Гиза пирамидалары — Башҡорт Википедияһы\n29°58′34″ с. ш. 31°07′58″ в. д.\n16 359 гектар\nГиза пирамидалары Викимилектә\nГизала пирамидалар комплексы — хәҙерге Мысырҙың баш ҡалаһы Ҡаһирә биҫтәһендәге Гиза яйлаһында урынлашҡан боронғо ҡомартҡылар комплексы. Нил йылғаһындағы иҫке Гиза ҡалаһынан Ливия сүллеге үҙәге йүнәлешенә ҡарай 8 км алыҫтараҡ, Ҡаһирә үҙәгенән көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай яҡынса 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡоролмалар Боронғо Мысырҙа боронғо IV—VI династияһы хакимлыҡ иткән дәүерҙә төҙөлгән тип иҫәпләнә (беҙҙең эраға тиклем XXVI—XXIII быуаттар).\nХеопс (Хуфу) пирамидаһы донъяның ете мөғжизәһенең берҙән-бер ҡалған ҡомартҡыһы. Шулай уҡ Мысырҙың милли байлығы булып тора.\n1.1 Гиза яйлаһының картаһы\n1.2 Хуфу (Хеопс) пирамидаһы комплексы\n1.2.1 Хеопс пирамидаһының юлдаш-пирамидалары\n1.2.2 Көнбайыш ҡәберлек\n1.2.3 Көньяҡ ҡәберлек\n1.2.4 Төп ҡәберлек\n1.3 Хафра (Хефрен) пирамидаһы комплексы\n1.4 Менкаур (Микерин) пирамидаһы комплексы\n1.5 Ҙур Сфинкс комплексы\n2 Пирамидаларҙы төҙөү\nБыл Боронғо Мысыр некрополе Хуфу Пирамидаһынан (Бөйөк пирамида һәм Хеопс пирамидаһы булараҡ билдәле), көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай ике йөҙ метр алыҫлыҡтағы бер нисә бәләкәй Хафра пирамидаһынан һәм бер нисә тиҫтә йөҙләгән метр көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай күләме буйынса бәләкәй Менкуара пирамидаһынан, шулай уҡ батшабикә һәм үҙән пирамидалары кеүек билдәле бер нисә рәт ҙурыраҡ пирамида-юлдаштарҙан тора.\nПирамидаларҙың өҫкө йөҙө шымартылған аҡ эзбизташ плита менән ҡапланған. Боронғо Мысыр цивилизацияһы ҡолатылғандан һуң эзбизташты урындағы халыҡ үҙ ихтыяжы өсөн ташып ала\nҘур Сфинкс комплекстың көнсығыш өлөшөндә йөҙө менән көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан. Күп ғалимдар Сфинкстың Хафра менән портрет оҡшашлығы бар тип иҫәпләүен дауам итә.\nМенкаура ерләү ғибәҙәтханаһында ҡулланылған монолиттың ауырлығы 200 тонна баһалана — был Гиза яйлаһында иң ауыры. Менкауара ҡорамының үҙәк капеллаһынан ултырыусы батшаның ғәйәт ҙур һыны — Боронғо батшалыҡ дәүерендә иң ҙуры\nГиза яйлаһының картаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГиза яйлаһында дүрт төп ҡәберлек табылған: көнбайышта, көнсығышта, көньяҡта һәм үҙәк өлөштә\n4. Ерләү ғибәҙәтханаһы\n7. Үҙәндә ғибәҙәтхана\n8. Үҙәндә Микерин ҡорамы\n9. I Хетеп-Херес кәшәнәһе\n10. I Хенткаус пирамидаһы\n11. Батшабикә пирамидаһы\n13. Ҙур сфинкс\n14. Сфинкс ҡорамы\n15. Хемиун кәшәнәһе\n16. Пирамидаларҙы өйрәнеү үҙәге\n17. Билет һатыу кассаһы\n18. Ҡояш кәмәләре табылған соҡор\n20. Ҡаяла уйылған кәшәнә\n21. Һөнәрселәр ауылы\n23. Назлет-әл-самман ауылы\n25. Микерин каменоломнялары\n26. Хәҙерге зыярат\n27. Ҡаяла уйып яһалған кәшәнәләр\n28. Ҡойма стеналары\n29. Ҡаяла уйып яһалған кәшәнә һәм мастабалар\n30. Көнбайыш зыярат\n31. Көнсығыш зыярат\n32. Үҙәктә мастабалар зонаһы һәм ҡаяла уйып яһалған кәшәнә\nХуфу (Хеопс) пирамидаһы комплексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nIV династияның икенсе фирғәүененең Хуфу (Хеопс) пирамидаһы Гиза яйлаһында төҙөлгән иң беренсе һәм иң ҙур пирамида була. Быға тиклем пирамидалар Дахшурала төҙөлгән — унда, атап әйткәндә, фирғәүен Снофру төҙөгән ике пирамида урынлашҡан. Әммә Хуфу Дахшурҙан 40 километр урында тора.\nПирамиданың нигеҙе ҡаяла төҙөлгән, ауыш булмаһын өсөн тигеҙләнгән. Пирамиданың баштағы түбәһе нигеҙенән 146,7 метр булған, ләкин һуңғараҡ түбәһе юҡҡа сыға, һәм хәҙерге ваҡытта бейеклеге 137,3 метр тәшкил итә. 1880 йылға, Кельн соборының ике башняһы төҙөлгәнгә тиклем, Хеопс пирамидаһы донъяла иң бейек ҡоролма булып иҫәпләнә.\nИң башта пирамида тур эзбизташы менән көпләнә, нигеҙенең яғы 32,4 метр тәшкил итә. Әммә һуңыраҡ тышлығы тулыһынса тиерлек юғала. Әлеге ваҡытта уның нигеҙенең яҡтары 230,4 метр тәшкил итә, ә нигеҙ майҙаны — 5,4 гектар. Стеналарының мөйөш ауышлығы — 52°52'. Ҡоролмаға яҡынса 2,5 миллион таш блок китә, блоктың һәр күләме 1 куб метрҙан ашыу тәшкил итә. Әммә был пирамиданы Урта быуаттарҙа каменоломня кеүек ҡулланалар, шуның арҡаһында хәҙер блоктарҙың күбеһе юҡ .\nПирамидаға тәүге инеү урыны пирамиданың төньяҡ яғында 15,63 метр бейеклектә урынлашҡан. Ләкин әлеге ваҡытта башҡа инеү урыны файҙаланыла, ул төньяҡ яҡтың үҙәгендә тиерлек, алдағыһына ҡарағанда 10 метр түбәнерәк урынлашҡан. Был инеү урынын боронғо юлбаҫарҙар уйып яһаған\nПирамиданың эсендә өс камера бар. Беренсе камераның күләме — 8-гә 14 м, бейеклеге 3,5 метр. Ул нигеҙенән 30 метр самаһы тәрәнлектә урынлашҡан. Ул тамамланмаған. Икенсе камера теүәл түбәһе аҫтында нигеҙенән 20 метр самаһы бейеклектә урынлашҡан. Уның күләме 5,7 метрға 5,2, уның көмбәҙле түшәме 6,7 метрға тиклем бейеклектә. Был «батшабикә кәшәнәһе» тип аталған камера шулай уҡ тамамланмаған. Өсөнсөһө , «батша кәшәнәһе» тип аталған камера, пирамиданың үҙәгенән көньяҡтараҡ урынлашҡан, нигеҙенән 42,3 метр бейеклектә. Уның күләме 5,2 метрға 10,4 м, бейеклеге — 5,8 метр. Башҡа камераларҙан айырмалы рәүештә, ул төҙөлөп бөткән. Стеналары гранит плиталар менән көпләнгән, ентекле шымартылған һәм яҡтары тигеҙләнгән. Түбәһе туғыҙ ауыр монолиттан тора, улар өҫтөндә биш камера урынлашҡан. Өҫтәге камера ҙур таш блоклы ике яҡлы ҡыйыҡтан тора. Был камерала уның көнбайыш яғында көрән-һоро гранит киҫәгенән юнып яһалған буш саркофаг урынлашҡан. Яҙыуҙар юҡ. Бөтә камералар эргәһендә бер-береһе менән коридор һәм шахталар менән тоташҡан бәләкәйерәк камералар («алғы бүлмә») урынлашҡан. Шахталарҙың бер өлөшө тупикҡа алып бара.\nЕрләү камераһына алып барыусы ҙур галереяның оҙонлоғо 47 метр, бейеклеге 8, 5 метр, ауыш мөйөшө — 26°. Уның стеналары 8 ҡат һалынған эзбизташлы шымартылған плиталар менән көпләнгән, улар йәнәш плиталарҙы 5-6 сантиметрға ҡаплай.\nХуфу ерләү ҡорамының схемаһы\nХеопс пирамидаһы янында үрге (ерләү) ғибәҙәтхана харабалары һаҡланған, уны 1939 йылда Мысыр археологы Әбү Сейф таба. Икенсе донъя һуғышы тамамланғас, ҡаҙыу эштәрен француз археологы Жан-Филипп Лауэр тамамлап ҡуя. Тикшеренеүҙәргә ярашлы, ҡорамдың оҙонлоғо 52,5 метр була. Ул тур эзбизташынан ҡорола. Уның ихатаһында граниттан 38 квадрат бағана урынлаша. Изге урын алдында вестибюль урынлаша, унда шундай уҡ ун ике бағана урынлаша. Вестибюлдең ике яғында камералар урынлаша, уларҙа «ҡояш кәмәһе» һаҡлана. Тағы шундай оҡшаш камера түбәнге ғибәҙәтханаға барыу юлынан һул яҡта табылған. 1954 йылда тағы ла ошондай 2 камера табыла, уларҙың береһендә кедр ағасынан яҡшы һаҡланған 36 метр оҙонлоҡтағы кәмә урынлашҡан. Һуңыраҡ уның өсөн пирамида менән махсус павильон төҙөлә.\nБоронғо тарихсыларға ярашлы, Хеопс пирамидаһы таш диуарҙар менән уратып алына. Уның ҡалдыҡтары һаҡланған. Стена 3 метр ҡалынлығында булған, пирамидаға тиклем ара 10,5 метрға тиклем тәшкил итә.\nХеопс пирамидаһының юлдаш-пирамидалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХеопс пирамидаһынан көнсығышта 3 пирамида-юлдаш урынлашҡан. Уларҙың урынлашыуы, моғайын, (ғәҙәттә юлдаш-пирамидаларҙы төп пирамиданан көньяҡҡа ҡарай төҙөгәндәр) уларҙың урын үҙенсәлектәре менән аңлатыла. Улар төньяҡтан көньяҡҡа йүнәлтелгән, бейегерәктәре төньяҡтараҡ урынлашҡан. Пирамидалар G1-а, G1-b һәм G1-c кеүек билдәләнә. Беренсе нигеҙҙең яғы 49,5 метрға тигеҙ, икенсеһенеке — 49 метр, өсөнсөһөнөкө — 46,9 м. Улар аҫтында ҡая нигеҙе тигеҙләнмәгән, шуға күрә нигеҙҙәр бөтөнләй үк квадрат түгел. Стеналарҙың ауышы 52°. Пирамидалар көпләнгән. Һәр береһенең эргәһендә таш ҡойма, ерләү ғибәҙәтханаһы урынлашҡан. Һәр пирамидала ерләү камераһы берәү, улар менән йәнәш алғы бүлмәләр урынлашҡан, уларға аҫылынып торған шахта алып бара. Беренсе пирамида эргәһендә «ҡояш кәмәһе» менән камера урынлашҡан .\nПирамидалар яҡшы һаҡланған, тик тышлыҡтары юҡ. Пирамидаларҙың Хуфуның ҡатындарына тәғәйенләнеүе ихтимал. Беренсе пирамиданан көнсығыштараҡ тағы бер пирамида төҙөргә уйлағандар, ул ҙур күләмдә булырға тейеш булған, әммә унда хатта ерләү камераһы ла төҙөлөп бөтмәгән. Археолог Джордж Рейснер был пирамиданың батшабикә Хетепхересҡа, Хуфуның әсәһенә тәғәйенләнгән икәнен фаразлай, уның кәшәнәһе таланған. Һөҙөмтәлә батшабикә төньяҡтараҡ ҡаяла уйылған йәшерен кәшәнәлә яңынан ерләнә. Был кәшәнә, Боронғо батшалыҡтың батша ғаиләһе ағзаһының берҙән-бер кеше ҡулы ткймәгән ҡәберлеге була, 1925 йылда Рейснер тарафынан табыла.\nКөнсығыш ҡәберлектәр планы\nКөнсығыш кәшәнәләре (мастабалар) Хуфу пирамидаһынан көнсығышҡа табан урынлашҡан һәм уларҙы g 7000 зыяратына индерәләр. Бында Хуфу ғаиләһенең ҡайһы бер ағзалары, шулай уҡ V—VI династияһы ҡанбабалары ерләнгән. Яҡынса 40 мастаба һаҡланған. Хәҙер уларға барыу мөмкин түгел, ә уларҙың табылдыҡтары Ҡаһирәлә Мысыр музейының һаҡлағысында һаҡлана.\nКөнбайыш ҡәберлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКөнбайыш ҡәбер планы\nКөнбайыш ҡәберлектә 100-ҙән ашыу мастаба бар, улар IV—VI династиялар дәүеренә ҡарай. Уларҙың ҡайһы берҙәре мастабаларҙың һаны буйынса, ҡайһы берҙәре — уларҙы өйрәнгән археолог исемдәре менән атала.\nГизаның Көнбайыш ҡәберлегендә ерләүҙәр\nExcavations Bakr Abu V һәм VI династия (1949-53)\n1000 G Cemetery V һәм VI династия Reisner (1903-05)\n1100 G Cemetery V һәм VI династия Reisner (1903-05)\n1200 G Cemetery IV династия Reisner (1903-05)\nG 1300 Cemetery V һәм VI династия Reisner (1903-05)\n1400 G Cemetery V һәм VI династияһы Reisner (1903-05\nG 1500 Cemetery Reisner (1931?)\n1600 G Cemetery V һәм һуңғы династия Reisner (1931)\n1900 G Cemetery Reisner (1931)\n2000 G Cemetery V һәм VI династия Reisner (1905-06)\nG Cemetery 2100 IV һәм V династия һәм һуңғы Reisner (1931)\nG Cemetery 2200 иртәнге IV һәм һуңғы V династия Reisner ?\n2300 G Cemetery V һәм VI династия Reisner (1911-13)\nG 2400 Cemetery V һәм VI династия Reisner (1911-13)\nG 2500 Cemetery Reisner\nG 3000 Cemetery VI династия Fisher and Eckley Case Jr (1915)\nG Cemetery 4000 IV һәм һуңғы династия Reisner Junker and (1931)\nG 6000 Cemetery V династия Reisner (1925-26)\nJunker Cemetery (Побережье) Һуңғы Боронғо батшалығы Junker (1926-7)\nSteindorff Cemetery V һәм VI династия Steindorff (1903-07)\nJunker Cemetery (East) Һуңғы Боронғо батшалыҡ Junker\nКөньяҡ ҡәберлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКөньяҡ ҡәберлектәге ерләүҙәр II—III династия һәм V—VI династиялар хакимлығы осорона ҡарай. 10-дан ашыу һаҡланған. Уларҡа барыу мөмкин түгел, ә табылдыҡтары Ҡаһирәнең Мысыр музейы һаҡлағысында һаҡлана.\nТөп ҡәберлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБатша ғаиләһенең ҡайһы бер ағзаларының ҡәберҙәрен үҙ эсенә ала. IV һәм V һәм һуңыраҡ династияларға ҡарай.\nG 8978 I Khamerernebty\nХафра (Хефрен) пирамидаһы комплексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХефрен пирамидаһының арҡыры киҫелеше\nХафра (Хефрен) фирғәүене пирамидаһы Хеопс пирамидаһынан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай алыҫлыҡта урынлашҡан. Пирамиданың баштағы бейеклеге 143,9 метр тәшкил итә, ул Хеопс пирамидаһынан 3 метрға ҡалыша. Әлеге ваҡытта пирамиданың бейеклеге 136,4 метр тәшкил итә. Хефрен пирамидаһы стенаһының ауышлығы ҙур (52°20') һәм нигеҙенең оҙонлоғо әҙ (башта 215,3 метр, әлеге ваҡытта — 210,5 метр), был Хеопс пирамидаһына ҡарағанда уны визуаль бейек итеп күрһәтә. Бынан тыш, ул некрополдең иң юғары нөктәһендә урынлашҡан, шуға күрә тағы ла бейегерәк күренә.\nХефрен пирамидаһының ике инеү урыны бар, улар төньяҡ стенала урынлашҡан. Береһе нигеҙ кимәлендә, икенсеһе — 15 метр бейеклектә. Икенсе сығыу урынынан туранан-тура ерләү камераһына сығырға мөмкин. Беренсе инеү урынынан туннель 10 метр аҫҡа китә, һуңынан тигеҙ участка урынлаша, ә артабан коридор өҫкә китә һәм төп коридор менән тоташа. Түбәнге коридорҙа шулай уҡ ҙур булмаған тармаҡ бар, ул тамамланмаған камераға алып бара.\nЕрләү камераһы пирамиданың күсәре эргәһендә урынлашҡан. Ул көнсығыштан көнбайышҡа табан 14,2 метрға һуҙылған,а камераның киңлеге 5 метр, бейеклеге — 6,8 метр тәшкил итә. Түшәме көмбәҙле. Камерала емерелгән ҡапҡасы менән шымартылған граниттан саркофаг урынлашҡан.\nХафраның ерләү ҡорамы пирамиданан көнсығышҡа ҡарай ярайһы уҡ алыҫлыҡта урынлашҡан. Беҙҙең эраның XVIII быуатында әле уның торошо яҡшы була, әммә һуңыраҡ урындағы халыҡ уның стеналарының ташын ташып ала. Емереклектәренә ҡарағанда 145 метрға 45 метр майҙанда махсус гранит террасала урынлашҡан. Эсендә биш намаҙ уҡыу йорто, шулай уҡ ихата бар, ихатала Хафра һүрәте менән 12 һын урынлашҡан. Ҡорамдың ҡабырғаларында «ҡояш ҡайыҡтары» өсөн 5 камера табылған.\nХафра пирамидаһы комплексын реконструкциялау\nЕрләү еренән киңлеге 5 метр булған таш юл китә, ул «Гранит ғибәҙәтхана» исеме аҫтында билдәле Түбәнге ҡорамға алып бара. Ул хәҙерге күҙәтеү террасаһы алдында Ҙур Сфинкстан көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан. Уның формаһы ҙур мастабаға оҡшаған. Ҡорамдың күләме 45 метрға 45 метр, бейеклеге — 12 метр. Уның үҙәк залында алебастр һәм һәүерташтан яһалған Хафраның 23 статуяһы, граниттан 16 бағана урынлашҡан. Ҡорамда ике инеү урыны бар, уның һәр береһе эргәһендә икешәр ятыусы сфинкс урынлашҡан.\nХефрен пирамидаһы тирәләй стена урынлашҡан. Ҡаҙыныу эштәренә ярашлы уның ҡалынлығы 3, 4 метр, пирамидаға тиклем ара 10, 1 метр тәшкил итә.\nХафра пирамидаһынан көньяҡта ҙур булмаған пирамида-юлдаш урынлашҡан. Уның ер өҫтө өлөшө һаҡланмаған, әммә нигеҙенең ҡалдыҡтары һәм көпләү плиталарының һыныҡтары буйынса уның нигеҙенең яғы 20, 1 метр, ә стеналарының ауышы — 52°20' . Пирамиданың ер аҫты камераһы һаҡланған. Шулай уҡ талаусылар уйған туннель һаҡланған. Был пирамидала, моғайын, Хафраның ҡатыны ерләнгән.\n1881 йылда пирамиданан көнбайышҡа ҡарай шулай уҡ боронғо пирамида төҙөүселәренең торлаҡтарының емереклектәре табылған. Унда һәр береһе 26 метрға 3 метр булған 91 бина урынлашҡан.\nМенкаур (Микерин) пирамидаһы комплексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМикерин пирамидаһының арҡыры киҫелеше\nӨс бөйөк пирамидаларҙың иң тәпәше, фирғәүен Менкаураның пирамидаһы некрополдең көньяҡ-көнбайышында Хуфу һәм Хафра пирамидаларынан байтаҡ алыҫта урынлашҡан. Нигеҙенең яғы 108, 4 метр, бейеклеге башта 66 метр булған, хәҙер — 62 метр. Уның өстән бер өлөшө ҡыҙыл асуан гранит плиталар менән көпләнгән, өҫкө өлөшө аҡ тур эзбизташынан, ә түбәһе, күрәһең, шулай уҡ ҡыҙыл гранит плиталар менән көпләнгән. Шаһиттарҙың һүҙҙәре буйынса, ул XVI быуатта уҡ ике төҫлө булған, әммә һуңыраҡ мәмлүктәр тарафынан таланған. Әлеге ваҡытта ҡом өйөмдәре аҫтында тышлығының аҫҡы өлөшө генә һаҡланып ҡалған.\nПирамидаға беренсе инеү урынының нигеҙендә оҙонлоғо тәүҙә 60 метр булған, әммә һуңыраҡ уның дәүмәле күпкә арта. Ерләү камераһы башта нигеҙенән алты метр түбәнерәк урынлаша, әммә һуңыраҡ ул түбәнерәк урынлаштырыла.\nПирамида төҙөү өсөн Хеопс һәм Хефрен пирамидаларына ҡарағанда ҙур күләмле таш блоктар ҡулланылған. Төҙөлөштө тиҙләтеү өсөн блоктар ентекле эшкәртелгән. Әммә фирғәүен төҙөлөш тамамланғанға тиклем вафат булған — уның үлеме мәлендә пирамиданың бейеклеге 20 метрға етә (граниттан көпләнеүе кимәленә тиклем). Инглиз египтологы И. Е. С. Эдвардс бөтә был пирамиданы көпләү өсөн ҡыҙыл гранит ҡулланылырға тейеш була, әммә Менкаураның вафатынан һуң, алмашсыһы, фирғәүен Шепсескаф тәүге планды үҙгәртә тип фараз итә.\nАлдағы пирамидаларҙан айырмалы рәүештә, Микерин пирамидаһы ҡаялы нигеҙҙә түгел, ә эзбизташ блоктарҙан төҙөлгән яһалма террасала төҙөлгән. Ерләү камераһының күләме 6,5 метрға 2, 3 метр, бейеклеге 3,5 метр. Камераның түшәме ике блок ярымдан тора, улар аҫҡы яғынан яртылаш арка кеүек юнылған. Ерләү камераһы һәм уға алып барыусы коридор шымартылған гранит менән көпләнгән. Эске биналарҙың схемаһы ҡатмарлы, сөнки төҙөлөш ваҡытында баштағы планға өс үҙгәреш индерелгән. Баштағы ерләү камераһы һәм уға алып барыусы коридор баҫҡыс ярҙамында инеү коридоры менән тоташҡан.\nЕрләү камераһында саркофаг була, әммә уны ташығанда ул океанда бата. Уның тасуирламаһы һәм һүрәте һаҡланған. Ул базальттан яһалған, уның өҫтө рельеф менән ҡапланған булған. Ғалимдар уйлауынса, был саркофаг һуңғы дәүергә ҡарай — күрәһең, Боронғо батшалыҡ ваҡытында талауҙарҙан һуң һаҡланып ҡалған мумияны яңы саркофагҡа һалалар.\nПирамидаларҙың тирә-яғындағы төҙөлөштәр насар һаҡланған, уларҙың емереклектәре ҡом аҫтында ҡалған. 1755 йылға ҡараған Ерләү ҡорамының тасуирламаһы бар, ул ваҡытта ул яҡшы торошта була. Уға ярашлы ҡорам майҙаны 45 метрға 45 метр тәшкил итә. Ҡорамдың яртыһын ихата биләй, икенсе яртыһында культ оҙатыу ҡоролмалары һәм келәт биналары урынлаша. Көнсығышҡа ҡарай ярты саҡрымда Түбәнге ҡорам урынлаша, уның күләме лә яҡынса шулай уҡ була. Уҙғарылған ҡаҙыу эштәренә ярашлы был ҡорам VI династияһы хакимлығы ваҡытында тергеҙелгән һәм ҙурайтылған. Ерләү камераһынан Түбәнге ҡорамға шымартылған эзбизташ плиталарҙан юл алып бара, уның бер өлөшө әлеге ваҡытҡа тиклем һаҡланған.\nМикерин пирамидаһының көньяҡ өлөшө эргәһендә, ҡойма артында, яҡшы һаҡланған пирамида-юлдаштар урынлаша. Иң ҙуры уларҙың — көнсығыш пирамида. Нигеҙенең яғы 44,3 метр, бейеклеге 28,3 метр тәшкил итә. Башта ул гранит менән көпләнгән, ул ҡайһы бер урында һаҡланып ҡалған. Икенсе һәм өсөнсө урында һикәлтәле. Улар тамамланмаған һәм уларға «ысын» пирамида ҡиәфәте бирергә планлаштырғандар тип фараз ителә. Уларҙың яғы 31,5 метр, бейеклеге 21,2 тәшкил итә.\n1837 йылда пирамиданың көнсығышында граниттан эшләнгән саркофаг табыла — урта өлөшөндә ағас табут фрагменттары һәм кеше һөйәктәре табыла. Көнбайыш пирамидала ерләү камераһы тамамланмаған. Һәр пирамида эргәһендә ерләү ҡорамы урынлашҡан, улар бөтәһе лә бергә таш стена менән уратып алынған. Рейснер фаразлауынса, көнсығыш пирамидала Менкаураның төп ҡатыны, Хамерернебти ерләнгән.\nХамерернебти II батшабикәһенең пирамидаһы G3a\nҘур Сфинкс комплексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҘур Сфинкс һәм Сфинкс ғибәҙәтханаһы\nҘур Сфинкс Хефрен пирамидаһынан көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан. Һын Хеопса һәм Хефрен пирамидалары кеүек үк шул уҡ материалдың берҙәм киҫәгенән юнып эшләнгән, кеше башы менән ятҡан арыҫланды кәүҙәләндерә. Уның алғы тәпәйҙәренән ҡойроғона тиклем оҙонлоғо 57,3 м, бейеклеге — 20 метр тәшкил итә. Нигеҙендәге, һындың аяғындағы яҙыу, Сфинкстың фирғәүен Хафра бойороғо буйынса төҙөлгәнлеген раҫлай, ә йөҙөнөң һыҙаттары фирғәүендең үҙенең йөҙ һыҙаттарын ҡабатлай. Әлеге ваҡытта һын ныҡ зыян күргән, бигерәк тә уйымдар менән киртләсләнгән йөҙө ныҡ зарарланған.\nСфинксты даими ҡом ҡаплаған, шуға күрә уны әленән-әле ҡаҙырға тура килә. Һуңғы ваҡытта был 1920 йылда эшләнә. Бынан тыш, һын шунда уҡ өлөшләтә тергеҙелә һәм ҡом өйөмөнән һаҡлаусы ҡойма менән уратып алына.\nСтатуянан алыҫ түгел Сфинкс ҡорамы урынлашҡан, ул XX быуатта ғына табыла.\nПирамидаларҙы төҙөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӘйтелгәнсә, пирамида төҙөү өсөн 2,5 тонна ауырлыҡтағы блоктар пирамидаға яҡын карьерҙарҙа ярайһы уҡ йомшаҡ нуммулит эзбизташтарҙан ҡырҡылған һәм төҙөлөш урынына һөйрәп алып киленгән. Ә юғарыға пандустар һәм , күрәһең, блоктар ярҙамында күтәрелә. Пирамидаларҙың тышҡы көпләнеүе тығыҙ һәм аҡ тур эзбизташынан әҙерләнгән. Яҡшы тигеҙләнгән блоктар төҙөлөш иретмәһенең йоҡа ҡатламы менән беркетелгән, ә блоктың эске һалыуына ярайһы уҡ ҡалын ҡатлам ҡойолған.\nҺаҡланғанлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nXIX быуаттың 1-се яртыһында Мысырҙың наместнигы Мәхәммәт Әли 1831—1869 йылдарҙа Мысыр төҙөлөш эштәренең баш инженеры Линан де Бельфонға һуғарыуҙы үҫтереү өсөн Нилда дамбалар төҙөлөш материалдарына бер нисә пирамиданы, әгәр кәрәк булһа, хатта бөтәһендә һүтеп алырға тәҡдим итә. Линан де Бельфон тәҡдимде кире ҡағып тормай, был осраҡта паша уның менән бәхәсләшеп тормаясағын аңлай, тик ул эштәрҙе башҡарыуҙы башҡа берәүгә тапшырасаҡ— бының урынына ул бындай проекттың тулы финанс нигеҙһеҙлеген күрһәткән ентекле иҫәп-хисапты бирә.\nХуфухаф мастабаһы (G 7140 и G 7130 көнсығыш ҡәберлек)\nХуфухаф мастабаһы I (яҙыу фрагменты)\nАнхаф бюсы (мастаба G 7510)\nИмери көмбәҙе менән сиркәү (G 6020 көнбайыш ҡәберлек)\nКара мастабаһы (көнсығыш ҡәберлек)\nКара мастабаһынан гравюралар (көнсығыш ҡәберлек)\nИду мастабаһы (көнсығыш ҡәберлек)\nИду мастабаһынан һын (көнсығыш ҡәберлек)\nХеопс пирамидаһы янында табылған ҡояш ҡайығы\nПирамида менән яҡтан шыма\nАфрикала объекты юнеско бөтә донъя мираҫы исемлеге\n↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Замаровский В. Их величества пирамиды. — С. 279—284.\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Замаровский В. Их величества пирамиды. — С. 284—286.\n↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Porter, Bertha and Moss, Rosalind, Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Statues, Reliefs and Paintings Volume III: Memphis, Part I Abu Rawash to Abusir. 2nd edition (revised and augmented by Dr Jaromir Malek, 1974. Retrieved from gizapyramids.org\n↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Замаровский В. Их величества пирамиды. — С. 286—291.\n↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Замаровский В. Их величества пирамиды. — С. 291—295.\n↑ 7,0 7,1 Замаровский В. Их величества пирамиды. — С. 296—299.\ngizapyramids.org — Пирамид Гизы рәсми сайты\nПирамида 3D моделен ҡулланыу өсөн Google Earth\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Гиза_пирамидалары&oldid=924778 ҡабул ителгән\nМысырҙа археология объекттары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:47 15 декабрь 2019 үҙгәртелгән.


