Ҡытай-Башҡортостан: хеҙмәттәшлек яңы кимәлгә сыға\nРәсәйҙең стратегик партнеры булған Ҡытай менән Башҡортостан илдә тәүгеләрҙән булып хеҙмәттәшлек ептәрен булдырған төбәктәрҙең береһе. Республика башлығы был мөнәсәбәттәргә етди этәргес бирҙе. Волга буйы федераль округының ,,Волга-Янцзы,, проекты сиктәрендә Ҡытай виләйәттәре һәм Рәсәй...\nАмериканың йәмәғәт эшмәкәрҙәре һәм хатта айырым киң мәғлүмәт саралары Ҡушма Штаттарҙа Трамтың твиттарына бәйле хәбәрҙәргә бик күп иғтибар булыуға борсолоу белдергән. Икенсе урында-Рәсәйгә ҡарата нәфрәт. Радио, телевидениела, матбуғатта илдең эске етди мәсьәләләре тураһында бер һүҙ ҙә юҡ....\nБашҡортостан йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе урынға сыҡты\nБашҡортостан йорттарҙы сафҡа индереү буйынса Волга буйы федераль округтары төбәктәре араһында икенсе урынға сыҡты. Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөтә төр финанслау сығанаҡтары иҫәбенә һуңғы 4 айҙа 500 мең квадрат метр майҙанлыҡ 5 мең 541 фатир файҙаланыуға тапшырылған. Башҡортостанда бер мең...\nНуриман районында көслө ел ҡоторған\nҠойон Павловкалағы бер келәттең түбәһен осорған. Һәләк булыусылар һәм зыян күреселәр юҡ. Әле төҙөкләндереү эштәре бара. Синоптиктар бөгөн дә Башҡортостанда көслө дауыллы ел иҫеүе хаҡында иҫкәртә. Йәшенле ямғыр яуыуы ла ихтимал.\nТәбиғәт тағы көйһөҙләнә\nЯл көндәрендә һауа торошо Башҡортостан халҡын көтөлмәгән хәлдә ҡалдырҙы. Республиканың күп кенә райондарында боҙ борсаҡ яуҙы. Өфөнөң Дим районында йәшәүселәр борсаҡ ҡатыш ямғыр яуған мәлде видеоға төшөргән. Бындай хәл Авдон ҡасабаһында ла күҙәтелгән. Әйткәндәй, боҙборсаҡтар Ғафури районындағы...


Алмаз Еникеев – Рәсәй чемпионаты призеры\nУҙып барыусы йыл 28 йәшлек спортсы, Раевка гимназияһының физик культура уҡытыусыһы һәм балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең милли көрәш буйынса тренер-уҡытыусыһы Алмаз Еникеев өсөн уңышлы булды.\nӨфө ҡалаһында милли һәм халыҡ спорт төрҙәре буйынса республика фестивалендә ул, 65 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында еңеү яулап, почет пьедесталының иң юғары баҫҡысына күтәрелде.\nБүздәк районында Ренат Шәрипов иҫтәлегенә үткәрелгән Башҡортостан чемпионатында ла Әлшәй батыры, бөтә республиканан йыйылған иң көслө көрәшселәр менән алышып, чемпион исемен яуланы. Ул шулай уҡ Башҡортостан көрәшселәренең йыйылма командаһы составында “Урал кубогы” Бөтә Рәсәй асыҡ турнирында ҡатнашты һәм бронза миҙалға лайыҡ булды.\nӘ инде Пермь ҡалаһында үткән Рәсәй чемпионатында ҡатнашыу беҙҙең көрәшсе өсөн йылдың иң сағыу миҙгелдәренең береһе булды. Финалда Татарстандан килгән спортсы еңеүгә өлгәште, ә Алмаз ярыштарҙың көмөш призеры булды. Ошо уҡ келәмдә спортсыбыҙ Рәсәй спорт мастеры нормативын да үтәне.\n- Был – минең генә түгел, остаздарымдың да уңышы, - ти батыр. –Мәктәп йылдарында уҡ мине милли көрәш серҙәренә өйрәткән тәүге тренерым Әхнәф Ҡотлозамановтың бында өлөшө ҙур. Стәрлетамаҡ физик культура техникумында уҡыған йылдарҙа мин тренер Алик Яҡуповтың тырышлығы һөҙөмтәһендә милли көрәш менән тағы ла нығыраҡ мауыға башланым. Төрлө яҡлап ярҙам күрһәткән әлеге тренерым, заманында талантлы көрәшсе булып танылған республика чемпионы Зәбир Фәйзуллинға ла сикһеҙ рәхмәтлемен, - ти Рәсәй чемпионатының көмөш призеры Алмаз Еникеев.


Красноярск крайында ҡолап төшкән МИ-8 вертолетында Башҡортостандан тағы ла алты кеше булыуы асыҡланды\nӘле уларҙың барыһы ла дауаханаға һалынған. Бынан тыш, ғәҙәттән тыш хәлдә Хакасия, Алтай, Һамар, Рязань, Томск һәм Красноярск кешеләре төрлө кимәлдәге тән йәрәхәттәре һала. Алдан хәбәр итеүебеҙсә, фажиғәлә 15 кешенең ғүмере өҙөлдө. Улар араһында Өфөнән 53 йәшлек пилот Левон Тананян менән 54 йәшлек борт механик Радик Вәлиев булған. Әлеге ваҡытта ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Красноярск крайы буйынса баш идаралығында ҡазаға тарыусыларҙың туғандары һәм яҡындары өсөн 8 (391) 275-16-17 телефоны буйынса «ҡыҙыу бәйләнеш» ойошторолған.


