26 Декабрь 2018, 11:58\nАсыуынан шартларҙай булып килеп сыҡты әхирәтенең йортонан Гөлфиә. Ҡайһы арала донъяһын бөтәйтеп, төҙөкләндереп өлгөргәндәрҙер… Машина ишеген шартлата ябып һөйләнә-һөйләнә ултырған кәләшенә Сабир әһәмиәт биреп торманы, тынысланыр әле. “Шулай бүтәндәр тормошонан көнләшеп, асыуынан күркәләй ҡабарып-ҡабарып ала торған холҡо бер бөгөн генә түгел,” – тип уйланы сабыр тәбиғәтле иптәше.Ләкин юлда ла, унан һуң да үҙ-үҙенә тыныслыҡ таба алманы Гөлфиәнең көнсөл күңеле. Киреһенсә, ярһый ғына барҙы. Тормоштоң үҙенә ҡарата шул хәтлем ғәҙелһеҙлегенә йәне көйҙө, эстән генә үртәлде. “Уҡыуҙа ла ул иң шәбе булды, эштә лә һынатманы, хәҙер ғаилә тормошо ла “гөлт” итеп тора,” – тигән уй мейеһен бырауланы.\nАсыуынан шартларҙай булып килеп сыҡты әхирәтенең йортонан Гөлфиә. Ҡайһы арала донъяһын бөтәйтеп, төҙөкләндереп өлгөргәндәрҙер… Машина ишеген шартлата ябып һөйләнә-һөйләнә ултырған кәләшенә Сабир әһәмиәт биреп торманы, тынысланыр әле. “Шулай бүтәндәр тормошонан көнләшеп, асыуынан күркәләй ҡабарып-ҡабарып ала торған холҡо бер бөгөн генә түгел,” – тип уйланы сабыр тәбиғәтле иптәше.\nЛәкин юлда ла, унан һуң да үҙ-үҙенә тыныслыҡ таба алманы Гөлфиәнең көнсөл күңеле. Киреһенсә, ярһый ғына барҙы. Тормоштоң үҙенә ҡарата шул хәтлем ғәҙелһеҙлегенә йәне көйҙө, эстән генә үртәлде. “Уҡыуҙа ла ул иң шәбе булды, эштә лә һынатманы, хәҙер ғаилә тормошо ла “гөлт” итеп тора,” – тигән уй мейеһен бырауланы.\nГөлфиә менән Нургөл юғары уҡыу йортонда бергә уҡыны. Студент саҡтарында һүҙҙәре әллә ни берекмәһә лә, эшләй башлағас ныҡлап аралаша башланылар. Дөрөҫөрәге, уртаҡ мәшәҡәт: эш эҙләү мәсьәләһе яҡынайтты. Тәжрибәһеҙ юғары белемле белгестәрҙе бер урында ла ҡосаҡ йәйеп ҡаршылаусы булманы. Өмөттәрен тамам өҙөп, төшөнкөлөккә бирелеп йөрөгәндә, “Һәләтле балалар ижады үҙәге”нә саҡырҙылар. Уҡыуҙар башланыу менән, район үҙәгендә урынлашҡан төрлө мәктәптәрҙән һәләтле уҡыусыларҙы йыйып, түңәрәктәр үткәреү кеүек эштәр улар иңенә йөкмәтелде.\nЯрты йыл ваҡыт үтеүгә, ниндәй эш ҡушылһа ла бар тырышлығын һалып башҡарған, уҡыусылары менән төрлө конкурс-ярыштарҙа ҡатнашып һиҙелерлек һәйбәт һөҙөмтәләргә ирешкән Нургөлдө үҙ итеп өлгөрҙөләр. Икенсе уҡыу йылы башына директор урынбаҫары декрет ялына киткәс, ҡыҙҙы үрләтеп ебәрҙеләр. Шунда беренсе тапҡыр әхирәтенең уңыштарына көнләшеп эстән генә ҡара янғайны Гөлфиә. Ләкин көйөнөүҙәре оҙаҡҡа барманы. Ҡолас йәйеп эшләп тә өлгөрмәне, элекке урынына кире төшөрҙөләр. Дөрөҫөрәге, сабыштан һуң туҡтағас та һыу эсеп янған йүгерек ат кеүек үҙ-үҙен яндырҙы Нургөл.\nРайон буйлап мәктәптәрҙә дәрес-түңәрәктәр ҡарап йөрөгәндә юғары категориялы уҡытыусының дәресен апаруҡ ҡына тәнҡитләп ташлаған.\n– Бөгөнгө көн талабына ярашлы дәрестәрҙе нисек ойошторорға кәрәк икәнлеген аңламаһағыҙ, һуңғы йылдарҙа был темаға ярашлы даими баҫылып торған китап-дәреслектәрҙе ҡараштырырға йыбанһағыҙ, исмаһам, интернет селтәрендә тулып ятҡан оҫталыҡ дәрестәрен ҡарағыҙ, өйрәнегеҙ, – тип кәңәш биргән.\nҠаршы өндәшеүсе булмай, әммә сарпыуы бер нисә көндән үк килеп ҡағыла. “Тәжрибәһеҙ йәш кеше юғары дәрәжә биләргә тейеш түгел,” – тигән һылтау менән райондың мәғариф бүлегенән килеп вазифаһынан бушатып китәләр. Теге уҡытыусының шунда эшләгән ике туған ағаһы “тырышҡан” тинеләр. Ә Гөлфиә: “Үҙеңә етмәгән аҡылды башҡаларға өйрәтеп маташһаң шулай була ул,” – тип эстән генә тантана итте.\nӘхирәтенең үҙенә ҡырын ҡарағанын, эстән генә йоҙроҡ төйгәнен һиҙмәне Нургөл. Бәлки, аңлаһа ла иғтибар итергә тырышмағандыр. Тормоштоң төрлө миҙгелендә лә бәхетле була белгәндәр, ундай ваҡлыҡтарға артыҡ иғтибар итеп бармайҙар бит. Киреһенсә, бергә эшләгән иптәшен үҙе артынан әйҙәне.\n– Уҡыусылар ялҡау, бер нимәгә лә өйрәнергә тырышмайҙар, – тип бәләһен һалған Гөлфиәгә:\n– Ә һин уларҙың ынтылыштары булһын, түңәрәктәреңә теләп, шатланышып йөрөһөндәр өсөн тырыш. Кеше күңеленә күпер һалырға биш йыл буйы бушҡа өйрәтмәнеләр бит, – тип йылмая. – Ғөмүмән, һәләтһеҙ, булдыҡһыҙ бала юҡ ул. Балаһына ваҡытында дөрөҫ йүнәлеш бирә белмәгән ата-әсә һәм ваҡыт үтһен дә ай аҙағында эш хаҡы бирһендәр тип илке-һалҡы йөрөгән уҡытыусылар ғына бар, – тип тә өҫтәп ҡуя.\nДөрөҫ һүҙгә яуап юҡ, тигәндәй, һүҙҙе артабан ҡуйыртып тормай тегенеһе. Асыуынан уртын сәйнәп кенә ҡуя. Шулай, ике әхирәт араһында барған өнһөҙ алыш ике йыллап дауам итте. Аҙаҡ икенсе районға кейәүгә сығып китте Гөлфиә.\nБөгөн оло улын баш ҡалаға дауаханаға алып барып ҡайтып килгәндә, юл ыңғайы Нургөлдәргә ингәйнеләр. Элеккеләй шат, бәхетле йылмайып йөрөгән әхирәтен, баҫалҡы ғына ирен, сынъяһау донъяһын күреп көнләшеүҙән, үҙенеке менән сағыштырып ҡарап, асыуҙан талағы ташты ла инде. Өйөнә ҡайтып еткәс тә тыныслана алманы. Етмәһә, киренән урынбаҫар итеп үрләткәндәр, ә ул балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләп, маңҡа танауҙар менән көнө-төнө мәж килеп, Нургөлдөң ярты эш хаҡын да алмайҙыр әле, хеҙмәтен күреүсе лә юҡ.\nӨшкөрөүсе, күрәҙәсе кеүектәр тураһында һөйләһәләр көлөп кенә ҡарай торғайны. Һуңғы ваҡытта был тылсым эйәләренә ҡарата ҡыҙыҡһыныуы бермә-бер артты. Райондан әллә ни алыҫ түгел ҡалала йәшәгән шундай әбейҙең барлығын да белә. Оҙаҡ ауырыуҙан яфаланған күрше ауыл ҡатынын дауалаған икән тип, һөйләп торғайнылар магазинда. Иренең һөйәркәһе имләткән булған тиме шунда.\nАуылда эштең иң ҡыҙыу мәлендә алдына алған ниәтен тормошҡа ашырырға сыҡты ла китте. Күптән йыйылмаған ҡурай еләктәрен турғайҙарҙың ашап бөтөп барыуы ла, түтәлдәрҙә ҡыярҙарының һарғайышып ятыуы ла, йүнләп ҡаралмағанлыҡтан өйрәк себештәренең үлешеп бөтөп барыуы ла, ә иң мөһиме улының сире тағы көсәйеүе лә туҡтата алманы көнсөл ҡатынды.\n“Әрләп сығарһам ҡара уйынан барыбер баш тартмаҫ,” – тип уйланы Шәмсиҡәмәр ҡарсыҡ Гөлфиәнең “зар”ын тыңлап бөтөр-бөтмәҫтән.\n– Бәйләм эшенә бик оҫтаһың икән, икенсе килгәнеңдә әхирәтең менән үҙеңә бер иштән берәр пар башалтай бәйләп килтер. Бер ҡап тоҙ ҙа ал, уныһы улыңа булыр, ә һиңә бына ике юллыҡ ҡына доға, асыуың ҡабара башлаһа уҡы, – тине лә ишеккә ымланы.\nНисек килеп инһә, шулай сығып китеүҙән башҡа сара ҡалманы Гөлфиәгә. Етмәһә, Нургөлдөң фотоһын да үҙендә ҡалдырҙы бит әле ул. Арып, талсығып ҡайтҡан кеүек булһа ла, кискә тиклем әллә күпме эш башҡарҙы. Бүтән ваҡыт район үҙәгенә барып ҡайтһа ла, арыным тиер ҙә ятыр ине. “Тимәк, боҙомдоң көсөнөң һөҙөмтәһе әле үк һиҙелә, Нургөлдөң көс-дәрте миңә күсә лә башланы,” – тип ҡыуана.\nКөтөүҙән һыйыры ҡайтҡансы әллә нисә банка ҡурай еләге ҡайнатмаһы әҙерләп ҡуйҙы. Кис йоҡлар алдынан да иртәгәһе көнгә эштәрен планлаштырҙы: ҡыярҙарын йыйып алып тоҙлар, күптән өйө лә ҡаралғаны юҡ, уны йыйыштырыр...\nШәмсиҡәмәр ҡарсыҡҡа барып ҡайтҡандан һуң, үҙендә көндән-көн көс-дәрт артҡанын, һәйбәт кәйефтә йөрөүен дә һиҙә башланы хатта. Турһайып, һәр саҡ асыулы йөрөгән ҡатынындағы үҙгәрештәрҙе ире лә тойҙо, ә оло малайының быуылыуы һуңғы ваҡытта бөтөнләй тиерлек ҡабатланмай башланы. Әлбиттә, өйрәнелгән ғәҙәт буйынса икенсе берәүҙең тормошо менән үҙенекен сағыштырып ҡарап асыуы ҡабарып киткән саҡтары ла булып ала. Ул ваҡытта инде артыҡ тәрәнгә төшөп киткәнсе тип, “сихырсы” әбей биреп ебәргән ҡағыҙҙағы доғаны уҡый һала: Аллаһүммә-ғфирли ҙәнби үәҙһәб ғайза ҡалби үә ажирии минәш-шайтанир-рахим.\nБилдәләнгән көндө ике пар аҡтан бәйләнеп ҡабарышып ятҡан башалтайҙар, тоҙ тотоп китте Гөлфиә Шәмсиҡәмәр ҡарсыҡ янына. Әбей был юлы йылы ғына ҡаршылаған кеүек тойолдо. Апаруҡ ҡына фәлсәфә лә һатып ташланылар хатта.\n– Кешегә насарлыҡ уйлағансы, үҙеңә бәхет телә, – тине һынсыл ҡараш ташлап Шәмсиҡәмәр ҡарсыҡ. – Оло улыңдың ауырыуы ла һинең ғәйептән. Тормошоңдан ҡәнәғәт була белмәй, башҡаларҙан көнләшеүең һинең алҡымыңдан алып ҡына ҡалмаған, улыңа быума сире лә булып килгән. Бүтәндәр уңышынан тының тарлыҡҡан һайын, улыңдың ауырыуы көсәйә генә, ҡыҙым.\nНи тип яуап бирергә белмәгән ҡатынға күҙҙәрен сылт-сылт йомоп аптырап ултырыуҙан башҡа сара ҡалманы. “Уға кәңәш менән ярҙам һорап киләм, ә ул миңә аҡыл өйрәтеп тә маташа түгелме ни?” – тип асыулы уйлап та алды хатта. Әммә кешене үтәнән-үтә күргән әбей быға иғтибар итеп торманы.\n– Әхирәтеңдең тормошо ал да гөл тип уйлайһыңмы әллә? Тешен ҡыҫып түҙә генә белә бахыр балаҡай. Уныҡы кеүек көнсөл ир, янъясыл ҡәйнә менән бер көн тора алмаҫ инең үҙең. Бүтәндәр араһында кәм-хур булмаһын, балалары атайһыҙ үҫмәһен өсөн көн-төн йөк аты кеүек эшләй ҙә, йөрәге күптән ауыртып, күңеле төшөнкөлөккә бирелә башлаһа ла үҙен тоторға ғына тырыша бит ул. Ә һин ярҙам итер урынға, ярҙан этергә килгәһең...\nШәмсиҡәмәр әбейҙең йортонан берсә оялып, берсә был йортҡа юлы төшкәнгә ҡыуанып сыҡты Гөлфиә. “Отпускым тамамланғансы Нургөл янына барып әйләнергә кәрәк,” – тип ҡарар итте үҙе. Әхирәтенең мәктәп уҡыусыларының һәләттәрен үҫтереүгә арналған методик ҡулланма кеүек нәмә яҙырға ниәт итеп йөрөүен белә, ул мәктәпкәсә йәштәге балаларға арналған өлөштө әҙерләр ҙә икәүләп сығарырҙар. Ә Шәмсиҡәмәр әбей өшкөрөп биргән башалтайҙы дуҫынының аяҡтарына үҙе кейҙерер.


Өфө Рәсәйҙең экологик ҡалалар рейтингын етәкләне // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө Рәсәйҙең экологик ҡалалар рейтингын етәкләне\n11:40, 15 октября 2014 Йәмғиәт\nӨфө Рәсәйҙең экологик ҡалалар рейтингын етәкләне Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2014 йыл, 15 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\nӨфө 2013 йыл һөҙөмтәләре буйынса Рәсәйҙең экологик ҡалалар рейтингын етәкләй. Тейешле документ Рәсәйҙең Тәбиғәт министрлығы сайтында баҫылан. Лидерҙар бишлегенә шулай уҡ Һарытау, Вологда, Мәскәү һәм Воронеж инә.\nМинистрлыҡтың матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, был ҡалаларҙа атмосфера һауаһының һәм һыу менән ҡулланыуҙың торошо, шулай уҡ транспорт, ҡала территорияларын файҙаланыу һәм энергия менән ҡулланыу етерлек имен хәлдә.\nРейтингты төҙөгәндә РФ бөтә ҡала субъекттары һәм Рәсәй төбәктәренең баш ҡалалары буйынса мәғлүмәттәр йыйылған һәм анализланған. Баһалау методикаһында халыҡ-ара кәңәштәр һәм башҡа илдәр һәм төбәктәр өсөн быға оҡшаш рейтингтар тәжрибәһе иҫәпкә алынған. Критерийҙар сифатында ете мөһим категория һайланған. Өфө һыу менән файҙаланыу һәм һыу сифаты, территорияларҙы ҡулланыу һәм тирә-яҡ мөхиткә тәьҫир итеү менән идара итеү буйынса лидерҙар иҫәбендә. Артта ҡалғандар араһында рейтингтар категориялары буйынса тулы мәғлүмәт йыйып булмаған ҡалалар.\nРәсәйҙең Тәбиғәт министрлығы рейтингтың ҡалаларҙа тәбиғәтте һаҡлау эшмәкәрлеген камиллаштырыуға тәьҫир итәсәк ҡоралға әйләнеүенә ышана. Бына шулай, быйыл тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм энергия һөҙөмтәлелеген арттырыу өлкәһендә стратегик документтар һәм пландар, асыҡ отчетлыҡ баҫмаһы, шулай уҡ йәмәғәт консультация советтарының булыуы иҫәпкә алынған.


