тәрбиәләп була ул: яҡшы яҡҡа ла, насар яҡҡа ла. Шуға, был юҫыҡта ҙур фәнни эштәр эшләп, музей комплексын төҙөп, беҙ халыҡты, атап әйткәндә, иң беренсе сиратта - балаларҙы тәрбиәләргә тейешбеҙ. Музей комплексы экспозицияһының 30-40 проценты балаларға тәғәйенләнгән. Балалар тарихты уйын аша өйрәнәсәк. Унда стеналары аҡҡа буялған, мәмерйә һымаҡ итеп эшләнгән зал буласаҡ. Балалар музейҙың төп өлөшө менән танышып сыҡҡас, күсермәләрҙе ҡарап, тарих тураһында бер аҙ мәғлүмәт менән танышҡас, әлеге бүлмәләге стеналарға буяуҙар ярҙамында мамонттар, аттар һүрәттәре төшөрә ала. Икенсе залда боронғо йәнлектәрҙең пластмассанан эшләнгән һөйәктәре урынлашасаҡ. Балалар уларҙы тотоп, йыйып ҡарай аласаҡ.\nР. Әлибаев: Сит илдә балаларҙың ошондай залдарҙа нисек уйнауын күҙәтергә тура килде. Балалар һөйәктән ҡурҡа, тип уйлаһаң, улай булмай сыҡты. Мин ул балаларҙы фотоға ла төшөрөп алдым. Төрлө музейҙарҙа төрлө ҡыҙыҡ нәмәләр уйлап сығарғандар. Ә беҙ, Алла бирһә, бөтә яңылыҡтарҙы бергә йыйып, бер музейға туплаясаҡбыҙ. Беҙҙең музейҙа, ял һәм сауҙа комплекстарындағы кеүек, балаларҙы бер урында - уйын зонаһында ҡалдырып китергә лә мөмкин буласаҡ. Балаларҙы уйнатыу ҙа ойоштороласаҡ. Ә ата-әсәләр үҙ эштәре менән йөрөп килергә лә мөмкин. Бөтә уңайлыҡтар ҙа бар. Бер тапҡыр инһәң, ғаиләң менән оҙаҡ ҡына йөрөргә була. Бер залда экран ҡуйыла, экрандағы ысынбарлыҡҡа төрлө яһалма элементтар ҡушыла. Мәҫәлән, балалар экранда үҙҙәрен генә түгел, ә уларҙың "янында" йөрөгән төрлө хайуандарҙы күрә, уларҙы "һыйпай" ала. Ошондай экранлы бүлмәне сит илдә күреп ҡайттыҡ һәм үҙебеҙҙең музейҙа ла ҡулланырға булдыҡ.\nД. Ғәйнуллин: Эйе, бындай экранлы залдарҙы эшләүҙең бер ҡыйынлығы ла юҡ. Уларҙы эшләү өсөн теләк һәм оҫталыҡ ҡына кәрәк. Беҙ уны эшләргә бурыслыбыҙ. Сөнки, балаларға дөрөҫ тарихи тәрбиә биреү - беҙҙең быуындың иң төп бурысы. Бөгөнгө көндә кешелектең килеп сығыуы тураһында кем нимә генә һөйләмәй бит... Дин әһелдәре бер нәмә һөйләй, ғалимдар һәм тырнаҡтар эсендәге "ғалимдар" - икенсене. Кешелек, ысынында, ҙур тәжрибә туплаған, ҙур тарихи юл үткән. Тарихты беҙ балаларға матур итеп, аңлайышлы формала күрһәтә белергә генә тейешбеҙ. Ошондай музейҙарҙы күргән сабыйҙар, ҙурайғас, дини наҙанлыҡҡа дусар булмаясаҡ, уларға егерме миллионлап йыл барған эволюцияны инҡар иткән идеяны һеңдереүе ҡыйын буласаҡ. Беҙгә тормошҡа реаль күҙлектән ҡараған XXI быуат кешеләре кәрәк. Яңы быуын кешеһе - кешелектең, халҡының тарихын белгән кеше булырға тейеш...\nР. Әлибаев: Музей ошо төбәк археологияһына бағышлана. Унда кешелектең барлыҡҡа килеүен күрһәтеү маҡсатын ҡуймайбыҙ, ә беҙҙең төбәктә кешеләр нисек барлыҡҡа килгән икәнлеген күрһәтәбеҙ. Йәғни, хәҙерге Башҡортостан территорияһында 18 мең йыл элек үк кеше һүрәт төшөргән, тимәк, үҙ мәҙәниәтен тыуҙырған, тигән һүҙ. "Урал батыр" эпосындағы ваҡиғалар ҙа беҙҙең музейҙа иғтибар үҙәгенә ҡуйыласаҡ.