«Спектакль уңышлы килеп сыҡты» — Гүзәл Яхина Башҡорт драма театрында ҡуйылған «Зөләйха күҙҙәрен аса» тамашаһы хаҡында\nГүзәл Яхина М. Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрында сәхнәләштерелгән «Зөләйха күҙҙәрен аса» спектаклен (режиссеры Айрат Абушахманов) юғары баһаланы.\n13:48, 28 февраль 2018 Мәҙәниәт\nРеспубликаның 100 йыллығына «Минең данлы Башҡортостаным!» поэмалар конкурсы иғлан ителде\nБашҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығына «Минең данлы Башҡортостаным!» поэмалар яҙыу буйынса конкурс иғлан ителде.\nКонкурс 2018 йылдың 1 февраленән 30 ноябренә ҡәҙәр башҡорт телендә шиғриәт (поэма) номинацияһы буйынса үтә.\n12:35, 28 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостанға мәҙәниәткә булышлыҡ итеүгә федераль ҡаҙнанан 81 миллион һум бүленгән\n«Бәләкәй Ватан мәҙәниәте» проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Башҡортостанға федераль ҡаҙнанан 81 миллион һумдан ашыу бүленгән. «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе матбуғат секретары Арина Рәхимғолова хәбәр итеүенсә, уларҙан 47 миллион – ауыл мәҙәниәт йорттарын яңыртыуға, 30 миллион самаһы – бәләкәй ҡалаларҙағы театрҙарға ярҙам итеүгә һәм 5 миллион балалар һәм йәштәр өсөн театрҙарҙы үҫтереүгә йүнәлтелә.\n11:15, 28 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә «Ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе» конкурсында иң сағыу һәм әүҙем ҡатын-ҡыҙҙар бүләкләнә\nӨфөлә II «Ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе» республика конкурсы йомғаҡ яһай. Бүләкләү тантанаһы 5 мартта Профсоюздар йортонда уҙа. Финал алдынан ойоштороусылар — Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте матбуғат конференцияһында сараның үҙенсәлектәре хаҡында һөйләне.\n17:23, 27 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфө дәүләт сәнғәт институтының 50 йыллығына ижади оҫтаханалар һәм фестивалдәр ойошторола\nЗаһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының 50 йыллығы уңайынан бер нисә ижади проект әҙерләнә.\nӨфө дәүләт сәнғәт институты проректоры Алһыу Хәсбиуллина хәбәр итеүенсә, ижади оҫтаханалар уҙғарыу һәм уҡыу йортоноң тарихы тураһында мәҡәләләр йыйынтығын баҫтырыу, «XXI быуатта фән сәнғәт тураһында» йәштәр фәнни-мәғариф форумы ҡаралған.\n14:41, 27 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӘнғәм Атнабаевтың 90 йыллығы: Өфөлә Хәтер кисәһендә халыҡ шағирының ижадына байҡау яһанылар\nӨфөлә Башҡортостандың халыҡ шағиры Әнғәм Атнабаевтың тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған Хәтер кисәһе үтте. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында шағирҙар һәм яҙыусылар, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, яҙыусының яҡындары һәм яҡташтары, уның ижадын үҙ итеүселәр йыйылды.\n11:50, 27 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфө журналисы Светлана Ниғмәтуллинаның тәүге китабы донъя күрҙе\nӨфө журналисы Светлана Ниғмәтуллинаның «То что мы видим. Простые рассказы» тигән тәүге китабы Екатеринбургтағы «Ридеро» нәшриәтендә баҫылып сыҡты.\n10:20, 27 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡорт ҡурайы Юрий Башметтың Ҡышҡы халыҡ-ара сәнғәт фестивале тамашасыларын әсир итте\nТанылған башҡорт ҡурайсыһы Роберт Юлдашев Рәсәйҙең музыкаль тормошондағы әһәмиәтле сараларҙың береһендә — Сочиҙа XI Ҡышҡы сәнғәт фестивалендә сығыш яһаны.\n17:24, 26 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә 12 ҡыҙ «Һылыуҡай – 2018» конкурсының финалына үтте\nӨфөлә «Һылыуҡай – 2018» республика конкурсының финалсылары билдәләнде. Һайлап алыу турында Башҡортостандың төрлө төбәктәренән килгән ҡыҙҙар ҡатнашты, ләкин 12 сибәр генә финалға сыҡты.\n15:53, 26 февраль 2018 Мәҙәниәт\n12:15, 26 февраль 2018 Мәҙәниәт\nКраснодарҙа яҙыусы Мәхмүт Сәлимовтың китабының исем туйы уҙҙы\n23 февралдә, Ватанды һаҡлаусылар көнөндә, Краснодарҙа Мәхмүт Сәлимовтың китабының исем туйы уҙҙы. «Ағиҙел-К» башҡорт милли үҙәге» Краснодар крайы йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Әүхәт Мусин яҙыусының ижади осрашыуын үткәрергә саҡырҙы.\n10:30, 26 февраль 2018 Мәҙәниәт\n16:01, 22 февраль 2018 Мәҙәниәт\n17:07, 21 февраль 2018 Мәҙәниәт\n15:23, 21 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә Әнғәм Атнабаевтың 90 йыллығына китап донъя күрҙе\nӨфөлә башҡорт, татар һәм рус телдәрендә «Беҙҙең Атнабай: шиғырҙар, мәҡәләләр, иҫтәлектәр» тигән китап донъя күрҙе. Башҡортостандың халыҡ шағиры Әнғәм Атнабаевтың тыуыуына 90 йыл тулыу уңайынан әҙерләнгән йыйынтыҡҡа уның шиғырҙары,ҡәләмдәштәренең мәҡәләләре тупланған.\n14:01, 21 февраль 2018 Мәҙәниәт\n12:25, 21 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда Буранғолов көндәре үтә. Уҡыусылар форумы республиканың халыҡ сәсәне, фольклорсы, драматург, публицист, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре Мөхәмәтшә Буранғоловтоң ижади мираҫына арналған.\n9:30, 21 февраль 2018 Мәҙәниәт\nМәскәүҙә «Аҡ тирмә» башҡорт мәҙәни үҙәгенең быйылғы тәүге концерты «Башҡортостан — тыуған төйәгем» тигән исем аҫтында үтте. Үҙәк теүәл өс йыл элек Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге эргәһендә ойошторолғайны.\n15:28, 20 февраль 2018 Мәҙәниәт\nИдея авторы һәм спектаклдең режиссеры Альберт Имаметдинов үҙенең эше хаҡында былай ти: «Мин Мостафа Сафа улының ниндәй кеше булыуы хаҡында һөйләгем килә.\n14:30, 20 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөгә «Зөләйха күҙҙәрен аса» китабы авторы Гүзәл Яхина килә\nӨфөлә «Зөләйха күҙҙәрен аса» китабы авторы үҙенең романы буйынса ҡуйылған спектаклде ҡарарға һәм китап уҡыусылар менән аралашырға ниәтләй. Гүзәл Яхина баш ҡалабыҙға 27 февралдә бер генә көнгә килә.\n17:53, 19 февраль 2018 Мәҙәниәт\n16:31, 19 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә «Алһыу ҡаплан» джаз фестивале хедлайнерҙары билдәле булды\nБашҡортостандың баш ҡалаһында 6-8 апрелдә «Алһыу ҡаплан» XXII халыҡ-ара джаз фестивале үтә. Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфөгә бөтә донъянан музыканттар йыйыласаҡ, шул иҫәптән күренекле Рәсәй джазмены Игорь Бутман киләсәк.\n15:30, 19 февраль 2018 Мәҙәниәт\n14:29, 19 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостан әҙәбиәтселәре Рәсәй Яҙыусылар союзының эшсе органдарына инде\nҮҙәк әҙәбиәтселәр йортоноң ҙур залында, илдең алдынғы ижади ойошманың 60 йыллығында, Рәсәй Яҙыусылар союзының 15-се съезы үтте. Съезд эшендә Рәсәй Президенты советнигы Владимир Толстой, Ҡытай, Италия, Франция, Вьетнам, Сүриә, Палестина, Белоруссия делегациялары ҡатнашты.\n12:00, 19 февраль 2018 Мәҙәниәт\nФәйзи Ғәскәров исемендәге VIII төбәк-ара халыҡ бейеүҙәре ансамблдәре фестивале иң яҡшы бейеү коллективтарын йыя. Ҡатнашыу өсөн үҙешмәкәр халыҡ бейеүҙәре ансамблдәре саҡырыла.\n15:55, 16 февраль 2018 Мәҙәниәт\nРеспубликала Мәҙәни ғаилә үҙәктәре асыла\nБашҡортостанда Мәҙәни ғаилә үҙәктәре асыла. Ошо хаҡта республиканың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова ведомствоның 2017 йылғы йомғаҡтары һәм 2018 йылға пландары буйынса киңәйтелгән коллегия ултырышында белдерҙе.\n13:30, 16 февраль 2018 Мәҙәниәт\n9:30, 16 февраль 2018 Мәҙәниәт\n17:04, 15 февраль 2018 Мәҙәниәт\n12:00, 15 февраль 2018 Мәҙәниәт\n10:00, 15 февраль 2018 Мәҙәниәт\nАртистың 100 йыллығына: Хашим Мостаев башҡорт бейеүселәренә Европаға юл асты\nХашим Мостаев башҡорт бейеүселәреннә Европаға юл асты. «Рәсәй» медиаүҙәгендә Ф. Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле ветерандары ошо хаҡта белдерҙе.\n15:28, 14 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә бөйөк рус йырсыһы Фёдор Шаляпиндың тыуыуына 145 йыл тулыуҙы билдәләйҙәр\nБаш ҡалала Өфө сәнғәт институты янында бөйөк рус йырсыһы Фёдор Шаляпинға ҡуйылған һәйкәлгә сәскә һалдылар. Нәҡ ошонда, шул саҡтағы Дворяндар йортонда, йәш артист тәүгә опера башҡарған.\n10:10, 14 февраль 2018 Мәҙәниәт\nОшо көндәрҙә проекттың тәүге сығарылыштары төшөрөлдө.\n16:02, 13 февраль 2018 Мәҙәниәт\nТанылған журналист Алик Шакиров «Башинформ» агентлығы хаҡында тәүге китап яҙҙы\nӨфөлә танылған журналист Алик Шакиров «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хаҡында тәүге китап яҙҙы. Ошо көндәрҙә «Яңылыҡтар — беҙҙең һөнәребеҙ» тигән китап донъя күрҙе.\n14:05, 13 февраль 2018 Мәҙәниәт\nТөбәктән туғыҙ бала «Кескәй геройҙар форумы» фильмында төшкән\n12 февралдә Хәрби Дан музейында «Кескәй геройҙар форумы» балаларын төшөргәндәр. Республиканың төрлө райондарынан туғыҙ бала үҙҙәренең батырлыҡтары тураһында һөйләргә баш ҡалаға килде.\n10:10, 13 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда йырсыларҙың Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Радик Гәрәев исемендәге асыҡ конкурсы уҙа. Сара 23 мартта күренекле артистың тыуған төйәгендә — Яңауылда ойошторола.\n16:56, 12 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡорт драма театрында билдәле яҡут режиссеры «Урал батыр» эпосын сәхнәләштерә\n2018 йылда М. Ғафури исемендәге Башҡорт драма театры сәхнәһендә йәнә башҡорт халҡының бөйөк ҡомартҡыһы — «Урал батыр» эпосы сәхнәләштерелә. Театрҙың әҙәбиәт бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, спектакль республиканың 100 йыллығына һәм театрҙың бер быуатлыҡ юбилейына арналған.\n14:18, 12 февраль 2018 Мәҙәниәт\n2018 йылда бер төркөм Башҡортостан яҙыусыларының юбилейҙарын республика кимәлендә билдәләйҙәр\nБашҡортостанда 2018 йылда ниндәй яҙыусыларҙың юбилейҙары билдәләнәсәге асыҡланды. Республика Хөкүмәтенең бойороғо рәсми интернет-порталында баҫылып сыҡҡан.\n11:15, 12 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры «Ел тыуҙырған моң…» альбомы менән таныштырҙы\nӨфөлә Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры «Ел тыуҙырған моң…» исемле яңы аудиоальбомы менән таныштырҙы. Унда күренекле башҡорт композиторҙары Нур Дауытов, Илдар Хисаметдинов, Шәүрә Сәғитова, Урал Иҙелбаев эшкәртеүендәге йырҙар һәм башҡорт халыҡ көйҙәре, шулай уҡ Урал Иҙелбаевтың ижад емештәре тупланған.\n15:26, 9 февраль 2018 Мәҙәниәт\nРушанна Бабич: «Сәнғәт – беҙҙе донъя менән тоташтырған күпер ул»\nРушанна Бабич – Башҡортостандың халыҡ артисы, Ш. Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты, М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актрисаһы.\n11:40, 9 февраль 2018 Мәҙәниәт\n6 февралдә Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев 2020 йылда Өфөлә үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек буйынса ойоштороу комитеты тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.\n9:50, 9 февраль 2018 Мәҙәниәт\n«Йәшлек» республика гәзите юбилейын билдәләй\nОшо көндәрҙә «Йәшлек» республика йәштәр гәзите 95 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Республикалағы төп баҫмаларҙың береһе тәү сиратта әүҙем һәм ҡыҙыҡһыныусан йәштәргә тәғәйенләнһә лә, олоһо ла, кесеһе лә гәзитте яратып уҡый.\n15:59, 8 февраль 2018 Мәҙәниәт\n«Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле Өфөлә «Хазина» концерт программаһы менән сығыш яһай\n«Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле Башҡортостандың ойошторолоуына 100 йыл тулыуға һәм 2020 йылғы Бөтә донъя фольклориадаһына әүҙем әҙерләнә. 9 февралдә коллектив «Башҡортостан» дәүләт концерт залында «Хазина» исемле концерт программаһы менән сығыш яһай.\n13:15, 8 февраль 2018 Мәҙәниәт\n14:37, 7 февраль 2018 Мәҙәниәт\n«Рәсәй-1. Башҡортостан» телеканалы «Башҡортса дискотекаға» саҡыра\n«Рәсәй-1. Башҡортостан» телеканалы «Башҡортса дискотекаға» саҡыра. «Башҡортса йондоҙло дискотека» 2 мартта «Өфө уттары» күңел асыу комплексында уҙа.\n12:44, 7 февраль 2018 Мәҙәниәт\n«Өфөнән һөйөү менән» фильмы «Блокбастер» ХХI профессиональ премияһына лайыҡ булды\nМәскәүҙә «Блокбастер» профессиональ премияһы менән бүләкләү тантанаһы үтте. Кинобизнеста 2017 йылға йомғаҡтар яһалды. «Өфөнән һөйөү менән» («AskarFilm») фильмы «Блокбастер» ХХI профессиональ премияһының «сикләнгән прокатта иң табышлы фильм» номинацияһында еңеүсе булды.\n9:40, 7 февраль 2018 Мәҙәниәт\nРеспубликала Назар Нәжмиҙең һәм Әнғәм Атнабаевтың юбилейҙарына бағышланған әҙәби конкурс иғлан ителде\nБашҡортостанда Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Назар Нәжмиҙең һәм Әнғәм Атнабаевтың юбилей даталарына арналған әҙәби конкурс иғлан ителде.\nБәйге проза һәм поэзия номинациялары буйынса уҙғарыла.\n16:00, 6 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестрының «Ел тыуҙырған моң…» дискы менән таныштырыу сараһы була\n8 февралдә Башҡорт дәүләт филармонияһында Башҡортостан Республикаһы Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестрының «Ел тыуҙырған моң…» дискы менән таныштырыу сараһы була.\n14:46, 6 февраль 2018 Мәҙәниәт\nРеспубликаның 100 йыллығына Башҡортостанда «Урал батыр» эпосы балалар өсөн рус телендә сығасаҡ\nРеспубликала башҡорттарҙың төп һәм иң мөһим эпик әҫәре – «Урал батыр» эпосы балалар өсөн рус теленә тәржемә ителәсәк. Тәржемәнең төп маҡсаты – рус телле уҡыусыға эпосты юғары шиғриәт булараҡ тәҡдим итеү.\n11:30, 6 февраль 2018 Мәҙәниәт\nКисә Башҡортостандың халыҡ шағиры, РСФСР-ҙың М. Горький исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100 йыл тулды. «Родина» кинотеатрында уның тормошо һәм ижады хаҡында «Ялҡындан һәм хистән ҡойолған.\n10:30, 6 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә СССР-ҙың халыҡ рәссамы, Рәсәй художество академияһының мөхбир ағзаһы Әхмәт Лотфуллинға һәйкәл ҡуйыла. Кисә, 4 февралдә, күренекле башҡорт рәссамының тыуыуына 90 йыл тулды.\n17:22, 5 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда республиканың халыҡ шағиры, РСФСР-ҙың М. Горький исемендәге дәүләт премияһы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Назар Нәжмиҙең юбилей саралары бара.\n16:27, 5 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге премия лауреаттары билдәле булды\nӘҙәбиәт, публицистика, мәҙәниәт, сәнғәт өлкәһендә Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге 2017 йылғы ҡала премияһы лауреаттары билдәле булды. Уҙған көндәрҙә Сибайҙа уны тапшырыу тантанаһы үтте.\n12:00, 5 февраль 2018 Мәҙәниәт\n2018 йылда Башҡортостан Башлығының мәҙәниәт өлкәһендә миллионлы гранттарҙы алыусылар асыҡланды\nБашҡортостанда республика Башлығының театр, музыка, хореография сәнғәте һәм кинематография өлкәһендә иң мөһим ижади проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға бүленгән миллионлы гранттарҙы алыусылар билдәле булды.\n10:00, 5 февраль 2018 Мәҙәниәт\nРеспубликаның 100 йыллығы уңайынан фестиваль-марафонды Хәйбулла районы башлап ебәрҙе\n1 февралдә Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында «Халыҡтар дуҫлығы һәм берҙәмлеге менән йәшәй йөҙйәшәр Башҡортостан!» фестиваль-марафоны башланды.\n15:20, 2 февраль 2018 Мәҙәниәт\nАртур Нәзиуллин Мәскәүҙә «XXI быуат йондоҙҙары» абонементы сиктәрендә сығыш яһаясаҡ\nБилдәле Рәсәй музыканты, Башҡортостан Республикаһында Владимир Спиваков фонды директоры Артур Нәзиуллин Мәскәүҙә сығыш яһаясаҡ. 6 февралдә ул данлыҡлы Чайковский исемендәге концерт залында уйнай.\n11:20, 2 февраль 2018 Мәҙәниәт\nМәскәүҙә Башҡортостандың ижади коллективтары ҡатнашлығында концерт үтәсәк\nМәскәүҙә республиканың ижади коллективтары ҡатнашлығында «Башҡортостан — тыуған илем» исемле концерт үтәсәк. Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ғәҙәти сараны 17 февралдә «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге уҙғара.\n7:00, 2 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡорт ҡыҙҙарын «Һылыуҡай-2018» матурлыҡ конкурсының һайлап алыу турына саҡыралар\nБашҡортостандың баш ҡалаһында сираттағы тапҡыр «Һылыуҡай-2018» республика гүзәллек бәйгеһе ойошторола. Башҡорт һылыуҙарын конкурстың һайлап алыу турына саҡыралар.\n16:07, 1 февраль 2018 Мәҙәниәт\nӨфөлә «Китап» нәшриәтендә Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның 110 йыллығына китап баҫылып сыҡты. Йыйынтыҡҡа уның быға тиклем баҫылмаған мәҡәләләре, ижади портреттар, арнауҙар һәм Биишева хаҡында иҫтәлектәр ингән.\n13:26, 1 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡорт шағиры Фәрит Әхмәҙиевтың робағиҙары Төркиәлә баҫылып сыҡҡан\nБашҡорт шағиры Фәрит Әхмәҙиевтың робағиҙары Төркиәлә баҫылып сыҡҡан. Әҫәрҙәре Төркиәнең сәнғәт тураһындағы журналдың ғинуар һанында донъя күрҙе. Уларҙы төрөк теленә билдәле төркиәтсе Әхәт Сәлихов тәржемә иткән.\n10:20, 1 февраль 2018 Мәҙәниәт\nБашҡорт драма театрының «Хыялға ҡаршы» спектаклен культура.рф порталында ҡарарға мөмкин\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрының «Хыялға ҡаршы» спектакле яҙмаһын Рәсәйҙең мәҙәни мираҫын һәм йолаларын популярлаштырыу өсөн культура.\n7:00, 1 февраль 2018 Мәҙәниәт


