Яҡтыкүл алабалығы — Башҡорт Википедияһы\nИллюстрация из книги Pieni tietosanakirja (инг.)баш.\nЯрым ғаилә: Сиговые\nТөр: Обыкновенный сиг\nIUCN 3.1 Vulnerable : 5369\nАлабалыҡтар (Согедопйае), һөмбаш һымаҡтар отрядына ҡараған балыҡтар ғаиләһе. Яҡынса 11 төрө билдәле.\nТөньяҡ Боҙло океан, Атлантик һәм Тымыҡ океандарҙың төньяҡ өлөшө бассейнында йәшәй.\nҒәҙәти алабалыҡ (рус. Обыкновенный сиг йәки Сиг проходной, лат. Coregonus lavaretus) — һөмбаш балыҡтар (Salmonidae) ғаиләһендәге балыҡ төрө. Халыҡ-ара Ҡыҙыл китап исемлегенә индерелгән. Һөмбаштар ғәиләһендәге иң күп төрлөлөгө (полиморф) менән айырылып торған төр.\nРәсәйҙең Ҡыҙыл китабы исемлегенә ике төрсәһе индерелгән: Волхов алабалығы (урыҫ. Сиг волховский, лат. Coregonus lavaretus baeri, Kessler, 1864) һәм Баунт алабалығы (рус. Сиг баунтовский, лат. Coregonus lavaretus baunti, Muchomedijarov, 1948).\nАлабалыҡ ныҡ үҙгәреүсән, бик күп төрсәләргә һәм популяцияларға эйә булған, ғәйәт күп формаларҙан тороусы балыҡ төрө.\nАйырма, бер яҡтан ауыҙ торошона, баш ҙурлығына, томшоҡтарының көмөрөлөгөнә ҡағыла.\nИкенсе яҡтан, айырма айғолаҡ һөҙгөстәрендәге үҫентеләргә бәйле. Айғолаҡ һөҙгөстәрендәге үҫентеләр һаны 15−60 араһында була ала.\nШулай уҡ һөҙгөс үҫентеләре шыма йәки кирткәсле була ала. Тән оҙонлоғо, бейеклеге буйынса бик ныҡ айырылалар. Алабалыҡтың йылға йәки күл формалары, эре, ваҡ, үрләүсе формалары бар.\nАйғолаҡ һөҙгөстәрендә үҫентеләре (жаберные тычинки) 30-ға тиклем булғандары бентос һәм ваҡ балыҡ менән туҡлана. Былары йыртҡыстар. Һөҙгөстәрендәге (жаберные тычинки) үҫентеләре 30-ҙан күберәк булғандары планктон һөҙөп туҡланалар.\nВолхов алабалығы (урыҫ. Сиг волховский, лат. Coregonus lavaretus baeri, Kessler,1864)\nБаунт алабалығы (урыҫ. Сиг баунтовский, лат. Coregonus lavaretus baunti, Muchomedijarov, 1948)\nЕвропа алабалығы (урыҫ. Сиг европейский, лат. Coregonus lavaretus lavaretus, Linnaeus, 1758)\nЧуд алабалығы (урыҫ.Сиг чудский, лат. Coregonus lavaretus maraenoides, Poljakow, 1874)\nКүп үҫентеле алабалыҡ (урыҫ. Сиг многотычинковый, лат. Coregonus lavaretus pallasi, Valenciennes, 1848)\nСебер алабалығы (урыҫ. Сиг сибирский, лат. Coregonus lavaretus pidschian, Gmelin, 1788)\nЯҡтыкүл алабалығы (рус. Сиг озера Банное) — һөмбаш балыҡтар (Salmonidae) ғаиләһендәге балыҡ төрө. Төп популяцияһы (Маточное стадо) Яҡтыкүлдә генә тереклек итә; балыҡ үрсетеү маҡсатында ғына файҙаланыла.\nБалыҡтарҙың яңы төрҙәрен Башҡортостандың тәбиғәт шарттарына яраҡлаштырыу, затлыраҡ балыҡтарҙы үрсетеү, йылғаларҙағы һәм күлдәрҙәге балыҡ запасын арттырыу маҡсатында тиҙ үҫә торған ҡиммәтле балыҡтар килтергә ҡарар ителә.\nУндай балыҡтарға ҡиммәтле промысла балығы — ала балыҡ (сига) инә. Ала балыҡтың бер нисә төрө бар: лудога, пелядь (сырок), рипус һәм башҡалар.\n1933 йылда Әбйәлилдәге Мауыҙҙы (Яҡтыкүл) күленә Чуд күле алабалығы ебәрелә.\nУның төп йәшәгән урыны — Чуд, Ладога күлдәре (Чуд алабалығы, урыҫ. Сиг чудский, лат. Coregonus lavaretus maraenoides, Poljakow, 1874).\nТуймазы төбәгендәге Ҡандра күлендә иһә был төр ала балыҡ 1958 йылдан башлап үрсетелә.\nБашҡортостанда 3 төрө климатҡа яраҡлаштырылған: күл сабағы, пелядь, ябай алабалыҡ.\nБашҡортостан Республикаһында Башҡортостандың Урал аръяғы күлдәрендә осрай, Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән күл сабағы Асылыкүл һәм Ҡандракүлдә климатҡа яраҡлаштырылған.\nАлабалыҡ бәрҙегә оҡшаған. Арҡаһында ҡара төртөктәре бар, тәңкәләре ныҡ. Ауыҙы ҙур, тештәре тигеҙ, аҙауҙары өҫкө һәм аҫҡы яңаҡтарында урынлашҡан.\nҺаҙанға оҡшағаныраҡ һимеҙ, итле, көмөш һымаҡ аҡ төҫтәге балыҡ. Арҡаһы киң, йәшкелт-ҡара төҫтә, эс яғы иһә ап-аҡ. Кәүҙәһе ҡабырғаларынан ҡыҫылған, эре тәңкә менән ҡапланған. Үтә ҙур түгелдәр, оҙонлоғо 40-55 см, ауырлығы 1—3 кг. Уртаса, ғәҙәттә, 40-50 см, массаһы 700—800 г тирәһе була. Әммә 50-60 см оҙонлоҡтағы 1-1,2 кг һәм 4-5 кг-ға еткән заттары ла осрай. Ләмле һыу төбөн яратмағанлыҡтан, ҡырсынташлы, ылымыҡһыҙ, ҡомло тәрән ерҙә йәшәй. Башҡа йыртҡыс балыҡтарҙан айырмалы, күҙҙәре ҙур, төнөн дә яҡшы күрә.\nЯратҡан аҙыҡтары — ташбаш, сабаҡ, күкен. Күп ашауы һәм тиҙ ҙурайыуы менән дан алған. Һөмбаштар ғаиләһенә ҡараған алабалыҡ балыҡсылыҡ хужалығында ла тотола. Енси яҡтан алабалыҡ — 4-8 йылда өлгөрә. Көҙ һәм ҡыш айҙарында ыуылдырыҡ сәсә. Ваҡ, һары төҫтәге ыуылдырығын ҡырсынташлы-ҡомло ергә һала. Үрсемлелеге — 20-50 мең ыуылдырыҡ. Селбәрәләр яҙын, боҙ ирер алдынан сыға. Ғүмер оҙонлоғо — 7-10 йыл.\nБыл балыҡты урындағы башҡорттар сиға, сиғом тип атайҙар.\n1958 йылдың апрель айы аҙаҡтарында Ҡандракүлгә тәжрибә рәүешендә 500 мең ваҡ ала балыҡ сырҙыларын ебәрәләр. Был күл тәрәнлеге һәм таҙалығы менән ала балыҡҡа бик оҡшап төшә. Уларҙың ҙурлығы тәүге йылда уҡ 10—15 сантиметрға етә. Икенсе йылында 25 сантиметр оҙонлоғондағы балыҡтар ҙа күренә башлай.\nАлтмышынсы йылдар башында күлгә тағы ла 10 миллион ҡиммәтле балыҡ ебәрелә. Хәҙер бында сига күпләп үрсей. Ала балыҡ Башҡортостан һыуҙарын үҙ итә, бик яҡшы үрсеп китә, хатта эрерәк тә булып үҫә. Ладога күлендә ошо балыҡ төрөнөң иң ҙуры ике килограмм самаһы тартһа, Мауыҙҙыла иһә 5 килограмғаса ауырлыҡты тәшкил итә.\n1960 йылда Баймаҡ районының данлы Талҡаҫ күлендә миллиондарса ала балыҡ сырҙылары ебәрелә.\n1965 йылда Ладоганан 27 миллион ала балыҡ ыуылдырығын Өфө балыҡ заводына самолет менән алып ҡайталар.\nШуныһы ҡыҙыҡлы: ала балыҡтар яҙын түгел, ә ҡара көҙҙә — 6—8 ноябрҙә, бик һуң булһа, 9 ноябрҙә һары ыуылдырыҡ һала.\nӨфө балыҡ үрсетеү заводы хәҙер Мауыҙҙыны үҙенең заповеднигы итеп тота. Бында һәр йыл көҙҙән ала балыҡ ыуылдырығы йыйып алына һәм башҡа урындарға оҙатыла.\nУнда октябрь айҙарында көн һайын бер нисә центнер ала балыҡ тотоп, уларҙың ҡиммәтле ыуылдырыҡтары алалар. Унан бер нисә ай махсус ҡоролмаларҙа кислородҡа бай, гел алмашынып торған һыуҙа һаҡлайҙар. Шунан ҙур-ҙур күлдәргә ебәрелә.\nСиг обыкновенный (Coregonus lavaretus) и его многообразные формы\nПозвоночные животные России: обыкновенный сиг\nБашҡортостан 2017 йылдың 19 июль көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яҡтыкүл_алабалығы&oldid=1059937 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:27 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Өфөнән Артём Кузеев тай боксы буйынса йәштәр донъя чемпионатында көмөш миҙал яуланы // Спорт | новости башинформ.рф\nӨфөнән Артём Кузеев тай боксы буйынса йәштәр донъя чемпионатында көмөш миҙал яуланы\n13:32, 5 сентября 2016 Спорт\nӨФӨ, 2016 йыл, 5 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.\nӨфө спортсыһы Таиландта үткән тай боксы буйынса йәштәр донъя беренселегенең көмөш призеры булды. Тай боксы буйынса Рәсәй беренселеге еңеүсеһе, спорт мастерына кандидат Артём Кузеев илдең йыйылма командаһы составында сығыш яһаны. Ул Өфөләге «Ягуар» клубында шөғөлләнә.\nАртём һигеҙ спортсы араһында 60 килограмға тиклемге ауырлыҡта 14-15 йәш категорияһында икенсе булды.


Борис Мелкоедов республиканың бөтә элемтә тармаҡтары хеҙмәткәрҙәрен Радио көнө менән ҡотланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБорис Мелкоедов республиканың бөтә элемтә тармаҡтары хеҙмәткәрҙәрен Радио көнө менән ҡотланы\n12:32, 7 мая 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостандың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов радио хеҙмәткәрҙәрен, элемтәселәрҙе һөнәри байрамдары – Радио көнө менән ҡотланы.\n— 1895 йылдың 7 майында тәүге радиобәйләнеш сеансы булдырылған. Тотош донъябыҙҙы үҙгәрткән был асыш тормошобоҙҙоң айырып алғыһыҙ өлөшөнә әүерелде. Бөгөн мәғлүмәттең йәнләнеп китеүе бихисап ғалимдар, инженерҙар, техниктар быуыны хеҙмәте һөҙөмтәһе булып тора. Радио көнөн телевидение, радио, почта хеҙмәткәрҙәре, элемтәселәр байрамы тип атарға була. Тормошобоҙҙо заманса коммуникацион технологияларһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. Элемтә беҙгә, донъяның ниндәй генә нөктәһендә булмайыҡ, ғаилә, дуҫтар, хеҙмәттәштәр менән аралашыу шатлығын бүләк итә. «Бәйләнештә булыу» — тимәк, киләсәккә ынтылыу. Һеҙҙең профессионализмығыҙ, эшкә яуаплы ҡарашығыҙ арҡаһында беҙҙең журналистика һәм элемтә Рәсәйҙең мәғлүмәт киңлегендә республика исеменән уңышлы сығыш яһай, — тиелә ведомство башлығының ҡотлау хатында.\nБорис Мелкоедов тармаҡ хеҙмәткәрҙәренә «ныҡлы һаулыҡ, именлек, илһам, ижади уңыштар һәм яңы еңеүҙәр» теләне.\nТеги: радио көнө,ҡотлауҙар


Әжекәй фажиғәһе факттары\n14 Март 2019, 12:08\nҺәләк булған ауылдаштарыбыҙға мәңгелек хәтер\nМөкәрәмә Сәләхова ейәндәре менән.\nӘсәйем Мөкәрәмә Сәләхова Әжекәй фажиғәһе ваҡиғаларын яҡшы иҫендә ҡалдырған. Уға ул саҡта 16 йәш булған.\nБыл көндө, 1918 йылдың 26 июнендә, өләсәйем Мөхтәрәмә балалары Ҡасим (19 йәш), Фәхерйән (10 йәш), Мөкәрәмә һәм Менәүәрә менән өйҙә булалар. Ауылда ҡанлы үлеш-ҡырыш башланғас, өләсәйемә нисек тә булһа улдарын ҡотҡарып ҡалырға кәрәк була һәм ул әмәлен таба: Ҡасимға ҡатын-ҡыҙ күлдәге кейҙерә, ә үҙе өҫтәл эргәһенә ултырып, Фәхерйәнде (1940 – 1950 йылдарҙа ул Мәсетле район Советы рәйесе булып эшләгән) оҙон итәге аҫтына йәшерә. Тикшереү менән йөрөгән ике һалдат хатта баҙҙы ла ҡарап-тикшереп сыға, әммә бер нәмә лә тапмай. Шулай итеп өләсәйем улдарын һәләкәттән ҡотҡарып ҡала.\nУл фажиғәле көндөң иртәһендә әсәйемдең апаһы Мәликә Беренсе донъя һуғышында бер аяғын юғалтҡан ире Ҡәниф менән Орошло тауына еләккә киткән булалар. Бер ни тиклем ваҡыттан улар ауыл яғынан атыш тауыштары килгәнен ишетә.\n– Мәликә, әйҙә, өйгә ҡайтайыҡ. Ауылда пулеметтан аталар, – ти Ҡәниф.\nЙыраҡтан юл буйындағы һалдаттарҙы күрәләр, улар араһында күрше ауыл кешеләрен танып ҡалалар.\nУрмандан сыҡҡас, уларҙың алдында ҡот осҡос күренеш асыла: бөтә ауыл дөрләп яна, күктә ҡара төтөн болоттары аҫылынып тора. Ут уларҙың өйөн дә ялмап алған була. Әгәр батша Рәсәйе Ҡәнифте һыңар аяғынан яҙ- ҙырһа, ҡыҙылдар уны өйһөҙ ҡалдыра.\nНи өсөн, ни сәбәп менән, кемдең ғәйебе арҡаһында, ниндәй гонаһтары өсөн үлтерелгән һәм кәмһетелгән һуң әжекәйҙәр? Ситтән килеп Логинов отрядына ата башлаған кешеләр алдында уларҙың ғәйебе бармы? Ә бәлки бөтә ғәйеп әжекәйҙәр һөжүм итә тип уйлап, хәлдең айышына төшөнөп тормайынса юлдарында осраған ауылдың бөтөн ир-атын атырға бойороҡ биргән ҡыҙыл-армеецтар отряды командирындалыр?! Әллә был фажиғә үҙ кешеләре үҙҙәрен үлтергән бер ниндәй тәртибе лә, әхлағы ла булмаған граждандар һуғышының шаңдауымы?\nБыл көндө һалдаттарҙың башбаштаҡлығының сиге булмай. Мәликәнең һүҙҙәренсә, улар дуҫының туйында йөрөгән бер егетте ҡоймаға бәйләп, башта язалайҙар, һуңынан кәрәсин һибеп яндыралар. Үҙҙәренең ҡан ҡойғос яуызлыҡтарын ҡылып, балаларҙы – етем, ҡатындарҙы – тол, әсәләрҙе улһыҙ ҡалдырып, һалдаттар ауылдан сығып китә.\nҺәләк булғандарҙы бөтөн ауыл менән ерләйҙәр. Һәр бер һәләк булған кешегә айырым ҡәбер ҡаҙырға хәлдәре лә, ваҡыттары ла булмай. Көндөң бик эҫе булыуы арҡаһында һауала ауыр еҫ тора. Ә урындағы властарға әжекәйҙәр ситкә әйләнә.\nУл ваҡиғаларға инде 100 йылдан ашыу ваҡыт үткән. Әле ауыл төҙөкләндерелә һәм йылдан-йыл матурлана бара. Йәштәр йорттар һала, өлкән быуын ваҡыт менән бергә йәшәргә тырыша. Ауылда ике ҡатлы урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер пункты, почта бүлексәһе, мәсет, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. Ауыл кешеләре фермерлыҡ, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә.\nЛәкин беҙ, әжекәйҙәр, үҙебеҙ йөрөгән урамдарҙың атайҙарыбыҙ, олатайҙарыбыҙ, ҡарт олатай-ҙарыбыҙ ҡаны, әсәй-өләсәйҙәребеҙ, ҡарт өләсәйҙәребеҙҙең күҙ йәштәре менән һуғарылыуын оноторға тейеш түгел. Башҡа кешеләрҙең гонаһтары өсөн әжекәйҙәр хаҡты бик ҡиммәт түләгән.\n“Мәсетле тормошо” гәзитенең 2018 йылдың 12 июнендәге 47-се һанында “Әжекәй фажиғәһе” исеме менән мәҡәлә баҫылып сыҡҡайны, унда әжекәйҙәргә йөҙ йыл элек ғәйепһеҙ үлтерелгәндәрҙең исемдәрен обелиск йәки һәйкәл менән мәңгеләштерергә ваҡыт түгелме икән,\nтиелгәйне. Минеңсә, ваҡыт ҡына түгел, ә хәҙерге генә түгел, ә киләһе быуындар ҙа ауылдарының тарихын белһен, үҙ ата-бабаларын онотмаһын һәм “Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмаған” тип әйтә алһын өсөн, ул беҙҙең һәләк булған ауылдаштарыбыҙ алдындағы туранан-тура бурысыбыҙ.\n(мәҡәләлә шулай уҡ Филарис Хисамовтың хәтирәләре файҙаланылды).


