Конституционный Суд Республики Башкортостан: Конституция РБ\n[prefix]УФА, 22 авг 2019. /ИА «Башинформ», Азат Гиззатуллин/.[/prefix] Избирательная кампания на выб...\n[prefix]УФА, 22 авг 2019. /ИА «Башинформ», Азат Гиззатуллин/.[/prefix] В Башкирии 8 сентября в день ...\nТекст конституции на русском языке\nБашҡортостан Республикаһы Юғары Советы тарафынан\n1993 йылдың 24 декабрендә ҡабул ителде.\nБашҡортостан Республикаһының 2000 йылдың\n3 ноябрендәге 94-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2002 йылдың\n3 декабрендәге 369-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2006 йылдың\n15 июнендәге 322-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2008 йылдың\n18 сентябрендәге 23-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2009 йылдың\n13 июлендәге 146-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2011 йылдың\n19 майындағы 395-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2012 йылдың\n28 июнендәге 545-з һанлы Законы,\nБашҡортостан Республикаһының 2014 йылдың\n4 мартындағы 57-з һанлы Законы\nүҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр менән\nБеҙ, Башҡортостан Республикаһының күп милләтле халҡы,\nүҙ еребеҙҙә уртаҡ яҙмыш менән берләшеп,\nхалыҡтарҙың үҙбилдәләнешкә дөйөм танылған хоҡуғынан, тиң хоҡуҡлылыҡ, иреклелек һәм ихтыяр белдереү азатлығы принциптарынан сығып,\nбашҡорт халҡының XVI быуатта Рәсәйгә үҙ ирке менән ҡушылыуын, башҡорт милләтенең үҙбилдәләнешкә хоҡуғын тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә Рәсәй Үҙәк Совет Власының Башҡорт хөкүмәте менән Башҡорт совет автономияһы тураһында Килешеүе нигеҙендә 1919 йылда РСФСР составында Башҡорт автономиялы республикаһы төҙөлөүен, 1990 йылда Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында Декларацияға ярашлы Башҡортостан Республикаһы тип үҙгәртелеүен иғтибарға алып,\nРәсәй Федерацияһы Конституцияһына һәм Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының «Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында»ғы Договорына нигеҙләнеп,\nкеше һәм граждандың, бөтә халыҡтарҙың хоҡуҡтарына һәм иректәренә ихтирамыбыҙҙы раҫлап,\nбөгөнгө һәм киләсәк быуындар алдында үҙебеҙҙең республикабыҙ өсөн яуаплылыҡты аңлап,\nлайыҡлы тормош, граждандар араһында тыныслыҡ һәм милләт-ара татыулыҡ тәьмин итергә ынтылып,\nүҙебеҙҙең тулы хоҡуҡлы вәкилдәребеҙ йөҙөндә Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын ҡабул итәбеҙ.\nКОНСТИТУЦИОН ҠОРОЛОШО НИГЕҘҘӘРЕ\nБашҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы составында республиканың бөтә күп милләтле халҡы ихтыярын һәм мәнфәғәттәрен сағылдырыусы демократик хоҡуҡи дәүләт булып тора. «Башҡортостан Республикаһы» һәм «Башҡортостан» тигән атамалар тиң мәғәнәле.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләтселеге Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһының хакимиәт даирәһе сиктәренән һәм Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының берлектәге хакимиәт даирәһенә ҡараған Рәсәй Федерацияһы вәкәләттәренән тыш, дәүләт власының бөтә тулылығына эйә булыуында, үҙ территорияһы, халҡы, дәүләт власы органдары системаһы, үҙ Конституцияһы һәм закондары, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәре һәм дәүләт символдары булыуында сағылыш таба.\nБашҡортостан Республикаһының статусы һәм территорияһының сиктәре фәҡәт Башҡортостан Республикаһының ризалығы менән генә үҙгәртелә ала.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт телдәре булып башҡорт һәм урыҫ телдәре тора.\nКеше, уның хоҡуҡтары һәм иректәре Башҡортостан Республикаһында иң юғары ҡиммәт булып тора. Кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын һәм иректәрен таныу, үтәү һәм яҡлау – дәүләт булараҡ Башҡортостан Республикаһының бурысы.\nБашҡортостан Республикаһында халыҡ власының конституцион системаһы эш итә.\nХалыҡ власты туранан-тура, шулай уҡ дәүләт власы органдары һәм урындағы үҙидара органдары аша тормошҡа ашыра.\nХалыҡ власының иң юғары туранан-тура кәүҙәләнеше булып референдум һәм ирекле һайлауҙар тора.\nБашҡортостан Республикаһында дәүләт власы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына һәм ошо Конституцияға ярашлы тормошҡа ашырыла.\nБашҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһының тиң хоҡуҡлы субъекты булып тора.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары менән Рәсәй Федерацияһының дәүләт власы органдары араһында мөнәсәбәттәр ошо Конституция, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһындағы Договор, башҡа договорҙар һәм килешеүҙәр менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһында дәүләт власы уны закондар сығарыу, башҡарма һәм суд властарына айырыу нигеҙендә тормошҡа ашырыла.\nЗакондар сығарыу, башҡарма һәм суд власы органдары үҙ аллы.\nБашҡортостан Республикаһында дәүләт власын Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы, Башҡортостан Республикаһы Башлығы, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡортостан Республикаһы судтары тормошҡа ашыра.\n(Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһында урындағы үҙидара таныла һәм гарантиялана. Урындағы үҙидара үҙ вәкәләттәре сиктәрендә үҙ аллы.\nБашҡортостан Республикаһында милектең хосуси, дәүләт, муниципаль һәм башҡа формалары таныла һәм бер тигеҙ яҡлау менән тәьмин ителә.\nБашҡортостан Республикаһында ер һәм башҡа тәбиғәт ресурстары уның күп милләтле халҡының йәшәү һәм эшмәкәрлек нигеҙе булараҡ файҙаланыла һәм һаҡлана.\nФедераль законға һәм Рәсәй Федерацияһының дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары араһындағы килешеүҙәргә ярашлы Башҡортостан Республикаһының дәүләт милкендәге ергә, ер аҫтына, һыу, урман һәм башҡа тәбиғәт ресурстарына идара итеү һәм улар менән эш итеү тәртибе Башҡортостан Республикаһы законы менән көйләнә.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт милке уның күп милләтле халҡының байлығы булып тора.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт милкендә дәүләт ойошмалары мөлкәте, мәҙәни һәм тарихи ҡиммәттәр, Башҡортостан Республикаһы бюджеты һәм Башҡортостан Республикаһының бюджеттан тыш территориаль дәүләт фондтары бюджеттары средстволары һәм Башҡортостан Республикаһының бурыстарын һәм функцияларын тормошҡа ашырыуға кәрәк булған башҡа мөлкәт тора.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт милкенә идара итеү һәм уның менән эш итеү тәртибе федераль законға ярашлы Башҡортостан Республикаһы закондары менән көйләнә.\nБашҡортостан Республикаһы – социаль дәүләт, уның сәйәсәте кешегә лайыҡлы тормош һәм ирекле үҫеш тәьмин итеүсе шарттар тыуҙырыуға йүнәлтелгән.\nБашҡортостан Республикаһында кешеләрҙең хеҙмәте һәм һаулығы һаҡлана; хеҙмәткә түләүҙең гарантиялы минималь күләме тәьмин ителә; ғаиләгә, әсәлеккә, атайлыҡҡа, балалыҡҡа, инвалидтарға һәм өлкән йәштәге граждандарға яҡлау тәьмин ителә; социаль хеҙмәттәр системаһы үҫтерелә; республика пенсиялары, пособиелары һәм социаль яҡлауҙың башҡа гарантиялары булдырыла.\nБашҡортостан Республикаһында идеологик күп төрлөлөк таныла. Бер ниндәй идеология ла дәүләт идеологияһы йәки мәжбүри идеология тип билдәләнә алмай.\nБашҡортостан Республикаһында күп фирҡәлелек тәьмин ителә.\nМаҡсаттары һәм эш-ғәмәлдәре Рәсәй Федерацияһының конституцион ҡоролошон һәм Башҡортостан Республикаһының конституцион ҡоролошон көс ҡулланып үҙгәртеүгә, социаль, раса, милли һәм дини ыҙғыш тыуҙырыуға йүнәлтелгән йәмәғәт берләшмәләре эшмәкәрлегенә юл ҡуйылмай.\nБашҡортостан Республикаһы – донъяуи дәүләт. Бер ниндәй дин дә дәүләт дине йәки мәжбүри дин тип билдәләнә алмай.\nДини берләшмәләр дәүләттән айырылған һәм закон алдында тиң.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан йәки референдум юлы менән ҡабул ителә.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһы Башҡортостан Республикаһы ҡарамағына тапшырылған мәсьәләләр буйынса иң юғары юридик көскә эйә, туранан-тура ғәмәлдә була һәм Башҡортостан Республикаһының бөтә территорияһында ҡулланыла. Башҡортостан Республикаһында ҡабул ителеүсе закондар һәм башҡа норматив хоҡуҡи акттар ошо Конституцияға ҡаршы килергә тейеш түгел.\nБашҡортостан Республикаһы территорияһындағы дәүләт власы органдары, башҡа дәүләт органдары һәм дәүләт учреждениелары, урындағы үҙидара органдары, ойошмалар, йәмәғәт берләшмәләре, вазифалы кешеләр һәм граждандар Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын, Башҡортостан Республикаһы закондарын һәм башҡа норматив хоҡуҡи акттарын үтәргә тейеш.\nЗакондар рәсми баҫып сығарылырға тейеш. Баҫып сығарылмаған закондар ҡулланылмай. Кеше һәм граждан хоҡуҡтарына, иректәренә һәм бурыстарына ҡағылышлы норматив хоҡуҡи акттар, әгәр улар дөйөм иғтибарға рәсми баҫып сығарылмаған булһа, ҡулланыла алмай.\nБашҡортостан Республикаһы үҙ вәкәләттәре сиктәрендә халыҡ-ара һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәрҙе бойомға ашыра.\nБашҡортостан Республикаһы, федераль закондарға ярашлы, халыҡ-ара ойошмалар эшмәкәрлегендә ҡатнаша, сит ил дәүләттәренең административ-территориаль берәмектәре, сит ил федератив дәүләттәренең субъекттары, сит ил дәүләттәренең дәүләт власы органдары менән договорҙар һәм килешеүҙәр төҙөй ала.\nКонституцияның ошо бүлегендәге положениелар Башҡортостан Республикаһының конституцион ҡоролошо нигеҙҙәрен тәшкил итә һәм ошо Конституция менән билдәләнгән тәртиптән башҡа төрлө үҙгәртелә алмай.\nОшо Конституцияның башҡа бер ниндәй положениелары ла Башҡортостан Республикаһының конституцион ҡоролошо нигеҙҙәренә ҡаршы килә алмай.\nКЕШЕ ҺӘМ ГРАЖДАНДЫҢ ХОҠУҠТАРЫ,\nИРЕКТӘРЕ ҺӘМ БУРЫСТАРЫ\nБашҡортостан Республикаһында кеше һәм граждандың хоҡуҡтары һәм иректәре халыҡ-ара хоҡуҡиәттең дөйөм танылған принциптарына һәм нормаларына, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына һәм ошо Конституцияға ярашлы таныла һәм гарантиялана.\nКешенең төп хоҡуҡтары һәм иректәре айырып алынғыһыҙ һәм һәр кемгә тыумыштан бирелә.\nКеше һәм граждандың хоҡуҡтарын һәм иректәрен тормошҡа ашырыу башҡа кешеләрҙең хоҡуҡтарын һәм иректәрен боҙорға тейеш түгел.\nХоҡуҡтарҙы һәм иректәрҙе Башҡортостан Республикаһының конституцион ҡоролошон көс ҡулланып үҙгәртеү, раса, милли, социаль, синфи, дини күрәлмаусанлыҡ һәм дошманлыҡ тыуҙырыу, көс ҡулланыуҙы һәм һуғышты пропагандалау өсөн файҙаланыуға юл ҡуйылмай.\nКеше һәм граждандың хоҡуҡтары һәм иректәре туранан-тура ғәмәлдә була. Улар закондарҙың мәғәнәһен, йөкмәткеһен һәм ҡулланылышын, Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдарының, урындағы үҙидараның эшмәкәрлеген билдәләй һәм суд эшмәкәрлеге менән тәьмин ителә.\nЗакон һәм суд алдында бөтәһе лә тиң.\nКеше һәм граждандың хоҡуҡтары һәм иректәре тиңлеге енесенә, расаһына, милләтенә, теленә, сығышына, мөлкәт һәм вазифа хәленә, йәшәгән урынына, дингә мөнәсәбәтенә, инаныуҙарына, йәмәғәт берләшмәләре ағзаһы булыу-булмауына, шулай уҡ башҡа шарттарға бәйһеҙ рәүештә гарантиялана. Бер кем дә үҙенең инвалидлығы арҡаһында зыян күрергә тейеш түгел.\nИр-егет һәм ҡатын-ҡыҙ тиң хоҡуҡтарға һәм иректәргә һәм уларҙы ғәмәлгә ашырыу өсөн тиң мөмкинлектәргә эйә.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһында төп хоҡуҡтарҙы һәм иректәрҙе һанап сығыу кеше һәм граждандың башҡа дөйөм танылған хоҡуҡтарын һәм иректәрен инҡар итеү йәки кесерәйтеү тип аңлатылырға тейеш түгел.\nБашҡортостан Республикаһында кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын һәм иректәрен ғәмәлдән сығарыусы йәки кесерәйтеүсе закондар ҡабул ителә алмай.\nКеше һәм граждандың хоҡуҡтары һәм иректәре федераль закон менән сикләнә ала.\nБашҡортостан Республикаһында сит ил граждандарына һәм гражданлығы булмаған кешеләргә ваҡытлыса һыйыныу урыны федераль законға ярашлы бирелә.\nҺәр кем йәшәүгә хоҡуҡлы. Бер кем дә йәшәүҙән нигеҙһеҙ мәхрүм ителә алмай.\nКешелек дәрәжәһе тейелгеһеҙ. Бер нәмә лә уны кесерәйтеү өсөн нигеҙ була алмай.\nҺәр кем азатлыҡ һәм шәхси тейелгеһеҙлек хоҡуғына эйә.\nҺәр кем шәхси тормошоноң тейелгеһеҙлеге, шәхси һәм ғаилә сере, үҙенең намыҫын һәм яҡшы исемен яҡлау хоҡуғына эйә.\nҺәр кемдең хат алышыу, телефондан һөйләшеү, почта, телеграф аша һәм башҡа төрлө хәбәрләшеүҙәр серенә хоҡуғы бар.\nКешенең үҙ ризалығынан башҡа уның шәхси тормошо тураһында мәғлүмәттәр йыйыуға, һаҡлауға, файҙаланыуға һәм таратыуға юл ҡуйылмай.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары һәм урындағы үҙидара органдары, уларҙың вазифалы кешеләре һәр кемгә уның хоҡуҡтарына һәм иректәренә туранан-тура ҡағылған документтар һәм материалдар менән танышыу мөмкинлеген тәьмин итергә бурыслы.\nТорлаҡ тейелгеһеҙ. Бер кемдең дә торлаҡҡа, федераль закон менән билдәләнгән осраҡтарҙан йәки суд ҡарары нигеҙенән башҡа, унда йәшәүсе кешеләрҙең ихтыярынан тыш үтеп инергә хаҡы юҡ.\nБашҡортостан Республикаһы территорияһында законлы рәүештә булған һәр кемгә ирекле күсеп йөрөү, тороу һәм йәшәү урынын һайлап алыу хоҡуғы тәьмин ителә.\nБашҡортостан Республикаһы закондары граждандар тарафынан Башҡортостан Республикаһының матди, финанс һәм башҡа средстволары иҫәбенә тәьмин ителеүсе өҫтәмә льготалар менән файҙаланыуға талаптар рәүешендә кешенең республика территорияһында даими йәшәү критерийын иҫәпкә алырға мөмкин.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы тарафынан индерелде)\nҺәр кемгә фекер һәм һүҙ ирке гарантиялана.\nБер кем дә үҙ фекерҙәрен һәм инаныуҙарын белдереүгә йәки уларҙан баш тартыуға мәжбүр ителә алмай.