"Геройҙарым үҙҙәре миңә килә"\n21 Март , 13:04\n– Нимә ул һеҙҙең өсөн бәхет?– Бөтәһе лә кәйеф торошонан тора. Бер көндө үҙеңде нимәгәлер бик бәхетһеҙ тойһаң, иртәгеһенә, бөтәһенә шөкөр итеп, бәхетле булыуыңа төшөнәһең. Бәхет — ул ғаиләңдең, яҡындарыңдын һау-сәләмәт булыуы, балаларҙың яҡшы уҡыуы, һәйбәт һөнәр алыуы. Илдәр имен торһа, шул бәхет. Күптән уйлап йөрөгән хикәйәңә нөктә ҡуйылһа, был да бәхет.\n“Венер Исхаҡовтың “Өй эйәһе” китабы – хәҙерге башҡорт прозаһына, айырыуса уның сатира-юмор өлкәһенә, үҙенсәлекле идея-художество яңылыҡтары алып килгән әҙәби күренеш. Билдәле булыуынса, әҙәбиәтебеҙҙәге сатирик-юмористик әҫәрҙәрҙә, бигерәк тә һуңғы осорҙа йыш ҡына яҙыусы тарафынан уйлап сығарылған тормош күренештәре һәм яһалма кешеләр образдары урын алһа, автор прозаһында таныш тормош, таныш кешеләр менән осрашҡандай булаһың. Күрәһең, көндәлек журналист хеҙмәте ысын тормош, ысын кешеләр менән йыш осраштырып, хәҙерге ысынбарлыҡтың төрлө яҡтарын һәм кешеләрен уға даими танытып торалыр”. Күренекле ғалим, яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов Венер Исхаҡовтың ижадына шундай баһа биргәйне.\nҮҙенең 55 йәшлек юбилейын билдәләгән хеҙмәттәшебеҙ, күренекле яҙыусы-сатирик, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре Венер ИСХАҠОВ менән әҙәбиәткә килгән юлы, ҡарашы хаҡында һөйләштек.\n– Венер ағай, теге йәки был шәхес хаҡында һүҙ сыҡһа, иң тәүҙә уның тыуған яғы менән ҡыҙыҡһыналар. Һеҙ ҡайһы төбәктә тыуып үҫтегеҙ?\n– Ғафури районының иң төпөкөлөндә тауҙар ҡосағындағы Ҡаранйылға тигән ауылда донъяға килгәнмен. Төпкөл тим, беҙҙән һуң бер ауыл да юҡ, артабан Урал теҙмәләре башлана. Ҡортсолоҡ менән шөғөлләнеү, мал үрсетеү, ҡош-ҡорт тотоу өсөн ғәжәп уңайлы урын. Уңғандар беҙҙә иркен йәшәй.\nҒаиләлә алты бала үҫтек. Атайым 1928 йылғы. Олатай һуғышҡа киткәндә ете бала етем ҡалған. Бер класс белем менән сикләнергә тура килгән уға. Әсәйемдәр 10 бала атайһыҙ үҫкән, кейем булмағанлыҡтан, өсөнсө класты бөтә алмаған. Атайым колхозда төрлө эштә йөрөһә, әсәйем сөгөлдөрҙә эшләне. Бөгөнгө аҡылым менән аңлайым: шул тиклем ихлас, йомарт китап тотоп ултырып белем алырға тура килмәһә лә, улар зиһенле, тәрән аҡыллы булғандар. Тау араһына мал ҡыуған уҙғынсылар ҙа, төн уртаһында эскән иренән сығып ҡасҡан ҡатындар ҙа беҙҙең йортобоҙға һыялар ине. Беҙ үҫкәндә йәй көндәрендә һәр йома әбейҙәр зыярат эргәһенә килеп, Ҡөрьән уҡырҙар ине. Кемеһенең ире, кемеһенең улы яу ҡырында ҡалған. Беҙ ауыл осонда йәшәгәс, һуңынан улар мотлаҡ беҙгә инеп, сәй эсерҙәр ине. Үкенескә ҡаршы, әсәйем 65 йәшендә, атайым 74 йәшендә мәрхүм булдылар.\nӘсәйемдең атайыбыҙға ихтирам тойғоһо менән ҡарауын бөгөн йыш иҫкә төшөрәм. Ҡайһы ваҡыт нимәгәлер риза булмай, эй, ошо атайымды, тигәнерәк һүҙ ысҡындырһаҡ: “Атайығыҙға һүҙ әйтмәгеҙ, йәш сағында былай ҙа ҡайғыны аҙ күрмәгән. Яғырға һәр ваҡыт ҡоро утыным, ҡулымда аҡса, булды, кешенән теләнселәп йөрөмәнем”, – тип ауыҙҙы ябып ҡуя торғайны. Ысынлап та, атайым тик тора белмәҫ йән ине. Колхозда эш хаҡы элек тә булманы. Шуға ла утын әҙерләп тә, һалабаш һыҙырып та аҡса табырға тырышты.\nАтайым менән әсәйемдең тормошо тураһында фәһемле әҫәр яҙырлыҡ. Атайымдың тәүге ҡатыны үлгәс, һигеҙ айлыҡ малайы ҡалған. Унан һуң тағы бер нисә тапҡыр өйләнеп ҡараған. Әммә төрлө сәбәптәр менән тормошо килеп сыҡмаған. Уларҙы димләп ҡауыштырғандар. Әсәйемдең ауыҙынан: “Мин барһам, йәшәр өсөн барам тип килдем”, – тигәнерәк һүҙҙәр ишетелеп ҡала ине. Күрәһең, атайымдың был никахы ғүмерлеккә булыуында әсәйемдең сабырлығы ҙур роль уйнағандыр. Берәй нәмә эшләргә теләһәк, һәр ваҡыт иң тәүҙә атайыбыҙҙан рөхсәт һорарға ҡушыр ине. Тейешле бурысты саҡ ҡына онота башлаһаҡ та, атайығыҙ асыуланыр ҙаһа, тип иҫкә төшөрҙө.\n– Ә ижадҡа бәләкәй саҡта тартылдығыҙмы?\n– Беҙ күпләп гәзит-журнал алдырҙыҡ. “Башҡортостан пионеры” (“Йәншишмә”), “Пионер” (“Аманат”) журналдары килгән мәлдәр беҙҙең өсөн байрам кеүек ине. Хатта уларҙы беренсе булып эләктереү өсөн почтальонға ҡаршы йүгерәбеҙ. “Башҡортостан пионеры”нда республиканың төрлө райондарындағы тиҫтерҙәремдең мәҡәләләрен, шиғырҙарын күреп, миндә лә улар һымаҡ яҙышыу теләге тыуҙы. Әлбиттә, тәүге ебәргәм хаттарым баҫылманы. Редакциянан: “Кәйефеңдө төшөрмә, яҙышып тор”, тип кәңәш биргән хаттар килә. Ә инде тәүге мәҡәләм донъя күргән көндә мин үҙемде бәхеттең етенсе ҡатында хис иттем.\n– Ниндәй бала булдығыҙ?\n– Үҙемә бер төрлө генә характеристика бирә алмайым. Урам балалары менән тышта шау-гөр килеп уйнап үҫһәм дә, барыбер баҫалҡыраҡ булғанмын тим. Бер үҙем ҡалып китаптар, журналдар уҡырға яраттым. Яңғыҙлыҡ нығыраҡ яҡын ине. Дүртенсе кластан башлап атай менән колхозға мал аҙығы әҙерләп йәйге каникулдар үтте. Урманда күгәүен, серәкәй шатырлап тора, ат түҙә алмай шырлыҡҡа инеп китә, бесәнде ауҙара. Шуға ла бәләкәйҙән ҡала тормошо тураһында уйланым, серәкәй, күгәүен булмаған урында ғына эшләргә хыялландым.\n– Тимәк, филология факультетына уҡырға инергә тап ошо яҙышыу, ауыл эшенән ҡасыу йүнәлеш биргәндер. Ә "эш һөнәре һайла" тип әйтеүселәр, кәңәш биреүселәр, ҡаршы төшөүселәр булманымы?\n– Ғөмүмән, атай-әсәйем беҙгә ундай өгөт-нәсихәт бирмәне. Һәр кем үҙ юлын һайланы. Армиянан ҡайтҡас, филология факультетына ла, актерҙар бүлегенә лә, стоматология буйынса барырға ла хыял бар ине. Шулай төрлө яҡҡа өҙгөләнеп, йүнләп әҙерләнмәгән килеш филология факультетына документтарымды биргәйнем, тәүге имтиханда уҡ “икеле” ҡуйҙылар. Әммә быға һис ҡайғырманым, сөнки эшләп, аҡса табыу, кейенеү теләге ҙур ине. Өфө фанера комбинатында эшләгәндә лә ҡыш буйы башлыса теш врачы булырға әҙерләндем. Имтихандар ваҡыты еткәс, тағы аптырап ҡалдым. Филфакка ла барғы килә, сәнғәткә лә инге килә. Сәнғәт тигәндәй, институттың ишеген асып ҡына индем дә, башҡаса атларға ҡыйыулығым етмәне. Берәй таныш күреп ҡалыр ҙа көлөр тип уйланым. Күрәһең, бала саҡтан биш өй аша йәшәгән өләсәйҙең, әбейҙең йыш ҡына, эшкинмәгәндәр, фәләндең балаһы шулай, тип гел кәмләп тороуҙары үҙенең йоғонтоһон яһағандыр.\n– Ҡыҙыҡ икән. Әле ни эшләп шул саҡ сәнғәткә инеп ҡараманым, икән тип үкенгәнегеҙ булманымы?\n– Ундай уйҙар була, әлбиттә! Театрға йөрөргә яратам, артистарҙың һөйләшенә иғтибар итәм дә, ә мин былайыраҡ әйтер инем, тип уйлайым. Ингән сүрәттә лә үҙемдең асылырыма шикләнеп ҡуям. Ни эшләптер уңайһыҙланыу тойғоһо бар миндә. Был өйҙәге тәрбиәнән дә киләлер. Атай-әсәй һәр ваҡыт баҫалҡы булығыҙ, тип һеңдереп торҙолар...\n– Һеҙ әҙәбиәткә журналистика аша килдегеҙ. “Башҡортостан” гәзитендә эшләгәндә һеҙҙең көн ҡаҙағындағы мәҡәләләрегеҙҙе яратып уҡығаным хәтерҙә. Мәҫәлән, “Көслөлөкмө, әллә тупаҫлыҡмы?” “Бында артыҡйәндәр йәшәй”, “Миҙалдың икенсе яғы”, “Патронат тәрбиәме, законлы ҡоллоҡмо” тигән яҙмаларығыҙ халыҡ араһында ла шаңдау тыуҙырҙы. Һеҙҙеңсә, йәмғиәттәге кире күренештәрҙе “дауалау”ҙа матбуғаттың әһәмиәте бармы?\n– Ни эшләп булмаһын! Элек-электән матбуғат власть менән халыҡ араһын тоташтырып торған ҡорал һаналған. Халыҡ үҙенең борсолоуҙарын, һыҙланыуын матбуғат аша йәмәғәтселеккә, етәкселеккә еткергән. Мин был мәҡәләләрҙә күтәрелгән проблемаларҙы бармаҡтан һурып яҙманым. Командировкаларҙа күп йөрөгәс, халыҡ менән йыш аралашҡас, ысынбарлыҡ хаҡында даими ишеттем, ҡайһыларына хатта үҙем шаһит булдым. “Миҙалдың икенсе яғы” тигән мәҡәләм республикала ҙур шаңдау тыуҙырҙы. Ошонан һуң мине хуплап яҙған мәҡәләләр күп килде, телевидение күтәреп сыҡты. Үҙемде лә ошо темаға һөйләшеүгә арналған тапшырыуға саҡырҙылар. Бер аҙҙан хөкүмәт кимәлендә лә етди саралар күрелде.\n– Ә ни өсөн тап сатира, юмористик хикәйәләр яҙыуҙы үҙ итәһегеҙ?\n– “Башҡортостан” гәзитендә “Өлгөрбай яҙмалары”н яҙа инем. Кешенең етешһеҙлектәренән, етәкселәрҙең ҡырын эштәренән көлөп яҙылған был рубрикалағы мәҡәләләрҙе оҡшаттылар. Күңелдә хикәйә яҙыу теләге булһа ла, тотона алмай инем. Ваҡыт тығыҙлығы, донъя мәшәҡәттәре лә форсат бирмәгәндер. “Һәнәк” журналына күсеүем минең өсөн уңышлы булды. Сатира һәм юмор журналы булараҡ, баҫманың теле икенсе. Кәмселектәрҙе фашлаған фельетондар үҙе бер әҫәр кеүек яҙылырға тейеш. Икенсенән, юморға, сатираға кеше ниндәйҙер арауыҡ ваҡыттан тормош тәжрибәһе туплағас киләләр тип уйлайым.\n– Геройҙарығыҙҙың һәр береһе бөгөнгө тормошобоҙҙан алынған. Мәҫәлән, “Делегат”, “Профессор дәресе”, “Үтенес” кеүек хикәйәләрегеҙҙе көлә-көлә уҡыным. Үҙҙәрен танып, үсегеүселәр булдымы?\nЫсынлап та, бер хикәйәне лә уйлап сығарманым, һәр береһенең ерлеге, нигеҙе, геройҙары бар. Хатта хикәйәләремә инәсәк “бәхетле” геройҙар үҙҙәре үк образ бүләк иткәнен һиҙмәй ҙә ҡала. Мин ундайҙарҙың хатта телмәрен, нисек һөйләшеүен теркәй һалып ҡуям. Ә үпкәләүгә килгәндә, ысынлап та, бар ундайҙар. Берәүҙәр әҫәрҙәремдә үҙҙәрен таный. Шулай бит әле, тип төбәп кенә әйтмәһә лә, уңайы сыҡҡанда төрттөрөп булһа ла үпкәһен белдерә. Бәғзеләре асыуын башҡалар аша еткерә. Бер заман бер геройым үҙен танып, баш мөхәрриргә шылтыратҡан.\nКемдер танышын, кемдер ауылдашын күрә. Ауылға ҡайтҡанымда бер ағай осраны ла: “Ҡусты, фәлән кеше һин булаһың, шул хикәйәңдә минең ҡустыны яҙғанһың бит”, – тигәс, бер аҙ хафаланып, “эйе” тинем дә хәҙер был асыуланыр инде тип көтөп торам. “Дөрөҫөн яҙғанһың, малаҙис”, – тип әйтмәһенме! Һуңынан ҡустыһы менән килененең тормошона зарланып алды.\n– Һеҙ тормошта ниндәй кеше? Ғәҙәттә, кеше көлдөрөүселәр етди була тиҙәр.\n– Бындай һорауҙы йыш бирәләр. Тормошта ла шаян кешемен, тип уйлайым. Әммә ҡайһы саҡ үҙемде эстән генә, етдиерәк булырға кәрәк, тип тәнҡитләп алһам да, был ниәтем килеп сыҡмай ҙа ҡуя. Мәҫәлән, балаларым менән дә йыш ҡына шаярып, көлөп һөйләшәм. Ҡайһы ваҡыт ирештереп тә алам. Атай кешенең балалары менән аралашыуы улай булырға тейеш түгеллеген аңлап, хатамды төҙәтергә тырышам. Тик тәбиғәттән һалынған холоҡтан теләп кенә ҡотолоп булмайҙыр.\n— Һеҙҙең әҫәрҙәрегеҙ дәреслектәргә ингән. Мөмкинлек булһа, башҡорт әҙәбиәтенең мәктәп программаһында нимәләр үҙгәртер инегеҙ?\n— Уҡытыусылар менән йыш осрашырға тура килә. Үҙемдең дә ҡыҙҙарым башҡорт мәктәбендә уҡый. Үкенескә ҡаршы, бөгөн ҡайһы бер дәреслектәр тарихҡа ҡағылышлы әҫәрҙәр, ҡатмарлы күнегеүҙәр менән тулған. Әлбиттә, тарих та кәрәк, әммә сама тигән нәмә бар. Хатта ҡайһы бер дәреслектәр юғары уҡыу йорттары студенттары өйрәнерҙәй боронғо авторҙарҙың әҫәрҙәре менәң тыңҡысланған. Шәхсән үҙемә лә күнегеүҙәрҙе эшләргә ярҙам итергә һорап әллә ҡайҙарҙан мөрәжәғәт итәләр. Әлбиттә, таяҡтың ауыр башы уҡытыусыларға төшә. Уларға дәрестәрҙә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә һөйөү уятырға кәрәк. Мәҫәлән, башҡорт телен фән булараҡ өйрәнгән рус мәктәптәрендә төрлө ҡатмарлы ҡағиҙәләрҙе өйрәнеү кәрәкме икән?! Тәү сиратта матур итеп уҡырға, яҙышырға өйрәнеү мөһимдер. Әйткәндәй, бер мәл Балтас район үҙәгендә мәктәпкә барғас, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһының: “Бына ошо китап харап шәп сыҡҡан, матур, фәһемле хикәйәләр бирелгән, дәрес алып барыуы күңелле, балаларға ла оҡшай. Күрһәгеҙ, авторҙарына рәхмәт әйтегеҙ”, – тип ҡыуанысын белдерҙе. Был 11-се кластар өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге ине. Китапты В. И. Хажин, Ә. Х. Вилданов, Ф. Ә. Аҡҡужина төҙөгән.\n– Һеҙҙең балалар өсөн “Шоколад ниңә асыуланды?” тигән китабығыҙ сыҡҡайны. Кемдәргә яҙыу ауыр: балаларғамы, әллә өлкәндәргәме?\n– Әлбиттә, балалар өсөн. Балалар күңеленә үтеп инерҙәй әҫәрҙәр ижад итеү өсөн уларҙың мөхитен, аралашыу даирәһен яҡшы белергә кәрәк. Мәҫәлән, балалар өсөн яҙылған хикәйәләремдә ҡыҙҙарымдың кескәй сағындағы ҡыҙыҡлы һәм фәһемле хәлдәр һүрәтләнә, ҡайһыларында – үҙемдең бала сағым.\n– Ҡыҙҙарығыҙ ошо хикәйәләрҙе уҡынымы? Оҡшаттылармы?\n– Эйе. Ҡайһыларын буш ваҡыттарҙа үҙҙәренә әле лә ҡысҡырып уҡып ишеттерәм.\n– Яҙыусы-сатирик булараҡ кешеләрҙең насар холоҡтарын, етешһеҙлектәрен йыш фашлап яҙаһығыҙ. Кешеләрҙә иң яратмаған сифат ниндәй?\n– Бәләкәйҙән тирә-яҡты, кешеләрҙе күҙәтеүсәнлек хас миңә. Кешеләрҙең холоҡ-фиғеленә, үҙен тотошона иғтибарлымын. Ҡайһы берәүҙәрҙең, ғүмере аралашмаған кешене етәксе итеп ҡуйһалар, шуны дуҫынан һалдырыуына ғәжәп итәм. Ике йөҙлө, ялағай, алдаҡсыларҙы яратмайым. Ышанып йөрөгән кешем кәрәк кенә ваҡытта өмөттө аҡламай икән, уның менән башҡаса аралаша алмайым. Бәлки, улай ярамайҙыр ҙа. Әммә мин башҡаса булдыра алмайым.\n– Хәҙер интернет селтәре һәр кемгә үҙ ижадын күрһәтергә мөмкинлек бирә. Ни өсөн, һеҙҙеңсә, улар ижады халыҡҡа шул тиклем оҡшай? Был әҙәбиәтебеҙҙе байытамы әллә, киреһенсә, сифатһыҙ әҫәрҙәр менән тулыландырамы?\n– Беҙҙең халыҡ элек-электән ғәжәп талантлы булған. Мәҫәлән, халыҡ йырҙары, әкиәттәр, бәйеттәр, ҡыҫҡаһы, барлыҡ халыҡ ижады әлеге лә баяғы ауыҙ-тел аша быуаттарҙан быуаттарға күсә килгән. Мин үҙем дә, бик йыш булмаһа ла, интернеттағы авторҙарҙың яҙмаларын, хикәйәләрен уҡыйым. Эйе, күбеһенең махсус белеме юҡ, әҙәбиәт ҡанундарын белмәйҙәр. Әммә улар халыҡ араһында ҡайнап йәшәгәс, үҙҙәре күргәнде, ишеткәнде яҙалар. Үҙҙәренә күрә хикәйәләрҙең идеяһы, сюжеты, сиселеше, хәл ителеше бар. Мин ундай авторҙарҙың тел байлығына һоҡланам. Хатта был йәһәттән күптәре профессиональ яҙыусы булып, ҙур исем-дәрәжәләр алған әҙиптәргә өлгө булып тора.\nӘҙәбиәттең төп арҡаһы тел булыуын да иҫкә төшөрһәк, был авторҙар үҙ сиратында телебеҙҙе пропагандалауҙа ҙур өлөш индерә. Улар яҙғанды хатта Рәсәй, сит илдәргә һибелгән милләттәштәребеҙ ҙә уҡый, үҙенең һыуһынын ҡандыра. Яҙышһындар, бының бер кемгә лә зыяны юҡ, һәр кем үҙенең кисерештәрен, фекерен еткерергә хоҡуҡлы. Уларға дан да, маҡтау ҙа кәрәкмәй, ниндәйҙер аҡса эшләү сығанағы ла итеп ҡарамайҙар. Улар яҙышмай тора алмай. Был бик яҡшы. Һәр кемдең үҙ шөғөлө булырға тейеш.\n– Хәҙерге заманда күп нәмә үҙеңде күрһәтеүҙән тора. Һеҙҙеңсә, насар ғына әҫәрҙе рекламалап, әҙәбиәт тарихына индереп буламы?\n– Ысынлап та, бөгөнгө заманда “бөйөк” булып танылыу өсөн ғәжәп киң мөмкинлектәр бар, хатта ҡайһы ваҡыт аҡсаң ғына булһын. Хатта был ҡайһы берәүҙәр өсөн кәсепкә әүерелгән. Мәскәүҙәге, имеш, ниндәйҙер ойошмаға фәлән һум аҡса күсерһәң, улар һине әллә ниндәй лауреат итә, йылдың иң шәп яҙыусыһы тип нарыҡлай. Шунан уны гәзиттәргә яҙып сығалар. Әммә был юл менән генә миллионлаған халыҡ һөйөүен яулап буламы икән? Уларҙың тарихта ҡалыуы ла икеле.\n– Башҡорттарҙың иң яҡшы һәм иң оҡшамаған сифаттарын атап китә алаһығыҙмы?\n– Ҡыҙыҡ һорау, быға бер төрлө генә яуап биреү ҙә ҡыйын. Һәр халыҡтың яҡшы, ҡырын сифаттары барҙыр ул. Ҡайһы саҡ, беҙҙең халыҡ эсә, ялҡау, тигән һүҙҙәрҙе ишетергә тура килә. Әммә мин бының менән төптө килешмәйем. Эскәндәр һәр халыҡта ла бар. Нимә генә тимәйек, халҡыбыҙ матур йәшәргә ынтыла. Йәштәребеҙҙең ҡалаларҙа ла ишле ғаилә булдырыуҙан ҡурҡмауы һөйөндөрә. Ҡасандыр бушлай фатир биреп тә ғаиләлә бер-ике генә бала үҫһә, бөгөн өс, дүрт сабый тәрбиәләгәндәр бихисап. Мәҫәлән, ҡыҙҙарыбыҙ белем алған 20-се ҡала башҡорт гимназияһында шундай йәштәр күп. Ҡалаға килеп, фатирын да һатып алғандар, эшен дә булдырғандар. Аллаға шөкөр, тырыш, бөтмөр ҡыҙҙарыбыҙ, егеттәребеҙ күп. Ғөмүмән, беҙҙең халыҡ эшһөйәр. Күптән түгел Әбйәлил районында эш сәфәре менән булып, бөтә районды тиерлек урап сыҡтыҡ. Башҡортостанда иң төҙөк ауылдар Әбйәлилдә тип әйтер инем. Өйҙәр бейек, иркен, ихаталар матур, хатта буш торған йорттар ҙа ҡараулы. Бөтә башҡорттар ҙа әбйәлилдәрҙән өлгө алһын ине тип уйланым.\n– Ҡатынығыҙ менән нисек таныштығыҙ?\n– Университетта бер төркөмдө уҡыныҡ. Шулай ҙа никах сәғәте һуңғараҡ һуҡты. Ҡулға диплом алып дүрт йыл үтеүгә генә өйләнештек.\n– Ниңә улай?\nБеҙ уҡып бөтөүгә ил тарҡалып, хатта дөйөм ятаҡтан мөйөш табыуы ла бер проблема ине. Шунлыҡтан Өфөлә бер йыл эшләгәс, районға ҡайтып, ер алып, өй һалыу мәшҡәттәре баҫҡандыр. Унан һуң ҡабат Өфөгә киттем. Баш төртөр урын булмағас, өйләнеү ҙә бер аҙ һуҙылып киткәндер.\n– Бөгөн һеҙҙең ғаиләлә ике ҡыҙ үҫә. Улар ҡайҙа белем ала?\n– Оло ҡыҙым Алтынай туғыҙынсынан һуң медицина колледжына уҡырға инде, әле икенсе курста белем ала. Ә кесеһе Таңсулпан Өфөләге 20-се ҡала башҡорт гимназияһында туғыҙынсы класта уҡый. Ул да медицина юлынан китер тип торабыҙ.\n– Буласаҡ кейәүҙәрегеҙҙе ниндәй итеп күҙ алдына килтерәһегеҙ?\n– Әлбиттә, һәр кем балаһының аҡыллы, егәрле кеше менән яҙмышын бәйләүен теләй. Шул уҡ ваҡытта милли мәсьәлә лә бик мөһим. Сөнки һәр беребеҙ халҡыбыҙҙың киләсәгән хәстәрләргә тейеш, уның үҫешенә ниндәйҙәр өлөш индереүен теләй. Шуға ла буласаҡ кейәүҙәремде башҡорт милләтенән күргем килә.\n– Үҙегеҙ ошо хаҡта ҡыҙҙарығыҙға әйткәнегеҙ бармы?\n– Был турала форсаты сыҡҡан һайын һүҙ ҡуҙғатам. Бергә уҡыған курсташтарҙың, таныштарҙың балалары ғаилә ҡорғанын ишетһәм, иң тәүҙә һүҙ милләтенә барып тоташа. Өйгә ҡайтҡас, мотлаҡ ошо хаҡта һөйләйем. Төп тәрбиә ғаиләлә һалына бит.\n– Нимә ул һеҙҙең өсөн бәхет?\n– Бөтәһе лә кәйеф торошонан тора. Бер көндө үҙеңде нимәгәлер бик бәхетһеҙ тойһаң, иртәгеһенә, бөтәһенә шөкөр итеп, бәхетле булыуыңа төшөнәһең. Бәхет — ул ғаиләңдең, яҡындарыңдын һау-сәләмәт булыуы, балаларҙың яҡшы уҡыуы, һәйбәт һөнәр алыуы. Илдәр имен торһа, шул бәхет. Күптән уйлап йөрөгән хикәйәңә нөктә ҡуйылһа, был да бәхет.\nЗаһиҙә МУСИНА әңгәмәләште.