Мине егет иткән эт\n1 Декабрь 2018, 18:19\nБилдәле юморист, сатирик, сәхнә оҫтаһы Юнир Салауатовтың балалар өсөн яҙған әҫәре\nЮнир Салауатовтың был әҫәре "Аманат" журналында 2017 йылдың аҙағында һәм 2018 йылдың башында баҫылғайны. Һеҙҙең хөкөмгә уның тулы вариантын тәҡдим итәбеҙ.\nБәләгә ҡалған туристар\nКис. Бына бер саҡ, күк күкрәп, йәшен йәшнәп торҙо ла, көслө ямғыр башланды. Таң атҡансы яуҙы ла яуҙы ул. Иртән тороуыбыҙға Ағиҙел, ярына һыймай, ҡаяларҙы емерерҙәй булып ажғыра ине...\nШул ямғырлы төндә беҙгә кемдер ишек шаҡыны. Өләсәйем, милтәһен күтәреп, шәмдең утын нығыраҡ яҡтыртты. Олатайым менән тышҡа сыҡһаҡ, ни күҙебеҙ менән күрәйек, ят бер ағай менән апай баҫып тора. Күшегеп, өшөп, дер ҡалтырайҙар үҙҙәре. Эт етәкләгәндәр. Беҙ шунда уҡ уларҙың туристар икәнлеген аңланыҡ.\nЮлда бәләгә ҡалған кешеләргә ярҙам итеү – беҙҙең яҡ халҡы өсөн ғәҙәти күренеш. Шуға ла, исем-атын да һорашып тормай, үҙ балаларына өндәшкән кеүек:\n– Тиҙ булығыҙ, әйҙәгеҙ, өйгә, – тине олатайым.\nӨләсәйем тиҙ генә урындыҡҡа ашъяулыҡ йәйеп, сыныяҡтар, бал, ҡаймаҡ, икмәк ҡуйып ебәрҙе. Туристарҙы толопҡа төрҙөк. Олатайым ишек төбөндә ятҡан эттәрен ашатырға уйлаған ине, хужаһы:\n– Өйрәтелгән ул. Сит кеше ҡулынан аҙыҡ алмай. Вулкан, свои, – тине лә тегенең морондоғон һалдырҙы, икмәкте үҙе бирҙе.\nЭт, хужаһының фарманын аңлап, беҙгә күҙен дә йоммай ҡарай. Сит кеше булғас, ырылдар инде, тип уйлағайным. Юҡ, киреһенсә, кеше кеүек йылмайғандай булды ул беҙгә.\n– Вулкан, кушать, – тип фарман бирҙе хужаһы. Эт бик асыҡҡан булған, биргән аҙыҡты “һә” тигәнсә йотто ла ҡуйҙы. Өләсәйем дә уға битараф булманы, хатта олатайыма:\n– Нишләп ҡоро ғына ашатаһың, икмәккә ҡаймаҡ һылап бир, – тине.\nОлатайым икенсе икмәк телеменә ҡаймаҡ яғып, хужаһына тотторҙо шунан. Тегеһе, икмәкте үҙемә биргәндер, тип, ауыҙына ҡабайым ғына тигәндә:\n– Юҡ, ул эткә, – тине.\nҠаймаҡлы икмәккә ҡарап:\n– Был эткә артыҡ була, – тип аптырап уҡ ҡалды турист.\n– Һеҙҙең яҡта нисектер, әммә ауыл ерендә мал йәнен аңлаған кешегә хайуандар ҙа, кешеләр ҙә бер тиң, – тип, олатайым әҙерләгән аҙыҡты барыбер эткә бирҙерҙе. Вулкан ҡаймаҡты бик яратып яланы. Уның оҙон телен, тырпайып торған ҡолаҡтарын, ашауынан нисек шатланыуын беҙ, өй хужалары, һоҡланып, ғәжәпләнеп ҡарап ултырҙыҡ.\n– Йә, танышайыҡ: кемдәр, ҡайҙан булаһығыҙ, нисек тере ҡалдығыҙ? Ошондай ташҡын мәлендә сәйәхәткә сығалармы ни?... – тип һораштыра башланы олатайым.\n– Минең исемем Андрей, ҡатыным – Ольга. Атайым утыҙынсы-ҡырҡынсы йылдарҙа һеҙҙең райондағы ҡурсаулыҡта эшләне. Ошо төбәктә тыуғанмын. Урман-тауҙарҙы, ҡырағай тәбиғәт ҡанундарын белеп, күреп үҫтем. Атайым һуғышҡа киткәс, Мәскәүгә ҡайттыҡ. Шунда үҫеп, белем алып, “Правда” гәзите редакцияһында эшләйем. Отпуск ваҡытында ҡатыным менән ошолай сәйәхәткә сығырға яратам. Балалар менән Әй, Йүрүҙән йылғалары буйлап ағып төштөк әле бер мәл. Ағиҙел буйына әлеге сәфәребеҙ бишенсеһе. Элеккеләре гел уңышлы булғайны, был юлы үлемдән саҡ ҡалдыҡ. Кәшмәгебеҙҙе ағым буйлап дөрөҫ алып барырға ишкәгебеҙҙең көсө етмәне лә ҡаяға килеп бәрелдек, бәйләнгән арҡандар өҙөлөп, бүрәнәләр таралды. Бер бүрәнәгә йәбешеп, ярға яҡын үҫкән ҡайындың ботағына эләгеп, иҫән ҡалдыҡ, – тип һөйләне турист ағай. – Тәҙрәгеҙҙән яҡтылыҡ күренгәс, шаҡығайныҡ, ишегегеҙҙе астығыҙ, ҙур рәхмәт һеҙгә!\nТуристарҙың тамағын туйҙырғас, мейескә өҫтәп ут яҡтыҡ. Өй мунса шикелле булды. Ир менән ҡатын эргәләренә Вулканды һалып йоҡларға ятты. Олатайым менән мин иһә таң атҡансы яр буйында ташҡынды күҙәтеп ултырҙыҡ.\nИртәгәһен туристар уянғас та ҡайтырға әҙерләнә башланы.\n– Ашыҡмағыҙ. Транспортҡа юл насар барыбер. Ағиҙелдә бер күпер ҙә ҡалмаған, тиҙәр. Барыһын да ташҡын ағыҙып алып киткән. Көн болотло булғас, район үҙәгенә самолет та килә алмай. Бына хәҙер, тамаҡ туйҙырғансы, мунса өлгөрөр. Йәш миндек менән сабынырһығыҙ. Аҙаҡ урамға сығып, ауыл менән танышығыҙ, – тип уларға көн тәртибен билдәләп бирҙе олатайым.