Юғалған бала саҡ » Башҡортостан гәзите\nЮғалған бала саҡ\n– Әсәй, тыуған көнөң менән!\nФәриҙә, бер ҡосаҡ сәскә гөлләмәһен һоноп, әсәһен ҡосаҡланы.\n– Һаулыҡ, оҙон ғүмер теләйем!\n– Эй, балаҡайым, Хоҙай ғүмерҙең оҙонон бирҙе инде, шөкөр!\nТуғандары, бала-сағаһы, ейән-ейәнсәрҙәре Гөлбаныу инәйҙе 85 йәше менән ихлас ҡотланы. Ул әллә шатлыҡтан, әллә тулҡынланыуҙан мәжлестән һуң йоҡлай алмай оҙаҡ уйланып ятты, барлыҡ ғүмере күҙ алдынан үтте.\n...1943 йылдың яҙы. Ирей башлаған ҡар ер өҫтөн ала-ҡола яһаған. Юл буйлап алты-ете бала килә: өҫтәрендәге кейеме алама бишмәттән ғибәрәт, аяҡтарында – сабата, арҡаларына аҫҡан тоҡсайҙа – уҡыу кәрәк-ярағы. Өшөгәнлектән танауҙарын мыш-мыш тартып, өнһөҙ генә атлай бирәләр.\n– Уй асыҡтым! Әйҙә, баҫыуҙан борсаҡ эҙләйек, артабан атларлыҡ хәлем юҡ, – тине бәләкәй генә ҡаҡса малай.\n– Ҡайтышлай ашарбыҙ, әлегә туң улар, төшкә табан иреп өҫкә сығалар, – тине 8-селә уҡыған Гөлбаныу.\n– Һы, нисәүебеҙ шул арҡала харап булды лабаһа!\n– Зато туйғансы ашап ҡалдылар!\n– Әйттең һүҙ! Бына, исмаһам, атайҙар һуғыштан ҡайтҡас, икмәккә туясаҡбыҙ, – тип татлы хыялдарға бирелде Гөлбаныуҙың әхирәте Мәрфуға.\nКүрше ауылға барып етеп, мәктәпкә инделәр. Сабаталарын сисеп, һыуынырға өлгөрмәгән плитә өҫтөнә киптерергә теҙҙеләр. Туңған ҡара һауыттарын өрә-өрә йылытып парта өҫтөнә ҡуйҙылар.\nУҡытыусы апайҙары бөгөн бигерәк тә моңһоу күренә, әллә бер-бер хәл булдымы? Уның ире лә фронтта, ти.\nДәрес башланып ҡына тора ине, ауыл советы рәйесе, хәрби кейемдәге ике ирҙе эйәртеп, класҡа килеп инде.\n– Фронттағы хәлдәр бик ауыр, балалар, һеҙҙән дә ярҙам кәрәк, – тип башланы ул һүҙен. – Ҡорал яһар өсөн ике ҡыҙҙы Молотов ҡалаһына ебәрәбеҙ! Арағыҙҙан иң өлкәндәре – Гөлбаныу Ырыҫбаева менән Мәрфуға Латипова барасаҡ!\n— Улар ниндәй өлкән булһын, саҡ ун биштәре тулды, – тине уҡытыусы.\nУның һүҙен иғтибарға алмаҫҡа тырышып:\n— Хәҙер ҡайтып йыйына тороғоҙ, килеп алырҙар, – тине етәксе.\nБалалар аптырашып, бер-береһенә ҡарап ҡатып ҡалды, кемдер иларға етеште, кемдер ҡурҡыуҙан ағарған йөҙөн йәшерҙе.\nГөлбаныу менән Мәрфуғаны оҙатырға бөтә ауыл йыйылды. Район үҙәгендә урынлашҡан хәрби комиссариатта теркәгәс, тауар поезына ултыртып, ҡорал заводына эшкә ебәрҙеләр.\nҠыҙҙарҙы оҙон баракка урынлаштырҙылар, бында егермеләп кеше йәшәй, һыуыҡ, шыҡһыҙ бүлмәлә ағас һәндерәләр теҙелгән.\n– Бына ошонда ятыр урынығыҙ, ә хәҙер эшкә! – тип бойорҙо бригадир ҡатын.\nЗаводҡа килеп ингәс, Гөлбаныу менән Мәрфуға, үҙҙәре кеүек ҡыҙҙарҙы күреп, эстән генә ҡыуанып ҡуйҙы. Нисек эшләргә, нимәне ҡайҙан алырға кәрәклеген аңлатты бригадир.\nКөс еткеһеҙ тимер-томор күтәреп, һалҡын цехта таңдан төнгә тиклем эшләү хәлдәрен алды йәш ҡыҙҙарҙың. Ҡаты, һалҡын тимер ҡулдарын ярҙы, аяҡтарына кейгән сабата төш ауыуға лысма һыу булды. Төшкө аш мәлендә йөҙ грамм икмәк менән сало киҫәге кесе телгә лә йоҡманы.\n– Мин сусҡа майы ашамайым, мә, ал, – тип үҙ өлөшөн урыҫ ҡыҙына бирҙе Гөлбаныу. Тегеһе лә буш итмәне – икмәк киҫәген бүлде.\nЭштән арып ҡайтҡан ҡыҙҙар баш терәү менән йоҡоға талды. Бер төндә Гөлбаныу өҫтөндә нимәлер йөрөгәненә һиҫкәнеп уянып китеп, ҡурҡышынан ҡысҡырып ебәрҙе: өс-дүрт ҡомаҡ уның бишмәте аша тәненә инергә маташа.\nҺикереп тороп ҡомаҡтарҙы төшөргәс, ҡыҙ башҡа йоҡлай алманы. Шунда ғына ҡараңғыла бер көтөү ҡомаҡ йөрөгәнен шәйләп, ытырғанып ҡуйҙы.\nАслыҡ, яланғаслыҡ, ауыр шарттар ҡыҙҙарҙы тамам аяҡтан йыҡты. Сирлеләр һаны көндән-көн артты...\nЙәй етте. Июль айының эҫе ҡояшынан барактар тынсыу булып ҡалды, ҡыҙҙар эштән һуң, төндә булһа ла, яҡындағы быуаға һыу ҡойонорға йөрөнө.\n– Ишеттеңме әле, хәлһеҙ йығылған бер бисараны төндә ҡомаҡтар ашап бөткән, һөйәктәре генә тороп ҡалған, тип әйтәләр, – тине Мәрфуға.\n– Абау, мин ҡурҡам! Беҙҙе лә төндә кимереп ҡуйһалар, – тине лә Гөлбаныу ярһып иларға тотондо.\n– Беләһеңме, беҙҙе бында законһыҙ алып килгәндәр икән, өлкәндәрҙән ишеттем, – тине Мәрфуға. – Беҙгә ун биш кенә бит...\n– Ә ниңә кире ҡайтармайҙар? Мин әсәйемде, туғандарымды һағындым, – тип үкһене Гөлбаныу.\n– Әйҙә, ҡасабыҙ!\n– Нисек? – Гөлбаныуҙың күҙҙәрендә өмөт сатҡылары балҡыны ла шунда уҡ һүнде. – Кит, поезд менән килгәнде йәйәү ҡайтып буламы?\n– Ә беҙ бер ай ҡайтырбыҙ, урман аша, осрағандарҙан юлды һорашырбыҙ!\n– Әйҙә һуң, бында ҡомаҡтан ашалғансы...\nУлар кире ҡайтып та тормай быуа аша урманға йүгерҙе. Күпме барғандарҙыр, билдәһеҙ, ҡуйы ағаслыҡҡа кергәс кенә туҡтап ҡалдылар.\n— Хәҙер ҡайҙа барырға икән?\nҠапыл тирә-яҡ яҡтырып китте, дөбөр-шатыр күк күкрәп, ямғыр яуа башланы.\n– Бына бит, Аллаһ Тәғәлә үҙе юл күрһәтә беҙгә, – тип шатланды Гөлбаныу. – Мин сусҡа ите ашаманым шул, шуға беҙҙе ярата.\nАшауҙарын да, йоҡоларын да, арыуҙарын да онотҡан ҡыҙҙарҙы төн үҙ ҡосағына алды.\nГөлбаныу менән Мәрфуға иреккә сыҡҡандарына үҙҙәре лә ышанып бөтә алмай әле. Йәйҙең аҙығы күп тигәндәй, еләк-емеш, ҡуян тубығы, йыуа ашап хәл йыйып атланы ла атланы улар.\nУйҙарында – тыуған йортҡа ҡайтып әсәйҙәрен, туғандарын күреү теләге. Барак тормошонан, заводтағы көс еткеһеҙ эштән, бригадирҙың аяуһыҙлығынан, көн һайын сирҙән йә аслыҡтан йығылғандарҙы күреп ҡурҡҡан ҡыҙҙарға урмандан атлап килеү ожмахҡа тиң тойолдо.\n– Әйҙә, уйнап алайыҡ! Мин йүгерәм, ә һин мине тот, – тине Мәрфуға. Еләк ашап туйған әхирәттәрҙең күңеле күтәрелеп китте.\nУлар бар донъяларын онотоп уйнарға тотондо. Атайҙары һуғышҡа китмәҫ борон ниндәй бәхетле булғандар икән! Кискә тиклем Тәпәреш күле буйында уйнап арығас, Иҙелгә барып һыу кереүҙәр, муйыл, балан йыйып ҡайтыуҙар! Улар йыйған емеш-еләктән әсәйҙәрҙең телде йоторлоҡ бәлеш һалыуҙары... Ҡыҙҙар йөҙҙәре алһыуланғансы уйнаны, шаярҙы. Әйтерһең дә, юғалған бала саҡтарын улар ошо аҡланда табып алған.\n– Ут яҡҡандар, ахыры, төтөн еҫе бында уҡ һиҙелә, – тине сос Мәрфуға, уйнауҙан туҡтап. – Әллә ит бешерәләр. Бәлки, беҙгә лә эләгер, әйҙә, эҙләп барайыҡ.\n— Юҡ, тәүҙә урап ҡына барып ҡарайыҡ, кемдәр икән? – тине һәр ваҡыттағыса уяу Гөлбаныу.\nУлар төтөн сыҡҡан яҡҡа ҡыуаҡтар араһынан шыуышып тигәндәй килделәр.\n— Һин ошонда ҡал, мин яҡыныраҡ барам, – тине Мәрфуға.\nБына усаҡта урғылып ит ҡайнай, уның эргәһендә сей һөйәк-һаяҡ, ит киҫәктәре ята, кеше-фәлән күренмәй.\n– Айй! – Мәрфуға ҡысҡырып ебәреүҙән саҡ ауыҙын ҡаплап өлгөрҙө. Уҡшып китеүҙән тыйылып, әхирәтен етәкләп йән-фарманға йүгерергә тотондо.\n– Нимә булды? – тине Гөлбаныу көскә тын ала-ала.\n— Унда, унда, ҡаҙанда... кеше ите, ҡатын-ҡыҙҙыҡы, үҙем күрҙем, – тине ҡурҡыуҙан дерелдәгән Мәрфуға.\nОшо хәлдән һуң ҡыҙҙар һағыраҡ та, абайыраҡ та булырға кәрәклеген аңланы.\nШулай бер аҙна самаһы атланы ҡыҙҙар. Бара торғас, бәләкәй генә ауыл күренде. Ярым емерек өйҙәр, ары-бире үтеп-һүтеп йөрөгән кешеләр, ярым яланғас бала-саға – был ауылдың да башҡа меңләгән ауылдар ише һуғыш ҡорбаны икәненә дәлил.\nҠыҙҙар өйҙән-өйгә йөрөп хәйер һорашты. Ике талсыбыҡтай ғына ҡыҙ баланы йәлләп, миһырбанлы кешеләр икмәк киҫәге, картуф йә ауыҙға эләрлек башҡа ризыҡ һуҙҙы. Ҡайһы берҙәре хатта өйҙәрендә ҡунып сығырға рөхсәт итте.\n– Берәүҙәрҙең ғәзиз балаларылыр, әйҙәгеҙ, үтегеҙ, – тине оло ғына әбей үҙ телендә. Көршәктән алып туҫтаҡ төбөнә ҡатыҡ һалып бирҙе.\n– Ҡайҙан киләһегеҙ?\nЕп өҙөрлөк тә хәлдәре ҡалмаған Гөлбаныу менән Мәрфуға бер ай тигәндә тыуған ауылдары тупһаһына аяҡ баҫты. Ҡояш байып, нурҙары офоҡто ялмап алған, яңы бесән күбәләре туғайҙа теҙелеп киткән.\n– Эй, Гөлбаныу, ҡайтып еттек бит әй, – тине Мәрфуға, ауылына ҡарап.\nГөлбаныу әхирәтен ишетмәй, тыуған ауылын күреү шатлығы уны телһеҙ иткән...\n– Әс-сәй! Апайым ҡайтҡан! – Ҡустыһы тәҙрә аша күреп тә ҡалған икән.\nКүлдәге өҙгөләнгән, сәстәре ҡатып башына уҡмашҡан, аяҡ-ҡулдары сыйылып ҡутырлаған Гөлбаныу әсәһе ҡосағына һыйынғас та һуштан яҙҙы.\nАуыл советы рәйесе килеп ингәс, Гөлбаныу ҡапыл ҡатып ҡалды.\n– Әҙәм ыстырамы! Өйҙә йоҡо һимертәһеңме, ҡасҡалаҡ, дезертир! Ҡасан ҡайттың, күренмәй ятҡас та, кеше белмәй тиһеңме?\n—Теүәл бер ай булды, саҡ аяҡҡа баҫтырҙым! Ҡарарлыҡ ере ҡалмағайны сабыйымдың, – тип сабыр ғына һөйләй башланы Гөлбаныуҙың әсәһе. – Зинһар, кире ебәрмәгеҙ инде, үтенеп һорайым!\n– Нимә һөйләп тораһың? Кәнишне ебәрәбеҙ, тик был юлы заводҡа түгел, ә төрмәгә! Енәйәтсенең урыны шунда! – тип рәйес ҡаты баҫып өйҙән сығып китте.\nГөлбаныу менән Мәрфуғаны йәнә хәрби комиссариатҡа алып килделәр.\n– Ояты ни тора! Нишләп ҡастығыҙ? Хәҙер башығыҙ төрмәлә серейәсәк бит! – тинеләр унда.\n– Йәһәтерәк алып китегеҙ үҙҙәрен, – тип бойорҙо хәрби начальник.\nБер нисә йөн ойоҡбаш, йылы кейемде ауылдың хәллерәк кешеләренән йыйып, Гөлбаныу менән Мәрфуға бер ай элек ҡасҡан урындарына киренән килде.\n– Был ҡасҡалаҡтарҙы нимә эшләтәбеҙ? Иң ауыр цехҡамы? – тине бригадир, мыҫҡыллы көлөп.\n—Тыуған илде һатыу менән бер ул һеҙҙең был ҡылығығыҙ! һуғыш барғанын белә күрә, – тип өҫтәне икенсе бер ир.\n– Илдә һуғыш сығып, атайһыҙ ҡалған ас-яланғас балаларҙың ни ғәйебе бар? Заводтан ҡасҡанда уларҙың уйы политикала булған тиһегеҙме? Бала ғына бит әле улар! – тип көтмәгәндә яҡлашты ҡыҙҙарҙы ҙур түрә.\nУларҙы йәнә баракка килтерҙеләр. Элекке таныш ҡыҙҙарҙың ҡайһы берҙәре йә сирҙән, йә аслыҡтан аяҡ һуҙған булып сыҡты.\nЯмғырлы көҙ үтеп, һалҡын ҡыш етте. Үҙәккә үтерлек һыуыҡ, ыжғыр бурандар ҡыҙҙар йәшәгән баракта йылы тотманы. Йөн ойоҡбаштар өҫтөнән кейгән сабата туҙҙы, уларҙың табанына ҡатырға йә булмаһа таҡта киҫәге урап йөрөргә тура килде, һыуыҡтан аяҡтар әрнене, ҡулдар өҙөлөп төшөр хәлгә етте.\nБерҙән-бер көн Мәрфуға эштән һуң бер ҙур төргәк тотоп баракка ҡайтып керҙе.\n— Әхирәт, беләһеңме, мин нимә таптым? – тине ул, мут йылмайып.\n– Һарыҡ йөнө!\n– Булмаҫ! Күрһәт!\nМәрфуға төргәкте тағатып ебәрҙе. Ысынлап тағунда ҡап-ҡара һарыҡ йөнө ята ине.\n– Былай булғас, йәшәйбеҙ! – тине лә Гөлбаныу эшкә кереште. Тиҙ генә ҡайҙандыр ағас ботағы табып алып килде, уны орсоҡҡа оҡшаш иттереп яһап, йөн иләй башламаһынмы! Башҡа ҡыҙҙар ҙа уның янына йыйылды. Гөлбаныуҙы бәләкәйҙән был һөнәргә өләсәһе өйрәткәйне.\n– Өйрән, балам, ҡыҙ кешегә һәнәр артыҡ булмай ул! Эшләүең минең өсөн булһа, өйрәнеүең үҙең өсөн, – тип ҡабатларға ярата ине.\nЭштән һуң, Гөлбаныу иләнгән йөндән ойоҡбаш бәйләргә әүәҫләнеп китте, хатта энәләрен дә үҙе яраштырҙы.\n– Йөндө мин таптым, шуның өсөн иң тәүҙә миңә бәйләп бирәһең, – тине Мәрфуға.\n– Аҙаҡ миңә!\n— Миңә лә...\nШулай итеп, Гөлбаныу әхирәттәренә йөн ойоҡбаштар бәйләп бирҙе, улары, үҙ сиратында, икмәк, һабын биргеләне. Ошо һөнәре арҡаһында ҡыҙ аслыҡтан, өҙлөгөүҙән һаҡланды.\nИке йыл ғүмер үтеп китте. Ниҙәр генә күрмәне, ниҙәр генә кисермәне ҡыҙҙар был дәүерҙә. 1945 йылдың яҙы Еңеү алып килде.\n– Их, атайҙар ҡайттымы икән! Иҫән булһалар ғына ярар ине, – тине Мәрфуға.\n– Исмаһам, хат яҙыусы ла юҡ! Ана, башҡа ҡыҙҙар һирәкләп булһа ла өйҙәгеләрҙән хәбәр алып тора, – тип өҫтәне Гөлбаныу.\nКүптәрҙе өйҙәренә ҡайтарып ебәрҙеләр. Яҙ ҙа, йәй ҙә үтеп китте, тик Гөлбаныу менән Мәрфуға ғына эшләп йөрөй бирҙе.\n— Теге ваҡыт ҡасҡан өсөн тоталар инде беҙҙе, – тине Мәрфуға, уфтанып.\n– Бәлки, беҙҙе үлгән тип уйлап, өйҙә көтмәйҙәрҙер... – Гөлбаныуҙың тауышы иламһырап ишетелде.\nБер көндө төшкө ял мәлендә цехҡа Мәрфуға йүгереп килеп инде.\n– Һөйөнсө, бейе! – тип ҡысҡырып ебәрҙе ул әхирәтенә шат тауыш менән.\n– Атайың алырға килгән! Ҡапҡа янында һине көтә.\nГөлбаныуҙың күҙҙәренән йәш бәреп сыҡты. Ул урамға атылды. Завод ҡапҡаһына еткәс, хәрби кейемдәге кешене күреп туҡтап ҡалды.\nГөлбаныу аптырап ҡарап тора бирҙе. Тәүҙә танымай аҙапланды, дүрт йыл эсендә атаһы ныҡ үҙгәреп киткән икән бит!\nОсрашыу шатлығынан икеһенең дә күҙҙәрендә йәш, күңелдәрендә һағыш, йөрәктәрендә киләсәккә яҡты өмөт ине.


