Талҡаҫтың тәбиғәте лә дауалай\n19 Декабрь 2016, 23:37\nКүк Ирәндек тауҙарына һыйынып, оло меңйәшәр ҡарағайҙарға ышыҡланып, көҙгө кеүек ялтырап ята Талҡаҫ күле. Ситтән ҡарағанда ул ғорур ҡаялар уратып алған ынйыны ла хәтерләтә. Тирә-яҡ тәбиғәтенең матурлығы, һыуының шифалы булыуы менән дә йәлеп итеп тора ул. Талҡаҫ күле буйында, уның ҡырсын ташлы ярында халыҡ ял итеүҙе хуп күрә. Тора бара бында «Баймаҡ» ял йорто төҙөлә. 2005 йылда уға «Талҡаҫ» исеме һәм шифахана статусы бирелә.\nБашҡортостан шифаханалары араһында «Талҡаҫ» сағыштырмаса йәш булһа ла, халыҡта киң танылыу яулай башланы. Бүтәндәрҙән айырмалы рәүештә, ул үҙенең саф һауаһы, сәнәғәт предприятиеларынан, ҡаланан алыҫта булыуы һәм тыныс ерҙә урынлашыуы менән үҙенә йәлеп итә.\n«Талҡаҫ» шифаханаһының матди-техник базаһы ныҡлы. Уға ярашлы дауалау алымдары ла төрлө. Бында һыу аҫтында умыртҡа һөйәген тарттырыу, ингаляциялар, массаж, фитотерапия, спелеотерапия, бальнеотерапия, аппарат физиотерапияһы, функциональ тикшеренеү үтеү өсөн барыһы ла бар. Унан тыш, замана талаптарына яуап биргән яңынан-яңы программалар асыла. Fөмүмән, бында яҡшы итеп дауаланыу, йыл әйләнәһенә ял итеү өсөн бөтә шарттар булдырылған.\n«Талҡаҫ» шифаханаһына килеүселәрҙең һәр береһе күңеленә оҡшаған шөғөл таба ала. Йәйгеһен ҡолас ташлап йөҙөргә, пляжда ҡыҙынырға, катамаран, кәмә йә башҡаһын прокатҡа алып күлде иңгә-буйға, тәрәнлеккә иңләргә мөмкин. Балыҡ тоторға яратыусылар суртан, алабуға кеүектәрен аулаһа, ҡарағай урманында йәйәү йөрөүселәр, тауға үрләүселәр саф һауа һулап кинәнер.\n«Талҡаҫ» шифаханаһы, үрҙә әйтеүебеҙсә, хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан. Шуға ла ял итеүселәр шифалы үләндәр йыйып, киптереп алып ҡайта ала. Ҡышҡыһын иһә саңғыла, мотосанала йөрөүҙәр ойошторола. Бар, кафе, кинозал, мунса, сауна—быларҙың барыһы ла эшләй.\n«Талҡаҫ» шифаханаһы хеҙмәткәрҙәре Fәҙелша шарлауығына, Башҡортостандың беренсе баш ҡалаһы Темәскә, изге урын һаналған серле Арҡайымға, Һаҡмар йылғаһы буйлап Йәнгүҙәй тауына, Шүлгәнташ мәмерйәһенә экскурсия ла ойоштора.\nӘ һауыҡтырыу процедураларына ентекләберәк туҡталғанда шуны әйтергә мөмкин: «Талҡаҫ» шифаханаһы тын юлдары, тире, нервы системаһы, һейҙек-енес системаһы ауырыуҙарын, терәк-хәрәкәт аппараты сирҙәрен дауалау йүнәлешендә эшләй. Уларҙы дауалауҙа түбәндәге алымдар ҡулланыла.\nБатҡаҡ менән дауалау «Талҡаҫ» шифаханаһында төп ысулдарҙың береһе булып тора. Ул ҡайҙандыр ситтән килтерелмәй, ә Талҡаҫ күленең төбөнән сығарыла. Батҡаҡтың файҙаһы ҙур, күп төрлө ауырыуҙар менән көрәшеүҙә ҡулланыла.\nҠоро углекислоталы ванналар тире ауырыуҙары менән көрәшә. Уны ҡулланыу тирене генә яҡшыртып ҡалмай, ҡан әйләнешен дә яйға һала. Йәғни ҡанды шыйығайта, тромбтар барлыҡҡа килеүҙе профилактикалай. Шулай уҡ организмды тышҡы насар йоғонтоларҙан һаҡлай, иммунитетты нығыта, һыуыҡ тейеүҙән ҡурсалай. Углекислоталы ванналар тән яраларының тиҙерәк уңалыуына ла булышлыҡ итә.\nГидромассаж—махсус йүнәлтелгән һыу ағымдары менән эшләнә торған массаж алымы. Уның бер нисә төрө бар. Шуларҙың береһе—ынйы ванналары. Бында ул һыу һәм һауа ҡатышмаһынан эшләнгән ағымдар ярҙамында атҡарыла. Һыу эсендәге һауа ваҡ ҡына ынйыларҙы хәтерләтә.\nПроцедураның икенсе төрө—дүрт камералы гальваник ванна. Ул терәк-хәрәкәт аппаратының хроник елһенеүен, дистрофик үҙгәреүен, ревматизмдың ҡайһы бер төрҙәрен, көҙән йыйырыуын дауалағанда ҡулланыла.\nСкипидар ванналары. Скипидар—углерод менән водородтан торған ҡатмарлы органик ҡушылма. Ул эндартериит, стенокардия, гипертония ауырыуҙарын, инфаркт миокарда һәм полеомелит эҙемтәһен, остеохондроз, спондилез, Бехтерев сирҙәрен, төрлө йәрәхәттәрҙе дауалауҙа ҡулланыла. Шулай уҡ операция һуңынан ҡалған йөйҙө тиҙерәк уңалтыуға булышлыҡ итә.\n«Талҡаҫ» шифаханаһында физиотерапия ла киң танылыу яулаған. Бында уның дүрт төрө ҡаралған: УВЧ терапия, электрофорез, электросон, магнитотерапия. Улар барыһы ла кеше организмын юғары йышлыҡтағы электромагнит тулҡындарының тәьҫире менән дауалай. Шулай уҡ физиотерапияның яңы бер төрө—SPA ял итеүселәрҙә ҙур һорау менән ҡулланыла. Ул һыу менән дауалау ысулы. Был процедуралар махсус капсулала үткәрелә.\nТын юлдары ауырыуҙары менән яфаланғандар өсөн айырым дауалау алымдары ҡаралған. Уларҙың иң ябайы—ингаляция, йәғни төрлө дарыуҙарҙы төтөн, пар, газға әйләндереп тын юлына ебәреү. Был процедура бронхиаль астма, хроник бронхит, пневмония менән яфаланыусылар өсөн тәғәйенләнгән.\nСпелеотерапия — үҙенсәлекле дауалау ысулы. Ул мәмерйә, тоҙ шахталары климатына ярашлы итеп махсуслаштырылған бүлмә. Ҡан баҫымы, астма, быуын сирҙәренә дусар булғандар өсөн файҙалы.\nМассаж — йөрәк-ҡан тамыры, нервы системалары, терәк-хәрәкәт аппараты, тын юлы, ашҡаҙан ауырыуҙары, гинекологик, урологик сирҙәр менән яфаланыусылар өсөн файҙалы.\nДарыу үләндәренең шифаһын ата-бабаларыбыҙ борондан белгән һәм беҙгә ҡомартҡы итеп тапшыра килгән. Шифаханала был йүнәлештә фитобар эшләй. Бында үләндән сәйҙәр, кислородлы коктейлдәр, ҡымыҙ тәҡдим итәләр.\n«Талҡаҫ» шифаханаһы заман менән бергә атлай һәм әленән-әле яңы дауалау ысулдарын үҙләш-терә. Шуларҙың береһе парафин терапияһы. Уны йылытып ауыртҡан ергә һалалар. Парафин төрлө сирҙәр менән көрәшеүҙә һәм косметологияла киң танылыу алған. Шулай уҡ үҙенең файҙаһы менән дан алған тоҙ ванналары ла ҡулланыла.\nСәләмәт тәндә—сәләмәт рух тигән девизды алға ҡуя «Талҡаҫ» шифаханаһы. Бында тренажер залдары эшләй. Fөмүмән, спортҡа ныҡлы иғтибар бүленә. Бынан тыш, дауалау физкультураһы был ауырыуҙарҙан профилактика булып тора.\n«Талҡаҫ» шифаханаһының ишектәре йыл әйләнәһенә асыҡ. Йылы, уңайлы шарттары булған өс корпуста ла бер, ике, өс, дүрт, биш кешелек урындар булдырылған.\nӘйткәндәй, 20-һенән 30 декабргә тиклем «Талҡаҫ» шифаханаһы арзан хаҡҡа путевкалар тәҡдим итә. Был осорҙа 2017 йылдың февраль айына 990 һумға ғына (тәүлегенә) юлламалар алып ҡалырға була. Ашығығыҙ! Акция 10 көн генә дауам итәсәк.\nТалҡаҫ күле буйында урынлашҡан шифахананың эргә-тирәгә генә түгел, бөтөн Рәсәйгә даны тарала бара. Бында Башҡортостандан, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән, Ҡаҙағстан республикаһынан да килеп ял итәләр. «Талҡаҫ» шифаханаһын үҙ итеүселәр бында ҡабат-ҡабат килә.\nНиколай Григорьевич Тигашов, Орск ҡалаһы.\n—Мин «Талҡаҫ»ҡа ял итергә бишенсе тапҡыр килдем. Бында, башҡа ерҙәр менән сағыштырғанда, хаҡтар арзан, бөтә процедураларҙы ла ваҡытында үтергә була. Талҡаҫта тәбиғәт үҙе дауалай. Йышыраҡ сентябрь, октябрь айҙарында килергә тырышам. Сөнки бәшмәк йыйырға яратам.\nСалауат Әхмәтғариф улы һәм Роза Камил ҡыҙы Хәйбуллиндар, Ейәнсура районы.\n—«Талҡаҫ»та беҙ беренсе тапҡыр. Төрлө ерҙәрҙә ял итергә тура килде, тик үҙебеҙҙең ерлеккә етмәй шул. Процедуралар күп, хеҙмәткәрҙәр яғымлы, төрләндереп яҡшы ашаталар. Алла бирһә, киләсәктә был шифаханаға йәнә килергә уйлайбыҙ.\nГалина Дмитриевна Булавина, Өфө ҡалаһы.\n—«Талҡаҫ» шифаханаһына юлламаны балаларым 90 йәшемә бүләк итте. Үҙҙәре лә килде. Fаиләбеҙ менән рәхәтләнеп ял итәбеҙ. Үҙ ғүмеремдә күп ерҙәрҙә булдым. Әлбиттә, үҙебеҙҙең тыуған яҡты бер ер ҙә алыштыра алмай. Талҡаҫ буйына килгәс тә хайран ҡалдым. Мәғрур ҡаялар, ҡарағайҙар, саф һауа, йылтырап ятҡан күл ожмахҡа тиң. Хеҙмәткәрҙәр иғтибарлы, яғымлы. Дауаланыуҙың да файҙаһы килешә.\nБөртөкбикә Fиниәт ҡыҙы Fәлина, Хәйбулла районы.\n—«Талҡаҫ»ҡа бына инде алтынсы тапҡыр килдем. Дауалары килешә. Быуындар һыҙлауынан интегәм. Беренсе тапҡыр килеп ҡайтҡас та шифаһы һиҙелде. Шуға ауырый башлаһам бында килеп етәм. Бер дауаланып алһаң, файҙаһы ла оҙаҡҡа етә. Һыҙланыуҙарым баҫылып ҡала. Хеҙмәткәрҙәр алсаҡ, рәхәтләнеп үҙ телебеҙҙә аралашабыҙ. Алла бирһә, ғүмер булһа, йәнә киләм әле Талҡаҫҡа.\nҮҙебеҙҙең төбәктә ошондай шифахананың булыуы ҡыуаныслы. Аҡса түгеп ҡайҙалыр алыҫҡа ла йөрөргә кәрәкмәй. Әгәр бында ял итергә теләгегеҙ булһа, түбәндәге адрес буйынса мөрәжәғәт итергә мөмкин: Баймаҡ районы, Иҫән ауылы, Ирәндек урамы, 3. Телефондар: 8 (34751) 2-29-00, 8-937-489-12-50.


“Урал батыр” барҙа ил үлмәҫ! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » “Урал батыр” барҙа ил үлмәҫ!\n“Урал батыр” барҙа ил үлмәҫ!\nМәләүез районының Нөгөш ауылында “Урал батыр” эпосын һөйләүселәр байрамы уҙҙы\nХалҡыбыҙҙың аҫыл хазинаһы – “Урал батыр” эпосы үҙендә баһалап та бөткөһөҙ аҡыл, көс, һөйөү көсө туплаған, йыһан кеүек тәрән ауыҙ-тел ижады өлгөһө булып тора. Уның меңәр йылдар дауамында халыҡ хәтерендә һаҡланып, беҙҙең көнгә килеү етеүе – үҙе мөғжизә. Ошо сәбәпле үҙен башҡорт тип иҫәпләгән һәр кеше эпосты белергә, хәтерендә тоторға бурыслы. Ошо йәһәттән үлемһеҙ әҫәрҙе тасуири һөйләү буйынса саралар үткәреү – бик изге эш.\n9 февралдә Башҡортостандың күркәм һәм ҙур тарихлы урынында – Мәләүез районының Нөгөш ауылында “Урал батыр” эпосы байрамы үтте.\nСараны Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһы 2012 йылдан бирле ойоштора. Әйткәндәй, Нөгөшкә тиклем ошондай байрам Белорет, Ҡырмыҫҡалы, Учалы, Әбйәлил, Яңауыл райондарында булды. 21 февралдә иһә Халыҡ-ара туған телдәр көнө уңайынан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡытыусылар, студенттар, республиканың йәш сәсәндәре ҡатнашлығында шундай сара уҙасаҡ.\nНөгөштәге осрашыу “Башҡортостан” милли паркы идараһы бинаһында үтте. Был урын тиктәҫкә генә һайланмаған – 2017 йыл Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы тип иғлан ителде. Быйыл шулай уҡ Рәсәйҙең ҡурсаулыҡтар системаһын булдырыуға ла бер быуат тулды.\n– Беҙ был байрамды милли парк биләмәһендә тәүгә үткәрәбеҙ, – ти парк директоры урынбаҫары Лилиә Солтангәрәева. – Киләсәктә лә матур традицияға әүерелер тип ышанабыҙ. Эпоста Нөгөш Уралдың улы икәнлеге, тәбиғәтте һаҡлау тураһында әйтелә. Шуға күрә лә Нөгөш исемен йөрөткән урында йыйылыуыбыҙ, унда эпосты уҡыу, йолаларҙы атҡарыу бик мәслихәт эш булып тора.\nБайрам башында Нөгөш мәктәбенең спорт секцияһы тәрбиәләнеүселәре милли көрәштә сығыш яһаны. Элек батырҙар ҡышҡыһын да көс һынашҡан: бөгөнгө үҫмерҙәр ҙә һынатманы, ҡарлы майҙансыҡта бер-береһен билдән атып бәрҙе генә. Аҙаҡтан бар ҡунаҡтар түңәрәкләп тороп, тәбиғәтте данлап, ҡояш йүнәлешендә әйләнде.\nАртабан барыһы ла тамаша залына – байрамдың төп өлөшө үтәсәк урынға йүнәлде. Тәүҙә барыһының да иғтибарына “Аҡбуҙат” эпосынан Нөгөш мәктәбе уҡыусылары әҙерләгән Һәүбән һәм Тарауыл ҡарттың, Һәүбән менән Алтын өйрәктең осрашыуы тәҡдим ителде.\n“Урал батыр” эпосын яттан һөйләүҙә төрлө йәштәге 35-тән ашыу кеше ҡатнашты. Улар араһында мәктәп уҡыусылары, уҡытыусылар, шағирҙар, пенсионерҙар, шулай уҡ Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары Вячеслав Аброщенко, Руфина Шаһапова, “Башҡортостан” милли паркы директоры Владимир Кузнецов, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биология институты директоры Василий Мартыненко, телевидение алып барыусыһы Булат Кәримов, шағирә Мәрйәм Күсмәева бар ине. Күршеләге Һәргәй, Боһорман, Иштуған ауылдарынан да ҡунаҡтар килгәйне. “Башҡортостан” милли паркы директорының ғилми эш буйынса урынбаҫары, байрамды ойоштороусы һәм алып барыусы Лилиә Солтангәрәева, йола буйынса, эпостан өҙөк һөйләгән һәр кемгә “ҡот яулығы” таратты.\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһы рәйесе, филология фәндәре докторы Розалия Солтангәрәеваның сығышы осрашыуҙың иң сағыу күренешенә әйләнде. Ул “Аҡбуҙатты маҡтау” тип исемләнгән өлөштө башҡарҙы. Сәсәниә бик оҫта итеп ат кешнәүен, Аҡбуҙаттың матурлығына таң ҡалыуҙы, уға өмөт бағлауҙы күрһәтә алды.\nБайрам һуңында бөтәһе лә түңәрәккә теҙелеп, “Ҡайт, ҡотом, ҡорайт, ҡотом!” – тип һамаҡлап түңәрәктә әйләнде. Аҙаҡтан ҡунаҡтар Урал батыр хөрмәтенә һуйылған ҡорбан һарығы ашынан ауыҙ итте.\nСығыу ваҡыты 17-02-2017, 11:46 | Ҡаранылар: 429\nУрал батыр рухы һаҡлай, яҡлай башҡортон\nУчалыла флэшмоб: Рух һүнмәһен!\n“Урал батыр”ҙың ауыҙ-тел варианты тере\n«Урал батыр» эпосын яттан һөйләү буйынса республика конкурсы тамамланды


Башҡа илдәргә сәфәрҙәр менән Башҡортостан бизнесына юл ярабыҙ: Радий Хәбиров\n29 Декабрь 2021, 13:35\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров 28 декабрҙә биргән интервьюһында Башҡортостанға һәм Белоруссияға сәфәре йомғаҡтары менән уртаҡлашты.\n«Был туризм түгел. Асылда, беҙ бизнесҡа юл ярабыҙ. Эшҡыуарҙар быны күреп тора: беҙ килгәс, етәкселек менән осраштыҡ, артабан үҫешеү бурысы ҡуйылды, беҙгә өҫтөнлөк бирелә. Ике аҙна элек кенә Ҡаҙағстан делегацияһы Башҡортостанда булып киткәйне, ғинуар уртаһында йәнә сауҙа һәм интеграция министры етәкселегендәге делегация килә. Төбәктәребеҙҙең иҡтисад структураһы яҡын – беҙгә нимә кәрәк, шул бар. Ҡаҙағстанда нефть сығарыла, беҙҙә нефть промыслаһы ҡорамалдары етештерелә. Белоруссияла иһә ауыл хужалығы техникаһы – беҙҙең механизаторҙар уны бик ярата», — тине Башҡортостан Башлығы.\nУның әйтеүенсә, Беларусь һәм Ҡаҙағстан буйынса юл картаһы ла бар.\nРеспублика етәксеһе Донецк һәм Луганск халыҡ республикалары менән эшләү планы тураһында һөйләне.\n«Беҙ һуғыш тураһында һүҙ алып бармайбыҙ, халыҡ аҡса эшләһен, үҫешә алһын өсөн», — тине Хәбиров.