Халыҡ ниндәй автобуста йөрөргә теләй? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Халыҡ ниндәй автобуста йөрөргә теләй?\nХалыҡ ниндәй автобуста йөрөргә теләй? 08.12.2017 // Иҡтисад\nСтәрлетамаҡта Башҡортостан транспорт һәм юл хужалығы дәүләт комитетының пассажирҙарҙы йөрөтөү мәсьәләләре һәм “Башавтотранс”тың эшмәкәрлеге буйынса күсмә ултырышы үтте. Унда Стәрлетамаҡ, Салауат һәм Мәләүез ҡалалары хакимиәттәре вәкилдәре, республиканың төп дәүләт автотранспорт предприятиеһы етәкселеге ҡатнашты. Кәңәшмәлә автобустарҙың ваҡытында йөрөү-йөрөмәүе, хеҙмәтләндереү сифаты, юл хәүефһеҙлеге һәм автовокзалдарҙың торошо кеүек етди проблемалар күтәрелде.\nИке сәғәт буйы көттөк…\nАвтобустарҙың һуңлап йөрөүенә килгәндә, был күренеш предприятиеға ла, халыҡҡа ла элек-электән яҡшы таныш. Мәктәптә уҡығанда, мәҫәлән, ҡаланың “Строймаш” биҫтәһендә йәшәгән туғандарға ҡунаҡҡа барырға тура килгәйне. Яңылышмаһам, 17-се маршрут автобусы йөрөй ине. Эш һанда түгел, әлбиттә, – транспортты Колхоз баҙарында ҡышҡы сатлама һыуыҡта ике сәғәткә яҡын көтөп торҙоҡ. Баҙарға инеп йылыныр инең, уныһы күптән бикләнгән, ә эргәлә йәш сабыйҙарын күтәргән әсәләр ҙә, инәй-бабайҙар ҙа күшегеп тора…\nХәйер, бер Стәрлетамаҡ ҡынамы һуң, “был “девятканы” (9-сы маршрут) көткәнсе, ҡаланы йәйәүләп урап сығам” тигән һүҙҙәр хәҙер ишембайҙар араһында лаҡап булып таралғандыр инде. Эйе, мәктәп йылдары артта ҡалды, ә бына әлеге проблема ғына ваҡыт арауығында аҙашып торғандай. Хәйер, хәҙер “А” нөктәһенән “Б” нөктәһенә барып етеү проблема түгел, тик мәсьәлә “Башавтотранс”һыҙ хәл ителә:\n— Беҙҙә пассажирҙарҙың 40 процентын юл йөрөүгә рөхсәте булмаған автобустар ташый, — тип хәбәр итте, мәҫәлән, Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Юрий Тротт. – Бизнестарын тәртипкә һалырға ла тәҡдим булды, тейешле органдарға ла мөрәжәғәт иттек. Әммә әлегә маҡтанырлыҡ алға китеш юҡ, проблеманан бергәләп сығыу юлын эҙләргә кәрәк, — тип тә өҫтәне етәксе.\nАйырым тема – ҡаҙна юғалтҡан һалымдар. Стәрлетамаҡтан айырмалы рәүештә, Салауатта һәм Мәләүездә хәл башҡасараҡ: пассажирҙарҙы ташыусылар араһында аҫтыртын эшләгәндәр юҡ, уның ҡарауы, һуңлап килгән автобус проблемаһын был барыбер хәл итмәй.\n— 31-се һәм 33-сө маршруттарҙың ваҡытында йөрөмәүе арҡаһында кешеләр ҡаланың бер осонан икенсеһенә йә таксиҙа, йә йәйәүләп китергә мәжбүр, ә улар араһында йәй тырма-көрәк күтәргән инәй-бабайҙар ҙа осрай, — тине Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары Данир Зөбәйеров.\nтехника ла етмәй\nӘлбиттә, был проблеманың үҙ сәбәптәре лә етерлек, теге ваҡыт туңып торғанда нисек булғандыр, ә бына бөгөн, предприятие етәксеһе Рәзим Мөхийәнов белдереүенсә, эш транспорт паркының иҫкереүенә һәм эшсе ҡулдар етешмәүгә ҡайтып ҡала, йәғни Стәрлетамаҡ филиалында 186 автобустың 126-һы сафта, Салауатта 145 автобустың яртыһы тиерлек эшләй, Мәләүездә иһә 88 машинаның 48-е йөрөтөргә яраҡлы. Ғөмүмән, республиканың көньяҡ төбәген хеҙмәтләндергән транспорттың 80 проценты иҫкергән. Уның ҡарауы, киләсәккә өмөт бар: кәңәшмәлә яңғырағанса, тейешле ярҙам булғанда, әлеге филиалдарҙың техник паркын 128 берәмеккә яңыртыу планлаштырыла.\nТехника ватылмай тормай, ә бына кеше факторына килгәндә, эш башҡасараҡ – сәбәп хеҙмәт хаҡына килеп төртөлә. Мәҫәлән, шул уҡ маршрутҡа сыҡҡан шәхси автобус шоферы айына 30-35 мең һум аҡса алғанда, “Башавтотранс”тыҡы 15-18 мең һум менән хушһынырға мәжбүр. Тик шуныһы… Бер үк маршрут булһа ла, шәхси автобус йөрөтөүсе, һис шикһеҙ, ваҡыт, аҡса артынан ҡыуа, шуға күберәк эшләүе лә ихтимал. Бында мәсьәлә шоферҙы йәлләүгә ҡайтып ҡалмай, һөҙөмтәлә барыбер ябай халыҡ яфа сигә, дөрөҫөрәге, ҡаза күрә – быйыл ғына ла ҡаршы йүнәлешкә барып сыҡҡан йә иһә йоҡлап киткән автобус водителдәре арҡаһында нисәмә кешенең ғүмере өҙөлдө.\nЭйе, пассажирҙарҙы үҙҙәренең шәхси автобустарында, автомобилдәрендә йөрөтөүселәр күбәйҙе. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, юл хәүефһеҙлеге буйынса яуаплылыҡ та шул шәхси кимәлдә ҡала. Ни ғәжәп, халыҡ барыбер ҙә нәҡ шул автобустарға өҫтөнлөк бирә, уны “ҡайҙан?”, “нисек?” тигән һорауҙар ҙа ҡыҙыҡһындырмай.\n— Өфө менән Стәрлетамаҡ араһында йөрөгән пассажирҙарҙың 95 процентын нәҡ кеше ташыуға хоҡуғы булмаған автобус хужалары хеҙмәтләндерә, — тип билдәләне кәңәшмәлә Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов.\nЫсынлап та, уйланырға урын бар. Дәүләт структураларына заман менән бергә атлап, ҡулайлы шарттар тыуҙырыу хаҡында ла баш ватырға ваҡыттыр. Мәҫәлән, үҙем Өфөгә йөрөгәндә һуңғы тапҡыр ҡасан “Башавтотранс”ҡа мөрәжәғәт иткәнемде хәтерләмәйем, сөнки шәхси автобус, еңел машина водителдәренә шылтыратыуың була – кәрәкле ваҡытта ишек төбөнән үк килеп алалар, өҫтәүенә күпкә осһоҙораҡ хаҡҡа алып баралар. Бындай хеҙмәт күрһәтеүсене табыуы ла ауыр түгел – интернетта махсус сайттар, социаль селтәрҙәрҙә төркөмдәр етерлек.\nШул уҡ ваҡытта дәүләт предприятиеһына мөрәжәғәт иткән хәлдә башта автовокзалға барырға, билет алырға һәм көтөп ултырырға кәрәк. Өҫтәмә аҡса һәм ваҡыт сарыф итеп… Ни ҡылаһың, хәҡиҡәт шундай. Әлбиттә, бындай автобус фатирыңдан килеп алмаҫ, тик яҡындағы туҡталышта туҡтап китергә мөмкиндер ҙәбаһа.\nДәүләт комитеты рәйесе әйтмешләй, халыҡ ниндәй автобуста йөрөргә теләй, ниндәй маршруттарҙы күргеһе килә – урындағы власть вәкилдәре шул принциптан сығып эш итергә тейеш, ә айырым бер предприятиеларҙың хәлен еңеләйтәм тип түгел.\nТик бына ҡанун нимә ти икән был хаҡта? Ысынлап та, бөгөнгө закондар, ситтән ҡарап торғанда, ни дәүләт предприятиеларына аяҡ тибеп эшләргә мөмкинлек бирмәй, ни шәхсиҙәренә кәртә ҡуя. Муниципалитеттан дотация алған предприятиенан айырмалы рәүештә, сығымдарҙы үҙ иңендә күтәреп, автобусын маршрутҡа сығарырға теләгән шәхси эшҡыуарҙар етерлек. Әлегә ике арала бәхәс бара, тик бына йоҙроҡтар ғына ябай пассажирҙарҙың күҙ төбөнә эләгә һымаҡ…\nАвтовокзалдар һәм станциялар буйынса ла ултырышта тос фекерҙәр яңғыраны: кемдер тимер юл вокзалдарына ҡушырға тәҡдим итте, кемдер биналарҙы ремонтлауҙы теләй – бәхәс йәнә файҙа килтереү-килтермәү хаҡында. Нисек кенә булмаһын, Тимур Мөхәмәтйәнов белдереүенсә, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов автовокзалдарҙың ябылыуын теләмәй. Быныһына ҡыуанмау мөмкин түгел.\n…Хәтерләйһегеҙҙер, ҡасандыр ҡыҫыла-ҡыҫыла “луноход”тарҙа йөрөй торғайныҡ ҡала менән ауыл араһында йә ҡала урамдары буйлап. Ул автобустарҙағы шарттарҙы телгә алыуы ла оят. Хәҙер иһә йылы һәм уңайлы “НефАЗ”дарҙа урындыҡҡа ҡырын ятып гаджеттарыбыҙҙан матур-матур фотолар ҡарап ҡына елдерәбеҙ. Шул һүрәттәрҙәге һымаҡ был йәһәттән тормош та матурлана, тимәк.\nИң мөһиме — баҙарҙа тәртип булдырырға ғына кәрәктер. Ә шоферҙар етмәй, уларға аҡса етмәй, запас частар етмәй… – уныһы инде предприятиеларҙың, заманса әйткәндә, корпоратив проблемаһы булырға тейеш, минеңсә. Әнғәм Атнабаев әйтмешләй, бәхетле йәшәр өсөн кешегә һәр саҡ нимәлер етмәй. Автовокзалдарҙың яҙмышы ыңғай хәл ителгән кеүек, автобустар ҙа “тәнәфесһеҙ” йөрөр, тейешле урынға ваҡытында һәм уңайлы шарттарҙа алып барып еткерер тигән өмөттә ҡалайыҡ. Беҙгә, ябай пассажирҙарға, шуныһы мөһим.


Фатирҙар бер үк, ә хаҡтар төрлө\n10 Сентябрь 2018, 14:02\nРайон үҙәгендә фатирҙарҙы айырым йылытыуға күсереү башланды. Шуға бәйле халыҡтың һорауҙары ла барлыҡҡа килде. Уларҙың береһе редакцияға һорау менән мөрәжәғәт итте: “Фатирҙарҙы газ менән айырым йылытыуға күсереү буйынса башҡарылған эштәргә түләү суммаһы нисек билдәләнә? Халыҡҡа квитанциялар килә башланы, уларҙа бер типтағы фатирҙарға ни өсөндөр төрлө сумма ҡуйылған”.\nБыл һорауға Мәсетле районы хакимиәте башлығының төҙөлөш, иҡтисади үҫеш һәм йәшәйеште тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Азамат Ҡәләмов яуап бирә:\n– БР Хөкүмәтенең 2015 йылдың 29 ғинуарындағы “Башҡортостан Республикаһының муниципаль райондарында һәм ҡала округтарында 2015-2021 йылдарҙа фатирҙарҙы айырым йылытыуға күсеү һәм блоклы ҡаҙанлыҡтар ҡуйыу тураһында” 10-сы ҡарарына ярашлы, фатирҙарҙы айырым йылытыуға күсереү күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр тарафынан ҡушып финанслау шарттарында башҡарыла һәм аҡса йыйыу тәртибе, ҡушып финанслауҙағы өлөш күләме билдәләнә.\nОшо тәртипкә ярашлы күләм билдәләнгән – өй эсендәге эштәр хаҡының 10 проценты. Өй эсе эштәренә инә: тышҡы һәм эске газ үткәргесе ҡорамалдары, шул иҫәптән йылытыу приборҙары (ҡаҙан, газ счетчигы, хәүеф-һеҙлек буйынса ҡорамалдар, радиатор-ҙар, төтөн юлы ҡорамалдары), шулай уҡ эштәр башҡарыу хаҡы.\nБыл эштәрҙе башҡарыуға проект-смета документацияһы әҙерләнде, ул дәүләт экспертизаһы һәм смета хаҡын билдәләүҙең дөрөҫлөгөнә экспертиза үтте. Смета документацияһы һәр өй буйынса айырым әҙерләнде, сөнки һәр өйҙөң үҙ үҙенсәлектәре: газ үткәргесе оҙонлоғоноң төрлөлөгө, тотоноласаҡ материалдарҙың һаны. Шуға күрә квитанцияларҙағы хаҡтарҙың айырылыуы ихтимал.\nТорлаҡ өйгә билдәләнгән сумманың газ өлөшөнә сығымдар фатирҙар араһында бер тигеҙ бүленде, сөнки тышҡы газ үткәргес барыһы өсөн дә уртаҡ булып тора. Ә өйҙәр эсендә бер төрлө ҡаҙандар, счетчиктар, сигнализаторҙар ҡуйылған.\nӘ йылылыҡ өлөшө фатирҙың май- ҙанынан сығып иҫәпләнә.\nБыйыл яҙ уҙғарылған дөйөм йыйылыштар ваҡытында проект-смета документтары экспертизала ине. Ул ваҡытта халыҡҡа эштәрҙең бер квадрат метры яҡынса 500 һумға төшәсәк тиелгәйне. Дәүләт экспертизаһы һәм торг һөҙөмтәһендә подрядсы хаҡты төшөрҙө. Хәҙер был сумма, һәр өйҙән айырым сығып, 350-480 һум тирәһендә билдәләнде.\nШулай итеп, хаҡ алдан әйтелгәндән кәмерәк килеп сыҡты.\nПодрядсы менән иҫәпләшеү этап буйынса алып барыла. Эштәрҙең күпселек өлөшө башҡарылған. 7 сентябрҙә әҙер өйҙәрҙә ҡабыҙыу башлана. Баш-ҡарылған эш өсөн подрядсыға әле республика һәм район бюджеттары иҫәбенә түләнә, ә халыҡтан аҡса йыйыу бик аҡрын бара. Халыҡты ваҡытында түләргә саҡырабыҙ. Килешеү буйынса район хакимиәте подрядсыға халыҡтан йыйылған аҡса тураһында мәғлүмәт бирә һәм газды ҡабыҙыу эштәрен, йыйылған сумманан сығып, сират буйынса башҡарыуҙы һорай.\nҮҙемдән өҫтәп тағы ла шуны әйтер инем: фатирҙарға эләгеүе бик ауыр. Өйгә газды ебәреү өсөн газ үткәргесенең ышаныслылығын тикшерергә кәрәк, бының өсөн фатирҙарға бер юлы инеү мөһим. Ә был, тәжрибәлә күренеүенсә, бик ауыр. Тракт урамының 3-сө өйөн был йәһәттән үрнәк итеп килтерер инем. Бындағы халыҡ һәм өй буйынса етәксе Ольга Топычканова бик әүҙемдәр. Улар күршеләренең ҡайҙалығын, ҡасан ҡайтырын яҡшы белә, подрядсы менән оператив эшләй, бер-береһенә ярҙам итә. Был өйҙә газ иң беренсе булып ҡабыҙылһа, һис ғәжәпләнерлеге юҡ. Халыҡтың был оло эштә ярҙам итеүҙәрен һорайбыҙ.