Еңеү паркы (Молодечно) — Башҡорт Википедияһы\nЕңеү паркы (Молодечно)\nЕңеү паркы (бел. Парк Перамогі) — Белоруссияның Минск өлкәһе Молодечно ҡалаһындағы паркы. Ҡаланың иң ҙур паркы. Молодечноның үҙәк майҙанында Геленово тарихи өлөшөндә урынлашҡан. Бөйөк Күстәнәс, Машеров, Чкалов һәм Богдан Хмельницкий урамдары менән сикләнгән. Парк майҙаны 45 гектар тәшкил итә. Парк ҡаланың һыу һәм йәшеллек диаметрына инә.\nМолодечноның Үҙәк майҙанынан парк ҡапҡаһы күренеше\n1945 йылдың 17 октябрендәге ҡарарға ярашлы Молодечнола парк һалыу өсөн 45 гектар биләмә бүленә. Шулай итеп был парк Беларусь Республикаһындағы ҙурлығы буйынса икенсе урынды биләүсе парк була, ул ҙурлығы буйынса Минск ҡалаһындағы Еңеү паркынан ғына ҡалыша. Еңеү паркына нигеҙ 1946 йыл апрелендә Бөйөк Ватан һуғышында нацистар Германияһын еңеү хөрмәтенә һалына.\nБаш ҡаланың еңеү паркында мемориаль комплекс асылды. Молодечно яугир иҫтәлегенә арнап, 1982 йылдың декабрендә Молодечноны немец-фашист илбаҫарҙарынан ҡотҡарыусылар хөрмәтенә мемориаль комплекс асыла (скульпторҙары И. Н. Глебов һәм А. М. Заспицкий, архитекторҙары Ю. И. Казаков һәм Ю. Б. Беланович).\nАртабанғы йылдарҙа паркта тағы бер монумент ҡуйылған: иҫтәлекле билдәләр Советтар Союзы геройҙарына иҫтәлекле билдә (2010 й.), яугир-интернационалистарға иҫтәлекле билдә (2010 й.), иҫтәлекле билдә «Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн ыҙа сигеүселәр» иҫтәлекле билдәһе (1990 й.), Минск өлкә башҡарма комитетының Эске эштәр идаралығы хөрмәтенә аллея һалыуҙың 75 йыллығына арналған мемориаль тактаташ ҡуйыла (2014 й.).\n2011 йылда Еңеү паркы Молодчнола үтәсәк ауыл хеҙмәтсәндәренең Республика «Дожинки» фестиваль-йәрминкәһенә арнап реконструкциялана үткәрелә. Паркта ике һыу ятҡылығы барлыҡҡа килә, унда төрлө төҫтәге уттар менән яҡтыртылған фонтан эш ләй башлай.\nӘлеге ваҡытта Еңеү паркы байрам үткәреү урыны булып тора, йәрминкәләр, фестивалдәр һәм спорт саралары үткәрелә. Паркта ике кафе, пляж волейболы майҙансығы, аттракциондар, роликтарҙа саңғыла йөрөү трассаһы, амфитеатр, хакимиәт бинаһы урынлашҡан.\n↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Парк культуры и отдыха им. Победы\n↑ Мемориальный комплекс в честь освободителей Молодечно на сайте Планета Беларусь\n↑ Решение Молодечненского районного исполнительного комитета от 28.02.2017 № 190 «О некоторых вопросах по увековечению памяти защитников Отечества и жертв войн»\n↑ О городе и районе / Молодечненская центральная районная библиотека имени Максима Богдановича\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Еңеү_паркы_(Молодечно)&oldid=886110 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 май 2019 в 20:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:11 7 май 2019 үҙгәртелгән.