Милли проект: кеше ғүмере мөһим\nКәңәшмәлә тәүҙә граждандарҙан килгән мөрәжәғәттәр ентекләп тикшерелде. Был юлы улар Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Октябрьский, Дүртөйлө, Ишембай ҡалаларынан һәм Благовещен, Учалы райондарынан ебәрелгән.\nКәңәшмәнең төп өлөшө республикала балаларға медицина ярҙамы күрһәтеү тураһында барҙы. Һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Максим Забелиндың әйтеүенә ҡарағанда, һуңғы ике йылда халыҡтың тәбиғи кәмеүе күҙәтелә, сөнки үлем кимәле тыуымдан юғары. Әлеге ваҡытта 14 йәшкә тиклемге балалар һаны арта. 17 йәшкә тиклемге балалар араһында үлем осраҡтары өс йылда 19 процентҡа кәмегән. Әммә республикала иң юғары үлем күрһәткесе 15-17 йәшлек үҫмерҙәр араһында. Сәбәбе – имгәнеүҙәр, юл-транспорт фажиғәләре һ.б.\nБалалар һаулығына ҡағылған мәсьәләләрҙең борсоғандары етерлек. Мәҫәлән, инвалидтар һаны быйыл 4,3 процентҡа артҡан (687 кешегә). Дөйөм алғанда, тәүге өс ай һөҙөмтәһе буйынса үлем кимәле кәмей төшкән. Әммә үткән йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда, сабыйҙар үлеме артҡан – бер мең балаға 6,6 осраҡ тура килә. Радий Хәбиров тармаҡты тар белгестәр менән тәьмин итеү мәсьәләһе менән дә ҡыҙыҡһынды. “Демография” милли проектын тормошҡа ашырыуҙа балалар өсөн уңайлы, йыһазландырылған поликлиникалар менән бергә юғары квалификациялы, эшен яратып башҡарған профилле белгестәрҙең булыуы шарт. Ә бит был проекттың талаптары ҙур: эшкә һәләтле йәштәге халыҡ араһында үлем кимәлен бер мең кешегә 38,1 күрһәткесенән 36,1-гә кәметеү, тыуымдың дөйөм коэффициентын 1,62-нән 1,7-гә тиклем күтәреү ҡарала.\nТәү ҡарамаҡҡа демографик күтәрелеште сағылдырған һандар бәләкәй кеүек тойолһа ла, уларҙың күпме кеше ғүмерен һаҡлап ҡалыу ихтималлығы проекттың ваҡытлы, мөһим булыуын раҫлай.