Компьютер Уйындары Гей – Гей Өсөн Интернет Айланмалар Мобиль Уйындар\nКомпьютер Уйындары Гей-Был Һеҙҙең Ни Өсөн Һеҙгә Ҙур Экран Кәрәк\nҺеҙ беҙҙең сайтҡа алдан исеме бирелә. Уйын, беҙҙең был коллекцияһын тәҡдим итә, уйнарға мөмкин теләсә ниндәй төҙөлөшө ысынлап та, туранан-тура һеҙҙең браузер. Әммә беҙ исем һайлауҙа Гей-компьютер уйындары, сөнки тейешле иғтибар булыуын теләр һеҙҙе, йәғни тотош йоғонто яһай тип, һеҙ наслаждаться ғәмәлдәр китапхана булған. Был уйынды ла, эшләргә һәм мобиль яйланма, компьютер уйнарға тәҡдим йәки беҙ уларға өгөт-пк план. Был, сөнки, был иң яҡшы дизайн графикаһы һәм артыҡ персонаждар, уларҙың уйын процессы менән телефон или планшет экранына өсөн тотоноу күләме., Тәүҙә уйындар иң яҡшы әйбәтерәк үҙе йәки мобиль яйланма, компьютер переключатель ә һуңынан уны. Һөҙөмтәлә айырмаһын һеҙҙе хайран булды.\nҺәм бер нисә уйын беҙҙә бар, һеҙҙең менән ҙур экранда уларҙың наслаждаться ике тапшырғыс теләмәй, сөнки һеҙ үҙегеҙ хәрәкәттең бер өлөшө итеп тойорға теләмәйем. Беҙ бөтә фантазияһын һәм һыныу менән килгәндә, һеҙ уларҙың был китапхана, персонаждарҙың исем һәм бик күп пародийный беҙгә билдәле булһа, ул шул тиклем яҡшыраҡ эшләй, тип уйлай башлау осраҡтары бар, һеҙ аниме һәм йәнһүрәт, улар шул уҡ аниматор булып эшләрмен тип серияһы һәм үҙенсәлекле. Һеҙ был сайтта һәр уйынға килгәндә бушлай, бер ниндәй йәшеренһеҙ һәм трюктар беҙҙең сайтта. Тик ҡайһы бер белделәр, һеҙ уларҙы күргән дә хатта., Ентекләберәк ҡарап бирелгән, тип, беҙҙең киләһе сайтында тәҡдим итә, хәүефле.\nӘлеге Ваҡытта Компьютер Уйындары Менән Барған Уйында Иң Ғәжәйеп Гей Порно\nКоллекцияларында, улар беҙҙең сайтта буласаҡ беҙ, һеҙ, киләсәк менән бөтә был яҡшы уйын мәле гей-ниш өлкәндәр өсөн. Ҡайһы бер уйын булған, бында беҙ улар, бушлай түгел, бер ваҡытынан алда сығарылған. Категория исемлеге, улар беҙҙә бар һәм төп һүҙ, ҡулланыла торған теги өсөн беҙ, донъяла билдәле тенденцияларын сағылдырыусы гей-порно һәм тағы ҡайһы бер билдәһеҙ gnu фантазияһы һәм, моғайын, һеҙ унда интерактив уйындарҙа сексуаль рәүешендә баһаланды.\nҠайһы бер уйындарының иң реалистик, һеҙ бында уйнай торған булған, барыр булған 3D-гей-хәрәкәте уйын, эҫе булып трахать һеҙ ундағы персонаждар, уларҙың уйланырға мәжбүр итһә, ҡайһы берҙә һеҙгә фильм ҡараны. Сәбәптәре, улар буйынса тәҡдим тапшырғыс мин был уйындар уйнарға, шунда, тип, донъя шулай шәп тауышлы, һәм һеҙ чувствуй, был хәрәкәткә бөтәбеҙ бер бүлмәгә урынлашыу менән, һеҙ уны экранда ҡыуандыра., Беҙ шулай уҡ тәҡдим RPG секс-уйын, уйын тәжрибәһе һеҙҙең браузер әле һеҙгә тәҡдим итәм, аватары-тулы комплектта менән көйләп, квест персонаждары менән бик күп һәм алға бурыстар режим прокачка.\nЭлек нисек инде, беҙ шулай уҡ уйындан сығарыу-парта. Бөтә тыш секс-бөтә төр аниме персонажы менән симулятор, супергеройҙар тураһындағы йәнһүрәт йәки фильмдағы, беҙҙең коллекцияны үҙ эсенә ала сайттың ХХХ-әлеге ваҡытта иң популяр уйын булып, ҡайһы бер баҫа, бөтә гей улар менән ғәфү итеү-экшеный. Һеҙ уйнап гей-WoW пародия, гей-гей һәм хатта парта GTA XXX-ирҙәр уйыны ғына булған был hearthstone персонаждар ҡатнашлығында blizzard arena battle картаһы.\nБушлай Уйнарға, Һеҙ Унда Ла Ҡушылыр Ине.\nМин беләм, беҙ ошо уйындар уйнарға тәҡдим итә ПК, һеҙ теләһә ниндәй ҡоролошта ла был эште уйын уйнап, улар ҡуллана аласыз. Был эштә лә, уйында насар тип телефондарға йәки планшеттарға бара. 10 тапҡырға ҙур экранда уларҙың яҡшы ғына. Уйын тыш, һеҙ тағы ни поразвлечься мөмкинлеге тәҡдим итә, шулай уҡ беҙҙең сайт, һәм наслаждайся башҡа уйынсылары менән үҙ-ара бүлегенең иғлан таҡталарында аша аңлатма. Ҡуллана аласыз функцияларын бөтә был берләшмә теркәлгән бушлай булыуы, шулай уҡ, ҡалған өлөшөн һеҙҙең сайт булараҡ ҡулланыла., Бер әйберҙәр, уларҙың урынына беҙ һораған, - һеҙ был сайтта һеҙ беҙҙең өсөн реклама сифатында рекламировать тыш блокатор. Ненавязчивый беҙҙең сайтҡа реклама-был ысулдарын эшләү һәм уларҙың ярҙамы менән беҙ был уйында беҙҙең команда түләнә.


Презентация на тему: "Баязит Бикбай ҙ ың тормош юлы һәм ижады Баязит Ғаяз улы Бикбаев (Баязит Бикбай) 1909 йылдың ғинуар айында Баш ҡ ортостандың хә ҙ ерге Көйөргә ҙ е районына.". Скачать бесплатно и без регистрации.\nБаязит Бикбай ҙ ың тормош юлы һәм ижады Баязит Ғаяз улы Бикбаев (Баязит Бикбай) 1909 йылдың ғинуар айында Баш ҡ ортостандың хә ҙ ерге Көйөргә ҙ е районына. - презентация\nПрезентация была опубликована 2 года назад пользователемОльга Долгова\nПрезентация на тему: " Баязит Бикбай ҙ ың тормош юлы һәм ижады Баязит Ғаяз улы Бикбаев (Баязит Бикбай) 1909 йылдың ғинуар айында Баш ҡ ортостандың хә ҙ ерге Көйөргә ҙ е районына." — Транскрипт:\n1 Баязит Бикбай ҙ ың тормош юлы һәм ижады Баязит Ғаяз улы Бикбаев (Баязит Бикбай) 1909 йылдың ғинуар айында Баш ҡ ортостандың хә ҙ ерге Көйөргә ҙ е районына ҡ араған Ҡ алта ауылында у ҡ ытыусы ғаиләһендә тыуған. Башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң бер йыл Ташлы ауылындағы техник мәктәптә у ҡ ый йылда Ырымбур ҙ ың Баш ҡ орт педагогия техникумына барып инә йылда был у ҡ ыу йортон тамамлап сы ҡҡ ас, Өфөгә килә һәм гәзит-журнал редакцияларында эшләй, шиғыр ҙ арын матбуғатта ба ҫ тыра башлай. Баязит Бикбай үткән быуаттың 30-сы йылдарында Баш ҡ ортостан гәзитендә бүлек мөдире, Октябрь (хә ҙ ерге Ағи ҙ ел) журналында яуаплы сәркәтип, Баш ҡ орт дәүләт академия драма театрында ә ҙ әбиәт бүлеге мөдире вазифаларын баш ҡ ара. Ә ҙ әбиәттә Бикбай ү ҙ ен башта шағир итеп таныта йылда Үтеп барған көндәр тигән тәүге шиғыр ҙ ар китабы сыға. Баш ҡ орт дәүләт театрында эшләгән осоронда драматургия менән мауыПоэзия һәм драматургия өлкәһендәге ижади ҡ а ҙ аныштары өсөн 1939 йылда баш ҡ орт я ҙ ыусыларынан беренсе булып ул Почет Билдәһе ордены менән бүләкләнә.\n2 Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фашизмға ҡ аршы көрәш, хәрби батырлы ҡ, патриотизм идеялары менән һуғарылған ижады сәскә ата. Публицистик мә ҡ әләләр, очерктар я ҙ а. Утлы юлдар, Самолет алған Хәбирйән, Ватан са ҡ ыра кеүек китаптары, исемдәре үк әйтеп тороуынса, шул яулы йылдар ҙ ың үткер поэтик тарихы булып яңғыраны. Баязит Бикбай ә ҙ әбиәттең өс төрө поэзия, проза, драматургия өлкәһендә лә бер ҙ әй өлгөрлөк һәм һәләт менән уңышлы эшләне. Баязит Бикбай прозаикты Ҡ ояшлы көн, А ҡ сәскә, Тере шишмәләр повестары, А ҡ селән таш ҡ анда романы буйынса ә ҙ әбиәт һөйөүселәр бик я ҡ шы белә. Күренекле я ҙ ыусыбы ҙҙ ың йылдар ҙ а нәшер ителгән Һайланма ә ҫ әр ҙ әр китаптарының биш томлығы ә ҙ әби мира ҫ ының жанр ҙ ар төрлөлөгө һәм байлығы ха ҡ ында ра ҫ лап тора. Ижади уңыштары өсөн Баязит Бикбай ике тап ҡ ыр орден менән бүләкләнгән, уға Баш ҡ ортостандың ат ҡ а ҙ анған сәнғәт эшмәкәре исеме бирелгән, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына (1970 й.) лайы ҡ булған. Баязит Бикбай 1968 йылдың 2 сентябрендә вафат була.\n3 Б.Бикбай ҙ ың шишмәһе\n4 Б.Бикбай һәм уның замандаштары С.Ғәлимов, С.Агиш, Б.Бикбай\nСкачать бесплатно презентацию на тему "Баязит Бикбай ҙ ың тормош юлы һәм ижады Баязит Ғаяз улы Бикбаев (Баязит Бикбай) 1909 йылдың ғинуар айында Баш ҡ ортостандың хә ҙ ерге Көйөргә ҙ е районына." в формате .ppt (PowerPoint)


Рәхмәт һүҙе – хеҙмәттәренә иң оло баһа\n7 Июнь 2019, 12:50\nХалыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү – дәүләттең төп функцияларының береһе. Рәсәй Федерацияһы Президентының 2000 йылдың 27 октябрендәге Указы менән 8 июнь – Социаль хеҙмәткәрҙәр көнө тип билдәләнә башланы. Был ошо һөнәрҙең ни тиклем мөһим, кәрәкле икәнен раҫлай. Районыбыҙҙа “Изгелек шишмәһе” автономлы коммерция булмаған халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәге үҙ эшмәкәрлеген алып бара. Һөнәри байрамдары уңайынан социаль хеҙмәттәр күрһәтеүсе был ойошма директоры Розалия Фәрит ҡыҙы РАХМАНҒОЛОВАға мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:\n-Беҙҙең районда халыҡты социаль хеҙмәтләндереү хеҙмәттәре баҙарында “Изгелек шишмәһе” автономлы коммерция булмаған үҙәге 2015 йылдың 1 июленән эшмәкәрлек алып бара. Үҙәк өйҙә социаль ярҙам күрһәтеү буйынса ике бүлексәнән тора. 2019 йыл башынан Архангел районы биләмәһендә лә халыҡҡа өйҙә социаль ярҙам күрһәтеү хеҙмәттәрен (115 гражданға социаль хеҙмәт күрһәтелә) беҙҙең Үҙәк башҡара. Социаль хеҙмәттәр нигеҙҙә мөмкинлектәре сикләнгән, һаулығы ҡаҡшаған, йәки үҙ-үҙен хеҙмәтләндерә алмаған граждандарға күрһәтелә. Уларҙың теләге буйынса өҫтәлмә хеҙмәттәр ҙә бар.\n2018 йылда 671 кешегә өйҙә социаль ярҙам күрһәтелде. Йыл буйына социаль хеҙмәтләндереүгә 78 кеше ҡабул ителде. 72 кеше (үлем, туғандарына күсенеү, үҙ теләге буйынса) социаль хеҙмәттәр күрһәтеү иҫәбенән төшөрөлдө. Бүлексәлә өлкән йәштәге граждандар һәм инвалидтарҙан тыш, инвалид балаһы булған, ике йәки унан күберәк бәлиғ булмаған мәктәпкәсә йәштәге балалары булған күп балалы ғаиләләр социаль хеҙмәттәр алыусылар булып тора. 2018 йылда инвалид балаһы булған ике ғаиләгә һәм 3 йәшкә тиклемге 19 балаға социаль хеҙмәттәр күрһәтелде. Былтыр йыл буйына барлығы 245754 хеҙмәт күрһәтелһә, шуның 167288-е – социаль-көнкүреш, 27427-һе – социаль-медицина, 51039-ы – социаль-психологик.\nӨйҙә социаль хеҙмәтләндереү бүлексәһендә 39 социаль хеҙмәткәр эшләй. Беҙ, йәғни үҙәк етәкселеге хеҙмәткәрҙәрҙең хеҙмәттәрҙе сифатлы итеп күрһәтеүҙәренә өлгәшеү өсөн квалификацияларын күтәреүгә ҙур иғтибар бирәбеҙ. Социаль хеҙмәткәрҙәр йыл һайын белемдәрен камиллаштырыу курстарын үтәләр һәм улар һөҙөмтәһендә һәр береһенә сертификат тапшырыла. 2018 йылда 38 социаль хеҙмәткәр “Беренсе ярҙам күрһәтеү” программаһы буйынса курстар үтеп, сертификат алды. Социаль хеҙмәткәр һөнәренең абруйын күтәреү йәһәтенән 2018 йылда “Иң яҡшы социаль хеҙмәткәр” район конкурсы уҙғарылды. Шулай уҡ социаль хеҙмәткәрҙәр үҙҙәренең хеҙмәтләндерелеүселәре менән төрлө түңәрәктәр һәм берлектәге саралар ойошторалар, Еңеү, Оло йәштәгеләр, Инвалидтар көндәренә акциялар уҙғаралар. Был сараларҙы сағыу папкаларға туплай баралар.\n2017 йыл аҙағында “Хәрәкәт – ул йәшәү!” проекты буйынса Президент гранттары конкурсында еңеү яуланыҡ. 2018 йылда 14 социаль хеҙмәткәрҙе “скандинав йөрөшө” техникаһы буйынса уҡыттыҡ. Проект сиктәрендә скандинав таяҡтары, электрон үлсәүҙәр һәм тонометрҙар һатып алынды. Үлсәү һәм тонометрҙар скандинав йөрөшө төркөмдәре төҙөлгән, унда ҡатнашыусыларҙың кәүҙә ауырлығын һәм ҡан баҫымын үлсәү өсөн ауыл биләмәләренең фельдшер-акушерлыҡ пункттарына тапшырылды. 2018 йыл аҙағында Президент гранты “Хәрәкәт – ул йәшәү!” проектына йомғаҡ яһаныҡ. Октябрҙә район тарихында тәүгеһенән күп кеше ҡатнашлығында спорт сараһы – “Скандинав йөрөшө” фестивале үтте. Бөгөн был клубта 225 кеше шөғөлләнә. Йыл һайын уҙғарыла килгән “Иң яҡшы социаль проект” рес-публика конкурсында “Хәрәкәт – ул йәшәү!” проекты “Туризм, сәләмәт йәшәү рәүеше һәм экология өлкәһендәге иң яҡшы социаль проект” номинацияһында еңеүсе булды.\n3 йыл дауамында эшләп килгән социаль бөҙрәхана ла киң билдәлелек яуланы. Ике мастер-универсал хеҙмәттәр күрһәтә. Бөҙрәхана клиенттарға хеҙмәттәрҙе сифатлы һәм үҙ ваҡытында күрһәтеү йәһәтенән барлыҡ кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Беҙҙең оҫталар, алдан яҙылыу буйынса, халыҡты урындарға барып та хеҙмәтләндерә. “Халыҡ-ара инвалидтар”, “Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау”, “Оло йәштәгеләр” көндәренә арналған сараларҙа, шулай уҡ “Социаль хеҙмәттәр йәрминкәһе” кеүек сара ваҡытында социаль бөҙрәхана инвалид балаларға һәм өлкәндәргә, пенсионерҙарға хеҙмәттәрҙе бушлай күрһәтә.\n5 июндә Өфөлә Социаль хеҙмәткәрҙәр көнө уңайынан тантаналы сара уҙҙы. Унда “БР-ҙың халыҡты социаль яҡлау учреждениеһының иң яҡшы хеҙмәткәре” һөнәри оҫталыҡ конкурсы еңеүселәрен дә тәбрикләнеләр. Ҡауарҙы ауыл хакимиәтенә ҡараған Һабай ауылының үҙ эшенең оҫтаһына әүерелгән социаль хеҙмәткәре Рәзилә Рәшит ҡыҙы Хәбибуллина ла был номинация-ла бүләкләнде.\nҺөнәри байрамыбыҙ уңайынан Үҙәктә эшләүсе барлыҡ хеҙмәткәрҙәрҙе, шулай уҡ мөмкинлектәре сиклеләргә, оло йәштәгеләргә көндәлек мәшәҡәттәрен еңеләйтергә ярҙам ҡулы һуҙыусы социаль хеҙмәткәрҙәрҙе ихлас күңелдән тәбрикләйем. Уларға ныҡлы һаулыҡ һәм рухи ныҡлыҡ, именлек һәм бәхет, еңел булмаған эштәрендә уңыштар теләйем. Күңел йылығыҙҙы һәм изгелектәрегеҙҙе өләшкән кешеләрҙең рәхмәт һүҙҙәре һеҙҙе ғүмер буйы оҙата йөрөһөн. Байрам менән!