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кем мәғлүмәтте һәр төрлө законлы ысул менән ирекле эҙләү, алыу, әҙерләү һәм таратыу хоҡуғына эйә.\nКиң мәғлүмәт ирке гарантиялана.\nҺәр кемгә выждан ирке, дин тотоу ирке, шул иҫәптән яңғыҙ йәки башҡалар менән берлектә теләгән бер динде тотоу йәки береһен дә тотмау, дини һәм башҡа төрлө инаныуҙарҙы ирекле һайлау, уларға эйә булыу һәм таратыу һәм уларға ярашлы эш итеү хоҡуғы гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһы төрлө дингә ҡараған диндарҙар араһында толерантлыҡ, сабырлыҡ һәм ихтирам итеүҙе яҡлауға булышлыҡ итә.\nҺәр кем үҙенең милли сығышын билдәләргә һәм күрһәтергә хоҡуҡлы. Бер кем дә үҙенең милли сығышын билдәләүгә һәм күрһәтеүгә мәжбүр ителә алмай.\nҺәр кем туған телен файҙаланыу, аралашыу, тәрбиә, уҡыу һәм ижад итеү телен ирекле һайлап алыу хоҡуғына эйә.\nГраждандарға федераль законға һәм Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы туранан-тура, шулай уҡ үҙҙәренең вәкилдәре аша Башҡортостан Республикаһы эштәренә идара итеүҙә ҡатнашыу хоҡуғы тәьмин ителә.\nГраждандарға федераль законға һәм Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдарына һәм урындағы үҙидара органдарына һайлау һәм һайланыу, шулай уҡ референдумдарҙа ҡатнашыу хоҡуғы тәьмин ителә.\nГраждандар дәүләт һәм муниципаль хеҙмәткә урынлашыу йәһәтенән бер тиң мөмкинлеккә эйә.\n(Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһында граждандарға федераль законға һәм Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы тыныс, ҡоралһыҙ йыйылыу, йыйылыштар, митингылар һәм демонстрациялар, йөрөштәр һәм пикеттар үткәреү хоҡуғы тәьмин ителә.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кемгә, үҙ мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн профессиональ союздар төҙөү хоҡуғын да индереп, берләшеү хоҡуғы тәьмин ителә.\nБер кем дә ниндәй ҙә булһа берләшмәгә инеүгә йәки унда тороуға мәжбүр ителә алмай.\nҺәр кем Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдарына һәм урындағы үҙидара органдарына шәхсән мөрәжәғәт итеү, шулай уҡ яңғыҙ һәм күмәк мөрәжәғәттәр ебәреү хоҡуғына эйә.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кемгә үҙ милкендә мөлкәт тотоу, бер үҙе, шулай уҡ башҡа кешеләр менән берлектә уны биләү, файҙаланыу һәм уның менән эш итеү хоҡуғы тәьмин ителә.\nҺәр кем эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге һәм федераль закон менән тыйылмаған башҡа иҡтисади эшмәкәрлек өсөн үҙ һәләттәрен һәм мөлкәтен ирекле файҙаланыу хоҡуғына эйә.\nХеҙмәт ирекле. Башҡортостан Республикаһында һәр кем үҙенең хеҙмәткә һәләттәрен ирекле файҙаланыу, эшмәкәрлек төрөн һәм һөнәр һайларға хоҡуҡлы.\nҺәр кем хәүефһеҙлек һәм гигиена талаптарына яуап биргән шарттарҙағы хеҙмәт, хеҙмәте өсөн бер ниндәй дискриминацияһыҙ түләү алыу, шулай уҡ эшһеҙлектән яҡланыу хоҡуғына эйә.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кем ялға хоҡуҡлы. Хеҙмәт договоры буйынса эшләүсегә закондар менән билдәләнгән эш ваҡыты оҙайлылығы, ял һәм байрам көндәре, йыл һайын түләүле отпуск, ҡайһы бер профессиялар һәм производстволар өсөн ҡыҫҡартылған эш көнө гарантиялана.\nҒаилә, әсәлек, атайлыҡ, балалыҡ, инвалидтар һәм өлкән йәштәге граждандар Башҡортостан Республикаһы яҡлауында тора.\nНиках ир менән ҡатындың ирекле ризалығына һәм тиң хоҡуҡлылығына нигеҙләнә.\nБалалар хаҡында хәстәрлек күреү, уларҙы тәрбиәләү һәм ҡарау – ата-әсәнең тиң хоҡуғы һәм бурысы.\nАта-әсәләренең сығышына һәм гражданлыҡ хәленә ҡарамаҫтан, балалар тиң хоҡуҡи һәм социаль яҡлауҙан файҙалана. Башҡортостан Республикаһы етем балаларҙы һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы аҫрауҙы, тәрбиәләүҙе һәм уларға белем биреүҙе тәьмин итә.\nБашҡортостан Республикаһы балаларға ҡарата хәйриә эшмәкәрлеген, шулай уҡ балаларҙы тәрбиәләү буйынса хеҙмәтте дәртләндерә.\nХеҙмәткә һәләтле балиғ булған балалар үҙҙәренең хеҙмәткә яраҡһыҙ ата-әсәләре тураһында хәстәрлек күрергә бурыслы.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кем һаулығын һаҡлауға һәм медицина ярҙамына хоҡуҡлы. Дәүләт һәм муниципаль һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында граждандарға медицина ярҙамы тейешле бюджет средстволары, страховка взностары, башҡа керемдәр иҫәбенә бушлай күрһәтелә.\nБашҡортостан Республикаһында халыҡ һаулығын һаҡлауҙың һәм нығытыуҙың республика программалары финанслана, һаулыҡ һаҡлауҙың дәүләт, муниципаль, хосуси системаларын үҫтереү буйынса саралар күрелә, кеше һаулығын нығытыуға, физик культураны һәм спортты үҫтереүгә, экологик һәм санитар-эпидемиологик именлеккә булышлыҡ итеүсе эшмәкәрлек дәртләндерелә.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кем уңайлы тирә-яҡ мөхиткә, уның торошо тураһында дөрөҫ мәғлүмәт алыуға һәм экологик хоҡуҡ боҙоу һөҙөмтәһендә уның һаулығына йәки мөлкәтенә килтерелгән зыянды ҡаплатыуға хоҡуҡлы.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кемгә йәше буйынса, ауырығанда, ғәрипләнгәндә, ҡараусыһын юғалтҡанда, балалар тәрбиәләү өсөн һәм закон менән билдәләнгән башҡа осраҡтарҙа социаль тәьминәт гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһында ирекле социаль страховкалау, социаль тәьминәттең өҫтәмә формаларын булдырыу һәм хәйриә эшмәкәрлеге хуплана.\nҺәр кем торлаҡҡа хоҡуҡлы. Бер кем дә торлаҡтан нигеҙһеҙ мәхрүм ителә алмай.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары һәм урындағы үҙидара органдары торлаҡ төҙөлөшөн дәртләндерә, торлаҡҡа хоҡуҡты тормошҡа ашырыу өсөн шарттар тыуҙыра.\nЕтешһеҙ йәшәгән, законда күрһәтелгән нигеҙҙә торлаҡҡа мохтаж башҡа граждандарға ул дәүләт, муниципаль һәм башҡа торлаҡ фондтарынан закон менән билдәләнгән нормаларға ярашлы түләүһеҙ йәки түләй алырлыҡ хаҡҡа һатып бирелә.\nҺәр кем белем алыуға хоҡуҡлы.\nДәүләт йәки муниципаль белем биреү учреждениеларында һәм предприятиеларҙа мәктәпкәсә, төп дөйөм һәм урта профессиональ белемдең һәр кем алырлыҡ һәм түләүһеҙ булыуы, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан Республикаһы халҡы телдәрен өйрәнеү гарантиялана.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2011 йылдың 19 майындағы 395-з һанлы Законы редакцияһында)\nҺәр кем конкурс нигеҙендә дәүләт йәки муниципаль белем биреү учреждениеһында һәм предприятиела түләүһеҙ юғары белем алыуға хоҡуҡлы.\nТөп дөйөм белем алыу мәжбүри. Ата-әсәләр йәки уларҙы алмаштырыусы кешеләр балаларының төп дөйөм белем алыуын тәьмин итә.\nБашҡортостан Республикаһы белем биреүҙең һәм үҙ аллы белем алыуҙың төрлө формаларына булышлыҡ итә.\n(бишенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2011 йылдың 19 майындағы 395-з һанлы Законы редакцияһында)\nҺәр кемгә әҙәби, художестволы, фәнни, техник һәм башҡа төрлө ижад итеү, уҡытыу ирке гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһында кеше һәм граждандың хоҡуҡтарына һәм иректәренә дәүләт яҡлауы гарантиялана.\nҺәр кем үҙенең хоҡуҡтарын һәм иректәрен закон менән тыйылмаған бөтә ысулдар менән яҡларға хаҡлы.\nБашҡортостан Республикаһында кеше һәм граждандың хоҡуҡтарына һәм иректәренә суд яҡлауы гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдарының, урындағы үҙидара органдарының һәм вазифалы кешеләрҙең ҡарарҙарына һәм эш итеүенә (йәки эш итмәүенә) судҡа ялыу бирелә ала.\nӘгәр хоҡуҡи яҡлауҙың дәүләт эсендәге бөтә саралары ла файҙаланылып бөтһә, Рәсәй Федерацияһының халыҡ-ара договорҙарына ярашлы, һәр кем кеше хоҡуҡтарын һәм иректәрен яҡлау буйынса дәүләт-ара органдарға мөрәжәғәт итергә хоҡуҡлы.\nБашҡортостан Республикаһында квалификациялы юридик ярҙам алыуға хоҡуҡ гарантиялана.\nҺәр кем Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдарының йәки уларҙың вазифалы кешеләренең законһыҙ эш итеүе (йәки эш итмәүе) арҡаһында килтерелгән зыянды ҡаплатыу хоҡуғына эйә.\nБашҡортостан Республикаһында үҙенең милли сығышын күрһәтеү хоҡуғын тормошҡа ашырыу гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһы үҙ территорияһында йәшәүсе халыҡтарға туған телен һаҡлауға тиң хоҡуҡтар гарантиялай, уны иркен өйрәнеү һәм үҫтереү өсөн мөмкинлектәр тыуҙыра.\nБашҡортостан Республикаһында Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен иркен өйрәнеү өсөн шарттар тыуҙырыла.\nБашҡортостан Республикаһында хосуси милек хоҡуғы гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһында ҡулланыусының законлы мәнфәғәттәре яҡлана, уның хоҡуҡтарын яҡлау буйынса йәмәғәт эшмәкәрлеге хуплана.\nБашҡортостан Республикаһы башҡорт халҡының һәм Башҡортостан Республикаһы территорияһында йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың тарихи һәм мәҙәни мираҫын һаҡлауҙы һәм яҡлауҙы, мәҙәниәтен үҫтереүҙе тәьмин итә.\nБашҡортостан Республикаһында йәмәғәт берләшмәләре эшмәкәрлеге ирке гарантиялана.\nБашҡортостан Республикаһының яуаплылыҡ билдәләүсе йәки уны көсәйтеүсе законы ҡайта көскә эйә түгел.\nҠылынған мәлендә хоҡуҡ боҙоу тип танылмаған эш-ҡылыҡ өсөн бер кем дә яуаплылыҡҡа тарттырыла алмай. Хоҡуҡ боҙоу ҡылынғандан һуң уның өсөн яуаплылыҡ бөтөрөлһә йәки йомшартылһа, яңы закон ҡулланыла.\nБашҡортостан Республикаһы территорияһында булған һәр кем Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын, Башҡортостан Республикаһы закондарын һәм башҡа норматив хоҡуҡи акттарын үтәргә, башҡа кешеләрҙең хоҡуҡтарын һәм иректәрен, намыҫын һәм кешелек дәрәжәһен ихтирам итергә бурыслы.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кем тирә-яҡ мөхитте, хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһын һаҡларға, тәбиғәт байлыҡтарына һаҡсыл ҡарарға бурыслы.\nБашҡортостан Республикаһында һәр кем законлы билдәләнгән һалымдарҙы һәм йыйымдарҙы түләргә бурыслы. Башҡортостан Республикаһының яңы һалымдар билдәләүсе йәки һалым түләүселәрҙең хәлен насарайтыусы закондары ҡайта көскә эйә түгел.\nБАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫНЫҢ АДМИНИСТРАТИВ-ТЕРРИТОРИАЛЬ ҠОРОЛОШО ҺӘМ БАШ ҠАЛАҺЫ\nБашҡортостан Республикаһы территорияһы административ-территориаль берәмектәр сифатында райондарҙы, республика әһәмиәтендәге ҡалаларҙы һәм ябыҡ административ-территориаль берәмекте – Межгорье ҡалаһын үҙ эсенә ала.\nБашҡортостан Республикаһы составына түбәндәге административ-территориаль берәмектәр инә:\nрайондар – Әбйәлил, Әлшәй, Архангель, Асҡын, Ауырғазы, Баҡалы, Балтас, Балаҡатай, Бишбүләк, Благовар, Бүздәк, Борай, Бөрйән, Ғафури, Дыуан, Йәрмәкәй, Ейәнсура, Йылайыр, Иглин, Илеш, Ҡалтасы, Ҡариҙел, Ҡырмыҫҡалы, Ҡыйғы, Краснокама, Күгәрсен, Кушнаренко, Көйөргәҙе, Мәсетле, Мишкә, Миәкә, Нуриман, Салауат, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ, Тәтешле, Өфө, Федоровка, Хәйбулла, Саҡмағош, Шишмә, Шаран;\nстатусы буйынса райондарға тиңләштерелгән ҡушма административ-территориаль берәмектәр – Баймаҡ районы һәм Баймаҡ ҡалаһы, Бәләбәй районы һәм Бәләбәй ҡалаһы, Белорет районы һәм Белорет ҡалаһы, Бөрө районы һәм Бөрө ҡалаһы, Благовещен районы һәм Благовещен ҡалаһы, Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһы, Дүртөйлө районы һәм Дүртөйлө ҡалаһы, Ишембай районы һәм Ишембай ҡалаһы, Мәләүез районы һәм Мәләүез ҡалаһы, Туймазы районы һәм Туймазы ҡалаһы, Учалы районы һәм Учалы ҡалаһы, Яңауыл районы һәм Яңауыл ҡалаһы;\n(өсөнсө абзац Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы Законы редакцияһында)\nреспублика әһәмиәтендәге ҡалалар – Ағиҙел, Күмертау, Нефтекама, Октябрьский, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ, Өфө.\nБашҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы булып Өфө ҡалаһы тора. Баш ҡала статусы Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы дәүләт власының иң юғары һәм берҙән-бер закондар сығарыу (вәкиллекле) органы булып Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай (ошо Конституцияла – Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы) тора.\n(беренсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Башҡортостан Республикаһы закондар сығарыу власының даими эшләүсе органы булып тора.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы 110 депутаттан тора.\n(беренсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2011 йылдың 19 майындағы 395-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына һайлауҙар тәртибе Башҡортостан Республикаһы законы һәм федераль закон менән билдәләнә.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы биш йылға һайлана.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы һайланғандың утыҙынсы көнөнә үҙенең беренсе ултырышына саҡырыла. Башҡортостан Республикаһы Башлығы Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ултырышын ошо сроктан алдараҡ та саҡырта ала.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһының яңы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышының беренсе ултырышын Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Рәйесен һайлағанға тиклем Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының йәш буйынса иң өлкән депутаты аса һәм алып бара.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаты итеп 21 йәше тулған һәм һайлау хоҡуғына эйә булған Рәсәй Федерацияһы гражданы һайлана ала.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының профессиональ даими нигеҙҙә эшләүсе депутаттары һаны, шулай уҡ уларҙың депутатлыҡ эшмәкәрлеген ғәмәлгә ашырыу тәртибе һәм шарттары Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының профессиональ даими нигеҙҙә, шулай уҡ төп эшенән айырылмайынса эшләүсе депутаттарына бөтә вәкәләттәре срогы дауамында депутатлыҡ вәкәләттәрен тулы күләмдә тормошҡа ашырыу буйынса тиң мөмкинлектәр гарантиялана.