Тарихыбыҙҙың серле яҡтары | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > тарих, риүәйәттәр, легендалар > Тарихыбыҙҙың серле яҡтары\n« Башҡортостан – әүлиәләр иле\nСәхәбәләр Башҡорт илендә »\nNational Geographic каналында Боронғо Мысыр (Египет) тураһындағы ниндәйҙер документаль фильмда бер мәғлүмәт шаҡ ҡатырғайны: Мысыр ҙа бөгөн 80 миллион кеше йәшәй, ә илдең биш меңлек тарихы арауығын да көн иткән халҡының һанын бергә ҡушһаң, бер миллиард килеп сыға. Быуаттар дауамын да унда мумиялар шул тиклем күп йыйылған, хатта бер ваҡыт Америка Ҡушма Штаттарының аҡса өсөн атаһын һатыр бизнесмендары, уларҙы алып китеп, сәнәғәт кимәлен дә эшкәртә башлаған. (Ҡот осҡос бит!) Мумияларҙан целлюлоза (яһалма ҡағыҙ, ебәк, шартлатҡыс һ.б.) эшләгәндәр. Шулай итеп, иң йәш цивилизация – иң боронғо цивилизацияны, иҫке-моҫҡо сепрәк кеүек, утилгә оҙатҡан. Мысыр фәлләхтәре (крәҫтиәндәре) үҙҙәренең ата-бабаларының йәнһеҙ кәүҙәләрен оятһыҙ американдарҙың пароходтарға таҫлап тейәүҙәрен бошонмай ғына (!) күҙәткән. Ниңә хәсрәтләнергә, улар бит, имеш, кафыр булған... Ошоға бәйле урыҫ дини философы В.Соловьевтың Бөтөн донъя дин йортоноң күренгән һәм күҙгә күренмәгән өлөштәре тураһындағы идеяһы иҫкә төштө. Күҙгә күренгән өлөшө – әлеге ваҡытта йәшәгәндәр, күренмәгәндәре – Аллаһ ҡаршыһына киткәндәре. Был тәңгәлдә, әгәр ҙә иҫәп-хисап йөрөтһәк, “күренмәгән өлөшө” “күренгән” өлөшөнән байтаҡ күберәк. Икенсе төрлө әйткән дә, ниндәй генә халыҡты алһаң да, ул окендағы боҙ тауына оҡшаш – һыуҙан тауҙың тик түбәһе генә ҡалҡып тора, ҡалғаны – һыу аҫтында. Иң мөһиме был да түгел әле.\nМөғжизәгә инаныусы булараҡ, В.Соловьев бөтөн донъяны сафландырыу, иманлы итеү өсөн кешелектең ошо ике өлөшөнөң дә рухи берлегенең зарурлығы тураһын да һүҙ йөрөтә. Беҙҙән алда йәшәгән быуындарҙың ынтылыштарын инҡар итеүсе “революцион аң” тураһын да Николай Бердяев “Ата-бабаларығыҙ ер аҫтында ятып тауыш бирә алмағас, бик намыҫһыҙ һәм әшәке ҡыланаһығыҙ. Улар эргәгеҙҙә булмағас, уларҙың мираҫын үҙбелдек менән ҡулланаһығыҙ, үҙ эштәрегеҙ ҙе генә ҡарайһығыҙ, уларҙың ихтыярын тотмайһығыҙ,” тип ярһып әйткән.\n“Мәңгелек башланғыс булараҡ консерватизм, йәмғиәттең, дәүләттәрҙең, мәҙәниәттәрҙең яҙмыштарын хәл-иткән дә, әруахтар менән бәйләнеш өҙөлмәһен өсөн, тереләрҙең генә түгел, вафаттарҙың да тауышы иҫәпкә алынһын, бөгөнгө көндөң генә түгел, үткәндәрҙең дә ысынбарлыҡ та йәшәүе танылһын, тип талап итә”, тип революционизмдың хатаһы алдында консерватизмдың хаҡлығын иҫбатлай. Тарихсы Лев Гумилев халыҡтың күҙгә күренмәгән өлөшө ысынбарлыҡта тереләргә ныҡ тәьҫир,итә тип ышанған:\nҮткән тарихыбыҙ бөгөнгөнән көслө,\nБалаларын ата-бабаларҙан ҡаплай алмаҫ атай.\nБеҙҙең ынтылыштар, хис-тойғолар сығанағын\nӘруахтарыбыҙ “серле сылбыр”, тип атай.\nИкенсе төрлө әйткәндә, Соловьев, Бердяев, Гумилевтың фекеренсә, “боронғолар ауазы,” тигән һүҙҙәр буш түгел, ысынбарлыҡ та булған һәм йәшәгән күренеш. (“Ата –бабаларыбыҙ әруахтары аша Аллаһтан һорайыҡ”, “әруахтар тарта, хәбәр итә”- быныһы инде башҡортса). Тимәк, алтай шаманының да ата-бабалары йәненә мөрәжәғәт итеүе бушҡа түгел. Япондарҙың ата-бабалар культы йолаһы- синтоизмға ла аңлатма бар, тигән һүҙ. Гел файҙаны уйлаған һәм материалистик ҡарашлы ҡытайҙар “күк йөҙө” – ҡытай халҡы аллалаштырған иҫәп-хисапһыҙ ата-бабалары йәненән тора һәм улар ерҙәге тормош менән идара итә, тип ышана. “Ҡытай вафат булған императорҙар тарафынан идара ителә, быға берәү ҙә шикләнмәй,” тип яҙған XIX быуатта Ҡытай тарихын өйрәнеүсе Георгиевский. Бөгөн дә ҡытайҙарҙың иң юғары власы – аллалаштырылған ата-бабалары – императорҙары өсөн идара итеү дилбегәһе генә. Үкенескә ҡаршы, төрлө сәбәптәр арҡаһын да, урыҫтар ғына түгел, башҡорттар ҙа ахмаҡ революционизм йоғонтоһона дусар булды. Урыҫтар ҙа ул Петр I реформалары менән башланһа, беҙ ҙә күпкә һуңыраҡ – XX быуатта, СССР-ҙа марксизм-ленинизм идеологияһы хөкөм һөргән дә килеп сыҡты. Башҡорттар үҙҙәренең “ҡараңғы” үткәненән баш тартты, үҙ халҡының күҙгә күренгән һәм күҙгә күренмәгән өлөштәре менән рухи бәйләнештәрен өҙҙө. Улар, Египет фәлләхтары кеүек, большевиктар нисек итеп үҙҙәренең ата-бабаларының зыяраттарын, диндәрен, йолаларын мыҫҡыл иткәнде, ә “яҙыусылар” үҙ халыҡтары тарихынан көлөп яҙғанды битараф ҡарап торҙо! Большевиктар өсөн тарих, имеш, тик 1917 йылда ғына башланды. Бөгөн килеп үҙебеҙҙең цивилизацияны үҙебеҙ нисек итеп бөтөргәнде саҡ аңлай башланыҡмы икән? Үҙебеҙҙең мәҙәни-тарихи йолаларыбыҙҙы юҡ иткәс, упҡынға остоҡ, аҫта аяҡ терәп атларлыҡ ер ҙә юҡ, үткәнебеҙҙе инҡар иткәс киләсәккә барып буламы? Шуның өсөн, әйҙәгеҙ, башҡорт халҡының “күҙгә күренмәгән” өлөшө ваҡыт даръяһының ниндәй тәрәнлектәрен дә ятҡанын аҙыраҡ ҡына булһа ла шәйләү өсөн Көньяҡ Уралдағы сал тарихтың бер-нисә мәленә күҙ һалайыҡ.\nГенетиктарҙың өр-яңы тикшеренеүҙәренә ҡарағанда, бөгөнгө заман башҡорттары араһын да R1b гаплотөркөм (генотиптар берлеге оҡшашлығы) киң таралған. Ҡайһы бер ерҙәрҙә уның (Баймаҡ, Барҙым райондарында) осрауы 81-84% етә. Ғилми даирәләр ҙә был яңылыҡ шаҡ ҡатырлыҡ, тиерҙәй сенсация тыуҙырҙы, сөнки был гаплотөркөм “көнбайыш европа гены” иҫәбендә. Кельт халҡы ҡатнашлығын да барлыҡҡа килгән Англия, Шотландия, Ирландия, Төньяҡ Франция кешеләрен дә был генотип 70-90% күҙәтелә. Әммә кельттар – һиндевропалылар, тимәк, улар ҙа немецтар ҙа, славяндар ҙа, иранлыларҙағы кеүек R1a гаплотөркөм өҫтөнлөклө булырға тейеш. Был ҡапмаҡаршылыҡты нисек аңларға? Кельттар үҙҙәренең тәү илдәрен – Ҡара диңгеҙ буйын (йәки Үҙәк Европа) ҡалдырып Европаның Испания, Франция, Британ утрауҙарына таралып ултырыусы беренсе һиндевропалы була. Бында улар борондан йәшәгән кешеләрҙе осрата, бөгөнгө көндә уларҙың быуыны-басктар (R1b гаплотөркөм осрағы 88% етә). Басктарҙың теле донъяла бер ниндәй ҙә телгә оҡшамаған, телдәрен басктар ныҡ һаҡлаған. Кельттар басктар менән бик аралашып йәшәгән һәм уларҙың генотиптарын үҙләштергән. Ғалимдар шулай уҡ был гаплотөркөмдөң төрлөлөгө көнсығышҡа табан күбәйә барыуын билдәләй.Тимәк, гаплотөркөмдөң килеп сығышы ла көнсығышта булыуы хаҡында һүҙ йөрөтөүе урынлы.\nГенетиктарҙың асышы археолог Отто Бадерҙың 1960 Шүлгәнташ мәмерйәһе һүрәттәрен тикшергәндән һуң тыуған тоҫмаллауын тулыһынса раҫлай. Шүлгәнташ мәмерйәһе һүрәттәрен асҡанға тиклем боронғо кешеләрҙең мәҙәниәте Францияның көньяғындағы, Испанияның төньяғындағы Пиреней-Кантабрий мәмерйәләрендәге һүрәттәр аша ғына билдәле ине. Шүлгәнташ мәмерйәһенең һүрәттәре 1959 йылда донъяға киң билдәле булғас, кешелек цивилизацияһының үҫешенә ҡәҙимге ҡалыплашҡан ҡарашты бөтөнләй үҙгәртте. Европаның ике осонда быуаттар төпкөлөндә бер юлы тип әйтерлек кешелек зиһене, зирәклеге балҡый башлаған. Һүрәттәрҙең килеп сығышы мифик ҡараштарҙың тыуыуы хаҡында бәйәнләй, ә уға алмашҡа килергә тейешле фәлсәфәүи ҡараш тик VI-V быуаттарҙа ғына моронлаясаҡ әле. Был донъяның төрлө нөктәләрен дә Конфуций, Заратуштра, Лао-Цзы, Будда, Платон кеүек фекер эйәләренең донъяға үҙен белгерткән ваҡыт. Ваҡыттың был арауығын Карл Ясперс “Ваҡыт әйләнеше” тип атай. Палеолит осоро аҙағында боронғо кешеләр тәүтормош фекерләүенән мифологик фекерләүгә күскән һымаҡ, “Ваҡыт әйләнешен дә” мифологик аңдан аҡыл менән донъяны танып белеүгә күсеү күҙәтелә. Ласко мәмерйәһенең бер залын да серле һүрәт бар: бизон янында бер кеше йығылып ята. Кешенең башы урынына ҡош башы, ә бизонға һөңгө ҡаҙалған. Ғалимдар был һүрәтте бик боронғо миф сағылышы, тип фаразлай, үкенес, уның мәғәнәһен хәҙер аңлап та булмай. Башҡортостандағы Шүлгәнташ мәмерйәһен өйрәнеүселәр ҙә йәнлектәрҙең, геометрик һыҙыҡтарҙың һынланышы ябай түгел, ниндәйҙер мифтың һүрәттәре, тип иҫәпләй. Өфө археологы В.Котов уларҙы “Урал батыр” мифын тасуир итеүсе, тип таный. Нисек кенә булмаһын, Отто Бадер Пиреней-Кантабрий мәмерйәһе һәм Шүлгәнташ мәмерйәһе һүрәттәре бер-береһе менән бәйле ижад ителгән һәм уларҙы һүрәт төшөрөргә өйрәнгән бер үк ырыу вәкилдәре ҡаяларға һыҙып ҡалдырған, тип фаразлай. Уның фекеренсә, Көньяҡ Уралдағы боронғо мәҙәниәтте, имеш, көнбайыштан күсеүселәр килтергән. Әммә, өр-яңы генетик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе киреһенсә, кешеләр көнсығыштан көнбайышҡа күскәнлеген иҫбатлай. Өҫтәүенә, Пиреней-Кантабрий төбәгендә һүрәт төшөрөү йолаһы бер аҙҙан юҡҡа сыҡҡан, ә Көньяҡ Уралда ул 10 мең йылдар дауам иткән! Мораҙым мәмерйәһендәге һүрәттәрҙең йәше 8 мең йыл булһа, Шүлгәнташ мәмерйәһенеке – 18 мең йыл элек! Тимәк, Көньяҡ Урал быуаттар төпкөлөн яҡтыртып торған боронғо цивилизация үҙәге булған.\nIII-II меңъйыллыҡтар арауығын да тап беҙҙә – Башҡортостанда – Һынташ, Арҡайым кеүек “ҡалалар иле” барлыҡҡа килә. Боронғо ирандарҙың изге китабы Авестала илаһ Ахыр Маҙда (Ахура Мазда) менән бәйғәмбәр Заратуштраның әңгәмәһе ентекле яҙыла. Илаһ “алтын быуат” ваҡытын да арыйҙарҙың беренсе батшаһы Йимаға балсыҡтан өс ҡат уратып, ҡапҡалар яһап “вар” төҙөргә тәҡдим итә.(Башҡортса “диуар, уар” –урыҫса стена- онотолған, ҡулланылмаған ниндәй күркәм һүҙ!) “О, затлы Йима, һеҙҙең донъяғыҙға ҡыштар килер, уларҙан үлемесле һалҡын бөркөлә... Һәм һин дүрт яҡҡа табан бер йүгереү үлсәмендә Вар (“Уар, диуар”) эшлә... Һыу үткәр, йорттар, биналар, лапаҫтар һал... Беренсе түңәрәктә туғыҙ ҡапҡа, икенсеһендә – алты, өсөнсөһөндә – өстө яһат...” Ғалимдар билдәләүенсә, Йиманың “вары” Арҡайым ҡаласығы һыҙмаһын хәтерләтә. Йимаға “варҙы” төҙөргә Арианам Вайджа илен дә – “Арыйҙар киңлегендә” фарман килгән. Тап ошо Арианам Вайджа илендә иң тәүге Авеста һәм Ригведаның эпик теҙмәһе яҙыла башлай. Бында арыйҙарҙың изге Хара Березайти тауы бар. Уның түбәһендә арыйҙарҙың аллалары йәшәй һәм ожмах – парадайза – урын лашҡан. Парадайза – “кәртәләнгән баҡса,” тигәнде аңлата. Был һүҙ, Европа телдәренә инеп, “парадиз”ға әйләнгән. Унда изгеләрҙең йәндәре тыныслыҡ таба, унда бихисап мөғжизәле ҡоштар йәшәй. Әммә барыһы өсөн дә – тоғро иранлылар, хикмәти һиндтар, яугир скифтар өсөн иң мөһиме – киләсәкте әйтеүсе Саено Марго ҡошо бар. Урта фарсы дәүерен дә был атаманың Сэнмурв ҡошо тигән рәүеше лә осрай, уныһы инде башҡорттарҙың Урал батыр мифындағы ҡоштар батшаһы Самрау исемендә сағылыш тапҡан.\nҺинд-арый мифтары йыйынтығы – Ригведала илаһ Агни “Рипей түбәһен һаҡлай,” тип һөйләнелә. Бөтөн ерҙең бейек түбәһе – Рипа түбәһе, тип боронғо арыйҙар Урал тауҙарын атаған, сөнки башҡа тауҙарҙы белмәгәндәр. Был атама гректарҙың теленә лә эләгеп, уларҙың әҙәбиәтен дә Урал тауҙары Рипей йәки Рифей тауҙары, тип йөрөтөлгән. Арҡайым атамаһына килгән дә, уны, ғәҙәттә, төркисә “арҡа” һүҙенән алынған, тип уйлайҙар, әммә ул морфологик яҡтан да, этимологик яҡтан да дөрөҫ түгел. Арҡайым – Арҡ-и Йим – фарсыса “Йима нығытмаһы,” тигән һүҙ. Йима һүҙенә килгән дә, был батшаның исеме төрки телдәрен дә матурлыҡ синонимына – “йәм”гә әйләнгән. Беренсе арый батшаһы Йиманың һеңлеһе – Йимаҡ, дейеү бәрейе менән бәйләнешкә кергәндән һуң, бик йәмһеҙ йән эйәләрен, мәҫәлән, маймылды тыуҙырған. Шуның өсөн дә башҡортса “ямаҡ”-“йамаҡ” һүҙе матур түгел, тигәнде аңлата. Беҙ бында аңлап та, аңлатып биреп тә булмаған ҡапма-ҡаршылыҡҡа осрайбыҙ. Йима исеме башҡорт теленә Фирҙәүисиҙең “Шахнамә”һе аша килеп кергән, имеш, тип иҫәпләргә мөмкин. Тик “Шахнамә” – урта фарсы дәүеренең “Хвадай-намаг”( Батшалар китабы) эпик теҙмәһе Фирҙәүиси тарафынан замансаға күсереп яҙылған ғына. Ә “Хвадай намаг” үҙ ваҡытын да Авестанан күсереп яҙылған. “Шахнамә”лә Йима инде икенсе исем менән йөрөтөлә – Джам йә иһә Джамшид! ЙимаДжамшид исеменән Рәсәй телевидениеһы инде нисә йыл мыҫҡыл итеп көлә! Башҡорттоң мең ырыуы башлыҡтарының береһе лә, “Шахнамә” әҫәрендәгесә, Дистан исемле булған. Әгәр ҙә башҡортса “йәм” һүҙе Фирҙәүисиҙең башҡорттар араһын да XVII быуатта киң таралған поэмаһынан алынған, тип иҫәпләһәк, “ямаҡйамаҡ” һүҙенең сығышын һис табырлыҡ түгел. Йимаҡ-ямаҡ һүҙе Авеста, “Шахнамә” әҫәрҙәрендә лә бөтөнләй юҡ! Ул Заратуштра әҫәрҙәрен дә генә осрай, башҡорттарҙың ундай әҫәрҙәр менән таныш булыуы мөмкинме? Тимәк, “Йима” кеүек үк, “йимак-ямаҡ” һүҙе лә Турандың фарсы телле халыҡтары араһында- бөрйән башҡорттарының ата-бабалары – аландар менән сарматтарҙың лөғәтендә булғанлығы көн кеүек асыҡ. Шуның өсөн дә Арҡайым топонимы ла башҡорттарҙың быуындан-бы уынға тапшырыла килгән һүҙе ул. Нишләп шулай булмаҫҡа тейеш? Башҡорттар үҙҙәренең тарихи хәтерендә мөғжизәүи Самрау һәм Һомай ҡоштар ҙы ныҡ һаҡлаған бит!\nШулай итеп, башҡорттарҙың “күҙгә күренмәгән” атабабаларының быуындары тәрәнлеген ярайһы билдәләнек, буғай. Халыҡтың “күренгән өлөшөнә” ниндәй васыят ҡалдырҙы икән улар? Шүлгәнташ мәмерйәһе сәнғәте һыҙыҡталарын (сюжетын), Авеста һәм Ригведалағы арыйҙар мифологияларын, урындағы мифтарҙы үҙенә туплаған “Урал батыр”ҙы, әлбиттә. “Урал батыр” әҫәренең сере һаман да асылып бөтмәгән. Мифологтар төп геройҙы Гильгамеш тураһындағы эпостағы геройҙарҙың береһе Зиусудра менән оҡшашлығы барлығын билдәләй, Ә Зиусудра – Библиялағы Ной йәки беҙҙеңсә әйткән дә, Ҡөрьәндәге Нух бәйғәмбәр образы ул. Донъяны һыу баҫҡан осорҙа Зиусудра, бик ҙур карап төҙөп, кешеләрҙе үлемдән ҡотҡарған. Ошондай уҡ күренеште башҡорт риүәйәттәрендә лә осратабыҙ. Унда һыу баҫҡан мәлдә кешеләр һал яһап ҡотолған, ә Урал батыр, дейеүҙәрҙе тураҡлап, ҡаты ер яһаған. Хәҙерге заман кешеһенең аңы етмәгән, серле һәм мөғжизәле “Урал батыр”ҙы башҡорт халҡының Библияһы, тип тә атайҙар. Был сағыштырыу дөрөҫ тә, сөнки Библия йәһүд халҡының ғына тәүге тарихы түгел. Донъя яратылғандан алып кешелеккә ебәрелгән илаһи һүҙҙәр е боронғо Месопотамия халыҡтары ла (шумер-вавилон) үҙҙәренсә аңлап, мифтар сығарған, шул мифтарҙың йыйынтығы ул Библия. Ошоға ярашлы, “Урал батыр” ҙа, ҡасандыр Аллаһты данлаған изге йөкмәткеле булып, меңйыллыҡтар аша телдән-телгә тапшырылған, халыҡтың йәшәйеше менән үрелеп, эпосҡа әүерелгән. Ошондай ижадтың, әҫәрҙең тик башҡорттарҙа ғына булыуы һис осраҡлы түгел.\nМеңәр йылдар үтеп киткән... VII быуат еткән. Был ваҡыт арауығын да бихисап оло һәм ваҡ ваҡиғалар булған. Мәҫәлән, Ҡытайҙың “Суй-шу” тарихнамәһе Теле конфедерацияһын да башу-ки-ли (баш ҡорт) ҡәбиләһенең барлығын билдәләгән. Әммә кешелек тарихын үҙгәртерлек донъя кимәлендәге бер ваҡиғаны ниңәлер бер кем дә тоймаған. Мөхәммәт исемле Мәккә сауҙагәре Аллаһтың кешелеккә ебәргән һуңғы ихтыярына – Ҡөрьәнде ҡабул итеүгә лайыҡ булған. Ғәрәбстан бөтөн ер шарын да донъяуи ҡараштарҙы үҙгәртергә мәжбүр иткән үҙәккә әйләнгән. Бәйғәмбәребеҙ, Аллаһ һүҙен еткереү өсөн, бөтөн тарафтарға үҙенең сәхәбәләрен ебәргән. “Минең сәхәбәләрем күктәге йондоҙҙар кеүек. Уларҙың кемеһе артынан эйәрһәгеҙ ҙә, ҡотҡарыу табыр һығыҙ...” тип аңлатҡан бәйғәмбәребеҙ уларҙың илселек эшен. Урал – Волга буйында Ислам дине нығыныуы буйынса бер нисә быуат дауамын да йәшерен фараз хаҡимлыҡ итә. Уға ярашлы, Аллаһ илсеһе һәм бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт тере саҡта уҡ, йәғни VII быуаттың беренсе яртыһын да уҡ, беҙҙең башҡорт иленә сәхәбәләрен ебәргән һәм башҡорт ханын халҡы менән бергә Ислам диненә күндергән. Был хикәйәт ике авторҙың – Хисаметдин бин Шәрәфетдин әл-Болғари һәм Тажетдин Ялсығол әл-Башҡорди әҫәрҙәрен дә һаҡланған. Уларҙың икеһе лә XVIII быуатта йәшәгән һәм икеһе лә бер үк йөкмәт кене бәйән итә:\n“Беҙҙең бәйғәмбәребеҙ – Аллаһ уға фатиха бирһен һәм сәләмләһен! – Исламды индереү өсөн өс сәхәбәһен – Абд әр-Рахман бин Зөбәйер, Зөбәйер бин Джағда, Талха бин Усманды Болғарға ебәргән. “Башта улар үҙҙәрен имләүсе, дауалаусы итеп таныта...” Был ваҡытта, тип хәбәр ителә хикәйәттә, Волга буйы Болғарында Айҙар хан хакимлыҡ ҡыла. Уның Туйбикә исемле ҡыҙын фалиж һуҡҡан булған. Дауалау әмәлдәрен белеүсе сәхәбәләр хан ҡыҙын сирҙән ҡот ҡарған. Ошонан һуң батшалыҡтың барса халҡы, имеш, Ислам динен ҡабул иткән. Ошоға бәйле хәҙерге мосолман руханиҙары Болғар ҙы Урал-Волга буйы мосолмандарының рухи Мәккәһе тип иғлан иткән. Әммә!.. Әммә тикшереберәк ҡараһаң, был берҙә дөрөҫ түгел. Беренсенән, VII быуатта Волга буйы Болғары БӨТӨНЛӘЙ БУЛМАЙ. Икенсенән, Хисаметдин сәхәбәләрҙең беренсе уҡыусыларының – тәбғиндәрҙең аныҡ исемдәрен дә, милләттәрен дә асыҡ атай: “Уралдың көнбайышынан килеп сәхәбәләрҙә уҡыусы башҡорт ырыуынан, Әй буйынан Айытҡол Зәйет улы...” Артабан Әй, Дим, Ҡармасан, Сәрмәсән, Ағиҙел буйҙарынан килгән тәбғиндәрҙең исемдәре теҙелеп китә. Тимәк, был ике автор ниндәйҙер тарихи сығанаҡ тан мәғлүмәт алған, ә тарихты һис инҡар итеп булмай. Әгәр ҙә сәхәбәләр ул заман да булмаған Болғарға килә алмай икән, улар ҡайҙа килгән?\nСәхәбәләр килгән ваҡытта, нисәлер быуаттан һуң ғына барлыҡҡа киләсәк Волга буйы Болғары ерҙәрен дә бушлыҡ яңғырап ятһа, Көньяҡ Уралда ҡала цивилизацияһының сәскә атҡан осоро була. Уның билдәле өлгөһө “Өфө-2” ҡаласығы. Ошо сәбәптәр баштан уҡ сәхәбәләрҙе төньяҡҡараҡ барырға мәжбүр Нарыҫтауҙағысәхәбәләрзыяраты иткәндер. Шулаймы-түгелме, был әлегә ғилми фаразлау, берәүҙәр өсөн – инаныу, икенселәргә – шик-шөбһә. IX быуатта Көньяҡ Уралға Алтай төркиҙәре үтеп инә башлай. Улар урындағы халыҡтың мәҙәниәтен, телен, йолаларын үҙләштерә. Уларҙың араһы тыныс яйлашҡан. Шулай булмаһа, ир-ат ҡаны менән генә күскән R1b гаплотөркөмө һаҡланмаған булыр ине. Сөнки һуғыш ваҡытын да, ғәҙәттә, ир-атты беренсе ҡыралар. Тимәк, боронғо башҡорттар үҙҙәренә тотош ҡәбиләләрҙе ҡабул иткән һәм ул ҡәбиләләр бөгөнгө көнгә тиклем үҙ исемдәрен һаҡлаған: Бөрйән, Ғәйнә, Йәнәй, Юрматы, Юрмый...\n922 йылда Алмыс хаким саҡырыуы буйынса Волга Болғарына кешеләрен Исламға күндереү өсөн Бағдадтан Ибн Фаҙлан сәркәтиплек иткән илселек килә. Ошо мәғлүмәт нигеҙен дә генә күп авторҙар бик ҡабалан һығымта яһай, имеш, башҡорттарҙы күршеләр Ислам диненә өйрәткән!?. Быны раҫлаусы бер генә мәғлүмәт тә юҡ. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ялған мәғлүмәт йылдың-йылы дәреслектән-дәреслеккә күсә килә. Киреһенсә, XII быуатта ғәрәп географы Мөхәммәт әл-Иҙриси башҡорт ҡалаһы Ҡараҡыя тураһын да былай яҙған: “Ҡараҡыя – бура йорттар һәм кейеҙ тирмәләрҙән торған матур ҡала. Йыш ҡына уларға болғарҙар һөжүм итә. Уларға тиклем 16 көн барырға. Улар бербереһе менән элек-электән һуғышҡан”. Күршеләрҙең ике быуаттан һуң ғына Ислам динен тота башлауына башҡорттар ғәйепле түгел бит. Башҡорттарға Исламдың көслөк менән индерелеүе тураһын да һүҙҙең булыуы ла мөмкин түгел. X быуат авторы Истахри “Башҡорттар көслө һәм ике уйлап тормай, уларҙы бер күршеләре лә еңә алмай,” тип яҙған. Бынан тыш, Стәрлетамаҡ янындағы Левашовка зыяратын да ҡаҙыныуҙар уның IX быуатҡа ҡараған мосолман зыяраты булыуын асыҡланы. Был Ибн Фаҙлан экспедицияһы ваҡытына тап килә. Тимәк, Ибн Фаҙлан ваҡытында Көньяҡ Уралдағы башҡорт халҡы Ислам дине менән йәшәгән һәм ул күршеләренең тәьҫиренә мохтажлыҡ кисермәгән. Мосолман диненең ныҡлығы, бәлки, төрлө ерҙә төрлөсәрәк булғандыр, сөнки башҡорттарға килеп һыйынған ҡәүемдәр үҙ йолалары менән килеп ингән.\nТатар-монгол баҫҡынсылары аҫтында Ислам диненең хәле бик ауырая. Волга Болғары тотош ҡырып бөтөрөлә. Шуның өсөн дә хакимлыҡ та мосолмандар булмаған илдә (Алтын Урҙала) дәғүәт (дингә саҡырыу) рәсми булмаған руханиҙар – суфый шәйехтәре һәм тәриҡәттәге дәрүиштәр аша ғына барыуы мөмкин була. Сыңғыҙ хан һәм Батый яуҙары үткәндән һуң Ислам дине, мәжүсиҙәр ҡыҫымы аҫтында бына-бына юҡҡа сыға тигәндә, суфый шәйехтәре монгол хандарын Исламға күндерә алған һәм улар Исламды дәүләт дине итеп күтәргән. Алтын Урҙа ханы Берке ислам динен Бохарала йәшәгән суфый шәйехе Сәйфетдин Бохариҙан ҡабул ҡылғаны билдәле. Урал аръяғына Бағдадтан икенсе бер суфый шәйехе килеп сығыуы ла ошо уҡ ваҡытҡа ҡарай. Учалы районын да Әүеш тауын да ерләнгән суфый зыяраты әле лә бик хөрмәтләп ҡарала. Зыярат ташына “ Был – шәйех Мөхәммәт Рамаҙан әл-Әүешиҙең һуңғы төйәге...Һарай ҡалаһын һалған Берке хан ваҡытын да йәшәне”, тип яҙылған. 1313 йылда Алтын Урҙа хаҡимлығына Үзбәк хандың ултырыуы әһәмиәткә эйә. Ул 1321 йылда Йәсәүи тәриҡәтендәге суфый шәйехтәре Зәңге-Ата һәм Сәйет-Атанан Исламды ҡабул иткән. Ошо йылда уҡ хан Ислам динен Алтын Урҙаның рәсми дине итеп раҫлай. Әммә Үзбәк хандың индергән яңылығы монгол аристократтарының ҡаршылығына осрай. Улар ханға “Һин беҙҙән баш эйеүҙе һәм буйһоноуҙы талап ит, беҙҙең диндә эшең булмаһын, нисек беҙ, Сыңғыҙ хандың ҡанундарын һәм талаптарын боҙоп, ғәрәптәрҙең диненә күсәйек?” тип яуаплаған. Үзбәк хан Сыңғыҙ хан нәҫел-нәсәбенең 120 кешеһен язалап, ҡаршылыҡты емергән.\nБашҡортостанға килгәндә, Ислам дине бында бик күптән тыныс юл менән Үзбәк ханға тиклем үк киң тарала, быны суфый шәйехе Хөсәйенбәк эшмәкәрлеге менән дә бәйләйҙәр. Ул Башҡортостан хакимы саҡырыуы буйынса дин таратыу эше менән килә. Көньяҡ Уралға венгрҙарҙың тәү илен эҙләп килгән Иоганка Венгр: ”Башҡортостан хакимын һәм уның ғаиләһен “сарацин хаталаныуы”н (Ислам динен) йоҡторған хәлдә тап иттек. Беҙ үҙ динебеҙ тураһында һөйләй башлағас,”Бер динде ҡабул иткәнбеҙ, хаҡимдарға бер диндән икенсеһенә күсеү оят,” тинеләр” – тип яҙа. – Беҙ үҙ динебеҙ (христиан дине) тураһында нығыраҡ, йышыраҡ һөйләй башлағас, сарацин ғалимдарына (Ислам дине руханиҙарына) уларҙың диненең ялған икәнлеген раҫлағас, беҙҙе бығаулап зинданға яптылар...беҙ...үлем тиҙерәк килһә ине, тип көттөк, әммә улар татарҙарҙан ҡурҡты, үлтерергә ҡыйманы. Татарҙар христиандарҙы ярата, ә уларҙы яратмай һәм эҙәрлекләйҙәр.”\nБашҡортостан да Хөсәйенбәктең килеп сығыуы ул заманда эҙһеҙ үтмәгән. XIV быуатта йәшәгән энциклопедист, тарихсы, географ Шиһабетдин әл-Үмәри былай тип яҙған: ”Себер һәм Сулман илдәре башҡорттарға яҡын. Башҡорт илендә ихтирам ҡаҙанған мосолман ҡазыйы бар.” Үмәри Хөсәйенбәктең замандашы булған, шуға ла ул телгә алған ҡазый, йәғни хөкөмдар (судья) шәриғәт ҡанундары буйынса хөкөм сығарыусы һәм Хөсәйенбәк, моғайын, бер үк кеше булғандыр. Хөсәйенбәк – Башҡортостанда Ислам руханиҙарының мосо ман дине ғалимы булараҡ та, суфыйсылыҡ тәриҡәтендәге мосолман булараҡ та берлеген күрһәткән дин әһеле.\nXVII – XIX быуаттар ҙа Йәсәүиә тәриҡәтенә алмашҡа Наҡшбәндиә килә. Был тәриҡәт Башҡортостанда һәм Көнбайыш Себерҙә Ислам мәҙәниәтенә бик ныҡ тәьҫир яһаған. Шулай итеп, Башҡортостанға һәммә мәҙәни үә дини тәьҫирҙәр башлыса мосолман Көнсығышынан килгән, бер ҙә Волга Болғарынан түгел. Ә Волга Болғары, монгол-татарҙарҙың XIII һәм XIV быуаттарҙағы емергес яуҙарынан бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан. Хатта бол ғарҙар үҙҙәре лә юҡ булған.\nНаҡшбәндиә тәриҡәтенең иң билдәле суфыйы, шәйех Зәйнулла Рәсүлев “Ҡотоп әз-заман” (Ҡотоп заман) исемен йөрөткән. В.Бартольд бөйөк шәйехтең вафатына арналған хушлашыу һүҙендә Зәйнулла Рәсүлевты “үҙ халҡының короле”, тип атаған. Был һис осраҡлы түгел. Шәйех ғүмере буйы башҡорт халҡына тоғро хеҙмәт иткән, башҡорт инсандарын тәрбиәләгән, уның шәкерттәре Башҡортостандың үҫешен билдәләгән.\nСуфыйсылыҡ беҙҙең халыҡ өсөн ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә. Ул быуаттар буйы башҡорттарға ғилемдең, мәҙәниәттең, фәлсәфәнең, фәндең берҙән-бер файҙалана алырлыҡ мөмкинлеге, төрө булған. Совет власы йылдарында меңйыллыҡтар буйына тупланған рухи мираҫ менән бергә боронғо мәҙәниәтебеҙ ҙә юҡ ителә. Суфыйсылыҡ йолаһы ғына түгел, халыҡтың күҙгә күренгән һәм “күҙгә күренмәгән” өлөштәре араһындағы бәйләнеш тә өҙөлә. Беҙ үҙебеҙҙе юҡҡа сығарыуға килтергән ялған юл менән киткәнбеҙ. Боронғо йолаларыбыҙҙы аяҡҡа баҫтырыу мөмкинлеге бармы? Философтарҙың “Бер йылғаға ике тапҡыр кереп буламы?” тигән фәлсәфәһенә тиң был һорау. Боронғо гректар һорауға кире яуап биргән, сөнки улар материалист булған һәм бөтөн донъяның тик Аллаһ ихтыярын да икәнлеген белмәгән...\nСалауат Хәмиҙуллин, журналист, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. «Башҡортостан — әүлиәләр иле” китабынан.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 18.12.2017 в 00:45, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.\nБәраәт кисәһе намаҙы - 5 773 views\nМөнәжәт - 3 884 views