100 йәшкә биш аҙым ҡалғанда\n10 Июль 2021, 14:25\nҺәр оло кеше үҙенең ҡартлығы бәхетле булыуын теләй. Йәшлек нисек тә үтә ул, ҡартлығың бәхетле булһын, тиҙәр, ғәҙәттә. Үҙ ғүмерҙәре эсендә күпме ауырлыҡ күрергә-кисерергә тура килмәһен, ҡартлыҡ көндәрен тыныс, бәхетле тормошта, ҡәҙер-хөрмәттә үткәргән өлкәндәр һәр ауылда бар һәм улар яҡындарының терәге, йорт йәме, ауылдаштары өсөн хөрмәтле ағинәй булып йәшәй. Яңғыҙҡайын ауылында ла бар ундайҙар. 1 июлдә олпат юбилейын – 95 йәшен билдәләгән Рабиға Шәмсетдин ҡыҙы Исламғолова ла шундайҙарҙың береһе.\nҒүмеренең 95-се йәйе юбиляр өсөн өсләтә ҡыуаныслы һәм иҫтә ҡалырлыҡ булды. Беренсенән, бер быуатҡа торошло 95 йәшлек олпат юбилейын билдәләй, икенсенән, Рәсәй Федерацияһы Президенты В.В.Путиндың Ҡотлауын һәм, ниһайәт, республикабыҙҙа һуғыш осоро балаларына иғтибар бирелеп, “Һуғыш балалары” таныҡлығын ҡабул итеп алыу бәхетен кисерҙе.\nРабиға Исламғолова 1926 йылдың 1 июлендә Яңғыҙҡайын ауылында донъяға килә. Әммә яҙмыш уны иркәләмәй. Әсәһе йәшләй генә гүр эйәһе булғас, бала сағынан етемлектең әсе-сөсөһөн татып үҫә. Бөйөк Ватан һуғышының һәм унан һуңғы йылдарҙағы ауырлыҡты үҙ иңдәрендә күтәрә. Йәше еткәс, үҙенә күҙ атып йөрөгән ауылдың аҫыл егеттәренең береһе - Хажғәле Әбделхаҡ улы менән тормош ҡоралар. 1942 йылда тормош иптәшен дә ауылдың барлыҡ ир-егеттәре менән бер рәттән һуғышҡа алып китәләр. 1946 йылда ғына әйләнеп ҡайтырға насип була уға. Өс ҡыҙҙары донъяға килә. Әммә һуғыш михнәттәре, яралары оҙаҡ йәшәргә ирек бирмәй ғаилә башлығына. Ҡыҙҙарының ҡыуанысын кисереп, матур ғына йәшәп ятҡанда, ҡатынын 35 кенә йәшендә - тол, ҡыҙҙарын етем ҡалдырып, мәңгелеккә күҙҙәрен йома. Көслө рухлы, сабыр холоҡло Рабиға Исламғолова үҙе етемлек һурпаһын татығанға ла ҡулынан килгәнсә барыһын да эшләп, балаларына етемлекте һиҙҙермәй, лайыҡлы тәрбиә биреп үҫтерә. Сельпола, сауҙа өлкәһендә эшләп, хаҡлы ялға сыға Рабиға апай.\nХәҙер ҡыҙҙарының иң өлкәне - Флүрә 74 йәштә, бар ғүмерен Ленин исемендәге колхозға бағышлап, баш бухгалтер булып эшләп, 65 йәшендә генә хаҡлы ялға туҡтай. Уртансыһы – Альмираға 72 йәш, Яңғыҙҡайын ауыл хакимиәтендә бухгалтер, артабан эштәргә идара итеүсе вазифаһын башҡарған. Иң кесеһе - Зилә 67 йәштә, 35 йыл Һаҡлыҡ кассаһында кассир-контролер булып эшләгән. Барыһы ла лайыҡлы хеҙмәт юлы үтеп, хаҡлы ялдалар, үҙҙәре күптән нәнәй инде хәҙер. Рабиға Шәмсетдин ҡыҙы 15 ейән-ейәнсәр, бүлә-бүләсәр, 3 тыуарҙың яратҡан нәнәһе лә.\n- Бала сағым, үҫмер йылдарым етемлектә, һуғыш афәтен күреп, аслыҡта, йәшлегем тол ҡалып, яңғыҙ үтһә лә, Аллаға шөкөр, ҡартлығым бәхетле. Сабыр итә белгәнгә бәхетлемендер. Ҡыҙым – Альмирам хәстәрлегендә ғүмерем бәхетле үтә. Инде үҙҙәре нәнәй булып бөткән ҡыҙҙарым ҡәҙерләп-хөрмәтләп, ейән-ейәнсәрҙәрем, бүлә-бүләсәрҙәрем өҙөлөп тора, 3 тыуарым да бар бит әле минең, - тип шатлығы менән уртаҡлаша бәхетле әсә, нәнәй.\nЭйе, оҙон ғүмерле Рабиға Шәмсетдин ҡыҙының ҡартлығы бәхетле, был бәхет сатҡылары балҡыған нурлы йөҙөндә сағылыш таба. Олпат йәшкә етеп, салт зиһенле, алсаҡ, асыҡ күңелле, күҙе лә күрә, ҡолағы ла ишетә, балаларының ҡәҙер-хөрмәтенә төрөнөп, Альмира ҡыҙының ҙур, иркен, барлыҡ уңайлыҡтары булған күркәм йортонда уның хәстәрлегендә үҙенә тәғәйенләнгән айырым бүлмәлә һиллектә ғүмер йомғағын һүтә. Уға бик ауырлыҡ һалмаҫҡа тырыша, үҙ үҙен ҡарарлыҡ, йөрөтөрлөк әле. Башҡа балалары ла әсәйҙәре йәшәгән йорт ишеге тотҡаһын һыуытмай, әленән-әле янына ҡайтып, хәлен белешеп, шатландырып торалар. Балалары хәстәрлегендә йәшәгән әсә кеше өсөн шунан да ҙур бәхеттең булыуы мөмкин дә түгел.\nРабиға Шәмсетдин ҡыҙының атыр таңдары тыныс, көндәре имен, бәхетле, үҙе иҫән-һау булһын.


Гүзәл заттар өсөн сығарылған, уларҙың күңел донъяһын яҡтыртҡан баҫмабыҙҙың яңы һанын Өфөлә үткән халыҡ-ара “Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы. Сиге булмаған мәрхәмәтлелек” форумында уртаға ҡуйылған мәсьәләләрҙе бәйән иткән “Донъяны изгелек ҡотҡарыр” тигән мәҡәлә аса. Бүлек мөхәррире Альмира Кирәева унда ҡитғалар, телдәр, диндәр айырмалығына ҡарамаҫтан, ер йөҙөндәге һәр ҡатын-ҡыҙҙың да уй-теләктәре, проблемалары уртаҡ булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала.\nУҡыусыларыбыҙ көтөп алған “Баш мөхәрир һүҙе” рубрикаһында был юлы Гөлназ Мират ҡыҙы Ҡотоева әсә һөйөүенең упҡындарҙан тартып алыр, әжәлдәрҙе сигендерер көсө хаҡында яҙа. Был изге ҡөҙрәттең, иғтибарға алып бармаһаҡ та, асылда кешенең яҙмышын билдәләп, ғүмер буйы оҙата килеүсе бер ғәйрәт икәненә инандыра.\n“Балаларға арналған ғүмер” исемле мәҡәлә иһә журналыбыҙҙың тышлығын биҙәгән Таңһылыу инәй Байрамғолованың ҡотло ғаиләһе, уларҙың маҡсаттарға ҡыйыу атлағанда үткән бормалы юлы һәм бәхетле ҡартлыҡҡа алып килгән матур холоҡ-булмышы хаҡында һөйләй. Автор Гөлназ Ҡотоева был һоҡланғыс кешеләрҙең тормош юлын асып, тулы ҡанлы, йолаларға һәм тамырҙарға тоғро ғаиләләрҙә уңышлы, үҙҙәренә ышанған, ҡыйыу балалар үҫеүен иҫбатлай.\n“Йондоҙло яңылыҡтар”ҙа йыл да Өфөлә үткәрелеп килгән “Иҙел” халыҡ-ара йыр сәнғәте фестиваленең быйылғы асыштары хаҡында һүҙ бара.\n“Әсәйҙәр һәм ҡыҙҙар” рубрикаһы иһә был юлы Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Йыһанур ҡыҙы Рәхмәтуллинаның ғаиләһе менән таныштыра. Автор Альбина Ғөбәйҙуллина героиняһының быуындан быуынға һаҡланған әсәй һәм ҡыҙ мөнәсәбәттәренә бәйле ҡиммәтле тәрбиә серҙәрен аса.\n“Психолог нимә ти?” рубрикаһында белгес Ғәлиә Сәлихова илебеҙгә ябырылған иҡтисади көрсөк мәлендә бирешмәҫ өсөн ниндәй тормошсан, һыналған хәйләләргә таянырға кәрәклеген өйрәтә.\n“Аһ, был ҡатын-ҡыҙ” рубрикаһында журналыбыҙҙың тәүге биҙәлеш мөхәррире Роза Барый ҡыҙы Зиннәтшинаның күркәм тормош юлы барлана. Роза ханым “Башҡортостан ҡыҙы”ның баҫыла башлау тарихы, унда эшләгән танылған кешеләр хаҡында ҡыҙыҡлы иҫтәлектәр менән бүлешә.\n“Әҙәби балҡыш”та күптәр яратҡан шағирә Зөлфиә Ханнанованың мөхәббәт лирикаһы һәм Миңнур Ҡасимованың журналыбыҙ үткәргән халыҡ-ара Мәхмүт Ҡашғари исемендәге хикәйәләр бәйгеһенең төбәк этабында өсөнсө урын алған “Сәстәреңдән тотоп ҡарар инем...” тигән хисле хикәйәһе бер кемде лә битараф ҡалдырмаҫ, тип ышанабыҙ.\n“Аллаһ бәрәкәте” рубрикаһында нисек дөрөҫ итеп ғөсөл ҡойоноу тәртибе яҙылған.\nБүлек мөхәррире Гөлнара Хәлфетдинованың “Ҡояштыр әсә йөрәге” исемле мәҡәләһендә билдәле эшҡыуар, башҡорт йәштәре ойошторған байтаҡ ҙур проекттар спонсоры, билдәле йәш шоумен RNT-ның әсәһе Фәйрүзә ханым Ниғмәтуллинаның ябай булмаған яҙмышы, уңышҡа илткән юлында осраған һынауҙар һәм тетрәндергес хәлдәр хаҡында бәйән ителә.\n“Ҡылыс уйнас ҡулдарында” исемле материал Кино йылына арналған. Ауылда тыуып үҫкән ябай малайҙың – Ейәнсура районынан Роберт Йылҡыбаевтың нисек хыялын тормошҡа ашырып, Рәсәй кимәлендә билдәле актер-каскадер булып китеүе хаҡында мауыҡтырғыс мәҡәлә һәр кемде лә ҙур еңеүҙәргә талпындырыр, тип уйлайбыҙ.\n“Рухи ҡомартҡыларыбыҙ” рубрикаһында Иршат Йәнбирҙин Башҡортостандың төрлө төбәктәрендә табылған көмбәҙ-тәңкәләрҙәге яҙыуҙарҙың серен сисә. Ошо тәү ҡарамаҡҡа ябай ғына тимер киҫәктәре аша халҡыбыҙҙың тарих төпкөлөнә үтеп, башҡорттарҙың борондан ғәҙел ҡануниәткә таянып йәшәүе хаҡында беләбеҙ.\n“Хоҙай һаҡлар һаҡланғанды” рубрикаһында ҡан баҫымы юғары булғандарға тәжрибәле табип Ирина Николаеванан практик кәңәштәр урын алған. Ә “Ғаилә янсығы” рубрикаһында һалым түләүҙең яңы тәртибе аңлатылған.\n“Тәмлекәс”тә көршәктә бешерә торған бик ҡыҙыҡлы рецептар өйрәтелһә, “Камиллыҡҡа ынтылыш” рубрикаһында бүлек мөхәррире Гөлшат Ҡунафина дизайнер Сәймә Хәсәнованың бер һыҙма ҡулланып тегелгән төрлө күлдәк өлгөләре менән таныштыра. Ә “Ҡулыңдан һөйөн” рубрикаһы аша йәш әсәйҙәр бәләкәс ҡыҙҙарына байрамса итәк тегергә өйрәнә ала. Журналдың һуңғы биттәрен “Өйөм йәме гөл генә” һәм “Милли биҙәк” ярыштарына килгән һоҡланғыс эштәр биҙәй.\nШундай ҡыҙыҡлы ла, йөкмәткеле лә “Башҡортостан ҡыҙы”ның ноябрь һаны. Әле редакция хеҙмәткәрҙәре мәж килеп һеҙҙең өсөн декабрь һанын әҙерләү менән мәшғүл. Әйткәндәй, унынсы декабргә хәтлем журналыбыҙға осһоҙораҡҡа яҙылып ҡуйыу мөмкинлеге лә бар, был яйҙы ла ҡулдан ысҡындырмағыҙ, әхирәттәр!\n1 – 11 декабрь арауығында «Башҡортостан ҡыҙы»на ярты йылға 534 һум 84 тингә яҙылырға мөмкин.


Баймаҡтан 13 йәшлек ҡыҙ ғаиләһенән айырылып әсәһе менән Өфөлә дауаханала йәшәргә мәжбүр. | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 октября 2015 — 15:39\nУның бөйөрҙәре эшләмәй. Сибайҙа гемодиализ үтеү мөмкинлеге булһа ла Өфө табиптары ҡыҙҙы ҡайтарырға ашыҡмай. Бының үҙ сәбәптәре бар. Гемодиализды бер тапҡыр ғына ҡалдырыу үлем осрағы менән тамамланыуы ихтимал. Ауырыуҙарға ҙур арауыҡтар үтеп йәшәү өсөн көрәшергә тура килә. Был мәсьәлә күп тапҡырҙар киң мәғлүмәт сараларында күтәрелә килә. Миҫал өсөн 50 саҡырым юлды үтеү мөмкинлеге булмағанлыҡтан Шишмә районының Вишневка ауылынан Өфөгә күсеп килеп, ҡуртымға бүлмә алып йәшәгән Антонина Владимирова тураһындағы яҙманы ла килтереү етә. Юл мәсьәләһе бигерәк тә диализ аппаратына бәйле ауырыуҙар өсөн сетерекле ҡала бирә. Әлиә Мөхәмәтшинаның тормошо әлеге ваҡытта икегә бүленгән: дауахана һәм тыуған йорто араһында. Аҙна һайын ялға ҡайтып килеү өсөн ҡыҙға һәм әсәгә бер яҡҡа ғына 400 саҡырым юл үтергә тура килә. Юрий Кандалов Әлиәне шулай йыуата. Ул 13 йәшлек ҡыҙҙың хәлен үҙ иңдәрендә кисергән кеше, бөйөрөн күсереп ултыртыуҙарын ете йыл көткән һәм фәҡәт гемодиализ ярҙамында йәшәгәндәрҙең береһе. Әлиә әлегә ярты йыл ғына яһалма бөйөр аппараты ярҙамында ҡан таҙартыуға йөрөй. Ҡыҙҙың ике бөйөрөнөң дә эшләүҙән туҡтауы, ҡулдары һыҙлап, табипҡа мөрәжәғәт иткәндән һәм анализдар тапшырғандан һуң ғына асыҡлана. Уны ашығыс рәүештә Өфөгә оҙаталар. Сибай ҡалаһында ла заманса йыһазландырылған диализ үҙәге бар. Тик ул өлкәндәр өсөн генә тәғәйенләнгән. Ундағы табиптар ҡыҙҙы ҡабул итергә әҙер булыуҙары, тик республика һаулыҡ һаҡлау министрлығынан йүнәлтмә кәрәклеге тураһында белдерә. Мөхәмәтшиндар башта рөхсәт һорап республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығына, аҙаҡ төбәк башлығына хат яҙа, ләкин яуап бер. Ә Баймаҡта уларҙы 7 йәшлек тағы ла бер ҡыҙ бала һәм ғаилә башлығы көтә. Бер тапҡыр гемодиализ эшләү өсөн мотлаҡ медицина страховкалау фонды клиник дауаханаға 7 меңгә яҡын аҡса күсерә. Ә Әлиәгә был процедураны аҙнаһына өс тапҡыр үтергә кәрәк. Килеп тыуған хәл, ысынында иһә, тотошлай республика кимәлендә күтәрелә торған мәсьәләнең барлығын асыҡланы – был белгестәрҙең етешмәүе. Үҫмер ҡыҙҙы яңы йылдан башлап Сибай диализ үҙәгенә күсерер өсөн медицина учреждениеһының белгестәре мотлаҡ курстар үтергә тейеш. Сибай диализ үҙәге етәкселеге үҙ сиратында белгестәрен уҡытыуға йүнәлтергә бөгөндән әҙер булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала. Әлиәне дауалаусы табиптар ҙа ыңғай ҡарашта һәм ни өсөн ҡыҙ дауаханаға килеп эләккәс тә, Сибайға күсереүҙе хәл итмәүҙәрен уның ауыр хәлдә булыуы менән аңлата. Әлиә Мөхәмәтшина өсөн дауахана палатаһы тағы ла ике ай ярым тыуған йортон алмаштырасаҡ. Атаһы, әсәһе, һәм һеңлеһе менән ул Яңы йылды өйөндә ҡаршылар тигән өмөт ҙур. Табиптар үҙ һөнәренә тоғро ҡалып, йәшәү менән үлем араһында булған ҡыҙҙың ғүмерен һаҡлап алып ҡалған. Хәҙер Әлиәгә бөйөр күсереп ултыртыу тураһында һүҙ алып барыла. Ҡәтғи ваҡыт билдәләү мөмкин түгел, сөнки уға антигендары тап килгән донор бөйөрөн көтөргә тура киләсәк.