Өфөлә уртаса эш хаҡы 8,4 процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә уртаса эш хаҡы 8,4 процентҡа артҡан\n12:36, 13 октября 2009 Иҡтисад\nАғымдағы йылдың өс кварталы йомғаҡтары буйынса Өфөлә уртаса эш хаҡы уҙған йылдың шул уҡ осоро менән сағыштырғанда 8,4 процентҡа артҡан. Бөгөн ул 19,5 мең һум тәшкил итә. Был хаҡта Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Павел Качкаев бөгөн үткән оператив кәңәшмәлә хәбәр итте.\n—Сентябрь айында эш хаҡы август менән сағыштырғанда 40 һумға кәмеүгә ҡарамаҫтан, ҡала буйынса халыҡтың төшөм кимәле тотороҡло арта килә.— тине мэр.\nТеги: Халыҡтың төшөм кимәле


Яҙмыш ауырлыҡҡа һынаған » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Яҙмыш ауырлыҡҡа һынаған\nЯҙмыш ауырлыҡҡа һынаған 17.12.2014 // Йәмғиәт\n1941 йылдың йәйге салт аяҙ көнө. Бәләкәй ҡыҙҙар йәшел үләндә сыр-сыу килеп уйнап йөрөй. Улар бөгөн шат: әсәйҙәре матур күлдәк, уйынсыҡтар алып ҡайтасаҡ. Тимер юл станцияһына һөт, май, йомортҡа алып киттеләр, шуларҙы кейем-һалымға алмаштырасаҡтар...\nЗифа ла шул ҡыҙҙар араһында уйнап йөрөй, тик атаһы әллә ҡайҙан ҡайтып килде лә ҡыҙын саҡырып алып:\n– Әсәйеңә әйтерһең, мине военкоматҡа саҡырталар, бәлки, ҡайтып тора алмаҫмын, – тине. Алты йәше саҡ тулған ҡыҙ әсәһе ҡайтҡас ҡына илгә ниндәй ҙур бәлә килгәнен белде...\nОшо мәлдән алып бөтә халыҡ өсөн еңел булмаған көндәр башлана. Аслыҡ, төрлө сирҙәр, ҡатын-ҡыҙ, бала-саға иңенә төшкән ауыр эш шулай ҙа еңеүгә ышанысты һындыра алмай.\nЗифа ике апаһы, ағаһы менән һуғыш афәттәрен күп кисерә. Йәй мәлендә йәшел үләнде күп ашауҙан саҡ үлемдән ҡотолоп ҡала. Иң өлкән апаһын Молотов ҡалаһына ағас ҡырҡырға ебәрәләр, ағаһы колхозда йылҡы ҡараша. Әсәһенең тырышлығы, эшкә тилберлеге арҡаһында, шөкөр, барыһы ла Еңеү яҙын иҫән-һау ҡаршылай.\nАуылға һалдаттар ҡайта башлай. Һалҡын ноябрҙең бер көнөндә ике һалдат ҡайтып төшә. Икеһе лә Зифалар йәшәгән өйгә йүнәлә. “Ҡайһыһы минең атайым икән?” – тип уйларға ла өлгөрмәй, атаһы үҙе ҡыҙын ҡосағына ала... Һалдаттарҙың икенсеһе атаһының ике туған ағаһы була.\n“Беҙҙе яҙмыш бәләкәй генә саҡтан сабырлыҡҡа һынаны, ауырлыҡтар алдында бөгөлөп төшмәҫкә өйрәтте. Тыуған ауылым Баҡраҡтан биш саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Еҙем-Ҡаран ауылына көн дә йәйәүләп уҡырға йөрөнөк. Еүешләнеп бөткән сабаталарыбыҙҙы мейес өҫтөнә теҙеп киптерәбеҙ, туңған ҡара һауыттарын өрөп йылытабыҙ, – тип хәтерләй әсәйем. – Уҡыуҙан ҡайтышлай, баҫыу өҫтөндә көҙҙән ятып ҡалған шытҡан иген бөртөктәрен услап ашайбыҙ, ҡайһы берҙәребеҙ шуның арҡаһында хатта сирләп һәләк булды. Һуғыштағы атайҙарыбыҙҙы көттөк, Еңеү өсөн көсөн йәлләмәгән әсәйҙәребеҙгә ярҙам иттек. Атайым иҫән-һау әйләнеп ҡайтҡас, шатлығыбыҙҙың иге-сиге булманы”.\nӘсәйем, Зифа Мөхәммәт ҡыҙы Резбаева, етенсе класты тамамлағас, Өфө медицина училищеһына уҡырға инә. Аҙаҡ Бөрйән районының Әтек ауылына эшкә ебәрелә. Район үҙәгенән алыҫта урынлашҡан ауылда эшләүе еңелдән булмай йәш белгескә: һыбай йөрөп дарыу алып ҡайтыуҙар, көн-төн тип тормай ауырыуҙарға ярҙам күрһәтеүҙәр... Ике йылдан һуң Ғафури районының Сәйетбаба ауылында эшен дауам итә.\nҺигеҙ ауылды хеҙмәтләндерә Сәйетбаба участка дауаханаһы. Зифа Мөхәммәт ҡыҙы бала тапҡан ҡатын-ҡыҙҙың һаулығы һағында тора, участка акушеры вазифаһын башҡара.\nУның ял иткән сағын хәтерләмәйем дә. Йылдың миҙгеленә, көн торошона, юлдарҙың ниндәй хәлдә булыуына ҡарамаҫтан, ауырыуҙарҙы район үҙәгенә илтә, ашығыс ярҙам кәрәккәндә бөтә мәшәҡәтен ташлап, шунда йүгерә. Ул осорҙа өйҙә бала табыу осраҡтары күп булыуына ҡарамаҫтан, акушерҙың өлгөрлөгө, белеме һөҙөмтәһендә үлем осраҡтары күҙәтелмәгән. 40 йылға яҡын хеҙмәт стажына эйә медицина хеҙмәткәренең тырышлығы батырлыҡҡа тиң түгелме ни?! Хәйер, уның бик ауыр, көсөргәнешле ваҡытта ла юғалып ҡалмай, ауырыуҙарҙы үлемдән алып ҡалған осраҡтары аҙ булмаған.\n...Буранлы ҡышҡы төн. “Ашығыс ярҙам” машинаһы көрт һалған юлды ярып әкрен генә бара. Ауырыуҙың хәле үтә лә ауыр. Күп ҡан юғалтыуҙан уның һәләк булыуы ла ихтимал. Әсәйемдең ҡан төркөмө уныҡы менән бер. Күп уйлап торорға ваҡыт та, ярҙам көтөрҙәй кеше лә юҡ. Ул ауырыу ҡатынға туранан-тура үҙ ҡанын тапшыра. Әсә лә,  сабый ҙа иҫән ҡала.\n“Шул саҡтарҙы иҫкә алам да аптырайым: әлеге кеүек телефондар ҙа, асфальт юлдар ҙа, дауалау системалары ла юҡ. Нисек эшләнем икән? Бер яңғыҙым ҡаты сир, үлем менән осрашҡанымда Хоҙай ярҙамы, үҙемдең тәүәккәллегем, эште белеүем ярҙам иткәндер инде”, – тип хәтерләй әсәйем.\nӨс бала әсәһе, ир ҡатыны, туған-тыумасаһының ныҡлы терәге лә ул. Кешеләргә игелекле, талапсан, намыҫлы булды, шуға күрә ауыл халҡы араһында абруй ҡаҙанды.\nӘсәйем ғүмер буйы йыр-моңға, сәнғәткә табынып йәшәне. Спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе уйнап, халыҡ йырҙарын оҫта башҡарып, тамашасы һөйөүен яуланы. Республика, район кимәлендәге конкурстарҙа күп тапҡыр сығыш яһарға тура килде уға.\nБылтыр районда йырсылар араһында үткәрелгән Зәки Мәхмүтов исемендәге конкурста лауреат исеменә лайыҡ булды. Сәйетбаба ағинәйҙәренең “Мөнәжәт” ансамблендә шөғөлләнә, һәр төрлө мәҙәни сараларҙан ситтә ҡалмаҫҡа тырыша. Иман йорто булған мәсеткә йөрөй, доғалар уҡый, йәштәрҙе тәүфиҡҡа, тормошто яратырға өйрәтә.\nТыуған йортобоҙға ҡайтҡанда, әсәйем беҙҙе тәмле аш-һыуы менән ҡаршы алып, изге теләктәре менән оҙатып ҡала. Рәхмәт һиңә, әсәй, барлығың өсөн мең-мең рәхмәт!\nАвтор: М. БИКӘНӘСОВА.\nРайон: Ғафури районы.\nҺигеҙ йәшлек ҡыҙҙы автобусҡа индермәгәндәр 19.02.2019 // Йәмғиәт\nБылтыр ноябрҙә дәрестән һуң ҡайтырға йыйынған һигеҙ йәшлек ҡыҙҙы мәктәп автобусына ултыртмағандар....\nШиғырҙа сихри көс бар 19.02.2019 // Йәмғиәт\nСибай халҡы менән осрашыуға Өфөнән бер төркөм ҡәләм оҫталарының килеүе көтөлә....\n"Сиратта тыныс, бер ниндәй шау-шыу юҡ" 19.02.2019 // Йәмғиәт\nСибай балалары, йәнәһе, үҙен насар тоя башлаған, танауҙан ҡан аҡҡан осраҡтар йышайған тигән...\nХоҙай аралаған... 19.02.2019 // Йәмғиәт\nРеспубликала әсә менән сабый янғында һәләк була яҙған....\nТуғыҙға тиклем эшләйҙәр 19.02.2019 // Йәмғиәт\nӨфөлә киҙеү һәм ОРВИ менән сирләүселәр һаны артыу сәбәпле балалар поликлиникалары эш ваҡытын...\nАғиҙел ярында – өс ҡатлы вокзал 19.02.2019 // Йәмғиәт\nӨфөләге Ағиҙел ярында кафеһы, рестораны булған өс ҡатлы йылға вокзалын, Сочи урамы аҫтынан причалды...\nНамыҫы һәм ғәҙеллеге – уның бар ижадында, балалары фиғелендә 19.02.2019 // Йәмғиәт\n“Атайым дөрөҫлөктө яҡланы”. Ватан ул, ҡыҙым, Тыуған ил, Бына беҙ торған урын. Был ерҙә ғүмер...\nСтәрлетамаҡта – “мөгөҙһөҙ” троллейбус 19.02.2019 // Йәмғиәт\nРәсәйҙең “Тролза” троллейбус заводы Стәрлетамаҡта яңы төр электробусты һынай....\nҠар һәм буран 19.02.2019 // Йәмғиәт\nБашҡортостан гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы белгестәре хәбәр итеүенсә,...\nБуран эште тотҡарлай 19.02.2019 // Йәмғиәт\nРеспубликала февраль бурандары тынмай. Өфөлә коммуналь хеҙмәттәр көсәйтелгән режимда урамдарҙы...\nАйырыуса өлкәндәр ыҙалай 18.02.2019 // Йәмғиәт\nРеспубликала киҫкен респираторлы вирус инфекцияһы һәм киҙеү менән ауырығандар һаны, 18 февралгә...\nРәсәйҙең баш ҡалаһында йәше 100-ҙән артҡан ете пенсионер һин дә мин эшләп йөрөй....\nТотош уҡырға 91


