14:37, 23 март 2015 версияһы\n21 байт алынған , 6 лет назад\n14:21, 23 март 2015 версияһы (төҙәтеү)\n14:37, 23 март 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nБоронғо [[Греция]] [[нәфис әҙәбиәт]]ендә поэзия менән бер ҡатарҙан проза ла булған. Телсе ғалимдәр уларҙы «миф», «риүәйәт», «[[әкиәт]]» һәм «[[комедия]]» жанрҙары тип һанай. Ә [[Греция|гректар]] үҙҙәре уларҙы бер нисек тә [[шиғриәт|поэзия]]ға индермәгән, сөнки, мәҫәлән, мифты - бөтөнләй ижад емеше түгел, ә дини тәғлимәт итеп ҡараған. Үҙ сиратында, риүәйәт – тарихи әҫәр, [[әкиәт]] – тормош-көнкүреш хәбәре, һәм [[комедия]] – [[шиғриәт|поэзия]]нан ныҡ түбән торған әйбер булып һаналған. Бер үк ваҡытта ораторҙар һәм сәйәсмәндәр телмәре, һуңыраҡ фәнни яҙмалар [[нәфис әҙәбиәт]]кә туранан-тура ҡағылмаған проза итеп ҡаралған. Шулай итеп, элекке донъяла (античный мир), [[Боронғо Рим]]дә, аҙаҡтан Урта быуаттар Европаһында, юғары ижад һәм [[нәфис әҙәбиәт]] жанры булып танылған [[шиғриәт|поэзия]] менән сағыштырғанда, проза гел икенсе планда йөрөгән, һәм уның тураһында бары тик «көнкүреш әҙәбиәте», ҡайһы саҡ «публицистик әҙәбиәт» тигән фекерҙәр йәшәп килгән.\n[[Урта быуаттар]]ҙың икенсе яртыһында хәл яйлап үҙгәрә башлай. Тәүҙә антик, һуңынан феодаль дәүләт ҡоролошо тарҡалыу менән, ул замандарҙа популяр булған поэма, [[трагедия (жанр)|трагедия]] һәм ода жанрҙары әкренләп иҫкерә төшә. Сауҙа буржуазияһының үҫеүе, уның мәҙәни һәм идея кимәле артыуы менән һәм ҙур ҡалалар мәҙәниәте нигеҙендә [[нәфис әҙәбиәт]]тең прозаик жанрҙары күтәрелеш кисерә. Башта «повесть» һәм «новелла» тыуһа, улар артынан «роман» жанры барлыҡҡа килә. Ҡол биләү осоро һәм феодал дәүләттәр әҙәбиәтендә төп урынды алып торған поэтик жанрҙар, иҫкереүгә дусар булып, әҙәбиәт өлкәһенән бөтөнләй юғалмаһалар ҙа, тора бара үҙҙәренең баштағы әйҙәүсе асылдарын юғалта. Буржуаз, һуңынан капиталистик йәмғиәттә төп ролде үҙ өҫтөнә ала барыусы әҙәби ысулдар нығыраҡ прозаға тартыла. Был жанрҙағы [[нәфис әҙәбиәт]] [[шиғриәт|поэзия]]ның алдынғылығын ҡыҫырыҡлай башлай, тәүҙә уның менән бер тәңгәлгә күтәрелһә, капитализмдың сәскә атыуы ваҡытында уны һиҙелерлек артҡа һәм түбәнгә ҡалдыра. XIX быуатҡа прозаик-яҙыусыларяҙыусы — прозаиктар, новелла һәм роман авторҙары [[нәфис әҙәбиәт|матур әҙәбиәт]]тә һиҙелерлек ижадсыларға әйләнә. Улар [[шиғриәт|поэзия]] тантана иткән замандарҙағы поэма һәм трагедия яҙыусылары кеүек үҙ әҫәрҙәрендә йәмғиәткә оло һәм киң күләмдәге типик дөйөмләштереүҙәр һәм һөҙөмтәләр тәҡдим итә.\nӘҙәбиәт теорияһында жанр төшөнсәһе әҫәрҙең йөкмәткеһен билдәләй. Икенсе төрлө әйткәндә, жанр – үҙенә бер төрлө сюжет һәм стилистик үҙенсәлек менән билдәләнгән әҫәрҙәр төрө. Бынан сығып, проза жанрҙарына түбәндәгеләр инә:\nНиндәйҙер* '''Биография''' — ниндәйҙер шәхестең тормош юлын, хеҙмәт һәм башҡа төр эшмәкәрлеген һүрәтләгән яҙма биография була. Кеше тормошоның тасуирламаһы –— тарихи, әҙәби һәм фәнни проза жанры. Уға миҫал итеп [[Мәскәү]]ҙең «Молодая гвардия» нәшриәтендә тиҫтә йылдар дәүерендә [[урыҫ теле]]ндә нәшер ителгән «Жизнь замечательных людей» серияһын килтерергә була.▼\n===* '''Манифест ===''' ▼\n▲Ниндәйҙер шәхестең тормош юлын, хеҙмәт һәм башҡа төр эшмәкәрлеген һүрәтләгән яҙма биография була. Кеше тормошоның тасуирламаһы – тарихи, әҙәби һәм фәнни проза жанры. Уға миҫал итеп [[Мәскәү]]ҙең «Молодая гвардия» нәшриәтендә тиҫтә йылдар дәүерендә [[урыҫ теле]]ндә нәшер ителгән «Жизнь замечательных людей» серияһын килтерергә була.\n▲=== Манифест ===\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/476930 ҡабул ителгән


Тиле водитель | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n08 сентября 2016 — 15:46 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөләге тығыҙ ихаталарҙың береһендә руль артына ултырған наркоман бер-нисә машинаға зыян килтергән. Ул тәүҙә бер машинаға, шунан икенсеһенә, өсөнсөһөнә бәрелә. Ахыр сиктә тәгәрмәсе менән дүртенсе машинаға менеп түңкәрелә. Шаһиттар телефондарын алып иҫерек водителде видеоға төшөрә башлай. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ул тилерткес матдә ҡулланған.


Һөйкөмлө лә, нәзәкәтле лә, һылыу ҙа башҡорт ҡыҙы!\nСоциаль селтәрҙәрҙә «Матурлыҡтың милли сығанаҡтары» тип исемләнгән проектта ҡатаншыусы «башҡорт ҡыҙы» киң популярлыҡ яулай. Видеояҙма геройы, яҡташыбыҙ Рушания Сабитова.\nРушания сығышы менән Әбйәлил районынан. Өфөлә белем алғандан һуң, ҡыҙ ҡытай телен өйрәнеү өсөн Мәскәүгә аспирантураға уҡырға ингән. Рушанияны «Матурлыҡтың милли сығанаҡтары» проекты авторҙары «Бәйләнештә» социаль селтәре аша табып, студияға саҡыралар. «Башҡорт икәнлегеңде нисек аңланың?», «Тап ошо милләттән булыуыңды нимә иҫбатлай?», «Нәмә менән ғорурланаһың һәм ниҙәр борсой?». Студиялағы әңгәмә барышында ҡыйыу ҡыҙ ошондай һорауҙарға яуап бирә. 4 минут самаһы дауам иткән әңгәмә ҡурай моңо аҫтында бара. «Матурлыҡтың милли сығанаҡтары» проекты донъялағы төрлө милләт гүзәл заттарының рухи донъяһы менән таныштыра. Быйыл үҙенсәлекле проект ЮНЕСКО ойошмаһы тарафынан да хуплау таҡан. Халыҡ-ара ойошманың Париждағы штаб-квартираһында проектҡа арналған күргәҙмә лә ойошторола. Бындай проекттарҙа башҡорт ҡыҙҙарының киң танылыу яулауы һөйөнөслө күренеш. Башҡорт ҡыҙҙары данын яҡлаусы яҡташыбыҙ Рушания Сабитова телефон аша һөйләй.


Өфөнөң «Ватан» паркында Халыҡ-ара балалар уйындары өсөн скалодром ҡуйҙылар // Спорт | новости башинформ.рф\n11:00, 25 июня 2019 Спорт\nӨфөнөң «Ватан» паркында Халыҡ-ара балалар уйындары өсөн скалодром ҡуйҙылар Фото: Өфө хакимиәте\n53-сө йәйге Халыҡ-ара балалар уйындары башланырҙан ике аҙна элек Өфөнөң «Ватан» этно-паркында заманса скалодром ҡуйҙылар. Ул тиҙлеккә, ҡатмарлылыҡҡа үрмәләү өсөн 15 һәм 16-метрлыҡ диуарҙан тора. Тәүге ярыштар, теҙмәгә ярашлы, 11 июлгә билдәләнгән.\nӨфөлә Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындары 9 июлдә башлана һәм 14 июлгә тиклем дауам итә. Башҡортостандың баш ҡалаһына Австралия, Канада, АҠШ, Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Мексика, Бөйөк Британия, Швейцария һәм башҡа илдәрҙең ҡалаларынан 1500-ҙән ашыу йәш спортсы килә. Уйындар Халыҡ-ара Олимпия комитеты булышлығында уҙғарыла.\nТеги: скалодром, Халыҡ-ара балалар уйындары, Өфө


Рәсәй ислам институты (Ҡазан) — Башҡорт Википедияһы\n55°46′11″ с. ш. 49°08′50″ в. д.\nРәсәй ислам институты (Ҡазан)\nРәсәй ислам институты\nРәсәй ислам институты (татар. Русия ислам институты) — Рәсәйҙәге дәүләткә ҡарамаған юғары профессиональ уҡыу йорто. Ҡазан ҡалаһында урынлашҡан. Шулай уҡ Рәсәй ислам университеты булараҡ билдәле — бындай устав исеме аҫтында уҡыу йорто 2009 йылға тиклем эшләй. Ислам фәндәре өлкәһендә белгестәр, шул уҡ ваҡытта донъяуи дисциплиналар буйынса юғары дөйөм мәҙәнилек дәрәжәһенә эйә булған, юғары квалификациялы мосолман руханиҙары әҙерләү төп маҡсаты булып тора. Институт Ислам донъяһы университеттары федерацияһы Башҡарма комитетына инә.\nРекторы — Рафиҡ Мөхәмәтшин Мөхәмәтша улы.\nРәсәй ислам институты 1998 йылда нигеҙ һалынған, Рәсәйҙә беренсе ислам юғары профессиональ уҡыу йорто булып тора.\nРәсәй ислам институтының ойоштороусылары булып торалар:\nРәсәй мөфтөйҙәре советы\nТатарстан Республикаһы мосолман диниә назараты\nТатарстан Республикаһы Фәндәр академияһының Ш. Марджани исемендәге тарих институты.\nИнститутта ҡабул ителгән өҫтөнлөклө дини-хоҡуҡи мәктәп булып имам Әбү Хәнифә мәҙһәбы тора.\nИнститут белем биреү эшмәкәрлеген юғары профессиональ белем биреүҙең дәүләт стандарттары нигеҙендә бакалавриат һәм магистратура программалары буйынса тормошҡа ашыра, ислам теологияһы өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәр үткәрә, тормошҡа ашырылыусы белем биреү программалары буйынса квалификацияны күтәреүҙе һәм профессиональ белем камиллаштырыуҙы тормошҡа ашыра.\nРИИ 2007 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығынан дәүләт аккредитацияһы алған Рәсәйҙә беренсе ислам уҡыу йорто булып тора.\n2009 йылдан РИИ Ислам хеҙмәттәшлек ойошмаһының (OIC) мәғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса ойошмаһы (ISESCO) ҡарамағындағы Ислам донъяһы университеттары федерацияһы (FUIM) составына инә, был Рәсәй ислам институтын тамамлаусыларға, университеттың халыҡ-ара килешеүе нигеҙендә, Төркиәнең, Малайзияның, Индонезияның бөтә донъяға танылған сит ил уҡыу үҙәктәрендә уҡыуҙы дауам итеү мөмкинлеген бирә.\n2013 йылдың мартында РИИ ФУИМ башҡарма комитеты составына инә.\nБөгөнгө көндә Рәсәй ислам институтында Рәсәйҙең 30-ҙан ашыу төбәгенән, шулай уҡ БДБ илдәренән, 600-ҙән ашыу студент уҡый. Рәсәй ислам институты юғары һәм урта профессиональ ислам уҡыу йорттары өсөн методик һәм методологик үҙәк булып тора.\nРИИ-ны тамамлаусылар Рәсәйҙең күп кенә мәсеттәрендә имам-хатыйб булып хеҙмәт итәләр, Рәсәй һәм БДБ илдәренең ислам профессиональ юғары һәм урта уҡыу йорттары уҡытыусылары булып китәләр, Рухи идаралыҡтарҙа, дәүләт учреждениеларында, шулай уҡ ғилми һәм эксперт ойошмаларҙа .\nТеология факультеты 2002 йылда нигеҙ һалына. Теология факультетына уҡырға ингән студенттар теолог квалификацияһын ала. Был йүнәлеш буйынса ситтән тороп уҡыу бүлеге асылған. Уҡыуға егеттәр һәм шулай уҡ ҡыҙҙар ҡабул ителә. Уҡыу мөҙҙәте — 4 йыл. Сығарылыш студенттары бакалавр дәрәжәһен ала. Факультет «Теология», «Ислам журналистикаһы», «Лингвистика», И«слам иҡтисады» йүнәлештәрен берләштерә.\nБакалавриат программаһын уңышлы үҙләштергән студенттар магистратура программаһы буйынса уҡыуҙарын дауам итә ала.\nУниверситетта дини уҡыу дисциплиналарын, Иордания дәүләт университеты, «Әль-Әзхар» (Мысыр), әл-Бохари исемендәге Ислам институты, шулай уҡ РИУ һәм «Мөхәммәҙиә» юғары мәҙрәсәһе кеүек абруйлы сит ил юғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар уҡыта.\nРәсәй Ислам институты - юғары һәм урта профессиональ ислам уҡыу йорттары өсөн мөһим методологик һәм методик үҙәк булып тора. Ғилми-тикшеренеү эштәре Рәсәй ислам институтында дүрт кафедрала алып барыла:\nГуманитар дисциплиналар кафедраһы донъяуи фәндәр (философия, психология, педагогика, тарих һәм башҡалар.) уҡытыусыларын берләштерә. Ғилми йүнәлештәре: дини һәм донъяуи мәғариф системаһында инновациялар кафедраһы, Рәсәйҙә ислам институттарының тарихы һәм.\nИслам хоҡуғы кафедраһы 2008 йылда булдырылған. Кафедра бурыстары араһында — уҡытыу процесын методик һәм методологик тәьмин итеү. Кафедраның ғилми йүнәлештәре: ислам хоҡуғында хәҙерге заман финанс — хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙе тикшеренеү, компаратив хоҡуҡ өлкәһендә тикшеренеүҙәр, толерантлыҡ һәм конфессия-ара татыулыҡ формалаштырыу, Ҡөрьән һәм Сөннәне заманса ҡаҙаныштар нигеҙендә теологик тикшереү. Кафедраға түбәндәге предметтар беркетелгән: ислам хоҡуғы һәм закондарҙы өйрәнеү, ислам ҡануниәте нигеҙҙәре, ислам закондар сығарыу тарихы, ислам хоҡуғы принциптары, Ҡөрьән закондар сығарыу аяттарына аңлатма.\nИслам дине кафедраһы 2008 йылда булдырылған. Темалар фәнни ашырыу сиктәрендә түбәндәге ғилми йүнәлештәре: тарих һәм эшмәкәрлеге таралған суфыйсылыҡ волга буйында ислам дине һәм донъяуи юғары профессиональ белем нисбәте, аңлатма сағыштырмаса һәм хәҙерге заман — эҙләнеүҙәр сопоставительный һәм изге риүәйәт. Кафедраға түбәндәге предметтар беркетелгән: ислам дине, исламда дини төркөмдәр һәм секталар, Ҡөрьәнгә аңлатма бирең нигеҙҙәре, Ҡөрьән (уҡыу һәм хәтерҙә ҡалдырыу), хәҙистәрҙе өйрәнеү, коранистика, ислам тарихы, ислам этикаһы, ислам педагогикаһы, ислам цивилизацияһы тарихы, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тормошон һүрәтләү, Ҡөрьәнде уҡыу ҡағиҙәләре һәм ысулдары, ислам тарихының күренекле эшмәкәрҙәре, Рәсәйҙә ҡөрьән тәржемәләре тарихы, дини дисциплиналарҙы уҡытыу методикаһы.\nФилология һәм илдәрҙе өйрәнеү кафедраһы тел дисциплиналары уҡытыусыларын (ғәрәп, инглиз, рус, татар) берләштерә. Ғилми йүнәлештәре: белем биреү системаһында инновациялар һәм уларҙы ҡулланыу, көнсығыш телдәрен уҡытыуҙың көнүҙәк мәсьәләләре.\nИслам иҡтисады һәм идара итеү кафедраһы 080100.62 «Иҡтисад» йүнәлешендәге «Донъя иҡтисады» профиле буйынса бакалаврҙар әҙерләүҙе тормошҡа ашыра.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Рәсәй_ислам_институты_(Ҡазан)&oldid=996920 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:39 21 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


Һауа торошона ҡарамаҫтан, йәйге каникул дауам итә\nБалалар күңеленә ятҡан шөғөл менән мәшғүл. Иглин районы мәктәптәрендә көндөҙгө төркөмдәр эшләй. Уҡыусылар бында һаулығын нығыта, күңел аса, ҡайһы берәүҙәр, хатта йөҙөргә өйрәнә.\nКөндөҙгө лагерҙа Иглин ауылының 2-се мәктәбе уҡыусылары бассейнда күнекмә үткәрә. Бында балаларға үҙҙәрен һыуҙа нисек тотоу һәм хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре аңлатыла. Бассейнда үткән дәрес үҫмерҙәргә бик оҡшай, ҡайһы берәүҙәр ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡолас ташлап йөҙөргә лә өйрәнә. Дилара Байтулина: «Бассейнға беҙ йыш йөрөйбөҙ, әлегә йөҙә белмәһәм дә миңә бында ныҡ оҡшай. Әлегә бортҡа яҡыныраҡ булырға тырышам, лагерь тамаланғансы йөҙөргә өйрәнермен, тип уйлайым». Йылдың беренсе яртыһында район буйынса 4 меңдән ашыу бала һаулығын нығытҡан. Көндөҙгө лагерҙарҙа уҡыусылар менән тәжрибәле педагогтар эшләй, физкультура дәрестәренә айырыуса ҙур иғтибар бүленә. Бынан тыш, уҡыусылар өсөн концерттар, мәҙәни саралар, ҡыҙыҡлы уйындар ҙа ҡаралған, уларҙа балалар ҙур теләк менән ҡатнаша. Лагерҙа ял итеүҙәренә улар бер ҙә үкенмәй. Йәй дауамында райондың 24 көндөҙгө лагерҙары 2500 баланы ҡабул итәсәк. Әйтергә кәрәк, уҡыусылар ялға башҡа төбәктәргә лә йүнәлтелә. Мәҫәлән, бер төркөм уҡыусылар Бәләбәй, Ғафури райондарында булһа, Краснодар өлкәһенә һәм Ҡырымға эләгеүселәр ҙә бар. Улар бөтәһе лә уҡыу һәм мәктәптең йәмәғәт тормошо алдынғылары.