“Сәләмәтлек көндәлеге” – Ҡолсора ауыл биләмәһендә — Официальный сайт Районного муниципального бюджетного учреждения культуры "Баймакская межпоселенческая центральная библиотека" муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан\n“Сәләмәтлек көндәлеге” – Ҡолсора ауыл биләмәһендә\nТүбәнге Иҙрис ауылындағы сәләмәтлек сараһы Муллаҡай ауылының “Йәнгүзәл” фольклор ансамбленең (етәксеһе — Ҡаһарманова Фәриҙә) милли аш-һыу тураһындағы сығышынан башланды. “Йәнгүзәл”дәр эстафета тапшырыусы Татлыбай ауыл биләмәһе вәкилдәрен, баһалама ағзаларын ҡымыҙ, буҙа, ҡорот һәм башҡа ризыҡтарға арналған таҡмаҡтар әйтеп ҡаршыланы. Клуб фойеһында милли аш-һыу (Түбәнге Иҙрис хужабикәләре), шифалы үләндәр (Ҡолсора), халыҡ кәсептәре, ҡул эштәре күргәҙмәһе ойошторолғайны. Рауилә Ғафарова шифалы үләндәр күргәҙмәһен тәҡдим итте, бер нисә дарыу үләнененә туҡталды, уларҙың үҙенсәлектәре, ниндәй сирҙәрҙән дауа икәнен һөйләне. Мәҫәлән, йылан тамыры ашҡаҙан, эсәк ауырыуҙарынан дауа. Ошо ерлектә үҫкән емеш-еләктәрҙән бәлештәр, Муллағәләмова Ританың төрлө ҡамыр ризыҡтары, Сафиуллина Фәриҙәнең меңъяпраҡ, ҡомалаҡ әсеткеләренән икмәк күргәҙмәһе лә иғтибарҙы йәлеп итте. Урындағы “Иген-тау” кооперативының (Ильясов Азамат) ит ярым-фабрикаттары, шәхси эшҡыуарҙар Гөлназ Нурасова икмәк, ҡамыр аштары, Шәһит Билалов сәскәләр тәҡдим итте. Йылҡысылыҡ менән шөғөлләнеүсе Мөхәмәтйәновтар күргәҙмәгә ҡымыҙ, ҡаҙы кеүек ризыҡтарҙы, ҡортсолоҡ менән шөғөлләнеүсе Васил Әминев ҡортсолоҡ продукцияһын сығарған. Йүкә, көнбағыш, сәскә, япраҡ балы, балауыҙ көйәһе, ҡайын ороһо менән балауыҙ көйәһе һәм башҡа төнәтмәләр, кәрәҙле бал, үлгән ҡорт – элек-электән халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Үрге Иҙрис китапханаһы янындағы “Оҫта ҡулдар” клубы ағзаларының (етәксеһе – Мөхәмәтҡужина Нәзирә) ҡул эштәре күргәҙмәһе лә сағыулығы менән айырылып торҙо.\n“Зарифа” фольклор ансамбле (етәксеһе — Халиҡова Рәсимә) “Ҡыҙ балаға нәсихәт” күренешен сәхнәләштерҙе. Ҡыҙ кешене ҡырҡ урындан тый, тип әйтәләр халыҡта. Тәрбиә, әхлаҡ, иман, олоно – оло, кесене – кесе итеп белеү, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе үтәү – сәләмәтлектең нигеҙе, тине сығыш яһаусылар. Мәғариф ветераны, 40 йылдан ашыу физкультура уҡытыусыһы булып эшләгән, 9-сы тиҫтәне ваҡлаған Баязитов Фәрит Әғзәм улы оҙаҡ йәшәү, сәләмәт булыу серҙәре менән бүлеште. Фәрит Әғзәм улы үҙ ҡулдары менән ағас мискә, ванна эшләп, һыуҙа ҡайнатылған дарыу үләндәре парында дауаланыу ысулы тураһында бәйән итте. Шулай уҡ тартыуҙы ташлауға бәйле кәңәштәр әйтте. “Һәр кем үҙе, ғаиләһе өсөн яуаплы, шуға күрә һау булырға бурыслы”, — тине ул.\nҠолсора мәктәбе уҡыусылары һәм уҡытыусылары Айгиз Баймөхәмәтовтың “Ҡалдырма, әсәй” әҫәренән өҙөк сәхнәләштерҙе. Тетрәндерерлек сығыш һәр тамашасы күңеленә үтеп инде.\nАуыл биләмәһе элек-электән саңғысылары, көрәшселәре менән дан тота. Физкультура уҡытыусыһы һөнәрен һайлаған Венер Самарбаев һәм Азат Сыңғыҙов йөҙәрләгән саҡрымлыҡ марафондарҙа ҡатнашыуы тураһында һөйләне. 2008 йылда Фредерик Куктың 100 йыллығына ҡарата 7 кешенән торған Рәсәй йәштәр экспедияһы составында Рәсәйҙең “Барнео” станцияһынан саңғыла 100 саҡрым үтеп Төньяҡ ҡотопты яулай. 8 көнлөк сәйәхәтенең иң ҡыҙыҡлы мәлдәрен тасуирланы Венер. Азат Сыңғыҙов – Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына ҡарата “Баймаҡ-Өфө” саңғы марафонында ҡатнашып, республиканың 6 районын, 400-ҙәй саҡрым юл үтә. Сығыш яһаусылар уларҙа бәләкәйҙән спортҡа һөйөү тәрбиәләгән уҡытыусылары Әбсәләмов Вәлигә рәхмәтен белдерҙе. Бөгөн Ҡолсора мәктәбенең, биләмәнең намыҫын яҡлаған көрәшсе малайҙар-егеттәр көрәш алымдарын күрһәтте (тренеры – Исламоратов Алмас). Был уҡыусылар көрәштә генә түгел, саңғыла ла, самбо көрәшендә лә (араһында), еңел атлетикала ла һынатмай. Салауат Сөләймәнов көрәш буйынса үҙ ауырлыҡ категорияһында район чемпионы исемен яулай. Күптән түгел Ҡырмыҫҡалы районында үткән милли көрәш буйынса республика ярышында ул яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә, Ғафаров Байрас иһә 3-сө урын яулай. Мәктәп уҡыусылары (етәксеһе – Мусина Айгөл) гимнастик бейеү менән сығыш яһаны.Үрге Иҙристең скандинав таяҡтарында йөрөүсе ҡатын-ҡыҙҙары сәләмәтлеккә арналған, кире күренештәрҙе тәнҡитләгән рэп уҡыны. Сараға “Йәшлек” бейеү ансамбленең (етәксеһе — Халиҡова Нурсиә) “Бесәнселәр” коллектив бейеүе йәм өҫтәне.\nСаранан фотоларҙы түбәнге һылтанма аша ҡарарға мөмкин https://vk.com/album-36585846_280655143


14 Декабрь 2018, 18:42\nБәләкәй шыршыҡай\t(инглиз телендәге әкиәткә эйәреп)Урманда бәләкәй генә ҡупшы шыршы үҫеп ултырған. Уның иң ҡурҡҡаны – ...\n– Етһә һуң? – тип аптыраған ҡуянҡай. – Яңы йыл бит йылдың иң күңелле, көтөп алған байрамы. Уға кешеләр генә түгел, бөтә йәнлектәр ҙә, ҡоштар ҙа шатлана!\n– Бәлки, минән башҡалар шатланалыр... – тип һөйләй башлаған бәләкәй шыршы. – Байрам яҡынлаша башлау менән, мине ҡырҡып алып ҡайталар ҙа, баҙарҙа һаталар. Шунан, өйҙәренә алып ҡайтҡас, ҙур сөйҙәр менән иҙәнгә беркетеп ҡуялар. Тәтәйҙәр, янып торған уттар менән биҙәйҙәр. Минең энәләрем өтөлә, ҡабарып торған йәшел ылыҫым һарғая. Энәләрем ҡойола башлағас, мине тышҡа сығарып ырғыталар.\n– Әллә... Бик сәйер... Беренсе тапҡыр кемдеңдер Яңы йыл байрамына ҡыуанмағанын ишетәм... – тип ҡуян үҙ юлы менән киткән.\nБер-нисә көндән урманға кеше килеп, бәләкәй шыршыҡайҙы ипләп кенә ҡаҙып алған да, арбаһына һалып, ҡалаға алып киткән. Унда мискәгә ултыртып, ҙур кибеттең кәштәһенә һатырға ҡуйғандар. Тағы ла бер көндән әсәһе менән ҡыҙы килеп, шыршыҡайҙы һатып алған.\nӘммә уны өйгә алып инмәгәндәр. Ҡыҙыҡай шыршыҡайҙы баҡса уртаһына ҡаҙып ултыртҡан. Шунан йүгертеп өйҙән икмәк киҫәктәре, сәртләүектәр, көнбағыш һәм башҡа төрлө тәмлекәстәр сығарып, сылбыр яһаған. Шыршыҡайҙы бына ошондай үҙенсәлекле тәтәйҙәр менән биҙәп тә ҡуйған. Ҡар өҫтөнә тары, һоло ярмаһы ла һипкән. Бәләкәй шыршы үҙенең серле кейеменә ҡарап бик ныҡ аптыраған.\n– Мин ҡайһылай бәхетле! – тип ҡысҡырып ебәргән бәләкәй шыршы. – Бынан һуң Яңы йыл байрамын һағынып көтөп алырмын! Ҡанатлы дуҫтарымды тәмле бүләктәрем менән ҡыуандырып торормон!\nҺеҙ ҙә, ҡәҙерле дуҫтарыбыҙ, урамда йәки паркта ҡоштарға Яңы йыл шыршыһы биҙәй алаһығыҙ, шуламы?