Балалар баҡсаһында баланың һәр ҡыланышын, тын алышын белешеп торһалар ҙа, ундағы йыйылышҡа баралар әле. Ә мәктәптә хәл бөтөнләй икенсе: бөтә нәмәне уҡытыусыға япһаралар ҙа – вәссәләм. Әллә йыйылышта аҡса йыйып ҡуйырҙар тип ҡасалармы икән? Белмәйем. Ниңә улай үҙ балаларығыҙға битараф булырға? Исмаһам, бер килеп, дәрес нисек үткәнен ҡараһаларсы... Уҡыу хәлен, уҡытыусыны дәресенән айырып, телефон аша, ваҡытһыҙ шылтыратып, шарт-шорт һорашалар ҙа шуның менән эштәре бөтә.\nБеҙ бала саҡта дәрес ваҡытында бер кем дә уҡытыусыға ҡамасауламай ине. Хәҙер иһә дәрес үткәрергә лә ирек бирмәйҙәр, төрлөһө, ҡырҡмаһа ҡырҡ һорауы менән борсоп, теманы бүләләр. Шунан аптырайҙар, ни өсөн барыһы ла һан өсөн ҡыҙыға, ә һөҙөмтәне ҡайғыртмай. Иң мөһиме – дәрес һәм уны аңлап алыу бит. Бала уҡырға килгән.\nСиттән ҡараһаң, күптәр төрлө сәбәп таба: йәнәһе, дәресте төшөнмәһә, Интернет дуҫы бар, унан ҡалһа, репетитор аңлатыр әле. Беҙ элек белем алғанда уҡыу программаһы еңелерәк ине. Уҡытыусылар ҙа барлыҡ күңелен биреп уҡыта торғайны. Хәҙер иһә уҡыу программаһы бигерәк ҡатмарлы. Уҡытыусылар ҙа, ҡағыҙ эштәренә күмелгәнлектән, йүнләп уҡыта алмай, етмәһә, әйләнгән һайын төрлө саралар ойошторола.\nХәҙер йәше лә, ҡарты ла һәр ваҡыт ҡайҙалыр ҡабалана, бөтәһенең дә башы мәғлүмәт менән тулған. Балаларҙы шунан, уҡымай, тип зарланалар. Өйгә эште өйөп бирәләр. Уҡыусы ҡайҙан барыһын да белеп, ятлап өлгөрһөн?\nХәҙерге программаға күҙ һалһаң, уны тик яҡшы уҡығандар өсөн генә уйлап сығарғандар төҫлө. Ә уртаса уҡығандарға иғтибар юҡ. Әйтерһең дә, уҡыу – ул тиҙ йөрөшлө поезд: кем өлгөр, етеҙ, тиҙ төшөнә, шул уға эләгеп ултырып китә. Ә кем ығыш, теманы аңлай алмай, социаль яҡтан ауыр йәшәй – уға урын ҡалмай.\nЭлек бер ниндәй психолог та булманы. Балаларҙы бер ҡалыпҡа һалып уҡыттылар. Ә хәҙер яҡшы уҡығандарын айырып, уларҙы көслө уҡытҡан уҡытыусыларға бирәләр. Ә уртасаларға “бушаҡ” уҡытыусы ла ярап тора... Берәү ҙә артыңдан этеп, ярҙам итеп тормай. Мәктәптә яҡшы уҡығандарҙы ғына кешегә һанайҙар.\nУҡыусыға баһаны бөгөнгө, йәғни әлеге мәлдә әҙерләгән өйгә эше өсөн генә ҡуйырға кәрәк. Ә уның холҡо, матурлығы, кемдең балаһы, уҡыу алдынғыһы булғаны һәм матди байлығы өсөн түгел. Бары тик уның белеме, ошо теманы нисек аңлағанына ҡарап, тейешле билдә ҡуйылһын ине.\nҠайһы бер уҡытыусылар уҡыусыларға ҡарата тупаҫ ҡылана: һин ығыш, шымбай, ялҡау, кемдәндер күсергәнһең һ.б һүҙҙәр менән кәмһетә. Бәлки, шулай ҡыланғансы, киреһенсә, яҡшы һүҙҙәр әйтеп дәртләндерергәлер?\nШулай итеп, һүҙемде йомғаҡлап, түбәндәгеләрҙе әйтер инем: беренсенән, уҡыусының төп эше – уҡыу; икенсенән, уҡытыусылар, шәхси мөнәсәбәттәрҙе ҡыҫтырмай ғына, уҡыусыға ысынлап лайыҡлы баһаны ҡуйһын; өсөнсөнән, уҡыусылар ҙа, үҙ сиратында, мәктәпкә белем алырға барыуҙарын онотмаһын.\nЗаманалар үҙгәрҙе. Әммә был хәл олоно – оло, кесене кесе итеү кәрәкмәй тигәнде аңлатмай әле. Шуға күрә бер-беребеҙгә иғтибарлыраҡ һәм ихтирамлыраҡ мөнәсәбәттә булһаҡ ине.\nРедакциянан: Хөрмәтле уҡытыусылар, ата-әсәләр, уҡыусылар, һеҙҙә хәлдәр нисек?\nБергәләп фекер алышырға саҡырабыҙ, һеҙҙән хаттар көтәбеҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АТЛЫ, ЭТЛЕ ҺӘМ МЫЛТЫҠЛЫ ХӘБИР - 2020 - Мәҡәләләр\nАТЛЫ, ЭТЛЕ ҺӘМ МЫЛТЫҠЛЫ ХӘБИР\nҠыҙыҡ, донъялар алмашына: элегерәк беҙ урамдан машина үтеп барһа, йә тәҙрәгә йомолоп, йә урамға йүгереп сығып ҡарап ҡала инек, ә хәҙер ыжламайбыҙ ҙа, машина күп урамда, хатта оло юлда торған малдар ҙа әйләнеп ҡарамай, ә бына саналы ат үтеп барһа - танһыҡ, күреп ҡалырға тырышабыҙ: санаһы ла, атының еңелсә юртып барыуы ла күңелгә яҡын, санаһындағын танығы килә.\nБеҙҙең Килдеғолда ата-бабалар рухын һаҡлап, боронғолоҡто йәшәтеп, саналы атта йөрөүсе икәү бар. Уларҙың береһе - Исхаҡов Хәбир, аты-ние менән хатта Ҡыҙыл китапҡа индерерлек. Кем нисектер, ә беҙҙең Хәбир атһыҙ, этһеҙ, мылтыҡһыҙ һәм урманһыҙ йәшәй алмай. Улар Хәбирҙең йөрәк түрендә, ҡанында. Атаһы Әмир ағай Исхаҡов та шулай булды, алдынғы колхозсы, өҫтәүенә атаҡлы һунарсы ине. Аулаған айыу-бүреләре 60-лап, тау артындағы йыуан ҡарағайҙа ҡоролған таҙғағының һайғауҙары әле булһа һаҡлана, үткәндәрҙе, ҡыйыу һунарсы ауылдаштарын белһендәр тип, уҡыусыларҙы алып барып, тарихын һөйләп, таҙғаҡты күп күрһәттем.\nӘмир ағай менән Гөлнур апай ете бала тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Бәләкәй сағымдан хәтеремдә, улар тәүҙә беҙҙән өй аша ҙур булмаған йортта йәшәнеләр. Һуңынан түбәндә, ауылға ингән ерҙә иркен һәм матур йорт һалып сыҡтылар. Ауыл осонда булғанғамылыр, әллә хужаларҙың яҡты йөҙө, киң күңеле, ҡунаҡсыллығы тартып торҙомо, Урал йәйләүҙәренә барыусы-ҡайтыусылар, башҡа юл-йөрөмселәр тәүҙә уларҙың ишеген шаҡыны һәм был йортта йылы тапты.\nШундай ғаиләлә үҫте Хәбир. Ғәфүр ағайы, Хәлим, Ғәлим ҡустылары кеүек үк, бәләкәйҙән йорт эшендә лә, колхоз эшендә лә атай менән бергә булды, әйткәндәй, Әмир ағай малайҙарын ҡатынҡы, эшкә беше итеп тәрбиәләне. Малай ғына сағынан атҡа атланды Хәбир, йәйгелек һәр иртәлә урмандан атайҙың атын табып алып ҡайтыу үҙе бер ҡыуаныс ине. Шул саҡта башланды ла инде уның тилберлеге, урманға ылығыуы.\nАрмиянан һуң Бөрйәндә тракторсылыҡҡа, Йылайырҙа веттехникҡа уҡый ул. Ике йыл тракторҙа, өс йыл ветеринар булып эшләй. Бер осор "Урал"колхозы йылҡысылыҡҡа иғтибарҙы көсәйтте, хатта ҡымыҙ фермаһы булды. Хәбирҙең йөрәгендәге ут инде ат, йылҡыға күсә. Аталы-уллы Хәйҙәр, Фәнил Әйүповтар һәм ағаһы Ғәфүр Исхаҡов менән ат ҡарап, көндәре, айҙары, йылдары урманда үтә. Көн дә урман гиҙеү ҡанда булғанды уятып ебәрә лә инде, аусы ҡомары йоҡҡан Хәбир йәшләй генә һунар итә башлай. Айырыуса бүре аулауға әүәҫләнеп ала. Ә инде төлкөгә, бүрегә һунар итеүселәр беҙҙә ҙур почетта. Сөнки яҡшы беләбеҙ: ҡалала, йылы һәм яҡты кабинетта йомшаҡ креслола ултырған ҡайһы берәүҙәр өсөн генә ул бүре - санитар, хатта докторлок диссертацияһы яҡларға мөмкин, ә бына мал көсөнә таянып йәшәгән ауыл кешеһе өсөн ул иң зыянлы йыртҡыс, бер төндә кәртәңдәге бөтә һарыҡтарыңды тамаҡлап сығырға мөмкин. Бындай миҫалдар күп бит инде хәҙер. Утыҙ йылдан ашыу һунарсылар йәмғиәтендә ағза булып торған Х. Исхаҡовты районда ла, башҡа яҡтарҙа ла ҡурҡыу белмәҫ бүре аулаусы тип беләләр, ҡыҙыҡһыныусылар әллә ҡайҙарҙан киләләр, бүре тиреһе һорайҙар. Һарғаялағы Башҡорт дәүләт ҡурсаулығы музейына ла Хәбир тотҡан бүре ҡатырып ҡуйылған.\n-Төлкөнө һанап тормайым, алған бүреләремдең һаны 42-гә етте, - ти тәжрибәле һунарсы. - Күберәген ҡапҡанға, тоҙаҡҡа эләктерәм. Эттәрем шәп, бер йылы урманға мылтыҡһыҙ сыҡҡайным, бүре осраны. Эттәрем баҫтырып киттеләр тегене. Мин атым менән ҡыуам. Ҡыуып етеп күҫәк менән туҡмап алдым яуызды. Бүрегә һунар бик хәүефле, ныҡ һаҡ, һиҙгер булырға кәрәк. Аҡылға һай түгел йыртҡыс. Бер йылы Ваһапов Рәүеф менән Яланйылғала мал көтөп ятабыҙ. Бүрегә тоҙаҡ ҡорҙом. Икәүләп барып ҡараһаҡ, эләккән, ағас төбөндә тора ырылдап. Рәүеф тегегә яҡынлағайны, ҡапыл ырғыны, саҡ эләктермәй ҡалды, битен йолҡа тарта ине. Тоҙаҡ торосо оҙон ғына ине шул.\nБыйылғыларының тарихы былай: бер ҙур боланды баҫтырып барып, Ҡыҙҙаргиткәндә йыҡҡандар ҙа яртыһын ашап киткәндәр. Эҙҙәр буйлап барып, емтек эргәләп тоҙаҡ һалып ҡайта Хәбир. Икенсе барыуына бүре эләгеп олоп ултырмаһынмы. Тоҙағын тағы ҡороп ҡайтһа, йәнә эләккән. Бер-бер артлы өс бүрене ала. "Әле һигеҙ бүре йөрөй эйәртенешеп, тик улар үрҙән был яҡҡа күстеләр", ти алтмышын ҡыуған Хәбир. Ауылдаштары уға артабан да табышлы һунар теләй, юғиһә, хәҙер бүре күбәйҙе, малға ғына түгел, кешегә, емеш-еләккә тип урманға сыҡҡан ҡатын-ҡыҙға, бала-сағаларға ла ҡурҡыныс.\nХәбир Әбйәлил ҡыҙы Рәмзилә менән ике ҡыҙ, бер ул тәрбиәләп үҫтерҙеләр, ҡыҙҙары ҡырҙа тормошта, улдары үҙҙәре менән. Вәли ҙә атаһына оҡшап эшкә әрһеҙ, урманда йылғыр. Исхаҡовтар кәртә тултырып мал тоталар тиһәм, ҡоро һүҙ генә буласаҡ. Сөнки кәртәң бәләкәй булһа, бер һыйыр менән дә тулып торорға мөмкин, шуға асыҡлап әйтәм: 6 һыйыр, 5 ат, бер-нисә баш ваҡ мал көтәләр. Йыл да йәй уларҙың күркәләре тау тулып йөрөй торған. Рәмзилә хат ташыусы булғанында эшкә бик яуаплы ҡарауын күрһәтте. Әле лә тик ятмай, кәсебе бар: магазиндарға ултыртҡан һөтөн шундуҡ алып бөтәләр, үҙҙәренең һыйырҙары быҙаулағансы хәлгә инеүенә рәхмәтле ауылдаштары. Сафина Гөлнара менән бына бер нисә йыл инде район үҙәгенә һатыу итергә йөрөйҙәр. Базарҙа үҙ урындары, өҫтәлдәре бар, тауарҙарын теләп алалар.\nЙәшәйем, ғаиләмде йәшәтәм, тигән ауыл кешеһе сосайып, эшен дә, шөғөлөн дә табып тормошон көйләй. Беҙҙең Исхаҡовтар шундайҙарҙан.\nЯҙылған: 17.02.20 | Ҡаралған: 561


Башҡортостанда «Бурыслы» операцияһы бара | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда «Бурыслы» операцияһы бара\n25 марта 2021 — 11:59 ГТРК «Башкортостан»\nЮл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы ҡағиҙәләрҙе боҙоусыны туҡтатып, уны мәғлүмәттәр базаһы буйынса тикшерәсәк. Штрафты түләмәү осрағы асыҡланһа, водитель административ яуаплылыҡҡа тарттырыла. Суд ҡарары менән ғәйепле 15 тәүлеккә тиклем ҡулға алыныуы ихтимал. Ә штрафты ҡарар ғәмәлгә ингәндән һуң 20 көн эсендә түләгәндәргә 50 процентлыҡ ташлама яһала. Йыл башынан Дәүләт автоинспекцияһы штарфын ваҡытында түләмәгән өсөн 2 мең 500 водителде яуаплылыҡҡа тарттырған. Махсус операция ай аҙағына тиклем дауам итә.


