БЫЛ ДОНЪЯЛАРҘАН КИТЕРГӘ, ҺИН, АШЫҠМА\nЭлектрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. *\nСибай ҡалаһының тарих-крайҙы өйрәнеү музейында «Атайсал» гәзите ойошторған сираттағы «түңәрәк өҫтәл» артындағы һөйләшеү заман афәттәренең береһе булған суицидҡа арналды. Ҡабул итеүгә ҡыйын булған, шул ваҡытта инҡар итергә лә ярамаған темаға һөйләшеүҙә Сибай ҡалаһы хакимиәте вәкилдәре, мәғариф бүлеге хеҙмәткәрҙәре, уҡыу йорттары уҡытыусылары, студенттар, өлкән класс уҡыусылары ҡатнашты.\nДамир Сәйғәфәр улы Ҡаһарманов, БДУ-ның Сибай институты директорының фән буйынса урынбаҫары, философия фәндәре кандидаты:\n—Билдәле булыуынса, бынан бер нисә йыл элек суицид темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланым. Fилми эшемде социология буйынса башланым. Бурысым ошо тәңгәлдә Сибай ҡалаһы һәм Урал аръяғы буйынса мәғлүмәт туплау ине. Был эште ҡала моргында үткәрҙем. Унда көн һайын йөрөп тигәндәй, 10 йыл ваҡыт ара-уығына статистика йыйҙым. Fилми эшемә туплаған белешмәләр, ҡыҙғанысҡа күрә, иҫкерҙе, әммә улар актуаллеген юғалтманы. Үҙ-үҙенә ҡул һалыусыларҙың ғаиләләренә йөрөп, һәр фактты ныҡлы өйрәнеү, суицид ҡылырға маташып ҡараған кешеләр менән уның сәбәптәрен асыҡлау кеүек эштәр ваҡытты ла, хәлде лә күп алғас, ҡатмарлы бурыстан баш тарттым. Аҙаҡ был юҫыҡта башланған ғилми эште философия йүнәлеше буйынса тамамлап ҡуйҙым. Философия буйынса башҡаса маҡсат ҡуйылды. Нишләп суицид барлыҡҡа килә? Уның сәбәптәре нимәлә?\nСуицид—тәбиғи күренеш, кешенең диненә, милләтенә, донъяға ҡарашына, йәшәгән урынына ҡарамай, һәр ваҡыт булып тора. Суицидтың статистикаһы бик киң. Интернет селтәренә инһәң, бөтә белешмәләр ҙә бар, аңлатмалар ҙа бирелгән. Бында бер ниндәй ҙә асыш юҡ. Әммә уның сәбәптәрен асыҡларға тырышҡанда кандидатлыҡ эшем буйынса етәксем У.С.Вилданов менән үҙебеҙ өсөн күп кенә яңылыҡтар астыҡ. Статистика буйынса шундай критерий бар: әгәр 100 мең кешегә 20 суицид тура килһә, был норманан юғары тип иҫәпләнә. Сибай ҡалаһы буйынса ғына түгел, Башҡортостанда ла хәлдәр яҡшы тип әйтеп булмай. Төбәктәр араһынан алдан әйтеп үтеүемсә, һандар иҫке, әммә улар актуаллеген юғалтмаған. Рәсәйҙә беренсе унау иҫәбенә Алтай Республикаһы, Чита, Архангель, Киров өлкәләре, Удмуртия, Бүрәт Республикаһы, Мари-Эл һәм Баш-ҡортостан Республикаһы инә. Суицидты фин-уғыр халыҡтарының ауырыуы тип тә атайҙар. Был компонентҡа ҡараусы халыҡтар гендар кимәлендә суицидҡа һәләтле. Шуға күрә, ошо халыҡтар күпләп йәшәгән төбәктәр һәр ваҡыт алдынғы унау иҫәбендә. Башҡортостанда ла фин-уғыр халҡы йәшәгәс, был компонент үҙен белгертмәй ҡалмай.\nРәсәйҙә йылына 58 меңгә яҡын кеше үҙ-үҙенә ҡул һала. Йәғни, йыл һайын беҙҙең ил Сибай кеүек бер ҡаланы юғалта тип күҙалларға мөмкин. Рәсәйҙә суицид критерийы 2 тапҡырға күберәк. Венгрия, Финляндия ла алға киткән дәүләттәр һаналһа ла, уларҙа ла фин-уғыр халҡы йәшәгәнлектән, статистиканың алдынғы унау исемлеген биләйҙәр.\nСибай ҡалаһы буйынса, әйтеп үтеүемсә, 1989-1998 йылдар арауығындағы статистиканы күҙәттем. Был осорҙа үҙ ғүмерҙәрен ҡыйыусылар 10 мең кешегә 104,2 процент тәшкил итте. Был һан норма тип алынған һандан 2,4 тапҡырға күберәк. Айырыуса 1993-1996 йылдарҙа кеше күпләп ҡырылған. Аяныслы аҙымға барыу-сыларҙың 83,3 проценты ир-егеттәр булһа, 16,7 проценты—ҡатын-ҡыҙҙар. Уртаса йәштәре—42,3 йәш. Һәләк булыусыларҙың 68 проценты эшкә яраҡлы булған. Үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар араһында 30-39 йәшлектәр бик күп. Иң кесеһенә 13 йәш булһа, иң олоһона 87 йәш булыуы асыҡланды. Үҙ ғүмерен ҡыйыусыларҙың 70 проценты башҡорт милләтенән булыуы аяныслы. Тағы бер нәмәгә иғтибар иттем: үлеүселәрҙең 98 процентының ҡандарында алкоголь булыуы асыҡланған. Әммә эскелек үлемгә этәргес сәбәп булған тип әйтергә ярамай. Алкоголь һуңғы ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығырға, ошо аҙымды яһауға көс кенә биргән.\nРәсәйҙә суицидты тикшереүҙең үҙ спецификаһы бар. Беҙҙең илдә статистика өсөн генә белешмәләр алына. Америка Ҡушма Штаттарында тикшеренеүҙәр профилактика йәһәтенән алып барыла. Унда был афәтте фәнни яҡтан тикшергән учреждениелар бар. Ә беҙҙә, үрҙә әйтеүемсә, статистика кимәлендә ҡала килә.\nПсихик көсөргәнеш һәм суицид бер-береһенә бәйле тигән фекер йәшәй. Асылда улай түгел. Цивилизация, урбанизация үҫешкән һайын психик ауырыуҙар икенсе төрлө темпта арта. Суицид уның менән бөтөнләй бәйләнмәгән. Иҫен юйған кешеләр бер ваҡытта ла үҙ-үҙенә ҡул һалмай. Ундай аҙымға башлыса аҡылы теүәл, уйлауға, фекерләүгә һәләтле кешеләр бара.\nБыл бәләгә социаль-иҡтисади фактор-ҙар йоғонто яһай. Суицидтың сәбәптәре тәрәндә ята, уға социаль иҡтисади торош, ғаиләләге көсөргәнеш этәрә тип өҫтән генә фекер йөрөтөү дөрөҫ түгел. Әйтеүемсә, уның сәбәптәре тәрәндә. Суицид шулай уҡ һауа шарттарына бәйле. Көн йонсоу булғанда кешеләр төшөнкөлөккә бирелеүсән, һәм шул арҡала үҙ ғүмерҙәрен ҡыйыуҙары ихтимал. Шулай уҡ аҙна көндәре лә йоғонто яһағаны билдәле. Әйтәйек, кешеләр ял көндәрендә һәм дүшәмбелә күберәк шундай ҡурҡыныс аҙым яһай. Аҙна уртаһында кешеләр эшкә йөрөп, насар уйҙарынан арынып тора. Шулай уҡ яҙ айы кешегә ныҡ тәьҫир итә. Бөтә тереклек уянған осорҙа ла донъянан үҙ теләге менән китеүселәр күбәйә.\nСтатистиканы өйрәнгәндән һуң, шундай һығымтаға килдем. Ауаздаш фекер-ҙәрҙе башҡаларҙың хеҙмәттәрендә лә осраттым. Суицид—ул ген кимәлендә кешегә һалынған. Әҙәм күңел төшөнкөлөгөнә бирелеп, үҙенең нимә эшләгәнен белмәй башлаһа, ул эргә-тирәләгеләргә зыян килтереүе ихтимал. Бөтә кешенең дә үҙ-үҙен үлтереүгә теләге була, әммә ул ҡайҙалыр төпкә йәшеренгән.\nСуицидты туҡтатып булмаһа ла, профилактика сараларын күреү зарур. Ни өсөн Башҡортостанда уның кимәле юғары? Беренсенән, мәҙәни дискомфорт ҡамасаулай. Икенсе мөхит, Европа, Азия мәҙәниәте солғап алған. Быларҙың барыһы ла халҡыбыҙға кире йоғонто яһамай ҡалмай. Әйткәндәй, суицид өс төргә бүленеп ҡарала: эгоистик, альтруистик, анемистик. Рәсәйҙәге бөтә суицидтар ҙа анемистик характерҙа тип әйтергә мөмкин, йәғни кеше үҙенә комфорт тапмай, яҡты донъя менән бәхилләшә. Альтруистик суицид һуғыш осоронда ҡылына. Мәҫәлән, кеше Тыуған иле тыныслығын һаҡлап дошманға ҡаршы тороп йәнен бирә. Был осраҡта кеше үҙ теләге менән үлемгә барһа ла, ул үҙ-үҙеңә ҡул һалыу тип иҫәпләнмәй. Ҡайһы бер диндәрҙә асығып үлеү ҙә хуплана. Һиндостанда үҙ-үҙеңде яндырыу йолаһы бар. Ҡытайҙа ла шундай үлем күҙәтелә, Японияла харакири эшләнә. Эгоистик суицид социаль талаптарҙы ҡабул итмәгәндә ҡылына.\nИкенсе төп сәбәп—тарихи сығанаҡтар-ҙы, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы юғалтыу. Һәр халыҡ үҙ мөхитендә быуаттар буйына йәшәп килгән йолаларына, ғөрөф-ғәҙәттәренә таянып йәшәргә тейеш. Кешенең туған телендә һөйләшеүе уның психологияһына ыңғай йоғонто яһай. Үҙ телеңдә һүҙҙәр әйткәндә телдең тибрәлеүе мейегә яҡшы тәьҫир итә. Наркомания, эскелек, баланан баш тартыу кеүек күренештәр ҙә туған телгә «йоҙаҡ һалғандан» барлыҡҡа килә. Тамырынан, мәҙәниәтенән айырылған шәхес урам тәьҫирендә ҡала. Унда һине һаҡларға әсә рухы юҡ, ҡанундар башҡаса. Иманым камил: әле бер кем дә башҡортса белгәненә үкенмәй. Күпме тел өйрәнәһең, күңел даирәң, донъяға ҡарашың шунса кимәлдә киңәйә бара.\nОптимистик рухтағы милли идеология булырға тейеш. Академик Щетинин менән эшләргә тура килде. Ул киләсәк быуынды тәрбиәләүҙә образ кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Был образ балаларҙың, үҫмерҙәрҙең, йәштәрҙең башында булырға һәм улар шуға ынтылырға тейеш. Беҙгә йәш, уңышлы эшләгән заман кешеһенең образын булдырыу зарур. Был образ картиналарҙа, плакаттарҙа, һүрәттәрҙә сағылырға тейеш. Fөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы быуындан-быуынға тыпшырыу ҙа һөҙөмтә бирмәй ҡалмаҫ.\nЭскелеккә ҡаршы көрәште туҡтатмаҫҡа кәрәк. Сөнки спиртлы эсемлек һуңғы кәртәләрҙе емерә.\nДин тотоу ҙа һәләкәттән һаҡлай. Ислам дәүләттәрендә суицид юҡ кимәлдә. Беҙҙең дин генә суицидты инҡар итә тип әйтергә ярамай, әлбиттә. Әйтәйек, Мексикала 100 мең кешегә 0,02 процент суицид теркәлгән. Унда мосолмандар йәшәмәй. Әрмәнстанда ла шундай уҡ хәл. Унда ла дин башҡа, әммә унда традициялар бик көслө.\nБашҡорт халҡы бик күп тетрәнеүҙәр үткәргән, тарихи катаклизмдар, һуғыштар халҡыбыҙҙы ныҡ ҡыйратһа ла, унда йәшәү көсөн нығытҡан. Башҡорттар рухлы, мәғлүмәтле халыҡ, беҙҙе матди байлыҡ ҡыҙыҡһындырмай. Мәғлүмәт заманында йәшәгәнлектән, беҙ шул мәғлүмәтте кешелекте һаҡлап ҡалыу йәһәтенән оҫта фай-ҙаланырға өйрәнергә тейешбеҙ.\nДиссертация эшемде яҡлауға бик күп ваҡыт үтеп китте. Темаһы уҡ үҙенән этәреп торғанғамы, уның менән әлегәсә бер кем дә ҡыҙыҡһынманы тиерлек. Әле килеп «түңәрәк өҫтәл» артына һөйләшеүгә саҡырғастар, аптырап ҡалдым. Тимәк, заман быны үҙе талап итә. Рәсәй Президенты В.В.Путин да ошо көндәрҙә суицидты ки-ҫәтеү буйынса закондар проектын әҙерләү буйынса указ сығарҙы. Был проблема ил кимәлендә хәл ителгәндә генә, халҡыбыҙға янаған үләтте киҫәтеп буласаҡ.\nЗинфира Кинйәбай ҡыҙы Дәүләтбаева, психолог, БДУ-ның Сибай институты доценты, психология фәндәре кандидаты:\n—Социаль-иҡтисади хәлдең йәмғиәткә йоғонтоһо бик ҙур. Хәҙерге заманда берҙәмлек юҡҡа сыға бара. Элек ауылдарҙа беҙҙең атай-әсәйҙәр нисек йәшәгәнен иҫләһәк, уларҙың берҙәмлегенә, татыулығына хайран ҡалырлыҡ. Берәү өй һалһа, уға бөтә ауыл ярҙам итте. Күршеләре тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Йәғни, улар һәр ваҡыт берҙәм, бергә булды. Иртәнсәк торғандан ауыл гөрләп торор ине, радиола күңелле музыка яңғырай, яҡшы хәбәрҙәр тарала, кеше иртәнсәктән хеҙмәткә көйләнде. Бер кемдең дә уйына үҙ-үҙенә ҡул һалыу уйы инеп тә сыҡманы. Ауылда халыҡ туған кеүек йәшәне. Бе-рәйһе ҡырын юлға баҫһа, уны шунда уҡ ҡулға алдылар, күмәкләп тәрбиәләнеләр. Бер бала ла күҙ уңынан ысҡындырылманы. Эшһеҙлек, хәйерселек, атыш кеүек хәлдәр тик Көнбайыш илдәрендә генә булды. Заманалар тиҙ үҙгәрҙе, гәзит-журналдарҙа күргән Көнбайыштың кире күренештәре беҙгә лә килеп етте. Fалимдар билдәләүенсә, 2020 йылда ауырыуҙар араһында беренсе урында киҫкен респиратор вируслы инфекциялар торһа, икенсе урында психик сирҙәр буласаҡ. Күңел төшөнкөлөгөнә бирелеүселәр айырыуса мегаполистарҙа артасаҡ. Сөнки кешеләр яңғыҙлыҡтан яфа сигә. Күптән түгел генә үҙ-үҙенә ҡул һалырға маташҡан үҫмер менән эшләргә тура килде. Уның атаһы хәбәрһеҙ юғалған. Был хәл үҙе үк фажиғә. Әсәһе балаһын туғандары ҡарамағына ҡалдырып, Себер тарафтарына эшкә киткән һәм икенсегә кейәүгә сыҡҡан. Япа-яңғыҙ тороп ҡалған бала үҙен бер кемгә лә кәрәкмәгән итеп тоя. Әсәй һәм атай һәр кешенең иң юғары ихтыяжы. Кешегә нисә йәш булыуға ҡарамаҫтан, ата-әсәгә мохтажлыҡ кисерә. Ә был бала?! Әлбиттә, әсәһе уға аҡса ебәреп тора. Аҡса ул матди, ниндәй генә күләмдә булһа ла ата-әсә наҙын алмаштыра алмай. Был осраҡта ла берҙәмлек булмауға юлығабыҙ.\nСуицидҡа шулай уҡ инфантиль характерлы кешеләр һәләтле. Бигерәк тә ата-әсәһе ныҡ әпәүләп, бәпләп торғандар шундай холоҡло булып үҫә. Ә бит ата-әсә ғүмерлек түгел. Шулай бала тормошта осраған беренсе ҡаршылыҡты ла күтәрә алмай үҙ-үҙенә ҡул һалыуы ихтимал.\nМәктәптәрҙә оптимизация һылтауы менән психологтар ставкаларын ҡыҫҡартып бөттөләр. Замана мәктәптәре социаль педагогһыҙ, психологһыҙ булырға тейеш түгел. Үҙебеҙ ултырған ботаҡты үҙебеҙ сабыуға тиңләргә мөмкин был хәлде.\nАльбина Зөфәр ҡыҙы Ярмуллина, Сибай тарих-крайҙы өйрәнеү музейы директоры, тарих фәндәре кандидаты:\n—Һуңғы осорҙа толерант суициды термины барлыҡҡа килде. Толерант һүҙе түҙемле, башҡаларға ҡарата ихтирам тигән төшөнсәлә ҡулланыла. Дамир Сәйғәфәр улы әйтеүенсә, суицид—тәбиғи күренеш. Ул өс төргә бүленә тип тә билдәләп үтте. Европа илдәрендә хәҙерге мәлдә йәштәр араһында анемистик суицид тарала бара. Анимус—йән тигәнде аңлата, йәндәре көрсөк кисерә. Ул тарафтарҙа ғаилә ҡиммәттәре юғала. Был хәл йәштәр, урта йәштәгеләр майҙанға сығып төрлө карнавалдар, гей-парадтар уҙғарыуҙа сағыла. Бындай саралар уларҙа йолаға әүерелгән. Ошондай ергә балаларҙы алып сығыуҙары хафаға һала. «Кемде теләйһең, шуны ярат», «Беҙ яңы донъя балалары» тигән яҙыуҙар тоттороп, уларҙы урамдан йөрөргә ҡушыуҙары аҡылға һыймаҫлыҡ эш. Бындай сараларҙы беҙҙең илдә лә үткәрергә маташалар.\nБер енесле парҙарҙың барлыҡҡа килеүе ул үҙебеҙ ултырған ботаҡты сабыу ғына түгел, ә ағасты тамырынан ҡоротоу. Бындай хәл мәҙәниәтте, ғөрөф-ғәҙәтте генә түгел, тотош милләтте юҡҡа сығара. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йәштәр замандан ҡалышмаҫҡа тырыша. Уҡыу йорттарының бер студенткаһы: «Нишләп беҙ кешегә кемделер яратырға ҡамасауларға тейешбеҙ? Һәр кемдең үҙ мәйеле, хоҡуғы бар»,—тип әйтеп һалды. Бындай осраҡта беҙ тради-цион булыуыбыҙҙы онотмайыҡ. Ошо мәғлүмәти заманда беҙ ғаилә ҡиммәттәрен, менталитетыбыҙҙың традиционлығын һаҡлап ҡалырға тейешбеҙ. Әгәр шулай итмәһәк, донъяла рухи яҡтан ныҡ, көслө булған бер нисә халыҡ ҡына ҡалыуы ихтимал. Һиндостан, Ҡытай, Япония кеүек Көнсығыш илдәре бер енесле никахтарҙы яҡын да юлатмай. Йәшәп тә үле булыу тигәнде аңлатҡан толерантлы суицид йәмғиәтебеҙҙе ҡоротмаһын тиһәк, сит илдәргә эйәреүҙе ҡәтғи тыйырға, йәштәр араһында аңлатыу эше алып барырға кәрәк.\nСуицидты профилактикалауға килгәндә, халҡыбыҙҙың милли ғөрөф-ғәҙәттәренә таянып, тулы ғаилә булып донъя көтөү һөҙөмтә бирмәй ҡалмай. Психологик ярҙам хеҙмәттәре күберәк булһын ине. Башҡорт халҡы ҡаты, тура һүҙле халыҡ. Беҙгә үҙебеҙ өҫтөндә эшләргә, белем алырға, ҡайһылыр кимәлдә психолог булырға өйрәнергә кәрәк.\nХәмзә хәҙрәт Хафизов, Башҡор-тостан мосолмандарының Урал аръяғы буйынса ахуны:\n—Элек-электән ислам дине ҡанундары буйынса, яҡты донъянан үҙ ирке менән киткән кеше тураһында «харам мәрхүм булды» тигәндәр. Был енәйәт иң ҙуры һаналған, зыяратта ерләү тыйылған, ҡәбер урыны ла ситтә булған. Хәҙерге көндә исламдың был ҡағиҙәләре диндарҙар тарафынан теүәл үтәлмәй, мәрхүмдең ата-әсәһе, туғандарының күңелен уйлап, һуңғы юлға оҙатыу дөйөм ҡанундар нигеҙендә атҡарыла. Әлеге көндә төбәктең имам-хатиптары кешеләр фәһем алһын, уйланһын һәм һиҫкәнһен тигән ниәттә ҡайһы бер ауылдарҙа харам мәрхүм булыусыларҙы зыяратҡа ерләтмәй башланы. Шүлкә ауылы имам-хатибы, мәҫәлән, үҙ-үҙенә ҡул һалған егетте ауыл зыяратынан ситкә ерләттереүгә өлгәште. Һәр нәмә сағыштырыуҙа күренә тигәндәй, туғандарынан ситтә, зыяраттан айырым бер үҙе етемһерәп ятҡан ҡәберлекте күреп, шомланырҙар һәм фәһем алырҙар. Ысынлап та, уйландырҙымы, һиҫкәндерҙеме был ваҡиға, шунан алып ул яҡта үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар юҡ. Балаларыбыҙҙы, яҡындарыбыҙҙы ошондай юл менән насар уйҙан, үҙ-үҙен юҡ итеүҙән һаҡлап, ҡурсалап ҡалыу маҡсатында, башланған эшкә күмәкләп тотонайыҡ. Изге китапта яҙылғанса, арабыҙҙа изгелекте саҡырыусы, яманлыҡты тыйыусы бәндәләр күберәк осраһын. Бөгөн төбәктең имам-хатиптары менән берлектә ҡарар ҡабул итеүебеҙ юҡҡа түгел. Быуаттар буйы ислам динендә йәшәп килгән ҡанундарҙы ҡайтанан тергеҙеү, үҙ-үҙенә ҡул һалырға уйлаған ун кешенең берәүһен генә булһа ла һаҡлап ҡалабыҙ икән, тимәк, беҙ маҡсатыбыҙға өлгәшкәнбеҙ.\nСажидә Факил ҡыҙы Fәниева, Сибай ҡалаһының башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары советы рәйесе:\n—Аяныслы хәлдең матди яҡтан етеш йәшәгән ғаиләләрҙә айырыуса йыш осрауы күптәрҙе ғәжәпләндергән күренеш. Күрәһең, ярлыраҡ ғаиләләрҙә балалар тормош проблемалары менән көрәшеп «сыныға», ә ата-әсәһе бай булған һәм кескәйҙән үк һәр ихтыяжын ҡәнәғәтләндереп өйрәнгән бала стресҡа тиҙ бирешеүсән. Шуға күрә уны артыҡ әпәүләмәҫкә, тормошҡа яраҡлаштырып үҫтерергә кәрәк.\nСуицид проблемаһын өйрәнеү йыш ҡына социаль күренештәргә ҡайтып ҡала: үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙары бик ихтимал булған кешеләр ҙә бар, уларҙы алдан уҡ күрә һәм ваҡытында ярҙам күрһәтә белергә кәрәк. Мәҫәлән, суицидологик тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, үҙ-үҙенә ҡул һалыу кешенең психик сире менән бәйле түгел. Был аҙым—шәхестең ниндәй ҙә булһа ауыр хәлдән сығыу юлын күрмәүендә. Баланың бер кемдән дә ярҙам ала йәки кәңәш һорай алмауында, әлбиттә, ололар ғәйепле тип иҫәпләйем. Суицидты бик ҙур батырлыҡ итеп күрһәтергә тырышыусы Интернет сайттарын да әле булһа тыя алмайҙар.\nҠатын-ҡыҙҙар советтары, ағинәйҙәр ҡоро халыҡ араһында әүҙем эш алып барһа, ғаиләләр тулы, етеш йәшәһә, бындай проблемалар булмаҫына ышанам. Киләсәк быуынды милли йолаларыбыҙға, мәҡәл-әйтемдәребеҙгә таянып тәрбиәләү ҙә һөҙөмтә бирмәй ҡалмаҫ.\nРәсүл Мөхәмәт улы Өмөтбаев, Сибай үҙәк дауаханаһының табип-психотерапевты:\n—Суицид күрһәткестәре—беҙҙең йәмғиәтте һағайтырлыҡ күренеш. Ни өсөн кеше үҙ-үҙенә ҡул һала? Уны ҡылыусыларҙың хәленә ҡарап, йәшәү рәүешен тикшерһәк, һығымталар яһарға була. Тимәк, кеше был донъяһы менән риза булмаған. Бында социаль-иҡтисади хәл дә мөһим. Суицидтың сәбәптәре—ғаилә эсендәге ыҙғыштар, шәхестең үҙенсәлектәре, социаль-көнкүреш проблемалары, яңғыҙлыҡ, психик, көслө соматик сир (тән ауыртыуы). Был ҡурҡыныс аҙымдың сәбәптәрен логика менән генә аңлатып булмай. Бигерәк тә балалар суицидын. Балалыҡ һәм үҫмерлек осоро—тәүге мөхәббәт, осрашыуҙар, асыштар, хыялдар дәүере. Һәр күренеш яңылығы менән ҡыҙыҡһындыра, төрлө таныш булмаған нәмә алға әйҙәй, маҡсаттар барлыҡҡа килә. Кешелә тәбиғәт тарафынан алдан уҡ үҙ-үҙеңде физик яҡтан һаҡлап ҡалыу инстинкты һалынған була. Ошо тәбиғәткә һәм әҙәм балаһының рухына ҡаршы килеүсе бик ҙур көс кенә был инстинктты емерә ала. Шуға күрә ғалимдар кешене был көс алдында нимә яҡлауһыҙ ҡалдыра, ә нимә ҡаршы торорға ярҙам итә икәнлеген аңларға тырыша. Табиптарҙы ла был проблема борсомай ҡалмай.\nСибай ҡалаһының үҙәк дауаханаһында психотерапия бүлеге эшләй. Бүлектә сәләмәтлектәре ҡаҡшаусылар амбулатор һәм стационар рәүештә дауалана ала. Гәзит уҡыусыларға шулай уҡ Республика психотерапия клиник үҙәгенең ышаныс телефондарын иҫтәренә төшөрәбеҙ: 8-800-7000-183.\nИлгиз Иршат улы Хужабиргәнов, Сибай эске эштәр бүлегенең балиғ булмаған үҫмерҙәр эштәре буйынса инспекторы, полиция майоры:\n—Сибай ҡалаһы буйынса статистик мәғлүмәттәргә күҙ һалғанда, һуңғы ике йылда балалар һәм үҫмерҙәр араһында үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар булмауы ҡыуандыра. 2010-2015 йылдарҙа, әлбиттә, ундай осраҡтар йыш күҙәтелде. Шул ваҡытта суицидты иҫкәртеүҙәге иң ҙур етешһеҙлек—полиция, табиптар, уҡытыусылар һәм ғаиләнең ошо өлкәлә тарҡаулығы булды. Әлеге ваҡытта был кәмселектәр бөтөрөлдө, шуға ла хәл тотороҡланды, тип әйтергә була.\nИнтернеттың социаль селтәрендәге «үҙ-үҙен үлтереүселәр клубтары», «Күк кит» ойошмалары йәшерен-батырын түгел, ә асыҡтан-асыҡ, һәр үҫмерҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырырлыҡ эшмәкәрлек алып бара. Бөгөнгө көндә тикшереү-күҙәтеү органдары ныҡлы һаҡҡа баҫты. Малай-ҡыҙҙарҙың аңын томалап, үкенесле аҙымға этәреүселәр, һөсләтеүселәр күләгәлә ҡалмаһын өсөн барыһы ла эшләнә.\nВладимир Александрович Мещанинов, «Отрада һәм Утешение» сиркәүе настоятеле:\n—Донъяла суицидтан йыл һайын бер миллионға яҡын кеше һәләк була. Нимә тураһында һөйләй был хәл? Ни өсөн тормошто танып белергә лә өлгөрмәгән ҡыҙ һәм малайҙар ошондай хәтәр аҙымға бара? «Ярҙам итегеҙ! Ишетегеҙ мине!» тип оран һала түгелме кешеләр? Fәмәлдә проблема беҙ күргән-белгәндән дә хәүефлерәк, сөнки әле үлем осраҡтары хаҡында ғына һүҙ йөрөтәбеҙ, ә «теге» донъяға төрлө юлдар менән китергә уҡталғандар, әммә ҡотҡарып ҡалынғандар 10-20 тапҡырға күберәк.\nШуныһы асыҡ: яҡшы тормоштан үлем ҡосағына ташланмайҙар. Хәҙерге көндә халыҡтың 15 проценттан ашыуы йәшәү минимумынан түбән шарттарҙа, тимәк, фәҡирлек сигендә йәшәй. Йыл да илдә 100 меңдән ашыу баланың атай-әсәй ҡарауынан мәхрүм ҡалыуы асыҡлана. Әле мәғлүмәт банкында теркәлгән йөҙәр, меңәрләгән сабыйҙы ғаиләгә урынлаштырыу мәсьәләһе тора. Уларҙың яртыһы— социаль етем, йәғни ата-әсәләре иҫән-һау, әммә бала тәрбиәләү хоҡуғынан мәхрүм ителгән.\nХәйҙәр Ниғәмәт улы Тапаҡов, «Атайсал» гәзите мөхәррире:\n—Рухи көсһөҙлөк йәки ғаилә мөнәсәбәттәренең ҡатмарлашыуы һөҙөмтәһендә, яуапһыҙ мөхәббәт, уҡыуындағы уңышһыҙлыҡ һәм башҡа бәләкәй генә ауырлыҡ арҡаһында кеше үҙен-үҙе юҡ итеүгә бара башлай икән, тимәк, уларҙы алдан уйландырырлыҡ һәм һиҫкәндерерлек ҡарарҙар ғына түгел, ә аныҡ эштәр ҙә кәрәк. Бәлки, башын элмәккә тыҡҡансы, бер аҙ ғына булһа ла уйланып, тәүбәгә килер?!.\n30-40 йыл элек йәмғиәтебеҙҙә үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар осрағы йылына ике-өстән артмаған. Уныһы ла ҡаты тикшеренеүҙәр аша үтә торғайны. Хәҙер айына әллә күпме кеше башын элмәккә тыға. Бигерәк тә йәштәребеҙҙең ошо сиргә дусар булыуы хафаландыра. Донъяның матурлығын да тойоп өлгөрмәй, рәхәт-кинәнестәрен дә татымай, ата-әсәләрен мәңгелек һағышҡа һалып, яҡты донъянан китә... Уның өсөн ата-әсәһе күпме йоҡоһоҙ төн үткәргән, күпме сығым түгеп уны ашатҡан, уҡытҡан, кеше иткән. Ә ул тот та аҫылын, имеш. Fәзиз кешеләрен, туғандарын уйламай эш итеүе күпме уңалмаҫ яраларға килтерә. Кешене хеҙмәт кенә түгел, ауырлыҡтар ҙа сыныҡтыра, күптәр аҙ ғына мәшәҡәттәр алдында ла бөгөлөп төшөп, еңел юл һайлай. Саҡ ҡына сабыр була белмәү, һәр хәлдән сығыу юлы барлығын иҫәпкә алмаусыларҙың күбеһе ошондай аҙымға барыусан. Тормоштоң насар яғын ғына түгел, яҡшы яҡтарын күрергә лә өйрәнәйек, йәмәғәт. Тыуымдан ҡалмағас, үлемдән дә ҡалмаҫбыҙ. Аллаһы Тәғәлә тарафынан бүләк итеп бирелгән ғүмерҙе лайыҡлы йәшәйек. Донъя шул тиклем матур. Әжәлебеҙҙе яҡынайтырға ашыҡмайыҡ.