Кеше биологияһы — Башҡорт Википедияһы\nҠайһы бер ғалимдар кеше биологияһы йөкмәткеһенә антропология өлкәһенә ҡараған бөтә һорауҙарҙы ла тиерлек индерә.\nЫсынбарлыҡта был термин аҫтында антропологияның кеше организмындағы физиологик, генетик һәм биохимик процестарға бәйле бүлеге күҙ уңында тотола.\nКеше биологияһы әлеге ваҡытта биология фәне арсеналында булған бөтә ысулдарҙы, ҡаҙаныштарҙы, фәнни факттарҙы һәм асыштарҙы, биотехник ҡоролмаларҙы файҙаланып эш итә.\nКеше организмының төҙөлөшөндәге, үҫешендәге үҙенсәлектәрҙе өйрәнә.Өйрәнеү обьектына ҡандағы гемоглобин, ҡан төркөмдәре, игеҙәктәр тәбиғәте инеп китә.\nШулай уҡ, кеше төҙөлөшө менән уның физиологик, химик үҙенсәлектәре, тән төҙөлөшө менән сир төрҙәре араһындағы бәйләнеш өйрәнелә.\nҠәҙимге билдәләрҙең нәҫел буйынса күсеүе, популяция генетикаһы, расалар эсендә изоляция һәм метисация күренештәре кеше биологияһының иғтибар үҙәген биләй.\nТуҡланыуҙың, климаттың, тупраҡ һәм һыу составының кеше морфологияһына йоғонтоһо, кешенең төрлө мөхит шарттарына яраҡлашыу һәләтен өйрәнеү ҙә бик мөһим проблемаларҙан һанала.\nКеше биологияһы медицина фәненең теоретик нигеҙе булып тора.\nКешенең иң беренсе ихтыяжы — ғүмерен һәм һаулығын һаҡлап ҡалыу. Ауырымау, физик яҡтан ғәрип булмау — кеше бәхетенең, шәхестең төрлө яҡлап үҫешенең, тулы тормош менән йәшәүҙең иң кәрәкле шарты ул.\nБер үк ваҡытта кешеләрҙең һаулығы — ул халыҡ байлығы, йәмғиәт үҫешенең иң мөһим шарты. Һау кеше уҡый, эшләй, армияла хеҙмәт итә, спорт менән шөғөлләнә ала.\nКүп кешеләр организм физик һәм психик сәләмәтлектең ниндәй ҙур резервтарына эйә булғанын, күп йылдар буйы актив һәм бәхетле йәшәү өсөн, был резервтарҙы нисек һаҡларға, үҫтерергә һәм файҙаланырға икәнен белмәйҙәр.\nҺаулығыңды һаҡлау өсөн, үҙ организмыңды, унда барған процестарҙы, ауырыуҙарҙы булдырмау шарттарын өйрәнергә кәрәк. Быларҙы белергә анатомия, физиология һәм гигиена фәндәре ярҙам итә.\nАнатомия — организмдың һәм уның ағзаларының төҙөлөшө менән формаһын өйрәнеүсе фән.\nФизиология — бер бөтөн организмдың, уның айырым ағзаларының һәм уларҙың системаларының тереклек функцияларын өйрәнеүсе фән.\nГигиена — кешенең сәләмәтлеген һаҡлау һәм нығытыу тураһындағы фән.\nБыл өс фән үҙ-ара тығыҙ бәйләнгән. Анатомия, физиология, гигиена һәм ҡайһы бер башҡа фәндәр хәҙерге заман медицинаһының нигеҙҙәрен тәшкил итә.\nКеше организмының төҙөлөшөн һәм функцияларын өйрәнеп, был фәндәр, бер-береһенә ныҡ таянып, ауырыуҙарҙы булдырмау һәм уларҙы дауалау эшендә яңынан-яңы уңыштарға өлгәшәләр.\nБеҙҙең көндәрҙә хирургия бик ҙур уңыштарға иреште. Хирург бысағы хәҙер аҙ ғына зарарланыуы ла кешенең бик тиҙ үлеүенә сәбәп булған ағзаларға — йөрәккә, баш мейеһенә үтеп инә. Хирургия, яман ауырыуҙарҙан интеккән тиҫтәләрсә мең кешеләрҙе үлемдән ҡотҡарып ҡалып, уларҙы яңынан хеҙмәткә, ижади эшкә һәләтле итә.\nһәр кеше үҙ организмының төҙөлөшө һәм функциялары менән таныш булырға тейеш. Беҙҙең һәр ҡайһыбыҙҙың сәләмәтлеге байтаҡ дәрәжәлә гигиена ҡағиҙәләрен аңлы рәүештә үтәүгә бәйләнгән.\nШәхес һәм йәмәғәт гигиенаһының фәнгә нигеҙләнгән ҡағиҙәләрен белеү ҙур әһәмиәткә эйә. Гигиена ҡағиҙәләрен практикала ҡулланып, һәр кем үҙ организмын нығыта, уны сыныҡтыра, төрлө ауырыуҙарҙан һаҡлай ала. Был иһә төрлө хеҙмәткә һәләтле, сәләмәт һәм физик яҡтан ныҡ кеше булырға ярҙам итә.\nЧума, холера, ҡара сәсәк кеүек йоғошло ауырыуҙар эпидемиялары күп быуаттар буйына тотҡарһыҙ киң таралып килде. Күп ауылдарҙың, ҡалаларҙың һәм хатта тотош илдәрҙең барлыҡ халҡын һәләк итте.\nХәҙер медицина эпидемияларҙы булдырмауҙың көслө тәьҫир итеүсе сараларын таба. Бында уға микробиология һәм вирусология фәндәре ярҙамға килә. Уларҙың ҡаҙаныштары күп кенә йоғошло ауырыуҙарҙы тыуҙырыусы, ябай күҙ менән күреп булмаған микробтарҙы табырға мөмкинлек бирҙе.\nКешеләрҙең мәйетен ярып ҡарау анатомдарға кеше тәненең һәм уның ағзаларының төҙөлөшөн ентекләп өйрәнергә мөмкинлек бирҙе.\nКешенең тән төҙөлөшөн умыртҡалы хайуандарҙың тән төҙөлөшө менән сағыштырып, ғалимдәр улар араһында ҙур оҡшашлыҡ булыуын күрҙеләр. Был иһә физиологтарға, кеше ағзаларының функцияларын аныҡлаусы тәжрибәләр үткәреү өсөн, хайуандарҙы файҙаланырға мөмкинлек бирҙе.\nҠайһы бер физиологик күҙәтеүҙәрҙе кешеләрҙең организмендә лә алып барып була. Мәҫәлән, ғалимдәр хайуандарҙың һәм кешенең ҡайһы бер ағзаларында биотоктар тип аталыусы бик көсһөҙ электр токтарының өҙлөкһөҙ рәүештә барлыҡҡа килеп тороуын белделәр.\nБыл токтар ағзаларҙың торошона ҡарап үҙгәрәләр: уларҙың сағыштырма тынлыҡ хәлендәге характере ағзалар эшләгән ваҡыттағы характеренән айырылып тора.\nБиотоктарҙы махсус, бик һиҙгер аппараттар ярҙамында тоталар һәм яҙып алалар. Тикшеренеүҙең был методы кешенең ҡайһы бер ағзаларының функцияларын өйрәнеүгә ярҙам итеү менән бергә уның ҡайһы бер ауырыуҙарын аныҡларға мөмкинлек бирә.\nЙөрәк биотоктарын яҙып алыу — электрокардиограмма(ЭКГ) врачтарға йыш ҡына был ағзаның ауырыуын асыҡларға мөмкинлек бирә.\nМейе биотоктарын яҙып алыу — энцефалограмма(ЭЭГ) ярҙамында мейенең эшмәкәрлеге, уның әүҙемлеген, булыуы мөмкин булған патологияларҙы, аномалияларҙы асыҡларға мөмкинлек бирә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кеше_биологияһы&oldid=825925 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:19 25 август 2018 үҙгәртелгән.


“Халҡым” тип йәшәне » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\n“Халҡым” тип йәшәне\nХалҡыбыҙҙың арҙаҡлы ҡыҙҙарының береһе – билдәле дәүләт эшмәкәре, фәлсәфә фәндәре кандидаты, Ленин ордены, ике тапҡыр Хеҙмәт Ҡыҙыл Байрағы ордены кавалеры Фатима Мостафинаның тыуыуына 26 декабрҙә 100 йыл тула. Ул хәҙерге Һамар өлкәһе Диңгеҙбай ауылында донъяға килгән. 1955 – 1971 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы мәғариф министры булып эшләп, республикабыҙҙа мәғарифты яңы үрҙәргә күтәргән Фатима Хәмиҙулла ҡыҙын замандаштары ҡаһарман йөрәкле, алдынғы ҡарашлы, талапсан, хатта ҡорос холоҡло етәксе итеп хәтерләһә, яҡындан белеүселәр күңелендә ул ябай, бик ихлас, туған йәнле, үтә хәстәрлекле кеше булып ҡалған. Һамар өлкәһендә йәшәүсе ҡәрҙәше Әсхәт Әхәт улы ДӘҮЛӘТШИН, уҡыусыларыбыҙға был оло шәхесте бөтөнләй башҡа яҡтан асып, уның хаҡындағы яҡты хәтирәләре менән уртаҡлаша.\nФатима апайҙың әсәһе Ғәзизә инәй минең ҡәрсәйемә, атайымдың әсәһенә, бик яҡын ине – уны яратып “еңгә” тип йөрөтә торғайны. Шул мөнәсәбәт миңә лә күстеме икән – Ғәзизә инәй ҙә, Фатима апай ҙа, уның һеңлеһе Майгөл апай ҙа мине бер туғанылай күреп яратты. Өфөлә 1-се башҡорт интернат-мәктәбендә (хәҙер ул Рәми Ғарипов исемен йөрөтә) уҡыған саҡта аҙна һайын ял көндәрендә Ғәзизә инәйҙең “Мебель магазины” туҡталышындағы фатирына ҡунаҡҡа бара инем. Шунда Фатима апайҙы ла осратам. Мин, бик тыйнаҡ ауыл малайы, апайҙың һорауҙарына оялып ҡына яуап бирәм, үҙем уның әҙәби телдә матур итеп һөйләшеүен һоҡланып тыңлайым. Ә Ғәзизә инәй менән беҙ иһә үҙебеҙҙең диалектта – Ырғыҙ буйы башҡорттары һөйләшендә аралашабыҙ. Улар Һәҙиә Дәүләтшинаның әсәһе Гөлйәүһәр инєй менән бик ҡатнашып йәшәне – Фатима апай йыш ҡына уны ла алып килә торғайны. Фатима апай шул тиклем иғтибарлы – ауылдағы атай-әсәйемдең нисек йәшәүен, интернаттағы тормошто, уҡыуымды тәфсирләп һораша, ашарға-эсергә етәме, тип тә ҡыҙыҡһына. Осрашҡан һайын яҡшыраҡ уҡырға дәртләндерә, билдәле яҡташтарыбыҙҙы өлгө итеп ҡуя: Рәшит Ниғмәти – бөйөк шағир, тип һөйләүен хәтерләйем, “Хәмзә Дәүләтшин олатайың – техник фәндәр докторы, профессор, уны ҡыуып етергә тырыш”, – тип өндәй.\nӘ минең данлыҡлы интернат-мәктәпкә эләгеүем сит өлкәләрҙә йәшәүсе һәләтле башҡорт балаларын Башҡортостанға йыйып белем биреү, халҡыбыҙ өсөн кадрҙар әҙерләү сәйәсәте менән бәйле булды. 1955-1956 йылдарҙа беҙҙең Һамар өлкәһе Ташбулат ауылы мәктәбенән байтаҡ бала Башҡортостанға ебәрелде, беҙ класыбыҙ менән тиерлек киттек. Мине һәм дуҫым Булат Ноғомановты, уҡыу билдәләренә ҡарап, 1-се башҡорт интернат-мәктәбенә алдылар.\nИнтернат-мәктәпте бөткәс, беҙ, ете малай, уйнап-көлөп, йүгереп йөрөп, имтихандарҙы рабфактыҡылар менән алдан тапшырып, Өфө авиация институтына инеп киттек. 20 июлдә беҙ инде студент инек. 24 июлдә Фатима апай Булат менән икебеҙҙе саҡыртып алды ла былай тине: “Республикаға кадрҙар әҙерләү маҡсатында илдең абруйлы юғары уҡыу йорттарына уҡырға ебәреү өсөн Өфөлә имтихандар аласаҡтар. Әҙерләнегеҙ”. Исемлектә – Бауман исемендәге Мәскәү юғары техник училищеһы (хәҙер – дәүләт университеты), Мәскәү финанс институты, Мәскәү дәүләт университеты һәм башҡа билдәле уҡыу йорттары. Фатима апай етди итеп өҫтәп ҡуйҙы: “Һиңә Мәскәү коммуналь хужалыҡ институтына барырға кәңәш итәм, сөнки Өфөлә был өлкә буйынса юғары белемле белгес юҡ”. Ә минең интернат дуҫтарымдан айырылғым килмәне, ипләп кенә имтихандар ҡағыҙын күрһәтеп: “Фатима апай, мин авиация институтына индем!” – тим. Ул башта аптыраны, шунан маҡтаны.\nБеренсе курста уҡыуҙар башланмаҫ борон беҙҙе Благовещен районына ауыл хужалығы эштәренә ебәрҙеләр. Мин ярҙамсы итеп беркетелгән тракторсы ауырығас, уны алмаштырып, һабан тракторына ултырҙым. Ауылда дүртенсе кластан еҙнәмдең тракторында эшләргә өйрәнеүем бик ярап ҡалды. Бер-ике көндән бригадир минең үҙемә айырым “Беларусь” бирҙе. Таңдан ҡараңғыға тиклем ҡысҡырып йырлай-йырлай рәхәтләнеп эшләнем. Аҙаҡҡы көндә иҫәпләһәләр, иң ҙур хеҙмәт хаҡы – минеке. 29 августа Өфөгә ҡайттыҡ, бысраҡ көйө Майгөл апайҙарға киттем. Мине тиҙерәк ваннаға индереп ебәрҙеләр, майлы кейемдәрҙе йыуҙылар. Ғәзизә инәй менән Фатима апай килеп етте. Майгөл апай: “Бына беҙҙең тракторсы ҡайтты!” – тип көлә. Улар, тракторҙа эшләгәнемде белгәс, хайран ҡалды. Шунан Фатима апай ниндәй тракторҙарҙы белгәнемде, ҡайҙа, нисек өйрәнгәнемде һораша башланы. “Мәктәптәрҙә башланғыс һөнәри белем бирелһә, ҡайһылай яҡшы булыр ине”, – тине ул. Был уй артабан, күпмелер ваҡыттан һуң, мәктәптәрҙә һөнәри белем биреүҙе индереүгә ниндәйҙер этәргес булғандыр, тип уйлайым.\nБеренсе курста уҡығанда яҙ көнө атайым, һуғыш ветераны, иллеһе лә тулмаҫ борон, яу яраларынан вафат булды. Күп кенә зачеттарҙы бирмәгәнлектән, мине имтихандарға индермәнеләр. Ун алты йәшлек ауыл балаһы инем, һөйләшә лә белмәгәнмендер инде. Шул ваҡыт Фатима апай, саҡыртып алып, барыһын да тәфсирләп һораша башланы. Имтиханға индермәгәндәрен белгәс, ректорға шылтыратып, хәлемде аңлатып бирҙе. Шулай итмәһә, мин, ҡыйыуһыҙ малай, уҡыуҙан да төшөп ҡалыр инем...\n... Студент саҡта уҡыуыбыҙ нисек барыуын белешер өсөн ул беҙҙе йыш ҡына эш урынына саҡыртып ала торғайны. Мәғариф министрлығы коридорҙары әллә ҡасан бушаған, ул бер үҙе кабинетында ултыра. Мин, эше кәмегәнен көтөп, ишеге төбөндә ултырам. Телефондан һәр мәсьәләнең төбөнә тоҙ ҡойоуы, асыҡ, аңлайышлы һөйләшеүе ишетелеп тора. Ҡараһыу зәңгәр төҫтәге костюм, ихтыяр көсө яҙылған дөрөҫ йөҙ һыҙаттары, етди тауыш – уның талапсан икәнлеге беренсе ҡараштан уҡ күҙгә ташлана ине. Шул уҡ ваҡытта мин (мин генә түгел, бик күптәр!) уның яғымлы, иҫ киткес хәстәрлекле сағын бихисап күрҙем, күрҙем генә түгел, хәстәрен күп тапҡырҙар тойҙом. Уның әсәйҙәрсә ҡайғыртыусанлығы ярҙамында сит өлкәләрҙән килгән күпме балалар уҡып, дәрәжәле, ил өсөн файҙалы кеше булып китте. Киң күңеллелеге хаҡында һөйләп торорға ла түгел. Шулай булмаһа, мәрйен булып һибелгән милләтебеҙ балаларын нисек йыйнар ине? Беҙҙең яҡтың ғына түгел, Ћарытау, Ырымбур, Силәбе башҡорттары балаларын, мәктәпте бөткәс, юғары уҡыу йорттарына, унан һуң эшкә урынлаштырыу сараһын күрҙе. Халҡыбыҙ үҫһен, алға китһен, тигән изге маҡсат менән эшләне, йәшәне ул. Айырыуса һәләтлеләрен нисек тә булһа ситкә ебәрмәҫкә тырышты.\nУның менән тағы ла бер осрашыу күңелдә уйылып ҡалған. 1972 йылдың яҙы ине. Өсөнсө курстан һуң армияла хеҙмәт итеп ҡайтып, уҡыуымды саҡ дауам итеп йөрөгән сағым. Бер көндө дөйөм ятаҡҡа медицина институтында уҡыусы ауылдашым Нариман Ибраһимов килеп керҙе. “Фатима апай беҙҙе баҡсаһына саҡыра”, – ти. Уларҙың Дим буйындағы дачаларына килһәк, Абдулла еҙнә менән икәүләшеп ер ҡаҙып йөрөйҙәр. “Был министр эше түгел”, – тип шаяртып, көрәген алып, эшләй башланым. Белмәгәйнем, был ваҡытта ул министр вазифаһынан киткән булған икән. Апайым ҡысҡырып көлөп ебәрҙе: “Бына бит, армиянан ҡайтып етмәгән, уже командовать итә!” Эйе, мин инде оялсан ауыл малайы түгел инем, һалдаттан ҡыйыуланып ҡайтҡайным. Шулай итеп, шаярып-көлөп баҡсаны ялт иттереп ҡуйҙыҡ. Апайым беҙҙе өйҙәренә алып ҡайтты, матур итеп һыйланы. Яҙғы ҡояшлы көндә рәхәтләнеп, йылы итеп һөйләшеп баҡсала йөрөүебеҙ бөгөнгөләй хәтеремдә.\nҒөмүмән, Фатима апайҙың ғаиләһендәге татыулыҡ, йылылыҡ йөрәгемә яғылып ҡалған. Уның үҙенә генә хас шаяртыуы иҫемдә. Абдулла еҙнә лә алсаҡ, донъяға киң ҡарашлы, белемле кеше ине. Улар бик матур йәшәнеләр. Улдары Әнүәр, минең кеүек, авиация институтында уҡыны. Миһырбанлы ғаилә вафат булған туғандарының улын тәрбиәләй ине – был егет тә шул уҡ институтта белем алды. Үкенескә ҡаршы, Әнүәр яҡты донъяларҙан иртә китеп барҙы. Ә бына Майгөл апайҙың табип булып эшләгән ҡыҙы Нәфисә менән телефондан йыш һөйләшеп торабыҙ. Һөйләшкән һайын ул мине Өфөгә саҡыра, кил, ғәзиз кешеләребеҙҙең ҡәберҙәренә бергәләшеп зыярат ҡылырбыҙ, ти. Ғүмеремдең мөһим осоронда күңел йылыһын йомарт өләшкән туғандарыбыҙҙың мәңгелек йортон күрер өсөн киләһе йылда Өфөгә йыйынам. Минең кеүек меңдәрсә ябай ауыл балаларының яҙмышына матур йүнәлеш биргән, киләсәк – ғилемлеләр ҡулында, тигән фекерҙе замандаштарына һеңдереп, халҡының улдарын һәм ҡыҙҙарын ил инәһеләй хәстәрләгән оло йөрәкле Фатима апай Мостафинаның ҡәберенә барып, уның яҡты рухы алдында баш эйергә теләйем.\nҺүҙемде тамамлап, журнал уҡыусыларға бер тарихи һүрәт – Фатима апайҙың Өфөлә йәшәүсе Һамар башҡорттары менән төшкән һүрәтен тәҡдим итәм. Барыһын да һанап тормайынса, бер нисәүһен генә атап үтәм. Беренсе рәттә һул яҡтан – Сәхәү олатай Дәүләтшин һәм ейәне, Ћәҙиә Дәүләтшинаның әсәһе Гөлйәүһәр инәй, Майгөл апайҙың ире Фәтих еҙнә һәм ҡыҙы, Фатима апай, Һылыубикә апай һәм уның ҡыҙы, Ғәзизә инәй, Харрас олатай Йәғәфәровтың улы; икенсе рәттә һулдан беренсе – Майгөл апай; өсөнсө рәттә уңдан икенсе – һеңлем Минңур Дәүләтшина, дүртенсе – ауылдашым Зөлхизә Мусина; ә мин иң өҫтә һул яҡлап дүртенсе булып баҫып торам.