\nИртән, һыйырҙар мөңрәгәнгә, кәзә-һарыҡ бәрәстәре баҡырғанға уянып, йорт алдына сыҡтым. Күктә бер генә болот әҫәре лә юҡ. Салт аяҙ. Ҡояшта йылынып, Андрей ағай менән Ольга апай эскәмйәлә ултыра. Бик матур, мөһабәт кәүҙәле Вулкан да эргәләрендә. Ул тирә-яҡтағы бар тауышты, һәр хәрәкәтләнгән нәмәне иғтибар менән тыңлай, ҡарай.\nОлатайым оҫтаханаһынан өҫтәл сығарып, эскәмйә алдына ҡуйҙы ла ҡайнаған самауырҙы үҙенең тәғәйен урынына ултыртты. Өләсәйем бик тәмле бутҡа бешергән. Йыуынып, ашарға ултырҙыҡ.\n– Асыҡ һауала, йылы ҡояш аҫтында ашап ултырыуы – ниндәй матур күренеш! Төшөрөп алырға фотоаппаратыбыҙ ғына юҡ, – тине Ольга апай. – Бөтөн кәрәк-ярағыбыҙ һыуға батты шул...\n– Яңы ғына айыртылған ҡаймаҡ менән дөгө бутҡаһы шул тиклем тәмле, – тип, Андрей ағай ҙа табынды маҡтап алды, бик яҡшы аппетит менән ашаны. Вулкан да ҡоро ҡалманы.\n– Беҙгә тиҙҙән почта аша аҡса ебәрергә тейештәр. Район үҙәгенә юл бар. Көн аяҙҙа самолет та осор. Өфөгә, унан Мәскәүгә табан юл тоторбоҙ, ләкин унан алда бик мөһим бер бурысты үтәйһе бар. Үҙ йортоғоҙға ҡәҙерле ҡунаҡтай ҡабул итеп, беҙгә ҙур ярҙам күрһәткәнегеҙ өсөн Вулканды улығыҙға бүләк итеп ҡалдырабыҙ, – тине Андрей ағай.\nНисек ҡыуанғанымды күрһәгеҙ! Әммә тәүҙә “Вулкан өйрәтелгән эт булғас, уға нисек хужа була алырмын икән?” тигән һорау килде башыма. Андрей ағай, уйҙарымды белгәндәй:\n– Өйрәтелгән эт – ябай мал түгел. Ваҡыт тар, шулай ҙа хәҙер үк мин һине уны эйәләштерергә, бойороҡ менән етәкселек итергә өйрәтә башлайым, – тине.\nҺәм был эш аҙна буйына дауам итеп, минең уңыштарым күренгәс, Андрей ағайҙар ҡайтып китте.\nБерәй ҡыҙға күҙең төшһә, уҡыуыңдан артта ҡаласаҡһың, тигәстәре, ул ялбыр баштарға иғтибар итмәҫкә, гел урап үтергә тырыштым. Тик һиҙмәй ҙә ҡалдым һабаҡташым Зөбәржәткә нисек ғашиҡ булғанымды. Мөхәббәт хистәрен төрлөсә тыйырға тырышам. Юҡ, ике күҙем Зөбәржәткә ҡарай, аяҡтарым да уға табан ала ла китә...\nУларҙың йорто беҙҙеке кеүек Ағиҙел ярында ғына. Зөбәржәт йылғаның нисек ташҡанын ҡарарға сыҡҡан икән, яр емерелеп китеп, һыуға ҡолаған да киткән. ”Ҡотҡарығыҙ, ҡотҡарығыҙ! Батам!” – тигән тауышты ишеткәс, Вулканды етәкләп, тиҙ генә яр ситенә килдем. Зөбәржәт һыу эсендә, яйлап ҡына ағып бара. Башы ғына күренә, сәбәләнә, ҡулдары менән нимәгәлер тотонорға тырыша...\nВулкан, ҡурҡыныс хәл тыуғанын күреп, лауылдап өрә башланы. Һиҙмәй ҙә ҡалдым, этем ҡулымдан ысҡынды ла, ярҙан тура һыуға ырғып, Зөбәржәткә табан йөҙә башланы. Артынса үҙем дә һикерҙем. Яҡшы йөҙәм былай. Батып барыусыны нисек эләктерергә, сығарырға икәнен дә беләм.\nВулканға йәбешеп, Зөбәржәткә яҡын уҡ йөҙөп килдем. Бер ҡулым ҡыҙҙы сәсенән эләктерҙе, икенсеһе менән эткә тотондом. Ә Зөбәржәт ҡурҡыуынан мине ҡосорға маташа. Әгәр ҙә ул ныҡ итеп йәбешһә, икебеҙ ҙә батып үләсәкбеҙ... Аллам һаҡлаһын!\nМин ныҡлап тотонғас, Вулкан тырышып ярға табан йөҙә башланы, тик көслө ағымды еңеүе ифрат ауыр.\n– Ҡурҡма, миңә сат йәбешмә, – тип ҡысҡырҙым Зөбәржәткә.\nУл арала яр буйына күп кенә кеше йыйылып өлгөргән. Ауылдан бер километр тирәһе ағып барғас, яр буйында үҫкән тал ботаҡтарына тотоноп өлгөрҙөм. Уңайлы мәлдән файҙаланып, Вулкан ҡапыл ярға һикерҙе, мин иһә, муйын ҡайышын ысҡындырмай, уға ҡарай тартылдым. Эт көслө аяҡтарын ергә терәне лә беҙҙе һыуҙан тартып алды.\nКөс-хәл менән күтәрелдем ярға. Зөбәржәт тын ала былай, тик ҡурҡыуынан ҡалтырана. Уны ҡулыма күтәрҙем дә ауылға табан атланым. Күп булһа ун-егерме аҙым яһағанмындыр, һыбайлы ағайҙар килеп етте. Улар араһында Зөбәржәттең атаһы Әхмәт ағай ҙа бар ине...\nҠыҙҙы үлемдән ҡотҡарған өсөн мине маҡтап район гәзитенә яҙҙылар, ауыл советы “Восход” мотоциклы менән бүләкләне. “Батыр уҡыусы тәрбиәләй” тигән баһа беҙҙең синыф етәксеһенә “Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы” тигән юғары исем алырға ярҙам итте. Беҙҙең Байназар ауылына ике ҡатлы мәктәп бинаһы төҙөтөүҙәре лә минең батырлыҡҡа бәйле, имеш. Иң ныҡ ҡыуандырғаны шул булды: Зөбәржәттең атаһы, ҡыҙымды һиңә генә кейәүгә бирәм, тип, ҡулымды ҡыҫты.\nМотоцикл менән урамға сығыуым булды, иптәш малайҙар “батыр” ҙа “батыр” тип мине күтәреп һауаға сөйҙө. Тик ниңәлер төшөп барғанда кире тотманылар – “дөңк” итеп ергә ҡоланым. Тәнем ауыртҡанға ҡапыл... уянып китһәм... урындыҡтан йығылып төшкәнмен икән!