Ла-Ферьер — Башҡорт Википедияһы\nНығытмаға барыу урыны\nЛаферьер цитаделе (франц. Citadelle Laferrière, шулай уҡ Кристоф Анри ҡәлғәһе) — король Анри Кристоф бойороғо буйынса Гаитиҙың төньяҡ яры буйында 1000- метр бейеклегендәге тау түбәһендә 1804—17 йылдарҙа төҙөлгән Көнбайыш ярымшарҙағы эре фортификация ҡоролмаһы.\nҠәлғәне төҙөү тирә-яҡ үҙәндәрҙе күҙәтеү һәм француз баҫҡынсыларына ҡаршы тороу өсөн тәғәйенләнгән, был король подданныйҙарынан ғәйәт ҙур тырышлыҡ талап итә. Төҙөлөш эштәрендә 20 меңгә тиклем ҡол эшләй. Ҡәлғә 365 артиллерия орудиһы менән йыһазландырыла, һәм әлеге көнгә тиклем цитаделдең мөйөштәрендә пушка йәҙрәләре өйөлөп ята. Төҙөлөшө ваҡытынан форт күп һанлы ер тетрәүҙәр кисерә. Ҡәлғә диуарҙары тау түбәһенән 40 м өҫкә күтәрелә, йәнәш тирә-яҡ территорияны иҫәпкә алмағанда, бөтә комплекс 10 000 кв.м. майҙанды биләй.\nҠәлғәлә ҙур резервуарҙар һәм келәттәр бер йылға тиклем ваҡыт менән 5000 һаҡсыға етерлек аҙыҡ һәм һыу һаҡлауға иҫәпләнгән.\nҠәлғәлә король һәм уның ғаиләһе өсөн апартаменттар, мунсалар һәм икмәк бешереү урындары була. Француздар йәки Петион һөжүм иткән осраҡта король-диктатор үртәлгән ер тактикаһын ҡулланып, яҡындағы Сан-Суси һарайын ҡалдырып, ҡәлғәнең ҡеүәтле диуарҙары артында йәшеренергә ниәтләй. Был маҡсат өсөн цитадель эсендә король булмәләре урынлаша. 1820 йылда Кристоф үҙ-үҙенә ҡул һалғандан һуң уның яҡлылар кәүҙәһен йәшерен бында ерләй.\nЦитадель ҡиәфәте менән тау түбәһенән сығып торған таш карап моронон хәтерләтә. Уның төҙөлөшө мөйөшлө, һәм күҙәтеү урынанан ҡарап, төрлөсә күренә. Ҡәлғәнең ҡайһы бер мөйөштәре һөжүм осрағында пушка йәҙрәләрен кире ҡағыу өсөн ҡоролған. Ҡоролманың күп өлөшөндә ҡыйыҡ булмаһа ла (эске түбәлектәре йөрөү өсөн рәшәткәле таш юл булып тора), ҡайһы бер ауыш өлөштәре сағыу-ҡыҙыл плитка менән биҙәлгән. Ҡәлғә төҙөлөш ваҡытынан алып бер нисә тапҡыр реставрацияланған.\nЛаферьер ҡәлғәһе — Гаитиҙың төп иҫтәлекле урындарының береһе һәм ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы. Гаити Республикаһы — донъяла иң үҫешмәгән илдәрҙең береһе һанала, шуға күрә цитадель илдә туризмды үҫтереүҙә мөһим роль уйнай. Ла-Ферьер илдең милли символы булып тора, шуға күрә уның һүрәте аҡса берәмектәрендә, почта һәм дәүләт маркаларында, шулай уҡ күп кенә туристик плакаттарҙа урынлашҡан.\n1842 йылда көслө ер тетрәү ваҡытында ҡәлғә ғәмәлдә емерелмәй тиерлек һәм үҙенең баштағы ҡиәфәтен һаҡлап ҡала. Унда барып етеү өсөн, юлсыға мул өҫтөндә үргә табан ике сәғәт дауамында күтәрелергә кәрәк. Асыҡ көндәрҙә ҡәлғә ҡыйығынан Кап-Аитьенды ғына түгел, Атлантик океандың иң яҡын ярын һәм көнбайышҡа ҡарай 140 саҡрым алыҫлыҡтағы Куба ярҙарын да күрергә мөмкин тип һөйләйҙәр\nВикимилектә Ла-Ферьер темаһы буйынса медиафайлдар бар.\nhttp://tourpedia.ru/laferriere/ © Энциклопедия Туризма TourPedia.ru\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ла-Ферьер&oldid=925307 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:26 18 декабрь 2019 үҙгәртелгән.


ВАҠЫТ ҮТӘ, ХӘТЕР ЮЙЫЛМАЙ...\n7 Май 2019, 12:34\n9 Май—Бөйөк Еңеү көнөМин әле бәләкәй, әсәй менән ҡапҡа алдында торабыҙ… Урам буйлап килгән бортлы машиналарға байраҡтар тотоп олатайҙар баҫҡан, уның артынса оҙон колоннаға теҙелеп уҡыусы ағай-апайҙар үтә. «Ҡасан ғына үҫәм инде, ошо апайҙар һымаҡ аҡ алъяпҡыс, аҡ бантиктар тағып урамдан үтер инем»,—тип хыялланам. 9 май парадына сыҡҡандарҙы күҙҙән юғалғансы ҡарап ҡалдыҡ. Ул саҡта миңә ни бары 4-5 йәш тирәһе ине. Бортлы машина башындағы олатай-ҙарҙың яуҙан ҡайтҡан яугирҙар икәнен аңлау ҡайҙа? Ҡабаландан яуырынына шәл генә һалып сыҡҡан әсәйемдең сикәһе буйлап аҡҡан күҙ йәштәренә текләп ҡарап торһам да, ни өсөн илағанын да аңламағайным.\nМин әле бәләкәй, әсәй менән ҡапҡа алдында торабыҙ… Урам буйлап килгән бортлы машиналарға байраҡтар тотоп олатайҙар баҫҡан, уның артынса оҙон колоннаға теҙелеп уҡыусы ағай-апайҙар үтә. «Ҡасан ғына үҫәм инде, ошо апайҙар һымаҡ аҡ алъяпҡыс, аҡ бантиктар тағып урамдан үтер инем»,—тип хыялланам. 9 май парадына сыҡҡандарҙы күҙҙән юғалғансы ҡарап ҡалдыҡ.\nУл саҡта миңә ни бары 4-5 йәш тирәһе ине. Бортлы машина башындағы олатай-ҙарҙың яуҙан ҡайтҡан яугирҙар икәнен аңлау ҡайҙа? Ҡабаландан яуырынына шәл генә һалып сыҡҡан әсәйемдең сикәһе буйлап аҡҡан күҙ йәштәренә текләп ҡарап торһам да, ни өсөн илағанын да аңламағайным.\nҮҫтем, мәктәпкә барҙым. Өләсәйемде, яуҙа ҡалған яугир ҡатыны булараҡ, класс сәғәтенә саҡырҙылар. Икәүләп урам буйлап етәкләшеп барабыҙ. Йыл да митинг үтер һәйкәл янынан уҙғанда, өләсәй нишләптер: «Ана, ҡартатайың ҡарап тора»,—тине. Мин ышандым шуға. Һәйкәлдәге каска кейгән һалдат һынын ҡәҙерле кешем сағылышы тип ҡабул иттем...\nУн бер йыл мәктәп һуҡмағым ошо һәйкәл янынан уҙҙы. Дөрөҫ, үҫә төшкәс барыһын да аңланым: был һәйкәлдә күрмәгән ҡартатайым исеме лә ташҡа уйып яҙылған ине.\nИке ҡартатайым—икеһе лә яугир, яу юлы үткән... Тик береһен дә күрә алманым... Береһе—яуҙа, икенсеһе ҡайтҡас вафат булған.\nМин генә түгел, хатта ҡартатайым яуға киткәндә өс көнлөк кенә булып ҡалған әсәйем дә үҙ атаһы йөҙөн күрмәгән. Бына ни өсөн урамдан үткән парадҡа ҡарап әсәйем илаған икән?! Атайһыҙ иткән ҡәһәрле һуғыш уны... Ә мине ҡартатайһыҙ...\n9 май етһә күңелем бошона. Балалар, үлемһеҙ полк акцияһына ҡушылып, яугир олатай-ҡартаталары фотоларын күтәреп парадҡа сыға. Ә мин үҙ балаларыма: «Бына, ҡартатайым фотоһы, ул яу юлы үткән»,—тип тә әйтә алмайым. Фото юҡ. Өскөл хаттары булған, уларын да кемдәрҙер алып юғалтҡан.\nХәтер мәңгелек...Яуҙа ҡалған батырҙар исемлеге яҙылған стела янынан тын ғына үтә алмайым, ирекһеҙҙән башым шул яҡҡа борола, унда ҡартатайым ҡарап тора кеүек. Ҡайҙандыр: «Тыныс тормоштоң ҡәҙерен белегеҙ, балалар»,—тигәнерәк тауыш ишетелгәндәй ҡолағыма.\nЭйе, яуҙан ҡайтҡандар сафтары һирәгәйә, үлемһеҙ полк һындары арта ғына. Тик, тыныс тормош өсөн башын һалған атаһының ошо парад сафтарында бер тапҡыр ғына үтә алмауына әсенеп ҡапҡа алдында әле лә әсәйем тора. Ул инде йәш әсә түгел, оло инәй... Шулай, ваҡыт үтә, хәтер юйылмай.


Хәбәрҙәр: Венгрияла Роберт Капаның йөҙ йәшен билдәләйҙәр.\nВенгрияла Роберт Капаның йөҙ йәшен билдәләйҙәр.\nИкенсе донъя һуғышын үткән хәрби фотографиялар классигы. Венгрия йәһүде. Хемингуэй менән Стейнбектың дуҫы. Будапешттың милли музейында Роберт Капаның, йәғни тыумышы буйынса Андрей Фридмандың 100 йәшенә бағышлап күргәҙмә асылды.\n1936 йылда, “Павший солдат”фотоһы арҡаһында, ул танылыу яулай. Роберт Капа уны Испаниялағы граждандар һуғышы осоронда төшөрә.\nҺуғышты һөнәре итеп алһа ла, ул уны күрә алмай, шуға күрә лә берҙән-бер көндө эшһеҙ ҡалыу хаҡында хыяллана.\nЭва Фисли, күргәҙмәнең кураторы:\n“Ҡурҡыу тигән нәмә һәр кемдә лә бар, әммә иң мөһиме- һеҙ ул ҡурҡыу менән нимә эшләйһегеҙ, уны ҡайһы яҡҡа йүнәлтәһегеҙ. Икенсерәк әйтергә лә мөмкин: насар кәрттәр эләкһә, һин нисек уйнайһың. Кәрт таратҡанда уңыш һине урап үткән хәлдә лә еңеп сығырға мөмкин бит әле.”\nКүргәҙмәләге фотоларҙы Венгрия хөкүмәте 2008 йылда АҠШ коллекция йыйыусыларынан һатып ала. Экспозицияла 160 фотоһүрәт. Роберт Капа- кеше, хәрби фотограф, журналист һәм герой. Бында уның автографтары, хаттары, камералары.\nИң һәйбәт хәрби фотограф репутацияһы һәм 70 мең негатив- бына шулар Роберт Капаның дөйөм мираҫы.\nАндреа Хайагос, “Евроньюс”:\n“Әгәр һинең фотоларың яҡшы килеп сыҡмай икән, тимәк һин бик үк яҡын килмәгәнһең,-”тип әйтергә ярата ине Роберт Капа. Хеҙмәтенә шундай мөнәсәбәте уға уңыш яуларға мөмкинлек бирә, әммә үлеменә лә сәбәпсе була: Роберт Капа Вьетнамда минаға эләгеп һәләк була.


Һөнәрҙе армияла алдым\nАфғанстанда хеҙмәт иткән ваҡытта Хомутовка егете Андрей Булахтин оҫта машина йөрөтөүсе булып танылған\nСовет Армияһында хеҙмәт итеү йылдары яҡты эҙ ҡалдырған hәм утыҙҙан ашыу йыл үткәндән һуң да бик йылы итеп иҫкә алына. Тап бына армия ауыл егеттәренә СССР исемле ҙур илде, хәрби техниканың көсөн hәм ҡеүәтен күреү hәм ир-аттар дуҫлығының ҡәҙерен белеү мөмкинлеген биргән.\n— Мин тыумышым менән Хомутовканан. Беҙҙең ғаиләлә ике бала үҫтек: мин hәм һеңлем Татьяна, — тип һөйләй Андрей Булахтин. — Дим урта мәктәбен тамамлағас, мине башҡа егеттәр төркөмө менән район хәрби комиссариаты Октябрьский ҡалаһы автомәктәбенә ебәрҙе. Шуға күрә буласаҡ hөнәрҙе һайларға тура килмәне.\n1987 йылдың ноябрь уртаһында йәш егетте армияға алалар. Башҡортстандан башҡа яҡташтары менән Андрей Төньяҡ Осетия Орджоникидзе ҡалаһының әҙерлек-уҡытыу батальонына хеҙмәт итеүгә эләгә. Бында 1988 йылдың 14 июненә тиклем 39595-се хәрби частә уларҙы бронетранспортер йөрөтөүселәр булараҡ, таулы ерҙәрҙә һуғыш күнекмәләренә өйрәтәләр. Ә өйрәтелгән төркөмдө Афғанстанға Төньяҡ Кундуста урынлашҡан хәрби частҡа ебәрәләр. Беҙҙең яҡташыбыҙ артиллерия полкына эләгә. Ул Мәскәү менән 40-сы армия командованиеһы өсөн үтә ҡеүәтле радиостанция hәм радиоаппаратура менән йыhазландырылған яңы КамАЗ автомобилен йөрөтөүсе була.\n— Минең йылдағылар интернациональ бурыстарын үтәгән, матур тау илендә булырға тура килгән саҡырылыш булды, — тип дауам итә Андрей Леонтьевич. — Тәбиғәт менән артыҡ һоҡланырға тура килмәне. Дошмандар менән ҙур булмаған бeрәлештәр әленән-әле булғылап торҙо. Тап бына шунда совет хәрби вертолет, артиллерия, бронетранспорт, радиотехника техникаһының яңы төрҙәре һыналды. Бында иҫән ҡалыу мәктәбен кешеләр генә түгел, ә ул осор буйынса яңы КамАЗ автомобилдәре лә уҙҙы. Афғанстанда пуля һыҙғырыуы, снарядтар менән миналар шартлауы аҫтында тыуған, хәҙер армия туғанлығына әүерелгән һалдат дуҫлығын мин бер нимә менән дә сағыштыра алмайым. Бишбүләк ауылында тыуып-үҫкән Сергей Орелкин hәм Андрей Яковлев менән өй, туғандарыбыҙ менән тиҙҙән осрашасағыбыҙ хаҡында һөйләшкәнебеҙҙе һис ҡасан да онотмаясаҡмын. Командирҙар теҙелер алдынан барыһына ла «Рәхмәтле афған халҡынан» миҙалдарын тапшырҙы…\nАфған һуғышы осоро Андрей Булахтиндың ҡыҫҡа була, сөнки был илдән совет ғәскәрҙәрен инде этаплап сығарыу бара. 1988 йылдың 15 авгусынан алып 1989 йылдың 22 октябрендә запасҡа киткәнсе, Ленинград өлкәһенең Выборг ҡалаһында хеҙмәт итә. Армиянан ҡайтҡас, ул машина йөрөтөүсе hөнәренә тоғро ҡала. Икмәк заводында РайПОла, тыуған «Южный» совхозында КамАЗ автомобилендә эшләй.\nАндрей ситтә бәхет эҙләмәй. Кесе ватаны Хомутовка уға бейек йортло ҙур ҡалаға ҡарағанда яҡыныраҡ. 10 февралдә барлыҡ туғандары менән үҙенең 50 йыллыҡ юбилейын, унан һуң хәрби хәрәкәттәр ветерандары менән совет ғәскәрҙәрен Афғанстандан сығарыуға 30 йыл тулыуҙы билдәләп үтeргә йыйына. Уның ҙур хужалығы hәм ишек алды тулы мал-тыуары, үҙ автомобиле бар. Тормош иптәше Алена Федоровна Дим урта мeктәбендә уҡыта. Ирле-ҡатынлы улар Екатерина исемле ҡыҙ тәрбиәләй.