18 бушлай видео чат - Ч ВИДЕО - онлайн Мөхәббәт!\nPorno gor Adult Tok Dating, sizzling on our Te, erotic page\nШипящий эротизм уның яғында булғас, була хаттаБөтә биттәр һәм мобиль оптимизирован өсөн иң рәхәт юлды була. Бында күп табып, һеҙ, әүҙем ҡатын-ҡыҙы кем ҡыҙыҡһына, дата.\nҺеҙ беҙгә ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаларының күп табып, уларҙың енси бәйләнеш эҙләй.\nБушлай ҡарап, һеҙ кем булып сыҡты: Өлкәндәр тере чат һәм ҡыҙы менән таныштыра тине ул беҙгә эҫе, нимә эшләргә. Белмәйем, кем селтәренә ҡушылды, һәм улар менән аралашып: Live Chat, беҙҙең менән аралашҡан мең камералар һәм һайлау береһе матур ҡыҙ тере Sex Cam. Шипящий эротизм, дөрестен һәм дә тере веб-камералар туранан-тура эфирҙа.\nӘгәр һеҙ шул тиклем рәхәт, ни теләйһең, бәлки, һеҙ шулай уҡ беҙҙең бүлеккә күңелле табы: Live-камера.\nТыуған көнө Открыткалары бушлай онлайн видео н булдырыу\nБөгөн ҡарап, был бушлай\nБеҙҙең видео онлайн тыуған көнөң менән файҙаланырға уйлай, һеҙҙең өсөн видео һеҙҙең өсөн ғаилә һәм дуҫтары тыуған көнө булдырылаБеҙҙә булған моделе тыуған көнө була, тип, һеҙ, аласыз онлайн шымартыу өсөн булдырылған слайд-шоу музыку тыуған көнөң менән, тыуған көнөң открыткаларҙы, открытка тыуған көнө, тыуған көнө видео, һәм башҡа күп төрлө. Тыуған көнө беҙҙең моделе сифаты юғары булырға өсөн барлыҡ ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндермәй. Ҡалып береһе беҙҙең һайлау, уны төҙәтергә онлайн-тип өҫтәп фотоһүрәттәр һәм загрузки һеҙгә сәләмләү (әгәр булһа), бер нисә минут эсендә беҙ юғары сифатлы видео һәм exporterons. Беҙҙең ойоштороусылар бушлай видео матур теләктәрен һеҙҙең тыуған видео әйләнә, ул тыуған көнөнә бүләк булараҡ идеаль мөмкин булыр ине. Тыуған көнөнән хәтирә яҡтыртылырға тейеш.\nУл ике версияһын ҡарайһығыҙ\nБер нисә минут эсендә ойошторорға һәм үҙенең тыуған көнө хәбәрҙәр менән уртаҡлашты. Бүләк карталары өсөн онотолмаҫлыҡ булды был һәр ала. Скачать ябай һүрәт, профилендә һәм төҫөн үҙгәртте, һеҙҙең дустары һәм смешные ҡотлау ебәрҙе.\nБыл һеҙҙең өсөн, һеҙҙең өсөн, һеҙҙең ғаилә йәки дустар, һеҙ тыуған көн байрамын стиль слайд-шоу. Һәр һүрәттәр һәм фотографиялар өҫтәргә текстың үҙен, таба был өсөн 'pop-up китап' күҙәтеү фотоһы. Бының менән уртаклашырга, дустары һәм бушлай эшләй. Был тап килә, йәки видео, дөрестен тимерова открытка идея өсөн эшләү өсөн тыуған көнөндә тыуған. Бөгөн борсоған. Әгәр телисез икән, Һеҙгә иң яҡшы теләктәр Бәхетле тыуған көнөнә яҡындары һәм тапшырыу, был осраҡта был модель булып тора, йәғни һеҙ эҙләгән.\nЙәштәш кешеләр, һеҙҙең менән был ижади һәм модель-көлкө ярата.\nТекст ябай яҙа, һүрәт һәм үҙенең тыуған көнөң менән скачать теләйем. Һеҙ ебәрмәнегеҙ, һеҙ күңелле һәм еңел ысул эҙләп тыуған көнөнә саҡыра. Был-идеаль ысулы саҡырыу ебәреп, ябай, һыу менән ут, ижади һәм күңелле.\nҺәм был моделе анимацияһы тураһында һеҙҙең ярҙам менән дуҫ булыуға һеҙҙең өсөн, беҙҙең ата-бабаһын хәтерләтә ҡағыҙҙан ҡырҡып, настроить дамп, тексы һәм музыкаһы.\nБөгөн ҡарап, был бушлай. Зажим для был моделе сараларын ҡулланыу, ваҡиғаларҙың йәки башҡа компаниялар, минималь ташлама, ябай слайд-шоу, йәки галереяһына сәйәхәт. Был стилдә эшләнгән проектының анимация, һүрәт һәм ҡыҙыҡлы һәм шул уҡ ваҡытта ябай һәм видео менән сағылдырыу өсөн рамаҙан.\nҺәм был моделдә үҙгәртеп була пользовательский видео музыка ҡоралдары һәм бөтә тереклек өсөн булдырылған.\nФотоға йәки видео загрузить һеҙҙең, текст төҙәтеү, музыка һайлау йәки өҫтәй, һөҙөмтә һәм наслаждаться. Тыуған көнөң менән килеүе беҙҙең өсөн платформа булдырыу буйынса советы етәкселәре һәм беҙгә ярҙам блог видео н айырыла. Беренсе һәм һуңғы яңылыҡтар ала язылырга рассылка етәксе һ. һөйләмдәрҙә булған һәм беҙ куллана куки өсөн һеҙҙең тәжрибә яҡшыртыу. Төймәгә басыгызҡабул ителмәһә, ҡулланырға рөхсәт беҙ һеҙгә шундай.\nҠыҙҙар өсөн өҫтәл ауырлыҡ\nДевчачий һәм нисек бәхетле үҫә\nU үҫеш курсын даими тикшереп Педиатр ауырлығы-StudiБала уйлаған һәм өҫтәл күсерелергә тейешле ауырлығы н һары U-Book. Мөһим ауырлығына даими тикшереү, һөҙөмтәләрегеҙ менән сағыштырып, уның үҫеше өсөн күп ауырлыҡты үлсәү буйынса күҙәтергә мөмкин сөнки уның һаулыҡ һәм стандарт кәкре. Ул ҡасан үҫеп, малайҙар һәм ҡыҙҙар төрлө ихтыяж булған. Китап ике малай. Нисек булһа ла үҙ-үҙенә ышанмай һәм яратһындар советы тураһында һөйләп биргәс, улар нисек дөрөҫ ҡулланыу.\nӘгәр араһы алыҫ ҡыҙ ауырлығы ҡушылып, беҙҙең тәҡдим менән консультацияһының педиатры.\nСөнки, әгәр һеҙ бар ауырлығы артта ҡала, балалар йәки көслө, ысынлап та, сәләмәтлек өсөн ҡурҡыныс булыуы мөмкин. Узнайте тураһында күберәк балалар һимерә өсөн, мәҡәләләрҙә беҙҙең уҡыусылар"минең артыҡ йыуан ул? “. Һәр ваҡыт еңел түгел, дөрөҫ нәҫеле менән мөрәжәғәте. Йәшкә ҡарамай, ата-әсә һәм балалар араһында йыш ҡына аңлашылмаусанлыҡтар тыуҙы.\nАмазон ике китабы тураһында\nДонъя бестселлер"Серле иң бәхетле балалар"был советы ярҙам итә ала һәм был ҡаршылыҡтарҙы еңеп булараҡ, бергә йәшәгән бер-береһенекенә ярашлы булып. Ҡыҙ бала йәше һәм ауырлығы артыуына бәйле. Мәҫәлән, әгәр һеҙ үҙ йәше өсөн бик бәләкәй ҡыҙ булып, йәшендә уның ауырлығы әҙ булмай уның. Шуға күрә тән ауырлығын нормаль үҫеше күрһәткесе булып тора, шулай уҡ индекс отправная нөктәһе өсөн ҡыҙ өсөн. Сөнки ул күрһәтелә, йәғни, уның үҫеше ниндәй дәрәжәлә ҡыҙҙың ауырлығы менән бәйле. Өлкән балаһы тәндең масса индексын ун йыл өсөн - был бик яҡшы ысулы тикшереү, ауырлығы норманан сиктәрендә ли һеҙ ҡушылғас, уны һаҡлау беҙҙен өсөн калькулятор билдәләй һәм уның ярҙамында һеҙҙең менән тәндең масса индексын мөмкин.\nСөнки һин инә алмаҫһың\nРулетка буйынса ч - был видеочитьШанс бына һинең өсөн, һинең менән идара итә. Төймәһенә баҫыуы менән башлана "Старт", ала һеҙ һайлаған һәм, ниндәй кеше менән яҙмышын һеҙ түбәндәге рулетка үткәрергә теләгән тиклем, хатта төндәр. Видеочинать ч рулетка тороу, йәки тауышһыҙ өсөн әйберҙәр үҙ-ара алдашыу. Әгәр һеҙ икәү, тормош йәки аралашыу фотоһүрәттәр һәм фотошоппинг борсола. Әгәр ҙә осраҡлылыҡ түгел, эшләргә тели - ул саҡта ч-рулетка - был көн тәртибе. Бында үҙ-ара ҡатнашырға теләк, улар, яҙмыштары ла бындай уйында рулетка-пресс "Старт" һәм "Крутиться" кеше менән бөтөнләй башҡа төрлө, бер-береһен приклеивать. Был яҙмышымдыр ҙа, кем белә: ул хатта әллә кем яратып, дуҫтарым һәм компаньондарым эйә булған хобби күңелле сәбәп юҡ түгел, күберәк хәүеф юҡ. Видеочивать - был альтернатив йәки башҡа кеше менән аралашып йәшәгән, эргәлә ҡушыла. Был тамашаны күрергә кәрәк ул, тауыш һәм, кәрәк тип ишеткәйнем. Тәүҙә эшләнгән барьер һәм ҙур булмаған сбрасываться түгел. Ул застаиваться. Стук был эбфата була. Бына ниндәй булырға тейеш ч-рулетка.\nБында һәр кем баһалай үҙ ҡарашы\nЛәкин донъя - был осрашыу өсөн яҡшы мөмкинлек. Әгәр һеҙ инана, сат һеҙ ҡушыла. комбинация сәйер хәл-рулетка ғына, сөнки һеҙ беркасан ла һис бер нәмә оҡшаш тип яҙалар. Йөҙҙәрсә кеше яуап ала, әммә һатып алыу күңелемде тағы ла мең кеше. Ч-рулетка - был видео-ч, төймәгә басыгыз "Старт" башланды автомобиль яҙмышы. Беренсе мөхәббәт көтә һине ҡараш менән түгел, йә, ҡасан эштәр яҡшы бара. Беҙҙең компанияһы, тип иҫәпләй закон ҡапыл тыуған махсус хуплау уята.\nҠыҙыҡ өсөн уның аралашыу ҡулланыу, ҡыҙыҡ булмай, ә кеше тойғоһо ла көслө.\nХисе, матурлыҡ буйынса уҙып көтөлмәгән был кеше менән осрашты. Яҙмыш барлыҡ был мөғжизә, тылсым. Иң мөһиме, һеҙ нимә был ч аша кисерә. Иң мөһиме, ябай Chatroulette шулай, бер йәки теркәлгән тултырыу кәрәк түгел. Ябай басыгыз был төймәгә "Старт" һәм бәхетле һанына ҡарап, һеҙ уларҙы хәтерҙә ҡалдырырға кәрәк. Видеочинать һеҙгә сикһеҙ өҫтөнлөк тураһында һөйләргә мөмкин, ләкин әгәр һеҙ аңларға, ни өсөн, зинһар, беҙҙе һөйләне, ни өсөн. Мин уйлайым, һәм был йүнәлеште үҫтерергә кәрәк теркәлгән. Төймәгә басыгыз "Старт" һәм сатнай башланы. Визар Визар ч-Ч яҡшы тәьҫораттар беренсе Украина Ч онлайн 1, ч рулетка кеүек. Шул тауыш һинең менән, һин кем йоғонто яһаны. Шул тиклем уның идеал. Нисек барып легкомысленно дөрөҫ видео-чан. Иң яҡшылар исемлегенә эләккән.\nЧ төбәк өсөн бушлай, теркәлеү булмаған сат\nҺеҙгә кеше менән таныштырҙы\nТөбәк сатнай, ғына теркәлгән Ч - ч ваҡытта бында Бушлай Single Төбәк һәм флирт Chat Ч бушлайӘгәр һеҙ эҙләсе Chat Regional, һеҙ аралаша, флирт, ир-егет, ҡатын-ҡыҙ һәм төбәк ч осрашыу парады, башҡа һәм башҡа бик күп нәмә теркәлгән. Төбәк сатнай, ғына теркәлгән Ч - ч Бушлай һәм Бер ваҡытта бында бушлай ч Төбәк ч флирт. Әгәр һеҙ эҙләсе төбәк ч, һеҙ шунда уҡ аралашыу, флирт, ир-егет, ҡатын-ҡыҙ ч ч осрашыу һәм төбәк-парад, һәм башҡа бик күп нәмәләр. Ч-береһе менән аралашмай һәм ҡушылмай, һәм башҡа бик күп яңы кешеләр менән таныштым. Йөҙҙәрсә кеше араһынан һайлап онлайн-чат: церебраль теркәлгән йәки башҡа онлайн аралашыу, һәм наслаждайся барыһы ч чат для сайта бөтә донъя буйынса. Юҡҡа чыға-парад, был яңы танышҡан урын өсөн онлайн осрашыу. яңы кешеләр менән осрашыуҙар билдәләнгән һәм теге йәки, бәлки, хатта ғашиҡ. Шуға күрә, хәҙер ваҡытты күңелле үткәреү онлайн-чан. Чатта аралашыу өсөн бушлай һәм башҡа ч башҡа яңғыҙ теркәләһе теркәлгән, флирт, күңел һәм һөйләшә. Бушлай теркәү һәм башҡа туғандаш күңел менән осрашты. Шул уҡ ваҡытта, бәлки, һеҙ теләсә ҡайһы ваҡытта бер нисә чатта фекер алышабыҙ, бәхәс башлау өсөн, малайҙар һәм ҡыҙҙар өсөн, йәшәй ул тирәлә.\nОсрашыу германияла, өйләнеп немец - немец менән осрашыуы, германияла өсөн өйләнеү - Немец\nIncoko - Fumana entsha Girls kwi-Saudi Arabia kuba dating - Arab-Intanethi Dating\nдонъя буйынса танышырға видео чат ч видеочивать юллау өсөн таныштырҙы. бөтә донъя ҡыҙ менән танышып видео 18 чатрулетка 18 йыл видеочить бөтә донъя буйлап танышыу видео бушлай танышыу сайттарына теркәлдем видео танышты без теркәлгән видеочивать


