Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә ҙур милли проектты тормошҡа ашыр ыу башланды. Уны президент Путин үҙенең шәхси контроле аҫтын да тота. Төбәк журналистикаһының "Из первых уст" клубы семинарында сығыш яһаусы юғары иҡтисад мәктәбе етәксеһе Евгений Ясиндың фекере буйынса, дәүләт башлығының тәҡдиме эк спромт булыуҙан алыҫ. "Был кешеләргә президенттың, хөкүмәттән айырмалы рәүештә, халыҡ тураһында хәстәрлек белдереүен күрһәтеү алымы", - тип иҫәпләй Евгений Григорьеви ч. Һаулыҡ һаҡлау тармағының бөгөнгө хәл - торошон Ясин "бик насар" тип атаны. "Һаулыҡ һаҡлау реформаһы бер урында тора, сөнки Зурабов алға бер аҙым яһарға ла ҡурҡа", - тине ул. Әле 1994 йылда уҡ башланған реформаның мәғәнәһе - медицина страховка ойошмаларын дауалау учреждениеларының эш сифатын контролдә тотоу органы итеү ине. Был аңлашыла ла, пациент врачтарҙың эшен үҙе контролдә тота алмай.\nШулай итеп, ил башлығы һаулыҡ һаҡлау системаһын тиҙ арала\nтулыһынса үҙгәртеүгә бүлгән ваҡытта ниндәй эштәр башҡарыу күҙаллана Республика һаулыҡ һаҡлау министрлығының киңәйтелгән коллегияһында һүҙ ошо турала барҙы, унда төбәкте ң медицина йәмәғәтселеге һәм республиканың ҡала һәм район хакимиәттәре башлыҡтары проектты төбәк күләменә\nяраҡлаштырып тикшерҙе. Һәм бына һөҙөмтә - ысынлап та, ҡыҫҡа\nваҡыт - ике - өс йыл эсендә бик күп эш башҡарырға кәрәк.\nБыл ярайһы уҡ амбициоз проект нимәнән ғибәрәт һуң Федераль средство иҫәбенә амбулатор звеноны нығытыу һәм бушлай ҡыйбатлы медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса мөмкинселектәрҙе киңәйтеү планлаштырыла.\nБының өсөн нимә кәрәк Беренсенән, беренсел звено хеҙмәткәрҙәре, йәғни, участка терапевтары, педиатр, дөйөм практика табиптарын матди ҡыҙыҡһындырыу. Әйтелгән - эшләнгән. Врачтарға өҫтәмә түләү ун меңгә, урта медицина персоналына - биш меңгә етәсәк тип вәғәҙә ителә. Икенсенән,\nдауалау учреждениеларының базаһын нығытыу - амбулатория\nһәм поликлиникаларға заманса диагностика ҡорамалдары алыу\nөсөн Рәсәй бюджетында 14,3 миллиард һум һалынған да инде, ә\nтиҙ ярҙам машиналары һәм реаномобилдәр өсөн ҡаҙнанан 3,6 миллиард һум йүнәлтеләсәк.\nКадрҙарҙы һәм базаны нығытып, программа идеологтары\nһаулыҡ һаҡлауҙың профилактик йүнәлешен көсәйтергә ниәтләй -\nбыға күп аҡса һәм көс түгелгән. Сирҙәр тиҙ һәм ваҡытында асыҡланасаҡ, өҫтәмә диспансер күҙәтеүе үткәреләсәк, яңы\nтыуған балалар нәҫелдән килгән ауырыуҙарҙы асыҡлау йәһәтенән әүҙемерәк тикшереләсәк. Врачтарға медицина күҙәтеүе үтер өсөн даими рәүештә, йылына ике тапҡыр килеүселәргә дарыуға ташлама яһау тураһындағы һорауға ла\nРәсәй хөкүмәте етди ҡарай.\n"Ҡиммәтселеккә" килгәндә. Был ике йыл эсендә Рәсәй округтарында юғары технологиялы медицина үҙәктәре төҙөләсәк,\nунда ғәҙәти ауырыуҙар буйынса 10 000 - гә тиклем бушлай операциялар үткәреү планлаштырыла. Һаулыҡ һаҡлау министрлығында аңлатыуҙарынса, улар ғәҙәти, әммә юғары\nтехнологиялар ҡатнашлығын талап иткән сирҙәр. Ә бына һирәк\nосрай торған ауырыу осраҡтары буйынса дауаланыу федераль клиника йәки фәнни үҙәктәрҙә үткәреләсәк. Әйткәндәй, ундай үҙәктәрҙең береһе Өфөлә - Республика кардиохирургия диспансерында асыласаҡ. Ғөмүмән алғанда, үҙәктәрҙең\nкардиохирургия, травматология, ортопедия һәм эндопротезирование, нейрохирургия, эндокринология, трансплантология һәм репродуктив технологиялар буйынса эшләүе планлаштырыла. Былар барыһы ла милләттең сәләмәтлеге яҡшырыуына, медицина хеҙмәтләндереүе сифаты\nартыуына килтерергә тейеш.\nӘ бына һаулыҡ һаҡлау буйынса эшләүсе практиктар шикләнә -\nөлгөрөрбөҙмө һуң БДМУ ректоры Вил Тимербулатовтың\nһүҙҙәрегнә ҡарағанда, Норвегияла, мәҫәлән, бындай система 2 0 йыл дауамында индерелгән. Иҡтисады көнбайыш илдәре менән сағыштырғанда, йомшағыраҡ итеп әйткәндә, байтаҡҡа айырылған\nРәсәйҙә быны күп тигәндә өс йылда башҡарып сығыу ниәтләнә. "Был беҙҙең система өсөн шок терапияһы, - тип диагноз ҡуйҙы\nТимербулатов, - әммә бурыс ҡуйылған, уны үтәргә кәрәк", - т ип тә өҫтәне.\nРеспубликаның медицина фәне яуаплылығы зонаһында беренсе сиратта кадрҙар әҙерләү мәсьәләһе тора. Киләһе йыл\nбашына БДМУ 340 участка терапевты, 204 участка педиатры һәм 84 дөйөм практика врачы әҙерләргә тейеш. Быны урында башҡарып сығыуы мөмкин түгел, шуға күрә Өфө белгестәренән\nтөбәктең район һәм ҡалаларына врачтарҙы өйрәтергә сығыусы\nотрядтар төҙөргә ҡарар ителде.\nБынан тыш, БДМУ - ға университет клиникаһы һәм Стәрлетамаҡ, Сибай, Белорет һәм Дүртөйлөлә урынлашасаҡ республика үҙәктәре филиалдарында дауалауҙың юғары технологияһын индереү бурысы йөкмәтелә. БДМУ клиникаһында а уырыуҙарҙы дауалау өсөн киләһе йылда федераль ҡаҙнанан аҡса бүленгән дә инде. Юғары технологияларҙың Өфөнөң башҡа д ауалау учреждениеларында ла индерелеүе маҡсатында үҙәк быға тағы 360 миллион һум өҫтәне.\nШулай итеп, республиканың һаулыҡ һаҡлау системаһы үҙгәрештәргә тулыһынса әҙер булыуын белдерә. Артабан нисек булыр - уныһын ваҡыт күрһәтер. Әммә медиктар өмөтөн өҙмәй.


Үгеҙ (Бөрө районы) — Башҡорт Википедияһы\n55°16′29″ с. ш. 55°41′19″ в. д.HGЯO\nҮгеҙ (Бөрө районы)\n80 213 843 001\n80 613 443 101\nҮгеҙ (рус. Угузево) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл, Үгеҙ ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 414 кеше. Почта индексы — 452468, ОКАТО коды — 80213843001.\nҮгеҙ (Таулах) ауылы Таулы (Рәйәз) йылғаһы буйында, район үҙәге Бөрө ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 25 километр һәм Өфө тимер юл станцияһынан төньяҡҡа табан 60 километр алыҫлыҡта Өфө-Яңауыл автомобиль юлында урынлашҡан.\nҮгеҙ ауылына 1677 йылда купчий ҡағыҙы буйынса Уҫы даруғаһы Дыуанай улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Сембер өйәҙе мишәрҙәре нигеҙ һала.\nУҫы даруғаһында 1725 йылда булып киткән Көңгөр бургомистры Юхнев былай тип яҙған: «Бында үҙ йорттарында башҡорттар йәшәй. Икмәктәре күп, һөрөнтө ерҙәре лә етерлек, йәйгеһен күсенеп йөрөмәйҙәр».\n1757 Йылан улусы өйәҙе Ҡазан даруғаһы Рәсәй Империяһы\n1816 -сы йорт 10-сы Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1834 -сы йорт 10-сы Башҡорт кантоны Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1847 -сы йорт 10-сы Башҡорт кантоны Бөрө өйәҙе, Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1859 -сы йорт 10-сы Башҡорт кантоны Бөрө өйәҙе, Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1895 улусы Бөрө өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы\n1920 улусы Бөрө өйәҙе Автономлы Башҡорт ССР-ы РСФСР\n1926 улусы Бөрө кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР\n1935 Үгеҙ ауыл советы Бөрө районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1941 Үгеҙ ауыл советы Бөрө районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1990 Үгеҙ ауыл советы Бөрө районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы\nҮгеҙ ауылында башҡорттар һәм татарҙар йәшәй (2002).\n1906 йыл 760\n1920 йыл 26 август 926\n1939 йыл 17 ғинуар 890\n1989 йыл 12 ғинуар 443\n2002 йыл 9 октябрь 411\n2010 йыл 14 октябрь 414 192 222 46,4 53,6\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (54 %) һәм татарҙар (34 %) йәшәй\n1859 йылғы X мәғлүмәттәре буйынса 48 йортта 164 ир-егет, 158 ҡатын-ҡыҙ керҙәш йәшәгән).\n1865 йылда 49 йортта 343 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.\nМәсет, училище, 5 ел тирмәне булған. Продукцияны һатырға Бөрө ҡалаһы баҙарҙарына йәки Ағиҙел йылғаһындағы пристандә һатҡандар, йыш ҡына тауарҙарҙы натураль аҙыҡҡа алмашҡандар.\nXIX быуаттың 2-се яртыһында — Иҫке Үгеҙ булараҡ теркәлә.\n1897 йылғы рәүиз мәғлүмәттәренән: "Пономарёвка улусында Үгеҙ көньяҡ-көнбайышҡа һәм көнсығышҡа табан тулҡынға оҡшаған ике ҡаяла, Таулы йылғаһы буйында, төньяҡҡа табан, Бөрө ҡалаһынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл эргәһендә тирмән ҡуйыу өсөн уңайлы Яланкүл бар. Халҡы — керҙәшлек килешеүе менән индерелгән башҡорттар. 141 рәүиз йәненә ер бүлемдәре бер участкала бирелгән. Һөрөнтө ерҙәр көнсығышҡа табан тулҡынға оҡшаған битләүҙә һәм көньяҡ-көнбайышта текә битләү буйында. Ул 70 йыл элек һөрөлөп үҙләштерелгән…\nТупрағы — көрән, ҡатлаулы, ҡомло балсыҡлы, тәрәнлеге 4-9 ҡарыш, урыны менән ҡомло. Тупраҡ аҫты — һыҡы ҡыҙыл балсыҡ.\nАуылда 3 елгәргес, 7 данаһы янған. Йәшелсә баҡсалары эшкәртелә. Көтөүлек ауыл янында. Баҫыу бесәнлеге. Бесәнһеҙлек хәленән сыға алалар. Сабынлыҡтар уртаһында урман һибелгән, мал тапаған, лапы, киҫкәләр таралып ята. Урманды хужалыҡ мәнфәғәттәренән сығып ҡырҡалар. Йорттарҙы ҡаҙна урманынан һатып алынған утын менән йылыталар.\nҺәр береһенең майҙаны 7,5-шәр дисәтинә булған 5 тирмән урыны бар, йыл һайын дүрт урындың һәр береһенә 35 һум түләп һәм бишенсе урын өсөн 30-ар һум түләп, 12 йылға ҡуртымға бирелә.\nКәсептәре: ҡышын ағасты пристангә алып киләләр; бер ат менән идара итеүсе кеше 10 һумға тиклем аҡса эшләй. Баҡса йәшелсәһе үҙ мәнфәғәттәре өсөн үҫтерелә. Хужалыҡтарында мал аҫырайҙар. Һөрөнтө ерҙәр аҙ.\n1906 йылда мәсет, мәҙрәсә, 3 һыу тирмәне, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.\nСовет осоронда ауыл биләмәһендә ике совхоз булған. Урындағы халыҡтың күпселеге «Шишмә» совхозында эшләне, төп продукция — еләк плантациялары. Мәктәп, ауыл мәҙәниәт йорто, балалар баҡсаһы төҙөлә, үҙәк һыу үткәргесе үткәрелә.\nХәҙерге Рәсәй этабында Үгеҙ ауылында газ үткәрелгән, автомобиль юлына асфальт түшәлгән.\nӘлеге көндә төп мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.\nҠайынлы урам (рус. Берёзовая (улица)\nКоммунистик урамы — (рус. Коммунистическая (улица)\nШалҡанлы урамы (рус. Репная (улица)\nТаулы (Рәйәз), Теҙгенде йылғалары\nУрманкүл, Яланкүл, Ҡәҙриә күле\nҮгеҙ ауылы эргәһендәге 1912 ҡарағай культураһы һәм ҡарағастарҙың ҡарт культуралары.\nҮгеҙ (Бөрө районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nКарта с. Угузево. Улицы\nГазета «ПОБЕДА», 29 июль 2018 Жители Угузево обустроили спуски к местной речке Таулинке\n↑ Үгеҙ (Бөрө районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ МИБ. т. 3 № 546\n↑ Угузевский сельсовет\n↑ Западные башкиры по переписям 1795—1917 гг. Асфандияров А. З.-Уфа: Китап, 2001.652 стр.\n↑ Сборник статических сведений по Уфимской губернии. т. 5, Бирский район\n↑ Карта с. Угузево. Улицы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Үгеҙ_(Бөрө_районы)&oldid=1135489 ҡабул ителгән


Apk Адгуард премиум-был ҡорал премиум-класс, һеҙҙең браузер реклама иғлан булдырма нежелательный. Әгәр һеҙҙең браузер үҙенең реклама быуырға теләп, беҙҙең менән сайты һеҙ аласаһы был программаға өҫтәп бушлай. Cracked APK һеҙҙең ышаныслы һәм хәүефһеҙлек Адгуард провинцияларҙан тәҡдим итә, һәм һеҙ шунда уҡ саф загрузки башҡа ҡатнашыусы был битте фильтровать. АГРОСӘНӘҒӘТ Адгуард ала... Ентекле »\nҺеҙҙең ихтыяж булған ярыҡ nfs тиҙлектәге уйын ярыҡ. . Скачать бушлай менән сайты һеҙ аласаһы был уйын беҙҙең өсөн түләү русификатор әгәр ҙә икән телисез. Был уйындан һуң һеҙ компьютер күсерергә мөмкинлек бирә һезгә тамғаларға. Уларҙы һеҙгә дөрөҫ тиҙлек ихтыяждарын урында кряк әгәр һеҙ эҙләсе ҡушыла.. НФС... Ентекле »\nӨҫтәрәк softkelo | Апрель 8, 2018\nАсҡыс сериялы лицензия скачать бушлай менән утилитар-был бик билдәле һәм көслө программа менән тәьмин итеү был программа тәьминәте баҙарындағы-тулы пакеты инструмент П. Һеҙҙең пк, һеҙ был эште тиҙләтеүгә ярҙам программа менән тәьмин итеү, ремонт компьютеров һәм хаталарҙың һеҙҙең якта. Утилита таҙартыу һәм лицензиялы программа ключ бушлай реестры диск, лихой башҡара... Ентекле »\nУйындың төп Авг хәл итеүҙә иң яҡшы, һеҙ алыр уйындың барлыҡ хәл, проблемалар ҡағыла. Майлз программаһы был программа тәьминәте, ҡайһы бер мусоровоз бирербеҙ, һеҙ улар менән конфиденциаль булыуы йәки булмауы тикшереү ноутбук ала, иҫкергән һәм уларға зыян. Әгәр һеҙ ошо машина йөрөтөү тибындағы компьютер ҡушыла, был ҡорамалдар автоматик рәүештә яңыртыла... Ентекле »