\n– Нимә, улым, төш күрҙеңме әллә? – тип һораны олатайым.\nӨләсәйем дә, мин йығылғанға ҡапыл уянып, ҡурҡыуынан төҫө ҡасты. Уларға төшөмдө һөйләп бирҙем.\nТөш юратырға күптәр килә өләсәйемә. Уға ышаналар. Мин күргәнде лә тиҙ генә юрап:\n– Ҡулыңа ҡыҙ бала күтәргәнһең – ул ҙур бәхет. Тиҙҙән тормошоңда көтмәгән яңылыҡтар, уңыштар буласаҡ, – тине өләсәйем.\nОшо хыял-төшөмдө Зөбәржәт тә күрһен ине, тигән уй килде башыма.\n– Олатай, кешенең икенсе берәүҙең төшөн күреүе мөмкинме икән? – тип һораным.\n– Ошоғаса ундайҙы ишеткәнем булманы, – тине ул.\nКеше тәбиғәтендә уйламаған, көтөлмәгән, ғәжәпләнерлек, һоҡландырғыс хәлдәр, һәләттәр, асыштар килеп сығып ҡына тора. Ә бына бер үк төштөң ике кешегә инмәүе бик үкенесле...\nОлатайым аҡылдан яҙған, имеш\nБеҙҙең яҡ кешеләре күп йылдар дауамында бер үк ғөрөф-ғәҙәт, йолалар, хужалыҡ итеү ысулдары буйынса йәшәп өйрәнгән. Берәйһе ниндәйҙер яңылыҡ уйлап тапһа, уны күптәр ҡабул итмәй.\nВулкан артынан беҙҙең менән бергә олатайымдың да йүгереүе “йүкә телефон” аша бар ауылға таралған булған. Шулай бер көндө беҙгә Шәрәфулла бабай килеп инде. Иҫәнлек-һаулыҡ һорашты. Ни өсөн килеүенең сәбәбен шундуҡ әйтеп бирҙе:\n– Теге Мәстүрә әбейҙән ишеттем. “Шахнулла аҡылдан яҙа башлаған. Бабай кеше булып та бала-саға кеүек эт артынан сабып йөрөй”, – тип һөйләне.\nҒәҙәттә, олатайыма оҡшамаған һорау бирһәләр, ул гел шаяртып яуап бирә. Был юлы:\n– Ишеткәнһеңдер, беҙгә Мәскәүҙән туристар килеп, аҙна буйы ҡунаҡ булып ятты. Аяҡтары һыҙлағанда эт йөнөнән бәйләнгән ойоҡбаш кейгәндәрен беләһең. Ә бил һыҙлағанда эт артынан йүгереп дауаланалар икән. Минең дә бил ауырта ине, бына эт артынан йүгергәйнем, йүнәлде лә ҡуйҙы, – тине.\n– Этең ҡайҙа?\n– Ана, уны беҙгә теге туристар бүләк итеп ҡалдырҙы.\nШәрәфулла бабай ғәжәпләнеп Вулканға ҡарап торҙо ла:\n– Матур эт. Пограничный, – тине. – Ә ауыл эте артынан йүгерергә яраймы икән?\n– Ярай. Эт – эт инде ул.\nШәрәфулла бабай оҙаҡ тормайынса ҡайтып китте. Күп тә үтмәй, бауға бәйләнгән эте артынан йүгереп, беҙҙең урамдан уҙҙы. Иртәгәһенә ауылда биле ауыртҡан бар ир заты эт артынан сапты.\nКеше ашаған айыу\nБеҙҙең яҡта кеше йыртҡыс хайуандарҙан бик күп зыян күрә. Айыу-бүре малдарҙы йыҡһа ла, уларҙы атырға ярамай. Законы ҡаты. Рөхсәтһеҙ тотҡан мылтыҡтарҙы милиция тартып алып ҡына тора. Шуға ла хәҙер йыртҡыстар үрсене лә китте. Ҡурҡып, кешеләр төндә өйҙәренән сыҡмай, йәштәр клубҡа бармай. Һунарсыларҙан бер Шәриф бабай ғына ҡалды, тик ул да ныҡ ҡартайған.\nАйыуҙың урманда сайыр йыйыусы ҡатынды ашап китеүе тураһында хәбәр бар халыҡты тетрәндерҙе. Хатта урманға бесән сабырға барырға ҡурҡтылар.\nШул саҡ беҙгә участка милиционеры Барый ағай килеп инде. Булған фажиғәне бәйнә-бәйнә һөйләп бирҙе лә:\n– Ҡустым, этең шәп, ул беҙҙе айыу эҙенән алып барыр, тип уйлайым. Һунарсы Шәриф ҡарттан йыртҡысты аттырырға ине, – тине.\n– Улым, һин әле итек сисеп Иҙел кисмәгәнһең! – тип ҡаршы төштө олатайым тәртип һаҡсыһына. – Айыу артынан барыу бала-саға эше түгел! Улымдың бер үҙен генә ебәрмәйем, мин дә барам.\nМин, Вулканды етәкләп, алдан барһам, олатайым менән милиционер Барый ағай артымдан йүгерә-атлай эйәрҙе. Шәриф бабай беҙҙе яҡшы ғына кәйеф менән ҡаршы алды. Вулканға оҙаҡ ҡына ҡарап торҙо ла:\n– Ҡулығыҙға бик шәп мал килеп эләккән. Һунар эте түгел, шулай ҙа беҙҙе айыу эҙенә төшөрһә, ҙур ярҙам булыр, – тине. – Эҙ юллап барыуы кеше өсөн бик мәшәҡәтле: бер табыла, бер юғалып ыҙалата. Шулай ҙа, йәшлекте хәтерләп, айыу хәтле айыуға барайыҡ әле. Йәйәү атларға түгел, колхоз рәйесе, ана, “УАЗ”ын бирҙе...\nЯурынына карабинын аҫып, биленә патронташын тағып, аҙыҡ-түлек һалынған төйөнсөгөн артмаҡлағас та Шәриф бабай һүҙен дауам итте.\n– Һунарсылар менән балыҡсыларҙың бер ваҡытта ла теле талмай, – тине олатайым, уны ғәрләндерергә теләгәндәй. Тегеһе лә яуапһыҙ ҡалманы:\n– Үҙеңдең дә бал ҡорттарын һөйләүҙән туҡтағаныңды күргән юҡ әле...\n“УАЗ”ға ултырҙыҡ. Вулкан машинала йөрөүгә өйрәнеп бөткән булған икән. ”Әйҙә”, – тип әйтеүем булды, кабинаға һикереп инеп, тыйнаҡ ҡына үҙ урынын биләне.