Республика халҡының яртыһы Башҡортостан Дәүләт Йыйылышына һайлауҙа ҡатнашырға ниәтләй — ВЦИОМ\n8 Август 2018, 19:09\nБөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәге (ВЦИОМ) Башҡортостан халҡының республика Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға һайлауҙа ҡатнашырға әҙерлеге тураһында тикшеренеү мәғлүмәттәрен баҫтырып сығарҙы.\n«2018 йылдың сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлауҙа ҡатнашаһығыҙмы?» тигән һорауға респонденттарҙың яртыһы ыңғай яуап биргән. 29 проценты — «мотлаҡ ҡатнашам», 21 проценты «ҡатнашырмын, моғайын» вариантын һайлаған. Тикшеренеүҙә ҡатнашыусыларҙың дүрттән бер өлөшө әлегә пландар билдәләмәгән.\nРеспонденттарға тағы ла ошондай һорау менән мөрәжәғәт иткәндәр: «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлау ошо йәкшәмбелә була тип күҙ алдына килтерегеҙ. Ҡайһы партия өсөн тауыш бирер инегеҙ?».\nБашҡортостанда йәшәүселәрҙең өҫтөнлөктәре түбәндәгесә: «Берҙәм Рәсәй» 45 процент тауыш алыр ине, һорау алыныусыларҙың 15 проценты — КПРФ, 8 проценты — ЛДПР, 6 проценты «Ғәҙел Рәсәй» өсөн тауыш бирергә әҙер. Ҡалған партиялар 3 проценттан аҙыраҡ тауыш йыйған.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлау 2018 йылдың 9 сентябрендә уҙа. Партия исемлектәре буйынса кандидаттар сифатында алты партиянан 736 кандидат теркәлгән: ЛДПР, «Ғәҙел Рәсәй», «Берҙәм Рәсәй», «Рәсәй патриоттары», КПРФ, «Йәшелдәр». Бер мандатлы округтар буйынса 290 кандидат күрһәтелгән.