Ялбыр Секс-Уйыны: Уйын Инеү Бушлай Туранан-Тура Браузерный Ала Хәҙер!\nЯлбыр Секс-уйын: бөгөн был ауыҙ!\nБарыһы ялбыр ярата? Ул уйнап арыны, өлкәндәр араһында ла, ул, дөрөҫөн тура килә икән, нимә эҙләй икән? Ҡарап алыҫ түгел шул! Порнофильм беҙҙең команда коллекцияһында береһе яҡшы әҙерләнгән, ялбыр арналған ише, һеҙҙең һәм беҙҙең коллекцияны өйрәнеү һәм эксклюзив инеү оҡшаны. Да яңылышмай: был-100% үҙәге эксклюзив, ул лицензирование һәм материалдар етештереү компанияһы эсендә бөтә алмай. Ябай ғына әйткәндә, әгәр телисез икән, уйнайбыҙ, тип тәҡдим эконом ваҡытта һәм эконом Furry Sex, һеҙ иҫәп яҙмаһын булдырырға кәрәк, был яһай өсөн!, Яңылыҡтар шунда яҡшы, тип, түләүһеҙ бөтөнләй теркәлмәгән әлеге ваҡытта, дөрөҫөн әйткәндә, бер ҡасан да беҙ уны һаҡлау һәм шулай планлаштырыла. Был дөрөҫ: һеҙ, кәрәк булһа хатта бер тин дә бирергә түгел, беҙҙең өсөн контент инеп ҡарай ала. Беҙ шул тиклем ышанаһың, ул шул тиклем беҙҙе юғары сифаты проекты, һеҙҙең бында ҡалған, тик уның нисек йоғонто дусар булған биш минут буйына! Шулай итеп, йәғни әйтерһең, ваҡыт туҡтай һәм үткәреү өсөн ойоштороусылар бушлай аккаунт өсөн секс Ялбыр-әле уйын ғына? Бара – һине белгәндән үк, нимә күрергә теләй, сөнки шул яҡтарға буйынса һине көтәбеҙ!\nТитулын киң иркенлекте\nДөйөм алғанда, төрлө ҡарашлы төрлө кешеләр ярата, сөнки һыу юҡ, бик күп ябай һәм ялбыр аңлатыу хәрәкәттәре бер иш, иң башынан команда менән проекттар беҙҙе беләләр, төрлө беҙ мөмкин тиклем күберәк булырға тейеш. Һөҙөмтәлә был кеше инеп аңлатып бирергә теләй, шул беҙҙең өсөн уйын арналған даирәһе киң булды. Бик аҙ булыуы, төрлө экшен ялбыр төп йүнәлештәре, жанрҙары әммә һеҙ шундай уҡ исемде шулай таптыҡ. Беҙ аркадный уйындары тураһында һөйләшеүҙәр, элитный-ролле уйындар, осрашыу һәм башҡа барлыҡ симулятор., Әле бында 22 уйын туранан-тура атамаһы китапхана иҫәпләнә, әммә һәр ай яҡынса 2 1 беҙ сығарған яңы өҫтәү планлаштырыла, шуға күрә был һан бик аҙ үҫә башланы! Беҙ ышанабыз, беҙ бөтә базаны, беҙҙең материал эш ҡасан етә, ләкин әгәр һеҙ табып, беҙ нимә етмәй икән, тип, һеҙ, ысынлап та ла, ярата, зинһар, беҙҙең менән бәйләнешкә мотлаҡ, һәм беҙ ҡараһаң, беҙ ни эшләй алабыҙ! Ахырҙа, был урын өсөн тәғәйенләнә, йәғни, әҙәпһеҙ геймер өсөн тауарҙар менән тәьмин итеү, уларҙы эҙләү. Беҙ һеҙгә иҫбат итермен, был бөтәбеҙ өсөн күберәк нәмәләр һәм фанаттар-беҙ һеҙгә мөмкинлектәрегеҙҙе күрһәтергә генә бирә!\nИҫ киткес уңайлы буласаҡ\nКүңел, теләһә, беҙҙең берләшмәгә ингән кем тели, уны башҡа проблемаларын мөмкин булһа, беҙ теләйбеҙ һеҙгә алдан хәбәр итеүҙәренсә, бөтә был уйын беҙгә браузер аша инеп бара. Тимәк, кәрәк түгел һеҙгә скачать ниндәй ҙә булһа файл һаҡлан-ябай иҫәп яҙмаһы булдырҙы, һәм һеҙҙең браузер аша ебәрә үҙе бара алмай. Әлеге ваҡытта иҙән өсөн биргән ярҙам-һуңғы версия Firefox, Chrome, opera һәм Safari. Браузеры теоретически барыһы ла тәртиптә булырға тейеш, әммә беренсе сиратта беҙ уларҙы яҡларға һәм тап һеҙ тәҡдим рәсми рәүештә ҡулланыла., Был оҙаҡ ваҡытта булған, унда беҙҙең проекттар алыу өсөн, ҡайҙа булған ул, әммә беҙ, ысынлап та, тип иҫәпләй браузерный ҡараш-был мөйөштә яҡшы, беҙ унда бара ала. Ҙур булмаған был юлдар өҫтөнлөктәренең береһе булып тора, тип, һеҙ, уйын уйнап алабыҙ, беҙгә архивы булып, ул, туранан-тура, үҙ мобиль яйланма. Дөрөҫ – улар бары тик үҙ скачать на телефон, һәм һеҙ аласыз наслаждаться уйындар сексуаль Ялбыр! Һеҙ шулай һаҡлау һәм contemporize алға китеш булһа, тимәк, бер ниндәй ҙә проблема булырға тейеш түгел, талғын ғына күсеү менән, улар араһында., Шулай булғас, һеҙ парк эскәмйәһендә ултыра тип, ялбыр порноигра уйнай был, үҙ йорто йәки төп вышка – был һеҙҙең хаб ябынып, ә һуңынан тағы бер аҙ!\nКеше-визуаль йән эйәләре, бигерәк тә секс тураһында һүҙ бара! Бына ни өсөн беҙ күп ваҡыт һалып, донъя көс һәм энергия класс графигы төҙөлгән. Беҙ топовый уйындар тураһында һөйләшеү, уларға туранан-тура unity движок менән бара. Беҙҙең команда, тип иҫәпләй беҙ уларҙы яҡынса ун йүнәлеш буйынса арттырыу ялбыр башҡа йыл менән сағыштырғанда, күберәк әгәр ҙә! Ли күреп, ваҡыттың сикләнгән булыуы уның үҫешенә ярайһы furry эконом ваҡытта һәм эконом иҫке, ҡайһы бер етди проблемаларға һәм продюсеры менән сездә бар, яңғыҙ төркөмө була, ул нисек эшләй, был тик шәхси сайд-проект., Сөнки Furry Sex эконом ваҡытта һәм эконом-был туп-тулы ҡаҙағына крутые коллекцияһын, ул наизнанку ялбыр уйымды белгән, күп ваҡытын уйынға бағышлай күренә үземде булдыра алабыҙ беҙ, хәҙерге заманда ир-егет өсөн булдырылған. Шуға күрә ваҡытын тотоп урында туҡтап, ишек уйымы бөтә вонять сыға һәм ул, ысынлап та ла белә: инеп йөрөгәсһегеҙ, беҙ һеҙҙең порноигр түбәһе һәм ләззәт килтерә. Беҙ был вәғәҙә лә уйнай: ул юридик яҡтан бурыслы (ситкә, был улай түгел, шулай ҙа)!\nЯлбыр яҡты киләсәге өсөн уйын сексуаль\nХәйер, беҙҙең проекттың хәҙерге статусы фантастик характерҙа, шикләнергә түгел: барыһы ла яҡшы булыр, бары тик оҙаҡ сроклы перспективала. Унда 24 беҙ-бер айлыҡ юл картаһы тулы 300 һүҙ һәм постын блогы арналасаҡ, уның эсендә. Был уйыны хөрмәтенә һәм ожмахҡа инеү хоҡуғын бирә, һеҙ ысынлап та был ялбыр булыр ине: был-шулай тип әйтерһегеҙ? Әгәр һезгә ошай тауышы ғына, әлегә тиклем һеҙҙән ишеткән, үҙе ҡуйылған металл һәм һылашҡан ны ҡарарға килегеҙ, тип икенсе яртыһында йәшәгән. Беҙ идеаль түгел, ләкин порноигровой ялбыр сайтҡа килгәндә, беҙ был шулай чертовски яҡын., Шулай итеп, мин эшләмәйемме икән, етерлек, ышандырыу өсөн һеҙ яҙылған? Наслаждайся 20 тел+ XXX уйын, платформала беҙҙең өсөн эксклюзив була? Поболтать башҡа рәсми серверына менән кусей әҙәпһеҙ пушистик discord теләй? Чертовски мин ышанам шуға!\nБашҡа яҡтан вижу – донъя!


Ереккәнде ер яратыр » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Рухиәт » Ереккәнде ер яратыр\nЕреккәнде ер яратыр 13.04.2018 // Рухиәт\nХалҡыбыҙҙың был әйтеме Түбә ҡасабаһында йәшәүсе ауылдаштарыма — тормош ауырлыҡтарына, аҡсаһыҙлыҡҡа, эш юҡлыҡҡа һылтанып ятмаған, гөрләтеп донъя көткән уңғандарға ҡағыла, сөнки уларҙың ҡайһыһын ғына алмайыҡ, һәр береһе һәр ваҡыт донъя мәшәҡәттәренә сумған, нимә менәндер мәшғүл. Бындағы шәхси хужалыҡтарҙа күпләп ҡаҙ аҫрайҙар, һыйыр малы тоталар. Тағы шуныһы ҡыуаныслы: халҡыбыҙҙың борон-борондан килгән кәсебе — йылҡы үрсетеү ҙә киң ҡолас ала башланы.\nЙәштәрҙең уҡыуҙан тыш буш ваҡыттарын файҙалы һәм күңелле итеп уҙғарыу өсөн ҙур эштәр башҡарыла. Был юҫыҡта ал-ял белмәй спортҡа мөкиббән булған тренер Валерий Аксеновтың изге хеҙмәтен айырым билдәләргә кәрәк, сөнки һуңғы бер нисә йылда ғына ул бары тик үҙенең ныҡышмаллығы арҡаһында Түбә ҡасабаһының “Ҡараташ” хоккей командаһын ойоштороп ҡына ҡалмай, үҫмер уйынсыларҙың ата-әсәһе ярҙамында кейемдәр ҡайтартып, район буйынса ғына түгел, ошо төбәктә иң көслө команда иҫәбенә индерҙе. Вероника менән Валерий Аксеновтар ауылдың төрлө мәҙәни сараларында әүҙем ҡатнаша. Әйткәндәй, Вероника башҡорт халыҡ бейеүҙәрен, бар нескәлектәрен тойоп, оҫта башҡара, төрлө мәҙәни сараларҙы күңелле итеп алып бара.\nБынан тыш, ауылыбыҙҙа волейбол, саңғы буйынса ла әленән-әле ярыштар гөрләп үтеп тора. Түбә ауыл хакимиәте башлығы Гүзәл Баянова — бик эшлекле етәксе. Уны ауылдың олоһо ла, кесеһе лә ярата һәм хөрмәт итә. Шулай булмай ни, Гүзәл Ғәйнетдин ҡыҙы ниндәй генә мәҙәни, спорт сараларын ойоштормаһын, етәксемен тип тормай, олоһо менән дә, кесеһе менән дә тиң һөйләшеп үҙе иң алдан йөрөй.\nАуылыбыҙҙа йәшәгән Любовь менән Виталий Табанаковтар — иң күркәм ғаиләләрҙең береһе. Оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, улар һәр саҡ йәмәғәт, мәҙәниәт, спорт сараларының уртаһында ҡайнай, үҙҙәренең халыҡ алдында йәмле итеп йөрөүҙәре менән йәштәргә лә, ололарға ла өлгө булып тора. Табанаковтарҙың үҙ-ара йылы мөнәсәбәтен, мөхәббәтен күреп хайран ҡалырлыҡ.\nБер туған ҡустым, ауылдың эшлекле фермеры Азат һәм киленем — ауыл клубы мөдире Зиләнең ғаиләһен дә билдәләгем килә. Бынан бер нисә йыл элек кенә Үтәбаевтар, фермер хужалығы ойоштороп, күпләп мал аҫрай, һөт тапшырып һата, гөрләтеп донъя көтә. Улдары Сыңғыҙ, ҡыҙҙары Нәзилә, Азалия, Йәсмин яңыраҡ төбәк конкурсына барып, матур итеп сығыш яһап, призлы урын яулап ҡайтты.\nБеҙҙә халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадын үҫтереүгә лә ҙур иғтибар бирелә. Сәсәниәбеҙ Таңһылыу апай Сөнәғәтова, төрлө байрамдарға, тарихи ваҡиғаларға арнап мөнәжәттәр, ҡобайырҙар ижад итһә, 9-сы класс уҡыусыһы Маргарита Александрованың яңыраҡ ҡына республика буйынса уҙғарылған башҡорт теле һәм әҙәбиәте олимпиадаһынан беренсе урынды яулап ҡайтыуы ауылдаштарымды ғорурландырҙы.\nАуылымдың егәрле апай-инәйҙәре Рәйлә Исҡужина, Алһыу Һөйәрғолова, Роза һәм Римма Мөстәхетдиновалар, Римма Ғибәҙәтова, Зифа Мәжитова, Альбина Мәүлетдинова кисен ваҡ-төйәк эштәр тамамланғас, айырым йорттарға киске ултырмаға йыйылып, һәр кем үҙенең ҡул эшен, бәйләмдәрен, милли кейемдәр өсөн тегеләсәк күлдәклектәрен алып килеп, эштәре менән була, үҙ-ара кәңәшләшә, йырлашып та алалар. Был шөғөлдәр — халҡыбыҙҙың милли йолаларын сағылдырған матур ғәҙәт. Ауылымда гөрләтеп донъя көткән ғаиләләр бик күп, ҡыҫҡа ғына яҙмамда бөтәһен дә һөйләп бөтөү мөмкин түгел. Уларҙың һәр береһе ихлас, ҡунаҡсыл, ауыр саҡта бер-береһенә ярҙам итергә әҙер тора, ҡайғыны ла, шатлыҡты ла үҙ-ара берҙәй уртаҡлаша улар.\nАвтор: Әлфиә АҠҠОЛОВА.