Ҡаланан ситтәге күсемһеҙ милеккә хаҡтар арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҠаланан ситтәге күсемһеҙ милеккә хаҡтар арта\n11:51, 10 ноября 2009 Иҡтисад\nБыйыл көҙ ҡаланан ситтәге күсемһеҙ милеккә хаҡтар күтәрелә башланы. Мәҫәлән, сентябрь-октябрҙә ҡаланан ситтәге йорттарҙа бер квадрат метрҙың уртаса хаҡы – 3,5 процентҡа, ер участкаларына 1,7 процентҡа артты.\n“Эксперт” күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөтә йорттар, коттедждар, таун-хаустар буйынса уртаса тәҡдим хаҡы бер квадрат метр өсөн 26,3 мең һум тәшкил итте. Был ике ай элеккегә ҡарағанда 2,5 процентҡа юғары, әммә йыл башындағынан 7,7 процентҡа кәмерәк.\nИң кәм тәҡдим хаҡы Иглинда теркәлгән, унда 65 квадрат метрлыҡ йорт бер миллион һумға һатыла. Иң юғары хаҡ – 8 Март ҡасабаһындағы 297 квадрат метрлыҡ коттедж 18 миллион һумға һатыла.\nИң арзан участка Шаҡшала һатыуға ҡуйылған (дүрт сутый 100 мең һумға), иң ҡиммәте – Аҡбирҙелә (18 сутый 2,55 миллион һумға).


Аҙна яңылыҡтары. Атты кем атҡан?\nИшембай районында баҫыуға төшкән йылҡы малдарын пневматик ҡоралдан атҡылағандар. Ике бейә үлгән, тағы икәүһе яралана. Ғәйепләнеүсе әле асыҡланмаған. Полиция хеҙмәткәрҙәре урындағы фермерҙарҙың ҡоралдарын тикшерә. Сөнки, аттарҙы баҫыуға төшөп йөҙөткәндәре өсөн атҡылағандар тигән фараздар бар. Эйе.. Аттар йәл.. Етмәһә, ҡайһы берҙәре сабыш аттары булған тип тә иҫбатлайҙар. Юртаҡтарҙы урамға сығарып ебәреүҙәренә икеләнәм, әлбиттә, әммә мәсьәләне, малдар хатта, баҫыуҙы тапап бөткән осраҡта ла, былай киҫкен хәл итмәйҙәр. Кеше мөлкәтенә ҡул һоноу закон менән язалана. Икенсе яҡтан, йылҡы хужаларының үҙендә лә ғәйеп бар. Малды ҡарауһыҙ сығарып ебәреү ҙә бит закон менән эҙәрлекләнә. Хәйер, эшләйме һуң ул? Әгәр эшләһә бындай хәлгә юл ҡуйылмаҫ ине. Эшләһә юлдарҙа мал йөрөмәҫ ине. Авариялар, хатта кеше ғүмерҙәре ҡыйылыу осраҡтары теркәлмәҫ ине. Ни өсөн эшләмәй һуң ул закон? Кем яуаплы уның үтәлеше өсөн?


Саң ҡағыр ваҡыт етте\n18 Ғинуар 2019, 17:45\nХөрмәтле гәзит уҡыусылар! Автор бик тә актуаль, көнүҙәк теманы күтәрә. Бөрйәнебеҙҙең хозур тәбиғәте ысынлап та аяныс хәлдә бөгөн - беҙҙән тилмереп ярҙам көтә. Уны беҙ һаҡламаһаҡ, кем һаҡлар? Урмандарыбыҙҙағы кейек-ҡоштар ҡороһа, һыуҙағы балыҡтар бөтһә, был донъяның ни йәме ҡалыр?.. Шулай итеп, һеҙҙе һөйләшеүгә саҡырабыҙ, шаңдау-хаттар көтәбеҙ, дуҫтар!\nБорон-борондан кеше тәбиғәт менән бәйләнешкә инеп, матди һәм рухи мәҙәниәт тыуҙырған. Үкенескә ҡаршы, кешелек менән тәбиғәт араһындағы бәйләнеш актуаль характер алды. Экология иң оло проблемаларҙың береһенә әйләнде. Халыҡты туйҙырып, йылытып, дауалап ҡына ҡалмаған, рухи аҙыҡ та биргән урман кәмей, ауылдан ҡаса бара. Тау битендәге ағастар һирәгәйеп, бөтөү өҫтөндә. Бер нисә йыл элек ауылға терәлеп торған Ҡыйрат тауы башындағы яңғыҙ ҡарт ҡайын ҡолағас, ”Ул беҙҙең ағас ине”, тип иланы ауыл инәйҙәре.\n- Ҡарағай – ирҙәр ағасы, уҫаҡ менән ҡайын – ҡатын-ҡыҙҙар ағасы. Ағасты күп ҡырҡырға ярамай, ҡоһоро төшә. Һәр ағастың эйәһе, йәне була. Улар бит Хоҙайға тәсбих әйтеп ултыралар, - тип һөйләй ине 1913 йылда тыуған Ғазина Хөмәйрә инәй. – Шул арҡала донъяға ауырлыҡ килә. Аңһыҙ үлем күбәйҙе. Яман сирҙән, йөрәктән, эскелектән ирҙәр күп үлә. Беҙ бит тәбиғәт менән бәйле, кеше аңламай бит шуны.\nРеспубликала ғына түгел, бөтә донъяла дан тотҡан Бөрйән тәбиғәтенең бөгөнгө торошо күптәрҙе битараф ҡалдырмайҙыр, моғайын.\nБынан 50 йылдар элекке тәбиғәт менән бөгөнгө тәбиғәт араһында ниндәй үҙгәрештәр бар? Ошо һорау менән Иҫке Монасип ауылының оло быуын кешеләренә мөрәжәғәт иттем.\n- Айырма ер менән күк араһы кеүек, - ти әңгәмәсем Булат Әмирханов. – Йыраҡҡа бармай, Иҙел буйына ғына төшәйек. Беҙ бала саҡта, һыу ингәндә, сабаҡ, ҡыҙылғанат, алабуға балыҡтары беҙҙең тирәлә өйрөлөп уйнап йөрөнөләр. Йылға шул тиклем таҙа ине, кеше йәйен-ҡышын һыуҙы Иҙелдән ташып эсте. Яҙғыһын, Иҙел ташҡанда, һыуҙы тау йылғаһынан алдыҡ. Йылға буйында ҡырсында ҡара бөрлөгән күп булды. Томбойоҡтар сәскә атып ултырҙы. Таллыҡ, ерек әрәмәлектәре күп булды. Кеше шул талдан нурҙа үрер ине. Хәҙер бер нәмә юҡ. Һыуҙа ҡабырсаҡ, ҡыҫалалар тулып ятты. Юҡ булдылар. Бәрҙе күп булды, ул да юҡ хәлгә ҡалып бара. Ә бәрҙе бит таҙа һыуҙы ғына ярата. Йылға буйында сүп-сар булманы. Мин хәҙер урманға сыҡмаҫҡа тырышам. Сыҡһам, эс боша, йөрәк һыҙлай. Ауыл ситендә әрәмәлектәр ҡороп бөтөп бара. Аяҡ аҫты ҡый. Был күренеш күп ауылдарға хас. Хәҙер йәштәргә һөйләһәң, ышанмаҫтар. Элекке тәбиғәтте улар күҙ алдына ла килтерә алмай. Ауыл эргәһендәге Тәпәнәк башында, арҡала, ялан ситендәге ағас баштарында ҡорҙар өйөрҙәре менән ултырҙы. Тау башындағы элек бәрҙе балыҡтары йөҙгән бәләкәй урман йылғалары ҡороп бөтөп бара. Хәҙер бит кеше лә үҙгәрҙе. Кеше элек ябай, асыҡ, ҡунаҡсыл булды. Ҡырға сыҡһа, өйөнә йоҙаҡ элмәне. Хәҙер магазинға барһа ла ҡапҡаһына йоҙаҡ элеп сыға.\nТәбиғәтте хәҙер бер кем йәлләмәй. Тәбиғәттән мыҫҡыл итәләр. Бергәләп күтәрелеп һаҡлағанда ғына, бәлки, тәбиғәт элекке хәленә ҡайтыр.\nҺүҙҙе 83 йәшлек Нәҙир Мөхәмәтов дауам итә:\n- Элекке тәбиғәт юҡ инде хәҙер. Емеш-еләк емерелеп үҫте. Әҙәм урман ризығы менән көн итте, ҡыш сыҡты.Сейәне ҡайнаған һары майға ҡушып һаҡлап ашанылар. Урман ҡарағатын Бохмаштан биҙрәләп алып ҡайттылар. Еләк менән ҡарағатты киптереп, ҡаҡ эшләнеләр. Яҙ йыуа, ҡуҙғалаҡ, бәпкә, ҡаҡы, ҡымыҙлыҡ, ҡуян тубығы, һарына йыйып ашаныҡ. Хәҙер улар ҙа кәмене. Әллә ҡайҙа булдылар. Ҡыр кәзәләре – илектәр тау биттәрендә көтөүе менән йөрөнөләр. Болан күп булды. Бабайҙар сығыр менән йүкә арҡан ишеп, шуның менән боланға тоҙаҡ ҡороп тотоп, кешегә итен бүлеп бирерҙәр ине. Борон бит тимер сыбыҡ булманы. Сел менән ҡор тик ауылға килеп инмәне. Балыҡ өйөрө менән йөрөнө. Ау менән тотоп, райпоға тапшыра торған инеләр. Урманды самаһыҙ күп ҡыралар. Исмаһам, ағасты йәлләһендәр ине. Урман бөтһә, кеше лә ҡырылып бөтә бит...\n- Элек боландарҙың миграция маршруты ауыл эргәһенән үтте. Көтөүе менән күренеп йөрөнөләр, - тип һүҙен башланы Зәки Вәлиев. – Боландар үтһә, көн боҙолор ине, кеше шуны белеп бөттө. Әллә ҡайҙан килтереп, элек булмаған ҡабан сусҡаларын үрсеттеләр. Улар һарына кеүек тамыраҙыҡ үҫемлектәрҙе бөтөрҙөләр. Сабынлыҡтарҙы һөрөп тәләфләйҙәр. Бер яҡтан файҙа булһа, икенсе яҡтан ҡаза. Үҙән йылғаһы буйлап һыу баштарындағы ҡуйы урмандарҙы бер нәмәһен ҡалдырмай, тотош ҡырҡыу юлы менән ҡырып бөтөрөп баралар. Делянкаларҙа мәхшәр. Ағас ултыртҡан кеше юҡ. Ағас ташыған ҡеүәтле машиналар урман юлдарын боҙоп бөттө, хәҙер трактор менән йөрөүе лә хәүефле. Үҙебеҙ ҙә урманды рациональ файҙалана белмәйбеҙ. Ҡайһы ваҡыт утынға турарлыҡ таҡта, ағастарын да ҡый түгеү урынына алып барып түгәләр. Нефть бит ерҙең елек майы. Уны һурып бөтөрһәләр, климатҡа, тәбиғәткә зыяны теймәй ҡалмайҙыр бит инде. Тәбиғәткә ҡарашты өҫтән үҙгәртер кәрәк.\n- Шул тиклем һағынам бала саҡтағы тәбиғәтте, - ти Рәхимә Муллағолова. - Айырма иҫ киткес. Яр ҡарлуғастары күп булды. Беҙ барып ҡарап, балалары сыҡҡанын көтөп йөрөй торған инек. Хәҙер юҡ булдылар. Иҙел элек мул һыулы ине, хәҙер ныҡ һайыҡты. Ул балыҡтың күплеге! Бала саҡта хатта итәк менән һөҙөп уйнай инек, аҙаҡ кире ебәрәбеҙ. Нәйгәште йылғаһында кеше элек балыҡ тотто, хәҙер эҫе көндәр башланһа, ҡорой ҙа ҡуя. Үлек арҡаһында беҙҙең сабынлыҡта матур шишмә бар ине, ул да ҡороно. Кепес тауы башындағы ағастар бөттө. Бөтәһе лә бөтөүгә бара.\n- Тәбиғәт – йөрәкте әрнетерлек проблема. Хәҙер бит капитализм. Беренсе урында аҡса. Урманды аҡса табыу юлы итеп алдылар. Элек кеше нәфсе, аҡса өсөн урманды тәләфләмәне. Бер ағас ҡырҡһа, унды ултыртты. Беҙ бала саҡта урман кеше өсөн йәшәү мәғәнәһе булды. Атай лесник ине. Рафаэль ҡусты менән икебеҙҙе арбаһына тейәп, ағас ултыртырға алып йөрөнө. Ағасты бала кеүек тәрбиәләнек. Йәй булһа, тәпке тотоп үҫенте төпһәләрен утаныҡ. Атай урманды яратырға, урманға һаҡсыл, тере йәнгә ҡараған кеүек ҡарарға өйрәтте. Утын әҙерләгәндә арҡыры бысҡы менән ағас йығабыҙ. “Дружба” булманы. Ике ярыш ағас ултырһа, береһен ҡалдырта ине.\nХәҙер урман буйынса дәүләт сәйәсәте дөрөҫ түгел. Урманды ҡырҡыуҙы туҡтатырға кәрәк. Үлән бер йыл үҫә, ағас йөҙ йыл үҫә. Киләсәк быуынға нимә ҡала? Тәбиғәт бит кеше организмы кеүек. Бер ерен ҡырҡһаң, икенсе ерендә ауырыу башлана. Беҙ катастрофа алдында торабыҙ.\n- Урман ер аҫты һыуҙарын һаҡлай. Урманды ҡырҡыу арҡаһында күп урман йылғалары ҡороно. Үҙебеҙгә лә шишмәләргә һаҡсыл ҡарашта булырға кәрәк. Уйламай, теләһә ҡайҙа кеше күрмәгән урынға үлгән мал емтектәрен ташлайҙар. Дүрт йыл элек Мөсәт янындағы бер шишмә һыуына химик анализ яһағас, мәйет таяҡсалары табылды. Ул һыуҙы эсергә ярамай. Һөйләй башлаһаң, һүҙ күп инде.\nБынан 15 йылдар элек бер иптәштең һөйләгәндәре йыш иҫкә төшә:\n- Ауылда йәшәп тә ғүмерҙә һунарға сыҡҡаным булманы. Бер яҙ көнө, алағар мәлендә, исмаһам, ғүмеремдә бер ҡош булһа ла атып ҡарайым, тип таныш һунарсынан бер көнгә мылтыҡ һорап алып, һуйырға сыҡтым. Үҙемдең сабынлыҡта һуйырҙар күренә торғайны, таныш урын, тип төндә шунда юл тоттом. Бара торғас, таң атыр-атмаҫтан, урманда канонада башланды. Таңда атыу тауыштары шаңдауы тауҙан тауға әллә ҡайҙа китә. Әйтерһең дә, һуғыш бара. Бара торғас, эс боша башланы. “Асмы һуң улар шул тиклем ҡошто ҡырырға? Әллә минең кеүек ҡыҙыҡ – азарт өсөн сыҡҡандармы?” - тип уйлайым. Сабынлыҡҡа барып етеп, ялансыҡ уртаһындағы ҡарағайға терәлеп ултырҙым. Атыу тауыштары тынмай. Ҡапыл яҡында ғына, әрәмә артында, берәү атып ебәргәнгә һиҫкәнеп киттем. Һуйырға эләктерә алманы, яҙа атты. Һуйыры әрәмәлек аша осоп, минең баш осонан үтеп китте. “Быныһы, исмаһам, үлемдән ҡалды”, тип мылтығымды тотоп ҡыуанып ҡарап ҡалдым. Был минең беренсе һәм һуңғы һунарым булды. Шунан, ҡоштар ҡайҙа булып бөттө, тип күмәкләп аптырайбыҙ... Ҡайһы берәүҙәр баҫып ултырған инә һуйырҙы ла атып алалар бит. Тамаҡтары туямы шуның менән? Нисек гонаһтан ҡурҡмайҙар?\nБеҙҙең быуынға ла элекке саф, тейелмәгән тәбиғәт мөйөштәрен күреп ҡалыу бәхете тәтене. 1974 йылда, малай саҡта, звено менән Үҙән буйында ҡыуыштар ҡороп колхозға бесән эшләнек. Һөйләп килештерә алмаҫлыҡ хозур тәбиғәт унда, күрергә кәрәк. Иртә таң менән ҡоштар һайрауына уянаһың. Үҙе бер сихри симфония. Йылғаның ике яғында текә тауҙар. Тау битендә эре шартый еләктәре бешә, саҡ ҡына өҫтәрәк сейә ҡыуаҡтары.Төнъяҡ тау битләүендә ҡарағас, ҡарағай араһында мүктә көртмәле түшәлеп ята. Әрәмәлектә муйыл, ҡарағат, үрҙәрәк ағас еләктәре бешә. Үҙән буйында, һаҡ ҡына барып ҡарағанда, ярға яҡын ҡамыш араһында ҡорбанын һағалап торған эре суртандар күренгеләй. Яҡындараҡ балыҡ күренһә, уҡ кеүек атылып сығып китәләр. Бәләкәйерәк суртан-сөрәгәйҙәр нишләптер өҫкә ҡарап, вертикаль торалар, ҡамыштан ҡапыл ғына айырып та булмай. Күҙгә күренеп һуҙылып шәшке йөҙөп үтеп китә. Ҡайһы ваҡыт шәшке ауыҙын тура итеп өҫкә күтәреп, ҡамыш тешләп йөҙә. Туҙбаш йыландар ваҡ балыҡҡа һунар итә. Һирәкләп һыуҙы сыйып ауыр һуна өйрәктәре, “беҙгә теймәгеҙ” тигән кеүек, эргәнән шәп итеп осоп үтәләр. Һағынып иҫкә алырға ғына ҡалды...\nЮҡҡа ғына боронғо ғәрәп сәйәхәтселәре һыуһыҙ сүллек, далалар аша үтеп, Көньяҡ Уралға ошо беҙҙең ата-бабаларыбыҙ йәшәгән төбәккә еткәс: ”Беҙ ожмахҡа килеп еттек микән?” - тип аптырауға ҡалмағандарҙыр.\nБеҙ һаҡламаһаҡ, тәбиғәтебеҙҙе кем һаҡлар?!