«Тормошом устағы быяла кеүек»\n– Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы, «Ағиҙел»дә «Әҙип тормошо» тигән рубрика асып, бик һәйбәт башланғысҡа нигеҙ һалдылар, шулай бит. Мин һәр ваҡыт журналда «Ижад лабораторияһы» тигән баш аҫтында күренекле яҙыусыларҙың үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлашыуҙарын теләй торғайным. Бәлки, ошондай оҫталыҡ дәрестәре лә урын алыр әле «Ағиҙел» биттәрендә киләсәктә. Ә хәҙергә беҙгә «Әҙип тормошо» тигән рубриканы башлап ебәреү мөмкинселеге бирелде. Был һөйләшеүгә тап һеҙҙе тәҡдим итеүҙәре юҡҡа түгел. Таңсулпан Ғарипованы республикабыҙҙа ғына түгел, сит тарафтарҙа ла белмәгән кеше юҡтыр. Һеҙ – башҡорт әҙәбиәтенең алтын бағаналарының береһе. Шуның менән бергә ябай ҡатын да, әсә лә, өләсәй ҙә, хужабикә лә... Әйҙәгеҙ, был әңгәмәлә ижадығыҙ тураһында ғына түгел, ә Таңсулпан Ғарипованың тормошо, нисек йәшәүе, күңел донъяһы хаҡында ла һөйләшәйек.\nМин «Ағиҙел»гә сит бауыр түгел: ижад ғүмеремдә был журналдың өс тапҡыр лауреаты булдым. Беренсе тапҡыр – «Айлы төн» хикәйәһе өсөн; икенсегә – «Ай менән Ҡояш бер генә» повесы өсөн; өсөнсөгә – «Бөйрәкәй» пенталогияһының тәүге өлөшө өсөн. Шуға күрә һөйләшеүгә саҡырыуығыҙҙы кире ҡаға алмайым. Ә бына уҡыусы өсөн әңгәмәне файҙалы итеп ҡора алырбыҙмы?\n– Тырышып ҡарайыҡ. Таңсулпан апай, мин һеҙҙең А. Стрельникова ысулы буйынса тын алыу күнекмәләрен башҡарыуығыҙҙы беләм. Шулай уҡ дингә ыңғай ҡарашта булыуығыҙ ҙа билдәле. Һеҙҙең иртә нимәнән башлана: намаҙҙанмы, күнекмәләрҙәнме?\n– Намаҙҙан. Сөнки ҡояш ғәли йәнәптәре көтөп тормай.\n– Һеҙҙә бер нисә тапҡыр ҡунаҡта булырға тура килде. Ауыл йолаһын тотоп, әҙибәләрҙе йә йома сәйенә саҡырып алаһығыҙ, йә Ҡөрьән уҡытаһығыҙ. Шундай саҡта ысын башҡорт аштарын әҙерләйһегеҙ. Ә көндәлек иртәнге сәйегеҙ ваҡытында нимәләр менән туҡланаһығыҙ?\n– Башта – һеркә һалынған бер сынаяҡ һалҡын һыу. Унан, гимнастиканан һуң, төрлө үләндәрҙән сәй. Шунан ғына ҡабаҡ ҡушылған бутҡа, сей йәшелсәләрҙән торған салат. Ғәҙәттә, салатҡа сөгөлдөр, кишер, алма, ҡыяр кеүек йәшелсәне ҡырғыс аша үткәреп, үҫемлек майы ҡушам һәм бер лимондың һутын һығам. Көҙҙән салат, икра кеүек нәмәне күпләп яһағас, бутҡаға уларҙы ла ҡушам. Бына шул ғына!\n– Көн башланды. Ул һәр ваҡыт ижадҡа бағышланамы? Нисәлә яҙышырға ултыраһығыҙ? Күпме ваҡытығыҙҙы эшкә бүләһегеҙ?\n– Төрлөсә. Миҙгелдәргә ҡарап. Яҙ, мәҫәлән, иртәнге сәйгә тиклем баҡсала әллә күпме эш бөтөрөп инәм. Ҡыш көндәре, әлбиттә, ял һәм эш режимы теүәлерәк үтәлә. Әммә шуныһы: мин бик күп уҡыйым һәм уҡыу – минең өсөн шул уҡ ижади процесс. Икенсенән, мин – ҡатын-ҡыҙ. Миңә яҙырға кәрәк булған өсөн ғаилә ағзалары ауыҙҙарын сөйгә элеп ултырһынмы? Юҡ. Ҡамырың әсеп ташып барғанда һин ижад менән булыша алмайһың. Минең һөнәрем бер ҡасан да ғаиләмдең кәйефен ебәреүгә иҫәп тотманы. Өс ир бала (ир ҙә шул уҡ бала бит инде ул) минең ҡулға ҡарап торҙо! Шуға күрә уларҙың тамағын, өҫтөн ҡайғыртыу – мөҡәддәс бурысым булды һәм шулай дауам итә әле лә.\n– Һеҙ алдағы көнгә, айға, йылға план ҡуйып йәшәйһегеҙме? Мәҫәлән, план-максимум, план-минимум. Сер булмаһа, шулар менән уртаҡлаша алмаҫһығыҙмы?\n– Ул тиклем ҡәтғи пландар менән йәшәй алмай торғандыр ҡатын-ҡыҙ. Бәндә теләй – Хоҙай бойора, тигәндәй. Балаларҙы уҡытыу осоро бер ҙә еңел булманы. Өлкәне, Айтуған, Питерҙа уҡыны. Үткән быуаттың 90-сы йылдары. Илдә – көрсөк. Аҡса юҡ. Бөтә нәмә – талон менән. Ике-өс урында эшләп, баҡсала йәшелсә үҫтереп, уны эшкәртеп – бөтәһенә өлгөрөп йәшәү өсөн ҡырҡҡа ярылырҙай булына ине. Етмәһә, ирем, Хәйҙәр Ғарипов, ижад кешеһе. Уға ла булышмай сараң юҡ. Шуға күрә, туғанҡайым, план-максимум минең өсөн балаларҙы уҡытып әҙәм итеү ине. Әгәр ҙә ки мин ир-ат яҙыусы булһам, ҡатыным булыр, ул яҙғанымды баҫыр, ашарыма бешерер, өҫтөмдө ҡарар ине һәм мин, башлыса, план һәм йөкләмәләр менән әүҙем ижад итер инем!\n– Барыбер ҙә көн буйына ижад итеп кенә ултырмайһығыҙҙыр. Тағы ниндәй хәстәрҙәр ята иңегеҙҙә?\n– Көн буйы ижад итеп ултырыу түгел, йылдар буйы ҡулыма ҡәләм (әлбиттә, мәҡәлә, очерк яҙыу йәки уҡытыусы булараҡ, дәфтәр тикшереүҙе иҫәпкә алмағанда) тотмаған саҡтар булды. Минең ижадтан тыш әүҙем йәмәғәт эштәрен алып барғанымды Өфөлә бик белеп бөтмәйҙәр. Ә бит суверенитет, демократик саралар, плюрализм өсөн көрәш бер баш ҡалала ғына барманы! Ул йылдарҙа мин Учалы ҡалаһында йәшәнем. «Йәшәнем» тип әйтеү бигүк дөрөҫлөккә тура ла килмәй: шағир әйтмешләй, «йәшнәнем дә, күкрәнем дә»! Мәктәптәрҙә, балалар баҡсаларында башҡорт телен өйрәтеүҙе индереү, үҙебеҙҙең милләт кешеләрен депутат итеп үткәреү, ҡала һәм районда беренсе тапҡыр саф башҡорт телендә гәзит сығарыу, яҙыусыларға алмаш әҙерләү, музыка училищеһында башҡорт фольклоры бүлеген асыу өсөн көрәш һәм унда эшләү өҫтөнә район гәзитендә мөхәррир урынбаҫары булыу, кистәрен ял көнө мәктәбен асып, ғәрәп графикаһын өйрәтеү, дин буйынса ҡулланма-әсбап сығарыу... Һәм ошо юҫыҡтағы мәғрифәтселек эше Сибайға күскәс тә дауам итте. Муниципаль телевидениела башҡорт редакцияһы астым. Мәктәптәрҙә ижади түңәрәктәргә етәкселек иттем. Телевидение аша халыҡҡа ғәрәп яҙмаһынан дәрестәр алып барҙым, башҡорттоң билдәле шәхестәренә арналған ижад һәм хәтер кисәләре үткәрҙем; үҙебеҙҙең 10 шәхескә бер ҡайҙан бер тин ярҙам алмайынса, таҡтаташ ҡуйҙырттым; уҡыусылар араһында ижади бәйгеләр ойошторҙом, ә бит мин Сибай төбәк яҙыусылар ойошмаһын 1996 йылдың көҙөндә ҡабул итеп алғанда уның офисы ла юҡ ине!\n– Үҙегеҙҙең әҫәрҙәрегеҙҙе ижад итеүҙән тыш, күп шәхестәр тураһында шундай шәп мәҡәләләр, очерктар яҙаһығыҙ. Әҙиптәр араһында бер генә кеше хаҡында ла матбуғатта һүҙ әйтмәгәндәр бар. Был нилектән шулай тип уйлайһығыҙ: күңел тарлығынанмы, һәләт юҡлыҡтанмы, битарафлыҡтанмы, әллә ундай яҙмаларға ваҡыт бүлеп, ваҡланып, тарҡалырға теләмәүҙәнме?\n– Үҙ эшен ижад бейеклегенә күтәргән, иманына әүерелдергән шәхестәр иҫ китмәле күп. Улар эргәһенән тик һуҡыр ғына битараф үтер. Мин үтә алмайым. Улар хаҡында һөйләгем, уларҙы донъяға танытҡым килә! Тик шуныһы: публицистикала әүҙемлегем художестволы ижадыма ваҡыт ҡалдырмай. Ә, икенсе яҡтан, очерктар, уларҙың геройҙары, үҙемдең эске донъямды байыта, әҫәр геройҙары өсөн бер аккумулятор кеүек тә...\n– Әҙиптәр араһында яҡын дуҫтарығыҙ бармы? Булһа, кемдәр? Улар менән һеҙҙе ижади уртаҡлыҡ, фекерҙәр берлеге бәйләйме?\n– Әлбиттә, бар! Тик мин, әйҙә әле, уларҙы исемләп атамай торайым. Юҡһа, кемделер атарға онотормон, ә ул миңә үпкәләр, ҡырын ҡарап йөрөр. Иншаллаһ, улар күп. Кеме менәндер фекер берҙәмлеге бәйләһә, кеменеңдер күркәм холоҡ эйәһе булыуы оҡшай. Бына, мәҫәлән, Мостай Кәрим. Мин уның менән яҡын дуҫ булдым тип маҡтана алмайым, ләкин уны уйламаған, уның афоризмға әйләнгән тәрән мәғәнәле һүҙҙәрен иҫкә алмаған көнөм юҡ тип әйтерлек. Шуғамылыр, ул минең төшөмә лә инә. Рәйес Түләкте бик һағынам. Ул миңә бер туған ҡустым кеүек тә булды бит. Һыныҡ икмәкте лә бүлешеп ашап, сәй артында әҙме хәбәр һөйләштек, ижад кешеләренең генә зиһене етер, аңы аңлар бейеклектәр һәм тәрәнлектәр тулҡынында әңгәмәләштек. Мостай ҙа, Рәйес тә минең өсөн тере заттар. Мин китермен, ә улар мәңге тере килеш ҡалыр кеүек...\n– Дуҫтарығыҙҙан төңөлгәнегеҙ булдымы? Хыянатты ғәфү итәһегеҙме?\n– Мин, Зөһрә, конфликтҡа инә һалып бара торғандарҙан түгел. Тормошомдоң ниндәйҙер арауығында кем менәндер бергә барырға, ризыҡ-аш бүлешергә яҙған икән – уныһы Хоҙай эше. Һәр хәлдә дуҫтарымдың, әхирәттәремдең күңелен һаҡларға тырышам. Улар яғынан ниндәйҙер дорфалыҡ күрһәтелһә, үткәреп ебәрәм: бәндә хатаһыҙ булмай. Әммә әлеге лә баяғы Мостайҙың әйткәне бар бит: йылдар үткән һайын табындарҙа һирәгәйә дуҫтар. Ни өсөн? Дуҫтарҙың бәғзеһенә һинең уңыштарыңды күреү ауырая башлай. Кем уңышыңа ихлас һөйөнә – яныңда шул ҡала. Ә үрҙәге юлдар авторының, мәғлүм ки, уңыштары аҙ булманы. «Ҡайғыңды уртаҡлашам», – тиергә күптәрҙең йөрәге етә, ә бына: «О! Ҡотлайым! Һинең өсөн ҡыуаныуымдың сиге юҡ!» – тиергә, бик аҙҙарҙың. Уның өсөн саф, балаларҙыҡы шикелле эскерһеҙ күңел кәрәк. Рәйес, бына, шундай ине. Рәйес үтә лә бер ҡатлы илаһи зат булды.\n– Тормошта һеҙҙең өсөн иң ҡәҙерлеһе нимә?\n– Был турала уйлап ҡарағаным юҡ инесе... Ә, ғөмүмән, «иң ҡәҙерле» тигән төшөнсә мәленә ҡарап, үҙгәреп тора ахыры ул... Бына, мәҫәлән, миңә, атайҙан бик иртә ҡалғанғалыр инде, әсәйемде юғалтыуҙан бик ныҡ ҡурҡып йәшәгәнем иҫемдә. Ысынлап та, ул да үлһә, мин бит үкһеҙ етем ҡалыр инем? Эйе, әсәйем ауырыһа, йәнем уға күскәндәй була ине... Аҙаҡ мөхәббәт килде. Бөтә ғашиҡ йәндәр кеүек, мин дә тормошомдо унһыҙ күҙ алдына килтерә алманым. Эйе, уның өсөн утҡа ла, һыуға ла инергә әҙер инем. Университет. Филология факультеты. Кемдәрҙер 2-се курста уҡ тормошҡа сығыуҙы хуп күрҙе. Минең өсөн иһә уҡыу – яҙмышыма, өлөшөмә төшкән иң ҙур бүләк, иң ҡәҙерле һәҙиә булды. Аҙаҡ тормошҡа сыҡтым, бер-бер артлы ике улым тыуҙы. Ауырыған-сырхаған саҡтарында йәнем балаларыма күсте: улар терелһен, яңынан күҙҙәрен асып, шат йылмайһын өсөн йәнемде лә фиҙа ҡылырға әҙер инем. Йәнә ерем, ғәзиз илкәйемдер: шулай булмаһа, ил хәстәрен һаулығымдан һәм башҡа күп нәмәнән өҫтөн ҡуйып, ҡайһы саҡ йәнемде ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, республика суверенлығы өсөн көрәшмәҫ һәм... «Бөйрәкәй»ҙе лә, «Илекәй»ҙе лә яҙмаҫ инем...\n– Ҡыйын ваҡыттарығыҙҙы нисек үткәреп ебәрәһегеҙ? Ҡайҙан, нимәнән көс табаһығыҙ?\n– Ҡыйын ваҡыттар... Улар минең тормошомда аҙ булманы. Хатта әйтер инем: бик күп, самаһыҙ күп булды. Нисек үткәрҙем һәм... үткәрәм: китап уҡыйым. Йәшәйештең серен асҡан китаптарҙы ҡулымдан төшөрмәйем. Унан ҡала бөйөк аҡыл эйәләренең ҡанатлы һүҙҙәре артына ышыҡланам: «Бөтәһе лә үтә. Быныһы ла үтер» (Сөләймән); «Бәндәнән ҡурҡҡан – Хоҙайҙан ҡурҡмай, Хоҙайҙан ҡурҡҡан – бәндәнән ҡурҡмай» (Мөхәммәт пәйғәмбәр); «Кеше йәненә беҙ көсө еткәндәйҙе генә йөкмәтәбеҙ» (Әл-Мөьмин сүрәһе) һәм, ниһайәт, Есенин әйткән бит: «Счастлив тем, что я однажды жил».\n– Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы, һеҙ бер интервьюла «Егерме биш йыл буйы әҙәбиәтебеҙҙең көньяҡ-көнсығыш сиктәрен һаҡланым», – тигәйнегеҙ...\n– Уныһы шулай инде: егерме йылға яҡын Учалыла, биш йыл – Сибайҙа. Учалыла «Урал йәшмәләре» әҙәби берекмәһенән алып, профессиональ яҙыусылар ойошмаһы барлыҡҡа килеү осоро – тотош бер дәүер! Сибай төбәк яҙыусылар ойошмаһы эшен юлға һалыуға ла күпме көс түгелде. Төбәктәге эш – һәр йәһәттән әүҙемлек, ойошҡанлыҡ, ҡыйыулыҡ талап итә.\n– Икенсе яҡтан, унда һеҙ – берәмек, ә Өфөлә күмәкбеҙ. Унан һуң, Өфө һынсыл баҡшы кеүек. Образлы әйткәндә, һыу эргәһендә һыуға һыуһап, сарсап ғүмер иткән яҙыусылар ҙа юҡ түгел. Ҡурҡытманымы?\n– Ҡурҡманым. Ул яҡтан тыныс инем. Әммә «Ватандаш»ҡа Ғайса Батыргәрәй улы Хөсәйенов йыл буйы саҡырһа ла, бая әйткәнемсә, урын һаҡлап тотһа ла, сығып китергә йөрәк етмәй торҙо. Бер Өфөгә килгәндә ул саҡтағы мәҙәниәт министры Тәлғәт Ниғмәтулла улы Сәғитовҡа индем (Элек министрға шулай инеп була ине!). Хәлде һөйләнем. Бүлдермәй, тыныс ҡына тыңланы.\n«Минең бына ошолай итеп үтенесемде һөйләр кешем юҡ Өфөлә, – тинем. – Торлаҡ булмаһа, ошо йәштә нисек сығып китәйем? Ә бит йүнле-башлы яҙыусылар барыһы ла Өфөлә йәшәй...»\n«Тимәк, Таңсулпан Ғарипова атлы яҙыусыға Өфөгә юл асылмаһа, мин ғәйепле булам? – тине министр».\n«Юҡ, мин һеҙҙе ғәйепләй алмайым – хаҡым юҡ. Ләкин... һеҙҙән башҡа кемдер хәлемде аңлар, ярҙам ҡулы һуҙыр, тип тә уйламайым».\n«Ҡыйын хәлгә ҡуйҙығыҙ мине, Таңсулпан, – тине Тәлғәт Ниғмәтуллович. – Ҡыйын».\n...Хушлашып, сығып киттем. Сибайҙамын. Әлеге һөйләшеүгә үтһә, ике аҙна ваҡыт үткәндер, телефон шылтырай. Трубкала – ҡатын-ҡыҙ тауышы: «Тиҙ генә килеп, «Йәшлек бульвары» ятағынан бүлмә асҡысы алығыҙ!» «Ниндәй бүлмә?!» «317-се бүлмә. Һеҙгә шул бүлмә бирелгән».\nБына шулай. Ә бит мин Тәлғәт Ниғмәтулла улын шул һөйләшеүгә тиклем бары бер тапҡыр, ул «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире булған саҡта күргәйнем. Унда ла бик ашығыс ҡына инеп сыҡҡаным хәтеремдә. Әлбиттә, ул мәлдә пьесаларым Сибай дәүләт башҡорт драма театрында гөрләп бара ине, Талҡаҫтағы драматургтар семинарында ла үҙәктә минең пьесалар торҙо – инергә баҙнат итеүем шунандыр. Министр Сәғитов ысын мәғәнәһендә зыялы, әҙәбиәтте тәрәндән аңлаған, Башҡортостандағы мәҙәниәт торошо һәм үҫеше өсөн оло хәстәрлек күргән һәм уны үҙенең намыҫ эше тип ҡараған шәхес. Минең яҙмышымда етди боролош яһаны ул. Ышанды. Икеләнмәне. Бөтә булған еңеүҙәрем, уңыштарым менән мин уға бурыслы. Килгән йылды көҙ, Республика суверенитетының 10 йыллығында уҡ, Мәҙәниәт министрлығы иң яҡшы пьесаға иғлан иткән аноним конкурста минең «Бәхеткә ҡасҡандар» фантасмагория 24 пьеса араһында Гран-при яуланы! Ә бит мин ул конкурс хаҡында бик һуңлап белдем, Сибайҙа ятһам, бөтөнләй ҡатнашмаған да булыр инем... «Ғилмияза», «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға», «Урал менән Шүлгән» – барыһы ла Мәҙәниәт министрлығының заказы менән яҙылды. «Салауат йыйыны», Халыҡ-ара «Туғанлыҡ» фестиваленә сценарийҙар яҙыу – улар ҙа бит профессиональ өлгөргәнлек талап иткән эш. Етмәһә, «Бөйрәкәй» пенталогияһының 2-се, 3-сө, 4-се, 5-се киҫәктәре ана шул «Йәшлек бульвары» ятағының 317-се бүлмәһендә ижад ителде. Ул ғына ла түгел, килгәндең икенсе йылына уҡ мин үҙем өсөн яңы өлкә – кино сәнғәтен үҙләштерә башланым – режиссер Булат Йосопов менән киң форматлы нәфис фильм «Сөмбөлдөң етенсе йәйе» проекты өҫтөндә эш башланым. Халыҡ-ара фестивалдә ул фильмдың «Алтын Фил» призын яулауы Башҡортостан кино сәнғәтенең үҫеш күрһәткесе лә булды бит! Эйе, Тәлғәт Ниғмәтулла улы ул саҡта үтенесемде кире ҡаҡманы, үҙ сиратында, мин дә уның ышанысын аҡларға тырыштым. Бирәйем тигән ҡолона, сығарып ҡуя юлына, тигәндәй, бәлки Хаҡ Тәғәлә миңә бирер бәрәкәтен уның аша еткергәндер? Һәр хәлдә мин Тәлғәт Ниғмәтулла улына сикһеҙ рәхмәтлемен. Хоҙай уны артабан да фатихаһынан ташламаһын, тигән теләктәмен...\n– Әле яҙылып ятҡан йәки киләсәктә планда торған әҫәрҙәрегеҙ хаҡында ла уҡыусыларҙың белгеһе киләлер, моғайын...\n– Бәндә теләй, Хоҙай бойора тигәндәй, мин бит инде йәш түгелмен: бер йылдан, Алла бирһә, 70. Был рәүешле һорауҙы миңә осрашыуҙар ваҡытында ла күп ишетергә тура килә. Шул саҡ Зәйнәб Биишеваның яуабы (күрәһең, уны ла ошондай һорауҙар менән йонсотҡандарҙыр) иҫкә төшә: «Яҙғанмын инде мин. Ана, яҙғанымды уҡығыҙ».\n– Уныһы шулай инде, хикәйәләр, повестар, роман (пенталогия), тиҫтәләгән сәхнә әҫәре, сценарийҙар, публицистика, балалар әҙәбиәте – һеҙ, ахыры, тик шиғыр ғына яҙмайһығыҙ?\n– Эйе, ниндәй жанрға тотонһам да, яратып эшләнем. Балалар өсөн яҙған «Сысҡансыҡ менән Сысҡансуҡ мажаралары» хатта ваҡытында 40 мең тираж йыйҙы! Ә шиғыр яҙыу өсөн шағир булып тыуыр кәрәк. Пьесаларыма, башлыса, йыр тексын үҙем яҙам. Шуға күрә байтаҡ йырҙарым радио аша яңғырай. Әммә йыр тексы – йыр тексы инде ул. Ә ысын шиғриәт – күк ҡабағын телеп үткән йәшен. Алма ботағына һандуғас ҡунып һайраһа ла, йәшен сатағына улар оялай алмай торғандыр...\n– Уҡыусылар менән осрашыуҙарҙа йыш булаһығыҙ. Ғәҙәттә, иң күбе ниндәй һорауҙы бирәләр?\n– Һорауҙар, ғәҙәттә, төрлө була. Аудиторияға ҡарап. Студенттар, башлыса, етди һорауҙар бирә. Бик етди! Оло быуын күберәген әҫәрҙәрҙең яҙылыу тарихы, прототиптары менән ҡыҙыҡһына. «Өйөрөлә күктә яңғыҙ бөркөт», «Ҡыҙыл башмаҡтар» кеүек хикәйәләр буйынса ауыл, район китапханаларында саралар күп үтте. «Бөйрәкәй» буйынса урыҫ һәм башҡорт телдәрендә докладтар яһалған конференциялар үтә. Туймазы, Ишембай, Мәләүез, Краснокама райондарында, Ағиҙел ҡалаһында уҙған уҡыусылар конференциялары ныҡ иҫтә ҡалды. Әйткәндәй, Өфөләге китапханалар ҙа, мәктәптәр ҙә әҙерлекле конференциялар ойошторҙо. Ә бына Шишмә районы китапханаһында «Илекәй» повесы буйынса уҙған йылдың йәйендә ҙур конференция булды. Халыҡ әҙип һүҙенә мохтаж. Бөгөнгө уҡыусының рухи ихтыяжын ҡәнәғәтләндерерлек әҫәр ижад итеү – яҙыусының мөҡәддәс бурысы, ләкин был еңел эш түгел: ижадсының ғүмере ғаиләһен ҡарау өсөн айына 11–15 мең һум табыш биргән эш өҫтөндә үтә.\n– Ижадығыҙға, шәхсән үҙегеҙгә ҡағылған ғәҙелһеҙлектәргә мөнәсәбәтегеҙ нисек: яуап ҡайтараһығыҙмы, әллә өндәшмәй ҙә ҡуяһығыҙмы?\n– Нисә төрлө кеше – шунса ҡараш. Әйтәләр ки: Ҡояшта ла таптар бар. Үҙем ижадсы булғас, коллегаларым ижадына ҡаты бәрелмәҫкә тырышам. Ни генә тимә: һәр кем үҙ һәләтенә, үҙ көсөнә күрә яҙа, фекер йөрөтә. Бына Айгиз Баймөхәмәтов ижады. «Ҡалдырма, әсәй!» – тәүге һәм күләмле әҫәре. Тәүге әҫәрҙәр, башлыса, үҙеңде бала сағыңда ныҡ тетрәнергә мәжбүр иткән ваҡиғалар ерлегендә ярала. Хәтеремдә, минең дә «Ялан сейәһе»н йәш ижадсылар конференцияһында Ғәлимов Сәләм премияһына тәҡдим итәйек тигән фекерҙәр әйтелгәйне. Аҙаҡ ишеттем: йәш әле тип, бирмәгәндәр, бары ВЛКСМ Өлкә комитетының грамотаһы менән билдәләнеләр. Ә биргән булһалар? Ниндәй ҡанат үҫер ине миңә! Айгиз Бабич премияһын алды һәм бик ваҡытлы! Һүҙҙең ваҡытында әйтелгәне мөһим булған кеүек, танылыуҙың да адресатын һуңламай килеп тапҡаны яҡшы. Һорауға килгәндә, үҙемә ҡағылған ғәҙелһеҙлектәрҙе өндәшмәй үткәрәм. Кенә лә ҡыумайым, үс тә тотмайым. Ил ауыҙына иләк ҡаплап булмай, ти ҙә ҡуям. Унан һуң бит: кеше һүҙе күп була, тора-бара юҡ була. Йәнә: һыу аға ла, таш ҡала. Әгәр мин «Бөйрәкәй» донъя күргәндән һуң өҫтөмә ҡара болоттай түңкәрелгән тәнҡиткә яуап бирә башлаһам, тәғәйен, ҡояшты ҡабат күреү бәхетенә ирешмәгән дә булыр инем. «Ҡара юрға» сәхнәгә сыҡҡас ни ҡыландылар! Ырымбурҙа үткән Волга буйы театрҙары фестивалендә 1-се урын алды, Мәскәү, Ҡаҙан гасролдәрендә күпме тамашасының алҡышын яуланы. Ахыры уның уңыштарынан һуң ғына бер аҙ тынсынылар... Унан һуң, бахыр булып йәлләтеп йәшәгәнсе, көнләшкәндәрен кисереү арыуыраҡ түгелме?


Тарихҡа күскән биттәр » Страница 8 » Башкортостан кызы\nТуҡлыҡлы ла, тәмле лә\nБылау, дымлама, нарын, лағман... Урта Азия халыҡтарының ризыҡтары ҡабатланмаҫ үҙенсәлеккә эйә. Туҡлыҡлы ла, тәмле лә ашамлыҡтарҙы әҙерләп күрһәтеү тәҡдиме менән Өфөләге “Хәләл” ашханаһына мөрәжәғәт иттек. Директоры Таһир хажи Шәрипов та, ашнаҡсылар...\nҠулында – ҡот, телкәйендә – ҡөҙрәт\n«Ун һигеҙ йыл буйы тик-томалға кешенән ҡурҡып яфаландым. Ниндәй генә дауаханаларҙа ятманым, ҡайһы ғына өшкөрөүсегә йөрөмәнем. Ышанаһыңмы юҡмы, ярты йыл элек ошолай яңғыҙым урамға, кеше араһына бөтөнләй сыға алмай инем. Сәйерлегемдән ялҡып, ирем...\nКүңелендә – йәйғор нурҙары\n Ирада Фазлаеваның исеме, яғымлы йөҙө сәнғәт һөйөүселәргә яҡшы таныш. Ул – Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы. 2011 йылдың миҙгеле ябылғанда, ул театрҙың “Сәхнәгә сәмле ҡараш” Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды....\nЛянторҙа бар бер гүзәл\n«Яҡташтарымдың ватансыл, илһөйәр булыуҙарын күреп, күңелем ғорурлыҡ менән тула. Беҙҙең Лянтор ҡалаһына нигеҙ һалыусы – Ишембай районынан сыҡҡан башҡорт кешеһе – Мөхтәр Бәхтиғәни улы Назарғәлиевты бында һәр кем оло хөрмәт менән хәтергә ала. Ул...\n“Ҡатындар”ҙың биттәрен асҡанда…\nИғтибар итегеҙ: һеҙҙең ҡарамаҡҡа яңы рубрика! Йәмғиәттә, ғаиләлә атай һүҙе, атай абруйы юғала барған кеүек. Әммә шундай атайҙар бар – улар хаҡында оҙон-оҙаҡ һөйләргә, күптәргә өлгө итеп ҡуйырға була. Атайлы бала, нисек кенә булмаһын, арҡалы инде ул....\nАйға үрелгән – нурға күмелгән\nУн бер йыл буйы “Сәләм” тапшырыуында беҙгә “Хәйерле иртә!” теләп уятҡан, матур көнгә көйләгән мөләйем алып барыусыбыҙ Фаягөл Дәүләтйәрова ҡайҙа булды икән, тигән хаттар ҙа килде беҙгә. Баҡтиһәң, Яңы йыл алдынан уның улы тыуған. Баһадирҙай ныҡ...\nБар яҙмышы уның – тауға үрләү\n«Ҡайтыр инем яҙға, ҡалпаҡ үрергә, Тағын ниҙәр яҙған миңә күрергә? Менер инем тауға, еләк йыйырға, Ләкин ҡарҙар яуған минең хыялға», – моңло тауышлы йырсының ошо йыры ни эшләптер гел ҡолаҡ осонда яңғырай. Халидә Бигичеваның моңоңа, гүзәллегенә...\nАртҡа 1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 74 Алға