"Пар ҡанаттар" конкурсы - Янтышевский СДК - Дома культуры (Н-Я) - Каталог файлов - Хайбуллинский районный Дом культуры\nЧетверг, 22.10.2020, 23:01\nГлавная » Файлы » Дома культуры (Н-Я) » Янтышевский СДК» "Пар ҡанаттар" конкурсы\n"Пар ҡанаттар" конкурсы\n26 февраль Йәнтеш Мәҙәниәт йәнә лә үҙенең йыр-моң һөйөүселәрен, тамашасыларын йыйҙы. Яңы ғына шаулап - гөрләп «Гәлсәр һандуғас», «Һаҡмар моңдары» конкурстары булып үткәйне, әле иһә ғаилә парҙары аренда «Пар ҡанаттар» исемле йыр-моң бәйгеһе үҙенең яңы таланттарын асты. «Пар ҡанаттар» Йәнтеш Мәҙәниәт йортонда 4-се тапҡыр үткәрелде.\nБыл донъяла минең өсөн,\nИфрат та аҙ кәрәк,\nМоңға тилмергән сағымда,\nКүңел ҡошон һайратырлыҡ,\nИлаһи бер саз кәрәк.\nЙәнем миңә, һин кәрәк. - тигән матур шиғыр юлдары менән асылып китте «Пар ҡанаттар» йыр-моң кисәһе. Барлыҡ килгән ҡунаҡтарға, тамашасыларға, бәйгелә ҡатнашыусылырға Миңзифа Ишемғолова һәм Шафиҡ Ҡарабаев үҙҙәренең моңло йырын бүләк иттеләр.\nБәйге талаптары буйынса ҡатнашыусылар ике турҙа сығыш яһанылар. Тәүгеһе кино йырҙары булһа, икенсеһе - үҙҙәре һайлаған йырҙарҙы башҡарҙылар. Бәйгелә ҡатнашыусы парҙар һәр-береһе бик үҙенсәлекле сығыш яһанылар. Ә инде уларҙың сығыштарын тамашасылар көслө алҡыштарға күмеп дәртләндереп ултырҙылар.\nШулай итеп 3-сө урынды Зимфира һәм Дамир Исмағиловтар, Раушания Такалова һәм Анатолий Панченко, 2-се урын Сәлиә һәм Раил Ҡоломбәтовтар, Юнира һәм Айҙар Юнысовтар бирелде. 1- урынды Вәсилә һәм Дияр Барлыбаевтар яуланы. Гран-при Аҡъяр ауылынан Ғәлиә һәм Йәмил Зәйнәғәбдиновтарға бирелде. Ә инде 2014 йылда Гран - при яулаған Венера һәм Мөхәмәдйән Айсаутовтартарға бәйгенең махсус буләге тапшырылды.\n«Пар ҡанаттар» йыр-моң бәйгеһе бик күңелле үтте. Шулай уҡ тамашасылар һәм бәйгелә катнашыусылар араһында ҡыҙыҡлы уйындар үткәрелде. Ә беҙ, Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре бәйгенең төп бағымсыһы Ҡужина Гөлназ Әхмәдйән ҡыҙына ҙур рәхмәттәребеҙҙе еткерәбеҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЕҘҘЕ КӨТӘЛӘР, ТИГӘН СТИМУЛ БАР ИКӘН ТИМӘК, БЕҘ БАШҠОРТОСТАНҒА ҠАЙТАСАҠБЫҘ... - 2016 - Мәҡәләләр\nБөгөнгө әңгәмәбеҙ геройы Шамил МОТАЛОВ һөнәре буйынса - геолог. Әлеге көндә ул төньяҡ баш ҡалала - Санкт-Петербургта эшләп йөрөй. Беҙ уны Өфөлә ялға ҡайтҡан сағында тап итеп, редакциябыҙға саҡырҙыҡ. Әңгәмәбеҙ, әлбиттә, Санкт-Петербургта уҡып һәм йәшәп ятҡан башҡорт йәштәренең тормошо, уй-фекерҙәре, пландары юҫығында барҙы.\nШамил, һинең республикабыҙҙың танылған геологы Минниәхмәт Ғилметдин улының ике туған ҡустыһы икәнеңде белеп ҡалдыҡ. Шундай ғалимдың туғанынан, әлбиттә, ни өсөн ошо һөнәрҙе һайланың, тип һорау урынһыҙҙыр, ләкин үҙеңдең яуабыңды ишетке килә...\n- Дөрөҫөн әйткәндә, геологияға артыҡ ынтылышым юҡ ине, Минниәхмәт олатайым шылтыратып, имтихан алырға киләләр, яҡшы вуз, ҡыҙыҡлы специальностар бар, төплө белем бирәләр, теләгең булһа, имтихан тапшырып ҡара, тип, артыҡ ныҡышмай ғына тәҡдим итте. Мин бер үк ваҡытта документтарымды Өфө дәүләт авиация техник, Өфө дәүләт нефть техник университеттарына тапшырғайным. Күрәһең, олатайым мине үтәнән-үтә күргәндер, барыбер яҙмыш мине ул тәҡдим иткән Санкт-Петербург дәүләт университетына алып китте. Уҡый-уҡый, һайлаған һөнәрем дә оҡшаны. Бәлки, ысынлап та, геологияға ынтылыш беҙҙең ҡанда барҙыр, асылыбыҙҙа яталыр. Бөгөн геология факультетын, төҙөлөш өсөн тупраҡты тикшереүсе инженер геологияһы һөнәрен һайлауыма һис үкенмәйем. Вуз тамамлағас, Санкт-Петербургта ҡалырға тәҡдим иттеләр. Инде алты йыл һөнәрем буйынса эшләп йөрөйөм.\nҺөнәреңдең асылы нимәнән ғибәрәт?\n- Мин эшләгән шәхси компания быраулау, топография менән шөғөлләнә, төҙөлөш өсөн ерҙәрҙе тикшерә. Ошо эшмәкәрлекте алып барған лабораторияла етәксе урынбаҫарымын. Төҙөлөш алып барыласаҡ урындың ентекле анализын эшләйем, төҙөлөш алыр барыу рентабеллеме, түгелме икәнен асыҡлайым.\nЙәштәр өсөн Мәскәү, Питер кеүек ҙур мегаполистарҙа эшләп алып китеүе ауырмы, әллә йәшлек романтикаһы менән тойолмаймы?\n- Ҙур ҡалаларға башҡа төбәктәрҙән күп киләләр, шуға, унда ситтән килгән, урындағы тигән төшөнсә юҡ. Урын алыштырыу, өйрәнеп китеү буйынса проблемалар тыумай. Әлбиттә, бында үҙеңдең тырышлығыңды, маҡсатҡа ынтылышыңды ла оноторға ярамай. Уҡымайһың, һәлкәүләнәһең икән - бер кем дә ғәйепле түгел, барыһы ла үҙеңдән тора. Курсташтарымдың да күптәре икенсе курстан һуң уҡыуын ташланы. Беренсе курсҡа килгәндә егерменән артыҡ кеше инек, уҡыуҙы тамамлағанда 8 кеше тороп ҡалдыҡ. Мәктәпте нисек тамамлауыңа ҡарамаҫтан, вузда уҡыу барыбер ҙә яңы нигеҙҙән башлана. Шуға, бында белемең уҡытыусы өсөн түгел, ә үҙеңә кәрәк икәнен аңлау зарур. Мәктәптә уҡытыусы, уҡы инде, тип артыңдан йөрөй, вузда, киреһенсә, үҙең уҡытыусы артынан йөрөйһөң.\nАта-әсә ҡуйынында ғына иркәләнеп үҫкән бала ҡапыл сит ергә сығып китһә, ҡаушап та ҡалыуы мөмкин. Сит ҡалаларға уҡырға барған йәштәргә яңы урында адаптация үтеүҙе еңелләштереү буйынса нимәлер эшләргә мөмкинме? - Кәләшем Эльвира менән Питерҙа таныштыҡ. Баймаҡ районы Йомаш ауылынан ул сығышы менән. Ул Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаған. Беҙ килгән ваҡытта Питерҙа башҡорт йәштәре әҙ ине, хәҙер яйлап күбәйә башланылар. Шуға, "Аманат" башҡорт йәштәре ассоциацияһын ойоштороп, башҡорттарҙы бергә туплап, саралар уҙғарып, ижтимағи тормоштарын йәнләндереп, әүҙемләштереп ебәрҙек. Сөнки ситтә туған телдә һөйләшеү ҙә, аралашыу ҙа һағындыра. Шулай уҡ йәштәребеҙҙе зыянлы, кире йоғонтоларҙан аралап ҡалырға ла кәрәк. Ә инде ниндәйҙер ярҙам, хуплау булһа, хатта ул рухи ярҙам ғына булғанда ла, икенсе мөхиткә өйрәнеп китеү еңелерәк. Хәҙер инде ойошмаға ете йыл, бергәләшеп эшләп, аралашып йәшәйбеҙ. Спорт саралары - волейбол, футбол, мәҙәни саралар - йыр кисәһе, брейнг-ринг кеүек интеллектуаль уйындар ойошторабыҙ, концерттар ҡуябыҙ, экскурсияларға йөрөйбөҙ. Элек бында Башҡортостандың вәкиллеге була торғайны, хәҙер уны яптылар. Люция Буканова ойошторған яҡташтар ойошмаһы, "Ирәндек" ансамбле, "Башҡортостан" йәмәғәт ойошмаһы менән берлектә эшләйбеҙ.\nПитерҙа өйҙә генә ултырып эшләргә лә мөмкин, Мәскәүҙә тормош ашығып үтһә, Питерҙа ул яйыраҡ бара, тиҙәр. Был ни кимәлдә ысынбарлыҡҡа тап килә? - Эйе, Питерҙа тормош темпы бер ни тиклем тынысыраҡ һәм яйыраҡ. Мин ошо йылдар эсендә ошо темпҡа өйрәнгәнмен, Мәскәүгә килһәм, ундағы ығы-зығы бөтөнләй оҡшамай. Ә инде өйҙә эшләүгә килгәндә, фриланс - заманса хеҙмәт баҙарында эшләүҙең яңы режимы ул. Фрилансер - даими офиста ултырыуы талап ителмәгән һәм эш көнө нормаланмаған ситтән тороп эшләүсе хеҙмәткәр. Был ысулды иң элек консультанттар, тәржемәселәр, журналистар, мөхәррирҙәр, фотографтар һәм рәссамдар ҡулланһа, яйлап ул башҡа хеҙмәттәргә лә тарала башланы. Әммә өйҙә эшләү өсөн ҡаты тәртип кәрәк. Аш бүлмәһендә ултырып эш башҡарып булмай, үҙеңдең эш зонаң булырға тейеш. Һәм эш башлар алдынан офисҡа барған кеүек кейенеү, үҙеңде эшкә көйләү мөһим шарт булып тора. Сөнки өйҙә кейеп йөрөгән спорт костюмы һәм өй тапочкалары менән бер нисек тә етди эшкә көйләнеү мөмкин түгел.\nТөҙөлөш өлкәһендә эшләүсе булараҡ, Питерға ниндәй баһа бирер инең - ул күберәген ниндәй менталитетҡа ҡарай?\n- Архитектура буйынса ул Европаға тартым, сөнки Петр Беренсе уны Европа образына тап килтереп төҙөткән һәм ул башҡа ҡалаларҙан айырылып тора. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта ла үҙәктә билдәле бер бейеклектән бейегерәк йорттар төҙөмәйҙәр, был закон менән тыйылған. Шуға унда Мәскәү, башҡа ҙур ҡалаларҙағы кеүек, күҙгә бәрелеп торған контраст юҡ. Йәғни, бәләкәй биналар араһынан ниндәйҙер шпиль сығып, панораманы боҙмай. Шуға күрә Питерҙа ниндәйҙер аристократик, үҙенә генә хас аура бар, тип әйтергә лә ҡурҡмайым.\nБашҡоростанда эш юҡ, уныһы юҡ, быныһы юҡ, тигән зарланыуҙар йыш ишетелә. Ә бына ситтә башҡорттарҙы ҡолас йәйеп ҡаршы алып торалармы? - Әгәр һин яҡшы, кәрәкле белгес икән, бер ваҡытта ла эшһеҙ ҡалмаясаҡһың. Әгәр ҡулыңдан ҡара эш кенә килә икән, ул саҡта инде берәүҙе лә ғәйепләп булмай, урамда XXI - яңы технологиялар, нанотехнологиялар быуаты. Питерға эшкә килеүселер бик күп, әммә Урта Азиянан эшкә килеүселәр иҫәбенә эшсе һөнәрҙәренә һорау булғанда ла, түләү хаҡы түбәнәйә. Сөнки гастарбайтерҙар арзаныраҡ хаҡҡа эшләргә лә риза. Әгәр шундай эшкә дәғүә итәһең икән - мөнәсәбәт тә шундай буласаҡ. Эшең квалификациялы, заман талаптарына тап килә, эш тәжрибәң бар икән, тимәк, юғары баһаға дәғүә итәһең.\nБашҡорттар үҙ баһаһын беләме, әллә бик белеп еткермәйме? Ғөмүмән, башҡорт тип аталған милләттең баһаһы ниндәй булырға тейеш?\n- Үҙ баһаңды белергә тейешлегеңде кешегә бәләкәйҙән һеңдереп үҫтерергә кәрәктер. Ә беҙҙе атай-әсәйҙәр тыйнаҡ булырға өйрәткән, шуға күрә күптәр үҙҙәренең мөмкинлеген баһалап еткермәй. Улай ғына ла түгел, хатта ғәмәлдә мөмкинлегенең сикһеҙ булыуын белмәй ҙә. Был инде талаптарҙың түбәнәйеүенә килтерә. Хатта кеше үҙенә нимә кәрәк икәнен, үҙенең талабын әйтергә лә ҡурҡа, кешеләр араһында ниндәйҙер барьер барлыҡҡа килә. Ғәмәлдә, кеше мөмкинлектәренә бер ниндәй ҙә сиктәр юҡ, сик бары тик беҙҙең мейелә генә. Шуға күрә, үҙеңде иркен тоторға, балала азатлыҡ тойғоһо тәрбиәләргә кәрәк. Был тыйнаҡһыҙ булырға кәрәк, тигәнде аңлатмай, ә баҫылып ҡалырға ярамай. Әгәр баҫылып йәшәһәң, эшеңдең һөҙөмтәһен күрмәҫкә лә мөмкиндәр.\nЗаман башҡорто, һинеңсә, ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш һәм ул сифаттар башҡорттарҙа бармы?\n- Минеңсә, тәү сиратта ул һөҙөмтәле һәм мәғлүмәтле булырға тейеш. Сөнки бөгөн мәғлүмәт бик күпте хәл итә. Мәҫәлән, нимәнелер белмәйһең икән, тимәк, бер аҙым артта бараһың. Әгәр мәғлүмәткә эйәһең һәм уны ала беләһең икән, ул саҡта инде башҡаларҙан алдараҡ сығаһың. Улай ғына ла түгел, ниндәйҙер ғәмәлдәргә тиҙ һәм һөҙөмтәле яуап бирә алаһың. Шуға күрә, мәғлүмәткә эйә булырға һәм уның менән эш итә, уны үҙ файҙаңа ҡуллана белергә кәрәк. Заман башҡорто үҙен һәм эшен күрһәтә белергә тейеш. Сөнки ниндәйҙер проектың булһа йәки ул тыуып ҡына килһә, уны башҡаларға матур итеп күрһәтеү зарур. Бында ла мәғлүмәт ҙур роль уйнай. Әммә бөтә өлкәлә лә яҡшы белгес булып булмай икәнен күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Ләкин үҙең кешегә тәҡдим иткән хеҙмәт өлкәһендә яҡшы белгес булыуың мотлаҡ. Әгәр үҙ өлкәңдә иң яҡшы белгес икәнһең, был бөтөн нәмәне лә аҙ-аҙлап белгәнгә ҡарағанда, күпкә һөҙөмтәлерәк һәм яҡшыраҡ.\nШулай уҡ заман башҡортона милли рух, тел, дин һәм ошоларҙы тулыландырып тороу өсөн тыуған ер кәрәк. Хатта беҙ, ситтә йәшәгән башҡорттар ҙа, тыуған еребеҙгә ҡайтып, ниндәйҙер көс алабыҙ. Сарсағанда һыуһап килеп йәншишмә һыуын эскәндәй, тын етмәгәндә саф һауа һулағандай булабыҙ. Туғандар менән аралашыу, тәбиғәткә сығыу алға барыу өсөн импульс бирә. Башҡорт теле, тарихы һ.б. тураһында әйтеп тормағанда ла була, сөнки был төшөнсәләр һәр башҡорттоң ҡанында ятырға тейеш. Беҙгә бары тик үҙ телебеҙҙә һөйләшергә, уны балаларыбыҙға өйрәтергә, тарихыбыҙҙы башҡа халыҡтарға танытырға, ер йөҙөндә башҡорт тигән милләт тә булыуын иҫтәренә төшөрөп торорға кәрәк.\nСит илдәрҙә генә түгел, хатта Санкт-Петербургта ла башҡорттарҙы, Башҡортостанды белмәйҙәр, ул ҡайҙа урынлашҡан, Рәсәй составындамы, юҡмы тип һорайҙар. Ә бит Рәсәйҙә башҡорттар халыҡ һаны буйынса дүртенсе урында тора, әммә башҡорттар тураһында бик аҙ беләләр. Шуға ла беҙ мөмкин тиклем халҡыбыҙҙы күрһәтергә-презентацияларға тейешбеҙ һәм шуға ынтылабыҙ ҙа...\nЭлегерәк башҡорттарҙын һанын арттырыу, уларҙы күбәйтеү өсөн ауылдарҙы һаҡларға, саҡ ҡына һуңыраҡ йәштәрҙе ҡалаға ылыҡтырырға, тигән фекерҙәр йәшәй ине. Бөгөн йәштәр ситкә китергә, сит илдәргә сығырға, белем алғандан һуң сит ҡалаларҙа ҡалырға тырыша. Ниндәйҙер кимәлдә аҡылдың ситкә ағылыуы күҙәтелә. Был беҙҙең милләтебеҙгә, Башҡортостанға зыян итмәйме?\n- Үҙ ҡаҙаныңда ҡына ҡайнау ҙа насар, сөнки һәр төбәктең үҙ кимәле була. Башҡортостан вуздарында белем алыуҙың билдәле бер кимәле бар, шунан артыҡты алып булмай. Мәскәүҙә һәм Питерҙа - был кимәл юғарыраҡ, сөнки уҡытыусылар ҙа, мөмкинлектәр ҙә, үҙ өлкәһендә алдынғы булған кешеләр ҙә күберәк. Һәм һин унда тап ошо юғарыраҡ, артығыраҡ, күберәк белем артынан барыуыңды белеп, аңлап юлланаһың. Әгәр үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнаһаң, кимәл шул бер урында ҡатып ҡаласаҡ. Шуға күрә, ситкә китеүҙә бер ниндәй ҙә хилафлыҡ күрмәйем, иң мөһиме - кире ҡайтыу һәм Башҡортостанға хеҙмәт итеү өсөн стимул булһын. Ундай стимул юҡ, бер нәмә лә тартып тормай, уҡыған ереңдә ныҡлы урынлашҡанһың һәм бында ҡайтып, яуланған ҡаҙаныштарыңдан түбәнерәк һөҙөмтә алаһың икән - был ысынлап та проблема. Әгәр кире ҡайтыу һәм республиканы күтәреү стимулы бар - һине көтәләр, һине ҡабул итергә әҙерҙәр, һиңә әлеге ваҡытта яулаған уңыштарың кимәлендә эш тәҡдим итәләр, шарттар насар түгел икән - йәштәр шул ваҡытта кире ҡайтасаҡ. Әлеге ваҡытта йәштәр ситтә ҡалыуҙы хуп күрә һәм бында бер ниндәй зыян күрмәйем, сөнки яҡшы белгестәр ситтә лә республика, милләт данын күтәрә, уны таныта, яҡшы фекерҙәр ҡалдырыуы менән реклама яһай.\nОлоларҙа рух өҫтөнлөк итһә, йәштәр барыбер прагматик, улар үҙҙәренә баһаны белә һәм аҡылын бушҡа йәки идея өсөн "һатмай", тигән фекергә ҡарашың нисек?\n- Шулай булырға, хеҙмәт лайыҡлы баһаланырға тейеш һәм был дөрөҫ тә. Әгәр үҙеңдең хеҙмәтеңде түбән баһалайһың, ә ғәмәлдә ул ҡиммәт тора икән, тимәк, һин үҙең зыян күрәһең. Хеҙмәтеңде тәңкәләштерә, йәғни тейешле хаҡ ала алмаһаң, был һинең үҙең өсөн насар. Ҡыҫҡаһы, үҙеңде, ғаиләңде ҡарай алмайһың икән, 11 йыл мәктәптә, 5 йыл вузда уҡып, ваҡыт әрәм итеп кенә йөрөгәнһең, булып сыға бит. Бында ике генә сәбәп булыуы ихтимал: йә һин шул тиклем насар уҡығанһың, хатта ҡулыңдан бер эш тә килмәй, йә һинең эшеңде бигерәк түбән баһалайҙар.\nМәктәп, вуз белеме - улар нигеҙ белем генә, артабан инде һин бөтөн йүнәлештәрҙә лә үҙ аллы үҫергә, үҙеңде камиллаштырырға тейешһең. Шәхес булараҡ та, финанс йәһәтенән дә, ғаилә мөнәсәбәттәрендә лә. Әгәр ғаиләңдә даими низағтар сығып торһа, үҙ-ара аңлашыу булмаһа, был да шәхси үҫешкә генә түгел, финанстарға ла йоғонто яһай. Бөгөнгө тормошта шәхес булараҡ үҫеш- финанстар - ғаилә өсмөйөшө бер-береһенә тығыҙ бәйләнгән. Әгәр ошо звеноның ҡайһылыр өлөшө аҡһай икән, ошо өс өлкәлә лә проблемалар башлана. Финанс өлкәһендә проблемаң тыуһа, - ғаиләңдә проблемалар барлыҡҡа киләсәк, ғаиләңдә проблемалар башланһа, үҙеңде шәхес булараҡ үҫтерә алмаясаҡһың. Ошоларҙың барыһын да нормаль ағымға һалмайынса, алдыңа ҡуйған маҡсаттарыңа өлгәшеү мөмкин түгел. Ә маҡсаттың иң ҙурын ҡуйырға кәрәк, ул артабан үҫергә стимул булып торорға тейеш. Әгәр маҡсатың бар икән, һин ағым ыңғайына бармаясаҡһың, ә планға ярашлы үҫәсәкһең, тренингтарға йөрөйәсәкһең, ошо өлкәләге иң яҡшы белгестәр менән аралашасаҡһың. Шул ваҡытта ғына үҫеш күҙәтеләсәк, шул ваҡытта ғына баһа артасаҡ, шул ваҡытта ғына үҙеңде күрһәтә аласаҡһың һәм һине күрәсәктәр...\nҺуңғы ваҡытта республиканан ситкә китеп белем алған йәштәребеҙ күбәйҙе. Был хәл менән риза булмау, ситкә китәләр һәм яңынан әйләнеп ҡайтмайҙар, тигән юҫыҡтағы хәбәрҙәр ҙә ҡуйырып тора. Әлеге әңгәмәсебеҙ Шамил Моталовтың һүҙҙәре был хәүефләнеүҙәргә яуап та булып яңғырай шикелле: "Әгәр кире ҡайтыу һәм республиканы күтәреү стимулы бар - һине көтәләр, һине ҡабул итергә әҙерҙәр, һиңә әлеге ваҡытта яулаған уңыштарың кимәлендә эш тәҡдим итәләр, шарттар насар түгел икән - йәштәр шул ваҡытта кире ҡайтасаҡ..." Йәштәр бына шулай уйлай...\nЯҙылған: 21.11.16 | Ҡаралған: 1418


Инфоурок / Другое / Конспекты / "Яҡшы һүҙ – йән аҙығы" (Башҡорт халыҡ әкиәте)\nТема: Яҡшы һүҙ – йән аҙығы. ( Башҡорт халыҡ әкиәте)\n1)Тормош-көнкүреш әкиәттәре менән танышыуҙы дауам итеү,уларҙың үҙенсәлеген асыҡлау,«Яҡшы һүҙ- йән аҙығы» әкиәтенең йөкмәткеһен үҙләштереү, һүҙҙең көсөн күрһәтеү.\n2)Башҡортса уҡыу һәм һөйләү телмәрен үҫтереү, һүҙлек байлығын арттырыу, тәнҡитле фекерләү күнекмәләрен булдырыу.\n3) Башҡорт халыҡ әкиәттәренә ҡыҙыҡһыныу уятыу, ололарҙың кәңәшенә ҡолаҡ һалырға һәм тормошта ҡуллана белергә өйрәтеү.\nЙыһазландырыу: слайд-шоу, һүҙ тураһында мәҡәлдәр, туп, фонояҙма,китап,карточкалар.\nКереш тартам, улым, уҡ атырға,\nМөлдөрәмә күҙең менән баҡ.\nӘйткән һүҙҙе – атҡан уҡты, улым,\nҠолағыңа алҡа итеп таҡ.( слайд)\n- Һаумыһығыҙ.Ултырығыҙ.Мин Рәлиә Хәжиәхмәт ҡыҙы булам.Һеҙҙең менән осрашыуыма һәм дәрес үткәреүемә бик шатмын.Дәрес һеҙгә оҡшар тип уйлайым.Әйҙәгеҙ эште башлайыҡ.Уңыштар!\n2.1.Бөгөнгө дәрескә беҙгә ҡунаҡ килгән.(слайд)\n- Танынығыҙмы? Ул һеҙгә үҙе менән күңелле эштәр ҙә алып килгән.\nШаҡмаҡтарға Ниндәй? һорауына яуап биргән һүҙҙәр яҙырға кәрәк.Һүҙҙәрҙең уртаҡ билдәләрен тап!\nАсҡыс һүҙҙе әйтегеҙ инде. Дөрөҫ , һүҙ.\nҠунаҡтың 2-се эше:\nҺүҙ тураһында ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ?\nҺүҙ белгәндән, эш белеү яҡшы.\nҺүҙ һөйләп, тамаҡ туймай.\nӘйткән һүҙ-атҡан уҡ.(слайд)\n2.3.Дәрестең маҡсатына сығыу.\nОшо мәҡәлдәр араһынан « Хорошее слово-пища для души» мәҡәленең тәржемәһен әйтегеҙ.( Яуап)\nДөрөҫ. Был мәҡәлдең мәғәнәһен нисек аңлайһығыҙ?\n( Балаларҙың яуабы)\nБер һүҙ менән яуап биреп булған һорауҙар бирегеҙ.\n( «Тар һорауҙар» алымы)\n3.Ҡабул итеү, үҙләштереү(осмыление).\nБеҙҙең ҡунағыбыҙ –әкиәт геройы икәнен әйтеп үттек инде. Ул әкиәт иленән беҙгә яңы әкиәт алып килгән.\nӘкиәттең исеме беҙ тәржемәнән тапҡан мәҡәл.\nҠунаҡ һеҙгә шундай һорау бирә:\n-Әкиәт исеме буйынса әкиәттә һүҙ нимә тураһында барыр тип уйлайһығыҙ?( Әҫәрҙең исеме буйынса фаразлау алымы)\nШар асыу-открывать настежь\n(Һүҙҙәрҙе тәржемәһе менән уҡыу)\nӘкиәтте уҡытыусы уҡыуында ( ҡайһы бер урындарын һөй-ләргә) тыңлау.( Туҡталыштар менән уҡыу һәм блум һо-рауҙар биреү алымы)\n- Тимерсе ярлыға ниндәй яуап бирә?\n- Юлда ул кемдәрҙе йәки нимәләрҙе осрата?\n-Ярлы был яуаптан һуң нимә эшләгән тип уйлайһығыҙ?\n- Йылға буйына еткәс, ярлы нимә эшләй?\n- Бөркөттө күргәс, нимә эшләй?\n-Артабан ярлы нимә эшләй?\nӘкиәттең эстәлеген аңлауҙы тикшереү маҡсатында һорауҙарға яуаптар алыу:\n- Был әкиәтте ниндәй төргә индереп була? ( көнкүреш) Ни өсөн?\n-Ни өсөн әкиәт тип әйтә алабыҙ?(Юлсы ҡарт ябай түгел)\n-Әкиәттең төп геройы? (ярлы)\n- Ул өйөнә кемдең ярҙамы менән ҡайтып еткән? Юлсы ҡарт нисек ярҙам иткән?\nӘкиәтте уҡыусыларҙың уҡыуы.(биремдәр менән уҡыу)\n- Ярлы ни өсөн өйөнә ҡайтырға булған? Шул юлды табып уҡығыҙ.\n-Дөрөҫ, ә хәҙер ҡарттың ярлыға әйткән өс һүҙен табып уҡығыҙ.( Ваҡыт ҡалһа, дәфтәргә күсереп яҙырға; ҡалмаһа,\n-Юлсы ҡарттың ябай түгеллеге ҡайһы юлдарҙа күренә? шул юлдарҙы табып уҡығыҙ.\n4.Төшөнөп етеү, аңлау(рефлексия)\nСиныф ике төркөмгә бүленә, карточкалар ала.Бирелгән планды йөкмәтке буйынса тәртипкә килтерергә һәм уҡырға.( « Буталған юлдар» алымы)\n1.Юлда өс юлсыны осрата.\n2.Ярлы өйөнә ҡайтырға була.\n3. Йылға буйында.\n4. Тимерсе өс алтын бирә.\n5.Өйөнә ҡайтып етә.\n6. Бөркөт һауалаған ерҙә.\n7. Юлсы ҡарт өс һүҙ әйтә.\n-Ә хәҙер дөрөҫ планға ҡарап әйтегеҙ, дөрөҫ яуап бирҙегеҙме?\nДөрөҫ план: (слайд)\nЯрлы өйөнә ҡайтырға була.\nТимерсе өс алтын бирә.\nЮлда өс юлсыны осрата.\nЮлсы ҡарт өс һүҙ әйтә.\nБөркөт һауалаған ерҙә.\nӨйөнә ҡайтып етә.\nҠунаҡ беҙгә синквейн яҙырға тәҡдим итә: герой(ярлы), һүҙ, әкиәт, дәрес,мәҡәл һүҙҙәренең береһен ҡулланырға.\n( һүҙҙәр таҡтала яҙылған)\n1-се юл-1 исем(тема)\n2-се юл-2 сифат( теманы аса)\n3-сө юл- 3 ҡылым (тема буйынса эш-хәрәкәтте тасуирлай)\n4-се юл – һөйләм ( темаға ҡарата ҡараш)\n5-се юл – 1 һүҙ(синоним)\nҠунаҡ төҙөгән синквейн:\nЙәнгә туңған боҙҙо иретә.\n5.1.Өйгә эш:Һорауға эссе формаһында яуап яҙырға.\n-Ярлы һуңғы аҡсаһына өс һүҙҙе һатып алып дөрөҫ эшләгәнме? Уның урынында һеҙ ни эшләр инегеҙ?\nДәрестә үҙегеҙ өсөн ниндәй яңылыҡ алдығыҙ?\nДәрес һеҙҙә ниндәй тойғолар,теләктәр уятты?\nҠунаҡ менән тағы осрашырға теләр инегеҙме?\nҺеҙҙә ҡунаҡҡа бик оҡшанығыҙ.(слайтта шатланыу эффекты)\n7.1.Баһалау. Дәрестә үҙем ҡатнашҡанығыҙ өсөн рәхмәт,…, …, …, …, … (уҡыусыларҙың исеме) бишле( дүртле) билдәһе ҡуям.\nОшоноң менән дәрес тамам.Һау булығыҙ!\nНомер материала: ДВ-003639