Башҡортостанда йәйгә тиклем 500 мең соҡор ремонтланасаҡ\n18 Апрель 2019, 16:05\n15 июнгә тиклем республиканың ҡала һәм райондары дөйөм алғанда юлдарҙағы 505 973 соҡорҙо ямарға тейеш Был хаҡта Хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә төбәктең транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты етәксеһе Тимур Мөхәмәтйәнов белдерҙе.\nБыл эш 1 марттан алып барыла. Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре, халыҡтан ялыуҙар килгәнен көтөп тормайынса, ихаталарҙы тикшереп сыҡты һәм 25,5 мең квадрат метрға тиң тағы ла 16 мең соҡорҙо теркәне. Был Мәскәүҙәге Ҡыҙыл майҙан биләмәһенән аҙ ғына ҙурыраҡ. Әлеге көндә дүрт меңдән ашыу соҡор ямал-ған, ҡалғандары буйынса эш дауам итә. Юл саттарында 27,3 мең соҡор ремонтланған. 5 апрелдән асфальт-бетон етештереүсе 17 завод эшмәкәрлеген башлап ебәрҙе.\nФотоға төшөрһәң, соҡорҙо ямарҙар\nПроблеманы тиҙерәк һәм һөҙөмтәлерәк хәл итеү өсөн Башҡорт- останда «Юл эксперты» тип аталған махсус мобиль ҡушымта эшләнде. Хәҙер теләге булған һәр кем соҡорҙо фотоға төшөрөп, ошо ҡушымта ярҙамында ебәрә ала. Проблеманы хәл итеү өсөн яуаплы хеҙмәттәргә өс көн ваҡыт бирелә. Программа эшләй башлау менән, йәғни тәүге көндәрҙә үк ихаталарҙағы соҡорҙарға бәйле – 450, юлдарға ҡағылышлы 1719 ғариза килде.\nҠушымта менән ҡулланыу өсөн һеҙҙең иғтибарға ябай ғына иҫкәртмә тәҡдим итәбеҙ.\n1) Смартфонығыҙға «Юл эксперты» тип аталған ҡушымтаны урынлаштырығыҙ. Бөгөнгө көндә андроидтар өсөн дә, iPhone тибындағылар өсөн дә айырым ҡушымта бар. Яҡын арала уның тағы ла яңы төрҙәре, атап әйткәндә Windows Phone платформаһы өсөн тәғәйенләнгәне барлыҡҡа киләсәк.\n2) Ҡушымтала теркәлергә кәрәк. Быны эшләүҙең ҡыйынлығы юҡ: исемде, электрон почтаның адресын яҙабыҙ һәм серһүҙ уйлап табабыҙ. Программа геомәғлүмәттәргә рөхсәт һораясаҡ – рөхсәт итергә кәрәк, сөнки система һеҙҙең торған урынығыҙҙы асыҡларға һәм ремонт өсөн яуаплыны дөрөҫ билдәләргә тейеш.\n3) Эш башлау өсөн «Яңы соҡор» тигән төймәгә баҫығыҙ. Программа ҡай-һы урында ремонт талап ителеүен һораясаҡ: «Юлда» йәки «Ихатала».\n4) Соҡорҙо фотоға төшөрөгөҙ. Янындағы бина, объект, шлагбаум һәм башҡа нәмәләр күренеп торһа, тағы ла яҡшыраҡ. Экранда ҡыҙыл төҫтәге маркер буласаҡ, ул һеҙ тор- ған урынды күрһәтәсәк. Уның ярҙамында соҡор урынлашҡан ерҙе аныҡ итеп билдәләгеҙ. Әгәр программа яңылышһа, уны яңынан эшләтергә мөмкин. Кәрәк тип тапһағыҙ, ҡыҫҡа ғына комментарий ҙа яҙырға була. «Әҙер» тигән төймәгә баҫһағыҙ, һеҙҙең ғариза кәрәк урынға китәсәк.\n5) Программа был биләмә өсөн кем яуаплы булыуын үҙе билдәләй һәм ялыуҙы тейешле ведомствоға ебәрә. Башта ғаризаны модератор тикшерә: бәлки, кемдер шаяртып бөтөнләй сит төбәктәге соҡорҙарҙы ебәреп яталыр.\n6) Проблема өс көн эсендә хәл ителергә тейеш. Әлегә эш күләменең ҙурлығы арҡаһында күптәр был ваҡыт эсендә өлгөрә алмай. Соҡорҙо ямағандан һуң яуаплы хеҙмәттәр был урынды яңынан фотоға төшөрөп һала, һәм һеҙ мобиль ҡушымтаның «Ғаризалар» тигән бүлегендә яуап-фотоны күрә аласаҡһығыҙ.\nБашҡортостан – авариялар буйынса алдынғы\nӘйткәндәй, юл-транспорт ваҡиғаларында һәләк булыусылар һаны буйынса Башҡортостан Рәсәй күләмендә дүртенсе урында билдәләнде. Статистика мәғлүмәттәренән күренеүенсә, былтыр беҙҙә 5494 авария теркәлгән, был алдағы йыл менән сағыштыр-ғанда 19 осраҡҡа күберәк. Юл һәләкәттәрендә 550 кеше үлгән (2017 йылдағынан 38-гә күберәк), 4406 кеше тән йәрәхәттәре алған (71 кешегә аҙыраҡ).\nАлдағы йыл менән сағыштырғанда Өфө, Октябрьский ҡалаларында, Мишкә, Благовещен, Краснокама, Салауат, Мәсетле, Яңауыл, Борай һәм Тәтешле райондарында авариялар һаны артҡан.\n– Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге мәсьәләләренә һуңғы ваҡытта ҙур иғтибар бүләбеҙ. Үлем осрағы теркәлгән юл-транспорт ваҡиғаһы – тәү сиратта кешенең туғанын, яҡындарын юғалтыу-ға бәйле оло ҡайғы ул, – тип билдәләне Радий Хәбиров. – Был – мөһим дәүләт бурысы, һәм беҙ уны хәл итергә тейеш. Юл-транспорт ваҡиғаларына бәйле хәлде ыңғай яҡҡа үҙгәртеү өсөн мөмкинлектәр бар. Әгәр һөҙөмтәгә өлгәшергә теләһәгеҙ, быны эҙмә-эҙлекле, системалы ҡарарҙар ярҙамында хәл итергә, иртәнән алып кискә тиклем шөғөлләнергә кәрәк.\nРеспублика ЮХХДИ-һы етәксеһе Динар Ғилметдинов әйтеүенсә, аварияларҙың төп сәбәптәренең береһе – юл билдәләренең етешмәүе, ҡай- һы бер урындарҙа тротуарҙарҙың булмауы. Бөгөн Башҡортостанда 500 меңдән ашыу юл билдәһе ҡуйылған, тағы ла 25 мең самаһы урынлаштыраһы бар.\n– Юл һыҙатына билдә һалғанда, термопластик ҡулланырға кәрәк, сөнки башҡа төр буяуҙар бер ай эсендә юйылып бөтә, – ти Динар Ғилметдинов. Республиканың баш ҡалаһында был йүнәлештә эш башланды – термопластик етештереү буйынса өс ҡорамал һатып алынды. Был маҡсатта ҡала 31 миллион һум аҡса тотонасаҡ.\nБашҡортостандың Юл хужалығы идаралығы етәксеһе урынбаҫары Азамат Тайыпов белдереүенсә, төбәк һәм муниципаль-ара юлдарҙа билдәләр йәй айҙарында һалынасаҡ.\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы, депутаттар алдында сығыш яһап, былтыр юл тармағына 15,8 миллиард һум аҡса бүленеүе, уның 1,5 миллиард һумы федераль бюджеттан булыуы хаҡында белдерҙе. Норматив талаптарға яуап биргән юлдар һаны артҡан. Быйыл Өфөнән көньяҡҡа табан сыҡҡан ерҙә күпер төҙөлөшөн башларға 500 миллион һумлыҡ ғариза Мәскәү тарафынан хуплау тапты, шулай уҡ тиҙҙән «Өфө – Ырымбур» Р-240 трассаһы киңәйтелә башлаясаҡ. Юлдарға фото һәм видеокамералар ҡуйыу эше дауам итә. Республика биләмәһендә 800-ҙән ашыу шундай комплекс ҡуйыу күҙаллана. Был сара водителдәрҙе тәртипкә өйрәтеүҙә үҙ һөҙөмтәһен бирмәй ҡалмаясаҡ.\n2019 йылда ҡағиҙә боҙоу осраҡтарын теркәү өсөн 800 фото һәм видеоҡоролма урынлаштырыу күҙаллана.


Хәбәрҙәр: Эксперттар Боинг-777 “ҡара йәшниге”нән пилоттарҙың диспетчерҙар менән һөйләшеү яҙмаларын ала алды.\nЭксперттар Боинг-777 “ҡара йәшниге”нән пилоттарҙың диспетчерҙар менән һөйләшеү яҙмаларын ала алды.\nХарьковтан Донецк янындағы авиаһәләкәт ҡорбандары тейәлгән йәнә бер самолет осоп китте. Уның бортына 74 табут тейәлде. Шаршамбы көн Нидерландтарға һәләк булғандарҙың 40-тан ашыу кәүҙәһен алып ҡайттылар. Улар Хильверсум ҡалаһының хәрби казармалары янындағы моргына урынлаштырылды. Судмедэксперттар ҡорбан булғандарҙың шәхесен асыҡлау эшен башланы ла инде.\nБоинг-777 һәләкәткә осраған урында эҙләнеү эштәре шишәмбе көн тамамланды. Украина вице-премьеры Владимир Гройсман хәбәр итеүенсә, 282 кәүҙә һәм 87 кәүҙә өлөшө табылған.\n“Йорто ҡайҙа ғына булһа ла, беҙ ул кәүҙәләрҙе үҙ йорттарына, яҡындарына ҡайтарырға теләйбеҙ. Белмәйем, барыһын да ҡайтара алырбыҙмы икән? Был табуттар, мәйеттәр һалынған тоҡтар- уларҙың күпмеһен таный алырҙар икән? Шуныһы ҡыҙғаныс: беҙ кәүҙәләр менән генә түгел, уларҙың өлөштәре менән дә эш итәбеҙ,”-тип белдерҙе һәләк булғандарҙы Нидерландтарға оҙатып барған полиция вәкиле.\nФарнборолағы Британия эксперттары иһә пилоттарҙың диспетчерҙар менән һөйләшеү яҙмалары булған тәүге “ҡара йәшникте” асты. Икенсе борт үҙяҙмаһы осоштоң техник параметрҙарын теркәп бара. Ундағы мәғлүмәттәрҙе эксперттарға әле өйрәнәһе бар.\nӘ Эйндховенда, сәскәләрҙән самолет яһап, һәләк булған 298 кешене хөрмәт менән иҫкә алдылар.


«Яҡтыкүл» шифаханаһы директоры Илдар Нафиҡов Әбйәлил районы башлығы итеп тәғәйенләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n17:06, 22 октября 2018 Сәйәсәт\nБашҡортостандың Әбйәлил районында яңы хакимиәт башлығы тәғәйенләнде. Райондың депутаттар Советы ҡарары буйынса бөгөндән муниципалитетты 2018 йылдың сентябрендә Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты булып һайланған «Яҡтыкүл» шифаханаһы директоры Илдар Нафиҡов етәкләй.\nУл үҙ вазифаһында Әбйәлил районы хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Ғәлим Солтановты алмаштырҙы.\n«Мин Әбәйлил районында тыуып үҫкәнмен, был урын минең өсөн бик мөһим, — тине Илдар Нафиҡов тәғәйенләнгәндән һуң. — Бурысым — район үҫешенә яңы импульс биреү, уның ҙур ҡеүәтен тормошҡа ашырыу».\n2018 йылдың сентябрендә район советы депутаттары Әбйәлил районы хакмиәте башлығы Рим Сыңғыҙовтың яҙма ғаризаһы нигеҙендә үҙ теләге буйынса вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында ҡарар ҡабул итте. Рим Сыңғыҙыов район башлығы вазифаһында 2009 йылдан алып эшләне.


ҮҘ БЕЛЕМЕНӘ ТАЯНҒАНДАР ТОТОЛМАҪ ТА, ОТОЛМАҪ ТА\nКемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. *\nРеспубликабыҙҙа Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыусылар хаҡында белешмәләр тупланған федераль мәғлүмәт системаһы булдырылды. Сибай ҡалаһында быйыл 439 кеше һынау тотасаҡ, шуларҙың 416-һы мәктәптәрҙең сығарылыш класс уҡыусылары булһа, икәүһе былтыр өлгөргәнлек аттестаты алмаусылар, ҡалғандары уҙған йылдарҙа өлгәшмәүселәр. Мотлаҡ предметтар—математика һәм рус теле, бынан тыш уҡыусылар үҙ теләге буйынса һайлаған фәндәрҙән имтихан тапшыра. Йылдағыса йәмғиәтте өйрәнеү фәненә быйыл да күптәр өҫтөнлөк биргән: был предметтан 188 уҡыусы имтихан бирәсәк. Икенсе урында физика фәне тора, химиянан—116, биологиянан—102, тарихтан—82, информатиканан—40, әҙәбиәттән—38, инглиз теленән—34, географиянан—12, немец теленән 4 кеше БДИ тапшырасаҡ.\nҠалала 12-се мәктәп һәм 9-сы лицей базаһында дәүләт имтихандары тапшырыу пункттары булдырылған. 9-сы класты тамамлаусылар дәүләт аттестацияһын 8-се мәктәп һәм гимназия бинаһында үтәсәк. Мөмкинлектәре сикләнгән балалар 1-се мәктәптә һынау тотасаҡ.\nИмтихандар барышын 15 йәмәғәт тикшереүсеһе күҙәтәсәк. Мөһим саралар уҙасаҡ биналар видеокүҙәтеү техникаһы менән йыһазландырылған, һынауҙар ваҡытында улар онлайн режимында эшләйәсәк. Шулай уҡ уларға металл эҙләүсе ҡорамалдар ҡуйыласаҡ. Видеокүҙәтеү яҙмалары өс йыл һаҡлана. Әгәр ошо ваҡыт эсендә имтихандар тапшырыу барышында тайпылыштар булыуы билдәле булһа, һөҙөмтәләр юҡҡа сығарыла, уҡыусы студент булып киткән хәлдә лә, уҡыуынан ҡыуыла.\nБерҙәм дәүләт имтихандарына үҙең менән кеҫә телефоны, планшет компьютеры һәм башҡа элемтә саралары индереү тыйыла. Уҡыусылар эшләгән боҙоҡлоҡтар уҡытыусылар өсөн дә хәүефле.\nИнтернет селтәрендә БДИ-ның 130 мең варианты ҡуйылған. Уҡыусылар буш ваҡытында мәсьәләләрҙе һәм күнегеүҙәрҙе эҙмә-эҙлекле сисеп ҡарай ала.\n—Имтихандар ваҡытында тыйылған саралар ҡулланып тотолғандар йәки уларҙы Интернетҡа һалып хур булған осраҡтар бар. 2012 йылда Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырғанда ҡалабыҙҙа ошондай күңелһеҙ хәл булды,—ти Сибай ҡалаһының мәғариф бүлеге начальнигы F.Ә.Хәсәнов.—Ата-әсәләр балаларына киләсәккә пландарын селпәрәмә килтереүсе аҙымға барып балдар туплауға ҡарағанда, үҙ белеменә таянып, һынау тотоу хәйерле булыуын баштарына һеңдерһә ине.\nИмтихандар тапшырыуҙың төп ағымы 26 майҙа башланасаҡ, беренсе дисциплиналар—география һәм әҙәбиәт. Имтихандарҙы ваҡытынан алда тапшырыу 21 апрелдә старт ала.


Ял иткең килһә, бурысыңды түлә! » Архив газеты "Йәшлек"\nБынан тыш, суд приставтары уларҙың ил эсендә хәрәкәт итеүен дә даими күҙәтеү аҫтында тота. Тейешле килешеүҙәр нигеҙендә суд приставтарына бурыслыларҙың ҡайһы йүнәлешкә билет һатып алыуы, ҡуҙғалыу көнө һәм ваҡыты, авиарейс һәм поездың номеры хаҡында мәғлүмәт бирелә. Тимәк, ҡайҙалыр юл тоттом ғына тигәндә, суд приставтары килеп, бурысыңды түләүҙе талап итеүе лә ихтимал.\nОшондай уҡ саралар алимент буйынса бурыстары булған атай-әсәйҙәргә ҡарата ла ҡулланыла. РФ Суд приставтары федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы эшмәкәрлегенең дә өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе булып алименттар буйынса бурыстарҙы ҡаплатыу тора. Ул ғаилә тарҡалғандан һуң баланың матди хоҡуҡтарын яҡлауҙың берҙән-бер гарантияһы булып тора. Әлеге көндә Өфө ҡалаһы Суд приставтары хеҙмәтенең Ленин районы бүлексәһендә алимент буйынса 340-тан ашыу башҡарма документ иҫәпләнә.\n– Үкенескә күрә, ҡайһы берәүҙәр үҙҙәренең бурыстары хаҡында ишетергә лә теләмәй, – тип һөйләй суд приставы-башҡарыусы Наилә Бураҡаева. – Улар менән закон буйынса эш итергә тура килә. Суд приставы-башҡарыусының талаптарын үтәмәгән өсөн улар административ яуаплылыҡҡа, енәйәти яуаплылыҡҡа тарттырыла, мөлкәтенә арест һалына. Мәҫәлән, йыл башынан апрель аҙағына тиклем алиментсыларға ҡарата 8 енәйәт эше ҡуҙғатылған. Бурыслының ниндәй милек-мөлкәте барлығын асыҡлау маҡсатында, һәр квартал һайын барлыҡ теркәү органдарына һәм кредит учреждениеларына үтенеснамә ебәрәбеҙ. Банкылағы иҫәптәренә арест һалабыҙ, ил буйлап транспортта хәрәкәт итеүен күҙәтеү аҫтында тотабыҙ.\nСуд приставтары бала хоҡуҡтарын яҡлау өсөн ҡулдарынан килгәндең барыһын да эшләй. Әммә Наилә Рәис ҡыҙының әйтеүенсә, физик йәһәттән дә, әхлаҡи күҙлектән алып ҡарағанда ла, кешенән 18 йыл буйы көсләп алимент түләттереп булмай, һәр кемдең үҙенең намыҫ тигән нәмәһе, балаһы алдында тамсы ғына булһа ла яуаплылыҡ тигән тойғоһо булырға тейеш.\nАлиментсыларға ҡарата талаптар көсәйә\nБаланы мәктәпкә әҙерләү – ата- ...


Республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында — яңы министр урынбаҫарҙары // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликаның Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында — яңы министр урынбаҫарҙары\n16:07, 25 февраля 2016 Сәйәсәт\nФото: Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы сайтынан\nӨФӨ, 2016 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.\nБашҡортостан Хөкүмәте бойроғо менән Юрий Мельников һәм Фәнүр Шәйхисламов республика хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫарҙары итеп тәғәйенләнде.\nЮрий Мельников 1976 йылда тыуған. Ырымбур дәүләт медицина академияһын тамамлаған, әлеге ваҡытта Күмертау иҡтисад һәм хоҡуҡ институтында (иҡтисад факультеты) икенсе юғары белем ала. Рәсәйҙең халыҡ хужалығы ойошмалары өсөн идара итеүсе кадрҙар әҙерләү президент программаһы буйынса уҡый. Күмертау ҡалаһының үҙәк район дауаханаһы поликлиникаһында табип булып эшләй, Күмертау ҡала Советына депутат, һуңынан уның рәйесе итеп һайлана. 2008 йылдан әлеге көнгә тиклем Күмертау психоневрологик интернаты директоры вазифаһын биләгән.\nМинистр урынбаҫары вазифаһында хеҙмәт мөнәсәбәттәре, эш хаҡын түләү һәм социаль партнерлыҡ өлкәһе өсөн яуап бирәсәк.\nФәнүр Шәйхисламов 1980 йылғы. Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтын тамамлаған. Мәғариф министрлығында, Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министрлығында, Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитетында, Башҡортостан буйынса Федераль ҡаҙналыҡ идаралығында төрлө вазифаларҙа эшләгән. Әлегә тиклем Башҡортостан Башлығы Хакимиәтенең Эксперт-контроль идаралығының контроль саралар бүлеге мөдире вазифаһын биләгән.\nБашҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында мәшғүллек һәм хеҙмәт баҙары өлкәһе өсөн яуаплы.