\nФажиғә булған урманға килеп еттек. Автомобилде юлда ҡалдырҙыҡ та ҡуйы ағаслыҡҡа инеп киттек. Айыу ҡыҙҙы ашаған урынға килеп етер саҡта Вулкан, тирә-яғына йыш ҡарана, йыртҡыс еҫен тойоп, башын юғары күтәреп атлай башланы.\n– Вәт маладис, этегеҙ айыу эҙен алды, бик яҡшы. Бүреләр, эттәр хатта ете-һигеҙ километрҙан айыра ул еҫте. Вулканығыҙҙың танауына ҡарағанда, айыу бик алыҫта түгел, – тип һөйләнеп барҙы һунарсы ҡарт.\nФажиғә булған ергә килеп еттек. Үләндәрҙә, ағастарҙа ҡан таптары күренә.\n– Тә-әк, айыу ҡайһы яҡҡа китте икән? – тип, ерҙән эҙ ҡарай торғас, һунарсы йыртҡыстың йөнөн дә тапты. Эттәрҙең холҡон яҡшы белә икән Шәриф бабай: шул йөндө Вулкандың танауына яҡын килтерҙе лә миңә этте айыу эҙе буйлап ебәрергә ҡушты.\n– Вулкан, эҙлә, – тип әйтеүем булды, этем шунда уҡ алға ынтылды. Ярайһы ғына оҙон юл үтеп, ҡуйы әрәмәлек башланған йылға буйына килеп сыҡтыҡ.\nБигүк тауыш сығармай ғына әрәмә ағастарын киҫеп, ҡыуыш эшләнек. Бына хәҙер ошонда тайыш табанды һағалап ултырасаҡбыҙ.\nТөн яҡынлашты. Тирә-яҡта ҡоштар тауышы ғына ишетелә. Ойотто.\n– Йоҡла, улым, – тип, башымды теҙенә һалды олатайым.\nВулканды ҡосаҡлап, яттым. Бер саҡ мине уяттылар. Эт ҡолаҡтарын һағайтҡан да, урынынан тороп, ҡыуыштан сығырға ынтыла икән. Мин уның муйын ҡайышын ныҡ итеп тоттом.\n– Эт һиҙә. Тимәк, айыу ҡыбырҙай башлаған. Моғайын, тамағы туйған урынға тағы барырға йыйыналыр, – тине Шәриф бабай шыбырҙап ҡына.\nБөтәбеҙгә лә һөйләшмәҫкә ҡушып, һунарсы һуҡ бармағын ирененә тейҙереп күрһәтте. Уның ҡағиҙәләрен боҙмай, тын ғына ултырабаҙ. Вулкан, түҙемһеҙләнеп, бер ята, бер тора, борғолана, ҡолаҡтарын, күҙен әрәмә яғынан алмай.\nБер саҡ ағастар араһынан ҙур кәүҙәле айыу килеп сыҡты ла ҡорбанын ашаған яҡҡа атлай башланы. Йыртҡыс менән беҙҙең ара – илле метр тирәһе. Айыуҙың бар һыны менән күренеүе булды, Шәриф бабай атып та ебәрҙе. Тағы ике тапҡыр ҡабатланы шунан. Пулялар тейҙеме, юҡмы, айыу үлдеме? Беҙҙе шул һорауҙар солғап алды.\n– Тик тороғоҙ әле, ҡыбырламағыҙ ҙа, – тип, Шәриф бабай карабин магазинына өҫтәп патрондар ҡуйҙы ла үҙе айыуға табан китте.\nТынлыҡ урынлашты. Һунарсы айыуға барып етмәҫ элек тағы бер мәртәбә атты ла беҙгә яҡын килергә ишаралап ҡулын болғаны. Түҙемһеҙлек менән уның янына ашыҡтыҡ.\n– Этеңдең морондоғон алһаң да ярай. Ул йыртҡысҡа өрөп, тешләп, үҙенең хеҙмәте менән ҡәнәғәтләнергә тейеш, – тине Шәриф бабай. Ул әйткәнсә эшләнем. Вулкан ырылдай, өрә, айыуҙы тешләй.\n– Айыуҙы атып ҡына эш бөтмәй, хәҙер уның тиреһен тунап, итен машинаға тейәргә кәрәк, – тине һунарсы артабан.\nХәтһеҙ ваҡыт маташтыҡ: бик ауыр булды был эш. Айыуҙы һуйып бөткәс, Шәриф бабай үткер, ҙур бысағы менән ҙур ғына ит киҫеп миңә бирҙе лә: “Быныһы Вулканыңдың хеҙмәте өсөн. Үҙ ҡулың менән һыйла”, – тине.\nАйыуҙың кешегә һөжүм итеүе ваҡиғаһы тиҙ генә онотолманы. Йыртҡысты атып алыу хәбәре лә районды ярайһы уҡ кимәлдә шаулатып ебәрҙе. Милиционер ағайҙы, һунарсыны, мине, олатайымды, Вулканды фотоға төшөрөп алып, матбуғатта яҙып сыҡтылар. Шунан этемде күрергә тип үҙебеҙҙән генә түгел, күрше ауылдарҙан да егеттәр килгеләй башланы. Иң беренсе һорауҙары шул: “Бындай тоҡомло этте ҡайҙан алырға?”\n1960 йылда ауыл хужалығында эшләүсе барлыҡ ҡарттар пенсия ала башлағас, ауылыбыҙ осона, палаткалар ҡороп, сиғандар килеп урынлаш-ты. Улар кешеләрҙе сихырҙан “дауалау” өсөн өйҙән-өйгә йөрөй. Һыуға уксус ҡоялар ҙа әбей-бабайҙарға тотторалар. Шунан стаканға сода һалалар. Һыу шажлап күперә, ҡайнаған кеүек була. Газлы һыуҙы эсергәс, бер аҙҙан “ауырыу” кеше кикереп ебәрә.\n– Сирегеҙ эсегеҙҙән сығып осто, – ти сиғандар. Ҡарттар, ауырыуҙан ҡотолдоҡ, тип шатланып, “табиптар”ға айлыҡ пенсияларын тоттора. Улар “дауаланған” арала сиғандарҙың икенсе бер төркөмө өйҙәргә инеп, әбейҙәрҙең дебет шәлдәрен, көмөш тәңкәләр менән биҙәлгән түшел-деректәрен сәлдерә. Алданыуҙан өләсәйем дә ситтә ҡалманы.\nМилиционер Барый ағай зыян күргәндәрҙең барыһын бергә йыйып, сиғандар урынлашҡан ергә алып барҙы ла, ҡатындарының кеҫәләренән аҡсаларын, ҡиммәтле әйберҙәрҙе сығарттырып, ергә теҙеп һалдырҙы. Әйберҙәр ҡаршыһына ауыл әбейҙәрен баҫтырҙы.