Мәскәү-Новгород һуғыштары — Башҡорт Википедияһы\nМәскәү-Новгород һуғышы — Мәскәү Бөйөк кенәзлеге һәм уның номиналь вассалы Новгород республикаһы араһында 1456 йылдан 1478 йылдарға тиклем (өҙөклөктәр менән) булған һәм новгородтарҙың еңелеүе менән тамаланған хәрби низағтар. Мәскәү-Новгород һуғышы шул иҫәптән Беренсе (1456), Икенсе (1471) һәм Өсөнсө Мәскәү-Новгород һуғышын (1477—1478) үҙ эсенә ала. Мәскәүҙәрҙең өсөнсө походы һөҙөмтәһендә Новгород республикаһы биләмәләре тулыһынса Мәскәү кенәзлегенә ҡушыла. Күп кенә тарихсылар был ваҡиғаны Рус дәүләтен үҙәкләштереүҙең башы тип иҫәпләй.\n1 1456 йылдағы поход һәм Яжелбицы солохо\n2 Яжелбицы солохонан һуң Новгородтағы хәл-торош\n3 1471 йыл походы\n4 1477—1478 йылдарҙағы поход\n5 Новгород ҡушылғандан һуң\n1456 йылдағы поход һәм Яжелбицы солохо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nНизағ тамырҙары Дмитрий Донской вариҫтарының ике тармағы араһындағы 1425—1453 йылдарҙағы феодаль һуғышҡа барып тоташа. Уның төп өлөшөн Василий Темный менән Дмитрий Шемяканың ҡаршылығы тәшкил итә. Бөйөк кенәзлек өсөн көрәштә еңелгәндән һуң Шемяка Новгородта ҡабул ителә. 1449 йылда Василий Темный Польша короле һәм Бөйөк Литва кенәзе Казимир IV менән солох килешеүе төҙөй, уға ярашлы ике яҡ та икенсе яҡтың эске сәйәси дошмандарын ҡабул итмәҫкә йөкләмә ала, ә Литва Новгородҡа дәғүәләренән баш тарта. 1453 йылда Василий үҙенең кешеләре аша Новгородта Шемяканы ағыулауҙы ойоштора.\nҺуғыштың иң мөһим һәм хәл иткес алышы Руса ҡалаһы эргәһендә була. Мәскәү ғәскәрҙәре ҡаланы ҡаршылыҡһыҙ тикрлек ала. Новгородтар Русаны кире ҡайтарырға тырышып ҡарай, әммә баштағы уңышҡа ҡарамаҫтан, ҡаты еңелеүгә дусар булалар һәм ҡасалар. Бынан һуң мәскәүҙәр Демян ҡәлғәһен ҡамай һәм Молвотица һәм Стерж ҡалаларын ала. Күпмелер ваҡыт үткәс, Василий Темныйға Новгород архиепискобы етәкселегендәге илселәр килә. Новгород Мәскәүгә ҙур контрибуция — 15 меңгә яҡын һум түләй, әммә бойондороҡһоҙ булып ҡала.\nЯжелбицы солохонан һуң Новгородтағы хәл-торош[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБөйөк Новгородта вече кеүек демократик институт булыуға ҡарамаҫтан, новгородтарҙың барыһы ла бойондороҡһоҙлоҡ яҡлы булмай һәм Мәскәүгә ҡаршы һуғышырға теләй. Ябай, бай булмаған халыҡтың хоҡуҡтары үтәлмәй, улар вечела ла ҡатнаша алмай. Байҙар менән ярлылар араһындағы айырма арта, был ябай халыҡтың үҙҙәре өсөн түгел, ә баярҙар өсөн һуғышып йөрөү теләген өҫтәмәй.\n1460 йылда бөйөк кенәз Василий Васильевич Бөйөк Новгород хөкүмәте менән һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн илсе булып Бөйөк Новгородҡа бара. Вечела новгородтар кенәзгә ҡаршы асыҡтан-асыҡ сығыш яһай, хатта уны үлтерергә маташа. Шулай итеп, яңы низағ тоҡана. Уны архиепископ Ион, новгородтарҙы Бөйөк Новгородҡа татарҙар менән мәскәүҙәр һөжүм итеү ихтималлығы менән ҡурҡытып, ҡына хәл итә. Әммә 1463 йылда Бөйөк Новгород Псковҡа ливон рыцарҙарының сираттағы һөжүмен кире ҡағырға ярҙам итмәй. Бары тик Мәскәү ғәскәре генә уларҙы кире ҡаға. Ул ғына ла түгел, Бөйөк Новгород Псковҡа ҡарата дошманлыҡ позицияһын биләй. Әммә Мәскәү кенәзе Иван III оҫта сәйәсәте низағты яйлау мөмкинлеге бирә. Яңы конфликт 1470 йылда тыуа.\n1471 йыл походы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1470 йылдың ноябрендә Новгород илсеһенең Новгород архиепискобына Мәскәүгә килеү үтенесенә яуап итеп кенәзе Иван III Новгород адресына насар һүҙ ысҡындыра һәм был баярҙарҙар араһында ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙыра һәм улар Мәскәү менән араны өҙөү тураһында белдерә. Ике яҡ араһындағы һөйләшеүҙәр һөҙөмтә бирмәй, 1471 йылдың яҙында бөйөк кенәз һәм уның кәңәшсеһе кисекмәҫтән поход башлау тураһында ҡарар ҡабул итә. Был бик хәүефле була: яҙ һыуыҡ килә, ҡар ғәскәргә хәрәкәт итергә ҡамасаулауы мөмкин. Әммә мыштырларға ярамай — Литва кенәзлеге лә, Алтын Урҙа ла Новгородҡа ярҙам итергә әҙер була.\nҺуғыш һуғыштың беренсе көндәре тыныс үтә: мәскәүҙәр бер-бер артлы ҡалаларҙы яулап ала. Июнь аҙағында Волок Ламский һәм Торжок алына. 14 июлдә Шелон алышы үтә, унда Новгородтың 40 меңлек ғәскәре Псков һәм Мәскәүҙең 12 мең ғәскәре тарафынан тар-мар ителә. Алыш һөҙөмтәһен Мәскәү атлылары хәл итә. Новгородтың ойошмаған ғәскәре мәскәүҙәргә бер нисек тә ҡаршы тора алмай. Ике аҙна үткәс, (27 июль), Заволочьела Шиленьга йылғаһында алыш була, унда мәскәүҙәр Двина ере халҡын еңә. Шул уҡ ваҡытта Коростындә тыныс һөйләшеүҙәр башлана. Новгородтар Коростынь солохона 15 мең һум самаһы аҡса түләй һәм Мәскәүҙән бойондороҡло булыуын де-факто таный. Шулай ҙа Мәскәүҙән формаль бойондороҡһоҙлоҡ һаҡлана. 1471 йылдағы операция уңышлы үтә. Новгородтар тағы бер тапҡыр Новгородтар баярҙарҙан башҡа бер кем дә Мәскәүгә ҡаршы сығырға теләмәгәнлеген раҫлай. Новгород республикаһы яҙмышы хәл ителә. Әммә һуңғы нөктә ете йыл һуңыраҡ ҡуйыла.\n1477—1478 йылдарҙағы поход[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1477 йылдың яҙында Мәскәүгә Новгородтан сираттағы илселәр килә. Уларҙы вече түгел, ә Новгородтың Мәскәүҙән бойондороҡло булыуын тиҙерәк танырға, шул рәүешле үҙҙәренең байлығын һәм ерҙәрен һаҡлап ҡалырға теләгән йоғонтоло баярҙар ебәр. Вечела был яңылыҡ ғауға ҡуптара. Мәскә яҡлы бер нисә баяр үлтерелә, валсҡа тағы ла Лива яҡлы партия килә. Әммә ул оҙаҡ ултырмай.\n1477 йылдың 9 октябрендә Иван III Новгородҡа ҡаршы һуңғы походҡа сыға. 27 ноябрҙә Бөйөк кенәзе Новгородҡа килеп терәлә, әммә уны штурмларға ашыҡмай. Новгород ғәскәре лә ҡаланан сыҡмай. 5 декабрҙә Новгород һәм Мәскәү делегацияһы оҙаҡ һөйләшеүҙәр алып бара. Мәскәүҙәр һуңғы талабын ҡуя: «Вечу не быти, посаднику не быти, а государство нам своё держати». Новгордтар веченан да, посадниктан да баш тартырға ризалаша, әммә баярҙарҙың ере һаҡланып ҡалыу мәсьәләһен ҡарау һуҙыла. Был ваҡытта ҡалала аслыҡ башлана. Новгород патриоттары мәскәүҙәрҙең һөжүмен кире ҡаға, ҡаланы һаҡлай, Мәскәү яҡлылар алышта ҡатнашмай. 1478 йылдың 4 ғинуарында Иван III биләмәләрҙең, монастырь волостарының яртыһын һәм Новоторж волосын тулыһынса биреүҙе талап итә. 1478 йылдың 6 ғинуарында Новгород баярҙары был шарттарҙы ҡабул итә, шулай итеп, аҫабалыҡтарын һаҡлап ҡала. Һөйләшеүҙәр шуның менән тамамлана.\n1478 йылдың 15 ғинуарында кенәз һәм Мәскәү чиновниктары ғәскәр оҙатыуында һуғышһыҙ ғына ҡалаға инә. 1471 йылдағы походтан айырмалы, бер ниндәй яза ла ҡулланылмай. Ҡайһы бер баяр ғаиләләре Мәскәүгә һөрөлә.\nНовгород еренә дүрт наместник ҡуйыла, уларға судтарҙы алып барыу һәм биләмә менән идара итеү хоҡуғы бирелә. Вече йәшәүҙән туҡтай, баярҙар һәм архиепископ власы бөтөрөлә. Баяр һәм кенәз власы көрәшендә кенәз власы еңеп сыға. Новгород республикаһы ҡолатыла.\nНовгород ҡушылғандан һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБөйөк Новгородта ауыл хужалығы, сәнәғәт, сауҙа хәҙер инде Мәскәү хакимлығында тормошҡа ашырыла. Әммә был власть тотороҡһоҙ була. Ерҙәрен һәм азатлығын һаҡлап ҡалған баярҙар Мәскәү хакимлығы менән риза булмайынса, 1483 йылда ҡаланы яңынан баҫып ала. Әммә был юлы оппозиция менән һуғыш булмай.\n1484 йылда бөйөк кенәз Литва менән союздаш булыу (Новгородтың Лубяницаһы буйынса Мәскәүҙә Лубянка атамаһы шулай барлыҡҡа килә) өсөн сығыш яһаған баярҙарҙы Новгородтан ҡыуып сығара һәм баярлыҡты бөтөрә, ҡалған баярҙарҙы алпауыт, йәғни кенәзгә хеҙмәт иткән кешеләр итә. Новгород үҙенең бойондороҡһоҙлоғо өмөн Мәскәү менән көрәшеүҙе тулыһынса туҡтата.\n1494 йылда Новгородта Ганза сауҙа йорто ябыла.\nОпричнина ваҡытында Новгородты батша ғәскәрҙәре тар-мар итә (1569/70).\nМәскәүҙең Тверь менән көрәше\n↑ Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. Под ред. А. Ф. Бычкова и К. Н. Бестужева-Рюмина. — СПб, 1889. — С. 194—196\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәскәү-Новгород_һуғыштары&oldid=984458 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:08 10 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


“Һаулыҡ һаҡлау” милли проектына ингән һигеҙ федераль проект тормошҡа ашырыла\n26 Август 2019, 11:10\nБыйылдан Башҡортостанда “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектына ингән һигеҙ федераль проект тормошҡа ашырыла. Шуларҙың береһе “Йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына ҡаршы көрәш” төбәк программаһына ярашлы, Өфөнөң 13-сө дауаханаһы ике өр-яңы портатив ультратауыш аппараты алды.\nДауахананың баш табибы Эльза Сыртланова әйтеүенсә, универсаль сканер сирле кешене урынынан ҡуҙғатмайынса ультратауыш тикшереүе үткәреү мөмкинлеген бирә. Аппарат ярҙамында эске ағзаларҙы ҡарарға, эхокардиография яһарға, ҡан тамырҙарын сканерларға була. Яңы технология ауыр хәлле пациенттарҙы ентекле тикшерергә ярҙам итә. Сканерҙы төпкөл ауылдарҙа, табиптарҙың күсмә эшендә лә ҡулланырға мөмкин.


Радий Хәбиров Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең етештереү майҙансыҡтарында булды » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Радий Хәбиров Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең етештереү майҙансыҡтарында булды\n07.02.2019 Радий Хәбиров Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең етештереү майҙансыҡтарында булды\nӨфө моторҙар эшләү производство берекмәһе Рәсәйҙә авиация двигателдәрен етештереүсе иң ҙур үҙәк булып тора. «Ростех» берләшкән двигателдәр эшләү дәүләт корпорацияһына инә.\nКисә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров предприятиеның етештереү цехтарын ҡараны. 2018 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә импортты алмаштырыу программаһы буйынса ВК-2500 двигателе компоненттарын сығарыу менән шөғөлләнгән 185-се етештереү-технология үҙәген ойоштороу эштәре тамамланды. Берекмәнең идарасы директоры Евгений Семивеличенко был компоненттарҙың вертолет двигателдәре өсөн файҙаланылыуы тураһында һөйләне. Цехтарында 1996 йылға тиклем «Москвич» автомобилдәре өсөн двигателдәр йыйылған етештереү бинаһында 50-нән ашыу юғары технологиялы станоктар ҡуйылған.\nӘле Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә тағы өс етештереү-технология үҙәген ойоштороу эше алып барыла, унда 250 берәмек юғары технологиялы ҡорамал урынлаштырыу күҙаллана. Барлыҡ үҙәктәр иң яҡшы донъя стандарттарын һәм тәжрибәләрен иҫәпкә алып, шул иҫәптән һаҡсыл етештереү принциптарын ҡулланып проектланған.\n185-се етештереү-технология үҙәге етәксеһе Дмитрий Ерихов «Башинформ» агентлығына һөйләүенсә, бында йәштәр күп, белгестәрҙең уртаса йәше — 30, уртаса эш хаҡы — 40 мең самаһы, һәйбәт социаль пакет бар, квалификацияны күтәреү һәм артабан үҫешеү өсөн бөтә шарттар булдырылған.\nБер йыл элек, 2018 йылдың ғинуарында был үҙәккә Рәсәй Президенты Владимир Путин килде. Ул производство масштабын һәм үҙәкте техник йыһазландырыуҙы юғары баһаланы.\nЙыйыу цехында Радий Хәбиров махсус технологик ҡорамал ярҙамында авиация двигателдәрен ҡулдан йыйыуҙы ҡараны. Цехта юғары квалификациялы слесарь-йыйыусылар эшләй.\nПредприятие Су-57 бишенсе быуын истребителе өсөн төп перспективалы двигатель етештереүсе булып тора.\nРадий Хәбиров 2006 йылда юғары технологиялы продукция етештергәндә инновациялы проекттарҙы үҫтереү өсөн ойошторолған авиация технологиялары технопаркында ла булды.


14 Декабрь 2018, 18:47\n2019 йылда Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын байрам итәсәкбеҙ.\nОшо юбилей айҡанлы «Йәншишмә» гәхитендә «Тарих яҙабыҙ» тип аталған конкурс ойошторғайныҡ. Йыл аҙағында йомғаҡ яһарбыҙ, тигәйнек, әммә уҡыусылар әүҙем ҡатнаша, хаттар күп килә, шуға ла бәйгене 2019 йылдың мартына тиклем дауам итергә булдыҡ. Ә еңеүселәрҙе Башҡортостандың 100 йыллығын байрам итер алдынан билдәләрбеҙ. Конкурс шарттарын иҫегеҙгә төшөрәбеҙ.\nӘйҙәгеҙ, тыуған яғыбыҙ тарихын төплөрәк итеп өйрәнәйек. Бының өсөн өлкәндәрҙән үҙегеҙ йәшәгән яҡтағы ер-һыу атамаларының, ауылығыҙ исеменең ҡайҙан килеп сығыуы тураһында ҡыҙыҡһынып, яҙып алырға кәрәк. Уҡытыусыларығыҙҙан, атай-әсәйҙәрегеҙҙән, олатай-өләсәйҙәрегеҙҙән, инәй-бабайҙарҙан һорашып ҡарағыҙ. Бәлки, мәктәбегеҙҙең тыуған яҡты өйрәнеү музейында ла бай мәғлүмәттәр һаҡланалыр. Уларҙы эҙләп, табып, матурлап яҙып, беҙҙең редакцияға ебәрегеҙ. Һеҙҙең мәҡәләләрегеҙ «Йәншишмә» гәзите биттәрендә баҫылып сығасаҡ.\nМәғлүмәтте кемдән яҙып алғанығыҙҙы ла әйтеп үтергә онотмағыҙ. Иң мөһиме, һеҙ хеҙмәтегеҙ менән тарихыбыҙҙы байытыуға үҙ өлөшөгөҙҙө индерәсәкһегеҙ. Был иһә яҡшы баһаға лайыҡ: иң тырыштарҙы билдәләп, редакцияның Почёт грамоталарын, иҫтәлекле бүләктәр тапшырасаҡбыҙ.