Уңғандың эше һәр ваҡыт уң\n24 Март 2018, 17:35\nАҡназар ауыл клубы мөдире Наилә Күсәрбаева ауылдаштары күңелен моңло тауышы менән генә түгел, ә ихласлығы, ярҙамсыллығы, уңғанлығы менән дә арбай.\nЛайыҡлы хөрмәт ҡаҙана ул тыуған ауылында. Эше менән дә, ғаиләһе менән дә һоҡланғыс ҡатын, тиҙәр уның хаҡында. Район Хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге лә уның эшен тик яҡшы яҡтан билдәләй. Тырыш хеҙмәте тармаҡтың, шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Маҡтау грамоталары, Рәхмәт хаттары менән билдәләнгән.\nНаилә Үҫәрбай ҡыҙы - һөнәре буйынса аяҡ кейеме тегеүсе. Әммә уға уның буйынса бер көн дә эшләргә тура килмәй. Ҡаланың 42-се һөнәрселек лицейын тамамлап, ҡулына диплом алғас та, тыуған ауылындағы ун бер балалы ғаиләгә килен булып төшә. Хеҙмәт биографияһын һауынсы булып башлай. Ваҡытлыса тип кенә урынлашһа ла, һөтсөлөк фермаһында ун биш йыл эшләргә насип була уға. Шул арала тормош иптәше Айҙар менән бер-бер артлы дүрт балаға ғүмер бирәләр, әле 5 ейән-ейәнсәре бар.\n-Һауынсы эше миңә ят түгел ине, сөнки әсәйем 35 йыл һыйыр һауҙы. Бер-беребеҙгә ярҙам итеп бергә эшләнек. Ә өйҙә ҡайным менән ҡәйнәмдең таянысы ныҡ булды. Улар балаларҙы ла ҡарашты, йорт һалғанда ла булышты. Атай-әсәйле, балаларыбыҙҙың өләсәй-олатайлы булыуы менән бик бәхетле булдыҡ, - ти Наилә.\nБулмышы менән иһә мәҡәләбеҙ геройы - йырсы. Йырлы-моңло ҙур ғаиләлә үҫкән ул. Үҙенсәлекле моңло тауышы менән тәүҙә мәктәп, һуңынан лицей һәм ҡала сәхнәһендә сығыш яһай, ҡумыҙҙа уйнай.\n2008 йылда уға ауыл клубын етәкләргә тәҡдим итәләр. Күңеленә яҡын эштән баш тартмай ҡатын һәм бына ун йыл үҙенең яратҡан эше менән мәшғүл. Клубта эшләү йырлап күңел асыу, байрам ойоштороу ғына түгел. Ул, иң беренсе, ижтимағи, мәҙәни-ағартыу эштәрен алып барыу, халыҡты үҙең артыңдан эйәртеү, сәнғәткә, сәләмәт тормошҡа йәлеп итеү ҙә. Шуға күрә хеҙмәткәргә бөтә яҡлап, әсәй, хужабикә, ир ҡатыны булараҡ, өлгө булырға тырышырға тура килә.\nМәҙәниәт - кешенең, йәмғиәттең үҫеш кимәлен, рухи байлығын, ғөрөф-ғәҙәттәрен күрһәткән факторҙарҙың береһе. Киләһе быуынға уны нисек еткереү, һис шикһеҙ, ошо өлкәлә эшләгән һөнәрмәндәргә бәйле. Шуға ла халҡыбыҙ йолаларын, мәҙәниәтен нисек бар, шулай сағылдырырға тырыша Наилә Күсәрбаева. Байрамға әҙерләнгәндә кешенең донъяға ҡарашын, аң даирәһен киңәйткән, эстетик зауыҡ тәрбиәләгән күренештәргә иғтибар бирә. Район-ҡаланың мәҙәни-ижтимағи тормошонда, конкурстарҙа әүҙем ҡатнаша.\nБалалары, хәләл ефете ярҙамында йортон да ысынъяһау итеп тоторға, өс һыйыр һауып, уның ағын эшкәртергә, ҡалаға килеп ҡорот, ҡаймаҡ, һөт һатырға ла өлгөрә ул. Уңғандың бөтә эше уң, тигән әйтем бар халҡыбыҙҙа. Наилә Үҫәрбай ҡыҙы ла нимәгә тотонһа ла, эше уңышлы килеп сыға, сөнки янында һәр ваҡыт дәртләндереүсе, илһамландырыусы яҡындары, ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер ауылдаштары бар. Уй-ниәттәре тик ыңғай, шуға ла һәр эше ырай.\nҺүрәттә: Аҡназар ауыл клубы мөдире Наилә Күсәрбаева.


Тәбиғәтте һаҡлау – һәр кемдең бурысы\n2 Октябрь 2018, 12:20\nБилдәле булыуынса, ил кимәлендә ҡалдыҡтар менән эш итеү тармағында реформа бара. 2019 йылдың 1 ғин-уарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу менән төбәк операторҙары шөғөлләнәсәк. Күптән түгел район мәҙәниәт һарайында республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының ғәмәлдәге хоҡуҡ ҡулланыу һөҙөмтәләре, төбәк операторы эшмәкәрлегендә мотлаҡ талаптарҙы үтәү, ҡалдыҡтар барлыҡҡа килеү нормативтары проектын әҙерләү һәм раҫлау тәртибе һәм башҡа мәсьәләләр буйынса кәңәшмә үтте.\nУнда ауыл биләмәләре башлыҡтары, мәктәп директорҙары, учреждение, ойошмалар етәкселәре, күп ҡатлы йорт ширҡәте рәйестәре, эшҡыуарҙар ҡатнашты. Юридик шәхестәр алдында республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Стәрлетамаҡ ҡалаһы территориаль идаралығы белгестәре сығыш яһаны. Кәңәшмәне район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Илдар Шәрипов асып, тәүге һүҙҙе идаралыҡ начальнигы урынбаҫары А.А.Панченкоға бирҙе. Ул әлеге көндә республикала ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, тарифтар, санкцияланмаған сүплектәр тураһында мәғлүмәт бирҙе. Артабан беҙҙең райондың кураторы, дәүләт инспекторы В.А.Горшечников сығыш яһаны.\n- Районда тирә-яҡ мөхиткә 26 предприя-\nтие ҡалдыҡтар сығара. Төп бысратыусылар булып “Красноусол” шифаханаһы һәм “Тепловодоснабжение” МУП-ы тора. Былтыр районда бөтәһе 744 мең тонна ҡалдыҡ барлыҡҡа килгән. Лицензияһыҙ 80-гә яҡын сүплек бар. Райондағы 16 ауыл советына ҡараған 95 ауыл бар. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары район үҙәге Красноусолда ғына йыйыла. Ҡалғандарында сүп-сар тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәте талаптарына яуап бирмәгән һәм кешеләр һаулығына ҡурҡыныс менән янаған санкцияланмаған сүплектәрҙә туплана. Районда ҡырсынташ, ҡом сығарыуға рөхсәте булған 7 ойошма бар. Ағымдағы йылдың 1 сентябренә ҡарата был эшмәкәрлек өсөн 26 белешмә бирелгән. Закон боҙоу осраҡтары бу-йынса бер нисә юридик ойошма админис-тратив яуаплылыҡҡа тарттырылған. Ра-йон биләмәһендә теркәлгән 10 айырыуса һаҡланыусы территорияла, шул иҫәптән Аҡкүл заказнигында 22 тикшереү үткән, - тине ул.\nУнан һуң сығыш яһаған А.А.Панченко атмосфера һауаһын һаҡлау, һауаға ҡалдыҡтарҙы сығарыуға рөхсәт ҡағыҙҙары алыуҙың яңы тәртибе тураһында ентекләп аңлатты. Әйҙәүсе белгес-эксперт Л.Ф.Хөснөтдинова һыу объекттарына һаҡсыл ҡараш, предприятиелар өсөн ҡайһы осраҡтарҙа килешеүҙәр төҙөргә кәрәклеге тураһында һөйләне. “Йылғаларға ҡағылышлы бөтә төҙөлөштәр – гидротехник ҡоролмалар, күперҙәр төҙөү, карьер асыу өсөн Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының (Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 86, һыу бүлеге) рөхсәте кәрәк. Һыу объекттарынан тәүлегенә 300 кубометр һыу йыйыусы юридик шәхестәр һәм эшҡыуарҙар министрлыҡҡа отчет бирергә тейеш. Һыу кодексының 65-се статьяһына ярашлы, граждандарға һыу объекттарына үтеүҙе сикләү ҡәтғи тыйыла. Яр һыҙатында (йылғанан 5-10 м арала) төҙөлөш объекттары булырға тейеш түгел. Һыу һаҡлаусы зоналарҙа ҡәберлектәр, мал зыяраты, транспорт тороу урындары, химик матдәләр урынлаштырырға ярамай,” – тине белгес.\nКонсультант Р.Р.Юнысова ер аҫты байлыҡтарын ҡулланыу объекттарын (ҡырсынташ, ҡом, балсыҡ сығарыу карьерҙары) иҫәпкә ҡуйыу тәртибе, эксперт И.А.Саттарова ҡалдыҡтар барлыҡҡа килеү нормативтары, уларҙы урынлаштырыу лимиты, көнкүреш ҡалдыҡтарын айырып йыйыу, санкцияланмаған сүплектәрҙе полигондарға сығарыу кәрәклеге тураһында мәғлүмәт бирҙе. 2019 йылдың\n1 ғинуарынан эшләй башлаясаҡ төбәк операторы эшмәкәрлегенә лә туҡталып үттеләр. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу тарифтары буйынса күп балалы, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә һәм башҡа категория граждандарға ташламалар буласағы хаҡында ла әйтелде.\nКурорт ауылынан “Сәләмәтлек” ТСЖ-һы рәйесе, Красноусолдағы 1-се мәктәп директоры Г.В.Петрова, Аҡкүл, Үтәк, Табын ауыл биләмәләре башлыҡтары үҙҙәрен борсоған һорауҙарҙы бирҙе. Шулай уҡ беҙҙең районды хеҙмәтләндерәсәк “ЭКО-Сити” төбәк операторы вәкиле А.В.Подоплелов сығыш яһап, ошондай уҡ кәңәшмәне төбәк операторы менән дә үткәрергә кәрәклеген әйтте.\nҒөмүмән, кәңәшмә эшлекле шарттарҙа үтте, юридик шәхестәр бик күп мәғлүмәт алды. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу тарифтары билдәле булғас, тағы ла бер тапҡыр йыйылып һөйләшергә кәрәк тигән тәҡдим индерелде.


Рөстәм Хәмитов һәм Михаил Бабич Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов һәм Михаил Бабич Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылышта ҡатнашты\n11:01, 22 февраля 2013 Сәйәсәт\nӨфөлә Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған тантаналы йыйылыш үтте, унда Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич һәм Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.\n— Рәсәй өсөн Ватанды һаҡлаусылар көнө айырыуса әһәмиәтле байрам булып тора, сөнки Ватанды һаҡлауға ҡағылышы булмаған бер генә ғаилә лә юҡ, — тип билдәләне Михаил Бабич. – Тәү сиратта, был Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, хәрби хеҙмәткәрҙәр, уларҙың ғаилә ағзалары, оборона-сәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәре. Һңғы йылдарҙа дәүләтебеҙ Ҡораллы Көстәргә йәнә йөҙө менән боролдо. Хәрби хеҙмәткәрҙең социаль статусын күтәреү өсөн күп эштәр башҡарыла. Рәсәйҙең барлыҡ граждандарын етеп килгән байрам менән ҡотлайым.\nҠотлау һүҙҙәре менән шулай уҡ республика Президенты сығыш яһаны:\n— Ысын күңелдән һеҙҙе етеп килгән Ватанды һаҡлаусылар көнө менән ҡотлайм, — тине Рөстәм Хәмитов. – Был, әлбиттә, халыҡ байрамы, Ватанына тоғро булған барлыҡ илһөйәрҙәр, төрлө өлкәләрҙә ил мәнфәғәттәрен яҡлаған хеҙмәткәрҙәр, белгестәр һәм барлыҡ рәсәйлеләр байрамы. Бала саҡтан беҙҙе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының батырлығы алдында баш эйеп, уларға хөрмәт менән ҡарарға өйрәтеп үҫтерҙеләр. Шуныһы ҡыуаныслы: беҙҙең яугирҙәрҙе ҡайҙа ла маҡтап телгә алалар. Һалдаттарыбыҙҙы һәр хәрби округ ҡыуанып ҡаршы ала. Әлеге мәлдә республиканан 15 мең һалдат Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә хәрби бурысын үтәй. Башҡортостандың хәрби комиссариаты Үҙәк хәрби округта һәр яҡлап алдынғы һанала. Ватан һағында торған оло быуын вәкилдәре, йәш быуын, беҙ һеҙҙең менән ғорурланабыҙ. Барығыҙҙы ла был матур байрам менән ҡотлайым!\nТантаналы йыйылыш барышында Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының юғары наградалары тапшырылды. Кисә һуңында матур концерт ойошторолдо.\nТеги: день защитника отечества бр президенты,ватанды һаҡлаусылар көнө