Бөтә Рәсәй шиғриәт көнө » Журнал\nЖурнал для детей » Журнал тураһында » Хаттар » Бөтә Рәсәй шиғриәт көнө\nБөтә Рәсәй шиғриәт көнө\nБаҫылды : 21-03-2014, 09:50 |\nРубрика: Хаттар / Яңылыҡтар / Мин "5" ҡуйҙым\n"Аҡбуҙат"та баҫылған: 03-2014\nИсеме: Бөтә Рәсәй шиғриәт көнө\nАвтор: Сатлыҡова Айгөл Сыңғыҙ ҡыҙы\nХаттар / Яңылыҡтар / Мин "5" ҡуйҙым\n21 март — Бөтә Рәсәй шиғриәт көнө. Ошо айҡанлы Талбаҙы башҡорт гимназияһында шиғриәт көнөнә арналған кисә уҙғарылды. Рус теле уҡытыусылары Санчаева Әлфиә Ғәлиулла ҡыҙы һәм Ильясова Гөлшат Заһир ҡыҙы үткәргән был кисәлә 2-11-се класс уҡыусылары әүҙем ҡатнашты.\nУлар А.С. Пушкин, М.Ю.Лермонтов, М.Исаковскийҙың шиғырҙарын яттан һөйләнеләр.Өлкән класс уҡыусылары араһында 11-се класс уҡыусыһы Абсатаров Алмазға етеүсе булманы.Ул шиғырҙы бик оҫта итеп һөйләне. Башланғыс класс уҡыусылары араһында 3-сө класс уҡыусылары урындарҙы үҙ-ара бүлеште. Беренсе урында Ғүмәрова Риана ( А. С. Пушкиндың "Ҡышҡы кис” , М.Исаковскийҙың "Сейә”), икенсе - Ғафарова Юлиана(А.С. Пушкин-" Ҡышҡы иртә”), өсөнсө урында – Әсфәндийәрова Алмира (А.С. Пушкин "Руслан һәм Людмилла поэмаһынан өҙөк”) .\nЕңеүселәр маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнде. Уҡыусыларға ижади уңыштар, яңынан-яңы еңеүҙәр теләйек!\nСатлыҡова Айгөл Сыңғыҙ ҡыҙы,


Һеҙ бында: БДУ » Баш Бит » Университет тураһында » Институттар һәм факультеттар » Химия факультеты » Факультеттың тарихы\n1957 йылдың июлендә Педагогия институты базаһында Башҡорт дәүләт университеты асыла. Элекке педагогия институтының география факультеты химия-география факультеты итеп үҙгәртелә, уның беренсе деканы география фәндәре кандидаты, доцент Зәки Зәки улы Вәлиев була.\nХимия факультетының формалашыуы педагогия институтының химия кафедраһын асыуҙан башлана, уның мөдире итеп Башҡортостандың иң оло химигы доцент Исмәғил Хазиәхмәт улы Ишмөхәмәтов тәғәйенләнә. Университет асылыуға кафедрала А.А.Маракаев, Уразмәтова Н.В., 3.М.Мәкәримова, С.Ф.Зөлҡәрнәева, Е.П.Субботина, Е.Г.Кривоногова, А.Н.Миңлебаева һәм М.А.Боткин эшләй.\nХимия факультеты Башҡортостан Республикаһында сәнәғәтте үҫтереү өсөн ҡеүәтле етештереү көсө булған химия фәне ҡаҙаныштарын тормошҡа ашырыу йылдарында асыла. Йылдам үҫешкән нефть химияһы сәнәғәтенә өсөн профессиональ кадрҙар әҙерләү өсөн юғары квалификациялы уҡытыусылар кәрәк була. Университетҡа илдең төрлө ғилми үҙәктәренән (Мәскәү, Ҡазан, Һарытау, Ростов, Пермь, Латвия университеттары, СССР-ҙың Фәндәр академияһы һ.б.) доценттар Б.В.Айвазов, М.Н.Нурғәлиева, Ю.В.Светкин, С.М.Петров, профессорҙар К.С.Минскер, Е.Ф.Журавлев, Е.Т.Денисов, яңы ғына аспирантураны тамамлаған Е.С.Кручкова, Н.А.Аҡманова, А.Л.Андреева, О.Д.Акимова, Л.Б.Резник, Л.Д.Соколова, Д.В.Казаченко, В.С.Мартемьянов, А.Я.Герчиков, В.П.Малинская, А.Г.Ғиниәтуллина, И.Ф.Журенко, Л.М.Лапкин, А.А.Панасенко саҡырыла. 1965 йылдан алып кафедраның уҡытыусылар составы БДУ-ның химия факультеты аспирантураһын тамамлаусылар менән тулыландырыла башлай. Хәҙерге ваҡытта уҡытыусыларҙың күпселеген улар тәшкил итә.\nФакультеттың әлеге кафедраларының формалашыуын тарихи аспектта ҡараһаң, уларҙың ойошторолоуы 1960-1969 йылдарға тура килә. Унан һуң нигеҙҙә ошо кафедралар үҙгәртелгән йәиһә яңылары барлыҡҡа килгән.\nХимия кафедраһы базаһында 1960 йылда физик һәм аналитик химия кафедраһы (мөдире доцент Б.В.Айвазов), органик булмаған һәм органик химия кафедраһы (мөдире доцент Ю.В.Светкин) асыла.\nБыл осорҙа химия факультеты ойоштороу, кафедраларҙың матди-техник базаларын булдырыу эштәре бара, ғилми йүнәлештәр формалаша, педагогик традициялар барлыҡҡа килә.\n1963 йылдың 13 февралендә химия факультеты үҙ аллы статус ала. Факультеттың беренсе деканы С.М.Петров – энциклопедик белемле физикохимик, студенттарҙың белем кимәленә талапсан ҡарашлы педагог була. С.М.Петров был вазифала 1968 йылға тиклем эшләй.\nДекан булып шулай уҡ профессор Ю.В.Светкин (1968-1970 йй.), доцент Л.Б.Резник (1970-1975 йй.), доцент М.Н.Нурғәлиева (1975-1979 йй.), профессор Ф.Х.Ҡудашева (1979-1987 йй.), профессор М.И.Абдуллин (1987-1989 йй.), профессор В.Н.Майстренко (1990-1993 йй.), профессор Ю.А.Прочухан (1994-2002 йй.), профессор А.Я.Герчиков (2002-2010 йй.) эшләй. Хәҙерге көндә факультеттың деканы – Р.М. Әхмәтханов.


Башҡортостанда Үзбәк сауҙа йорто эшләй башлаясаҡ\nЯҡын киләсәктә асыласаҡ үҙәктә был ҡояшлы илдә етештерелгән иң яҡшы тауарҙарҙы тәҡдим итеү ҡарала.\nШул уҡ ваҡытта Ташкентта башҡорт үҙәген асыу күҙаллана. Ике яҡ араһындағы бәйләнештәрҙе нығытыу юлдары бөгөн Республика башлығының Үзбәкстандың ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе Аҡмал Камалов менән осрашыуында барланды. Рөстәм Хәмитов белдереүенсә, әлеге ваҡытта сауҙа әйләнешенең кәмеүе күҙәтелә. Әммә ике яҡ та хеҙмәттәшлекте үҫтереү яғында. Эшҡыуарлыҡ, нефть химияһы, ауыл хужалығы тармағында бәйләнештәрҙе нығытырға мөмкин.\nБашҡортостандың эшлекле даирәләре вәкилдәре Ташкент эшҡыуарҙары менән бер нисә тапҡыр осрашып, берлектәге күләмле проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу буйынса һөйләшеүҙәр алып барған. Шулай уҡ ике республика араһында мәҙәни бәйләнештәрҙе нығытыу ҙа даими иғтибар үҙәгендә. Был осраҡлы түгел. Әле Үзбәкстанда 30 меңдән ашыу башҡорт йәшәй, ә беҙҙең республикаға ситтән килеүселәрҙең яртыһы үзбәктәр. Рөстәм Хәмитов Өфөлә Үзбәкстандың вәкиллеген асыу тәҡдимен индерҙе. Был мигранттар проблемаһын урында хәл итеү мөмкинлеген бирә, тине Республика башлығы.


“Башҡортостан” — милләтебеҙ тотҡаһы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » “Башҡортостан” — милләтебеҙ тотҡаһы\n“Башҡортостан” — милләтебеҙ тотҡаһы 27.04.2012 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nМинең булмышым, беҙҙең быуын кешеһенең күбеһенә хас булғанса, 50 йылдан ашыу инде “Башҡортостан” гәзите менән бәйле. Үткән быуаттың 50-се йылдарында “Ҡыҙыл Башҡортостан” гәзите беҙҙең өсөн төп мәғлүмәт сығанағы ғына түгел, радио ла, телевизор кеүек тә булды. Ул замандарҙа гәзитте өйҙән-өйгә йөрөтөп уҡый торғайныҡ.\nБыйыл үҙенең 95 йыллығын билдәләргә йыйынған “Башҡортостан”ыбыҙ 1917 йылдан бирле ябай булмаған тарихыбыҙҙың һәр осоронда милләтебеҙҙе, ғөмүмән, Башҡортостан халҡын берләштереп, әйҙәп килә.\nМин был юлдарҙы “Башҡортостан” гәзитенең быйылғы 6 апрель һанында Нияз Сәлимовтың “Мөхәррир һүҙе” рубрикаһында баҫылған “Туған тел тотҡаһы — милли матбуғат” исемле мәҡәләһен уҡығандан һуң яҙам. Баш мөхәррирҙең һүҙен ҡеүәтләп, “Башҡортостан” гәзите — милләтебеҙ тотҡаһы” тиһәм дә, бер ҙә арттырыу булмаҫ. Шуға күрә лә был мәҡәләләге телебеҙ, милләтебеҙ яҙмышына ҡағылған борсоулы фекерҙәр уйландыра, вайымһыҙлығыбыҙға әсенеү тойғоһон көсәйтә.\nҺуңғы йылдарҙа федераль власть тарафынан аҙ һанлы бәләкәй милләттәрҙе ситләтеү сәйәсәте беҙҙең алда яңынан-яңы кәртәләр ҡуя, милләтебеҙ яҙмышына ҙур хәүеф менән янай. Шундай баҫымға беҙ ниңә ғәмһеҙ, ҡул һелтәп, булһа — булыр, булмаһа — юҡ тип ҡарайбыҙ? Киреһенсә, берләшергә, берҙәм, бер-беребеҙгә ярҙамсыл булырға тейешбеҙ ҙә баһа. Әйтәйек, “Башҡортостан” гәзитенә, башҡа милли баҫмаларыбыҙға яҙылабыҙ икән, берәү ҙә беҙҙең ҡулыбыҙға һуҡмай бит! Шулай булғас, кемде ғәйепләйбеҙ һуң? Эйе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә үҙебеҙҙе бай халыҡ тип әйтә алмайбыҙ, әммә “Башҡортостан”, “Йәшлек”, “Киске Өфө”, “Ватандаш”, “Ағиҙел”, балаларыбыҙ өсөн сығарылған милли баҫмаларға яҙылыуға йылына (икегә бүлеп) һәр ғаиләлә өс-дүрт мең һумлап аҡса тотонһаҡ, халыҡ әйтмешләй, ярлыланып китмәҫбеҙ. Милләт булараҡ йән аҙығы, рухи байлығыбыҙҙы һаҡларбыҙ, яҡларбыҙ.\n“Башҡортостан” гәзитенең иң әүҙем уҡыусылары булырға тейешле ойошмаларҙы ғына барлап китәйек: мәғариф учреждениелары — мәктәптәр, училищелар, техникумдар, юғары уҡыу йорттары; мәҙәниәт, сәнғәт ойошмалары — клубтар, мәҙәниәт йорттары, китапханалар. Дәүләт власы, урындағы үҙидара органдарын да ҡушайыҡ. Быларҙан тыш, зыялыларыбыҙ эшләгән күпме йәмғиәт, ғилми һәм башҡа төрлө ойошма бар. Нияз Сәлимов үҙ мәҡәләһендә Балтик буйы халыҡтарының туған телде һаҡлауға ни тиклем етди ҡарауына һоҡлана. Мин быға үҙебеҙ менән йәнәш йәшәгән татар ҡәрҙәштәрҙе лә өҫтәр инем. Татарстандағыларҙы түгел, үҙебеҙҙең Башҡортостан татарҙарын әйтәм.\n“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективы һуңғы осорҙа гәзиттең йөкмәткеһен, биҙәлешен заманса үҙгәртеү, яңыртыу буйынса ныҡышмалы эшләй, баҫылған яҙмалар уҡымлы, үҙенә тартып тора. Төрлө хәл ителмәгән мәсьәләне, етешһеҙлекте тәнҡитләгән яҙмаларҙы гәзит уҡыусылар хуп күрә. Һөҙөмтәлә баҫманың тиражы ла арта башланы.\nБыл йүнәлештә беҙгә урындарҙа — район, ҡала кимәлендә редакция менән берлектә төрлө сара үткәреү ҙә яҡшы булыр ине. Әле беҙҙең Мәләүез районы “Башҡортостан” гәзитенә 2012 йылдың беренсе яртыһына яҙылыу йомғаҡтары буйынса 13-сө урынды биләй — баҫманы 298 дана алдырабыҙ. Был, тураһын әйткәндә, ҡәнәғәтләнерлек түгел. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һаман да беҙҙең өсөн кемдер хәл иткәнен, күрһәтмәләр биреүен көтәбеҙ. Ошоно иҫтә тотоп, редакцияға район, ҡала хакимиәттәре башлыҡтары менән бәйләнеште нығытырға кәрәктер. Совет власы заманында республика гәзит-журналдары редакцияларының журналистары район, ҡалаларға килеп, гәзит уҡыусылар, етәксе кадрҙар менән бик фәһемле осрашыуҙар ойоштора торғайны. “Совет Башҡортостаны” гәзитенең шул саҡтағы баш мөхәррире Абдулла Исмәғилев килеп үткәргән шундай эшлекле осрашыуҙар әле лә иҫтә. Ул йылдарҙа матбуғатҡа яҙылыу кампаниялары үткән һайын редакциялар һәр районда, ҡалала гәзит-журналдарға яҙҙырыуҙа әүҙем эшләгәндәрҙе маҡтау грамоталары менән бүләкләй торғайны. Хәҙергесә телевизор, төрлө көнкүреш техникаһы кеүек ҡиммәтле әйбер эҙләмәнеләр, әммә маҡтау грамоталарын ҙур бүләк итеп ҡабул итә инек. Милләттәштәребеҙ күпләп йәшәгән ауыл, ҡалаларҙа редакция ҡатнашлығында заманса төрлө акция, әйтәйек, “Башҡортостан” гәзите көнө”, “Айыҡ ауыл”, “Иң матур ауыл”, мөһим тарихи ваҡиғалар, арҙаҡлы шәхестәребеҙгә арналған байрамдар үткәреү ҙә һөҙөмтәле булыр ине. Беҙ бындай сараларҙы ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашырға әҙер.\nБаш мөхәррир үҙенең мәҡәләһендә “Бөгөнгө ҡатмарлы шарттарҙа беҙгә барлыҡ көстө тел өлкәһендә яулаған ҡаҙаныштарыбыҙҙы, йәғни позициябыҙҙы һаҡлап, яҡлап ҡалыуға йүнәлтергә кәрәк. Был тәңгәлдә хәстәрлегебеҙ мәктәп булырға тейеш: унда башҡорт теле даими уҡытыла икән, тимәк, киләсәктә милли матбуғат йәшәйәсәк тигән һүҙ”, тип яҙа. Эйе, был айырыуса көнүҙәк, мөһим, урынлы фекер, телебеҙҙе һаҡлаһаҡ, милләтебеҙ ҙә йәшәйәсәк. Ошо уңайҙан үҙемдең бер әйтер һүҙем бар. Ул мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу, өйрәнеү буйынса рәсми мәғлүмәттәр тураһында. Бында беҙ саманан тыш оптимистар, теләгәнебеҙҙе ысынбарлыҡ итеп күрһәтергә тырышабыҙ һәм шуға үҙебеҙ ҙә ышанабыҙ шикелле. Ошо уҡ һүҙҙәр балалар баҡсаһына ла ҡағыла. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөнгө ысынбарлыҡты баһалауға бындай ҡараш бөтә Рәсәйгә хас күренеш һәм мәғариф өлкәһендә генә лә түгел.\nЛәкин беҙҙең осраҡта бындай ысул милләт кәмәһенең ҡомға терәлеүенә килтереүе бар. Шуға күрә лә артабан “Башҡортостан” гәзитендә республика мәктәптәрендә, балалар баҡсаларында башҡорт телен уҡытыу, өйрәнеү, милли рухта тәрбиәләү мәсьәләләренә ҡағылған, ысынбарлыҡтан сығып әҙерләнгән аналитик яҙмалар даими баҫылып торһон ине. Артабан бындай мәҡәләләр буйынса хакимиәт башлыҡтарына, тейешле дәүләт органдарына рәсми мөрәжәғәт тә ебәреү фәһемле булыр.\nБеҙ бит Башҡортостан Республикаһын булдырыусы ерле, төп милләт, уның туған теле — республикабыҙҙағы дәүләт теле тураһында һүҙ алып барабыҙ. Шулай булғас, ниңә ошоно онотабыҙ, ғәмһеҙлек күрһәтәбеҙ, хөрмәтле милләттәштәр?! Ауыҙ асып, йоҡлап йөрөһәк, өҫкә менеп барыусылар, “Уфа губернаһы” тип хыялланыусылар аҙмы?\nУяу, берҙәм булайыҡ. Башыбыҙҙы ғорур күтәреп йәшәйек, үҙ яҙмышыбыҙға үҙебеҙ хужа булайыҡ. Йылдан-йыл етеҙерәк елгән тарих арбаһынан төшөп ҡалмайыҡ тиһәк — башҡа юл юҡ.