Хужаһы бар, балығы булыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Хужаһы бар, балығы булыр\nЙүнсел ташландыҡ урынды тәртипкә килтереп ала\nЭйе, тәрбиә, ҡарау булған ерҙә эш тә уң була. Был быуала йәшәгән балыҡтарға ла ҡағыла, сөнки бындай кеше ярҙамында барлыҡҡа килгән яһалма һыу ятҡылыҡтарында үрсетелгәндәре айырым ҡараш талап итә. Күгәрсен районының Мораҙым ауылында йәшәгән аҡһаҡал Александр Костьянов та ҡасандыр үҙе төҙөткән быуа һәм унда үрсеткән балыҡтар яҙмышы өсөн ваҡытын да йәлләмәй, үҙен дә аямай. Уның менән яҡындан танышҡас, шул тиклем егәрле, маҡсатлы, тырыш булыуына һоҡланып, уның башҡаларға үрнәк булырҙай тормош юлы тураһында һөйләмәй булдыра алманыҡ.\nУрман – уның булмышы\nАлександр Костьяновтың бөтә ғүмере ошо ерҙән айырылмай. Күгәрсен районының Назаркин ауылында тыуһа ла, уға ике йәш булғанда, ғаиләләре Мораҡҡа күсеп килә. Ауыл мәктәбен тамамлағандан һуң Мари Иле политехник институтына уҡырға инә. БАССР-ҙың Урман хужалығы министрлығы ҡулына тармаҡ инженеры дипломын алған йәш белгесте Күгәрсен районына саҡырып ҡайтара. Шулай итеп, Александр Дмитриевич 1970 йылдан яратҡан һөнәре буйынса хеҙмәт юлын башлай. Тыуған ил алдында хәрби бурысын да үтәп ҡайта.\nУл заманда Урман хужалығы министрлығы халыҡ ҡулланыуы тауарҙары етештереү буйынса ла эш алып бара. Бер аҙҙан сос, егәрле егетте ошо цехтың начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр, ә 1983 йылдан уға директор вазифаһы йөкмәтелә.\nБер ҡарауға ябай хеҙмәт юлы кеүек, ә бит уның эсендә күпме башҡарылған эш, биш йыллыҡ пландар үтәү, ағас ултыртыу, урман һаҡлау кеүек беҙ күреп-белеп бөтмәгән бихисап тормош мәшәҡәттәре, юғалтыуҙар, табыштар ята. Әммә Александр Дмитриевич һәр саҡ намыҫы ҡушҡанса, иңенә алған яуаплылыҡты урынына еткереп башҡара, хеҙмәттәштәре, етәкселек алдында абруй ҡаҙана. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәрен хаҡлы ялға сығыу ваҡыты еткәс тә эштән ебәрмәҫкә тырышалар, министр исеменә өс тапҡыр ғариза яҙғас ҡына, уны пенсияға оҙаталар.\nАлександр Костьянов урман хужалығы директоры булып эшләгән саҡта быуа төҙөтә. Был ҡоролма янғын ваҡытында һыу алыу сығанағы сифатында файҙаланыла, шулай уҡ үҫентеләрҙе үҫтереү өсөн дә уңайлы була. Ошо мәлдән урмансылыҡта балыҡсылыҡ буйынса ярҙамсыл хужалыҡ барлыҡҡа килә. Ул заманда Күгәрсен урмансылары тәүгеләрҙән булып был шөғөлгә тотона.\n– Яҙмыш шаяртыуылыр инде, үҙем ҡасандыр төҙөткән быуа ташландыҡ хәлгә ҡалғас, хаҡлы ялда булһам да, ҡуртымға алырға тура килде. Бер көн килеп мин ошо быуала эшләрмен, тип уйлағаным да булманы, – ти хужа.\nЫсынлап та, Александр Дмитриевич хаҡлы ялға сығып күп тә үтмәй, Рәсәйҙә яңы Урман кодексы ғәмәлгә инә. Был ҡануниәткә ярашлы, урмансылыҡтарҙан хужалыҡ эше менән шөғөлләнеү вәкәләте алына һәм күҙәтеү бурысы ғына ҡалдырыла. Быуа, таҡта ярыу цехтары, сайыр йыйыу кеүек эшмәкәрлек менән шөғөлләнгән хужалыҡтар бер көн килеп тарҡалып ҡуя.\nШулай итеп, 2006 йылдан геройыбыҙ яңы мәшәҡәттәр менән йәшәй башлай. Балыҡты ыуылдырыҡ бөртөгөнән үрсетә, унан селбәрә алып, тауар итеп үҫтереү менән тамамлай. Тырыш хужа быуала күп осраҡта яңғыҙы эшләй, аҙыҡ бушатыу, һыу ятҡылығын хеҙмәтләндереү кеүек мәшәҡәттәр килеп тыуған саҡта ваҡытлыса эшселәр яллай. Костьянов быуаһында һаҙан, аҡ амур, хан балығы, табан, һыла балығын үрсетә, хатта Европа йәйенен дә килтергән. Хан балығының – ун дүрт, аҡ амурҙың ун ике килограмға еткәндәре лә осрай, һаҙан уртаса биш-алты килограмм була, ти ул.\nЭшҡыуар йыл һайын сама менән дүрт тонна балыҡ етештерә. Продукцияның төп өлөшө йәрминкәләргә сығарыла, шулай уҡ түләүле балыҡ тотоуҙы ла ойошторған. Бында Стәрлетамаҡ, Мәләүез, Күмертау ҡалаларынан, күрше райондарҙан, Ырымбур өлкәһенән дә балыҡ ҡармаҡларға киләләр.\nБурҙарҙан килгән зыян\n– Балыҡ үрсеткән хужалыҡтар намыҫлы юл менән тоторға теләмәгән кешеләрҙән күпләп зыян күрә. Ҡайһы берәүҙәр быуала балыҡ үрсетеү нисек ауыр булғанын төшөнөп етмәй, әле һаман да “ул быуала үҙе үрсей” тип уйлай. Күп осраҡта төндә урлашырға киләләр, – ти Александр Дмитриевич.\nКостьянов быуаһы 20,5 гектар майҙанды биләй. Төндә яҡтыртылһа ла, бөтә ерҙе лә күҙәтеп тороу еңелдән түгел. Хужа бер остан икенсеһенә килеп еткәнсе, еңел табыш яратыусылар ҡасып өлгөрә. Араларында үҙҙәрен йәмһеҙ тотоп, быуа хужаһына янағандар, һөжүм иткән әҙәмдәр ҙә осрай.\nХужалыҡ эше менән яҡындан таныш булғандар иһә был шөғөлдөң ни тиклем ауыр һәм ҙур сығымдар талап иткәнен аңлай. Мәҫәлән, Александр Дмитриевичҡа өс тапҡыр Волгоград өлкәһендәге Медведев балыҡ үрсетеү тәжрибә заводына барып ҡайтырға тура килгән.\n– Мин эш башлағанда быуа ташландыҡ хәлдә ине. Уны ремонтлап, яңынан тергеҙергә тура килде. Ике йыл эшләгәндән һуң ғына тәүге уңышты алдым, – ти ул.\nАлександр Костьяновтың кәсебе табыш килтерә башлағас, быуаға ымһыныусылар килеп сыға, табыш менән уртаҡлашыуын да теләгән бәндәләр табыла. Ҡайһы берәүҙәрҙең “тырышлығы” арҡаһында уға быуаға булған хоҡуғын яҡлап суд тупһаларын күп тапарға тура килә. Әммә ныҡыш хужа, ғәҙеллек тантана итеренә ышанып, килеп тыуған кәртәләргә бирешмәй.\n– Беҙҙең илдә ҡануниәт насар түгел, тик уның буйынса йәшәй белмәйбеҙ. Миңә быуаны законлы рәүештә ҡуртымға алыуымды дәлилләп, өс йыл буйына төрлө кимәлдәге арбитраж судтарҙың тупһаһын тапарға тура килде. Быйыл һуңғы инстанция суды минең файҙаға булды. Тик ваҡыт үтә, ошо тартҡылашыуҙар арҡаһында һаулығым да ҡаҡшаны, эшмәкәрлегем дә тотҡарланды, күп аҡса сарыф иттем. Тормош – ул көрәш, әгәр ҙә бирешһәң, һине башҡалар тапап үтәсәк, – ти быуа хужаһы.\nЕтмеш йәшлек ҡарттың ныҡышмалылығы, үҙ һүҙендә ныҡ тороуы ауырлыҡтарҙы еңеүгә килтерә. Хәҙер ошо кәртәләргә осраған башҡа быуа хужалары ла кәңәш һорап уға мөрәжәғәт итә.\nБашҡортостан Республикаһының Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, әле төбәк һыу ятҡылыҡтарының 109 участкаһында балыҡсылыҡ менән шөғөлләнеү рөхсәт ителгән һәм уларҙың 68-е сәнәғәт балыҡсылығы алып барыуға бирелгән. Бөгөн 11 ойошма һәм 11 шәхси эшҡыуар балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә.\nАлександр Костьянов белдереүенсә, Күгәрсен районында элек балыҡ үрсетеү менән 13 һыу ятҡылығында шөғөлләнһәләр, хәҙер бары ике хужалыҡ ҡына тороп ҡалған. Был иһә халыҡ һатып алған балыҡтың бары өс проценты ғына урында етештерелеүе хаҡында һөйләй, ти ул.\nЕң һыҙғанып – эшкә\nӘле Александр Костьянов яңынан дәртләнеп хужалыҡ эшенә тотонған. Яҡтыртыу ҡорамалдарын яңыртырға, видеокамералар, фотоҡапҡандар ҡуйырға йыйына. Заман технологиялары буйынса эшләһәм, бөтә мәғлүмәттәр ҙә компьютерға киләсәк, ти ул.\n– Йыл һайын балыҡты туҡландырыуға 50 тонна самаһы аҙыҡ китә. Уны йәй бирәбеҙ. Ҡышын улар йыйған майҙары иҫәбенә тереклек итә.\nТехнология буйынса грануллы ҡатнаш аҙыҡ яҡшы тиҙәр, ә мин бойҙайҙы бешереп бирәм. Ул, бешкәс, бүртә һәм тарҡалмай, – ти тәжрибәле балыҡ үрсетеүсе.\nЛюбовь менән Александр Костьяновтар оҙаҡ йылдар матур итеп донъя көтә, аҡыллы, итәғәтле балалар тәрбиәләп үҫтергән. Хоҙай уларҙың яҙмышын алдан яҙғандыр, күрәһең, йорттарын да, белгәндәй, быуа буйына төҙөгән булғандар.\nНи тиһәң дә, Александр Дмитриевичтың тырышлығы бушҡа үтмәгән. Уның быуаһын халыҡта “Костьянов быуаһы” тип йөрөтөүҙәре лә ошо хаҡта һөйләй.


Полиция хеҙмәткәрҙәре Өфө баҙарҙарының береһенә рейд ойошторҙо\nХоҡуҡ һағындағылар легаль булмаған мигранттар менән ҡыҙыҡһынды. Был сауҙа майҙансығында күбеһенсә Вьетнам тауарҙары һатыла. Ә сит ил эшҡыуарҙары Рәсәй закондарына йыш ҡына буйһоноп бармай һәм миграция ҡағиҙәләрен боҙа. Тәртип һаҡсылары баҙар биләмәһен һәм сауҙа нөктәләрен тикшереп сыҡҡан. Рейд барышында өс сит ил вәкиленең законһыҙ рәүештә республикала йәшәүе, эшләүе асыҡланған. Закон боҙған сит ил граждандары полиция участкаһына оҙатылған. Улар менән Федераль Миграция хеҙмәткәрҙәре эш алып бара.\nТимур Чанышев, Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәткәре: «Өфө баҙарҙарының береһендә яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән килгән йөҙҙән ашыу кешенең документы тикшерелде. Уларҙың яртыһы ғына республика биләмәһендә ваҡытлыса йәшәүгә, эшләүгә документтарын күрһәтә алды. Ҡалғандар дактилоскопия процедураһын үтте».