Иҡтисади үҫештең нигеҙендә фәнни асыштар ята\nБашҡортостан предприятиелары элек сит илдән алынған тауарҙарҙы үҙебеҙҙә етештереүгә күсә. Хатта, башҡа дәүләттәргә һата ла башлаған.\nГеүләп әйләнгән был һауыттарҙа баҫыу ҡоротҡостарының төп дошманы гербицидтар һәм бактериялар уйлап табыла. Элек хужалыҡтар үҫемлектәрҙе һаҡлау һәм уңдырышлыҡты арттырыу өсөн махсуслаштырылған препараттарҙы ситттән һатып алһа, хәҙер улар Өфө лабораторияһында, биотехнологиялар буйынса инжиринг үҙәгендә сығарыла. 2014 йылда асылған учреждениеның маҡсаты урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итеү. Бында уйлап табыу, һынау, тәжрибә үткәреү өсөн бөтә уңайлыҡтар тыуҙырылған. Хатта, үҫемлектәрҙен фосфорҙы йәки икенсе ашламаны нисек үҙләштереүен дә асыҡларға була.\nЗаманса ҡоролмалар менән йыһазландырылған ошо бүлмәне матурлыҡ салоны тип атарға мөмкин. Бында косметика продукцияһы оҙаҡ һаҡланһын һәм файҙалы сифаттарын юғалтмаһын өсөн ҡатнашмалар уйлап табыла, һуңғы асыштарҙың береһе - был шыйыҡлыҡтар бәшмәк ауырыуҙарына ҡаршы тороу һәләтенә лә эйә буласаҡ.\nЛюфт.Өфө үҙәгендәге был предприятиела иһә радиэлектроника аппаратураһы сығарыла. Йәғни, белгестәр тармаҡ өсөн тәғәйенләнгән кәрәк-яраҡтарҙың аналогын етештерә. Тик улар заманса ҡоролмаларҙа һәм сифатлыраҡ итеп сығарыла. Миҫал өсөн, ошо көнкүреш техникаһы эсендә торған нәҙек еҙ сымдар ҙа әлегәсә ситтән алынған була. Үҙенең идеялары һәм инновация проекттары менән һәр кеше йәки ойошма мөрәжәғәт итә ала, тәҡдимдең радиоэлектоника өлкәһенә ҡарауы ғына мотлаҡ. Бындағы ҡоролмаларҙа хатта һауа-диңгеҙ флоты өсөн коммутаторҙар ҙа, ә 3Д моделдәрҙә төрлө әйберҙәрҙең, ҡорамаладарҙың күсермәһен дә эшләргә мөмкин. Әле пилотһыҙ һауа транспорты сығарыу өҫтөндә эш бара.\nКиләсәктә бында ошондай самолет йәки вертолеттарҙың төрлө моделдәрен йыйырға ла уйлайҙар. Был осоу техникаһын предприятие йәки хужалыҡтарҙа күҙәтеү, шулай уҡ һаҡ ойошмалары өсөн файҙаланырға мөмкин. Самолеттың эсенә видеокамера урынлаштырыла, ә уның менән үҙәктәге диспетчер идара итә, бар мәғлүмәт компьютерҙа күренеп бара.\nБәләкәй тоннажлы химия кластерына күсермәләр эшләү үҙәге иһә Башҡортостандың нефть химия эшкәртеү институтында урынлашҡан. Бында ла асыштар күп. Бәләкәй, әммә бик ҡыҙыҡлы миҫал. Элек кескәйҙәр әүәләп уйнаған һығылмалы балсыҡ ситтән ҡиммәткә алынған була, хәҙер иһә уның аналогы ошонда сығарыла, арзаныраҡ та, сифатлыраҡ та, ҡулға ла йәбешмәй. Һөйәк һынғанда, йәки сыҡҡанда ҡулланылған гипс-ҡулайлама, медицина матрастары өсөн ҡулланылған эслек менән дә шул уҡ хәл. Элек төрлө төбәктәрҙән һатып алынһа, хәҙер үҙебеҙҙә бар. Юлға һалынға битум сифатын яҡшыртыу, нефть продукцияһын тикшереү буйынса ла эш алып барыла\nКластер һүҙе инглиз теленән, берләшеү, ойошоу тигәнде аңлата. Йәғни, бер йүнәлештә эшләгән предприятиелар уртаҡ фекергә килеп кәркәле продукцияны үҙҙәре етештерә, бер-береһе менән бүлешә башлай. Был үҙәктәр ҙә ошо кластерҙар сиктәрендә үҫеш алған. Ҡоролмалар алыуҙа грант системаһы ла ҡулланыла. Иң мөһиме иһә импортты алмаштырыу бөгөн яйға һалына, үҙебеҙҙҙең предприятиелар төбәк ихтыяжын тәьмин итеүҙә әүҙем эшләй һәм хатта, халыҡ-ара кимәлгә лә сыға.