Һуғыш йылдарында йөҙҙән ашыу завод һәм фабрика Башҡортостанға күсерелгән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҺуғыш йылдарында йөҙҙән ашыу завод һәм фабрика Башҡортостанға күсерелгән\n06 мая 2016 — 16:40\nУларҙа эшләгән меңәрләгән кеше беҙҙең республикаға эвакуацияланып, еңеүҙе яҡынайтыуға үҙ өлөшөн индергән. Өфө агрегат предприятиеһы самолет двигателдәре өсөн свечалар эшләүҙе яйға һала. Был предприятие әле лә авиация тармағы өсөн бик күп деталдәр етештерә. Өфө уртаһында урынлашҡан приборҙар етештереү предприятиеһы бөгөн меңәрләгән квадрат метр майҙанды биләй. Ә алыҫ 1941 йылда бында Мәскәүҙән ашығыс рәүештә эвакуацияланған завод ул ваҡытта ҡала ситендәге буш майҙанға урынлаштырыла. Һуғыштың тәүге йылында эшселәргә асыҡ һауа аҫтында эшләргә тура килә. Әлеге ваҡытта, ул ауыр йылдарҙы кисергән эшселәр предприятиела ҡалмаған. Әммә хеҙмәт батырҙары менән бергә эшләү бәхетен татыусылар әле лә бар. Владимир Солодовников ярты быуаттан ашыу ғүмерен ошо заводҡа бағышлай. Һөнәри сынығыуҙы ул тылда фронт өсөн йәнен аямай эшләгән һәм һуғыштан ҡайтып илде аяҡҡа баҫтырыуҙа ҡатнашҡан яугир эшселәрҙән ала. Тап ошондай станок артына ул өйрәнсек булып баҫа, ә һуғыш йылдарында был ҡоролмаларҙа авиация двигателе деталдәрен эшләп фронтҡа оҙаталар, һәр икенсе самолет Өфө заводында етештерелгән свечаларҙа эшләй. Ә был деталдәрҙе ҡырыу өсөн тәғәйенләнгән станок үҙенә күрә раритет. Ул 1935 йылда эшләнгән. Башҡа ҡоролмалар менән бергә станокты Мәскәүҙәге 161 һанлы заводтан алып киләләр. 1941 йылдың 14 сентябрендә предприятиены тиҙ арала Өфөгә күсереү бойороғо сыға. Бөтә ҡоролма 290 вагонға тейәлеп Уралға оҙатыла. Заводты урынлаштырыу өсөн Аксаков урамындағы автомастерской урыны һайлана. Ул ваҡытта был урын Өфөнөң сите һаналған. Предприятиены урынлаштырырлыҡ биналар булмай, ә фронтҡа запас частәр кәрәк. Кешеләргә ауыр шарттарҙа эшләргә тура килә. Станоктарҙы асыҡ һауала урынлаштырып 40 көн эсендә генә тәүге 10 мең дана свеча етештерелә. Приборҙар етештереү предприятиеһында тарихҡа бик һаҡсыл ҡарайҙар. Бында һуғыш йылдарында эшләнгән һәр деталгә айырым иғтибар. Ул ваҡыттағы хеҙмәт алдынғылары, бында етештерелгән продукция фотоһүрәттәре айырым стендта урын алған. Бөйөк Ватан һуғышының тәүге йылдарында уҡ Өфөгә төрлө мәғлүмәттәр буйынса йөҙҙән ашыу завод, фабрика, предпритяие күсерелә. Тиҫтәләгән госпиталь, әллә күпме үҙәк хужалыҡ һәм дәүләт органдары урынлаштырыла. 1941–1943 йылдарҙа Фәндәр академияһы, бер нисә юғары уҡыу йорто Өфөлә була. Көнбайыш өлкәләрҙән эвакуацияланған 278 мең кеше Башҡортостанға килеп һыйына.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №15, 11 - 17 апрель, 2020 - Информационные страницы\n№15, 11 - 17 апрель, 2020\nТАЖЛЫ БУЛҺА НИ...\nӘллә ниҙәй күреп шуны\nТаж кейгән был вирус тиеп\nЛимон, һарымһаҡ аша ла,\nЭс һин ҡайнар сәйеңде,\nБаланын һәм ҡоротон ҡуш,\nСәйгә һал үләнеңде.\nТүҙеп кенә өйҙә ултыр,\nҮтер, тажлы булһа ла,\nБашҡорттоң милли ризығы\nҮҙе дауа лабаһа!\nҺуңғы йылдарҙа табип һөнәренә үтә лә ихтирамһыҙлыҡ сәскә атты йәмғиәттә. Халыҡ врачтарҙы хеҙмәтләндереүсе итеп кенә ҡабул итә башланы. Нисек итеп табип хеҙмәтләндереүсе генә булһын инде?\n7 апрелгә ҡарата уҡыусыларҙың 99 проценты дистанцион белем алырға техник яҡтан әҙер була. Видеодәрестәр Skype, YouTube, Zoom платформалары буйынса алып барыла, шулай уҡ "Якласс", "Учи.ру", "Виртуальная школа Сбербанка" платформалары аша автоматлаштырылған "Мәғариф" мәғлүмәт системаһындағы электрон журнал аша эштәр бирелә.\nОлоларға ҡала фатирында ауырыраҡ бирелә үҙизоляция. Ҡараған, тыңлаған нәмәләре - телевизор. Һуңғыһы иһә шунса үлем, шундай ҙур бинаны морг өсөн биргәндәр, фәлән-фәсмәтән тип тылҡыуҙан башҡаны артыҡ күрһәтмәй.\nКешеләре башлыса оҙон буйлы, ерән сәсле, алһыу йөҙлө һәм зәңгәр күҙле. Ҡара сәс яҡшы сифат тип һаналмай, ә ҡоңғорт күҙлеләр Ли Лин вариҫтары тип һанала. Ир-ат ҡолаҡтарына алҡа тағып йөрөй. Улар ғорурҙар һәм бирешмәҫтәр.\nБиш-алты йыл самаһы коммерция структураларында эшләп, үҙемде эшҡыуарлыҡ өлкәһендә һынап ҡараным. Әммә мине барыбер йәмғиәткә күберәк файҙа килтерә торған өлкә тартты.\nҠартатайҙар бөркөттө тотоп өйрәткәндә, уны башта уҡ тағараҡҡа ултыртҡандар. Ашатыр алдынан уны хужаһы үҙ тауышына өйрәткән. Сөнки бөркөт ишетеп өйрәнгән тауышты ғына үҙ иткән, башҡаларға осоп килмәгән.\nМУЗЕЙҘА, КИТАПТА ДӨРӨҪ ӨЛГӨЛӘР ЕТЕРЛЕК\nКейем кешенең йәше, социаль хәленең дә сағылышы бит. Шул йәһәттән тағы бер фекеремде әйтмәксемен. Нишләптер "Ете ҡыҙ", "Хан ҡыҙы" бейеүҙәрендә ҡашмау кейәләр. Ҡашмау бит кейәүгә сыҡҡан ҡатын-ҡыҙҙың баш кейеме.\nБөтә донъяла, хатта илебеҙҙә лә COVID-19 тип аталған ҡурҡыныс вирус йөрөгәндә хөкүмәт органдары ана шундай сараларҙы мәжбүри рәүештә ойоштора икән, был - тик яҡшыға ғына!\nРәми Ғариповтың "Һәр эштең бар үҙ шиғриәте..." тигән һүҙҙәре менән тулыһынса килешәм. Минең аңлауымса, шиғриәт - ул матурлыҡ, тормош йәмен тапҡыр, татлы һүҙҙәр менән күрһәтеү. Һәм бөгөн мин "үҙенсәлекле" балалар менән эшләүҙең шиғриәтен күрһәтергә теләйем!


Башҡортостанда иң яҡшы умартасы һайланды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда иң яҡшы умартасы һайланды\n12:04, 31 августа 2011 Иҡтисад\nСалауат районынан Ришат Носратуллин Башҡортостандың иң яҡшы умартасыһы тип танылды. Иглин районында үткән XI Республика умартасылар конкурсында мөмкин булған 65 балдан ул 64 балл йыйҙы. Икенсе урында – Баймаҡ районынан Азат Ниәтшин (63 балл), өсөнсө урынды Миәкә районынан Миңнебай Әһлиуллин (60 балл) яуланы. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бер юлы бында «Йәш умартасы» V республика конкурсы ла уҙғарылды.\nБР ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл конкурста йөҙгә яҡын кеше ҡатнашҡан.\n— Был республикала өлкәндәр менән бер рәттән балалар ҙа ҡатнашҡан берҙән-бер конкурс, тимәк, әлеге һөнәрҙең киләсәге бар, — тине Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары Азат Йыһаншин. – Бөгөн башҡорт балы республика брендына әүерелде, һәм беҙгә был тармаҡты әүҙем үҫтерергә кәрәк.\nШуны ла билдәләп үтергә кәрәк, йәш умартасыларға өлкәндәр кимәлендәге мәсьәләләрҙе сисергә тура килде. Конкурстың барлыҡ төрҙәре буйынса Иглин районынан Дамир Мәрҙәнов иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтте, икенсе урынды – Илеш районынан Лилиә Нәҙерғолова, өсөнсө урынды – Нуриман районынан Гузәл Шакирова яуланы.\nРеспублика конкурсы үткән Иглин районында 12 меңдән ашыу бал ҡорто күсе тотола. Ләмәҙ, Оло Теләк, Красный Восход, Ауструм, Балтика, Кәлтә һәм Ҡалтыман ауыл биләмәләрендә улар күпләп тотола. Быйыл умартасылар йәмғиәте булдырылған, умарталыҡ тотоу өсөн 40 ер участкаһы бүленгән.\nТеги: ауыл хужалығы, умартасылыҡ, конкурстар


Песня «16 йәш» исполнителя Фанис Султангулов. Скачать или слушать онлайн\nПесня «16 йәш»\nҺиңә тулды 16 йәш, һинең йөҙҙәрең нур-ҡояш,\nКүңелеңдә һөйөү хисе, бәғерем.\nӘ мин тышта һине көтәм, сығалмағаныңды беләм,\nИртән килермен мин тағын, илама, мөхәббәтем.\nӘхирәттәрең ҙурайҙы, яҡын дуҫтарың һөйләшмәй.\nҺине атай менән әсәй кистәрен өйҙән ебәрмәй.\nКлассташтарың һиндән көлә, һине бала тип һанайҙар.\nАтай-әсәй һине әрләй, һинең хәлде аңламайҙар.\nӘ мин тышта һине көтәм, сыҡманың яныма тағын,\nҺинән башҡа ғашиҡ булмам, кәрәкмәй бүтән ҡыҙ-ҡырҡын.\nИртән килермен мин тағын, илама, мөхәббәтем. (2 раза)\nТышҡа йылы яҙ килгән, күңелдәремә төшкән. Һине генә мин уйлайым. Һинең саф йылмайыуың гел күҙемдең алдында, Нимә булған аңламайым. Припев: Тауҙың башына менеп,тәбиғәттәң моң алып, Йырҙарымды йырлайым күңелемә тултырып. Бер ҡасан да онотма, йәрем, йәрем, бәхетем, Һиңә әйтер һүҙем бар - һин минең мөхәббәтем. Тышҡа йылы яҙ килгән, күңелдәремә төшкән. Онотабыҙ, юғалабыҙ... Һин дә мин мөхәббәткә һәм әйткән һүҙебеҙгә Гел тоғро булып ҡалабыҙ. Припев: Тауҙың башына менеп, тәбиғәттәң моң алып, Йырҙарымды йырлайым күңелемә тултырып. Бер ҡасан да онотма, йәрем, йәрем, бәхетем, Һиңә әйтер һүҙем бар - һин минең мөхәббәтем.