Баймаҡ районында бөгөн көслө буран сығыуы һөҙөмтәһендә юлдарҙа ҡатмарлыҡтар килеп тыуған\nАйырыуса, Баймаҡ-Түбә һәм Баймаҡ- Сибай трассаларында транспорт хәрәкәте ауырлашҡан. Әйткәндәй, кисә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының республика идаралығы водителдәргә алыҫ юлға сығыуҙы кисектереп торорға кәңәш иткәйне. Синоптиктар артабанғы көндәрҙә лә һауа торошоноң ҡатмарлы буласағын фаразлай.\nКөслө буран әлеге ваҡытта Хәйбулла районында ла күҙәтелә. Төбәктәрҙә һауа торошоноң насарайыуын иҫәпкә алып, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығында оператив штаб ойошторолған. Ярҙам кәрәк осраҡта (347) 233 - 99 - 99 телефоны буйынса шылтыратырға мөмкин.


Танылған йырсы, байтаҡ йыр конкурстары лауреаты Әлим Ҡәйүмов.\nТанылған шағирә Зарема Әхмәтйәнова.\nШағир һәм прозаик, «Киске Өфө» газетаһының журналисы Әхмәр Үтәбай.\nМ.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актеры, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаровҡа – 65 йәш.\nА.Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актрисаһы, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмилә Хоҙайғоловаға – 70 йәш.\n«Йәшлек» газетаһының журналисы, талантлы шағир, һуңғы осорҙа үҙен оҫта прозаик булараҡ танытҡан Мөнир Ҡунафин.


27 Октябрь 2018, 12:57\nАуылдың киләсәге ер эшен белгән кешеләргә бәйле. Баймаҡ районының Кәрешкә ауылында тыуып үҫкән Айтуған Йәнтилин ата-әсәһенең эшен дауам итеү маҡсатында 2015 йылда үҙенең крәҫтиән-фермер хужалығын ойошторған.\nКиләсәген ауылдан башҡа күҙ алдына килтерә алмаған егет 11-се кластан һуң Урал аръяғының аграр университетына уҡырға инә. Әрменән һуң Урал аръяғы МТС-ына инженер булып урынлаша. Дүрт йылдан һуң уны МТС-тың Баймаҡ филиалына баш инженер итеп тәғәйенләйҙәр. Ауыл хужалығы тармағында ярайһы уҡ тәжрибә туплаған ир-егет үҙ эшен асыу хыялы менән яна башлай. Оҙаҡламай бөткән «Сибай» совхозының Кәрешкә бүлексәһенә ҡараған мал фермаһын ҡуртымға алып ремонтлай һәм 15 баш тана һатып ала. Ата-әсәһенең ишле малын ҡушҡас, һыйырҙар һаны тағы ла күбәйә. Хәҙер Йәнтилиндың крәҫтиән-фермер хужалығында 50 һауын һыйыры, 27 тана һәм быҙауҙар иҫәпләнә. Айтуған ата-әсәһенең кәңәшен тотоп, ярҙамын тойоп эш итергә өйрәнгән. Батыр Фәйзулла улы 44 йыл буйына совхоздың малын көтһә, Камила Рамаҙан ҡыҙы 30 йыл һауынсы булып эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан. Хәҙер атай кеше улының беренсе ярҙамсыһы, трактор-комбайнға ултырып баҫыуҙарҙы иңләй. Камила апай көн дә эшселәрҙе йылы аш менән һыйлай. Кәрәк саҡта һауынсыларҙы ял иттерергә бара. Йәш фермер ауылдаштарын һәм туғандарын эшле итеп һөйөндөргән. Көтөүселәр Рафиҡ Мөхәмәтҡужин һәм Әхиәр Йәнтилин, һауынсылар Нуриҙә һәм Рәшиҙә Йәнтилиналар, Фәриҙә Исмаҡова тырыш хеҙмәт өлгөһө күрһәтә. Хужалыҡтың 250 гектар ерендә иген культуралары сәселә. Техника паркында бер комбайн, өс трактор бар. Айтуған һәм атаһы тракторҙа йөрөһә, Насыров Рәсүл комбайн менән идара итә. Рәфҡәт Юлдашбаев үҙенең йөк машинаһында игенде ырҙынға ташыу эшен башҡара.\n2016 йылда Айтуған Йәнтилин грант алыуға ирешкән. Йәш ғаиләгә «Ауылды тотороҡло үҫтереү» программаһы буйынса торлаҡ сертификаты тапшырылған. Айтуған ҡатыны Алиса Булат ҡыҙы менән ауылда ике ҡатлы йорт күтәрә. Был матур ғаиләлә биш йәшлек Арслан менән ике йәшлек Наҙгөл үҫеп килә. Кем белә, бәлки улар ҙа үҫеп еткәс атаһының юлын һайлар?\nҺүрәттә: фермер Айтуған Йәнтилин (һулдан икенсе) эшселәре янында.


Белем алыу диплом алыу түгел » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәғариф » Белем алыу диплом алыу түгел\n26.04.2011 Белем алыу диплом алыу түгел\nРәсәйҙәге туҡтауһыҙ үҙгәртеп ҡороуҙар халыҡтың теңкәһенә тейеп бөттө инде. Ниндәй генә өлкәне алма, ике тиҫтә йылдан ашыу өҙлөкһөҙ реформалар бара. Берәүһенең дә ҡәнәғәтләнерлек һөҙөмтәләрен күргән юҡ әле. Халыҡта иң көслө шаңдау уятҡаны – Андрей Фурсенко етәкләгән мәғариф өлкәһендәге реформа. Йәнәһе, советтар заманынан ҡалған система баҙар иҡтисадына ярашлы кадрҙар әҙерләмәй. Әгәр беҙҙең белгестәр насар белемле булһа, күпләп сит илдәргә китеп эшкә урынлашмаҫ ине. Билдәле банкир Лебедев советтар заманында бирелгән белем кимәле тураһында юғары фекерҙә, ә һуңғы йылдарҙа белем алған кешеләрҙең кимәле тураһында «кошмар» тип хайран ҡала. Баҙар иҡтисадына күсеү, бер яҡтан, совет системаһы тәрбиәләгән белгестәрҙең үҫешкән илдәргә күсеп китеүенә, ә, икенсе яҡтан, уларға алмашҡа түбәнерәк квалификациялы гастарбайтерҙар килеүенә булышлыҡ итте.\nХәҙерге ваҡытта вакансияларҙың етмеш проценты – эшсе профессиялары. Йәштәр эшсе булырға теләмәй. Эшсе һөнәренә уҡып белем алған йәштәрҙең 20 проценты эшкә урынлашыуға ҡарағанда хеҙмәт биржаһында иҫәптә тороуҙы өҫтөн күрә. Ошо арҡала эшселәрҙең уртаса йәше 40 – 50 йәшкә барып етте. 2010 йылда эшселәрҙең уртаса эш хаҡы 17 мең һум тирәһе тәшкил итте. Хәҙер профессиональ-техник уҡыу йорттарында 2 миллион самаһы кеше белем ала. Уларҙы тамамлағандарҙың тик 15 проценты ғына үҙ специальносы буйынса эшләй.\n2011 йылда мәғариф системаһына 500 миллиард һум аҡса бүленгән. Был илдәге тулайым продукттың 4 – 5 процентын ғына тәшкил итә. Миҫал өсөн, Финляндияла 16 (әйтергә кәрәк, унда сит ил студенттары ла бушлай белем ала), Евросоюзда – 7 – 8 процент.\nМәғарифҡа үгәйһетеп ҡарауҙы Борис Ельцин башлап ебәрҙе. Президент булырға тырышып йөрөгән сағында, уҡытыусыларҙың эш хаҡын илдәге уртаса эш хаҡынан юғарыраҡ итәм, тип алданы. Уҡытыусылар үҙҙәре ғәйепле: уның реаль булмаған вәғәҙәһенә ышандылар. Әйтәйек, 2009 йылда Рәсәйҙә уртаса эш хаҡы 18 мең һум булһа, уҡытыусылар 1З мең һум алды. Былтыр беренсе күрһәткес 21 мең һумға етһә, уҡытыусыларҙыҡы шул уҡ кимәлдә ҡалды. Был аҡсаға тик үҙ эшенең фанатиктарының йәки башҡа эш урыны таба алмағандарҙың ғына эшләргә риза икәне көн кеүек асыҡ. Бөгөн Владимир Путин да Ельциндан ҡалышмаҫҡа тырыша. 5 апрелдә үткән Рәсәй хөкүмәте ултырышында ул уҡытыусыларҙың эш хаҡын төбәктәге уртаса эш хаҡы кимәленә еткереү бурысын ҡуйҙы. Дәүләт етәкселәренең уҡытыусылар тураһында хәстәрлеге матур һүҙҙәрҙән артмай. Уларға булған мөнәсәбәт бәйҙә торған малға тиң – үлмәҫлек кенә ем бирәләр ҙә, юғары сифатлы продукция талап итәләр.\nМинистр Андрей Фурсенко етәкләгән реформа ла алдынғы ҡарашлы йәмәғәтселектә урынлы ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Нисә йыл инде ил етәкселәре юрист һәм иҡтисадсыларҙы кәметергә, ә инженерҙарҙы арттырырға маташа. Сколковолағы инновацион үҙәк төҙөү ҙә ошоно маҡсат итеп ҡуя. Тиҙҙән берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырғас, абитуриенттар тағы ла ошо ике приоритетты һайлаясаҡ. Был турала социологик тикшеренеүҙәр һөйләй. Ата-әсәләрҙе юғары хаҡтар ҙа әллә ни ҡурҡытмай. Вуздар гуманитар факультеттарҙа уҡыу хаҡын йыл да күтәрә бирә. Дәүләт органдары гуманитар специальностар иҫәбенә техник йүнәлештәр буйынса бюджет урындарын арттыра бара. Әммә хатта иң яҡшы техник вуздарға барған абитуриенттарҙың БДИ балдары түләүле гуманитар факультеттарҙыҡына ҡарағанда ла тиҫтәләгән берәмеккә кәмерәк. Вуздарға хәҙер ябай процентты таба белмәгән уҡыусылар килә. Фурсенко үҙе әйтә – студенттарҙың өстән бер өлөшөнөң вузда уҡырлыҡ тейешле белеме юҡ. Диплом алыу өсөн уларҙың ата-әсәһе төрлө законһыҙ юлдарға баҫырға мәжбүр. Әхтәм Әбүшаһманов Өфө дәүләт сәнғәт академияһында уҡыған студенттар тураһында: «Уларҙың күбеһенең фекерләү кимәле өс класты тамамлаған баланы хәтерләтә. ... Башҡа ергә уҡырға инә алмағандар кеүек фекер ҡала», – ти. ВЦИОМ социологтарының тикшереүе буйынса өс кешенең берәүһе, ҡояш Ер шары тирәһендә әйләнә, тип уйлай. Үткән быуаттың 50 – 70-се йылдарында мәктәптә уҡығандарҙың һәм бөгөнгө йәштәрҙең белем кимәлен сағыштырып та булмай – өҫтөнлөк бер һүҙһеҙ оло быуында.\nДмитрий Медведевтың бөгөнгө йәш быуынға инженер булырға өндәүе йәмғиәтте ышандырып бөтмәй. Уның өгөтө генә түгел, бойороҡтарының күпселеге тейешенсә үтәлмәй.\nЮрист дипломы менән йылы урын таба аласағына ныҡлы ышанысы булған кеше инновацион иҡтисад төҙөү тигән маҡсатты юҡҡа сығара. Хәҙерге ситуация йәмғиәтте ике ҡапма-ҡаршы өлөшкә бүлергә мәжбүр итә: байҙарҙың балалары – юрист, менеджер, банкир һ.б. Ә ярлыларҙыҡы инженер буласаҡ. Был осраҡта модернизация тураһында бөтөнләйгә оноторға тура киләсәк. Рәсәй былай ҙа юристар дәүләтенә әйләнеп бара. Был тиклем юристарға эш булһын өсөн РФ Дәүләт Думаһы депутаттары яңынан-яңы закондар, уларға өҫтәмәләр һәм үҙгәрештәр индереүҙән бушамай.ҡайҙа ҡарама, донъя адвокаттар, нотариустар, приставтар менән тулды. Рәсәй парламенты закондар сығарыу фабрикаһына әйләнде. Хоҡуҡ фәндәрен уҡытыусы, яңы нормалар артынан өлгөрмәйбеҙ, тип зарлана – ҡайҙан ул судьялар, адвокаттар өлгөрһөн... Депутаттар шул тиклем оҫтарып алды, алдан уҡ үтәлмәҫлеген белә тороп, закондар ҡабул итәләр. Миҫал итеп 1998 йылда сыҡҡан коррупцияға ҡаршы көрәш тураһындағы законды килтерергә була. Был закон исем өсөн генә ҡабул ителде, ысынбарлыҡта уның бер генә нормаһы ла үтәлерлек тип әйтерлек түгел. Ул ғына түгел, коррупцияға ҡаршы көрәшеү уның сәскә атыуына килтерҙе. Полиция тураһындағы закон да шул рәттә тора. Уҡыу-уҡытыу өлкәһен реформалаусы эшмәкәрҙәр халыҡҡа уның ысын маҡсатын әйтергә ҡурҡа. Бөгөн Рәсәй донъяның сеймал сығанағына әйләнгән саҡта, бер Көнбайыш сәйәсмәненең беҙҙең илгә, ун меңләп самаһы нефть һәм газ скважиналары, торба үткәргестәр операторҙары етә, тигәне дөрөҫкә сыға. Уларға юғары белем кәрәкмәй. Ленин бабайҙың «Уҡырға, уҡырға һәм уҡырға!» тигән лозунгыһын рәсми рәүештә һыҙып ташларға кәрәк. Ә хәҙер исем өсөн генә барған дискуссияның (ниндәй предметтарҙы мотлаҡ рәүештә өйрәнергә һ.б.) властың халыҡ иғтибарын икенсе яҡҡа йүнәлтеү өсөн генә ойошторолған маневры икәнен аңларға ваҡыт. Бөтә кешене вуз дипломлы итеү – халыҡты алдауҙың иң ябай ысулы. Кеҫәңдә диплом ятыу менән, башыңда тейешле белемең булмаһа, ни файҙа? Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ – «юғары» тигән һүҙҙең төшөнсәһенән тыш, тимәк, «урта» һәм «түбән» тигәндәре лә булырға тейеш бит инде. Әгәр ҙә бөтә кешелә вуз дипломы булһа, юғары белемле кешене айырып булмаясаҡ. Юғары белемдең бәҫе төшөп бара. Был сәйәсәт бөтә халыҡты дипломлы итеп, белемһеҙ ҡалдырыуҙа тора. Уны дөрөҫләп торған факт – ялған дипломдар һатыу. Был алама күренеште бөтөрөү өсөн артыҡ нәмә кәрәкмәй. Тик власть өсөн айырма юҡ, ялған дипломдың ысын баһаһы биш йыл буйына вузда йөрөп алған ҡатырғаға тиңләшеп бара. Вуздар ҙа ялған диплом һатып торған субъектҡа әйләнә. Криминаль эш рәсмиләштерелә: ялған диплом һатып алып тотолғансы, уҡыу өсөн түләп, рәсми диплом хужаһы булаһың. Халыҡ та быны аңлап, биш йыл ваҡытты әрәм иткәнсе, дипломды һатып алыуҙы өҫтөн күрә. Полиция сафтарында барған аттестацияла меңдән ашыу ялған диплом табылған.\nБыл хәлдән сығыуҙың бер юлы бар – бөтә кимәлдәге белем биреү бушлай булырға тейеш. Швеция, Норвегия, Франция, Чехиялағы һымаҡ. Тик шул осраҡта ғына иң һәләтлеләр генә тейешле белем аласаҡ. Ә вуздар уҡырға теләмәгән, уҡырға һәләте булмаған студенттарҙан ҡотоласаҡ.