18 Март 2020, 17:14\n#Һаҡмар_конкурс_АйратСирбаевҠәҙерле дуҫтар! Һаҡмар мәктәбенән Фәнис Бәҙретдиновтың сираттағы хикәйәһен ҡаршы алығыҙ. "Уйланыу" тип аталған хикәйә тормоштоң йәмһеҙ күренештәре уҡыусы күҙлегенән асып бирелә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, иң уҡымлы ижади эш хужаһын махсус бүләк көтә.\nКәрим бөгөн мәктәптән ҡайтҡас терпе кеүек йомарланып ятҡан иҫерек ағайҙы күрҙе. Эсмәгән саҡта аҡыллы ғына булған был ағайҙың был ҡылығына иҫе китте. Был ололарҙы аңлап булмай,тип уйланы ул.\n"...Һүгенеп йөрөмәгеҙ, ҡолғығыҙҙы борормон тигән булалар! Үҙҙәре һүгенешеп көлөшөп торалар. Тәмәке тартмағыҙ, ауыҙығыҙҙы өтөрбеҙ тиҙәр. Ә үҙҙәре борҡотоп тәмәке тарталар. Араҡы эсер булһағыҙ, рюмка тотҡан бармаҡтарығыҙҙы һындырырбыҙ тиҙәр. Үҙҙәре теләнселәп араҡы эсәләр, яңы ғына эсә башлаған йәш егеттәргә "Вот, маладис!", тип тә ебәрәләр. Был өлкәндәрҙең ҡасан ысынды, ҡасан бушты һөйләгәндәрен нисек белергә?" -- тип уйланып ҡайтып индем.\nКәрим атаһының бер ҡасанда эскәнен күргәне юҡ, тәмәкене лә бөтөнләй тартмай. Шулай булһа ла эсмәгеҙ-тартмағыҙ, тип һөйләнеп йөрөмәй. "Кеше әйберенә теймәгеҙ, урлашмағыҙ, алдашмағыҙ", - тип әйтеп кенә тора.\nКәрим уйланып ултыра бирҙе лә: "Бүтәндәргә иғтибар итмәҫкә, үҙенең атаһын ғына тыңларға", - тип ниәт итеп уйнарға сығып китте.