Ҡаты есем — Башҡорт Википедияһы\nматдәнең дүрт агрегат хәленең береһе\nҠаты есем — мәтдәләрҙең дүрт агрегат хәленең береһе, башҡа агрегат хәлдәрҙәге матдәләрҙән (шыйыҡлыҡ, газ, плазма) формаһын һаҡлауы һәм тигеҙләнеш торошо тирәләй бәләкәй тирбәлеүҙәр башҡарыусы атомдарҙың йылылыҡ хәрәкәте үҙенсәлектәре менән айырыла.\nфизика твёрдого тела[d] һәм механика твёрдого деформируемого тела[d]\nҠаты есем Викимилектә\nҠаты есемдәрҙең кристаллында атомдарҙың урынлашыу моделе\nҠаты есемдәрҙе кристалл һәм аморф есемдәргә айырып йөрөтәләр. Физиканың ҡаты есемдәрҙең составын һәм эске төҙөлөшөн өйрәнеүсе бүлеге ҡаты есемдәр физикаһы тип йөрөтөлә. Ҡаты есемдең тәьҫир, йә иһә хәрәкәт ваҡытында формаһы үҙгәреүҙе айырым фән — ҡаты (деформацияланыусы) есем механикаһы өйрәнә. Абсолют ҡаты есемдең хәрәкәте менән өсөнсө фән- ҡаты есем кинематикаһы шөғөлләнә.\nКешеләр эшләгән техник ҡоролмаларҙа ҡаты есемдең төрлө сифаттары иҫәпкә алып, ҡулланыла. Элек ҡаты есем конструкцияға яраҡлы материал итеп файҙаланылған һәм уны ҡулланғанда тәү сиратта уның һиҙелеп торған механик сифаттарын — ҡатылығын, массаһын, йомшаҡлыҡ — үҙлелеген (пластичность), һығылмалығын, муртлыҡ — ыуалыусанлығын иҫәпкә алғандар. Хәҙер ҙә донъяла ҡаты есемде ҡулланғанда уның физик сифаттарын иҫәпкә алалар, ләкин улар күп ваҡыт лабораторияла тикшеренеүҙәр һөҙөтәһендә генә асыҡлана.\nҠаты есемдәр билдәле формала була, формаларын тик көс ҡулланғанда ғына үҙгәртәләр. Ағым тип аталған осраҡлы рәүештә хәрәкәт итә алған шыйыҡса һәм газдарҙан ҡаты есемдәрҙең төп айырмаһы ошо.\nҠаты есемдә молекулалалар урынлашыуын күрһәткән диаграмма\nҠаты есемдең шыйыҡса хәленә килеү процессы иреү тип атала. Шыйыҡса туңғас ҡаты есемгә әүерелә. Ҡоро боҙ тип аталған матдәләр шайыҡса фазаһына күсмәй генә газға әйләнә ала. Был процесс сублимация тип атала.\n1 Ҡаты есем төрҙәре\n2 Ҡаты есемдәр классификацияһы\nҠаты есем төрҙәреҮҙгәртергә\nҠаты есемдең атомдары араһында бәйләнеш көсө төрлөсә булыуы мөмкин. Мәҫәлән, аш тоҙонда натрий һәм хлор иондары ион бәйләнеш менән бәйләнгән. Алмас һәм кремний атомдары электрондарҙы үҙ-ара бүлешеп ковалент бәйләнеш барлыҡҡа килтерә. Металдарҙа атомдарҙы электрондар металл бәйләнеше менән тотоп тора. Ҡайһа бер ҡаты есемдәрҙә һәм органик матдәләрҙә молекулар тирәләй поляризацияларған электрон болото барлыҡҡа килтерә һәм молекулалар «Ван дер Вааальс көсө» менән бәйләнгән булалар. Ҡаты есемдәрҙең күп төрлөлөгө молекулалар араһындағы бәйләнеш төрөнә бәйле.\nҠаты есемдәр классификацияһыҮҙгәртергә\nВодородная связь между молекулами воды обозначена чёрными линиями. Жёлтые линии обозначают ковалентную связь, которая удерживает вместе атомы кислорода (красный) и водорода (серый).\nҠаты есемдәрҙең электр һәм ҡайһы бер башҡа үҙенсәлектәрен, башлыса, уның атомдарының тышҡы электрондары хәрәкәте билдәләй. Атомдар араһындағы бәйләнештең тибына ҡарап, ҡаты есемдәрҙе биш класҡа бүлеп йөрөтәләр:\nИондар бәйләнеше (мәҫәлән, NaCl). Төп көстәре- электростатик тартылыу көсө . Айырым үҙенсәлектәре: инфраҡыҙыл өлкәлә — инфраҡыҙыл өлкәлә яҡтылыҡты кире сағылдырыу һәм уны йотоу; түбән температураларҙа— түбән электр үткәреүсәнлек: юғары температураларҙа — яҡшы ион үткәреүсәнлеге.\nКовалент бәйләнеш ( мәҫәлән, С (алмаз), Ge, Si).\nМеталл бәйләнеше ( мәҫәлән, Cu, Al).\nМолекулалар бәйләнеше (мәҫәлән, Ҡалып:Нет АИ 2, СН4).\nВодород бәйләнеше (мәҫәлән, Н2О (боҙ), HF).\nЗона структураһы төрө буйынса ҡаты есемде (электр) үткәргестәргә (проводники), ярымүткәргестәргә (полупроводники) һәм диэлектриктарға бүлеп йөрөтәләр.\nҮткәргестәр — үткәреүсәнлек зонаһы һәм валент зонаһы бер береһен ҡаплай, шулай итеп, электрон улар араһында, аҙ ғына энергия алған хәлдә лә, иркен йөрөй ала. Тимәк, ҡаты есемгә потенциалдар айырымлығын ҡушҡанда, электрондар бәлкәй потенциаллы нөктәнән ҙурыраҡ потенциаллы нөктәгә электр тогы рәүшендә иркенләп йөрөй ала. Бөтә металдар ҙа үткәргестәр.\nЯрымүткәргестәр — зоналар бер береһен ҡапламай һәм улар араһы- 4 эВ тәшкил итә. Электронды валент зонаһынан үткәреүсәнлек зонаһына күсереү өсөн диэлектрикҡа ҡарағанда әҙерәк энергия кәрәк, шуға күрә саф ҡатнаштырылмаған ярымүткәргестәр токты бик насар үткәрә .\nДиэлектриктар — зоналар бер береһен ҡапламай һәм уларһың араһы 4 эВ-тан ашыу. Шулай итеп, электронды валент зонаһынан үткәреүсәнлек зонаһына күсереү өсөн диэлектрикка бик күп энегрия кәрәк, шуға күрә диэлектриктар токты бөтөнләй үткәрмәй.\nМагнит сифаттары буйынса ҡаты есемдәр диамагнетиктарға, парамагнетиктарға һәм тәртипкә һалынған магнит структуралыларға бүленә. Агрегат торошҡа йә иһә температураға бик әҙ генә бәйле булған диамагнетик үҙенсәлектәр парамагнит үҙенсәлектәр тарафынан ҡаплана , улар үткәреүсәнлек атом һәм электрондарының магнит моменттары йүнәлеше эҙемтәһе булып тора. Кюри законы буйынса парамагнит ҡабул итеүсәнлек температураға кире пропорциональ әҙәйә һәм температура 300 К булғанда ғәҙәттә 10−5 тәшкил итә. Парамагнетиктар температура түбәнәйгәндә ферромагнетиктарға, антиферромагнетиктарға йә иһә ферримагнетиктарға әйләнәләр .\nҠорос кирбестәрҙән төҙөлгән Крайслер-билдинг бинаһының түбәһе, Нью-Йорк.\nКүпселек металдар ныҡлы һәм тығыҙ, улар электр һәм йылылыҡты яҡшы үткәргестәр. Периодик таблицала борҙан полонийға ҡәҙәр диагональ үткәрһәк, таблицаның һул яғында металдар буласаҡ. Ике һәм унан артығыраҡ металдар ҡушылмаһы иретмә тип атала.\nКешеләр металдарҙы борон замандан уҡ төрлө маҡсатта ҡулланған. Металдарҙың ныҡлылығы һәм һығылмалалағы биналар төҙөлөшөндә, эш ҡоралдары һәм транспорт етештереүҙә, торбалар һәм тимер юлы төҙөлөшөндә киң ҡулланыла. Тимер һәм алюминий — иң киң ҡулланылған металдар. Улар, шулай уҡ Ер ҡабығында киң таралған элементтар. Тимер ҡорос хәлендә йышыраҡ ҡулланыла. Составында 2,1 % углерод иремәһе булған тимер ҡорос тип атала.\nМеталдар яҡшы электр үткәргес булғанға күрә, электр энергияһын алыҫ араларға юғалтыуһыҙ тапшырыу өсөн металл сымдар ҡулланыла. Металдарҙың йылы үткәреү үҙенсәлеге булғанға, аҙыҡ бешереү өсөн металдан һауыт-һаба эшләйҙәр.\nТөрлө минералдар коллекцияһы\nМинералдар — төрлө геологик осорҙа юғары баҫым аҫтында барлыҡҡа килгән ҡаты есемдәр. Ысын минерал булыу өсөн есемдең кристалл структураһы һәм бер төрлө физик үҙенсәлеге булырға тейеш. Минералдар ябай элементтарҙан, тоҙҙарҙан һәм меңләгән формаһы булған селикаттарҙан составы буйынса айырылы. Тау тоҡомдары — даимим химик составы булмаған, осраҡлы минералдарҙан тора. Ер ҡабығы кварц (SiO 2 кристалы), ҡыр шпаты, слюда, хлорит, каолин, кальцит, эпидот, оливин, авгит, ялған мәғдән, магнетит, гематит, лимонит һәм башҡа файҙалы ҡаҙылмаларҙан тора. Ҡыр шпаты, слюда һәм кварц тәбиғәттә киң таралған минералдар, ә ҡайһы бер минералдар тик донъяның тик айырым өлкәләрендә генә табыла. Селикаттар — иң киң таралған минералдар төркөмө (≥95 % тау тоҡомдары силикаттан тора). Составында күпселек кремний һәм кислород, бер аҙ алюминий, магний, тимер, кальций һәм башҡа металдар бар.\nPhases of Matter. NASA. 4 май 2011 тикшерелгән.\n↑ 1,0 1,1 1,2 Стрелецкий Алексей Владимирович, Наймушина Дарья Анатольевна Твёрдое тело. Роснано. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2012. 8 март 2012 тикшерелгән.\n↑ 2,0 2,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; БСЭ төшөрмәләре өсөн текст юҡ\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡаты_есем&oldid=1024578 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 29 март 2021 в 09:39\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:39 29 март 2021 үҙгәртелгән.


Һатылмаҫ нәмә ҡалманы\n25 Декабрь 2019, 17:56\n“Аҡсалы ханым” булырға теләүселәрҙең иғландары быуа быуырлыҡ. “Исемем – Әлинә, миңә 18 йәш, саф ҡыҙмын, беренсе тапҡыр ҡыҙлығымды ышаныслы, тәжрибәле, бай ир менән юғалтаһым килә, хаҡы – 20 000 доллар”. Йәки тағы береһе: “Исемем –Марина, 19 йәш, сафлығымды 100 000 һумға һатам, осрашыу барышында хаҡын ҡабат килешергә була. Студенттар һәм насар ниәтле егеттәрҙең борсомауын үтенәм”...\nФантастик киноларҙа йыш ҡына бер сюжет осрай: уйламаған-көтмәгән ерҙән бер аҡылһыҙ арҡаһында бығаса етмеш йоҙаҡҡа бикле торған портал асыла. Һәм “теге яҡ”тан кешелекте юҡҡа сығарасаҡ ҡурҡыныс янай башлай... Торған һайын әлеге портал менән интернеттың уртаҡлығында дәлилдәр арта бара төҫлө...\nХәҙер йәштәрҙең интернет аша танышып аралашыуы, осрашыуҙары, хатта ҡауышыуҙары берәүгә лә сер түгел. Егеттәр ҡыҙ эҙләй, ҡыҙҙар егет эҙләй... Никах уҡытып ҡауышҡансы, бергә “йәшәп ҡарау” ғәҙәти хәлгә әйләнеп китте. Ҡыҙҙарҙың саф килеш кейәүгә сығыуы хатта “иҫкелек ҡалдығы” һанала. Сафлыҡ, инсафлыҡ кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙарҙың иң ҙур байлығы һаналған дәүер йыраҡ-йыраҡта ҡалды. Хәҙер ир-егеттәр өсөн ул мөһим түгел. Әлеге лә баяғы шул социаль селтәрҙә бөгөнгө көндә ҡыҙҙарҙың сафлығын баһалайҙармы, тигән темаға һорау алыу үткәргәндәр. 500-ҙән артыҡ кешенең бары тик 176-һы ғына “эйе” тип яуап биргән. Тик әлеге яҙманың төп темаһы был түгел. Аптырап ҡулған ҡәләм алырға мәжбүр иткәне... бөгөн ҡыҙҙарҙың үҙҙәренең сафлығын аҡсаға һатыуы.\nҘур ҡалаға килеп, уҡырға инә йәиһә эшкә урынлаша алмаған, йәшәр урыны булмайынса берәр күңелһеҙ хәлгә юлығып, фәхишәлек юлына баҫырға мәжбүр булған ҡыҙҙар тураһында һүҙ бармай. Бында аралашсы ла юҡ, ҡоллоҡ та түгел. Бында ҡыҙҙар үҙҙәре мөрәжәғәт итә.\nИнтернет селтәрҙәрендә саф ҡыҙ менән беренсе төн тәҡдим итеүсе порталдар етерлек. Донъя күләмендә таралған “аукцион” хужабикәһенең береһе үҙҙәрендә ҡатнашырға теләүсе ҡыҙҙар бөтөн донъянан тиҫтәләгән видеоролик ебәреүҙәре хаҡында бәйән итә. Австралия, Европа, Африка, Америка, Азия, хатта Ғәрәп илдәренән тәндәрен генә түгел, сафлыҡтарын да һатыусылар йыйылған унда. Ғәйәт үҙенсәлекле булһа ла, бизнестың бер төрө инде был. Әйтергә кәрәк, эшҡыуарлыҡ күҙлегенән шаҡтай килемле лә. Бер төн өсөн алған түңәрәк кенә сумманы ҡыҙҙар йә торлаҡ яҡшыртырға, йә уҡыуға, йә сит илгә сәйәхәткә тотонорға ниәтләй.\nҺатыусы булғас, һатып алыусыһы ла бар. Тик күбеһе сафлыҡты ҡыҙҙар тәҡдим иткән хаҡтан түбәнерәк билдәләй. “50 меңгә саф ҡыҙ һатып алам, артабан да аҡсалата ярҙам итеү мөмкинлеге бар”. “Бер төн өсөн саф ҡыҙ эҙләйем, ҡиммәт түләйәсәкмен, был өлкәлә тәжрибәм етерлек” кеүек иғландар байтаҡ.\nБарыһы ла ситтән килә. Ҡай саҡ сиктәр ябыҡ булған, кешеләр сит илгә түгел, ауылдан сыға алмай ятҡан замандарҙа бәхетлерәк йәшәгәндер кеүек тойола.\nШаҡ ҡатып ултырһам да, сафлыҡ һатыуҙы донъяла өр-яңы күренеш тип әйтеп булмай. Япониялағы гейшаларҙың беренсе төнөн мөмкин ҡәҙәр ҡиммәткә һатыуы борон-борондан билдәле. Ҡасан әлеге күренеш бөтә донъяны баҫып алған – бына быныһы билдәһеҙ.\nСафлыҡ һатыу осраҡтарының береһе – иң шау-шыу ҡуптарған Бразилия студенты Катарина Мильорини исеменә бәйле. Ул үҙенең был аҙымға барыуын хәйриәлек менән аңлата. Йәнәһе шул аҡсаға хәйерселәр өсөн йорт төҙөтәсәк. Хәйер, уның “изге” ниәте барып сыҡмаған. Һәр хәлдә донъя күләмендә шаулаған ваҡытта. Сөнки һатып алыусы ҡыҙҙың буй-һынын оҡшатмайынса, яҡынлыҡтан баш тартҡан, имеш. Тирә-яҡтағыларҙың аҙғынлыҡта, боҙоҡлоҡта ғәйепләүенә яуап итеп, бер тапҡыр ғына бындай аҙымға барыу фәшихәлек һаналмай, тип аҡланған ҡыҙ.\nӘлбиттә, американлылар ҙа был яңылыҡтан ситтә ҡалмаған. Аукцион ойоштороу уларҙан сыҡманымы икән әле?.. Интернетта шаҡтай йылдар элек Массачусетс штатында “алһыу” ҡыҙҙар сафлыҡтарын тәҡдим итеп, халыҡҡа мөрәжәғәт иткәндәр һәм аукцион уҙғарғандар тигән хәбәр осраны.\nДонъя күләмендә билдәле осраҡ Жизель исемле ҡыҙға бәйле. Ул аукционда ҡатнашып, беренсе төнөн ике миллион евроға һатҡан. Бындай “байлыҡ”ҡа Абу-Даби эшҡыуары лайыҡ булған. Аҙыраҡ сумма тәҡдим иткән Голливуд йондоҙо икенсе урында тора, өсөнсөһөндә – Рәсәй сәйәхәтсеһе. Жизелгә аҡса уҡыуына түләргә һәм сәйәхәт итергә кәрәк булған. Һәм ул быны “нормаль” күренеш тип һанай. Үҙен оятһыҙлыҡта ғәйепләгән кешеләргә иһә: “Минең тәнем: нимә теләйем, шуны эшләйем. Үткәндәргә кире ҡайта алһағыҙ, һеҙ ҙә бик теләп һатыр инегеҙ әле”, – тип яуап ҡайтара.\nДонъя матбуғаты италиялы Николь тирәһендә лә күп шаулашты. Ҡыҙ үҙенең сафлығын һөйгәненә бүләк итергә теләп, яҡты хыялдар менән йәшәгән еренән интернетта эскорт-хеҙмәт сайтына тап булған. Шунда ул үҙенең Кембреджда уҡыу һәм ата-әсәһенә йорт алып биреү теләктәрен тормошҡа ашыра аласағын аңлаған. Иң сәйере, ҡыҙ үҙе әлеге ҡарары тураһында журналистарға барып һөйләгән. Шул уҡ ваҡытта был хәбәр атай-әсәһенә барып етһә, уларҙың күтәрә алмаясағын да әйткән. Ә бер нисә көндән интернет селтәрендә Николь һатып алыусы табыуы тураһында мәғлүмәт урынлаштыра. Ниндәйҙер эшҡыуар уның менән төн үткәрер өсөн миллион евро тәҡдим итә. Әммә ҡыҙ һуңғы минутта таныш түгел кеше менән төн үткәреүҙән ҡурҡып, баш тарта. Шуныһы ҡыҙғаныс, ул аҡылына килгәнсе, атай-әсәһе барыһын да белеп өлгөрә. “Улар бер һүҙһеҙ миңә ҡарап тик ултырҙы... Шулай түбән тәгәрәй алыуыма ышана алманылар...”, – тип илай-илай журналистарға аянысын һөйләй ҡыҙ. Был юлы инде ул әлеге алымдан башҡаларҙы һаҡлап ҡалыу маҡсатында эшләй. Атай-әсәһе аңлар ҙа, кисерер ҙә. Бәхетенә күрә, иң ҡурҡыныс аҙым яһалмаған бит. Тик бына әлеге хәлде белеп ҡалған иптәштәре, синыфташтары тиҙ генә тынырмы икән? Мыҫҡыллауҙар, көлөүҙәр арҡаһында ҡыҙ стресс кисергән. Әлеге ваҡиға шуның менән тамамланған, Николь аҡылға ултырған тип ышанайыҡ һәм уның миҫалы кемдер өсөн киҫәтеү булыр тип өмөтләнәйек.\nШулай ҙа бындай аҙымға кемдәр бара һуң? Оятһыҙҙар һәм ҡомһоҙҙармы? Әллә ҡыйыуһыҙҙар һәм хәйерсе ҡыҙҙармы? Интернет мәғлүмәттәренә ҡарағанда, тегеләре лә, былары ла етерлек. Улай ғына түгел, ҡайһы берҙәре алынған аҡсаның бер өлөшөн ҡыҙлыҡ пәрҙәһен пластик операция ярҙамында кире ҡайтарыуға ҡулланып, йәнә аҡса эшләй.\nБыл донъяла бар нәмә лә һатыла, тимәк, һатып та алына тигән һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөнә шик ҡалдырмаҫлыҡ ҡот осҡос ваҡиға Мәскәүҙә лә булды. Бер ҡатын 13 йәшлек ҡыҙының сафлығын миллион ярымға һатырға килешеү төҙөгән. Ғинуар башында Мәскәү ресторанының береһендә полиция хеҙмәткәрҙәре уны (сығышы менән Силәбенән булған ул) ҡулға алды. Әлеге ҡатын әхирәте менән ҡыҙының сафлығын һатып алырлыҡ байҙы бик оҙаҡ эҙләгән. Шуныһы аптырата, был ғаилә аҡсаға мохтаж хәйерселәр рәтендә түгел. Күршеләре лә уларҙың йылына икешәр тапҡыр сит илгә сәйәхәткә барыуын, яҡшы кейенеүен, күңелле йәшәүен әйткән. Ә бит ирһеҙ ҡатын бер ҡайҙа ла эшләмәй.\nҮҫмер ҡыҙ менән һөйләшкән психолог һүҙҙәренә ҡарағанда, ул Мәскәүгә ни өсөн килгәнен яҡшы аңлаған. Бөгөн психологтар уның әлеге хәлгә мөнәсәбәтен үҙгәртергә тырыша. Килеп сығырмы – быныһы билдәһеҙ. Сөнки интернеттағы белдереүҙәрҙең 60 проценты – мәктәп уҡыусыларыныҡы. “Уларҙың күбеһе ҡыҙлыҡты барыбер ҡасан да булһа юғалтаһы, аҡса эшләп ҡалһаң, яҡшыраҡ, тигән уй менән был аҙымға баралар”, – ти психологтар.\nСит ил ҡыҙҙарынан айырмалы рәүештә, беҙҙекеләр аукциондар уҙғарып тормай икән, үҙ хаҡтарын теүәл беләләр, билдәле бер суммаға тәҡдим итәләр ҙә, берәр ҡалын кеҫәле олигарх килгәнен көтөп ултыралар. Килешеү тормошҡа ашырылаһы урынға ла улар үҙҙәре генә китә. “Ҡапсыҡлап” аҡса күтәреп киләһе олигарх урынына енәйәтсе, маньяк, йә иҫерек компания килеп инергә мөмкин булыуы баштарына килмәйме икән?.. Аҡсаға ҡыҙығып, ҡыҙҙар сәләмәтлеген, хатта ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуя бит.\nШулай уҡ аҡса аңды томалаған заманмы икән ни әллә? Бәлки, әлеге күренештең башҡа йәшерен сәбәптәре барҙыр? Насар ғаилә, уңышһыҙ беренсе мөхәббәт, аҡыл яғынан берәй тайпылыш...\n“Сафлыҡ һатыуҙың бер ниндәй йәшерен сексуаль һәм психологик эстәлеге юҡ, – ти психолог һәм сексолог Наталья Романовская. – Бында һүҙ, һис шикһеҙ, аҡса-тауар мөнәсәбәте тураһында бара. Был аҡсаға яҡынлыҡ ҡылыуҙың бер төрө”.\nТимәк, сафлыҡ һатыу артында бары тик аҡса алыу теләге ята. Психологтар фекеренсә, инсафлыҡ анатомияға ғына түгел, эске торошҡа ла бәйле. Бындай аҙымға барыусы ҡыҙҙар тормоштарын “фәхишәлек – аҡса эшләү, маҡсатыңа ирешеү ысулы” тигән стереотиптан башлай.\nБеҙҙең илдә был бизнес ни дәрәжәлә алға киткәндер, теүәл генә әйтә алмайым. Уны контролдә тотоп, статистикаһын алып барыусылар юҡ бит. Тик бына иғландар араһында мосолман ҡыҙҙарының исемдәре лә осрауы күңелде ҡыра. Мосолмандарға элек-электән тыйнаҡлыҡ, инсафлыҡ хас булған. Үҙен берҙән-бере өсөн һаҡлаған йәренә кейәүе лә хөрмәт менән ҡараған, мәһәрен дә ҡыҙғанмаған. Хәҙер хәл башҡасараҡ. Әллә сафлыҡты баһалаусы мосолман ир-егеттәре аҙайҙы, әллә ҡыҙҙар үҙҙәре әҙәптең нәмә икәнен онотто...\nӘ бит төптән уйлап ҡараһаң, беренсе төн өсөн ғәйәт ҙур суммалар тәҡдим итәләр икән, тимәк, сафлыҡҡа ир-ат битараф түгел. Бөгөн модала түгел тип әйтеү ҙә ялған булып сыға.\nӘлеге теманы ҡуҙғатҡас, бер апай кеше: “Ә ниңә? Дөрөҫ эшләйҙәр. Барыбер хәҙер кейәүгә сыҡҡансы йөрөмәйҙәр бит инде. Бер-ике рюмка араҡынан һуң бушҡа ятып йоҡлағансы...” – тип әйтмәһенме?! Тормошто күргән, аҡыл туплаған быуын вәкиле шулай тип торғас, йәш-елкенсәктән ни көтөргә? Намыҫ, инсафлыҡ, сафлыҡ төшөнсәләренең мәғәнәһен ҡыҙҙарға әсәйҙәре аңлатып үҫтерергә тейеш түгеме ни? Уның ҡәҙерен улдарына атайҙары төшөндөрөргә бурыслы түгелме ни?\nӘлбиттә, ауылда йәшәгәндә әлеге проблема бик йыраҡта, ҡалаларҙа ғына барҙыр кеүек тойола. Әммә бөгөн иң төпкөл ауылда кескәй ҡыҙсығын ҡосағына ҡыҫҡан әсәй ҙә онотмаһын ине: фәхишәлек закон тарафынан тыйылған илдәрҙә лә был күренеште туҡтатыр көс юҡ. Портал асыҡ... Һуңғы өмөт дөрөҫ тәрбиәлә...