Мораҙым тарлауығы — Башҡорт Википедияһы\nМораҙым тарлауығы — Башҡортостан Республикаһы территорияһындағы тәбиғәт паркы. Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1998 йылдың 23 ғинуарындағы 10-сы һанлы «Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркы тураһында" исемле ҡарарына ярашлы ойошторолған. Тарлауыҡтың матур күренешле ҡаяларындағы Кесе Эйек йылғаһына тиклем һәм артабан төньяҡҡа табан аҫҡы, урта һәм үрге девондың рифоген эзбизташтары асыҡ күренә. Киңлек йүнәлештә йылғалар бысып үткән урындарҙа текә, аҫылынып торған, 100 метрҙан да бейегерәк, ярлауҙар барлыҡҡа килгән, улар асыҡ күренә һәм геологик тикшеренеүҙәр үткәреү өсөн бик уңайлы.\n52°35′ с. ш. 56°53′ в. д.HGЯO\nУрынлашҡан урыны Башҡортостан Республикаһы, Күгәрсен районы һәм Йылайыр районы\nЯҡындағы ҡала Мораҡ (Күгәрсен районы)\nМайҙаны 23586 га\nОйошторолған 23 январь 1998\nМораҙым тарлауығы Викимилектә\nРеспубликаның көньяҡ-көнсығышынан, шулай уҡ Силәбе өлкәһенән, парк территорияһына Магнитогорск — Сибай — Баймаҡ — Йылайыр — Мораҡ — Тәбиғәт паркы автоюлы менән барып етеп була.\nЫрымбур өлкәһендәге яҡын ятҡан райондарҙан Ырымбур — Күмертау — Мораҡ; Төйлөгән — Назаркин — Мораҡ һәм Һарыҡташ — Иҫәнғол — Мораҡ автоюлдарынан килеп була.\nМораҡтан Мораҙым ауылына тиклем төп юлдың оҙонлоғо 22 км. Юл гравий менән ҡапланған.\nТимер юлы менән Мәләүез һәм Күмертау станцияларына тиклем паркта илгән ял итергә килеүселәр Мәләүез — Мораҡ — Мораҙым ауылы (80 км) һәм Күмертау — Мораҡ — Мораҙым ауылы (75 км) автоюлдары менән килә ала.\n1 Геологияһы һәм рельефы\n5 Крайҙың спелеологик мөмкинлектәре\nГеологияһы һәм рельефыҮҙгәртергә\nПарк территорияһы районының тарихы оҙайлы һәм ҡатмарлы. Территорияның рельефы формалашыуына тектоник процестар ҙур йоғонто яһаған. Үрге палеозойҙың ахырында дифференциаль хәрәкәттәр арҡаһында горсттар һәм граббендар барлыҡҡа килгән. Мезозой һәм өсөнсөл осорҙа аҫҡа төшөү һәм ҡатламдарҙы туплау дәүере бер нисә тапҡыр күтәрелеү һәм йырындар барлыҡҡа килеү дәүере менән алыштырыла. Тымыҡ күл-һаҙлыҡлы уйпаттарҙа ҡом, балсыҡ, күмер һәм торф ултырған йомшаҡ ҡатламдарҙың ҡалынлығының тупланыуы аҫтағы һәм үрҙәге миоценда үткән. Үрге миоценда, күтәрелеүҙәр һәм тәрән уйылған йылғалар селтәре барлыҡҡа килгән. Үрге плиоцендың иң аҙаҡҡы тектоник процестары, күрәһең, дифференциаль булғандыр: айырым урындары күтәрелгән, ә боронғо мульдар төшкән, шуға күрә хәҙерге ваҡыттағы рельефта миоцен — плиоцен ҡатламдары төрлө гипсометрик ҡатламдарҙа яталар. Дүртенсел осорҙа йылға үҙәндәре аллювиаль ҡатламдары менән тултырылған ә йылға араларындағы урындар денуация процестарына дусар булған.\nМораҙым тарлауығында йылға, Күгәрсен районы\nМораҙым тарлауығында ҡарағас урман, Күгәрсен районы\nПарк урта кимәлдәге зонаның континенталь климатик өлкәһендә урынлашҡан. Парктың климаты йылы, яҡшы дымланған. Ҡыш осоронда уның территорияһы өҫтөндә үҙе менән һыуыҡ һауа алып килгән үҙәк — азия антициклоны хужалыҡ итә, шуға күрә бында һыуыҡ иртә төшә һәм яуым-төшөм сикле була. Ҡар ҡатламы октябрҙә ята, әммә ул әле тотороҡло булмай. Март башында ныҡлап ҡар ирей башлай һәм апрелдең икенсе-өсөнсө декадаһына тулыһынса иреп бөтә. Тар тарлауыҡтарҙа һәм уйһыулыҡтарында ғына, бигерәк тә уның төньяҡ һырттарында, ҡар май уртаһына тиклем ята. Яҙ — яуым-төшөмдөң артҡан мәле, бигерәк тә май айына тура килә. Йәйге осор сағыштырмаса юғары тотороҡло һауа температураһы менән билдәләнә. Июль — йәйҙең иң эҫе айы. Беренсе көҙгө ай — сентябрь — йәйҙең билдәләрен һаҡлай әле, әммә уртаса сентябрь температураһы май айынан түбәнерәк. Май айы менән сағыштырғанда температураларҙың уртаса минимумы ла кәмей, әммә һауа температураһының ҡапыл кәмеүе һуңғараҡ, октябрҙә, була, ә ноябрҙә һауаның уртаса айлыҡ температураһы минуслы була.\nФлора байлығы ике төп моментҡа бәйле. Экоценотик яҡтан тәбиғәт паркының флораһы үҫемлектең өҫтөнлөк иткән урман-далалы үҙенсәлеген сағылдыра. Урман (130 төр) һәм дала (асылда, дала — 68 һәм болон-дала — 63) төрҙәре өҫтөнлөк итә. Урман төрҙәре араһында тайга үҫемлектәренең булыуы иғтибарҙы йәлеп итә, был төбәк флора тарихының голоцендағы ҡатмарлылығын күрһәтә. Болон төрҙәре (127) урман аҡландарында, урман ситендә, дала туғайҙарында, болонло далаларҙа һәм һирәгерәк урмандарҙа һәм ятҡылыҡтарҙа осрай. Дымды яратҡан төрҙәр сағыштырмаса күп түгел (һаҙ — 4, болонло һаҙ — 22), сөнки парк территорияһында һаҙҙар һәм дымлы болондар юҡ. Парктың тәбиғи ценоздарының антропоген боҙолошо сағыштырмаса көсһөҙ булғанға күрә һәм һөрөлгән ерҙәр булмауы арҡаһында ҡыйлы үләндәр һаны күп түгел (38). Ҡая төрҙәре — 19 һәм һыу төрҙәре — 4. Парк территорияһында "Башҡорт АССР-ның Ҡыҙыл китабы"на (1987) индерелгән 45 төр бар -республиканың барлыҡ һирәк флораның 25 %. Улар араһынан шырт еҙүлән һәм әҙрәсгөл "СССР-ҙың Ҡыҙыл китабы"на (1984) индерелгән, 9 төрө — "РСФСР-ҙың Ҡыҙыл китабы"на (1988) : дөйә ҡылған, сел үләне, Литвинов сырмалсығы һ.б. Парк территорияһында Уралда һирәк осрай торған үҫемлектәрҙең 63 төрө үҙә. Паркта 11 эндемик һәм 17 реликт төрҙәре үҫә. Реликттар араһында таулы-себер сығышлы төрҙәре өҫтөнлөк алған (оҫҡон йыуаһы, әбей һеркәһе һ. б.). Парк флораһында файҙалы төрҙәр күп. Халыҡ һәм официаль медицинала ҡулланылған үҫемлектәрҙең төрҙәре — 53. Декоратив үҫемлектәрҙән 38 төр табылған (һарына, гладиолус нәҙек һ. б.) Ашамлыҡ төрҙәре паркта — 27, шулай уҡ 10 ағыулы үҫемлек үҫә. Иң зыянлылары, бигерәк тә балалар өсөн — сағыу матур емешле төрҙәр: бүре йүкәһе, ҡарға күҙе, бәғәнәш һәм казак артышы.\n«Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркының хайуандар донъяһы Рәсәйҙең Европа өлөшө, бигерәк тә Көньяҡ Уралдың армыттарында, ҡатнаш һәм япраҡлы урмандар өсөн типик хәл. Һөтимәр хайуандарҙың 40 төрө бар, уларҙың 25 — һуна -промысла. Төп көн итеүселәр йыртҡыс һөтимәрҙәр: һоро айыу, бүре, төлкө, һеләүһен, бурһыҡ, урман һыуһары, аҫ, йәтсә, һары шәшке; ҡуянға оҡшағандар — ҡуян, үрғуян; эре һәм урта ҙурлыҡтағы кимереүселәр — аҡһым, әлгәнйәк, һыу сысҡаны, кесе йомран, европа йомраны; тояҡлы — ҡабан, мышы һәм илек.\nҠоштар — умыртҡалы хайуандар класының иң бай төрө. Парктың үҙендә төрлө ваҡытта 122 ҡоштар төрө күҙәтелә. Оло Эйек йылғаһы үҙәнендә рептилияларҙың 4 төрө асылған — кеҫәртке, ябай ҡарайылан, ябай туҙбаш йыланы; амфибияларҙың 5 төрө — тритон, үлән тәлмәрйене, осломоронло тәлмәрйен, һоро әрмәнде, балыҡ һәм балыҡтар 9 төрө — шырт балыҡ, йоморо сабаҡ, суртан, алабуға, бурыш, ташбаш, майма, Башҡортостанда һаҡ аҫтындағы ябай зөгәй, шулай уҡ Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә айырым һаҡ аҫтына алынған европа бәрҙеһе.\nХайуандар донъяһының 30 һирәк һәм юғалып барған төрҙәре Ҡыҙыл китапҡа индерелгән: сапсан, бөркөт, ҡарсыға өкө, ҡама, балыҡсы турғай һ. б.\nКрайҙың спелеологик мөмкинлектәреҮҙгәртергә\nТерриторияла төрлө-төрлө мифологиялы, ҡатламдары, гидрологияһы, микроклиматы һәм хайуандар донъяһы менән 46 мәмерйә бар. Мораҙым карст-спелеологик биләмәләре мәмерйәләренең тикшереү тарихы быуаттыан ашыу осорҙо тәшкил итә. Шул уҡ ваҡытта мәмерйәләрҙең иң киң масштаблы тикшеренеүҙәр һәм ҙур асыштары аҙаҡҡы 20 — 30 йылдарға тура килә. Хәҙерге ваҡытта мәмерйәләрҙе асыуға һәм өйрәнеүгә өлөш индергән спелеологтарҙы һәм башҡа белгестәрҙе һанап бөтөүе лә ауыр. Мораҙым биләмәһендә күп йыллыҡ эҙләнеү-спелеологик эшмәкәрлеккә ҡарамаҫтан ул әле лә үҙ эсендә билдәһеҙ мәмерйәдәрҙе йәшерә.\n«Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркының иң билдәле мәмерйәләре:\nКүгәрсен мәмерйәһе (Голубиная), (Күгәрсен ҡыуышлығы (грот), Мораҙым — 1). Парктың иң билдәле һәм иң күп кеше йыйған мәмерйәһе. Мәмерйәгә ингән урын йылғанан яҡшы күренеп тора. Киңлеге уның — 18 м, бейеклеге — 3 м. Был параметрҙар мәмерйәгә ингән ерҙән 20 м тәрәнлектә һаҡлана. Иҙәненең майҙаны — 180 м². Ҡыуышлыҡта ҡая күгәрсенең оялары һәм гуано (диңгеҙ ҡоштарының тиҙәге) ҡатламдары бар. Ошонда уҡ О. Н. Бадерҙың мезолит эпохаһы боронғо кешеһенең кремнийҙан эшкәртелгән әйберҙәрен тапҡан архелогик шурфын күреп була. Ҡыуышлыҡтың осонда 2 метр оҙонлоҡтағы тишек 14 м оҙонлоғо һәм бейеклеге 2 м булған, иҙәне балсыҡ һәм эре киҫәктәр ятҡан иҙәнле ҡыуышлыҡҡа алып сыға. Түбәлә ҡуптарылған сталактиттарҙың эҙҙәре күренә. Ҡыуышлыҡтан төньяҡ йүнәлештә 24 метрлыҡ коридор өҫкә ҡарай күтәрелә бара, иҙәне — кальциттан. Мәмерйәнең стеналары һәм түбәһе бөтә һуҙымында тотороҡло тиерлек.\nИҫке Мораҙым мәмерйәһе (Ыҫланған, Мораҙым — 2). Иң зыҫланған мәмерйә. Күгәрсен мәмерйәһенән көнсығышҡа табан 60 м алыҫлыҡта ята. Ингән урындан 1,6 м киңлекле һәм 2,4 м бейеклекле коридор бара, ул 45 м 4 м киңлектәге һәм 24 м бейеклектәге галереяға күсә. 16 метрлыҡ бейеклектәге һикәлтәгә меңгәндән һуң (страховка менән генә), веер формаһындағы таралған 6 метрҙан 30 метрға тиклемге инеү юлдарына эләгеп була. мәмерйәнең стеналары бөтә дауамлығында еүеш ҡором менән һылатылған. Ингән урындан 60 м алыҫлыҡта уң яҡ стенала мезолиттағы рәссамдар үҙҙәренең ата-бабаларының ҡаялағы рәсемдәрен ҡалдырған. Һаҡ булығыҙ — бында 8 мең йыл һаҡланған уникаль мираҫҡа зыян килтермәгеҙ.\nБалалар мәмерйәһе (Детская). Оло Эйек йылға үҙәненнең уң яҡ һыртында урынлашҡан иң көнбайыш мәмерйә. Инеү урыны йылға кимәленән 80 м бейеклектә тора. Дөйөм оҙайлығы 64 м, уртаса киңлеге 1,1 м һәм уртаса бейеклеге 0, 9 м булған көмбәҙ формаһындағы юлдарҙан торған лабиринт. Иҙәне ҡоро балсыҡ менән ҡапланған. Һарҡынды Йылға кимәленән бейеклеге 80 м инеп була. Был лабиринте көмбәҙле 64 барышында дөйөм оҙонлоғо бер метр, уртаса бейеклеге 0,9 м һәм киңлеге 1,1 м уртаса иҙәнде ҡоро балсыҡ ҡаплаған. Һарҡынды ҡатламдары юҡ.\nОло Лабиринт (Большая лабиринтовая). Оҙонлоғо 300 м, — ҡатмарлы вертикаль-ауышлы коридорҙар, һикәлтәләр, ҡоҙоктар һәм тишектәр системаһы. Күп һанлы 18 м тиклем тәрәнлектәге ҡоҙоҡтар. Мәмерйәлә бик күп икенсел һарҡынды ҡатламдар бар. Ярғанаттар көн күрә. Ингән ерҙә июнь уртаһына тиклем ҡар ята.\nБоҙ (Ледовая) мәмерйәһе. Мораҙым биләмәһе өсөн уникаль һәм Башҡортостандың 36 боҙ мәмерйәләре исемлегенә ингән. Ингән урындан алып киңлеге 5 м, бейеклеге 6 м, текә (45 градус) аҫҡа ҡарай төшкән йыл әйләнәһенә боҙ менән ҡапланған коридор. 1980 йылда майҙандың боҙ ҡатламының ҡеүәте 103 м², боҙ ҡатламының ҡеүәте 0,5 м тәшкил итә. Мәмерйәнең иң алыҫ өлөшөндә иҙәндә балсыҡ һәм эре таш киҫәктәре, стеналарҙа ҙур булмаған һарҡынды ҡатламдар бар.\nҠарауыл мәмерйәһе (Сторожевая). Оло Эйек йылғаһынан һәйбәт күренә. Ингән урыны — 1, 5 м, йылға кимәленән 3,5 метр бейеклектә урынлашҡан. мәмерйә боролмалы, 31 метрҙан үтмәҫлек тарая. Бында ярғанаттар һәм күгәрсендәр көн итә. Һауа температураһы йәй көнө — 12 С°, ҡышын — 6 С°\nШар мәмерйәһе. Үҙенең исемен тәбиғәттең уникаль ижад емешенән алған — 5,5 метр диаметрындағы түңәрәк формалағы ҡыуышлыҡ, инә торған урыны сатнаған урындан (ярыҡ) . Ҡыуышлыҡ конденсат һыуҙары коррозиһынан барлыҡҡа килгән. Мәмерйәнең төп өлөшө — 50 м оҙонлоҡтағы бик тар һәм бормалы тишек, шуның өсөн уға Зануда (йән көйҙөргөс) тигән исем биргәндәр.\nСабый мәмерйәһе (Малыш)— ямғырҙан йәшенеү өсөн уңайлы. Шар мәмерйәһенән 5 м алыҫлыҡта урынлашҡан. Мәмерйәнең оҙонлоғо — 13 м, киңлеге −1,6 м, бейеклеге — 1,3 м.\nСалауат мәмерйәләре (Моразым — 14) ОЛо Эйек йылғаҙы ағымы буйлап өҫкә ҡарай, каньондың уң өлөшөндә 200—300 м алыҫлыҡта йылға кимәленән 45метрҙан 95 метрға тиклем бейеклектә урынлашҡандар. Мәмерйәләр ҡоро, һарҡынды ҡатламдары аҙ. Салауат мәмерйәһендә ике инеү урыны бар. Икенсе төрлө исемдәре Үтәнән утә сыҡҡан (Сквозная) һәм Ҡояш тарлауығы (Солнечное ущелье).\nСәс мәмерйәһе (Волосяная). Йылғанан 300 м алыҫлыҡта һәм йылға кимәленән 82 м бейеклектә урынлашҡан. Инеү урынының киңлеге — 0.8 м, бейеклеге — 0.6 м. Яйлап юл 2 метрға тиклем киңәйә һәм 1, 5 м бейеклектә 72 метрға һуҙыла. Мәмерйә иҙәне балсыҡ, урыны-урыны менән таш киҫәктәре, сталактиттар һәм сталагмиттар менән ҡапланған. Иң алыҫ өлөшөндә күп һыу йыйыла (капёж). Түбәһендә үҫемлектәрҙең тамырҙары күренә, улар мәмерйә өҫтөндә үҫәләр һәм сәстәргә оҡшаған, шуға күрә мәмерйә Волосяная тип исемләгәндәр.\nЯңы Мораҙым мәмерйәһе. Парктың иң оҙон һәм һарҡынды ҡатламдарға бай мәмерйәһе. мәмерйәнең беренсе инструменталь планы 1967 йылда Стәрлетамаҡ геолог-эҙләнеү контораһы топографтары К. И. Андреев, М. А. Шкарев, Р. Я. Уразбахтин һәм картограф Г. А. Дьяконов тарафынан эшләнә. Беренсе ентекле спелеологик тикшереү В. И. Мартин етәкселегендәге БТГУ спелеотөркөмө үткәрә. Һөҙөмтәлә элек төҙөлгән мәмерйә планына бер аҙ үҙгәртеүҙәр индерелә һәм беренсе тапҡыр уға киҫелештәр (разре) эшләнә. 1991 йылдың ноябрендә Күмертау спелеологтары, ҡоролоҡ осоронан файҙаланып, 1 км оҙонлоҡтағы тар периодик сифонды, артабан икенсе сифонды үтәләр һәм Водосбросовая мәмерйәһе аша өҫкә сығалар. Шулай итеп, улар ике үҙ аллы мәмерйәләрҙе бер карст-спелеологик системаға тоташтырҙылар, уның дөйөм оҙонлоғо 2000 м тәшкил итә. Мәмерйәлә ике инеү урыны бар, уларҙың береһе хәҙерге ваҡытта үтмәҫлек. мәмерйәгә төп ингән урын (үтә алырлыҡ) 3,0×3,5 м күләмендә, карст соҡороноң өҫкө өлөшөндә урынлашҡан. Мәмерйәгә иң уңайлы барып етеү урыны -Оло Эйек йылғаһы үҙәнендә һул яҡтан асылған каньон буйлап. Мәмерйәгә ҡыш йәки йәй көндәрендә барыу уңайлы. Ҡар ирегән саҡта һәм көслө яуын ваҡытында мәмерйәлә һыу күп була. Мәмерйәнең стеналары һәм түбәһе шаҡтай ныҡ.\nПозднякова Э. П. Мурадымовское ущелье // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.\nОфициальный сайт природного парка «Мурадымовское Ущелье» (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 май 2012. 01 марта 2012 тикшерелгән.\nСтатья про природный парк «Мурадымовское Ущелье» на сайте проекта "Наш Урал" (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 май 2012. 01 марта 2012 тикшерелгән.\nФотографии на сайте Баштурист (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 14 май 2012. 01 марта 2012 тикшерелгән.\nВиртуальный тур по Мурадымовскому ущелью\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мораҙым_тарлауығы&oldid=739794 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 3 август 2017 в 18:30\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:30 3 август 2017 үҙгәртелгән.


Башҡортостан - Силәбе дуҫлығы нығына - Юлдаш\nКәүсәриә Шафикова һүҙҙәре. Яратам һине генә - Наил Шәймәрҙәнов көйө - Шөғәйепов Артур\nНазар Нәжми һүҙҙәре. Аҡ шишмә - Рим Хәсәнов көйө - Баязитоа Айрат\nБашҡортостан - Силәбе дуҫлығы нығына\nБашҡортостан - Силәбе дуҫлығы нығына https://bash.news/yuldash/4273_bashkortostan-silebe-duclyhy-nyhyna\nБашҡортостан ут күршеләре менән бәйләнештәрҙе нығыта. Кисә республикаға Силәбе өлкәһе делегацияһы килде. Уны губернатор Борис Дубровский етәкләй.\nИке төбәк араһында эшлекле мөнәсәбәттәр 1997 йылдан ике яҡлы һөйләшеүҙәр нигеҙендә алып барыла. Иҡтисадтың төрлө тармаҡтары буйыса тығыҙ хеҙмәттәшлек булдырылған. 2013 йыл һөҙөмтәләре буйынса, Силәбе өлкәһе Башҡортостандағы тауар әйләнеше буйынса ил төбәктәре араһында икенсе урында торған. Уның күләме 30 миллиардтан ашыу.\nРеспубликанан күрше төбәккә дизель яғыулығы, мазут, ҡатырға, ҡағыҙ, сода, минераль ашламалар, автомобиль бензины, шарап-араҡы продукцияһы, ит һәм һөт ризыҡтары сығарыла. Ә Силәбе беҙҙе ҡорос торбалар, төҙөлөш материалдары, йөк автомобилдәре, аҙыҡ-түлектән – үҫемлек майы, он һәм ярмалар менән тәьмин итә.\nИке төбәк араһында туризм һәм шифахана-курорт комплексы өлкәһендәге бәйләнештәр ҙә әүҙем үҫешә. Әбйәлил районында "Ғаилә ялы" йорто һалынды. Был үҙенсәлекле проект тамамланыу алдында тора. 2012 йылда ошо проект сиктәрендә “Динозаврҙар паркы” асылды. Ҡунаҡхана, кафе, бассейн төҙөлдө. Яҡын арала саңғы трассаһы, аэродорм, медицина пункты һәм балалар баҡсаһы барлыҡҡа киләсәк. Республика һәм Силәбе өлкәһе эшҡыуарҙарының инвестиция эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә, Урал арьяғында һәм төньяҡ-көнсығыш төбәктәрҙә байтаҡ эш урындары һаҡланып ҡалды, 200 самаһы яңы хеҙмәт урыны булдырылды.\nБөгөн Башҡортостан Хөкүмәте һәм Силәбе өлкәһе Хөкүмәте араһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Ул күршеләр араһында хеҙмәттәшлек даирәһен тағы ла киңәйтергә мөмкинлек бирә. Иҡтисади, фәнни, социаль һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе яңы кимәлгә күтәреүгә нигеҙ булып тора.\nХәҙер Өфө һәм Силәбе араһында радиокүпер булдырабыҙ.\nТапшырыуҙа Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллеге хеҙмәткәре, “Уралым” газетаһының баш мөхәррире Нурия Иҡсанова, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге әҙәби берекмә етәксеһе, Башҡортостан Яҙыусылар Союзы ағзаһы Ҡамса Мортазин һәм Силәбе йәштәре Иттифағы ағзаһы, Силәбе дәүләт университеты студенты Динис Ғүмерҙәҡов ҡатнаша.\n- Силәбе башҡорттарының тарихы аҙ өйрәнелгән. Һалйот, таҙлар ырыуы, Салауат тоҡомо әйле, табын башҡорттары йәшәй. Үҙ телен онотмаған башҡорттарҙың, әммә әйтеп үтергә кәрәк, күберәге оло быуынға ҡағыла. Һуңғы йылдарҙа башҡорт йәштәре берләшеп, төрлө саралар уҙғара. Күптән түгел Трехгорный “ябыҡ ҡала”һында факультатив курста башҡорт теле өйрәнелә башланы. Егерме йылдан ашыу Силәбе өлкә башҡорттары Ҡоролтайы ойошмаһы уңышлы эшләп килә. Башҡортостан менән өлкә араһындағы мәҙәни, сәйәси, иҡтисади бәйләнештәр нығына.\n- 2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу күрһәткестәре буйынса Силәбе өлкәһендә 160 меңгә яҡын башҡорт йәшәй. Иң күп башҡорттар йәшәгән ҡала Магнитогорск, Силәбе, шулай уҡ Арғаяш, Ҡоншаҡ райондары. Мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу программаһы уҙған быуаттың 90-сы йылдарында көслө үҫеш алды. Бөгөнгө көндә өлкәнең егерме ете мәктәбендә башҡорт теле предмет булараҡ уҡытыла. Факультатив дәрестәр аша балаларҙы милли мәҙәниәткә ылыҡтырабыҙ, яҙыусылар менән осрашыуҙар ойошторола. Уҡытыу программаһы биш йылға бер үҙгәреү сәбәпле, теләгебеҙ беҙҙең өлкә Мәғариф министрлығы Башҡортостан Мәғариф министрлығы менән берҙәм эшләһен ине. Ярҙамға мохтажбыҙ. Яңы уҡыу әсбаптәре, методик ҡулланмалар етешмәй. Кадрҙар үҙебеҙҙең Силәбе дәүләт университетында әҙерләнә.\nКиләсәктә лә Силәбе өлкәһе менән Башҡортостан республика араһындағы даими килешеү нигеҙендә бәйләнештәр нығыныр, офоҡтар киңәйер. Ғөмүмән, ут күршеләр һәр саҡ та берҙәм йәшәргә тейеш.\n- Йәштәре Иттифағы тарафынан тел өйрәнеү курстары алып барыла, аҙнаһына ике-өс тапҡыр уҡытыла. Текстар яҙыу, әҙәби әҫәрҙәр уҡыу, бер-береһе менән диалог аша аралашыу һәм башҡа алымдар ҡулланыла. Йәштәребеҙ бик дәртле.Телебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе тергеҙеүгә лә үҙ өлөшөбөҙҙә индерәбеҙ.