Халыҡ-ара проектта йырсы Айтуған Ғәйзуллинды Башҡортостандың символы тип атанылар // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nХалыҡ-ара проектта йырсы Айтуған Ғәйзуллинды Башҡортостандың символы тип атанылар\n15:16, 6 октября 2017 Мәҙәниәт\nБашҡорт эстрадаһы йырсыһы Айтуған Ғәйзуллин 31-се «I'm a singer Kazakhstan» каналының халыҡ-ара телепроектында ҡатнашты. Билдәле булыуынса, уны алты илдән өс мең башҡарыусы араһынан һайлап алғандар, һәм ул Башҡортостандан берҙән-бер вәкил булды.\nҠаҙағстанда үткән бәйгелә Айтуған «Уралым» йырын заманса аранжировка менән башҡарҙы. Баһалама ағзалары һәм тамашасылар сығышты һоҡланып тыңланы, ә коллегалары хөрмәтләп, Айтуған Башҡортостандың символы булып тора, тине. Жюри вәкилдәре Айтуған йырлаған саҡта тарихтың күҙ алдынан үтеүен, уның оҫталығын билдәләне.\nИкенсе турҙың йомғаҡтары буйынса Айтуған иң яҡшы башҡарыусы тип танылды. Йырсы ноябрь-декабрь айҙарында ярымфиналда сығыш яһай.\nҮҙенең сығышы алдынан Айтуған тыуған Аҡтау ҡалаһына килеүенә шатланыуын белдерҙе. Сюжетта йырсының ғаиләһе, атаһы — билдәле музыкант, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмил Ғәйзуллин хаҡында ентеклерәк һөйләнелә.\n«Мин, атайым кеүек үк, балаларымдың эшемде дауам итеүҙәре һәм шундай ҙур сараларҙа сығыш яһауҙары менән ғорурланам. «Уралым» йырының интерпретацияһын бергәләп эшләнек», — тип хәбәр итте Рәмил Ғәйзуллин.\nТеги: башҡорт йырҙары,телепроекттар


Гәзиттең номеры: 139 » Гәзиттең номеры: 139 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 139\nҠырым мәсьәләһе килеп тыуыу сәбәпле, Америка Рәсәйгә байтаҡ санкциялар иғлан итте һәм уға Европа илдәре лә ҡушылды. Тимәк, ситтән индерелгән продукцияларға илебеҙ ҡытлыҡ кисереүе мөмкин. Әле уның эҙемтәләре бик үк һиҙелмәй ҙә кеүек, шулай ҙа Рәсәй Хөкүмәте үҙ сәнәғәтебеҙҙе үҫтереп, импортты алыштырырлыҡ аҙыҡ-түлек һәм башҡаны етештереүҙе сәйәсәттең өҫтөнлөклө йүнәлеше булырға тейеш икәнен ғыҙыҡ өҫтөнә ала. Беҙҙең район ил кимәлендә бәләкәй генә төбәк, әммә ошондай төбәктәрҙең тормошонда илебеҙ йәшәйеше сағыла. Беҙҙең районда был йүнәлештә ниҙәр эшләнә? Ошо һәм башҡа һорауҙар менән район хакимиәте башлығы урынбаҫары, ауыл хужалығы бүлеге начальнигы Әдип Ҡарамышев менән әңгәмәләштек.\n- Ысынлап та, «импортозамещение» тигән һүҙ телмәребеҙгә килеп инде. Мин быны ауыл хужалығы тармағы өсөн бирелгән мөмкинлек тип ҡабул итәм. Сөнки биләмәһе буйынса ер шарында беренсе урында торған илебеҙ үҙ халҡын үҙе туйҙыра алмаймы ни? Сит илдән килтерелгән һыйыр һәм сусҡа иттәрен, организмға зыянлы матдәләр менән тултырылған тауыҡ боттарын, хатта Мысыр һәм Голландиянан килтерелгән картуфты ла һатып алдыҡ. Ә хәҙер, рәхим итеп, шул уҡ аҙыҡ-түлек урынына үҙ продукцияңды урынлаштыр. Бындай мөмкинлекте эшҡыуарҙарыбыҙ, етештереүселәребеҙ ваҡытында файҙаланып ҡалырға тейештер, тип уйлайым.\nУяу «сик һаҡсылары»03.12.2014\nОшо көндәрҙә Учалыла «Ашығыс ярҙам» хеҙмәте ойошторолоуҙың 50 йыллыҡ юбилейы билдәләнде. Теүәл әйткәндә, айырым фельдшер бригадаһы рәүешендә 1964 йылдың октябрь айында эшләй башлайҙар.\nҠала барлыҡҡа килә генә башлаған саҡ, юлдар насар, ҡайҙа ла төҙөлөш ҡайнай, кешеләр имгәнә - тәүге мәлдән үк бик экстремаль шарттарҙа эш итергә тура килә.\nБөгөнгө көндә 99 хеҙмәткәр иҫәпләнә - табиптар, фельдшерҙар, диспетчер һәм водителдәр. Ҡала дауаханаһындағы бүлексәнән тыш, Туңғатар амбулаторияһы, Уральск һәм Миндәк участка дауаханалары эргәһендә филиалдар ойошторолған.\n«Спайс» һөжүм асты02.12.2014\nЭскеселек, тәмәке тартыу, наркотиктар ҡулланыу бөгөн замана афәтенә әйләнде. Улар арҡаһында бихисап йәш ғүмерҙәр өҙөлә, енәйәттәр ҡылына. «Спайс»тың «һөжүм асыуы» айырыуса хәүефләндерә. Был афәт ҡала-районыбыҙҙы ла урап үтмәне. Һуңғы арала ғына ошо наркотиктан тиҫтәгә яҡын йәш кеше ағыуланып, дауаханаға эләккән. Йәмғиәтебеҙҙең тамырын серетеүсе эпидемияға кәртә ҡуйып булырмы, әлеге ауырыуҙар дауаланыуға бирешәме? Ошо һорауҙарға яуап алыу маҡсатында Учалы үҙәк ҡала дауаханаһының психоневрология диспансеры табип-наркологы Шәүрә Нуриман ҡыҙы Юдинаға мөрәжәғәт иттек.\n- Шәүрә Нуриман ҡыҙы, һуңғы ваҡытта илебеҙҙә «спайс» тигән тәмәке ҡатнашмалары киң таралыу алды. Был зәһәр ҡатнашма төтөнөндә күп йәш ғүмерҙәр тонсоғоп үлде, күптәр ғәрип булып ҡалды. Афәт республикабыҙҙы ғына түгел, ҡала-районыбыҙҙы ла ситләп үтмәне. Ошо хаҡта нимә әйтерһегеҙ?\n- Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, төбәгебеҙ йәштәре лә уның ауына эләгә. Әлегә тиклем дауаханаға наркотиктан иҫереп, аңын юғалтыу, һаташыу хәленә еткән йәки күҙенә әллә нимәләр күренә башлаған 8 кеше мөрәжәғәт иткән, 4 кеше диспансерҙа иҫәптә тора. Үлем осраҡтары юҡ, шуныһы ҡыуаныслы. Дауаханаға килтерелгәндәрҙең барыһының да хәлдәре бик ауыр, ҡан баҫымдары түбән була. Табиптарҙың тырышлығы менән ғүмерҙәре һаҡланып ҡалынды. Иң башта шуны аңлатып үтәйек: «спайс» - ул үлән генә түгел, уға төрлө ҡурҡыныс химик матдәләр һеңдерелгән наркотик. Әлеге наркотик төрҙәре күп, сос-тавтары, атамалары гел үҙгәреп тора.\nБыл донъяла ниҙәр бар?02.12.2014\n* РФ Иҡтисади үҫеш министрлығы ни бары сентябрь айында ғына яһаған прогнозы буйынса быйыл доллар курсы 35,67, киләһе йыл - 37,7 һум булырға тейеш ине. Бик насар күрәҙәсе булып сыҡтылар - доллар әленән үк 50 һумға һикерҙе.\n* Иркутск өлкәһенең Саянск ҡалаһы мэры итеп быйыл көҙ Олег Боровский һайланды. Эш хаҡы айына 140 мең һум икәнлеген белгәс, 110 мең һумын даими рәүештә хәйриә фондына күсерергә ҡарар итте. Яңы Рәсәй тарихында был ни бары 3-сө ошондай осраҡ. Дәүләт компанияһында эшләп тә, былтыр эш хаҡы көнөнә (айына түгел!) 4 миллион 861 мең 111 һум тура килгән «Роснефть» президенты Игорь Сечин кеүек әфәнделәр үрнәк алһа, бер ҙә насар булмаҫ ине.\nБР буйынса Эске эштәр министрлығының пресс-хеҙмәте белдереүенсә, 47 йәшлек Мәҫкәү ауылы кешеһе полиция тарафынан ҡулға алынды.\nТәфтиш органдарының фаразы буйынса, быйыл май айында ҡарауһыҙ көтөүлектә йөрөгән йылҡы малын урлай ҙа, Силәбе өлкәһенә сығарып һата. Малдың хужабикәһе, Йәһүҙә ауылы кешеһе, аттың урланғанын белмәй, бәлки, ҡайҙалыр сығып киткән дә, ҡайтыр, тип көтә. Шуға ла эске эштәр бүлегенә мөрәжәғәт итмәгән була, тип хәбәр ителә.\nЕнәйәт эше ҡуҙғатылды, был әҙәмдең башҡа мал юғалыу осраҡтарына ҡағылышы юҡмы икәнлеге ентекләп тикшерелә.\nХәмер эскән кешене шайтан йөрөтә, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр шул.\nРайон-ара һәм БР прокуратуралары хәбәр итеүенсә, төбәгебеҙҙә имәнес ҡылмыш башҡарылды - иҫерек ике йәш яҡташыбыҙ төнөн ҡала мәсете стенаһына фашистарҙың свастикаһы һүрәтен яһайҙар, һүгенеү һүҙе яҙалар. Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре вәхшиҙәрҙе йәһәт тотто. Айынғас, башҡа һыймаҫлыҡ йүнһеҙлектәренә үҙҙәре лә үкенә, ти.\nИң юғары хөкөм алдына һуңынан, баҡыйлыҡта баҫтырылырҙар, ә әлегә дәүләт закондары буйынса яуапҡа тарттырылалар. РФ Енәйәт кодексының 214-се статьяһы буйынса (төркөм менән башҡарылған вандализм) енәйәт эше ҡуҙғатылды. Был статья менән ғәйепленең 3 йылға тиклем иректән мәхрүм ителеүе йә шул уҡ ваҡытҡа мәжбүри эштәргә хөкөм ителеүе ихтимал. Әйткәндәй, фашист символикаһы әтмәләгән өсөн айырым яза булыуы ла мөмкин.\n-Иҫерек көйөнсә ни ҡылғандарын аңламағандарҙыр, шулай ҙа иманлы кешеләрҙең тойғоларын мыҫҡыллау килеп сыҡты, мотлаҡ закон менән ҡаралған язаларын алырға тейештәр, - тип иҫәпләй Учалы районының имам-мөхтәсибе Дим хәҙрәт Закиров.\nЙыр бүләк иттеләр02.12.2014\nКомсомольск ҡасабаһының мәҙәниәт йортонда Әсәләр көнөнә арналған «Йәшлеккә ҡайтыу» тип исемләнгән күркәм байрам уҙҙы. Сараның тәүге өлөшөн театрлаштырылған тамаша тәшкил итте.\nМәктәп уҡыусылары, клуб хеҙмәткәрҙәре үҫеп килгән быуынға инде онотола барған ҡара һағыҙ ҡайнатыу йолаһын күрһәтте. Артабан «Ирәндек» фольклор төркөмө, Айгөл Сәғитова, Илнур Атйетәров, Минзилә Яҡупова сағыу тауыштары менән тамашасылар күңелдәрен моңландырҙы. Рәғиҙә Юнысова, Әлфиә Ҡорамшина, Резеда Ҡәйүпова оҫта башҡарылған бейеүҙәрен бүләк иттеләр. Ринат Сиражитдинов йөрәктәргә үтеп инерлек итеп шиғырҙар башҡарҙы, мәҙәктәр һөйләне. Элиза Ғафарова һәм музыка мәктәбе тәрбиәләнеүселәре әсәйҙәргә бағышланған йыр бүләк иттеләр, ә йәш ҡурайсылар халыҡ көйҙәрен яңғыраттылар. Ҡасаба халҡынан тыш, күрше ауылдарҙан байрамға килеүселәр күп ине, зал тамашасылар менән тулы булды.\nЙәш ижадсылар йыйылды02.12.2014\nЯҙыусылар союзының һуңғы съезында республикала ике йөҙҙән ашыу яҙыусы иҫәпләнһә, уларҙың иң йәше утыҙ етелә булып, уртаса йәше алтмыш етегә баҫыуы асыҡланғайны. Яҙыусылар ойошмаһының киләсәген хәүеф аҫтына ҡуйыусы был хәлдән сығыуҙың берҙән-бер юлы - йәштәрҙе күтәреү, ижади емештәрен барлап, әүҙемлеккә әйҙәү һәм уларҙы яҙыусылар союзына ағза итеп алыу.\nМаҡсатлы сарала ҡатнашыу өсөн Учалы яҙыусылар ойошмаһынан бер төркөм йәш ижадсыны алып барып, уларҙың әҫәрҙәрен баһалатыу бурысы, ойошма етәксеһенең урынбаҫары булараҡ, миңә йөкмәтелде. Конференцияға килеүселәрҙең әҫәрҙәрен, өс секцияға бүленеп, башҡорт әҙәбиәтенең планкаһын Рәсәй кимәлендә юғары тотоусы танылған яҙыусылар, шағирҙар тикшереп, баһаланы.


Өфөлә Бөтә Рәсәй ғаилә конгресы асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Бөтә Рәсәй ғаилә конгресы асылды\n15:28, 24 мая 2012 Йәмғиәт\nӨфөлә V «Ғаилә һәм бала саҡ: тәжрибә, проблемалар һәм уларҙы хәл итеү мөмкинлектәре» бөтә Рәсәй конгресы асылды. Унда ҡатнашыусылар демографик хәл, ғаилә институтын нығытыу мәсьәләләрен, илдә ғаилә сәйәсәтен үҫтереү стратегияһын тикшерә.\n— Рәсәй аборттар һәм айырылышыуҙар һаны буйынса беренсе урындарҙа килә. Беҙҙә никахһыҙ тыуған, интернат учреждениеларында тәрбиәләнгән балалар һаны бик күп, — тине Рәсәй дәүләт социаль университеты ректоры, «Рәсәй ғаиләһе» милли йәмәғәт комитетының вице-президенты Лидия Федякина. – Был проблема борсолоу тыуҙыра, һәм беҙгә уны бергәләп хәл итергә кәрәк.\nБынан тыш, башҡа киҫкен торған мәсьәләләр ҙә бар. Улара араһында – ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү, йәмғиәттең рухи-әхлаҡи нигеҙенең ҡаҡшауы.\nРәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе, юғары мөфтөй Тәлғәт Тажетдин билдәләүенсә, матди байлыҡтар артынан ҡыуып, ата-әсәләр тәрбиә өлкәһендәге мөһим эш хаҡында онота. Шуға күрә ғаилә сәйәсәтен формалаштырыу мәсьәләһе бөгөн Башҡортостан өсөн дә, тоташ Рәсәй өсөн дә үтә мөһим.\nБР Хөкүмәте Премьер-министры Фидус Ямалетдинов ғаилә сәйәсәте хаҡында һүҙ йөрөтөп, былай тине:\n— Һәр заманда ғаиләнең йәмғиәттәге торошона, дәүләттең уға ҡарата мөнәсәбәтенә ҡарап илдең үҫешкән булыу-булмауы хаҡында һүҙ йөрөткәндәр. Башҡортостанда балалар халыҡтың дүрттән бер өлөшөн тәшкил итә, улар яҡынса 552 мең ғаиләлә тәрбиәләнә.\nВице-премьер республикала ғаиләгә һәм әсәлеккә һәр саҡ айырыуса мөнәсәбәт булыуын билдәләне. Төбәктә балаларҙы ғаиләлә тәрбиәләү, үҫтереү, белем биреү өсөн шарттар булдырыуға, демографик хәлде яҡшыртыуға, тыуым кимәленең артыуына һәм ғаилә институтын нығытыуға йүнәлтелгән иҡтисади, социаль һәм хоҡуҡи саралар комплексы әҙерләнгән.\nБашҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова билдәләүенсә, ғаилә, әсәлек, аталыҡ һәм балалыҡ мәсьәләләренең мөһим булыуын Рәсәй йәмғиәте бөгөн тулыһынса аңлай.\n— Балалары булған ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү һәр саҡ республикабыҙҙың социаль сәйәсәтенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре иҫәбендә булды, — тине Ленара Иванова. – Дөйөм алғанда балалары булған ғаиләләр беҙҙә республика бюджетынан 30-ҙан ашыу төр пособие һәм социаль ярҙам ала. Шулай итеп, былтыр ғына был маҡсаттарға 2 миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтелде.\nШулай уҡ ведомство башлығы ғаиләләргә ярҙам итеүҙең башҡа йүнәлештәре менән дә таныштырҙы.\nПленар ултырыш аҙағында иң яҡшы ғаиләләрҙе наградлау тантанаһы үтте.\nавтор: Эльмира Сабирова | фото: Альберт Заһиров\nТеги: конгрестар,социаль яҡлау