Өфөлә Ленин һәйкәлен асыу тантанаһы үтте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Ленин һәйкәлен асыу тантанаһы үтте\n15:51, 2 ноября 2011 Сәйәсәт\nБөгөн Өфөлә, Коммунистик һәм Ленин урамдары киҫелешендәге скверҙа, Владимир Ильич Ленин һәйкәлен асыу тантанаһы үтте. Байрам сараһында РФ Коммунистар партияһының Үҙәк комитеты рәйесе, Дәүләт Думаһындағы коммунистар фракцияһы лидеры Геннадий Зюганов, РФ Коммунистар партияһының республика комитеты беренсе секретары Рифғәт Гарданов, ҡала халҡы ҡатнашты.\nРифғәт Гарданов һәйкәлде тарихи урынына ҡайтарыуға ярҙам итеүҙәре өсөн Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовҡа һәм Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаевҡа, шулай уҡ һәйкәлде ҡайтарыу инициаторҙарына рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.\nГеннадий Зюганов, йыйылғандар алдында сығыш яһап, Владимир Лениндың донъя тарихына индергән өлөшөн билдәләне.\n— Беҙ донъяла тәүгеләрҙән булып Ленин етәкселегендә эшселәр һәм крәҫтиәндәр дәүләтен төҙөнөк, фашизмды еңдек, йыһанды яулай алдыҡ, иң яҡшы социаль яҡлау системаһын булдырҙыҡ, – тине Геннадий Зюганов. – Һәйкәлде тергеҙә алыуҙары өсөн өфөлөләргә ныҡ рәхмәтлемен. Был Лениндың 1924 йылда эшселәр аҡсаһына эшләнгән тәүге һәйкәле.\nИлдең һәм республиканың төп коммунистары – Геннадий Зюганов һәмн Рифғәт Гарданов оркестр тауышына ҡыҙыл таҫманы киҫте.\nҺәйкәл асыу уңайынан Рәсәйҙең халыҡ артисы Василий Овсянников «И вновь продолжается бой» йырын башҡарҙы, халыҡ уны күтәреп алды, артабан «Интернационал» яңғыраны.\nТантананан һуң Геннадий Зюганов ҡала халҡы менән аралашты.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, элек был урында Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ҡуйылған Ленин һәйкәле торған. Үткән быуаттың 80-сы йылдарында гипстан эшләнгән һәйкәл емерелә башлай һәм Өфөнөң ҡала коммуналь хужалығы заказы буйынса Ленинград оҫталары яһалма мәрмәрҙән уның күсермәһен эшләй. 1987 йылда заказ үтәлә, әммә уның өсөн түләнмәй һәм һәйкәл Ленинградта ҡала. Бер йыл элек Рәсәй сәнғәт академияһы фондтарында уны скульптор Руслан Арсланбаев таба. Ҡыҙыу бәхәстәрҙән һуң ҡаланың мәҙәни ҡомартҡыһы булараҡ һәйкәлде тарихи урынына кире ҡайтарырға ҡарар ителә.\nТеги: мәҙәни ҡомартҡылар


Хәбәрҙәр: Бәшәр Асад оппозиция менән һөйләшеүҙәргә әҙер.\nБәшәр Асад оппозиция менән һөйләшеүҙәргә әҙер.\nСүриә президенты Бәшәр Асад “имен” оппозиция вәкилдәре менән һөйләшеүҙәргә әҙер, шулай уҡ ваҡытынан алда парламент һайлауҙары үткәреүгә лә ҡаршы түгел- Рәсәй президенты Владимир Путин шул хаҡта белдерҙе.\nПрезидент, Сүриә көрсөгөнән сәйәси юл менән генә сығырға мөмкин, тип иҫәпләй:\n“Терроризмға ҡаршы көрәштә берләшеү Сүриәнең үҙендәге сәйәси процесс менән параллель рәүештә барырға тейеш. Сүриә президенты быға риза, ваҡытынан алда һайлауҙар, әйтәйек, парламент һайлауҙары уҙғарыуға ла ҡаршы түгел, “имен” оппозиция вәкилдәре менән һөйләшергә, уларҙы идара итеүгә йәлеп итергә лә әҙер.”\nСүриәләге хәлдәр иһә көсөргәнешле. Бәшәр Асадтың терәге һаналған Латакия ҡалаһында 2 сентябрь көндө теракт эшләнгән. Мина һалынған автомобиль шартлағанда,10 кеше һәләк булған, тиҫтәләрсәһе тән йәрәхәттәре алған.


Песня «Айырылып булмай яҙмыштан» исполнителя Газим Ильясов. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Айырылып булмай яҙмыштан»\nНисә тапҡыр инде талпынһам да,\nҠанатланып ҡуя аҡҡоштар.\nӘллә ниңә осоп китеп булмай,\nАйырылып булмай яҙмыштан.\nБолоттарға әле еткәнем юҡ,\nЙондоҙҙарҙы күрәм тик ерҙә.\nХыялымда осам ҡош шикелле,\nҒүмерҙәрем әле уҙмаған.\nМин теләгән бәхет- шатлыҡтарым,\nӘллә инде миңә яҙмаған.\nКүтәрелеп булмай яҙмыштан.\nТәҙрә асып тағам йондоҙҙарға,\nБереһе бейек, береһе юғары.\nЮғарыға ҡарап ялбарһам да,\nЯҙмыштарҙан яҙмыш юҡ бары.


Күктә балҡый уның йондоҙсоҡтары... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Күктә балҡый уның йондоҙсоҡтары...\n25.08.2019 Күктә балҡый уның йондоҙсоҡтары...\nБыйыл Сибай ҡалаһында үткән Юлай Моратов исемендәге композиторҙар конкурсында Зөһрә Усманова икенсе урын яуланы. Гөлфиә Юнысова һүҙҙәренә Әмир Моратов ижад иткән “Йырҙарымды бүләк итәм”, “Атайсалым-Сибайым” йырҙары яңғырағанда, хәтирәләр мине 1990 йылдарға алып китте. Тап шул саҡта башҡорт йәштәре эстрада күгендә Зөһрә тигән “йондоҙ”ҙоң балҡыуына шаһит булғайны...\nЗөһрә Өфөлә тыуып үҫһә лә, тамырҙары менән Баймаҡ районынан. Бала сағының тәүге хәтирәләре – баш ҡаланың төрлө мәктәбендә уҡыу. Сөнки Усмановтар ғаиләһенә тәүҙә Черниковка биҫтәһенән коммуналь фатир, аҙаҡ үҙәктән ике бүлмәлеһен бирәләр. 5-се класҡа барыр алдынан әсәһе Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы, уҡытыу башҡорт телендә, тип уны 54-се мәктәпкә алып бара. Ә бер йылдан Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназия-интернатына уҡырға инә. Ҡайҙа ғына уҡыһа ла, Зөһрә, тәү сиратта, яратҡан шөғөлөнә тоғро ҡала – музыка мәктәбен ташламай. Шулай ҙа, моң, сәнғәт донъяһына асҡысты гимназия-интернат бирҙе, тип иҫәпләй. Сөнки тәүге йырҙары шул ваҡытта яҙыла ла инде.\n– Класташым Светлана Шәрипова шиғырҙар яҙа ине. Ниндәйҙер кисәгә әҙерлек барышында уның “Класташтарыма” тигән шиғырына көй яҙҙым. Йырлап ишеттергәйнем, барыһы ла оҡшатты. Тәүге тапҡыр йырлар өсөн сәхнәгә сыҡтым. Әлбиттә, уға тиклем музыка мәктәбенең отчет концерттарында ҡатнаштым, әммә йырлағаным юҡ ине. Ошо кисәнән һуң “йондоҙло” сәғәтем башланды, тиһәм, хата булмаҫ. Светлана менән артабан да хеҙмәттәшлек дауам итте. “Башҡортостан” телевидениеһында йәштәр тураһында тапшырыу бар ине, нисек аталғандыр, хәтерләмәйем. Журналист Гәүһәр Батталова минең турала ишетеп, студияға саҡырҙы. Рояль ҡуйғандар ине, тура эфирҙа үҙем яҙған бер нисә йырымды яңғыраттым. Ул саҡта миңә 15 кенә йәш ине.\nМедицина класында белем алһа ла, гимназияны тамамлағас, Зөһрә Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Быға буласаҡ тормош иптәше Фәнил Кинйәғолов сәбәпсе була. Улар уҡыу йортонда үткән концерт ваҡытында таныша. Егет – ҡурайсылар ансамбле етәксеһе, ҡыҙ – халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, йырсы. Шул көндән үк йәштәр араһында һөйөү уты ҡабына. “Һинең талантың бар, артабан уҡырға, ижад итергә кәрәк”, – тип Фәнил ҡыҙҙы сәнғәт юлынан китергә өгөтләй.\n“Аманат” студияһының, “Ант”, “Каруанһарай” төркөмдәренең популярлашҡан мәле, йәштәр уларҙың һәр бер концертын ҡалдырмай йөрөй. Бер көндө Зөһрә сәнғәт училищеһы коридорында Алмас Ғафаровты осрата һәм, бар батырлығын йыйып, уға йырҙарын тыңлап ҡарарға тәҡдим итә. Был танышыу һөҙөмтәле була: бер нисә көндән ҡыҙҙы “Ант” төркөмө үҙҙәре менән концертта сығыш яһарға саҡыра. 1992 йылда тәүге тапҡыр ойошторолған “Урал моңо” конкурсында ла сығыш яһарға тәҡдим итәләр.\n– Тәүге йылда урын алып булманы. Шулай ҙа “Башҡортостан ҡыҙы” журналының махсус призына лайыҡ булдым. Икенсе йылға махсус йыр яҙып, ныҡлы әҙерләндем. Магазиндан ҡыҙыл туҡыма алып, күлдәк тә тектерҙем. Был юлы 2-се урын яуланым. Һаман да хәтеремдә: “Каруанһарай” төркөмө егеттәре сәхнәгә сығарып, ҙур төҫлө телевизор тапшырҙы. Ул замандың иң “текә” бүләге ине ул. Студенттар араһында беҙҙең ғаиләлә генә булғандыр бындай затлы әйбер. Журнал тышлығында фотом сыҡҡайны, конкурсты ла телевизорҙан бер нисә тапҡыр күрһәттеләр, гәзиттәрҙә яҙылып сыҡты – ҡыҫҡаһы, мин билдәле кеше булып киттем. Урамда танып, һүҙ ҡуша башланылар. Үҙем дә ныҡлап ижадҡа тотондом, йырҙар ҙа күп яҙылды. Башҡорт йәштәре ойошмаһы төрлө кисә, ритайым, концертты йыш ойошторҙо, унда гел генә беҙ, “Урал моңо”ноң тәүге ҡатнашыусылары, сығыш яһаныҡ. Шул мәлдә Сибай ҡалаһында филармония асылғайны, ирем Фәнилде музыкант итеп эшкә саҡырҙылар. Улыбыҙ Ильяс тыуғайны, тәүҙә мин декрет ялында булдым. Аҙаҡ педагогия училищеһына эшкә урынлаштым. Студенттарҙан 2 – 3 йәшкә генә оломон, әммә ихтирам иттеләр. Йырҙарымды башҡа йырсыларға тәҡдим иткәнем юҡ ине. Гөлсөм Бикбулатова – училище студенты, Джон Мусинда вокал менән шөғөлләнә. Ә мин – концертмейстер. Дәрес ваҡытында уйламаҫтан ғына “Аҡ сәскәләр” тигән йырымды тәҡдим иттем. Репертуарына алғайны, тиҙ арала хитҡа әйләнеп китте. Артабан Нәсимә һәм Азамат Тимеровтар, Альберт Салауатов һәм башҡалар йырҙарымды алды. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 13 йыл бергә йәшәгәндән һуң ирем Фәнил менән ҡорған оябыҙ тарҡалды. Әлеге ваҡытта Сибай сәнғәт колледжында уҡытам, икенсегә ғаилә ҡорҙом. Йыр менән сәхнәгә күптән сыҡҡаным юҡ.\nҮҙе сәхнәгә сыҡмаһа ла, Зөһрә Усманова башҡорт сәнғәте өсөн хеҙмәт итә, үҙенә алмашҡа бихисап “йондоҙ” әҙерләй. Балалары ла сәхнә юлын һайлаған: ҡыҙы Сәлимә Кинйәғолова “Гөлдәр” халыҡ бейеүҙәре ансамбле составында сит илдәрҙә лә сығыш яһаған. Әлеге ваҡытта Сибай сәнғәт колледжының театр факультетында белем ала. Улы Ильяс күптән инде башҡорт-татар эстрадаһында үҙ урынын тапты. Сәнғәт училищеһын тамамланы, студент йылдарында уңыштары өсөн Президент стипендияһына лайыҡ булды. Бик күп конкурс, шул иҫәптән “Урал моңо – 2018” халыҡ-ара конкурсы лауреаты, Ишембай ҡалаһы мәҙәниәт йортонда эшләй. Ә кесе балалары Нурислам менән Динисламдың әле ниндәй юлды һайлауы билдәһеҙ: улар башланғыс кластарҙа ғына белем ала.\nСафуан Әлибаев һүҙҙәре,\nЗөһрә Усманова-Кинйәғолова көйө\n1. Көтәм, көтәм, көтәм…\nСерле төндә таңды көтәм,\nТаң асылғас, көнгә үтәм.\nКөҙөн ҡышҡа ашҡынамын,\nҠыш күңелдә яҙ йөрөтәм...\n2. Көтәм, көтәм, көтәм…\nҠайғыларым һирәк килмәй,\nҺағыштарҙан йонсоп бөтәм..\nҠарҙы тишкән сәскә кеүек\nШатлыҡ килер тиеп көтәм…\n3. Көтәм, көтәм, көтәм…\nЙәнем тулап, бер мөғжизә,\nКемделер мин көтәм, көтәм.\nМин меңдәрҙең араһынан\nҺине генә өҙөлөп көтәм…\n4. Көтәм, көтәм, көтәм…\nҒүмер буйы ниҙер эҙләп,\nНисек кенә йәшәр инем,\nБыл яҙмыштар булһа бүтән.\nКөтәм, көтәм, көтәм…\nРомашкалар бүләк иттең\nГөлфиә Юнысова һүҙҙәре,\nЗөһрә Усманова-Кинйәғолова көйө\n1. Бүләк иттең ап-аҡ\nАп-аҡ ҡарҙар яуған бер көндө.\nУлар миңә салт ҡояшлы йәйҙе\nАлып килгән кеүек күренде.\nЙә ҡыуанып ниҙер һөйләй\nЙә йылмайып аҡ нур сәсәләр.\nБерсә миңә моңһоу ғына\nБорсолоулы уйға күмәләр.\n2. Ап-аҡ өмөттәргә етер өсөн\nАҡ хыялдан юлдар ярабыҙ.\nАҡ бәхеттәр генә юрағыҙ.\nҠушымта: шул уҡ.\nКәүсәриә Шафиҡова һүҙҙәре,\n1. Ап-аҡ ҡарҙар яуған ҡышҡы\nАҡ сәскәләр тотоп һин килдең.\nЯҙ йәмдәре бирҙе\nЯҙ ҡояшы булып һин көлдөң.\nАп-аҡ ҡарҙар яуған ҡышҡы\nТере сәскә, гүйә, өндәшә:\n– Ап-аҡ сәскә булып был\nҺин, Мөхәббәт, йәшә, мең\n2. Ап-аҡ ҡарҙар яуған ҡышҡы\nАҡ сәскәләр өҙҙөң һин\nӨҙөлгәндәр кеүек был\nЙәшлектәге йәшел туғайҙан.


Ышаныслы терәк, ярҙамсылдар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Ышаныслы терәк, ярҙамсылдар\nЫшаныслы терәк, ярҙамсылдар 16.05.2017 // Эшҡыуар\nМалсылыҡ менән үҫемлекселекте оҫта алып барған фермер ун кешегә эш урыны булдырған, миҙгелле эштәргә ауылдаштарын йәлеп итә. Дүртенсе класта белем алған Элина ҡыҙы өсөн йорто янына үҙ ҡулдары менән балалар майҙансығы эшләгән. Атаһы яһап биргән бәүелсәктә әхирәттәре менән Элина уйнап рәхәтләнә, уйын майҙансығы — кескәйҙәрҙең иң яратҡан урыны. “Ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү” программаһы нигеҙендә былтыр эшҡыуар 1 миллион 800 мең һумлыҡ грант алыуға өлгәшә. Был аҡсаға 48 баш мал һатып ала.\nӘрме сафында Монголияла хеҙмәт иткән сағында геройым Башҡортостандың Стәрлебаш районына уңыш йыйыу өсөн командировкаға ебәрелә. Дәртле, сая һалдат, бирелгән норманы тултырып, бер-ике сәғәткә генә тыуған яҡтарына ҡайтып әйләнә. Шул ваҡыттан бирле Илдар Иҫәнгилдин өсөн баҫыуҙарҙа башаҡтар тулҡынланыуы әйтеп аңлата алмаҫлыҡ бер хәтирәгә әйләнә. Бәлки, шуның өсөн дә һалдат шинелен һалғандан бирле тыуған яҡтарында ер эше менән булышалыр.\nПроблемаларға килгәндә, улар көндәлек кенә, тип йылмая фермер. “Иң мөһиме – беҙгә аяҡ салмаһындар, ҡалғанын үҙебеҙ булдырырбыҙ!” Әлегә уңған фермер 1 мең 400 гектар майҙанда иген культураларын сәсеүгә төшкән.