Православ Христиандар бөгөн Керәшенде билдәләй - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nЕванглиела әйтелеүенсә, беренсе быуатта Иордан йылғаһында Иоанн Предтеча Иисус Христосты суҡындыра. Был байрамды Алланың күренеүе, тип тә атайҙар. Дини ышаныуҙар буйынса тап ошо төндән алып бөгөнгө төнгә тиклем барлыҡ йылға, шишмә, күлдәрҙәге һыу изге тип һанала. Башҡортостанда йәшәгән православ христиандар ҙа бөгөн төндә иордань — уйылған мәкеләргә сумып үҙҙәрен сафландырҙы. Тап уҙған төндә донъяның барлыҡ ҡорам һәм сиркәүҙәрендә байрам вәғәзе һәм литургиянан һуң, һыуҙар изгеләндереп, диндарҙар тәре формаһында уйылған мәкеләргә сумды. Рәсәйҙә ошондай өс мең ярым урын әҙерләнһә, уның һигеҙ йөҙгә яҡыны Волга буйы Федераль округына тура килә. Башҡортостанда иһә иорданьдәр һаны алтмыштан ашыу ине. Меңәрләгән кеше тупланған урында төп бурыс, әлбиттә, халыҡтың именлеген тәьмин итеү. Тиҫтәләгән метрҙарға һуҙылған сиратта тороусолар араһында өлкән йәштәгеләр ҙә, балалар ҙа бар. Ҡотҡарыусылар һәм табиптар һәр кемдең сәләмәтлеге өсөн яуаплы. Боҙло һыуға сумыу сиркәү йолалары буйынса мотлаҡ түгел. Кеше организмы  — күңел һауыты. Шуға күрә, ҡышын бер ҡасан да һыу инеп ҡарамағандар өсөн иордангә сумыу оло һынау. Бөгөн, диндәргә иғтибарҙың бермә – бер артҡан мәлендә керәшен мәкеләрен сумыуҙы православ христиандар менән бергә мосолмандар ҙа атҡара. Иисус Христос эҙенән барыусылар Ураҙа, Ҡорбан Ғәйеттәрен билдәләгән кеүек, Мөхәммәт пәйғәмбәр өммәтенән булған мосолмандар ҙа носраниҙар менән бергә ҡышҡы һыуҙа ҡойона. Мәкеләргә сумыу маҡсаты тәнде таҙартыу түгел. Тап изге һыу күңелде сафландыра, йөрәкте ауыр уйҙарҙан азат итә. Әлбиттә, Иисусты Иордан йылғаһында суҡындырған саҡта һауа температураһы ла, һыу йылылғы ла башҡаса булған. Әммә, бөгөнгө төндә һыуға сумған мосолман ҡәрҙәштәр дини тәғлимәттәр айырым булһа ла, маҡсаттарҙы уртаҡ, тип иҫәпләй. Православ христиандар байрамы мы, мосолмандар билдәләгән изге көндәрме – төп бурыс халыҡтар берҙәмлеге, милләттәр араһындағы ихтирам һәм иғтибарҙы нығытыу. Дини ышаныстар буйынса керәшен һыуы рух ныҡлығы биреп, торлаҡты насар көстәрҙән дә таҙарта. Керәшен православ христиандар өсөн иң изге ун ике байрамдың береһе. Иорданда һыу инеү рухты таҙартып, үҙеңдең физик мөмкинлегеңде лә һынап ҡарарға ярҙам итә. Керәшен байрамы мәлендә, ике көн дауамында православ сиркәүҙәрҙә махсус доғалар ҙа ҡылынып, барлыҡ һыу сығанаҡтары изгеләндерелә. Был осор төрлө дин вәкилдәрен дә яҡтылыҡҡа, миһырбанлыҡҡа саҡырыу ваҡыты.\n18 января Бала саҡ хыялы


Мәктәп автобустарын – "Башавтотранс"ҡа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Мәктәп автобустарын – "Башавтотранс"ҡа\nМәктәп автобустарын – "Башавтотранс"ҡа 02.02.2019 // Белем һәм тәрбиә\n“Торатау” конгресс-холында үткән мәғариф йыйынында уҡыусыларҙы ташыу мәсьәләһе лә ҡаралды. Әле республикала 1320 мәктәп автобусы йөрөй, 1500 самаһы водитель эшләй. Төбәк етәксеһе Радий Хәбиров әйтеүенсә, был тармаҡта етди проблемалар бар.\n“Йәшермәйем, хәл итәһе мәсьәләләр етерлек, – тине ул. – Күптән түгел бер мәктәп автобусы водителенең юлға иҫерек килеш сыҡҡаны асыҡланды, Учалы районында шундай уҡ техника ҡоланы. Ни тиһәң дә, кадрҙар мәсьәләһе, ташыуҙы тәьмин итеү менән махсуслашҡан ойошма шөғөлләнергә тейеш”.\nБашҡортостанда был йәһәттән ҡеүәтле дәүләт учреждениеһы “Башавтотранс” бар. Уҡыусыларҙы ташыу бурысы нәҡ уға йөкмәтеләсәк. Әлегә ойошмаға 56 мәктәп автобусы тапшырылған.\nБашҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов билдәләүенсә, уҡыусыларҙы ташыуҙы махсуслашҡан ойошмаға аутсорсингка биреп, мәктәп бер йылда бер транспорт өсөн түләүҙә уртаса 60 мең һумды экономиялай аласаҡ. Шул уҡ ваҡытта водителдәрҙең хеҙмәт хаҡы 20-30 мең һумға тиклем күтәреләсәк.\nӘммә балаларҙы ташыуҙы аутсорсингка биреү тәҡдименә ҡайһы бер мәктәп етәкселәре ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Уларҙың фекеренсә, водителдең һәм автобустың мәктәпкә беркетелгән булыуы яҡшыраҡ. Техника үҙеңдеке икән, мәҫәлән, башҡа урындарға олимпиадаларға йөрөргә мөмкин. Өҫтәүенә уҡытыусылар һәм ата-әсә мәктәп хеҙмәткәре иҫәпләнгән водителгә нығыраҡ ышана.\nЙыйында әйтелеүенсә, райондарҙа кадрҙарҙы һайлап алыу мөмкинлеге юҡ, йәштәр аҙ, водителдәрҙең 70 проценты – өлкән быуын вәкилдәре. Шул уҡ ваҡытта, проблемаларға ҡарамаҫтан, үҙ эшен ихлас яратҡан һөнәр эйәләре байтаҡ.\n“Райондарға эш сәфәре барышында урындағы етәкселәрҙең яҡшы водителдәр тураһында һөйләгәне бар. Улар балаларҙы ярата, автобуста уңайлылыҡ тыуҙыра, хатта уҡыусылар өсөн йырҙар башҡара”, – тип һөйләне йыйында Радий Хәбиров.\nУл Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты вәкилдәренә хеҙмәтен лайыҡлы башҡарған мәктәп автобусы водителдәре өсөн республика конкурсы үткәрергә һәм дәртләндереү саралары уйлап табырға кәңәш итте.


Республикала 22 мең гектар майҙанда иген юҡҡа сыҡҡан | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспубликала 22 мең гектар майҙанда иген юҡҡа сыҡҡан\n11 июля 2017 — 15:22 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда ҡойма ямғырҙар тупраҡтың артыҡ дымланыуына һәм игендең юҡҡа сығыуына килтерҙе. Әлеге ваҡытта республика хөкүмәтендә яуым-төшөм сәбәпле 107 хужалыҡ зыян күргән 13 районда ғәҙәттән тыш хәл режимын индереү тураһында документ әҙерләнә. Ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренс, 22 мең гектар майҙанда иген юҡҡа сыҡҡан. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, был зыян 400 миллион һумдан ашыуға баһалана. Синоптиктарҙың фараздары буйынса, яҡын көндәрҙә һауа торошо республика биләмәһендә ярайһы уҡ үҙгәрмәйәсәк. Аҙыраҡ яуым-төшөм төбәктең үҙәк өлөшөндә көтөлә, төньяҡ райондарҙа ҡойма ямғырҙар дауам итәсәк.


Әҙәбиәт, әҙәбиәт ғилеме – төрлө сетерекле һорауҙар тыуҙырырлыҡ, ҡатмарлы мәсьәләләр ҡуҙғатырлыҡ үҙенсәлекле донъя. Кеше тыуып, аңы үҫә башлау менән үк үҙ тормошоноң, эске һәм тышҡы донъяның сағылышы – әҫәрҙәр менән осраша. Баланың теле асыла, ололар ярҙамында шиғыр-әкиәттәр иленә инә, хәреф, һандар таный. Артабан мәктәпкәсә йәштәге балалар һәм мәктәптә уҡыу-уҡытыу өсөн әҙерләнгән махсус программалар буйынса белем ала. Был мәғариф системаһында мотлаҡ һанала. Һуңынан инде һәр кемдең үҙ хоҡуғы, үҙ ҡыҙыҡһыныуы. Тик барыһы ла шул үҙаңдың үҫеш кимәленә бәйле. Тормошо әҙәбиәткә бәйле, уға яҡын хеҙмәт менән ялғанмаған кеше, мәктәптә үк уҡып туйҙым инде, тип, китап уҡыуға, матбуғат, сәнғәт яңылыҡтары менән танышыуға ҡул һелтәп ҡуймаҫмы?\nӘҙәбиәт бөгөн тормош дәреслегеме? Уның артабанғы яҙмышы нисек? Тормошомдо әҙәбиәт менән бәйле һөнәргә әҙерләгәндә ошо һорау мине йыш ҡына борсой.\nАтай-әсәйҙәребеҙ яратҡан персонаждар, уларға тормош дәреслеге булған әҫәрҙәрҙе өйрәнеү менән үткәрәбеҙ бөгөнгө дәрестәрҙе. Улар аша тарихты ла күҙаллап, төрлө һығымталар яһайбыҙ. Проблемалы һорауҙар ҡуйырға өйрәнәбеҙ, бәлки, автор был ваҡиға аша бөтөнләй икенсе мәсьәләне күтәрергә уйлағандыр, тип әңгәмәләр үткәрәбеҙ. Һәр заман вәкиле әҙәбиәтте үҙенсә баһалай белергә тейеш, тип өйрәтә уҡытыусыбыҙ. Ә заманса герой, ҡорҙаштарыбыҙ тормошо һүрәтләнгән әҫәрҙәр менән йышыраҡ «Ағиҙел», «Шоңҡар», «Башҡортостан ҡыҙы» журналдары аша танышабыҙ. Әҫәр-ҙәрҙе, ваҡыт юҡлыҡҡа һылтанып, барыһы ла уҡып сыҡмай, шуға хикәйә-повестар һәр кемгә бүлеп бирелә һәм йөкмәткеһе менән таныштырып сығырға ҡушыла.\nКүптәрҙең республика баҫмаларына яҙылырлыҡ мөмкинлектәре лә юҡ. Шунлыҡтан бер журналда фәһемле бер нисә әҫәр баҫылһын ине. Башҡортостанда электрон китапхана эшләһә, хәл яйланыр ине, моғайын.\nӘҙәбиәт менән таныш кешегә тормош ҡуйған һынауҙарға ҡаршы тороуы күпкә еңел. Әҫәр геройҙарының хәл-ваҡиғаларҙа үҙҙәренең тотошо, ҡылығы аша уҡыусы кәрәкле мәғлүмәт ала. Тик бындайҙар, үкенескә күрә, һирәгәйә бара. Уҡыусының китапҡа һөйөүен үҫтерергә кәрәк. Бәләкәйҙән өйҙә үк башларға кәрәк был эште, бәләкәстәр барыһы ла китап уҡығанды ярата бит. Мәктәптә әҙәбиәт дәрестәренең ҡыҫҡартылыуы ла быға ҙур сикләү ҡуялыр.\nӘҙәбиәт бөгөн тормош дәреслегеме, тигән һорауға, һис шикһеҙ, икеләнмәй «эйе» тип яуап бирер инем. Ижади фекерләй белеү әҙәбиәттә генә түгел, балалар тәрбиәләйәсәк ата-әсәгә лә, әүҙемлек һәм энергия талап иткән бөгөнгө тормош кешеләренең барыһына ла кәрәк. Әҙәбиәтһеҙ тормошомдо күҙ алдыма ла килтерә алмайым.


Ҡояшлы көндө тағы ла сағыуыраҡ итеп, нәшриәтебеҙгә бер юлы ике яҙыусы килде. Яҙыусы тип ябай ғына итеп әйтәбеҙ, сөнки уларҙың ябайлығына, ижадҡа бирелгәнлегенә, ихласлығына үҙебеҙ ҙә бер ҡатлы бала кеүек ҡыуандыҡ.\nХалҡыбыҙҙың бөйөк шәхестәре Ноғман ағай Мусин һәм Таңсулпан апай Ғарипова икеһе бер юлы тап килде нәшриәттә.\nУларҙың үҙ-ара әңгәмәләшеп алғанында, фәрештәләр илһам ҡоштарын үҙҙәре үк килеп осороп торғандай хис иттек. Шундай шатлыҡлы минуттарҙы күреү оло бәхет булды беҙҙең өсөн!\nДонъяға әле генә ауаз һалған баланы ҡулына алған Әсә нисек сикһеҙ шатланһа, күренекле Яҙыусыларыбыҙ ҙа бына ғына нәшер ителгән ижад емештәренең аҫыл ҡумтаһына - үҙ китаптарына бөткөһөҙ һөйөү һәм әйтеп кенә\nеткерә алмаҫлыҡ һөйөнөс менән ҡараны.\nЯҙыусыларыбыҙҙың ошо тәьҫораттарын һеҙгә лә ишеттерербеҙ, әҙәбиәт һөйөүсе дуҫтарыбыҙ.


Илсур Тайсин ни өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙы пародияламай? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Илсур Тайсин ни өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙы пародияламай?\nИлсур Тайсин ни өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙы пародияламай?\nБөгөнгө һорауҙарыбыҙ − халыҡ-ара бәйгеләр лауреаты, билдәле йырсы, пародиясы, ҡурайсы Илсур Тайсинға.\n1. Бала саҡта кем булырға хыяллана инегеҙ?\n– Бала саҡ хыялым осоусы булыу ине. Күктә самолеттар осҡанын күреп, үҙем дә һауала йөрөргә теләй торғайным.\n2. Ниндәй йорт хайуандарын яратаһығыҙ?\n– Барыһын да яратам. Улар бары тик тәртипле булһын. Бына бала сағымда Барбос тигән бик аҡыллы һәм яратҡан этем булды. Малайҙар менән үҙебеҙҙең ауылда гөр килеп сик һаҡлаусы уйынын уйнайбыҙ. Егеттәр туғайҙа йәшенә, һәм этем, еҫтәренән тойоп, ҡасып ятҡан урындарынан һә тигәнсе табып бирә ине. Ҡышҡыһын шул этте санаға ла егеп йөрөттөм. Бер ваҡыт үҙемдең “атым”да бер туған һылыуымды йөрөтөргә булдым. Ул санаға ултырып китеп барғанда Барбос алыҫта йөрөгән эттәр янына сабып сығып китте. Шул мәлдә һеңлем эттәр араһына барып инер, таланыр, тип ныҡ ҡурҡҡайным. Бәхеткә күрә, ҙур тиҙлек менән бара торғас, санаһынан ҡолап ҡалды.\nБөгөн йорт хайуандары тотмайым. Шулай ҙа киләсәктә, йортомдо төҙөп бөткәс, уларһыҙ йәшәп булмаҫ, тип уйлайым.\n3. Кәйефегеҙҙе күтәрергә нимә ярҙам итә?\n– Төшкән нәмәне күтәреүе ҡыйын инде ул (көлә). Кәйеф булмаһа, ҡурай уйнап, йыр йырлап, матур көйҙәр тыңлап алам.\n4. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың тауышына ҡоролған пародияларығыҙ бармы?\n– Иң уңышлы пародиялар үҙенсәлекле, башҡаларҙан айырылып торған тембрлы тауышлы кешеләрҙе ҡабатлағанда тыуа. Мәҫәлән, шул уҡ Айҙар Ғәлимовты. Ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла пародиялағаным бар. Тик улар уңышлы түгел. Ә ғөмүмән алғанда, бөгөн үҙенсәлекле тауыш эйәләрен осратыуы ҡыйын, шуға пародиясылар ҙа “икмәкһеҙ ҡала”.\n5. Буш ваҡытығыҙҙа һунарға, йә балыҡ тоторға йөрөйһөгөҙмө?\n– Балыҡ тотоуға ҡарағанда һунарға йөрөргә яратам. Беренсе ҡорҙо тотҡас, атайым миңә мылтығын алырға рөхсәт биргәйне. Шунан бирле дуҫым Илшат Батталов менән, эттәр эйәртеп, һунарға йыш сыға инек. Гел ҡор, ҡуян, сел алып ҡайттыҡ. Ә хәҙер ижад, тормош мәшәҡәттәре ваҡытты күп ала һәм, дуҫтарым йыш ҡына саҡырһа ла, һунарға йөрөгәнем юҡ.\nСығыу ваҡыты 20-04-2012, 15:25 | Ҡаранылар: 1064\nИлсур Тайсин ни өсөн «Йәшлек» гәзитен рекламалай?