Таҙалыҡҡа ни етә! » Башҡортостан гәзите\nҺулаған һауабыҙ сафмы? Эскән һыуыбыҙ таҙамы? Ҡыҫҡаһы, эргә-тирәбеҙ күркәмме? Йәшәйештә иң ҙур иғтибар, минеңсә, ошоларға бирелергә тейеш. Экология мәсьәләһенә яҡын килһәк, ул, әлбиттә, киңерәк күҙ алдына баҫа. Күркәмлек булдырыу маҡсатында Ейәнсура районында “Йәшә, Эйек!” тигән күләмле акция ойошторолдо.\nҒөмүмән, төбәктең ер-һыу атамалары хаҡында бик оҙаҡ һөйләргә мөмкин. Улай ғына ла түгел, уларҙың һәр береһе ҡыҙыҡ ваҡиғалар менән тығыҙ бәйле. Мәҫәлән, Эйек йылғаһына бағышлап бихисап йырҙар ижад ителгән, әҫәрҙәр яҙылған. Ул ни өсөн таҙа булмаҫҡа тейеш? Йылайыр районынан инеш ала ул, артабан тотош тиерлек Күгәрсен районы аша ағып үтә. Иҫәнғол ауылын һуғарып ята, бына нәҡ ошо урында мул һыулы булыуы менән айырылып тора. Мөғжизәне күреү маҡсатында йыл әйләнәһенә бында әллә күпме кеше килә. Билдәле, ҡыш айҙарында балыҡ ҡармаҡлаусыларҙың иҫәбе-һаны юҡ.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, оҙаҡ йылдар дауамында алып барылған күҙәтеүҙәр Эйек йылғаһының үҙгәреүен раҫланы. Был йәмәғәтселектә борсолоу тыуҙырмай ҡалмай, сөнки һыу күҙгә күренеп һайыҡты, ундағы йәнлектәр ҙә кәмеүгә табан бара.\nҒалимдарҙың йылға-һыуҙарыбыҙға битараф булмауы маҡтауға тиң, ти ейәнсуралар.\n– Эйек буйлап битләүгә күтәреләбеҙ, үләндә беленер-беленмәҫ һуҡмаҡ күренеп ҡала, тирә-яҡта таныш түгел үләндәр күкрәп үҫә. Юл ҡыуаҡлыҡтар, ҡуйы үҫентеләр аша үтә һәм иркенлеккә, аҡланға килеп сығабыҙ. Эйек туғайы балан, муйыл, энәлек, миләш кеүек емеш ағастарына бик бай, – тип һөйләгәне хәтерҙә Исламетдин бабайҙың.\nРайон хакимиәтенән белдереүҙәренсә, бындай акциялар киләсәктә лә дауам итәсәк, сара йәш быуында тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләй.


“Кәмһетелгәндәр” сәхнәгә сыҡты » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Кәмһетелгәндәр” сәхнәгә сыҡты\n“Кәмһетелгәндәр” сәхнәгә сыҡты 11.12.2018 // Әҙәбиәт\nЙәштәр театрының ижад өлгөләре.\nТеатр сәнғәтендә ҙур ваҡиға – М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында Зәйнәб Биишеваның “Яҡтыға” трилогияһының беренсе романы буйынса “Кәмһетелгәндәр” спектакленең премьераһы булды. Ҡуйыусы режиссеры – Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мөсәлим Күлбаев.\nБашҡорт рухы – рус телендә\nСпектакль рус труппаһы тарафынан ҡуйылып, рус телендә барыуына ҡарамаҫтан, башҡорт рухы менән һуғарылған. Граждандар һуғышы, революция йылдарындағы төпкөл башҡорт ауылында барған ваҡиғаларҙы һүрәтләү тағы шуныһы менән алдыра: әҫәрҙә ҡайғылы, аяныслы хәлдәр күп булһа ла, ижади төркөм тамашасыларға башкөллө төшөнкөлөккә бирелергә юл ҡуймайынса, урыны-урыны менән көлкөлө мәлдәр, сатирик образдар тыуҙырыуға өлгәшкән.\n“Кәмһетелгәндәр” романын бала саҡта уҡығайным, ҡайһы бер мәлдәре хәтерҙән юйылып та бөткәйне. Йәштәр театрына рәхмәт – тамаша барышында барыһын да бермә-бер хәтергә төшөрөп ултырҙым. Был спектаклде сәхнәләштереүҙең уңышлы булыуы һәм уның авторҙарының ике сәғәт эсенә әҫәрҙең мөһим хәл-ваҡиғаларын һыйҙыра алыуы хаҡында һөйләй.\nАпалы-һеңлеле Емеш (Зарема Сәйетмәмәтова), Йәнеш (Элина Гусева), Бибеш (Светлана Бронникова) – әҫәрҙең төп геройҙары. Актрисаларҙың шул заман шаңдауын, бала күңелен тойоп уйнауы һоҡландыра. Ҡыҙҙарҙың атаһы Байгилдене һынландырған Салауат Нурисламовтың уйыны ла ышандыра – уға ҡарайһың да ярлылығы арҡаһында мөмкинлеге сикләнгән, ерһеҙ йонсоған, балалары өсөн үҙәге өҙөлгән, илдәге үҙгәрештәргә лә битараф ҡала алмаған, яңы ҡатыны Сәрбиямалға ла ярарға тырышып, ҡырҡҡа ярылған шул дәһшәтле ваҡыттарҙағы ирҙең хәсрәтен тойғандай булаһың.\nСәрбиямал тигәндән, Карина Фәтхиеваның ошо ролдә сағыу образ тыуҙыра алыуы күңелгә ятты. Үгәй әсә – Зәйнәб Биишеваның трилогияһында иң яһил, иң кире геройҙарҙың береһе. Әҫәрҙе уҡыу менән, ул елле кәүҙәле, киң яурынлы, тупаҫ йөҙлө ҡатын булып күҙ алдына баҫа. Спектаклдә беҙ бының киреһен күҙәтәбеҙ – Сәрбиямал нескә билле, һылыу йөҙлө, әммә был уның яуыз күңелен, яһиллығын аҡламай. Был йәһәттән актрисаның һөнәри талантын билдәләмәү мөмкин түгел.\nРоманды уҡыған һәр кем Сәлимә менән Хамматтың һоҡланғыс та, тетрәнгес тә мөхәббәт тарихын иҫләйҙер. “Кәмһетелгәндәр” спектаклендә был сюжет һыҙығына ла айырым иғтибар бүленгән. Сая, тура һүҙле, ҡыйыу, алсаҡ, изге күңелле Сәлимәкәйҙе Аида Күлбаева башҡарһа, батыр, ғәҙел, халҡының яҡты киләсәге өсөн йәнен-тәнен аямаған Хамматты Вадим Ҡылысов уйнаны.\nБибеш менән Хисбулланың ғаилә тарихы ла ҡыҙыҡлы: йәшләй генә көсләп кейәүгә бирелгән Бибеш тәүҙә бейеме тарафынан ҡыйырһытылып йәшәй, Хисбулла менән дә аралары тейешле юлға төшкәнсе ярайһы уҡ ваҡыт үтә. Әммә тора-бара улар араһында бер-береһенә иғтибар, ихтирам арҡылы һөйөү хистәре ярала. Бибеш ейән табып биргәс, Таибә лә килененә мөнәсәбәтен үҙгәртә. Романда һүрәтләнгән ваҡиғаларҙың барыһы ла һыйған спектаклгә. Хисбулла ролендәге Заһир Яруллинға, Таибәне уйнаған Альбина Кашановаға оҫталыҡтары өсөн афарин тип кенә әйтергә ҡала.\nИштуғандың (Дмитрий Гусев) яныу-ярһыуҙары, уның дуҫы Әхәт (Евгений Лопатин) менән революцияны ҡуш ҡуллап ҡаршы алыуҙары, Айһылыу (Иванна Калмыкова) менән мөхәббәте, ауыл йәштәре менән бергәләп Муллаға (Марат Сәйфуллин) ҡаршы тороуҙары киҫкен ваҡиғалар аша мауыҡтырғыс итеп һынландырылған.\nҺатыбал (Азат Маликов), Әхмәтша (Рәмзил Сәлмәнов) кеүек кире геройҙар спектаклгә, руссалап әйткәндә, “борос” өҫтәп ебәрҙе, әҫәрҙең төп идеяһының береһе яҡшылыҡ менән яманлыҡ көрәшен тулыраҡ һынландырырға ярҙам итте.\nӨммөкәйҙе уйнаған Гөлшат Ғайсина спектаклде музыкаль яҡтан биҙәүсе төп көс булып торҙо. Уның моңло тауыш менән башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыуы тамашаны мәғәнәүи яҡтан тулыландырҙы, башҡорт халҡының ул ваҡыттағы ғөрөф-ғәҙәттәрен сәхнәләштерергә ярҙам итте.\nҒөмүмән, премьера уңышлы уҙҙы. Тамаша һуңында “Ниңә спектакль башҡорт телендә түгел?” тигәнерәк фекерҙәр ишетелде. Уларға яуап итеп шуны әйтер инем: Зәйнәб Биишеваның мәшһүр романын, башҡорт халҡының шул замандағы көнкүрешен, зарлы йәшәйешен, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының революцияға тиклемге ауыр тормошон, етем ҡалған балаларҙың аяныслы бала сағын мөмкин тиклем күберәк кеше ҡараһа, насармы ни?!\nСәй табынындағы әңгәмә\nТеатр үҙ тамашасыһын икенсе яңы спектакль менән ҡыуандырмаҡсы: башҡорт труппаһы Зәйнәб Биишеваның әҫәре буйынса “Мөхәббәт һәм нәфрәт”те сәхнәгә сығарасаҡ. Әле спектакль өҫтөндә ҡыҙыу эш бара.\nМ. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры режиссерҙары һәм актерҙары сәй табынында журналистар менән осрашыуҙа ошо хаҡта һөйләште.\n– Беҙ башта был әҫәрҙе мюзикл булараҡ ҡуйырға уйлағайныҡ, – ти режиссеры Рөстәм Хәкимов, – әммә уны уҡып сыҡҡас, күберәк хикәйәләүгә ҡоролғанын аңланыҡ. Беҙҙең алға ла ҙур күләмле әҫәрҙе нисек бер спектаклгә һыйҙырырға, тигән һорау килеп баҫҡас, “Титаник” фильмындағы алымды ҡулланырға булдыҡ – бер мөхәббәт тарихы фонында – ҙур фажиғә. “Мөхәббәт һәм нәфрәт”тә мөхәббәт – үҙе бер стихия. Диңгеҙ, Ел, Ай, Ҡояш – барыһы ла беҙҙең спектаклдә тере йән эйәләре.\nШулай уҡ “Ни өсөн театрҙа балалар өсөн әкиәттәр башҡорт телендә түгел?” тигән бик етди һорау күтәрелде һөйләшеүҙә. Театр директоры Азат Йыһаншин был һорауҙың урынлы икәнен билдәләне. Проблеманың төп сәбәбе – тамашасы булмауҙа. Театр өсөн план үтәлеүе мөһим, ә был тулы зал йыйыуҙы талап итә.\n– Был мәсьәлә өсөн беҙҙең дә йөрәк әрней. Башҡорт телен үҫтереү хаҡында һүҙ бара икән, был йәһәттән ошондай күренештәргә лә иғтибар бүлергә кәрәктер, – тине Азат Нәзир улы.\n– Бындай хәл үҙебеҙҙең әүҙем булмағанлыҡтан килә, – тине Милли йәштәр театрының әҙәби-драматургия бүлеге етәксеһе Шәүрә Шәкүрова. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең халыҡҡа һүлпәнлек хас. Башҡорт әкиәттәренә йөрөмәү, башҡорт китаптарын һатып алмау ҙа ғәҙәти.\nТөбөнә төшөп уйлап ҡарағанда, был – бик етди проблема, һәм ул баш ҡалабыҙҙың ғына түгел, республикабыҙҙың башҡа милли театрҙарына ла ҡағыла. Был осраҡта “балыҡ башынан серей” тигән әйтем урынлылыр, сөнки балаһына башҡорт телен өйрәтмәгән, милли рухта тәрбиә бирмәгән ата-әсә уны башҡорт телендә үткән мәҙәни сараларға ла йөрөтмәйәсәк. Театрҙарҙың Өфөлә генә түгел, хатта шул уҡ Сибайҙа башҡорт әкиәттәренә тулы зал йыя алмауы – бик аяныслы күренеш. Һәм мәсьәлә хәл итеүҙе талап итә.\nҺөйләшеүҙә ҡатнашҡан актерҙар Илгиз Таһиров, Рәмзил Сәлмәнов, Алтынай Хамматова, Зарема Сәйетмәмәтова һәм башҡалар үҙҙәренең яратҡан сәхнә әҫәрҙәре менән уртаҡлашты.\n– Мин дә, башҡалар кеүек, үҙ театрымдың патриоты, бында ғәжәпләнерлек урын юҡ, тип уйлайым, – тине Алтынай һәм театр ҡуйған спектаклдәрҙе ҡат-ҡат ҡарауы хаҡында әйтеп үтте.\n– Миңә үҙебеҙҙә барған “Левушка” спектакле оҡшай, – тине Рәмзил Сәлмәнов, – яңыраҡ уны ҡарағанда ошондай хәл булды: минән артта ултырған оло йәштәге ике апай, спектаклдә христиан динлеләр хаҡында һүҙ барһа ла, уның мосолмандар тураһында ла икәне хаҡында һөйләшеп ултырҙылар. Ҡыҙығып китеп диктофонымды ла ҡабыҙҙым хатта.\nМилли йәштәр театры журналист халҡына айырыуса иғтибарлы һәм ихтирамлы. Сәй табынында ошондай йәнле һөйләшеүҙәр хеҙмәттәшлек ептәрен нығытыуға булышлыҡ итә.