Иҫке Юлбарыҫ — Башҡорт Википедияһы\nрус. Старое Юлбарсово\nИҫке Юлбарыҫ — хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң юҡҡа сыҡҡан.\nЕрәнағас йылғаһы үҙәнендә, Юлбарыҫ ауылынан түбәндәрәк.\n1889 йылда ауылда 41 йортта 264 кеше, 1919 йылда 66 йортта 371 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда Иҫке һәм Яңы Юлбарыҫ ауылдарында 30-ҙан ашыу ихата булған һәм 240 самаһы кеше иҫәпләнгән. Иҫке Юлбарыҫ ауылы Бөйөк Ватан һуғышынан һуң юҡҡа сыҡҡан.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иҫке_Юлбарыҫ&oldid=1133376 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:37 8 май 2022 үҙгәртелгән.


Киндерлелә тәртип булырға тейеш! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Киндерлелә тәртип булырға тейеш!\nКиндерлелә тәртип булырға тейеш! 22.11.2016 // Экология / Анонстар\nТәбиғәт байлыҡтарын нисек һаҡларға? Йәмәғәтселектең иғтибарын экология проблемаһына йүнәлтеүҙә ниндәй алымдар ҡулланырға? Балаларҙы илһөйәрлек рухында тәрбиәләү өсөн нимәләр эшләргә? Хөкүмәт йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһендәге Попечителлек советы ултырышын үткәреп, ошо һорауҙарға бергәләп яуап табырға кәрәклеген билдәләне.\n– Башҡортостан бүлексәһе йылдам тиҙлек менән үҫешә. Рус география йәмғиәтенең вице-президенты Артур Чилингаров рәйеслегендәге тәүге кәңәшмәнең Өфөлә уҙыуы юҡҡа түгел. Саранан һуң ҡунаҡтар беҙҙең эште юғары баһаланы. Былтыр үткәрелгән географик диктантта республикабыҙ иң әүҙем төбәктәрҙең береһе булды. Быйыл да һынатмаҫбыҙ.\nРәсәйҙең ЮНЕСКО бүлексәһе башланғысы менән Башҡортостанда геологик парк асырға ниәтләйбеҙ. Ул беҙҙең илдә тәүгеһе буласаҡ. Лайыҡлы объекттарҙың исемлеген төҙөп, был юҫыҡта эш башларға кәрәк, – тип билдәләне Рөстәм Зәки улы.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе эшмәкәрлеген юғары баһаланы. Һуңғы арала география фәненә илдә ҡыҙыҡһыныу артыуы күҙәтелеүен дә һыҙыҡ өҫтөнә алды. Тиҙҙән Рәсәйҙең мәғариф министры Ольга Васильева башланғысы менән география Берҙәм дәүләт имтиханының мотлаҡ һынауҙар исемлегенә индереләсәк.\nАртабан Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе Камил Йыһаншин атҡарылған эштәрҙе барланы, киләһе йылға пландар менән таныштырҙы.\n– Һәр бер районда ойошманың бүлексәләре бар. Ҡайҙалыр улар әүҙем эшләй, ҡайҙалыр һүлпәнлек күрһәтә. Мәҫәлән, дәүләкәндәр үҙ музейҙарын булдырҙы; Әбйәлилдә браконьерлыҡ менән әүҙем көрәшәләр һәм тирә-яҡ мөхитте таҙартыуға ҙур көс түгәләр; белореттар география уҡытыусыларының беренсе республика слетын ойоштороуҙа ярҙам күрһәтте, – тип һөйләне ул.\nЙәмғиәт ағзалары төрлө экспедицияларҙа әүҙем ҡатнаша. Уларҙың иң сағыуы, моғайын, Европаның иң бейек нөктәһе Эльбрусҡа менеп, 5 642 метр юғарылыҡта Башҡортостан флагын ҡаҙап ҡуйыу булғандыр.\n– Ғафури районының Еҙем йылғаһы буйында урынлашҡан Киндерле мәмерйәһен һаҡлау мәсьәләһен күптән күтәрәбеҙ. Әммә ул урынынан ҡуҙғалмай. Һоҡланғыс, үҙенсәлекле урын ҡырағай туристар арҡаһында үҙенең матурлығын юғалта, тәртипле ойошторолмаған ял арҡаһында был ерҙең экосистемаһы боҙола. Ошоға оҡшаш хәл Ирәмәл паркы менән дә булғайны. Рөстәм Зәки улы, Һеҙҙең ҡарарығыҙ менән Ирәмәлгә парк статусы бирелде. Бының яҡшы һөҙөмтәһен шунда уҡ күрҙек: Ирәмәлдәге тәбиғәт хозурлығын күрергә теләгән кешеләр һаны ике тапҡырға артты, – тип борсолоуҙарын белдерҙе Камил Йыһаншин.\n– Киндерле мәмерйәһенә килгәндә, был мәсьәләгә кире әйләнеп ҡайтырбыҙ. Яңы тәбиғәт һәйкәлдәре булдырыуға бер ваҡытта ла ҡаршы булманыҡ. Белеүемсә, был ерҙә хужалыҡ эштәре алып барылмай. Ысынлап та, тәртип булдырырға кәрәк, – тип рәйестең һүҙҙәрен ҡеүәтләне Рөстәм Хәмитов.\nКамил Йыһаншин, Башҡортостан Башлығына һәм республика Хөкүмәтенә Рус география йәмғиәтенең төбәк бүлексәһе эшмәкәрлегенә ярҙам күрһәткәндәре өсөн рәхмәт белдереп, Рөстәм Хәмитовты Рус география йәмғиәтенең Рәхмәт хаты менән бүләкләне.\nРеспублика етәксеһе, Рус география йәмғиәте башҡарған эштең мөһимлеген билдәләп, Попечителлек советының күсмә ултырышын райондарҙа үткәрергә тәҡдим итте.


Хәбәрҙәр: Рәсәй яралы украин һалдаттары өсөн гуманитар коридор асты.\nРәсәй яралы украин һалдаттары өсөн гуманитар коридор асты.\nРәсәйҙән ватанына яралы украин һалдаттарын ҡайтарып ебәрҙеләр. Был турала Ростов өлкәһе буйынса Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең сик буйы идаралығы вәкиле Василий Малаев хәбәр итте. Һуғыш хәрәкәттәре барған зонанан уларҙы, тәүге ярҙам күрһәтеп, Рәсәй территорияһы аша эвакуацияланылар. “Рәсәй-24” телеканалы хәбәр итеүенсә, шәмбе Ростов өлкәһенән Украинаға 21 хәрби хеҙмәткәр оҙатылған.\n“Должанский” үткәреү пунктын утҡа тоттолар, яралылар бик күп булды, коридор яһауҙы һорап, Рәсәй сик һаҡсыларына мөрәжәғәт иттек. Улар беҙгә коридор яһаны һәм тәүге ярҙам күрһәтте,”-тип һөйләй эвакуация өсөн яуаплы Украина вәкиле Дмитрий.\nВрачтарҙың һорауы буйынса, бер хәрбиҙе Рәсәй хәстәханаһында ҡалдырғандар. Хәрбиҙәрҙең ҡайһы берҙәре етди тән йәрәхәттәре алған, һауыҡҡас, уларҙың яңынан хәрби хеҙмәткә алыныуы икеле.\n“Һөнәри тесты үтә алғандар, хәрби хеҙмәткә кире ҡайтыр, үтә алмағандар кире ҡайта алмаясаҡ. Мин һөнәри тесты үтә алырмын тип уйламайым. Минең һул күҙем сыҡты.,”-ти яралыларҙың береһе.\nРәсәй киң мәғлүмәт саралары, Федераль именлек хеҙмәтенең сик буйы идаралығына һылтанып, 40 украин хәрби хеҙмәткәренең Рәсәй территорияһына ҡасыуы хаҡында һөйләй. Журналистарҙың һүҙе буйынса, улар сепаратистарҙан, үҙ халҡына ҡаршы һуғышырға теләмәүҙәре хаҡында әйтеп, сик аша үткәреүҙәрен һораған. Украина оборона министрлығы дезертирлыҡ хаҡындағы мәғлүмәт буйынса тикшереү алып бара.


Соник Порно Бушлай Уйын – Уйын Онлайн Секс Ххх\nСоник Порно Ҡырағай Уйын Бушлай, Түләүһеҙ Һәм Бөтәһе Өсөн Дә Асыҡ\nҠасан етә эш сайтында порноигр, платформа ике төрө бар. Бушлай булмай, улар сифатһыҙ һәм кликбейт контент һеҙ аласаһы күп, ә премиальный булһа, һеҙ унда уйын өсөн лайыҡлы түләү тура килә. Сөнки, әгәр һеҙ мин әйтәм, хәҙер һеҙ был сайта, һәм өлкәндәр өсөн бушлай булыуы күңелде лайыҡлы төп сығанағы сифатында ҡаралған? Был сайты-Sonic порноигр исеме аҫтында яңы проект беҙгә Бушлай, һәм беҙ ҡайһы бер уйын тәҡдим иң ҡайнар, һеҙ уны күҙ алдына килтерергә мөмкин, нисек платформа файҙаланыусыларҙың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн һеҙ яҡшы., Беренсенән, беҙҙең күп коллекция тупланған һәм шулай gnu сайттар категорияһы. Атыш уйыны эзләй сексуальный беҙҙең өсөн булыр, тип ышана бөтә, тип, беҙҙең сайтта буласаҡ, теләһә ниндәй оҡшай, кем килә беҙгә менән әйбәтерәк. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ фантазия ниндәй, нисә уйын беҙҙә бар, уны тап булһағыҙ, һеҙҙең өсөн бер нисә оргазм интенсив килтерә. Һәм был ғына түгел, әллә ниндәй уйындар., Был яңы быуын секс-уйын HTML5, уларҙың уйын процессы яҡшыртыу һәм графика ҙур ҡыйынлыҡтар менән айырылып тора, һәм шул уҡ ваҡытта кросс-платформа совместимость, дебра мөмкинлек бирәсәк һезгә наслаждаться-компьютер уйындары һәм мобиль айланмалар.\nБеҙ һеҙҙең барлыҡ платформаларында был уйындың бушлай тәҡдим итә. Аҙ тип, уйындары барышында бында бушлай, әммә неограниченный инеү һәм шулай уҡ сайтта. Әлегә күберәк йәки 18 йыл һеҙ, һеҙ башҡа бөтә уйын уйнап алабыҙ. Хатта беҙҙең ҡайһы бер берләшмәләре сайты функцияларын индереп, тауыш биреү хоҡуғы һәм мөмкинлек бирәсәк һезгә, һеҙҙең өсөн донъяла башҡа уйынсы менән порно. Дөрөҫөн түбән ентекле уҡып барам.\nӘлеге Ваҡытта Беҙҙең Иң Яҡшы Коллекция Уйынын Сексуаль\nМин белмәйем, бындай дерзко тип белдереү яһай, ә ысынлап та, Интернет беҙҙе яҡшы уйындарҙың береһе булған коллекция сексуаль. Иң элек, беҙ бөтә категория сөнки уйығыҙ янына була. Иң яҡшы уйындарҙың береһе һәм беҙ һәр йүнәлеш һайлай. Беҙ уларҙы протестировать хатта, күңеленең, һеҙ түгел, улар раят хәрәкәттең ысынға тура һәм мобиль менән проблемалар килеп тыуа.\nБыл сайтҡа төрлө жанр порноигр күп булды. Секс бара уларҙың сифаты ҡайһы берҙә-симулятор. Был юғары дәрәжә алалар наслаждаться уйындар һеҙҙең азатлыҡ, енси эш ҡасан етә ғәмәлдәр, улар һеҙ тәм-том ала. Шулай уҡ ҡайһы бер персонаждар настроить һеҙҙең бар мөмкинлеге бар, һеҙ уларҙы нисек идеаль булып күренмәҫ өсөн фантазия нисек цыпочки йәки берәй реаль тормош, кем һеҙҙе белә һәм ярата.\nРолле секс-популяр уйын шулай уҡ беҙҙең сайтта. Беҙ тәҡдим итәм уйындар һеҙгә, һеҙҙең менән бәйләнештә булып, уларҙы бер персонаж, квест миссия үтәп һәм, үҙ тарихында донъя кимәленә күтәрергә һәм аватар һәм асыу, уларҙы эшләү секс-экшен яҡшы. Хатта бер нисә пародия порноигра булды беҙгә, ябай нигеҙләнгән RPG-уйын. Беҙ сығарған ХХХ-World of Warcraft баҫып, беҙҙең порно-GTA уйын, һәм беҙ хатта серияһын тәҡдим ХХХ-уйыны Fallout.\nӘгәр һин теләгән нәмәгә артыҡ йомшаҡ, тип, һеҙ һәм һеҙҙең фекер мәжбүр була напрягаться ағзалары биләй, һәм һеҙ тикшерергә тейеш, башватҡыстар секс-уйынға казино беҙҙең сайтта. Һеҙ был наградалар һеҙ еңеү өсөн бөтә эротическое уйын тәҡдим итә. Был ләззәт өсөн мөмкинлектәр күпкә күберәк булған сайтта, һәм һеҙ аласыз наслаждаться бара.\nКаприз Әгәр Һин, Был Һинең Урының\nКүләме нисек бар, шулай төрлөлөгө һәм был коллекция һына өсөн, һеҙҙең өсөн сығанағы булып бер номерҙарының ололар күңеленә. Беҙ тәҡдим итә иң яҡшы порно мөмкин түгел, теләһә ниндәй түләүһеҙ секс-тубал. Һәм был ярым беҙ эшләй беләбеҙ, һеҙ уны башҡа сайтынан алынды. Бынан тыш, беҙҙе үҙ-ара аңлатмалар менән һәм һеҙ хатта аласыз бүлегенең иғлан таҡталарында ҡулланыу өсөн был сайттан башҡа. Башҡа теләһә нимә менән һеҙҙең уйынсылар тураһында һөйләргә мөмкин, һәм һеҙ мәңге булһа, анонимность һаҡлана, наслаждайся үҙе яратҡан һы әлегә беҙҙең сайтта. Иң ҡыҙыҡлы һәм интерактив тауыш һайлау өсөн бушлай порноигра порно-тәьҫораттар.