Туймазы татар дәүләт драма театры тамашасыға Ибраһим Абдуллиндың «Тиле йәшлек» пьесаһы буйынса ҡуйылған премьера әҫәрен тәҡдим итте\nЯңы спектакль пьесалағы 30-сы йылдарҙа барған ваҡиғаларҙы заманса һынландыра алыуы һәм театр өсөн юбилей миҙгелендә ҡуйыласаҡ бишенсе премьера әҫәренең береһе булыуы менән дә әһәмиәтле.\nБилдәле драматург Ибраһим Абдуллиндың «Тиле йәшлек» пьесаһы ҡасандыр ошо яҡтарҙа булған хәл-ваҡиғаларға нигеҙләнгән. Хәҙерге Шаран районының Ерекле ауылында тыуып үҫкән ижадсы 30-сы йылдарҙа йәшәүсе йәштәрҙең рухи донъяһын бар тулылығында күрһәтергә тырышҡан. Пьесаның тормоштан алынған геройҙары әлегәсә яҡташтары хәтерендә тигән фекер ҙә дөрөҫ һүҙ. Һандуғас исемле һылыу ҡыҙҙың йөрәген яулау өсөн көрәшеүсе өс дуҫ егет - Зөлҡәрнәй, Бытбылдыҡ һәм Хәниф, улар алдында төрлө һынауҙар ҡуйыусы Шифабикә ҡарсыҡ образдары төрлө быуын тамашасыларына яҡын. Сәхнә геройҙары яңы быуатта ла тамашасы күңеленә юл тапты. Яңы спектаклдә төп ролдәрҙе ни бары туғыҙ актер уйнаһа ла, төрлө күренештәргә театр труппаһы тулыһынса йәлеп ителгән. Берсә шаян, берсә уйсан, ләкин һәр ваҡыт изге ниәтле геройҙар менән бергә төрлө быуын тамашасылары тиле йәшлектәрен иҫенә төшөрә. Премьераға Ибраһим Абдуллиндың Өфөлә йәшәүсе улы ла саҡырылғайны. Марат Ибраһим улының фекеренсә, спектакль - күренекле драматургтың 95 йыллығына оло бүләк.\nМарат Абдуллин, Ибраһим Абдуллиндың улы: «Атайымдың 95 йыллығы алдынан Туймазы театры уның билдәле әҫәрен сәхнәләштерҙе. Мин быға бик шатмын. Атайым үҙе лә ошо пьесаһын бик яратты, уны бер тында яҙылды, тип әйтә торғайны».\nТеатр сәхнәләрендә тормоштоң йәнләнеүе - сыуаҡ йәйгә алмашҡа килгән көҙ миҙгеленең сағыу мәле. «Тиле йәшлектән» алда ғына Туймазы театры яңы миҙгелен Шекспирҙың «Тиҫкәрене йүгәнләү» комедияһы менән асҡайны. Юбилей йылында ижади коллектив театр һөйөүселәргә биш премьера әҫәре әҙерләй һәм ғинуар айында сәхнәгә 100-сө спектаклен сығарырға йыйына. Тимәк, тылсымлы театр донъяһында онотолмаҫ осрашыуҙар алда әле.


Рузиля Ямилова. Слушать песни исполнителя и скачать онлайн\nХәрәкәттә (Tämlekästär менән Live)\nАлға барам (Tämlekästär менән Live)\nЙоҡларға (Tämlekästär менән Live)\nБирешмә (Tämlekästär менән Live)\nДиңгеҙгә (Tämlekästär менән Live)\n1. Эштән, ҡала һороһынан Күҙҙәр арып-талып Сит яҡтарға йүнәлә башлайбыҙ. Ләкин, Күҙҙәреңдән йылыраҡ сумыр диңгеҙ юҡ Шуға оҙон юлым ята туңған Уралға. Ҡушымта: Пирамидалай текә тауҙан шыуырбыҙ Пальмалай бейек шыршы уратырбыҙ Күк диңгеҙҙәй аҡ ҡарға сумырбыҙ Ҡайтам Уралға Ҡайтам Уралға 2. Мейес янына ултыр Йылынырбыҙ бергә. Һөтлө сәйҙәрем тәмлерәк Коктейлдәрҙән күпкә. Һәм Ҡояштай ҡыҙартыр эҫе ҡосаҡлауҙар, Тик көт мине һин, йәнем, Тиҙҙән килер ялдар.\nТөнгө юлда (Tämlekästär менән Live)\nЫласындың ҡанат осо\nЯнһын йөрәк (Tämlekästär менән Live)\nАлға, йөрәгем өндәгән ергә, Ашҡынам мин, көтмәйем. Артта ҡалғандарға ҡулды болғап, Үҙ юлымды башлайым. Яңы ҡалалар, яңы илдәр, Мөғжизәгә тулы донъя. Ғүмер ҡыҫҡа, юлдар оҙон, Ваҡыт көтмәй, Мин йүгерҙем! Припев: Әйҙә, янһын йөрәк Уттан да көслөрәк. Беҙ ирек, беҙ сикһеҙ Юлдар - беҙҙең дуҫтар. Һорауға яуаптар Тәмен белһәң, Бер кем дә туҡтата алмаясаҡ. Һәр саҡ тере булыр өсөн маҡсаттарымды ҡуямын. Көндәлек йәшәйештән баш тартам, ялҡытты. Ер шары киңлегенән Хыял яҡыныраҡ тойола. Шул саҡ аңлайым бәхет йыраҡтарҙа түгел, Үҙ үҙемдә! Ул эргәлә! Припев: Әйҙә, янһын йөрәк Уттан да көслөрәк! Беҙ ирек, беҙ сикһеҙ Юлдар - беҙҙең дуҫтар. Һорауға яуаптар Тәмен белһәң, Бер кем дә туҡтата алмаясаҡ. (Р. Ямилова муз. һәм һүҙ.)\nСонайым (Tämlekästär менән Live)\nУрал ҡар аҫтында (Tämlekästär менән Live)\nКүл буйында (Артур Кәбиров менән)\nНиңә шулай иркә һинең кулың, ҡарашыңдан ирей йөрәгем. Мөхәббәтем нурҙарына тулып ҡосағыңда килә үләһе. Припев: Ирендәрең һинең балдай тәмле, һулыштары гөлдәр иленән Ҡаршы алған таңдар ниндәй йәмле, ниндәй йәмле! Сигелгәндәй ҡоштар теленән. Ирмәҫ бала кеүек иркәләнеп, ҡосағыңа кереп һыйынам. Һөйөү моңдарында тирбәләнеп... тирбәләнеп Ҡарашыңа ғына бойһонам. Припев: Ирендәрең һинең балдай тәмле, балдай тәмле. һулыштары гөлдәр иленән. Ҡаршы алған таңдар ниндәй йәмле, ниндәй йәмле! Сигелгәндәй ҡоштар теленән. (2 раза)


Балтик флоты Кумертауҙа етештерелгән яңы вертолеттар менән тулыланды\nФлотка һыу аҫты кәмәләренә ҡаршы биш яңы Ка-27М вертолеты тапшырылды. Хәҙер Калининдград өлкәһенең флот аэродромы хеҙмәткәрҙәре вертолеттарҙы хеҙмәтләндереү буйынса махсус эштәр башҡара. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, вертолеттарҙы яңыса ҡороу эшен «Рәсәй вертолеттары» холдингына ингән Күмертау авиация...\nМәғлүм булыуынса, Ирек Ялалов Федерация Советына һайланыуы сәбәпле был вазифаны бушатты. Өфө мэры мотлаҡ Рәсәй гражданины булырға, Рәсәй һәм Башҡортостан Конституцияларын, ил президенты һәм хөкүмәте ҡарарҙарын белергә тейеш. Хакимиәт башлығына дәғүәсенең 25 йәштән йәш, 65-тән оло булмауы шарт...\nБашҡортостанда киҫкен респираторлы вирус йоҡтороусылар һаны арта\nРеспублика буйынса ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау хеҙмәтенән белдереүҙәренсә, әлегә ул эпидемик сиккә етмәгән. Шул уҡ ваҡытта төбәктә ГРИПП-ҡа ҡаршы вакцинация башланды. Халыҡтың 15 проценттан ашыуы прививка алған. Вакцинация кампанмияһы буйынса ҡыҙыу линия ла ойошторолҡан. Һорауҙар менән 15...\nТиҙ ярҙам машиналары яңыртыласаҡ\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов ашығыс медицина ярҙамы автопаркын яңыртыу өсөн төбәк бюджетынан 482 миллион һум аҡса бүлеү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы. Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, әлеге мәлдә махсус транспорт яҡынса 70 процентҡа таушалған. Тиҙҙән район...\nТуймазы районында аварияға осраған мотоцикл водителенең таныҡлығы булмаған. Был турала бөгөн республиканың юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр иттеләр. Октябрьский-Туймазы юлында кисә 46 йәшлек ир Стелз мотоциклында фажиғәгә тарыны. Ул урында уҡ һәләк булған. Ике тәгәрмәсле...\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре Сабир Йыһаншин баҡыйлыҡҡа күсте\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, педагогия фәндәре кандиаты, 1971-1985 йылдарҙа Башҡортостандың мәғариф министры вазифаһын башҡарған Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншин баҡыйлыҡҡа күсте. Мәрхүм менән хушлашыу бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай бинаһында үтте. 28 августта Сабир...\nУҡытыусылар көнө уңайынан Башҡортостан мөғәллимдәрен Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев та ҡотланы. Ул Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы конкурсттары еңеүселәре һәм лауреаттары менән дә осрашып, уларға иң изге теләктәрен еткерҙе. Йәш мөғәллимдәр менән аралашыу...


Материалы за 17.04.2008 » Архив газеты "Йәшлек"\nКешегә иртән йоҡоhо туйhын өсөн, тағы ла күп булhа, бер 10 минут ваҡыт кәрәк.\n– Был аш миңә кер йыуыу порошогы шыйыҡсаhын хәтерләтә, – ти бер ир, официантҡа асыуланып.\n– Fәфү итегеҙ, ә hеҙ ул шыйыҡсаны йыш ҡулланаhығыҙмы?\nБерәүһе осто, сиратта кем?\nФутбол буйынса Рәсәй беренселегенең Премьер-лига командалары бишенсе турын уҙғарып, бер «баш»ты урынынан осороп та өлгөрҙө. Мәскәү өлкәhенең «Химки» футболсылары ошо ваҡыт эсендә бары ике мәрәй яулап, ғәйепте баш тренерҙан тапты.\nСербия белгесе Славолюб Муслин быға тиклем «Локомотив» клубын етәкләп тә шундай уҡ яҙмышҡа дусар булғайны. Тик ул ваҡытта тимер юлсылар беренселектең иң юғары урыны өсөн көрәшә ине. Ә хәҙер серб инде икенсе тапҡыр Рәсәй ерендә үҙен hынап ҡарамаҡсы булғайны ла, был юлы ла яҙмыш киреләнде. Һуңғы турҙа уның тәрбиәләнеүселәре беренселек лидеры – Ҡаҙандың «Рубин» уйынсыларына 0:4 иҫәбенә отолдо. Fөмүмән, лидерға килгәндә, улар биш уйында биш еңеү яулап, көтмәгәндә турнир таблицаhының иң юғары урынында нығынды. Мәскәүҙең «Динамо» клубы ла быйыл барыhын да хайран ҡалдыра. Һуңғы йылдарҙа әллә ни уңышы менән маhая алмаған «Динамо» футболсылары әлеге миҙгелде тотороҡло башланы. Улар әле «Спартак» (Мәскәү) командаhын 4:3 иҫәбенә отто hәм, «Рубин»дан ике мәрәйгә ҡалышып, икенсе урында урынлашты. «Зенит» та үҙ уйынын таба алмай ыҙалана. Был юлы улар «Крылья Советов» менән 1:1 иҫәбенә уйнап, әлегә алты мәрәй менән 11-се генә урында килә. «Локомотив» – өсөнсө урында. Улар «Терек» уйынсыларын 2:0 иҫәбенә еңде. «Луч – Энергия» – «Сатурн» – 0:0, ЦСКА – «Спартак – Нальчик» – 0:1, «Томь» – «Шинник» – 2:1, «Амкар» – «Мәскәү» – 2:0\nЯбай ҙа, кешелекле лә замандашыбыҙ ине Әҙәбиәт\nБыйылғы «Ағиҙел» журналының тәүге һанында Зиннур Ураҡсиндың «Каруанһарай» атамаһы менән баҫылған романын уҡып сыҡҡайным. Әҫәр еңел уҡыла, роман аша Каруанһарай хаҡында күп нәмә белдем. Каруанһарайҙың тарихи үткәне, бөгөнгөһөнә бәйле хәл-ваҡиғалар уйландырмай ҡалмай. Роман авторының, тәрән йөкмәткеле әҫәр ижад итеп, журнал уҡыусыларын ҡыуандырыуы үҙе ни тора.\nШуныһын да әйтеп үтке килә. Журналды тотош уҡып сыҡҡас, шундай фәһемле әҫәр яҙырға үҙендә көс-ҡеүәт, ҡыйыулыҡ тапҡан яҙыусыны иҫкә алыу теләге килеп тыуҙы. Ни өсөн тигәндә, Мораҡ педучилищеһына уҡырға килгән бер төркөм малайҙар менән бергә дөйөм ятаҡта йәшәгәйнек. Шул төркөмдә Зиннур ҙа бар ине. Ҡарап тороуға тәбәнәк буйлы, ҡаҡса ғына кәүҙәле бер малай булып иҫтә ҡалған ул. Киләсәктә ғалим, яҙыусы булып китер, тип ул саҡтарҙа берәү ҙә уйлап бирмәгәндер, моғайын. Ана шул йәшәгән дәүерҙә Зиннурға ҡағылышлы уҡыу йылдарын иҫкә алмау мөмкин түгел.\nМең дә өсөнсө кистә Башҡортостан » Хәтер\n... Рәйестең киткәненә бер йыл тулып уҙҙы. Корректураһын уҡып, бына-бына сыға тип көтөп йөрөгән «Мең дә икенсе кис...» китабы менән сыҡҡан көнөнән алып, бөгөнгә тиклем серләшеп, һөйләшеп, бәхәсләшеп йәшәлә. Шағирҙың үҙенә әйтәһе, һөйләшәһе һүҙҙәр бик күп ҡалған икән дә баһа! Күпме генә аралашһаң да, фекерләшһәң дә әҙәм балаһы ғүмер буйына ла татып туя алмаҫлыҡ бәхет шул – аралашыу.\nАбыныр өсөн түңгәк табыла... Яңылыҡтар » Тормош юлдары ҡатмарлы\nОшондай әйтем бар халыҡта. Уны иҫкә төшөргән hайын бынан 60 йыл элек балалар йортонда бергә тәрбиәләнгән балалыҡ дуҫым Фәниә иҫкә килә лә төшә. Бына шул дуҫымды уйламағанда осраттым.\nШифаханаға барып ике көн үткәс, эргәмдәге бүлмәгә ике ҡатын урынлашты. Береhенең йөҙө таныш hымаҡ. Ул да миңә ҡарап ҡуя.\nКүрәhең, сырамыталыр. Эйе, ул саҡтар онотолорлоҡмо hуң? Фәниә лә, мин дә балалар йортона 1942 йылдың ҡышында килгәйнек. Мин алтынсыны бөтөргәс тә, 1947 йылда Өфөләге 9-сы республика башҡорт интернат-мәктәбенә киттем. Фәниә балалар йортонда ҡалды. Ул бишенсе синыфты тамамлағайны. Бына шунан бирле күрешкәнебеҙ юҡ ине...\nУл ашхананан сыҡҡан ерҙә мине осратып:\nХәйер биреү – изге эш\n«Байрам көнөндә мин мәрйә әбейгә хәйер бирергә уйлағайным, әммә бирмәнем, сөнки ул һуңынан суҡынып ҡуйырға тейеш. Был минең өсөн ҙур гонаһ булыр кеүек. Хәйерҙе тапшырған булһам, бәлки, яҡшыраҡ та булыр ине. Мин дөрөҫ эшләнемме?»\n«Әҙәм балаларының эштәре ниәткә ҡарап хөкөм ителә, баһа бирелә», – ти Мөхәммәт бәйғәмбәр. Был хәҙис тормошта бик ҙур әһәмиәткә эйә. Саҙаҡа изге ниәт менән бирелһә, хәйер сауабы күп булыр. Беҙ уны Аллаһы Тәғәлә ризалығы, хәйер өмөт иткән мәйеттәрҙең рухтары шат булһын өсөн бирәбеҙ. Әгәр кеше мохтаж икән, уның ниндәй өммәттә булыуына ҡарамай, хәйер бирергә кәрәк.