\nД. Ғәйнуллин: Әлеге һанап үтелгән бөтөн концепцияны беҙҙең йәш тарихсылар, йәш архитекторҙар эшләй. Нимәһе ҡыҙыҡ: эске концепцияны эшләгән егет - Николай Григорьев - рус кешеһе, рус мөхитендә үҫкән. Әммә ул ошо эшкә бик ҡыҙыҡһынып тотондо. Ул Хәйбулла районы Михайловка ауылында тыуып үҫкән. Ләкин башҡорт тарихын, башҡорт менталитетын белгән кеше. Музейҙың эске экспозицияһын ябай ғына итеп эшләмәҫкә, ә "Урал батыр" эпосы аша күрһәтергә кәрәклеген ул тәҡдим итте. Беҙҙең үҙенсәлек шунда. Сөнки, "Урал батыр" эпосында төрлө ҡатламдар бар: таш ҡатламы, бронза ҡатламы, урта быуаттар ҡатламы. Шуларҙы бергә үреп күрһәтһәк, ул, беренсенән, беҙҙең бындағы ерлегебеҙҙе лә нығытыу өсөн файҙалы. Был музейҙағы бөтөн материалдар аша башҡорттоң был ергә борон-борондан ереккән икәнлеген күрһәтәсәкбеҙ. Бөтә боронғо философиябыҙ ошо ер менән, ошо тәбиғи, тарихи ҡомартҡылар менән бәйле икәнлеген күрһәтәсәкбеҙ. Шул концепция минең үҙемә лә оҡшаны. Иң мөһиме, күптән түгел булып үткән симпозиум ваҡытында беҙ Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, сит илдәрҙән килгән ҙур-ҙур фән әһелдәре - археологтар, тарих фәндәре докторҙары хөкөмөнә үҙебеҙҙең концепцияны тәҡдим иттек. Төрлө яҡлап фекер алышҡандан һуң, бөтәһенә лә ошо концепция оҡшаны һәм симпозиумдың резолюцияһында уны ҡабул итергә тигән ҡарар сығарылды. Был беҙҙең өсөн ҙур баһа. Ситтән килгән ғалимдарҙың ҡарашы беҙҙе ҡанатландырҙы. Беҙҙең үҙебеҙҙең археологтар - Котов та, Савельев та был концепцияны дөрөҫ тип ҡабул итте. Ысынлап та, беҙ бында ябай музей тәҡдим итә алмайбыҙ. Ул милли музей ҙа, археологик музей ҙа түгел. Кеше килеп инеү менән, хатта яҡынлашыу менән, беҙҙең музейҙың бинаһы ул кешегә ниндәйҙер философик уйланыуҙар өсөн "ем" ташлай. Музей комплексының архитектураһына ла фәлсәфә һалынған. Рөстәм уны яҡшыраҡ аңлатыр.\nР. Әлибаев: Вертикаль буйынса ҡарағанда, комплекстың архитектураһы өс: "Урал", "Донъя" һәм "Шүлгән" өлөштәренән тора. Өҫ яҡта - аҡ төҫтә "Урал", уртала - "Донъя"ны символлаштырған быялалы ал яҡ, аҫҡы өлөштә - ҡара төҫтәге "Шүлгән" күләмле пространстволы композиция һынландырыла. Бинаның алғы күренеше, донъя ҡайһы яҡҡа нығыраҡ ауыша - шул яҡҡа китәбеҙ, тигән идеяны үҙ эсенә алған. Комплексҡа ингән урын да Шүлгәнташ мәмерйәһе ауыҙы һымаҡ итеп эшләнгән. Һул яҡта фонтан - ул мәмерйә эсенән ағып ятҡан күлдең һынланышы. Консоль, йәғни сыға биреберәк торған ҡулайлама - мәмерйәгә инеп киткән кеүек тойғо тыуҙыра. Эсенә инһәң, концепция