Вена — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nВена — версиялар араһындағы айырма\n14:40, 12 май 2016 версияһы\n74 байт өҫтәлгән , 5 лет назад\n11:02, 11 май 2016 версияһы (төҙәтеү)\n14:40, 12 май 2016 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nКүп быуаттар дауамында Вена [[Габсбургтар|Габсбургтарҙың]] резиденция - калаһы, уларҙың хакимлығы осоронда Европаның мәҙәни һәм сәйәси үҙәгенә әүерелгән герман милләтенең [[Изге Рим империяһы]] баш ҡалаһы ла була. 1910 йылда ике миллион кеше көн иткән, ул донъяның иң эре ҡалалары араһында тик [[Лондон]], [[Нью-Йорк|Нью - Йорк]] һәм [[Париж|Париждан]] ҡала килә дүртенсе урын биләй. Империяның емерелеүенә килтергән [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе бөтә донъя һуғышынан]] һуң Венаның халыҡ һаны сиреккә яҡын кәмей һәм үҫеүен туҡтата.\nВенаның иҫке ҡалаһы (эске өлөшө) Шёнбрунн һарайы 2001 йылдың декабрендә [[Бөтә донъя мираҫы|бөтә Донъя мираҫы]] ([[ЮНЕСКО]] исемлегенә индерелә.\nФормаһы буйынса Вена арҡырыға Дунай йылғаһы хордаһы менән киҫелгән түңәрәкте хәтерләтә. Иҫке ҡала тип исемләнгән уның үҙәк өлөшө беренсе райондың (Эске район) административ сиктәре менән тура килә тиерлек. Рингштрассе (Түңәрәк урам) йәки Ринг (түңәрәк) иҫке ҡаланы уратҡан бульварҙарҙың сылбыры. Рингтың тарихы император үҙенең һаҡланыу функцияларын юғалтҡан һәм ҡамасау итә башлаған фортификацион ҡоролоштарҙы емерергә, улар урынына репрезентатив бульварҙар һәм тарихилыҡ стилендәге, хәҙерге көндә ҡаланың иң мөһим иҫтәлекле урындары булған биналар серияһын төҙөү 1857 йылда башлана. Венаның икенсе ярым түңәрәген яһаған Гюртель урамы (Билбау) шулай уҡ XIX быуаттың икенсе яртыһында хәрби әһәмиәтен юғалтҡан XVIII быуаттан алып Венаны биҫтәләре менән яҡлаған фортификацион үрҙе һүткәндән һуң барлыҡҡа килә. Гюртель артында официаль рәүештә 1892 йылда Венаның өлөшө булып киткән элекке биҫтәләр урынлашҡан.\n=== Административ бүленеше ===\nҠаҙыныуҙар күрһәтеүенсә, VI быуатта боронғо Рим лагеренең диуарҙар артында тормошо уның төнъяҡ - көнсығыш өлөшөндә тупланған була. Ултараҡтың Исеме ерлеге билдәле түгел, унан башҡа бөгөнгө Венаның территорияһында бер нисә авар һәм славяндар ултырағы була. шулай ҙа <ref>[http://www.orgdosug.ru/pub.php?pid=1635&cid=311 Археологические раскопки в Вене]</ref>. Исемдәрен, ҡайһы бер славян ултыраҡтарының исемдәре әлегә тиклем Венаның бөгөнөг райондарының исемдәрендә йәшәй: Веринг (18), Дёблинг (19).\n[[Файл:Map_Vienna_1547.jpg|слева|мини|240x240пкс|Венаның планы, 1547 йыл,]]\nIX быуатта көнбайыштан килеүсе Каролингтар боронғо Рим лагереның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ҙур булмаған замок һәм хәҙергәсә һаҡланып ҡалған изге Рупрехт сиркәүен төҙөй. Йорттар һаны һаман да бәләкәй һәм әһәмиәтһеҙ ултыраҡта бер аҙ арта. Шул уҡ IX быуатта Вена тураһында беренсе мәртәбә телгә алыныуы билдәле: иҫке Зальцбург анналларында (тарихи инша) 881 йыл яҙмаһы һаҡланып ҡалған, был яҙмала Вения янында венгрҙар менән алыш булыуы тураһында бәйән ителә: "... bellum cum ungaris ad Uueniam..." Әммә бында йылға тураһында һүҙ барамы, әллә Вена ҡалаһы тураһындамы - асыҡлыҡ юҡ. Шулай уҡ алыш нисек тамамланғаны тураһында ла асыҡлыҡ юҡ.\nXII быуат уртаһында Вена Австрия герцогтары Бабенбергтарҙың резиденцияһы булып китә. 1155 йылда герцог Генрих II Бабенберг Ам - Хоф майҙанында йорт төҙөй. 1137-1147 йылдарҙа Изге Стефан соборы урынында (хәҙерге собор XIII—XV быуаттарҙа төҙөлгән) беренсе сиркәү төҙөлә. 1278 йылдан Вена — терәге династияһы [[Габсбургтар]] династияһының терәге. 1469 йылда император Фридрих III Папа Павел II Венала епископлыҡ ойоштороуына ирешә (1469 йылда Австрия дини яҡтан епископ Пассауға буйһона).\n1529 йылда төрөктәр тарафынан Вена һөҙөмтәһеҙ ҡамала. Вена яҡлаусылары дошмандың сама менән 20 тапҡырға өҫтөнлөгөнә ҡарамаҫтан киҫкен рәүештә еңеүгә ирештеләр. Төрөк армияһының быға тиклем татымаған ауыр ҡыйратылыуынан һуң[[Ғосман империяһы| Ғосман империяһының]] ашығыусан экспанисияһына нөктә ҡуя. Быуат ярымваҡыт үткәс, 1683 йылда католик илдәрҙең союздаш илдәренең ғәсҡәрҙәре Вена диуарҙары аҫтында бынан да ҡыйратҡысыраҡ еңелеүгә дусар итә. Ошо еңелеүҙән һуң Ғосман империяһы яулап алыуға йүнәлтелгән походтарҙан бөтөнләйгә баш тарта һәм нәҡ ошо еңелеүҙән һуң уның емерелеүе башлана.\nXVIII — XX быуат башында Вена — донъя мәҙәниәтенең, айырыуса музыкаль өлкәлә, мөһим үҙәге була.\n1805 һәм 1809 йылдарҙа Венаға ғәсғәрҙәре [[Наполеон I|Наполеон]] ғәсҡәрҙәре баҫып инә. 1814 йылда ҡалалаЕвропаның сәйәси картаһын ҡайтанан ҡараған Вена конгресы уҙа.\n[[Файл:Anonym_Entsatz_Wien_1683.jpg|мини|240x240пкс|Төрөктәрҙең Венаны ҡамауы, 1683 йыл]]\nXIX быуаттың беренсе яртыһында билдәле Вена композиторҙары, рәссамдары һәм театраль эшмәкәрҙәре нигеҙ һалыусылары булған бидермейер стиле килеп сығыуы менән ҡалала мәҙәниәт һәм сәнғәт сфераһында алға үҫешеү күҙәтелә. Вена дөйөм Европа музыкаль үҙәгенә әүерелә. Бидермейер эпохаһы ҡала халҡы әүҙем ҡатнашҡан 1848 революцияһы менән тамамлана.\nXIX быуат аҙағында Венала мәҙәниәт, фән һәм мәғариф өлкәләре сәскә атыуын дауам итә. Донъя билдәлелеге менән [[Вена университеты]] һәм фәндәр Академияһы файҙалана. 1897 йылда Веналағы богема вәкилдәре Вена сецессион төркөмөн ойошторалар, был ойошмаға Коломан Мозер, Густав Климт һәм Отто Вагнер инә..\nXX быуат башына Вена Европаның иң эре 2 млн кешенән ашыу халыҡлы ҡалаларының береһе була. Әммә Европалағы сәйәси ваҡиғалар Вена өсөн һынылышлы була, Беренсе донъя һуғышында[[Австро-Венгрия| Австро - Венгрияның]] ҡыйратылыуынан һуң, Вена үҙенең элек булған абруйын юғалта.\n[[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе бөтә донъя һуғышы]] Габсбургтар нәҫеленең емерелеүенә килтерҙе һәм инфляция һәм социалистар һәм консерваторҙар араһындағы сәйәси көрәше Венаның түбән төшөүенә сәбәп була. Массалар һәм капитал мәнфәғәттәре араһында тигеҙлек һаҡлаусы муниципалитет һәр кем алырлыҡ торлаҡ төҙөү һәм ҡала инфраструктураһы буйынса киң программаны тормошҡа ашырҙы, әммә партиялар араһындағы бәрелеште булдырыу сараларын күрә алманы. 1927 йылда Венала 89 ғүмерҙе өҙгән күмәк халыҡлы йәмғиәт тәртипһеҙлектәре башлана.1934 йылда Февраль ихтилалы тоҡана.\n1934 йылда власҡа килгән Австрия фашизмы режимы илдең бойондороҡһоҙлоғон һаҡлай алмай һәм 1938 йылдың 11 мартынан 12 мартҡа ҡараған төндә Венаға немец ғәҡәрҙәреғәсҡәрҙәре бәреп инә.\n1945 йылдың 13 апрелендә Вена операцияһы барышында Вена совет ғәсҡәрҙәре тарафынан алына. Инглиз -американлыларҙың бомбежкаларынан һәм урамдағы алыштарҙың һөҙөмтәһендә ҡалаға байтаҡ зыян килтерелһә лә, иҫке ҡаланың тарихи ансамбле шулай ҙа һаҡланып ҡала. Изге Стефан соборы 1960 йылда тергеҙелә.аҡланмаған. 1955 йылда опера театры һәм "Бургтеатр" ҡабаттан асыла.\n13 апрель, 1945 йыл барышында Светской операция Вена ине взятка советские ғәсғәрҙәре. Һөҙөмтәлә, англо-америка бомбежка, ә һуңынан урам боев шәһәргә причин ҙур юғалтыу булһа ла, тарих ансамбле, Иҫке ҡала, ғөмүмән, һаҡланмаған. Төҙөү соборы ав Степана 1960 йылда тамамланды. 1955 тағы бер ҡат асылған опера театры һәм "Бургта".\n1945 йылдыңИюльйылдың июль айында Австриялағы оккупация зоналары һәм Вена менәнараһында идара итеү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Ҡала дүрт оккупация секторҙарына бүленә: советтар, америка, инглиз һәм француз секторҙары. Дүрт яҡлы оккупация өсөн үҙәк булдырыла. Карл Реннер Германиянан айырылыуын иғлан иткән Австрия ваҡытлыса хөкүмәтен булдыра. Ҡаланың төньяҡ - көнсығыш сиктәрен биләгән Совет ғәсҡәрҙәре һәм ҡаланың башҡа өлөштәрен биләгән союздаш илдәрҙең ғәсҡәрҙәре ҡаланы Автрия бойондороҡһоҙ һәм нейтраль тип иғлан ителгәндән һуң 1955 йылда ҡалдырып китәләр.\n1950 йылдарҙың икенсе яртыһында Вена ҡабаттан муниципаль торлаҡтарҙы күпләп төҙөүҙе йәйелдереп ебәрҙе, 1970-1980 йылдарҙа ҡаланың үҙәгендә етди реконструкция үткәрелде һәм бының һөҙөмтәһендә Вена Брюсселдәге һымаҡ уйланмаған төҙөлөштәнтөҙөлөштәрҙән һаҡланыпҡотолоп ҡалды. Хәҙерге Венала АЭХАА ( МАГАТЭ), СҮбБМО (ЮНИДО), [[Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһы|ОПЕК]] һәм башҡа күп кенә халыҡ-ара ойошмалаы урынлашҡан. 1975 йылдың 21 декабрендә ОПЕК штаб - фатиры террористарҙың һөжүменә дусар булдыбула.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/602681 ҡабул ителгән


Мәҙәниәт // Кино\n"Хомячок" ил буйлап китте\nӨфөнөң "Искра" кинокомплексында "День хомячка" фильмы премьераһы ҙур уңыш менән үтте. Сценарийҙың авторҙары - билд әле КВН - сылар Юрий Патренин, Николай Петров һәм Константин\nМурзенко. Продюсерҙары - Мәскәүҙә кино һәм видео өлкәһендә билдәлелек яулаған Виктор Алисов һәм Максим Швачко. Режиссер ы иһә билдәле Өфө клипмейкеры, комикстар авторы Виталий Мөхә мәтйәнов, өфөләргә ул МУХА ҡушаматы буйынса таныш. Картинаны ң директоры - Артур Абдрахманов. Фильм ҡыҙыҡлы, көлкөлө, шул\nуҡ ваҡытта етди һәм музыкаль килеп сыҡҡан.\nӨс дуҫ - Степаныч ( Виктор Проскурин), Серега ( Григорий Малыгин) һәм Коляндың ( Дмитрий Никулин) тормошо бер көнө әк иәткә әйләнә.\nЫсынында артыҡ эсеү һаулыҡтың да, йәшәйештең дә емерелеү енә килтерә. Исмаһам кинола улай булмаһын ине...\nГеройҙар бер көнө бик бай ҡунаҡхана бүлмәһендә уяна. Бер\nнимә лә иҫләмәйҙәр, ә баш төҙәтергә тип аҡса эҙләй башлаһа лар, миллион доллар тултырылған саквояжға тап булалар. Аҡса булғас"егеттәрҙең" тормошо ла үҙгәрә: үҙ ҡалаларында билдәле\nкешеләргә әүереләләр. Һәм бына ваҡиғаларға бай тағы бер көн\nүтә. Төнгө клуб, банкет, эскелек... Иртә. Ҡунаҡхана бүлмәһ е. Мин ҡайҙа Мин кем Ете йөҙ доллар һалынған саквояж. Бе р һүҙ менән әйткәндә "день сурка", йәғни "хомячка".\nФильмдың икенсе исеме лә бар - "Русское счастье". Рус к ешеһе бәхет тураһында үҙенсәлекле уйлай. Һәм хатта хәҙерге з аман төрлө яңылыҡтарға бай булһа ла ( американдарҙың Хэллоуи н, Изге Валентин көндәрен байрам итәбеҙ), беҙ хыялланыуҙан т уҡтамайбыҙ. Ә хыяллана беләбеҙ беҙ... Фильмда шундай урын ба р. Дуҫтарҙың береһе: "Минең бала саҡтан килгән бер хыялым ба р, БМВ машинаһын һатып алғым килә", - ти. Ә дуҫы: "Колян, ни мәгә һиңә БМВ" тигәс, "Кеше ташыйым" тип яуаплай.\n"Хомячок"ты ҡайҙа төшөргәндәр\nПремьеранан һуң үткәрелгән матбуғат конференцияһында уны т өшөрөүселәр был һорауға түбәндәгесә яуапланы\n- Киноны Мәскәүҙә төшөрөргә ғәҙәтләнгәндәр. Һис юғы Питер ҙа. "День хомячка" Өфөлә төшөрөлә башланы. Бер килеүҙәрендә продюсерҙар Башҡортостандың Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт минис тры Хәләф Ишморатов менән осрашты. Фильмды БР Граждандар обо ронаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр эштәре буйынса министр Марат Мәһәҙиев тә яҡлап сыға һәм техник яҡтан ҡатмарлы булған эпи зодтарҙы эшләргә ярҙам итә. Ҡайһы бер ойоштороу мәлдәрен дә\nӨфөлә хәл итеүе еңелерәк була. Халыҡ процесс барышына ысын күңелдән ярҙам итә һәм ҡатнаша. Әйткәндәй, Өфөлә бик яҡшы ак терҙар барлығы асыҡлана. Биш ролдән башҡаларын өфөлөләр башҡ ара.