Ҡырмыҫҡалы районында беренсе республика халыҡ «Уйын» байрамы үтте\nТөбәк халҡы һәм ҡунаҡтары иғтибарына башҡорт халҡының милли, традицион уйындары тәҡдим ителде. Улар араһында билдәле һәм хәҙер китап биттәрендә генә телгә алынған уйындар ҙа булды.\nТамашасының ҙур ҡыҙыҡһыныу менән күҙәткән ярыштарының береһе «Ылаҡ» уйыны булғандыр. Әлеге ваҡытта ул тик Урта Азия илдәрендә генә бар. Ә ҡасандыр ул башҡорттарҙа ла уйналған. Байрам былтыр Баймаҡ районында «Башҡорт аты» фестивале сиктәрендә тергеҙелгән «Ылаҡ» уйынын нығытып ҡуйҙы тип тә әйтергә мөмкин. Атҡа бәйле байрамда йылҡыны тиҙлеккә йүгәнләү, сыбыртҡы шартлатыу, «Ҡыҙ ҡыуыу» кеүек уйындар ҙа булды. Бынан тыш, 21-се быуат Төньяҡ амурын билдәләүсе уҡтан атыу, «Урал батыр» эпосында телгә алынған 90 килограмм самаһы ауырлыҡтағы «Таш күтәреү» уйындары ла иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Майҙанда халыҡтың үткәнен һәм бөгөнгөһөн сағылдырған бай күргәҙмә лә эшләне. Республика башлығы гранты ярҙамында ойошторолған халыҡ «Уйын» байрамы бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Байрам 2020 йылда Башҡортостанда үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһының бер сараһы ла булып тора.


Өфөнөң «Урал» волейбол клубы «Ярославич» менән уйынға яңы формала сыға – фото // Спорт | новости башинформ.рф\nӨфөнөң «Урал» волейбол клубы «Ярославич» менән уйынға яңы формала сыға – фото\n8:00, 3 ноября 2017 Спорт\nФото: «Урал» волейбол клубы\nӨфөнөң «Урал» волейбол клубы «Ярославич» менән уйынға яңы формала сыға – фото Фото: «Урал» волейбол клубы\nӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\n2 ноябрҙә «Урал» волейболсылары яңы формалары менән таныштырҙы. Улар был кейемдә «Ярославич» менән уйынға сыға. Өфөләрҙең яңы амуницияһында төп элемент – милли башҡорт яугирҙары кейемендәге һыбайлының уҡтан атыуы. «Урал» волейбол клубының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, яңыртылған экипировканы эшләүгә клуб етәкселеген «Урал батыр» эпосы илһамландырған.\n«Был миҙгелдән «Урал» волейбол клубы ғаиләһенә ингән бөтә командаларыбыҙҙы ла ошо эпосҡа яҡынайтырға теләнек. Суперлига клубы символикаһында Аҡбуҙатҡа атланып, уҡтан яман көскә атыусы Урал батыр барлыҡ килде», — тип аңлатты үҙгәрештәрҙе клуб президенты Марат Мәрҙәнов.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфө клубы волейболсылары дүрт миҙгел рәттән иҫке формала уйнаны. Әлеге ваҡытта «Урал» турнир таблицаһында бишенсе урында тора.


Силәбелә башҡорттарҙың танышыу клубы асыласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСиләбелә башҡорттарҙың танышыу клубы асыласаҡ\n13:33, 7 февраля 2012 Йәмғиәт\n18 февралдә Силәбелә башҡорт танышыу клубы асыласаҡ. Был идеяны Силәбе өлкәһендәге Башҡорт халыҡ үҙәге активистары тәҡдим итте.\nБығаса бындай клуб Силәбе трактор заводы театры ҡарамағында эшләп килде. Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, ҡалала ҡаҙаҡтарҙың, татарҙарҙың һәм рустарҙың танышыу клубтары эшләй.\nОйоштороусылар хәбәр итеүенсә, осрашыуҙарға профессиональ һәм үҙешмәкәр музыканттар, Башҡортостандың һәм Силәбе өлкәһенең атҡаҙанған артистары, шағирҙар һәм яҙыусылар саҡырыласаҡ. Бынан тыш, эшкә табиптарҙы, психологтарҙы һәм хатта астрология белгестәрен йәлеп итеү планлаштырыла, улар осрашыуҙа ҡатнашыусыларға консультациялар бирәсәк.\nБарлыҡ саралар ҙа башҡорт һәм рус телдәрендә үткәреләсәк.\nТеги: башҡорттар төбәктәрҙә, танышыу клубы


Быуатҡа тиң егерме йыл // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБыуатҡа тиң егерме йыл\n10:31, 14 января 2010 Йәмғиәт\n«Быуатҡа тиң егерме йыл» — киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамдары көнөндә Матбуғат йортонда асылған Өфө фотографы Айрат Нурмөхәмәтовтың күргәҙмәһе шулай атала. Был экспозиция Башҡортостандың Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итеүҙең егерме йыллығына ҡарата иғлан ителгән Республика йылына арналған.\nАйрат Нурмөхәмәтов – талантлы һәм үҙенсәлекле фотограф. 1985 йылдан бирле ул «Башҡортостан» гәзитенең алмаштырғыһыҙ фотохәбәрсеһе. Бына сирек быуатҡа яҡын Башҡортостан тормошондағы бөтә төп ваҡиғалар, республиканың социаль-иҡтисади, ижтимағи һәм производство үҫеше уның иғтибарынан ситтә ҡалмаған. Күргәҙмә өсөн Айрат Нурмөхәмәтов үҙ фотоархивынан иң сағыу кадрҙарҙы һайлап алған.\n— Күргәҙмәнең бөгөн Рәсәй матбуғаты көнөндә асылыуы ҙур әһәмиәткә эйә, — тине, күргәҙмәне асып, БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы Эдуард Юлдашев. – Бөгөнгө матбуғатты фотоһүрәттәрһеҙ күҙ алдына килтереү мөмкин дә түгел, уларҙың һәр ҡайһыһы тарихи ысынбарлыҡ, фактик материал.\nАвторҙы тәүге персональ күргәҙмәһе менән ҡотларға уның дуҫтары һәм коллегалары, шулай уҡ республиканың башҡа гәзиттәренән хеҙмәткәрҙәр килгән.\n— Башҡортостанда яҡшы фотожурналистика мәктәбе ойошҡан, һәм Айрат Нурмөхәмәтов уның лайыҡлы вәкиле, – тине «Башҡортостан» гәзите мөхәррире Рәлиф Кинйәбаев. — Ул ҡәҙимге кеше иғтибар ҙа итмәгән һәр мөһим мәлде күреп ҡала һәм объективына эләктереп тә ала. Уның фотоматериалдары бай йөкмәткеле булыуы менән айырылып тора.


Ғалим-педагогтың яңы китабы - Официальный сайт Сибайского института (филиала) БашГУ\nСоздано 06.02.2013 10:44\nБыл китап тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙына мөрәжәғәт иттем.\n- Был хеҙмәтте яҙғанда ниндәй маҡсат-бурыстарҙы күҙ уңында тоттоғоҙ?\n- Минең Сибай институтында эшләй башлауыма быйыл теүәл 20 йыл була. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлеге асылғанға тиклем миңә ПиМНО һәм ПиПД специальностарының уҡыу планына индерелгән “Балалар әҙәбиәте” һәм “Хәҙерге башҡорт теле” курстарын алып барырға тура килде. Бына шул “Балалар әҙәбиәте” курсының программаһында халыҡ ижады жанрҙарын да өйрәнеү ҡаралған (сөнки һәр халыҡтың әҙәбиәте, тәү сиратта, халыҡ ижадына таянып үҫеш алған). Программаға ярашлы рәүештә, курсты уҡып бөтөүгә мин һәр студенттан, үҙе йәшәгән ауылда таралған фольклор өлгөләрен йыйып, реферат яҙыуҙы талап итә инем. Студенттар яҙып алып килгән материалдар араһында хәҙерге осорҙа йәшәгән сәсәндәр ижады ла йыш осрай ине. 2000 йылда башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлеге асылғас, мин был эште “Башҡорт фольклоры” курсын үткәндә дауам иттерҙем. Һөҙөмтәлә, 20 йыл эсендә беҙҙә халыҡ ижады һәм ауыҙ-тел әҙәбиәте (сәсәндәр ижады тап шуға ҡарай) буйынса ғәйәт күп материал йыйылды. Ни өсөн ул материал тик ятырға тейеш әле тип, мин уларҙы ғилми яҡтан өйрәнә башланым, мәҡәләләр яҙҙым, конференцияларҙа сығыш яһаным һәм 2010 йылда З. Әминеваға сәсәндәр ижады буйынса диплом эше темаһы тәҡдим иттем. Әйткәндәй, ул йылдағы ГАК председателе – филология фәндәре докторы, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт бүлеге мөдире М.Х. Нәҙерғолов был эшкә, диссертацияға торошло хеҙмәт тип, бик юғары баһа бирҙе. Әлеге көндә Зөбәржәт менән беҙ был тема өҫтөндә эшләүебеҙҙе дауам итәбеҙ. Төп маҡсатыбыҙ – үткән быуаттың 90-сы йылдарында республикабыҙҙа барған милли күтәрелеш һөҙөмтәһендә төрлө райондарҙа йәнләнеп киткән сәсәндәр ижадын халыҡҡа еткереү, уларҙың әҫәрҙәрен пропагандалау һәм ғилми әйләнешкә индереү.\n- Билдәле булыуынса, китап БР Фәндәр академияһының “Ғилем” нәшриәтендә донъя күргән. Ә “Ғилем”дә китап сығарыу бәхете бөтәһенә лә тәтемәй. Быға нисек өлгәштегеҙ?\n- 2012 йыл мин БР Фәндәр академияһының дәүләт ғилми-техник программаһы буйынса иғлан ителгән грантына заявка биргәйнем. Бәхеткә күрә, Башҡортостан Фәндәр академияһы беҙҙең теманы маҡсатҡа ярашлы тип тапты һәм китап сығарыуға аҡса бүлде.\n- Дәүләт акредитацияһы талаптарына ярашлы рәүештә, хәҙер юғары уҡыу йорттарында фәнгә, ғилми эштәргә бик ҙур талаптар ҡуйыла. Был өлкәлә ниндәй пландар, маҡсаттар менән йәшәйһегеҙ?\n- Әлеге көндә Урал аръяғындағы райондарҙа студенттар менән берлектә йыйылған фольклор әҫәрҙәренең үҙенсәлектәрен, атап әйткәндә, айырым жанрҙарҙың поэтикаһын өйрәнеү менән шөғөлләнәм (был тема башҡорт фольлористикаһында бөтөнләй тиерлек өйрәнелмәгән). Әле әкиәт, йыр, афористик жанрҙар буйынса тикшеренеүҙәремде баҫмаға әҙерләйем.\n- Ғәҙилә Мөҙәрисовна, һеҙ 3 монография, байтаҡ ҡына уҡытыу-методик ҡулланмалары, 200-гә яҡын ғилми мәҡәлә авторы. Ә ҡасан докторлыҡ диссертацияһын яҡлайһығыҙ?\n- Уныһы Хоҙай ҡулында. Ғөмүмән, мин мотлаҡ докторлыҡ диссертацияһы яҡларға тигән маҡсат ҡуймағанмын. Минең өсөн әлеге ваҡытта иң мөһиме – тормош юлдашым Илдус Ҡасимовичтың һаулығы һәм Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә эшләп йөрөгән улыбыҙ Илнурҙың тиҙерәк докторлыҡ диссертацияһын яҡлауы. Әгәр улым докторлыҡ диссертацияһын яҡлай икән, мин дә үҙемде фән докторы тип хис итәсәкмен (көлә).\nӘңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт! Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ һәм уңыштар теләйбеҙ!\nГлавная Архив новостей Архив новостей за 2013 год Ғалим-педагогтың яңы китабы