буйынса, беҙҙе Шүлгәнташ мәмерйәһенең 1:100 масштабы менән эшләнгән, бөтөн экспозицияға һуҙылып киткән макеты ҡаршы ала. Был макетты урынлаштырыу ҡарары ла үҙенсәлекле килеп сыҡты. Мәмерйәне донъяла бер кемдең дә былай итеп күрһәткәне юҡ ине. Ул музейҙың бөтөн өлөштәрен дә бергә ялғай торған "ҡыҙыл еп" ролен үтәй. Макетта һүрәттәр урынлашҡан урындар күрһәтелгән. Мәмерйәнең ҡайһы бер өлөштәре күсермә итеп эшләнә. Музейға килгән кешеләр Йәнбикә менән Йәнбирҙе һындарын да күрә аласаҡ. Бында "Урал батыр" эпосын популярлаштырыу маҡсаты ла күҙҙә тотола. Шулай уҡ музейҙа Шүлгәнташ һүрәттәре генә түгел, ә башҡорт халҡының тотош мәҙәниәте сағылыш табасаҡ. Күп кенә археологтар: "Мәмерйә музейы булғас, уны ҡараңғы итеп күҙ алдына килтерә инек, бындай концепцияны көтмәгәйнек", - тине.\nД. Ғәйнуллин: Шүлгәнташ - мәмерйә булһа ла, "Урал батыр" эпосы - ул тотош фәлсәфә бит инде. Ошо яҡтан ҡараһаң, уның музейы ла сикһеҙ, ҙур, иркен, матур булырға тейеш. Ул мәмерйә ҡараңғылығында булырға тейеш түгел.\nБыл эш ҡасаныраҡ тамам булыр, тип көтөлә?\nД. Ғәйнуллин: Әле былар барыһы ла проект стадияһында. Ул бер генә көндә эшләнә торған эш түгел. Планға ярашлы рәүештә, дөрөҫ аҙымдар менән, сит ил эксперттары, Рәсәй археологтары менән кәңәшләшеп, алға барабыҙ. Был ашыға торған эш түгел. Мин һәр ваҡыт әйтәм: һүрәттәр 18 мең йыл элек төшөрөлгән дә, бөгөнгәсә һаҡланған, һаҡланып килә. Уларҙы реставрациялау эшендә лә, обьектты туризмға йәлеп итеү эшендә лә ашығырға ярамай. Әлбиттә, оҙаҡҡа һуҙырға ла ярамай..\nР. Әлибаев: Күптән түгелге Бөрйәндә үткән симпозиумға Андорранан килгән Гийаме исемле ғалим: "Мин был проектты француз теленә тәржемә итеп, Альтамира, Шове һәм башҡа мәмерйәләрҙең музей комплекстары директорҙарына күрһәтеп, уларҙан һеҙгә баһалама алып бирермен", - тине. Беҙ әле сит ил белгестәренең баһаһын да аласаҡбыҙ, тимәксемен. Тағы ла, археологтарға ла экспозиция материалын таратып бирәсәкбеҙ. Күсермәләрҙе эшләгән саҡта сит ил белгестәрен йәлеп итергә уйлайбыҙ.\nМәмерйәләрҙең күсермәләрен ни өсөн төҙөйҙәр?\nР. Әлибаев: Франциялағы Шове мәмерйәһен генә алайыҡ. Әле ул мәмерйә ябыҡ. Уның музейы Францияның туризм ныҡ үҫешкән яғында түгел, үҫешмәгән яғында эшләнгән. Ни өсөн? Туризмды үҫтереү өсөн. Шаве музейын йылына 350 мең кеше ҡарай ала. Альтамира ла 350 мең кешегә иҫәпләнгән. Ә Шүлгәнташты йылына 35 мең кеше ҡарай. Ул 350 мең кеше - Европала бер генә доминанта түгел. Аҙым һайын музей ҙа, билдәле урын. Ә беҙҙә бөтөн Волга буйы төбәге, хатта бөтә Рәсәй өсөн доминанта булырлыҡ объект ул музей. Беҙҙә 350 мең кешенән дә күберәк кеше килеүе мөмкин. Әгәр был объект төҙөлһә, уның янында инфраструктура ла үҫешәсәк.