#8 класс #9 класс #10 класс #11 класс #Родной язык #Республика Башкортостан #Публикации #Применение технологий #Учитель-предметник #Школьное образование\nРазмер файла: 34.89 Кбайт\nМУНИЦИПАЛЬ РАЙОНЫНЫҢ ХӘЙБУЛЛА РАЙОНЫ\nТАТЫР-ҮҘӘК АУЫЛЫНЫҢ МУНИЦИПАЛЬ БЮДЖЕТ\nУРТА ДӨЙӨМ БЕЛЕМ БИРЕҮ МӘКТӘБЕ\n«Башҡорт теле дәрестәрендә инновацион технологиялар ҡулланып ижади шәхес үҫтереү»\n(Район методик берекмә ултырышындағы сығышым)\nТөҙөнө: юғары категориялы\nРәйфә Искәндәр ҡыҙы\n“ Башҡорт теле дәрестәрендә инновацион технологиялар ҡулланып ижади шәхес үҫтереү”\nМаҡсат: башҡорт телен өйрәнгән балаларҙың танып белеү һәләтен, ҡыҙыҡһыныуын арттырған, логик фекерләүгә өйрәткән, төрлө яҡлап ижади шәхес итеп үҫтереүсе эффектлы алымдарҙы һайлап алыу һәм ҡулланыу.\nБыл маҡсатҡа ирешеү өсөн, ошондай бурыстар ҡуйылды:\n1. Ижади эшкә ылыҡтырыу, ҡыҙыҡһыныу арттырыу өсөн методик әҙәбиәтте, дәреслектәрҙе, электрон дәреслектәрҙе, уҡыу программаларын байҡау, танып белеү һәләтлелеге тәрбиәләүҙең төп нигеҙҙәрен өйрәнеү.\n2. Һәр балала айырым шәхесте күрә белеү.\n3. Уҡыусыларҙың белем алыуға эҙләнеүҙәр аша килеүен ойоштороу.\n4. Балала үҙ көсөнә, үҙ-үҙенә ышаныс, логик фекерләү һәләтен үҫтереү.\n5. Әҙәби әҫәр өлгөһөндә телде, мәҙәниәтте, сәнғәтте өйрәнеү аша кешелеклелек, әҙәплелек кеүек сифаттар, ижади юғарылыҡҡа, матурлыҡҡа ынтылыш тәрбиәләү.\n6. Белем биреүҙә инновацион алымдар ҡулланыу.\n1. Уҡыусыларҙа ижади һәләтен үҫтереү өсөн шарттар булдырыу.\n2. Уҡыу материалын аңлы үҙләштереү принцибы. Башҡорт теленең орфографик, орфоэпик ҡағиҙәләрен һөйләү һәм яҙма телдәрҙә аңлап ҡулланыу, аңлата белеү, телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу.\n3. Коммуникатив нигеҙҙә өйрәтеү принцибы. Уҡыусыларҙың телмәрҙәрен ситуатив күнегеүҙәр аша әҙерлекһеҙ телмәр тыуҙырыу, һөйләү күнекмәләрен автоматлаштырыу.\n4. Функционаллек принцибы.Уҡыу эшмәкәрлеген тәбиғи аралашыу шарттарына яҡынайтып аралашыу.\n5. Яңы заман талаптары, тормош менән менән бәйләп уҡытыу.\n6. Уҡытыуҙа яңы технология алымдары ҡулланыу.\n7. Ижади эшмәкәрлеккә өйрәтеү, тәрбиәләү, шәхес үҫтереү бурыстарын бер-береһе менән тығыҙ бәйләнештә тормошҡа ашырыу.\n8. Үҙ аллы эшләргә, белем алырға, үҫешергә юл күрһәтеү.\nИжади шәхесте үҫтереү алымдары\n- Проблемалы уҡытыу\nБыл системла уҡыусы эҙләнә, һорауға яуапты таба, дөрөҫлөктө үҙе аса.Проблемалы уҡытыу баланың танып-белеү эшмәкәрлеген әүҙемләштерә, фекерен үҫтерә, уҡыу процессына ҡыҙыҡһыныу арттыра, үҙ аллы эшләү күнекмәләре бирә.\n- Эҙләнеү-тикшеренеү алымы\nУҡыусы эҙләнеүҙәр, тикшеренеүҙәр аша проблеманы хәл итә.\n- Дифференциялау алымы\nБыл педагогик алым һәр уҡыусының мөмкинлеген һәм шәхси һәләтен иҫәпкә алып уҡытыуға ҡоролған.Уның үҙенсәлеге, белем, ҡыҙыҡһыныу, кимәле буйынса төркөмләп, парлап, индивидуаль эшләүгә нигеҙләнә.\n- Проектлау алымы.\nНиндәйҙер проблема өҫтөндә ентекле, эҙмә – эҙлекле эшләү. Был технология балаларҙың ҡыҙыҡһыныусанлығы, реаль тормош менән бәйле үҫә, фәнни эш алымдарын үҙләштереп төркөмдә эшләй белеү күнекмәһе булдырыла, үҙ-үҙеңде контолләү арта, белем яҡшыраҡ нығытыла, ижади фекерләү һәләтен үҫтерә, иң мөһиме - белемде эҙләнеҙәр аша табырға һәм файҙаланырға мөмкинселек бирә .\n1) проекттың башы (уҡыусылар проблеманы асыҡлай, маҡсатын билдәй)\n2) планлаштырыу (бурыстарҙы билдәләйҙәр, мәғлүмәт сығанаҡтарын асыҡлайҙар)\n3) ҡарар ҡабул итеү (мәғлүмәт менән эшләйҙәр, йыйылған материалдарҙы анализлайҙар, кәрәклеһен һайлап алалар)\n4) эшләү (проектлау барышында эҙләнәләр, тикшерәләр, һөҙөмтәләрен эшкәртәләр)\n5) һөҙөмтәне баһалау (проектты анализлайҙар)\n6) проектты яҡлау (доклад әҙерләү, һөҙөмтәләргә нигеҙләнеп яҡлау)\nБашҡорт теле дәресендә ижади шәхес үҫтереүҙе тормошҡа ашырыу маҡсатында түбәндәге ижади эш төрҙәре ҡулланам:\nv Традицион булмаған дәрестәр ( дәрес-уйын, дәрес-ярыш, дәрес-лекция, дәрес-сәйәхәт, дәрес-осрашыу, дәрес-ринг, дәрес-йыйын һ.б.).\nv Төрлө күнегеүҙәр (уйын, башватҡыс, кроссвордтар һ.б.\nv Сәнғәт ( йыр, музыка ҡоралдары, бейеү).\nv Яҙма эш ( картина буйынса инша, ижади изложениелар, иншалар…).\nv Ижади характерҙағы эштәр ( шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр ижад итеү).\nv Халыҡ ижадын өйрәнеү.\nv Шәжәрә төҙөү.\nv Рецензия, докладтар, сығыштар.\nv Сәхнәләштереүҙәр әҙерләү.\nv Эҙләнеп - тикшеренеү эшенә йәлеп итеү.\nv Уҡыусыларҙың ижади эштәрен балалар баҫмаларына ебәреү.\nv Рефераттар, папкалар төҙөү.\nv Синыфтан тыш сараларҙа ҡатнашыу.\nДәрес – уҡытыусының ижади эше. “Дәрес- ҡыҙыҡһыныусанлыҡ һәм әхләҡи инаныуҙар факелын тоҡандырыусы осҡон”, - тип яҙған В. А. Сухомлинский. Шул осҡондо тоҡандырыу өсөн, бөгөнгө уҡытыусы төрлө яҡлап та үҫешкән, заман менән бергә атлаусы, яңынан – яңы алымдар, информацион технологияларҙы ҡулланыусы шәхес булырға тейеш. Информацион технологиялар телде өйрәнеүҙә ҡыҙыҡлы һәм фәһемле методы, аҡыл эшмәкәрлеген оптималләштереүҙең эффектлы сараһы булып тора. Дәрестәрҙә информацион ағым ҙур. Хәҙер башҡорт Интернет селтәрендә бик күп сайттар барлыҡҡа килде. Башҡорт йырҙары, башҡорт әҙәбиәте, фотоальбомдар, тарихи сайттарҙа уҡыусылар ҡыҙыҡһынып дәрескә кәрәкле материалдарҙы эҙләй, ҡуллана.\nКомпьютер ярҙамында башҡорт теле дәрестәрендә бер төркөм дидактик мәсьәләләрҙе хәл итеп була : лексиканы өйрәнеү (компьютер һүҙлектән файҙаланыу); дөрөҫ әйтелеш өҫтөндә эш (башҡорт теле дәреслектәрен, тауыш яҙыу программаларын файҙаланыу); орфографик күнегеүҙәр( орфографик һүҙлекте һәм компьютерҙың орфографияны тикшереү программаһын файҙаланыу); грамматик күренештәрҙе үҙләштереү (тестар ярҙамында); эҙләнеү процесында яңы мәғлүмәт алыу, һөйләү телмәрен үҫтереү, һөйләмдәр, текстар төҙөү, редакторлау; видеофильмдар ҡарау, видеороликтар эшләү, күрһәтеү һ.б.\n“Башҡорт теле.ru” дәреслектәрен дә файҙаланам. Был дәреслек бөтә кластарҙа ла урынлы, сөнки рус мәктәбендә уҡыған балаларҙың һүҙлек байлығы ҙур түгел, ә сағыу төҫтәге һүрәттәр, йыр, музыка, шиғыр, кроссворд, уйындар, мәҡәләләр, көләмәстәр, диалогтар башҡорт телендә төрлө темаға аралашырға, грамоталы уҡырға, яҙырға өйрәтә.\nҒөмүмән, компьютер ҡулланып уҡытыу традицион уҡытыуға ҡарағанда мәғлүмәтте күберәк һәм нығыраҡ үҙләштерергә мөмкиселек бирә.\nБаланың үҙ аллы ижади эшләү һәләтен үҫтереүҙә һүҙлек эштәре һис шикһеҙ ярҙам итә. Һүҙлек эшен төрлөләндереү аша ғына баланың һүҙгә, һүҙ байлығына, мәғәнәһенә мөнәсәбәтен, иғтибарын, ҡыҙыҡһыныуын үҫтереп була.Тимәк, уҡыусының ижади үҫешендә һүҙлектәр мөһим роль уйнай.\nТрадицион булмаған дәрес төрҙәре\nДәрес – уйын\nБашҡорт теле. “Башҡорт халыҡ уйындары”.\nДәрес – ярыш\nБашҡорт теле. “Һан”.\nДәрес – лексия\nБашҡорт әҙәбиәте. “Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында әҙәбиәт”.\nДәрес – сәйәхәт\nБашҡорт теле. “Спорт иленә сәйәхәт”.\nДәрес – осрашыу\nБашҡорт теле. “Һөнәрҙәр”.\nДәрес – ринг\nБашҡорт теле. “Фонетика” буйыса ҡабатлау.\nДәрес – йыйын\nБашҡорт әҙәбиәте. “Халыҡ ижады” темаһын йомғаҡлау.\nДәрес – хеҙмәт (ҡатнаш дәрес)\nБашҡорт теле. “Төҫтәр”.(Төрлө төҫтәге флажоктар эшләп була)\nБашҡорт әҙәбиәте. “Н. Мусиндың тормошо һәм ижады. “Мәңгелек урман” романы.”\nҺәр дәресте темаға ярашлы артикуляцион күнегеүҙән башлайым.\nМәҫәлән, “Йорт ҡоштары” темаһына ошондай шиғыр юлы алам.\nУрамдан килә ата- ҡаҙ,\nУларҙы үҙе шикелле\nТүбәндәге эш төрҙәре алам:\n- уҡытыусы уҡый;\n- үҙ аллы уҡыйҙар;\n- аңлашылмаған һүҙҙәрҙең аҫтына һыҙабыҙ, уларҙы һүҙлектән эҙләп, шиғырҙы тәржемә итәләр;\n- япраҡ ҡыштырлаған кеүек, буксирлап, шатланып, илап, айыу, сысҡан һ.б булып уҡытыу;\n- Ҡ өн-хәрефенә ижектәр уҡыу, һүҙҙәр уйлау, һүҙбәйләйнештәр, һөйләмдәр төҙөү кеүек эштәр башҡарабыҙ;\n- Ҡҡ өн-хәрефен матур яҙҙырыу минуты ла үткәрәм.\nАртикуляцион күнегеүҙән сығып, уҡыусылар ниндәй тема үтәсәкте билдәләйҙәр.\nТөрлө күнегеүҙәр (уйын, башватҡыс, ребустар, кроссвордтар)\n“Уйын бала-сағала сәм, ярыш теләге уята.Уйынсыларҙың һәр береһе, йәшенә ҡарамай, физик яҡтан да, интеллектуаль йәһәттән дә ал бирмәҫкә тырыша. Сослоҡта, етеҙлектә, беләк, бил көсөндә, мәргәнлектә, зирәклектә, тапҡырлыҡта, иғтибарлылыҡта, һиҙгерлектә ярыша. Бындай һәләттәрҙе һәр кем үҙе өсөн уйнағанда ғына түгел, күмәкләп уйнағанда күрһәтергә тырыша. Сөнки уның уңышы – команданың уңышы, команданың уңышы – уның уңышы. Шуға күрә уйындарҙа бер-береңә арҡаланыу, бер - береңә һалыныу насар ғәҙәт иҫәпләнә. Шул иһә бала – сағаны үҫтерә, коллективлыҡ тойғоһо тәрбиәләүенә булыша”, - тип яҙа күренекле фольклор белгесе Ә. М. Сөләймәнов.\nКүренекле педагогтар Г. К. Селевко, С. А. Шмаков, Л. Н. Петрановская, Л. И.Пироговалар хеҙмәттәрендә уйын балаларҙың белем алыуында, ижади үҫеүендә,\nуйлап сығарыу һәләттәрен үҫтереүендә мөһим роль уйнауын иҫбатлайҙар.\nУҡыусыларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү маҡсатында түбәндәге уйындар ҡулланам:\nУҡыусылар түңәрәкләп ултыралар, алып барыусы ниндәй төҫ икәнен әйтә.Һатып алыусыға уҡыусылар реклама эшләргә тейештәр.( Мәҫәлән, зәңгәр –матур төҫ. Зәңгәр төҫтә һауа, йылға, күлдәк бар, …)\n“Артыҡ һүҙҙе тап!”\n“Һүҙҙәр пирамидаһы” уйыны\nМнемоһүрәттәр – схемалар\nМнемоника- информация һалынған схема, йәғни конкрет булмаған шартлы билдәләрҙән образдарға күсеү. Мнемоюл-тәбиғәт күренештәре менән танышҡанда, хайуандарҙы һүрәтләгәндә һәм хикәйә төҙөгәндә бик ҡулайлы. Баланың фекерен байыта, иғтибарын туплай, тасуири һөйләү һәләтен үҫтерә.\n“Һүҙҙәр сылбыры” уйыны. Мәҫәлән, КӨҘ, ҘУР, РУЧКА, АЛМА…\nХәҙер ошо һүҙҙәрҙән һәйләмдәр, хикәйә төҙөйөк.\nДәрестәремдә йыш ҡына сәнғәт әҫәрҙәренә мөрәжәғәт итәм, сөнки халыҡтың йыр - моң мираҫы – ул бала күңелендә рух осҡондары тоҡандыра. Милли көйҙәребеҙ, йырҙарыбыҙ – балаларға оло ҡыуаныс, рухи ләззәт, илһам бирә. Һәр кем йырға тартыла. Мин дә дәрестәремдә үткән темаға тап килгән йырҙар өйрәтәм. Был эш төрө балаларҙың телде өйрәнеүҙә, уны тормошта ҡулланыуҙа ,уҡыусының ижади үҫешендә ҙур этәргес тип уйлайым.Уҡыу йылы башланыу менән “Ерем, илем, телем” йырын өйрәттем. Был йыр тыуған илгә, телгә һөйөү хисе тәрбиәләй, халыҡҡа ихтирам хисе тәрбиәләй.\n“Мәктәп” темаһын үткәндә “Мәктәбем” йырын , “ Ҡыш” темаһына “Тышта ҡар яуа” , Салауат Юлаев тураһында үткәндә Рәми Гарипов һүҙҙәренә “Салауат батыр”, 23 февраль, 9 Май байрамдары алдынан “Ерҙән һалдат атлай…”, “Олатайым миҙалдары” кеүек йырҙарҙы өйрәтәм.\nБалалар өсөн йырҙарҙы яҙған Гөлдәр Ишҡыуатова, Альбина Имаева ижадына һоҡланам, яратам, ҡулланам.\nЙырҙы өйрәтеү үҙе бер ҙур эш талап итә: йырҙың һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү, тәржемә итеү,темаһын аңлау, тасуири уҡыу һ.б.\nСәнғәт өлкәһендә эшләгән йырсыларыбыҙ, артистарыбыҙ тураһында\n9 мәғлүмәттәрҙе интернет селтәренән, “Тамаша”, “Аманат”, “Башҡортостан ҡыҙы” журналдарынан алам. Артистарыбыҙ тормошо һәм ижады тураһында уҡыусылар менән папка булдырҙым, ә инде йырҙарын аудиояҙманан тыңлатам.\nДанлыҡлы, донъяға билдәле ҡурайсылар - Азат Айытҡолов, Азат Биксурин, Рушан Биктимеров, ҡумыҙсылар - Роберт Заһретдинов, Миндеғәфүр Зәйнетдиновтарҙың уйнауҙарын тыңлайбыҙ, бейеүселәрҙе ҡарайбыҙ.Үҙем ҡумыҙҙа уйнайым, уҡыусыларҙы ла өйрәтәм.\nТелдең үҙе кеүек, яҙма телмәр ҙә кешелек йәмғиәтендә аралашыу – коммуникация функцияһын үтәй. Шуға күрә мәктәп алдына яҙма телмәрҙе сағыу, нәфис һәм ҡыйыу аралашыу сараһы итеү бурысы ҡуйыла. Бының өсөн уҡыусынан белгән – күргәнен, үҙ тәжрибәһен ҡыҫҡа, аныҡ образлы һәм тойғоло итеп бирә белеү, уй – фекерен нигеҙләп, иҫбатлап, башҡаларҙың иғтибарын йәлеп итерлек кимәлдә яҙа алыу һәләтенә эйә булыуы талап ителә.\nТел арлашыу процессында камиллашҡан кеүек, яҙма телмәр ҙә күнегеүҙәр ваҡытында камиллаша, шымара.\nЛ.Т. Выготский, Н. И. Жинкин, А. Н. Соколов,Т. А. Ладыженская, М. Р. Львов\nһымаҡ психологтар һәм методистар яҙыу телмәренең үҙенсәлектәрен, айырмалыҡтарын һәм механизмын өйрәнеп, фәнни нигеҙен барлыҡҡа килтергәндәр, уның өҫтөндә эшләү юлдарын асып биргәндәр.\nИнша темаһы – яҙма эштә яуап бирәһе һорау, асыҡлайһы, хәл итәһе мәсьәлә. Шуға күрә тема һайлап алғас та, нимә тураһында яҙасаҡты күҙ алдына килтереү мөһим.Иншаның төп фекере – ҡуйған һорауға яуап.\nИнша яҙыуҙың механизмы: һүҙҙәр, һүҙҙәрҙән һүҙбәйләнештәр, һүҙбәйләнештәрҙән һөйләмдәр, һөйләмдәрҙән текст. Был эш инша яҙырға өйрәтеүҙә ҙур ярҙам. Иншаны түбәндәге тәртиптә яҙырға өйрәтеп була:\n- Теманы яҙ.\n- Иншаны нисек башлау тураһында уйла, бер һөйләм менән ҡараламаға яҙ.\n- Артабан иншаны нисек дауам итәсәгеңде уйла, бер һөйләм менән яҙып ҡуй.\n- Иншаның нисә бүлектән торасағын билдәлә, план төҙө.\n- Эстән генә бер бүлектең йөкмәткеһен һөйләп сыҡ, ҡараламаға яҙылышы яңынан ауыр һүҙҙәрҙе яҙып ҡуй.\n- Был һүҙҙәрҙең яҙылышын орфографик һүҙлектән ҡара.\n- Һәр бер һөйләмде эстән генә әйтеп, иншаны план буйыса ҡараламаға яҙ.\n-Яҙғаныңды тотош уҡы.\n- Үҙеңә оҡшамаған ереңде төҙәт, алмаштыр.\n- Иншаны күсереп яҙ.\n- Иғтибар менән уҡып сыҡ.\n- Хаталары булһа, төҙәт.\n- Кәрәкһеҙ тип һаналған һүҙҙәрҙе һыҙ, уның урынына һайлаған һүҙҙе өҫтөнә яҙып ҡуй.Өҫтәмә һүҙ, һөйләмдәрҙе дәфтәр ситенә яҙ.\nИжади, ирекле темаға яҙылған иншалар уҡыусының шәхси күҙәтеүенә нигеҙләнә. Балалар тормошо бындай иншалар өсөн ҙур материл бирә.Тәбиғәт менән осрашыу, сәйәхәт, ғаилә, яратҡан кешеләрең, дуҫлыҡ – бөтәһе лә уҡыусыға яҡын өлкәләр. Улар баланы күҙәтеүсән, иғтибарлы булырға, ишетергә - тыңларға, уйланырға, уратып алған донъяны һәм кешеләрҙе аңларға, хыялланырға өйрәтә.\n“Ҡар ҡыштың биҙәге”, “Дуҫлыҡ ҡасан башлана?”, “Йәйҙең иң матур көнө”, “Әгәр мин тылсымсы булһам” кеүек темалар уҡыусыны уйларға, баһа бирергә, фекерләргә өйрәтә.\n“Яҙ килде” темаһына иншаға әҙерлек дәресендә түбәндәге эш төрҙәре үткәрергә:\n- яҙ билдәләре күренә башлау менән уҡыусыларға тәбиғәтте күҙәтеү буйынса эш планын биреү;\n- күҙәтеүҙе йомғаҡлау;\n- телдән бәләкәй хикәйә төҙөтөү;\n- яҙ тураһында шиғырҙарҙы иҫкә төшөрөү;\n- яҙ тураһында мәҡәл - әйтемдәрҙе, йомаҡтарҙы иҫкә төшөрөү.\nИнша яҙғанда терәк текстарға ла таянам.\nБашҡорт теле дәресендә ижади характерҙағы бик күп яҙма эштәр башҡарыла. Улар, ярҙамсы эш төрҙәре булараҡ, яҙма телмәрҙе камиллаштыра, уҡыусының ижади фекерләүен, хыялын, фантазияһын эшкә егә, үҙ фекерен һәм эшен һөйләп бирергә өйрәтә.\nУҡыусыларҙың ижади үҫешендә ижади изложениелар ыңғай һөҙөмтәләр бирә. Ижади изложениеларҙа йөкмәткене биреү менән бергә уны дауам итеп, яҙып бөтөрөү, йәки тексҡа ҡарата мөнәсәбәт белдереү һорала .\nИжади характерҙағы эштәр.\nБашҡорт теле дәресендә ижади характерҙағы күп яҙма эштәр башҡарыла. Улар, ярҙамсы эш төрҙәре булараҡ , яҙма телмәрҙе камиллаштыра, уҡыусының ижади фекерләүен, хыялын, фантазияһын эшкә егә, үҙ фекерен һәм эшен һөйләп бирергә өйрәтә.\nДәрестә яҙма телмәр үҫтереүгә түбәндәге эштәр булышлыҡ итә:\n- йомаҡ уйлап табыу;\n- хат яҙыу;\n- шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр ижад итеү;\n- уҡыған әҫәргә тура килгән мәҡәлдәр табып яҙыу;\n- ҡотлау яҙыу;\n- иғландар яҙыу;\n- афишалар яҙыу;\n- рекламалар яҙыу;\n-- гәзит – журналға мәҡәлә яҙыу;\nШиғырҙы яҙырға нисек өйрәтәм? Әлбиттә, ентекләп ниндәй ҙә булһа шиғырҙы ентекләп тикшереү, анализлау мөһим. Мәҫәлән, яҙ темаһына “Гөрләүек” исемле шиғыр.\nУҡытыусы ҡысҡырып уҡығандан һуң, балалар үҙ аллы уҡыйҙар. Шиғыр, ниңә һуң ул шиғыр ? тигән проблемалы һорау ҡуям.(Балалар шиғыр икәнен, дүрт юлдан торғанын, һәр юлы ҙур хәрефтән башлап яҙылыуын әйтә алалар.)\nГөрләп аҡ һин, гөрләүегем,\nТәрән йылғаға ҡарап.\nӘ мин һиндә йөҙҙөрөргә,\nЯһаным ҡағыҙ карап.\nУҡыусылар менән берлектә шиғырҙың ижек, баҫым, пауза ритмы, рифмаларҙы билдәләгәс, түбәндәге таблица төҙөлә, һығымта яһала.\nГөрләп аҡ һин, гөрләүегем\nТекс дүртәр юллыҡта һалынған.Һәр\nюлы ҙур хәрефтән\nӘ мин һиндә йөҙҙөрөргә\n4 /, 8//\nТаҡтаға аҙашҡан шиғыр юлдары яҙам.Уҡыусылар дөрөҫ итеп төҙәтергә тейеш.\nКәрәк икән, мин\nТаҡтаға терәк һүҙҙәр бирәм. Балаларҙы ике төркөмгә бүлеп, шиғыр яҙҙырам.\n….. ҡарҙар ….. ҡарпыш\n….. тауҙар ….. тоҡос\n….. балалар ….. күҙем\n….. саналар ….. үҙем\n6 Эй, яуа ла ҡарҙар,\n6 Бейегәйә тауҙар.\n7 Шатланышып балалар,\n7 Һөйрәп сыға саналар.\nБыл эш төрө уҡыусыларҙы дөрөҫ, грамоталы яҙырға өйрәтә.\nХалыҡ ижадын өйрәнеү\nБашҡорт халыҡ ижады - быуаттар буйы һаҡланып, быуындан быуынға күсеп килеүсе аҫыл ҡомартҡы, ҡиммәтле хазина, изге аманат, ҡәҙерле мираҫ, хатта хәтер ҙә ул.\n“Башҡорт халыҡ йола ижады – быуаттар буйы халыҡтың тормош-көнкүрешен, күңел, рух булмышының ыңғай, камил йәшәйешен тәьмин иткән борон мираҫ.Уны инҡар итеү-алтынды бысраҡҡа буяп ташлауға бәрәбәр,”- тип яҙа ғалим Ә.Сөләймәнов.\nБашҡорт халҡының йолаларын, ғөрөф – ғәҙәттәре менән танышҡанда төрлө слайдтарҙан халҡыбыҙҙың боронғо һәм хәҙергеһе менән сағыштырып уҡыусылар менән бергәләп тикшеренеү эштәре алып барабыҙ. X класта “Туй йолалары” темаһына уҡыусылар үҙҙәре хәҙерге туй йолалары тураһында сығыш яһанылар. Төрлө милләттең йолалары менән сағыштырып, киләсәк быуын алдына тормош менән бәйле, ысын барлыҡҡа күҙ асыусы фәһемле юлдар һайлау мөмкинлеге уятыла.\nҒөмүмән, мәҡәл-әйтемдәр, йомаҡтар, көләмәстәр, кеүек афористик жанрҙарға, әкиәт, легенда-риүәйәт, эпос, ҡобайырҙарға халҡыбыҙҙың культураһының төп асылы һалынған, тәрбиә принциптары бирелгән. Халыҡ педагогикаһының, этномәҙәниәттең ижади шәхес үҫтереүҙә роле ҙур.\nXIX быуаттың икенсе яртыһында арҙаҡлы мәғрифәтсе – ғалим һәм әҙип М. Өмөтбаев аҫаба башҡорттоң өс нәмәне – йондоҙҙарға ҡарап эш итеүҙе, халыҡ ижады өлгөләрен һәм үҙ ырыуыңдың тарихын 11 быуынғаса белергә тейешлеге хаҡында яҙып ҡалдырған.Ҡан-ҡәрҙәштәрең, ырыуҙаштарың, халҡың тураһындағы тарихи мәғлүмәттәрҙе тулы килеш хәтергә уйып булмай. Ә бына тарихи сығанаҡтарҙа , шәжәрәләрҙә теркәлгән мәғлүмәттәр киләһе быуындарға барып етә, артабан үҫтереүҙе талап итә, эҙләнеүҙәргә этәргес бирә. Ошондай изге эште дауам итерҙәй , үҙ затының, халҡының яҙмышына битараф булмаған шәхестәр тәрбиәләй ул шәжәрә өйрәнеү.\n“Ғаилә” темаһын үткәндә был теманы ентекләп өйрәнәбеҙ. Уҡыусылар был эшкә бик ҡыҙыҡһынып, ижади ҡарайҙар, үҙҙәренең шәжәрәһен ентекләп өйрәнәләр. Ата-әсәләре менән берлектә бик матур итеп биҙәп, фотолар менән тулыландырып, компьютерҙа эшләгән эштәр бар.\nХалыҡтың бөйөклөгө һәм көсө шәхестәр һаны менән билдәләнә. Халыҡ – шәхесте, шәхес – халыҡты үҫтерә. Арҙаҡлы шәхестәрҙе яҡынса ошондай төрҙәргә бүләбеҙ :\nСәнғәт, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре\nСәйәсәт һәм йәмғиәт эшмәкәрҙәре\nШәхестәрҙең тарихта, күбеһенсә, яҡты эҙ ҡалдырғаны алына. Ғөмүмән, беҙ хәҙер йәмғиәттә шәхескә иғтибар артҡан осорҙа йәшәйбеҙ һәм атаҡлы кешеләрҙең тормоштағы роле хаҡында дәрестең ниндәй йүнәлештә булыуына ҡарамаҫтан һәр ваҡыт иҫкәртеп торабыҙ. Сөнки ул төрлө яҡлап та отошло. Беренсенән, күренекле шәхестәр йәш быуын күңелендә үҙ тыуған яғы,уның күренекле шәхестәре менән ғорурлыҡ тойғоһо уята. Икенсенән, шәхестәр миҫалында балаларҙа маҡсатҡа ынтылыш, яуаплылыҡ кеүек ыңғай сифаттар тәрбиәләнә. Өсөнсөнән, был бай материал балаларға рухи-әхләҡи тәрбиә биреүгә булышлыҡ итә. Дүртенсенән, арҙаҡлы шәхестәр һәм яҙыусылар менән осрашҡанда, балалар әңгәмәләшеү серҙәренә өйрәнә. Һәр йылды юбиляр яҙыусыларҙың тормошо һәм ижады тураһында рефераттар, альбомдар эшләйбеҙ.\nУҡыусыларҙың ижади һәләтен үҫтереүҙә әҙәби әҫәрҙе өйрәнеүҙең роле ҙур.\nӘҙәби әҫәрҙе өйрәнеүҙәге эштәр, бәхәсләшеү, фекер алышыу,тормоштан миҫалдар килтереү, әңгәмәләшеү- барыһы ла уҡыусылар күңеленә үтеп инә, ижади һәләтен үҫтерә.\nӘҫәрҙән мәҡәлдәрҙе, әйтемдәрҙе яҙып алығыҙ. ( Мәҫәлән, С.Ағиш “Ҡунаҡ һәм намыҫ”)\nӘҫәр нимәгә өйрәтә?\nДрама әҫәрҙәрен уҡығас, сценарий яҙырға.\nӘҫәр буйынса һүрәт эшләргә. Уның буйынса һөйләргә.\nПрезентация эшләргә. (Башҡорт халыҡ йолалары)\nЯҙыусыларҙың, шағирҙарҙың ижадын рус яҙыусылары менән сағыштырыу. (Рәшит Ниғмәти һәм Маяковский , Рәми Гариповтың Марина Цветаева кеүек репрессия тураһында поэмалары “Табыныу”-“Преклонание”, Сәғит Ағиш-Чехов.)\nҺәр дәресемдә темаға ярашлы диалог ҡулланам. Диалогтарҙы Ф. Ғ. Хисамединованың башҡорт телен өйрәнеүселәр өсөн уҡыу ҡулланмаһынан алам. Диалогтан сығып, уҡыусыларҙан диалог төҙөтәм.\nМәғлүмәт менән алмашыу\n-Ял көнө театрға барҙым.\n-Ә мин Ҡашҡаҙан паркына барҙым.\nФекер алышыу, тәьҫораттар менән уртаҡлашыу\n-Кисә “Атайымдың ҡыҙҙары”н ҡараным.\n-Мин дә ҡараным, был серияһы оҡшаны.\nБергәләп план төҙөү\n-Бөгөн эштәрҙе тиҙерәк бөтөрөп кинотеатрға барайыҡ.\n-Бик һәйбәт, әйҙә.\n-Мин хоккей уйындары ҡараға яратам.\n-Ә мин бер ҡыҙығын да тапмайым.\n“Ғаилә”, “Минең йәйге каникулым” темаларын үткәндә, уҡыусыларҙан туғандарының фотоларынан стенд эшләйбеҙ.Улар менән яҡындан танышыу өсөн диалог төҙөйбөҙ.\nӘкиәттәрҙе уҡығас, мәҫәлән “Кем көслө?” әкиәтен моделләштереү, аҙаҡ ошо модель буйынса сәхнәләштерәбеҙ.\nДәрестә бала үҙен эшмәкәр, эҙләнеүсе, тикшеренеүсе, әүҙем ҡатнашыусы, үҙ аллы фекер йөрөтөүсе итеп тойорға тейеш. Әҫәрҙең йөкмәткеһен белеү генә түгел, ә уның эсендә булыу, унда ҡатнашыу, фекереңде белдереү, матур образдарға һоҡланыу, фәһем алыу, кире образдарға нәфрәтләнеү, һабаҡ алыу-былар барыһы ла уҡыусыны уйландыра, һоҡландыра, илһамландыра. Мәҫәлән, Н. Мусиндың “Һунарсы хикәйәттәре” буйынса презентациялар ҙа эшләнеләр.\nМәктәп, район кимәлендә үткәрелгән сараларҙа, конференцияларҙа, төрлө конкурстарҙа ҡатнашыуҙар баланың ижади шәхес булып үҫеүендә бик ныҡ булышлыҡ итә. Үҙ эшенең һөҙөмтәһен күреп уҡыусылар тағы ла нығыраҡ ҡанатлана, илһамлана, дәртләнә.\nИжади шәхес үҫтереүҙең диапазоны киң. Шуның өсөн бөгөнгө уҡытыусыға алдынғы педагогик тәжрибәне өйрәнеп, яңы технологиялар ҡулланып, уны көндәлек эштә файҙаланып, профессиональ яҡтан үҫешеп, ата – әсәләр менән яҡында булып ҡына яҡшы һөҙөмтәләргә, матур күрһәткестәргә өлгәшергә мөмкин. Ә тырышып эшләү, яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн бөтә мөмкинлектәр ҙә бар.Тик арымай-талмай, ҡанатланып, илһамланып, ең һыҙғанып эшләргә генә кәрәк\nОпубликовано 01.05.19 в 13:45\nСавинская Юлия Викторовна