Танзания — Башҡорт Википедияһы\n5°55′00″ ю. ш. 34°32′00″ в. д.HGЯO\nБерләшкән Танзания Республикаһы\n(рус. Азатлыҡ һәм Берҙәмлек)»\nГосударственный гимн Танзания\nНигеҙләнгән 26 апрель 1964 (Танганьики Республикаһы һәм Занзибар берләшмәһе)\nРәсми телдәр суахили һәм инглиз\nБаш ҡала Додома (закон сығарыу баш ҡалаһы), Дар-эс-Салам (административ үҙәк)\nЭре ҡалалар Дар-эс-Салам\n• % һыу өҫтө 31\n38 860 170 чел. (30)\nИЧР ▲ 0,530 (151 урын)\nВалюта танзания шиллингы\nМОК коды TAN\nТелефон коды +255 (+007 и Кения һәм Уганда)\nТанзания — (суахили Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — көнсығыш Африкала урынлашҡан дәүләт. Төньяҡта Кения һәм Уганда, көнбайышта Руанда, Бурунди һәм Конго Демократик Республикаһы, көньяҡта Замбия, Малави һәм Мозамбик менән сиктәш. Көнсығыш ярын Һинд океаны йыуа.\n«Танзания» һүҙе элекке ике колония Танганьика һәм Занзибар исеменән берләштереп алынған. Танзанияның ике баш ҡалаһы бар: административ үҙәге — Дар-әс-Сәләм, ә закон сығарыусы баш ҡалаһы Додомала урынлашҡан. Хөкүмәт Додомаға 1970-се йылдарҙа күсенә.\n2.1 Колонияларға тиклемге осор\n2.3 Бойондороҡһоҙлоҡ осоро\n6 Сәйәси структура\n9.3 Һаулыҡ һаҡлау\n9.4 Киң мәғлүмәт саралары\nИл территорияһында Африканың бөйөк күлдәре урынлашҡан — төньяҡта Виктория күле, көнбайышта Танганьика күле һәм көньяҡта Ньяса күле.\nИлдең күп өлөшөн яҫы таулыҡтар биләй. Һинд океанының яры буйлап яр буйы уйһыулығы һуҙыла.\nТанзания территорияһында Африканың иң бейек тауы — Килиманджаро стратовулканы урынлашҡан (5895 м).\nҠоро ер сиктәренең дөйөм оҙонлоғо 3402 км тәшкил итә: Бурунди менән — 451 км, Кения менән — 769 км, Малави менән — 475 км, Мозамбик менән — 756 км, Руанда менән — 217 км, Уганда менән — 396 км һәм Замбия менән — 338 км.\nТанзания субэкваториаль климат бүлкәтендә ята. Төньяҡ өлөшөндә ямғырҙарҙың ике миҙгеле (март — май һәм сентябрь — ноябрь), көньяғында бер ямғыр миҙгеле (ноябрь — апрель). Утрауҙарында климат дымлы, көндөҙ уртаса температура +28 алып 30 ℃ тиклем градус тәшкил итә, диңгеҙҙән иҫкән бриздар һауа торошон көйләүгә бик яҡшы ярҙам итә. Һинд океанында һыу температураһы — 24-26 градус. Илдең үҙәк өлөшөндә (диңгеҙ кимәленән 1200—1700 м бейеклектә) уртаса температура 22-25 градус тәшкил итә, төндә һалҡын булыуы мөмкин.\nЛаэтоли төбәгендә табылған Ngaloba LH 18 баш һөйәге\nКолонияларға тиклемге осор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХәҙерге Танзанияның территорияһында борондан бушмен һәм готтентоттарға туғандаш халыҡ йәшәгән, улар һунарсылыҡ һәм емеш-еләк йыйыу менән шөғөлләнгән. Һуңынан б.э. тиклем I мең йыллыҡта Эфиопия таулығынан кушит ҡәбиләләре килгән. Беҙҙең эраның башына банту ҡәбиләләре килә.\nБ.э. яҡынса I меңйыллығы уртаһында хәҙерге Танзанияның яр буйында фарсы, ә һуңынан ғәрәп ҡол һатыусылары күренә башлай. Шул осорҙан бирле суахили яңы этник төркөмө формалаша башлай. Ул урындағы яр буйы ҡәбиләләренән, Ирандан, Ғәрәбстандан, шулай уҡ Һиндостандан килгән кешеләрҙән торған.\nСуахили халыҡ-ара сауҙа менән шөғөлләнгән, Африканан ҡолдар, фил һөйәге, алтын килтерелгән, ә утрауҙарҙан кәсеп әйберҙәре, туҡыма, аҙыҡ-түлек сығарылған.\nXVI быуат башында хәҙерге Танзанияның яр буйына португалдар килеп сыға. 1505 йылдан улар бөтә тиерлек порт ҡалаларын баҫып ала, әммә XVII быуаттың икенсе яртыһында ғәрәптәр һәм негрҙар португалдарҙы ҡыуып сығара.\nПортугалдарҙы ҡыуып сығарғандан һуң, ғәрәптәр һәм урындағы халыҡ ҡолдар һатыуҙы әүҙемләштерә. Ҡол-негрҙар Яҡын Көнсығыш илдәренә, шулай уҡ Һиндостанға һәм Һинд океаны утрауҙарындағы Европа плантаторҙарына һатыла. Һөҙөмтәлә XVIII быуатта хәҙерге Танзанияның төпкөлөндә ҡайһы бер райондар һиҙелерлек бушап ҡала.\nШамбала, джагга, хехе, хайя, ньямвези халыҡтарының дәүләтселек башланғыстары һалына башлай. Мәҫәлән, шамбала ҡәбиләһенең юғары юлбашсыһы Кимвери дәүләте Килиманджаро битләүҙәренән алып Һинд океанына тиклем һуҙыла. Шулай уҡ хехе ҡәбиләһе иле юғары юлбашсыһы Муюгумба етәкселеге аҫтында барлыҡҡа килә.\nXIX быуат уртаһында хәҙерге Танзания яры буйына европалылар: Бөйөк Британиянан, Франциянан, Германиянан һәм АҠШ-тан сауҙагәрҙәр һәм миссионерҙар күпләп килә. Бигерәк тә инглиздәр әүҙем эш итә, улар Занзибар солтанына ҡолдар менән сауҙа итеүҙе тыя.\nЗарамо халҡы вәкилдәре (хәҙерге Танзанияла) байрамса кейемдә, 1906 йыл\n1885 йылда Танзания яр буйына 29 йәшлек немец Карл Петерс төшә. Ул 12 ҡәбилә башлығы менән протекторат тураһында, йәғни уларҙың Германия хакимлығы аҫтына күсеүе тураһында ярайһы уҡ тиҙ килешеү төҙөй, ә 1888 йылда Занзибар солтанынан хәҙерге Танзанияның бөтә яр буйын 50 йылға ҡуртымға ала.\nХәүефләнгән инглиздәр 1890 йылдың ноябрендә Занзибар солтаны менән уның өҫтөнән проекторат тураһында килешеү төҙөй, ә 1891 йылда Петерс Германияның Көнсығыш Африка империя колонияһын төҙөү тураһында иғлан итә.\nНемецтар Германия Көнсығыш Африкаһын үҙенең ерле колонияһына әйләндерегә теләй. Улар плантациялар булдыра һәм каучуклы үҫемлектәр, ҡәһүә, мамыҡ, сизаль эшкәртә. 1902 йылдан яр буйы порттарын төпкөл райондар менән тоташтырған тимер юлдар төҙөй башлай. 1914 йылға күскенсе немецтар һаны 5400 кешегә етә.\n1905—1907 йылдарҙа Танзанияла ихтилал ҡабына, әммә ул баҫтырыла.\n1914 йылдың авгусында Беренсе донъя һуғышы башлана, Танзания хәрби хәрәкәттәр театрына әүерелә. Урындағы халыҡты ла йәлеп иткән немец ғәскәрҙәрен полковник фон Леттов-Форбек етәкләй, ул үҙенең һалдаттары менән бергә Бөйөк Британия, Бельгия һәм Португалия ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша, 1918 йылдың ноябрендә Германияның Антанта менән тыныслыҡ килешеүен төҙөгәнгә тиклем, был илдәрҙең колонияларына рейдтар яһай.\nБеренсе донъя һуғышынан һуң Танзания Бөйөк Британия ҡарамағына күсә. Инглиздәр плантация хужалығы үҫешен, беренсе сиратта, сизаль, ҡәһүә һәм мамыҡ үҫтереүҙе дауам итә.\nБойондороҡһоҙлоҡ осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1961 йылдың 9 декабрендә Британия Танганьикаға, хәҙерге Танзанияның материк өлөшөнә, ә 1963 йылдың 10 декабрендә — солтанлыҡ булып ҡалған Занзибарға бойондороҡһоҙлоҡ бирә. Ләкин 1964 йылдың 12 ғинуарында Занзибарҙа ихтилал ҡабынып китә, солтан хакимлығы ҡолатыла, 1964 йылдың 26 апрелендә Танганьика Республикаһы һәм Занзибар һәм Пемба Халыҡ Республикаһы Берләшкән Таньганьика һәм Занзибар Республикаһы төҙөү тураһында иғлан итә. 1964 йылдың 29 октябрендә атамаһы ҡыҫҡара, ил Танзания тип атала башлай.\nДжулиус Ньерере етәкләгән Танзанияла милләт төҙөүгә курс иғлан ителә. Бөтә ил буйлап йәштәрҙең, ҡатын-ҡыҙҙарҙың, ҡарттарҙың йәмәғәт объекттары, юлдар, күперҙәр төҙөлөшөндә ҡатнашыуы буйынса «ирекле кампания» башлана. Был йөкләмә хәрби эшкә өйрәтеү менән аралаша. Шул уҡ ваҡытта етәксе партия (Танганьика Африка милли союзы) башлыҡтарының күбеһе шәхсән байыу менән шөғөлләнә башлай. 1966 йылда хеҙмәт йөкләмәләренән баш тартыусы студенттарҙың протестары ҡабына. Танзания властары был сығыштарҙы хәрби көс менән баҫтыра.\n1967 йылдың ғинуарында Танганьиканың Африка милли союзы етәкселеге Танзанияла коммунизм төҙөү программаһын иғлан итә. Бынан һуң илдә банктар, сәнәғәт предприятиелары, тышҡы сауҙа ойошмалары, шулай уҡ ауыл хужалығы плантациялары, шул иҫәптән сит ил кешеләре ҡулындағылар, дәүләтләштерелә.\nАуыл ерендә, Танзания коммунизмы уджамаа концепцияһына ярашлы, колхоздар ойошторола башлай. Был яңылыҡтар Занзибарҙа айырыуса ҡаршылыҡҡа осрай, унда хәл хатта төп партия лидерын үлтереүгә тиклем барып етә. Быға үс итеп Танзания властары бер нисә тиҫтә заговорсыны язалап үлтерә.\n1970 йылдар уртаһында илдә бөтә ваҡлап һатыуҙы тулыһынса национализациялау буйынса «Мадука» операцияһы үтә, әммә ул уңышһыҙ тамамлана.\n1970 йылдан башланған идаралыҡтың бер партиялы системаһы 1995 йылда юҡҡа сыға, һайлауҙар күп партиялылыҡ нигеҙендә үткәрелә.\n2012 йылға тиклем Танзания өлкәләре\nТанзания 30 өлкәгә бүленә (суахили мкоа):\nӨлкәләр (ингл. )\n5 Көнбайыш Занзибар1 Zanzibar Urban/West Занзибар 230 593 678 2581,21\n6 Төньяҡ Занзибар1 Zanzibar North Мкокотони 470 187 455 398,84\n7 Үҙәк-Көньяҡ Занзибар1 Zanzibar Central/South Коани 854 115 588 135,35\n21 Төньяҡ Пемба1 Pemba North Вете 574 211 732 368,87\n22 Көньяҡ Пемба1 Pemba South Мкоани 332 195 116 587,70\nБөтәһе 885 803 44 928 923 50,72\n1Автономиялы Занзибарҙы тәшкил итә.\n2 Маньяра өлкәһе 2002 йылда Аруша өлкәһенән айырылып сыға.\nТанзанияла 12000 ашыу халҡы менән 200 ҡала иҫәпләнә.\nТанзанияла 1961 йылдан алып 2003 йылға тиклем халыҡ һаны артыуы\n2020 йылға ҡарата Танзания халҡының йәш-есем пирамидаһы\n2019 йыл мәғлүмәттәренә ярашлы илдең халҡы яҡынса 60 млн кеше тәшкил итә. Халыҡ ярайһы уҡ тигеҙ ултырмаған. Илдең 80 % яҡын халҡы ауыл ерҙәрендә йәшәй. Танзанияның иң ҙур ҡалаһы Дар-эс-Салам, унда 4 миллиондан ашыу кеше йәшәй. Илдә 120-гә яҡын төрлө этник төркөмдәр бар, уларҙан иң күп һанлыһы: сукума, ньямвези, джагга, нгонде, мхая, хехе, бена, гого һәм маконде, курия, чагга, ваха, ниатуру. Этник төркөмдәрҙең күп өлөшө банту халыҡтары төркөмөнә ҡарай, бер өлөшө нилоттарға һәм койсан халыҡтарына ҡарай. Танзания халҡының ҙур булмаған өлөшө — һинд, ғәрәп, Европа, ҡытай сығышлы.\n15 йәшкә тиклем кешеләр — 44,3 %; 65 йәштән өлкәндәр — 2,6 %.\nУртаса йәш кимәле 17,8 йәш тәшкил итә.\n2011 йылға ҡарата уртаса ғүмер оҙонлоғо — 58 йәш.\nХалыҡтың уртаса артымы — 2 % тирәһе. Тыуым 1000 кешегә 32,64; үлем 1000 кешегә — 12,09. Бала табыу — 1 ҡатын-ҡыҙға 4,16 бала.\nИммун дефициты вирусы (ВИЧ) менән зарарланыу — 6,2 % (2007 йылға ҡарата баһа).\nТанзанияның рәсми телдәре — инглиз һәм суахили. Суахили ғәҙәттә этник-ара аралашыу теле булып тора, был бигерәк тә бай этник һәм лингвистик төрлөлөк менән айырылған ил өсөн актуаль. Әммә Танзанияның күп халҡы өсөн уларҙың этник төркөмө теле туған тел иҫәпләнә. Инглиз һәм суахили теле абсолют күпселектә икенсе һәм өсөнсө тел булып тора.\nТанзанияның тел сәйәсәтенә ярашлы, суахили социаль һәм сәйәси өлкәләрҙә, башланғыс һәм өлкән белем алыуҙа ҡулланылырға тейеш, инглиз теле — урта һәм юғары белем алыуҙа, технологияларҙа һәм илдең юғары судында ҡуланылырға тейеш. Һуңғы тиҫтә йылдарҙа төрлө тармаҡтарҙа инглиз теленең әһәмиәте кәмей һәм суахили теленең роле артыу тенденцияһы бара.\nШулай уҡ ҡарағыҙ: Танзанияла христианлыҡ һәм Танзанияла ислам\nБаш ҡалала Изге Иосиф соборы\nТанзания халҡының яртыһынан саҡ ҡына күберәге (55—60 %) христиандар булып тора. Мосолмандар өлөшө 30—32 % баһалана. Халыҡтың тағы яҡынса 12 % урындағы автохтон динен тота. Этник аҙсылыҡтар араһында индуистар, бахаиҙар, буддистар, сикхтар, джайнистар һ.б. бар.\nИң ҙур христиан конфессиялары булып католиктар (12,4 млн), лютерандар (5,8 млн), илленселәр (2,35 млн) һәм англикандар (2 млн) тора.\nМосолмандар күберәк Занзибарҙа (97 %), күп яр буйы райондарында, шулай уҡ ҡайһы бер илдең эске өлөшөндәге ҡала райондарында тәшкил итә. Бөтә мосолмандар ҙа тиерлек — сөнниселәр (от 80 до 90 %), шиғисылар аҙсылыҡ.\nСәйәси структура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРеспублика. Дәүләт һәм хөкүмәт башлығы — Танзания президенты, ул халыҡ тарафынан 5-йыллыҡ срокҡа һайлана.\n2005 йылдың 14 декабрендә президент һайлауҙарында еңеүҙе етәксе Революцион партиянан кандидат, Танзания Эске Эштәр министрлығы башлығы Джакайя Киквете еңеп сыға, ул 80 % артыҡ тауыш йыя. Уның төп дәғүәсеһе оппозицион Граждандар берләшкән фронты кандидаты Ибраһим Липумба була. 2015 йылда Джакайю Кикветены президент вазифаһында шулай уҡ етәксе партиянан Джон Магуфули алмаштыра. Ул 58 % тауыш менән еңеп сыға. Киквете Революцион партия лидеры вазифаһында ҡала.\nПарламент — бер палаталы Дәүләт йыйылышы (Бунге), 274 депутат, уларҙан 232 депутат халыҡ тарафынан 5-йыллыҡ срокҡа һайлана, 37 ҡатын-ҡыҙ-депутат шәхсән президент тәғәйенләй, һәм 5 депутат автономиялы Занзибар парламенты тарафынан тәғәйенләнә.\nЧама Ча Мапиндузи (Революцион партия) — парламентта 206 урын;\nГраждандар Берләшкән Фронты — 19 урын;\nЧама Ча Демокрасиа на Маенделело (демократия һәм үҫеш партияһы) — 5 урын.\nEconomist Intelligence Unit ярашлы ил 2018 йылда демократия индексы буйынса гибрид режим кеүек классификациялана.\nТанзания Көнсығыш Африкала Африка көньяғының үҫеш берләшмәһенә (САДК) ингән берҙән-бер ил булып тора. 2005 йылдан 2006 йылға тиклем Танзания БМО Хәүефһеҙлек советының даими булмаған ағзаһы була.\nСССР һәм Танзания араһында дипломатик мөнәсәбәттәр (шул саҡта Танганьика) 1961 йылдың 11 декабрендә урынлаштырыла.\nТанзанияның эске тулайым продукты 2014 йылда — 33 миллиард доллар тәшкил итә. Йән башына һатып алыу һәләтлелеге паритеты буйынса $1813 тәшкил итә.\nТәбиғәт ресурстары: гидроэнергия, аҡ ҡурғаш, фосфаттар, уран, тимер мәғдәне, күмер, алмаз, ҡиммәтле таштар, алтын, газ, никель. 2012 йылдың февраль аҙағында Танзания шельфында Зафарани газы ятҡылығы табыла.\nБай тәбиғәт ресрустарына ҡарамаҫтан Танзания иҡтисады ауыл хужалығына нигеҙләнә, унда эшселәрҙең 80 % тирәһе шөғөлләнә. Эске тулайым продукт 2012 йылда йән башына — 3,4 мең доллар тәшкил иткән (донъяла 156-сы урын).\nАуыл хужалығы (27 % ЭТП) — ҡәһүә, сизаль, сәй, мамыҡ, кешью сәтләүеге, табак, ҡәнәфер, һарыҡ, кәзә.\nСәнәғәт (23 % ЭТП) — ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү (шәкәр, һыра, тәмәке), алмас, алтын, тимер мәғдәне, тоҙ сығарыу, аяҡ кейемдәре етештереү.\nХеҙмәт күрһәтеү өлкәһе — эске тулайым продукттың 50 % тәшкил итә.\n2017 йылда экспорт: 5,19 млрд доллар — алтын, ҡәһүә, сәй, кешью сәтләүеге, мамыҡ.\nТөп һатып алыусылар: Һиндостан — 21,8 %, Көньяҡ Африка Республикаһы — 17,9 %, Кения — 8,8 %, Швейцария — 6,7 %.\n2017 йылда импорт: 8,61 млрд доллар — ҡулланыу тауарҙары, машиналар һәм транспорт саралары, яғыулыҡ.\nТөп тәьмин итеүселәре: Һиндостан — 16,5 %, Ҡытай — 15,8 %, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре — 9,2 %, Көньяҡ Африка Республикаһы — 5,1 %.\nАфрика, Кариб бассейны һәм Тымыҡ океан (АКТ илдәре) төбәге илдәренең халыҡ-ара ойошмаһына инә.\nТанзания халыҡтары мәҙәниәте бай традицияларға эйә. Был ағас һырлау, улар үҙҙәренең битлектәре, скульптуралары, көнкүреш әйберҙәре менән дан тота. Занзибарҙа кокос ҡабығын, ағас һырлау йолаһын һаҡлайҙар. Танзанияла һынлы сәнғәттең тингатинга стиле барлыҡҡа килә, ул уның авторы Эдуардо Саиди Тингатинга исеменән сыҡҡан.\nТанзанияла футбол популяр (иң көслө клубтар — баш ҡаланың «Янг Африканс» һәм «Симба» клубтары), бокс, волейбол, еңел атлетика, регби. Футбол буйынса Танзания йыйылмаһы бер ваҡытта ла донъя чемпионатының финал өлөшөнә сыҡмаған, Африка нацияһы Кубогында 1980 йылда берҙән-бер тапҡыр Нигерияла Кубокта уйнай, унда төркөмдә ике уйында отола һәм Кот-д’Ивуар йыйылма командаһы менән тигеҙ иҫәптә була. Танзанияның бөтә тиерлек уйынсылары урындағы клубтарҙа сығыш яһай. Африкала халыҡ иҫәбе буйынса иң ҙуры булыуға ҡарамаҫтан, Танзания хатта төбәк кимәлендәге спорт төрҙәренең береһендә лә уңыш яуламай.\nДар-әс-Сәләм милли стадионы Олимпия уйындарында Танзания тәүге тапҡыр 1964 йылда Токиола Берләшкән Танганьики һәм Занзибар республикаһы булараҡ сығыш яһай. 1980 йылда Мәскәүҙә Олимпия уйындарында Танзания вәкилдәре тарихта беренсе һәм әлегә берҙән-бер олимпия наградаларын ала: йүгереүсе Сөләймән Нямбуи\n5000 метр дистанцияла көмөш яулай, ә Филберт Байи ҡамасауҙар менән 3000 метрлыҡ дистанцияла икенсе була. Ҡышҡы Олимпия уйындарында Танзаниянан ҡатнашыусылар булмай. Олимпия уйындарынан тыш, Танзания Дуҫлыҡ Уйындары, Бөтә Африка уйындары, еңел атлетика буйынса Африка чемпионаты кеүек, ҙур халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнаша.\nТанзаниянан иң билдәле спортсыларының береһе баскетболсы Хашим Табит, 2009 йылғы НБ драфтында дөйөм икенсе номер аҫтында һайланған һәм «Мемфис», «Хьюстон» һәм «Оклахому-Сити» өсөн лигаларҙа 220-ҙән ашыу сығыш яһаған.\nГрамоталылыҡ кимәле Танзанияла 2011 йылда 73 % тәшкил итә. Ете йыллыҡ белем мотлаҡ һанала, әммә күп уҡыусылар мәктәпте иртә ташлай, ә ҡайһы бер балалар бөтөнләй мәктәпкә йөрөмәй. 2000 йыл мәғлүмәттәре буйынса, 5 йәштән алып 14 йәшкә тиклем балаларҙың тик 57 % мәктәпкә йөрөгән.\n5 йәшкә тиклем балалар араһында үлем осрағы — 1000 яңы тыуған балаға 76. Уртаса ғүмер оҙонлоғо 51,45 йәш (ир-аттар өсөн 50,06 йәш һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 52,88 йәш). Илдең 5,7 % өлкән халҡы ВИЧ менән зарарланған. Балалар үлеме араһында киң таралған сәбәп булып тапма ауырыуы тора. Ә өлкәндәр араһында үлем сәбәбе булып ВИЧ/СПИД тора. 2006 йылға ҡарата мәғлүмәттәр буйынса эсәр һыуҙың яҡшыртылған сығанаҡтарына халыҡтың тик 55 % инә алған. 33 % яҡшыртылған санитария шарттарына эйә булған.\nТанзанияла 693 ваҡытлы матбуғат теркәлгән, уларҙың 171 баҫмаһы даими сыға. Иң популяр баҫмаларға түбәндәге гәзиттәр инә (бөтәһе лә Дар-әс-Сәләм ҡалаһында нәшер ителә):\nDaily News — хөкүмәт баҫмаһы, 1972 йылдан инглиз телендә сыға, тиражы 50 мең дана;\nThe Guardian — 1994 йылдан сыға, инглиз телендә һәм суахили телендә, тиражы 70 мең дана;\nUhuru — 1961 йылдан сыға, суахили телендә, тиражы 120 мең дана.\nДәүләт ТВС телерадиокомпанияһы (Tanzania Broadcasting Corporation — «Танзания радиотапшырыуҙар корпорацияһы»), үҙ эсенә шул уҡ исемле телеканалды, TBC Redio ya Taifa, TBC FM һәм TBC International радиостанцияларын ала.\nИлдә радиотапшырыуҙар 1956 йылдан, телевидение 1994 йылдан алып барыла (Занзибарҙа — 1972 йылдан). Телевизион приёмниктарына халыҡтың 5 % кәмерәге эйә.\nДәүләт мәғлүмәт агентлығы — Press Services Tanzania.\n↑ Tanzania Population Today\n↑ ASTROLAB.ru - Земля - Характеристики материков. astrolab.ru. 28 март 2020 тикшерелгән.\n↑ 2012 National Bureau of Statistics, Ministry of Finance, United Republic of Tanzania, 2012. Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 ноябрь 2013. 16 июнь 2015 тикшерелгән.\n↑ 8,0 8,1 8,2 Tanzania - Religious Adherents, 2010 (World Christian Database) (инг.). The Association of Religion Data Archives. 10 март 2014 тикшерелгән.\n↑ Christian Population as Percentages of Total Population by Country (инг.). Pew Research Center (January 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 сентябрь 2012. 7 март 2014 тикшерелгән.\n↑ The Future of the Global Muslim Population (инг.). Pew Research Center (January 2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 февраль 2014. 7 март 2014 тикшерелгән.\n↑ Tanzania. International Monetary Fund. 14 октябрь 2014 тикшерелгән.\n↑ Tanzania, United Republic of – Statistics. UNICEF. 6 июнь 2011 тикшерелгән.\n↑ Mortality Country Fact Sheet – United Republic of Tanzania (PDF). Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 октябрь 2006. 25 апрель 2010 тикшерелгән.\n↑ 18,0 18,1 18,2 Большая российская энциклопедия\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Танзания&oldid=1102910 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:00 22 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Өфө ҡыҙы – Рәсәй гүзәле\n“Рәсәй гүзәле – 2018” бәйгеһендә Өфөнән 25 йәшлек Альбина Вәлиуллина еңеүсе тип танылды. Башҡа урындар киләһе тәртиптә килә: Грозный ҡалаһынан Залина Барахоева – икенсе, Краснодарҙан Алла Грибова – өсөнсө. Бәйге телевизион реалити-шоу форматында үтте, төрлө төбәктәрҙән 26...\n19 фев, 10:58\nЙыр-бейеү, ҡоймаҡ, ҡарасҡы яндырыу\nБөгөн республика халҡы масленица байрамын билдәләне. Көнсығыш славяндарҙа башланғыс алған сара йылдан-йыл беҙҙең тормошта нығыраҡ үтеп инә. Хатта, уның үҙебеҙсә атамалары ла барлыҡҡа килде, ҡышты оҙатыу йәки ҡоймаҡ байрамы.\nАуыл мәҙәниәт йорттары яңы һулыш ала\nЕйәнсура районының Таҙлар ауылы клубында төҙөкләндереү эштәре дауам итә. Быйыл урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһы ярҙамында тамашасы һәм бейеү залдарын, иҫкергән электрүткәргестәрҙе яңыртыу ҡаралған. ауыл клубында әлегә тиклем дә эш тынмай. Былтыр клубтың ҡыйығы яңыртылған, матди-техник базаһы нығытылған.\n17 фев, 21:47\nИглин районы үҙәгендә Ҡышты оҙатыу байрамы үтте\nМасленица төбәктә уҙған быуаттың 70-се йылдарынан киң билдәләнә. Театрлаштырылған тамаша алдынан, һәр ваҡыттағыса майҙанда урман хужалығы йәрминкәһе ойошторолғайны. Район үҙәгендә йәшәүселәргә сифатлы продукция тәҡдим ителде.\n17 фев, 19:47\nМәжит Ғафури исемендәге башҡорт дәүләт академия драма театрында бөгөн Башҡортостандың халыҡ артисы Сара Буранбаеваның юбилей кисәһе үтте\nТамашасы иғтибарына төрлө спектаклдәрҙән өҙөктәр, моңло йыр-бейеүҙәр тәҡдим ителде. Юбиляр адресына ҡотлау һүҙҙәре лә күп яңғыраны.\nБашҡортостанда кинематография фестивале үтәсәк\n1-3 мартта Өфөлә “Башҡортостандың йәш киноһы” фестивале уҙғарыласаҡ. Фестиваль сиктәрендә “Родина” кинотеатрында йәш режиссерҙарҙың ҡыҫҡа метражлы фильмдарын күрһәтеү, «SKEY-FILM» кинокомпанияһы президенты, Рәсәй Кинопродюсерҙар гильдияһы ағзаһы Саркис Шакаряндың продюсерлыҡ буйынса оҫталыҡ дәресе ҡаралған.\nӨфө дәүләт циркы тамашасылар өсөн үҙ ишектәрен ҡасан асыр?\nБашҡортостан баш ҡалаһындағы билдәле урындарҙың береһе – Өфө циркының асылыу ваҡыты иғлан ителде. Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы менән бинала ремонт буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла.\nБашҡортостанда «Тыуған төйәктең мәҙәниәте» тигән федераль проект тормошҡа ашырыла башлай\nБыл турала бөгөн мәҙәниәт министрлығының йыл йомғаҡтарына арналған коллегия ултырышында белдерелде.\nБөгөн Өфөлә «Халҡым тарихында минең шәжәрәм» тип аталған республика конкурсына йомғаҡ яһалды\nБашҡортостандың архив эштәре буйынса идаралығы ойошторған сараның маҡсаты йәштәрҙә тыуған ил тарихына , үткәненә ҡыҙыҡһыныу уятыу. Конкурсҡа республика төбәктәрендә йәшәүселәрҙән 130 шәжәрә ҡабул ителгән. Улар бөтәһе лә үҙенсәлекле, ижади ҡараш буйынса төҙөлгән. Дүртөйлөнән Резеда Шәрәфетдинованың ике метр оҙонлоғондағы ҡағыҙға эшләнгән нәҫел ағасы тураһындағы эше иң яҡшыһы тип табылды.\nДәүләкән районында тәүге күп функциялы мәҙәниәт усағы Мәкәш ауылында асылды\nКлубта бильярд, велотренажер, шахмат бүлмәләре һәм дискотека залы булдырылған. Әммә был башланғыс ҡына. Киләсәктә бында өҫтәл теннисы һәм дартс уйыны өсөн дә майҙан йыһазландырыу күҙаллана. Музей асыу ҙа ҡарала. Мәкәш клубында тиҫтәгә яҡын фольклор,театр һәм вокал төркөмдәре эшләп килә.\nҒашиҡтар көнөндә башҡорт эстрадаһы йондоҙо Радик Юлъяҡшин Силәбе тамашасылары алдында сығыш яһаны\nЙырсы үҙе әйтеүенсә, милләттәштәребеҙ күпләп йәшәгән Көньяҡ Урал төбәгенә ул һәр ваҡыт тулҡынланып килә. Сөнки бынан бер нисә йыл элек артист тәүге сығыштарын тап Силәбе ерендә башлай. Йондоҙҙоң концерты ғәҙәттәгесә, аншлаг менән үткән. Элвин Грей ижадын һөйөүселәр сәхнәне йөрәк формаһындағы шарҙар менән биҙәгән. Яҡташыбыҙ туған телде һәм мәҙәниәтте һаҡлауға индергән өлөшө өсөн Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге вәкиле Амур Хәбибуллиндың Рәхмәт хаты менән бүләкләнгән.\nҒөрөф-ғәҙәт, рухиәт - халҡымдан изге бүләк\nМәләүез ҡалаһының Мөхәмәтша Буранғолов исемендәге 1-се ҡала китапханаһында Ғаилә йылына арнап уҙғарылған сара шулай тип аталды. Байрамды китапхананың «Илһам шишмәләре» ижади түңәрәге ағзалары ойошторҙо.\n14 фев, 22:42\nМөхәббәт боҙҙо иретә\n«Юлдаш Plus» йәштәр радиоһы алып барыусылары Ғашиҡтар көнөн тыңлаусылары менән бергә һырғалаҡта үткәрҙе. Сара сиктәрендә төрлө конкурстар уҙғарылды, еңеүселәргә бүләктәр тапшырылды. Шулай уҡ «Ватан» этнопаркы биләмәһендә егет-ҡыҙҙар өсөн «Танышыу кисәһе» ойо\nӨфөләге Анна Лопатина йорто архитектура һәйкәле исемлегенә индерелде\nӨфөлә Аксаков урамындағы Анна Лопатина йорто архитектура һәйкәле тип танылды.\nСибай дәүләт башҡорт драма театры өфөләргә «Әүлиә» спектаклен күрһәтте\nАрыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт драма театры Лира Яҡшыбаеваның «Мөжәүир хәҙрәт» повесы буйынса «Әүлиә»спектакле әҙерләп, республика тамашасылары алдында сығыш яһауын дауам итә.\nСергей Безруков: Башҡортостанда балалар театрҙарына финанс ярҙам күрһәтәсәктәр\nБашҡортостандың балалар театрҙарына ярҙам йөҙөнән федераль бюджеттан аҡса бүленәсәк. Был хаҡта 13 февраль республикаға визит менән килгән актер Сергей Безруков белдерҙе.