\nД. Ғәйнуллин: Бөрйән районында туризмды үҫтереү тураһында төрлө семинарҙар үткәрәләр. Беҙҙең уйыбыҙса, ошондай музей комплексын төҙөү -Бөрйән төбәгендә туризмды үҫтереүҙең иң төп проекты ул. "Якорь" проекты, тип атайбыҙ уны. Сөнки Шүлгәнташ бөгөн барыһын да тартып торған урын. Тәбиғәте өсөн генә түгел, ә мәмерйәнең үҙен күрергә теләгән өсөн килә кеше. Килгәс, улар йылғаһында һыу инә, ял базаларында ял итә. Был музей комплексын эшләү ошо төбәктә туризмды йәнләндереү, көсәйтеү өсөн эшләнә. Ошондай комплекс төҙөһәк, киләсәктә төрлө бизнес структуралары ла үҫешәсәк. Францияла, Испанияла ла шулай эшләнгән: музей комплекстары төҙөлә лә, эргәһенә инфраструктура үҙе йыйыла. Бында ла шулай: беҙ комплекс төҙөһәк, бүтән комплекстар төҙөләсәк, юлдар яҡшырасаҡ, һәм башҡалар.\nР. Әлибаев: Уның ҡарауы, хәҙер конкурентлыҡ көслө: Сочи, Байҡал, Кавказ бар, Ҡырым килеп сыҡты... Уларҙа сервис бөтөнләй икенсе кимәлдә. Ә беҙҙә, күҙәтеүебеҙсә, халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуа: "Беҙ меңәр саҡрым ер үтеп килдек, ярай, мәмерйәне генә күрҙек. Бында тағы ниндәй ҡыҙыҡ нәмә бар һуң?" - ти күптәр.\nД. Ғәйнуллин: Беҙ Шүлгәнташта бер обьект менән генә сикләнеп ҡалмаясаҡбыҙ. Музей-ҡурсаулыҡтың территорияһы ҙур, унда Йылҡысыҡҡан күле янында Аҡбуҙатҡа һәйкәл ҡуйыласаҡ. Әлеге көндә скульптор Өлфәт Ҡобағошовтың оҫтаханаһында ат һыны эшләнеп ята. Киләсәктә Аҡбулат ауылы эргәһендә башҡорт балына арналған Башҡорт солоғо музейын эшләргә йыйынабыҙ. Уның да проекты бик ҙур, ҡыҙыҡлы. Кеше бал ҡорто ҡиәфәтенә керә лә, "солоҡ" эсенә инеп китә. Солоҡ эсендә ҡорттар нисек йәшәй - барыһын да үҙ күҙҙәре менән күрә. Был проект тулыһынса әҙер, хәҙер финанс мәсьәләләрен хәл итеү өҫтөндәбеҙ.\nБөгөнгө әңгәмәнең һығымтаһы үҙенән-үҙе тел осона килеп торғандай: тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау өсөн иң тәү сиратта мәҙәниәтебеҙҙе һаҡларға тейешбеҙ. Балаларыбыҙҙы дөрөҫ тәрбиәләргә тейешбеҙ. Үҙебеҙҙең ҡылыҡтарыбыҙға, ғәҙәттәребеҙгә иғтибарлы булырға тейешбеҙ. Әңгәмәсе егеттәр шуны һыҙыҡ өҫтөнә алды ла инде: "Тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау өсөн аҡса ла ул тиклем мөһим түгел: мәҙәнилек мөһим".\nЯҙылған: 20.07.15 | Ҡаралған: 1635


Урта йәштәге балалар өсөн Яңы йыл сценарийы(2014 йыл) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Конкурстар » Урта йәштәге балалар өсөн Яңы йыл сценарийы(2014 йыл)\nСәхнәгә Санта Клаус килеп керә.\nСанта: О-һо-һо! Һаумыһыҙ, балалар!\nБүре: Быныһы кем тағы?\nТөлкө(хәйләкәр генә йылмайып): Һин кем?\nСанта: Минме? Мин Санта Клаус – Америка Ҡыш бабайы.\nТөрлө яҡтан һорауҙар яуа башлай: Ә һин ниңә беҙгә килдең? Ә һин нимә менән килдең? Ә беҙҙең Ҡыш бабай ҡайҙа икән?