Яҡшы исем малдан артыҡ\n24 Декабрь 2019, 20:08\nБала саҡта телевизорҙан ир менән ҡатындың үбешкәнен күргән ололар ҙа, кеселәр ҙә, берәй һылтау табып, бүлмәнән сығып китә торғайны. Ул саҡта үбешеү бик интим эш һаналды, ә хәҙер ике енес араһындағы мөнәсәбәттә оят булған бер нәмә лә ҡалманы, шикелле. Ирҙең ҡатыны менән бергә бала табыуы, гүзәл заттарҙың ярым шәрә килеш йөрөүе, юҡ-бар өсөн балалар баҡсаһын, мәктәпте, дауахананы судҡа биреү ғәҙәти күренешкә әйләнде.\nХужа Насретдин, өйөндә кемдеңдер йөрөгәнен ишетеп уянғас, тиҙ генә шкафҡа йәшенгән. Төшкән бурҙар уны тапҡас, аптырап һорайҙар икән:\n– Бында ниңә йәшендең?\n– Һеҙгә урларлыҡ бер нәмәм дә булмағандан оялып, – тип яуаплаған Хужа.\nБеҙҙең илдә сирек быуаттан ашыу барған демократик үҙгәрештәрҙең һөҙөмтәһе, уның төп “ҡаҙаныштарының” береһе булып оятты юғалтыу тора. Бигерәк тә оло быуын кешеләре быны яңы йәмғиәттең иң ҙур минусы тип һанай. Ысынлап та, совет тәрбиәһен алғандар өсөн заман күренештәре, ғәҙәттәре әхлаҡ ҡанундарына бөтөнләй тап килмәй.\nБала саҡта телевизорҙан ир менән ҡатындың үбешкәнен күргән ололар ҙа, кеселәр ҙә, берәй һылтау табып, бүлмәнән сығып китә торғайны. Ул саҡта үбешеү бик интим эш һаналды, ә хәҙер ике енес араһындағы мөнәсәбәттә оят булған бер нәмә лә ҡалманы, шикелле. Ирҙең ҡатыны менән бергә бала табыуы, гүзәл заттарҙың ярым шәрә килеш йөрөүе, юҡ-бар өсөн балалар баҡсаһын, мәктәпте, дауахананы судҡа биреү ғәҙәти күренешкә әйләнде. Әлбиттә, бындай хәл юғары рейтинг артынан ҡыуған режиссер, продюссерҙар өсөн ҡулай. Ҡулға аҡса төшөрөү өсөн улар әхлаҡһыҙ алымдар ҙа ҡулланырға тартынмай. Быны күргән ябай кеше лә үҙен сикләмәй башлай: бөтә ғәм алдында тулыһынса “сисенеү”, үҙенең наҙанлығы, тәрбиәһенең, мәҙәниәтенең түбән кимәле менән “маҡтаныу” күптәр өсөн тормош маҡсаты, ә бәғзеләре өсөн хатта йәшәү сығанағы булып китте. Телевизорҙа күрһәтелгән иҫәпһеҙ-хисапһыҙ ток һәм реалити-шоуҙар йәш быуынды әхлаҡһыҙ йәшәү рәүешенә өйрәтә. Фәхишәләр, балаһын талап киткән атай-әсәйҙәр һ.б. Әлеге тапшырыуҙарҙың төп геройҙары. Студенттар бөтә илгә үҙенең наҙанлығын күрһәтергә оялмай. Беҙ совет осоронда был хәл тик Көнбайыш өсөн генә хас тип уйлай торғайныҡ.\nӘммә был хәл беҙҙә элек тә булғандыр. Юҡҡа ғына халыҡ: Дан килер ҙә китер, яҡшы исем атанан балаға етер; Исемеңде ташҡа яҙма, ил йөрәгенә яҙ; Ҡарун кеүек мал йыйғансы, яҡшы исемең ҡалһын; Үҙең үлһәң дә, исемең үлмәһен тигән әйтем-мәҡәлдәр сығармаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн дан, исем тигән төшөнсәләр ысын мәғәнәһен юғалта башланы. Үҙенә сираттағы дәрәжә һорап, власть ишектәрен тапап йөрөгән замандаштар күбәйҙе. Улар ошо рәүешле үҙенең бәҫен, репутацияһын юғалтыуын аңламай, шикелле. Дәүләттең алға китеүен күрһәтеү маҡсатында яҡшы уҡығандарҙың тормошта бер нәмәгә лә өлгәшә алмауы, ә мәктәптә илке-һалҡы уҡып, уны тик “2” һәм “3” билдәләренә генә тамамлағандарҙың, киреһенсә, артабан ҙур уңыштарға ирешеүе тураһындағы тапшырыуҙар, мәҡәләләр әҙерләнә. Был, һис шикһеҙ, халыҡтың аң кимәлен төшөрөүгә булышлыҡ итә.\nНиндәй генә тармаҡты, өлкәне алма, ундағы реформаларҙың ыңғай һөҙөмтәһе юҡ кимәлендә. Шул уҡ мәғарифты ғына ҡарайыҡ. Ундағы өҙлөкһөҙ үҙгәртеүҙәр, БДИ, оптималләштереү һ.б. арҡаһында ҡасандыр донъяла белем буйынса алдынғылар рәтендә торған Рәсәй халҡы наҙанға әйләнеп бара. Хәҙерге йәштәр араһында үҙенең шәхси фекерен аныҡ ғына белдерә алыусыларҙы ла табыуы ауырлаша. Бының шаһиты булған власть үҙенең хатаһын таныу урынына халыҡтың иғтибарын бер ни ғәйебе булмаған уҡытыусылар, тәрбиәселәр, табиптар, урмансыларға һ.б. япһарыуҙы хуп күрә. Бәғзе замандаштарыбыҙ өсөн һуңғыларын төрлө һылтау табып, хөкөмгә тартырыу ҙа бер ни тормай. Уларҙың ҡайһы берҙәре бынан ләззәт тә таба, шикелле. Власть уңайһыҙланмағас, ябай кешегә нимә ҡала инде...\nҠулынан эш килмәгән идара әһелдәрен эштән бушатыу – һирәк күренеш. Власть вертикале өсөн был отошло алым: һәр ғәйепле чиновник үҙенең хужаһы өсөн аманат булып тора. Сөнки ул етәксеһенең кеше күҙенә күренмәгән ғәйептәре өсөн гарантия сифатын үтәй. Коррупцияла ғәйепләнеп тә отставкаға китмәгән йәки эшенән бушатылмаған чиновниктарҙы күргән кеше власть тураһында нимә уйларға тейеш? Улар араһында башҡаларҙың текстарын урлап, диссертация яҡлаған “ғалимдар” бер ни булмағандай эшләүен дауам итә. Сөнки юғарыла ултырғандар “демократик йәмғиәттең” төп принцибын өҫтөн күрә – суд уларҙың ғәйебен иҫбатларға тейеш. Ә бөгөнгө органдар бындай эштәрҙе ҡарарға ашыҡмай тип әйтергә кәрәк.\nХалыҡтың: Оятһыҙҙың теле мең ҡолас, тигәне лә хаҡ. Яуапҡа тарттырылмаған чиновниктар тамам аҙҙы. Улар ябай халыҡты туранан-тура мыҫҡылларға ла тартынмай. Был күренеш һуңғы ваҡытта йыш осрай.\nЯбай халыҡ юғарыла ултырыусыларҙың оятһыҙ ғәмәлдәренең шаһиты. Һуңғы йылдарҙа Рәсәй халҡын ғына түгел, хатта донъяны борсоған урман янғындарының 2010 йылдан үткәрелгән оптималләштереү процесы арҡаһында икәнен дә ул күреп тора. Урмансылар, янғын һүндереүселәр һаны ҡыҫҡартылыу сәбәпле янғындарҙы һүндереүе отошһоҙ, тип әйткән губернатор эшенән бушатылмағас, ни әйтәһең инде? Бер ағас ҡырҡҡан ябай кеше күпләп штраф түләргә мәжбүр. Ә дәүләт етәкселәре килтергән миллиард һумлыҡ зыянға күҙ йомола. Уны кем ҡапларға тейеш? Халыҡты тынысландырыу өсөн: “Ҡытайға урман экспортын ҡыҫҡартыу һорауы тикшерелә”, – тигән булдылар ҙа ул...\nВласть үҙ ғәйебен танырға “оялғас”, таяҡтың икенсе осо ябай халыҡтың башына төшә. Юрий Андроповтың: “Балыҡ башынан серей, тик уны ҡойроғонан башлап таҙарталар”, – тигәне дөп-дөрөҫ. Дөйә урлағанға теймәйҙәр, ә төймә урлап тотолһаң... Был йәһәттән 2018 йылда башлап булдырылған “ышанысты аҡламаған чиновниктар” реестрында теркәлгән 600-ҙән ашыу коррупционерҙарҙың күпселеге башлыса “пешкалар” ғына. Уларҙың өстән бер өлөшө муниципаль депутаттар. Улары ла декларацияһында булған “хаталары” өсөн генә фаш ителгән.\nОяла белмәгән йәмғиәттә халыҡ тиҙ арала кешелек сифатын юғалтҡан “көтөү”гә әйләнә. Быны беҙҙең реформаторҙар бик яҡшы белгән. Шунлыҡтан иман ҡанундарын ҡабатлаған “коммунизм кодексы” буйынса тәрбиәләнгән совет халҡына Михаил Горбачев үҙгәртеп ҡороуҙарҙа яңы “матур” ҡиммәттәр тәҡдим итә. Уларҙың күҙгә салынып бармаған йәшерен маҡсаты – кешене оялыу хисенән арындырыу була.\nНимә ул оят? Ул ҡайҙан барлыҡҡа килә? Был турала кешелек күптән уйланған. Бөйөк философ Ницше фекеренсә, оят туранан-тура тыйылған нәмәләр менән бәйле. Кеше, йәмғиәт тормошонда ниндәйҙер шарттарҙы үтәмәйенсә, теләһә кемгә үтергә ярамаған өлкәләр була. Улар өсәү – ир менән ҡатын араһындағы енси мөнәсәбәт, власть даирәһе, рухиәт (шәхестең эске донъяһы). Ошо өс “серле донъя” беренсе сиратта Горбачевың ГЛАСНОСТЬ тигән таранына эләкте.\n“СССР-ҙа секс булманы” тигән лозунг аҫтында демократтар кешенең түшәгенә видео һәм телекамералар менән килеп инде. Хәтерләйһегеҙҙер, беренсе эшҡыуарҙар түләүле бәҙрәф һәм порнофильмдар менән үҙ капиталын тупланы. Иосиф Сталинды фашлау менән бер рәттән власть тигән төшөнсә үҙенең серле, мистик әһәмиәтен юғалтты. Һөҙөмтәлә бөгөнгө Рәсәй кешеһе өсөн “власть үҙенә башлыса төрлө әтрәгәләмдәрҙе генә йыя”. Ә был ысынында дөрөҫкә тап килмәй. Унда ла үҙ эшмәкәрлеген халыҡ мәнфәғәтенә йүнәлткән замандаштарыбыҙ етәрлек. Дөрөҫ, властың элекке абруйы юҡ. Эдуард Россель, Мортаза Рәхимов, Минтимер Шәймиев, Юрий Лужков кеүек шәхестәр һиҙелерлек кәмене. Хәҙерге министрҙарҙы, өлкә, ҡала һәм район башлыҡтарын халыҡ белеп тә бөтмәй. Өсөнсөнән, кешенең эске донъяһы ла тупаҫ рәүештә ҡыҫыла бара. Яулыҡ бәйләү, һаҡал үҫтереү кеүек дин атрибуттарын йөрөтөп, иманлы кеше булдым, тип күкрәк ҡағыусы замандаштарыбыҙ араһында исламға ярамаған фекерҙәр пропагандалаусылар һирәкме ни? Элек илде иҙеп, халыҡты имеп байыған кешене “мирәйет” тип йөрөтһәләр, бөгөн, иһә, “һурпайет”тәр күбәйеп бара түгелме? (Үҙемдең таныш фермерымдың 40-лап баш һарығын ҡорбан өсөн алып та, аҡсаһын һаман да түләмәй ҡасып йөрөгән дин әһелен шәхсән беләм). Баш ҡалабыҙҙы биҙәп торасаҡ “Әр-Рәхим” мәсетенең һаман төҙөлөп бөтмәүендә лә уларҙың ғәйебе юҡ түгел. Ә кем рухлы, ә кем рухһыҙ икәнен билдәләй алған замандаштарыбыҙҙа оят тигән нәмә бармы икән?\nКешелек оят тигән төшөнсәһеҙ йәшәй алмай. Баҙар иҡтисады (капитализм) башланғас та тиҙ арала үҙенә хас уңайһыҙланыу системаһын булдырҙы. Ул кешенең эске булмышына бөтөнләй тап килмәһә лә, капитал өсөн бик ҡулай килеп сыҡты. Был яңы система йәмғиәтте тарҡатыуҙы, уны берҙәм социумдан атомизация ярҙамында айырым кешеләр төркөмөн булдырыуҙы маҡсат итә. Хәтерләйһегеҙҙер, совет осоронда һәр коллектив ағзаһы хеҙмәттәштәренең күпме эш хаҡын алғанын белеп йәшәне. Шуныһы ҡыҙыҡ, баҙар иҡтисадына күсеү менән коллегаларының аҡса күләме сергә әйләнде. Бигерәк тә ҡулаҡсаның әһәмиәте төшә башлағас, һәр кем күпме алғанын йәшерергә тырыша. Ҡайһы бер осраҡта беҙ әҙ алһаҡ оялабыҙ, ә ҡайһы бер саҡта саманан тыш күп алһаҡ, уңайһыҙлыҡ кисерәбеҙ. Әммә эш хаҡының күләмен башҡаларға белгертмәү беҙгә түгел, хужаларға отошло. Оят төшөнсәһе ысын коллективта ғына була, ә тарҡау кешеләрҙе башҡаларҙың тәртибе, хәле ҡыҙыҡһындырмай ҙа тиерлек. Һәр кем үҙенең мәнфәғәтен ҡайғыртыу менән генә мәшғүл.\nОяттың социаль көсөн яҡшы аңлаған баҙар иҡтисады уны үҙ мәнфәғәтендә файҙалана башланы. Тауар етештереүселәр, уны һатыусылар күҙ ҙә йоммай кешене алдай. Улар ояты барҙың намыҫы бар тигән хәҡиҡәтте танымай. Һатып алыусылар, ҡулланыусылар өсөн уның икенсе системаһы эшләй. Мәҫәлән, бөгөн һинең автомобилең юҡ икән, оят. Эштә үткәргән махсус һорау буйынса ҡатын-ҡыҙҙар ВАЗ-дың классикаһында йөрөү, ялыңды Төркиәлә йәки Таиландта түгел, ә тыуған ауылыңда үткәреү уңайһыҙ булырға тейеш. Бөгөнгө йәмғиәт өсөн ҡулланыуҙы төп маҡсат, ҡиммәт булараҡ ҡабул итә. Һәр кеше яңы тауарҙы һатып алырға йә тәмләп ҡарарға бурыслы, юғиһә, шул хин йәнә күңелен өйкәйәсәк.\nСовет осоронда гонаһлы кешене “тәүбәгә килтереү” системаһы бар ине. Кемделер – иптәштәр судында, ә кемделер пионер, комсомол, партия йыйылышында тикшерҙеләр, әммә был системаның ыңғай һөҙөмтәһе булды. Ә хәҙерге “демократик йәмғиәттә” айырым кешенең хоҡуҡтары алғы планда тора. Кешене төрлө сығанаҡтарҙан “үҙеңде нисек бар, шулай ярат” тип кенә торғас, уны элекке һымаҡ бер нисек тә тәүбәгә килтереп булмай тиерлек. “Беҙ” төшөнсәһе “мин” менән алышыныуы, йәмғиәттең кешегә бөтә нәмәне рөхсәт итеүе оят хисен юҡҡа сығара.\nОяттың был яңы координаталар системаһының ялған икәне, уның кешенең булмышына тап килмәүе һәр кемгә лә асыҡтыр. Быға нигеҙләнгән йәмғиәттең киләсәге икеле. Оят менән сикләнмәгән кеше ысын шәхес дәрәжәһенә тиклем күтәрелә алмайҙыр. Был айырым индивидтарҙы тотороҡло йәмғиәткә йәбештереүсе, ойоштороусы “социаль елем”де юҡҡа сығарыу – кешелектән баш тартыуға тиң. Бының нимә менән тамамланыуын күҙ алдына килтереүе лә ауыр.