Рәжәб айы ураҙаһы | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Рәжәб ураҙаһы\n« Башҡорт һәм шейх Мәхмәт\nНәҙер ҡорбаны »\nРәжәб айы ураҙаһы\nРәжәб айында ураҙа тотоуҙың сауабтары\nБыл баб (бүлек) рәжәб айының фазыйләте һәм рәжәб айында ураҙа тотоуҙың файҙаһын үә сауабын һеҙгә хикәйәт итә. Ихлас күңелдәрегеҙ менән ҡолаҡтарығыҙҙы һалып, был бабта әйтелгән һүҙҙәр менән ғәмәл ҡылһағыҙ әгәр, был иһә Аллаһы Тәғәлә рәхмәтенә сумып, ожмахта мәңге ҡалыуығыҙға сәбәп булыр.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа салләллаһу ғәләйһи үәссәлләм әйткән:\n- Рәжәб айының көндәре алтынсы күктең ишектәренә яҙылғандыр. Һәм әгәр бер кеше рәжәб айында бер көн ихлас күңелдән ураҙа тотһа, шул ишек һәм рәжәб айының көндәре, Аллаһы Тәғәләнең ҡөҙрәте менән, һөйләшерҙәр һәм әйтерҙәр:\n- Йә Раббым! Рәжәб айында ураҙа тотҡан бәндәнең барлыҡ гонаһын ярлыҡа! -тип.\nҺәм әгәр, бер кеше, был рәжәб айында өс көн ураҙа тотһа, Аллаһы Тәғәлә ул бәндә менән тамуҡ араһында бер пәрҙә ҡылыр, был кеше тамуғтың ғазабын күрмәҫ. Ә инде был айҙа ике көн генә ураҙа тотһа ла, бар ер мәхлүге үә күк әһле был кешегә ниндәй сауаптар, рәхмәт-кәрамәттәр булғанын хикәйәт ҡылһалар, әйтеп бөтөрә алмаҫтар.\nҺөйләнеләр: рәжәб айы, тамам булғандан һуң, күккә ашыр. Шунан һуң, Аллаһы Тәғәлә һорар:\n- Әй рәжәб айы! Бәндәләрем һине ололанылармы? — тип. Ләкин, рәжәб айы Уны ишетмәҫ. Аллаһы Тәғәлә икенсе һәм өсөнсө ҡат һорар. Шунан һуң ғына рәжәб айы яуап бирер:\n- Әй, бар итеүсе Аллаһ! Һин бәндәләрҙең гонаһын ҡаплаусы һәм ярлыҡаусыһы. Бәндәләреңә бойорҙоң: “Бер — берегеҙҙең ғәйебен ҡаплағыҙ, бер-берегеҙҙең йөҙөнә ғәйебен бәреп әйтмәгеҙ!" — тип. Пәйғәмбәрең мине “һаңғырау ай" тип атаны, мин бәндәләреңдең тәғат үә ғибәҙәттәрен ишеттем, әммә гонаһ ҡылғандарын ишетмәнем, — тиер. Аллаһы Тәғәлә әйтер:\n- Әй рәжәб айы! Һин минең ғәйепле һаңғырау айым. Һин һәм минең ҡолдарым да ғәйепле һәм гонаһтары күптер, быларның гонаһтарын ярлыҡармын, һиндә тәүбә да ғәфү ҡылыуҙары менән, — тиер.\nБер мәле пәйғәмбәребеҙ әйтте:\n- Бер кеше рәжәб айының иң беренсе кисәһендә уяу тороп, итәғәт үә доға ҡылһа, был кешенең күңеле үлмәҫ, йәғни ул кеше көфөрлөккә төшмәҫ, доньяны ахирәттән өҫтөн ҡуймаҫ, ахирәт ҡайғыһында булыр һәм йән биргән ваҡытта ҡатылыҡ күрмәҫ. Аллаһы Тәғәлә ул кешегә һәр изгелекте тура килтерер, бөтә гонаһтары ярлыҡаныр, әсәһенән яңы туғандай булыр, етмеш мең тамуғҡа лайыҡлы кешеләргә ярҙам итеп, тамуҡтан ҡотҡарыр.\nҒаббас (уға Аллаһының ризаһы булһын) әйткәненән:\n- Бер мәле пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм ҡаршыһында ултыра инек. Шул заман бер мөләйем, оҙон буйлы кеше килеп керҙе, пәйғәмбәребеҙгә сәләм бирҙе. Шул тиклем оҙон буйлы һәм мөбәрәк кеше күргәнебеҙ юҡ ине, телен дә, ни һөйләшкәнен аңламаныҡ. Пәйғәмбәребеҙ уның сәләмен алды һәм һораны:\n- Әй, ир! Ҡайҙан киләһең, ниндәй кешеһең? Хәлеңде һөйлә, — тине. Теге кеше яуап бирҙе:\n- Мин Ғайса пәйғәмбәрҙең әсәһен Мәрйәмде тәрбиәләнем, балиғ булғансы хеҙмәт ҡылдым, Ғайса пәйғәмбәр ҡаршыһында Тәүратты үә Инжилде уҡыным. Пәйғәмбәр ҡыҙыҡһынып, һораны:\n- Ни ғәжәп оҙон ғүмерле булғанһың, минең менән Ғайса пәйғәмбәр араһында алты йөҙ йылдыр, — тине.\nШуға яуап итеп, был ир кеше дауам итте:\n- Тәүратта үә Инжилдә һинең хуш сифаттарыңды күреп, өммәтендең яҡшы сифаттарын күреп, теләнем: “ Йә Раббым! Мөхәммәд пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмде үә өммәттәрен миңә күрһәтһәңсе?" — тип. Һәм Ғайса ғәләйһиссәләмгә әйттем: «Минең өсөн Аллаһы Тәғәләнән һора, миңә оҙон ғүмер бирһен». Рухулла ғәләйһиссәләм доға ҡылды, Аллаһы Тәғәлә уның доғаһын ҡабул итте. Шул сәбәпле оҙон ғүмерле булдым, — тине.\nАры дауам итеп был ир ғәжәп ҡиссалар һөйләй башланы. Әйтте:\n- Ғайса ғәләйһиссәләм менән бергә йөрөгән ваҡытта бейек тауға юлыҡтыҡ. Ул тауҙың өҫтөндә нурҙар балҡып тора, сөнки унда аҫылташтар күп икән. Ғәжәпләнеп, Ғайса ғәләйһиссәләм доға ҡылды:\n- Йә Раббым! Тауға рөхсәт үә тел бир, минең менән һөйләшһә ине, — тип. Аллаһы Тәғәлә тауға тел бирҙе. Шунан һуң, тау әйтте:\n- Әй Рухулла! Минән нимә һорайһың? — тине. Рухулла ғәләйһиссәләм әйтте:\n- Әй-тау! Миңә яҡшы, ғәжәп хәбәр һөйлә, — тине. Тау әйтте:\n- Рухулла! Минең эсемдә Муса ғәләйһиссәләм ҡәүеменән бер кеше барҙыр, — тине. Ул Мөхәммәд пәйғәмбәрҙең хуш сифаттарын һәм уның өммәтен дуҫ тотар ине. Тәүратта Мөхәммәд пәйғәмбәрҙең яҡшы сифаттарын һәм өммәтенең яҡшы яҡтарын күреп, уларға ғашиҡтыр, — тине. — Шул ир булыуы сәбәпле, миндә аҫыл таштар булды.\nШунан һуң, Рухулла ғәләйһиссәләм доға ҡылды:\n- Йә Раббым! Ул кешене тау эсенән сығарып, миңә күрһәт, — тине. Шундуҡ тау ярылып, бер күркәм йөҙлө, оҙон буйлы ир сыҡты. Рухулла ғәләйһиссәләм әйтте:\n- И шәйх! Яуап бир, һин ҡайһы пәйғәмбәр ҡәүеменәнһең, ғүмер кисереүең ни ҡәҙәрҙер? — тине. Шәйх яуап бирҙе.\n- Муса ғәләйһиссәләм ҡәүеменән. Муса пәйғәмбәргә күп йылдар хеҙмәт иттем. Муса пәйғәмбәр, Мөхәммәд пәйғәмбәрҙе һәм уның өммәтен маҡтап һөйләгәнен ишетеп, Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылдым: “ Йа Раббым! Мөхәммәд пәйғәмбәрҙе миңә күрһәт, хатта Мөхәммәд пәйғәмбәр менән минең арамда күп йылдар булһа ла. Мине был тау эсенә индер, Мөхәммәд ғәләйһиссәләмдең күргәнсе, ошо тау эсендә доға ҡылыр инем". Аллаһы Тәғәлә доғамды ҡабул итте. Бына инде алты йөҙ йыл буйы доға ҡылам, — тине.\nБыны ишеткәс, Ғайса ғәләйһиссәләм мөнәжәт ҡылып әйтте:\n- Йә Раббым! Һинең ҡаршыңда был бәндәнәндә ҡәҙерле дин тотҡан кеше бармы? — тине. Аллаһы Тәғәлә әйтте:\n- Әй, Ғайса! Мөхәммәд өммәтенән бер кеше рәжәб айында бер көн ураҙа тотһа, йәһәннәмдең ишектәре бикләнер. Ә инде һигеҙ көн ураҙа тотһа, һигеҙ ожмах ишеге асылыр. Ун көн ураҙа тотһа, бөтә хәжәттәре үтәлер, доғаһы ҡабул булыр. Унбиш көн ураҙа тотһа, күктән тауыш булыр: “Әй ураҙа тотҡан бәндә! Һинең бөтә гонаһтарың ярлыҡанды, ғәмәл дәфтәреңдә изгелек кенә ҡалды", — тип. Әгәр был кеше бынан арттырһа, йәғни унбиш көндән артыҡ ураҙа тотһа, был рәжәб айында, Аллаһы Тәғәләбеҙ сауабын тағын да арттырыр.\nТимәк, рәжәб айында бындай сауаб һәм һөйөнөстәр булһа, һәр мосолманға ғибәҙәт йәһәтендә булыу кәрәк: ураҙа булһын, саҙаҡа биреү булһын, бөтә тағат үә ғибәҙәт булһын — бының өсөн башҡа айҙарҙа бер изгелеккә мең сауаб яҙылыр. Тағы был айҙың көндөҙөндә ураҙа тотоп, төндәрендә уяу булған кеше, ҡәбер ғазабын күрмәҫ.\nБыға оҡшаш хәлде Сәүбән (уға Аллаһының ризаһы булһын) һөйләне:\n- Мин пәйғәмбәр менән бергә йөрөгәндә, бер ҡәберлектән үткән ваҡытта, Рәсүлиллаһи ғәләйһиссәләм туҡтап, ҡаты иланы. Унан һуң миңә ҡарап әйтте:\n- Әй Һәүбән! Был ҡәбер әһелдәре ҡәберҙәрендә ғазапланалар. Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылдым, быларҙың ғазабын кәмет, -тинем. Һәм тағы ла:\n- Әй Һәүбән! Был ҡәбер эйәләре рәжәб айында бер көн ураҙа тотһалар ине, йәки төндәрендә уяу тороп, ғәмәл-ғибәҙәт ҡылһалар, һис бер ҙә ҡәбер ғазабы күрмәҫтәр ине.\n- Аллаһы Тәғәләнең Рәсүле! Бер көн ураҙа тотоу һәм бер төндә уяу булыу менән ҡәбер ғазабы күтәрелерме? — тип. Һорауға пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм әйтте:\n- Әй Һәүбән! Аллаһы менән ант итеп әйтәм: әгәр бер ир, йә бер ҡатын рәжәб айында бер көн ураҙа тотһа, йәки кисәһендә уяу торһа, Аллаһы Тәғәлә ул кешеләргә бер йыл ураҙа сауабын бирер, төндәрен уяу тороп, ғәмәл-ғибәҙәт ҡылған сауабын бирер, — тине.\nБыл рәжәб айында ғәмәл-ғәбәҙәттә ҡылыуҙың сауабын яҙып бөтөрөү бик мөшкөлдөр (яҙып бөткөһөҙ). Һәр бер мөьмин-мосолман булған кешегә ғәмәл-ғибаҙәттә булыу бик хәйерле, бигерәктә бындай изге айҙарҙа бик тә урынлы. Аллаһы Тәғәлә һәр беребеҙҙең тәүфиҡтарыбыҙҙы арттырып, донъяла булған ваҡытыбыҙҙа изгелектәр менән ғибәрәтләнеп, һуңғы һулышыбыҙҙа иманыбыҙҙы юлдаш итһен ине, амин!\n«Фазаилеш шөһүр йәки саваплы гамәлләр», Джәмаледдин Бикташи\nРәжәб айы ураҙаларының хикмәттәре тураһында ошонда уҡығыҙ://nazir1965.com/din/r%D3%99zh%D3%99b-ajy.html\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 19.03.2018 в 00:16, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Остаз һәм уҡыусылар » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Остаз һәм уҡыусылар\n19.07.2013 Остаз һәм уҡыусылар\n«Бурысым – буласаҡ рәссамдарға «күҙ ҡуйыу», – ти акварель оҫтаһы Альберт Ҡоҙаяров\nҠайһы бер кешеләр тормошто төрлө биҙәктәрҙә күрә. Күңел талабы буйынса, бумаланы буяуға манып, күргәндәрен, үҙ фәлсәфәһенән сығып, һүрәттәрендә сағылдыра. Ул рәсемдәрҙә ысынбарлыҡ менән оҡшашлыҡ ҡына күҙгә ташланмай, ә ниндәйҙер тәрән мәғәнә һаҡлана. Рәссамдың һәләтен фәлсәфәүи фекерҙәрен буяуҙар теле аша аңлата алыуы билдәләй. Хәйер, халҡыбыҙ һынлы сәнғәт оҫталарына бай. Шуларҙың береһе – Альберт Ҡоҙаяров.\nРәссам Альберт Ҡоҙаяровтың картиналарында ябай кешеләр, ауыл эшсәндәре, тәбиғәт күренештәре урын алған. Сәнғәт әһеле күп осраҡта портрет жанрына мөрәжәғәт итә. Кешенең тышҡы ҡиәфәтен һүрәтләүгә генә туҡталып ҡалмай, ә шәхестең холҡон асырға, эске кисерештәрен күрһәтергә, уйҙарын сағылдырырға ынтыла. Шул уҡ осраҡта тамашасыға картина хаҡында уйланырға урын ҡалдыра.\nАльберт Шамил улының бумала оҫтаһы буласағы тәүге һүрәттәренән үк күренә. Өсөнсө класта уҡығанда хыялындағы морякты төшөрә. Һүрәт төшөрөүгә әүәҫлеге йәш рәссамды баш ҡаланың 1-се сәнғәт мәктәбенә алып килә. Артабан ул М. Калинин исемендәге Мәскәү художество училищеһының Өфөләге филиалын тамамлай. Студент йылдарында уҡытыусыһы Әнүәр Сәғитов менән Иҫке Өфөнө, Ағиҙел буйҙарын төшөрөп йөрөп, үҙ өлкәһендә байтаҡ тәжрибә туплай һәм ошо уҡыу йортонда эшкә ҡалып, ун йыл уҡыусыларҙы һынлы сәнғәт серҙәренә төшөндөрә.\nАртабан педагог-рәссам тормошон мәктәп менән бәйләй. Бөгөнгә тиклем Өфө ҡалаһының 68-се лицейында һәм “Гефест” балалар үҙәгендә “Күп төҫлөлөк” һынлы сәнғәт студияһын етәкләй. Бер юлы ситтән тороп Һамар университетының живопись факультетын тамамлай.\nАльберт Ҡоҙаяров уҡыусыларында һынлы сәнғәт донъяһына һөйөү тәрбиәләгән тынғыһыҙ хеҙмәте өсөн “Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Байтаҡ уҡыусыһы остазының юлын дауам итеп, хәҙер үҙҙәре киләсәк быуынды һүрәт төшөрөү оҫталығына өйрәтә.\nАкварель оҫтаһы декоратив сәнғәт менән дә шөғөлләнә. Сувенирҙарға, ҡумталарға мифик һәм башҡорт әҙәби әҫәрҙәренән геройҙарҙы, башҡорт халыҡ эпостарынан күренештәрҙе төшөрә.\n2007 йылдан ул Рәсәй Рәссамдар союзы, ЮНЕСКО ҡарамағындағы Халыҡ-ара рәссамдар федерацияһы, Башҡортостан Республикаһының һынлы сәнғәт ойошмаһы ағзаһы. Бөтә Рәсәй, республика кимәлендәге бихисап күргәҙмәләрҙә ҡатнашҡан шәхес. Былтыр 60 йәшлек юбилейын ҡаршылағанда, рәссамдың фиҙакәр хеҙмәте юғары баһаланып, Рәсәй Рәссамдар союзы тарафынан ул “Ватаныбыҙ мәҙәниәтенә индергән өлөшө өсөн” тигән миҙал менән бүләкләнде.\nБыйыл баш ҡаланың 68-се лицейында картиналар күргәҙмәһе асылғайны. “Остаз һәм уҡыусылар” тип аталған күргәҙмә ошо белем усағында эшләп килгән “Күп төҫлөлөк” һынлы сәнғәт студияһының барлыҡҡа килеүенә ун йыл тулыу айҡанлы ойошторолдо. Белем усағының икенсе ҡатындағы фойела Альберт Ҡоҙаяровтың төрлө йылдарҙа төшөрөлгән, төрлө һынлы сәнғәт жанрына ҡараған “Пиондар”, “Аҡташ”, “Маша портреты”, “Көҙгө баҡса”, “Аттар” һәм башҡа гүзәл әҫәрҙәре урын алһа, учреждениеның өсөнсө ҡаты “Күп төҫлөлөк” һүрәт төшөрөү студияһына йөрөүселәрҙең һәм түңәрәктең эшләп килеү дәүерендә унда шөғөлләнеп киткән быуындың уҡытыусы ҡарамағынан “иң-иң”дәре тип һаналған буяу өлгөләре менән байытылған. Ул – студияның ун йыл эшләү дәүере һөҙөмтәһе.\nӘлеге көндә һүрәт төшөрөргә әүәҫ, төҫтәр теле серҙәренә ихласлығы ҙур булған йөҙгә яҡын бала һәм үҫмер студияға бик теләп йөрөй. Хатта 74-се, 121-се, 151-се белем усаҡтарынан килеп шөғөлләнәләр. Араларында, республика, халыҡ-ара конкурстарҙа ҡатнашып, мәртәбәле урын яулағандар етерлек.\nАкварель оҫтаһы уҡыусыларын тәбиғәттең матурлығы һәм төҫтәре аша тәрбиәләй, яҡшылыҡҡа өндәй. “Ҡала эргәһендә баҡсам бар. Бер ваҡыт шундағы тәбиғәт мөйөшөн төшөрҙөм. Күршеләремә күрһәтһәм, ниндәй матур рәсем, ҡайһы тирә ул, тип һорайҙар. Көн дә баҡсаға килгәндә ошо урындан үтеп йөрөйһөгөҙ бит, тим тегеләргә. Таныштарым ғәжәпкә ҡалды. Эйе шул, ҡайһы бер матурлыҡты рәссам ғына күрергә һәләтле. Минең бурысым − буласаҡ рәссамдарға “күҙ ҡуйыу”, ябай кеше иғтибар итмәгәнде күреп, уны буяуҙар теле аша тамашасы зиһененә еткерә алған сәнғәт әһелдәрен әҙерләү”, − ти рәссам Альберт Ҡоҙаяров.\nУҡыусыларҙың барыһы ла киләсәктә остаздарының юлын һайламаһа ла, бала саҡтан күңелдәренә һалынған ихласлыҡ тормошта матур йәшәргә көс бирер, изгелеккә өндәр, хозур төҫтәр менән байытылған рухтары йәшәйештә килеп тыуған ауырлыҡтарға ҡалҡан булып торор.\nБына шулай педагог-рәссам Альберт Ҡоҙаяров донъяны төрлө биҙәктәрҙә күреп, уҡыусыларын һынлы сәнғәт серҙәренә төшөндөрөп, тормоштан ҡәнәғәтләнеп ижад итә.