\nСанта: Туҡтағыҙ, әле туҡтағыҙ! Хәҙер барыһын да һөйләп бирәм. Үҙебеҙҙең байрамдан һуң, ял итеп, донъя күрәм тиеп, боландарыма ултырып сығып киттем. Ирәмәл тауы эргәһенән үтеп барһам, килеп тороп буууран! Аҫта кемдер тырышып-тырышып әллә нәмә эшләй. Эргәһенә саҡ килеп төштөм, килһәм, минең дуҫ – Ҡыш бабай икән. Санаһы ҡарға батҡан да – сыға алмай ултыра. Эргәһендә әллә ниндәй хайуан, ат тиме шунда – был минең яңы йылым, ти. Ҡарһылыу ҙа уның менән бергә. Нимә менән ярҙам итәйем тиһәм, унда мине балалар көтәләр, уларға хәбәр итер кәрәк, ҡайғырмаһындар, мин тиҙҙән килеп етәм, тине.\nАйыу: Әйҙәгеҙ, дуҫтар, Ҡыш бабайға ярҙамға ашығайыҡ!\nСанта: Кәрәкмәй! Байрамды барығыҙ ҙа ташлап китһә, ҡунаҡтарға күңелһеҙ була бит. Мин Ҡыш бабайға ярҙамға үҙемдең эльфтарымды ҡалдырҙым, хәҙер килеп етерҙәр. Ә әлегә әйҙәгеҙ йырлашып, бейешеп алайыҡ!\nШыршы тирәләй әйләнеп, “Шыршы” йырын йырлайҙар:\nБеҙгә ҡунаҡҡа килгән,\nСанта: Шыршығыҙ ҡупшы ла ул, тик ни эшләп, шулай моңайып ултыра? Әйҙәгеҙ, бергәләше уттарын тоҡандырайыҡ! Әйҙәгеҙ бергәләшеп!\nХор: Шыршы, шыршы, уттарыңды тоҡандыр!\nГирляндалар янып китә. Ҡыуанышып ҡул сабалар.\nСанта: Бына булды ла инде.\nСанта: Яңы йыл – йылҡы йылы икән... ишеткәнем бар минең башҡорт аттары тураһында.\nБүре: Эйе, беҙҙең башҡорт аттары хәтәр инде ул. Элек һуғыш ваҡытында улар танкыға ҡаршы һуғышҡандар, улар шундай көслө, хатта мин уларҙан ҡурҡам.\nСанта: Ҡыш бабай янында буҙ ат күрҙем, уның тағы ла төҫтәре буламы?\nҠуян: Эйе бар, ҡара, һоро, ерән төҫтәре.\nТөлкө: Тағы ла саптар, бурыл, ҡашҡа, туры була.\nАйыу: Ә минең алмасыбар күргәнем бар.\nСанта: Рәхмәт, былар хаҡында минең ишеткәнем юҡ ине әле.(Балаларҙан һорай): Ә һеҙҙең донъялағы билдәле аттар тураһында ишеткәнегеҙ бармы? Кем дә кем минең һорауҙарыма дөрөҫ яуап бирә, шуға бүләк – киндер-сюрприз! Йә, әҙерһегеҙме?\n- Иң мөғжизәле ат? Һеҙ уны беләһегеҙ, сөнки ул Урал батыр эпосынан. (Аҡбуҙат)\n- Корней Чуковский Айболитының дуҫы иң ғәжәп ат һанала, исемен беләһегеҙме? Ул ике башлы булған. (Тянитолкай)\n- Александр Дюма геройы – мушкетер Д` Артаньяндың аты – иң сағыу ат. Кемегеҙ әйтә ул ниндәй төҫтә булған? (һары)\n- Донъялағы иң ҡыйыу ат? Кемдең аты, әллә аттың исемен беләһегеҙме? (Александр Македонскийҙың Буцефал аты)\n- Иң бәләкәй ат? Рус әкиәтенән. (Горбунок)\nОшо ваҡытта сәхнәгә Мәскәй әбей килеп инә.\nМәскәй(ситкә ҡарап): Абау, ҡороғоро, быныһы кем тағы? Ҡышбабай тиһәң, Ҡыш бабай түгел. Бөлдөрҙө бит эште, Яңы йылды үҙем генә алып барайым тиһәм. Берәүһенән ҡотолғайным, тағы быныһы. Ни эшләйем инде хәҙер. (Аптырап йөрөй башлай). Әй, ҡатырайым да ҡуяйым үҙен. Әпсен-төпсөн...(һеперткеһен һелтәй башлай).