Бөгөн Өфөлә Республика инженер лицей-интернаты менән Мәскәү дәүләт университетының фәнни-уҡытыу үҙәге араһында хеҙмәттәшлек хаҡындағы меморандумға ҡул ҡуйылды\nЛомоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты эргәһендә һәләтле балалар өсөн физика-математика мәктәбе үткән быуаттың 60-сы йылдар башында асыла. Белем усағында бөтә Рәсәйҙән йыйылған балалар белем ала.\nМәктәп уға нигеҙ һалыусыларҙың береһе академик Колмогоровтың исемен йөрөтә. Ул Мәскәү дәүләт университетының фәнни-уҡытыу үҙәге статусын да алған. Ошо йылдар эсендә данлыҡлы белем биреү усағын 8 меңдән ашыу уҡыусы тамамлай. Улар араһында бөтә донъяға билдәле ғалимдар бар. Бөгөн Колмогоров мәктәп-интернатының Рәсәйҙең дүрт төбәгендә филиалы бар. Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары нигеҙендә быйылдан беҙҙең республика ла был уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлекте нығыта. Был һәләтле балаларҙы асыҡлау, үҫтереү маҡсатында эшләнелә.\nКирилл Семенов, М. Ломоносов исемендәге мәскәү дәүләт университетының махсуслашҡан фәнни-уҡытыу үҙәге директоры: «Колмогоров исемендәге мәктәп-интернатында уҡытыу иң заманса методик алымдарға нигеҙләнеп алып барыла. Белем биреүгә педагогтарҙан тыш билдәле фән эшмәкәрҙәре йәлеп ителә. Конкурс-олимпиадаларҙа даими ҡатнашабыҙ. Беҙҙә уҡыусылар төплө белем ала, үҙебеҙҙең сығарылыш уҡыусылары менән лайыҡлы ғорурланабыҙ. Иң төп маҡсатыбыҙ һәләтле балаларға яңы бейеклектәргә юл асыу».\nМеморандумға ярашлы, быйыл Республика инженер лицей-интернаты базаһында 7-се синыфҡа махсус синыфтар тупланасаҡ. Эшмәкәрлек Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының математика академияһы ярҙамында алып барыла. Киләсәктә Колмогоров исемендәге мәктәп-интернат уҡыусылары менән алмашыу, тәжрибә уртаҡлашыу ҡаралған. Сөнки ике уҡыу йортоноң да белем биреү системаһында оҡшаш сифаттар күп. Республика инженер-лицей интернатында ла Башҡортостандың төрлө төбәктәренән йыйылған һәләтле балалар уҡый.


23 Июнь , 13:40\nАуылса өй сырының рецебы тәҡдим итәбеҙ. 2 кг творог0,5 л һөт3 йомортҡа1 балғалаҡ (тултырмайса) сода1 ҡалаҡ (тултырмайса) тоҙ3 ҡалаҡ һары май\n0,5 л һөт\n1 балғалаҡ (тултырмайса) сода\n1 ҡалаҡ (тултырмайса) тоҙ\n3 ҡалаҡ һары май\nКастрюлгә 2 кг творог һалғас, өҫтөн ҡаплағансы һөт ҡойорға. Ҡайнатырға ҡуйып, һыуы сыҡҡансы болғап торорға. Сывороткаһын һөҙөп, творготы суйын һауытҡа һалабыҙ. Шуға 3 йомортҡа, 1 балғалаҡ тултырмайса сода, 1 аш ҡалағы тултырмайса тоҙ, 3 ҡалаҡ һары май һалып, ныҡ итеп болғарға. Ҙурыраҡ кастрюлдә һыу ҡайнатып, суйын кастрюлде шуның өҫтөнә ултыртырға, йәғни пар өҫтөндә баяғы ҡатнашманы ҡайнатырға. Болғап торорға кәрәк. Һуҙыла башлағас, эмаль кастрюлде майлап, шунда тигеҙләп һалабыҙ. Һыуынғас телеп ултыртырға матур булһын. Иҫән-һау эшләп ашағыҙ!


22 Июнь , 12:00\nҒәли ҒАТАУЛЛИН (Юмореска) Ҡояш, болоттарҙы аралап ер өҫтөнә күҙ һирпеп алды ла, юғалды. Төн үҙенең ҡара япмаһын ҡала өҫтөнә ҡапланы. Ә Илдар көндөҙ сығып китеүҙән һаман ҡайтмай.\nНиһайәт, йоҡларға әҙерләнеп торғанда, ул бүлмәнең ишеген асты. Ҡанаттарын йәйгән һандуғасҡа оҡшаған зонтик тотҡан. Ул шул тиклем матур, хатта Илдарыбыҙҙың әрекмән япрағылай ҡолағы ла күҙгә бәрелеп тормай.\n— Хужаһын ишек төбөндә ҡалдырҙыңмы әллә? — тине Харис, юрған аҫтынан башын сығарып.\nШаярыуҙарға ҡолаҡ һалманы Илдар. Зонтиген ҡәҙерләп элеп ҡуйҙы, бары тик шунан һуң ғына беҙгә ҡараны.\n— Бер ҡыҙ менән таныша яҙҙым, уныҡы...\n...Автобусҡа ултырғас Илдар төньяҡ балҡышы кеүек гүзәл ҡыҙ менән осрашҡан. Ләкин, әллә ҡыҙҙың күңелен иретерлек йылы һүҙ таба алмаған, әллә инде хәйерһеҙ сәғәт булған, һәр хәлдә лә ул туташ беҙҙең Илдарға бик сиселеп китмәгән.\n— Күтәрелеп тә ҡараманы, — ти Илдар, — Ҡырт та мырт. Исемен дә, ҡайҙа йәшәгәнен дә әйтмәне. Шулай ҙа өмөтөмдө өҙмәнем, автобус туҡтағас артынан төшөргә уйлаған инем, уның онотолоп ҡалған зонтиген күрҙем. Уны алғансы автобус ҡуҙғалып та китте. Йә-әл... Ну, барыбер табам мин ул ҡыҙҙы!\nИлдар башын да күтәрмәйенсә төнө буйы нимәлер яҙып сыҡты...\nИкенсе көндө эштән ҡайтҡанда өй мөйөшөнә йәбештерелгән белдереү күрҙем дә, ҡыҙыҡһынып туҡтаным.\n“— Зонтиген юғалтҡан сибәр туташ иғтибарына!\nАҡыллым! Һеҙ муйылдай күҙҙәрегеҙ менән ошо белдереүҙе уҡып, зонтигегеҙҙе алырға килһәгеҙ, мин ифрат шат булыр инем. Һеҙҙе бер күрергә зар-интизар булып көн үткәргән адресым түбәндәгесә...”\nШик юҡ, был Илдарҙың яҙыуы ине. Урамды яңғыратып көлгөм килде. Ярай ҙа бер ике генә урынға йәбештерелгән булһа. Һәр бағанала, йорттарҙың һәр мөйөшөндә бит. Трамвай, автобус туҡталыштарында ҡыҙыл ҡара менән эре итеп яҙылған белдереүҙәр үҙенә саҡырып тора.\n...Бер нисә көндән һуң ишекте кемдер шаҡыны. Астыҡ. Коридорҙа бер әбей тора ине.\n— Иҫәнмеһегеҙ, балаҡайҙар! Ғәлимуллин улым ҡайһығыҙ була?\nБер ҡыҙарып, бер ағарып, уртаға сыҡты Илдар.\nӘбейебеҙ, рәхмәттәр уҡый-уҡый, зонтиген алып китте.