Бөрөлә алмалар өлгөрҙө | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 августа 2016 — 16:35 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда бөрө алмаһынан да татлыһы юҡ тип һанай баҡсасылар. Юҡҡа ғына алма ҡаланың бренды түгел. Әлеге мәлдә хужалыҡтар йәйге сорттарҙан уңыш йыя. Баҡсасы Рөстәм Урманов 10 йылдан артыҡ үҫентеләр тикшереү, сорттарҙы таратыу менән шөғөлләнә. Йылдар дауамында тикшерелгән алма төрҙәре быйыл да һынатманы ти, ул. Бында ағастар бер-нисә йыл дауамында тикшереү үткәндән һуң ғына төбәктә күпләп таратыла. Алманан тыш груша, һырғанаҡ, ҡурай еләге, ер еләге, ҡарағаттың төрҙәре һәм башҡа еләк-емеш бар. Күпләп һатыуға магазин кәштәләренә сығарылмай, халыҡ үҙе килеп йыйып ала. Һуңғы йылдарҙа грушаға ла ихтибар ҙур, ти баҡсасы. Емеш-еләкте һаҡлау хужабикәләр өсөн көнүҙәк мәсъәлә. Шуға ла алмағас үҫентеләрен һайлағанда уҡ сортына иғтибар итергә кәрәк. Мәҫәлән, Ренет Черненко сортлы алмаларҙың ауырлығы 120-200 грамға тиклем етә.. Ароматный, Спартак сорттары ла яҡшы. Алмалар 0-дән 2 градус йылы температурала яҡшы һаҡлана. Урмановтар махсус һыуытҡыстарҙа 2-3 тоннаға тиклем емеш һаҡлай. Тимәк, теләүселәр ғинуар айында ла бөрө алмаларын ашай ала. Ә көҙҙән компот, ҡайнатма эшләүсе хужабикәләргә лә алманың сортына иғтибар итеү зарур. Бөрөнө тәмле ҡала тип тә йөрөтәләр. Алмағастар бөтә ерҙә үҫә. Үҫеп кенә ҡалмай мул уңыш бирә. Ә ҡалалағы «Берендей» балалар дендрологик паркы, ундағы алма музейы айырым иғтибарға лайыҡ. Ике йыл элек паркта алманың яңы төрөн ултыртҡандар. Исеме Королдәр алмаһы. Киләсәктә ул парктың символына ла әйләнер тип көтә етәкселек. Ҡалала бер нисә йыл алма производствоһын яңынан тергеҙеү концепцияһы өйрәнелә. Әммә ҡасандыр эшләгән һәм тиҫтә йылдар элек ябылған консерва заводын тергеҙеү әлегә мөмкин түгел, тип белдерә етәкселек. Бөрө үҙенең татлы алмалары менән дан тота. Алмағастар һәр шәхси хужалыҡта күпләп үҫтерелә. Әммә еләк-емеште һаҡлау, уны эшкәртеү производство кимәленә ҡуйылмаған. Мәсьәлә әлеге көндә лә асыҡ ҡала.


Билдәле яҙыусы Лира Яҡшыбаева Бөйөк Ватан һуғышы, Еңеү байрамы, хәрбиҙәр тормошо менән даими ҡыҙыҡһына\nУның Бөйөк Ватан һуғышының ҡаты алыштарында ҡатнашҡан яҡташыбыҙ, Советтар Союзы Геройы Ҡотдос Латипов хаҡында китабы донъя күрҙе. Китаптың исем туйы Өфөнөң 35- cе мәктәбендә үтте.\nЯҙыусы Лира Яҡшыбаева мәғариф ветераны. Уның атаһы хәрби офицер була. Лира Яҡшыбаеваның бала сағы һуғыштан һуңғы илде аяҡҡа баҫтырыу йылдарына тура килә. Кисәге уҡытыусы мәктәп уҡыусылары менән осрашыуға һәр ваҡыт тулҡынланып килә. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы ул мәктәп уҡыусыларын «Ҡанатлы баһадир» тигән яңы китабы менән таныштырҙы.\nБашҡортостандан 285 кеше яуҙа күрһәткән батырлығы өсөн Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, улар араһынан бөгөн Ҡотдос Ҡәниф улы Латипов ҡына иҫән-һау. 93 йәшен тултырған уҙаман Мәскәүҙә йәшәй. 23 йәшендә Советтар Созы Геройы исеменә лайыҡ булған шәхестең ҡаһарманлығы хаҡында йәш быуын иғтибар менән тыңланы. «Ҡанатлы баһадир» китабы авторына ҡыҙыҡлы һорауҙар яуҙырҙы. Летчик-штурмлаусының батырлығы айырыуса егеттәрҙе тетрәндерҙе.\nКүп тапҡырҙар үлем менән йәшәү араһында булған, һуғыштан иҫән-һау ҡайтҡан, бәхетле йондоҙ аҫтында тыуған шәхес өсөн илебеҙ азатлығы бик тә ҡәҙерле. Ҡотдос батыр кеүек ҡаһарман геройҙарҙы үҙ эшенә мөкиббән бирелгән уҡытыусылар тәрбиәләгән.\nҠотдос Латипов үҙен осорға өйрәтеүсе талапсан уҡытыусыһы Масленниковҡа рәхмәтле. Әгәр ҙә ул оҫталыҡҡа, ҡыйыулыҡҡа, ихтыяр көсөн тәрбиәләмәһә, ул иҫән ҡайта алыр инеме икән?!\nҠанатлы баһадирға Еңеү байрамы бүләге булған китаптың исем туйынан үҫмерҙәр рух көсө, үҙенә ышаныс алды. Улар яҙыусыға тырышып уҡырға, Ватандың тоғро илһөйәрҙәре булырға һүҙ бирҙе.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИН - УҠЫТЫУСЫ! - 2021 - Мәҡәләләр\nМИН - УҠЫТЫУСЫ!\nБaлa килеш кeнә күңeлeмдә "Уҡытыусы булaм!" тигән уй яpaлғaндa, тaлпыныу мeнән был хыялымa aшҡынғандa, уҡытыусы һөнәpенең ҙуp яуaплылыҡ һәм oлo сабыpлыҡ тaлaп иткәнeн aңлaп тa eтмәй инeм әлe. Күҙ aлдымa бapы һәp көн aшҡынып мәктәпкә бapыуым, ундa киләсәккә өмөт мeнән бaғыусы бaлa күҙҙәpe ҡapшылaуы инe. Хыялым тopмoшҡa aшты: мин - уҡытыусы!\nУҡытыусы бурысын иңдәpeмә йөкмәгәс кенә минең яҙмышым илeм, тeлeм, хaлҡым яҙмышы мeнән бep тaмыpғa бapып тoтaшҡaн икәнeн aңлaным. Үҙ көнөм өсөн гeнә түгел, ә хaлҡым киләсәгенә лә яуaплы икәнемде, ни тиклeм eтди һәм яуaплы һөнәp һaйлағанымды йылдан-йыл нығырaҡ тoям. Үҙемдә уҡытыусылapымдың күpкәм сифaттаpын күpеп ғopуpлaнaм.\nБaшҡopт тeлe уҡытыусыһы… Ул - бөгөнгө көндөң мaяғы. Һиңә өмөт тулы ышaныс мeнән зaмaн үҙe бaҡҡaн. Шуғa лa мин һәp дәpeскә яңылыҡ aлып килepгә тыpышaм. Һөйләpгә өйpәтeү, тeлмәp үҫтepeү - минең төп мaҡсaтым. ХХI быуат. Йәмғиәт һәм мәктәп тopмoшoндa үҙгәpeштәp бихисап. Мәктәптәpҙә уҡытыуҙың яңы технoлогиялapы ҡуллaнылa, интepнeт aшa мәғлүмәт aлыу мөмкинлектәpе aсылды. Хәҙеpгe зaмaн уҡытыусыһы төплө бeлeмлe булыpғa, бaлaлapҙың психoлoгияһын яҡшы белepгә тeйeш. Әлбиттә, хәҙеpгe зaмандa aҙ түләүлe лә, aуыp ҙa, яуaплы лa һөнәpҙeң aбpуйы кәмегән һымаҡ. Зaман бaшҡа - зaң бaшҡa, тигәндәй, зaмaнaлap үҙгәpeүe мeнән бaлaлap, йәш быуын үҙгәpә. Шуға күpә, "Ҡуйсы, ҡуйсы, кешe балаһын түгeл, үҙ бaлaңды aңлап булмaй!" тип әйтeүсeләp күп бөгөн, ҡыҙғанысҡa ҡaршы. Тимәк, уҡытыусы ҡaйһы ғынa зaман, ниндәй гeнә aуырлыҡтap булмaһын, уҡытыусы булып ҡaлa бeлepгә тeйeш, минeң уйымсa. Мин һөнәp һaйлaуымдa яңылышмaғaнлығымды йылдap уҙғaн һaйын нығыpaҡ aңлaйым. Уҡытыусы булыу - ул минeң булмышым, яҙмышым. Күҙ aлдына килтepeгeҙ: һеҙ бәләкәй гeнә ағас үҫeнтeһeн ултыpтaһығыҙ. Бер нисә тиҫтә йылдан ошо уpында мәғруp, киң тapмaҡлы aғас үҫеп сығaсаҡ. Бapыһы лa уға ҡapaп һоҡлaнaсaҡ һәм һәp бepeһе иpекһeҙҙән aғaсты ултыpтыусыны хөpмәт мeнән иҫкә aлaсaҡ. Был изге эш кeшeлeк дoнъяһының булмышынa хaс булһa, уҡытыусы исeмeн йөpөтөүсe бөйөк һөнәp эйәһe иңeнә икеләтә яуaплылыҡ өҫтәй. Aна шул мәғруp aғaстapҙың шaулaп үҫeүe беҙҙән тopа лa инде.\nБaлa сaҡтa иpтәнсәк paдионaн "Һaумыһығыҙ! Хәйepлe иpтә!" һүҙҙәpe мине йoҡонaн уятһa, хәҙeр индe үҙeм һәp иpтәнe, һәp дәpeсте oшo изгe һүҙҙәp мeнән бaшлaйым, сөнки кeшeнeң тeле ни тиклем мaтуp, бaй булһa, күңeлe лә шулай гүзәл тәpбиәләнә, фeкepe бaй, зиһeнe тәpән, яҡты, aңлы булa. Шуға ла мин бөтә көсөмдө биреп, бөтә яҡшылыҡты уҡыусылapымдың күңеленә һeңдepepгә тыpышaм, epҙе, тоpмошто aңлаpға, уны яpатыpғa өйpәтәм. Вaҡыт үтеү мeнән шуныһы ҡыуaндыpa: күп уҡыусылapым бaшҡоpт тeлeндә apaлaшa, төpлө мәктәп һәм paйoн күләмендә үткәpeлгән кoнкуpстаpҙа, сapaлapҙа ҡaтнaшaлаp. Күп кенә уҡыусылаpым үҙ теләктәpe мeнән бaшҡopт тeлендә сыҡҡан "Aҡбуҙaт", "Aмaнaт" жуpнaлдapынa яҙылып, ҡыҙыҡһынып уҡыйҙap. Һәp уҡыусым яҡшы билдәләpгә гeнә өлгәшepгә тыpышa, сөнки бaшҡopт тeлeн икенсe пpeдмeттар мeнән бep итеп ҡуя һәм яуаплы ҡapaй. Минeң дәрeстәpeмдә туған тeлгә ҡыҙыҡһыныу apтҡaндaн-apта бapa. Кeм бeлә, бәлки, киләсәктә туғaн бaшҡopт тeлeн ихтирам иткән, яpaтҡaн кeшeләp күбepәк булыp. Уҡытыусының aбpуйы күтәpeлеp, уғa ҡapaтa ихтиpaм apтыp. Йомғаҡлaп, шуны әйткeм килә: мин бәхeтлe! Минең яpaтҡaн һөнәpeм, янымдa һopaу тулы күҙҙәpe мeнән ҡapaп тоpғaн уҡыусылapым бap. Уҡытыусы өсөн oшo иң ҙуp бәхeт түгелмe ни!\nКүгәрсен районы Теләүембәт урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.\nЯҙылған: 25.06.21 | Ҡаралған: 182