8 Май 2019, 17:22\nБеҙ, класс етәксебеҙ Гөлшат Әкрәм ҡыҙы Вәлиева һәм тәрбиәсебеҙ Зилә Әкрәм ҡыҙы Шәфиева менән Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Уйылдан Шәрипов бабайҙың өйҙәренә барҙыҡ. Улар беҙҙе Хәфиҙә әбей менән ихлас ҡаршы алдылар.\nИң тәүҙә беҙгә илебеҙҙе, телебеҙҙе яратырға ҡушты, аҡыллы кәңәштәрен бирҙе. “Кешенең иң яратҡан ике нәмәһе булырға тейеш. береһе – әсәй, икенсеһе – Ватан. Уларҙы яратһаң ғына һин бәхетле кеше буласаҡһың”, - тине.\nУйылдан бабай һуғыш тураһында бик һөйләргә яратмай. “Һуғыш ҡурҡыныс нәмә, уны күрергә Хоҙай ҡушмаһын. Мин һуғышҡа кергәндә иҫән-һау ҡайтһам ине тип, поезда үтеп китеп барғанда юл буйында бер госпиталь тора ине, шунда мин, үлмәй яраланып ошо госпиталгә килеп ятһам ине, тип теләнем. Ысынлап та, күпмелер ваҡыттан һуң снаряд ярсығынан уң аяғым бик ныҡ яраланғас, ошо госпиталгә килеп эләктем һәм тере ҡалдым. Башҡаса һуғышҡа яраҡһыҙ булдым. Ике таяҡҡа таянып, тыуған яҡтарыма ҡайтып төштөм. Бөтә ғүмеремде халҡыма тоғро хеҙмәт итеүгә бағышланым. Хәфиҙә әбейегеҙ менән 75 йыл бергә йәшәйбеҙ. Аҡыллы балалар үҫтерҙек, улар менән бәхетлебеҙ”, - тип һөйләп үтте Уйылдан олатай.\nУның яңы баҫылып сыҡҡан “Аҡбейектән ҡалҡа аҡ томан” тигән сираттағы шиғырҙар китабынан уҡытыусыбыҙ матур шиғырҙарын уҡыны. Һуңынан күмәкләп фотоға төштөк. Уйылдан бабайға открытка, көндәлек һәм ручка бүләк иттек. Был осрашыу беҙҙең күңелдәрҙә оҙаҡ һаҡланыр.\n4 “А” класс уҡыусыһы.