\nВулкандан өләсәйемдең ҡулын еҫкәттем дә, аҡсалар янына килгәс, “Эҙләргә!” тип фарман бирҙем. Ул һәр аҡсаны еҫкәп сыҡты ла, берәүһен тешләп алып, өләсәйемә килтереп бирҙе. Берәм-берәм ҡалған аҡсаларҙы, шәлдәрҙе, түшелдеректәрҙе лә шулай хужаларына тотторҙо.\nӘйберҙәр табылып бөткәс, Барый ағай:\n– Китегеҙ, бүтәнсә беҙҙең ауылға киләһе булмағыҙ, – тине сиған-дарға. Улар тиҙ генә йыйынды ла ҡайҙалыр юл тотто.\nШул көндө кис Вулкандың хеҙмәте өсөн рәхмәт әйтергә бер нисә әбей килде беҙгә. Мин уларға сиғандар тәҡдим иткән “шифалы” һыуҙы эш-ләп күрһәттем. Уксус менән соданы ҡушыуҙан химик реакция башланыуы хаҡында һөйләп аңлаттым.\nГитлер диверсанттары Уралға ла килгән...\nМостафа ағай – бик оҫта егерь. Урмандағы һәр тауыштың, эҙҙең нин-дәй йән эйәһенеке икәнен белә. Бер саҡ урманда оҙаҡ ҡына йөрөп, асыҡҡас, ултырып ашап алырға булдыҡ. Иң тәүҙә Вулканды һыйланыҡ. Ул оҙон теле менән ҡаймаҡлы икмәкте эләктерҙе лә бер ҡабыуҙа йотто ла ҡуйҙы.\n– Ныҡ асыҡҡан. Минең һый-хөрмәткә лайыҡ ул, – тип, Мостафа ағай эткә ярты банка ҡаймағын, бер түтәрәм икмәген һәм ҙур ғына ит киҫәген бирҙе артабан. Аҙыҡ еҫен тойоп, тирә-яҡта ҡарғалар ҡарҡылдаша баш-ланы.\n– Бик оҙаҡ ултырмайыҡ, тиҙ генә ашайыҡ та, һыпыртайыҡ был урындан. Айыу ит еҫен алтмыш километрҙан тоя. Уның менән осрашыуҙан Хоҙай һаҡлаһын, – тине өлкән юлдашым. Шулай иттек тә. Ләкин, бер аҙ барғас, Мостафа ағай үлән араһындағы йомшаҡ ерҙә аяҡ кейеме эҙен күреп ҡалды ла, шунда уҡ һығымта яһаны:\n– Тә-ә-әк, ҡырҡ икенсе размер. Табаны, биҙәгенә ҡарағанда, өр-яңы кирза итегенеке. Кешенең ауырлығы етмеш кило булыр. Ҡарт кеше. Бына, аҙымы ҡырҡ сантиметр тирәһе генә. Бик арып атлаған. Был тирәлә болан-дарҙың төйәге юҡ, тимәк, был бәндә броконьер ҙа түгел. Һуңғы ун көндә ямғыр яуманы, шулай булғас, яңыраҡ ҡына уҙған. Төнъяҡа табан юл тотҡан. Әйҙәгеҙ, ошо эҙҙән барайыҡ. Кем икән, ни эшләп йөрөй ул бын-да?..\n– Вулкан, еҫкә, эҙлә, – тинем.\nЭт артынан оҙаҡ ҡына йүгерҙек һәм ҡараңғы таш ҡыуыштары араһына килеп сыҡтыҡ.\n– Әһә, аңланым: бында, ер аҫтында, броконьерҙарҙың йәшерен төйәге бар. Әйҙәгеҙ, эсенә инәйек, – тине егерь.\nБик тар ҡыуыш буйлап шыуып, ун метр тирәһе уҙғас, тиҫтәләгән кеше һөлдәһенә һәм автомат, пулемет, граната, динамиттарға тап булдыҡ. Төпкөл урмандар, тауҙар араһында һуғыш ҡоралдарының табылыуы – бик ғәжәп хәл.\nҺуңынан милиционерҙар ошо урында боҫҡон ҡороп, таш ҡыуы-шына килгән бер кешене тотто. Баҡһаң, 1943 йылда Гитлер, Свердловск, Силәбе, Магнитогорск, Омск, Түбәнге Тагил, Злотоуст ҡалаларындағы оборона сәнәғәте заводтарын шартлатыу өсөн 50 кешенән торған дивирсия төркөмөн Уралға ебәргән. Уларҙың күптәрен тотҡандар. Ә бына ун биш диверсант беҙҙең яҡтың урмандарында йәшеренеп, ҡотолоп ҡалған. Тәфтиш органдары асыҡлауынса, иҫән ҡалып, милицияға эләккән ир Магнитогорск ҡалаһында тыуып үҫкән һәм, яуҙа әсирлеккә төшөп, фашистарға ҡушылған диверсанттарҙың береһе икән. Һуғыш бөткәнгә егерме бер йыл үткәйне бит инде...\nБарый ағай йыш ҡына, ауыл осондағы оло юлға сығып, еңел машиналарҙы туҡтата ла, шоферҙарҙың документтарын, кабина эсен тикшерә торғайны. Был эшкә ҡайһы саҡта мине лә алды. Ә мин Вулканһыҙ бер ҡайҙа ла бармайым. Юлда туҡтатылған машиналарҙың хужалары этемә һәр саҡ һоҡланып ҡарай.\nБарый ағай – бик оҫта милиционер. Кешенең йөҙөнә, сырайына ҡарап ҡына ла башында тыуған уйҙарын самалай.\n– Ғәйебе булмаған кеше генә эткә яратып баға, ә ғәйеплеләр шик-шөбһәгә бирелә, йөҙҙәре боҙола, – тине ул.\nБер саҡ Өфө яғына китеп барған еңел машинаны туҡтаттыҡ. Кабинанан ир менән ҡатын сыҡты. Уларҙың йөҙөнә ҡарағайным, йөҙҙәрен-дә нур һүнгәнен абайланым. Вулканға ҡурҡып ҡарайҙар. Милиционер ағай юлаусыларҙың документтарын тикшерҙе, машинаның багаж бүлеген асығыҙ, тип һораны. Вулкан менән мин яҡыныраҡ килгәс, шофер ир:\n– Беҙҙең бер ҡоралыбыҙ ҙа юҡ, – тип алдан уҡ әйтеп ҡуйҙы.\n– Булмауы бик яҡшы, шулай ҙа беҙҙең эш – тикшереү. Багажнигығыҙҙы асығыҙ, – тине Барый ағай.\nВодитель теләр-теләмәҫ кенә талапты үтәне. Барый ағайҙы багаж бүлегендәге әйберҙәр араһынан бер ни ҙә ҡыҙыҡһындырманы тиерлек. Матур китап рәүешендәге альбомды ғына алып, асып ҡараны. Үләндәрҙән, ағас япраҡтарынан йыйылған гербарий икән.