\nСәхнәгә Ҡыш бабай, Ҡарһылыу, Яңы йыл, 2 эльф килеп инәләр.\nҠыш бабай: Һаумыһығыҙ, балалар! Хәлдәрегеҙ нисек? Ыжғыр буранлы Ирәмәлдән килдем һеҙҙе һағынып. Ә һеҙ мине һағынғандығыҙмы? Оҙаҡлап киттем шул.\nМәскәй Ҡыш бабайҙы күреп туҡтап ҡала.\nМәскәй: Ах, бөттө баш! Ҡасыр кәрәк! Тиҙерәк, тиҙерәк! (Өтәләнеп сабауыллай, һеперткеһен таба алмай) Ҡайҙа ғына булды һуң, ошонда ғына тотоп тора инем.\nҠыш бабай: Мәсекәй, һин дә бындамы ни? Нимә сабауыллайһың? Белеп торам, тағы берәй этлек ҡылырға йөрөйһөңмө? Күрһәтермен әле мин һиңә! Балалар, йә әйтегеҙ әле, Мәсекәй нимә эшләне?\nБалалар әйтеп бирә.\nҠыш бабай: Ах һин аны, беҙҙең сананы ла һин батырғанһыңдыр әле!\nМәскәй: Ғәфү ит мине, Ҡыш бабай, мин яңылышҡанмын... нимә ҡушһаң шуны үтәйем, зинһар, миңә байрамға һеҙҙең менән ҡалырға рөхсәт ит инде.\nҠыш бабай: Әйҙә, беҙҙең өсөн берәйҙе бейеп ал да, һуңынан мин һиңә беҙҙең менән ҡалырға рөхсәт бирәм!\nМәскәй: Һии, уны ғына булдырабыҙ беҙ аны.\nЗаманса бейеү көйө ҡуйыла. Мәскәй заманса бейей.\nҠыш бабай: Санта дуҫ, рәхмәт һиңә ҙур итеп. Бик ныҡ ярҙам иттең. Нисек кенә рәхмәтемде белдереп бөтөрөм икән?\nСанта: Үҙеңә рәхмәт, мине бында балалар янына ебәргәнең өсөн, рәхәтләнеп ял иттем.\nҠыш бабай: Йөҙ дуҫың булһа, ысынлап та һәйбәт икән! Бын һинең ярҙамсыларың да шәп булып сыҡтылар.\nМәскәй: Ҡайҙа, ҡайҙа, әстәғафирулла, былары кем? Ҡыҙыҡ ҡыналар! Әйҙә бергә уйнайыҡ! (Эльфтарҙы үҙе менән алып шыршы тирәләй йүгерешә башлайҙар)\nҠыш бабай: Йә, был Мәсекәйҙе хәҙер туҡтатып булмаҫ, әйҙәгеҙ шыршы тирәләй беҙҙә уйнап, йырлап алайыҡ!\nШыршы тирәләй йыр-бейеү башлана.\nСанта: Дуҫтар, миңә китергә лә ваҡыт етте. Һеҙҙең менән күңелле булһа ла, үҙ илемә ҡайтыр кәрәк!\nҠыш бабай: Санта дуҫ, көтөп тор, беҙ һиңә күстәнәс биреп ҡайтарайыҡ. Балаларҙың, моғайын, шиғырҙары әҙерҙер. Йәгеҙ әле, кемегеҙ башлай?\nБалалар шиғыр һөйләй.\nСанта: Рәхмәт, балалар! Бик аҡыллы, уңған, тырыш икәнһегеҙ. Икенсе йылға юл төшһә, тағы ла килеп сығырмын әле. Ә хәҙергә хуш, Яңы йыл менән һеҙҙе! Әйҙәгеҙ, минең ярҙамсыларым.\nМәскәй: Юҡ, юҡ, юҡ. Мин дуҫтарымды бер ҡайҙа ла ебәрмәйем, булмаһа, мин һеҙҙең менән китәм.\nҠыш бабай: Мәсекәй, һин бит беҙҙең үҙебеҙгә кәрәк, һинһеҙ ниндәй Яңы йыл булһын, ти.\nМәскәй: Ярай, эльфтарым, икенсе йылға һеҙҙе тағын көтәм!\nХор: Рәхмәт, Санта, хуш! Көтөп ҡалабыҙ!\nҠыш бабай: Ә хәҙер байрамды дауам итәбеҙме?\nҠыш бабай: уйнаныҡ та, йырланыҡ та, бейенек тә, ә хәҙер беҙгә китергә ваҡыт. Мин һеҙгә Яңы йылды ҡалдырам. Ул һеҙгә яңы бәхеттәр, шатлыҡ, ҡыуаныстар алып килһен! Хушығыҙ! Осрашҡанға тиклем!\nҠыш бабай, Ҡар һылыу сығып китәләр. Алыҫта ҡыңғырау тауышы ишетелә.\nСығыу ваҡыты 13-12-2013, 07:55 | Ҡаранылар: 7320