Башҡортостан райондары коммуналь техника алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан райондары коммуналь техника алды\n16:02, 3 сентября 2010 Йәмғиәт\nБөгөн Өфөлә Башҡортостан райондарына техника тапшырылды. Республиканың туғыҙ муниципаль районына «Тверь экскаваторы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенән алынған туғыҙ техника берәмеге бирелде. Килешеү суммаһы 25,4 миллион һум тәшкил итте.\n«Башинформ» агентлығы хәбәрсеһенә БР Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ағымдағы йылда төбәккә дөйөм алғанда 71,5 миллион һум суммаға йәмғеһе 41 коммуналь техника берәмеген ҡайтарыу планлаштырыла. Бөгөн республика райондарына экскаваторҙарҙың беренсе партияһы оҙатылды.\nТехник паспорттар тапшырыу тантанаһында БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ғеман Әсәҙуллин, «Тверь экскаваторы» предприятиеһынан һәм район хакимиәттәренән вәкилдәр ҡатнашты.\nТеги: торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, техника


Рәхсәтһеҙ ауланған йәнлектәр Башҡортостанда браконьерҙар кеҫәһен таҡырайтасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәхсәтһеҙ ауланған йәнлектәр Башҡортостанда браконьерҙар кеҫәһен таҡырайтасаҡ\n12:50, 28 января 2011 Иҡтисад\nБраконьерҙарға хәҙер Башҡортостанда законһыҙ ауланған үрғуян өсөн 17 мең самаһы сығарып һалырға тура киләсәк. Законһыҙ ауланған мышы 200 мең самаһы суммаға кеҫәне таҡырайтасаҡ, ә рөхсәтһеҙ атылған айыу 500 мең һумға тиерлек барып баҫасаҡ. Ҡырағай хайуандарҙы законһыҙ аулау арҡаһында хайуандар донъяһына килтерелгән зыян күләмен иҫәпләүгә хәҙер ошондай яңы ҡараш булдырылды.\nБынан ары браконьер эшләгән зыянды иҫәпләгәндә хайуандар доньяһына килтерелгән тура зыян ғына түгел, уның тыумай ҡалған тоҡомо ла иҫәпкә алынасаҡ.\nСумманың билдәле сиктәре бар, сөнки хисаплағанда йәнлектең йәше лә иҫәпкә алына. Зыяндың дөйөм күләме билдәләнгән таксалар һәм «Б.М. Жидков исемендәге Бөтә Рәсәй һунарсылыҡ хужалығы һәм йәнлекселек ғилми-тикшеренеү институты» дәүләт ғилми учреждениеһы мәғлүмәттәре нигеҙендә һумдарҙа иҫәпләнә.\nБР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, законһыҙ ауланған мышы өсөн зыян күләме — 195 мең һум, айыуға – 475 мең, үрғуянға – 17,8 мең, ҡабанға – 183 мең, төлкөгә — 41 мең, һуйырға – 8,7 мең, өйрәккә 3,7 мең һум тәшкил итәсәк.\nОшондай иҫәпләү алымдары беҙҙең Волга буйы федераль округы буйынса күршеләребеҙҙә – Удмуртияла, Татарстанда һәм Ырымбур өлкәһендә ҡулланыла башлаған да инде.\nТеги: браконьерлыҡ, йәнлектәрҙе һаҡлау


Матур кейенеп йөрөү өсөн һыйыр ҡамасауламай\n28 Май 2019, 12:23\n“Алманы ла бишкә бүлеп ашағыҙ”, тип өйрәтәм.\nӨй алдында ике “Беларусь” тракторы, ике автомобиль торған хужалыҡ күп балалы Сәйфетдиновтар ғаиләһенеке булып сыҡты. Биш ул әсәһе Резеда Салауат ҡыҙы Алағузға Мәсетленән килен булып төшкән. Абзай урта мәктәбе филиалы булған Алағуз башланғыс белем биреү мәктәбендә 20 йылдан ашыу балалар тәрбиәләй.\n— Уҡыусылар һаны кәмегәс, мәктәп бинаһының икенсе ҡатында китапхананан тыш клуб, балалар баҡсаһы урынлашты. Әлегә 14 бала белем ала, киләһе йыл йәнә алтау киләсәк тип һөйөнәбеҙ. Балалар аҙ булһа ла, эшебеҙ ифрат күп, — тип йылмая Резеда Сәйфетдинова. — Бына әле районда үтәсәк “Һаумы, һаумы, әкиәт!” конкурсына дәртләнеп әҙерләнеп ятҡан көнөбөҙ. Балалар менән тылсымлы әкиәт донъяһына сумып, әҫәрҙе сәхнәләштереп, геройҙар тормошо менән йәшәйбеҙ.\n— Башҡа әсәйҙәр менән бергә һиңә “Әсәлек даны” миҙалы тапшырылған тантаналы көндө хәтерләйем. Телевидение экраны аша: “Ирем менән биш ул тәрбиәләйбеҙ, ғаиләбеҙгә биш киленемдең аяҡ баҫҡанын көтөп алырға яҙһын тип теләйем. Һәр береһен ҡыҙымдай күреп ҡаршы аласаҡмын”, — тигәйнең. Әлегә килендәр ҙә юҡ, малайҙар ҙа бәләкәй, бөтәһенә нисек өлгөрәһең?\n— Ауылда йәшәгәс, мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрамай донъя көтөп булмай. Биш һыйыр тотам, һәр малайға бер һыйыр тигәндәй. Һауын аппараты булһа ла, ҡул менән етеҙерәк тә, уңайлыраҡ та кеүек. Иптәшем “һинең ҡулдарың аппараттан тиҙерәк һауа” тип шаяртырға әүәҫ.\nИртә тороп, һәүкәштәрҙе һауып алғас, аш-һыу әҙерләргә тотонам. Аҙаҡ балаларҙы уятып, кейендереп, береһен — балалар баҡсаһына, икенсеһен мәктәпкә оҙатаһың. Аҙаҡ сират үҙеңә етә. Йор һүҙле бер апайҙың һүҙҙәренә таянып эш итәм. “Матур итеп кейенеп йөрөү өсөн ҡатын-ҡыҙға һыйыр ҡамасауламай ул”, — ти торғайны. Барыһы ла үҙеңдән тора.\nДөрөҫ һүҙгә яуап юҡ. Резеданың ире Фиолет котельныйҙа эшләй. Беҙ килгән көндө сиратлап һыйыр көтөүҙә булып сыҡты. Йорт хужалары умарта тота, ҡош-ҡорт, баҡса үҫтерә. Ауыл халҡының мәшәҡәттәре йыл әйләнәһенә бөтөрлөк түгел. Өфө авиация техникумын тамамлаған оло улдары Ғаяз инде — үҙе оло ярҙамсы. 15 йәшлек игеҙәктәр Илһам менән Ислам да ҡул араһына инеп, ауыл хеҙмәтен татып, эшкә өйрәнеп үҫә. “Улдарымдың ғүмер буйына әлегеләй бер-береһе менән татыу йәшәүен теләйем, — ти әсә, — бер алманы бишкә бүлеп ашағыҙ, тип өйрәтәм”.\nБына шундай ихлас күңелле, асыҡ йөҙлө Резеда һәм аҙ һүҙле, тыныс холоҡло Фиолет Сәйфетдиновтар ғаиләһе йәшәй Алағузда. Ундайҙар менән ауыл йәмле, донъя матур, киләсәк ышаныслы.


Бөгөн суд приставтары хеҙмәте ҙур үҙгәрештәр алдында тора. Бер нисә көндән, 2008 йылдың 1 февралендә "Суд ҡарарҙарын бойомға ашырыу производствоһы тураһында" Федераль закон үҙ көсөнә инәсәк. Дөйөм алғанда, приставтар күберәк хоҡуҡтар аласаҡ. Уларҙың эшендә, тәғәйен алғанда, нимә үҙгәрәсәге һәм был ҡалғандарының эшендә нисек сағыласағы тураһында Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы начальнигы урынбаҫары Ришат Зәйҙуллин һөйләй.\n- Ришат Рәниф улы, был законды ҡабул итеү зарурлығы ҡайҙан?\n- Суд приставтары хеҙмәте ойошторолғандан алып беҙ 1997 йылда көскә ингән "Суд приставтары тураһында"ғы закон сиктәрендә эшләйбеҙ. Әлбиттә, 10 йыл эсендә ул ныҡ иҫкерҙе, хәҙерге заман тормош реалийҙарына яуап бирмәй башланы. Шуға күрә лә яңы закон эшкәртеү зарурлығы күптән тыуҙы.\n- Закон, аңлашылыуынса, суд акттарын үтәү һөҙөмтәлелеген күтәреүгә йүнәлтелгән. Уны эшкәртеүселәр быға нимә иҫәбенә өлгәшергә уйлай?\n- Иң элек, хоҡуҡтарыбыҙ ярайһы уҡ киңәйтеләсәк. Мәҫәлән, суд приставы талаптарын үтәмәгән өсөн штраф арттырылды. Тартып алынған милекте баһалау һәм һатыу буйынса яңы положениелар эшләнде. Пристав-башҡарыусы хаҡы 30 мең һумдан ашмаған мөлкәтте генә баһалай ала. Законға тартып алынған мөлкәттең хаҡын төшөрөү һәм ҡабаттан һатыу буйынса положениелар ҙа индерелгән. Бер ай һатылмай ятһа - хаҡ 15 процентҡа, ике айҙан 25 процентҡа төшөрөлә. 500 мең һумдан ҡиммәтерәк һәр мөлкәт аукцион формаһында асыҡ сауҙа үткәреү юлы менән генә һатыласаҡ.\n- Башҡортостан Идаралығы етәкселеге һәр ваҡыт, хеҙмәт эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе - алимент түләмәүселәр менән көрәш, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала. Яңы закон көскә инеү менән был өлкәлә нимә үҙгәрә?\n- Енәйәт кодексының алимент түләмәгән өсөн яуаплылыҡты ҡараусы 157-се статьяһы тулыһынса суд приставтары хеҙмәте тикшереүенә күсә. Элек бындай енәйәт эштәрен тикшереү менән милиция шөғөлләнде, 1 февралдән эске эштәр органдары уларҙы беҙгә тапшыра. Был шулай уҡ Енәйәт кодексының 177-се "Кредитор бурысын түләүҙән яуыз ниәттә баш тартыу" статьяһына ла ҡағыла.\n- Йәғни был ике статья буйынса енәйәт эштәрен тик суд приставтары хеҙмәте генә ҡараясаҡмы?\n- Тимәк, ул хоҡуҡ һаҡлау структураһы статусы аласаҡмы?\n- Асылда иһә, граждандарҙың конституцион хоҡуҡтарын сикләү, суд ҡарарҙарын мәжбүри үтәтеү, суд эшмәкәрлегенең билдәләнгән тәртибен тәьмин итеү, физик көс һәм махсус саралар ҡулланыу кеүек хоҡуҡтарға эйә булған хеҙмәт күптән инде хоҡуҡ һаҡлау органы булып тора. Әммә был статус беҙгә закон менән нығытылмаған. Хәҙерге ваҡытта ярашлы проект парламентҡа ҡарауға бирелгән, һәм беҙ, 2008 йылда мең ярым тирәһе федераль закондар ҡабул итергә вәғәҙә иткән хәҙерге саҡырылыш Дәүләт Думаһы хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәте тураһында закон да ҡабул итер, тип ышанабыҙ.\n- Ышанғас, был һеҙҙең өсөн уңайлы, тимәк?\n- Әлбиттә. Беренсе сиратта, хеҙмәткәрҙәребеҙгә социаль пакет, төрлө льготаларға һәм компенсацияларға хоҡуҡ бирелеүе яғынан.\n- Ә бөгөн улар, әйтәйек, Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре кеүек, тейешле йылдар эшләү пенсияһына китә алмаймы?\n- Юҡ. Уларға бирелгән берҙән-бер өҫтөнлөк - үҙ вазифауи бурыстарын үтәгәндә ғүмерен һәм һаулығын страховкалау.\n- Вәкәләттәр киңәйеү менән суд приставтары хеҙмәте штатын арттырыу талап ителерме?\n- Штат берәмеге артыҡ киңәймәйәсәк. Ул ил президенты указы буйынса ғына арттырыла. Быға тиклем өс йыл рәттән хеҙмәт өҫтәмә хеҙмәткәрҙәр алыу менән тулыландырылды. Хәҙер президент ошондай указға ҡул ҡуя тигән хәбәр ишетелмәй. Тәүтикшереүселәргә килгәндә, уларҙың бурыстары хеҙмәттең һәр территориаль подразделениеһының әлеге хеҙмәткәрҙәренә йөкмәтеләсәк.\n- Приставтарҙың эше былай ҙа норманан бер нисә тапҡырға ашып китә бит. Эш күләме тағы ла артһа, нисек эшләрһегеҙ?\n- Эш күләме арта барыуына ҡаршы экстенсив - штат берәмеген арттырыу юлы менән түгел, ә интенсив алым менән көрәшеү бурысы тора. Беренсе сиратта, был башҡарыу производствоһын мәғлүмәтләштереү, эш урындарын компьютерлаштырыу, төрлө органдар менән электрон бәйләнеш ойоштороу. Хәҙерге көндә беҙ Һаҡлыҡ банкы, Пенсия фонды, Мотлаҡ медицина страховкаһы фонды, һалым инспекцияһы менән ошондай режимда эшләйбеҙ. Электрон документтар әйләнеше - ул ваҡыт талабы. Элеккесә эшләһәк, беҙ билдәләнгән ваҡытта өлгөрә алмаясаҡбыҙ.\n- Приставтар бурыслыларға ҡаршы ниндәй алымдар менән көрәшә?\n- Был юҫыҡта, мәҫәлән, беҙҙең идаралыҡ менән РФ Федераль хөкөмдәрҙең үтәлешен тәьмин итеү хеҙмәтенең БР буйынса Баш идаралығы араһында килешеүҙе билдәләргә мөмкин. Был документҡа ярашлы, холоҡ төҙәтеү учреждениеларында өҫтөнлөклө тәртиптә бурыстары булған тотҡондарҙы эшкә урынлаштыралар. Улар билдәле бер килем ала, уның бер өлөшө түләтеүсе файҙаһына күсерелә. Әйтер инем, килешеү реаль эшләй.\n- Яҡын арала приставтар эшенең ниндәй ҙә булһа яңы "традицион булмаған" алымдары көтөләме?\n- Юҡтыр, моғайын. Әлеге мәлдә беҙҙең алда яңы федераль законды үҙләштереү бурысы тора. Февралгә тиклем ҡалған ваҡытта киң масштабта приставтарҙың уҡыуҙары үтәсәк. Аҙаҡтан имтихан алып, ике көнлөк уҡыу семинарҙары үкәреләсәк. Беҙ үҙ эшебеҙҙәге бындай етди үҙгәрештәр менән тәүге тапҡыр осрашабыҙ һәм уны намыҫ менән үтәп сығырға тейешбеҙ.