Ҡатын-ҡыҙҙарҙы ҡайҙа осратырға: элита онлайн һәм оффлайн, кеше\nҠатын-ҡыҙҙар көсө менән осрашыу тойола, тип тә аңлашыла ине. Олатайым атайым менән әсәйем һинең менән танышырға университеты һинең иңгә-иң терәп һинең ҡыҙға өйләнә.\nҺәм бөгөн? Ярай, бар ҡатын-ҡыҙҙар клубы менән осрашыу булды. йәки бик ябай — әгәр һин был. Ниләр генә, ҡасан һеҙҙең клуб сәхнәһендә инде олоғайғас, үҙ ғүмерен һәм ҡалдыра (һәм үҙенең тыуған ҡалаһы) һинең өсөн? Һуң, күп кеше танышыу өсөн алды, һәм унан ситкә, ауыр был, бәлки, белергә, ундағы ҡыҙҙар менән таныштырҙы. Әммә өмөтһөҙ түгел: ҡыҙыҡлы, сағыу унда яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ — биш һәм беҙҙең потенциалға урынын тикшергәндә, унда улар менән осрашыу булды. Күптәр өсөн көсөн, раздумывать һөнәр кешеләре, ҡатын-ҡыҙ ҡайҙа осрашып, офистар күрһәтеү өсөн тәбиғи урын ала башланы. Һеҙ аҙна һайын үткәрелгән, коллегалары менән сәғәт бит, тимәк, улар һеҙҙе бик яҡшы белә. Был да еңел түгел, ауыр эш урыны булып дуҫлыҡ тора-йәғни күберәк. Әлбиттә, унда хатта әгәр һеҙ эшләгән, унда хайуандар танышыуҙар бюроһы, ауыр был, бәлки белеп булмай, әгәр ул ҡатын-ҡыҙ һине яратам тип билдә күрһәтеләсәк, һәм әгәр ул вежливый ябай булманы, сөнки һеҙҙең менән бергә эшләй. Икенсенән, һеҙ оҙайлы һөҙөмтәләрен иҫәпкә алырға тейеш. Әйтегеҙ, һеҙ был позаниматься араһында — һин, ысынлап та ла, эшләргә теләгән ҡырын-ҡырын һеҙ подругаларығыҙ менән? Йәки, тағы ла насар, әгәр бөтәһе лә һәйбәт үтте — элекке менән үткәргән һәр көн һине булырға теләйһең? Беҙ унда булғанды бөтәһен. Һин ултырған метро, йүгереү йәки йүгереү, ә кемдер уҙа, кемдер һеҙҙең ашҡаҙан ни эшләгән тырыздар. Ысынлап та, поезд һәм тренажер залдары һәм башҡа йәмәғәт урындарында полно матур, көслө ҡатын-ҡыҙ — тимәк, уларҙың иң яҡшы урында булһын өсөн, уйын табырға? Бер һүҙ менән әйткәндә, юҡ. Комедия, раҫлауынса, был ‘мөхәббәттең тәүге ҡарашы менән’ ҡатын-ҡыҙ менән танышырға иң яҡшы ысулдарҙың береһе булып тора, әммә ысынбарлыҡтан ныҡ айырыла. Поезд матур ҡатын-ҡыҙы тип? Ул оҙаҡ көндө эштә булып, өйгә ҡайтҡас, ябай тел һәм ҡаршыһына ниндәйҙер уңайлы аяҡ кейеме. Осрашыу тураһында ул уйлағанса түгел. Тренажер залы һөйкөмлө ҡыҙы тип? Ул тағы алты комплект хрустеть барған булған, ә мин һуңынан н изделияларҙы. Таныш-уның туранан-тура был өҫтөнлөктө түгел хәҙер. Эш шунда, теҙелешеп-бер өлөшө генә был,-ҡаршыһы-ҡатын-ҡыҙ башватҡыстар. Шулай уҡ мөһим һәм реалистик ваҡытта, осрашыу ҡыуып мил көрәштән төшөп ҡалды. Был бит бер ир-егеттәр советы раздумывать таратып, ҡаршы ала ҡатын-ҡыҙға, ә ҡатындар, ҡыҙыҡ, бында ир-егеттәр менән таныштырыр: әгәр һеҙ бер тел булыуҙан туҡтай, хобби. Унда теорияла ла, был бик яҡшы идея. Һин эшләргә яратмаған, кешеләр менән, уларҙы бик яратам шул, — тип һөйләшеүе еңел эшләй. Кем ул теләмәй эйә менән мөнәсәбәттәр һәм, уларҙың мәнфәғәтен кем? Әлбиттә, был йәйғор күрәсәк, тип фаразлай ғына был яңғыҙ кеше, ул хобби бар, ысынлыкта, йыш ҡына уларҙы ҡулланыу өсөн бер нисә облигациялар. Тәҡдим ителә: һеҙгә ала оҫта кулинария-үҙе ҡаршы половинка өмөт икенсе класта — дүрт һәм ике һәм һин генә.\nБыл һүҙ түгел, тип һеҙҙең аша яҡшы ҡатын-ҡыҙ хобби ҡаршы түгел, башҡалар, тип, һеҙ, приоритетлы булырға тейеш хобби бүләк яһай: ниндәй романтик мөнәсәбәттәр-был ябай бонус һәйбәт. Ярашлы тикшеренеүҙәренә ярашлы, сайтта узелок туй үткәреп, ирле-ҡатынлы ҡатын йәки ғаилә бер-береһенә ҡаршы үҙ тирә — уларға ҡаршы матч онлайн процентҡа ғына ҡалыша. Минең уйымса, был төп фекер тиерлек, — әммә был хәл. Һеҙ бер көн һорау бирҙем, ҡыҙ менән ҡайҙалыр танышҡан, һеҙ саҡыра, һәм һеҙҙең киләһе иптәшем ул саҡта аба. Дэйв, береһе үҙе һеҙҙе ҡаршы ала люси һәм бер усаҡ. Әммә, тора, тип билдәләргә, һеҙҙең ғаиләгә һәм дустарга ғы сикләнгән бассейн буласаҡ, береһе өсөн һайлаған. Әгәр әйтә, һинең ҡатын-ҡыҙға оло йәштәге яңғыҙ ир-аттарҙы эҙләргә тип, атаһы йәки һин-яңғыҙ, яңғыҙ әсәләр тураһында танышыуҙы уйламай, һеҙ алыр инек табырға, уны ауыр осрашыу үҙенең үҙенсәлектәренә эйә. Бынан тыш, ошо уҡ проблемалар менән осраша икән, тип office менән танышырға була — был бик взаимосвязанный. Люси һәм әгәр һеҙ айырылыштыҡ, был бик мөмкин ине. деловой аба дейв менән төн ала. Әлбиттә, беҙ бөтөнләй ғәҙел түгел. Әммә, элита кеше, беҙ ысын күңелдән ышанам, — тип таныштырҙы онлайн-бер ысулы яҡшы партнерҙар табыу. Практик ул ябай яһай мәғәнәләре: ҡаршы яңғыҙ ҡатын-ҡыҙы, һеҙ телисез, һеҙ шунда барып, унда үҙ көсө менән кеше булды. Плюс, сайтында танышырға һайлау дөрөҫ, бындай типтағы ҡатын-ҡыҙ мөнәсәбәттәре тураһында аныҡ мәғлүмәт ала алманым һәм һеҙгә һәм һеҙҙең эҙләй. Совместимость тулы. әгәр һеҙ теләһәгез, һеҙҙең яҡшы шанс өсөн уңыш бирәсәк, онлайн танышыу. Төп сәбәптәре, улар буйынса беҙ ныҡ ышандыҡ, онлайн танышыу-был урында булһын өсөн, ҡатын-ҡыҙ менән осраша? Беҙ беләбеҙ, был эшләй. Һәр көн беҙгә тормошҡа реаль уңышы пар тарихын ишетеү, ул беҙҙән сайтта үҙебеҙҙең һөйөүен тоям. Һәм һин уларҙың береһе булыуы мөмкин. Бөтә был дөрөҫ урын биләй. Уңышы прогнозын: юғары. Дөрөҫ һайлау сервис танышып, ярҙам һәм һеҙгә ҡаршы бер ул, әгәр ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләйем совметимый һеҙҙең мауыҡтырғыс, совместимость ҡатын-ҡыҙ яңғыҙ күп, тәҡдим итеү, элита кешеләре өсөн бик яҡшы урын булып тора. Ҡасан һеҙ беҙҙең сайтта, үҙ профиле һәм тултырырға, һәр көнө тап килтерелгән, беҙ һеҙгә тәҡдимем бар: ҡатын-ҡыҙ, ул, беҙ уйлағанса, тип, һеҙ, ысынлап та ла тура килә. Беҙ ни эшләй алабыз был нисек шылтыратырға? Ярай, әгәр һеҙ теркәлмәгән элиталы синглы менән, һеҙ беҙҙең шәхестәрҙе тәрән өйрәнергә ала. Беҙ был мөмкинлекте бирер һәм һеҙҙе яҡшы беләм, һеҙ партнерҙар эҙләй. Тормош рәүеше, урыныбыҙ, беҙҙе көтөп был мөнәсәбәттәр ҡабул иғтибар бөтә, уйын башлана тәҡдим итә. Шуға күрә, әгәр һеҙ раздумывать, ҡатын-ҡыҙ ҡайҙа осрашып, яуап ябай — беҙҙең элита менән, тейешле хеҙмәт кешеләре, һеҙ уларҙы килде. Һеҙ биләгән кеше, ҡыҙыҡлы, ҡыҙ алам тип, шулай уҡ зондирования дуҫ, сәскә карьера һәм ғаилә? Элита, кеше бында ярҙам итер өсөн. Һөйләм төрҙәре менән танышыу һөҙөмтәле эшләй беҙҙә тулыһынса биләп ала. синг һеҙҙең сайт оптимизирован интим тормошо преображать һеҙгә беҙҙән ярҙам булмаҫ. Хатта әгәр һеҙ процесын ябайлаштырыу һәм күберәк танышырға теләүселәр, бәлки, һеҙ беҙҙең интернет стильный ауыҙ-ҡушымталарында танышыу. Платформалар һәм android ios ҡулланыу өсөн эшләнгән, беҙгә өҫтәмә идеаль ысулы булып тора өсөн был дата: профиль үҙ сиратта яңыртыласаҡ. шул уҡ ваҡытта магазин, тренажер залы хәбәрҙәр ебәргән, һеҙҙең ваҡытығыҙ булыуы шарт. Шуға күрә беҙҙең өсөн бер ҡатын-ҡыҙы ҡулланған сайттарҙың? Ярай, стартер, улар етә: бакалавр белем ала файҙаланыусыларҙың беҙҙә-юғары йәки был дәрәжәлә, тимәк, ҡатын-ҡыҙ, ҡыҙыҡ һәм интеллектуаль элита синг ҡулланып, үҙ карьераһында иң күп сәскә менән. Икенсенән, урта йәштәгеләр-улар шул ваҡытта уларҙың тормошо, унда улар уйын эҙләү мөһим. Был саҡырыу? Әгәр улар һеҙҙе эҙләйем ‘ s таныштырҙы. ҡатын-ҡыҙҙар, оло йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарға нығыраҡ ҡыҙыҡһынып танышты. йәки һеҙ, бәлки, һеҙ кем менән осрашыу-н элита йәғни фантастика, кеше.\nбеҙ аңлап, белеп, унда ҡатын-ҡыҙ менән таныштым-был матч бер өлөшө генә уңышлы эшләй. Совместимость хаҡы күпкә күберәк ҡайтып ҡала: дөйөм фон, дөйөм ҡиммәттәр, уртаҡ хыял. Беҙ нәҡ шуға күрә беҙҙең сайтта төрлө дәртләндереү — был бик яҡшы ысулы табылған кемдер үҙ тормошо өсөн бүленә. Бәлки, конкрет һеҙҙе эҙләп, мәҫәлән, яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ лондон, мөмкин булһа, һеҙ ябай ҡатын-ҡыҙҙы эҙләгеҙ, нимә теләйһегеҙ-оҙаҡ булыу — булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ шәхси өҫтөнлөк, беҙҙең ярҙам итә ала. Поздороваться килә менән башлар һәм беҙҙең барыһы сайты — һеҙ башларға әҙер\n← сайтында танышырға аралашыу өсөн\nМенән таныша. берлин унда ҡатын-ҡыҙҙар, яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ осрашыу →


Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге йорт асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nНефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге йорт асылды\n18:24, 22 декабря 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.\n22 декабрҙә Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» федераль программаһы буйынса төҙөлгән тәүге йорт асылды. 68 ғаилә фатир асҡыстары алды.\nБөгөн Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса тәүге алты мең квадрат метр торлаҡ — 213 фатирҙың 142-һе файҙаланыуға тапшырылды. Ҡалған дүрт мең квадрат метры 2016 йылдың аҙағына тиклем сафҡа индереләсәк. Эштәрҙең заказсыһы — Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фонды. Бынан тыш, Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшө фонды ошо программа буйынса тағы ун мең квадрат метр торлаҡ төҙөй. Объектты файҙаланыуға тапшырыу ваҡыты — 2017 йыл. Нефтекамала «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса бөтәһе 20 мең квадрат метр торлаҡ тормошҡа ашырыласаҡ.\nЙортто асыу тантанаһында Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Николай Гавва, Нефтекама хакимиәте башлығы Рәшит Дәүләтов һәм «Торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү фонды» коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы директоры Дамир Миңлебаев ҡатнашты.\nБашҡортостанда «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһын ғәмәлгә ашырыу 2014 йылдың декабрендә башланды. Программа сиктәрендә ҡатнашыусылар квадрат метры 35 мең һумдан артмаған эконом класлы торлаҡ һатып алыу мөмкинлегенә эйә. Төбәк «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» программаһы буйынса торлаҡты сафҡа индереү күрһәткестәре буйынса 69 субъект араһында тәүге позицияны биләй.\nПрограммала ҡатнашыусылар реестрына 3153 кеше индерелгән, шуларҙың 1159-ы өлөшләтә ҡатнашыу килешеүе төҙөгән.\nБашҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетында хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн проекттарҙы программаға индереү буйынса республиканың башҡа төҙөүселәре менән, шулай уҡ эконом класлы торлаҡ һатып алыуға хоҡуҡлы граждандар категорияһы исемлеген арттырыу буйынса эш дауам итә. Был исемлеккә 35 йәшкә тиклемге ғаиләләр, шулай уҡ торлаҡ төҙөлөшө аҡсалары системаһында ҡатнашыусылар инә.\nТеги: төҙөлөш,рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ


Хәйерле сәғәттә! Яңы эш йылы башланды!\n9 Ғинуар 2020, 11:26\nШулай, тормош дауам итә, 2020 йылға ла аяҡ баҫтыҡ. Яңы моронлаған йыл һеҙгә бәхет, шатлыҡ, уңыштар һәм һаулыҡ килтерһен! Киләсәктә лә һеҙҙең менән бергә булырбыҙ, тигән өмөттәбеҙ. Һәр кеше яңы йылдан яңылыҡтар көтөүсән. Мәңге элекке һымаҡ булмаҫ, үҙгәрештәр ҙә килер, яңы өмөттәр уятыр.\n“Ағиҙел” һәм “Һәнәк” журналдарын уҡыусыларҙы үҙгәрештәр көтә. Мәҫәлән, оҙаҡламай полиграфкомбинаттың һигеҙ ҡатҡа торошло бейеклектә урынлашҡан 4-се ҡатынан ҡотолоп, үҙебеҙҙең яратҡан, һағынған Матбуғат йортона әйләнеп ҡайтасаҡбыҙ. Унда беҙҙе 9-сы ҡаттан эҙләгеҙ. Һеҙҙе бер түгел, өс лифт хеҙмәтләндерәсәк. Күсеү мәшәҡәте ошо ай аҙаҡтарында тамамланасаҡ.\nҮҙгәрештәр күсенеү менән генә тамамланмаҫ, журналдарға ҡағылышлы яңылыҡтар ҙа көтөлә һәм улар баҫмаларыбыҙҙың йөкмәткеһен, сифатын, уҡымлылығын яҡшыртырға ярҙам итәсәк. Улары хаҡында аҙағыраҡ ентекләберәк һөйләрбеҙ.\nӘйткәндәй, матбуғатҡа яҙылыу тамамланды, матбуғатҡа яҙылыу дауам итә. Әгәр “Ағиҙел” һәм “Һәнәк” журналдарына, башҡа баҫмаларға яҙылырға теләһәгеҙ, һеҙҙе почта бүлексәләрендә көтәләр. Һәр айҙың 20-нә тиклем яҙылһағыҙ, һеҙ яҙылған баҫма киләһе айҙан килә башлаясаҡ. Бергә булайыҡ, дуҫтар!


26 июлдә Башҡортостан диндарҙарының тәүге төркөмө Сәғүд Ғәрәбстанына юлланасаҡ - Bash.News\n26 июлдә Башҡортостан диндарҙарының тәүге төркөмө Сәғүд Ғәрәбстанына юлланасаҡ\n26 июлдә Башҡортостан диндарҙарының тәүге төркөмө Сәғүд Ғәрәбстанына юлланасаҡ https://bash.news/news/100456_26_iyuld_bashortostan_dindararyny_tge_trkm_sd_rbstanyna_yullanasa\n11 июл 2019, 23:54\nЙәмғеһе быйыл Рәсәйҙән 20 мең 500 кеше хаж ҡыласаҡ. Шуларҙың йөҙҙән ашыуы беҙҙең республиканан. Әйткәндәй, быйыл Мәккә һәм Мәҙинәгә барып ҡайтыуҙың үҙенсәлектәре лә бар. Изге ғәмәл яңылыҡтары тураһында Айнур Кәбиров репортажы.\nХаж юлына баҫам тип бер йылдан ашыу инде полиция тупһаһын тапай. Исламдың изге ғәмәлен ҡылырға ниәтләнгән Ҡәҙриә Әхмәтвәлиева аңғармаҫтан мутлашыусылар тоҙағына эләгә.\nҠәҙриә ханым хаж ҡылыуға ете йылдан ашыу әҙерләнә. Кәрәкле аҡсаны йыйыу өсөн ашамай торорға ла, кейем-һалымдан баш тартырға ла тура килгән.\nЛәкин Ҡәҙриә ханым Мәккә һәм Мәҙинәгә барыу өмөтөн өҙмәй. Был ауырлыҡтар уның өсөн ебәрелгән һынау ғына тип иҫәпләй. Әммә бындай һынау ҡайһы берәүҙәр өсөн үтерлек булмай сыға. Хажға барам тип алданыусы йөҙгә яҡын кешенең өсөһө вәғәҙә ителгән юлламаны ла, аҡсаһын да көтөп ала алмай яҡты донъя менән хушлаша.\nБыйыл иһә хажға алып барам тип һаҙға батырыу осраҡтарына юл ҡуйылмаясаҡ. Намыҫһыҙ турист операторҙары дини сәфәр ойоштороу менән бөтөнләй шөғөлләнә алмай. Сәғүд Ғәрәбстанына юлламалар махсус сертификаттар менән көсәйтелә.\nӨҫтәүенә Сәғүд Ғәрәбстаны ла Мәккәгә барыусылар өсөн ташламалар яһай. Сит илгә виза хәҙер электрон форматта ла бирелә.\nВячеслав Пятков, Башҡортостан башлығы ҡарамағындағы дәүләт-конфессия мөнәсәбәттәре буйынса совет рәйесе: “Виза юллау тәртибе күпкә еңелләшә. Был иһә турист операторҙары хажға барыусының документтары менән шөғөлләнеү урынына башҡа әҙерлек эштәре менән мәшғүл буласаҡ тигән һүҙ. Тимәк, аңлашыулмаусанлыҡтар, ҡағиҙә боҙоу осраҡтары ла кәмер тип өмөтләнәбеҙ”.\nТәүге төркөм диндарҙар Мәккәгә 26 июлдә юлланасаҡ. Әммә уларҙың араһында ла Ҡәҙриә Әхмәтвәлиева юҡ. Хәйер яуаплы органдар алданыусылар мәсьәләһен хәл итеүгә өҫтәмә 8 йөҙ квота һорап мөрәжәғәт иткән. Үҙе әйтмешләй юғарынан төшөрөлгән һынауҙы Ҡәҙриә ханым үтәсәгенә өмөт бар.