Халыҡ дружинасылары кире ҡайта\nСовет осоронда милиция хеҙмәткәрҙәренә тәртип һаҡлауҙа ярҙамға килеүсе ирекле халыҡ отрядтарын күптәр хәтерләй. 25 июндә республикала граждандарға йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙа ҡатнашырға рөхсәт итеүсе яңы закон ғәмәлгә инде. Уға ярашлы Башҡортостанда халыҡ дружинасылары отрядтары ҡайтанан тергеҙелде. Улар сафына баҫыусы һәр кем полиция хеҙмәткәрҙәренә ярҙамға килә ала.\nОктябрь проспектында кемдәрҙер машинаның тәҙрәләрен ватып, уның эсендәге ҡиммәтле техниканы урлаған. Бурҙарҙы табыу төп бурыс. Полиция хеҙмәткәрҙәренә был эштә халыҡ дружинасылары ла ярҙам итәсәк. Уларҙың эҙенә төшөү буйынса план ҡорғас, дружина ағзалары хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре менән таныша.\nХалыҡ дружинаһы ағзаһы ҡыҙыл бәйләмес тағып йөрөргә тейеш. Һәр дружинасыға 5 йылға иҫәпләнгән таныҡлыҡ та тапшырыла.\nАлександр Яковлев, Өфө ҡалаһының халыҡ дружинаһы командаһы етәксеһе: «18 йәше тулған Рәсәй гражданы халыҡ дружинасылары отряды ағзаһы була ала. Хөкөм ителгәндәр, наркологик һәм психик диспансерҙарҙа иҫәптә тороусылар, эшкә яраҡһыҙҙра отрядҡа ҡабул ителмәй. Башҡа сикләүҙәр юҡ. Беҙгә дружинаға инергә теләүселәр йыш шылтырата».\nДружина ағзалары төркөмдәргә бүленеп рейдҡа сыға. Иң тәүҙә полицияла учетта торған граждандарҙың фатирҙары тикшерелә. Был исемлеккә йәшел йылан менән мауығыусылар ҙа инә.\nБыл ҡатын фатирына йыш ҡына асарбаҡтар йыйып байрам ойоштора. Спиртлы эсемлектәр күренмәһә лә, фатирға тәмәке еҫе таралған, өҫтәлдә көл һауыттары ултыра. Дружина ағзалары улар менән аңлатыу эше уҙғара.\nШуға ла рейд барышында барлыҡ хәүефле урындар тикшерелә. Кисен асарбаҡтар һәм эскеселәр йыйылған гараждар тирә-яғы һәм башҡа ҡараңғы урындарға айырыуса иғтибар бүленә. Дружинасыларҙы оло йәштәгеләр ҡыуанып ҡаршылай. Альбина Утяшева үҙе лә йәш сағында ирекле халыҡ дружинаһы ағзаһы булған.\nДружина ағзалары аҙнаһына бер нисә тапҡыр рейдҡа сығасаҡ. Башланғыс енәйәт осраҡтарын кәметеүгә ярҙам итәсәгенә, полиция хеҙмәткәрҙәренең эшен еңеләйтәсәгенә ҙур өмөттәр бағлана.


Украин театры — Башҡорт Википедияһы\nУкраина театры мәҡәләләрен берләштерергә!\nУкраин театры (укр. український театр) — украин мәҙәниәте өлкәһе. Уның үҙенсәлеге: актёрҙарҙың сәхнә эшмәкәрлеге аша тамашасыларға тормошто ижади һүрәтләү.\nБарлыҡҡа килеүе һәм аяҡҡа баҫыуыҮҙгәртергә\nСкоморохтар (XIII быуат)\nУкраинаның театр сәнғәте бик борондан, халыҡ уйындары, бейеүҙәре, йырҙары һәм йолаларынан башланғыс ала. XI быуаттан скоморохтарҙың театрлаштырылған тамаша ҡороуҙары билдәле. Киев Русы заманында театр элементтары сиркәү йолаларында сағылыш таба. Был хаҡта Киевтағы София соборындағы фрескалар һөйләй. (XI быуат)\nДраманың тәүге өлгөләрен халыҡ алдында Братская һәм Лавр мәктәптәре (XVI-XVII быуаттар) уҡыусылары һөйләй. Шулай уҡ ул дәүерҙә Львов братская мәктәбе һәм Острож академияһы дини драма үҫешенең мөһим үҙәктәре булып иҫәпләнә.\nXVII-XVIII быуаттарҙа вертептар — раштыуа драмалары һәм социаль-көнкүреш интермедияларын башҡарыусы күсмә марионеткалар театры — киң таралыу ала.\nФайл:Опера һәм балет театры. Зал.jpg\nОдесса милли академия опера һәм балет театры\n1795 йылда Львовта, иезуиттарҙың элекке костелендә, Украиналағы тәүге стационар театр асыла. Приднепровьела, тәүге театр труппалары шулай уҡ XVIII быуатта тыуһа ла, стационар театр ҡоролмаларын асыу яйыраҡ бара. Киевта иһә тәүге стационар театр 1806 йылда, Одессала 1809, Полтавала 1810 йылда асыла.\nКлассик украин драматургияһының барлыҡҡа килеүе Полтавалағы театрҙы етәкләүсе Иван Котляревский һәм яңы Украин әҙәбиәтендә прозаға нигеҙ һалыусы Григорий Квитка-Основьяненко исеме менән бәйле. Уларҙың әҫәрҙәренә хас һүҙ уйнатыу һәм ваҡиғаларҙың етеҙ алышыныуы, сағыу биҙәктәр һәм юмор оҙаҡ йылдар Украиналағы академик театрҙың йөҙөн билдәләй.\nXIX быуаттың икенсе яртыһында Украинала һәүәҫкәр театр хәрәкәте киң тарала. Тап үҙешмәкәр театр түңәрәктәрендә украин театры корифейҙары — драматург һәм режиссёрҙар Михаил Старицкий, Марк Кропивницкий һәм Иван Карпенко-Карыйҙар үҙ эшмәкәрлеген башлай. Театрҙың тиҙ үҫешеп китеүендә шулай уҡ Тобилевичтар ғаиләһенең өлөшө ҙур. Улар Иван Карпенко-Карый, Николай Садовский и Панас Саксаганский сәхнә псевдонимдары аҫтында сығыш яһайҙар. Уларҙың һәр береһе үҙҙәренең айырым труппаларын ойоштороп ҡына ҡалмай, һәләтле актёр һәм режиссёр ҙа була. Мария Заньковецкая ул осорҙағы украин театрының иң сағыу йондоҙо була.\nМилли театр тарихындағы яңы осор 1918 йылда Киевта дәүләт драма театры (укр. Державний драматичний театр) һәм Лесь Курбас менән Гнат Юраларҙың "Йәш театр"ы (укр. «Молодий театр») (1922 йылдан — бөгөнгө «Березиль» украин театры) барлыҡҡа килгән мәлдән башлана. Театр сәхнәһендә бик күп һәләтле актёрҙар — Амвросий Бучма, Марьян Крушельницкий, Добровольская, Олимпия, Олимпия Добровольская, Александр Сердюк, Наталия Ужвий, Юрий Шумский һәм башҡалар үҫеп сыға.\nДәүләт драма театры реалистик-психологик мәктәп традицияларын дауам итә. Ә «Йәш театр» авангардизмды хуп күрә. «Березиль» театры барлыҡҡа килгәс уның сәхнәһе эксперименталь майҙансыҡҡа әйләнә. «Березиль» театр берекмәһенең макеттары 1925 йылда Парижда үткән Бөтөндонъя театр күргәҙмәһендә алтын миҙал яулай. Бында тәүге тапҡыр арҙаҡлы украин яҙыусы һәм драматургтары Николай Кулиштың («Народный Малахий», «Мина Мазайло») һәм Владимир Винниченконың («Базар», «Черная Пантера и Белый Медведь») пьесалары ҡуйыла. Бер үҙендә режиссёр, актёр, драматург һәм донъя әҙәбиәте тәржемәсеһе һәләттәрен берләштереүсе гений Лесь Курбас оҫталығы арҡаһында украин сәхнәһендә Уильям Шекспир, Генрих Ибсен, Герхарт Гауптман, Фридрих Шиллер һәм Мольер әҫәрҙәре яңы сиселеш таба, быға тиклем украин тамашасыһына билдәле европа драматургтарының күп әҫәрҙәре сәхнәгә ҡуйыла.\n«Березиль» ижад берекмәһенән театраль китапхана, театр музейы һәм беренсе театр журналы башланғыс ала. Бөгөнгө заман рәссамдары әле лә Лесь Курбастың эксперименталь эҙләнеүҙәренә мөрәжәғәт итә. Бөгөнгө көндә Киевта 1933 йылдың 25 декабрендә арестҡа алынып 1937 йылдың ноябрендә Сандормох урочищеһында атылған Лесь Курбас иҫтәлегенә арналған «Художественное Березилля» тип аталған Халыҡ-ара театр фестивале уҙғарыла.\nЗакарпатьела Көнбайыш украина халыҡ республикаһы һәм Украина халыҡ республикаһынан ағылған зыялылар килеүҙән дәүләтселек ҡаҡшағанға Николай Садовский етәкләүендә Рус театры булдырыла.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Украин_театры&oldid=968277 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 11 сентябрь 2020 в 03:56\nБыл бит һуңғы тапҡыр 03:56 11 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


20 июль, Йома\nБаш ҡала спортсылары каратэ буйынса Рәсәй беренселегендә алты миҙал яуланы\nӨфөләге 12-се спорт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре юниорҙар араһында каратэ буйынса Рәсәй беренселегендә алты миҙал яуланы. Дәлиә Әсәҙуллина һәм Эрнест Шәрәфетдинов — алтын, Юлиә Коняева һәм Радмир Насиров — көмөш, Анастасия Палаева һәм Елизавета Яковлева иһә бронза миҙалдарға лайыҡ булды.\n14:23, 31 август 2017 Спорт\nРеспублика спорты тәрбиәләнеүсеһе Гөлназ Ғөбәйҙуллина – Мысырҙа заманса биш төр ярыш буйынса донъя чемпионы\nМысырҙа Башҡортостандың заманса биш төр ярыш мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Гөлназ Ғөбәйҙуллина шәхси иҫәптә Рәсәй йыйылмаһына берҙән-бер алтын миҙал килтерҙе.\n16:02, 29 август 2017 Спорт\nӨфөлә «Салауат Юлаев» Ҡытайҙың «Куньлунь ҡыҙыл йондоҙо»на отолдо\nКисә «Салауат Юлаев» Пекиндың «Куньлунь Ред Стар» командаһы менән өйҙәге серияла өсөнсө матчты уйнаны. Һөҙөмтәлә уйын 1:2 иҫәбе менән тамамланды – икенсе шайбаны һуңғы минутта ҡытайҙар индерҙе.\n8:49, 29 август 2017 Спорт\nНефтекаманың «Торос» командаһы – Прикамье хоккей кубогында икенсе\nПермь ҡалаһында Прикамье кубогына миҙгел алды хоккей турниры тамамланды. Үҙенсәлекле финалда Ҡурғандан «Урал аръяғы» һәм Нефтекаманан «Торос» осрашты.\n10:41, 24 август 2017 Спорт\nПолина Егорова Америка Ҡушма Штаттарында йөҙөү буйынса донъя чемпионатында сығыш яһай\nБашҡортостан спортсыһы Полина Егорова Америка Ҡушма Штаттарында йөҙөү буйынса донъя беренселегендә сығыш яһаясаҡ. Чемпионат 23 августа Индианаполиста башлана.\n8:54, 23 август 2017 Спорт\n«Салауат Юлаев» Континенталь хоккей лигаһы миҙгеленең башланғыс уйынында «Адмирал»ды еңде\nӨфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы Континенталь хоккей лигаһының X юбилей миҙгелен башлап ебәрҙе. Тәүге уйында өфөләр үҙ боҙонда Владивостоктың «Адмирал»ын ҡабул итте.\n7:20, 23 август 2017 Спорт\n«Юлаевсы» Артем Федоров: «Хоккейҙа еңеүҙән тыш башҡа нәмәләрҙе лә яратырға кәрәк»\n22 августа «Салауат Юлаев» хоккей клубы Владивостоктың «Адмирал»ына ҡаршы уйын менән Континенталь хоккей лигаһында яңы миҙгелде аса. Уҙған көндәрҙә «Башинформ» агентлығы Өфө командаһының яңы уйынсыһы Артем Федоров менән әңгәмәләште.\n8:59, 22 август 2017 Спорт\nЕңел атлетика буйынса донъя чемпионаты триумфаторы, бейеклеккә һикереүҙә көмөш миҙал яулаусы Данил Лысенко бөгөн төндә Өфөгә ҡайтты. Өфө аэропортында донъя вице-чемпионын Башҡортостан юлдаш телевидениеһының ижади төркөмө ҡаршы алды.\n14:48, 16 август 2017 Спорт\nӨфөлә Башҡортостан Республикаһы кубогында «Салауат Юлаев»тың тәүге матчы уҙҙы. Өфөләр Владивостоктың «Адмирал»ын еңде.\nТәүге осорҙа иҫәпте Денис Куляш асты – 1:0.\n9:00, 16 август 2017 Спорт\n16:00, 15 август 2017 Спорт\nШишәмбе, 15 августа, Өфөлә хоккей буйынса Башҡортостан Республикаһы кубогы башлана. Түңәрәк әйләнәһе системаһы буйынса дүрт команданың уйындары «Өфө-Арена» боҙонда уҙасаҡ.\n11:29, 15 август 2017 Спорт\nЛондонда еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты үтә. Бөтә Рәсәй еңел атлетика федерацияһының дисквалификацияһы сәбәпле битараф спортсы булараҡ сығыш яһаусы Башҡортостан спорты тәрбиәләнеүсеһе Данил Лысенко көмөш миҙал яуланы.\n12:39, 14 август 2017 Спорт\n30 сентябрҙә Өфөлә бодибилдинг һәм фитнес буйынса II асыҡ республика чемпионаты үтә.\nЯрыш биш йыл буйына уҙғарыла. Ҡатнашыусыларҙың һәм тамашасыларҙың һаны йылдан-йыл арта.\n10:16, 14 август 2017 Спорт\nСыбаркүлдә Денис Ляпин хоккей Мемориалында Өфө «Толпар»ы икенсе уйын үткәрҙе. Еңелгәндән һуң өфөләр «ҡоро» иҫәп менән еңеү яуланы. Силәбе «Трактор»ы юниорҙары уларға биреште – 0:4.\n9:06, 14 август 2017 Спорт\nЙәкшәмбе, 13 августа, Таһир Күсимов исемендәге «Аҡбуҙат» ипподромында 2017 йыл миҙгелендә таҙа һыбайлы тоҡомло аттар өсөн Ҙур Өфө бүләге (Дерби) еңеүсеһе билдәләнәсәк, Ҙур бүләк һәм Рәсәй Федерацияһы Ауыл хужалығы министрлығы бүләге, шулай уҡ орлов һәм асыҡ бүләктәр уйнатыласаҡ.\n9:10, 11 август 2017 Спорт\nБаш ҡаланың тау саңғыһы мәктәбе балалар төркөмөн йыя башланы\nӨфөнөң тау саңғыһы спорты буйынса олимпия резервындағы спорт мәктәбе тау саңғыһы спорты, сноуборд, фристайл төркөмдәренә балалар ҡабул итә башланы.\n15:30, 10 август 2017 Спорт\n«Салауат Юлаев» Түбәнге Новгород өлкәһе Губернаторы кубогында еңеүсе булды\nТүбәнге Новгород ҡалаһында Нижегород өлкәһе Губернаторы Кубогы тамамланды. Һуңғы уйында «Торпедо» Мәскәүҙең «Спартак» клубына еңелде – 1:2 һәм өйҙәге уйында тик өсөнсө генә булды.\n7:32, 8 август 2017 Спорт\nНефтекаманың «Торос» командаһы Тарасов мемориалында ышаныслы еңеү яуланы\nИжевск ҡалаһында Тарасов иҫтәлегенә арналған миҙгел алды хоккей мемориалы тамамланды. Нефтекаманың «Торос» командаһы тулыһынса уның еңеүсеһе булды.\n10:31, 7 август 2017 Спорт\n«Өфө» һәм «Әхмәт» футбол клубтары һөҙөмтәле уйын ойошторҙо\nБаш ҡалала «Өфө» һәм Грозный ҡалаһының «Әхмәт» футбол клубтары араһында Рәсәй футбол Премьер-лигаһы чемпионатының 4-се туры уҙҙы.\nТәүге таймда бер кем дә туп индерә алманы, ярышташтар бер-береһенең хатаһын көттө.\n8:17, 7 август 2017 Спорт\n«Салауат Юлаев» хоккей клубы ғәҙәттәге «Көйәрмәндәр көнөн» уҙғарасаҡ\n12 августа өфөләрҙе хоккей һөйөүселәр өсөн ғәҙәттәге миҙгел алды байрамы – «Көйәрмән көнө» көтә. Ул «Йәшел төҫ йөҙөңә килешә» девизы аҫтында үтәсәк. «Салауат Юлаев» хоккей клубының рәсми сайты хәбәр итеүенсә, сара Цюрупа урамы яғынан «Өфө-Арена» алдындағы майҙанда көндөҙгө сәғәт 2-лә башлана, һуңынан боҙ һарайының фойеһына күсәсәк.\n11:09, 3 август 2017 Спорт\nБашҡортостан спортсыһы Финляндияла юниорҙар араһында ирекле көрәш буйынса донъя беренселегендә еңеүсе булды\nБашҡортостан спортсыһы Финляндияла юниорҙар араһында ирекле көрәш буйынса донъя беренселегендә еңеүсе булды. Рәсәй йыйылмаһында Өфөнөң 14-се мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Абдул Әхмәтов сығыш яһаны.\n9:30, 3 август 2017 Спорт\nБашҡортостан парашютсылары Псков ҡалаһында Рәсәй чемпионатында сығыш яһаны\nПсков ҡалаһында бер үк ваҡытта Рәсәй ФедерацияһыҠораллы Көстәре кубогы менән бергә уҙғарылған һәм Һауа-десант ғәскәрҙәренә нигеҙ һалыусы, генерал Василий Маргеловҡа арналған парашют спорты буйынса Рәсәй чемпионаты тамамланды.\n12:13, 2 август 2017 Спорт\nБашҡортостан спортсылары XXIII йәйге Сурдлимпия уйындарында 11 миҙал яуланы\nТөркиәнең Самсун ҡалаһында XXIII йәйге Сурдлимпия уйындары тамамланды. Рәсәй йыйылмаһы командаһында Башҡортостандан туғыҙ спортсы – Карина Хәкимова, Рөстәм Әхмәтов, Заур Беданоков, Ринат Ҡадиров, Рөстәм Нәжметдинов, Михаил Сидоров, Лиана Тимашева, Юлиә Әбүбәкирова, Нелли Ерофеева һәм Денис Хәкимов.\n11:13, 1 август 2017 Спорт\n«Салауат Юлаев» командаһы Түбәнге Новгород өлкәһендә Губернатор кубогында уйнай\nАвгуст айының тәүге көнөндә Өфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы Түбәнге Новгородта үҙенең тәүге миҙгел алды турнирында – Түбәнге Новгород өлкәһе Губернаторы кубогында уйнай.\n10:10, 1 август 2017 Спорт