Рөстәм Хәмитов республика халҡының һорауҙарына яуап бирҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n10:40, 12 апреля 2013 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» телеканалының тура эфирында республика халҡының һорауҙарына яуап бирҙе.\nРеспублика етәксеһе менән бындай форматта һөйләшеү тәүге тапҡыр ойошторолмай. Тура телевизион диалог бишенсе тапҡыр үткәрелде.\n— Минеңсә, бөгөн телевизор экрандарынан күпләп ағылған негатив мәғлүмәт менән тормошта булған ыңғай күренештәр араһында баланс булырға тейеш, — тине Рөстәм Хәмитов, киң мәғлүмәт саралары менән булған мөнәсәбәттәр тураһындағы һорауға яуап биреп.\nРеспублика етәксеһе һүҙҙәренсә, һуңғы ваҡытта йәмғиәт ниндәйҙер негатив ҡараштар солғанышында йәшәй. Һәр ваҡыт кире күренештәр, тормошобоҙҙоң кире яҡтары тураһында һөйләйҙәр.\n— Бергәләп яңы йәмғиәт төҙөйбөҙ, тип уйлайбыҙ. Әммә ян-яҡтан ағылған кире мәғлүмәт кешеләрҙе йүнәлештән тайпылдыра. Тормош ҡороу өсөн көстө, ышанысты кеше ҡайҙан алырға тейеш? – тигән һорау ҡуйҙы киң мәғлүмәт саралары алдына Башҡортостан Президенты.\nРөстәм Хәмитов студияла булған муниципаль киң мәғлүмәт саралары журналистарын ҡала һәм райондарҙа булған ыңғай күренештәр тураһына күберәк һөйләргә саҡырҙы.


Халыҡ һаулығын хәстәрләп...\n14 Май 2019, 13:38\nБишбүләк районының һаулыҡ һаҡлау тарихы 1913 йылда Айыт ауылында һигеҙ урынлы дауахана асылыуҙан башлана. 1930 йылда, район һаулыҡ һаҡлау бүлеге төҙөлөү менән, Бишбүләк ауылында 30 урынлыҡ дауахана файҙаланыуға тапшырыла. 2009 йылдың октябрендә иһә 23 төрҙәге медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса киң профилле дауахана асыла.\nӘле Бишбүләк район үҙәк дауаханаһы, 22 меңдән ашыу кешегә дауалау-консультация ярҙамы күрһәтеп, үҙ структураһына 85 урынға иҫәпләнгән стационар, ике сменала эшләүсе, 42 урынға иҫәпләнгән көндөҙгө стационарға 300-ҙән ашыу кеше йөрөй алырлыҡ поликлиниканы үҙ эсенә ала. Шулай уҡ структураға Айыт hәм Михайловка ауыл табиплыҡ амбулаторияһы, 50 кешегә иҫәпләнгән ете урынлыҡ көндөҙгө стационар, Дим дөйөм практика табиплыҡ үҙәге hәм 36 фельдшер-акушерлыҡ пункты инә. Шуны билдәләп үтергә кәрәк: күптән түгел Михайловка ауылы табип амбулаторияһына бына тигән ремонт үткәргәндәр. Бөгөн табиптар кабинеты, стационар медицина ярҙамы алыусылар өсөн палаталар, санузел бөтә санитар нормаларға һәм ҡағиҙәләргә яуап бирә. Шаҡтай ремонт район һәм урындағы бюджет аҡсаһына эшләнгән, бынан тыш меценаттар ҙа ярҙам ҡулы һуҙған.\nYҙәк район дауаханаһы составында терапия, педиатрия, йоғошло ауырыуҙар, хирургия бүлектәре, паллиатив ярҙам бүлеге, өс ашығыс медицина ярҙамы бригадаһы эшләй. Стационарҙа йыл һайын 3000-гә яҡын кеше дауалана, 500-ҙән ашыу операция яһала. Поликлиникала 15 белгеслек буйынса табиптар ҡабул итә.\n2015 йылдың июненән алып райондың һаулыҡ һаҡлау системаһын Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Рәсәй Федерацияһының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булған Андриян Михайлович Павлов етәкләй.\nУчреждениеның эш сифаты тәү сиратта белгестәрҙең квалификацияһына бәйле. Бөгөнгө көндә халыҡҡа 41 табип hәм 200 урта медицина хеҙмәткәре медицина ярҙамы күрһәтә. Коллективта “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған өс табип эшләй, улар араһынан берәүһе “Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау отличнигы” билдәһе менән бүләкләнгән, бер шәфҡәт туташы “Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн” билдәһенә лайыҡ булған, бер акушер – “Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре”, 11 табип hәм 11 урта медицина хеҙмәткәре “Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы” билдәһе менән бүләкләнгән.\nҺуңғы йылдарҙа амбулатор-поликлиника звеноһы берҙәм электрон селтәргә индерелгән. Республика медицина мәғлүмәт-аналитика системаһын файҙаланып, мәғлүмәти киоск (инфомат) аша табиптарға электрон яҙылыу хеҙмәте булдырылған. Ауырыуҙарға электрон медицина карталары асылған. Тәҡдим ителгән критерийҙар hәм шаблондар нигеҙендә “Әҙәпле регистратура” проекты индерелә.\nҺуңғы өс йылда районға алты йәш табип килгән, икәүһе “Ауыл табибы” программаһы буйынса эшкә урынлашҡан, улар уңайлыҡтары булған фатир менән тәьмин ителгән. Әйткәндәй, район үҙәк дауаханаһы етәкселеге участка терапевтарын, травматолог һәм ортопед, онколог, рентгенолог һәм хирург, дерматовенеролог кеүек табиптарҙы эшкә көтөп ҡала.\n2018 йылдың декабрендә hәм 2019 йылдың февралендә автомобиль паркы “А” класлы ГАЗ-3221, УАЗ-39623 ”Ашығыс медицина ярҙамы” машиналары менән тулыландырылған.\nВаҡыт бер туҡтауһыҙ алға бара hәм медицина хеҙмәткәрҙәре алдына ла яңы бурыстар ҡуя.\n— Беҙҙең төп маҡсат — медицина ярҙамы күрһәтеүҙең сифатын, демографик хәлде яҡшыртыу, эшкә һәләтле йәштәге халыҡтың үлем кимәлен кәметеү, кешеләрҙең ғүмер оҙайлылығын арттырыу, планлы диспансерлаштырыу үткәреү, — тине район үҙәк дауаханаһы баш табибы Андриян Павлов.\nАйрат Нурмөхәмәтов фотолары.


Снежана Камская. 28.01.2004 1 Пенсия йәшен күтәрергәме, юҡмы - бына һорау нимәлә\nБер ваҡыт килеп барыһы ла үҙгәрә тип әйтеүсе хаҡлы булған\nикән. Бынан бер биш йыл элек кенә пенсионерҙарҙы эш урынын ан ҡыуа торғайнылар тип әйтһәк тә хата булмаҫ. Йәнәһе, етер,\nһинең ваҡытың бөттө, инде ялға китергә лә мөмкин. Иҫәптән с ығарылған "ҡарттар" иһә теше - тырнағы менән эштә ҡалырға ты рыша ине. Яҡынлашып килгән ҡартлыҡ менән япа - яңғыҙ ҡалыу ҡ урҡытҡандыр, моғайын. Пенсия аҡсаһының аҙ булыуы ла үҙ ролен\nүтәмәй ҡалмағандыр. Көнбайышта нисек бит - хаҡлы ялға сыҡ т а, донъянан ләззәт табып йәшәй бир: теләһәң сәфәргә сығып ки т, теләйһең икән, үҙ эшеңде булдыр, йә яңы йорт һал! Беҙҙең пенсионерҙарҙы көнбайыштыҡылар менән сағыштырып булмай инде. ..\nХәйер, күренеүенсә, тиҙҙән беҙең "ҡарттарҙы" тағы бер аҙ\nэшләй бирергә өгөтләй башлауҙары ла бик ихтимал. Сәбәбе - и лдә демографик ситуацияның үҙгәреүе. Белгестәр билдәләүенсә,\nхалыҡ һаны кәмеүгә табан бара. Сама менән бер ике тиҫтә йыл дан халыҡ һаны 125 миллион тирәһе буласаҡ ( 145 миллион) ...\nӘ эшләүсе халыҡ 70 миллиондан 50 миллионға тиклем кәмейәсәк ...\nӘлбиттә, бер кем дә өгөтләп йә көсләп эшкә сығарып йөрөр тип уйларға ярамай. Пенсияға сығыу йәшен күтәрә төшәсәктәр ҙ ә шуның менән вәссәләм. Бына Рәсәйҙең Иҡтисад үҫеше һәм сауҙ а министры Аркадий Дворкович та "пенсия йәшен күтәреү мотлаҡ " тип һанай. Ябай граждандар иһә риза түгел, тағы нимә уйлап\nсығарырҙар, йәнәһе. Беҙҙең станок янында үлеп ҡалыуыбыҙҙы теләйһегеҙме! Ә бына Аркадий Дворкович был йәһәттән ниндәй ф екерҙә:\n- Ғүмер ҡыҫҡалығы пенсия йәше проблемаһына ҡағыла, әлбит тә, тик ниндәйҙер кимәлдә генә. Беҙҙең ирҙәрҙең уртаса ғүмер\nоҙонлоғо хәҙер 57 - 58 йәш тәшкил итә, йәғни пенсия йәшенән\nдә түбәнерәк. Әммә был һандарҙы ентекләберәк тикшергәндә тү бәндәге хәл килеп тыуа. Әгәр ир кеше 60 йәшкә етә икән, арта бан ул тғы ла уртаса 15 йыл тирәһе ғүмер кисерә. Икенсе һүҙҙ әр менән әйткәндә - ярайһы уҡ оҙон тормош юлы. Күп ирҙәрҙең иллегә етмәйенсә вафат булыуы арҡаһында уртаса һан 57 тирәһе нә тап килә. Әммә иллегә тиклем вафат булыу - икенсе проблем а, һәм ул пенсия йәшен билдәләүгә ҡағылмай.\nӘгәр ҙә кеше пенсияға иртәрәк сыға икән, тимәк пенсия аҡ саһын да ул аҙыраҡ ала, сөнки күп аҡса тупланып өлгөрмәй. Һу ңыраҡ сыҡһа - күберәк килеп сыға. Ул ваҡытта инде пенсия йәш е тигән төшөнсә лә булмаясаҡ, бары тик билдәле ниндәйҙер ваҡ ытҡа тиклем хаҡлы ялға китергә тейеш булмаясаҡбыҙ.\nӨфөлә беҙ һорау биргән респонденттарҙың күбеһе был яңылыҡ ты хуплай, сөнки ул ваҡытта "кешегә эшләргә мөмкинселек бире рҙәр тигән гарантия һаҡланасаҡ".


Өфөлә күренекле башҡорт композиторы Айрат Кәримов арабыҙҙан китте // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә күренекле башҡорт композиторы Айрат Кәримов арабыҙҙан китте\n11:55, 12 мая 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 12 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостан мәҙәниәте һәм сәнғәте ауыр юғалтыу кисерҙе. Башҡорт композиторы, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Айрат Кәримов 76-сы йәшендә донъя ҡуйҙы. Мәрхүм менән бәхилләшеү иртәгә, 13 майҙа, иртәнге сәғәт 11-ҙә Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле бинаһында уҙа. Адресы: Өфө ҡалаһы, Зәки Вәлиди урамы, 34.\nАйрат Таһир улы Кәримов 1941 йылдың 21 ғинуарында танылған башҡорт композиторы Таһир Кәримовтың ғаиләһендә тыуған. 14 йәшендә үк Мәскәүҙә Башҡорт сәнғәте декадаһында ҡатнашҡан, 15 йәшенән башҡорт академия драма театры ансамблендә пианист булып эшләгән. 1970 йылда Өфө сәнғәт училищеһының фортепиано бүлеген, һуңынан Урал дәүләт консерваторияһын тамамлаған. Консерваториянан һуң Башҡорт дәүләт филармонияһында, шапито циркында, Орел, Севастополь, Дондағы Ростов филармонияларында концертмейстер булып эшләгән. 1970-1976 йылдарҙа — «Ирәндек» вокаль-инструменталь ансамбленең музыкаль етәксеһе. Республикала Айрат Кәримовтың исемен тәү сиратта эстрада сәнғәтенең үҫеше менән бәйләйҙәр. Ул башҡорт профессиональ музыкаһына танго, джаз-вальс, вальс-бостон, буги-вуги кеүек яңы жанрҙар индерә.\n1976 йылда ул Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиторҙар бүлегенә уҡырға инә. Институтты тамамлағандан һуң Айрат Кәримовтың ижадында хор, шулай уҡ симфоник оркестр өсөн әҫәрҙәр ҙур урын биләй. 1981-1988 йылдарҙа Республика рус драма театрында музыка бүлеге мөдире булып эшләгән саҡта композитор Өфөнөң төрлө театрҙарында 30-ҙан ашыу спектаклде музыкаль яҡтан биҙәй. М.Кәримдең «Ҡыҙ урлау» комедияһы буйынса балеты — композиторҙың иң мәшһүр әҫәре. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 40 йыллығы уңайынан Х.Ғиләжевтың «Ҡырҡ алтынсы һалдат» поэмаһы буйынса «Ҡаһарманлыҡ» әҫәрен, симфоник картиналар ижад итә.\nКүренекле музыкант хаҡында яҡты иҫтәлек беҙҙең күңелдәрҙә мәңге һаҡланыр. Композитор Айрат Кәримов менән һуңғы интервью «Йәмәғәт электрон гәзите»ндә баҫылған.