\nДепутатлыҡ эшмәкәрлегенә бәйле сикләүҙәр федераль закон менән билдәләнә.\n(дүртенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаты үҙенең статусын хоҡуҡ тәртибе, әхлаҡ ҡиммәттәренә, парламент дисциплинаһы ҡағиҙәләренә һәм традицияларына ярашлы файҙаланырға бурыслы.\n(бишенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы тарафынан индерелде)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаты федераль закон менән билдәләнгән осраҡтарҙа һәм тәртиптә тейелгеһеҙлеккә эйә.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ҡарамағына түбәндәгеләр инә:\n1) Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын ҡабул итеү, уға үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү;\n2) Башҡортостан Республикаһы вәкәләттәре сиктәрендә Башҡортостан Республикаһының хакимиәт даирәһе һәм Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының берлектәге хакимиәт даирәһе буйынса хоҡуҡи көйләүҙе бойомға ашырыу;\n3) Башҡортостан Республикаһы закондарына аңлатма биреү, уларҙың үтәлешенә контроллек итеү;\n4) Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫешен күҙаллауҙы раҫлау;\n(4-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы Законы редакцияһында)\n5) Башҡортостан Республикаһы бюджетын һәм уның үтәлеше тураһында отчетты раҫлау;\n6) федераль законға ярашлы Башҡортостан Республикаһы һалымдарын һәм йыйымдарын билдәләү;\n7) Башҡортостан Республикаһының бюджеттан тыш территориаль дәүләт фондтары бюджеттарын һәм уларҙың үтәлеше тураһындағы отчеттарҙы раҫлау;\n8) Башҡортостан Республикаһы бюджетының һәм Башҡортостан Республикаһының бюджеттан тыш территориаль дәүләт фондтары бюджеттарының үтәлешенә контролде тормошҡа ашырыу;\n9) Башҡортостан Республикаһының дәүләт милкенә идара итеү һәм уның менән эш итеү тәртибен билдәләү һәм уның һаҡланыуына контроллек итеү;\n10) Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошон һәм уны үҙгәртеү тәртибен билдәләү;\n11) Башҡортостан Республикаһының сиктәрен үҙгәртеү менән бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеү;\n12) Башҡортостан Республикаһы договорҙарын төҙөүҙе һәм өҙөүҙе раҫлау;\n13) Башҡортостан Республикаһы референдумын тәғәйенләү һәм үткәреү тәртибен билдәләү, Башҡортостан Республикаһы референдумын үткәреү көнөн тәғәйенләү;\n14) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына һайлауҙарҙы үткәреү тәртибен билдәләү һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына һайлауҙарҙы тәғәйенләү;\n(14-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы Законы редакцияһында)\n15) Башҡортостан Республикаһы Башлығын һайлауҙарҙы үткәреү тәртибен билдәләү һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығын һайлауҙарҙы тәғәйенләү;\n(15-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\n16) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Президиумын, даими комитеттарын ойоштороу, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Рәйесен һайлау;\n(16-сы пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n17) Башҡортостан Республикаһы Башлығына ышанмаусанлыҡ (ышаныс) белдереү тураһындағы мәсьәләне хәл итеү;\n(17-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n18) Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһына тәғәйенләүҙе килешеү;\n19) Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды Рәйесен, Рәйесе урынбаҫарын һәм судьяларын вазифаға тәғәйенләү;\n20) Башҡортостан Республикаһы Прокурорын тәғәйенләүҙе килешеү;\n21) Башҡортостан Республикаһы Башлығы, Башҡортостан Республикаһының башҡарма власть органдары ҡарауына Башҡортостан Республикаһы Башлығының хоҡуҡи акттарына, Башҡортостан Республикаһының башҡарма власть органдарының норматив хоҡуҡи акттарына үҙгәрештәр һәм (йәки) өҫтәмәләр индереү йә иһә уларҙы кире ҡағыу тураһында тәҡдимдәр индереү;\n(21-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n22) Башҡортостан Республикаһы Башлығы, Башҡортостан Республикаһының башҡарма власть органдары акттарына суд тәртибендә ялыу биреү;\n(22-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n23) Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһында закондар сығарыу инициативаһы хоҡуғын тормошҡа ашырыу;\n24) парламент тикшереүҙәре һәм парламент тыңлауҙары үткәреү;\n25) Башҡортостан Республикаһында Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкилде, Башҡортостан Республикаһында Бала хоҡуҡтары буйынса вәкилде, Башҡортостан Республикаһында Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкилде вазифаға тәғәйенләү һәм вазифанан бушатыу;\n(25-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2009 йылдың 13 июлендәге 146-з һанлы, 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\n26) Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы Рәйесен, Рәйесе урынбаҫарын һәм аудиторҙарын вазифаға тәғәйенләү һәм вазифанан бушатыу;\n(26-сы пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n27) Башҡортостан Республикаһы Конституция Судына, Рәсәй Федерацияһы Конституция Судына мөрәжәғәттәр ҡабул итеү;\n28) мировой судьялар һайлау;\n29) федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙа федераль башҡарма власть органдарының территориаль органдары етәкселәре вазифаһына тәғәйенләүҙе килешеүҙә ҡатнашыу;\n30) Башҡортостан Республикаһы судьяларының квалификация коллегияһына йәмәғәтселек вәкилдәрен тәғәйенләү һәм уларҙың вәкәләттәрен туҡтатыу;\n31) үҙ вәкәләттәре сиктәрендә Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы ағзаларын тәғәйенләү;\n32) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаты вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһындағы мәсьәләне хәл итеү;\n(32-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\n33) үҙ вәкәләттәре сиктәрендә урындағы үҙидара органдарына һайлауҙар үткәреү тәртибен билдәләү;\n(33-сө пункт Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы редакцияһында)\n34) Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте эшмәкәрлегенең һөҙөмтәләре тураһында, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан ҡуйылған мәсьәләләр буйынса, Башҡортостан Республикаһы Башлығының йыл һайын була торған отчеттарын тыңлау; айырым мәсьәләләр буйынса Башҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡарма органдары етәкселәренең мәғлүмәтен тыңлау;\n(34-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2011 йылдың 19 майындағы 395-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\n35) Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаларын, Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исемдәрен булдырыу;\n36) Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына, федераль закондарға, ошо Конституцияға һәм Башҡортостан Республикаһы закондарына ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ҡарамағына индерелгән башҡа мәсьәләләр.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы үҙ вәкәләттәрен тормошҡа ашырғанда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһын һәм федераль закондарҙы үтәүҙе тәьмин итә.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы үҙ ҡарамағындағы мәсьәләләр буйынса демократик йәмәғәтселек фекерен формалаштырыу һәм уны яҡлау өсөн шарттар булдыра һәм закондар сығарыу процесында иҫәпкә ала.\nГраждандар һәм уларҙың берекмәләре Башҡортостан Республикаһының хоҡуҡ системаһын формалаштырғанда вәкиллекле демократияның йәмәғәт институттарында ҡатнашыу юлы менән үҙенең ихтыярын һәм мәнфәғәттәрен сағылдырырға хоҡуҡлы.\nГраждандар һәм уларҙың берекмәләре Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнгән тәртиптә Башҡортостан Республикаһы законын ҡабул итеү, үҙгәртеү йәки уны ғәмәлдән сыҡҡан тип таныу тураһындағы тәҡдим менән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына шәхси һәм коллектив мөрәжәғәттәр ебәреп, граждандарҙың закондар сығарыу инициативаһын тормошҡа ашырыу хоҡуғына эйә.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы үҙ ҡарамағына индерелгән мәсьәләләр буйынса закондар һәм ҡарарҙар ҡабул итә.\nЗакондар сығарыу инициативаһы хоҡуғына Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаттары, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының даими комитеттары, Башҡортостан Республикаһы Башлығы, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды, Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы, Башҡортостан Республикаһының Профсоюздар федерацияһы, Башҡортостан Республикаһы Прокуроры, урындағы үҙидараның вәкиллекле органдары, Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнгән тәртиптә граждандарҙың закондар сығарыу инициативаһы хоҡуғын тормошҡа ашырыусы граждандар һәм уларҙың берекмәләре эйә.\nҺалымдар индереү йәки уларҙы бөтөрөү, уларҙы түләүҙән азат итеү, Башҡортостан Республикаһының финанс йөкләмәләрен үҙгәртеү тураһындағы закон проекттары, Башҡортостан Республикаһының бюджет аҡсаһы иҫәбенә ҡапланыусы сығымдарҙы күҙҙә тотҡан башҡа закон проекттары Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан Башҡортостан Республикаһы Башлығы тәҡдиме буйынса йә иһә Башҡортостан Республикаһы Башлығының бер ай эсендә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына тапшырған һығымтаһы булғанда ҡарала.\nБашҡортостан Республикаһы закондары, әгәр федераль закон менән башҡаһы ҡаралмаһа, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарының билдәләнгән һанының күпселек тауышы менән ҡабул ителә.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының ҡарарҙары, әгәр федераль закон менән башҡаһы ҡаралмаһа, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының һайланған депутаттары һанының күпселек тауышы менән ҡабул ителә.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы тарафынан индерелде)\nБашҡортостан Республикаһының ҡабул ителгән законы ете көн эсендә халыҡҡа еткереү өсөн Башҡортостан Республикаһы Башлығына ебәрелә.\n(беренсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы ун дүрт көн эсендә Башҡортостан Республикаһы законын, уны халыҡҡа еткереү өсөн ҡул ҡуйыу юлы менән раҫлап, халыҡҡа еткерә йәки кире ҡаға.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nӘгәр Башҡортостан Республикаһы Башлығы закон килгән мәлдән алып ун дүрт көн эсендә уны кире ҡаҡһа, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы закон менән билдәләнгән тәртиптә был законды яңынан ҡарай. Әгәр ҡабаттан ҡарағанда закон элек ҡабул ителгән редакцияһында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарының билдәләнгән һанының кәмендә өстән ике өлөшөнөң күпселек тауышы менән хупланһа, ул Башҡортостан Республикаһы Башлығы тарафынан ҡабаттан кире ҡағыла алмай һәм ете көн эсендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы тарафынан халыҡҡа еткерелергә тейеш.\n(өсөнсө өлөш Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһын халыҡҡа еткереү тәртибе Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнә.\n(дүртенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы тарафынан индерелде)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһын ойоштора.\nБашҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы составы, уның эшмәкәрлек тәртибе һәм вәкәләттәре Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының вәкәләттәре федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙа ваҡытынан алда туҡтатылыуы мөмкин.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының вәкәләттәре ваҡытынан алда туҡтатылған осраҡта, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына сираттан тыш һайлау федераль законға һәм Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы тәғәйенләнә.\n(икенсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы социаль конфликттарҙы хәл иткәндә социаль партнерлыҡта һәм йәмәғәт диалогында ҡатнаша.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Башҡортостан Республикаһының иң юғары вазифалы кешеһе булып тора, Рәсәй Федерацияһы Президенты, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы һәм Дәүләт Думаһы, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте, башҡа федераль дәүләт власы органдары, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт власы органдары, Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары, урындағы үҙидара органдары, йәмәғәт берекмәләре, башҡа ойошмалар һәм вазифалы кешеләр менән мөнәсәбәттәрҙә һәм халыҡ-ара һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәрҙе тормошҡа ашырғанда Башҡортостан Республикаһы исеменән эш итә.\nБашҡортостан Республикаһының иң юғары вазифалы кешеһенең вазифа атамаһы Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы һәм Глава Республики Башкортостан тиң мәғәнәле.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Башҡортостан Республикаһы территорияһында йәшәгән һәм федераль законға ярашлы актив һайлау хоҡуғына эйә булған граждандар тарафынан дөйөм тиң һәм тура һайлау хоҡуғы нигеҙендә йәшерен тауыш биреү юлы менән һайлана.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы итеп 30 йәше тулған, пассив һайлау хоҡуғына эйә булған һәм федераль закон тарафынан Рәсәй Федерацияһы субъектының иң юғары вазифалы кешеһе вазифаһына кандидаттарға ҡуйылған талаптарға яуап биргән Рәсәй Федерацияһы гражданы һайлана ала.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығының вәкәләттәре срогы биш йыл тәшкил итә.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы вәкәләттәрен башҡарыуға бәйле сикләүҙәр федераль закон менән билдәләнә.