Октябрҙә иң килемле эш урындары » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Октябрҙә иң килемле эш урындары\nОктябрҙә иң килемле эш урындары 29.10.2018 // Иҡтисад\nSuperjob порталы аналитиктары октябрь айында Рәсәйҙең иң ҙур ҡалаларындағы, шул иҫәптән Өфөләге иң ҡиммәт вакансияларҙы асыҡланы.\nӨфөлә техник директор вазифаһы эш тураһындағы иң отошло тәҡдим булды. Уның хеҙмәт хаҡы 125 мең һумдан башлана. Икенсе урында – программалаусы. Эш хаҡы кәмендә 65 мең һум. Баш ҡалала иретеп йәбештереүсе хеҙмәте өсөн айына кәмендә 60 мең һум түләргә әҙерҙәр. “1С” программалаусыһы ла 60 мең һум хеҙмәт хаҡына иҫәп тота ала. Октябрҙә иң яҡшы биш эш урынын сектор етәксеһе – төп инженер-сметасы тамамлай. Уның хеҙмәт хаҡы айына кәмендә 55 мең һум.\nБаш ҡалаларға килгәндә, Мәскәүҙә иң табышлы вакансия – һалым хоҡуғы юрисконсульты (адвокаты). Уның эше өсөн айына кәмендә 300 мең һум түләйҙәр. Санкт-Петербургта иһә генераль директорҙың персонал буйынса урынбаҫары иң яҡшы эш урыны тип табылған. Хеҙмәт хаҡы – айына кәмендә 170 мең һум.\nӘле республикала хеҙмәткәрҙәрҙең уртаса айлыҡ эш хаҡы (бәләкәй эшҡыуарлыҡ ойошмаларын индереп) августа 33028 һум тәшкил иткән. Реаль эш хаҡы 5,2 процентҡа артҡан. Төбәктә иң ҙур хеҙмәт хаҡын кокс һәм нефть продукттары етештереүселәр ала – айына уртаса 77 441 һум.


27 Август 2018, 23:08\nХыялыймы? Хыялыймын шул! Бер һин генә әйтмәнең быны. Хыялый булмаһам, һуҡырҙарса һөйөр инемме ни был Тормошто?!\nБыл - минең һуҡмағым. Бер кемдеке лә түгел,т ик үҙемдеке! Һәр яһалған эҙем, аҙымым өсөн тик үҙем яуаплы. Башымды артҡа бороп ҡарай алам да... тик һалған эҙемде юйып, яңырта алмайым. Ҡанундар шулай. Кешелек ҡанундары!\nТаҡыр түгел юлым, берсә тау, берсә үҙән буйлап үтә, сәнскәкле, билсәнле, әсе әремле, күрәнле ерҙәр - һәр ҡайһыһын үҙ итәм! Күренмәҫ ерҙән аяҡ табандарымды ярырҙай ҡырлы таштар ҙа, бит-йөҙөмәсә бөркөлөр саң-туҙанлы, итәгемә хәтлем мәсендерер ҡойоло батҡаҡтар аша ла үтергә тура килә. Тура килә...Хоҙай шулай минең өсөн генә тәғәйенләгән Ерҙәр буйынса үҙ Һуҡмағымды - Ғүмер Һуҡмағын һуҙам. Осон әле күрмәйем, башым баҫып атлай бирәм, үҙемсә... Юл сатында уҫал саҡҡан кесерткәнгә лә, йәбешеп һырпаланған дегәнәккә лә иғтибар итмәйем... Яҙмышыма яғылырҙай булғастар, барһындар әйҙә, ҡалырҙар төшөп, үҙ мөҙҙәттәре еткәс...\nБыл - минең һуҡмаҡ, унда мин хужа, эҙҙәрҙе тик мин һалам... Ҡабатламайым, ҡабатланмайым, ҡанатланып та бармайым, Ерҙән атлайым...\nМин - хыялый!..\nХыялыймы? Хыялыймын шул! Бер һин генә әйтмәнең быны. Хыялый булмаһам, һуҡырҙарса һөйөр инемме ни был Тормошто?! Аяҡ балтырҙарыма матҡып йәбешеп "аҫҡа " һөйрәгәндәрҙе лә, ҡулымдан тотоп "өҫкә " тартҡандарҙы ла берҙәй ЯРАТАМ бит мин! Артымдан бер тотам ҡалмай ыҫылдаған ҡыҫыр йыландай ғәйбәтселәр теленән дә "бал " табам. Үлтереп маҡтағанынан шөрләп боҫам да, кире турайып ҡалҡам, соҡор аша һикергәндәй генә һәр ҡаршылыҡты үтергә күнегеп тә барам шикелле. Хыялый мин, эйе, хыялый! Һәр көнөмдән дә йыр табам, моң табам, мәғәнә табам. Шыҡһыҙ, бер иш түгел улар, хыялыйҙарса һуҡыр мөхәббәт хаҡында... Таңдан кискән ысыҡ тамсыһынан алып, кисен тәҙрәмдән баҡҡан һалҡын йондоҙ - ай хаҡында, мине көн оҙоно уратҡан Ғаләм - Ғаиләм хаҡында был өҙөлмәҫ хыялый йөрәктә урғылған моң. Йәшермәйем, унда һинең хаҡта ла бар бер остоҡ көй, Хыялыйым!\nЯғылмаған усаҡ...Ҡосаҡ-ҡосаҡ утын ташып өйҙөк-өйҙөк тә, икебеҙ ике тарафҡа ҡарап киттек. Кем ҡулында ине икән уталғыс? һиндәме, әллә миндә? Яғылмаған усаҡ...Ә мин һаман ошо усаҡ йылыһын көтөп, хыялыйҙарса "йылынам ". Ҡабынмаҫ инде, утындары ла тырым-тырағай туҙып, серей ҙә башланы, тик күңелгә нисек бойорорға?! Яғылмаған усаҡ... Күптәр көтә ине беҙҙең ҡабыҙырҙы ошо усаҡты, теләктәрен аҡламаныҡ. Бергә барыр һуҡмаҡтарҙы айырып, мәхрүм иттек сауҡалыҡты сихри йылы усаҡтан. Тик шаһит ҡушҡайын ғына моңланмай бит, мин дә, һин дә һағынабыҙ... Йылдар үткән, ҡайтыр юлдар юҡ... Мин һаман да йылынам... яғылмаған усаҡҡа...\nКүҙҙәремде сағылдырған " ҡыҫыр нур"\nМиҙгелдәр алышына. Ҡып-ҡыҙыл итәкле Ҡыҙһылыуға алмашҡа алтын билле Көҙбикә килә. Аяуһыҙ эҫелеге менән ҡурыштырыр ҡояш нурҙары ла һүрелде, һалҡындар яҡынлай. Мин өшөмәйем, тик шулай ҙа һиҙәм, күрәм, алдымда торған үтә күренмәле "сик " аша барыһын да кисерәм. Өшөмәй тәнем,ас түгелмен дә, әммә ҡанаттарым ирек төҫө күрмәй, көн дә ошо "тыйыулы" кәртә эсендә генә елпенергә мәжбүр. Эх,ел еҫен, үлән-сәскә тәмен татыр мәлдәрендә күҙҙәрен сағылдырған ошо "нурлы урын " ожмахҡа тиңдәй күренә ине лә бит! Яңылыш, ныҡ яңылышты, тик хәҙер һуң! Өс көн тиҙәр ғүмерҙе, күпме генә үтелгәндер ҙә, күпме генә ҡалғандыр. Ҡанаттарҙан ҡойолған ебәк нур остоҡтары аяҡ аҫтына һибелеп юғала, үкенес...\n"Бәхетенә сыҙамай сыңлай ", тиҙәр икән минең хаҡта кемдәрҙер. Иламайым, көн яҡтыһында һис ҡасан күҙ йәштәремде сығармайым! Иртә таңдан ысыҡ тамсылары Ерҙе үпкәндә, быялалай үтә күренмәле сигемә йәш тамсыларым тама, Ҡояш нурҙары төшөп бит алмаларымды һөртә, йә шифалы йылы ямғырҙар бирешмәҫкә өндәп һыуға ҡойондороп юя. Мин бирешмәйем, тик ҡанаттар ирек һорай, ә иреккә юл ябыҡ...\nБуйһонам,башһынмай ҡасыу уйҙары булманы түгел дә, ҡанатланырҙарым хаҡына келәгә үҙем үрелмәнем.\nМин әҙер барһына, бәхетле киләсәгем хаҡына! Яҙмыштар һис бер иш түгел,яҙылаһы яңы бәхетле яҙмыш хаҡына мин бында ҡалам. Хәҙер үҙ иркемдә ҡалам, киң доньяға һоҡланып мәңге туя алмайым, тоя алмаһам да... Сикләмәгеҙ бер үк бер-берегеҙҙе!


Бер төн эсендә республиканың көнбайышында ун ике сантиметр ҡар яуған\n8 Октябрь 2015, 13:02\nРөстәм Фәсхетдинов, Гөлназ Ермохина\nӨФӨ, 2015 йыл, 8 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/. Башҡортостандың көнбайышында, Туймазы ҡалаһында, Кушнаренко, Илеш райондарында 8 октябргә ҡарай төндә ун ике сантиметр ҡар яуған. Ошо хаҡта «Башинформ» агентлығына Туймазыла йәшәүсе Рөстәм Фәсхетдинов хәбәр итте.\n«Ҡар төнө буйына яуҙы. Һауа температураһы — 1 градус һалҡын. Тирә-яҡ епшек ҡарға күмелде», — тине ул.\n«Башинформ» агентлығының Башгидрометҡа һылтанып хәбәр итеүенсә, 8 октябрҙә епшек ҡар яуыуы, елдең секундына 15-20 метрға тиклем көсәйеүе, боҙлауыҡ, электр сымдарына, ағастарға епшек ҡар йәбешеүе, ваҡытлыса ҡар ятыуы, төньяҡ-көнбайыш райондарҙа буран сығыуы көтөлә.


Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында уртаса хаҡ тотороҡло үҫә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында уртаса хаҡ тотороҡло үҫә\n12:36, 28 марта 2011 Иҡтисад\nУҙған аҙнала Өфө буйынса икенсел торлаҡ баҙарында тәҡдим ителгән уртаса хаҡ 0,3 процентҡа артты. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, унан алдағы аҙнала Башҡортостандың баш ҡалаһында икенсел торлаҡҡа уртаса хаҡ шулай уҡ 0,3 процентҡа күтәрелгәйне. Хәҙер ул 46,53 мең һум тәшкил итә. Бер бүлмәле фатирҙар сегментында хаҡтар — 0,2 процентҡа, ике һәм өс бүлмәлеләр сегментында 0,3 процентҡа күтәрелде. Күп бүлмәле фатирҙар хаҡы 0,4 процентҡа артты.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанованың мәғлүмәттәренә ярашлы, әлеге мәлдә ҡалала өс бүлмәле иң арзан фатир 800 мең һумға тәҡдим ителә. Ул К.Маркс урамындағы йортта урынлашҡан, майҙаны — 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 18 миллион һум тора. Был 230 квадрат метр майҙанлы дүрт бүлмәле фатир Киров урамында урынлашҡан.\nБүлмәләр сегментында тәҡдим ителгән минималь хаҡ – 500 мең һум: Интернациональ урамы, 12 кв. метр. Иң юғары хаҡ – 1170 мең һум: Космонавтар урамы, 10,9 кв. метр.\nҺатыуға ҡуйылған иң ҡыйбат коттедж 20 миллион һумға тәҡдим ителә. Ул Аҡманайҙа урынлашҡан, майҙаны — 450 квадрат метр.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӘҘӘМ ҒҮМЕРЕНЕҢ АСЫЛЫ КЕШЕЛӘРГӘ КӘРӘК БУЛЫУҘА - 2020 - Мәҡәләләр\nӘҘӘМ ҒҮМЕРЕНЕҢ АСЫЛЫ КЕШЕЛӘРГӘ КӘРӘК БУЛЫУҘА\nМин белгән иң бөйөк башҡорт шағирәһе ул. Иң тәрән, иң моңло, иң һағышлы, иң затлы поэзия ижад итә белгән һәләт эйәһе. Һәм, ысынын әйтәм, уның шиғырҙарын аңлау һәм ҡабул итеү йәшенә яңы еттем, ҙур әҫәр уҡығандай тәьҫораттар алам, интернетта күҙгә салынған бер шиғырынан да әҫәргә "асығыуым" баҫылып, нәфсе туйып ҡала. Бар булмышым тула ла ҡуя. Ысын талант ошолай тәьҫир итәлер, күрәһең.\nТамара Ғәниева тураһында һүҙ алып барғанымды күптәр аңлағандыр. Апайҙың инсульттан һуң сәләмәтлеге шәптән түгеллеген, интервьюларҙан баш тартыуын белһәм дә, осрашыу һорап мөрәжәғәт итергә йөрьәт иттем һәм "валяй" тигән егеттәрсә саҡырыу алып, түбәм күккә тейҙе. Һәм бына, шул һөйләшеү...\nТамара апай, һеҙ билдәле шәхес, Башҡортостандың халыҡ шағиры, әҙәбиәттә ҙур юл үткән ижадсы. Мәктәптә яҙыусы-шағирҙарҙың биографияһын ятлап үҫтек һәм һеҙҙекен дә белдек. Әммә бөгөн мин һеҙҙең биографияның эске яғын, беҙ белгән түгел, ә һеҙ кисергән яғын күргем һәм уҡыусыға ла күрһәткем килә. Шулай итеп, һеҙ Көйөргәҙе районы Кинйәкәй ауылы ҡыҙы...\n- Мин фронтовик атайҙың ҡыҙы. Әсәйем һуғышҡа тиклем Кәтибә Кинйәбулатовалар менән бергә рабфакта уҡып йөрөгән. Кәтибә апай - филология, әсәйем математика буйынса уҡырға инергә әҙерләнгән. Әммә әсәйемә уҡырға яҙмаған, һуғыш башланғас, туғандарын ҡарашырға тип ауылға ҡайтҡан һәм колхозда бухгалтер ҙа, бер арауыҡта председатель дә булырға тура килгән. Һуғыш тамамланғанда, әсәйемә - утыҙ, ә атайым ҡырҡтан үткән була.\nАтайымдың һуғышҡа тиклем ғаиләһе булып, ул әйләнеп ҡайтҡансы ҡатыны ла, өс балаһы ла вафат булып ҡуя. Яңғыҙ тороп ҡалған фронтовикка әсәйемде димләгәндәр. Өләсәйем ҡыҙына: "Әхмәтшәриф (минең буласаҡ атай инде) бик уҫал тиҙәр бит, балам, әллә инде..." - тип үҙенсә киҫәтеп тә ҡараған ҡыҙын. Әммә әсәйемдең инде йәше уҙып бара, иҫән ҡайтҡан ир-егет тә бик аҙ, яусылар ҙа таш яра торған икән - әсәйем риза булған һәм уларҙың ғаиләһендәге баш бала булып мин донъяға килгәнмен.\nАтайым колхоз рәйесе булды. Аслыҡ, етешһеҙлек заманында халыҡ менән етәкселек итеү ҙә еңел эш булмаған. Яратҡанына ҡарағанда яратмағаны күп. Шунлыҡтан, мин тыуғас, "Әхмәтшәрифтең өйөндә төнө буйы ут яна, балаһы илаҡ икән, үсем, үсем..." тигәндәр ҙә булған.\nМин быуындаштарымдың барыһы ла күргәнде күреп, бер үк шарттарҙа үҫтем. Ата-әсәм икеһе лә арыуыҡ олоғайған, күңелдәре ултырған кешеләр ине. Шулай ҙа өйҙә шул тиклем патриархатлыҡ ине, атайҙың һүҙенән берәү ҙә сығалмай. Атайым бит инде - ҡыпсаҡ (был үҙе бер диагноз), фронтовик, комбат! Ғаиләне генә түгел, бөтөн ауылды тотоп тора. Шундай кеше янында һыйышып һәм һыйып йәшәү өсөн ҡатын-ҡыҙға йәки тулыһынса баш һалыу йәки ҡасып китеү генә ҡала. Әсәйем баш һалған да, күрәһең. Һәм мин дә баш һалып, буйһоноп үҫтем.\n"Тормош нисек булырға тейеш?" тигән барлыҡ ҡағиҙәләрҙе лә мин ошо атай-әсәйем тәрбиәһендә өйрәндем. Был ике ярым белемле, ярым наҙан булған кешеләр мин белгән иң интеллигент әҙәмдәр ине. Интеллигентлыҡ - ул күп белеү, күп уҡыу ғына түгел, ә донъяға, кешеләргә мөнәсәбәте менән баһаланып, үҙ йәмғиәтендә бер ниндәй хилафлыҡ ҡылмай, ҡарғыштар алмай йәшәй белеү. Улар ҙа миңә үҙ белгәндәрен һеңдерҙе, шул орлоҡто һалды. Юлда ятҡан бер һәнәк бесәнде лә һалып алмай торған бик намыҫлы, ғәрсел булдылар. Бурысҡа алыуҙы иң оят ғәмәл итеп һананылар һәм мине лә шулай өйрәттеләр. Шуға мин дә, ниндәй ауыр хәлдәрҙә лә, үҙем тапҡан тингә генә таянырға тырыштым. Педагогия училищеһында дүрт йыл, институтта биш йыл аслы-туҡлы йәшәгән йылдарҙа ла бурысҡа алманым. Эшләгәндә лә кредит алманым. Үҙем бурысҡа биргеләнем. Булмағанды ла бар, мул итеп күрһәтергә тырыштым.\nӘсәйем 74 йәштә вафат булды. Уның китеүен бик ауыр кисерҙем. Бер ҡайтҡанда ауылдаштарымдан: "Һеҙҙең минең әсәйемә берәй дәғүәгеҙ бармы?" - тип һораным. Ауылдаштар: "Һинең әсәйең кеүек беҙҙә берәү генә ине", - тинеләр. Сөнки ул бөтөн ауылға писарь ролендә ине, кемгә документ, кемгә ғариза яҙа, русса яҡшы белә, грамоталы. "Әминә еңгә, ошолайтһаҡ нисек булыр икән?" тип уға кәңәшкә ирҙәр ҙә килә ине. Һәм бөтөн ошоларҙы күреп үҫкән мин кешеләргә кәрәкле булыуҙы әҙәм ғүмеренең асылы икән тип белдем.\nҒаиләнең ҡаты тәртиптәре шиғриәткә нигеҙ һала алдымы һуң? Ҡайҙан морон төрттө һеҙҙә шиғри хис? Уҡыу, белем эстәү башланғыс бирҙеме, әллә башҡа сәбәптәрме?\n- Ғаиләлә беҙ дүрт бала инек, ике ҡустым, бер һеңлем булды. Бер ҡустым ҡатыны менән иртә үлделәр һәм дүрт балаһы минең елкәгә тороп ҡалды. Баш бала булғас, мин туғандарым өсөн яуаплы булып үҫтем һәм ғүмер буйы шул бурысты атҡарҙым. Айлыҡ алған эш хаҡым да һәр береһенә ниндәйҙер ярҙамға тип бүленә ине.\nМәктәп йылдарына килгәндә, һигеҙ саҡрымға йәйәүләп йөрөп уҡыныҡ. Бәләкәй генә балаларбыҙ. Дәрескә һуңламау өсөн иртәнге биштә тороп сығаһың. Электр уты юҡ. Көлгә күмеп ултыртылған сәйнүктең йылы һыуын эсеп, икмәк сәйнәп кенә сығып китәһең. Киске сәғәт биштәрһеҙ ҡайтып булмай.\nБөгөнгө кимәлдән ҡарап әйтһәм, кластағы иң яҡшы уҡыусы иҫәпләнһәм дә, белемһеҙ сыҡтым мин мәктәптән. Сыуаш ауылы балалары менән уҡый башлағас, русса уҡыталар инде, бер нәмә аңламайбыҙ, бер нәмә белмәйбеҙ. Әсәйем әрләп ятлата, китапты танауға төртөп аңлата, һарыҡ көтөүсеһе булғың киләме, тип янай. Беҙҙә һарыҡты апайҙар көтә ине, ҡулдарында шәл бәйләмдәре, үҙҙәре көтөүгә эйәреп йөрөй. Мин инде илай-илай ятлап барам, ыҡ-мыҡ итеп яуап бирәм. Һарыҡ көтөүсеһе булғы килмәй бит...\nКласта иң бәләкәйемен, ике сәғәт йәйәүләйбеҙ, балалар аяуһыҙ халыҡ бит ул, аҙығымды тартып алғандары ла, этеп-төртөп киткәндәре лә булды.\n65 йәшемде билдәләгәндә, уҡыған мәктәбем матур осрашыуға саҡырҙы. Шунда "Мәктәп йылдарығыҙ тураһында ниндәй иҫтәлектәрегеҙ бар?" тип һорағайнылар, мин: "Мәктәп йылдары минең иң хөрт ваҡытым булды. Беренсенән, русса уҡыу шул тиклем ауыр бирелде һәм мин бәләкәс кенә башҡорт асылымды ташҡабырсаҡ эсенә йәшерергә мәжбүр булдым. Икенсенән, йәйәү йөрөү елеккә үтте. Өсөнсөнән, сыуаш ауылы балалары менән сәкәшеүҙәр, һуғышыуҙар биҙрәтеп бөткәйне", - тип ысынын әйттем, үпкәләһәләр, үпкәләгәндәрҙер инде.\nАтайым ҡаты булды тигәйнем инде. Ул беҙҙе туҙҙырғанда, әсәй яҡлашманы, бер һүҙле булдылар. Бала сағым, шулайтып, ике көслө кешенең уртаһында үтте, ике тирмән ташының араһында ышҡылып, шымарып сыҡтым. Айырыуса миңә, баш балаға үтә талапсан булдылар. Уҡыуҙа ла, йорт мәшәҡәттәрендә лә, тәртип буйынса ла.\nИкеһе лә уҡыны һәм гәзит-журналдар алдырҙы. Был килгән баҫмаларға минең дә күҙем төшә бит. Бер саҡ миндә лә шиғыр яҙып ҡарау теләге тыуҙы һәм йәшереп кенә бер нәмә әтмәләп, почергы матур булған Зөлхизә тигән әхирәтемдән аҡҡа күсертеп, "Башҡортостан пионеры"на ебәрҙем. Баҫылып сыҡты был хәҙер. Уҡытыусылар ғына түгел, үҙем дә ҡаты аптырашта ҡалдым. Барыһының да телендә булып алдым бер мәл. Сит мәктәпкә сит ауылдан килеп йөрөгән бәләкәй генә буйлы, яшыҡ, ҡаш аҫтынан һөҙөп ҡараған, ҡурҡаҡ ҡыҙсыҡты аҙыраҡ күҙгә элделәр шул мәлдә.\nҺигеҙенсене тамамлағас, әсәйем этеп-төртөп Салауат педагогия училищеһына уҡырға ебәрҙе. Бөтөн тиҫтерҙәрем китте профтехучилищеға, минең дә шунда барғым килә, әммә ата-әсәмә ҡаршы сығыу ҡайҙа! Имтихандар тапшырҙым. Училищеға кандидат итеп кенә алдылар, шулай ҙа ярты йылдан тулыһынса ҡабул иттеләр.\n5 декабрҙә Конституция көнө була торғайны элек. Барыһына ла барыу мотлаҡ ине был сараға. Минең байрамдарға кейер айырым күлдәгем юҡ, шул мәктәп формаһына аҡ яға тегәм дә китәм кисәләргә. Бер мәл, тап шул Конституция кисәһендә, директор доклад уҡыны һәм "Баҡһаң, беҙҙең училищела шағирә ҡыҙыҡай уҡый икән, уның исеме Тамара Ғәниева", тимәһенме! Мин ҡойол да төш. Трибунаға саҡырып сығарҙы был мине һәм Сафуан Әлибаев, Хәким Ғиләжев, Муса Ғәлиҙәрҙең автографы менән балалар өсөн яҙылған шиғри йыйынтыҡ тотторҙо. Был хәл минең өсөн генә түгел, курсташтарым, тотош училище өсөн дә бер мәртәбә ине. Ә бөтөн ошо хәл-ваҡиғаны ойоштороусы әсәйем булып сыҡты. Ул "Башҡортостан пионеры"ндағы еңеүселәр исемлегендә минең барлығымды ла күргән дә, редакцияға бүләкте өйгә түгел, ә училищеға ебәреүҙе үтенеп яҙған. Шулай итеп, мин бында ла бер башҡа үҫеп киттем.\nСалауат педагогия училищеһы минең өсөн иҫ киткес бер институт булды. Мәктәптә алмаған белемде алдым. Йыр, рәсем төшөрөү, бейеү, бөтөн предметтарҙы һеңдерәһенән үҙләштереү, йөҙ төрлө саралар, кисәләр, ярыштар, осрашыуҙар үткәреү һәм башҡалар. Ашарға бешерергә лә өйрәттеләр хатта, сигергә, тегергә, ямарға ла.\nТамара апай, ә һөйөү? Әҙәм ғүмеренең кульминацияһы бит инде был тойғо кисереше, булдымы был кульминация һеҙҙең яҙмышта?\n- Ниндәйерәге булды әле! Педучилищены тамамлар алдынан мин ғашиҡ булдым. Бер мәл ятаҡҡа ошо педучилищены тамамлап киткән бер ағай килгәйне. Хәрби кейемдә, иҫ киткес сибәр, эш буйынса ғына командировкала Салауатта һәм ауылдаш ҡыҙҙарына хәл белергә һуғылған. Үтеп барған мине туҡтатып, Сажидә исемле ҡыҙҙы саҡырырға үтенде. Мин саҡырҙым да, сәй ҡайнатып йөрөһәм, Сажидә килгән дә "Ағайым һине һорай", ти. Күҙ алдына килтерәһегеҙме: күргән дә оҡшатҡан! Мин дә шулай уҡ. Был шундай ҡапыл тоҡанған, дөрләп янған һәм фажиғәле һөйөү булды ул.\nБеҙ өйләнештек. Дүрт йыл йәшәп ҡалдыҡ. Ҡыҙыбыҙ тыуҙы. Аҙаҡ, бик ғибрәтле һәм ауыр сәбәптәр арҡаһында иптәшем менән аймылыш булдыҡ... Ул киткән еренән әйләнеп ҡайтманы, ситтә йәшәне. Шунда ғаиләһе булды. Хәҙер мәрхүм инде. Был минең ғүмерлек хәсрәтем. Минең һөйөүемдең һәм шуға бәйле рәүештә ҡатын-ҡыҙ яҙмышымдың да бәхетһеҙлеге. Уның хаҡында иҫләргә яратмайым, әммә онотҡаным булманы...\nОшо тәңгәлдә көслө ҡатындар тураһында һүҙ алып барһаҡ, әгәр... һеҙ үҙегеҙҙе көслө ҡатын тип иҫәпләйһегеҙме? Ғөмүмән, ҡатын-ҡыҙ ижадсыға ағымда барыу өсөн ниндәй булыу кәрәк? Ҡәләмдәштәр менән һеҙҙең мөнәсәбәт нисек булды?\n- Көслө ҡатындар булмай ул. Психикаһы яғынан бөтә ҡатындар ҙа көсһөҙ. Уларҙы бары яуаплылыҡ тойғоһо ғына көслө итеп күрһәтә. Минең замандаш ирҙәр мине "Ул үҙе шәп, уға ярҙам кәрәкмәй" тигән фекерҙә йәшәне. Һәм беҙҙең ир-егеттә тағы ла бер йәмһеҙ сифат бар, ул да булһа, көнсөллөк. Улар мине, ҡатын-ҡыҙ ижадсыны, һәләтем өсөн ситкә типте һәм төрлөсә баҫырға тырышты. Ижади көнсөллөк ул үҙеңдең кәм икәнеңде таныуҙан килә. Үҙем, мәҫәлән, бер генә прозаиктан да, шағирҙан да көнләшмәнем һәм көнләшмәйем. Сөнки үҙемде уларға тиң һанайым. Ижад итеүселәргә һәр ваҡыт һоҡланам. Бала саҡтан алып һәм бөгөнгө көнгәсә. Мин бына һеҙҙең, йәштәрҙең ижадын да үрнәк итеп күрәм, минән көслөрәктәрһегеҙ, тип уйлайым. Һәм кемдер көнләшеп аяҡ салғанда ла һеҙҙең һәләтегеҙ ҙә, популярлығығыҙ ҙа кәмемәй икәнен беләм. Ҡулығыҙға һуҡҡанда ла, ҡәләмегеҙҙе тартып алғанда ла, өҫтәл тартмаһына һалып ҡуйыу өсөн булһа ла яҙасаҡһығыҙ икәнде лә беләм. Ә минең ҡайһы бер замандаштарым шуны аңламаны. Улар мине күпме генә баҫһалар ҙа, мин шытып сыға торҙом. Шуның өсөн талантлы кешеләргә киҫәтеп әйтеү кәрәк: бер кемгә, бер нәмәгә ҡарамағыҙ - яҙығыҙ.\nҮкенескә ҡаршы, талантлы кешеләр араһында белемһеҙҙәр етерлек. Улар тәбиғи һәләттәренә алданып, үҙ өҫтөндә эшләмәй, үҫмәй. Һәм башҡорт әҙәбиәтендә бындайҙар һаны бик күп. Ошо күренеш әҙәбиәт кимәлен күрһәтә лә инде, уны тышаулап тотоп тик тора.\nБеҙҙең заманда һәм электән дә ҡатын-ҡыҙ ижадсыны "Ярай, беҙҙең арала төҫ булып йөрөһөн", тип кенә ҡаранылар. Ә наградалар, исемдәр һәм башҡа күрһәткестәр ирҙәргә булды. Ә улай ярамай. Мәҫәлән, Зәйнәб Биишевалар, Кәтибә Кинйәбулатовалар, әгәр беҙҙең ҡәләмдәш ир-егеттәр һәм ир-ат етәкселәр күтәрә һәм һанлай белһә, СССР кимәлендә билдәле булған чечен шағирәһе Рәйсә Әхмәтова, ноғай шағирәһе Ҡәҙриә Тимербулатова, әрмән шағирәһе Сильва Капутикяндар кеүек үк күренә ала ине. Тегеләре беҙҙекеләрҙән бер нәмәһе менән дә артыҡ түгел, әммә уларҙы ҡәҙерләй һәм алға сығара белделәр. Халҡының (ир-егеттәр йөҙөндәге) киң күңеллелеге арҡаһында был шағирәләр СССР шағирәләре булып балҡыны.\nПрозағыҙ бар, әммә һеҙ уға артыҡ баҫым яһамайһығыҙ, шулай бит? Шиғыр йыш тыуамы? Нимәләр яҙаһығыҙ бөгөн?\n- Шиғыр көн һайын яҙылмай. Әммә ҡайһы бер көн ул миңә килеп ябырыла. Бөтөн булмышымды һығып сығарып, нескәртеп, арманһыҙ итә. Мин хистәремдән быуылып яҙам да яҙам...\nҺуңғы йылдарҙа проза ла ҡыҙыҡһындыра. Хатта был жанрға күңел бирмәгәнемә үкенеп тә ҡуям. Заманында Рәми Ғарипов "Иң бөйөк жанр ул поэзия" тип өйрәткәс, прозаиктарға юғарынаныраҡ ҡарап йөрөлдө. Прозаны уны кем дә яҙа, һин шиғыр яҙып ҡара, тигән яңылыш фекер ҙә йәшәне күңелдә. Һәм был хатаны төҙәтеп, бер китаплыҡ проза тупланым да инде. Алла бирһә, етмеш йәшемә шул китапты сығарырға ине иҫәп.\nРус телендә көндәлектәр алып барғайным. Шуларҙы компьютерға йыям. Киләсәк быуындарым, ейәндәрем минең заманды һәм мин кисергәндәрҙе минең күҙлектән һәм минең һүҙҙәр менән уҡыһын тием. Мин барыһын да хаҡ һәм дөрөҫ итеп кенә яҙып барҙым. Бер ниндәй ҙә алдаҡ йәки биҙәү-шымартыу индермәнем. Кемдәрҙеңдер һөйләгәненән, ишеткәндәренән генә белмәһендәр мине, ошо яҙмаларҙан белһендәр.\nҺеҙҙә һаманға тиклем мөхәббәт лирикаһы бар. Бар ғына түгел, башлыса шунан тора поэзияғыҙ. Был күңел тулы һөйөү булыуҙанмы, әллә һөйөүҙе һағыныуҙанмы, әллә тема булараҡ ҡына ҡулланаһығыҙмы быларҙы?\n- Яратып етелмәгәнлек, яратылыр-һөйөлөр ваҡыттағы яңғыҙлыҡ, ир затының йәлләүен, ҡәҙерләүен тоймай йәшәү, улар тарафынан яҡланмау һәм аялмауҙан тыуған һыҙланыу, ностальгия минең шиғырҙарымда.\nМөхәббәт лирикаһында ҡатын-ҡыҙ өсөн нимә шарт? Автор (ҡатын-ҡыҙ) шиғриәтендә ир-егетте рыцарь итеп күрә һәм күрһәтә. Һин генә донъяны тотаһың, һин генә мине бәхетле итә алаһың, һин генә иң яҡшы, ти ул был рыцарға. Ә мин башҡорт әҙәбиәтендә Милли рыцарҙы, милли батырҙы тыуҙырҙым. Милләттәш ир-егет уҡый ҙа эйәген күтәреп, яурындары турайып китә. Был шиғырҙарҙың маҡсаты ла шул: ир-егеттең асылын уятыу һәм ирлеген өҫкә сығарыу. Бында мин ғашиҡ булған сағымда яҙғандарым ғына түгел. Был үҙе бер дидактика, үҙе бер педагогик фән.\nТәүге мөхәббәтемдән, йәғни иремдән һуң мин ғашиҡ булманым. Ул трагедиянан һуң оҙаҡ йылдар шок хәлендә йөрөнөм. Оҡшатып, һоҡланып йөрөгәндәрем булды, әммә улар үтә торған тойғолар ине. Донъя көтөрҙәй, пар итеп һайларҙай әҙәм табылманы. Һәм минең үҙ талаптарым да бар ине. Булыр-булмаҫ ирҙәргә хеҙмәт иткем килмәне. Сөнки мин үҙем егәрле һәм сәмләнеп йәшәй торған ҡатын. Ата-әсәм шулай булды, был миңә лә күскән. Баш төртөр мөйөшөм бар, өҫтөм бөтөн, өҫтәлем һыйлы булырға тейеш ине кем килеп инһә лә. Шулай булды ла. Тимәк, минең эргәмдәге ир минең кеүек үк булырға йәки улай булмағанда ла, минең шундай икәнемде танырға һәм һоҡланырға тейеш ине.\nШиғырҙарымдағы һөйөү иһә ысын һөйөү ул, миндәге сарыф итеп бөтөлмәгән мөхәббәт билгеһе. Әгәр ул кемдәрҙеңдер йәненә барып етә ала икән, маҡсатыма ирешкәнмен, тимәк.\nТамара апай, 1995 йылда, һеҙҙең менән беренсе тапҡыр танышҡанда, шағирҙар араһында һеҙҙең һүҙегеҙ, тотҡан урынығыҙ, абруйығыҙ юғары икәнен аңғарҙым. Үрҙә һеҙ әйткән "Ҡатын-ҡыҙ итеп баҫтылар", тигәнгә был ҡаршы килә һымаҡ. Тимәк, һеҙ һәләтле булыуҙан тыш, ҡыйыу кеше лә, шулай бит?\n- Әҙәпһеҙлек тип ҡабул итмәгеҙ, бөгөнгө йәшемдә мин бөтә нәмәне лә үҙ исеме менән әйтә һәм һөйләй алам, шунлыҡтан, мин белемле кеше, тигәнде лә хаҡлы итеп әйтәм. Күп уҡыным, уҡыйым. Ә белемленән беҙҙә һағаялар. Ә асылда мин ҡурҡаҡ ҡына бер ҡатын. Ҡурҡаҡ һәм илаҡ. Берәүгә лә ҡаршы асыҡ конфликтҡа инә алманым, сөнки баҙнатһыҙ инем. Сәсрәтеп әйтәм тип барғанда ла, ярһып килгәндә лә, кемдеңдер йөҙөнә ҡарап бит йыртырға йөрәгем етмәне. Бары бөтөнләй тапап-иҙеп китмәһендәр өсөн ошондай "яу-ҡатын" тигән битлек артында йөрөргә мәжбүр булдым. Йәнәһе, миңә тейемәгеҙ, мин яуап бирә алам, мин уҫал, мин тәкәббер! Шул ғына...\nҠатын-ҡыҙ нисә йәштән үҙен олоға һанай ала? Донъя стандарттары күпкә артҡа шылды хәҙер. Ҡатын-ҡыҙҙың йәшен һорамайҙар, тиһәләр ҙә, күрәләр бит һуң...\n- Ҡатын-ҡыҙ үҙ ғүмерендә бер нисә этап кисерә. Ҡырҡҡа тиклемге йәштәрҙе мин телгә лә алып тормайым, сөнки был мәлдәр үҙе үк иң матур, иң һутлы, йәшәргә көсө лә, теләге лә булған күркәм осорҙар. Ҡырҡҡа тиклем ҡатындар нисә йәшлек булырға теләйҙәр, шулай була алалар. Хатта йәште алдап әйтергә лә була, улай ҙа бата. Ә ҡырҡтан уҙғас, холоҡто ыҙанға һалырға кәрәк. Һин һаман да "Мин барыһын да булдырам" - тип уйлайһың, ваҡыт уҙғанын аңғармайһың. Күп нәмәләр теләйһең. Һәм әле һинең мөмкинлектәрең дә бар. Әммә был мәлдә инде һинең статусың, дәрәжәң барлыҡҡа килгән һәм һин шуға торошло булырға мәжбүрһең. Һинең инде балаларың үҫеп еткән, улар һинән кәңәш һорай һәм һин уларға кәңәшсе, таяныс була алырлыҡһың.\nИллегә еткәндә мин "Моғайын, ошонда ғүмер тамам булалыр", тип, бөтөн биҙәүестәремде ҡыҙыма тапшырғайным. Ләкин бара торғас адаптация килә һәм икенсе этап башлана - өләсәй, нотоҡ уҡыусы, аҡыл биреүсе ағинәй этабы. Бында ла һин үҙеңдең кәрәклегеңде тояһың. Артабан инде һиндә йәштәрҙе яратыу тойғоһо барлыҡҡа килә. Уларҙың йәшлеген, бер ҡатлылығын, айбарлығын, сафлығын, ҡыйыулығын яратыу. Был йәштәр мин йәш саҡта белмәҫтән яһаған хаталарҙы яһамаһын, яңылышып ҡуймаһын, ыҙалар сикмәһен тип уйлап хафаланаһың, араларға, яҡлашырға ынтылып ҡаңғыраһың. Донъя стандарттары нимә генә күрһәтһә лә, беҙҙә ҡатын-ҡыҙҙың йәшен һәм олоғайыу тупһаларын уның ҡатын, әсәй, өләсәй һәм ағинәй булыу төшөнсәләре билдәләй.\nӘҙәби мәктәп булырға тейешме? Мәҫәлән, шиғыр яҙырға өйрәтеүсе уҡытыусылар кәрәкме ул?\n- Мотлаҡ кәрәк. Беҙҙе Муса Ғәли, Рәми Ғариповтар өйрәтте. Беҙ улар мәктәбендә шиғыр нисек булырға тейеш икәнлекте аңлап ҡалдыҡ. Шул мәктәпте дауам итеп, мин дә кәңәш һораусыларға өйрәтергә, аңлатырға, шиғырҙары өҫтөндә эшләргә тырышам. Әммә күптәре был кәңәште алмай. Инерция буйынса ғына шиғыр яҙыу, мәғлүмәти генә, хисһеҙ, рифма яһауға ҡоролған шиғырҙар яҙыу - ул әҙәбиәт булдырыу түгел. Шиғриәттең тәртиптәре һәм ҡанундары бар, улар мотлаҡ үтәлергә тейеш. Әҙәбиәткә ныҡ етди ҡарарға кәрәк, ул һиңә "частная лавочка"мы? Йөҙ йылдан, ике йөҙ йылдан киләсәк быуындар "Беҙҙең ата-бабалар ниндәй рухи ҡиммәттәргә һәләтле булған икән?" тип алып ҡарағанда йөҙ ҡыҙартырлыҡ булмаһын.\nШағирҙарҙың ауыр, һынаулы, төрлө кисерештәргә бай булған яҙмыштары уларҙың ижадын да һутлы, көсөргәнешле, сағыу итә, тиһәм, килешәһегеҙме?\n- Бәхетлеләр шиғыр яҙмай, тигән әҙер яуабы ла бар һорауыңа. Шиғыр яҙыу өсөн, ғөмүмән, әҙәбиәт, ижад тыуҙырыу өсөн бер генә талап бар - һәләт. Һәләтле кеше яҙмыштың бөтөн ҡаршылыҡтарын да кисереп, үҙе аша үткәреп ебәрергә лә һәләтле була. Кисерештәре, һағыштары, хәсрәттәре ни тиклем генә тәрән булмаһын, уның булмышында ла, холҡонда ла, зиһенендә лә һаҡлана торған бер көс бар. Был ниндәй ҡараңғылыҡтан да яҡтылыҡҡа алып килә торған көс. Иммунитет тип тә әйтергә була.\nКешене талант өсөн маҡтарға кәрәкмәй. Быны һин үҙ белдегең менән яһап йәки яулап алмағанһың. Был һиңә Аллаһы Тәғәлә тарафынан һалынған ҡөҙрәт һәм миссия. Был эске ҡаршылыҡтар, язаланыуҙар, яҙмыш һынауҙары аша һығылып килеп сыға торған бер мөғжизә ул. Кисерештәрһеҙ ижад тыумай. Хатта шулай тыуғандары булған хәлдә лә, ул уҡыусы йөрәгенә барып етә алмай. Әйтелә бит, батшалар ғына ергә батшанан тыуа, ә шағирҙар шағир булып тыуа. Ижадсының кем икәнен, ниндәй баһаға лайыҡлығын ваҡыт билдәләй. Заманында "Егерменсе быуаттың иң беренсе шағиры кем - Вознесенскиймы, Евтушенко әллә Рождественскиймы?", тип бәхәсләшкәйнеләр. Ә ваҡыт тотто ла Высоцкийҙы пьедесталға ҡуйҙы. Шуның өсөн, бөгөнгө көндә Башҡортостандың халыҡ шағиры исемен йөрөткән шағирә булараҡ, мин был исемгә лайыҡмы-юҡмы икәнгә баһа бирә алмайым. Замандаштарым мине шулай ололап яңылышманымы икән, тигәнгә лә яуап бирә алмайым. Быларҙың барыһын да ваҡыт үҙе билдәләр һәм халыҡ хәтере үҙенә кәрәк булған, күңеленә яҡын булғандарҙы йәшәтер ҙә.\nБеҙҙә ҡатын-ҡыҙ аҡыллы булырға, аҡыллы булып күренергә, аҡыллы икәнен күрһәтергә тырыша. Һәм ҡыҙ балаға ла бәләкәстән "аҡыллы бул, аҡыллы бул" тип һеңдерәләр. Ана шул аҡыллы булырға артыҡ ынтылыу ҙа, көслө булырға тырышыу ҙа күп бәхетһеҙлектәрҙең сәбәпсеһе түгелме икән? Күп төрки халыҡтарҙа ҡатын-ҡыҙға ундай талап юҡ, минеңсә.\n- Беҙҙең башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының яҙмышы башҡа төрки һәм мосолман халыҡтарыныҡынан ныҡ айырыла. Быуаттар һуҙымында яугир булып һан алған милләтте кем тыуҙырып үҫтергән һуң? Ирҙәре яуға, походҡа, һөргөндәргә киткәндә, бөтөн ил-ғаилә хәлен үҙ иңдәрендә күтәреп һәм һаман атҡа менеп сабыр малайҙар, егеттәр быуынын үҫтереп торған бит улар. Ана шул баш һалмай, һынмай, бөгөлмәй торған ҡатындарҙан юғалмай һәм ҡоромай торған милләт тыуған да инде. Ҡатын-ҡыҙ хужабикә булыуға мәжбүр сүрәттә лә йәшәй. Ана шул мәжбүрилек беҙгә йәшәргә тырышыу, хатта көрәшеп йәшәү талаптарын да ҡуя. Әлеге лә баяғы йәмғиәттең социаль, мәҙәни һәм рухи асылын ҡатын-ҡыҙ тәьмин итергә тейеш була. Шуға ла аҡыллы булмау мөмкин түгел. Быуаттар дауамында ҡаршылыҡлы тарихи шарттарҙа йәшәгән халыҡтың тотҡаһы булырға тура килә. Ир-ат беҙҙә күбеһенсә һуғышҡа киткән, ҡорбан булған, һалдатҡа алынған, төрмәләргә ябылған, ил хеҙмәтенә тотонолған, эскелеккә бирелгән, ә ҡатын-ҡыҙ бер ҡайҙа ла китмәгән, уның бурысы ошо илдең, милләттең киләсәген, дауамын булдырыу булған. Һәм был ҡанун үҙгәрмәгән, үҙгәрмәйәсәк тә. Ирҙәр яҙмышы үҙенсә, ә ҡатындыҡы тап тәбиғәт ҡушҡанса ғына - тыуҙыра, үҫтерә, тәрбиәләй. Бының өсөн ул бер нәмә лә талап итмәй һәм итергә тейеш тә түгел.\nҠатын-ҡыҙ аҡыл кимәлен йәшәү шарттарына бәйле үҫтерә һәм көс тә уға тап ана шул йәшәү рәүешенән килә. Әгәр һин һәр ваҡыт ир артында, тамаҡ туҡ, ҡайғың юҡ икән, ул аҡылдың артыҡ кәрәге лә юҡ һымаҡ. Рәхәт көндә йәшәү шул тиклем ябайға әйләнә. Әгәр бер халыҡ ҡатын-ҡыҙы быуаттар буйы үҙ тәртиптәре менән көн иткән, мәҫәлән, мосолман илдәре ҡатындары шәриғәт закондары ҡурсыуында йәшәп өйрәнгән, ниндәй осраҡта нисек була, ниндәй тәртиптәрҙе боҙмаҫҡа, нимәләргә буйһонорға һәм был халәт һиңә тыныс тормош бирә, тигәнгә ышана һәм был ысынлап та шулай икән, уларға әллә нимә уйлап сығарып ултырырға кәрәкмәй ҙә. Ә беҙҙә ундай ышаныс та, ҡурсыу ҙа, бер нәмәгә гарантия ла юҡ. Беҙ аҡыл, көс һәм сабырлыҡ менән ошо көнгәсә һаҡлана алғанбыҙ. Һәм артабан да нимәлер үҙгәрер тип уйламайым. Шуға үҙем дә һеҙгә һәм йәш ҡатын-ҡыҙҙарға әйтәм: аҡыллы булығыҙ, көслө булығыҙ.\nЯҙылған: 21.08.20 | Ҡаралған: 362