Мәҡәл — Башҡорт Википедияһы\nМәҡәл - тормош тәжрибәһенән сығып, ыҡсым ғына итеп әйтелгән тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙ; ысынбарлыҡтағы төрлө күренештәр тураһында ҙур тормош тәжрибәһенән сығып әйтелгән, ыҡсым формалы, тәрән мәғәнәле жанр. Башҡорт фольклорындағы афористик ижад төрө, тормош тәжрибәһенән сығып, ыҡсым ғына итеп әйтелгән тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙ.\nБашҡа халыҡтарҙағы кеүек үк, башҡорт мәҡәлдәре лә халыҡтың борон-борондан килгән тормош тәжрибәһен, фәлсәфәүи һәм әхлаҡи ҡараштарын тәрән мәғәнәле һәм ритм яғынан асыҡ, ныҡлы ойошҡан хикмәтле һүҙ ярҙамында биреү ихтыяжынан тыуған. Шуға күрә лә мәҡәлдәрҙең әле булһа халыҡ телендә боронғолар һүҙе, ата-бабалар һүҙе, бабайҙар һүҙе тип йөрөтөлөүе лә бик тәбиғи. Мәҡәлдәрҙә дидактика элементтары, өгөт-нәсихәт, кәңәш биреү мотивтары төп урынды тора. Тыңлаусы өсөн мәҡәл һәр ваҡыт бәхәсһеҙ хәҡиҡәт рәүешендә һөйләшеүгә һығымта яһаған саҡта әйтелгән, йыш ҡына бәхәс, аңлашылмаусылыҡ ваҡытында фекерҙе нығытыу, ҡеүәтләү өсөн килтерелгән.\n1 Мәҡәл өлгөләре\n2 Мәҡәлдәрҙең йөкмәткеһе\nМәҡәлдәр - һүҙ сәнғәтенең аҫыл өлгөләре. Уларҙың гүзәллеге, күркәмлеге һәм йыйнаҡлығы, тапҡырлығы кешеләрҙең күңелендә мәңге һаҡланыуына сәбәпсе булып тора. Шуға аралашыу барышында, һүҙ ыңғайы тура килгәндә, алдан бер ниндәй әҙерлекһеҙ башҡа һүҙҙәр менән бер рәттән ҡапылдан бик урынлы ҡулланылалар. Үтә тапҡырлығы, ҡыҫҡалығы менән мәҡәлдәр башҡа жанрҙарҙан айырылалар ҙа инде.\nМәҡәл борон-борондан тормошта осрай торған төрлө күренештәрҙе художестволы һынландырып сағылдырған. Шуға күрә халыҡтың күңелендә мәҡәлдең нығынып ҡалыуының төп сәбәптәренең береһе - уның художестволылығы йәки күркәмлеге, тапҡырлығы, кинәйәнең көслө булыуы...\nМәҡәлдәрҙә тормош фәлсәфәһе сағылып ҡалған. Быуындан быуынға тапшырыла килгән күҙәтеүҙәр, тәжрибә ярҙамында халыҡ үҙен уратып алған тирә-йүндең, күренештәрҙең, хәл-ваҡиғалар сылбырының төп үҙенсәлектәренә, уларҙың үҙ-ара тығыҙ бәйләнгән булыуына төшөнә барған. "Барҙан юҡ булмай", "Таштан йүкә һуйылмай". "Әтәс ҡысҡырмаһа ла, таң ата", "Үлемһеҙ донъя юҡ, кисеүһеҙ йылға юҡ" кеүек мәҡәлдәр бының асыҡ миҫалы була ала.\nМәҡәл, ғәҙәттә, сағыштырыу, аллегория, йәнәшәлек, метафора ярҙамында ойоша. Мәҫәлән: йөҙ күрке -һаҡал, һүҙ күрке - мәҡәл; ир-егеттең оялыуы - имән ағасының бөгөлөүе; яҡшы һүҙ - йән аҙыҡы, яман һүҙ - баш ҡаҙығы; ҡар башына ҡар етер, хан башына хан етер; ағас күрке - япраҡ, әҙәм күрке - сепрәк һ.б.\nБөтә мәҡәлдәр ҙә поэтик образлылыҡҡа нигеҙләнгән тип әйтеү дөрөҫ булмаҫ ине. Уларҙың күбеһе ысынбарлыҡты, тирә-йүнде борон-борондан күҙәтә, өйрәнә килеү һөҙөмтәһендә тыуған һығымта, дөйөмләштерелгән фекер рәүешендә әйтелә. Бындай мәҡәлдәр үҙҙәренең тура мәғәнәһендә лә, күсмә мәғәнәһендә лә ҡулланылырға мөмкин. Мәҡәлдә дөйөмләштереү көсө юғары булғай һайын, уның күсмә мәғәнәһе лә, ҡулланыу мөхите лә киңерәк була. "Себеште көҙ һанайҙар", "Беҙ ҡапсыҡта ятмай" кеүек бер ҡарауға ябай ғына күренгән мәҡәлдәрҙең ҙур дөйөмләштереү көсөнә эйә булыуы яҡшы күренеп тора. Ә бына "Ағасты - еле, кешене һүҙ боҙор", "Илле йылда ил яңырыр", "Илсегә үлем юҡ", "Үҙ илең - алтын бишек", "Ырыулының уғы юғалмаҫ", "Көҙгө ҡатыҡ, көмөш ҡашыҡ - кейәүем менән ҡыҙыма, яҙғы ҡатыҡ, ярыҡ ҡашыҡ - улым менән киленемә", "Көҙгө боҙға көҙгө ҡалынлығы булһа ла ышан, яҙғы боҙға яҫтыҡ ҡалынлығы булһа ла ышанма" һымаҡ мәҡәлдәр, нигеҙҙә, үҙҙәренең тура мәғәнәһендә генә ҡулланыла. Әммә улар быуаттар буйына туплана килгән тормош тәжрибәһенең, күҙәтеүҙәрҙең һығымтаһы булараҡ әйтелеүҙәре менән ҡиммәтле, ысынбарлыҡты дөйөмләштереп һүрәтләүҙәре менән көслө.\nМәҡәлдәрҙең йөкмәткеһе һәр ваҡытта ла тулы бер фекер тәшкил итә, шуға күрә ул тамамланған фраза, һөйләм рәүешендә бирелә. Фекер мәҡәлдең логик кәүҙәләнешен, ә һөйләм уның синтаксик яғын билдәләй. Мәҡәл заман һынауын үткән, иҫбатланған, бәхәсһеҙ дөрөҫлөктө сағылдырғанлыҡтан, уларҙың күпселеге ысынбарлыҡты объектив раҫлауға ҡоролған була. Синтаксик яҡтан ҡарағанда, мәҡәлдәр, нигеҙҙә, хәбәр һөйләм, теркәүесһеҙ ҡушма һөйләм формаһы ала: "Аҡсалының ҡулы уйнай, аҡсаһыҙҙың күҙе уйнай", "Сәләм бирмәгән бер оятлы, яуап бирмәгән мең оятлы", "Атың барҙа ер таны, атаң барҙа ир таны", "Ҡымыҙ тилертә, һаумал һимертә", "Бала баҡмаҡ - йән сыҡмаҡ", "Ҡарт ҡыҙ кейәүҙән ҡурҡмаҫ", "Яҡшы һүҙ балдан татлы" һ.б.\nФекерләүҙең мәҡәлдәрҙә киң таралған икенсе бер төрө - шартлылыҡ. Уны сәбәп-нәтижә бәйләнешенең бер төрө булараҡ баһаларға мөмкин, сөнки бындай мәҡәлдәрҙә әйтеләсәк төп фекер икенсеһенең үтәлеүе йә үтәлмәүе өсөн төп шарт булып тора. "Яҡшы менән юлдаш булһаң - эшең бөтөр, яман менән юлдаш булһаң - башың бөтөр", "Етен сәсһәң күлдәк кейерһең", "Халыҡ теләһә, хан дөйәһен һуйҙырыр", "Ир хәстәрле булһа, ҡатын таҫтарлы булыр".\nКүп кенә мәҡәлдәрҙә фекер теләк рәүешендә лә бирелергә мөмкин. "Баҫһаң баҡыр өҙөрлөк, типһәң тимер өҙөрлөк бул", "Дауға барма, яуға бар", "Ҡурҡаҡ менән юлдаш булма, көйһөҙ менән моңдаш булма" кеүек мәҡәлдәр быны бик асыҡ раҫлап тора.\nМәҡәлдәрҙең төп сығанағы - халыҡтың көндәлек тормош-көнкүреше, уның быуаттар буйы туплана килгән тормош тәжрибәһе. Башҡорт мәҡәлдәренең нигеҙендә лә халыҡтың тарихи үткәне, тормош-көнкүреш тәртибе, кәсеп-һөнәре сағылып ҡалған. Тапҡыр һүҙ һәм мәҡәлдәр башҡорт халҡының рухи культураһының һәм телмәр байлығының айырылмаҫ бер өлөшөн тәшкил итә, шуға күрә лә уларҙың танып-белеү әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. "Ҡурай тартһаң, көй булыр, бүрәнә тартһаң, өй булыр", "Ерен һатҡан - гүрен һатҡан", "Барма бейгә - үҙе килер өйгә, барма ханға - үҙе килер малға" кеүек мәҡәлдәрҙә, мәҫәлән, башҡорт халҡының тарихына һәм тормош-көнкүрешенә бәйле уйланыуҙарының ятыуын күрмәү мөмкин түгел.\nМәҡәлдәрҙең тағы бер мөһим үҙенсәлеге - уларҙың вариантлы булыуы. Айырым осраҡтарҙа бер үк фекер мәғәнәләре яғынан бер-береһенә оҡшаш булған мәҡәлдәр аша бирелергә мөмкин. "Ерле - ерендә, екәне - күлендә", "Илле - илендә, йүкәһе - күлендә", "Илле - илендә, ерле - ерендә" кеүек мәҡәлдәрҙе, мәҫәлән, үҙ-ара варианттар тип ҡарарға кәрәк. "Бер ат арҡаһында мең ат һыу эскән" һәм "Бер ҡуй арҡаһында мең ҡуй һимергән", шулай уҡ "Аш ашҡа - урыны башҡа" һәм "Аш ашҡа - дуҫ башҡа" һымаҡ мәҡәлдәр ҙә варианттарҙы тәшкил итә. Күренеүенсә, вариантлы мәҡәлдәр синтаксик яҡтан бер төрлө була. Шуға күрә лә халыҡ ижадында мәғәнәләре һәм төҙөлөшө менән оҡшаш булған мәҡәлдәрҙең бер-береһе менән берләшеү тенденцияһы аша ла йәшәй. "Һәр ҡунаҡтың үҙ көйө була", "Һәр табындың үҙ йыры була" кеүек мәҡәлдәр, мәҫәлән, икеһе ике мәҡәл булып та, бер мәҡәл рәүешендә лә осрай.\nЙөкмәткеһе буйынса, йәғни идея-тематик яҡтан, башҡорт халыҡ мәҡәлдәре түбәндәге төркөмдәргә бүленә:\nКешеләрҙең хеҙмәт эшмәкәрлеген сағылдырған мәҡәлдәр.\nХалыҡтың ижтимағи тормошо (синфи мөнәсәбәттәр)хаҡындағы мәҡәлдәр.\nШәхси сифаттар, әхлаҡ, әҙәп нормалары һәм кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе һүрәтләгән мәҡәлдәр.\nДонъя, ғүмер, яҙмыш тураһындағы мәҡәлдәр.\nҒөмүмән, әйтелгәндәрҙең бөтәһен дә иҫкә алғанда, В.Г. Белинскийҙың "Поэзия мәҡәлдән башлана" тигән фекере инҡар итеп булмай торған хәҡиҡәт дәрәжәһенә күтәрелә. Беҙҙең мәҡәлдәребеҙ ҙә, башҡа бик күп халыҡтарҙың мәҡәлдәре шикелле, бик боронғо замандарҙа барлыҡҡа килгән. Уларҙың шиғри формаһы, образдары тиҫтәләгән быуын кешеләренең быуаттар буйы һуҙылған ижад эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә тыуған, үҫкән, камиллыҡ алған. Һүҙ сәнғәтенең аҫыл үрнәктәре булған мәҡәлдәр быуаттан быуатҡа, быуындан быуынға күсеп, халҡыбыҙҙың үткән тормошо, ижад ҡеүәһе тураһында хәбәр алып килеүсе йәнле шаһиттар ул. Башҡорт халҡының милли культураһын уның тәрән мәғәнәле, үҙенән-үҙе хәтергә һеңеп бара торған юғары образлы мәҡәлдәренән тыш күҙ алдына килтереү мөмкин түгел.\nГалин С.Ә. Тел асҡысы халыҡта. Өфө "Китап", 1999, 187-189-сы биттәр.\nНәҙершина Ф.А. Халыҡ һүҙе. Өфө, 1983,79-сы, 117-се биттәр.\nПсәнчин В.Ш. Һүҙ тылсымы. Өфө "Китап", 1996, 86-сы бит.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәҡәл&oldid=421517 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 1 март 2014 в 16:27\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:27 1 март 2014 үҙгәртелгән.


Кисә Стәрлетамаҡ ҡалаһының Элеватор урамындағы биш ҡатлы йорттоң ике фатирында янғын сыға\nУт ике бүлмәле фатирҙан башлана.\nЯнғын һүндереүселәргә һуң хәбәр ителгәнлектән ҡотҡарыусыларға эш ҡатмарлаша. Торлаҡта йәшәүселәр эвакуациялана. Автобаҫҡыс ярҙамында дүртенсе ҡаттан йөклө ҡатынды, өс йәшлек малайҙы төшөрәләр, хәүефле урындан оло йәштәге ҡатынды күтәреп сығарырға тура килә. Бынан тыш, янғын һүндереүселәр шаңҡыу хәлендәге бер иргә лә юлыға. Зыян күреүсе термик яныуҙар менән дауаханаға оҙатыла. Ут ҡыҫҡа ваҡыт эсендә һүндерелә, әле уның сәбәптәре асыҡлана.