83 йәштә булһам да… | Йәншишмә\n83 йәштә булһам да…\nНаписал в 11 января 2019, 11:09\n«Йәншишмә» – минең яратҡан гәзитем, ғүмер юлдашым. 38 йыл эш дәүерендә бер ваҡытта ла унан айырылғаным булманы. Бөгөн дә алдырам.\nХеҙмәт юлым 1958 йылда Ҡыйғы районы Ҡәҙер мәктәбендә (хәҙер Дыуанға ҡарай) башланды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы һәм пионер вожатыйы эшен йөкмәттеләр. Баштан уҡ уҡыусыларҙы гәзит менән ҡыҙыҡһындырырға тырыштым. Дәресте «Йәншишмә»гә («Башҡортостан пионеры») күҙәтеүҙән башланым. Мәҡәләләрҙе үҙҙәренән уҡытам. «Һеҙҙең кеүек уҡыусылар яҙған бит, әйҙә, беҙ ҙә яҙышайыҡ», – тип дәртләндерәм. Пионер бүлмәһенә гәзиттең һәр яңы һанын элеп ҡуя инек. Беҙ «Башҡортостан пионеры» гәзите менән «Пионер» журналының уҡыусы йәшәгән һәр йортҡа килеүенә өлгәштек.\nАртабан Салауат районының Тирмән мәктәбендә уҡытҡанда ла ошо эшемде дауам иттем. Бында гәзиткә яҙылыу еңелерәк хәл ителә ине. Көҙөн уҡыусылар менән колхозға ярҙам итәбеҙ. Ә эш хаҡына гәзит-журналдарға яҙылабыҙ. Шағир Сафуан Әлибаев та ауылына йыш ҡайтты, туған мәктәбен бер ҙә онотманы. Беҙҙең янға инеп сыға торғайны. Балалар менән осрашып, шиғырҙарын уҡып, малайҙар һәм ҡыҙҙарҙы дәртләндереп, гәзиткә һөйөү тәрбиәләп китер ине.\n1970 йылда яҙмыш Арҡауылға алып килде. Партия ойошмаһы секретары итеп һайланғас, матбуғат таратыу төп бурысым ине. Хаҡы осһоҙ булғас, яҙылыу кампанияһы еңел барҙы. Мин үҙем башҡорт баҫмаларының барыһын да алдырҙым. 25 йыл эш дәүерендә «Йәншишмә»нең абруйын күтәрҙек. Мәҡәләләре сыҡҡас, балалар шатланып, ҡулдан-ҡулға йөрөтөп уҡыны. Күп уҡыусыларыбыҙ гәзиттең «Йәш хәбәрсе» танытмаһын алды. Үҙем штаттан тыш хәбәрсеһе булып киттем. Редакция хеҙмәткәрҙәренә рәхмәт, уҡыусыларына ҡотлау открыткалары, хаттар ебәреп торҙолар. Иң ҡыуаныслыһы шул булды: беҙҙе Өфөгә Матбуғат байрамына саҡырҙылар. Унлаған уҡыусы барҙы. Шул ваҡыттарҙы һағынып иҫкә алалар. Байрам күреп, бүләктәр менән ҡайттылар. Беҙ үҙебеҙ мәктәптә «Йүрүҙән» исемле стена гәзите сығара инек. Ул район мәктәп гәзиттәре араһында еңеүсе лә булды.\nБына һеҙгә 83 йәшлек инәйегеҙ матбуғат хаҡындағы уйҙарын яҙҙы. Бөгөн хәл башҡа. Хаҡтар ҡиммәт, халыҡ аҡсаһыҙ, яҙылыу ауыр бара. Беҙ, оло быуын, гәзитһеҙ йәшәй алмайбыҙ. Ә хәҙер йәштәр интернеттан, кеҫә телефонынан айырыла белмәй. Әйткәнде лә ишетмәйҙәр, йәнле аралашыуҙан мәхрүмдәр.\nБыл хәлгә сик ҡуйыу кәрәктер.\nМөслимә МӨҒТӘБӘРОВА, уҡытыусы-ветеран.\nРубрика: Әйтер һүҙем\t| Комментировать | Permalink\n« Рината Жубатова\nЯңы йылға шәп бүләк »


Сәйәхәт — Башҡорт Википедияһы\n(Сәйәхәттәр битенән йүнәлтелде)\nИспанияның Овьедо ҡалаһындағы «Сәйәхәтсе» статуяһы\nСәйәхәт — ниндәй ҙә булһа бер биләмә (территория) йәки акватория буйлап уларҙы өйрәнеү, үҙенсәлектәре менән танышыу маҡсатында йөрөү (хәрәкәт итеү). Сәйәхәттең маҡсаттары башҡа төрлө лә булырға мөмкин. Сәйәхәт яһаусы йәки яһаған кеше сәйәхәтсе атамаһын алған.\nXIX быуатҡа тиклем теге йәки был ил тураһында мәғлүмәт алыуҙың төп сығанағы нәҡ сәйәхәт булған. Уның ярҙамында Ерҙең төрлө өлөштәре хаҡында бөгөн беҙ ҡулланған белем тупланған. Сәйәхәтселәр төрлө дәүләттәрҙең тарихы һәм тәбиғәте, халҡы һәм уның күп яҡлы эшмәкәрлеге тураһында белешмә менән таныша ала.\nАнтика дәүеренән, мәҫәлән, Боронғо Греция тарихсыһы Геродоттың (б. э. т. 484 — б. э. т. 425), Искәндәр Зөлҡәрнәйҙе (Александр Македонский) хәрби походтарында оҙатып йөрөгән ғалимдарҙың сәйәхәт тасуирламалары һаҡланып ҡалған.\nХәҙерге заман сәйәхәттәре күп төрлө һәм махсус телетапшырыуҙарҙа, мәҫәлән, Үҙәк телевидениеның «Клуб путешественников» тапшырыуы, Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Ҙур сумаҙан» телепроекты, документаль фильмдарҙа һәм сериалдарҙа («Одноэтажная Америка») яҡтыртыла.\n↑ «Ҙур сумаҙан» тапшырыуының яңы миҙгеленең премьераһы тәүҙә Башҡортостан юлдаш телеканалында күрһәтелә. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 18 март\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сәйәхәт&oldid=585923 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:33 19 март 2016 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда Ҡыуатов исемендәге республика дауаханаһында янғын сыҡты: 238 кеше, шул иҫәптән 56 бала эвакуацияланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:00, 26 апреля 2018 Йәмғиәт\nБашҡортостанда Ҡыуатов исемендәге республика дауаханаһында янғын сыҡты: 238 кеше, шул иҫәптән 56 бала эвакуацияланды Фото: Олег Яровиков\nТөндә баш ҡалабыҙҙағы Ғ.Ғ.Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында янғын сыҡты. Утты һүндереү барышында бинанан 238 кеше, шул иҫәптән 56 бала эвакуацияланды. Улар күрше хирургия корпусына һәм яҡындағы бала табыу йорттарына урынлаштырылды, тип хәбәр итә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса матбуғат хеҙмәте.\nҒ.Ғ.Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында сигнализацияның эшләй башлауы тураһында хәбәр төнгө сәғәт 3 тула 35 минутта килә. Һүндереү өсөн Рәсәйҙең ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм бөтөрөү системаһының Башҡортостан территориаль ярҙамсы системаһынан 18 берәмек техника һәм 51 кеше, шул иҫәптән Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан 15 берәмек техника һәм 40 кеше йәлеп ителә.\n«Килеп еткәс, беренсе ҡатта акушер-гинекология корпусында дежур шәфҡәт туташы посында ут сығыуы асыҡланған. Янғынды һүндереү барышында бинанан 238 кеше, шул иҫәптән 56 бала эвакуацияланған. Эвакуацияланғандар күрше хирургия корпусына һәм яҡындағы бала табыу йорттарына урынлаштырылған», — тип асыҡлыҡ индерҙеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә.\nТөнгө сәғәт 4-се 28 минутта янғын тулыһынса һүндерелә.\nАвтоматик янғын сигнализацияһының эшләүе һәм хеҙмәткәрҙәрҙең берҙәм эш итеүе, шулай уҡ янғын бүлексәләренең үҙ ваҡытында килеп етеүе арҡаһында һәләк булғандар, зыян күргәндәр юҡ. Урында Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан дознаватель һәм һынау янғын лабораторияһы белгестәре эшләй. Янғын сәбәптәре асыҡлана.


Ирмен тигән ир кешенең ҡылғаны тик изгелек...\n9 Июль 2019, 14:14\nЭйе, игелекле ир-аҙаматтарға ғәҙеллек, һиҙгерлек, бала йәнлелек, ышаныслылыҡ менән бергә иҫ киткес ҡыйыулыҡ та хас шул. Бөгөн таныштырасаҡ геройым – Белорет ҡалаһында урынлашҡан 44-се янғын һүндереү часында хеҙмәт юлы үткән Илнур Инсаф улы Шәйәхмәтов та тап шундайҙарҙан.\nДонъя тарихында кеше мәнфәғәте өсөн ҡылынған ғәжәйеп батырлыҡтар, ҡаһарманлыҡ фәҡәт изге күңелле, оло йөрәкле ир-егет исеме менән бәйле булыуын, миһырбанһыҙ, шәфҡәтһеҙ бәндәләрҙең үҙенән көсһөҙҙәрҙе, ҡыйырһытылғандарҙы яҡлап хәтәр аҙымдарға бара алмауын һәр ҡайһыбыҙ аңлай торғандыр. Эйе, игелекле ир-аҙаматтарға ғәҙеллек, һиҙгерлек, бала йәнлелек, ышаныслылыҡ менән бергә иҫ киткес ҡыйыулыҡ та хас шул. Бөгөн таныштырасаҡ геройым – Белорет ҡалаһында урынлашҡан 44-се янғын һүндереү часында хеҙмәт юлы үткән Илнур Инсаф улы Шәйәхмәтов та тап шундайҙарҙан.\nҠаһарманлыҡ, тәүәккәллек, түҙемлек талап иткән, ғүмер, һаулыҡ өсөн хәүефле һөнәр һайлаған, бынан тыш ушу аталмышлы спорт төрөндә ғәйәт ҙур ҡаҙаныштарға ирешкән, сәләмәт балаларҙан тыш, мөмкинлектәре сикләнгәндәр менән дә йәмәғәт башланғыстарында ушу буйынса күнекмәләр алып барған Илнур Шәйәхмәтов, һис шикһеҙ, заманыбыҙ геройы, батыры ла.\nИнсаф Мөхәррәм улы һәм Әнисә Зиннәт ҡыҙы Шәйәхмәтовтарҙың татыу, мөхәббәтле ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килгән Илнур әле кескәй генә сағынан уҡ теремеклеге, таһыллығы, ғәҙеллеге менән тиҫтерҙәре араһында ихтирам яулай. Мәктәптә йүгереү, саңғы буйынса спорт ярыштарында алдынғылыҡ бирмәгән егет, Башҡорт дәүләт университетының Сибай филиалына уҡырға ингәс, үҙенә йәнә бер яратҡан шөғөл таба. ”Спорттың универсаль төрөнә ҡараған ушу тәүге күнекмәләрҙән үк күңелемә ятты. Был һүҙ ҡытай телендә “һуғыш сәнғәте” тигәнде аңлата. Физик һәм рухи йәһәттән сыныҡтырған, йән-тән сәләмәтлеге биргән шөғөлдән 2000 йылдан бирле айырылғаным юҡ”, - ти Илнур әңгәмә барышында.\nТәүге белеме буйынса хоҡуҡ белгесе ул. Был өлкәлә бер тиҫтәләй йыл тәжрибә лә туплаған. Әммә маҡсатҡа ирешеү өсөн күп осраҡта әрһеҙлек, йылдамлыҡ, хәйләкәрлек тә талап иткән һөнәрҙе һис кенә лә хушһынмай егет. Бала саҡ хыялы – ҡасандыр үҙҙәре йәшәгән йорт янында урынлашҡан янғын һүндереү часында эшләү теләге лә һаман тынғы бирмәй. Көткәнгә – түш ите тигәндәй, өс йыл самаһы резервта тороп, ниһайәт, маҡсаты тормошҡа аша – 2012 йылдан бирле Илнур янғын һүндереүсе.\nБөтәһе лә йөрьәт итерҙәй еңел һөнәр булмаһа ла, мәрхәмәтле яҡташым хеҙмәте менән бер ыңғай ушу буйынса күнекмәләр алып бара. “2008 йылда башланым был эште. Һау-сәләмәт балалар ғына түгел, тренировкаларға мөмкинлектәре сикләнгән ҡыҙ-малайҙар ҙа килде. Белгестәр менән кәңәшләшеп, физик һәм психик йәһәттән тиҫтерҙәренән бер ни тиклем айырылып торған уҡыусыларыма махсус күнекмәләр программаһын төҙөнөм. Әлбиттә, балалар менән эшләү еңелдән түгел. Кескәйҙәрҙең күңелен яулар, ниндәйҙер өлкәлә уңышҡа ирешер өсөн һин үҙ эшеңдең оҫтаһы, бына тигән шәп психолог, тәрбиәсе, ысын дуҫ һәм кәңәшсе булырға тейешһең. Ә инде үҙенсәлекле балалар менән шөғөлләнгәндә яуаплылыҡ икеләтә арта. Әммә хеҙмәтеңдең емешен, ҡаҙаныштарын, ыңғай һөҙөмтәләрен күреү – оло бәхет. Юлың ни тиклем ҡатмарлы, һикәлтәлерәк – еңеүҙәрең дә шул тиклем үк ләззәтлерәк, татлыраҡ бит!” – ти бөркөт ҡарашлы геройым.\n2017 йылдан ушу буйынса күнекмәләр ҡаланың мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн тәғәйенләнгән Реабилитация үҙәгендә үтә. Инвалид балалар бушлай шөғөлләнә. Рухи йәһәттән төшөнкөлөккә бирелгән, аҡтыҡ көсөн, аҡсаһын сарыф итеп, бәләкәсенең сәләмәтлеген саҡ ҡына булһа ла яҡшыртырға тырышҡан атай-әсәйҙәрҙең хәлен күреп, аңлап тора Илнур Инсаф улы. Ушуҙың умыртҡа һөйәгенә, тын алыу системаһына, хәрәкәт итеү ағзаларына, психик торошҡа ыңғай тәьҫир итеүен үҙ тәжрибәһенән сығып белгән тренер ДЦП диагнозлы, быума, өйәнәк менән яфаланыусы, умыртҡа һөйәге ҡыйшайған балаларҙы һис һүҙһеҙ ҡабул итә.\nУн йыл арауығында Илнур Шәйәхмәтов ҡулы аҫтында шөғөлләнгән бихисап спортсылар республика һәм төбәк-ара үткән ярыштарҙа чемпион һәм призер титулдарына эйә. Үҙе лә Башҡортостан Республикаһының 4 тапҡыр бронза призеры һәм 12 тапҡыр чемпионы, Тольятти ҡалаһы ҡала округы Кубогы еңеүсеһе, Волга буйы федераль округының ике мәртәбә көмөш призеры булған шәп спортсы бит! 2018 йылдан ушу буйынса 2 Дан (Дуань) дәрәжәле спорт мастеры кандидаты ла. “Малайҙар менән бер рәттән ҡыҙҙар ҙа теләп йөрөй. Уларҙың ныҡышмаллығына, тырышлығына һоҡланмау мөмкин түгел. Араларында бик өмөтлө генәләре лә бар. Мәҫәлән, IV класта уҡыған Әмилә Зәйнетдинованың уңыштары әле үк һөйөндөрә. Ушуға осраҡлы ғына рәүештә килеп эләккән ҡыҙыҡай һәр күнекмәне түҙемһеҙлек менән көтөп ала”, - ти тренер ғорурланып. Ушу дауалау физкультураһының бер төрө булараҡ, тәнде-йәнде сәләмәтләндерергә ярҙам итә. Мәҫәлән, Илнур Шәйәхмәтовтың тәжрибәле ҡулы аҫтында шөғөлләнеп, сколиоздан арынғандар бар.\nШәхси тормошо ла тулы ҡанлы Илнурҙың. Тормош иптәше Гөлшат, улы Ильяс, ҡыҙы Вилмира менән үҙ көстәре арҡылы төҙөп сыҡҡан сынъяһау матур йортта бәхет вә мөхәббәт солғанышында йәшәй улар. Эш-шөғөлө ни тиклем генә ауыр, ваҡыт яғы нисек кенә тығыҙ булмаһын, ғәзиздәре өсөн йәнен фиҙа ҡыла ғаилә башлығы. Ял көндәрендә бергәләп аквапарк, кинотеатрҙарға йөрөү, урман-тауҙар гиҙеү, бергәләп спорт менән шөғөлләнеү күптән инде матур традицияға әйләнгән. Шуныһын да әйтергә кәрәк, һөйөклө ҡатыны Гөлшат менән дә Илнур тап ушу аша таныша. Ҡасандыр тыуған ҡалаһында практика үтеп, бер ыңғай ушу буйынса күнекмәләр алып барған егет тренировкаға килгән йәшел күҙле һылыуҡайға иғтибар итмәй ҡалмай, әлбиттә. Тик ул мәлдә яҡындан танышырға, нишләптер, форсат сыҡмай. Институт тамамлап, әрме сафтарында хеҙмәт итеп, тыуған ҡалаһына ҡайтҡан Илнур бер көн килеп йәнә Гөлшатты осрата... Был юлы иһә ғүмерлеккә. Һөнәре буйынса иҡтисад белгесе булған Гөлшат Урал ҡыҙы ла әүҙем тормош яҡлы. Донъя мәшәҡәттәрен ситкә ҡуйып, бейеү, фитнес менән шөғөлләнә; һөйгән йәренең һәр изге башланғысын ҡеүәтләп, хуплап тора. Әлбиттә, юрист һөнәрен янғын һүндереүсегә алыштырып, Өфө авиация техник институтында янғын хәүефһеҙлеге буйынса уҡып сығып та, әлеге көндә Башҡорт дәүләт университетының Сибай филиалында ситтән тороп физик культура һәм спорт бүлегендә педагогик белем алған, йәмәғәт эштәренең уртаһында ҡайнаған, әленән-әле төрлө ярыштарҙа ҡатнашҡан, тәүлек әйләнәһенә нәүбәткә баҫҡан ир кеше менән бары сабыр аҡыллы, көслө рухлы, үҙ аллы ҡатын-ҡыҙ ғына тормош ҡора алалыр. “Хәләлемдең түҙемлегенә, тыныслығына, зирәклегенә хайран ҡалам. Ғәҙәттә, ир менән ҡатын бер ҡарашта, бер фекерҙә булһа ғына донъялары алға бара, мөнәсәбәттәре ныҡлы була, тиҙәр. Минеңсә, бындай союзда барыбер кемеһенеңдер хоҡуҡтары сикләнәлер, моғайын. Ҡараштар төрлө булып та, үҙ фекерен икенсе яртыһына көсләп таҡмаған, бер-береһен ихтирам иткән парҙар барыбер күпкә бәхетлерәктер. Шөкөр, был йәһәттән икебеҙ ҙә уңдыҡ”, - ти Илнур ҡыуанысын йәшермәй.\nҠыл да ҡыбырлатмайынса диван һаҡлап ятыусыларҙың фәтүәһеҙ көнитмеше лә аңына һыймай ир кешенең. “Ғүмерҙең һәр минуты хәрәкәттә, файҙалы эштә үтһен ул. Иңемә алған йөкләмә арҡылы кемгәлер ярҙам күрһәтә алыуым миңә оло кинәнес бирә, йәшәйешемде мәғәнәлерәк итә...”\nҒүмер тигән оҙон юлдың яртыһын да үтмәгән, шулай булыуға ҡарамаҫтан, хаҡ, төплө фекер йөрөткән, кеше мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәгән яҡташымдың һәр һүҙен йотлоғоп, кинәнеп тыңланым мин. Эйе, ирмен тигән ир кеше тап ошондай изге күңелле, тынғыһыҙ, ҡыйыу вә тәүәккәл булырға тейештер. Бер ҡалыпҡа һалынған күңелһеҙ һәм тын тормоштоң ни икәнен дә белмәй, камиллашыу һәм үҫеш юлын ғына хуплап, тыумыштан уҡ яҙмыш һынауына дусар кескәйҙәрҙе үҙ көсөнә, изгелеккә инандырған Илнур ише оло йөрәкле ерҙәштәребеҙ булғанда, кешеләргә – ышаныс, иртәгәгә өмөт бар.