Замана мөғжизәһе йәки Нисек бәпес һөйөү бәхетен татырға\n9 Июль 2019, 17:33\nҺуңғы осорҙа Рәсәйҙә лә, республикабыҙҙа ла демография мәсьәләһе киҫкен төҫ ала барыуы ҙур борсолоу тыуҙыра. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Рәсәйҙә былтыр сабыйҙар 2017 йыл менән сағыштырғанда 5,4 процентҡа аҙыраҡ тыуһа, Башҡортостанда был һан 4,6 процент тәшкил иткән, йәғни донъяға килеүсе бәпестәр һаны өсөнсө йыл менән сағыштырғанда 2266-ға аҙыраҡ булған. Әлбиттә, өйләнешкән парҙарҙың күп айырылышыуы ла быға кире йоғонто яһай. Әйтәйек, 2017 йылда республикала 1000 парҙың 558-е айырылған. Ләкин тыуым кәмеүҙең башҡа сәбәптәре лә бар. Мәҫәлән, ғаиләләге түлһеҙлек – шуларҙың береһе.\nБала йәнле халҡыбыҙ түлһеҙлекте ҙур ҡайғы тип һанап, әйтемдәрҙә лә сағылдыра: «Балаһыҙ өй – маҙар», «Балаһыҙ ғүмер – һүнгән күмер», «Сабыйһыҙ өй – тәҙрәһеҙ өй»...\nЭлек бәпес булмауҙа һәр ваҡыт тиерлек ҡатын-ҡыҙҙы ғәйепләһәләр, хәҙерге медицина бының төптө яңылыш фекер икәнен дәлилләй. Түлһеҙлектең ҡатнаш төрө бигерәк тә йыш осрай, йәғни күп ғаиләләрҙә сәбәп ир-атта ла, ҡатын-ҡыҙҙа ла бар. Башҡа парҙарҙың яртыһында көслө зат түлһеҙлеге асыҡланһа, яртыһында гүзәл заттыҡы билдәләнә.\nТүлһеҙлекте дауалау дәүләт алып барған демография сәйәсәтенең бер өлөшө булып тора. Һәм был сирҙән Мотлаҡ медицина страховкалауы фонды сиктәрендә Халыҡҡа бушлай медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса дәүләт гарантиялары программаһына ярашлы дауаланырға мөмкин. Экстракорпораль аталандырыу (ЭКА), түл биҙенә көслө сперматозоидты махсус микроскопик ҡорамалдар ярҙамында индереү (ИКСИ) – ҡатын-ҡыҙға, йөклөлөк осорон тәбиғи юл менән үткәреп, бәпес табыу мөмкинлеген биреүсе процедураларҙы ла шул программа буйынса түләүһеҙ алырға була.\nБашҡортостан ҡалалары һәм ауылдарында ошо ысулдар буйынса донъяға килгән меңдәрсә сабый үҫә. Республикабыҙҙа был алымдарҙың һөҙөмтәлелеге бик юғары. Мотлаҡ медицина страховкалауының төбәк программаһын ғәмәлгә ашырыуҙа ҡатнашҡан «Республика медицина-генетика үҙәге», «Ғаилә», «Әсә һәм бала» йәмғиәттәре, «Ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат» клиникалар селтәре был процедураларҙы квоталар буйынса бушлай үткәрә, улар иң заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Башҡортостан репродуктологтарының был тәңгәлдә ҙур тәжрибә туплауын билдәләргә теләйем. Юғары технологиялы медицина ярҙамы тип һаналған ошо процедураларға квота йылдан-йыл арта бара. Мәҫәлән, 2016 йылда улар һаны 800 булһа, 2019 йылда 2025-кә еткән.\n«Түлһеҙлек» диагнозы, ҡағиҙә булараҡ, контрацептивтар ҡулланмайынса даими енси тормош менән йәшәүсе пар көтөп алынған йөклөлөккә бер йыл дауамында өлгәшмәгән осраҡта ҡуйыла. Ә 35 йәште уҙған ҡатын-ҡыҙға, әгәр ярты йылда буйға уҙа алмаһа, артабан ваҡытты һуҙырға түгел, табипҡа кисекмәҫтән мөрәжәғәт итергә кәрәк. Сөнки олоғая барған һайын, процедураларҙың һөҙөмтәлелеге түбәнәйә. Ҡайһы берәүҙәр өсөн был ысулдар атай-әсәй булырға ярҙам итеүсе берҙән-бер юл икәнен дә оноторға ярамай.\nБушлай ЭКА/ИКСИ ярҙамында бәпес табырға теләгән парҙарға ни эшләргә?\nТүлһеҙлек сәбәптәрен асыҡлау өсөн ир менән ҡатынға, ҙур сабырлыҡ туплап, тәрән тикшеренеүҙәр үтергә кәрәк. ЭКА/ИКСИ уҙғарыуға мохтажлыҡ уларҙан сығып билдәләнә.\nАртабан был процедураларға квотаға сиратҡа яҙылыр өсөн табип-репродуктологтан йүнәлтмә алыу мотлаҡ.\nЙүнәлтмә һәм бөтә медицина тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләре менән Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының махсус комиссияһына килергә кәрәк. Ғаризаға шулай уҡ паспорт, ММС полисы һәм СНИЛС күсермәләре беркетелә.\nМинистрлыҡ сайтында «Башҡортостан Республикаһының балаһыҙ парҙары реестры» тигән файл буйынса үҙеңдең сиратыңды күҙәтеп торорға мөмкин.\nБашҡортостан Республикаһы Мотлаҡ медицина страховкалауы\nтөбәк фондының Үҙәк филиалы табип-эксперты, медицина фәндәре кандидаты.