Көнсөл бисә » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Көнсөл бисә\nБер ағай колхозда, халыҡ әйтмешләй, урында эшләгән, машинаһы, шоферы ла булған. Сәсеү, урып-һуғыу эштәре башланһа, төндә ҡайтҡан, таң менән йәнә эшкә киткән. Бына шулай донъя һәүетемсә генә барғанда, бының ҡатынының күңеленә кемдер шом һала бит. Күрше ауылда шундай-шундай ирһеҙ бисә менән ирең гүләйт итә, йәнәһе. Бисә уйға ҡала – ире көн дә өйгә ҡайтып ҡуна ҡуныуын, түшәген һыуытҡаны юҡ. Йә төнгө сәғәт ун икелә, йә икелә ҡайтҡан саҡтары ла бихисап, хужа булғас, быныһы тәбиғи. Былай иҫереп тә ҡайтҡаны юҡ-юҡлыҡҡа, аҡсаһын да теүәл бирә, икенсе ергә тотона тиһәң, һиҙелер ине. Шулай ҙа теге шомло хәбәр күңелен кимерепме-кимерә. Шулай булғас, барыбер тикшереп ҡарарға кәрәк, утһыҙ төтөн булмай!\nКиске сәғәт туғыҙҙарҙа, көтөү ҡайтҡандан һуң, ашығып ҡына ҡайтып ашап ултырған иренә хужабикә һынап-һынап ҡарап ала: “Үәт, хәйләкәр, мине һиҙмәҫ тип уйланымы икән?”. Күңеленә көнсөл ҡорто оялаған ҡатындың фантазияһы әллә ниндәй күренештәр менән тулылана, үс алыу ниәте менән янған башындағы уйҙары күҙҙәрендә лә сағылыш тапҡандыр – ире лә быға аптырап та, ғәжәпләнеп тә ҡарай. Ашап бөткәс: “Термосҡа эҫе сәй ҡой әле, мужыт, таңға ҡәҙәре ҡайтмаҫмын. Ямғырҙар башланғансы, Ҡорикмәк яланын бөтәбеҙ, ти егеттәр. Шулар янында булам”, – ти. Иренең был һүҙҙәре көнләшеүҙән шартлар сиккә еткән бисәкәйҙең йөрәгенә кәрәсин генә һибә. Үҙе термосҡа сәй, сумкаға аҙыҡ тултыра, үҙе план ҡора – хәҙер машинаһына ултырып ҡына китһен әле, артынан шым ғына барам был ләғнәттең!\nҺыйырҙарын теүәлләп, эш бөткәнсе, кис була, ҡараңғы төшә. Уның һайын ире ҡабаланмай. Телевизор ҡараған була, мәлғүн. Ана, йәнә гәзиткә йәбеште. Теге кәнтәйе менән килешкән ваҡыттың еткәнен көтә инде, аҙғын. Шул ваҡыт ире телгә килә: “Йә, ярай, кәләш, мин киттем”. Ай-һай, ҡайһылай таҫма телләнгән була, ҡәбәхәт, ғүмерҙә ҡыланмағанса, кәләштән һалдыра, ана. Йөрәге дарҫлап типкән ҡатын үҙен саҡ ҡулға алып, иренең артынан уҡ йыйына башлай.\nҮс алыу теләге менән янған ҡатын велосипедҡа атланып, шым ғына баҡса артынан колхоз гараждарына юллана. Гараждарҙан теге ҡатын йәшәгән ауылға биш саҡрымлап барҙыр. Ҡайһы көндәрҙә хужаларына оҡшап өйгә ҡайтмай көтөүҙән айырылып ҡалған малды эҙләп велосипедта унар саҡрым үткән ауыл ҡатынына биш километр – ике тин – бер аҡса!\n“Ана, теге аҙғын бисә йәшәгән өй ҙә күренде. Иренең машинаһы күренмәй, алыҫҡараҡ йәшергән, ахырыһы, ләғнәт. “Һулға” йөрөп, йышылып бөткән икән, ауыҙын ҡорт саҡҡыры. Бәлки, килеп етмәгәндер әле. Түҙ, йөрәгем, түҙ. Сабырлыҡтың төбө һары алтын. Ә өйҙә ут яна, тимәк, көтә тамуҡ киҫәүе бисәкәй!”.\nУңайлы урын һайлап, ипләп кенә күҙәтә башлай көнсөл бисә. Төнгө сәғәт икеләрҙә УАЗик килеп туҡтамаһынмы өй алдына! Әһә, ана берәү һикереп төштө. Ҡыуаҡ төбөндә ятып, инде ярайһы ғына ҡалтырана башлаған бисәкәйҙең ҡолағына: “Пока, сәғәт дүрттәрҙә килеп алырһың”, – тигән тауыш быраулап инә. Уғаса машина ҡуҙғалып та китә. Теге Ҡорикмәк яланы беҙҙең ауылдың көнсығышында, бынан ун саҡрымдар булыр, ҡайҙан-ҡайҙа йөрөтә бынау шофер егет нәфсеһен тыя алмаған мәлғүнде. Тауышы ҡарлыҡҡаныраҡ һымаҡ, һөйәркәһенә килер алдынан берәр стакан һалған инде, егет булған, йәнәһе, берәү. Ҡара, шофер егет тә белгән икән, ә тишмәй йөрөй. Ике туған ғына бит әле үҙе. “Апай, еҙнәм тайғаҡ юлда йөрөй”, – тип өндәшһә ни була? Ярар, хәҙер күп ҡалманы инде, эләкте нәкәнис ялан батыры! Күҙҙәрен ҡан баҫыуҙан йыртҡыс сүрәтенә ингән ҡатын һаман күҙәтә. Енәйәт өҫтөндә тоторға кәрәк был мөхәббәт сыпсыҡтарын. Күрмәгәнегеҙҙе күрһәтәсәкмен хәҙер. Йәнә саҡ ҡына, ыштандарығыҙҙы ғына һалып бөтөгөҙ әле!\nБына ут та һүнә, ғишыҡ-ғишрәт эштәре башланды булһа кәрәк! Көнсөл ҡатын йәшен тиҙлегендә ишек алдына килеп баҫа. Алдан хәстәрләп үҙе менән алып килгән һәнәк һабы ҡулында суҡмар һымаҡ уйнай. Ишекте элгәндәр, суҡынғырҙар! Аяҡ-ҡулдар хутҡа китә. Ишекте емереп алып бара бисәкәй. Бер минут тирәһе туҡылдағас, ишек асылып китмәһенме! Кем икәнен дә күреп өлгөрмәй ҡатын, йән асыуы менән тос таяғын иренең ҡаҡ маңлайына, прәме ике күҙенең араһына төшөрә. Быны көтмәгән ир ҡулына һәнәк һабы тотҡан ҡатындың күҙ төбөнә елле генә итеп берҙе һелтәй ҙә, битен ҡаплап, ҡараңғылыҡҡа сумып, юҡ була. Күҙ асып йомғансы өй хужабикәһе лә ишекте эстән бикләй һала.\nҠәһәрең, барыһын да әйтергә ине лә, бикләнеп өлгөрҙөләр. Ярай, аҙаҡтан да ҡыҙған табала бейетер әле ул хәшәрәттәрҙе! Ә хәҙер, теге хыянатсы йәйәүләп ҡайҡансы, өйҙә булырға кәрәк! Шунда буласаҡ ҡаты һөйләшеү!\n“Тимер ат”ына атлана һалып, үҙ ауылына елдерә ҡатын, нисек тә ирҙән алдараҡ ҡайтырға кәрәк! Юл һиҙелмәй ҙә ҡала. Йүгереп өйгә инеп, ут яҡтыртһа… Бәй! Ире, бер ни булмағандай, балаларын ҡосаҡлап йоҡлап ята.\nҠатынының ут яҡтыртҡанына уянған ир: “Һин ҡайҙа булдың, кәләш, малды эҙләп йөрөнөңмө тағы?” – тип йоҡоло күҙҙәрен ыуалай. Ҡатын да ҡыҙа: “Ҡайһы арала ҡайтып еттең, ләғнәт? Ҡара һин уны, етмәһә, минән допрос алырға маташаһың!”\nИр ныҡлап уянып етеп, ныҡлабыраҡ хәләленә ҡарай: “Фю-ю-ю! Нимә булды күҙеңә, кәләш? Теге һөҙгәк быҙау һелтәнеме әллә?”.\nАптырарлыҡ та була шул. Бисәкәйенең һул яҡ күҙендә күм-күк булып “фонарь” балҡый. Ә иренең битенә, һәнәк һабы түгел, себен дә ҡағылмаған хатта. Ни эшләһен, ҡатынға бөтәһен дә түкмәй-сәсмәй һөйләүҙән башҡа сара ҡалмай.\nИре көлөп туҡтай ҙа: “Их, кәләшем-кәләшем, бөгөн Ҡорикмәк яланына минең урынға агроном барам тигәйне. Эшем бар, ағай, шоферың менән машинаңды ла биреп тор, тигәс, ризалаштым”, – ти.\nИртәгәһенә агроном эшкә сыҡмай. “Төндә комбайнға менгән саҡта осоп төшөп, башын ярған, имеш. Таң алдынан балнисҡа алып киткәндәр. Бисәһе лә эйәреп киткән икән. Бер-ике көн янында булыр әле”, – тигән хәбәр тарала ауылда. Быны ишеткән көнсөл ҡатын менән ир генә, бер-береһенә серле ҡарап, йылмайып ҡуялар.\nСығыу ваҡыты 28-03-2017, 11:30 | Ҡаранылар: 629


19 Февраль 2020, 10:32\nБашҡортостан башлығы Радий Хәбиров Өфө урамына «алтын хыял тренеры» Сергей Михалевтың исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итеү процесын тиҙләтә. Хоккей күнекмәһенән һуң «Салауат Юлаев» хоккей клубы ветерандары республика етәксеһе эргәһенә килеп, бер нисә йыл элек көйәрмәндәрҙең ошондай тәҡдим индереүен, әммә баш ҡалала һаманғаса Серей Михайлович урамы булмауын хәбәр итте.\n«Был ҡарарҙы ҡала Советы ҡабул итергә тейеш. Иртәгә мин улар менән һөйләшермен. Март айында быны эшләрбеҙ тип уйлайым, — тип вәғәҙәләне Радий Хәбиров. — Берәй яңы урамды һайларбыҙ, сөнки исемде алмаштырырға ярамай, был халыҡ өсөн ҙур борсолоу».\nБашҡортостан башлығы социаль селтәрҙәге сәхифәһендә Сергей Михалевтың «Салауат Юлаев»ты Рәсәй чемпионатының беренсе алтын миҙалдарына алып барыуын билдәләне.\n«Эш спорт күрһәткестәрендә генә түгел. Ул позитив һәм абруйлы кеше ине, уның хоккейсылар хөрмәт итте, балалар унан өлгө алды. Әлбиттә, беҙ ошондай шәхестәрҙең исемдәрен мәңгеләштерергә тейешбеҙ. Өфө ҡала Советы депутаттары яҡын арала ошо мәсьәләне ҡарар тип ышанам», — тип билдәләне Радий Хәбиров.\nӨфөлә Спорт һарайы янындағы сквер «алтын хыял тренеры»ның исемен йөрөтә.\nТеги:ҡала советысергей михалев