Йондоҙнамә (12-18 декабрь) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (12-18 декабрь)\nАуырлыҡтар осраһа ла, бирешмәҫһегеҙ. Файҙалы һәм өмөтлө аралашыуҙар көтөлә. Кешеләрҙе аңлауы еңеләйер. Улар ҙа һеҙгә һәр саҡ ышаныс менән ҡарар. Йомалағы үҙгәрештәр тик яҡшыға булыр.\nУҡып йөрөгәндәр өсөн көсөргәнешле осор башланыр. Шишәмбеләге хәлдәр тиҙ асыҡланмаҫ, ваҡиғалар барышын бер аҙ көтөргә тура килер, моғайын. Бәғзеләр икенсе эшкә күсеү тураһында йышыраҡ уйланыр.\nШәхси тормошоғоҙҙо сер итеп һаҡларға тырышығыҙ. Ҡыйынлыҡтар осрап торор. Уларҙың бәғзеләрен урап үтергә эске тауышығыҙ ярҙам итер. Кеше аҡсаһы менән эш итергә тура килер, бәлки. Был йәһәттән һаҡ булығыҙ.\nОсор барышында эштәрегеҙ күбәйер. Уларҙы тәртипкә килтермәһәгеҙ, өлгөрөүе бик ауыр буласаҡ. Шаршамбыла туғандарығыҙҙан ниндәйҙер яңылыҡ ишетерһегеҙ. Кесе йома етди мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн уңайлы.\nБарыһы ла яҡшы барыр. Кешеләр менән еңел уртаҡ тел табырһығыҙ. Бәғзеләр ниндәйҙер ҡатмарлы мәсьәләне хәл итеү юлын күрер. Кесе йомала бер ҙә уйламаған хәлгә юлығыуығыҙ ихтимал.\nБыл арала элегерәк башлаған ҙур эшегеҙҙе уңышлы тамамларһығыҙ. Шаршамбыла һеҙҙе ниндәйҙер иҫтә ҡалырлыҡ уңыш, кәйеф күтәрерлек ваҡиға көтә. Ғөмүмән, аҙна үткәндән фәһем алыу өсөн уңайлы.\nӘүҙемлегегеҙ артһа ла, ҡайһы бер эштәргә көсөгөҙ етмәүе лә ихтимал. Ғөмүмән, аҙна тыныс үтер, бер аҙ хәл йыйырһығыҙ. Шаршамбы ғына мәшәҡәтле көтөлә, бар һөйләшеүҙәр файҙаһыҙ булыр.\nШәхси тормошоғоҙҙа ҡыйынлыҡтарға осрарһығыҙ. Кемдер эштәрегеҙгә ҡыҫылырға самалай һымаҡ. Кесе йомалағы ваҡиғалар мотлаҡ ҡыуандырыр. Аҡсағыҙҙы уйлап тотоноғоҙ.\nАҡса менән бәйле эштәрегеҙ яҡшы барыр. Яңы килем сығанағы табырһығыҙ. Шулай ҙа йондоҙҙар аҙнаны артыҡ көсәнмәй үткәрергә кәңәш итә. Күберәк ялға һәм үҙегеҙгә иғтибар биреүегеҙ дөрөҫ булыр.\nҠатмарлы осор. Үҙегеҙҙе хаҡлы һанаһағыҙ ҙа, дәғүәләргә инмәҫкә тырышығыҙ. Төп эшегеҙҙә етәкселәрегеҙ күҙенә артыҡ күренмәгеҙ. Һуңғы ваҡытта уйлап йөрөгән ҙур эште бер аҙға кисектерергә тура килер. Йомала алданыуҙан һаҡланығыҙ.\nДонъя мәшәҡәттәре һеҙҙе бар яҡтан да уратып алыр. Яҡындарығыҙҙың ярҙамына өмөт итмәгеҙ, барыһын да үҙегеҙ эшләгеҙ. Был арала бурысҡа аҡса алһағыҙ, ҡайтарыуы ҡыйын булыр. Башҡаларға хәлегеҙҙе белдермәҫкә тырышығыҙ.\nЙондоҙҙарҙың ярҙамын һәр саҡ тойоп йәшәрһегеҙ. Быны эске тауышығыҙ белдереп торор. Ниндәйҙер серҙәрҙе, элек белмәгән нәмәләрҙе аңлауығыҙ ихтимал. Шишәмбеләге хәлдәр һеҙ уйлағанса тамамланыр.\nСығыу ваҡыты 13-12-2016, 11:27 | Ҡаранылар: 634


Азат Абдуллин «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» исеменә лайыҡ булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nАзат Абдуллин «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» исеменә лайыҡ булды\n15:24, 11 сентября 2014 Йәмғиәт\nБилдәле яҙыусы һәм драматург Азат Абдуллин – юғары профессиональ оҫталығы һәм күп йылдар буйына намыҫлы хеҙмәте өсөн – «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Тейешле указға республика башлығы Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы.\n1970-се йылдарҙа Азат Абдуллин бөтә Союзда «Ун өсөнсө председатель» драмаһы менән билдәлелек яулай. Советтар заманында, тәүге тапҡыр колхоз ауылы тормошондағы тәрән ҡапма-ҡаршылыҡтар сағылған, пьеса Вахтангов исемендәге театрҙа ҡуйыла. Төп ролде Василий Лановой башҡара. Артабан постановка илдең йөҙҙән ашыу театрында, шулай уҡ Болгарияла, Чехославакияла, Румынияла, АҠШ-ла ҙур уңыш менән бара. 1985 йылда автор «Һуңғы уҙаман» исеме аҫтында был драманың дауамын яҙа. 2004 йылда Азат Абдуллиндың, Рудольф Нуриевтың тормошона арналған, «Раббым баҡсаһы» пьесаһы буйынса Роман Виктюктың театрында спектакль ҡуйыла.\nПьесаларҙан башҡа Азат Абдуллин публицистик очерктар һәм повестар яҙа.\nТеги: наградалар,маҡтаулы исемдәр,халыҡ яҙыусыһы


Яңы һүҙҙәр - Howling Pixel\nТелдең һ-ҙлек составы туҡтауһыҙ үҙгәреп тора. Уның үҙгәреүе, артыуы йә кәмеүә туранан- тура йәмғиәттең, фәндең, техниканың, мәҙәниәттең торошо, үҫеше, алға китеше менән бәйләнгән. Телдә яңы барлыҡҡа килгән һүҙҙәрҙе неологизмдар тип атайҙар. Неологизм - грек һүҙе, урыҫ теле аша башҡорт теленә килеп ингән. Неос-яңы, логос- һүҙ.\nАнтоним — ҡапма-ҡаршы мәғәнә аңлатҡан һүҙҙәр. Мәҫәлән: аръяҡ — бирьяҡ; ҡыйын — рәхәт; тиҙ, шәп — әкерен; шатлыҡ —ҡайғы; һуң — башта.\nТелдең һ-ҙлек составы туҡтауһыҙ үҙгәреп тора. Уның үҙгәреүе, артыуы йә кәмеүә туранан - тура йәмғиәттең, фәндең, техниканың, мәҙәниәттең торошо, үҫеше, алға китеше менән бәйләнгән.\nТелдә яңы барлыҡҡа килгән һүҙҙәрҙе неологизмдар тип атайҙар. Неологизм- грек һүҙе, урыҫ теле аша башҡорт теленә килеп ингән. Неос-яңы, логос- һүҙ.\nВаҡыт үтеү менән һөйләштән төшөп ҡала барған һүҙҙәрҙе архаизмдар тип йөрөтәләр.\nБер һәм күп мәғәнәле һүҙҙәр\nБашҡорт телендә күп һүҙҙәр бер генә мәғәнәне белдерә. Улар бер мәғәнәле һүҙҙәр тип атала. Ә ҡайһы бер һүҙҙең бер нисә мәғәнәһе була. Улар күп мәғәнәле һүҙҙәр тип йөрөтөлә.\nҺәр телдә диалекттар бар. Һәр диалект һөйләштәрҙән тора. Диалекттағы һүҙҙәрҙең күбеһен дөйөм башҡорт теленә хас һүҙҙәр тәшкил итә. Бер диалект вәкиле икенсе диалект вәкиле менән иркен аралаша ала.\nИжек — һүҙҙең бер тын менән әйтелә торған быуыны. Һүҙ ижектәргә бүленә.Һүҙҙә нисә һуҙынҡы өн булһа, шул тиклем ижек була. Һүҙ бер нисә ижектән торорға мөмкин.Ижектә бер һәм бер нисә өн булырға мөмкин: хат, у-лар, ҡа-ла, ба-ла-лар-ҙы-ҡы.\nИнтернациональ һүҙҙәр — башҡорт теленә урыҫ теле аша башҡа телдәрҙән килеп ингән һүҙҙәр. Уларҙың күбеһе халыҡ-ара һүҙҙәргә ҡарай, сөнки улар башҡорт теленән башҡа бик күп телдәрҙә актив ҡулланыла. Директор, опера. клуб, факультет һ. б\nМөнәсәбәт һүҙҙәр — һөйләүсенең теге йәки был предметҡа, күренешкә, эш-хәрәкәткә, уй-фекерен, ҡарашын, теләген, мөнәсәбәтен, шулай уҡ предметтың барлығын, юҡлығын белдергән һүҙҙәр.\nОмоним — әйтелештәре һәм яҙылыштары бер төрлө булып та, төрлө мәғәнә аңлатыусы һәм килеп сығышы менән төрлө сығанаҡтан булған һүҙҙәр.\nПрофессиональ һүҙҙәр - билдәле бер һөнәр кешеләре тарафынан ҡулланылған һүҙҙәр һәм һүҙбәйләнештәр. Мәҫәлән:табип, диагноз, наркоз, укол, поликлиника, рецепт һүҙҙәре медицинаға; катет, биссектриса, алгебра, геометрия, тамыр, радикал- математикаға ҡарай.\nСиноним — мәғәнәләре яғынан бер- береһенә тап килгән йәки яҡын булған һүҙҙәр. Синоним һүҙҙәрҙе һөйләмдә бер- береһе менән алмаштырып була.\nСифат — предметтың билдәһен белдергән һүҙ төркөмө, ниндәй?, ҡайһы?, ҡайҙағы?, ҡасанғы? һорауҙарына яуап бирә. Сифат исемдең алдынан килеп, уны асыҡлай\nФразеологик берәмектәр - лексик яҡтан өлөштәргә бүленмәгән, бер нисә һүҙҙән тороп, бер генә мәғәнә аңлатыусы һүҙҙәр ҡушылмаһы. Мәҫәлән: тамаҡ ялғау, күҙ терәү, билбау аҫты бушау, һөрән һалыу.\nФразеологик берәмектәр ике йәки унан күберәк һүҙҙәрҙән тора. Ул һүҙҙәр бер-береһенә мәғәнәләре яғынан ныҡ бәйләнгән була. Уларҙы башҡа һүҙҙәр менән алмаштырып булмай. Мәҫәлән: төп башына ултыртыу фразеологик берәмегенә ингән һүҙҙәрҙе айырып алһаҡ, уларҙың һәр береһе үҙенең төп мәғәнәһен аңлата: төп-ағасты киҫеп алғандан һуң ҡалған өлөшө, ултырыу-берәй әйбер өҫтөнән урын алыу. Был һүҙҙәр бер нисек тә алдау мәғәнәһен бирмәй. Ә уларҙы бергә әйтһәң, тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙҙәр килеп сыға. Шуға ла фразеологик берәмектәр күсмә мәғәнәлә ҡулланыла. Улар һөйләү йәки яҙыу телмәренең тәьҫирен көсәйтә.\nЫмлыҡтар — башҡорт телендә кешеләрҙең хис-тойғоларын, кисерештәрен, йән эйәләренең, предметтарҙың тауыштарын сағылдырыу, шулай уҡ ҡош- ҡорттарҙы саҡырыу йәки ҡыуыуҙы белдереүсе һүҙҙәр.\nҠаҙаҡ теле — ҡаҙаҡ халҡының милли теле, Ҡаҙағстан Республикаһының дәүләт теле. Шулай уҡ Ҡаҙағстан менән күрше булған Рәсәй Федерацияһы өлкәләрендә, Ҡырғыҙстанда, Тажикстанда, Төркмәнстанда, Үзбәкстанда, Афғанстанда, Иранда, Ҡытайҙа, Монголияла, Паҡстанда, Төркиәлә һ. б. таралған\nТөрки телдәренең ҡыпсаҡ төркөмөнөң ҡыпсаҡ-нуғай төркөмсәһенә ҡарай.\nҺан (һүҙ төркөмө)\nҺан (рус. числительное) — предметтың иҫәбен, уның һаналыу тәртибен белдергән һүҙ. Нисә, күпме, нисәү, нисәшәр, күпмешәр һорауҙарына яуап бирә. Ун йыл (нисә йыл?), йөҙләп өй (күпме өй?),биш бала (нисә бала?), 5-се автобус (нисәнсе автобус?).\nҺөйләм — синтаксистың төп берәмеге. Һөйләүсенең йәки яҙыусының тыңлаусыға йәки уҡыусыға әйтергә теләгән фекере һөйләмдә формалаша.\nБашҡорт телендә лә башҡа телдәрҙәге кеүек ябай һөйләм һәм ҡушма һөйләм була. Улар бүлектәргә бүлеп өйрәнелә.