Заһир моңо – халыҡ моңо » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Анонстар » Заһир моңо – халыҡ моңо\nЗаһир моңо – халыҡ моңо 03.12.2014 // Анонстар / Әҙәбиәт\nУңыш та, дан да күктән төшмәй. Бының өсөн башҡарған эшеңде йәнең-тәнең менән яратыу, көсөңдө йәлләмәй бирелеп хеҙмәт итеү мөһим. Барыһынан да бигерәк ижад кешеһенә кәрәк ошо сифаттар. СССР-ҙың халыҡ артисы, композитор Заһир Исмәғилевтең фиҙакәр хеҙмәте һәм үлемһеҙ әҫәрҙәре тарихҡа уның исемен алтын хәрефтәр менән яҙып ҡалдырҙы.\nЗаһир моңо – былбыл моңо,\nҠурай моңо, гөл моңо.\nЗаһир моңо – халыҡ моңо,\nТыуып үҫкән ил моңо! –\nтип яҙғайны Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев. Ысынлап та, мәшһүр композиторыбыҙ ижадында Урал тәбиғәтенең матурлығы ла, башҡорт халҡының ихласлығы, ата-бабаларыбыҙҙан килгән көслө рух та сағылыш таба. Шуға ла уҙған быуаттағы милли сәнғәтебеҙҙең үҫешен Заһир Ғарип улынан тыш күҙ алдына килтереү мөмкин түгел.\nАрҙаҡлы композиторҙың ижадына арналған тантаналар республикабыҙҙың төрлө төбәгендә уҙғарылып тора. Яңыраҡ тағы бер күркәм сара Заһир Исмәғилевтең тыуған ерендә – Белорет районының Сермән ауылында – үтте. Был юлы композиторҙың йортонда иҫтәлекле яҙыу ҡуйылды. Тантанала Башҡортостандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев, республикабыҙҙың Композиторҙар союзы рәйесе Ләйлә Исмәғилева, Белорет районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов һәм башҡа рәсми вәкилдәр ҡатнашты.\n– Ошо ауылдан сыҡҡан ябай малай үҙ тырышлығы менән ниндәй ҙур уңыштарға өлгәшкән! – тине Белорет районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов. – Әлбиттә, тыуған иленә, халҡына сикһеҙ һөйөүе уға шәхес булып үҫергә ҙур көс биргән. Заһир Исмәғилев кеүек арҙаҡлы яҡташтарыбыҙ менән сикһеҙ ғорурланабыҙ. Бөгөнгө быуын шундай ил ағаларының хеҙмәтен, ижадын белеп үҫергә тейеш.\n“Был йортто 1997 йылда район хакимиәте данлыҡлы яҡташыбыҙҙың юбилейы уңайынан бүләк иткәйне, – тип хәтирәләре менән уртаҡлашты район Советы рәйесе Евгений Карепанов. – Опера һәм балет театрының сәхнәһенә сығып өйҙөң һүрәтен күрһәткәс, Заһир ағай шатлығынан беҙҙе ҡосаҡлап алды. Ауылдың үҙәк урамында һалынған бейек өйҙө ул шул тиклем яратты. Һабантуйға ҡайтһа, ошонда рәхәтләнеп ял итә ине”.\nЕвгений Яковлевич килгән ҡунаҡтарға шатлыҡлы хәбәр ҙә еткерҙе. Баҡтиһәң, Сермәндәге социаль-мәҙәни үҙәк (һүрәттә) хәҙер Заһир Исмәғилев исемен йөрөтәсәк.\nБашҡортостандың мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев белдереүенсә, быйыл композиторҙың Сермәндәге йортон төҙөкләндереү буйынса байтаҡ эш башҡарылған. Был иһә Башҡортостан Президентының 100 мең һумлыҡ гранты ярҙамында тормошҡа ашырылған.\nҮҙ сиратында Башҡортостандың Композиторҙар союзы рәйесе, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, республикабыҙҙың халыҡ артисы Ләйлә Заһир ҡыҙы Исмәғилева район етәкселегенә атаһының исемен мәңгеләштереү йәһәтенән башҡарған эштәре өсөн сикһеҙ рәхмәтен белдерҙе.\n...Заһир Исмәғилевте башҡорт операһына нигеҙ һалыусы тип атайҙар. Эйе, уның юғары рухта яҙылған сәхнә әҫәрҙәре милли сәнғәтебеҙҙе ниндәй бейеклеккә күтәрҙе! “Легендар батыр Салауат тураһында һин яҡшы әҫәр яҙмаһаң, мин яҙмаһам, халыҡ беҙҙе бер ҡасан да кисермәҫ”, — тип әйткән Заһир Ғарип улы Баязит Бикбайға. Ысынлап та, “Салауат Юлаев” операһы — композиторҙың иң мәшһүр әҫәрҙәренең береһе. Бының менән ул милли батырыбыҙҙың исемен тотош Советтар Союзына танытыуға ҙур аҙым яһай.\nЗаһир Исмәғилев үҙ милләтенең сәсән теленә, бай рухи ҡомартҡыларына, шанлы-данлы тарихына, сәнғәтенә ихтирамлы ҡарашта булған. Ул ижад иткән йөҙәрләгән йыр, романстар, “Салауат Юлаев”, “Шәүрә”, “Ағиҙел тулҡындары”, “Урал илселәре”, “Аҡмулла”, “Ҡаһым түрә” кеүек мәшһүр опералар башҡорт сәнғәтен юғары кимәлгә күтәрҙе. Бының менән ул үҙе лә халыҡ күңелендә түрҙән урын алды.


Көтөүсене йылан сағып үлтергән…\n22 Июль 2019, 23:20\n“Дарыуҙы иртәгә килтерәсәктәр”, — тип туғандарын ҡайтарып ебәрәләр.\nБик ныҡ көтөп алһаҡ та, йәйҙең хәүефе лә байтаҡ ҡына шул. Шуларҙың береһе — йылан сағыу ихтималы. Беҙҙең төбәктәрҙә, йылы яҡтар менән сағыштырғанда, әллә ни ҡурҡыныс төрҙәре булмаһа ла, ҡара йыландан һаҡ булыу ҡамасауламай.\nОшо көндәрҙә күрше Силәбе өлкәһендә йәшәгән ирҙең аяғын ҡара йылан саға. Урманда йылҡы малы көткәндә була был хәл. Ир тәжрибәле була, күрәһең, шунда уҡ йыланды үлтерә лә, уны банкаға һалып, дауаханаға илтә.\nИрҙең туғандары белдереүенсә, табиптар бик оҙаҡ һәм ентекле итеп һөйрәлеүсене өйрәнә, төрөн билдәләргә тырыша... Тик дауаханала йылан ағыуына ҡаршы дарыу юҡлығын белдерәләр һәм система ҡуйыу менән генә сикләнәләр. “Дарыуҙы иртәгә килтерәсәктәр”, — тип туғандарын ҡайтарып ебәрәләр.\nӘ кис еткәс, көтөүсе ир йән бирә... Хоҙай “һаҡланғанды һаҡлармын” тигән дә бит, тик табиптарға ла яуаплыраҡ булыу кәрәктер.


Карамай — Башҡорт Википедияһы\nКарамай (уй. уйғ. قاراماي, Қарамайقارامايуйғ. قاراماي, ҚарамайҚарамай, ҡыт. ябайл. 克拉玛依, пиньин: Kèlāmǎyīябай. ҡыт. ябайл. 克拉玛依, пиньин: Kèlāmǎyī克拉玛依ҡыт. ябайл. 克拉玛依, пиньин: Kèlāmǎyīпиньиньҡыт. ябайл. 克拉玛依, пиньин: Kèlāmǎyī) — Ҡытай Халыҡ Республикаһындағы Синьцзян-Уйғыр автономиялы районының ҡала округы . Урумчиҙан 320 километр төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Атамаһы уйғыр телендәге ҡара май (мазут) һүҙенән килеп сыҡҡан.\nШеңжан-Уйғыр автономиялы районы\n391 008 кеше (2010)\nМайтаг[d], Карамай[d], Джеренбулак[d] һәм Урхо[d]\n3 Административ-территориаль бүленеше\n7 1994 йыл фажиғәһе\n8 Туғандаш ҡалалары\n1955 йылдың 29 октябрендә бында нефть табыла — Ҡытайҙа барлыҡҡа килгәндән алып беренсе эре ятҡылыҡ. 1957 йылдың 14 ғинуарында Синьцзян-Уйғыр автономиялы районының Халыҡ йыйылышы вәкилдәренең 14-се сессияһы яңы тораҡ пунктын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә һәм, Ҡытай Халыҡ Республикаһы Дәүләт советының 1958 йылдың 29 майындағы указы менән Карамай ҡала өйәҙе ойошторола.\n1975 йылда Куйтунь ҡала өйәҙе булдырыла, ул Карамай составынан сығарылып, туранан-тура Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округы хөкүмәтенә буйһондорола. Һөҙөмтәлә Карамай территорияһы ике өлөшкә бүленә.\n1982 йылдың 16 февралендә автономиялы район хөкүмәте Карамайҙы 4 районға бүлеп, уны ҡала округы итеп үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул итә. 1984 йылдың 17 авгусында Карамай Чугучак округы һәм Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округы составынан сығарылып, автономиялы район хөкүмәтенә туранан-тура буйһона башлай, бер үк ваҡытта райондарға бүлеү бөтөрөлә һәм Карамай ҡабаттан өйәҙ ҡалаһы була. 1990 йылдың 8 авгусында Карамай тағы ла ҡала округы статусын ала.\nХалыҡ һаны 460 000 кеше (2015). Уның 75 процентын хандар (ҡытай) тәшкил итә, ҡалғандары — уйғырҙар, ҡаҙаҡтар, монгол, хуэйцзуҙар.\nКарамай ҡала округы 4 районға бүленә, уларҙың береһе эксклав барлыҡҡа килтерә:\n1 Район Карамай 克拉玛依区 Kèlāmǎyī Qū قاراماي رايونى Qaramay Rayoni 150,000 3,833 39\n2 Район Майтаг\n(Душаньцзы) 独山子区 Dúshānzǐ Qū مايتاغ رايونى Maytagh Rayoni 50,000 400 125\n3 Район Джеренбулак\n(Байцзяньтань) 白碱滩区 Báijiǎntān Qū جەرەنبۇلاق رايونى Jerenbulaq Rayoni 50,000 1,272 39\n4 Район Урхо 乌尔禾区 Wū'ěrhé Qū ئورقۇ رايونى Orqu Rayoni 10,000 2,229 4\n1955 йылда ҡала тирәһендә Ҡытайҙа иң ҙур нефть ятҡылыҡтарының береһе булған сығанаҡ табыла. Ошо ваҡыттан алып ҡала нефть сығарыу һәм эшкәртеү үҙәге булып тора.\nЙәй ҡоро һәм эҫе. Йыллыҡ температура диапазоны −25 °C-тан 40°C-ҡаса тәшкил итә.\n1994 йыл фажиғәһеҮҙгәртергә\n1994 йылдың 8 декабрендә кинотеатрҙа янғын сығыу һөҙөмтәһендә 323 кеше, шул иҫәптән 288 уҡыусы һәләк була. Был хәҙерге Ҡытай тарихында был иң ҙур фажиғәләрҙең береһе булып ҡала. 2009 йылда был ваҡиға тураһында «Карамай» документаль фильмы төшөрөлә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Карамай&oldid=859311 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 ғинуар 2019 в 04:34\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:34 10 ғинуар 2019 үҙгәртелгән.


19 Июль 2019, 11:20\nКүп фатирлы йорттарға капиталь ремонт уҙғарыу төбәк программаһы сиктәрендә 2019 йылда Красноусолдағы К.Маркс урамының 3-сө, 5-се һәм Калмыков урамының 11-се һанлы күп фатирлы йорттарының ҡыйығын ремонтлау ҡаралған.\nРайон хакимиәтенең капиталь төҙөлөш һәм йәшәү тәьминәте бүлеге торлаҡ инспекторы Рузилә Вәлишина әйтеүенсә, К.Маркс урамының 5-се һәм Калмыков урамының 11-се йорттары ҡыйыҡтарын ремонтлауҙы һәм сарҙаҡ япмаһын йылытыуҙы “ТГИ” ЯСЙ-һе субподрядсы ойошмаһы башҡара, генераль подрядсы -“Уралнефтьспецмонтаж” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте.\nӘлеге көнгә К.Маркс урамының 5-се йортонда йылытыусы материалдар түшәү, иретмә һалыу тамамланыу өҫтөндә. Калмыков урамындағы йортта әҙерлек эштәренән һуң, төҙөлөш материалдары килтереп ремонтҡа тотонорға торалар.\nК.Маркс урамының 3-сө йортон “Стройсервисмонтаж” ЯСЙ-һе алып бара. Бында элекке яҫы ҡыйыҡ урынына сатыр рәүешле яңыһы эшләнә. Тейешле материалдар ваҡытында килтерелгән, эштәр планға ярашлы бара.\nҺанап үтелгән күп фатирлы йорттар ҡыйыҡтарын ремонтлауҙы ағымдағы йылдың 3-сө кварталы аҙағына тамамлау күҙаллана.


Республика йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров “Төҙөлөш сәғәте” тәртибендә кәңәшмә үткәрҙе. Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Григорий Невоструев проблемалы объекттар һәм өлөшсөләр менән үҙ-ара эш итеү буйынса мәғлүмәттәр менән уртаҡлашты.\nУның әйтеүенсә, 2018 йыл аҙағында файҙаланыуға тапшырылған йорттарҙа фатирҙар бүленә. Былтыр августан алып 500-ҙән ашыу гражданға алданған өлөшсөләр өсөн “ҡыҙыу элемтә” нигеҙендә консультация бирелгән. Ведомство вәкилдәре “Миловка паркы” һәм “Яңы Булгаков” торлаҡ комплекстарында проблемалы объекттар төҙөү барышын тикшерҙе, төҙөүселәр, өлөшсөләр ҡатнашлығында кәңәшмә үткәрҙе.\nТөбәк етәксеһе күрһәтмәһенә ярашлы, әле проблемалы йорттар төҙөлөшөн тамамлау буйынса финанс-иҡтисади схемалар тикшерелә. Инициативалы төркөм вәкиле Зөлфиә Ғайсина әле профилле комитет, төҙөүсе ойошмалар һәм өлөшсөләр араһындағы һөҙөмтәле аралашыуҙың яйға һалыныуы тураһында хәбәр итте.


Бөгөн республикала «Театрҙар төнө» фестивале уҙҙы\nКүләмле сара сиктәрендә мәҙәни учреждениеларҙа театрлаштырылған тамашалар ҡарарға, актерҙар, театр мөхите менән яҡындан танышырға мөмкин булды. Ә Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында Волга буйы округы тетарҙарының «Ниточка» тип аталған 2-се фестивале асылды.\n«Театр төнө» уңайынан бөгөн барлыҡ театрҙар ишектәрен аса. Тамашасыларҙы яратҡан актерҙары, режиссер, яҙыусылар менән осрашыуҙар көтә. Бынан тыш, театр буйлап экскурсия ойошторола. Әле ҡурсаҡ театры иң талапсан тамашасыларҙы ҡабул итә.\nВолга буйы округы театрҙарының «Ниточка» фестивале сағыу тамаша менән асылды. Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры актерҙары боронғо башҡорт легендаһына таянып ижад ителгән «Урал батыр» спектакле премьераһын күрһәтте. Малайҙар-ҡыҙҙар тамашаны йылы ҡабул итте.\nБиш көн дауам иткән фестивалдә Өфө тамашасылары Тольятти, Яр Саллы ҡалалары, Ульяновск, Ырымбур өлкәләре, Ҡаҙағстандың Аҡтүбә ҡалаһы театрҙары спектаклдәрен ҡарай ала. Мәҙәни акция 30-сы сентябрҙә ҙур концерт менән тамамлана. Әйтергә кәрәк, еңеүселәрҙе балалар үҙҙәре билдәләй.\n«Театрҙар төнө»ндә теләге булған һәр кем үҙен актер ролендә һынап ҡарай ала. Ошонда уҡ ижади лабораториялар, әҙәби түңәрәктәр, халыҡ театрҙары эшләй. Һәр тамашасы күңеленә ятҡан шөғөл таба аласаҡ тип вәғәҙәләй сараны ойоштороусылар.