Беата Шидло — Башҡорт Википедияһы\nФайл:Beata Szydło (2016 cropped).jpg\nБеата Шидло, 2016\nБеата Мария Шидло (пол. Beata Maria Szydło) никах алдындағы шарифы Кусиньска (Kusińska; 1963 йылдың 15 апрель (алағарай) көнө Освенцим ҡалаһында тыуған) — Польша сәйәсмәне һәм урындағы идара эшмәкәре, V, VI, VII һәм VIII-се саҡырылышы депутаты (вәкиләһе, пол. posłanka). 2015 йылдың ҡырпағай (ноябрь) айының 16 көнөнән Польша Министрҙар шураһы рәйесе (пол. prezes Rady Ministrów) вазифаһын башҡара.\n1.1 Алған белеме һәм эше\n1.2 2015 йылға тиклемге сәйәси эшмәкәрлеге\n1.3 Министрҙар Шураһы рәйесе\nАлған белеме һәм эше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1987 йылда Ягеллон университетының Фәлсәфә-Тарих факультетында этнография йүнәлешендә уҡыуҙы тамамлаған. 1989—1995 йылдарҙа шул уҡ факультетта докторант була. 1997 йылда Варшавалағы Төп Сауҙа Мәктәбендә мәҙәниәт менеджерҙары өсөн программаһын тамамлай, 2001 йылда иһә Краковтағы Иҡтисад Академияһында Европа Берләшмәһендәге урындағы хөкүмәт менән идара итеү программаһында ҡатнаша. 1987 йылдан 1995 йылғаса Краков ҡалаһының Тарихи музейында ассистент булып эшләгән, артабан Либёнж ҡалаһының мәҙәниәт үҙәгендә идара эштәре менән шөғөлләнгән.1997-1998 йылдарҙа Бжешче ҡалаһындағы мәҙәни үҙәк директоры вазифаһын башҡара, артабан иһә 2005 йылғаса Бжешче гминаһының бурмистры вазифаһында була. 1998—2002 йылдарҙа шулай уҡ Solidarność Һайлаусылар Акцияһы исемлеге ағзаһы булараҡ Освенцим повяты шураһы ағзаһы вазифаһын үтәй. 2002 йылда Кесе Польша сеймигына һайлана (Wspólnota Małopolska-ның исемлегенән), әммә бурмистр вазифаһында ҡала.\n2004 йылда Бжешче гминаһындағы Ирекмән Пожар Стражаһы рәйесе урынбаҫары булып һайлана. Шул уҡ йылда International Visitor Leadership Program тигән курста ла ҡатнаша.\n2015 йылға тиклемге сәйәси эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2005 йылда уңышһыҙ Platforma Obywatelska фирҡәһенә инеп ҡарағас, артабанғы сәйәси эшмәкәрлеген Prawo i Sprawiedliwość фирҡәһе менән бәйләй. Тап ошо фирҡәнең исемлектәренән ул Сеймдың бишенсе саҡырылышы вәкиләһе итеп һайлана (Хшанув округында 14 447 тауыш яулай). Ошо ваҡытта Сеймдың Хужалыҡ комиссияһы һәм Урындағы идара һәм Төбәк Сәйәсәте комиссияһы эшендә ҡатнаша. 2007 йылғы парламент һайлауы һөҙөмтәһендә Сеймға икенсе тапҡыр һайлана, яулаған тауыштар һаны 20 486. 2010 йылда фирҡә рәйесе урынбаҫары булып һайлана. 2011 йылғы һайлауҙа ла уңышлы ҡатнаша, 43 612 тауыш яулай. 2014 йылдың һарысайында PiS-тың ҡаҙнасы вазифаһын ала. Сеймдың VI һәм VII саҡырылыштарында Ижтимағи Финанс комиссияһы рәйесе урынбаҫары вазифаһын башҡарған.\nМинистрҙар Шураһы рәйесе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2015 йылдың 20 майайында (июлендә), парламент һайлауы үткәс, Ярослав Качиньский 96 127 тауыш яулаған Беата Шидлоның мөмкин кандидатландырыуы тураһында хәбәр итә. 2015 йылдың 27 ҡарасайында PiS-тың Сәйәси комитеты был ҡарарҙы раҫлай. 9 ҡырпағай көнө Ярослав Качиньский Беата Шидло кандидатураһын раҫлай, үҙе иһә министрлыҡ вазифаларына кандидаттарҙың исемдәрен тәҡдим итә. Ҡырпағайҙың 13-өндә Өсөнсө Поляк Республикаһы Президенты Анджей Дуда уның премьер булып китеүенә ризалаша, өс көндән һуң яңы Хөкүмәт ағзаларын анттарын рәсми рәүештә ҡабул итә. 2015 йылдың ҡырпағайҙың 18-ендә Беата Шидло хөкүмәттең рәсми программаһын тәҡдим иткәс, Парламент ағзаларының күпселеге уның хөкүмәтенә ышаныс вотумын бирә. Сеймдың 236 ағзаһы риза була, 202-һе ҡаршы тип тауыш бирә, 18-е икеләнә.\n1987 йылдан алып Беата Шидлоның ире Эдвард Шидло була. Белеме — тарихсы, эш урыны — Освенцимдағы Мәктәп-Тәрбиә үҙәге. Шулай уҡ Освенцимдағы Ижтимағи Идара һәм Сауҙа Мәктәбе директоры вазифаһын башҡара. Ғаиләнең ике улы бар — Тымотеуш һәм Блажей.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Беата_Шидло&oldid=766578 ҡабул ителгән\n1963 йылда тыуғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 03:44 9 декабрь 2017 үҙгәртелгән.


Баҫмаларға ниндәй юлдан китергә? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Баҫмаларға ниндәй юлдан китергә?\nБаҫмаларға ниндәй юлдан китергә? 20.06.2014 // Йәмғиәт\nӘле ялан батырҙары ғына түгел, матбуғат хеҙмәткәрҙәре өсөн дә ҡыҙыу осор. Сер түгел, гәзит-журналға яҙылыу ауырлыҡ менән бара. Почта хеҙмәтенең был ярты йыллыҡҡа хаҡты арттырыуы редакцияларҙың бәкәленә һуҡты. Матбуғат өлкәһендә эшләүселәрҙе борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеү өсөн республикаға килгән Рәсәйҙең элемтә һәм киң коммуникациялар министры урынбаҫары Алексей Волиндың гәзит-журнал мөхәррирҙәре менән осрашыуында төп тема ошо булды.\n2008 йылдан “Рәсәй почтаһы”на баҫмаларҙы таратыу өсөн Федераль ҡаҙнанан 3 миллиард һум субсидия бирелә ине. Быйыл был ярҙам туҡтатылды, шуға күрә баҫмаларға хаҡ күҙгә күренеп артты. Әммә әле Башҡортостанда хәлдәр тотороҡло, тип билдәләне Алексей Волин. Баҫмаларҙың таралыуы буйынса республикабыҙ Рәсәйҙең башҡа төбәктәре араһында беренселекте бирмәй. Тик был күрһәткес төбәк баҫмаларының ауырлыҡтар, ҡаршылыҡтар менән осрашмауы тураһында һөйләмәй, әлбиттә. Ҡыйынлыҡтар бар. Уларҙы бергәләп хәл итергә кәрәк. Был хаҡта “Республика Башкортостан” гәзитенең баш мөхәррире Эльза Хорева бик ентекле һөйләне.\n– Ҡайһы юлды һайлаһаҡ, яңылышмаҫбыҙ икән? Уҡыусыға беҙҙең гәзит биттәрендә рәсми документтарҙың күп сығыуы оҡшамай. Барыһының да ҡыҙыҡлы, зауығына тап килгән мәҡәләләр уҡығыһы килә. Ә рәсми документтарҙы икенсе индекслы баҫмала нәшер итә башлаһаҡ, реклама биреүселәрҙе, тимәк, аҡсаны юғалтасаҡбыҙ. Хәлдәр бөгөнгөсә дауам итһә, коллективты ҡыҫҡартыу мәсьәләһе тыуасаҡ. Гәзит-журналдың халыҡҡа ваҡытында килмәүе лә бәкәлгә һуға. Ә киосктар аша гәзитте һатыу ҙур ҡыйынлыҡ менән бара, – тип, ул барлыҡ журналистарҙы борсоған мәсьәләләрҙе күтәреп сыҡты.\nАлексей Волин иһә министрлыҡтың был мәсьәләгә ҡарашын еткерҙе һәм төбәк баҫмаларын һаҡлап ҡалыу юлдарын барланы.\nАвтор: Л. ҒАФАРОВА.


Ковид 19 сигенергә уйламай | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nКовид 19 сигенергә уйламай\n17 марта 2021 — 12:52 ГТРК «Башкортостан»\nҺуңғы тәүлектә генә Өфөлә 45 осраҡ теркәлгән. Пандемия башланғандан алып, 2 миллион 600 меңдән ашыу тест эшләнгән. Пневмония һәм киҫкен респиратор вируслы инфекция осраҡтары кәмеүгә бара. Көн тәртибендә — юлдар торошо. Юлдағы соҡорҙар хәүефһеҙлеккә генә янамай, а ҡалалағы транспорт хәрәкәтенә лә тотҡарлыҡтар яһай. Ҡаланың коммуналь хеҙмәттәре юлдарҙың хәүефле участкаларында соҡорҙарҙы ямау буйынса эште 15 февралдән үк башлаған. Әлеге көнгә тиклем баш ҡала урамдарын ремонтлауға 35 тонна бетонлы асфальт киткән. Ҡаланың төп урамдары менән бер рәттән, ихата алдарындағы юлдар ҙа иғтибар үҙәгендә. Башҡаланың коммуналь хужалыҡ идаралығы етәксеһе Рөстәм Хәмитов юлдағы соҡорҙарға ҡаршы көрәштә “Өфө ҡалаһының интерактив картаһы” сервисының әһәмиәтен юғары баһаланы һәм алдағы эш миҙгеленә ҡала хеҙмәттәре алдына ҡуйылған маҡсаттарҙы барланы. Инцидент-менеджмент системаһына Нуғай ҡасабаһы янында тимер юлы аша сыға торған ерҙә үткәүел төҙөү үтенесе менән дә бик күп мөрәжәғәттәр килә. Тимер юлы аша тәүлегенә 50 мәңдән ашыу автомобиль үтә. Ә Нуғай ҡасабаһы йылдан-йыл ҙурая ғына. 2020 йылда муниципаль контракт сиктәрендә проект документацияһы әҙерләнгән. Ул Башҡортостандың дәүләт экспертизаһы идаралығы тарафынан хуплау тапты. Проект ике этап буйынса бойомға ашырыласаҡ. Башта Урал М5 юлындағы үткәүелдән алып Нуғай шоссеһына тиклемге юл, шул иҫәптән 4 һыҙатлы юл үткәргес төҙөү. Икенсе этап Нуғай шоссеһынан алып Парковая һәм Рощинская урамдары киҫелешенә тиклемге юлды реконструкциялау. 4 һыҙатлы юлдың дөйөм оҙонлоғо 2 саҡырымға етә. Көн тәртибенә сығарылған сираттағы мәсьәлә–дөйөм диспансеризация. 2021 йылға 940 меңгә яҡын кешенең сәләмәтлеген тикшереү ҡарала. Һуңғы ике ай эсендә 100 меңдән ашыу кеше медицина күҙәтеүен үткән. Уның һөҙөмтәләре буйынса 5 мең 513 ауырыу осрағы асыҡланған. Кәңәшмәлә балаларҙың яҙғы һәм йәйге ялы ла тикшерелде. Был сараларға әҙерлек үткән йылдың сентябрендә үк башланған. Быйыл 271 ял ойошмаһы балалар өсөн үҙ ишектәрен асырға ниәтләй. Коронавирус менән бәйле хәл арҡаһында балалар һаны ғәҙәттәгенән 50 процентҡа кәмерәк буласаҡ. Яҙғы ташҡынға әҙерлек дауам итә. Миҙгелде хәүефһеҙ үткәреп ебәреү өсөн ҡала хеҙмәттәре тарафынан бихисап эш башҡарыла. Ташҡынға ҡаршы штабтар, ваҡытлыса урынлаштырыу пункттары, тейешле техника күптән әҙер.


Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына – 20 йыл // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһына – 20 йыл\n14:54, 24 декабря 2013 Сәйәсәт\nБөгөн, 24 декабрҙә, Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы көнө билдәләнә. Тап ошо көндө 1993 йылда Башҡортостандың Төп Законы ҡабул ителә. Тәүге тапҡыр ул республиканың үҙенең эсендә әҙерләнә. Бынан алдағы Конституциялар союз һәм Рәсәй Конституцияларының һүҙмә-һүҙ ҡыҫҡартылған варианттары була.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһы төбәк территорияһында демократик хоҡуҡи дәүләттең һәм социаль йүнәлештәге иҡтисадтың нигеҙҙәрен нығыта. Республикала демократик власть институттары һәм граждандар йәмғиәте: парламент — БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай, президентлыҡ институты ойоштороу радикаль яңылыҡ була. БР Конституцияһын ҡабул итеү менән йәмғиәтебеҙ тормошона тәүге тапҡыр күп партиялылыҡ, ирекле һайлауҙар, Конституция суды, Кеше хоҡуҡтары буйынса тулы хоҡуҡлы вәкил, Контроль-иҫәп палатаһы кеүек төшөнсәләр үтеп инә. Республикала мировой судьялар институты ойошторолоп, уңышлы эшләп килә.\n20 йылда Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы тексы билдәле бер үҙгәрештәр кисерҙе. Мөһим үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр 2006 йылдың июнендә индерелде. Улар илдә власть вертикален нығытыу буйынса башланғыстарҙы тормошҡа ашырыу, РФ субъекттарының юғары вазифалы кешеләренә вәкәләттәр йөкмәтеү тәртибен үҙгәртеү, муниципаль реформа үткәреү менән бәйле булды. Ләкин 1993 йылғы Конституцияның фундаменталь положениелары һаҡланды һәм заманса яңғыраш алды. Конституцияның яңы редакцияһы төп идеяларҙың күсәгилешлеген, республика хоҡуҡ системаһын төҙөүҙең төп принциптарын һаҡлауҙы, Рәсәйҙә дәүләт бөтөнлөгөн һәм дәүләт власы берҙәмлеген тәьмин итеүҙе, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы вәкәләттәренең юридик нигеҙләнгән нисбәтен, халыҡ-ара хоҡуҡ нормаларын күҙәтеүҙе нығытты.\n2012 йылда республика парламентарийҙары Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына федераль ҡануниәттәге төҙәтмәләр менән бәйле үҙгәрештәр индерҙе. Федераль закон менән, РФ субъектының юғары вазифалы кешеһе РФ граждандары тарафынан йәшерен тауыш биреү юлы менән дөйөм туранан-тура һайлау хоҡуғы нигеҙендә һайлана, тип ҡаралған.


Салауат (гәзит) — Башҡорт Википедияһы\nСалауат ҡалаһының башҡорт телендә сәйәси-ижтимағи гәзите.\nСалауат ҡала хакимиәте, Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт министрлығы.\nноябрь 1997 й\nаҙнаһына 2 тапҡыр\n«Салауат» — Салауат ҡалаһының башҡорт телендә сәйәси-ижтимағи гәзите.\n1997 йылдың 21 октябрендә гәзиттең тәүге һаны донъя күрә.\n1999 йылдың ноябрендә рәсми рәүештә теркәлә. Тәүге йылдарҙа баҫма аҙнаһына бер тапҡыр, ә 2002 йылдың ғинуарынан аҙнаһына ике тапҡыр 4А3 форматы менән сыға.\nГәзиттең мөхәррирҙәре: беренсе мөхәррир — Ирмәк Хәсәнов, унан һуң коллектив менән оҙаҡ йылдар Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы Мөхтәр Сабитов етәкселек итә, 2007 йыл башынан гәзиттең мөхәррире итеп Рима Ҡотлоғәләмова тәғәйенләнә.\n"Салауат" гәзите үҙенең биттәрендә Салауат ҡалаһы тормошон тулыһынса яҡтырта. Ҡала хакимиәте, округ Советы, сәнәғәт предприятиелары эше, ҡаланың социаль, мәҙәни, спорт тормошо тураһында даими мәҡәләләр баҫылып тора. Башҡорт телендә баҫылғанға күрә уның темати-каһы ҡаланың башҡа гәзиттәренекенән айырыла. Мәҡәләләребеҙҙең күбеһе Башҡортостандың төп халҡы башҡорттарҙың тарихы, мәҙәниәте, рухи байлыҡтары хаҡында. “Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында” Закондың нисек ғәмәлгә ашырылыуы яҡтыртыла, “Шәжәрәм”, “Хаталарҙы төҙәтәйек” тигән конкурстар үткәрелә, “Башҡорт телен өйрәнәйек” рубрикаһы алып барыла.\nӨлгәшкән уңыштары һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГәзит коллективының ижади эшмәкәрлеге дипломдар һәм Рәхмәт хаттары менән билдәләнгән.\n2005 йылда киң мәғлүмәт сараларында «Салауат Юлаев беҙҙең йөрәктәрҙә» темаһын иң яҡшы яҡтыртыу номинацияһында 3-сө дәрәжә диплом. *2006 йылда «Полиграфия. Матбуғат донъяһы. Реклама» тип аталған XI Халыҡ-ара махсус күргәҙмә дипломы.\nГ.Асҡарова йәш журналистар республика фестивалендә милли проекттарҙы яҡшы яҡтыртҡаны өсөн махсус бүләк менән бүләклә.\nРәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе, баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин ҡултамғаһы менән ислам динен әүҙем яҡтыртҡаны өсөн Рәхмәт хаты.\nГөлнара Йәмилева спорт журналистары конкурсының дипломанты булды.\nҺуңғы йылдарҙа гәзит яңы төҫ алды - заманса дизайн, актуаль мәҡәләләр, проблемаларға ҡарата яңы ҡараш һәм гәзит уҡыусыларҙың йәш быуыны менән тығыҙ бәйләнеш булдырылды. Киләсәктә лә “Салауат” гәзите үҙенең ҡыҙыҡлы репортаждары, күңелгә үтеп инерлек очерктары, актуаль интервьюлары менән халыҡ һөйөүен яулау өсөн тырышып эшләйәсәк\n- тип күҙаллай редакция коллективы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Салауат_(гәзит)&oldid=715687 ҡабул ителгән\nБашҡорт телендә гәзиттәр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:02 16 июль 2017 үҙгәртелгән.