Йәрмәкәй башҡортоноң әйткәне | Всемирный курултай башкир\nЕтмәһә, Ҡырым башҡорттары ҡоролтайы етәксеһе Даларис ағай Имелбаев батыр яҡташыбыҙҙың ҡаһарманлығы, ошонда йәшәүе хаҡында һөйләп алып китте. Бына бит: ҡаланың сағыу урындарының береһендә батырҙары менән дан ҡаҙанған милләтемдең ғәййәрлеген тағы ла бер тапҡыр иҫкә төшөрөп, Ғәли Әхмәт улы Мәжитовтың исеме яҙылып, һүрәте ҡуйылған!\nСара һуңында әүҙем йәмәғәт ағзаларына район хакимиәте башлығы Илшат Райманов Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Уға Әбүзәр Мөхәмәтйәнов, Ратмир Муллағәлиев, Рәмис Ғәбиҙуллин, Розалия Миңлебаева, Мәғдәнис Сиражева лайыҡ булды. Районда башҡорт теле дәүләт теле булараҡ ҡына түгел, ә туған тел булараҡ та өйрәнелһен ине. Бөгөн Йәрмәкәй районында башҡорт булмаған 1278 баланың 1027-һе башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнә. Был һәйбәт, әммә туған тел булараҡ башҡорт балаларының үҙ теленә ынтылып үҫеүе шарт. Ғөмүмән, башҡаларға телде өйрәтергә тырышҡансы, беҙгә, башҡорттарға, үҙ телебеҙҙе бар тулылығында, һәр диалектын белеп өйрәнһәк, яҡшыраҡ булыр ине! Матур сығыштар, төплө фекерҙәр ишетеп ҡайттыҡ беҙ Йәрмәкәй еренән. Улар Башҡортостан Республикаһын бар иткән халыҡ вәкиле. Милли асылды яҡлайбыҙ, тип торалар.\n« Силәбеләр бер ҡоролтайға тупланды\nБашҡортлоғоң ғәмәлеңдә сағылһын! »


“Табын”лы булһын һәр йорт!\n9 Июль 2019, 11:54\nХөрмәтле гәзит уҡыусылар! Матбуғатҡа яҙылыу кампанияһының 14 июлгә тиклем оҙайтылыуы тураһында хәбәр иткәйнек инде. 2019 йылдың икенсе ярты йыллығына “Табын” гәзитенә ошо арауыҡта яҙылып өлгөрөргә тырышығыҙ.\nМатбуғатҡа яҙылыу кампанияһы йомғаҡтары буйынса үткәрелгән бүләк отош еңеүселәренең береһе Йөҙимән ауылынан Әминә Мөхәмәт ҡыҙы Мәхмүтова (һүрәттә) бүләген редакциянан килеп алды ла инде. Ҡалғандарҙы ла редакцияла көтәбеҙ.


Өфөлә көрәш буйынса милли чемпионат старт алды\nБашҡортостан, "Башинформ", 13 декабрь 2011.\nБашҡортостандың баш ҡалаһында көрәш буйынса Рәсәй чемпионаты һәм беренселеге старт алды.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Рәсәй Федерацияһының Милли спорт көрәше федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Көрәш һәм билбау көрәше буйынса федерацияһы уның ойоштороусылары булып сығыш яһай.\nЧемпионат менән беренселектә Рәсәй Федерацияһының 28 төбәгенән 300-ләп спортсы ҡатнаша.\nПризерҙар — 16-19 йәшлек егеттәр араһында — 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80 килограмға тиклем, 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияларында; ололар (19 йәштән өлкәнерәктәр) 60, 65, 70, 75, 80, 85, 90, 100-гә тиклем һәм 100 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияларында билдәләнәсәк.\nЯрыштарҙы асыу тантанаһында «Олимп» өлгөлө эстрада-спорт студияһы ҡыҙҙары һәм М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының «Стардл» спорт–аэробик шоу вәкилдәре сығыш яһаны.\nСпорт байрамында ҡатнашыусыларға һәм ҡунаҡтарға тәбрикләү һүҙҙәре менән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина һәм Рәсәй Федерацияһының Милли спорт көрәше федерацияһы рәйесе Зәүҙәт Миңләхмәтов мөрәжәғәт итте. Улар батырҙарға һәм тамашасыларға келәмдә ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс көрәш теләне.\nТантананан һуң «Динамо» комплексында киң мәғлүмәт саралары өсөн матбуғат конференцияһы үтте.\nУның барышында Рәсәйҙең Көрәш федерацияһы рәйесе Зәүҙәт Миңләхмәтов был спорт төрөнөң бай тарихы һәм йолалары булыуын билдәләне. Көрәш – татар һәм башҡорт халыҡ байрамдарының мотлаҡ атрибуты. Әлеге чемпионат 2013 йылда Ҡазанда үтәсәк Универсиадаға әҙерлек этаптарының береһе булараҡ ҡабул ителә.\nБР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Вячеслав Чернов көрәш буйынса ошондай мөһим турнирҙы үҙебеҙҙә үткәрергә мөмкинлек биреүҙәре өсөн рәхмәтен еткерҙе, һәм был төрҙө көрәшкә бәйле башҡа ярыштарға, шул иҫәптән, мәҫәлән, милли һәм Олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса бөтә донъя уйындарына индерергә кәрәклеген билдәләне.


Хәбәрҙәр - 06.04.16\nХәбәрҙәр - 05.04.16\nХәбәрҙәр - 04.04.16\nХәбәрҙәр - 01.04.16\nБашҡортостанда гидротехник ҡоролмалар яҙғы ташҡынға әҙер\nБашҡортостанда гидротехник ҡоролмалар яҙғы ташҡынға әҙер. Йомағужа һыуһаҡлағысында үткән махсус күнекмәләр төрлө хеҙмәттәрҙең оло һыуҙы ҡаршы алыуға тулыһынса әҙер булыуын күрһәтте. Күнекмә сценарийы буйынса һыуһаҡлағысҡа ағастар һәм бүрәнәләр ағып килеп тығылған. Улар гидротехник ҡоролмаға һәм...\nЯҙғы ташҡынға яҡынса фаразлауҙар яһалды. Быйыл Ағиҙел йылғаһы бассейнындағы күпселек йылғаларҙа һыуҙың максималь кимәле нормаға ярашлы, әммә ташҡын ваҡытында 20-70 сантиметрға юғарыраҡ булыр, тип көтөлә.Өфөлә йылғалар – 6-12 апрелдә, Башҡортостанда апрелдең беренсе декадаһы аҙағында һәм икенсе...\nБыл аҙнала температура тейешле норманан бер аҙ түбәренәк буласаҡ\nБашҡортостанда һигеҙенсе көн рәттән һауа торошона бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы иғлан ителә. Бөгөн дә ҡотҡарыусылар республикала дауыл булыу ихтималлығы тураһында иҫкәртә. Көслө циклон бигерәк тә көньяҡ райондар өсөн хәүефле. Елдең тиҙлеге урыны менән секундына 18-23 метрға етер, тип...\nСалауат полицияһы мутлашыусыларҙы эҙләй\nСалауат полицияһы 30-35 йәшлек ҡатынды һәм 15-16 йәштәге үҫмер ҡыҙҙы эҙләй. Улар 87 йәшлек ҡартты алдап уның 11 мең һум аҡсаһын урлауҙа ғәйепләнә. Мутлашыусылар өлкән йәштәге ирҙең фатирына инә һәм үҫмер ҡул йыуырға урын ҡайҙа икәнлеген белешкән саҡта, икенсе ҡатын һыу биреүҙе үтенә. Ир был...\nБөйөк Британия Премьер-министры Тереза Мэй Европа советы президенты Дональд Тускка “брексит” процедураһын башлау тураһында хат юлланы. Был документ Европа берлеге тураһында Лиссабон килешеүенең 50 статьяһын ғәмәлгә ашыра башлауҙы аңлата. Уға ярашлы, һәр ил Европа союзынан сыға ала. Парижда...\nБашҡорт дәүләт университетында республиканың финанс министры Рида Собханғолова Дәүләт идаралығы буйынса кесе академия тыңлаусыларын дәүләт хеҙмәте үҙенсәлектәре менән таныштырҙы. Дәүләт идаралығы буйынса кесе академия проекты Рәсәй президентының Волга буйы федераль округында тулы хоҡуҡлы вәкиле...\nАуыл ерендә күпме аҡса эшләргә мөмкин?\nҠариҙел районынан Өлфәт Ҡараматов әйтеүенсә, ялҡау булмаһаң ауылда ла лайыҡлы тормош көтөргә мөмкин. Эшҡыуар Өлфәт Ҡараматов цехында эшләнгән билмән бер ай эсендә һатылып бөтә. Бында шулай уҡ манты, төрлә кәтлит төрҙәре, быҡтырылған ит тә һатып алырға мөмкин. Цех хужаһы Өлфәт Ҡараматов өс йыл...\nБашҡортостан торлаҡ төҙөлөшө буйынса илдә алдынғы урындарға сыҡты\nБашҡортостан торлаҡ төҙөлөшө буйынса илдә алдынғы урындарға сыҡты. Төбәк донъяның 40 дәүләте менән хеҙмәттәшлекте нығытҡан, ә бына тыуым кимәле кәмей, күптәр икенсе төбәктәргә күсә. Был хаҡта бөгөн республиканың үткән йылдағы социаль-иҡтисади үҫешенә арналған кәңәшмәлә һүҙ барҙы\nӨфөлә ҡаҙанлыҡ шартланы. Урындағы халыҡ көслө шартлау тауышы һәм тәҙрәләр ватылғанын ишеткән. Һөҙөмтәлә ҡаҙанлыҡ бинаһы өлөшләтә емерелгән. Йәрәхәтләнеүселәр юҡ. Авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡаланың барлыҡ махсус хеҙмәттәре лә ҡатнашты. Бөгөн иртәнге биштә йылылыҡ менән тәьмин итеү...\nҒыйраҡ хәрбиҙәре һәм Америка етәкселегендәге коалиция вәкилдәре утҡа тотолған биләмәләргә хәбәрселәрҙе индермәҫ өсөн барыһында эшләргә тырыша. Ошондай юл менән улар тыныс халыҡ араһында һәләк булыусылар тураһындағы мәғлүмәтте йәшерергә тырыша. Шаһиттар әйтеүенсә, террорсыларҙан тыш,...\nӨфө вольер хужалығында айыуҙар йоҡонан уянды\nӨфө вольер хужалығында айыуҙар йоҡонан уянды. Урман хужалары был ҡышты тынысһыҙ үткәрҙе. Шуға ла тәүге ҡояш нурҙары менән өңөнән сығырға ашыҡты. Әле улар аҙыҡҡа өсләтә баҫым яһай. Бындағы йәнлектәр өсөн йылдың еңел йә көсөргәнешле мәле юҡ. Көндәлек мул аҙыҡ, ситлектәге тотҡонлоҡ үҙенекен итә....\nҠариҙел районында сәйнүк музейы барлыҡҡа килеүе ихтимал\nҠариҙел районында сәйнүк музейы барлыҡҡа килеүе ихтимал. Меңгә яҡын сәйнүкте Байҡы ауылында йәшәүсе Ирина Пушкарева йыйған. Уның коллекцияһы менән беҙҙең хәбәрселәр ҙә танышты.Йорт эсендәге бер бүлмәһен ул бәләкәй музейға әйләндергән. Ханым был ҡыҙыҡлы шөғөлдө ҡаланан ауылға йәшәргә күскәс үҙ...\n"Тарихымды онотмам, тамырымды ҡоротмам"\nБлаговар районы Һарайлы ауылында шәжәрә байрамы үтте. Сарала йәше лә, олоһо ла берҙәй теләп ҡатнашты. Шәжәрә байрамы халыҡтың үҙ тамырҙарына ҡарата ҡыҙыҡһыныуы көсәйтеүгә, милли йолаларҙы тергеҙеүгә ҙур этәргес. Бындай саралар йәш быуындың үҙ нәҫелен ете быуынға тиклем белеп үҫеүенә лә ярҙам...\nӨфөлә ВАЗ машинаһы полиция хеҙмәткәрен бәрҙергән\nӨфөлә ВАЗ машинаһы полиция хеҙмәткәрен бәрҙергән. Быны шаһиттар кеҫә телефонына төшөрөп алған. Патруль пост хеҙмәтенең бер-нисә хеҙмәткәре водителгә туҡтарға ҡуша. Әммә ул газға баҫып бер хеҙмәткәрҙе төкөтә һәм тиҙ арала ҡасыу яғын ҡарай. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, бер...\nРеспубликаға ҡайтанан ҡарлы-буранлы ҡыш килде\nРеспубликаға ҡайтанан ҡарлы-буранлы ҡыш килде. Юлдарҙың айырым өлөштәренә көрт һалды. Һепертмә буран һәм боҙлауыҡ сәбәпле бөгөн Өфө-Стәрлетамаҡ юлында хәрәкәт ҡатмарлашты. Шаһиттар етди авариялар тураһында хәбәр итә. Республиканың төнъяғында ла юлдарҙа ҡатмарлы хәл күҙәтелә. Ғәҙәттән...\nЯуаплылыҡ талап иткән осор\nБашҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты Өфөнөң һыу баҫыу биләмәһенә ингән биҫтәләр исемлеген төҙөнө. Исемлек һыу кимәленең күтәрелеүенә ярашлы төҙөлгән. Яҙ һайын Козарез ҡасабаһына юлды һыу баҫа — бының өсөн һыу кимәленең 500 сантиметрға күтәрелеүе лә етә. Әгәр ул 900...\nБелоруссия ОМОН-ы Минск уртаһында ҡаршылыҡ акцияларында ҡулға алыныусыларҙы азат итеүҙе талап итеп урамдарға сығыусыларҙы тотҡан. Властар әйтеүенсә, барлыҡ акциялар килешелмәйенсә үткәрелгән. Чехиялағы зоопарктарҙың береһендә носорогтарҙың мөгөҙҙәрен ҡырҡа башлағандар. Был уларҙы...\nБашҡортостан аграрийҙары яҙғы сәсеү эштәренә әҙерләнә\nБашҡортостан аграрийҙары яҙғы сәсеү эштәренә әҙерләнә. Әле хужалыҡтарҙа минераль ашламалар, яғыулыҡ-майлау материалдары, орлоҡ туплау бара. Бынан тыш, техника һәм тағылма инвентарь төҙөкләндерелә. Минераль ашламалар туплау буйынса Бүздәк, Бөрйән, Ғафури, Дәүләкән, Дүртөйлө, Ишембай, Ҡырмыҫҡалы,...\nКибеттәрҙә халыҡ күптәп итек һатып ала\nӨфөлә быйылғы ташҡынға фараздарҙы ишетеү менән һыуға яҡын йәшәүселәр кәмә һәм итек магазины кәштәләрен бушата башлаған. Магазиндарҙа халыҡ сиратҡа теҙелеп итек ала. Һатыусылар әйтеүенсә, тәүлегенә кәмендә 200 пар һатыла, бындайҙы һыу ташҡан ваҡытта ла күргән юҡ, тип аптырай һатыусылар. Ташҡындың...\nБурысың бар икән-түлә\nБурыслыларға ҡарата төп яза – милкен тартып алыу. Суд приставтары һалым инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре менән берлектә үткәргән даими рейдтар ваҡытында йыл башынан алып өс йөҙҙән ашыу автомобилде арестҡа алған. Рейд барышына беҙҙең хәбәрселәр ҙә шаһит булды. Ни өсөн бурыслылар хәлде һуңғы сиккә...\nУчалыла ике поезд бәрелешеү һөҙөмтәһендә 4 кеше һәләк булған\nУчалыла ике поезд бәрелешеү һөҙөмтәһендә 4 кеше һәләк булған. Локомотивтар бер-береһенә сәғәтенә 40 километр тиҙлек менән бәрелгән. Уларҙың береһе буш, икенсеһенә- яғыулыҡ майлау материалдары тейәлгән булған. Фажиғәлә өс кеше һәләк булған, 1 кеше ауыр хәлдә дауаханала ята. Тағы ла бер эшсе...\nБөгөн дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһы үтте\nБөгөн дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһы үтте. Илдең именлеген һәм үҫешен тәьмин иткән тармаҡтар күп, уларҙың һәммәһе лә төп урынға хеҙмәт кешеһен ҡуя. Республика хаҡына һәм үҙ маҡсатына тоғро ватандаштарыбыҙҙың бер төркөмөнә бөгөн дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһы үтте. Башҡортостандың...\nБашҡортостан халҡы оло һыуҙы ҡабул итергә әҙерләнә\nБыйыл Башҡортостандың үҙәк өлөшөндә ҡар күп яуҙы. Бигерәк тә Өфөгә яҡын райондарҙа кеше бейеклегендә көрт ятты. Шуға күрә, апрелдә көслө ташҡын көтөлә, тип фаразлай белгестәр. Райондарҙа тәбиғәт ғәрәсәтенә әҙерлек күптән башланды. Ауылдарҙа комиссиялар төҙөлгән, ултырыштар ойошторола һәм халыҡ...