\n(Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы ант иткән мәленән үҙ вәкәләттәрен үтәй башлай.\n(Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 15 июнендәге 322-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nВазифаһын үтәй башлағанда Башҡортостан Республикаһы Башлығы халыҡҡа түбәндәгесә ант итә:\n«Башҡортостан Республикаһы Башлығы вәкәләттәрен тормошҡа ашырғанда Башҡортостан Республикаһының күп милләтле халҡына тоғро хеҙмәт итергә, Башҡортостан Республикаһының дәүләтселеген нығытырға һәм яҡларға, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһын һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһын үтәргә, кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын һәм иректәрен гарантияларға ант итәм».\n(беренсе өлөш Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nАнт Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрендә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаттары, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ағзалары, Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды судьялары ҡатнашлығында тантаналы шарттарҙа бирелә.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен белергә бурыслы.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы:\n1) кеше һәм граждан хоҡуҡтарын һәм иректәрен тормошҡа ашырыуҙы гарантиялай, Башҡортостан Республикаһының иҡтисади һәм сәйәси мәнфәғәттәрен яҡлай, үҙенең территорияһында законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итә;\n2) Башҡортостан Республикаһы социаль-иҡтисади үҫешенең төп йүнәлештәрен билдәләй;\n3) Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтен төҙөй һәм уның эшмәкәрлегенә етәкселек итә; Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең отставкаһы хаҡында ҡарар ҡабул итә;\n4) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ризалығы менән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрын тәғәйенләй;\n5) Башҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡарма органдары структураһын билдәләй;\n6) Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры тәҡдиме буйынса Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫарҙарын, Башҡортостан Республикаһы министрҙарын, дәүләт комитеттары рәйестәрен һәм ведомство етәкселәрен тәғәйенләй һәм вазифанан бушата;\n7) Башҡортостан Республикаһы закондарын халыҡҡа еткерә йә иһә уларҙы кире ҡаға;\n8) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына закон проекттарын индерә;\n9) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫеше программаларын тәҡдим итә;\n10) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына Мөрәжәғәтнамә менән сыға; Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте эшмәкәрлегенең һөҙөмтәләре тураһында, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан ҡуйылған мәсьәләләр буйынса Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына һәр йылғы отчеттарын тәҡдим итә;\n11) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы эшендә кәңәш биреү тауышы хоҡуғы менән ҡатнашырға хаҡлы;\n12) Башҡортостан Республикаһының яңы һайланған Дәүләт Йыйылышын уның тәүге ултырышына Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы өсөн ошо Конституция менән билдәләнгән ваҡыттан алда саҡырырға, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының сираттан тыш ултырышын саҡырыуҙы талап итергә хаҡлы;\n13) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ҡарарҙарына үҙгәрештәр һәм (йәки) өҫтәмәләр индереү йә иһә уларҙы ғәмәлдән сығарыу тураһында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына тәҡдимдәр индерә;\n14) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу (таратыу) тураһында указ сығара;\n15) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды Рәйесе, Рәйесе урынбаҫары, судьялары вазифаларына тәғәйенләү өсөн кандидатуралар тәҡдим итә;\n16) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына мировой судьялар һайлау өсөн кандидатуралар тәҡдим итә;\n17) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына Башҡортостан Республикаһында Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил вазифаһына тәғәйенләү өсөн кандидатура, Башҡортостан Республикаһында Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил вазифаһына тәғәйенләү өсөн кандидатура, Башҡортостан Республикаһында Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил вазифаһына тәғәйенләү өсөн кандидатура тәҡдим итә; Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы алдына уларҙы вазифаһынан бушатыу тураһында мәсьәләне ҡуя;\n18) Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы Рәйесе, Рәйесе урынбаҫары һәм аудиторҙары вазифаһына тәғәйенләү өсөн кандидатуралар тәҡдим итә;\n19) Башҡортостан Республикаһының ведомство-ара Йәмәғәт именлеге советын ойоштора;\n20) Башҡортостан Республикаһы башҡарма власть органдарының Башҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡа органдары менән эшмәкәрлеген координациялауҙы тәьмин итә һәм Рәсәй Федерацияһы закондарына ярашлы Башҡортостан Республикаһы башҡарма власть органдарының федераль башҡарма власть органдары һәм уларҙың территориаль органдары, урындағы үҙидара органдары һәм йәмәғәт берекмәләре менән үҙ-ара эш итеүен ойоштора;\n21) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына Башҡортостан Республикаһы судьяларының квалификация коллегияһына йәмәғәтселек вәкилдәрен тәғәйенләү өсөн кандидатуралар тәҡдим итә; уларҙың вәкәләттәрен туҡтатыу тураһында тәҡдимдәр индерә;\n22) Башҡортостан Республикаһы исеменән договорҙарға һәм килешеүҙәргә ҡул ҡуя;\n23) Рәсәй Федерацияһының һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт власы органдары ҡарамағындағы, шулай уҡ сит ил федератив дәүләттәре субъекттарындағы һәм сит ил дәүләттәренең административ-территориаль берәмектәрендәге Башҡортостан Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкилдәрен тәғәйенләй һәм саҡыртып ала;\n24) Башҡортостан Республикаһы Башлығы хакимиәтен ойоштора;\n25) үҙ вәкәләттәренә ярашлы Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы ағзаларын тәғәйенләй;\n26) Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградалары менән бүләкләй;\n27) Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы һәм башҡа исемдәрен бирә;\n28) ошо Конституцияға, федераль закондарға һәм Башҡортостан Республикаһының закондарына ярашлы башҡа вәкәләттәрҙе тормошҡа ашыра.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ бурыстарын ваҡытлыса (ауырыуға йәки ял итеүгә бәйле) үтәй алмаған осраҡтарҙа, федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙан тыш, уларҙы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры башҡара.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ вәкәләттәрен тормошҡа ашырғанда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына, федераль закондарға, ошо Конституцияға һәм Башҡортостан Республикаһы закондарына таянырға, Рәсәй Федерацияһы Президенты указдарын һәм Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарарҙарын үтәргә бурыслы.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығының вәкәләттәре, ошо Конституция һәм федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙан тыш, Башҡортостан Республикаһының һайлап ҡуйылған дәүләт власы органдарын һәм урындағы үҙидара органдарын таратыу йә иһә уларҙың эшмәкәрлеген туҡтатып тороу өсөн файҙаланыла алмай.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығының намыҫы һәм кешелек дәрәжәһе закон менән һаҡлана.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығының хоҡуҡи статусы гарантиялары федераль закон һәм Башҡортостан Республикаһы законы менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығының вәкәләттәре ваҡытынан алда федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙа туҡтатыла.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы бурыстарын ваҡытлыса башҡарыусы федераль закон менән билдәләнгән осраҡтарҙа һәм тәртиптә тәғәйенләнә.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы бурыстарын ваҡытлыса башҡарыусының Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышын таратырға, Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында тәҡдимдәр индерергә, Башҡортостан Республикаһы референдумын үткәреү инициативаһы менән сығыш яһарға, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтен төҙөргә, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең отставкаһы тураһында ҡарар ҡабул итергә, шулай уҡ ошо Конституцияның 87-се статьяһының беренсе өлөшөнөң 4-се, 5-се, 6-сы, 15-се, 22-се, 23-сө пункттары менән ҡаралған вәкәләттәрҙе тормошҡа ашырырға хоҡуғы юҡ.\nБашҡортостан Республикаһы дәүләт власының иң юғары башҡарма органы булып Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тора.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә етәкселек итә.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһы башҡарма власының даими эшләүсе органы булып тора.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһы территорияһында Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының, федераль закондарҙың һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа норматив хоҡуҡи акттарының, Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының, Башҡортостан Республикаһы закондарының һәм башҡа норматив хоҡуҡи акттарының үтәлешен тәьмин итә.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Рәсәй Федерацияһының хакимиәт даирәһе сиктәрендә һәм Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының берлектәге хакимиәт даирәһе буйынса Рәсәй Федерацияһы вәкәләттәре сиктәрендә Рәсәй Федерацияһында башҡарма властың берҙәм системаһына инә.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһының башҡарма власть органдары системаһына етәкселек итә.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, федераль закон менән ҡаралған осраҡтарҙан тыш, Башҡортостан Республикаһы Башлығы вәкәләттәре срогы сиктәрендә эшләй.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһының яңы Хөкүмәте төҙөлгәнгә тиклем үҙ бурыстарын үтәүҙе дауам итеп, үҙ вазифаларын яңы үтәй башлаған Башҡортостан Республикаһы Башлығы алдында вәкәләттәрен туҡтата.\n(Башҡортостан Республикаһының 2011 йылдың 19 майындағы 395-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһы Башлығы тарафынан Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫарҙары, Башҡортостан Республикаһы министрҙары, дәүләт комитеттары рәйестәре һәм ведомство етәкселәре составында төҙөлә.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте составына Башҡортостан Республикаһының башҡа дәүләт органдары һәм ойошмалары етәкселәрен индерә ала.\nБашҡортостан Республикаһының яңы төҙөлгән Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһы Башлығы һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ҡарауына үҙ вәкәләттәре срогына киләсәк эшмәкәрлегенең программаһын тәҡдим итә.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте:\n1) үҙ вәкәләттәре сиктәрендә кеше һәм граждан хоҡуҡтарын һәм иректәрен тормошҡа ашырыу, тәьмин итеү һәм яҡлау буйынса сараларҙы бойомға ашыра;\n2) үҙ вәкәләттәренә ярашлы милекте һәм йәмәғәт тәртибен һаҡлау, терроризмға һәм экстремизмға ҡаршы эш итеү, енәйәтселеккә ҡаршы көрәш буйынса сараларҙы тормошҡа ашыра;\n(2-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n3) Башҡортостан Республикаһы Башлығы тарафынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына тәҡдим итеү өсөн Башҡортостан Республикаһы бюджеты проектын, Башҡортостан Республикаһының бюджеттан тыш территориаль дәүләт фондтары бюджеттары проекттарын, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫеше программалары проекттарын эшләй;\n(3-сө пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n4) үҙенең эшмәкәрлеге һөҙөмтәләре тураһында, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан ҡуйылған мәсьәләләр буйынса, йыл һайын була торған отчеттарын Башҡортостан Республикаһы Башлығына тәҡдим итә; Башҡортостан Республикаһы бюджетының үтәлешен тәьмин итә һәм был бюджеттың үтәлеше тураһындағы отчетты, Башҡортостан Республикаһының бюджеттан тыш территориаль дәүләт фондтары бюджеттарының үтәлеше тураһындағы отчеттарҙы һәм Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫеше программаларының үтәлеше тураһындағы отчеттарҙы Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышына Башҡортостан Республикаһы Башлығы тарафынан тәҡдим итеү өсөн әҙерләй;\n(4-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2009 йылдың 13 июлендәге 146-з һанлы, 2011 йылдың 19 майындағы 395-з һанлы, 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы закондары редакцияһында)\n5) Башҡортостан Республикаһының комплекслы социаль-иҡтисади үҫешен тәьмин итеү буйынса сараларҙы тормошҡа ашыра һәм Башҡортостан Республикаһының иҡтисади һәм социаль үҫеше процестарына идара итә;\n6) финанстар өлкәһендә берҙәм федераль сәйәсәт үткәреүҙә ҡатнаша;\n7) мәҙәниәт, фән, мәғариф өлкәһендә берҙәм федераль сәйәсәт үткәреүҙә ҡатнаша;\n8) һаулыҡ һаҡлау, социаль яҡлау, социаль тәьминәт өлкәһендә берҙәм федераль сәйәсәт үткәреүҙә ҡатнаша;\n9) экология, тәбиғәтте файҙаланыу, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә берҙәм федераль сәйәсәт үткәреүҙә ҡатнаша;\n10) Башҡортостан Республикаһы закондарына ярашлы, Башҡортостан Республикаһының дәүләт милкенә идара итә һәм уның менән эш итә, шулай уҡ федераль закондарға һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа норматив хоҡуҡи акттарына ярашлы, Башҡортостан Республикаһына идара итеүгә тапшырылған федераль милеккә идара итә;\n(10-сы пункт Башҡортостан Республикаһының 2009 йылдың 13 июлендәге 146-з һанлы Законы редакцияһында)\n11) урындағы үҙидара органына, урындағы үҙидараның һайланып ҡуйылған йәки башҡа вазифалы кешеһенә, әгәр улар сығарған хоҡуҡи акттар Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына, ошо Конституцияға, федераль закондарға һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа норматив хоҡуҡи акттарына, Башҡортостан Республикаһы закондарына һәм башҡа норматив хоҡуҡи акттарына ҡаршы килһә, был акттарҙы закондарға ярашлы хәлгә килтереүҙе тәҡдим итергә, шулай уҡ судҡа мөрәжәғәт итергә хаҡлы;\n12) Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте менән, Рәсәй Федерацияһының бүтән башҡарма власть органдары һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарының башҡарма власть органдары менән килешеүҙәр төҙөй;\n13) Башҡортостан Республикаһының тышҡы иҡтисади бәйләнештәре өлкәһендә эшмәкәрлек алып бара;\n14) Башҡортостан Республикаһының бүтән башҡарма власть органдарын булдыра һәм уларға етәкселек итеүҙе ғәмәлгә ашыра;\n15) ошо Конституция, федераль закондар һәм Башҡортостан Республикаһы закондары менән ҡаралған башҡа вәкәләттәрҙе тормошҡа ашыра.