Бөтәбеҙгә бер Ер шары! | 1941-1945 Великая Отечественная война.\nБөтәбеҙгә бер Ер шары!\nҺуғыш балаларына һәм тыл батырҙарына бағышлана\nБайрамдарҙың ил оло байрамы –\nИлебеҙҙең Еңеү байрамы!\nХалҡыбыҙҙың ошо еңеүҙәре –\nАллаһының иң ҙур ярҙамы!\n...Йәйге йылы кис. Әсәләре һәм ҡусты-лары Мирсәйет менән тыныс ҡына йәшәп ятҡан һалам башлы йорттоң тәҙрәләре асыҡ. Ике еткән ҡыҙҙарҙың береһе өҫтәлгә ситса йәйеп һалған да, бирелеп китеп күлдәк тегә, иртән көтөү ҡыуғас башлаған эшен ҡыуана-ҡыуана дауам итә... Апаһы лампа утына яҡыныраҡ ултырып, ойоҡмо, бирсәткәме бәйләй (бөтәһенең дә аяҡтарын ул бәйләгән ойоҡбаштар йылыта), әсәләре Шәмсинур ҡарсыҡ (минең буласаҡ өләсәйем) тиҫбе тарта, уйланып ултыра ла, тағы тиҫбеһен ҡулына ала...\nМатур июнь таңында...\nӨршәгемдең йылы ҡултығында\nҺыйынып ҡына ултырған бит ул...\nБәләкәй генә, матур, эшсән халҡы –\nАуылҡайым минең, Һыҙырғол!\nҠустылары көнө буйы колхоз аттарын көтөп арыһа ла, киске уйынға сығып йүгергән, үҙенең тиҫтерҙәре менән рәхәтләнеп киске һалҡында уйнайҙар, әкрен-әкрен генә еткән ҡыҙҙарға күҙ һалалар... Тормош ҡанундарының береһе шул, бөтәһенең дә башынан үткән! Үрге остан талғын ғына булып йырлаған тауыш ишетелә башлай шул саҡ... Иптәшенең хромкаһына ҡушылып берәү “Ғәлиәбаныу”ҙы йырлай!\nЗәңгәр күҙле Миңлебаныу исемле ҡыҙыҡайҙың күңелдәре күтәрелеп китә, эше лә шәберәк бара башлай, тик башты күтәреп ҡарап тороу юҡ: йырҙың үҙенә арналғанын йөрәге менән тоя!\nИюнь баштарының сафлыҡ бөркөп торған үләндәре, ағастары, сут-сут һайраған һандуғастары... Ошо бит ул үҙе “ожмахтың бер мөйөшө”, Аллаһы Тәғәләнең ябай күңелле эшсән халҡына бүләге. Йәшә лә йәшә, артабан йәшәүеңде дауам ит тә бит. Тик...\n“Һуғыш башланған!” тигән ҡурҡыныс хәбәр бәләкәй генә ауылды тетрәндереп, һалҡын һуғыш тынын өрөп ҡуя: ә халыҡ ҡурҡып ҡалһа ла, ҙур тыныслыҡ менән һуғышҡа ҡаршы әҙерләнә башлай...\nДәүләкән районы егете Әхәт һуғышҡа һөйгән ҡыҙы, әлеге ике ҡыҙҙың береһе (Хәтимә инәйем) менән вәғәҙәләр биреп хушлашалар... Ә инәйем ғүмер буйы яңғыҙ йәшәй. Колхоз эшенә егелеп эшләп йөрөй, яңғыҙ түгел шулай ҙа, “ҡартайған көнөмдә терәк булыр” тип, Сара һеңлеһенең улын ҡарап үҫтерә.\nҺуғышҡа китеүсе ир-аттар ҙа кескәй генә балаларын ҡосаҡлап, тыуып өлгөрмәгәндәрен әсәләренең ҡорһаҡтарында ҡосаҡлап хушлаша. Үҫеп еткән аҡыллы, уңған улдарына күҙ терәп йәшәп ятҡан оло инәйҙәр иһә доғаларын уҡып, әкрен генә аҡҡан күҙ йәштәрен һөртөп, хәйерле юлдар теләп оҙатып ҡалалар... “Һуғыш” һүҙенең әле мәғәнәһен аңламаған бала-сағалар ҙа, хатта бәләкәс кенә көсөк эттәр ҙә яугирҙәрҙе оҙатып ҡала.\nТылда тормош тынмай\nБәләкәй генә матур ауылым, ҡапыл ҡурҡҡан балалай тынып ҡала... Тик мосолман халҡына хас сабырлыҡ менән артабан йәшәүен дауам итә кешеләр... Әммә тылда ла ниндәй ауяһыҙ көрәш бара! Шуға быуындары нығынып бөтмәгән балаларҙың, яҡлаусыһыҙ йәш ҡыҙҙарҙың, тол ҡатындарҙың тылда эшләүҙәрен һуғышта ҡатнашыусыларҙың батырлығынан һис тә кәм ҡуйырға хаҡыбыҙ юҡ, минеңсә!\nЭйе, тылда... Күпме картуф киптереп тапшырырға, күпме тағы заданиелар үтәргә тура килә. Күберәк атайһыҙ, яҡлаусыһыҙ балалар... Өҫтәүенә, нормаһын үтәй алмаһа, йәки атын урынынан ҡуҙғата алмаһа – арҡаһына сыбыртҡы төшкән! Йә, Хоҙай, рәхмәт сабырлыҡтар биргәнең өсөн ул балаларға, уларҙың әсәләренә! Ә яҙын ас балаларҙың туң картуф ашауынан үлгән осраҡтарын аҙ беләбеҙме ни!\nИң мөһиме, ошо тиклем михнәт сигеүҙәрҙе онотманымы беҙҙең хәтер, ә бөгөнгө тормоштоң ҡәҙерен беләбеҙме һуң?! Лира Яҡшыбаева әйтмешләй, бөтәбеҙгә бер Ер шары. Күҙ ҡараһылай һаҡлайыҡ Ер шарын, йәмәғәт! Һуғыш сыға күрмәһен!\nАуыр тиҙәр, тормош ауыр, тиҙәр!\nУны кем күтәреп ҡараған.\nБер яғын уның йәйғор матурлаһа,\nӘ бер яғын ҡайғы ураған!\nӘ мин ҡыуанам һәр саҡ йыр тыуғанға!\nҠыуанамын ҡояш сыҡҡанға!\nҠойоп та ғына яуған ямғырына!\nШул ямғырҙың йәйғор аҫтарында\nҒашиҡ йәндәр баҫып торғанға!..


24 Август 2021, 14:51\n«Башҡортостан ҡыҙы» журналының август һанын баш мөхәррир һүҙе аса. Йәнең теләгән кешеләр менән аралашып, ҡунаҡҡа саҡырышып, дәрт, илһам алып йәшәүгә ни етә? Ҡунаҡ менән өйгә ҡот инә, өйҙең энергетикаһы яңыра. Ҡунаҡ саҡырышыуға бәйле әллә күпме халыҡ әйтемдәре, һынамыштар һәм юрамыштар хаҡында журналдың баш мөхәррире Гөлназ Ҡотоева бәйән итер.\nЙәйҙең һуңғы айында сыҡҡан журналыбыҙ тышлығын Нияз Мәжитов исемендәге Красноусол башҡорт гимназия-интернаты директоры Гөлсөм Монасипова биҙәне. Етәксе ҡатын-ҡыҙ, белем усағы, унда эшләгән уҡытыусылар, уҡыусыларҙың ҡаҙаныштары, мәктәп тормошо тураһында «Эше менән матур кеше» тигән очеркта таныша алырһыгыҙ.\n«Хәтер яҡтыһы» рубрикаһында Орел ҡалаһынан Варшаваға тиклем яу юлы үткән Бишбүләк ҡыҙы Вера Чернова хаҡында очерк урын алған.\n«Мөхәмәтша нәҫеленән улар» тип аталған яҙмабыҙ Баймаҡ районы Йылым ауылынан Абдуллиндар араһының шәжәрә байрамы хаҡында булыр. Авторыбыҙ Рәсүл Байгилдин быуындар күсәгилешлеген һаҡлау, шәжәрәңде белеү һәм уны дауам итеү мөһимлеге хаҡында һөйләр.\n«Аһ, был ҡатын-ҡыҙ» рубрикаһында йәш авторыбыҙ Айзилә Мортаеваның мәҡәләһе әйләнә тирәһен һөйөү хисенә сорнаған, үкһеҙ етем балаларға әсә наҙы биргән Гөлсирә Иҫәнғолова һәм уның ғаиләһенә бағышлана.\nРадиожурналист, яҙыусы, тәржемәсе Рәсүл Сәғитовтың «Етди мәҙәклек» хикәйәһе ололар тормошон һүрәтләй. Автор олоғайған кешеләрҙең үҙ-ара һөйләшен , борсоған һорауҙарын үҙенең күҙәтеүҙәре аша биргән. Хикәйәләге хәл- ваҡиға дауаханала бара.\nИшембай ҡыҙы, шағирә Римма Ғәлимованың шиғырҙар шәлкеме «Күктәргә күтәрҙе мине Башҡортостаным» исеме аҫтында бирелә.\nКөйөргәҙе районының Свобода ауылының почта хеҙмәтендә эшләүсе ябай хеҙмәт кешеһе Мәүлиҙә Садыҡова хаҡындағы яҙмабыҙ ҙа журналдың август һанында урын ала.\nЖурналда «Аллаһ бәрәкәте» тигән даими рубрика сығып килә. Был юлы ул ахырызаман билдәләренә туҡталып үтер, яуап көнөнә ышаныу хаҡында һөйләр.\nКоронавирус сире үткәргән кешенең быуындары һыҙлай башлай икән. Быны сирләгән кешеләр ҙә, табиптар ҙа билдәләй. Ошо турала медицина фәндәре кандидаты Гөлшат Фәтҡуллина менән әңгәмәлә тулыраҡ мәғлүмәт алырға мөмкин.\nҒәҙәттәгесә «Хыял өйө» рубрикаһы үҙ йорто менән йәшәгән, уны профессиональ дизайнерҙарҙан былайыраҡ биҙәгән кешеләр тормошо, ремонт- төҙөкләндереү буйынса аныҡ тәҡдимдәр, кәңәштәре менән таныштырыр.\n«Тарих тирмәнендә» үҫәргәндәр һәм улар араһынансыҡҡан арҙаҡлы шәхестәр Әхәт Сәлиховтың яҙмаһында\nЯҙмышығыҙҙы тап һеҙ теләгәнсә, үкенестәргә урын ҡалмаҫлыҡ итеп ҡорорға талпынығыҙ. Ошо хаҡта «Шәхес үҫеше» мәктәбе етәксеһе, даими авторыбыҙ Айгөл Әбелхәйерова бәйән итер.\n«Беҙгә килгән хаттарҙан» рубрикаһында яҙмыш төрлөсә һынаған Бибисара апай Абайҙуллина-Буранғолованың тормошо хаҡында уҡырһығыҙ.\nЭре сәскәле гортензия гөлө кемдәрҙе генә һоҡландырмай. Ул күп баҡсасыларҙың хыялы. Гортензияны нисек ултыртырға һәм тәрбиәләргә? Үҙ кәңәштәре менән Лениза Йәғәфәрова бүлешә.\n«Тәмлекәс»тә һеҙҙе билдәле сәнғәт кешеләре – Заһир Байыҡ-Шәйәхмәтов һәм Юлиә Бәхтиеваларҙың ғаиләһе менән осрашыу көтә. Улар үҙенсәлекле аш-һыу төрҙәрен бешереп күрһәтер һәм рецепты менән таныштырыр.\n«Рәссам оҫтаханаһында» йәнә яңы исем. Октябрский ҡалаһында йәшәүсе, халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһыныусы рәссам, милли тематика өлкәһендә иллюстрациялар оҫтаһы Гөлнара Фәләхова менән хеҙмәттәшебеҙ Гөлнур Ишбулатова осрашты. Әкиәттә образдарҙы яңыса табырға, уны заманлаштырып бирергә ынтылған ижадсының эштәре битараф ҡалдырмаҫ тип ышанабыҙ.


Гимнастика — Башҡорт Википедияһы\nГимнастика (грек. γυμναστική [gymnastike], γυμνάζω [gymnazo] — күнегәм, тренировка үткәрәм; икенсе версия буйынса бронғо грек γυμνός [gymnos] — яланғас, шәрә) — спорт һәм кизик культураның иң популяр төрҙәренең береһе.\nГимнастика барлыҡҡа килеү тарихы:\nРим империяһының ҡолауы схоластика, мракобесия, аскетизм үҫешенә булышлыҡ итә, шуның һөҙөмтәһендә гимнастика (антик сәнғәт һәм мәҙәниәт ҡаҙаныштарын кеүек) онотола. XIV—XV быуаттарҙағы гуманизм раҫлана. Йәмәғәт фекере дәрәжәне һәм азатлыҡ яҡлауға, шәхесте төрлө яҡлап үҫтереүгә йүнәлтелә, айырыуса физик һаулыҡҡа айырым иғтибар бүленә. Тик шул саҡта ғына кешеләр антик мәҙәниәткә яңынан мөрәжәғәт итә һәм тәрбиә системаһына физик яҡты ла — гимнастиканы ла яйлап индерә.\nСпорт гимнастикаһына: спорт, художестволы, акробатика, эстетик, команда, аэробика гимнастика төрҙәре ҡарай.\nГимнастика буйынса ярыш. Солт Лейк Сити, Юта\nҺауыҡтырыу гимнастика төрҙәре көн тәртибе эсендә иртәнге гимнастика, физкультура күнегеүҙәрен, уҡыу йорттарында һәм производствола физкультминуттар үткәреү ҡаралған. Һауыҡтырыу гимнастикаһының бер нисә төрө бар:\nГигиена гимнастикаһы — һаулыҡты нығытыу һәм әүҙемлекте һаҡлау өсөн ҡулланыла.\nРитмик гимнастика — һауыҡтырыу гимнастиканың бер төрө. Ритмик гимнастиканың мөһим элемент булып музыкаль оҙатыу тора.\n1 Спорт гимнастикаһы\n2 Художестволы гимнастика\n3 Команда гимнастикаһы\n4 Цирк гимнастикаһы\n5 Акробатик гимнастика\n6 Урам (ихата) гимнастикаһы\n7 Гимнастик снарядтар\n8 Спорт федерациялары\nСпорт гимнастикаһы — боронғо спорт төрҙәренең береһе, үҙ эсенә төрлө гимнастик снарядтарҙа ярыштар, ирекле күнегеүҙәр һәм таяныслы һикереүҙәре ала. Әлеге ваҡытта халыҡ-ара турнирҙарҙа гимнастар 14 комплект награда уйната: икәүһе — команда зачетында (ир-атттар һәм ҡатын-ҡыҙҙар), икәүһе — абсолют шәхси беренселектә (ир-аттар һәм ҡатын-ҡыҙҙҙар) һәм унауһы — айырым күпалыш төрҙәрендә (4 — ҡатын-ҡыҙҙарҙа, 6 — ир-аттарҙа). 1896 йылдан алып Олимпия уйындары программаһына инә.\nГимнаст атта күнегеүҙәр башҡара.\nГимнастика бик күп спорт төрҙәренең техник нигеҙе булып тора: төрлө спорт дисциплиналарына ярашлы, төрлө спорт вәкилдәре әҙерләү программаһына индерелә. Гимнастика техник күнекмәләр генә биреп ҡалмай, көс, һығылмалылыҡ, сыҙамлыҡ, хис-тойғоларҙың тигеҙлеген, хәрәкәттәрҙең координацияһын үҫтерергә лә булышлыҡ итә.\nТаҫма менән күнегеү (2005)\nНәфис гимнастика — төрлө гимнастик һәм бейеү күнегеүҙәрен предметһыҙ, шулай уҡ предмет менән (скакалка, обруч, туп, булава, лента) музыка аҫтына башҡарылған спорт төрө.\nҺуңғы ваҡытта донъя класы ярыштарында предметһыҙ сығыштар үткәрелмәй. Төркөм менән сығыштарҙа бер үк ваҡытта ике төр предмет ҡулланылар (мәҫәлән — обручтар һәм туптар), йәки бер төр (биш туп, биш пар булава). Еңеүселәр күпалышта, айырым төрҙәрҙә һәм төркөм күнегеүҙәрҙә билдәләнә.\nКомандаһы гимнастика Скандинавияла барлыҡҡа килә, ул 20 йыл буйы гимнастиканың төп төрө булып тора. 1996 йылда Финляндияла тәүге рәсми ярыштар үткәрелә, әлеге ваҡытта 2 йыл һайын уҙғарыла. Команда, клуб ярыштары өс категориянан тора: ҡатын-ҡыҙҙар, ирҙәр һәм ҡатнаш командалар. Өс төрҙән тора: ирекле күнегеүҙәр, мини-батутта һикереүҙәр һәм акробатик һикереүҙәр. Һәр өс дисциплинала гимнастар һаны — 6-нан 12-гә тиклем. Команда гимнастикаһы иң динамик гимнастик күнегеүҙәр төрҙәрен үҙ эсенә ала: төркөмдә ирекле күнегеүҙәр, акробатика һәм таяныслы гимнастик һикереүҙәр. Уға музыкаллек, хәрәкәт- аңлатмалы йүнәлеш, күнегеүҙәрҙең оптималь ҡатмарлығы хас.\nЦирк гимнасткаһын партер (манежда нығытылған снарядтарҙа һәм аппараттарҙа күнегеүҙәр) һәм һауа (манеж өҫтөндә юғарыла эленгән аппаратурала күнегеүҙәр) бүленә; шуға рәүешле гимнастар — партер һәм һауа гимнастарына.\nЦирк гимнастикаһының һәр ике төрө үҙенә бик күп ярымтөрҙәр индерә (аппаратура ҡулланыу һәм эш алымына ҡарап): партер— турникта, батутта, бөтә төр ҡулсаларҙа күнегеүҙәр; һауа — бөтә төр трапецияларҙа, корд де пареле, корд де волане, рамкала, бамбукта, һауа турнигында, ҡайыштарҙа, таҫмаларҙа, балданда, ҡуласала, сферала күнегеүҙәр.\nАкробатик гимнастика өс төркөм күнегеүҙәрен үҙ эсенә ала: акробатик һикереү, парлы, төркөм күнегеүҙәр.\nУрам (ихата) гимнастикаһыҮҙгәртергә\nУрам гимнастикаһы менән, ҡағиҙә булараҡ, профессиональ булмаған спортсылар шөғөлләнә. Күптәр өсөн был мауығыу, хобби, тормош стиле, үҫеш сараһы һәм мускулдарҙы тонуста тотоу, суставтар һығылмалығын, етеҙлекте үҫтереү ысулы булып тора. Уның менән теләһә ниндәй ихата спорт майҙансығында шөғөлләнергә, ә ҡайһы бер осраҡта — урамда ла.\nУрам гимнастикаһының стилдәре күп төрлө: воркаут, джимбарр, паркур, фриран, швед гимнастикаһы һ. б.\nТөрлө бейеклектәге брустар\nгимнастика (шве) стенкаһы\nХудожестволы гимнастика өсөн булава\nРәсәй федерацияһы спорт гимнастикаһы\nБөтә Рәсәй нәфис гимнастика федерацияһы\nЛипский А. А. Гимнастика // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.)\nХалыҡ-ара федерацияһы гимнастика\nЕвропа союзы гимнастика 2011 йылдың 7 февраль көнөндә архивланған.\nБөтә рәсәй гимнастика федерацияһы эстетик\nГимнастика буйынса электрон китап, док форматта\nБалалар өсөн гимнастика 2012 йылдың 13 май көнөндә архивланған.\nГимнастика ысулдарын булараҡ үҫеш һәм акробатика координация\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Гимнастика&oldid=1069086 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 4 сентябрь 2021 в 18:42\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:42 4 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.