- Беҙҙең партия инде киләһе йылда уҡ федераль хөкүмәтте контролдә тотор, тип ышанабыҙ, - тине "Башинформ" мәғлүмәт агентлығында үткән матбуғат конференцияһы геройҙары, "Берҙәм Рәсәй" төбәк сәйәси советы секретаре Мансур Әйүпов һәм уның фракция буйынса коллегалары Камилә Дәүләтова, Анатолий Старков һәм Эдуард Хәмитов.\nМатбуғатты даими рәүештә һатылғанлыҡта ғәйепләүсе һәм уға һирәк мөрәжәғәт итеүсе "народниктар", "яблочниктар" һәм башҡаларҙан айырмалы рәүештә, "Берҙәм Рәсәйлеләр" баҫма һәм электрон һүҙҙең көсөн белә - шуға күрә журналистар менән\nаралашыуҙан баш тартмай. Был юлы Мансур Әйүпов киң\nмәғлүмәт сараларын депутаттарҙан "яуыздар" яһамаҫҡа һәм\nилдең президенты һәм парламенты араһында булмаған ҡапма - ҡаршылыҡты эҙләмәҫкә саҡырҙы.\n- Власть органдарының ике тармағы ла бер тәртәгә егелгән. Һәм ул саҡта, әгәр Дума насар икән, тимәк президент та - нас ар, - тип ышаныслы рәүештә белдерҙе Дәүләт Думаһының Башҡортостан депутаттары лидеры. Киң мәғлүмәт сараларына бер аҙ үпкә һаҡлауҙың сәбәптәре аңлашыла. Тик, бәлки, башта ватандаштарҙы парламенттың файҙалы булыуына ышандырырға кәрәктер. Һуңғы мәғлүмәттәргә ярашлы, рәсәйлеләрҙең төп федераль башҡарма һәм закондар сығарыу буйынса власть органдарына ҡарашы дөйөм алғанда кире булып ҡала бирә . Июнь - июль айҙарында президент эшен ыңғай баһалау 69 процент кимәлендә ҡала, ул федераль властың ыңғай баһалары киреһенә ҡарағанда күберәк булған берҙән - бер органы. Июль айында хөкүмәт эшмәкәрлеген хуплау кимәле 28 процентҡа тиклем түбәнәйгән. Дәүләт Думаһы эшен ыңғай тип табыусылар\nмай - июнь айҙарында 22 процент, ҡаршы яҡтар - 61 процент тәшкил итә. Нисек кенә булмаһын, халыҡ тауышы көслө. Һәм киң\nмәғлүмәт саралары тарафынан депутаттарға бирелгән баһа рәсәйлеләрҙең депутаттар эшмәкәрлегенә мөнәсәбәтенә йоғонто яһай тип ниндәйҙер дәрәжәлә генә раҫларға мөмкин. Тик ниндәй\nЖурналистар менән осрашыу ваҡытында РФ Дәүләт Думаһы депутаттары Мансур Әйүпов, Камилә Дәүләтова һәм Эдуард Хәмитов "сәйәси закондар сығарыу кухняһының" серҙәре менән у ртаҡлашты. Баҡһаң, "Берҙәм Рәсәйлеләр" парламентта күпселек булараҡ, төрлө шоу - акция һәм ултырыштар залында һүҙ көрәштереүҙәр менән шөғөлләнеүҙе кәрәк тип тапмай икән. Төп дискуссия һәм депутаттарҙың көсөргәнешле эшмәкәрлеге профиль комитеттары һәм фракция ултырыштарында бара.\n- Унда беҙ ҡарлыҡҡансы бәхәсләшәбеҙ, ҡараштарҙың төптө та п килмәгән мәлдәре була. Уның ҡарауы һуңынан депутаттар арты ҡ "хис - тойғоһоҙ" тауыш бирә, - тип һөйләй Мансур Әйүпов.\n- Эйе, - тип ҡушыла уға халыҡ - ара эштәр буйынса комите т вәкиле Камилә Дәүләтова, - һеҙҙә иһә депутаттар бер ниндәй ҙ ә эш алып бармай тигән, дөрөҫлөккә тап килмәгән фекер\nҒәмәлдә иһә берҙәм рәсәйле Дәүләтова ингән депутаттар төркөмө һуңғы ваҡытта Рәсәй ҡатын - ҡыҙҙарын яҡлау буйынса закон проектын индереүгә өлгәште: бала тыуғандан һуң алынған\nотпуск стаж иҫәбенә индереләсәк, балаға бирелгән пособиены ң да артыуы көтөлә.\nДепутат Старков, үҙе билдәләүенсә, закондар сығарыу яланында яңы кеше, әммә партия ҡушҡанын аныҡ үтәй. Был ваҡыт эсендә ул Палестинала, Балканда һәм Төнъяҡ Кореяла булып Рәсәй мәнфәғәттәрен яҡлап сығыш яһарға өлгөргән.\nРәсәйҙең төп парламентында закондар сығарыу эшмәкәрлеге\nбуйынса иң аҙ стаж берҙәм рәсәйле Эдуард Хәмитовта, ул депутат мандатына быйыл ҡыш ҡына эйә булды. Дөрөҫ, фракция у ны йүнәлткән мәғариф һәм фән комитеты уның элекке - БДПУ ректоры эшмәкәрлегенә яҡын.\nИң ҡыҙыу эштәр бөгөн Мансур Әйүпов ингән милләт эштәре буйынса комитетында башҡарыла. Унда Рәсәй Федерацияһында дәү ләт милли сәйәсәте нигеҙҙәрен булдырыусы закон проекты өҫтөндә эш алып барыла. Бынан тыш Мансур Әнүәр улы, төбәк сәйәсәте ҡаҙанышы булараҡ, Башҡортостан Республикаһының 2007 йылға тиклем үҫешенә ҡарата федераль маҡсатлы программаны оҙайтыуҙы билдәләп үтте. Был Башҡортостандың үҙ теләге менән Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыуы фонында айырыуса әһәмиәткә эйә.\nБөгөнгө федераль хөкүмәттең эшмәкәрлеге беҙҙең "Берҙәм Рәсәй" сәйәси партия вәкилдәре - Дәүләт Думаһы депутаттарының ризаһыҙлығын тыуҙыра. Күрәһең, был депутат\nкорпусының министр портфелдәрен йөрөтөүселәргә ҡарата дөйөм ҡарашын сағылдыралыр.\n- Хөкүмәт аҡсаның ҡайҙа киткәнен һәм уны ниңә йыйырға кәрәклеген аңлата алмай, - тип ғәжәпләнә Мансур Әйүпов.\n- Хөкүмәттә беҙгә төптө ят кешеләр ултыра, - тип уға ҡушы ла Анатолий Старков.\nРәсәйҙә идея һәм инвестиция көрсөгөн йырып сығыу сараларының береһе тип депутаттар бюджет өлкәһендә килемдәрҙе арттырыуҙы иҫәпләй. 2008 йылға врач һәм уҡытыусыларҙың уртаса эш хаҡын 10 меңгә, ә пенсияны һигеҙ\nмеңгә еткереү мотлаҡ, тип һанай депутаттар. Һәм әгәр хөкүмә т ошоно ла эшләй алмай икән, унан ни файҙа, тигән фекер\nяңғыраны. Был ғына түгел, Дәүләт Думаһынан айырмалы рәүештә, министрлыҡ, ведомство һәм хеҙмәттәр планлаштырылған закон проекттарының өстән бер өлөшөн генә депутаттар ҡарамағына тапшырып, закондар сығарыу процесын күрәләтә тотҡарлай. Шулай булғас реформаларҙы тулыһынса тормошҡа ашырыу ҙа шик тыуҙыра. Бына урындағы үҙидара\nреформаһы йәһәтенән дә ашыҡмаҫҡа ҡарар ителде. Мансур Әйүповтың һүҙҙәре буйынса, "Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙ идара ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында" федераль закондың тулыһынса үҙ көсөнә инеүе өс йылға - 2009 йылға тиклем кисектерелер, моғайын. Депутаттар үҙҙәренең һәм\nхөкүмәттең хаталарында бик тиҙ өйрәнә.


Данил Исхаҡовҡа ярҙам кәрәк\nИшембай районында йәшәүсе кескәй замандашыбыҙ һирәк осрай торған, ләкин аяуһыҙ сирҙән яфалана. Дауаланыу өсөн уға 215 мең һум күләмендә аҡса талап ителә. Малайҙың ата-әсәһе мәрхәмәтле кешеләрҙең ярҙамына өмөт итә.\nИке йәш ярымлыҡ Данил әлегә уҡый белмәһә лә, беҙҙең телекомпания эмблемаһы уның иғтибарын тиҙ йәлеп итте. Ишембай районының Яр-Бишҡаҙаҡ ауылында йәшәүсе малайға «спастик тетрапарез», йәғни «мускулдарҙың көсө һәм хәрәкәтсәнлегенең боҙолоуы” тигән диагноз ҡуйған табиптар.Тыуғас йыл буйына тик ятҡан Данил Исхаков хәҙер ишетә, күрә, бөтәһен дә яҡшы аңлай.Нисек кенә булмаһын, дауалау бөтөнләй үк бушҡа китмәгән. Быуындары ла әҙме-күпме тота башлаған. Белгестәрҙең аҙаҡ асыҡлауынса, Данилды әсә ҡарынынан кесарь киҫеме тигән ысул менән тыуҙырырға тейеш булғандар. Әммә табиптар артыҡ мәшәҡәтләнеп тормаҫҡа, Эльзаға уны тәбиғи юл менән табырға ҡушҡандар. Донъяға тыуған мәлдә башы ныҡ ҡыҫылған сабый инвалид булып донъяға килә.\nЭльза Исхакова, Данилдың әсәһе: «Бала тыуыу мәлендә уның нерв системаһына тейгәндәр. Шуның өсөн ул ултыра ла, йөрөй ҙә алмай, баш мейенән сигнал килмәй. Бөтә бәләнең башы тик шунан ғына килә, тип әйтте неврологтар.»\nБәләкәй Данилды ҡотҡарыуҙың төрлө юлдарын эҙләгән әсә республиканың «ЖИЗНЬ ДЕТЯМ» тигән хәйриә фонды аша Тибет медицинаһы үҙәгенә барған. Данилды тулыһынса дауалауға өмөт бар ти белгестәр. Малайҙың артабанғы яҙмышы 215 мең һум аҡсаға бәйле. Дауалау сеанстары өсөн кәрәк ул. Бәләкәй Данилдың яҙмышына битараф булмағандар 3116 һандарына dari 50 һүҙен яҙып СМС ебәрә ала.Уның хаҡы 50 һум. Акцияның ғәҙеллеген тикшереп ҡарау өсөн Данилдың әсәһе Эльза Исхакованың телефон номеры: 8917-373-72 -38.Әсәләр иламаһын ине...


Ереңде миңә һат, аҡсаһы көтөп торор\nИглин районында участкаларға бәйле сираттағы низағ ҡупты. Үренде ауылында йәшәүсе йүнселдәрҙең береһе күрше-тирәләге пай ерҙәрҙе һатып ала башлай. Участкалар өсөн ул үтә лә яҡшы хаҡ тәҡдим иткән. Һөҙөмтәлә, 50-гә яҡын кеше уның менән килешеү төҙөй. Тик йылдан ашыу ваҡыт үтеүгә ҡарамаҫтан, бер кем дә вәғәҙә ителгән аҡсаны ҡулына алмаған. Өҫтәүенә, еңел байырға теләүселәргә, килемдән һалым түләргә тигән ҡағыҙҙар килә башлаған. Хәҙер урындағы халыҡ тағы 60 мең һум аҡсаны ҡайҙан алырға тип баш вата.\nҮренделә йәшәүселәр, урамда осрашҡанда, тик ауылдаштары Сәғит Ҡадиров тураһында һүҙ алып бара. Ир 2013 йылдың апрелендә ошо һәм күрше ауылдар эргәһендәге пай ерҙәрҙе һатып ала башлай. Тик аҡсаны ғына бирергә ашыҡмай. Көтөп арығас, ҡайһы берәүҙәр прокуратураға мөрәжәғәт итергә була.\nСәғит Ҡадиров ерҙәрҙе алыу буйынса эш башлағас, Аҡбирҙе ауыл хакимиәте башлығы халыҡты был аҙымға бармаҫҡа өндәй. Күптәр ҡул һелтәп ҡарай, ләкин 18 кеше килешеүҙәрен тарҡатырға була.\nКешеләр ҡулына вәғәҙә ителгән аҡсаны алмаһа ла, килешеү теркәү палатаһы аша үткән. Рәсми ҡағыҙҙарға ярашлы, пайҙарын һатыусылар миллион ярым һум килем алған. Тимәк, хәҙер улар был сумманан һалым түләргә тейеш. Халыҡ һалым түләргә кәрәклеге хаҡында мәғлүмәт ҡағыҙҙары ала башлай. Тик күптәренең 60 меңдән ашыу һалым түләргә хәленән килмәй.\nТағы шуныһы бар, әгәр ҙә халыҡ ерен 900 мең һумдан кәмерәккә һатһа, һалым түләү талап ителмәҫ ине. Тик ҙур күләмдәге аҡса вәғәҙә ителгән саҡта кем һалым тураһында иҫләп торһон...\nҠола ялан уртаһындағы ошо пай ерҙәре миллион ярым һум тора аламы? Урындағы хакимиәт ҡәтғи рәүештә юҡ тип яуап ҡайтара. Тик еңел аҡса эшләү мөмкинлеге халыҡтың аңын бөтөнләй томалаған, күрәһең. 49 кеше, пайҙарын һатып, аҡсаһын бер йылдан ашыу ала алмай. Тик быға ҡарамаҫтан, улар араһында ерҙәрҙе алыусы Сәғит Ҡадировты яҡлаусылар ҙа бар.\nСәғит Ҡадиров үҙе мәсьәләгә арналған осрашыуға килмәне. Уның менән телефон аша ла бәйләнешкә инеп булманы. Тимәк, аҡса ҡасан булыр тигән һорау әлегә асыҡ ҡала.


Республика хөкүмәтендә кадрҙар алмашынды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспублика хөкүмәтендә кадрҙар алмашынды\n03 декабря 2018 — 16:20 ГТРК «Башкортостан»\nРөстәм Мәрҙәнов Хөкүмәт премьер-министры вазифаһынан китте, мәғариф министры алмашынды. Был турала бөгөн Республика хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә хәбәр ителде. Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров министрлыҡтар һәм ведомстволар, район һәм ҡала хакимиәттәрен башлыҡтары алдында яңы бурыстар ҡуйҙы.\nХәйерле иртә, Республика! - Ҡануниәттә үҙгәрештәр\nРәсәйҙә эшләнгән “Кинжал”, “Сармат”, “Авангард” һәм пилотһыҙ һыу аҫты аппараты, атом ҡоралы менән йыһазландырылған ракета Америкала етди борсолоу тыуҙыра. Пентагон етәкселеге Ҡушма Штаттарҙың Рәсәйҙең гипертауышлы ҡоралынан һаҡланыу өсөн алым юҡ, тип белдерҙе. НАТО-ның киңәйеүе һәм...\nБашҡортостанда тымау тейҙереүселәр арта\nСирләүселәр һаны эпидемиология сиген 31 процентҡа үтеп киткән. Был һандар ,,Роспотребнадзор,, ойошмаһынан алынды. Шул уҡ ваҡытта белгестәр, борсолорға урын юҡ, миҙгел алмашынған осорҙа инфекция таралыуы ғәҙәти хәл тип белдерә. Әле Рәсәйҙең 23 төбәгендә грипп һәм тымау эпидемияһынан карантин...\nБашҡортостанда һауа торошоноң ҡырҡа үҙгәреүе көтөлә\nБөгөн көслө сығыуы, юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы көтөлә. Шуға ла ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы идаралығы алыҫ юлға сыҡмаҫҡа, сыҡҡан осраҡта үтә лә уяу булырға саҡыра. Балаларға, оло йәштәгеләргә был көндәрҙә урамға сыҡмау хәйерлерәк. Көслө ел арҡаһында электр сымдары өҙөлә...\nҘур ҡайғыға килтергән күңел асыу\nРәсәй президенты Владимир Путин бөгөн Кемеровола сауҙа-күңел асыу комплексында һәләк булғандарҙың яҡындарының һәм туғандарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашты.Фажиғә тураһында хәбәр ителгәс тә, Владимир Путин Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министры Владимир Пучковҡа тиҙ арала Кемероваға осорға һәм тейешле...\nБер умырзая өҙгән өсөн 300 һумлыҡ штраф\nРәсәй Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы граждандарҙы Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һәм юҡҡа сығыу янаған умырзая сәскәләрен йыймаҫҡа, һатмаҫҡа һәм һатып алмаҫҡа саҡыра. Бер умырзая өҙгән өсөн 300 һумлыҡ штраф ҡаралған. Умырзая һатҡанда, һатып алғанда– штраф өс...\nҺәм сығарылыш аҙағында ҡыҙыҡлы видео. Мәҙәк хәл Ҡытайҙа төшөрөлгән. Аҡса эшләргә теләп бер ир автобусҡа керә һәм йырлай башлай. Хәйер, аҙаҡтан нимә булғанын үҙегеҙ ҡарағыҙ\nБөгөн - Башҡорт автономияһының сираттағы йыллығы\n99 йыл элек Йәш совет хөкүмәте Башҡортостандың үҙаллылығын таный. 1919 йылдың 20 мартында Рәсәй Эшсе-Крәҫтиән хөкүмәте менән Башҡортостан хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Башҡортостан Рәсәй составындағы беренсе автономиялы республика статусын ала.....\nМәскәүҙә “Нуриев миҙгелдәре” халыҡ-ара проекты башланды\nУл билдәле балетмейстер Рудолф Нуриевтың тыуыуына 80 йыл тулыуға арнала. Бәләкәй Рудольф Ағиҙелдең иң ҡалҡыу ярына ултырып, Өфөнән сыҡҡан поездарҙы күҙәтергә яратҡан. Сәйәхәткә сығып китеү тураһында гел генә хыялланған ул. Мәскәү-Владивосток поезында донъяға килгәнгәлер, бәлки, тормошо ла...\nРеспубликала онкологик ауырыуҙарҙы дауалау буйынса төбәк программаһы эшләнә\nБашҡортостанда үлем осраҡтарының 41 проценты ҡан әйләнеше системаһы ауырыуҙарына, 13 проценты яман шешкә тура килә. Әммә һуңғы йылдарҙа халыҡ онкология ауырыуҙарынан йышыраҡ һәләк була башлаған. Заманса ысулдар яман шеш менән яфаланған балаларҙың 80 процентын дауаларға ...\nБашҡортостандың һаулыҡ һаҡлау тармағын етди үҙгәрештәр көтә\nАлдағы йылдарҙа был өлкәгә өҫтәмә 15 миллиард һум аҡса бүленә. Республика башлығы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары алдында сығыш яһап, халыҡтың сәләмәтлеген яҡшыртыу иң төп бурыс, тип билдәләне.