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы, федераль закондар, Рәсәй Федерацияһы Президенты указдары, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарарҙары, ошо Конституция һәм Башҡортостан Республикаһы закондары нигеҙендә һәм уларҙы үтәү йөҙөнән указдар һәм бойороҡтар сығара, уларҙың үтәлешенә контроллек итә.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте үҙ вәкәләттәре сиктәрендә ҡарарҙар һәм бойороҡтар сығара, уларҙың үтәлешенә контроллек итә.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығының һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең үҙ вәкәләттәре сиктәрендә ҡабул ителгән акттары Башҡортостан Республикаһы территорияһында мотлаҡ үтәлергә тейеш.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы акттары һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте акттары Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына, Рәсәй Федерацияһы хакимиәт даирәһе һәм Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының берлектәге хакимиәт даирәһе буйынса ҡабул ителгән федераль закондарға, Рәсәй Федерацияһы Президенты указдарына, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарарҙарына, ошо Конституцияға һәм Башҡортостан Республикаһы закондарына ҡаршы килергә тейеш түгел.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Башҡортостан Республикаһы министрлыҡтары, дәүләт комитеттары һәм Башҡортостан Республикаһының бүтән башҡарма власть органдары эшмәкәрлеген координациялай.\nБашҡортостан Республикаһы министрлыҡтары, дәүләт комитеттары һәм бүтән башҡарма власть органдары тармаҡ һәм тармаҡ-ара идара итеүҙе тормошҡа ашыра.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең компетенцияһы, составы, структураһы, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең эшмәкәрлек тәртибе һәм Башҡортостан Республикаһы дәүләт власының башҡа органдары, федераль дәүләт власы органдары, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт власы органдары менән мөнәсәбәттәре федераль закон, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тураһындағы закон менән билдәләнә.\nБАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫНДА ЙӘМӘҒӘТ ВЛАСЫНЫҢ ҺӨҘӨМТӘЛЕ ЭШЛӘҮ ГАРАНТИЯЛАРЫ\nБашҡортостан Республикаһында йәмәғәт власы органдары граждандар йәмғиәтен үҫтереүгә булышлыҡ итә һәм Башҡортостан Республикаһы эштәре менән идара итеүҙә һәм урындағы үҙидарала, үҙҙәренең власть вәкәләттәрен тормошҡа ашырыуҙа халыҡтың һәм граждандарҙың коллектив ҡатнашыуын тәьмин итә.\nБашҡортостан Республикаһында йәмәғәт власы органдарының үҙ-ара мөнәсәбәттәре намыҫлылыҡ, властың асыҡлығы, ҡарарҙарҙы әҙерләү һәм тормошҡа ашырыуҙа контроль процедураларын көйләү, яраштырыу, шулай уҡ дәүләт һәм муниципалитет менән тейешлесә идара итеүҙә үҙ-ара яуаплылыҡ принциптарына нигеҙләнә.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары үҙ вәкәләттәрен тормошҡа ашырғанда дөйөм именлеккә, эске берҙәмлеккә, мәҙәниәттәр һәм телдәр төрлөлөгөнә, тиң хоҡуҡлылыҡҡа, хеҙмәттәшлеккә һәм урындағы үҙидараны ғәмәлгә ашырған территорияларҙың интеграцияһына булышлыҡ итә.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары урындағы үҙидараны ғәмәлгә ашырған территорияларҙы финанс тигеҙләү йәһәтенән дәртләндерә һәм, Башҡортостан Республикаһының комплекслы социаль-иҡтисади үҫешен тәьмин итеүҙә ҡатнашыуы һөҙөмтәлелегенән сығып, уларға тейешлесә финанс яҡтан булышлыҡ итә, административ, хоҡуҡи һәм инвестицион ярҙам күрһәтә.\nБашҡортостан Республикаһында йәмәғәт власы органдары араһындағы фекер айырымлыҡтары һәм бәхәстәр паритетлы нигеҙҙә ойошторолған комиссиялар тарафынан ҡарала һәм яраштырыу процедуралары, консультациялар, һөйләшеүҙәр нигеҙендә йәки суд тәртибендә хәл ителә.\n(6-сы бүлек Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһында суд власын Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды, федераль судтар һәм мировой судьялар тормошҡа ашыра.\nБашҡортостан Республикаһы судтарына Башҡортостан Республикаһы Конституция Суды һәм мировой судьялар инә.\nБашҡортостан Республикаһы судтарының вәкәләттәре, ойоштороу һәм эшмәкәрлек тәртибе Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы, ошо Конституция, федераль закондар һәм Башҡортостан Республикаһы закондары менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы Конституция Суды Башҡортостан Республикаһының конституцион ҡоролошон, кеше һәм граждандың төп хоҡуҡтарын һәм иректәрен яҡлау маҡсатында:\n1) Башҡортостан Республикаһы закондарының;\n2) Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының норматив хоҡуҡи акттарының;\n3) Башҡортостан Республикаһы Башлығының норматив хоҡуҡи акттарының;\n4) Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең һәм Башҡортостан Республикаһының бүтән башҡарма власть органдарының норматив хоҡуҡи акттарының;\n5) урындағы үҙидара органдарының норматив хоҡуҡи акттарының;\n(5-се пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\n6) Башҡортостан Республикаһы ҡарамағындағы мәсьәләләр буйынса Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары һәм урындағы үҙидара органдары араһындағы асыҡ-хоҡуҡи договорҙарҙың Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына ярашлы булыу-булмауы тураһындағы эштәрҙе хәл итә.\n(6-сы пункт Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Конституция Суды тарафынан конституцион түгел тип танылған акттар йәки уларҙың айырым положениелары үҙ көсөн юғалта.\nБашҡортостан Республикаһы Конституция Суды Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына аңлатма бирә.\nБашҡортостан Республикаһы Конституция Суды федераль закон һәм Башҡортостан Республикаһы законы менән уның компетенцияһына индерелгән башҡа конституцион-хоҡуҡи мәсьәләләрҙе ҡарай.\nБашҡортостан Республикаһы Конституция Судының үҙ вәкәләттәре сиктәрендә ҡабул ителгән ҡарарҙары башҡа суд тарафынан ҡабат ҡарала алмай.\nФедераль закон һәм уға ярашлы ҡабул ителгән Башҡортостан Республикаһы законы менән судья вазифаһына кандидаттарға ҡуйылған талаптарға яуап биргән Рәсәй Федерацияһы граждандары Башҡортостан Республикаһы судтары судьялары була ала.\nБашҡортостан Республикаһы судтарын финанслау суд эштәрен алып барыуҙы тулыһынса һәм бойондороҡһоҙ тормошҡа ашырыу мөмкинлеген тәьмин итергә тейеш.\nУрындағы үҙидара ҡала, ауыл биләмәләрендә һәм башҡа территорияларҙа тарихи һәм урындағы башҡа традицияларҙы иҫәпкә алып тормошҡа ашырыла.\nУрындағы үҙидара тормошҡа ашырылған территорияларҙың сиктәрен үҙгәртеү ундағы халыҡтың фекерен иҫәпкә алып рөхсәт ителә.\nБашҡортостан Республикаһында урындағы үҙидара халыҡтың урындағы әһәмиәткә эйә булған мәсьәләләрҙе үҙ аллы хәл итеүен, муниципаль милекте биләүҙе, файҙаланыуҙы һәм уның менән эш итеүҙе тәьмин итә.\nУрындағы үҙидара граждандар тарафынан референдум, һайлау, бүтән формаларҙа туранан-тура ихтыяр белдереү юлы менән, урындағы үҙидараның һайланып ҡуйылған һәм башҡа органдары аша тормошҡа ашырыла.\nУрындағы үҙидара органдары муниципаль милеккә үҙ аллы идара итә, үҙ компетенцияһы сиктәрендә урындағы бюджетты төҙөй, раҫлай һәм үтәй, урындағы һалымдарҙы һәм йыйымдарҙы билдәләй, йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙы бойомға ашыра, шулай уҡ урындағы әһәмиәткә эйә булған башҡа мәсьәләләрҙе хәл итә.\nУрындағы үҙидара органдарының структураһы халыҡ тарафынан үҙ аллы билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары урындағы үҙидараға булышлыҡ итә.\nБашҡортостан Республикаһында урындағы үҙидара суд яҡлауы, Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары тарафынан ҡабул ителгән ҡарарҙар һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән өҫтәмә сығымдарҙы ҡаплатыу хоҡуғы, урындағы үҙидараның Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы, ошо Конституция, федераль закондар, Башҡортостан Республикаһы закондары тарафынан билдәләнгән хоҡуҡтарын сикләүҙе тыйыу менән гарантиялана.\nВәкәләттәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн кәрәкле матди һәм финанс средстволары тапшырылып, Башҡортостан Республикаһы законы менән урындағы үҙидара органдарына Башҡортостан Республикаһының айырым дәүләт вәкәләттәре бирелеүе мөмкин. Бирелгән вәкәләттәрҙе тормошҡа ашырыу Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары контролендә була.\nФИНАНСТАР ҺӘМ БЮДЖЕТ\nБашҡортостан Республикаһында бюджет төҙөлөшө федераль закондар һәм Башҡортостан Республикаһы закондары менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы үҙ компетенцияһы сиктәрендә финанстар, бюджетҡа ҡағылышлы хоҡуҡ мөнәсәбәттәре һәм һалым һалыу өлкәһендә берҙәм федераль сәйәсәт үткәреүҙә ҡатнаша.\nБашҡортостан Республикаһы бюджеты һәм Башҡортостан Республикаһының бюджеттан тыш территориаль дәүләт фондтары бюджеттары йыл һайын Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан Башҡортостан Республикаһы Башлығы тәҡдиме буйынса ҡабул ителә.\nБашҡортостан Республикаһы, федераль законға ярашлы, Башҡортостан Республикаһы бюджетына һалымдар һәм башҡа мотлаҡ түләүҙәр билдәләй.\n(Башҡортостан Республикаһының 2012 йылдың 28 июнендәге 545-з һанлы Законы редакцияһында)\nбашҡортостан республикаһының дӘүлӘт символдары\nБашҡортостан Республикаһының үҙ Дәүләт гербы, Дәүләт флагы һәм Дәүләт гимны – Башҡортостан Республикаһының дәүләтселеген, Башҡортостан халҡының үҙенсәлеген һәм традицияларын сағылдырыусы рәсми символдары бар.\nБашҡортостан Республикаһының Дәүләт гербы милли биҙәк менән уратып алынған түңәрәк эсендә сығып килеүсе Ҡояш һәм уның нурҙары ерлегендә Салауат Юлаев һәйкәле һүрәтенән тора. Аҫта ҡурай сәскәһе тажы, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт флагы төҫтәренә буялған, аҡ төҫөнә «Башҡортостан» тип яҙылған таҫма һүрәтләнгән.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт гербының төҫлө һүрәтләнешендә Салауат Юлаев һәйкәле һәм биҙәк – алтынһыу, ҡурай сәскәһе – йәшел, сығып килеүсе Ҡояш – аҡһыл-алтынһыу төҫтә, Ҡояш нурҙары – һары, һәйкәл менән биҙәк араһындағы ерлек – аҡ, түңәрәктең эске һәм тышҡы яғы – ҡараһыу алтын төҫтә.\nБашҡортостан Республикаһының Дәүләт флагы тура мөйөшлө өс төҫтәге туҡыманан тора. Туҡыма бер тигеҙ киңлектәге буй һыҙаттарҙан тора: өҫкө һыҙат – күк, урталағыһы – аҡ һәм аҫтағыһы – йәшел төҫтә. Аҡ һыҙат уртаһына алтынһыу төҫтәге эмблема – ете таждан торған стилләштерелгән ҡурай сәскәһен эсенә алған түңәрәк төшөрөлгән.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт гимны музыкаль-шиғри әҫәрҙән ғибәрәт.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт гимнының көйө һәм һүҙҙәре Башҡортостан Республикаһы законы менән раҫлана.\n(Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 18 сентябрендәге 23-з һанлы Законы редакцияһында)\nБАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫ КОНСТИТУЦИЯҺЫНА үҙгӘрЕШТӘР һәм ӨҫтӘмӘлӘр индереү тӘртибе\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһындағы тәҡдимдәрҙе түбәндәгеләр индерә ала:\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарының билдәләнгән һанының кәмендә өстән бер өлөшө;\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы;\n(өсөнсө абзац Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 4 мартындағы 57-з һанлы Законы редакцияһында)\nБашҡортостан Республикаһы Конституция Суды.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһының беренсе киҫәгенең 1-се һәм 11-се бүлектәре положениеларына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһындағы тәҡдимдәр Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан уларҙы илле мең һайлаусы яҡлап сыҡҡандан һуң ғына ҡарала. Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының башҡа положениеларын үҙгәртеү һәм тулыландырыу Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тарафынан дөйөм тәртиптә башҡарыла.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү процедураһы «Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тәртибе тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законы менән билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһындағы Башҡортостан Республикаһы закондары Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы депутаттарының билдәләнгән һанының кәмендә өстән ике өлөшөнөң күпселек тауышы менән өс уҡыуҙа ҡабул ителә.\nӘгәр Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр тураһында тәҡдим индерелгәндән һуң бер йыл эсендә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы тейешле закон ҡабул итмәһә, тәҡдим кире ҡағылған тип иҫәпләнә һәм кире ҡағылғандан һуң бер йыл эсендә яңынан күтәрелә алмай.\nОшо Конституцияның Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошон билдәләүсе 64-се статьяһына үҙгәрештәр Башҡортостан Республикаһының үҙ составында яңы административ-территориаль берәмек булдырыу тураһындағы законы нигеҙендә индерелә.\nйомғаҡлау һӘм күсеү положениелары\n1. Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының 1994 йылдың 3 авгусындағы «Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында» Договоры Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына ҡаршы килмәгән өлөшөндә ғәмәлдә була.\nРәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының 1994 йылдың 3 авгусындағы «Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында» Договоры положениелары Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы положениеларына тап килмәгән осраҡта, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы положениелары ғәмәлдә була.\n2. Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына ярашлы (2000 йылдың 3 ноябрендәге 94-з һанлы «Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында» һәм 2002 йылдың 3 декабрендәге 369-з һанлы «Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индереү тураһында» Башҡортостан Республикаһы закондары редакцияһында) һайланған Башҡортостан Республикаһы Президенты үҙ вәкәләттәрен вәкәләттәре срогы бөткәнгә тиклем бойомға ашыра.\nБашҡортостан Республикаһының конституцион ҡоролошо нигеҙҙәре\nКеше һәм граждандың хоҡуҡтары, иректәре һәм бурыстары