Юбилей датаһына - Башҡортостан менән Рәсәй берҙәмлегенең 450 йыллығына Әхнәф Харисовтың "Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы" монографияһы баҫыласаҡ. Был турала миңә ғалимдың ҡыҙы Зөлфирә Мамаева хәбәр итте. Был республиканың әҙәби тормошонда ҙур ваҡиға. Тантаналарҙа ҡатнашыусылар ғалимдың капиталь хеҙмәте менән таныша аласаҡ.\nМостай Кәрим китаптың беренсе баҫмаһы айҡанлы 1965 йылда шулай тип билдәләгән: "Хатта иң талантлы әҫәр ҙә әҙәбиәттә ваҡиға булып тора алмай. Әҙәби эштәргә килгәндә инде был тағы ла һирәгерәк хәл. Ләкин Харисовтың "Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы" китабы республиканың рухи тормошонда ысын мәғәнәһендә ҙур күренеш.\nӘхнәф Харисовтың хеҙмәте асыш булараҡ ҡабул ителә, авторҙың ижади концепцияһының үҙаллылығы, асыҡлыҡ, аң даирәһенең киңлеге был хеҙмәтте актуаль яһай".\nБеҙ был китапҡа әйләнеп ҡайтырбыҙ, әлегә уҡыусыларҙы ғалим-әҙәбиәтсе, яҙыусы Әхнәф Харисовтың биографияһы менән таныштырайыҡ.\nӘхнәф Ибраһим улы Харисов (1914 йылдың 4 июнендә (иҫке стиль буйынса) тыуған - 1977 йылдың 15 майында үлгән) сығышы менән республиканың Балтас районынан. Белемгә ынтылыш уны Башҡортостан педагогия институтына (хәҙер БДПУ) алып килә, уны 1935 йылда тамамлай. Ике йыл ошо институтта башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Һуңынан Әхнәф Харисов Мәскәүгә СССР Фәндәр академияһының Тел ғилеме институты ҡарамағындағы аспирантураға юл тота. Бында ул 1937 йылдан алып 1941 йылға тиклем күренекле ғалим Николай Дмитриев (Өфө урамдарының береһенә уның исеме бирелгән) етәкселегендә тюркология буйынса әҙерлек үтә. Институтта ул башҡорттарҙан беренсе уҡыусы була. Шуны ла әйтеп үтәйек, ул лингвистика буйынса диссертация яҡлаған һәм филология фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә эйә булған беренсе башҡорт була.\nБашҡорт филологияһы белгесе, башҡорт теленең тәүге ғилми грамматикаһын яҙған Дмитриев Харисовҡа тюркология өлкәһендә ҡатмарлы тема - ҡылым төрҙәрен эшкәртергә тәҡдим итә. Йәш ғалим был бурысты бик яҡшы үтәп сыға. Һуңыраҡ диссертация Өфөлә айырым китап итеп баҫтырыла.\nҒалимдың ғилми эшмәкәрлегенә һуғыш ҡамасаулай. Демобилизацияланғандан һуң ҡайтанан яратҡан эшенә әйләнеп ҡайта, ләкин был юлы инде Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында, уҡыта ла.\n- Ғалим һәм яҙыусы Харисов менән беҙ ҡырҡ бишенсе еңеү йылында Башҡортостан педагогия институтында осраштыҡ, - тип яҙа уның иптәше Ғилемдар Рамазанов. - Аудиторияларҙың береһенә көләс йөҙлө, изге күңелле, сабыр бер йәш кеше килеп инде. Ул саҡта уҡ танылған ғалим һәм яҙыусы, әҙәбиәт һәм стилистика теорияһы буйынса әсбаптар, хикәйәләр китабы авторы ине ул. Уҡытыусыбыҙ ул саҡта саҡ утыҙҙы уҙғайны. Уның бөтә тормошо һәм эшмәкәрлеге беҙҙең күҙ алдыбыҙҙа үтте.\nӘхнәф Ибраһим улы ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй: кесе, өлкән ғилми хеҙмәткәр, директор, һуңынан ғилми эштәр буйынса урынбаҫар була. Етәксе булараҡ, ул тәүге тапҡыр башҡорт фольклорының күп томлыҡ йыйынтыҡтарын әҙерләп, баҫтырып сығарыуҙы ойоштора.\nУл осорҙа Мәскәүҙә юғары инстанцияларҙа тарихи фольклорҙы бик яратып бармайҙар ине һәм "Иҙеүкәй менән Мораҙым", "Ҡаһым түрә", "Батырҙар тураһында эпос" кеүек тарихи эпостарҙы пыран-заран килтергән тарихи документтар баҫтырыла. Әхнәф Харисовтың был документтарға ҡарашы иғтибарға лайыҡ. Ул "ни генә булмаһын, яҙма һәм ауыҙ-тел мәҙәниәт ҡомартҡылары - мәңгелек, һәм уларҙы йәшереү мөмкин түгел" тигән ҡарашта тора. Һуңыраҡ ул быны "Башҡорт халҡының әҙәби мираҫы" монографияһында тулыһынса иҫбатлай.\nМонографияны баҫтырып сығарыу ғалим Харисовтың тормош батырлығы була. Ни өсөн батырлыҡ һуң? Сөнки борон-борондан, башҡорт әҙәбиәте Октябрҙән һуң ғына барлыҡҡа килгән, тип иҫәпләнгән. Был рәсми ҡараш була. Ә ниндәйҙер башҡорт әҙәбиәтсеһе, архивтарҙа, китап һаҡлағыстарҙа ҡаҙынып, борон төрки телдә йәшәгән тотош бер әҙәбиәт ҡатламын асыҡлай. Тажетдин Ялсығолов, Әбелмәних Ҡарғалы, Ғибәтулла Сәлихов, Шәмсетдин Зәки, Ғәли Соҡорой тигән авторҙарың исемдәре асыҡлана. Салауат Юлаевтың, Мифтахетдин Аҡмулланың, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың, Шәйехзада Бабичтың биографияларына күп яңылыҡтар өҫтәлә. Ғалим башҡорт әҙәбиәте сығанаҡтарын ғына асыҡлап ҡалмай, башҡа халыҡтарҙың әҙәбиәте менән бәйләнеште күрһәтә.\nЛәкин ул заманда, ғалим Зиннур Ураҡсиндың әйтеүенсә, ғалимдың яңы концепцияһын күп коллегалары аңламаймы, әллә аңларға теләмәйме, бер-бер артлы журналдарҙа һәм гәзиттәрҙә кире рецензиялар баҫылып сыға. Ошондай яла яғыуҙар Харисовтың докторлыҡ диссертацияһын раҫлауҙы биш йылға тотҡарлай.\nӘ ул эшләүен дауам итә һәм яңы бейеклектәргә өлгәшә. Башҡорт фольклорының күп томлыҡ йыйынтығын әҙерләп баҫтырып сығарған өсөн Әхнәф Ибраһим улы Салауат Юлаев исемендәге республика дәүләт премияһына (үлгәндән һуң) лайыҡ була.\nКөндәлек тормошта уның ниндәй булыуы хаҡында ҡыҙы Зөлфирә һөйләй:\n"Бына атайым, Әхнәф Харисов, гүр эйәһе булғанға күп йылдар уҙҙы, ләкин миңә әле булһа ул бына-бына килеп инер ҙә, баш кейемен һалып, берәй тапҡыр ғына һүҙ әйтер кеүек.\nУл саҡта беҙ Ленин урамындағы 2-се йортта йәшәнек. Уның, буйлы пижамаһын кейеп, яҙыу өҫтәле артында ултырған сағы минең күҙ алдымдан китмәй. Өйҙәге бөтә эштәрҙе әсәйем алып барҙы, ә ул һәр ваҡыт көсөргәнешле эшләне.\nАтайым беҙгә бер ваҡытта ла ҡул күтәрмәне, ҡысҡырманы. Ә инде беҙ ҡустым менән берәй боҙоҡлоҡ ҡылһаҡ, ул ҙур күҙҙәрен тултырып ҡараһа, беҙ оялышыбыҙҙан инер урын тапмай торғайныҡ.\nБеҙҙең өйгә ғалимдар, яҙыусылар, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре ҡунаҡҡа килә торғайны. Ҡыҙып-ҡыҙып әңгәмәләшә, бәхәсләшә торғайнылар.\nАтайымдың эш өҫтәлендә ҡулъяҙмалары, китаптары тулып ята торғайны. Ғаиләлә бер кем дә уның өҫтәленә ҡағылманы.\nУның тормошо һикәлтәһеҙ, тыныс ҡына барҙы тип әйтә алмайым, эшендә күңелһеҙ хәлдәр ҙә килеп сыҡҡылай ине. Төркиәгә фәнни командировкаға барып, Зәки Вәлиди менән осрашып ҡайтҡандан һуң юғары органдарҙа тәрбиәүи әңгәмә лә үткәрҙеләр. Тәбиғәте менән бик изгелекле кеше булһа ла, фән өлкәһендә атайым сиктән тыш талапсан һәм тәүәккәл ине".\nУның уҡыусылары Ким Әхмәтйәнов, Әнүр Вәхитов, Вафа Әхмәҙиев һуңынан үҙҙәре күренекле ғалимдар булып китте.\nӘхнәф Ибраһим улы Хәбиров Өфөлә Мосолман зыяратында ерләнгән. Октябрь революцияһы урамындағы ул йәшәгән 9-сы йортта таҡтаташ ҡуйылған.


Туған телгә һөйөү ғаиләнән башлана\nРеспублика ата-әсәләр комитеты ағзалары – Салауат Юлаев ордены кавалеры, ил инәһе, уҡытыусы, яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева, википедиясы, уҡытыусы, яҡташыбыҙ Миңһылыу Абдуллина, республика ата-әсәләр комитеты ағзаһы Радмир Мөхәмәтшин, Өфө ҡалаһы ата-әсәләр комитеты рәйестәше Шайморат Тимербулатов “Йөрәктән йөрәккә” тип аталған акция сиктәрендә апрель һуңында районыбыҙҙың Мөрсәлим, Тирмән, Башҡорт Илсекәйе, Урмансы ауылдарында булып, туған телебеҙ мәсьәләләре буйынса халыҡ менән осрашыу үткәрҙе.\nСара Мөрсәлим ауылында башланды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Юлиә Дилмөхәмәтова уҡыусылары менән “Алты ауыл – Түбәләҫ” тигән театрлаштырылған тамаша күрһәтте. Уҡыусылар йыр-бейеүгә маһирлыҡтарын да иҫбатланы. Ауыл китапханасылары Гөлсәсәк Сафина менән Эльмира Әхмәтшина Мәрйәм Бураҡаеваның ижадына арнап бик матур стенд әҙерләгәйне.\nМәктәп директоры Римма Гәрәйшина, ауыл хакимиәте башлығы Альберт Садиҡов ҡунаҡтарҙы ихлас ҡаршылап, һүҙҙе ил инәһе, яңы ғына 75 йәшлек юбилейын билдәләгән Мәрйәм Сабирйән ҡыҙына бирҙе. Мәрйәм Бураҡаева үҙ сығышында бик матур итеп милләтте, телде нисек һаҡларға тейешлегебеҙҙе ябай миҫалдарҙа, һәр кемгә аңлайышлы итеп һөйләне.\n– Һәр бер ауыл үҙенсә йәшәй, үҙенең генә хөрмәт иткән традициялары бар икән, тимәк, кешелек донъяһы – тәбиғәт ҡанунын һаҡлап йәшәй, тигән һүҙ. Һәр милләткә үҙенең телендә белем алыу мөмкинлеге бирелә. Милләт үҙен хөрмәт итһә генә, ул һаҡлана. Беҙ иҫ киткес рухи яҡтан бай халыҡ, беҙ ошоно фәҡәт тел аша һаҡларға тейешбеҙ. Телде белмәгәнлектән тарихты өйрәнә алмайбыҙ. Мәҫәлән, “Урал батыр” эпосын ҡайтанан тәржемә итергә кәрәк, сөнки телебеҙҙең байлығы, кинәйәлеге иҫәпкә алынмаған, тура тәржемә эпосты боҙған. Киләсәгебеҙҙе рухи байлыҡтан мәхрүм итмәйек. Ә башҡорттоң 20-ләгән эпосы бар һәм улар тәржемә ителмәгән. Үҙебеҙҙе үҙебеҙ белмәгәнлектән, башҡаларға баш эйәбеҙ шул. Йәнә бер миҫал. Ҡытайҙар бар нимәне фэншуй менән ҡора, эшләй. Шул уҡ фэншуй беҙҙеңсә ҡот. Был ғилем дә беҙҙә өйрәнелмәгән. Башҡорт ауылдары урамдары элек тырам-тыраҡай ултырған, ни өсөн шулай? Сөнки башҡорт өйөн ҡояшҡа ҡарап ҡуйған, шулай итеп ул күпме ҡот һаҡлаған.\nНи өсөн япондар, ҡытайҙар үҫешкән, алға киткән илдәргә әүерелде? Минеңсә, улар бер телдә – туған телдәрендә аралашҡанға күрә шундай үҫеш яһағандар. Әле беҙ Өфөлә һәм дөйөм Башҡортостан буйынса “Өләсәйҙәр мәктәбе” проектын башлап ебәрҙек. Беҙ бәләкәстәр менән һөйләшәбеҙ, бейейбеҙ, йырлайбыҙ. Туған тел аша аралашмау, балабыҙҙы туған телдән яҙҙырыу арҡаһында улар туған моңда йырламай. Тимәк, быуындан-быуынға күсә килгән ҡан һәләте уянмай; кеше йыр аша нервы күҙәнәктәренә ыңғай йоғонто яһай алмай.\nЙыр-моң беҙҙең психиканы дауалар өсөн бирелгән. Ул – Хоҙайҙың бүләге. Үҙ аңыбыҙ менән йәшәйек, тәбиғәт ҡанундарынан тайпылмайыҡ, баланы беҙ үҙебеҙҙең дауамыбыҙ итеп табабыҙ бит! – тип йомғаҡланы һүҙен ил инәһе Мәрйәм Сабирьян ҡыҙы.\nӨфө ҡалаһы ата-әсәләр комитеты рәйестәше Шайморат Тимербулатов ата-әсәләр комитетының мөмкинлектәре тураһында һөйләп үтте. “Һәр милләт үҙ телендә белем алырға бурыслы. Ата-әсәләр комитеты ошо фекерҙәрҙе мәктәп етәкселегенә әйтә ала һәм мәктәп үҙ сиратында ата-әсәләр мәсьәләһен хәл итергә тейеш. Телебеҙҙе һаҡлайыҡ тиһәк, үҙебеҙҙән башларға кәрәк. Ата-әсәләр араһында аңлатыу эше етмәй. Кәңәшле эш тарҡалмаҫ, дәүләт, мәктәп, ата-әсәләрҙең бергәләп аңлы, дөрөҫ һәм законға ярашлы эш алып барыуы ғына туған телебеҙҙе һаҡлап ҡаласаҡ һәм үҫтерәсәк. Туған телгә һөйөү ғаиләнән башлана, туған телдә уҡытыуҙы ата-әсәләр хәл итә ала”, – тине Шайморат Азамат улы.\nАуылдарҙа осрашыу барышында халыҡ борсоған һорауҙарын бирҙе. Фекер алышыу барышынан асыҡланыуынса, был башҡорт ауылдарының тик береһендә – Тирмән ауылында ғына башланғыс кластар туған башҡорт телендә белем ала. Мәктәптә барыһы 100-ҙән ашыу бала уҡый. Ә башҡа ауылдарҙағы мәктәптәр тулыһынса рус телендә белем алыуға күскән. Уҡытыу программаһынан хатта “Тормош һабаҡтары” дәресе алып ташланған. Мөрсәлим ауылында халыҡтың 60 проценты – башҡорттар, 25 проценты – урыҫтар, ҡалғандары – төрлө милләт вәкилдәре, барлығы 17 милләт йәшәй.\nИлсекәй ауылы халҡы тотош башҡорттарҙан тора, унда тик башланғыс кластар өсөн мәктәп эшләй. Күрше ауылдан ике рус милләтле уҡыусы йөрөп уҡыу сәбәпле, был ауылда уҡытыу тулыһынса рус телендә алып барыла.\nУрмансы ла тулыһынса башҡорт ауылы. Тик уҡытыу беренсе кластан башлап рус телендә алып барыла. Мәктәптә 52 бала белем ала. Балалар баҡсаһында уҡытыу-тәрбиә эше башҡорт телендә бара.\nОсрашыуға килгән уҡытыусыларҙың, ата-әсәләрҙең һүҙҙәре буйынса, башҡорт телендә уҡытыуҙы талап итеүе ауыр. Талап иткән хәлдә лә, үрҙәге етәкселек мәктәптәрҙе ябыу менән янай башлай. Һәм шуға ла ата-әсәләр туған телдә уҡытыуҙан баш тартырға мәжбүр була.Өфөнән килгән ҡунаҡтар, урындағы хәл менән танышып, ошондай фекерҙәр менән ҡайтты.\nМәҡәләне Мәрйәм Бураҡаеваның һүҙҙәре менән тамамлағы килә. “Был яҡты донъяға тыуыуҙың һәм йәшәүҙең иң беренсе маҡсаты һәм иң ҙур бәхете – үҙ рухыңды дауам итеүсе балалар ҡалдырыуҙа икәнлеген үҙебеҙ аңларға тейешбеҙ”.\n– Сығышым ошо төбәктән булыуы менән сикһеҙ ғорурланам. Яҡташтарымдың телде онотмай, матур саралар ойоштороуҙарына кинәнеп ултырҙым.\nБашҡорт ата-әсәләре, ғилемле һәм дә аҡыллы булып, ике төрлө уҡытыуҙы, туған тел булараҡ, дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙы талап итеп ғаризалар яҙһа, ғаиләһе менән туғанлашҡан йә үҙе дуҫ булған башҡа милләттәрҙе был эшкә ипләп кенә, ыңғай аралашып, ылыҡтырһа, һөҙөмтә юғары булыр ине.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, үҙ башҡорт ата-әсәләребеҙ ҙә, балаларын үҙ телебеҙҙә уҡытыуға ҡаршылашып, оло хата яһай.\nБашҡорт теле яҡлауға мохтаж\nКүрше Татарстан Республикаһының “Татарстан – яңы ғасыр” каналын ҡарап, һоҡланып та, көнләшеп тә ҡуйҙым.\nДәүләт Советы ултырышы эше барышынан тапшырыу күрһәттеләр. Дәүләт Советы рәйесе Фәрит Мөхәмәтшин ултырышты татар телендә алып барҙы. Ә депутаттар төп проблема итеп тел мәсьәләһен күтәрҙе. Күбеһенсә улар Федераль үҙәккә татар телен яҡлап мөрәжәғәт итте. Шулай уҡ Рәсәйҙә башҡа милли республикаларҙың төп халыҡ телдәре дәүләт теле итеп иғлан ителгән икән, уларҙы ла яҡларға кәрәк, тип таптылар һәм аңлаттылар. Татарстан депутаттарынан башҡа, сыуаш, керәшен, мишәр милләтенән булғандары ла был хәлде яҡланы. Төньяҡ Кавказ республикалары һәм Саха- Яҡут парламенттары ла үҙ телдәрен яҡлап, Федераль үҙәккә бер нисә мәртәбә сығыш яһаны.\nӘ Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарының шундай сығыштарын күргәнем дә, ишеткәнем дә юҡ. Күрше ҡәрҙәштәрҙән үрнәк алһындар ине улар. Башҡорт теле лә яҡлауға мохтаж!\n“Башҡортостан” гәзитенең штаттан тыш хәбәрсеһе.


Дмитрий Масютин Өфөнөң Ленин районы башлығы итеп тәғәйенләнде\n24 Ғинуар 2017, 10:27\nӨФӨ, 2017 йыл, 24 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/. Башҡортостан торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрының элекке урынбаҫары Дмитрий Масютин Өфөнөң Ленин районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнде.\nБыл вазифала ул 2014 йылдың ғинуарынан район менән етәкселек иткән Альбина Йосопованы алмаштырҙы.\nДмитрий Геннадьевич Масютин 1981 йылдың 29 июлендә Мәләүез районында тыуған. Мәскәү дәүләт иҡтисад, статистика һәм информатика университетын тамамлаған. Төрлө, шул иҫәптән коммерция предприятиеларында эшләгән. 2011 йылдан — торлаҡ-коммуналь хужалыҡ системаһында. Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районының торлаҡ хужалығы идаралығы директоры урынбаҫары, Ленин районының Торлаҡ хужалығы тресы директоры була. 2014 йылдың июнендә Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.