Алтынға тиң ер генәм | Йәншишмә\nМайғорот hаҙлығы. 1917 – 1922 йылдарҙа аҡтар ауылыма баҫып инеп, кешеләрҙең һуңғы аҙыҡ-түлектәрен талап киткән. Хатта май, ҡорот, һөткә тиклем тартып алғандар. Бер мәл кешеләр йәшерен генә йыйылып кәңәшләшкән дә запас ризыҡтарын һаҡлап алып ҡалыр өсөн уларҙы ауыл осондағы һаҙлыҡлы урманға йәшерергә булған. Шул замандан инде был урынды Майғорот (Май-ҡорот) тип атай башлағандар.\nЭлек кешеләр йәйләүгә киткән саҡта үҙҙәренең аҙыҡ запастарын ошо йылға буйындағы һаҙлыҡҡа йәшереп киткән, тигән вариант та бар.\nБөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ауылыбыҙҙа аслыҡ хөкөм һөргән. Күп кенә кешеләр үлгән. Ҡырылған күмәк халыҡты берәмләп ерләргә хәлдәре булмаған, шуға күрә бөтәһен дә улар бер соҡорға күмгән. Ә был ер хәҙер Үлек түбәһе йәки Ике ҡайын тип атала.\nТупаҡ ауылының исеме барлыҡҡа килеүе ике вариантта ҡарала:\n1) Тупаҡ исемле кеше иң беренсе булып йылға буйына килеп урынлашҡан да шунан башлап ауыл исеме киткән, тиҙәр.\n2) Борон заманда ярлы кешеләр үҙҙәренең ҡыйыҡтарын ни тура килһә, шуның менән япҡан. Бер ерҙә йәшәһәләр ҙә, үҙ-ара улар тупаҫ һөйләшкәндәр икән. Шулай уҡ ауыл осонда байыраҡ кешеләр торған, өйҙәренә ағастан ҡыйыҡ эшләтеп ҡуйған, ти, үҙҙәрен ҡаҡайҙар тип йөрөткәндәр. Ауылда ике төркөмдөң һүҙе бергә ҡушылыуҙан Тупаҡ исеме барлыҡҡа килгән.\nАлтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы, тиҙәр. Мин дә алтынға тиң Әбйәлил районының Тупаҡ ауылын – ғәзиз төйәгемде яратам, уның тарихын һәр ваҡыт күңел түрендә йөрөтәм.\n« Һәр күңелдә ҡояш балҡыһын!\nСиныф сәғәте менән башланды »


белеү - Видеочивать Германия\nПодрезать фейсбук бирелмәй, аңлайышлы идея башта ир-ат өсөн түгел, һеҙгә тиклем бара\nТүгел шул, түгел һинең өсөн иң һәйбәт тел менән осрашҡанда, аҡыллы, иң һөҙөмтәле.\nӘммә һин тулы дәрәжәһе, баҙарҙа алға һин үҙең романтика кәрәк."Минең өсөн мәсьәләләр тураһында һөйләне, ҡатын-ҡыҙ ли ли осрашыу инициаторы булырға тейеш һәм тейеш, күрәһең", - ти психологтар Джованни. Ҡатын-ҡыҙҙар һәр саҡ ир-ат һайлай, ниндәй ысулдар ҡулланыу һәм уның - яҡшымы йәки кофе эсеү тәҡдиме менән идеаль күлдәк - был деталде. Царапина на деталдәр һәм был хаҡта башыбыҙға, сэр. Һорау алыуҙарға ҡарағанда, күпселек кеше уйлағанса, еңел булмай яҙмыш дуҫтары йәмғиәте ("вечеринка өсөн, бында барыһы ла бер-беребеҙҙе белеп, таныша ауыр хыялый"), эштәре ("мин бында оҙаҡ һәм йыш ҡына үҙенә табан"), интернет ("осраҡ буйынса, әлбиттә"), ҙур булмаған, әммә ҡала инкогнито еңел, сөнки ҡурҡыныс түгел, тип килгән кешеләр бар") һәм урыны, таныш кеше переполненных ("Мин, мәҫәлән, ағза булып яхт-клубы - футболка тулы һәм кәм мокрая ярыш егет"). Һәм шул аба, йәкшәмбе магазин һәм политехник уҡытыу, һеҙ үҙегеҙ һорай: нисек, кем менән, ҡасан. Эльвира, психолог, автор курстарында уҡыған НЛП оҫталарының һәм"ҡала таныштырыу практикаһы"бөтә развеять сомнения Һеҙ. Уның аласаҡ, көтәсәк. Хәтерҙә: телефон һәм ябай кеше булараҡ тормош йыш ҡына уның исемен биреүҙән баш тарта? Ә хәҙер кеше үҙенең нормаль хәлгә ҡуйҙы, улар һеҙ теләйбез менән мөнәсәбәте бар. Мин уның ҡасан транспорт тармағы белем кәрәк, һәм һеҙҙең кеүек, һәр аҙымы улар инҡар итә. Йәштә ° (шулай уҡ аҡыллы һәм иртә ашыу төр) аңлап, бөтә етешһеҙлектәр ҡараш алйот ни, шул ваҡытты сабырлыҡ менән көтһәк һәм, был ҡатын-ҡыҙҙы аңлау, уны тел белгән. Шуға күрә һеҙҙең бурыс - ситуациялар барлыҡҡа килә, кешеләр аңламаҫ, тип, һеҙҙе ҡаршы түгел очрашулары.\nҠайҙа бара һәм был - абсолют был ылыҡтырылған: супермаркет һәм мөхәббәт менән осрашыу мөмкин, стадионда ла, хатта итәгендә ҡултығы һәм подружиться. Иң неприличный яҡынлаша.\nНавязываться түгел мин теләр инем. Әлбиттә, һәйбәт, ул мөмкин, әгәр ҡатын-ҡыҙҙарҙы борсоған, әммә бик насар, әгәр ул, тип әйтергә иртәрәк беркасан ла белмәгән. Был таш аҫтына түгел, хатта иң көслө кеше ине. Әгәр һин тойола, тип белә алмай көслө зат һин - һәм уҡый ала.\nӘлбиттә, үҙең өҫтөндә эшләргә кәрәк, ҡайһы бер комплекс ҡуйылған һәм еңер өсөн, үҙ"был ҡыҙыҡай порядочный эшләй алмай".\nМотивация баһалап, ҡурҡыу анализлау, тикшереү, ниһайәт, ҡағиҙәләр, ғаилә һәм йәмғиәт көсләп таға.\nЫсынлап ҡатмарлы булмаһын, был - һеҙ шулай уҡ аласыз, психоаналитик йәки психолог консультацияһы кәрәк булған. Эске менән проблемаларҙы хәл процедура тик ҡатын - ҡыҙҙар өсөн сеанс- претенциозный бурысы тора. Тәүҙә мин бер диетаға ултыра, ә һуңынан - тип үҙе генә белә. Уға беҙ барыһы ҡараш булһа, беҙ ниндәй булырға тейеш, һәм улар беҙҙең эске конфликт сәбәп булып тора."Кейәүгә сығыр өсөн, мин матур һәм арзан булырға тейеш. Бик оҡшаны һәм мин ялҡау түгел, мин һәм матур булды.\nШуға күрә мин кейәүгә сыҡты, был гениаль түгел", - тип уйланы ҡыҙ, һәм, әлбиттә, кем менән ул осраша бер хәүеф түгел.\nКем менән, тип әйтеү дөрөҫ мөнәсәбәт шундай. Һәм, ихтимал, һеҙ яратҡан күршеһен диванға ята ризыҡ менән ике ресторан һәм террористический рәхәт һеҙҙең менән йәнәшә булырмын. Бер һүҙ менән әйткәндә, үҙе һәм ир-аттың эске ҡаршылыҡтар менән алға барыу өсөн расслабиться.\nRandom erotic tarehe ya sasa ni registered. Video Dating sites\nөлкәндәр өсөн теркәлгән танышты таныш булмаған теркәлгән онлайн видео чат чатрулетка ч-ике рулетка случайных танышыу теркәлгән танышырға теләп иғлан ҡатын-кыҙҙар видео чатта теркәлергә видео онлайн без 18 бушлай таныша мөнәсәбәт беренсе танышыу видео


Интернетта аңлашабыҙ, интернетта яратабыҙ...\nМөнәсәбәт ҡороу, бәйләнештәр булдырыу—оло хеҙмәт, әммә бөгөн улар кәрәк тә кеүек түгел. Ә нимәгә ул? Диңгеҙҙә балыҡтар күп булған кеүек, ерҙә лә кешеләр күп бит. Береһе менән дуҫлаша, һөйләшә, аралаша алмаһаң, эргә-тирәлә башҡалары етәрлек. Ысынында, бөгөн хатта әхирәт булышыуға, серләшеүгә мохтаж тигән ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла артыҡ яҡынлыҡ юҡ. Йән дуҫ булыу, тоғролоҡ һаҡлау тигән төшөнсәләр онотола бара. Хәҙер барыһы менән дә интернет аша аралашбыҙ. Һөйләшеү, фекерләшеү өсөн яҡын танышлыҡ та кәрәкмәй. Интернетҡа ин—барыһы ла бар. Теләгән темаға бәхәс ҡороп, быу сығарып әрләшеп, яңы фекерҙәр ишетеп, мәғлүмәттәр алып була...\nҺәм бөтөн ошо мөмкинлектәр кешегә дуҫ һайлауҙа ла, ишен табыуҙа ла ҡамасау-лай, уның аңында мөнәсәбәт ҡора белеү-гә, өйрәнеүгә тотҡарлыҡ яһай. Бындайҙар эргәһендә кешеһе, һайлаған ише йәки дуҫы булғанда ла башҡа варианттарҙы күҙ уңы-нан ысҡындырмаясаҡ. Бына бит, шул сайтта аҡыллыраҡ кеше бар, был һоҡланғыс фото һалған, бының яҙмалары ҡыҙыҡлы һ.б. Бөтөн был мөмкинлектәр беҙгә яңы-нан-яңы шанстар биргәндәй була. Ни өсөн бының менән генә сикләнәм әле мин, ана бит, күпкә яҡшыраҡтары бар, тип уйлайбыҙ. Башҡаларҙың комментарийҙарын уҡыйбыҙ ҙа, үҙебеҙҙең булмышҡа ҡарата ҡәнәғәтһеҙлек уяна. Йәки улар яҙмаһынан бығаса үҙебеҙ күрмәгәндәрҙе, аңламағандарҙы төшөнөп ҡалабыҙ, халәтебеҙгә ризаһыҙлығыбыҙ арта төшә. Кемдәрҙеңдер ялдарын, сәйәхәттәрен, таныш та булмағандарҙың матур тормошон ҡарап, күҙәтеп үҙебеҙҙең йәшәйеште онотоп ебәрәбеҙ. Бер аяғыбыҙ менән ошонда торһаҡ та, икенсеһе менән шул интернет донъяһында күргәнебеҙгә китеп барғандай булабыҙ. Сөнки унда варианттар, мөмкинлектәр күберәк һәм киңерәк кеүек. Ноутбук, планшет экрандары аша туҡтауһыҙ тышҡы ҡуҙғытҡыстар атакаһына дусар булабыҙ. Тормошобоҙҙоң әле нисек икәнлеген күрмәйбеҙ, ә нисек булмағанын бик яҡшы күрәбеҙ, сөнки сағыштырабыҙ.\nӘ шәхси тормошто бөтөн халыҡ күҙе алдына сығарыуға килгәндә? Нимә эшләһә лә, эшләмәһә лә интернетҡа һала бит хәҙер кеше. Кейем алһа ла, аш бешерһә лә, никахлашһа ла, кемдер тыуһа ла, үлһә лә. Иғтибарға мохтажмы улар шулай әллә үҙ-үҙҙәрен раҫлап маташыуҙарымы? Асылда, был кешенең шәхси «мин»енең тарҡалыуы ул. Үҙе айырым донъя, тулы, камил бөтөнлөк булыуҙан туҡтауы. Ул хәҙер массаға эшләй, уның марионеткаһына әйләнгән. Шул массаның ысын булған йәки булмаған хуплауы, лайктары, маҡтауҙарына мохтажлыҡ кисерә башлай. Ә масса иһә шул тиклем яһалма. Рәхәтләнеп алдай, ҡоторта, ялағайлана.\nИнтернетҡа шәхси тормошобоҙҙо сығарып беҙ уны идеал итеп күрһәтергә тырышабыҙ. Йәнәһе, ҡарағыҙ, бына мин иртәнсәк йүгерәм, бына тренажерға баҫып торам, бына мине һөйгәнем үбеп уята, бына ул сәскә алып ҡайтҡан, бына минең улымдың маҡтау ҡағыҙҙары, бына ҡыҙымдың көндәлегендәге баһалары... Fәҙәттә бы-ларҙы тормоштары ысынында идеал булмағандар ҡуя. Эске донъялары, ҡаҙаныштары, хеҙмәттәре (һ.б.) менән ҡәнәғәт булмағандар. Уларға ошо мәлдәр, ошо күп көс түгеп яһап алған, әллә ниҙә бер өлгәшкән мәлдәре шундай танһыҡ һәм ғәзиз һәм улар быны барыһына ла күрһәтергә тырыша. Тимәк, улар хистәргә, яҡшы мәлдәргә, бәхеткә һыуһап йөрөй. Ни өсөн берәү ҙә интернетҡа илап ҡыҙарған йөҙөн һалмай? Йәки төнгө сәғәт 3-тә иҫерек ире менән ғауғалашыуын тәфсирләп яҙмай? Йәки эш хаҡының етмәүе, балаларының ауырыуы, етәксеһен яратмауы тураһында анонимно ғына ташлай? Сөнки былар уның тормошонда былай ҙа етәрлек. Ул бәхетле мәлдәргә мохтаж, шул мәлдәрен барыһына ла күрһәтеп яһалма, уйҙырма булһа ла эмоциялар ала. Бының өсөн уны ғәйепләп тә булмай. Ә инде бөтөн үҙенә кәрәкле хистәре булғандар, йәшәйештә мохтажына өлгәшә алғандар йәки үҙ халәттәре менән ҡәнәғәт булған, башҡаларһыҙ ҙа камиллыҡ кисерә алғандар бәхеттәрен, шатлыҡ-ҡыуаныстарын йәшерә, улар менән шым ғына рәхәтләнергә тырыша.\nБеҙҙең заман лайктар менән һайлау, сағыштырыу, үлсәү заманы булып сыҡты. Бы-ға тиклем бер заман да яҡшы һәм яманды, матур һәм насарҙы, изге һәм яуызды алыҫтан тороп, бары ҡарап-уҡып ҡына баһаламаны һәм баһаламаған. Постар ҡуйған һәм комментарийҙар яҙғандарҙың кем икәнлеген дә, ниндәй йәшәйеш алып барғанын да, психик торошо ҡалай икәнлекте лә белмәйбеҙ. Ә инде ул кешенең әхлаҡи, рухи яҡтары хаҡында һүҙ ҙә юҡ. Һәм беҙ шул билдәһеҙ, ят, алыҫта булған йәки таныһаҡ та яҡын аралашмаған кешеләрҙең фекеренә, хуплауына мохтаж. Был—деградация.\nКүптән түгел Япония йәштәренең интернет, компьютер донъяһына башкөллө сумып, унан йотолоп, йәмғиәт, кешелек өсөн юҡҡа сығыуҙары хаҡында тапшырыу ҡарағайным. Унда хәҙер үҙ-ара мөнәсәбәт тотоу, парлашыу, ғаилә ҡороу алға ҡуйылмай икән. Мөнәсәбәттәр өҫтөндә эшләргә теләмәгән, аралашыуға, бер-береңде тойоуға, икенсе кешенең хистәрен уята белмәгән, күнекмәгән, хатта ул төшөнсәләрҙе онотҡан кешеләр виртуаль донъяла «йәшәй». Улар өсөн махсус программалар булдырылған һәм был мәхлүктәр шул программаларҙы һатып ала. Ундағы донъя шундай идеал! Тәбиғәте лә матур, кешеләре изге, өйҙәре шәп һәм башҡалар. Унда уларға бер насар ҡараш йә һүҙ булмай. Нимә әйтһәләр йә яҙһалар ҙа теге яҡтағылар (булмаған кешеләр, яһалмалар, фейктар) күтәреп ала, хуплай, маҡтай. Ул донъяла хатта быларҙың парҙары ла бар. Шулай уҡ идеал төҫлө һәм холоҡло ир (ҡатын) был кешенең интернетҡа ингәнен көтөп кенә тора. Был әҙәмгә теге яҡтың бер талаптары ла юҡ, йәғни бындағы мөнәсәбәттәр өсөн аҡса түләүҙән башҡа эмоциональ көс һалырға кәрәкмәй. Көймәйһең дә, ҡайғырмайһың да, көнләшмәйһең дә, бары «яратаһың һәм яратылаһың» ғына.\nЯпониялағы миҫал беҙҙең йәмғиәттә лә юҡ түгел. Интернет аша танышҡан «мөхәббәттәре» менән әллә нисә йылдар яҙышҡан ҡатын-ҡыҙҙар, ир-егеттәр етәрлек. Был кешеләрҙең күптәре махсус ошо эш менән шөғөлләнгән вампирҙар менән аралашыуҙарын, үҙҙәренең был кешенең ошондай командаһында унынсы-ун бишенсе булыуҙарын аңламайҙар ҙа. Әллә күпме ваҡыттарын, тойғоларын әрәм итәләр. Шул донъяға ҡапланып эргәһендәге тере донъяны күрмәйҙәр, күҙгә элмәйҙәр.\nБалаларҙың донъяһын алайыҡ. Контакттағы, фейсбуктағы, инстаграмдағы. Улар хәҙер бөтөн кәңәштәрҙе лә интернеттан ала. Бер бирелгән һорауҙарына ата-әсәләрҙең дә яуаптары шәп: «Гугли». Бешереү рецептарын шунан, бала ҡарау ысулдарын шунан, ҡул эштәренә өйрәнеү—шунан, дәрес әҙерләү күптән шунан. Бынан тыш, 12-15 йәшкә етһә, беҙ уларҙың интернет тормошон тикшермәйбеҙ ҙә. Сөнки үҙебеҙ балаларыбыҙ өсөн шул интернеттан ҡыҙыҡһыҙыраҡҡа әйләндек йәки әйләнә барабыҙ. Ә тора-бара? Киләсәктә?..\nБыл хаҡта, беҙҙе йотоп барған интернет донъяһы тураһында күп һөйләргә була. Әммә быны үҙ аҡылы менән тойоп аңламағанға вәғәз уҡыу стенаға борсаҡ атыу ме-нән бер генә буласаҡ. Һынамаҡҡа ғына бер көн интернетҡа инмәй ҡарағыҙ әле. Яҡындарығыҙ менән күҙгә-күҙ ултырып һөйләшегеҙ, балаларығыҙҙың хәбәрен тыңлағыҙ, ҡунаҡта өҫтәл артында телефон ҡарап ултырмағыҙ. Үҙегеҙ менән бер өйҙә йәшәгән кешене тыуған көнө менән инстаграм аша ҡотламағыҙ, ә ҡосаҡлап-һөйөп тәбрикләгеҙ. Нимәгәлер ризаһыҙлығығыҙҙы сәхифәгеҙҙәге ҡыҙыу, текә постар (яҙмалар) менән белдермәгеҙ, ә проблеманың үҙегеҙҙә икәнлеген аңлап, ысынлап хәл итегеҙ. Заман заңына эйәрәм тип «Башҡорт телен өйрәнәйек» тигән кеүек яҙмаларҙы интернет селтәренә ҡуйып ҡына ҡотолмайыҡ, ә ысынлап туған телебеҙҙә һөйләшәйек. Йомғаҡлап әйткәндә, бөгөнгөбөҙҙә, реаль донъябыҙҙа йәшәйек, үҙ-ара ысын аралашайыҡ, мөнәсәбәттәр ҡорайыҡ, дуҫлашайыҡ. Ә интернетты иһә бары файҙа өсөн генә ҡуллана беләйек.