22 майҙа Башҡортостанда берҙәм һайлау көнө уҙғарыла - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n22 майҙа Башҡортостанда берҙәм һайлау көнө уҙғарыла\nМәскәүҙән Өфөгә килгән был машинаның йөгө 14 тонна. Уның эсендә һайлауҙар өсөн 920 мең бюллетень тейәлгән. Документтарҙы баш ҡала келәттәренең береһенә бушаттылар. Бюллетендәр бер нисә телдә баҫылған.\nПраймериз алдан һайлау тигәнде аңлата. Уның маҡсаты – сәйәси фирҡәнән бер кандидатты билдәләү. Рәсәйҙә бындай кампания 2007 йылдан алып уҙғарыла. Быйыл Башҡортостандан 107 кандидат теркәлде.\nепутатлыҡҡа һайланыр өсөн тәүҙә бөтә кандидаттарға ла партия исеменән алдан һайлауҙарҙа ҡатнашырға кәрәк. Унда Рәсәй граждандары араһынан һәр кем дәғүә итә ала. Әммә, талаптары ла бар.\nШуныһы ла мөһим, праймеризда фирҡә ағзаһы ла, партияла тормаған башҡа кешеләр ҙә үҙ кандидатураһын сығара ала. Ә һайлаусылар уларҙың бер нисәүһе өсөн тауыш бирергә хоҡуҡлы.\nарлыҡ кандидаттар ҙа тәүҙә халыҡтың ышанысын яуларға тейеш. Был маҡсатта праймериз алдынан кандидаттар араһында дебаттар ойошторола. Йәғни, һайлауҙа ҡатнашҡандар урында кешеләр менән осраша. Ошондай саралар Башҡортостанда башланды ла инде.\nПраймериздың һөҙөмтәләрен Федераль ойоштороу комитеты барлаясаҡ. Һуңынан махсус сьезда кандидаттар тәҡдим ителә. Быйыл Башҡортостандан бер мандатлы округтар буйынса алты депутат күрһәтелә, шулай уҡ, улар федераль округ буйынса ла һайлана.\nПраймериз көнөндә Башҡортостан буйынса 678 һайлау комиссияһы эшләйәсәк. Уларҙың береһе ошо мәктәптә урынлашасаҡ. Участкалар иртәнге һигеҙҙән киске сәғәт һигеҙгә тиклем асыҡ була. Ойоштороусылар был кампанияла һайлаусылар әүҙем ҡатнашыр тип өмөтләнә.\n13 мая Өфөлә поляктар мәҙәниәте көндәре башланды\n16 мая Өфөнөң Калинин районында Төнъяҡ баҙарҙа сыҡҡан янғын һүндерелде


Гәзиттең номеры: 73 » Гәзиттең номеры: 73 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 73\nЭш сәфәрҙәре һөҙөмтәле булды14.09.2017\nАлдан хәбәр иткәйнек инде: 6 сентябрҙә бер юлы ике РФ Дәүләт Думаһы депутаты беҙҙең районға эш сәфәре менән килделәр.\nЗөһрә Йыһанур ҡыҙы Рәхмәтуллина тәүҙә Учалы ауылындағы Башҡорт гимназияһы эшмәкәрлеге менән танышты. Был уҡыу учреждениеһы 1996 йылда барлыҡҡа килә, әле иң ҙур мәктәптәрҙең береһе (Учалы, Өргөн, Һәйтәк ауылдарынан 530 баланы 55 педагог уҡыта). Депутат уҡыу кластарын, спорт залын ҡарап сыҡты. Залда ике йыл элек капиталь ремонт үтә, хәҙер мәктәп-ара ярыштар үткәреү ҙә оят түгел. Зөһрә Йыһанур ҡыҙы уҡыусылар менән аралашып, балаларҙың ҡыҙыҡһыныусан, уҡы-мышлы икәнлектәрен, заман менән бергә атлауҙарын ҙур ҡәнәғәтлек менән билдәләй. «Вундеркиндтар, индиго-балалар! - тип яҙҙы үҙенең социаль селтәрҙәге шәхси битендә. - Ә иң мөһиме - туған тел һәм мәҙәниәтен дә яҡшы беләләр».\nКартуф уңышы ҡыуандырмай09.09.2016\nКөҙ - муллыҡ, сәскән емештәреңде йыйып, хеҙмәтеңдең һөҙөмтәһен барлау миҙгеле. Быйылғы уңыш бер ҙә зарланырлыҡ түгел. Йылына ҡарап, хатта ныҡ яҡшы, тип әйтергә мөмкин. Баҡсаларҙа емеш-еләк, йәшелсә ишелеп уңды. Хужабикәләр әлеге ваҡытта мәж килеп тоҙламалар, салаттар эшләй. Ә бына картуфҡа килгәндә яңы уңыш ул тиклем ҡыуандырмай. Урыны менән генә яҡшы. Үҫентеләрҙең үҫер сағында, июнь-июль айында ямғырҙың булмауы насар йоғонто яһаны, күрәһең. Әле күп кеше картуфын ҡаҙып алып, баҙҙарына һалып ҡуйған. Хәтеремдә, бынан биш-алты йыл элек тотош республикала картуф уңмағайны. Ана шунда белде лә инде халыҡ «икенсе икмәк» тип йөрөтөлгән ғәҙәти ризыҡтың ҡәҙерен. Мысыр, Израиль, Беларусь һәм тағы ла әллә ҡайҙарҙан килтерелгән йәшелсәне сараһыҙҙан һатып ала инеләр. Ысынлап та, күнегелгән әйбер юҡҡа сыҡҡас ҡына ҡәҙерле була. Үҙебеҙҙең ерҙә үҫкән ҡәҙимге картуфтың тәмен дә, туҡлыҡлығын да шунда ныҡлап аңланылар.\nАллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн09.09.2016\nҠорбан байрамы - иң мөһим мосолман байрамдарының береһе. Хаж тамамланыуын белдерә, Зөлхизә айының унынсы көнөндә, йәғни ураҙанан һуң 70 тәүлек үткәс байрам ителә. Быйыл ул 12 сентябргә тура килә. Был көндө барлыҡ мәхәлләләрҙә лә ҙур байрам саралары үтәсәк. Мосолман халҡына хас булған ҡорбан салыу йолаһы бик кешелекле һәм оло эштәрҙән һанала.\nЮл буйында яңғыҙ ҡайын25.06.2014\nЕр йөҙөнә йомарт көҙ килде. Ул үҙенең төрлө төҫтәге буяуҙарын тирә-яҡҡа һипте. Баҫыуҙар алтынға мансылды. Ә урманда шундай саф һауа. Ағастарға ҡара әле, һәр береһе үҙенең йәшел күлдәген һалып, бөтөнләй икенсе кейем кейгән. Һары, ҡыҙыл, көрән… - әйтеп бөткөһөҙ матур. Хас та урманда байрам. Тик ғорур ҡарағай ғына үҙенең йәшел тунын һалмаған.\nЮл ситендә үҫкән нәфис ҡайын, алтын алҡаларын сыңғылдатып, көҙгө елгә бәүелеп ҡуйҙы. Эргәһендә ҡара күҙле муйылдар, яҡын торған ҡыҙыл муйынсаҡ таҡҡан баландар, ара-тирә ҡарт ҡайындар үҫә. Ә ул нишләптер япа-яңғыҙы юл буйында. Йәйге эҫелә юлсылар ҡайын янына туҡтап хәл йыйып алалар.\nАна, терпе энәләренә бәшмәк ҡаҙап, йүгерә-йүгерә үтеп китте, нескә билле ҡырмыҫҡалар бушамайҙар, һәр береһе нимәлер ташый, урмандағы бар йәнлек, ҡоштар оҙон ҡышҡа әҙерләнә. Ваҡыт үтә, көҙҙөң сыуаҡ көндәре яйлап һалҡын елгә алмашынды. Көслө елдәр ағастарҙың берәм-һәрәм япраҡтарын йолҡоп алды. Әйтерһең дә урманда - төрлө төҫтә япраҡ ямғыры. Ергә аллы-гөллө япраҡтарҙан балаҫ түшәлде. Зифа ҡайын да үҙенең алтын алҡаларын тирә-яҡҡа һипте.\nКөндәр һыуынды. Күк йөҙөнән ҡар бөртөктәре, йондоҙсоҡтар ҡойолдо.\nУрман йомшаҡ аҡ юрғанға уранып йоҡоға талды. Яңғыҙ ҡайын да аҡ шәлен иңенә һалды. Инде ул, әйтерһең дә туйға әҙерләнгән һылыу кәләш. Ҡояш нурҙарына төрлө төҫтә йымылдашҡан аҫыл таштарға ҡойолған.\nУрманда тынлыҡ, тик һайыҫҡан шыҡырлаған, ҡарға ҡарҡылдаған тауыш ишетелеп ҡала. Урман докторы тумыртҡа туҡылдатып, ағастарҙың һаулығын тикшерә.\nШулай ҙа тормош дауам итә. Ҡыҫҡа ҡойроҡ аҡ ҡуян йүгереп үтеп китте. Ҡупшы төлкө эҙҙәрен һеперә-һеперә ҡайҙалыр ашыға. Турғайҙар сырҡылдашып балан емештәрен сүпләй, һайыҫҡандар шыҡырлашып бер-береһе менән гәпләшәләр. Ҡар өҫтөндә ниндәй генә эҙҙәр юҡ, әйтерһең дә аҡ ҡағыҙ битенә кемдер нимәлер яҙып сыҡҡан, тик уҡый ғына белергә кәрәк.\nҠырыҫ ҡыштың ажғыр бурандары һыҙғырып килеп етте. Ағастарҙы төбө-тамыры менән йолҡоп алырҙай булып ҡоторондо. Яңғыҙ ҡайын көслө елгә ары һуғылды, бире һуғылды. Бына һынам-һынам, тип уйланы. Күҙ йәштәре ынйы тамсылары булып, боҙ булып ҡатты. Ҡороған еректәр шартлап һынды, ҡарҙарҙы өйөрөлтөп, тауҙар өйөп ҡуйҙы. Инде шағрып туйҙым тигәндәй, буран тынысланды. Күк йөҙөндә ҡояш йылмайып ҡараны. Ағастар турайып ултырҙылар, турғайҙар ҡыуанышып сырҡылдаштылар. Яңғыҙ ҡайындың күҙ йәштәре суҡ булып йәйғор төҫтәрендә йылҡылданы.\nОҙаҡламай Ергә йәшел күлдәкле Яҙ атланы. Ҡояш көлтә-көлтә нурҙарын йәлләмәйсә һипте. Ҡар аҫтынан яңы ғына моронлаған себештәй һап-һары умырзаялар ҡалҡып сыҡты. Сылтыр-сылтыр көлөп, ҡар һыуҙары аҡты. Ҡоштар парланышып оя ҡорҙолар. Ҡыштың әсе һыуыҡтары онотолдо. Барлыҡ донъя шатлана, терелә. Ағастарҙың бөрөләре шартлап ярылды, хуш еҫле өр-яңы йәшел япраҡ ярҙылар. Ҡоштар иртә таңдан кискә тиклем моңло концерт тапшыралар.\n… Ә яңғыҙ ҡайын эргәһендә йәш кенә ҡарағай шытып сыҡты. Көндән-көн матурайып ҡояшҡа үрелде. Аҡ ҡайын шатлығынан ни эшләргә белмәне. «Ҡар бурандарҙан да, ҡояштың эҫе нурҙарынан да һаҡлармын мин һине, бәләкәсем, - тип, йәшел яулығы менән һыйпап-һыйпап алды. - Инде мин яңғыҙым түгел, эргәмдә ҡарағайым бар», - тип башын ғорур күтәреп ултырҙы.\nУраҙ йәшмәһе - Эрмитажда25.06.2014\nУрал тауының төрлө ҡаҙылмаларға бай булыуы бөтә донъяға билдәле. Алтынының, тимеренең, баҡырының, төрлө аҫыл таштарының иҫәбе-һаны юҡ. Ураҙ ауылының тирә-яғында ла марганец ятҡылығы, алтын, төҙөлөш өсөн йылға ҡомо кеүек байлыҡтар бихисап.\nМин Ураҙ йәшмәһе тураһында яҙғым килә. Ауылда ете саҡрым самаһы алыҫлыҡта йәшмә ятҡылығы бар. Ҡыҙыл төҫтә, аҡ-ҡара, асыҡ һәм тоноҡ һыҙаттары булған был йәшмәне рус телендә «Мясной агат» тип тә атайҙар. Ятҡылыҡ 200х80х30 метр самаһы. XVIII быуатта Екатеринбург һәм Колыван фабрикаларында унан төрлө ҙурлыҡтағы вазалар, һауыт-һабалар яһағандар. Санкт-Петербург ҡалаһының Екатерина һарайын биҙәгәндә лә оҫта Иван Балакшин Ураҙ йәшмәһен киң ҡулланған. Башҡа төрлө аҫыл таштар менән берлектә ул Агата бүлмәһенә ҡабатланмаҫ төҫлө шәлкем өҫтәгән.\nСанкт-Петербург ҡалаһының Эрмитажында Ураҙ йәшмәһенән яһалған ваза тора тигәнде ишеткәнем бар ине. Шул вазаны барып күрергә ине тигән хыялды күп йылдар йөрөттөм, әммә ул яҡҡа һис юл төшмәне. Шул ҡаланың Герцен университетында уҡып йөрөгән Миләүшә ҡыҙым диплом алыу тантанаһына саҡырғас, күптәнге хыялым, ниһайәт, тормошҡа ашырына ҡыуанып, юлға сыҡтым.\nСағыу йәйҙе кешеләр генә түгел, мал-тыуар ҙа һағынып көтөп ала. Ҡыш буйы ябыҡ биналарҙа тороу уларҙы ла ялҡыта, күрәһең. Тирә-яҡ йәшеллеккә күмелеү менән малдар йәйләүгә күсә, иркен яланда шифалы үләндәр менән туҡланған һыйырҙар шундуҡ көрәйеп, һөтөн арттыра.\nЙылдағыса ошо осорҙа машина менән һыйыр һауыу операторҙарының конкурсын уҙғарыу матур йолаға әйләнгән. Быйыл был сара «Рысай» муниципаль унитар предприятиеһының йәйләүендә үтте. Үҙҙәренең оҫталығын һынап ҡарарға, тәжрибә уртаҡлашырға тип, «Рысай» предприятиеһынан, «Байрамғол» агрофирмаһынан, «Ташъяр», «Күмәс» йәм-ғиәттәренән, «Һәйтәк» агрофирмаһынан, «Аҡҡужа», «Прогресс» крәҫтиән-фермер хужалығынан 12 һауынсы килде. Ярышҡа килеүсе һауынсыларҙың хеҙмәт стажы төрлөһөнөң төрлөсә: берәүҙәр яңы ғына эш башлап тора, араларында өс-дүрт йыл, егерме биш, утыҙ, хатта ҡырҡ йыл эшләгәндәре лә бар. Һыйыр һауыу еңел түгел, быны ғүмерендә исмаһам бер тапҡыр булһа ла һыйыр һауып ҡараған һәр кем әйтә ала. Иртә таңдан торорға барыһының да хәленән килмәй, етмәһә йәй серәкәй-күгәүен бимазалай, ҡайһы ваҡыт һыйырҙарҙың эргәһенә яҡын барырлыҡ түгел.\nДонъяла иң ҡиммәт торлаҡтар исемлеге төҙөлдө. Беренсе урында Һиндостандан Мукеш Амбани атлы әҙәмдеке. Мумбаи ҡалаһында төҙөткән 27 ҡатлы йорто 1 миллиард долларҙан ҡиммәтерәк хаҡҡа баһалана. 6 кешелек ғаиләһен хеҙмәтләндереү өсөн ошо һарайҙа 600 ялсы ла йәшәй. Ә бит Һиндостанда күпселек халыҡ хәйерселектәң аръяғында көн күрә! Әйткәндәй, нефть-газ һәм сауҙа компанияларын нигеҙләүсе аталарының мираҫын һаман да бүлешә алмай, М. Амбани хәҙер инде 3 йыл ҡустыһы менән судлаша. Ҡомһоҙлоҡтоң сиге юҡтыр… Беҙҙекеләрҙән (йәғни СССР мираҫын талап байыусыларҙан) исемлектә икәү күренә. Украина миллиардеры Ринат Әхмәтов Лондондағы 2300 квадрат метрлыҡ фатиры менән 6-сы урында -221 миллион доллар. Роман Абрамович 8-се килә, шул уҡ кешелек әреғорттары ояһына әйләнгән Лондондағы йорто 140 миллион долларға баһалана.\nАҠШ Угандаға ҡарата ла санкциялар ҡабул итте. Сәбәбе - был Африка илендә гомосексуализм өсөн енәйәт яуаплылығы ҡабул ителә. Үпкәләгәс, һаулыҡ һаҡлау системаларын үҫтереү өсөн вәғәҙә иткән аҡсаны ла бирмәйәсәктәр. Әйткәндәй, фәҡәт енси аҙғынлыҡ арҡаһында негрҙар ВИЧ-инфекциянан күпләп ҡырыла…


Өс уйын рәттән отолғандан һуң Нефтекаманың «Торос» хоккейсылары, ниһайәт, еңеү яуланы\nВоронеж ҡалаһында урындағы «Буран» клубы менән осрашыу яҡташтарыбыҙ файҙаһына 4:2 иҫәбе менән тамамланды.\nДәғүәселәр был уйынға айырыуса етди әҙерләнгән. Сөнки улар ике йыл рәттән плей-офта тап Руслан Сөләймәнов дружинаһы тарафынан уңышһыҙлыҡҡа дусар булды. Һуңғы осрашыу Башҡортостан командаһы өсөн һөҙөмтәле башланды. Бишенсе минутҡа тиклем Алексей Митрофанов менән Андрей Анкудинов бер-бер артлы ике шайба индерҙе. Тәнәфестән һуң әлеге лә баяғы Алексей Митрофанов менән Анатолий Степанов уңышҡа өлгәште. Майҙан хужалары ике гол менән генә яуап ҡайтара алды. Икенсе ноябрҙә яҡташтарыбыҙ Балашиханың «Динамо»һы менән көс һынаша.