Академик ишеү — Башҡорт Википедияһы\nlist of world records in rowing[d]\nАкадемик ишеү Викимилектә\nИке ҡолаҡлы һигеҙ ишкәкле ҡолаҡсы менән кәмә\nАкадемик ишеү — циклик спорт төрө. Байдаркала һәм каноэла ишеүҙән айырмалы рәүештә, спортсылар арҡа, ҡул һәм аяҡ мускулдарын ҡулланып, кәмәләргә ултырып ишкәк менән ишәләр. Көнбайыш Европа, Рәсәй, АҠШ, Австралия, Яңы Зеландия һәм Румынияла бигерәк популяр булып киң таралған.\nАкадемик ишеү Олимпия уйындары программаһына 1896 йылдан (ҡатын-ҡыҙҙарҙа 1976 йылдан) индерелгән. Олимпия уйындарынан тыш йыл һайын Донъя чемпионаты, Донъя кубогы, Милләт кубогы, Студенттар араһында донъя чемпионаты, Үҫмерҙәр араһындағы донъя чемпионаты үтә.\n1 Халыҡ-ара ишеү федерацияһы\n2 Ишеү нигеҙҙәре\n3 Академик ишеү төрҙәре\n3.1 Ишкәкселәрҙең айырмалары\n4 Академик ишеү үҙенсәлектәре\n5.1 Ишеү инвентарына ярыш ҡағиҙәләренең талаптары\n7 Ишеү традициялары\n8 Жаргон һүҙҙәр һәм термин билдәләмәләре\n9 Ҡыҙыҡлы факттар\nХалыҡ-ара ишеү федерацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХалыҡ-ара ишкәкле спорт федерацияһы (ХИСФ) — Олимпия программаһы уйындарында академик ишеү буйынса ярыштар ойоштора һәм үткәрә, ярыш үткәреү системаһын камиллаштыра, донъя чемпионаты үткәрә, халыҡ-ара ярыштарҙы үткәреү буйынса яуаплы спорт төрҙәрен үҫтеп, географияһын киңәйтеп, ярыш ҡағиҙәләрен камиллаштырыу, һыу һәм туризмды үҫтереү методикаһы ишкәкле инвентарҙары әҙерләү. Был комиссия составынан тейешле эш башҡарылды.\nИшеү нигеҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИдеаль ишеү техникаһы юҡ, һәр бер «академистың» ишеүҙең төрлө тойоуына һәм ҡараштарына нигеҙләнгән үҙ техникаһы бар. Тренерҙың маҡсаты: спортсының шәхси ишеү техникаһын төрлө шарттарға максималь яраҡлаштырыу.\nИшеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИшеү техникаһында ике төп момент бар — башы (шулай уҡ «зацеп» йәки «баҫып алыу») һәм ишеү аҙағы. Улар икеһе лә балансҡа, тиҙлеккә һәм кәмәнең хәрәкәт траекторияһына (горизонталь һәм вертикаль) йоғонто яһай. Экипаждың артыуы менән (йәғни кәмәлә ишкәкселәрҙең һаны), был ваҡытта ике моменттың әһәмиәте арта, сөнки «идеалда» ишеүҙең башы һәм аҙағы моменты бөтә экипаж ағзалары өсөн бер үк булырға тейеш, әммә ысынбарлыҡта ишеү араһындағы айырма (профессиональ ишкәкселәр өсөн) бер экипажда ишеүҙең башы (йә аҙағы) моменты йөҙҙән бер, ҡайһы ваҡыт меңдән бер секунд өлөшөн тәшкил итә.\nАкадемик ишеү төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр араһында академик ишеү буйынса ярыштар үткәрелә. Академик ишеү парлы һәм ике ҡолаҡлы ишеүгә бүленә. Парлы ишеү — ике ишкәк, ике ҡолаҡлы ишеү — бер шкәк менән башҡарыла. Кәмә составы бер, ике, дүрт һәм һигеҙ ишкәксенән тора. Ҡайһы бер кластарҙа спортсылар ауырлығы сикләнгән.\nОлимпия программаһы буйынса ярыштар 14 класта үткәрелә:\nЯңғыҙҙар — ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nИке ишкәкле парлы — ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nИке ишкәкле ике ҡолаҡлы — ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nИке ишкәкле парлы еңел ауырлыҡта — ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nДүрт ишкәкле ике ҡолаҡлы — ир-егеттәр һәм еңел ауырлыҡтағы ир-егеттәр ;\nДүрт ишкәкле парлы — ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nҺигеҙ ишкәкле—ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nОлимпия уйындары программаһына инмәгән, әммә донъя чемпионаты программаһында ҡатнашыусы академик ишеү кластары:\nЯңғыҙҙар — еңел ауырлыҡтағы ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар;\nИке ишкәкле — ир-егеттәрҙең ҡойроҡсоһо булған ике ҡолаҡлы; ике ишкәкле ике ҡолаҡлы еңел ауырлыҡтағы ир-егеттәр;\nДүрт ишкәкле — ир-егеттәрҙең ҡойроҡсоһо булған ике ҡолаҡлы; дүрт ишкәкле — ике ҡолаҡлы ҡатын-ҡыҙҙҙар; дүрт ишкәкле — еңел ауырлыҡтағы парлы ҡатын-ҡыҙҙҙар һәм ир-егеттәр;\nҺигеҙ ишкәкле — еңел ауырлыҡтағы ир-егеттәр;\nҠолаҡсының ауырлығы сикләнгән (әгәр уның ауырлығы норманан әҙерәк булһа, кәмәне балласҡа һалалар), Ҡатын-ҡыҙҙар экипажында ҡолаҡсы ир-егет булрға мөмкин, һәм киреһенсә. Иҫкәрмә — Олимпия уйындары (экипаждың бөтә спортсылары ла бер затттан булырға тейеш).\nШулай уҡ ҡайһы ваҡыт яртышар ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙан торған ҡатнаш дүрт һәм һигеҙ ишкәкле коммерция ярыштары үткәрелә.\nИшкәкселәрҙең айырмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАкадемик ишеүҙә ишкәселәр парлы ишкәкселәргә (бер үк ваҡытта ике ишкәк менән ишәләр) һәм ике ҡолаҡлы ишкәкселәргә (бер ишкәк менән ишәләр) аныҡ айырыла.\nИке ҡолаҡлы ишкәкселәр аша ишеүселәргә (ишкәк уңда) һәм баклылырға (ишкәк һулдан) бүленә. Иҫәпләүҙәр шуны күрһәтә: кәмәнең уйнауынан һаҡланыу өсөн, баклыларға ҡарағанда, аша ишеүселәр 5 % күберәк көс һалырға тейеш; дүрт һәм һигеҙ ишкәкле кәмәләрҙә көслө аша ишеүселәрҙе кәмәнең танауына яҡыныраҡ ултыртырға тырышырға кәрәк.\nАкадемик ишеү үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАкадемик ишеү байдарканан һәм каноэла ишеүҙән бик ныҡ айырыла: хәрәкәт итеү ысулы буйынса ла, спортсыларға көс төшөүе яғынан да. Академик ишеү — ул спортсыларҙың яҡынса тәндең 95 % мускулдарын эшләтеүсе спорт төрҙәренең береһе. Байдаркала һәм каноэла ишеүҙең төп айырмалары түбәндәгеләр:\nДистанцияны үтеү оҙонлоғо\nЯрыш харакерына ҡарап, 500 метрҙан 160 километрға тиклем үҙгәрә: «Б» юниондары (16 йәштән кесе) — 500—1500 метр, «А» юниондары (16-18 йәштәр)1000 метрҙан 2000 метрға тиклем, «U-23» һәм өлкәнерәк стандарты 2000 метр. 2000 метрҙан ашыу дистанция — марафон булып һанала.\nХәрәкәт итеү юлы\n«Академистар»ға арҡа менән алға хәрәкәт итеү характерлы, шул уҡ ваҡытта кәмең хәрәкәтен махсус юлдар буйлап коррециялау башҡарыла (буйка буйынса)\nХәрәкәт итеү тиҙлеге\n20 км/сәғ (8+ өсөн уртаса-йөрөү) һәм 30 км/сәғ тиклем («ырғылуҙарҙа» (старт/финиш)), был турала (2000 м) дистанцияһын үтеү ваҡытына ҡарап фаразларға мөмкин. Иң етеҙ кәмә булып 8+ һанала.\nИшеүҙең үҙ техникаһы\nАкадемик суднолар — ишкәк өсөн кронштейндары борт аша сығарылған һәм хәрәкәтсән ултырғыстары (банкалары) булған тар оҙонайтылған спорт кәмәләре. Кәмәләр өйрәнеү (үҙешмәкәр) һәм ярыш төрҙәренә бүленә. Ҡағиҙә булараҡ өйрәнеү кәмәләре киңерәк һәм уларҙың борттары бейегерәк.\nКәмәләр тәүҙә ағастан ғына эшләнгән, ошонан сығып кәмәләрҙе яһау ысулдарының типтар бүленеше барлыҡҡа килгән. "Клинкер"буй рейкалар йыйылмаһы менән көпләнгән. «Скиф» — ҡиммәтле ағас тоҡомдары фанера һәм шпонынан, һуңыраҡ — композицион материалдарҙан яһала. Хәҙер, «клинкер» техника һәм «клинкер» кәмәләр элекке ваҡытта ҡалғас, «скифтар» тип ярыш кәмәләрен атайҙар.\n1980 йылдан алып бәйләүсе итеп юғары сифатлы эпоксид ыҫмалаларҙы ҡулланып, күп ҡатлы сэндвич технологияһы буйынса углорд материалдарынан ҡулланып етештерелә. Кәмә хаҡы юғары, мәҫәлән, яңғыҙ кәмәләр хаҡы 1200 000 һумдан башлана.\nИшеү инвентарына ярыш ҡағиҙәләренең талаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1. Баҫҡыс конструкцияһы кәмә түңкәрелеү осрағында ишкәксегә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡул ярҙамын ҡулланмайынса, кәмәне ташлап китеү мөмкинлеге бирергә тейеш.\n2. Кәмә мороно ҡойолған резина шар һәм флюгарка тотҡосо менән йыһазландырылған булырға тейеш.\n3. Ишкәкһеҙ һәм радиосистемаһыҙ минималь кәмә ауырлығы түбәндәгесә булырға тейеш:\n4+ (дүрт ишкәкле ҡойроҡсо) — 51 кг\n2х, 2 — (парлы ике ишкәкле һәм рулһеҙ) — 27 кг\n1х (яңғыҙ) — 14 кг\n2+ (ике ишкәкле ҡойроҡсо) — 32 кг\n4 — (дүрт ишкәкое рулһеҙ) — 50 кг\n4х (парлы дүрт ишкәкое) — 52 кг\n8+ (һигеҙ ишкәклн) — 96 кг\n4. Ике ҡолаҡлы ишкәк ҡалаҡтары киңлеге 3 мм, ситенән бөтә периметр буйынса 5 мм-ҙан кәм булмаҫҡа тейеш, ә парлы ишкәктәрҙең ситенән 2 мм — 3 мм-ҙән кәм түгел.\nИшкәктәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАкадемик ишеү өсөн ишкәктәр эпоксид бәйләүсе «эҫе» ҡатырыу нигеҙен яһала. Был уны юғары ныҡлы-һығылмалы үҙенсәлектәр, эксплуатация тотороҡлоҡ һәм минималь ауырлыҡ менән тәьмин итә. Күсәр овал киҫелешле һәм уратыу ысулы менән, артабан баҫым аҫтында ҡатырып яһала. Ишкәк ҡалағы өс ҡатлы конструциялы һәм «Тура» баҫыу методы менән яһала.\nЧарльз йылғаһы аша регата (ингл. Head of the Charles Regatta) — Массачусетс штатындағы, АҠШ, Бостон һәм Кембриджды бүлеп ятҡан Чарльз йылғаһындағы ярыш.\nКороль хенлей регатаһы\nОксфорд — Кембридж — «яҡшы университетты» билдәләү маҡсаты менән Темза буйлап йыл һайын уҙғарылған традицион кәмә регатаһы.\nИшеү традициялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКөнбайышта академик ишеү бер нисә быуат буйы тайпылышһыҙ һаҡланған боронғо традицияларға эйә.\nXIX быуат башынан Лондонда Темза йылғаһында Оксфорд һәм Кембридж университет экипаждапы араһында классик Король регатаһы ойошторола.\nДистанцияның оҙонлоғо 2 километр тәшкил итә (Бөйөк Британияның башҡа классик ярыштарынан айырмалы рәүештә). Бик һирәк дистанция бер йәки 1,5 километр тәшкил итә (йышараҡ үҫмерҙәр һәм ветерандар ярыштарында ғына)\nСтартта техника ҡулланылмай — старт сигналына тиклем кәмәләрҙе ярыш стюардтары тота.\nЖаргон һүҙҙәр һәм термин билдәләмәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБанка — хәрәкәтсән ултырғыс (пластик йәки ағастан), 4 тәгәрмәсле, полозок (релстар) буйынса хәрәкәт итә.\nБаҫҡыс — металл пластина менән берләштерелгән, ишеү ваҡытында этәргес һәм таяныс өсөн ҡулланылған аяҡ кейеме. Ҡағиҙә булараҡ, ҡойроҡсоһоҙ кластарҙа ишкәкселәрҙең уң ботинкаһы кәмә төбөндәге ҡойроҡсо механизмы менән бәйле, шуға ул кәмә курсына корректировка индерә ала.\nРуль — бер яғы һыу эсендә булған пластик осло металл үҙәк һәм икенсе яғында «Т» хәрефе формаһындағы металл пластина (тростарға беркетелгән үҙәк уҡ-сығынты ҡойроҡсоға ориентир булып тора).\nПолозок — кәмә эсендә хәрәкәт итеү өсөн тәғәйләнгән ике рельс. Ике яҡтан да пластик сикләгес.\nТармаҡ /кронштейн — конус рәүешендә ҡушылған көпшәләр (металл, карбон). Кәмә борт буйлап беркетелгән (парлыларға һулдан һәм уңдан, ике ҡолаҡлыларға һулдан йәки уң яҡтан). Ишкәк өсөн таяныс нөктә булараҡ ҡулланыла.\nФальшборт — борт буйлап перпендикуляр беркетелгән пластиналар (кәмә материалынан). Сәсрәтеүҙән һаҡланыу өсөн хеҙмәт итә.\nТулҡынйырғыс — беренсе номер артына беркетелә. Хәрәкәт ваҡытында һыуҙын инеүенән һаҡлау өсөн хеҙмәт итә.\nЛючок — түңәрәк формала, тотҡалы һәм һырлы хәрәкәтсән пластина. Тирә-яҡ мөхит һәм кәмәнең эске ҡыуышлығы араһындағы «ишек» ролен үтәй.\nВертлюг — кронштейн осона беркетелгән пластик-металл изделиеһы. Кәмәгә ишкәкте хәрәкәтсән беркетеү өсөн хеҙмәт итә.\nКаретка — подшипник менән тәьмин ителгән пластик тәгәрмәскә беркетелгән металл конструкция, хәрәкәтсән ултырғыстың (банка) элементы булып тора. Тәгәрмәстәр араһында күсәр араһының оҙонлоғона ярашлы, кареткаларҙың ике стандарт типоразмеры бар.\nБеркетелгән терәк — терәктең (баҫҡыстың) төрлө типтағы академик судноларҙың урынын беркетеү һәм үҙгәртеү өсөн хәрәкәтсән фиксаторлы пластик планка\nМороно — кәмә морононоң шар формаһындағы башағы. Бәрелеш ваҡытында спортсыларҙы йәрәхәтләнеүән һәм инвентарҙың зыян күреүенән һаҡлау өсөн хәүефһеҙлек элементы.\nБарашек — парлы һәм ике ҡолаҡлы металл һырлы ҡушымта менән вертлюг өсөн пластик фиксатор.\nКаблук — ишкәктең рычаг оҙонлоғон пластик сикләүсе.\nМанжет — ишкәктең эш фазаһында ынтылыш мөйөшөн фиксациялау өсөн пластик цевья ҡаптырмаһы.\nАкадемик ишеү буйынса иң йәш чемпионына ни барлығы 10 йәш. Уны ауырып иткән ҡойроҡсо урынына ултырталар. Экипаж составы еңеүгә өлгәшә. Был 1900 йылда була.\nИнглиздәр Стив Редгрейв — академик ишеү иң күренекле спортсыһы — Олимпиадала һәм бөтә донъя чемпионаттарында ике тиҫтә йылдан ашыу еңеүсе була. 1992 йылда Барселонала Стивта Уйын алдынан табиптар шәкәр диабеты ауырыуы таба, әммә ул барыбер сығыш яһап, еңеүгә өлшгәшә һәм үҙенең өсөнсө олимпия «алтын» яулай. Артабан Стив почет пьедисталының иң юғары баҫҡысына күтәрелгән тағы ике Олимпиада була — 1996 йылда Атлантала һәм 2000 йылда Сиднейҙа. Стив Редгрейв үҙенең триумф спорт карьераһын биш тапҡыр олимпия чемпионы булып тамамлай.\nХалыҡ-ара ишеү федерацияһы\nАкадемик ишеү техникаһы нигеҙҙәре\nАкадемик ишеүсе кәмәне көйләү .\nОлимпия уйындарында академик ишеү\nАкадемик ишеү буйынса олимпия медалистар исемлеге\nАкадемическая гребля Викиһүҙлектә\nАкадемическая гребля Викимилектә\nАкадемическая гребля Викияңылыҡтарҙа\nАкадемическая гребля России 2013 йылдың 15 август көнөндә архивланған.\nОфициальный сайт МОУ ДОД ДЮСШ по водным видам спорта «Морская школа» г. Калининграда 2012 йылдың 14 декабрь көнөндә архивланған.\nГребля во Пскове информационный портал 2018 йылдың 20 февраль көнөндә архивланған.\n↑ Rowing. Recreational activities. (инг.)(англ.) ссылка проверена 24 марта 2009\n↑ «Исторические записки о развитии гребного спорта в Санкт-Петербурге» И. И. Малыгин. 2009 йылдың 18 июнь көнөндә архивланған. ссылка проверена 24 марта 2009\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Академик_ишеү&oldid=1049941 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 23:17 8 август 2021 үҙгәртелгән.


Зинира Хаматова беренсе тапҡыр тауыш бирҙе\nҠарткиҫәк ауылындағы 924-се һайлау участкаһында ла эш йәнле бара. Фәнисә Хаматова етәкселегендәге комиссия һәр һайлаусыға иғтибарлы һәм ихтирамлы. Исемлектә барлығы 388 һайлаусы теркәлеп, 19.00 сәғәткә 355 кеше тауыш биргән. Шуларҙың 24-е өйҙәрендә һайлай. Биш йәш кеше 18 йәшен тултырып, ил яҙмышын хәл итеү хоҡуғы менән файҙаланған. Шуларҙың береһе — мәктәп уҡыусыһы Зинира Хаматова.Сулпан Ғилметдинова.\nҠарткиҫәк ауылындағы 924-се һайлау участкаһында ла эш йәнле бара. Фәнисә Хаматова етәкселегендәге комиссия һәр һайлаусыға иғтибарлы һәм ихтирамлы. Исемлектә барлығы 388 һайлаусы теркәлеп, 19.00 сәғәткә 355 кеше тауыш биргән. Шуларҙың 24-е өйҙәрендә һайлай. Биш йәш кеше 18 йәшен тултырып, ил яҙмышын хәл итеү хоҡуғы менән файҙаланған. Шуларҙың береһе — мәктәп уҡыусыһы Зинира Хаматова.


Республикала Ағиҙел, Ҡариҙел һәм Дим йылғалары ярҙарынан сыҡты - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nРеспубликала Ағиҙел, Ҡариҙел һәм Дим йылғалары ярҙарынан сыҡты\nАғиҙел йылғаһы 17 см-ға күтәрелеп, бөгөнгә 703 сантиметрға еткән. Ҡариҙелдә һыу кимәле 785 сантиметр, ул 10 см-ға артҡан, Дим йылғаһы 8 сантиметрға күтәрелеп 317 сантиметрҙа еткән тип хәбәр итә Башҡортостан буйынса гидрометеорология һәм тирә яҡ мөхитте күҙәтеү идаралығы. Өфөнөң Калинин районында йәшәүсе Зилә Ғайсина йортоноң нигеҙенә ингән һыу кимәлен үлсәй. Төн эсендә генә ихата алдын һыу ҡапланы, ти хужабикә.Калинин районының “Уфимка-3” баҡсасылар берлегендә һыу баҫҡан. Халыҡ әҙер түгел, кәмәләре лә юҡ. Шуға ла ҡайһы берҙәренә һыуҙы велосипедта кисеп йөрөргә мәжбүр.Бында ике йөҙләгән кеше йәшәй. Улар араһында хәрәкәт итеүе сикләнгәндәр, ауырлы ҡатындар, күп балалы ғаиләләр ҙә бар. Шаҡша биҫтәһендә күптән ташҡын булғаны юҡ. Шулай ҙа, апрель башында ҡотҡарыусылар йорт һәм баҡса хужалары менән осрашып, аңлатыу эштәре алып барҙы. Күнекмәләр үтһә лә, халыҡ нимә эшләргә белмәй аптырашта ҡалған. Калинин районының баҡсасылар берлеге Ҡариҙел ярында урынлашҡан. Шулай уҡ, ул ике яҡтан күл менән уратып алынған. Йылға тағы ла күтәрелеп, иң юғары нөктәһенә етһә, 44 баҡсасылар берлеген һыу баҫыу ихтималлығы бар. Өфөнөң Нижегородка биҫтәндә лә һыу күтәрелеүе күҙәтелә. Хәҙер Воронеж урамы буйлап тик ҙур автомобилдәрҙә, йәки кәмәлә генә үтеп була.Кооператив яланында йәшәүселәр ҙә һыу транспортына күсеп ултырған. Хеҙмәт һәм Туймазы урамдарындағы йорттар һыу эсендә ултыра. Мария өйҙән мебель һәм техниканы гаражға күсереп, ике балаһы менән яҡындарында тора. Ә барыр урындары булмаған бер ғаилә ваҡытлыса йәшәү урынына эвакуацияланған. Өс көн элек кенә был урамда ҡоро булған. Хәҙер инде урындағы халыҡ кәмәлә йөҙөргә мәжүр. Тәрәнлеген белер өсөн ике метрлыҡ ишкәкте тығып ҡарау ҙа етә, ул тулыһынса бата. Урында ҡотҡарыусылар эшләй, йылға тағы ла күтәрелә ҡалһа, махсус техника халыҡты йыйып аласаҡ. Дуҫлыҡ монументы эргәһендәге юлдарға ла Ағиҙел яҡынлашҡан. Бельский урамының икенсе яғына сығып, һыу күтәрелә башлаған. Ошо көндәрҙә яуған ямғырҙы иҫәпкә алғанда ла, һыу ятҡылыҡтарының күтәрелеүен, ташҡындың көслө булыуын күҙалларға мөмкин.\n20 апреля Алдағы көндәрҙә ташҡын тағы ла көсәйеүе ихтимал-Башҡортостанда ямғыр яуа


Иглин районы делегацияһы Беларусь Республикаһына барып урындағы үҙидара органдары, ауыл хужалығы предприятиелары, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау һәм мәҙәниәт учреждениелары эшмәкәрлеге менән танышты\nСәфәрҙә райондың 16 ауыл биләмәһе башлығы ҡатнашты. Башҡортостан вәкилдәре Брест районының ауыл советтарында, мәктәптәр мәғариф учреждениеларында, емеш баҡсаларында ла булды.\nБынан тыш, яҡташтарыбыҙ өсөн Брест ҡәлғәһе һәм Беловежский ҡурсаулығына ла экскурсиялар ойошторолған. Иглиндар үҙҙәре Беларустағы яңы дуҫтарын июнь айында ҡунаҡҡа көтә.\nСергей Косматков, Красный Восход ауыл биләмәһе башлығы: «Белорустар беҙҙең республика менән ныҡ ҡыҙыҡһына. Республика ла районыбыҙ ҙа ҙур, күрһәтерлек эштәр, иҫтәлекле урындар һәм социаль объекттар ҙа күп, тип уйлайым».