Порно Apk Уйын-Уйын Бушлай Мобиль Секс\nИң Яҡшы Порно Секс Уйындар, Андроид Бар Apk Һеҙҙең Өсөн Уйын\nӨлкәндәр уйын эш ҡасан етә, застряла менән беҙ бик оҙаҡ флеш-уйыны. Мин әйтәм, нимә яҡшы порноигр юҡ, flash дәүере килде. Мин әйтәм, уйнап был уйында күбеһенең яҡшы ҡорамалдарҙың булыуы мөмкин түгел тип Android. Глючной уларҙың ҡайһы берҙәре артыҡ ябай булһа ла, стяжка сенсор һыу әҙерләү ҡорамалдары, йәки ябай түгел, улар, ғөмүмән, загружаться. Ярай, һуңғы йылдарҙа күп нәмә үҙгәрҙе. Был ҡайһы бер флеш-уйында улар яңынан эшләй эштәр беҙҙең өсөн телефон үҙенсәлекле булып, күп уйын булды һәм яңы HTML5, ул иҫ киткес тура килә өсөн сенсор раят стяжка., Ә уйын барыһы ла яҡшы, ул һеҙгә ҡулайлама эшләй Android, Apk Порноигр коллекция табырға мөмкин, һәм һеҙ аласаһы бушлай уйнарға барыһы ла бында бер ниндәй ҙә сикләү йәки сикләү.\nҺеҙ бындай уйын менән ниндәй коллекция һына өсөн һеҙгә ҙур ҡәнәғәтләнеү таба. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ үҙегеҙҙең ни тиклем бысраҡ булыуы йәки чувственный тел менән онлайн-уйын ваҡытта, өмөт булһа хыялын ҡәнәғәтләндереп булмаясаҡ бөтә уйын ярҙамында һеҙҙең менән, беҙ уларҙан беҙгә платформа тәҡдим итә. Бынан тыш, беҙ был коллекциялар асыла тота, уның уйын аҙна һайын яңы өлгөһө. Бөтә был яҡшы уйланылған һәм был хәл веб-сайт, ул бөтә инструменттар бар, дөрөҫ навигация өсөн кәрәк, шулай уҡ берләшмә өсөн тойғоһо арта. Бер ҡасан да күберәк сығанаҡтан кәрәк беҙҙең менән һеҙҙең сайтында онлайн-уйын ххх., Һеҙ барыһы тураһында беҙҙең сайт киләһе яңы уҡыу параграф түбән, бында беҙ бирә һезгә барлыҡ факттар тураһында беҙҙең коллекцияларында, шулай уҡ бөтә техник деталдәр, һеҙ уларҙы белергә кәрәк, беҙ бынан элек беҙгә ҡарағанда контент һәм һайлау закладка порно урынына һала.\nМобиль Уйындар Ҙур Коллекцияһы Секс\nПорно уйын Apk - был беҙҙең төп проекттарының береһе. Беҙ ХХХ коллекция булдырырға теләгән иң ҙур мобиль уйындар, бушлай уйнарға мөмкин, һәм был беҙгә ҙур өлөшөн ала. Һәм башҡа сайттар булыуы, уларҙың раҫлай, улар өсөн күберәк мобиль ҡоролмалар уйын, беҙгә ҡарағанда, был сайтта тик күбеһе туранан-тура джен, һеҙ тырышып click bate аша үтергә мәжбүр. Уйын беҙгә йөҙ булған, һәм улар беҙҙең бөтә команда протестировать, инаныу өсөн, уларҙың яҡшы эшләүсе телефондар һәм планшет, android эшләй.\nПорнофильм Коллекция сайтында беҙгә бик оҡшаны. Был, сөнки уның бөтә категориялары өсөн төп тенденциялары булыу, gnu плюс ҡайһы бер ҡарап, уларҙың фантазияһына ла күп шатландыра, ул һеҙҙе мөйөшкә йәшенгәс извращенный вафат була. Төрлө уйындар һәм наслаждайся был күренеш бөтә гернес һыныуы мөмкин., Визуаль буласаҡ һәм уйын беҙҙең фантастик романдар, характерҙар формалашыу тарихын һәм уның иң яҡшы рассказывание таянып, беҙ rpg ул-уйын, сәйәхәт уның һеҙ ебәргәнһегеҙ, һеҙ унда үҙемдең аватарҙа менән тиңләштерелә башлағаны, беҙҙең күмәк секс-симулятор, енси тәжрибә булыуына акцент яһап, ә һуңынан беҙҙең интерактив секс-уйын, ни булды һеҙгә, буласаҡ кем, нисек булып үҫеү тарихы. Шул уҡ ваҡытта беҙҙең ябай уйын кеүек хәрби һәм казино карталары, улар һеҙ наслаждаться ҡатмарлы эш булыуы, уның бүләк алыу өсөн һеҙгә эротическое.\nGnu, Беҙҙең Коллекцияһын Улар Аласыз Наслаждаться\nҠасан һеҙ беҙҙең сайтҡа шашына икән, күрербеҙ, тип популяр артыҡ ҡайһы бер категория ҡарағанда, башҡа. Бдсм табыу һәм уларҙың ғаиләләре араһында енси һеҙҙең һын-фантазияға, һүрәтләү уйындарҙа улар бик күп. Хентай-уйын, ҡайһы бер популяр нигеҙләнгән аниме-сериалы төрө менән азия тимерова ҡатнашты бөтә сабыйҙар, шулай булғас, наслаждайся, табы менән бер рәттән щупальце., Пародия тураһында һөйләне, шулай уҡ һеҙ булырға тейеш парта коллекциялары менән танышырға секс-уйын беҙҙең сайт, ул экшен менән бара, унда һеҙ аласаһы трахать цыпочки из мультфильмов кеүек Guy Family, йәки Frozen Doo Scooby, xxx-версия видеоигр, Overwatch кеүек, һәм Grand Borderlands theft auto, уйын шулай уҡ, фильм һәм сериал өсөн нигеҙ, Narcos кеүек, хатта Thrones Game of һәм Avengers. Беҙҙең өсөн сәйер булған, хатта уйын беҙҙең уйынсылар, улар бик күп гей-һәм транс экшен, һеҙ үҙегеҙ һәм һеҙҙең мөхитте хәүефһеҙ итеү мөмкинлеген өйрәнә һәм ул тупик сексуаль контролируемый ҡуйҙы.\nУйын Наслаждайся Apk Бушлай Уйнарға Порно\nСөнки беҙҙең мобиль сайтынан геймер арналған өлкәндәр, шулай итеп платформа булдырыу өсөн идеаль навигация менән тәьмин итеү Android-айланмалар. Пользовательский тәжрибәһе шәп, бөтә ҡоралы уның ашатырға, ҡарарға кәрәк беҙҙең өсөн ауыр коллекцияларында, шулай уҡ берләшмә менән функцияларын, тәжрибә өсөн мауыҡтырғыс уйындар ашыу эшләй. Беҙ тәҡдим иткән варианты өсөн уйын рейтинг, һеҙ һәр береһенә аңлатма табыу һәм улар менән бүлешеү, тәжрибә унда үҙе тураһында центры һеҙ ике уйын бирә ала, шулай уҡ башҡа темаларға gnu уйынсылары менән бәхәскә инә.\nИң шәп тип беҙҙең сайтта, был шулай булғас, беҙҙең был тәҡдим барыһы ла бушлай. Һеҙҙе уйлап, был беҙгә ең трюктар булды, әммә бер ниндәй схемаһы беҙҙең сайтта. Беҙ ябай, беләһеңме, нисек күп уйынсылар йәлеп беҙҙең сайты, шулай уҡ иң күп трафик һәм күп кенә уйынсылар менән була. Беҙ беләбеҙ, был яҡшы кеүек монетизировать трафик, башҡа порно. Һеҙ беҙҙең сайттан таба белгән түгел, бер ҡалҡынып, бер ҡасан да ебәргән һәм беҙ һеҙҙең менән беҙҙең сайтта сит платформа трафик йүнәлтергә тырыша., Беҙ яҡшы реклама баннеры урынлаштырылған аҡса эшләргә ярҙам менән беҙҙең сайттар, улар тәҡдим бизнес өсөн ҙур селтәрендә ҡайһы бер өлкәндәр, үҙ исеме менән бәйләргә теләй платформа сифаттары арҡаһында беҙҙең һөйләү, беҙ нимә тәҡдим итә. Беҙҙең менән ҡыҙыҡһыныу, мөмкин тиклем күберәк ваҡыт үткәрер өсөн һеҙ беҙҙең сайтта, шулай уҡ ҡайтып өсөн яңы уйын. Шулай итеп, был уйын наслаждайся ХХХ бушлай мобиль, ә һуңынан даими өсөн яңы ҡайтҡан.


Төшөм өнөм булды\n18 Май , 18:40\nУрам буйлап китеп барам. Бер урында тәмлекәстәр теҙелеп киткән. Нимә генә юҡ! Әллә нисә төр кәнфит, туңдырма, пирожныйҙар, ә уртала иҫ киткес ҙур торт. Теге тортҡа тамшанып ҡарап торам инде, ә уны өлөшләп һата ла башланылар. Мин кеҫәмде ҡапшап, аҡса алмағанымды белдем...\nТөштәрегеҙ матур булһын!