Бөгөн Рәсәй халҡы Конституция көнөн билдәләй. Әле күптән түгел 12 декабрь рәсми рәүештә ял көнө тип иҫәпләнә ине. Әммә 2004 йылда Дәүләт Думаһы РФ Хеҙмәт кодексына Рәсәйҙең байрам календарын үҙгәрткән төҙәтмәләр ҡабул итте. Конституция көнө хәҙер ял көнө тип иҫәпләнмәй. Рәсәй халҡы был көндө эштә үткәрә, әммә был датаны урап үтеү мөмкин түгел. Бөгөн Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы ҡабул ителеүгә 15 йыл була.\nРәсәй Федерацияһының хәҙерге Конституцияһы 1993 йылдың 12 декабрендә ҡабул ителә. Унан алда 1918 йылда РСФСР Конституцияһы һәм 1924 йылда СССР-ҙың беренсе Конституцияһы ҡабул ителә. Аҙаҡ уларға 1936 йылда ҡабул ителгән һәм 1977 йылдағы "туҡтап ҡалған" Конституция, ул Советтар Союзы тарҡалғанға тиклем ғәмәлдә булды, алмашҡа килде.\nКонституция - Рәсәйҙең хоҡуҡи системаһы нигеҙе, ул башҡа ҡануниәттәрҙең мәғәнәһен һәм эстәлеген билдәләй. Был законды илдең һәр гражданы белергә тейеш, сөнки ҡануниәттәрҙе белеү һәм дөрөҫ ҡулланыу - мәҙәниәтле тормоштоң нормаһы. Әммә, йөрәккә ҡулығыҙҙы һалып, әйтегеҙ, - һеҙ Конституцияны уҡынығыҙмы, уның төп положениеларын беләһегеҙме? Әүҙем һәм үрнәк булырлыҡ граждан да был һорауға ыңғай яуап бирмәҫ, моғайын.\nБелемебеҙҙең етешһеҙлектәрен бөтөрөү өсөн, беҙ БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты рәйесе, юридик фәндәр докторы, профессор Зөфәр Еникеев менән әңгәмә ҡорабыҙ. Ул хәҙерге Конституцияға баһа бирҙе.\n- Рәсәй Федерацияһының 1993 йылда ҡабул ителгән Конституцияһы, уға бөтә халыҡ тауыш бирҙе, ул - бөтә дәүләттең нигеҙе. Ул "үҙгәртеп ҡороу" йылдарында уҡ башланған демократик үҙгәрештәрҙе үҙ эсенә тупланы, - ти Зөфәр Ирғәле улы. - Рәсәй, 1990 йылдың 12 июнендә Рәсәй Федерацияһының Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителгәндән һуң, хоҡуҡи демократик федераль дәүләт сифатында үҫешә башланы. Хәҙерге шарттарҙа быға етди иғтибар бүлеү мөһим. Һәм был Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 1-се статьяһында сағыла. "Хоҡуҡи дәүләт" төшөнсәһе нимә аңлата һуң? Был, иң элек, дәүләттең бер-береһенә буйһонмаған өс тармағы - закондар сығарыу, башҡарыусы һәм суд. Әммә áåƒƒœ РФ Президенты властың өс тармағы өҫтөнœ ºóéûëàí. Был минең генә фекерем түгел, әммә башҡа хоҡуҡ белгестәренең дә фекере. Бындай хәл ҡайһы бер осраҡтарҙа "тыйыу һәм ҡаршы тороу системаларының" баш тартыуына килтереүе бар, һәм беҙҙең демократик ҡаҙаныштарҙы юғалтыуыбыҙ бар. Төп Законды эшләүселәрҙең береһе Сергей Шахрай çàìàíûíäà былай тине: "Конституция - ул ҙур таш киҫәге түгел. Ул, йәмғиәтте демократлаштырыуҙы иҫәпкә алып, үҙгәрәсәк". Әммә шул уҡ ваҡытта әйтергә кәрәк, әлегә беҙ был процесты күрмәйбеҙ, сөнки президентҡа һуңғы йылдарҙа, 1993 йылдағы Конституцияла билдәләнгәнгә ҡарағанда, ҙурыраҡ вәкәләттәр бирелгән.\nНимә ул демократик дәүләт? - Зөфәр Ирғәле улы дауам итә. - Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, "демократия" һүҙе "demos" - халыҡ һәм "kratos" - власть һүҙенән килеп сыҡҡан. Социализм осоронда КПСС социалистик демократияíû иң юғары демократия тип таныíы. Либераль демократик партия, иң элек, төп халыҡты ихтирам итеүгә нигеҙләнһә лә, билдәһеҙ демократик либераль партия лидеры ºàñàíäûð үҙҙәренең ксенофобик һүҙҙәре менән данланды. Шуға күрә демократияны арифметик күпселек сифатында күреү кәрәкмәй. Ҡай саҡ күпселек тә халана. 1933 йылда Гитлерҙың демократик һайлауҙар һөҙөмтәһендә власҡа килеүен оноторға ярамай.\nДемократия - сәйәси режим, ул халыҡ таныуында властың сығанаҡтарынан нигеҙләнгән. Демократия институттары хоҡуҡи дәүләттә тулы үҫеш ала. Демократияның төп билдәләре:\n1. Халыҡ власы;\n2. Идара итеүселәрҙең берҙәмлегендә нигеҙләнгән хөкүмәт;\n3. Күпселек ҡағиҙәһе һәм әҙселек хоҡуҡтары;\n4. Закон алдында бөтәһенең дә тигеҙлеге;\n5. Кешенең төп хоҡуҡтарының гарантиялары;\n6. Ирекле һәм ғәҙел һайлауҙар;\n7. Суд эштәрен ғәҙел алып барыу;\n8. Хөкүмәттәрҙе конституцион сикләүҙәр;\n9. Социаль, иҡтисади һәм сәйәси плюрализм;\n10. Демократия шарттарында кешеләр араһында үҙ-ара мөнәсәбәттәр өсөн хас булған түҙемлек, прагматизм, хеҙмәттәшлек, компромисс кеүек һыҙаттар.\nНимә ул федерация? Федератив дәүләт унитар дәүләттән нимә менән айырыла? Федерация ("foederatio" - берләшмә, союз) - ул, ябайлаштырып, билдәле бер сәйәси үҙаллылыҡҡа эйә булған дәүләт берәмектәре союзы. Федерализм үҙенсәлеге шунда, ул властың төрлө кимәлдәре араһында власть вәкәләттәрен вертикаль бүлеүҙе ҡарай. Федерацияның һәр субъекты үҙ вәкәләттәренә эйә. Бының өсөн уларҙың үҙ бюджеты бар. Беҙҙә әлегә бюджет федерализмы юҡ, сөнки һалымдарҙың күп өлөшө федераль үҙәккә китә. Һөҙөмтәлә төбәктәр ярлылана.\nКонституция Рәсәй Федерацияһын донъяуи дәүләт кеүек билдәләй. "Донъяуи" төшөнсәһе дәүләттең дингә ҡарата мөнәсәбәтен сағылдыра. Ниндәй ҙœ áóëšà áåð рәсми, дәүләт динå булмаған дәүләтте донъяуи тип һанап була һәм óíäà дин ғилеменең береһе лә мотлаҡ һәм иң яҡшыһы тип табылмай. Шуға күрә донъяуи власҡа бер ниндәй ҙә конфессияның өҫтөнлөк алмауы һәм ҡыҫылмауы өҫтөндә күҙәтергә кәрәк. Үкенескә ҡаршы, беҙ ҡай саҡта бындай уҡталыуҙарҙы күҙәтәбеҙ... Әгәр ислам Рәсәй субъекттарында, миҫал өсөн, Башҡортостанда йәки Татарстанда, дәүләт власына ҡыҫылһа, был христиан халҡы араһында ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙыра. Һәм киреһенсә, әгәр православие ҡыҫыла ҡалһа, ул саҡта мосолмандар ризаһыҙлыҡ күрһәтәсәк.\nКонституция Рәсәй Федерацияһын социаль дәүләт тип тә иғлан итә. Бында дәүләт сәйәсәтенең төп ике бурысын күҙ уңында тоторға кәрәк. Уның беренсеһе лайыҡлы тормошто һәм кешенең ирекле үҫешен тәьмин итеү өсөн шарттар булдырыуҙан ғибәрәт. Ул - кешеләрҙең хеҙмәтен һәм һаулығын һаҡлау, эш хаҡының тейешле минималь размерын булдырыу. Дәүләттең икенсе төп бурысы - социаль планда көсһөҙ яҡланған халыҡ ҡатламына - балаларға, инвалидтарға һәм өлкән граждандарға, яңғыҙ әсәләргә ярҙам күрһәтеү. Социаль хеҙмәттәрҙең системаларын үҫтереү, дәүләт пенсиялары, пособиелар һәм башҡа социаль яҡлау гарантиялары булдырыу планлаштырыла.\nБеҙҙә кешеләрҙең килеме йәшәү минимумынан түбән булырға тейеш түгел. Миҫал өсөн, инглиз халҡы үткән быуат башында шундай һығымтаға килгән: улар бөйөк милләт, һәм шуға күрә улар араһында ярлылар, йортһоҙҙар һәм хатта насар шарттарҙа йәшәүселәр булырға тейеш түгел. Шуға күрә улар фәҡирлек менән көрәшә һәм күпкә ирешә... Был планда беҙгә үҫергә лә, үҫергә.\nБеҙ ҡасан фәҡирлекте еңәбеҙ һәм граждандарҙың бөтә категориялары өсөн имен тормош шарттары булдырабыҙ, ул ваҡытта: "Беҙҙә иң яҡшы Конституция", тип ғорурлыҡ менән әйтә алабыҙ.


Көслө ел, боҙ-борсаҡ һәм йәшен: Башҡортостанда йәшәүселәрҙе һауа торошоноң боҙолоуы тураһында иҫкәрттеләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:31, 16 июня 2021 Йәмғиәт\nКөслө ел, боҙ-борсаҡ һәм йәшен: Башҡортостанда йәшәүселәрҙе һауа торошоноң боҙолоуы тураһында иҫкәрттеләр Фото: Ксения Калинина\nБашҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы республикала йәшәүселәрҙе хәүефле һәм насар тәбиғәт күренештәре тураһында иҫкәртә: төбәктә урыны менән ғәҙәттән тыш янғын хәүефе һаҡлана, ә 17 июндә көндөҙ йәшен, боҙ-борсаҡ, урыны менән елдең секундына 15-20 метрға тиклем көсәйеүе, төндә һәм иртән автомобиль юлдарының ҡайһы бер участкаларында 500-1000 метрҙан күреү мөмкинлеге менән томан көтөлә.\nАлдағы тәүлектә аяҙлы-болотло һауа торошо фаразлана. Төндә урыны менән, көндөҙ республикала ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр, йәшен, көндөҙ айырым райондарҙа боҙ-борсаҡ. Ел көньяҡтан, төньяҡ-көнбайыштан, секундына 7-12 метр, урыны менән елдең тиҙлеге секундына 15-20 метрға етеүе мөмкин. Һауа температураһы төндә 15-20, көнсығышта +10, көндөҙ 22-27, көньяҡта 32 градусҡа тиклем.\nӨфөлә аяҙлы-болотло һауа торошо көтөлә. Төндә бер аҙ ямғыр, көндөҙ ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы ихттимал. Урыны менән йәшен, көндөҙ айырым райондарҙа боҙ-борсаҡ. Ел көньяҡтан, төньяҡ-көнбайыштан, секундына 7-12 метр, урыны менән елдең тиҙлеге секундына 17 метрға етеүе мөмкин. Һауа температураһы төндә 15-17, көндөҙ 24-26 градус була.\nТеги: Башҡортостан Республикаһы буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы


14 декабрҙә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Рәсәй терәге» Дөйөм Рәсәй кесе һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы президенты Александр Калинин менән осрашты. Өфөлә ул XIII Ойошма лидерҙары съезында ҡатнаша.\nЯҡтар үҙ-ара эш итеүҙе нығытыу, берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу, кесе һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү мәсьәләләрен тикшерҙе, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Республикаһы Башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nРеспублика «Рәсәй терәге» нең ошондай ҙур съезын тәүгә ҡабул итә, тип билдәләне Радий Хәбиров. Уның фекеренсә, өс мөһим бизнес ойошмаһы – «Эшлекле Рәсәй», Рәсәй Сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзы, Сауҙа-сәнәғәт палатаһы менән бер рәттән «Рәсәй терәге» бизнес алып барыу өсөн ысынлап та уңайлы шарттар булдырыу өсөн бик күп эштәр башҡара.\n«Кәртәләрҙе кәметеү, эшҡыуарлыҡҡа артыҡ баҫымды туҡтатыу менән бәйле күп кенә проекттарығыҙҙы беләм. Тап «Рәсәй терәге» линияһы буйынса бизнесҡа, айырыуса беренсе стадияла — уны асыуҙа булышлыҡ итеүҙең төрлө формалары уйлап табылды, булдырылды һәм иң мөһиме, бойомға ашырылды. Ҡайһы бер иҡтисади енәйәттәрҙе кәметеү буйынса етди, ауыр эш башҡарылды», – тип билдәләне республика етәксеһе һәм Башҡортостан Хөкүмәте «Рәсәй терәге» менән үҙ-ара килешеп эш итер тигән ышаныс белдерҙе.\nАлександр Калинин, үҙ сиратында, ойошманың Башҡортостандағы бүлексәһе «бик һәйбәт» булыуын билдәләне.\n«Беҙҙең бында 600-гә яҡын ағза. Бүлексәне Ләйсән Николаева етәкләй. Был «Рәсәй терәге»нең ғорурлығы тип әйтергә мөмкин. Кисә «Бизнес-Уңыш» премияһы еңеүселәрен бүләкләнек. Республикала йәшәүселәр эшләгән бик ҡыҙыҡлы проекттарҙы таптыҡ. Хәҙер улар киләһе йылдың ғинуарында тотош Рәсәйҙәге эшҡыуарҙар менән ярышыу өсөн Мәскәүгә юллана», – тине «Рәсәй терәге» башлығы.


Иман » Страница 17 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Страница 17\nНовости / Иман // 16-10-2012, 10:13\nБаш ҡалабыҙҙың Конгресс-холында Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының ойоштороу съезы үтте. Был сара илдә туғыҙынсы тапҡыр ойошторола. Съезға меңдән ашыу делегат йыйылды. Улар араһында имамдар һәм дини ойошмалар вәкилдәре, мөфтөйҙәр, халыҡ-ара ислам ойошмалары етәкселәре, ағзалары, ислам динен тотҡан сит илдәрҙән ҡунаҡтар бар ине. Шулай уҡ сараға Рәсәйҙең дәүләт власы органдары вәкилдәре лә килде. Съезд Рәсәй кимәлендә ойошторолһа ла, сараға Сүриә, Төркиә, Ҡаҙағстан, Тунис, Сербия, Фәләстән һәм башҡа илдәр вәкилдәре килеп, тәбрикләү һүҙҙәрен еткерҙе, тәжрибәһе, фекерҙәре менән уртаҡлашты....\nНовости / Иман // 21-09-2012, 09:26\nЙәй урталары ине. Сәмиға инәйҙең килене, татыу ғаиләгә шатлыҡ өҫтөнә шатлыҡ өҫтәп, өсөнсөгә бала тыуҙырыу йортонан бәпәй алып ҡайтты. Хаҡбирҙиндар нәҫелендә борон-борондан шундай йола йәшәп килә: һәр яңы тыуған сабыйҙы ҡорбан салып ҡотлайҙар. Был юлы ла йәш әсә баш-күҙ алыу менән диндар инәй улы менән килененә:...\nНовости / Иман // 21-09-2012, 09:06\nРәсәй Президентының Волга буйы округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич Башҡортостанға сәфәрендә Президент Рөстәм Хәмитов һәм округ төбәктәрендәге мосолмандарҙың диниә назараттары рәйестәре менән осрашты.\nСарала ислам дине буйынса белем биреүгә ҡағылышлы мәсьәләләр ҡаралды, диндарҙарҙың берлектә эшләүе кәрәклегенә баҫым яһалды, йәмғиәттә осраған кире күренештәргә ҡаршы көрәш алымдары тураһында ла фекерҙәр әйтелде.\nДинебеҙгә нығыраҡ яҡынайып ҡайттыҡ\nНовости / Иман // 11-09-2012, 11:48\nЙыл да ҡалабыҙ мосолмандары Бөйөк Болғарға юл тота. Салауат ҡалаһының йәмиғ мәсете мөфтөйө Рәмил хәҙрәт Насиров миңә лә Болғарға барырға тәҡдим яһағас, шатланып ризалаштым. Ҡаҙанды, Болғарҙы күреү күптәнге хыялым ине. Тәғәйенләнгән көндө киске сәғәт ундарҙа иллеләгән мосолман, сәфәр алдынан вәғәз тыңлағандан һуң, автобусҡа ултырып, оҙон юлға сыҡтыҡ....\nНовости / Иман // 31-07-2012, 12:45\nБеренсенән, мәҡәлә үтә лә буталсыҡ, дин ғилеменә ҡағылышлы төшөнсәләр төптө яңылыш. Икенсенән, ныҡлы әҙерлекһеҙ, Аллаһы Тәғәлә һәм ислам хаҡында бәхәс ҡуҙғатыу – үҙе бер дыуамаллыҡ, хатта оло гонаһтарға батыу ҡурҡынысы янаған эш....\nАллаға ышаныу кешелектең аҡылдан яҙыуын иҫбатлай\nНовости / Иман // 31-07-2012, 10:51\nБиблияла яҙылыуынса, Хоҙай Тәғәлә Нух бәйғәмбәргә ерҙә йәшәгән һәр бер йәнлекте парлап үҙе эшләгән кәмәгә индереп бикләргә ҡушҡан. Кәмәнең оҙонлоғо – 133,5, киңлеге – 22,25, бейеклеге – 13,35 метр, берәй колхоздың ҙур ғына мал ҡураһылай. Ер йөҙөндә меңәрләгән төр йәнлек йәшәй, шуларҙы тотоп, кәмәгә ябыу өсөн 100 йыл ваҡыты киткән....\nМосолмандар өсөн яңы телеканал\nНовости / Иман // 24-07-2012, 11:59\n«Аль-РТВ» тигән мосолмандар тураһында һәм улар өсөн дөйөм Рәсәй телеканалы федераль власть органдары ярҙамында ҙур мосолман ойошмалары етәкселәре башланғысы менән булдырылды.\nУл Ураҙа байрамы көнө – 2012 йылдың 19 авгусында эшләй башлаясаҡ. Телеканал Башҡортостан, Татарстан һәм Кавказдың алты республикаһында тәүлегенә 24 сәғәт эшләйәсәк....\nНовости / Иман // 20-07-2012, 17:46\nУн бер айҙың солтаны – Рамаҙан айы башлана. Мосолмандар өсөн был ай бик әһәмиәтле, Рамаҙанда башҡарылған бөтә ғәмәлдәр ҙә айырыуса иғтибар менән күҙәтелә, ҡабул ителә икәнлеген һәр беребеҙ белә. Тап ошо айҙа бөтә донъялағы дин ҡәрҙәштәребеҙ ураҙа тота....


«Башнефть» - «Өфөнефтехим» заводындағы янғын сәбәбе насос станцияһында ут сығыуға бәйле\nБыл турала хәбәр уҙған төн Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы пультына килде. Орджоникидзе районындағы предприятиела ут менән төтөн алыҫтан күренде. Был видеояҙманы редакцияның ВАТСАПП элемтәһе һандарына шаһиттарҙың береһе ебәргән. Ҡотҡарыусылар әйтеүенсә, янғында йәрәхәтләнеүселәр йәки һәләк булыусылар юҡ. Ут ике сәғәт эсендә һүндерелгән.