\nЮлаусыларҙан машина асҡысын тартып алды ла, Барый ағай мине ауыл советы йортонан район үҙәгендәге милиция бүлексәһенә шыл-тыратырға ебәрҙе. Йомошто үтәп, килһәм, тәртип һаҡсыһы ерҙә ята. Башы ҡанға батҡан. Саҡ-саҡ тын ала. Ә теге машина юҡ.\nБар тауышым менән ярҙам һорап ҡысҡырҙым. Мине ишетеп, юлға яҡын йәшәгән Кәрим ағай йүгереп килеп етте. Икәүләп тиҙ генә Барый ағайҙың башын уратып аҡ сепрәк бәйләнек.\n– Бындай хәл беренсе тапҡыр... Кемдәр һөжүм итте икән һуң? – тип Кәрим ағай ҡат-ҡат һораны минән. Барый ағайҙы ул тиҙ генә мотоциклы менән дауаханаға илтеп ҡуйҙы.\nУл арала район үҙәгенән милиционерҙар килеп етте. Хәлде һөйләп аңлаттым. Мине, Вулканды машинаға ултырттылар ҙа енәйәтселәрҙе ҡыуып киттек.\n– Милиционерға һөжүм иткәндәр икән, тимәк, бик хәүефле кешеләр, – тине мыйыҡлы ағай.\n– Уларҙы ҡыуып етә алмаҫбыҙ ул, машина йүнләп тартмай, – тип борсолдо водитель.\n– Белорет районының милиция бүлегенә хәбәр итәргә кәрәк. Эх, ар-миялағы кеүек рация булһа ине лә бит, юҡ шул, – тип үкенде өр-яңы фуражкалы ағай.\nМәһәҙей ауылына килеп, телефон элемтәһе үткәрелгән һөтсөлөк фер-маһына туҡтаныҡ. Милиционерҙар үҙебеҙҙең район үҙәгенә бар мәғлүмәт-те энәһенән-ебенәсә еткерҙе. Бер аҙҙан Белорет районына илтеүсе оло юл буйына милиционерҙар ҡуйылыуы хаҡында билдәле булды.\nБеҙ күрше райондың Ҡағы ауылына килеп еткәндә өс юл сатында милиция машинаһы ҡаршы алды. Кабинаға башын тығып:\n– Енәйәтселәрҙең машинаһын кем таный, кем күрҙе? – тип һораны бер лейтенант.\n– Мин, – тинем.\n– Яр аҫтында тәгәрәп ятҡан шул түгелме?\nСығып ҡараным да, танып:\n– Эйе, уларҙыҡы, – тинем.\nЛейтенант шул саҡ миңә, Вулканға иғтибар менән ҡараны ла:\n– Һин кем? Бала-сағаны ошондай оператив эштә кем буталдырып йөрөй? – тип ҡәтғи һораны.\n– Беҙҙең Байназар ауылы егете. Эте өйрәтелгән. Беҙ уның менән бик күп енәйәтселәрҙе тоттоҡ, – тине беҙҙең райондың милиция сержанты.\n– Милицияла өйрәтелгән эт юҡ, ә был малайҙа бар, – тип, лейтенант ағай ғәжәпләнде. Унан һүҙен дауам итте: – Енәйәтселәрҙең машинаһы бар, үҙҙәре күренмәй. Нимә эшләйбеҙ, эт менән эҙләйбеҙме?\n– Шулай итергә ҡала ла инде, – тине сержант.\n– Әйҙә, ҡустым, этеңде эшкә ҡуш, – тинеләр шунан миңә.\n– Вулкан, еҫкә! Эҙлә! Алға! – тип бик ышаныслы, көслө тауыш менән бойора башланым. Белорет милиционерҙары, мине белмәгәс:\n– Ҡара әле, малай ғына булһа ла, офицерҙар кеүек фарман бирә, – тип, бер-береһенә ҡарашып алды.\nВулкан иң тәүҙә машина янына барып, асыҡ багажникты еҫкәне лә өрөп ебәрҙе. Мин, уның эсендә нимәләр бар икәнен бер тапҡыр күргәс, теге альбомдың юҡлығын әйттем.\n– Альбом енәйәт ҡоралы түгел, уға иғтибар итмә, ҡустым. Этең менән беҙҙе енәйәтселәр эҙенән алып барһаң, булды, – тине милиционерҙар.\nВулкан эҙ буйлап Әбйәлил районының Хәмит ауылы яғына юл тотто. Иң алдан беҙ барһаҡ, милиционерҙар арттан йүгерә. Биш километр тирәһе юл үткәс, енәйәтселәрҙе шәйләнек.\nТәртип һаҡсылары ҡыуып етеп, ҡулдарын ҡайырып бәйләгәндә енәйәтселәрҙең икеһе лә ир кеше булыуы асыҡланды. Береһе ҡатындарса кейенгән икән. Биштәрҙәре эсендә теге альбом да бар ине.\nБыл операциянан ҡайтҡас, аңларға тырышып:\n– Барый ағай, ә гербарий нимәгә кәрәк булған уларға? – тип һораным.\n– Тәү ҡарашҡа бер ниндәй ҙә шик тыуҙырмаған был альбом беҙҙең оборона сәнәғәте хаҡында дошмандарға күп нәмә һөйләй. Иң көслө ҡорал – атом бомбаһы. Ул беҙҙә бар. Тик ҡайҙа эшләнеүе, уран рудаһының ниндәй урындан алыныуы – дәүләт сере. Американың махсус лабораторияларын-да ошо гербарийҙарҙан анализ алалар. Атом сәнәғәте булған, уран сыҡҡан биләмәләрҙәге үҫемлектәрҙә радиация кимәле юғарыраҡ, шуға нигеҙләнеп, бомбаларҙың ҡайҙа эшләнеүен билдәләйҙәр. Һәм артабан шул тарафҡа ракеталарын төбәп ҡуялар йә шартлатырға диверсанттарын ебәрәләр, – тип аңлатып бирҙе милиционер.\nҺаҙлыҡтан сыҡҡан алтын\nБер кистә Барый ағай кабинетына килеүемде һораны. Барҙым. Эстә унан башҡа таныш булмаған милиционер ағай ҙа ултыра. Мине генерал-дай күреп, аяғөҫтө баҫып, ҡул биреп күрешеп ҡаршыланылар.