Хәрби-диңгеҙ флоты көнө билдәләнде\n29 Июль 2020, 16:58\nИюлдең һуңғы йәкшәмбеһендә Хәрби-диңгеҙ флоты көнө билдәләнә. Ғүмерен диңгеҙ менән бәйләгән, моряк исемен ғорур йөрөткән, хәрби хеҙмәтен икһеҙ-сикһеҙ диңгеҙ киңлектәрендә үтәгән илһөйәрҙәр байрамы ул.\nХәрби-диңгеҙ флотында хеҙмәт иткән, илебеҙҙе һаҡларға йән атып торған ҡыйыу яҡташтарыбыҙ байтаҡ.\nБыйыл коронавирус инфекцияһына бәйле ҡатмарлы хәл сәбәпле, күмәк кеше ҡатнашлығында саралар уҙғарыу тыйылды. Шуға күрә диңгеҙселәр көнө башҡа йылдарҙыҡынан бер аҙ айырылып торҙо. Байрам сараһында район етәкселеге, ветеран ойошмалары вәкилдәре ҡатнашлығында Мәңгелек ут һәйкәленә сәскәләр һалынды, Бөйөк Ватан һуғышында, төрлө йылдарҙа хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған яҡташтар иҫкә алынды.


Бала табыу йортоноң илаһи тынлығын, яңы донъяға килгән сабыйҙарҙың йырҙай яңғыраған илау-мышнауҙарын боҙоп мәхшәр ҡупты. Ҡатындарҙың тулғаҡ ғазап-ләззәтенән әле арынғандары ла, инде хәл инеп, тормош иптәше килер алдынан бер туҡтауһыҙ көҙгөгә ҡаранғандары ла коридорға сығып, шәфҡәт туташтарының ни һөйләшкәнен яҙа-йоҙа ишетеп, шуларҙы бер-береһенә еткерергә ашыҡты.\n- Уй, Аллаҡайым, ниңә ундай ҡатындарға бала табырға рөхсәт итәләр икән? Йүнһеҙ, аҙғын инде!\n- Ҡатын тип, ун туғыҙы саҡ тулған, йәш кенә, ябыҡ ҡына ҡыҙыҡай ти бит…\n- Бала тапҡас, ҡыҙ булып ҡалған тиһеңме әллә?\n- Хәҙер уның ауырыуы бар дауаханаға таралһа, бәпестәребеҙгә, беҙгә йоҡһа… Үләбеҙме инде?\n- Әйҙәгеҙ, Әхтәмычҡа барайыҡ, ул ҡатынды дауахананан ҡыуып сығарыуҙарын талап итәйек!\n- Эйе шул, беҙ үҙебеҙ өсөн дә, бәләкәстәребеҙ өсөн дә яуаплы бит…\n- Ә мине иптәшем икенсе дауаханаға күсерәм тине…\n- Минекеләр ҙә алып ҡайтырбыҙ тинеләр…\nКоридорҙа геүләшкән. тауышланған әсәләргә, ауырлы ҡатындар ҙа килеп ҡушылды. Башҡа ваҡытта уҫал санитарҙар буласаҡ әсәләрҙе «инфекция индерәгеҙ» тип бала тапҡандарҙың янына яҡын да юлатмайҙар ине. Бөгөн был ишекте улар ҡурҡмайынса тибеп тигәндәй асып килеп инде. Ҡатындар бер-береһен бүлдерә-бүлдерә тағы ла нығыраҡ геүләшергә тотондо.\n- Һеҙ ниңә һаман бында? Ҡайтып китмәй!\n- Юлда бәпәйләргәме?\n- Юҡ инде, бер аҙғын ҡатын өсөн һаулығыбыҙҙы, бәпәйҙәребеҙҙең ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуймаясаҡбыҙ. Үҙе сығып китһен дауахананан!\nҠатындарҙың ярһыуы һуңғы сиккә етеүен аңлаған шәфҡәт туташы бүлек мөдире артынан йүгерҙе. Дауаханала ВИЧ-инфекциялы ҡатындың бала тапҡаны өсөн хакимиәтетәкселегенән әрләнгән баш табип үҙе лә бында икән.\n- Дамир Әхтәмыч, унда ҡатындар янъял ҡуптара. Тегене ҡыуып сығарһындар, тиҙәр.\nБаш табип бүлек мөдиренә яман итеп ҡарап:\n- Бар, тынысландыр!.. Яңы йыл премияһына бүлегегеҙ менән өмөт итмәһәгеҙ ҙә була! — тип сығып китте.\nСал сәсле, мыҡты кәүҙәле Дамир Әхтәм улы күренеү менән барыһы ла шымып ҡалды. Бәләкәй ҡалала уны барыһы ла белә, ихтирам итә. Ҡатындар ир гинекологты тылсымсы тип кенә йөрөтә. «Ҡулы шул тиклем еңел, бар ауыртыныуҙарың онотолоп ҡала»,- тиҙәр уның хаҡында.\n«Барыһын да пыран-заран килтерәм» тигән уй менән килгән бүлек мөдире, үҙенә төбәлгән ялбарыулы ҡараштарҙы күреп, туҡтап ҡалды. Бала тип ҡоштоң ҡошо тоҙаҡҡа эләгә, тип әйтер ине өләсәһе, ә уның ҡаршыһында әле генә әсәлек бәхетен татыған һәм шул ләззәтле мәлде зарығып көткән ҡатындар. Тоҡомон һаҡлаған инә йыртҡыстай, хәүеф тыуҙырған затты, өҙгөсләп ташламаҫтар тимә.\n- Ҡыҙҙар, һеҙ аңлы, замана кешеләре лә баһа. Телевизор ҡарайһығыҙ, гәзит-журнал уҡыйһығыҙ. Үҙегеҙ томана һуҡыр, аңғыра әҙәмдәркеүек ҡыланаһығыҙ. Эйе, кисә бала тапҡан ҡатын ВИЧ-инфекциялы. Әммә уның ауырыуы киҙеү кеүек таралмай. Ул енси юл менән һәм ҡан аша күсә. Ул ҡатын һеҙҙең янығыҙҙа ятҡан хәлдә лә, үҙегеҙгә лә, бәпестәрегеҙгә лә ҡурҡыныс янамаҫ ине. Ә беҙ уны айырым палатаға урынлаштырҙыҡ. Тынысланығыҙ, һеҙгә борсолорға урын юҡ.\nШул саҡ янында әсәһенең йылыһын тоймаған сабыйҙың асыулы ауазы яңғыраны. Уға тағы бер илау тауышы ҡушылды. Ҡатындар теләр-теләмәҫ кенә таралыша башланы. Шәфҡәт туташы Дамир Әхтәм улын ашығыс рәүештә операция бүлегенә саҡыртыуҙарын әйтте. Әле генә геүләп торған коридор бушап ҡалды. Палаталарҙан әсәләрҙең бәпестәренә бөтмәҫ наҙ менән өндәшеүҙәре, сәйнүккә һыу ҡойған тауыш ҡына ишетелеп ҡала.\nӘлиә улының мышнап йоҡлап ятыуын күреп, ҡабат коридорға сыҡты. Теге ҡатынды урынлаштырған палатаға йүнәлде. Коридорҙың был остағы яҡтыһын һүндереп ҡуйғандар. Палатаның ишек тотҡаһына шул ағартҡысҡа манылған сепрәк уралған, уныһы һаҫыҡ еҫ таратып тып та тып килеп иҙәнгә тама. Әлиә һаҡ ҡына ишекте асты. Тәҙрә төбөндә ябыҡ ҡына, буйға бәләкәй ҡыҙ баҫып тора. Эйе-эйе, бала ғына әле, кем уны әсә тип әйтһен. Бәпес карауаты буш.\n- Сәләм. Ә бәпәйең ҡайҙа?\nҠыҙ йәш тулы ҡарашын Әлиәгә төбәне.\n- Уны миңә бирмәйҙәр. Имеҙергә ярамай, ВИЧ-тың уға күсеүе мөмкин. Ә бәлки, ҡыҙым да инфекциялы булып тыуғандыр. Анализдарҙан күренә инде. Уны ла шулай ишектең эсенән дә, тышынан да һаҫыҡ сепрәктәр менән уралған палатаға бикләнеләрме икән? Йә, Хоҙай, балам булмаһа күптән сығып ҡасыр инем. Урманда, йыртҡыстар араһында йәшәһәң дә, улар күпкә мәрхәмәтлерәктер ул.\nӘлиә нимәлер әйтергә тип ауыҙын асырға ла өлгөрмәне, ярһып шәфҡәт туташы килеп инде.\n-Хәҙер үк сығып!кит! Кем һиңә бында инергә рөхсәт итте?\nӘлиә палатанан сыҡҡас, уның ерәнеп кенә ишекте ябыуын, унан резина бирсәткәләрен сисеп ташлап, икенсеһен кейеүен күрҙе.\nҠатынды ауыр уйҙар солғап алды. Бахыр бала, ситлеккә ябылғанмы ни. Ә бит уның янында сынаяҡ та, ризыҡ та күренмәне. Шулай асҡа мас булып ятамы икән? Әлиә был ҡаласыҡҡа ҡунаҡҡа килгәйне. Сабыйҙары донъяға килергә ике аҙна самаһы ваҡыт ҡалғас, Фәрғәтенең туғандарын килеп күрергә булғайнылар. Таныш түгел ерҙә бала табырға ҡурҡһа ла, аҡ халатлыларҙың итәғәтле, үҙҙәренең эшен яратып башҡарыуҙарын күреп, тынысланды. Ҡатындарҙың эскерһеҙлеген күреп, шат тауыштар ғына яңғырап тороуын ишетеп, улының нәҡ ошо ҡалала донъяға килеүенә шатланды. Дауахананан сығырға ла күп ҡалманы инде. Тиҙҙән Фәрғәте, улы менән Өфөгә юлланырҙар. Икәүләшеп оло мөхәббәт менән ҡорған ояларына ҡайтырҙар. Бала бүлмәһен бәхәсләшә-бәхәсләшә әҙерләгәйнеләр, журналда төшөрөлгән төрлө дизайнлы һүрәттәрҙән кәм булманы. Әлиә төшөндә Фәрғәт менән икәүләп ҡороп ҡуйған карауатты йыш күрә. Әкиәттәге сымылдыҡтай матур, уйынсыҡтар эленгән карауатҡа мулланан өшкөртөп алынған бетеүҙе, ен-шайтанды ҡурҡытырға тип бысаҡ та һалып ҡуйҙылар. Ә бөгөнгө ваҡиға уның тынысланған күңелен ярһытты.\nӘлиә шул саҡ Дамир Әхтәм улын күреп, табип янына нисек барып етеүен һиҙмәй ҙә ҡалды. Үҙен палатанан ҡыуып сығарған шәфҡәт туташы ла бында икән.\n- Һеҙ беҙҙе аңлы булырға саҡырҙығыҙ, ВИЧ-инфекцияһының таралыу юлдарын аңлаттығыҙ. Ә ниңә үҙегеҙ ул бахырҡайҙы ситлектә тотаһығыҙ, балаһының яҙмышы тураһында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт бирмәйһегеҙ? Уның эргәһендә йылы аш түгел, крандан һыу бороп эсергә стаканы ла юҡ. Палаталағы хлорка, белизна еҫенән тын алып та булмай.\nОперациянан арып сыҡҡан табип ҡатындың ярһыуы баҫылғанын көттө. Шәфҡәт туташы иһә:\n-Бәлки, һеҙҙең ҡалала ундайҙар аҙым һайындыр, ә беҙҙә тәүге тапҡыр! Ҡамасауламағыҙ табипҡа, барығыҙ палатаға, - тине.\nДамир Әхтәм улы кеше алдында хеҙмәткәрҙәренең абруйын төшөрөргә теләмәйенсә, Әлиәгә:\n- Барығыҙ бәпәйегеҙгә, борсолмағыҙ. Мин хәҙер ул ҡатынды барып ҡарармын,-т ине.\nТабип сирле ҡатын ятҡан палатаға йүнәлде. Һәм ишек тотҡаһын күреп, өнһөҙ ҡалды. Артынан килеп еткән санитаркаларға бер ҡарашы етте, улары шунда уҡ сепрәк, биҙрәләренә тотондо. Оҙайлы йылдар дауаханала эшләгән Нәсимә апай ғына бүлек мөдире ишетерлек итеп һөйләнергә батырсылыҡ итте:\n- Аңламаҫһың быларҙы. Береһе палатаға яҡын бармағыҙ ти икенсеһе дизенфекция кәрәк ти, өсөнсөһө…\nДамир Әхтәм улының тауышы асыулы яңғыраны;\n- Был һаҫыҡ сепрәктәрҙе алып ташлағыҙ. Башҡа палаталарҙы ҡасан, нимә менән йыйыштыраһығыҙ, шулай йыуасаҡһығыҙ. Ваҡытында ашарға алып килергә онотмағыҙ\nТабип нисек һүҙ башларға белмәй туҡтап ҡалды. Йәш әсә беренсе булып телгә килде:\n- Рәхмәт һеҙгә… Минең баламдың хәле нисек икән?\n- Беҙ иң тәүҙә һеҙҙе ҡарарға тейешбеҙ. Ә бәпәйегеҙ имен-һау. Тейешле анализдар эшләнгәс, алып килерҙәр. Һеҙгә имеҙергә ярамағанлығын яҡшы аңлайһығыҙҙыр. Шуға күрә имеҙлек шешәләр кәрәк буласаҡ. Туғандарығыҙ килһә, әйтергә онотмағыҙ.\n- Миңә бер кем дә килмәйәсәк.\n- Ярай, улайһа имеҙлектәрҙе бында ла табырбыҙ.\nТабип Ләләне ҡарағандан һуң, медперсоналды йыйып алды. Барыһына ла ныҡ ҡына эләкте. Унан Дамир Әхтәм улы өлкән шәфҡәт туташынан алып санитаркаларға тиклем ВИЧ-инфекция, СПИД тураһында имтихан аласағын белдерҙе. «Гиппократ анты биргәс, һеҙ дошманығыҙға ла ярҙам итергә бурыслы. Ә ул дошман түгел, йәш әсә. Уның ВИЧ-инфекциялы булыуы ла сер булып ҡалырға тейеш ине. Тимәк, баш табиптың беҙҙең премияны ҡырҡыуы - ғәҙел ҡарар», - тине һүҙен йомғаҡлап.\nБарыһын да күреп-ишетеп йөрөгән ҡатындар ҙа тыныслана башланы. Әлиә, бәпәйе йоҡлағас, тағы ла Ләлә янына йүнәлде. Иптәше алып килгән тәмлекәстәрҙе уға илтеп бирҙе. Йәш әсә тәүҙә тартынһа ла, һуңғараҡ асылып һөйләшә башланы, Күстәнәстән ауыҙ итте.\nЛәлә ошо ҡалала тыуып-үҫкән икән. Педагогия колледжында уҡып йөрөгән. Ҡыҙ бала Чечен ғәрәсәтен күреп ҡайтҡан егеткә ғашиҡ була. Йәштәр осраша башлай. Бер йыл үткәс, өйләнешергә булалар. Тик ҡыҙҙың ата-әсәһе саҡ ун һигеҙе тулған ҡыҙын кейәүгә биреүҙән баш тарта. Ләлә уларҙан ҡасып сығып китә һәм Самат менән күрше ҡалала йәшәй башлай. «Беҙ шул тиклем бәхетле инек. Ҡала ситендә арзан хаҡҡа өй табып алдыҡ та, яңы тормош башланыҡ. Самат йыш ҡына командировкала (ул йөк машиналарын һаҡлап оҙатып йөрөнө), ә мин уны өҙөлөп көтә инем. Ул да бүләктәрен тейәп, атлығып килеп инә торғайны…»\nСаматтың сираттағы командировкала аварияға эләгеп һәләк булыуын ишеткәс, Ләлә аҡылынан шаша яҙа. Һөйгәненең эсергә яратҡан туғандары килеп, уны өйҙән ҡыуа, барлы-юҡлы йыһазға талаша. Тик үҙенең ауырлы икәнлеген белгән йәш ҡатын уларға ҡаршы торорлоҡ көс таба. Саматтың иҫерек атаһы битенә төкөргәс, ул балта алып барыһын да йорттан ҡыуып сығара. Төнөн иптәшенең ағаһы өйҙәренә ут төртөргә маташыуын күргән Ләлә уға барып йәбешергә лә ҡурҡмай. Уныһы: «Ҡайҙа Саматтың чеченскийҙары, аҡса ҡайҙа тим?!» - тип Ләләне быуа башлай.\n«Ҡулыма килеп эләккән нәмә менән башына һуҡтым. Тәүҙә үлтергәнмендер, тип ҡурҡҡайным. Тере булып сыҡты. Шунан һуң өйөбөҙгә яҡын килергә ҡурҡтылар. «Миңә йә йортҡа берәй нәмә булһа, милицияға һеҙҙең өҫтән ғариза яҙып ҡуйғанмын», - тип иҫкәрттем. Шундай ауыр саҡта ла атай-әсәйем минең өйҙән ҡасып китеүемде ғәфү итмәне, ни тиклем көтһәм дә, килмәнеләр…»\nЛәлә артабан ниндәй яҙмыш һынауҙарын үтәсәген белһә, моғайын, иренең аҡылдан яҙған туғандарына ҡаршы тора алмаҫ ине. Хәйер, тал сыбығындай ҡыҙҙа ир-аттарҙы көнләштерерлек ихтыяр көсө була. Ләлә ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһына барып, ауырлы булараҡ, теркәлеүгә алына, тейешле анализдарын тапшыра. «Мине дауаханаға ваҡытынан алда саҡыртып алдылар. Инфекция бүлегенә барырға ҡушҡастар, баҙап ҡалдым. Әле тыумаған да сабыйыма ниҙер булғандыр, тип уйланым. Сабыр, аҡыллы инфекционист мөмкин тиклем йомшаҡ итеп, миндә ВИЧ-инфекция табылыуын аңлатты…»\nЛәлә өсөн тормош туҡтап ҡалғандай була. Табип уның кем менән енси бәйләнештә булыуын асыҡлай башлай. Йәш ҡатын иртә ғүмере өҙөлгән ире тураһында һөйләп бирә. Шулай уҡ мәрхүм Саматының аҙғын булмауын һәм Чечен һуғышында ҡаты яраланып, хәрби госпиталдә уға ҡан ҡойоуҙарын, ВИЧ-инфекцияһын шунда йоҡтороу ихтималлығын әйтә. Табиптар, Ләләгә аборт эшләтергә кәрәк, тигән ҡарар сығара.. «Яратҡан кешемдең - Саматымдың дауамын нисек үлтерәйем? Сабыйымдың сәләмәт булыуын Хоҙай Тәғәләнән көн-төн ялбарып, өмөттәр менән йәшәнем. Бәпәй табырға ваҡытым еткәс, тыуған ҡалама килдем. Шул тиклем әсәйемде һағындым, бәлки, ғәфү итер, тип уйланым. Ә ул: «Һин беҙҙең өсөн үлдең!» - тине. Күрәһең, ниндәй ауырыуға дусар булғанымды еткергәндәрҙер».\nӘлиә күҙ йәштәрен тыя алманы. Ҡайҙан көс ала был ҡыҙ йәшәргә?! Хоҙай яратҡан бәндәһенә генә һынауҙарҙы күп ебәрә, тигәндәре ысынмы икән әллә? Ҡатын палатаһына ҡайтҡас, улының рәхәтләнеп имеүенә һоҡланып ҡарап хәтирәләргә бирелде.\nБынан өс йыл элек ул да үҙен ВИЧ-инфекциялылар рәтенә индергәйне бит. Әлиә үткәндәрҙе хәтерләп, үҙенең булдыҡһыҙлығы, ҡурҡаҡлығы өсөн нәфрәтләнде. Өнһөҙ генә оҡшатып йөрөгән Вадимдың көтмәгәндә осрашырға саҡырыуын мөғжизә итеп ҡабул итте. Егет яңғыҙ йәшәгән Әлиәгә теләгән ваҡытында ғына килде. Төн уртаһында бер көтөү йәштәрҙе тейәп килергә лә тартынманы. Унан үҙен тулы хужа кеүек тоя башланы. Әлиәне: «Ярай әле һинең юлыңда мин осраным, юҡһа кемгә кәрәк инең һин, һыйыр?!» - тип мыҫҡыл итте.\nҠыҙ барыһына ла түҙҙе, эштән арып ҡайтһа ла, Вадимдың өҫтөн йыуҙы, ашарға бешерҙе. Егет уның һайын шашты, төнөн эсергә таптырҙы, Әлиәнең аҡсаһына башҡалар менән типтерҙе. Ә Яңы йыл төнөндә Вадим, бер кемдән дә тартынмай, йоҡо бүлмәһендә бер һылыуҡай менән инеп бикләнде. Уның был ҡылығына бергә килгән дуҫтары ла, нимә әйтергә белмәй, аптыранды. Һый-ниғмәттән һығылып торған өҫтәлде Әлиә әҙерләүен, фатирҙың дауныҡы икәнен белә ине улар. Ҡыҙ өндәшмәй генә кейенеп, урамға сығып китте. Ҡышҡы һыуыҡ уны тынысландырҙы, күп нәмәгә яңы ҡараш ташларға ярҙам итте. Яратмай бит ул Вадимды, яратмай. Яңғыҙлыҡтан ҡурҡып, күҙен йомоп йәбешеп ята. Егеттең дә үҙен яратмауын, ә фатир, аҡса өсөн генә килеп йөрөүен аңлай. Барыһын да яҡшы белһә лә, был уйҙы күңеленән ҡыуҙы, ниндәйҙер мөхәббәт уйлап табып маташты. Өшөүҙән ҡалтырана башлаһа ла, Әлиә туҡталышҡа барып ултырҙы. Бар ғаләм сихри Яңы йыл төнөн ҡаршылап ҡыуана, ә уның йәшәгеһе лә килмәй. Ошонда ғына ултырып туңырға ла үлергә, тигән уй мейеһенә инеп ояланы. Бына тағы бер төркөм йәштәр янынан көлөшә-көлөшә йүгереп үтеп китте. Туҡта, берәүһе айырылып, уға табан йүнәлде түгелме?\nҺөйләшергә түгел, күтәрелеп ҡарарға ла теләмәгән Әлиәне Фәрғәт нисек бергә ҡунаҡҡа алып китә алғандыр, уныһы үҙе бер мөғжизә. Тәүҙә асыла алмай ултырған ҡыҙ барыһы менән бергә уйнаны, шаярҙы, бейене. Унан Фәрғәт менән икәүләп ҡала буйлап гиҙҙеләр. Әлиә, бар ҡайғы-хәсрәтенән арынырға теләгәндәй, егеткә Вадим тураһында һөйләп бирҙе. Йәш аралаш: «Мин шул тиклем йәмһеҙ булмаһам, күпкә бәхетлерәк йәшәр инем», - тип бышылданы. Фәрғәттең: «Ниңә бушты һөйләйһең? Мин ошоға тиклем һинең кеүек матур ҡыҙҙы осратҡаным юҡ ине», - тигән һүҙҙәренә ҡыҙ ышанманы.\nЭйе, Фәрғәткә Әлиәнең туңған йөрәген иретеүе, үҙ-үҙенә ышаныс уятыуы еңелдән булманы. Бар ғазаптары кисәге көндә ҡалды тигәндә, юлында тағы ла Вадим осраны. Ябығып, йонсоп киткән егетте ул көскә таныны. «Ғәфү ит мине, Әлиә, барыһы өсөн дә ғәфү ит. Минең ВИЧ-инфекциялы булыуым асыҡланды. Күрәһең, һин дә…»\nӘлиә артабан нимә булғанын да хәтерләмәй. Үҙенә ҡул һалырға маташҡан ҡыҙҙы Фәрғәт ҡотҡарып ҡалды. «Нимә булһа ла мин һине ташламайым», -тип белдерҙе. Әлиә ВИЧ-инфекция, СПИД тураһында бар мәғлүмәтте уҡып, ятлап бөттө. Һәр көнөн ҡәһәрле ауырыуҙан дарыу табыуҙарын өмөтләнеп көттө. Ә нисәмә тапҡыр ул машина аҫтына ташланырға, көслө ағыу табып үлергә хыялланды. Фәрғәт барыһын да күңеле менән һиҙә ине. Бер көн күҙҙәренә ҡарап: «Әлиәм, әгәр һин был донъяла йәшәмәһәң, ерҙә минең өсөн дә урын ҡалмаясаҡ»,-тине.\nҠыҙ һөйгәне өсөн үҙен ҡулға алырға тейеш икәнлеген, ә иң мөһиме, хәҙерге ваҡытта һирәк кешеләргә килгән ысын, саф мөхәббәттең янында булыуын аңланы. Фәрғәт ни тиклем өгөтләһә лә, дауаханаға барырға ашыҡманы. Барыһы ла бармаҡ менән төртөп күрһәтер, белеп ҡалып, эштән ҡыуырҙар, тип ҡурҡты. Шулай ҙа бер көн батырсылығын йыйып, анализдар тапшырҙы. Әлиә ниңәлер үҙен рәшәткәле «Ашығыс ярҙам» алып китәсәк, тип ҡурҡып көтә башланы. Тик уға бер кем дә килмәне. Тейешле көндө дауаханала «анализдарығыҙ һәйбәт» тигәс, ышанмай, оҙаҡ ҡына баҫып торҙо. Унан парктағы эскәмйәгә ултырып һығылып иланы. Тынысланғас, икенсе дауаханаға барып йәнә анализдар тапшырҙы. Әлиә уларҙың әҙер булыпкөтөп аҡылынан шаша яҙҙы. Был юлы ла унда ВИЧ-инфекция табылманы. Фәрғәт менән икеһенең дә бәхетенең сиге булманы. Шулай ҙа Әлиә ауырға ҡалғас, тикшереү анализдарын шикләнеп тапшырҙы, әҙер булғанын ҡурҡып көтөп алды. Кемдең рәхмәт-фатихаһы төшкәндер, фәрештәләре уны был бәләнән һаҡлап ҡала алды.\n«Ә мин бит Ләләнән күпкә көсһөҙөрәк, сабырһыҙыраҡ. Әгәр Яңы йыл төнөндә тормош юлымда Фәрғәтем осрамаһа, тереләр рәтендә булмаҫ инем, моғайын. Миңә мөхәббәт килеүе, ә уға һөйгәнен юғалтыуы көс-ҡөҙрәт биргән булып сыға түгелме?..»\nҠояшлы, матур көндө Ләләне бала табыу йортонан сығарҙылар. Ул ап-аҡ юрғанға төрөлгән ҡыҙына бөтмәҫ наҙ, һөйөү менән ҡараны. Сабыйының сәләмәт булыуы алдындағы бар ҡаршылыҡтарҙы, кәртәләрҙе юҡҡа сығарғандай тойолдо. «Беҙ хәҙер яңғыҙ түгел, ҡыҙым», -тип бышылданы ул, машина менән килеп туҡтаған Фәрғәт һәм бәпес ҡосаҡлаған Әлиәгә йылмайып.