Яҫтыҡ туйы - Бузавлыкский СДК - Дома культуры (А-М) - Каталог файлов - Хайбуллинский районный Дом культуры\nГлавная » Файлы » Дома культуры (А-М) » Бузавлыкский СДК» Яҫтыҡ туйы\nБөгөн беҙҙә яҫтыҡ туйы\nЯҫтыҡ туйы бөгөн беҙҙә\nЯҫтыҡ эшләргә килгән ҡыҙҙар\nУңыш юлдаш булһын һеҙгә.\nБоронғо әбей-бабайҙарыбыҙ күпләп ҡош-ҡорт аҫраған, бигерәк тә ҡаҙ тоторға яраткандар. Мамығынан түшәк, яҫтыҡ яһағандар. Яҫтыҡ эшләү өмәһе ауыл тормошоноң күренекле вакиғаһы булған. Уны бигерәк тә ҡыҙҙар көтөп алгандар. Ҡаҙ өмәһенән ситтә ҡалмаҫ өсөн, бәпкәләре күп булған хуҗабикәләргә йәйҙән үк күҙ һалып ҡуйғандар. Был ғаиләгә оҡшарға, ярарға тырышкандар, йорт эштәрендә, ә ҡайһы саҡ ураҡ эшендә дә булышҡандар. Башҡорт халҡында элек-электән әсә кеше ҡыҙына бирнә әҙерләгән. Ҡаҙ өмәһе үткәргәс, ҡатын-ҡыҙҙарҙы йыйып, яҫтыҡ әҙерләү өмәһе ойошторған. Шаян һүҙ, йыр, уйын-көлкө менән эш бик тиҙ эшләнгән, киләсәк быуынға өлгө булып торған.\nЯҫтыҡ Азия илдәрендә барлыҡҡа килә. Тѳрѳк халыҡтарында ниндәй генә ѳй йыһазы булһа ла яҫтыҡ ҙур роль алып торған. Ливанда иһә ҡунаҡ ҡаршылаған бүлмәлә тәпәш диван һәм оҙонса формала асыҡ тѳҫтәге яҫтыҡҡа ихтибар бирелгән. Улар ашағанда ла, йоҡлағанда ла иҙәндә балаҫтар, оҙонса формала яҫтыҡтар ҡулланғандар. Урыҫтар яҫтыҡты «думка», «думочка» тип йѳрѳткәндәр. Ә башҡорттарҙа яҫтыҡтар йорт йыһазы, кеше һаулығына ыңғай йоғонто яһаусы кәрәкле әйбер һанала.\nЯҫтыҡ башҡорттарҙа бик мѳһим роль уйнаған. Ѳй йыһазы булараҡ ҡына түгел, ҡара кѳстәрҙән, күҙ тейеүҙән һаҡланыу кеүек тә ҡулланғандар.\nҠош ҡауырһыны менән биҙәлгән яҫтыҡтар ҙа булған һәм күҙ тейеүҙән һаҡлау ролен үтәгән. Яҫтыҡ башҡорттарҙа изгелек, кешегә ҡарата ихтирам символы булараҡ билдәле. Мәҫәлән, кѳтѳп алған ҡунаҡ килһә, бүлмәнең ситенә бәләкәй яҫтыҡ һалғандар, ҡунак инеү менән был тамғаны аңлаған, сәләмләшкәс, шул яҫтыҡҡа ултырып доға ҡылған.\nШулай уҡ, яҫтыҡтың әһәмиәте башҡорт туй йолаларында ла сағыла. Туй йолаһында килен нағышлап сигелгәгн, нисәнсе йылда кейәүгә сыҡҡанын күрһәтелгән яҫтыҡтың бер мѳйѳшѳнә ѳс тѳҫлѳ суҡ тегеп кейәүенең ултырған урынына һалған.\nЯҫтыҡ шулай уҡ туй йолаһының тағы ла «Килен ҡаршылау» ѳлѳшѳндә ҡулланыла. Ҡәйнәһе киленде ҡаршы алғанда ишек тѳбѳнә мендәр һалып, бал – май тотоп алған һәм һамаҡлаған «Киленкәйем, бына һиңә йомшаҡ яҫтыҡ, килен булып тѳшѳр ереңә рәхим ит. Яҫтыҡтай йомшак бул, һүҙең балдай татлы булһын, ошо нигеҙҙә майҙай бат,» - тип теләк теләгән. Ошо йолаларҙы ауылдаштарым араһында әлеге осорҙа ла һаҡлауҙары бик яҡшы.\nАта – бабаларыбыҙҙан килгән «Балаға исем ҡушыу» йолаһында ла сабыйҙы йомшаҡ, ҡабарып торған аҡ тѳҫлѳ яҫтыҡҡа һалып башҡаралар. Был инде сабыйға тик изгелек теләүҙе, аҡ тѳҫ – сафлыҡ, һаулыҡты аңлата.\nСара аҙағында Быҙаулыҡ клубы культорганизаторы Светлана Аблаева сарала ҡатнашҡан Байгужина Таңһылыу апайға, Байгужина Әсмә, Таулыҡаева Зөбәйҙә, Собханғолова Фируза, Таулыҡаева Нәйлә, ағинәйҙәр клубы етәксеһе Байсурина Гөлкәй апайҙарға ҙур рәхмәтен белдерҙе, алдағы тормоштарында ныҡлы һаулыҡ, уңыштар, оло бәхет, ғаилә именлеге теләне. Байрамға матди яҡтан ярҙам күрһәткәне өсөн Һамар ауыл советы башлығы Фәйзуллин Вәкил Мөхтәр улына рәхмәтен белдерҙе.\nЙылдар имен, илдең күге аяҙ булһын\nСабыйҙарҙың шат ауазы яңғырап торһон,\nБайрам мөбәрәк, табындар түңәрәк булһын.\nХәйерле юлдар, хәйерле йылдар!


Өфөлә Кавказ халыҡтарының милли мәҙәниәте фестивале уҙа // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n15:09, 18 сентября 2019 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n22 сентябрҙә Иван Яҡутов исемендәге мәҙәниәт паркында Кавказ халыҡтарының милли мәҙәниәте фестивале була. Фестиваль Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто ойошторлоуҙың 25 йыллығы сиктәрендә уҙғарыла.\nСара өсөнсө тапҡыр ойошторола. Унда милли-мәҙәни йәмәғәт ойошмалары, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, үҙешмәкәр художество коллективтары, юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары студенттары ҡатнаша. Тамашасыларҙың азербайжан, грузин, әрмән, чечен һәм башҡа халыҡтарҙың йыр-моңо һәм бейеүҙәрен ҡарау мөмкинлеге бар.\n«Республиканың күп милләтле халҡы вәкилдәре бергә йыйылып, халыҡтар араһындағы берҙәмлекте һәм дуҫлыҡты символлаштыра, республика халыҡтарының мәҙәниәте ни тиклем бай икәнен күрһәтә», — тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nФестиваль көндөҙгө сәғәт 1-ҙә башлана.\nОйоштороусылар — Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Башҡортостан Республикаһы халыҡтары ассамблеяһы, Өфө ҡалаһының Совет районы, И.Яҡутов исемендәге мәҙәниәт паркы хакимиәттәре.


15 Июль 2019, 10:26\nУнда барыһы ла бар: бешергән аҙығың, эш урынында булған сағың, өйҙәге йыһазың, сәйәхәт ҡылған ваҡытың, бәпес көткән, бәпес алып ҡайтҡан мәлең... Бөтә нәмә фотоға төшөрөлә һәм социаль селтәрҙәргә һалына. Күңелебеҙгә урын тапмаһаҡ та, бәхетебеҙгә сыҙамаһаҡ та уй-хистәребеҙҙе социаль селтәрҙәргә теркәй һалабыҙӘллә кеше фекеренә артыҡ ныҡ бәйләнгәнбеҙ, әллә виртуаль донъя менән ысынбарлыҡты айырмай башлайбыҙ.\nБер кемгә лә сер түгел, әлеге көндә бар тормошобоҙ тиерлек төрлө блогтарҙа, социаль селтәрҙәрҙә сағылыш таба. Бар уйҙарыбыҙ, үҙебеҙҙең, туғандарыбыҙҙың, балаларыбыҙҙың көнитмеше... Һәр иртә һайын тиерлек интернет селтәрендәге сәхифәбеҙгә күҙ һалыу ғәҙәтебеҙгә әйләнгән инде. Унда барыһы ла бар: бешергән аҙығың, эш урынында булған сағың, өйҙәге йыһазың, сәйәхәт ҡылған ваҡытың, бәпес көткән, бәпес алып ҡайтҡан мәлең... Бөтә нәмә фотоға төшөрөлә һәм социаль селтәрҙәргә һалына. Күңелебеҙгә урын тапмаһаҡ та, бәхетебеҙгә сыҙамаһаҡ та уй-хистәребеҙҙе социаль селтәрҙәргә теркәй һалабыҙ. Шулай бит? Һанай китһәң—бик күп инде. Әллә кеше фекеренә артыҡ ныҡ бәйләнгәнбеҙ, әллә виртуаль донъя менән ысынбарлыҡты айырмай башлайбыҙ. Бәлки, виртуаль донъяла күңеллерәктер ҙә... Хәйер, тормошон нисек ҡорорға һәр кем үҙе белә. Ә шулай ҙа...\nҠайһы саҡта виртуаль донъя беҙҙе бөтөнләйе менән ысынбарлыҡтан һурып ала кеүек. Күптәр бит хатта сәй эскәндә лә телефон, йә планшеттан айырыла алмай. Нисек итеп айырылаһың инде, почтаңа, йә сәхифәңә килгән хәбәргә яуап бирергә кәрәк бит! Телефондар, планшеттар, ноутбуктар һәр ваҡыт яңы хәбәр килеүе тураһында сигнал биреп, тормошобоҙҙоң айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнеп бөткән инде. Хатта бер ҡыйыҡ аҫтында ултырып та бер-беребеҙ менән социаль селтәрҙәр аша ғына «һөйләшкән» саҡтар була. Тормош иптәшебеҙгә, балаларыбыҙға тейешле иғтибар бүлергә лә онотабыҙ буғай.\nӘлбиттә, технологияларҙың үҫеше тормошобоҙҙо күпкә еңеләйтә, күп төрлө мөмкинлектәр аса, алыҫтағы яҡындарыбыҙ менән күҙгә-күҙ ҡарашып аралашырға мөмкинлек бирә. Быны Аллаһтың ниғмәте тип ҡабул итергә була, әммә урынын белеп, сама менән ҡуллана белгәндә генә. Сама тигәнен онотһаҡ, был беҙҙең өсөн яуызлыҡҡа әйләнә, ҡәҙерле ваҡытыбыҙҙы урлай, араларҙы алыҫайта, һалҡынайта. Бәлки, беҙ баш көллө интернетҡа сумып йәшәп өйрәнгәбеҙҙер ҙә, шундай йәшәү рәүеше беҙҙең өсөн ғәҙәти хәлдер. Шулай ҙа ҡайһы саҡта бит яҡыныңдың күңел йылыһы етмәй. Ул тәне менән эргәңдә кеүек тә, әммә йөрәк һаман яҡынлыҡ көҫәй. Сөнки бер-берең менән ысынбарлыҡта аралашыу социаль селтәрҙәрҙә статустарҙы алыштырғанға, унда фотолар һалғанға, ниндәйҙер постарға «лайк»тар ҡуйғанға, йә алғанға ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ, ҡыҙығыраҡ һәм яҡыныраҡ.\nВиртуаль донъялағы, аныҡлабыраҡ әйткәндә социаль селтәрҙәрҙәге һәр бер нәмәгә ышанып, күңелеңә яҡын алып, үҙ-үҙеңде бөтөрөргә, йөрәгеңдә көнсөллөк шыттырырға кәрәкмәй. Ҡайһы саҡта кемдеңдер тормошо һинекенә ҡарағанда ҡыҙығыраҡ, бәхетлерәк булып тойолоуы мөмкин. Әммә шуны оноторға кәрәкмәй: ғәҙәттә, күптәр өсөн социаль селтәрҙәр бары тик үҙ-үҙеңде күрһәтеү, кемгәлер бәхетеңде иҫбат итеү сараһы ғына. Ысынбарлыҡта барыһы ла киреһенсә булыуы мөмкин. Шуға күрә, тормошоңдо матур итеп ҡора белеү, ысынбарлыҡта бәхетле була белеү мөһим. Кешенекенә ҡыҙығып, үҙеңдекенә зарланып ултырырға кәрәкмәй. Үҙ күңелеңә бәхет орлоҡтарын сәсә белмәйһең икән, социаль селтәрҙәрҙә күпме генә бәхетле булыуың тураһында ҡысҡырма, бәхетле була алмаясаҡһың.\nКемгәлер шатлыҡтары, йә ҡайғылары тураһында бүлешеү бик кәрәк икән, әйҙә бүлешһен. Әммә бәхетең тураһында ҡысҡырыр алдынан, күҙ тейеү, көнсөллөк тураһында ла оноторға ярамай. Күҙ тейеү бар һәм ул—хәҡиҡәт. Донъя насар уйлы, көнсөл әҙәмдәр менән тулы.\nЭйе, социаль селтәрҙәр аша әллә ҡасандан күрешмәгән класташтарыбыҙҙы, курсташтарыбыҙҙы, йә дуҫ-иштәребеҙҙе табабыҙ. Улар менән рәхәтләнеп аралаша алабыҙ. Фотоларыңды күрһәтеп маҡтанып алырға, бәхетле булыуыңды күрһәтергә лә мөмкинселек тыуа. Быныһы яҡшылыр ҙа, бәлки... Әммә ҡайһы саҡта «бәхет»ебеҙ үҙебеҙ уйлап тапҡан иллюзия ғына булып ҡала, әлеге лә баяғы «понт», үҙ-үҙеңде күрһәтеү. Бәхетле булыуыңды башҡаларға күрһәтеү, был турала бар донъяға ҡысҡырыу мотлаҡ түгел дә инде. Ярай, ҡысҡырғыһы килгән кеше—ҡысҡырһын. Бәлки, был да үҙенә күрә күңел талабылыр. Әммә виртуаль донъяға, ундағы иллюзияларға артыҡ бирелеп, ысынбарлыҡтағы ысын бәхет, рухи ҡиммәттәр, күңел йылыһы тураһында онотмаһаҡ ине.\nВиртуаль донъяға артыҡ ныҡ бирелеү балаларҙың ғына түгел, өлкәндәрҙең дә психикаһына насар йоғонто яһай ҡайһы саҡта. Балаларҙың психикаһы боҙолоуы тураһында әйтеп тораһы ла түгел инде. Юҡҡа ғынамы ни балалар «үлемем сәбәбен интернаттан эҙләгеҙ» кеүегерәк хаттар ҡалдырып үҙ-үҙенә ҡул һала, йә компьютерҙан айырып маташҡан өсөн ата-әсәһен өҙгөсләп ташларға әҙер...\nТағы килеп, артыҡ ныҡ интернет селтәренә бирелеү рухи деградацияға килтерергә мөмкин. Сөнки әҙәм балаһы фәһемле китаптар уҡыйһы урынға ваҡытын төрлө ҡыҫҡа постар (интернеттағы яҙмалар) уҡыуға бүлә, күләмле китап уҡып ултырыуын күҙ алдына ла килтерә алмай. Нисек кенә булмаһын, интернет тулыһынса китапты алыштыра алмай, танһыҡты ҡандырмай. Интернет селтәренең мәғлүмәти яҡтан булған яҡшы яҡтарын кире ҡағып булмай, әлбиттә. Әммә уларҙы дөрөҫ итеп ҡуллана белеү мөһим. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күп осраҡта файҙалы мәғлүмәт алаһы, ҡыҙыҡлы китап уҡыйһы урынға ваҡытыбыҙҙы яңылыҡтар селтәрендәге кәрәкһеҙ постарҙы уҡыуға бүлеүҙе хуп күрәбеҙ шул. Улар араһында үҙеңә файҙа килтерерҙәйе булһа—бик шәп.\nВиртуаль донъяға инеп киткәндә лә әҙәп-әхлаҡ ҡағиҙәләрен, рухи ҡиммәттәрҙе ситкә ҡуйырға ярамай. Әҙәп нормалары сигендә генә ҡала торған, башҡаларҙың ҡолағына инергә тейеш булмаған нәмәләр ҙә була. Мәҫәлән, ир менән ҡатын мөнәсәбәте. Икәү генә белер серҙәр була. Уларҙың донъяһы икеһенә генә ҡағылырға тейеш. Ә инде үҙ-ара енси мөнәсбәттәр тураһында бар интернет селтәренә мәғлүмәт биреү— әҙәпһеҙлектең һуңғы сиге. Хәҙерге ваҡытта кемдер өсөн икәү генә араһында ҡала торған нәмәләрҙе бар донъяға асып һалыу бер ни тормай. Төрлө килделе-киттеле хәбәрҙәргә, кендектән аҫта булған шаяртыуҙарға ҡоролған форумдарҙың, төркөмдәрҙең күкрәп сәскә атыуы рухи кимәлебеҙҙе, әҙәбебеҙҙе күрһәтеп тора ла инде.\nҺүҙ аҙағында шуны әйтергә теләр инем: интернет селтәренең бик күп яҡшы яҡтары булыуын инҡар итеп булмай, әлбиттә. Әммә уның бик алама яҡтарын да күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Саманы онотһаң, дөрөҫ итеп ҡуллана белмәһәң, виртуаль донъяға бөтөнләй аяҡ баҫмауың хәйерлерәк.