61(2011) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 61(2011)\nТамырлы яңғыҙ имән\nӘҙәбиәт // 6-08-2011, 10:51\nМеңдәрсә саҡрымға һуҙылған юлдан арып-талып тыуған ауылына ун ете йылдан һуң ҡайтып килеүсе Фәдис яңғыҙ ҡайын ҡалҡыулығындағы шишмә эргәһендә туҡталып иркен һулыш алды, йәнле күҙәнәктән урғылып сығып, үҙ юлын тапҡан, ҡояш нурҙарында сағылған һалҡын һыуҙы услап йотлоға-йотлоға эсеп, һыуһынын баҫты. Бит-ҡулдарын сылатып алғас, йән һәм тәненә еңеллек өҫтәлеүен тойҙо. Ергә салҡан ятып, күктәге ҡояшты, бейектә осҡан ҡарлуғастарҙы күҙәтте. Ауыл, йәйге көндөң матурлығы үҙе үк ошо иреккә, сихри донъяға тарта икән....\nРубрикалар // 6-08-2011, 10:48\nИлдең эске эштәр министры Рәшит Нурғәлиев шундай асыш яһаған: баҡһаң, беҙҙә 7,5 мең экстремистик сайт бар икән дәһә!\nБә-әй, тип аптырар күптәр, шул сама сайт нисек быға тиклем ел-ямғыр теймәй эшләп ята ул?! Бәғзеләр, әйтмәгән һүҙе, эшләмәгән эше өсөн дә экстремист тип нарыҡланып, күпме эҙәрлекләүгә дусар булһа, берәүҙәр рәхәтләнеп интернет аша «ҡара эш»ен башҡара. Һәм улар меңәрләгән! Дә-ә, йәмәғәт, полицияға эш күп. Милиция йылдар буйы иҫәпкә лә алмағанды тәртипкә килтерергә кәрәк бит....\nһул яҡҡамы, Уң яҡҡамы?\nНовости / Сәйәсәт // 6-08-2011, 10:46\nМостай Кәримдең Әлфиәһен иҫләйһегеҙҙер әле. Бәләкәй ҡыҙ, урамға сығып, ҡайһы яҡҡа юлланырға белмәйенсә: «Те яҡҡамы, бы яҡҡамы?» – тип икеләнеп тора. Өйҙәгеләренә бер аҙ үсегеп сыҡҡайны шул. Тәғәйен тарафҡа китергә белмәгәс, аҙымын баҫырға ҡыйманы. Бөгөн беҙ үҙебеҙгә «ҡайһы яҡҡа?» тигән һорауҙы бирәбеҙме ул? Бер мәлдә икеләнеүҙәрем ошондай шиғыр юлына һалынғайны:...\nУҡырға бер ҡасан да һуң түгелме?\nНовости / Мәғариф // 6-08-2011, 10:45\nБаш ҡалабыҙҙа «Ололар өсөн халыҡ университеты» («Народный университет третьего возраста») республика маҡсатлы программаһы буйынса төркөм йыйыу иғлан ителде. Йәғни 55 йәштән өлкән ҡатын-ҡыҙҙарға, 60-тан үткән ир-атҡа уҡыу мөмкинлеге бирелә.\nӨфө ҡалаһы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, өлкәндәргә дүрт йүнәлеш буйынса белем биреләсәк: компьютер технологияһы нигеҙҙәре, инглиз телен өйрәнеү, ғаилә психологияһы, шәхси гигиена һәм һауыҡтырыу физкультураһы....\nБәләнең башы – үҙебеҙҙә\nМахсус бит / Проблема // 6-08-2011, 10:44\nИҫерткестәр, алкоголле эсемлектәр... Был төшөнсәләр ХХI быуатта ла, оло афәт булып, күкрәктәрен киң киреп, артабан таралыуын, кешелеккә үҙенең иҫәпһеҙ бәлә-ҡазаһын килтереүен дауам итә. Эскелектең сәбәптәре, уның таралыуы, унан ҡотолоу юлдары тураһында әле яңы ғына «баш вата» башланыҡ, тиһәк тә була. Әммә фәлсәфә һатмайынса ғына шуны таныйыҡ – сәбәп тик үҙебеҙҙә: үҙебеҙ йәшәгән, үҙебеҙ булдырған эскеселәр мөхитендә, үҙебеҙ булдырған йәмғиәттә....\nХеҙмәт кенәгәһен бөтөрөргә уйлайҙар\nМахсус бит / Проблема // 6-08-2011, 10:42\nУны чиновниктар хеҙмәт килешеүенә алмаштырасаҡ\nРәсәйҙә 2012 йылдан башлап хеҙмәт кенәгәһен бөтөрөү тураһында һүҙ алып баралар. Был документһыҙ йәшәй алмаусылар өсөн бындай тәртипкә күсеү өсөн ун йыл ваҡыт бирергә ниәтләйҙәр. Чиновниктар, хеҙмәт кенәгәһен хеҙмәт килешеүе алмаштырасаҡ, тип иҫәпләй. Мәскәүҙең юридик даирәһендә барған бәхәстәр беҙҙең дә фекерҙәрҙе сағылдыра. Әйҙәгеҙ, баш ҡала адвокаттарының нимә уйлауы менән танышайыҡ....\nРубрикалар // 6-08-2011, 10:41\nБелорет ҡалаһында йәшәүсе 56 йәшлек ир яңғыҙы ғына еләккә барған. Еләк эҙләп йөрөй торғас, онотолоп китеп, аҙашҡан. Етмәһә, ямғыр ҙа һибәләй башлаған.\nСаҡ ҡына ултырып алырға уйлаған ирҙең аяҡтары ла йөрөүҙән туҡтаған, ул шыуышып ҡына утын йыйып, усаҡ яҡҡан, ҡапҡылап алған. Әммә аҙыҡ запасы тиҙ бөткән. Шылтыратыр ине – телефон беҙҙең урмандарҙа тотмай. Һөҙөмтәлә ир япа-яңғыҙы, һыуһыҙ, аҙыҡһыҙ урманда ятырға мәжбүр булған. Ҡысҡырып ярҙам һорарға хәле лә бөткән. Ирҙең эргәһенән генә үтеп киткән кешеләр, уны иҫерек тип уйлап, туҡтап та тормаған. Ярай әле, дүртенсе көнгә генә булһа ла, бер пенсионер инде хәлһеҙләнгән кешене табып алып, ҡотҡарыусыларҙы саҡырған....\nБерҙәм дәүләт имтиханы: күрһәткестәр һәм хоҡуҡ боҙоуҙар\nНовости / Мәғариф // 6-08-2011, 10:39\nРеспублика йортонда мәктәп тамамлаусыларҙың берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләре буйынса видеоконференция үтте. Унда ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтары, мәғариф бүлектәре етәкселәре ҡатнашты. БР Президенты Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, быйыл БДИ-ла республиканың 24 уҡыусыһы 100-әр балл йыйған. Улар араһынан Күмертауҙағы уҡыусы бындай күрһәткескә ике фәндән ирешкән. 100 балл йыйыусылар былтырғыға ҡарағанда әҙерәк булһа ла, 80-дән 90-ға тиклем балл менән баһаланыусылар һаны артҡан....\nГрант иң башлыларға бирелә\nНовости / Мәғариф // 6-08-2011, 10:37\nРеспубликабыҙ ғалимдары, белгестәре ил кимәлендә лә юғары баһа алып эшләй – ошо көндәрҙә Башҡортостандың алты йәш ғалимы Рәсәй Федерацияһы Президентының грантына лайыҡ булды! Быны иҫбатлаған таныҡлыҡты уларға Башҡортостан Республикаһы буйынса федераль инспектор Алексей Ковальский тапшырҙы....\nМәскәү Өфөгә яҡынаясаҡ\nНовости / Рәсәй // 6-08-2011, 10:36\n«Ваҡыт – аҡса» икәнлеген күптән беләбеҙ. Шуға ла уны юлда үткәреү бөгөнгө мобиль тормошҡа тап килеп бөтмәгән хәл. Рәсәйҙә әүҙем рәүештә юғары тиҙлекле тимер юлы магистралдәре төҙөлә. Улар ил буйлап поезда сәғәтенә 400 километр тиҙлек менән хәрәкәт итергә мөмкинлек бирә.\nОшо магистралдәрҙең береһе Мәскәүҙе Уралдың баш ҡалаһы – Екатеринбург менән тоташтырасаҡ, тип күҙаллана....


“Бысыусылар” язаһын аласаҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » “Бысыусылар” язаһын аласаҡ\nБашҡортостанда эш хаҡы буйынса бурыс 635 миллион һумға еткән. 2018 йылдың 1 декабренә ҡарата 13 мең эшсегә хеҙмәт хаҡы түләнмәгән. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә белдерҙе.\n– Беҙгә яҡшы хеҙмәт хаҡы түләнгән яңы эш урындары кәрәк. Муниципалитеттарға инвестициялар йәлеп итәсәкбеҙ, яңы производстволар асырға тейешбеҙ. Кешегә ҡасандыр эш биргән элекке предприятиеларҙы тергеҙеү мөһим, – тине ул.\nРеспублика етәксеһе билдәләүенсә, һуңғы йылдарҙа республика былай ҙа Башҡортостан йылға пароходсылығы йәмғиәтен, “Ергән” МТС-ы кеүек эре предприятиеларын юғалтты, “Башавтотранс” менән “Башҡортостан” нәшриәтенән саҡ ҡолаҡ ҡаҡманыҡ.\n“Ҡайҙалыр менеджмент эшләп еткермәне, ә ҡайҙалыр махсус рәүештә башҡарылды. Милекселектең төрлө формаларындағы ойошмаларҙы “бысып”, миллиондар һуғып ятҡан енәйәтсел төркөмдәрҙең эшмәкәрлеген туҡтатасаҡбыҙ. Был тармаҡта ҡаты тәртип урынлаштырырға кәрәк”, – тине Радий Хәбиров.


Өфөлә хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләнеләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләнеләр\n8:13, 11 ноября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлиә Антипина/.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәрен уларҙың һөнәри байрамдары менән ҡотлап, тантаналы сара уҙҙы.\nБР буйынса эске эштәр министры Михаил Закомалдин хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәрен ҡотланы.\n— Бөтә заманда ла ошондай үҙ эше оҫталарының ҡәҙерен белделәр һәм уларҙы ихтирам иттеләр. Улар һәр саҡ халыҡҡа хеҙмәт итте. Хеҙмәттәштәребеҙҙең күбеһе был көндө хәрби һаҡта тора. Һәр минут республикабыҙ халҡының тыныслығын патруль-пост хеҙмәте, оператив подразделениелар, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы, ведомствонан тыш һаҡ, тикшереү һәм бик күп башҡа хеҙмәттәр хеҙмәткәрҙәре һаҡлай. Тап улар беренселәрҙән булып кешегә ярҙамға килә — йәмәғәт тәртибен тәьмин итә һәм граждандарҙы енәйәти ҡул һуҙыуҙарҙан һаҡлай. Башҡортостан полицияһы хеҙмәткәрҙәренә ҡайҙа ғына хеҙмәт итергә тура килмәһен, ул булһынмы ҡала урамдарында йәки ҡыҙыу нөктәләрҙә, уларҙы һәр ваҡыт юғары һөнәри оҫталыҡ, оператив-хеҙмәт бурыстарын уңышлы үтәү өсөн юғары яуаплылыҡ, батырлыҡ һәм фиҙаҡәрлек кеүек сифаттар айыра. Хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған иптәштәребеҙ тураһында мәңге хәтерләйәсәкбеҙ. Уларҙың миҫалында йәш быуын хеҙмәткәрҙәрен Ватанға намыҫлы хеҙмәт итергә, антҡа тоғро ҡалырға өйрәтәбеҙ, — тип айырып әйтте Михаил Закомалдин.\nУл шулай уҡ дөйөм эшкә полиция хеҙмәткәрҙәренең туғандары һәм яҡындары индергән өлөштө лә билдәләне һәм йәш быуын хоҡуҡ һаҡлаусыларын ҡотланы.\nРәсәй Эске эштәр министрлығы башлығы Владимир Колокольцевтың тәбрикләү телеграммаһы уҡып ишеттерелде. Унда, атап әйткәндә, былай тиелә: «10 ноябрҙе беҙҙең менән бергә миллионлаған граждан билдәләй, ул эшебеҙҙең һөҙөмтәһен баһалау билдәһе. Бындай ышаныс белдереүҙең буштан ғына килмәүен аңлайбыҙ. Уға тиҫтәлән йылдарҙың көндәлек хеҙмәте нигеҙ булып тора».\nМихаил Закомалдин иң яҡшы хеҙмәткәрҙәргә дәүләт ведомство-ара наградаларын тапшырҙы. Шулай уҡ хеҙмәткәрҙәрҙең ҡаҙанышы Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы грамоталары менән билдәләнде. Байрамды сәнғәт эшмәкәрҙәре тамамланы.