Башҡортостанда хеҙмәткә бәйле ҡанундар үтәләме | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n10 марта 2016 — 15:31\nРеспубликаның хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хеҙмәткәрҙәре, хоҡуҡ һаҡлау органдары менән берлектә сауҙа кибеттәре буйлап рейд ойошторҙо. Сараның маҡсаты – хеҙмәт кодексының үтәлешен тикшереү. Ошондай рейдтарҙың береһендә хәбәрсебеҙ Закир Шәрипов ҡатнашты.\nБыл һатыусы ике көн генә эшләйем, тип аҡлана. Ә ысынында күпкә күберәк икән. Ҡатын эш биреүселәре менән мөнәсәбәтте боҙмаҫ өсөн документтарын күрһәтергә баш тартты.\nБыл һатыусы ярты йыл эшләй. Ошо турала хеҙмәт килешеүендә билдәләнгән. Әммә, ул хаталы төҙөлгән. Йәғни, хеҙмәткәрҙең мәнфәғәттәре яҡланмаған.\nРейдтар бушҡа уҙғарылмай. Сөнки, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығына йыш ҡына магазиндарҙа хеҙмәт кодексы үтәлмәй, тигән ялыуҙар килә. Кешеләр эш хаҡы алмауға, һатыусыларҙы йыш алыштырыуға зарлана.\nБарлыҡ магазиндарҙың да бер хужаһы булыуы асыҡланды. Ләкин, уның урынына директоры ғына килде. Ҡатын беҙҙең алда кәрәкле документтарын күрһәтергә теләмәне. Хоҡуҡ һаҡлау органдары фаразлауынса, ҡағыҙҙарҙың барыһы ла теүәл түгел.\nХәҙер, сауҙа кибеттәре хужаһын прокуратураға саҡыртасаҡтар. Уға ярайһы, етди яуаплылыҡ та ҡаралған.\nӘгәр, хеҙмәт кодексының айырым пункттары үтәлмәһә, белгестәр яуаплы органдарға мөрәжәғәт итергә кәңәш итә.\nТикшереү барышында эш биреүсе һәм хеҙмәткәрҙәр араһында килешеүҙең дөрөҫ төҙөлмәүе асыҡланды. Унда эш хаҡы яҙылмаған һәм отпуск хеҙмәт кодексының талаптары буйынса билдәләнмәгән. Белгестәр әйтеүенсә, һуңғы осорҙа, хеҙмәт килешеүе төҙөмәү, эш хаҡы түләмәү йә һуңлатыу кеүек ҡанун боҙоуҙар йышыраҡ теркәлә.


Республикала БДИ үткәреүгә контроль көсәйтеләсәк // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала БДИ үткәреүгә контроль көсәйтеләсәк\n13:38, 5 июля 2011 Сәйәсәт\nМәктәптәрҙәге сығарылыш имтихандарында мөмкин тиклем дөрөҫлөктө тәьмин итеү маҡсатында Башҡортостанда берҙәм дәүләт имтихандарын үткәреүгә контроль арттырыласаҡ. Был мәсьәлә Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе Любовь Голубеваның Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуында тикшерелде.\nЛюбовь Глебова билдәләүенсә, БДИ тапшырыу буйынса иң юғары күрһәткестәрҙең береһе беҙҙең республикала. Башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, Башҡортостанда 81-ҙән 96-ға тиклем балл йыйған уҡыусылар байтаҡҡа күберәк. Әммә педагогтар берләшмәһе, имтихандарҙы уңышлы тапшырыуҙың юғары проценты уның ғәҙел тапшырылмауы менән аңлатыла, тип иҫәпләй. Уҡыусыларҙың кемеһенәлер уҡытыусылар ярҙам итә, кемгәлер – интернет. Шуға күрә әле, объектив баһаларға нисек өлгәшергә, тигән һорау тора.\nРөстәм Хәмитов әйтеүенсә, беҙҙең республикала һуңғы йылдарҙа, үкенескә күрә, төрлө өлкәләрҙә өҫтәп яҙыуҙар күҙәтелде. Эре малды һанау, мәҫәлән, уның иҫәбенең әүәлерәк тапшырылған рәсми статистиканан 30 процентҡа кәмерәк булыуын күрһәткән. Шундай уҡ күренештең төҙөлөштә лә күҙәтелеүе билдәле. Юғары һөҙөмтәләр күрһәтеүгә ынтылыштың мәғарифта ла сағылыуына аптырарға түгел.\n— Мин тартып-һуҙыу яҡлы түгел, — тине Башҡортостан Президенты.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, БДИ буйынса юғары күрһәткестәр кадрҙарҙың төбәктән ситкә китеүенә булышлыҡ итә. Юғары балл алған абитуриенттар Мәскәү һәм Санкт-Петербург вуздарына уҡырға инә. Һәм бик йыш уҡыуын тамамлағандан һуң улар шунда тороп ҡала. Республикаға был отошло түгел, сөнки яҡшы белгестәр бында, урындарҙа кәрәк.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, Башҡортостанда бөгөн 430 мең уҡыусы иҫәпләнә. Шуларҙың 29 меңгә яҡыны быйыл БДИ тапшырҙы.\nТеги: БДИ, БР Президенты