"Ҡайтығыҙ!" » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » "Ҡайтығыҙ!"\n"Ҡайтығыҙ!" 26.03.2019 // Йәмғиәт\nРеспубликала һаулыҡ һаҡлау мәсьәләһе һәр районда тиерлек киҫкен тора. Урындағы үҙәк дауаханаларҙа тар белгестәрҙең етешмәүе, йәштәрҙең ауылдарға ҡайтмауы был хәлде тағы ла ҡатмарлаштырып ебәрә.\nМәғлүм булыуынса, республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров эш башлауының тәүге көндәрендә үк район етәкселәренә төбәккә табиптар йәлеп итеү, йәш белгестәрҙе тыуған яғына ҡайтарыу бурысын ҡуйҙы.\nКүп урында был тәңгәлдә эш бара ла инде: Башҡортостан дәүләт университетында, төрлө ҡалаларҙағы медицина колледждарында белем алған яҡташ студенттар менән осрашыу үткәреү матур йолаға әйләнде. Мәҫәлән, ошо көндәрҙә Йылайыр районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Александр Коротков Сибай медицина колледжында уҡыған Йылайыр йәштәре менән осрашты.\nЕтәксе үҙ сығышында яҡташтарын үҙ районына ҡайтырға саҡырҙы, уларҙың эш менән тәьмин ителәсәген белдерҙе. Шулай уҡ төбәккә ниндәй белгестәр кәрәклеге, хакимиәт тарафынан ниндәй ярҙам саралары күрһәтеләсәге хаҡында һөйләне.\nСтуденттар Александр Коротковҡа үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирҙе. Ике яҡ өсөн дә файҙалы осрашыу бик йылы мөхиттә үтте.\nФото: Йылайыр районы хакимиәте сайтынан.\nТотош уҡырға 1 968\nТотош уҡырға 1 565\nТотош уҡырға 2 147\nТотош уҡырға 2 012\nТотош уҡырға 1 652\nТотош уҡырға 2 064


Башҡорт менталитеты — Башҡорт Википедияһы\nБашҡорт менталитеты — башҡорттарға хас булған психик, интеллектуаль, эмоциональ һәм мәҙәни үҙенсәлектәрҙең тотороҡло тупланмаһы.\nБашҡорттарҙың менталитеты халыҡтың уртаҡ тарихи, мәҙәни, социаль һәм иҡтисади үҫеше нигеҙендә барлыҡҡа килгән.\nБашҡорт менталитеты һыҙаттары башҡорттарҙың тарихи тормош шарттары, тәбиғәт һәм территория факторҙары йоғонтоһо аҫтында формалаша.\nБашҡорттар Көньяҡ Урал, далалы Урал аръяғы һәм Урал алдынан Волгаға тиклемге территорияларҙа ҡырыҫ тәбиғәт һәм климат шарттарында йәшәгән. Был территория оҙаҡ ваҡыт монгол хакимлығы аҫтында була. Алтын Урҙа емереклектәрендә территория өс феодаль ханлыҡ — Нуғай, Ҡазан һәм Себер ханлыҡтары —араһында бүлгеләнә. XV быуат аҙағы — XVI быуаттың беренсе яртыһында башҡорттарҙың халыҡ булып формалашыуына шарттар тыуа. XVI быуаттың икенсе яртыһында башҡорт ҡәбиләләренең Рәсәйгә ҡушылыуы һәм башҡорт этносының берҙәм дәүләт составында тупланыуы башҡорттарҙың этник берләшеүен тамамлай.\nМилләт барлыҡҡа килеүҙең был үҙенсәлектәре менталитетта түбәндәге һыҙаттарҙы формалаштыра: азатлыҡҡа ихтыяж, ғәҙеллекте өҫтөн ҡуйыу, фәлсәфәүи фекер йөрөтөү, ҡунаҡсыллыҡ, ҡыйыулыҡ, ирәүәнлек, ябайлыҡ, тыйнаҡлыҡ, сабырлыҡ, ғорурлыҡ.\nТыйнаҡлыҡ башҡорттарҙың көнкүрешендә, уларҙың матди уңайлыҡтарға мөнәсәбәттәрендә лә сағыла. Матди ҡиммәттәр мөһим урынды биләмәй.\nБашҡорттар үҙҙәренекеләргә ҡарағанда «ситтәргә» һәйбәтерәк мөнәсәбәт күрһәтә — ҡунаҡсыллыҡ ҡағиҙәләренә ярашлы, менталитеттарҙағы айырмаға ҡарамаҫтан, күскенселәргә түҙемле ҡарай.\nБашҡорттар ислам ҡабул иткәс, уларҙың бөтә рухи мәҙәниәте, табыныу биналарының үҙенсәлектәре, ғилемлелеге һәм мәғарифы ислам ҡағиҙәләренә буйһона.\nДингә мөнәсәбәт үҙенсәлектәре:\nБашҡорттар динде үҙ-ара мөнәсәбәттәргә ҡыҫтыртмай.\nБашҡорттарҙа тирә-йүнгә исламға тиклемге ҡараш һаҡлана.\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙары Шәреҡ ҡатын-ҡыҙҙары менән сағыштырғанда иреклерәк була, сөнки ғаилә шарттары исламға һәм мосолмандарҙың әхләҡ ҡағиҙәләренә тулыһынса буйһонмай.\nБашҡорттарҙың ғаилә мөнәсәбәттәрендә традицион ғаилә этикетын тәшкил иткән тәртип нормалары була. Башҡорттарҙың ғаилә этикеты кеселәрҙең — өлкәндәрҙе, балаларҙың ата-әсәне хөрмәт итеүенә, уларға буйһоноуына һәм тыңлашыуына ҡоролған. Ир кеше башҡорт ғаиләһендә баш була, ҡатын-ҡыҙҙар ҙур иректән файҙалана. Башҡорт ғаиләләренә күп балалылыҡ, рухи ҡиммәттәр тотороҡлолоғо, ныҡлы ғаилә ҡорорға тырышыу, йәш быуынға хәстәрлекле мәнәсәбәт хас була.\nХХ быуатта социализм осоронда йәшәгәндә башҡорттарҙа коммунизм идеалдарына ышаныс тамырлана. Бөтә совет кешеләре кеүек үк, башҡорттар ҙа ижтимағи хеҙмәт менән шөғөлләнә, балаларын совет илһөйәрлеге, социалистик Ватанға мөхәббәт, коммунистик идеалдарға тоғролоҡ рухында тәрбиәләй.\nХХ быуат аҙағында капитализмға күсеү осоронда кешеләр фәҡирлеккә төшә, бөтә һаҡламдарын юғалта, социализм ҡиммәттәре бысраҡҡа батырыла, былар менталитетта ла сағыла. Байырға ынтылыш, милли түләү системаһына ышанмау тарала, яҡты киләсәккә өмөт һүнә. Капитализмға хас булған иҡтисади кризистарҙың ҡабатланып тороуы, һумдың девальвацияланыуы, инфляция, элек күрелмәгән күләмдәрҙә урлашыу, һайландыҡтар мәнфәғәттәрендә генә үткәрелгән хосусилаштырыу бындай ҡараштарҙы нығыта.\nКомпьютер һәм интернет башҡорттарға теләгән бер мәғлүмәткә юл аса. Бынан һәр төрлө уғрылар ҙа киң файҙалана. Селтәрҙә башҡорттарҙың азатлыҡҡа ихтыяж, матди ҡиммәттәргә мөнәсәбәт ише менталитет һыҙаттарын эксплуатацияларға маташыу осраҡтары йышая. Ялған мәғлүмәттәр һәм үтәлмәгән вәғәҙәләр уларҙың сабырлыҡ һәм кешеләргә ышаныу кеүек сифаттарын юҡҡа сығара бара.\nМавлетов В. С. Духовная история башкирского народа. Мифологическое мировоззрение — Уфа: Вагант, 2011. — 148 б. — ISBN 978-5-9635-0331-7.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡорт_менталитеты&oldid=653496 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:47 21 февраль 2017 үҙгәртелгән.


18 мартта Өфөлә «Һайлауҙар-2018» йәмәғәт матбуғат үҙәгендә «Салауат Юлаев» хоккей клубы ойошторған конкурс еңеүселәрен бүләкләнеләр. Бүләкләү өсөн Өфө командаһының 18 йәшлек көйәрмәндәрен: Кристина Ростованы, Айрат Нуретдиновты, Эрик Хәбибовты һәм Азамат Хасаяновты саҡырҙылар.\n«Һайлау участкаһына килеп, Рәсәй Президенты өсөн тауыш биреү – һәр кемдең гражданлыҡ бурысы, тип уйлайбыҙ, — тине йәш көйәрмән Азамат Хасаянов. — Мин тауыш бирҙем дә инде. Беҙ, йәш быуын булараҡ, һайлауҙарҙа мотлаҡ ҡатнашырға тейеш, сөнки киләсәк беҙҙең ҡулда».\nШулай уҡ бүләкләүҙә Өфөнөң «Ағиҙел» ҡатын-ҡыҙҙар хоккей командаһы һәм Рәсәй йыйылмаһы ҡапҡасыһы Анна Пругова булды. 24 йәшлек хоккейсы рәсәйҙәрҙең байтағы илебеҙ президенты өсөн тауыш бирергә килер һәм дөрөҫ аҙым яһар тигән ышаныс белдерҙе.


Башҡортостандың төҙөлөш тармағы көрсөктән һуң аяҡҡа баҫа башланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың төҙөлөш тармағы көрсөктән һуң аяҡҡа баҫа башланы\n16:55, 27 октября 2011 Иҡтисад\nКиләһе йылда Башҡортостанда 100 мең квадрат метрҙан башлап унан ҙурыраҡ майҙанлы биш-алты ҙур проект төҙөү планлаштырыла. Был хаҡта Инвестициялар, күсемһеҙ милек һәм девелопмент форумының пленар ултырышында Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Григорий Невоструев белдерҙе.\nАтап әйткәндә, Максимовка һәм Глумилино биҫтәләрен комплекслы үҙләштереү көтөлә.\n— Бөгөнгө көндә ҡала хакимиәте менән берлектә беҙ был объекттарҙы инженерлыҡ инфраструктураһы менән тәьмин итеү мәсьәләһен ҡарайбыҙ, — тине ул.\nГригорий Невоструев һүҙҙәренсә, республиканың төҙөлөш индустрияһы көрсөк эҙемтәләренән һуң яйлап аяҡҡа баҫа башлаған.\n— Пландар һәм эштәр күп. Киләсәктә улар тағы артасаҡ, тип уйлайым, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары. – Проекттарҙың бер өлөшө тормошҡа ашырыла башланы ла инде. 2012 йылда республикала халыҡтың социаль төркөмөнә һәм территорияларҙы үҙләштереү өсөн яңы комплекстарға ярҙам күрһәтеү буйынса программаларҙы үҫтереү механизмдары булдырыласаҡ, тип көтөлә.\nТеги: төҙөлөш, проекттар, форумдар


Милли кейемдәр үҙ ерлегенә хас үҙенсәлеген һаҡларға тейеш\nБөгөн республика Милли музейында «Селтәр» тип исемләнгән башҡорт халыҡ сәхнә костюмдары фестивале үтте. Икенсе тапҡыр уҙғарылған сара ҡатнашыусыларҙың күплелеге, милли кейемдәрҙең сағыулығы менән әһәмиәтле булды.\nХәситә, дәүәт, муйынса... Милли костюмдағы элементтарҙы һанап бөтөрлөк түгел. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Асия Ғәйнуллина уның нескәлектәре хаҡында сәғәттәр буйы һөйләргә әҙер. Фестивалгә ул Сибай халыҡ ижады үҙәгенең ағинәйҙәр ҡоро ағзалары һәм «Ете ҡыҙ» матурлыҡ студияһында шөғөлләнеүселәр менән килгән. Сибайҙар Урал аръяғы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарына ғына хас милли кейемдәрҙә сығыш яһаны.\n«Селтәр» башҡорт халыҡ сәхнә костюмы фестиваленән күрше өлкәләр ҙә ситтә ҡалманы. Һамар ҡалаһы вәкиле, мәҫәлән, үҙ төбәгенә хас милли кейемдә сығыш яһаны. Һамар башҡорттары костюмын Лилиә Мөхәмәтова ғалим Петр Паллас яҙмаларына ҡарап теккән.\nҠыҙғанысҡа, башҡорт милли костюмдарын беҙ тик сәхнәлә генә күрә алабыҙ. Шуға ла милли кейем тамаша ҡылыу кейеме булыуҙан тыш, традицияларҙы, үҙенсәлектәрҙе ҙә һаҡларға тейеш. Әммә әлеге ваҡытта ул милли традицияларҙы һаҡлау түгел, ҡайһы бер осраҡта, уның юҡҡа сығыуына булышлыҡ итә.\nАртабан сара түңәрәк өҫтәл артында дауам итте. Сәхнә костюмдарын тегеү өсөн яуаплы белгестәрҙең милли мәҙәниәтте белеп, тейешле кимәлдә өйрәнеп еткермәүҙәре арҡаһында ҙур хаталарға юл ҡуйыла. Милли кейемдәр мәғәнәүи йәһәттән асылып етмәй. Төҫтәрҙе саманан тыш күп ҡулланыу ҙа күҙҙе ҡамаштыра, тип билдәләнде ултырышта. Сығыш яһарға теләүселәр үҙ төбәгенә хас милли кейемдәрҙе ентекле өйрәнгән осраҡта бер төрлөлөккә юл ҡуйылмаҫ, сәхнәлә бер иш кейенгән ҡатнашыусылар аҙайыр ине, тигән теләктә ҡалды белгестәр.


«Базы» ауыл хужалығы кооперативында бойҙай уңышы гектарынан 40 центнерҙан аша // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Базы» ауыл хужалығы кооперативында бойҙай уңышы гектарынан 40 центнерҙан аша\n16:39, 16 августа 2011 Иҡтисад\nСаҡмағош районының «Базы» ауыл хужалығы етештереү кооперативында игендең уртаса уңышы гектарынан 40 центнерҙан аша. Игенселәр ужым культуралары һәм борсаҡты һуғып алған да инде. Әле комбайнерҙар арпа һуғыуға төшкән. Йығылған иген ураҡ эштәренә ҡамасаулай — тулышҡан башаҡтар бойҙай ауырлығынан ергә эйелгән. Быйыл арпа уңышы рекорд ҡуя: һәр гектарҙан игенселәр 48-50-шәр центнер иген ала.\nСиратта ужым бойҙайы, «Омская-35» өлгөргән. Һайланма майҙансыҡтарҙа үткәрелгән тәүге ураҡ һөҙөмтәләре ҡыуандыра – бер урауҙа игенселәр 40 центнер самаһы сифатлы ашлыҡ алған.\n«Башинформ» агентлығына «Базы» ауыл хужалығы етештереү кооперативы етәксеһе Вадим Соколовтың һөйләүенсә, хужалыҡтың иген баҫыуҙары яҡынса 17 мең гектарҙы тәшкил итә. Бөгөнгө көндә 25% майҙанда ашлыҡ урып һуғылған. Хужалыҡ ураҡты үҙ көстәре менән алып бара, «Нива» маркаһындағы 42 комбайн эшкә ҡушылған. Комбайнерҙар көн оҙоно баҫыуҙа.\nТеги: ауыл хужалығы, ураҡ, уңыш-2011


Бал ҡорттарын үҙебеҙ яҡлайыҡ! » Башҡортостан гәзите\nБал ҡорттарын үҙебеҙ яҡлайыҡ!\n11-07-2017, 08:46 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға\nБашҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары “Умартасылыҡ тураһында”ғы Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индерергә булды. Парламенттың июль ултырышында ҡабул ителгән был ҡанун башҡорт бал ҡорттарын яҡлау маҡсатын ҡуя.\nПроектта республика биләмәһенә акарапидоз, америка сереге, европаса серек, варроатоз менән зарарланған бал ҡорттарын индереүҙе тыйыу саралары билдәләнгән. Ошондай сирҙәр менән зарарланған йәки шикле булған бал ҡорттарына тап булғанда умартасыларға был хаҡта Башҡортостандың ветеринария хеҙмәтенә хәбәр итеү бурысы йөкмәтелә.\nЯңы ҡанун шулай уҡ башҡа илдәр һәм төбәктәрҙән таралыу сығанағы билдәһеҙ булған бал ҡорттарын индергәндә ветеринария саралары үткәреү өсөн карантин иғлан итеү хоҡуғы ла бирә. Һәр умартасылыҡтың ветеринар-санитар паспорты булырға тейешле. Ҡанунда умартасылыҡ һәм уның продукцияһын эшкәртеү өсөн йәмәғәтселек контролен булдырыу мөмкинлеге лә ҡаралған.\nУмартасылыҡ һәм солоҡсолоҡ Башҡортостанда борон-борондан халыҡ кәсептәре һанала. Тәбиғәт шарттарының үҙенсәлеге һәм оҙайлы селекция һөҙөмтәһендә беҙҙең республика ерендә бал ҡорттарының айырым тоҡомо барлыҡҡа килгән. Ул урындағы тәбиғәткә яраҡлашҡан, продуктлылығы юғары. Балдың сифатына беҙҙә һәр саҡ ҙур иғтибар бирелде, “Башҡорт балы” тигән бренд республиканан ситтә лә киң билдәле, уны башҡа төбәктәрҙә лә, сит илдәрҙә лә юғары баһалайҙар.\n– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер эшҡыуарҙар мөмкин тиклем тиҙерәк табыш алырға ынтылған бөгөнгө шарттарҙа, намыҫһыҙ конкуренцияға юл ҡуйылғанда Башҡортостандың умартасылыҡ тармағына ҡурҡыныс янай, – ти республика парламенты етәксеһе Константин Толкачев. – Бында ике хәүеф сығанағы бар. Беренсенән, “Башҡорт балы” исеме аҫтында контрафакт продукцияһы һатыу бик ныҡ артты, уныһын Үзбәкстанда, Тажикстанда, Украинала етештерәләр. Был продукция Рәсәйҙең тәбиғи бал буйынса дәүләт стандарты (ГОСТ) талаптарына яуап бирә алырға ла мөмкин, ләкин “Башҡорт балы” бренды талап иткән махсус үҙенсәлектәргә эйә түгел. Икенсенән, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә, яҡындағы һәм алыҫтағы сит илдәрҙә бал йыйыусы ҡорттарҙың йоғошло сирҙәре киң таралған. Аҡрынлап, беҙҙең республикаға ситтән бал ҡорто ғаиләләрен индерә барыу менән бергә, ошо ауырыуҙар ҙа үтеп инә.\nУмартасылыҡ продукцияһы һатыу һәм эшкәртеү ассоциацияһының отчетына ҡарағанда, 2016 – 2017 йылғы ҡышлауҙа Рәсәй умартасылары бығаса булмаған ҙур юғалтыу кисерҙе – ҡайһы бер төбәктәрҙә бал ҡорттары тулыһынса һәләк булды. Башҡортостанда был юғалтыу 60 проценттан 80 процентҡаса тәшкил итә. Тимәк, хәүеф ҙур.\nӘмир ИШЕМҒОЛОВ, Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге директоры, закон проектының авторы:\n– Ситтән килтерелгән бал ҡорттары сир таратып ҡына ҡалмай, улар урындағы климатҡа ауыр яраҡлаша, йыйған балдың сифаты ла түбән. Карантин саралары республикабыҙҙа бал ҡорттары ауырыуҙарының таралыуына сик ҡуйырға тейеш. Яңы закон проекты башҡорт бал ҡорттары генофондын һаҡлауға, уларҙы үрсетеү өсөн ҡулай шарттар тыуҙырыуға ғына түгел, башҡорт балының сифатын юғалтмауға ла булышлыҡ итәсәк.