Бөгөн баш ҡалала беренсе тапҡыр «Өфө» дискуссия майҙансығы ойошторолдо - Bash.News\nБөгөн баш ҡалала беренсе тапҡыр «Өфө» дискуссия майҙансығы ойошторолдо https://bash.news/news/108081_bgn_bash_alala_berense_tapyr_f_diskussiya_majansyy_ojoshtoroldo\nЙәмғиәтте борсоған һорауҙар. Бында Башҡортостан үҫешенә өлөш индерергә, тыуған яғына хеҙмәт итергә теләгән студенттар йыйылды. Һәләтле йәштәр менән БСТ каналы хәбәрсеһе Әлфинә Килдейәрова осрашты.\n«Өфө» дискуссия майҙансығы пленар ултырыш менән башланды, ул 2020-24 йылдарҙа «Башҡортостандың үҫеш сценарийы» темаһына бағышланды. Спикерҙар менән типә-тиң әңгәмә ваҡытында республикала ғәмәлгә ашырылған проекттарҙы яҡшыртыу юлдары ҡаралды. Өфөлә вуз-ара кампус төҙөү, йәштәргә донъя кимәлендәге белем алыу мөмкинлеге һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Ҡатнашыусылар был проектҡа үҙ теләктәрен дә индерә алды.\nБашҡортостандың алдағы биш йылға үҫеше тураһындағы Указға ярашлы дусскусия майҙансығы дүрт йүнәлешкә бүленде. Унда йәштәр мөхитендә милли сәйәсәт, проектҡа нисек инвестициялар йәлеп итеү, сәләмәт тормош, экология, һанлы иҡтисад һәм башҡа темаларға ҡыҙыу әңгәмә барҙы. Проблемалар бар, улар тураһында ҡурҡмай һөйләргә һәм мәсьәләне хәл итеү юлдарын тәҡдим итергә кәрәк, ти «Өфө» дискуссия майҙансығы спикеры Байрас Азаматов.\nОсрашыуға килгән студенттар сәйәсәт, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре менән аралашыу мөмкинлеге алды. Дискуссия майҙансығында күтәрелгән мөһим һорауҙарға кейс форматында яуаптар теркәлде. Был проекттарҙы йәштәр бөгөндән үк тормошҡа ашырырға әҙер, тип билдәләй ойоштороусылар. Шулай уҡ белгес булараҡ нимә эшләргә, шәхси һәләттәрҙе нисек үҫтерергә тигән һорауҙар ҙа яңғыраны.\n«Өфө» дискуссия майҙансығы проекты етәксеһе Влада Чернова билдәләүенсә, был сара йәштәрҙе сәйәсәт өлкәһендә уҡымышлы һәм аҡыллы булһын өсөн үткәрелә. Киләсәктә сараны республика кимәлендә ойоштороу, студенттарҙы ғына түгел, эшләп йөрөгән йәштәрҙе лә йәлеп итеү планлаштырыла.\nӨфө полицияһы бөгөн рейд үткәрә\nУрындағы башланғыстарға ярҙам итеү программаһы» ярҙамында халыҡ үҙ проблемаларын хәл итә\nУҡыусы һәм уҡытыусы араһында низағта кем ғәйепле?\n19:33, 19 ноя


Йәнлектәр донъяһын һаҡлау\nБеҙ йәшәгән төйәк үҙенең ҡабатланмаҫ матурлығы менән таң ҡалдыра.\nБеҙҙең эргәләге йәнлектәр һәм үҫемлектәр донъяһы бик бай, әммә тирә-яҡ мөхит кешенең һаҡсыл мөнәсәбәтенә мохтаж. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, арабыҙҙа аяуһыҙ кешеләр ҙә бар – һис бер йәлләүһеҙ йәнлектәр һәм ҡоштар донъяһын юҡҡа сығаралар. Һөҙөмтәлә тәбиғәткә төҙәтеп булмаҫлыҡ зыян килә.\n2018 йылда хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре, һунарсылар һәм балыҡсылар ассоциацияһы егерҙары, һунарсылыҡ хужалыҡтары эйәләре тарафынан Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында 130 рейд ойошторолдо, уның барышында 246 һунарсының документтары тикшерелгән. Һунар ҡағиҙәләрен боҙоу осраҡтарына бәйле административ хоҡуҡ боҙоу тураһында 51 протокол төҙөлгән.\nМәсетле районында бер ҡоралайҙы һәм ҡуянды законһыҙ атыу осраҡтары теркәлгән (243 мең һумлыҡ суммаға дәғүә белдерелгән), Ҡыйғы районында – биш мышыны һәм ике ҡоралайҙы, Балаҡатайҙа бер мышыны законһыҙ атып алғандар. Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына барлығы 1 млн 103 мең һумлыҡ зыян килтерелгән. Шулай уҡ 1 берәмек һырлы көбәкле ҡорал тартып алынған. Үрҙә әйтелгән бөтә осраҡтар буйынса эштәр полиция хеҙмәткәрҙәренә тапшырылған, енәйәт эштәре ҡуҙғатылған.\nЙыл башынан рейдтар барышында 32 һунарсының документтары тикшерелгән, 4 протокол төҙөлгән. Шулай уҡ Мәсетле районы биләмәләрендә Силәбе өлкәһе кешеләренең төнгө ваҡытта механик транспорт сараһы һәм фар-эҙләгес ярҙамында законһыҙ һунар итеүҙәре асыҡланған.\n“Барыҫ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм “Бабушкин А. П.” шәхси эшҡыуарлығының һунарсылыҡ хужалыҡтарында бүре һәм төлкө аулау буйынса һунарсылар бригадалары булдырылған. 2018-2019 йылғы һунар осоронда улар 31 төлкө, 4 бүре, 1 инә бүрене тотҡан. Ошоға бәйле йәнлектәр донъяһын һаҡларға ярҙам иткән “Барыҫ” йәмғиәтенең һунарсылыҡ хужалығы эйәләре Илфат Ғәлимовтың, Ринат Ғиләжевтың, һунарсылыҡ хужалығы директоры Андрей Бабушкиндың, һунарсылар Миңлехан Бәҙретдиновтың, Вячеслав Крючковтың, Франис Хафизовтың, Валерик Ғәҙелшиндың, Илфат Әхмәҙуллиндың эштәрен яҡшы яҡтан баһалар инем.\nБашҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының 2018 йылдың 21 декабрендәге Башҡортостан территорияһында ҡышҡы маршрут иҫәбе ысулы менән ҡырағай йәнлектәрҙең йәшәү мөхитен һәм һунар ресурстарын дәүләт мониторингын ғәмәлгә ашырыу тураһында 808-се бойороғона ярашлы, 2019 йылда ҡырағай йәнлектәр иҫәбен алып барыу уҙғарыла.\nБашҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология\nминистрлығының йәнлектәр донъяһы объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса\nМәсәғүт хеҙмәтенең төп белгес-эксперты.


9 Ғинуар 2018, 11:48\nЭт егеп, ҡар борҡотоп...Илфат ҡустым ғаиләлә төпсөк малай, кинйәкәү. Үҙе иркә, шаян, тиктормаҫ малай булып үҫте. Һәр саҡ ниндәйҙер ҡыҙыҡ табып бөтәһен хайран итер ине.Бер йылы, тышта әсе буран булыу сәбәпле, әсәй уны үҙе менән бергә ҡунаҡҡа алмаған. Ул мәлдә Илфатҡа 3 кенә йәш булған. Артынан юллап, әллә нисә саҡрым юл үтеп, күрше ауылға өләсәйҙәргә барған. Йомортҡа һалдырам тип тауыҡты ояларына бәйләп һалған саҡтары ла булды. Яҙа китһәң, ҡыҙыҡтары бик күп. 2018 йыл—Эт йылы булғас, уға бәйлеһен яҙайым.Ҡустым нисектер, ат еккәндәй, оҫта итеп этте егеп йөрөтөүгә өйрәтеп алды. Санаға баҫып тора ла, ҡар борҡотоп елеп сығып китә торғайны. Кәрәк булһа феләк менән һыуға ла барып килә. Бер заман саңғыларын сынъяһау ағас санаға алмаштырып алып ҡайтты. Инде матур итеп ҡулдан эшләнгән кашауай сана ине ул. Махмайҙы шуға егеп йөрөй башланы. Урам буйлап елдереп сығып китһә, бөтәһе лә хайран ҡалып, йә көлөп тороп ҡала. Хатта күрше ауылға бер ҡыҙыҡайға ла барып килә икән, шилма малай. Ул ваҡытта башланғыс класта ғына уҡый ине бит әле. Буйға ла йәтеш кенә. Күҙ алдына килтерһәң, әкәмәт инде. Илфаттың эт егеп йөрөүҙәрен әле лә онотмайҙар. «Теге ҡустығыҙ ҡайҙа әле ул, үҫтеме»,—тип һорап ҡуялар. Үҫте инде, тиҙҙән утыҙы тула.\nЭт егеп, ҡар борҡотоп...\nИлфат ҡустым ғаиләлә төпсөк малай, кинйәкәү. Үҙе иркә, шаян, тиктормаҫ малай булып үҫте. Һәр саҡ ниндәйҙер ҡыҙыҡ табып бөтәһен хайран итер ине.\nБер йылы, тышта әсе буран булыу сәбәпле, әсәй уны үҙе менән бергә ҡунаҡҡа алмаған. Ул мәлдә Илфатҡа 3 кенә йәш булған. Артынан юллап, әллә нисә саҡрым юл үтеп, күрше ауылға өләсәйҙәргә барған. Йомортҡа һалдырам тип тауыҡты ояларына бәйләп һалған саҡтары ла булды. Яҙа китһәң, ҡыҙыҡтары бик күп. 2018 йыл—Эт йылы булғас, уға бәйлеһен яҙайым.\nҠустым нисектер, ат еккәндәй, оҫта итеп этте егеп йөрөтөүгә өйрәтеп алды. Санаға баҫып тора ла, ҡар борҡотоп елеп сығып китә торғайны. Кәрәк булһа феләк менән һыуға ла барып килә. Бер заман саңғыларын сынъяһау ағас санаға алмаштырып алып ҡайтты. Инде матур итеп ҡулдан эшләнгән кашауай сана ине ул. Махмайҙы шуға егеп йөрөй башланы. Урам буйлап елдереп сығып китһә, бөтәһе лә хайран ҡалып, йә көлөп тороп ҡала. Хатта күрше ауылға бер ҡыҙыҡайға ла барып килә икән, шилма малай. Ул ваҡытта башланғыс класта ғына уҡый ине бит әле. Буйға ла йәтеш кенә. Күҙ алдына килтерһәң, әкәмәт инде.\nИлфаттың эт егеп йөрөүҙәрен әле лә онотмайҙар. «Теге ҡустығыҙ ҡайҙа әле ул, үҫтеме»,—тип һорап ҡуялар. Үҫте инде, тиҙҙән утыҙы тула.\nБыл хәл бынан 12 йыл элек нәҡ эт йылында булды. Банзай исемле тоғро дуҫыбыҙ булды. Нәҫеле бик үк затлы булмаһа ла, аҡыллы йорт хайуаны ине. Урамға ҡош-ҡорт инһә, малай-шалайға—бер, күрше инәйгә икенсе төрлө өрҙө. Ә тәү күргән кешеһенә бөтөнләй ят тауыш менән һауланы. Шул тиклем шәп эт ине. Беҙ уны көндөҙ бәйле тоттоҡ, ә төнгөлөккә ысҡындыра инек.\nЭт йылының тәүге көндәрендә Банзайыбыҙ юҡ булды. Бер аҙна үтте, ике...Ояһына ҡарайбыҙ ҙа эсебеҙ боша. Күмәкләп ҡайғырҙыҡ. Әллә алып киттеләр, әллә ағыу-фәлән ашаны. Табылыуына өмөт ҡалмағас, таныштарыбыҙҙан яңы көсөк эҙләй башланыҡ. Тик юғалыуына бер ай тигәндә Банзай ҡайтып инде. Шул мәл зиннәтле шуба кейгән әсәйем эштән ҡайтып килгән. Эт уның ҡаршыһына йүгергән. Хужабикәһенең ҡосағына ташланып, ике алғы тәпәйе менән уны һыға ҡосаҡлай. Эттең күҙенән сөбөрләп йәш түгелә икән, үҙе шыңшый. Әсәйем эттең тырнағына шубаһы йыртылып китеүенә һис бошонмай, этте ҡосаҡлап, һыйпай, иркәләтә.\nБанзайыбыҙ шул тиклем йонсоп, ябығып киткән ине. Әллә бер ҡайҙа бикле торғанмы икән?! Шулай ҙа беҙ уның тере булыуына, ҡайтыуына ныҡ шатландыҡ. Ул ҡартайғансы беҙгә тоғро хеҙмәт итте.\nЭтен йоҙаҡлап киткән\nБер мәл әсәйҙәр ҡунаҡ йыйҙы. Араларынан Әхмәр исемле ағай аш ашағандан һуң, ипләп кенә, атайға күренмәҫкә тырышып, ҡасып сығып бара. Атайҙың уҫаллығын белә: аштан һуң ҡайтармауы мөмкин бит!\nӘсәйем Әхмәр ағайға һуғым һуйышҡан өсөн рәхмәт әйтеп оҙатып тора. Эх, ҡасып өлгөрмәне... Залдан атай килеп сыҡты:\n—Һай, ҡайҙа бараһың?\n—Уй, ағай, ҡайтыр кәрәк. Бер башмаҡты сдавать итәм тигәйнем, хәҙер мал алыусылар килә.\n—Килһә ни, сәй эскәс ҡайтырһың!\n—Юҡ, рәхмәт, итак оҙаҡлап киттем.\n—Нимә,—атайҙың күҙе дүрт булды.—Ул нишләп этеңде йоҙаҡлап китәһең ул?\n—Ниндәй эт?—хәҙер Әхмәр ағайҙың күҙе дүрт булды.\n—Һуң, этте йоҙаҡлап киттем тиһең дә баһа.\n—Юююҡҡҡ, улай тимәнем.\nИкеһенең һөйләшкәненә ҡарап, мин рәхәтләнеп көлә башланым. Нимәгә көлгәнде аңланығыҙмы? Аңламаһағыҙ «итак оҙаҡлап киттем» тигәнде олораҡ, һаңғырауыраҡ кешегә әйтеп ҡарағыҙ.\nҠарағолаҡ һәм ҡарт\nӘсәйем оҙаҡ йылдар почтальонка булып эшләне. Ул гәзит-журналдар ғына түгел, пенсия-пособиеларҙы ла тарата ине. Урам буйлап өй беренсә таратыуын көтөргә түҙемлектәре етмәгәндәр үҙҙәре беҙгә килә ине. Бер мәл бәләкәй генә буйлы, лупа-күҙлек кейгән бабай пенсияһын алырға килде. Мин ул саҡта урамда уйнап йөрөй инем. Ҡарағолаҡ исемле ҙур кәүҙәле этебеҙ бәйенән ысҡынған булыуын аңғартып өлгөрмәнем. Эт сабып барып ике аяғына баҫты ла, алғы ике тәпәйе менән ҡартты ҡосаҡланы. Кешеләй баҫҡан Ҡарағолаҡ бабайҙан бер-ике башҡа оҙон булып ырылдап тора. Ҡарт иһә лупалы күҙлеге менән эткә ҡарап ҡатҡан да ҡуйған. Шулай һынағастай тик тороуы уны ҡотҡарғандыр. Сәбәләнһә, биллаһи, эттән тешләнер ине. Ҡарағолаҡты саҡ алып киттем. Ә бабай бик оҙаҡ өнһөҙ торҙо әле. Ул саҡта көлкө килмәһә лә, хәҙер эт менән бәләкәй генә бабайҙың ҡосаҡлашып торғанын күҙ алдына килтерһәм, бик ҡыҙыҡ тойола.