Һүҙҙән бешкән бутҡаны кем ашай? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Һүҙҙән бешкән бутҡаны кем ашай?\nҺүҙҙән бешкән бутҡаны кем ашай? 01.06.2018 // Сәйәсәт / Йәмғиәт\nБихисап тиҫтә йылдар әүәл мәңгелектә тыныслыҡ тапҡан Ғәйнихаят өләсәйем, мөғжизә булып, гонаһ менән мөлдөрәмә тулы, гонаһҡарҙар ер ҡаплап йөрөгән донъябыҙға әйләнеп ҡайта ҡалһа, хәреф танымаған көйө йәнә лә гәзиткә күҙ һалһа, өҫтәүенә ишетмәгән ҡолағы менән телевизорҙан һибелеүсе хәбәрҙәрҙе лә аңына алһа, быларҙың һәммәһенә мөнәсәбәтен ул, моғайын, “Әстәғәфирулла!..” – тип кенә белдерер ине, сөнки өләсәйем, олатайым, әсәйем заманындағылар белем еймәһәләр ҙә – ғалим, хакимлыҡ дилбегәһен тотмаһалар ҙа – дәүләти фекерле, ябайлыҡта ла юғары рухлы кеше булып хәтеребеҙгә һеңеп ҡалған.\nТелевизорҙың сәйәси ҡоралға әйләнгәне\nКеше булып йәшәү өсөн вазифалар ҙа, мөлкәт тә, хатта ғалимлыҡ та мотлаҡ түгелдер. Кеше булып ҡалыу өсөн шул асылыңды һаҡлау ҙа етәлер. Мәңгелек ошо ҡиммәттәр тураһында уйланырға бер-беребеҙ араһындағы мөнәсәбәттәрҙең тамырынан үҙгәреүе, халыҡтар менән халыҡтар, дәүләттәр менән дәүләттәр уртаҡ телде, ризалыҡта йәшәү ғәҙәтен юғалтыу мәжбүр итә. Был процестың ни сәбәптәр арҡаһында хасил булыуы, дауам итеүе һәм хәҙер көсәйә барыуы тураһында ошо йүнәлештә махсус тикшеренеүҙәр алып барған кешеләр бер мәл, бәлки, дәлилле генә фекерен әйтер әле. Бының зарурлығын мин, ябай кеше булараҡ, шунда күрәм: кешелек көнитмешенең һәр өлкәһендә буталсыҡлыҡ хәҙер һис ниндәй баһаларға һыймай. Рустар йыш ҡулланған “хаос” төшөнсәһе тормоштоң ғәҙәтләнгән күренешенә әйләнде, ахыры. Сәйәсәттәге, иҡтисадтағы буталыштарға аптыраусы, был хәлгә ризаһыҙлыҡ белдереүселәр аҙсылыҡта ҡалыу ғына түгел, бөтөнләй юғалды һымаҡ.\nОшо хаос, буталыш йәмғиәттә үҙенсәлекле, шул уҡ ваҡытта һәр даим күҙ алдыбыҙҙа елпелдәгән, ҡолаҡ төбөндә безелдәгән социаль бер төркөмдөң пәйҙә булыуына килтерҙе. Күҙәтеүсе, политолог (улар сәйәсәт буйынса белгестәр тип иҫәпләнәлер инде) һәм бүтән ошондай телгә маһир кешеләр менән беҙ матбуғат биттәрендә лә, айырыуса телевизор экрандарында, тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында, һәр бер каналда осраша алабыҙ. Ҡыҙыҡһыныуың, теләгең, ваҡытың ғына булһын.\nӘйткәндәй, үҙҙәрен политолог тип йөрөтөүселәр – бәғзе мәсьәләләр буйынса мәғлүмәтле, интеллектуаль әҙерлекле, ғәм алдында баҙау ғәҙәтенән арынған кешеләр. Мәскәүҙең төрлө телеканалдарында, һис өҙөлмәй, дөйөм алғанда ток-шоу тип йөрөтөлгән бәхәстәр бара. Улар, ойоштороусыларҙың уйынсалыр, көн ҡаҙағындағы, һәр кемдең иғтибарын йәлеп итерлек мәсьәләләрҙе күтәрергә тейеш. Шул рәүештә ток-шоуҙар эпидемияһы Мәскәү телевидениеһы каналдарын тотошлай баҫып алыу ғына түгел, төбәк телеканалдарына ла күсте.\nТок-шоу, хаталанмаһам, үҙебеҙҙең телгә күсергәндә, уйынлы-ысынлы һөйләшеү тигәнде аңлата шикелле. Тимәк, ундағы хәбәрҙәрҙе ысынға алмау ҙа, бәлки, яҙыҡ түгелдер? Телевидениела, ғәҙәттә, йыш алмашына торған тапшырыуҙарҙың сираттағыһына тәғәйен иғтибар итеүемдең сәбәбе – ток-шоуҙарҙың, беренсенән, эпидемия төҫөн алыуы һәм, икенсенән, ошо һөрән һалыуҙың ғәмәли эштәрҙән алыҫ булыуы.\nМәҫәлән, Беренсе каналда йә Рәсәй каналының “60 минут” тапшырыуында Трамптың көн дә үҙгәреп торған сираттағы ҡылығы тураһында һүҙ ҡуйырталар, ти. Йөкмәткеһенең йүнәлеше йәһәтенән бер-береһенән айырылмаған, эфирға бары төрлө атама менән генә үтә торған тапшырыуҙарҙа ғәмәлдә тар ғына ҡор күҙәтеүселәре, политологтары ҡатнаша, улар каналдан каналға күсеп гәп һатыусы профессионалдармы, ҡәҙимге кәсепселәрме икән тигән фекер ҡала. Әйткәндәй, күсмәнде гәп һуғыусылар араһында русса таҙа һөйләшкән бер американ журналисы ла бар.\nЙә ярай, Мостай ағай әйткәнсә, тел асҡысы – теләге, тигәндәй, хәбәр һөйләү ер һөрөү түгел, шуғамылыр гәпләшеүселәр араһында ҡатын-ҡыҙ һирәк була. Журналистикала ҡанун төҫөн алмаған ҡағиҙә бар: яҙғаның һәм әйткәнең кемдеңдер ҡолағына һәм зиһененә барып етергә тейеш, һүҙҙең һөҙөмтәле булыуы ла мотлаҡ. Проблемаларҙы күрмәмешкә һалышыусы, йөндө гел ыңғайға һыпырыусы, либераль демократияны башкөллө яуапһыҙлыҡ тип аңлаусы, самаһыҙ “йомарт” кешеләр күбәйҙе. Улай ғына ла түгел, эштәрҙең айышына төшөнөргә теләмәгән, тимәк, тәнҡит-фәләндән азат тормош тамырланды. Һәр хәлдә, беҙҙең илдә.\nХалҡыбыҙҙа эске мәғәнәһенә хайран ҡалырлыҡ ҡарһүҙҙәр күп. Бына, мәҫәлән: “Аҡыллыға һүҙ әйттем – уйланы ла белде, аҡылһыҙға һүҙ әйттем – тыңланы ла көлдө” тигәне. Юғарыла телгә алынған ток-шоуҙар, ғөмүмән алғанда, Америкаға йә уның ҡойроҡтарына арнала икән, был хәбәр, илебеҙҙәге һирәк-һаяҡ телетамашасынан тыш, кемдең ҡолағына барып етә икән? Мәскәү телеканалдарынан өҙлөкһөҙ һибелгән әсе вә ярһыулы фекерҙәрҙән Американың дыуамал президенты Дональд Трамп менән Британияның (ошо дәүләттең атамаһына хәҙер “Бөйөк” һүҙен ҡулланғы килмәй) премьер-министры Тереза Мэй уйланалыр, хатта ғәмәлдәре өсөн үкенәлер тигән хыял булыуы мөмкинме?\nӘ беҙҙә телестудияларҙа ярһыу-күкрәүҙәр һүреләһе түгел. Йәнә лә “күп һүҙ – буҡ һүҙ” тигән тупаҫыраҡ, ләкин ғәҙел әйтелгән хәҡиҡәт шунда раҫлана ла инде. “Ябай ғына хәҡиҡәтте төшөнөргә ваҡыт бит инде: кем өсөн түгәбеҙ был ҡан даръяларын?” – тип заманында Дауыт ағай Юлтый һорау ҡуйған. Мәсьәлә хәҙер айырыуса ҡырыҫ төҫ алды. Кешелектең яҙмышы баймабаш фекерле сәйәсмәндәр ҡулына күсеп бөттө.\nОшондай шарттарҙа эштәрҙең айышын ҡыҙыҡһынған халыҡҡа ни сәбәптәндер мауыҡҡан, күптәре үҙҙәренең шәхси сәйәси мәнфәғәттәрен көҫәгән дежур шоумендар түгел, бәлки, тәрән ғилемле, киң һәм объектив ҡарашлы аналитиктар аңлатырға тейештер. Шулай ҙа беҙҙең уҫал, ғәҙел фекерҙән Вашингтон менән Лондон тетрәп китер тигән өмөт иҫәүәнлек булыр ине, телевизорҙарҙың шаулауы ғына ил-донъяға һиллек килтерһә…\nОло йәшкә етеүҙең дә ыңғай яғы була икән. Донъяның ыбыр-сыбыры хәтерҙән осоп юғалһа ла, күңелеңдә тамырланған тәьҫораттарҙы юйып ташлау мөмкин түгелдер ул. Ил һәм халыҡ яҙмышы йөрәкте туҡтауһыҙ өйкәп торған хәҙерге заманда үткәндәрҙең тәжрибәһе ҡабаттан үҙе тураһында иҫкәрткән һымаҡ. Аҙағы булмаҫ сафсаталарға ирекһеҙҙән ҡолаҡ һалаһың да, үҙәк гәзиттәрҙә элек баҫыла килгән аналитик мәҡәләләрҙе, телевидениела сығыш яһаған комментаторҙарҙы һағынып хәтерләйһең. Мәҫәлән, беҙ йәш саҡта бик популяр булған Юрий Жуков, Валентин Зорин, Александр Бовин, Фәрит Сәйфелмөлөков, Геннадий Герасимов, Игорь Фесуненко һәм башҡаларҙы яҡшы хәтерләйем. Был исемдәр Интернет киңлектәрен айҡаған хәҙерге йәштәргә һис нәмә тураһында ла һөйләмәйҙер, шуға күрә ошо мэтрҙар – ысын маһирҙарға ҡағылышлы берәр генә кәлимә әйтеп үтәйем.\nЮрий Александрович Жуков 1946 йылдан “Правда” гәзитендә сәйәси күҙәтеүсе булып эшләгән. Журналистикалағы эшмәкәрлеге 1960 йылда Ленин премияһы, 1978 йылда Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме менән баһаланғайны. Был ғәжәйеп аҡыл эйәһе ифрат сетерекле халыҡ-ара мәсьәләләргә лә шымартмай ябай ғына итеп асыҡлыҡ индерә торғайны.\nВалентин Сергеевич Зорин, үҙәк телевидение күҙәтеүсеһе лә, тарих фәндәре докторы булараҡ, Мәскәү дәүләт университеты профессоры ла ине. Александр Бовинды миңә партия өлкә комитеты аппаратында эшләү ваҡытында тыңлау насип булды. Тулы кәүҙәле, ҡуйы мыйыҡлы был сәйәси күҙәтеүсе “Известия” гәзитендә эшләп йөрөгән еренән Израилгә илсе итеп ебәрелде. Әйткәндәй, күҙәтеүсе Геннадий Герасимов та һөнәре буйынса дипломат ине. Ә Фәрит Сәйфелмөлөков ғәрәп донъяһындағы хәлдәрҙе яҡтыртҡан иң шәп журналист булғандыр. Аҡты ҡаранан айырыу хәленән үткән был төбәктәге ваҡиғаларҙың асылын Фәрит һымаҡ аңлатып биреүсе кеше хәҙер килеп сыҡмаҫ инде. Дәүләтебеҙ етәкселәре илде ғәмәлдә тотош донъя менән сәкәләшеү юлынан алып барғанда, хәл-әхүәлдең аңын-тоңон белмәгән кеше хис-тойғоларын аптырағандан “Эх!” йә “Ай, әттәгенәһе!” ымлыҡтары менән сикләргә мәжбүр. Бүтәнсә эш-ғәмәлгә беҙҙең форсат бармы ни?\nЫсындан да, телевизор сәйәси ҡорал була аламы икән? Тәғәйенләнеше буйынса ул тәрбиә һәм кәйеф-сафа сараһы бит. Ә телевидениелағы, матбуғаттағы ғына түгел, тотош йәмғиәттәге ҡаңғырышҡа ҡарата халыҡтың: “Тәрән йылға тын ағыр, һай йылға шаулап ағыр”, – тип әйткәнен иҫкә төшөрөү ҙә етә. Хәйер, беҙҙәге ижтимағи фекер шул самалалыр инде.


7 февралдә Мортаза Рәхимовтың тыуған көнө. Башҡортостан Республикаһының беренсе Президентына 85 йәш тулды.\nМортаза Ғөбәйҙулла улын тыуған көнө менән ҡотларға Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин, уның урынбаҫарҙары һәм ҡаланың район хакимиәте башлыҡтары килде.\n-Хөрмәтле Мортаза Ғөбәйҙулла улы, ҡала хакимиәтенең һәм халҡының ихлас ҡотлауҙарын ҡабул итегеҙ. Һеҙ республика менән етәкселек иткән ваҡытта Өфө ҙур үҙгәрештәр кисерҙе, - тип юбилярға мөрәжәғәт итте хакимиәт башлығы.\nӨлфәт Мостафин Мортаза Рәхимов республиканың төп төҙөүсеһе булып һаналыуын иҫкәртте. Уның ярҙамында һәм туранан-тура ҡатнашында бик күп спорт, мәҙәни һарайҙар, мәктәптәр, балалар баҡсаһы, күперҙәр һәм юл үткәргестәре төҙөлдө.\n-Республикала һәм Өфөлә йәшәүселәр өсөн Һеҙ остаз, уҡытыусы булдығыҙ һәм әле лә шулай булып ҡалаһығыҙ. Йәш быуын һәр ваҡыт һеҙҙең бай тормош тәжрибәгеҙгә таяна. Ҙур рәхмәт! – тип рәхмәт әйтте ҡала хакимиәте башлығы.\nҺуңынан Өлфәт Мостафин Мортаза Рәхимовҡа ныҡлы сәләмәтлек, бәхет, именлек, бөтмәҫ көс-ҡеүәт һәм оҙон ғүмер теләне.


Өфө эсперанто клубы — Башҡорт Википедияһы\nӨфө эсперанто клубы\nӨфө эсперанто клубы 1968 йылда Өфө педагогика институты һәм Башҡорт дәүләт университетының Эсперанто түңәрәктәре нигеҙендә барлыҡҡа килә. Уның тәүге етәксеһе Б.Г. Колкер, артабан Өфө эсперанто клубының рәйесе - әлеге мәлдә Эсперанто хәрәкәтенең алдынғы эшмәкәре.\nКлубтың иң әүҙем йылдары 70-се, 80-се йылдарға тура килә. Клуб бер нисә мәртәбә күсә килгән Заменгоф кубогына эйә була — был кубок йыл һайын илдең эштәре буйынса иң яҡшы һөҙөмтәләр күрһәткән клубына тапшырыла.\nЗаменгоф кубогы Өфө эсперанто клубында\nӘлбиттә, түңәрәктә ҡатнашҡандар барыһы ла клубтың актив ҡатнашыусылары булып китмәй, һәм барыһы ла эсперанто хәрәкәтендә ҡатнашыуын дауам итмәй. Әммә бөтә Союз күләмендә үткәрелгән — Совет эсперанто йәштәре лагеры (эсперанто телендә — Sovetiaj Esperantistaj Junularaj Tendaroj, SEJT) слеттарында ҡатнашҡандар һис шикһеҙ был хәрәкәттәрҙә әүҙем ҡатнашыусыларға әйләнә, тиергә мөмкин. Был слеттар йыл һайын туристик шарттарҙа (tendaro — палата лагере исеме лә шунан килә) үткәрелә. Йыл һайын был слетты ойоштороу теләге һәм мөмкинлеге булған теге йәки был эсперанто клубына тапшырыла. Шулай итеп, эсперантистар яңы ижади, йылы мөнәсәбәтле, ғәҙәти булмаған атмосфераға эләгеп, тулыһынса эсперанто теле мөхитенә сумып ҡына ҡалмай, (был слеттарҙа аралашыу эперанто телендә генә бара), шулай уҡ күп сәйәхәт итеп, яңы урындар менән дә таныша.\nСалауат ҡалаһында Өфө эсперанто клубы ойошторған Урал эсперантистары осрашыуы\nМәҫәлән, 1986 йылда Алтайҙың Телецк күле буйында йыйылған лагерь Өфө эсперантистарының хәтерендә оҙаҡҡа ҡала. Киләһе йылда лагерҙы украин эсперантистары Карпат тауҙарында Славско ауылы янында ойоштора. Бында Өфөнән килгән төркөм иң күләмлеһе була. Ә 1970 йылда Өфө клубы үҙе Кушнаренко ауылы янында Бөтә Союз слетын ойоштора. Өфө клубы шулай уҡ Урал эсперантистары, Башҡортостан ҡалалары эсперантистары осрашыуҙарын даими рәүештә ойоштора.\nӨфө эсперанто клубы ҡатнашыусылары йыл һайын уҙғарылған ижади ярыштарҙа әүҙем ҡатнашып, эсперанто теленә иң яҡшы тәржемә, иң яҡшы башҡарыу һымаҡ төрлө номинацияларҙа еңеүсе булып сыға. Эсперанто телендә яҙыусы билдәле шағир Ғ. Ғәзизов (Ғәфүр Ғәзизи) эшмәкәрлеген Өфө эсперанто клубында башлай. Әлеге мәлдә Францияла йәшәүсе Өфө эсперантисты Н. Корженевская әлеге көндә Сан-Марино халыҡ-ара фәндәр академияһының ағзаһы булып тора. Шулай уҡ Өфө эсперанто клубының бүтән ҡатнашыусылары (мәҫәлән, Н. Шигаев, Н. Цвиленева) эсперанто телен ҡулланыусы фәнни эшмәкәрҙәр йәмғиәтендә тора.\nБөгөнгө көндә эсперантистар аралашыу өсөн Интернет селтәрен ҡуллана, эсперанто телендәге төрлө интернет-форумдарҙа ҡатнаша, ә ижади ярыштар слеттарҙа ғына түгел, Интернет аша ла үткәрелә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Өфө_эсперанто_клубы&oldid=691230 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 26 май 2017 в 02:34\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:34 26 май 2017 үҙгәртелгән.