Сәлиә МЫРҘАБАЕВА: "Дәүләт Думаһының көҙгө сессияһы төбәк аҙналығынан башланды" » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Анонстар » Сәлиә МЫРҘАБАЕВА: "Дәүләт Думаһының көҙгө сессияһы төбәк аҙналығынан башланды"\nСәлиә МЫРҘАБАЕВА: "Дәүләт Думаһының көҙгө сессияһы төбәк аҙналығынан башланды" 14.09.2013 // Анонстар\nДәүләт Думаһы депутаттарының эшмәкәрлегендәге төп йүнәлештәрҙең береһе — үҙ төбәгеңдә осрашыуҙар, райондарға барып, граждандарҙы ҡабул итеү саралары ойоштороу. 26 августан 2 сентябргә тиклем республикала көҙгө сессияның тәүге төбәк аҙналығы үтте. Депутат Сәлиә МЫРҘАБАЕВА ошо осорҙағы эше тураһында һөйләне.\n— Төбәк аҙналығы яңы уҡыу йылы башланыуға бәйле сараларға ярашлы үтте. Быйылғы 1 сентябрь байрам ғына түгел, "Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында"ғы 273-сө Федераль закондың көсөнә инеүе менән билдәләнгән мөһим мәл булды. Яңы уҡыу йылы алдынан башҡарылған эшкә йомғаҡ яһала, артабанғы үҫеш юлдары, киләсәккә пландар билдәләнә. Республикала мәғариф хеҙмәткәрҙәренең йыл һайын үткәрелгән август кәңәшмәһен иң ҡулай алым тип иҫәпләйем. Республика кәңәшмәһендәге сығышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Зәки улы Хәмитов мәғариф өлкәһендәге яңы ҡануниәт һәм дәүләт сәйәсәтенең заманса өҫтөнлөктәре юҫығында хәл ителергә тейешле мәсьәләләр даирәһен билдәләне. Территориаль кәңәшмәләрҙә ҡатнашыусылар, һәр район, ҡала, белем биреү ойошмаһы үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, муниципаль мәғариф тармағын үҫтереү йәһәтенән аныҡ саралар буйынса фекер алышты, – тине ул.\nСәлиә Мырҙабаева Ейәнсура районында, Сибай, Салауат, Октябрьский ҡалаларында уҡытыусылар кәңәшмәһендә ҡатнашты. Мәғариф тураһындағы яңы Законға аңлатма биреп, депутат уның мөһим үҙенсәлеген билдәләне. Был Закон Рәсәйҙәге барлыҡ граждандар өсөн, йәшәгән урыны, социаль хәле, сәләмәтлеге һәм башҡа шарттар ниндәй булыуға ҡарамаҫтан, түләүһеҙ сифатлы белем биреүҙең дәүләт гарантияһын тәьмин итеү алымдарын булдырыуҙы күҙаллай. Ул белем алыу ысулдарын, уларҙы берләштереүҙе билдәләй. Һаулыҡ мөмкинлеге сикләнгән, шулай уҡ талантлы балаларҙы уҡытыуға айырым иғтибар бирелә. Тәүге тапҡыр ҡануниәт кимәлендә уҡытыусының махсус хоҡуҡи статусы нығытыла, уның хоҡуҡтары һәм азатлыҡтары, социаль ярҙам саралары билдәләнә, хеҙмәткә түләү гарантиялана. Уҡытыусының уртаса эш хаҡы төбәктәге уртаса хеҙмәт хаҡынан түбән булырға тейеш түгел.\nЯңы Закон кеше ғүмере һәм һаулығының өҫтөнлөгөн дәүләт сәйәсәте принциптары иҫәбенә индерҙе. Шуға күрә депутат белем һәм тәрбиә биреү барышында балаларҙың һаулығын һаҡлау, нығытыу буйынса бурысты айырым билдәләне. Билдәле булыуынса, тәртип һәм ҡылыҡ-ғәҙәттәр бала саҡтан уҡ формалаша. Сәләмәт тормош, һаулыҡ мәҙәниәте кеүек сифаттар тәрбиәләүҙә мәғариф учреждениеларының әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Белем биреү ойошмалары белем генә түгел, сәләмәтлек сығанағы ла булырға тейеш — Рәсәйҙең мәғариф системаһы алдында бөгөн тап ошондай бурыс ҡуйылған. Республикала был йүнәлештә байтаҡ эш башҡарыла. Һаулыҡ һаҡлау технологияларын һөҙөмтәле ғәмәлгә индергән мәғариф учреждениеларын айырып билдәләп, депутат уңышлы эшләгән ҡайһы бер уҡытыусыларға, тәрбиәселәргә, медицина хеҙмәткәрҙәренә, учреждение етәкселәренә рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nТөбәк аҙналығы барышында Сәлиә Мырҙабаева шулай уҡ Салауат ҡалаһында булды. Унда сенатор Рудик Исҡужин ҡатнашлығында медицина хеҙмәткәрҙәре менән осрашыу үтте. Сарала депутат Рәсәйҙә һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү мөмкинлектәре, яңырыуға ярашлы тармаҡта яуланған ҡаҙаныштар хаҡында һөйләне. "Ҡабул ителгән закондарҙың практикала һөҙөмтәле ҡулланылыуына контролде тормошҡа ашырыу өсөн Рәсәй төбәктәрендә ошо эште күҙәтергә кәрәк. Был йәһәттән һәр беребеҙ үҙ өлөшөн индерергә тейеш", — тине ул, Дәүләт Думаһының Һаулыҡ һаҡлау комитеты ағзаһы, коллегаларын хеҙмәттәшлеккә саҡырып. Ил Президенты Владимир Владимирович Путин тарафынан медицина ярҙамы күрһәтеү һәм уның сифаты мәсьәләләренең 30 июлдә Дәүләт Советы Президиумына тикшереүгә индерелеүе осраҡлы түгел. Рәсәй башлығы билдәләүенсә, төбәктәр был йәһәттән ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә.\nОсрашыу барышында байтаҡ мәсьәләләр тикшерелде, медицина хеҙмәткәрҙәрен айырыуса социаль ярҙам, торлаҡ, эш хаҡы, хеҙмәт шарттары ҡыҙыҡһындырҙы. "Кешеләрҙе борсоған мәсьәләләрҙе хәл итеү — бөтә кимәлдәге власть органдары эшмәкәрлегендәге төп өҫтөнлөктәрҙең береһе ул. Шул уҡ ваҡытта проблемаларҙың күбеһен төбәк закон сығарыу власы депутаттарының туранан-тура ҡатнашлығында урындарҙа хәл итергә мөмкин һәм хәл итергә кәрәк тә", — тине депутат һәм Башҡортостандың яңы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай парламентарийҙарын ғәмәлдәге ҡануниәт нормаларын аңлатыу, үҙҙәренең һайлау округтарында халыҡҡа ысын ярҙам күрһәтеү буйынса һайлаусылары менән әүҙемерәк эшләргә саҡырҙы.


ЗАМАНСА ҺӨНӘРҘӘРГӘ БЫНДА УҠЫТАЛАР » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » ЗАМАНСА ҺӨНӘРҘӘРГӘ БЫНДА УҠЫТАЛАР\nБөгөн Рәсәйҙә ошондайыраҡ фекер йәшәй: ни өсөн беҙҙә урта махсус белемле белгестәр етешмәй, ниңә халыҡ балалар баҡсаһында тәрбиәсе, ашнаҡсы, слесарь, парикмахер булып эшләүҙән баш тартып бара, йәштәр, башлыса, аҡсалы иҫәпләнгән эштәргә тартыла. Етмәһә, һәр беребеҙ юғары белемле һәм практик йәһәттән эш белеүебеҙ бик самалы. Тап бына ошондай иң кәрәкле һөнәрҙәргә уҡыталар ҙа инде Өфө киң профилле һөнәр биреү колледжында. Был уҡыу йортонда уҡытыу системаһы йәш белгесте тулыһынса эшкә әҙерләү, заман талаптарына ярашлы профессионал итеп өлгөртөү маҡсатында ҡоролған. Был хаҡтағы фекеремде раҫлау өсөн бер ни тиклем тарихҡа экскурсия тәҡдим итәм.\nӨфө киң профилле һөнәр биреү колледжының ойошторолоу тарихы мәктәпкәсә тәрбиә биреү һәм ул тармаҡ учреждениеһы өсөн махсус белгестәр әҙерләү эшмәкәрлеге менән тығыҙ бәйләнгән. Был эшкә республикала 1924 йылда Өфөнөң Фрунзе исемендәге Башҡорт өлкә педагогия техникумында мәктәпкәсә тәрбиә һәм белем биреү бүлеге асылыу менән нигеҙ һалына. 1939 йылда Башпедтехникум балалар баҡсаһында эшләү өсөн 143 белгескә диплом тотторһа ла, әлбиттә, бының менән генә төбәктә үҫеш алған мәктәпкәсә белем һәм тәрбиә биреү тармағын ҡәнәғәтләндереп булмауы көн кеүек асыҡ була. Шуға ла 1939 йылдың 19 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссариаты ҡарарына ярашлы, Башпедтехникум Өфө башҡорт мәктәпкәсә белем һәм тәрбиә биреү буйынса педагогия училищеһы тип үҙгәртелә, йәғни айырым уҡыу йорто булып китә. Киләһе биш йыллыҡ планы буйынса ( 1938 – 1942 йылдар) 20 мең балаға тәғәйенләнгән балалар баҡсаһын төҙөү ҡарала, шуға күрә лә квалификациялы махсус белгестәр әҙерләү өсөн айырым уҡыу йорто булдырыу көн талабына әйләнә.\nРәсәйҙә генә түгел, тотош донъяла иҡтисади үҙгәрештәр бара, ә улар үҙҙәре үк йәмәғәтселек, һөнәри белем биреү өлкәһенә яңы талаптар, маҡсаттар ҡуя. Иҡтисади хәл-торош һәм социаль реформалар илдә башланғыс һәм урта махсус белем биреүҙең иң яҡшы традицияларын берләштереүсе уҡыу йорттарын булдырыуҙы талап итә. Шул рәүешле, Башҡортостан Хөкүмәтенең 2012 йылдың 12 сентябрендәге ҡарарына ярашлы, бай тарихлы уҡыу йорто барлыҡҡа килгән дә инде: Өфөнөң 1-се педагогия училищеһы һәм 38-се һөнәрселек лицейы берләштерелеп, Өфө киң профилле һөнәр биреү колледжы ойошторолған.\nӨфө башҡорт мәктәпкәсә белем биреүсе педагогия училищеһының беренсе директоры итеп Башҡорт педагогия институты ректоры М. Ғибәҙуллин тәғәйенләнә. Ә 1940 йылда уны элекке Уҡытыусылар институты директоры А. Ушаков алмаштыра, ә завуч вазифаһын педагогика тарихы һәм педагогика уҡытыусыһы Р. Тереғолова башҡара. Артабан ул директор ҙа булып китә.\n1941 йылдың 22 июнендә белгестәр училищены тамамлау хаҡында документ алырға тейеш мәлдә, унда саҡырыу пункты ойошторолоп, күптәр тыуған илде һаҡларға Бөйөк Ватан һуғышына китә. Училище уҡытыусылары Шакиров, Кальметьев, Василевский, Дученко, Симонов, бухгалтер Шаргин, секретарь-машинистка Машкина, уҡыу йортон тамамлаусы ҡыҙҙар Ҡоҙаярова, Әхмәтова, Ғилманова тура яу яланына юллана.\n40-сы йылдарҙа училищела Маһинур Бигбова, Сәхиә Ремезова, Елизавета Мохрова, Бәғиә Мәхсүмова, Фатима Мостафина эшләгән. Әйткәндәй, Фатима Хәмит ҡыҙы – уҡыу йортоноң ғорурлығы ла. Аҙаҡ ул БАССР-ҙың халыҡ мәғарифы министры итеп тәғәйенләнә, Ленин, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, бик күп миҙалдар менән бүләкләнгән.\n1986 йылда уҡыу йорто директоры итеп Р. Ишҡыуатов тәғәйенләнә. Был йылдарҙы училищела ҙур үҙгәрештәр йылы тип тә атайҙар. Сөнки ул етәкселек иткән осорҙа уҡыу йортонда матди-техник база нығытыла, биналарҙа реконструкция эшләнә, уҡытыу майҙаны өс тапҡырға арта, 100 урынлыҡ ашхана һәм 120 кешелек тантаналар залы, уҡыу бүлмәләре булдырылған китапхана, музыка кабинеттары, гардероб, компьютер кластары сафҡа инә. Шулай уҡ аудио-видео аппаратураһы, концерттар өсөн баяндар, рояль, ике еңел машина алына. 1994 йылда училище республикала тәүгеләрҙән булып Өфө 1-се педагогия колледжы итеп үҙгәртелә.\n75 йылда колледждың көндөҙгө бүлеген 25 мең һәм ситтән тороп уҡыу бүлеген 12 меңдән ашыу кеше тамамлаған. Колледждан сыҡҡан белгестәр Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә эшләй, араларында фән докторҙары, етәкселәр ҙә бар. Колледждың психология фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһының Психология институты профессоры Е. Яковлева, педагогия фәндәре кандидаты, профессор, Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институтының мәктәпкәсә белем биреү кафедраһы мөдире, Халыҡ-ара педагогик белем биреү фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы Р. Гасанова, шул уҡ институттың доценты, педагогия фәндәре кандидаты В. Яфаева, медицина фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт медицина университетының балалар неврологияһы кафедраһын оҙаҡ йылдар етәкләгән профессор А. Мифтахова, педагогия фәндәре докторы, Шәреҡ иҡтисади-гуманитар университеты профессоры А. Әпсәләмова һәм башҡалар менән лайыҡлы рәүештә ғорурлана. "Мәктәпкәсә белем биреү" тармағында эшләүселәрҙең 50 проценттан ашыуы – төрлө йылдарҙа ошо колледжды тамамлаусы уҡыусылар.\nХәҙерге көндә беҙҙә 1461 студент мәктәпкәсә белем, башланғыс кластарҙа уҡытыу, сит телдәр, адаптив физик культура, ғәмәли информатика һөнәрҙәре буйынса көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә белем ала. Колледжда шулай уҡ костюмдар буйынса рәссам, кейем бесеүсе, тегеүсе, секретарь, ашнаҡсы, кондитер, парикмахер, туризм һөнәрҙәрен үҙләштерергә мөмкин. Рәсәй, халыҡ-ара стандарттарына ярашлы юғары кимәлдәге конкуренцияға һәләтле белгестәр әҙерләү – уҡытыусылар коллективының төп маҡсаты. Эшкә урынлашҡанда сығарылыш уҡыусыларының мөмкинлектәре киңерәк булһын өсөн колледжда өҫтәмә белем биреү үҙәге бар. Унда сит телдәрҙе өйрәнеү, компьютерҙа эшләү, секретарь-референт, телмәрҙәге ҡытыршылыҡты коррекциялау, вожатыйҙар һәм ойоштороусы-педагогтар, экскурсовод, психологик тренинг етәкселәрен әҙерләү буйынса тәрәнәйтелгән махсус программалар аша студент белемен арттыра ала.\nКолледжда Мәғариф министрлығының Республика уҡытыу ғилми-методик үҙәге етәкселегендәге эксперименталь майҙансыҡ эшләй. Уның темаһы – студенттарҙы инглиз теле буйынса CAE, FCE һәм TKT Cambridge University Press Британия нәшриәтенең уҡыу әсбаптары нигеҙендә халыҡ-ара имтихандарға әҙерләү технологияһы. 2013 – 2014 йылдарҙа бишенсе курсты тамамлаған 30 студент Кембридждың ТКТ имтиханын уңышлы тапшырҙы.\nРеспублика уҡытыусылары ла даими рәүештә колледжда һөнәри әҙерлек үтә. Улар өсөн квалификацияны күтәреү, яңы квалификация алыу курстары, мәктәпкәсә тәрбиә биреүсе мәғариф учреждениелары өсөн өҫтәмә белем биреү буйынса махсус семинарҙар ойошторола, шул иҫәптән республика райондарына сығыу ҙа яйға һалынған.\nБында райондарҙан, ауылдарҙан килгән балалар бик күп. Уларға ятаҡтан урын бирелә.\nТеоретик белем биреү менән бергә, уҡыу йортонда практик йүнәлешкә лә ҙур иғтибар бүленә: студенттар балалар баҡсаларында, ҡала мәктәптәрендә практика үтә, тегенселәр һәм кондитерҙар заманса ателье, кафеларҙа һәм ресторандарҙа һөнәрен үҙләштерә. "Ялҡын" эстрада йыры, халыҡ бейеүҙәре, "Аленушка" вокал ансамблдәре, театр түңәрәктәре ағзалары күп тапҡыр студенттарҙың ижади конкурстары лауреаты булған. Бүрәт Республикаһының Улан-Удэ ҡалаһында үткән педагогия колледждары, институттар һәм университеттар студенттарының "Көтөп алған уҡытыусы" халыҡ-ара педагогик оҫталыҡ конкурсында һәм Пермдә, Санкт-Петербургта ойошторолған төбәк-ара ярышта еңеү колледжда уҡыусылар өсөн йолаға әйләнгән, тиһәк тә була. Тимәк, улар һөнәрҙәрен бик теләп, яратып һайлаған һәм ниндәй хәл килеп тыуһа ла ижади фекерләй. Уҡытыусы өсөн был бик мөһим.\nМаҡтап телгә алырлыҡ студенттар ҙа бар: Диана Әхмәтова, Ксения Максимова – ауыр атлетика буйынса донъя чемпионатында, Айҙар Нетолеев – бокс буйынса Рәсәй чемпионатында, Дмитрий Исаев Бөтә Рәсәй буйынса саңғы ярыштарында юғары күрһәткестәргә өлгәшкән. Ә инде быйылғы сығарылыш студенты, еңел атлетика буйынса РФ-ның өс тапҡыр чемпионы, Ейәнсура егете Илһам Ишмөхәмәтов Рәсәй йәштәренең йыйылма командаһынан Олимпия резервына инде. Спорт ҡаҙаныштары буйынса колледж студенттары урта махсус белем биреүсе уҡыу йорттары араһында республика 2-се урын яулаған. Уҡыу йортоноң бар яңылыҡтары хаҡында уның сайтында танышырға мөмкин. Үҙенең әүҙемлеге, етеҙлеге, сағылығы һәм уңайлылығы буйынса ул урта махсус уҡыу йорттары араһында иң яҡшыһы тип табылған.\nКолледжда волонтерҙар хәрәкәте бик әүҙем үҫешә, ул уҡыусыларға үҙ ихтыярың менән йәмәғәтселеккә кәрәкле эштәргә әҙер булыу, үҙҙәрен асыу, һаулыҡтарын һаҡлау өсөн мәғлүмәтле булыу кеүек тәрбиә бирә. Колледж ирекмәндәре наркомания, тәмәке тартыу, эскелек һәм башҡа кире күренештәрҙе иҫкәртеү менән шөғөлләнә. "Бергәләп һаулыҡ өсөн!" программаһын тормошҡа ашырыу йәһәтенән студенттарҙың йәмәғәт наркология посы, "Наркодозор" волонтер хәрәкәте үҙәге булдырылған.\nКолледждың данлыҡлы үткәне, ғорурланырлыҡ шәхестәре, маҡтап телгә алырлыҡ етәкселәре, уҡытыусылары, студенттары бар. Улар, лайыҡлы алмаш булып, киләсәккә ҙур өмөт менән ҡарай, ең һыҙғанып эшләргә, уҡырға тырыша. Заман талаптарына яуап биргән, йәштәргә төрлө яҡлап үҫергә булышлыҡ иткән уҡыу йорттарының береһе ул.\nБөгөн колледждың директоры – педагогия фәндәре кандидаты Рәфҡәт Үмәрғәлин. Уның етәкселегендә уҡыу йортон үҫтереүҙең концепцияһы булдырылған. ул алдынғы ҡарашлы, киң даирәле профессионал булараҡ, заман талаптарына һиҙгер яуап биреүе менән һоҡландыра. Был үҙе үк киң профилле һәм күп кимәлле уҡытыу системаһын бер өҙлөкһөҙ камиллаштырып тороуҙы, мәғариф тармағында белем, тәрбиә биреү, уҡытыу-етештереү, финанс-иҡтисади эшмәкәрлектә сифатлы, инновацион этапҡа күсеү талап итә. Директорҙың инициативаһы менән колледжда өҫтәмә белем биреү үҙәге, маркетинг хеҙмәте, интернет-сайт, адаптив физик культура, ғәмәли информатика бүлектәре асылған. Мәктәпкәсә белем һәм тәрбиә биреү системаһында эшләүселәрҙе әҙерләү, белемдәрен камиллаштырыу һәм квалификацияһын арттырыу буйынса ресурс үҙәк бында уҡыусылар өсөн генә түгел, ошо өлкәлә эшләүсе белгестәр өсөн яңы мөмкинлектәр аса.\nЛ. СИТДИҠОВА әҙерләне.\nСығыу ваҡыты 19-09-2014, 14:41 | Ҡаранылар: 1423\nМәҙрәсәгә уҡырға саҡырабыҙ!\nКем иң оҫта рәссам?