\n– Ҡустым, һинең кем булыуың хаҡында белмәгән милиционер юҡтыр был тирәлә хәҙер. Ә бына был лейтенант ағайың – Ишембай районы эҙәрмәне, – тине лә Барый ағай ят офицерға һүҙ бирҙе: – Ар-табанғы оператив хәлде ҡустыға үҙегеҙ аңлатығыҙ.\n– Октябрь революцияһынан һуң беҙҙең башҡорт ерендә лә граждан-дар һуғышы башлана. 1918 йылда Стәрлетамаҡта урынлашҡан Совет власын ҡыуып, ҡалаға Аҡ чехтар килеп инә. Ҡыҙыл армияның Стәр-летамаҡтағы ғәскәренә ул саҡта йәш офицер Блюхер етәкселек иткән була. Аҡ чехтарға, казактарға ҡаршы торорлоҡ көсө самалыраҡ икәнен белеп, ул отряды менән Маҡар, Петровский, Ҡолғана, Брәтәк ауылдарына ҡарай сигенә. Әммә ҡасып китер алдынан Стәрлетамаҡтағы, Ишембайҙағы, хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Шарлыҡ районындағы байҙарҙың алтын-көмөштәрен, ҡиммәтле таштарын, бик күп аҙыҡ-түлеген, аттарын тартып ала. Маҡар тирәһенә барып еткәс, уның разведкаһы Әүжән, Ҡағы ауылдарында казактарҙың боҫҡон ҡороуы хаҡында мәғлүмәт килтерә. Блюхер ҡамауҙа ҡалыуҙан ҡурҡа ла, өс һалдат менән үҙенә тоғро булған коман-дирға алтын-көмөштө урманға индереп йәшерергә ҡуша. Өс көндән һуң тегеләр Брәтәк ауылында отрядты ҡыуып етеп, байлыҡ йәшерелгән урын-ды картала табып күрһәтә. Блюхер 1938 йылда репрессияға эләгә, шул сәбәпле алтын-көмөштөң ҡайҙа ятыуы сер булып ҡала. Оло юл буйындағы Ҡоҙаш ауылынан Ҡолғанаға йөрөп уҡыған бер ҡыҙҙа бик ҡиммәтле йөҙөк ҡашы күргәйнем. Уны ҡайҙан алыуын һорағас, олатайым бүләк итте, тине. Ә ҡарт йыл әйләнәһенә урманда йәшәй. Әлеге ҡиммәтле әйбер Блюхер ал-тындары менән бәйле түгелме икән, тигән шигем бар, – тип, лейтенант бик мауыҡтырғыс тарих һөйләне.\nШунда уҡ “УАЗ” машинаһына ултырып, Ишембай районындағы Ҡоҙаш утарына юл тоттоҡ. Тәғәйен урынға килеп еткәс, теге ҡыҙҙың олатаһы кейгән итектәрҙе Вулканға еҫкәттем. Эҙәрләү операцияһының уңышлы булырында тамсы ла шигем юҡ ине.\nУрман ныҡ ҡуйы, ере батҡыл, үләндәр ҙә бейек үҫкән. Аттар тиҙ арыны, шунлыҡтан уларҙы яй ғына атлатып барырға булдыҡ. Дүрт сәғәт тирәһе ваҡыт үтте, иллә мәгәр урман-тауҙарҙың сиге күренмәй.\n– Был ерҙә тәүтормош кешеләре лә йәшәмәгәндер... – тип һөйләнеп алды ағайҙар.\nБик арығас, палатҡа ҡороп йоҡлап алырға ҡарар иттек. Таң атҡанын һиҙмәнем дә. Тороп, ашап алғас, Вулкан эҙ буйлап артабан алып китте. Бер аҙҙан ҡуйы урман эсендә шымарып бөткән һуҡмаҡҡа килеп сыҡтыҡ. Вулкан һағайҙы. Ағайҙар кобураһынан пистолеттарын сығарып, әҙерләп ҡуйҙы.\nИке йөҙ метр самаһы атлағас, бәләкәй генә аҡланда мунса ҙурлыҡ өй күренде. Барыбыҙ ҙа ергә яттыҡ, Барый ағай иһә бинокль аша күҙәтә башланы. Бер заман өй эсенән бабай килеп сыҡты. Кейемдәре иҫке, ауылса. Ҡарт булһа ла, шыма итеп ҡырылған йөҙө асыҡ ҡына күренә.\nМилиционерҙар, өй эсендә тағы берәйһе булыуы мөмкин, тип, оҙаҡ ҡына күҙәтте. Ахырҙа йортҡа яҡын үк килеп, бабайға: “Ҡулыңды күтәр!” – тип бойорҙолар.\n– Ҡурҡмағыҙ, балалар, мин ҡораллы кеше түгелмен. Ҡоҙаш утарынан Хызырйән булам, – тине ул. Беҙ яҡын уҡ килдек.\nБабай ошо тирәлә бесән әҙерләй икән. Умарталары бар. Зыянһыҙ кеше булғас, уның менән ныҡлап танышып алып, төрлө һорау бирә баш-ланы милиционерҙар.\n– Ейәнсәреңә ҡиммәтле аҫылташ бүләк иткәнһең, уны ҡайҙан алдың?\n– Ана, һаҙлыҡ эсендә алтын-көмөш ифрат күп... Граждандар һуғышы ваҡытында башҡалар ҡулына эләкмәһен өсөн Блюхер отряд байлығын миңә, Ғәйзуллаға һәм Имәнғолға йәшерергә ҡушты. “Донъялар тынысланғас, килеп алырбыҙ”, – тигәйне. Тик килеүсе, һораусы булманы. Аманатты ҡырҡ биш йыл буйы һаҡланым...\n– Нисек түҙҙегеҙ?!\n– Фарманды үтәмәй булмай инде. Бар мөлкәткә документтар төҙөлгән. Ҡағыҙҙарҙы таш ҡыуышындағы тимер һандыҡта һыу тейҙермәй һаҡланым. Оло ейәнсәремә барыһын да һөйләп аңлатҡанмын, мин үлеп китһәм, милицияға хәбәр итеп, байлыҡтарҙы дәүләткә бирерһегеҙ, тип әйткәнмен.\nЯңы уҡыу йылы башланған көн айырыуса шатлыҡлы булды. Барлыҡ уҡыусылар, өлкәндәр минең менән Вулкан тураһында район гәзитен-дә сыҡҡан мәҡәләне уҡыған икән. Беренсе дәрестәр уҙғас, ата-әсәләр, уҡытыусылар, бишенсенән юғарыраҡ синыфтарҙа уҡыусылар клубҡа йыйылды. Мәктәп директоры дөйөм уңыштар хаҡында телмәр тотто. Йәйге каникул осоронда ауыл хужалығында эшләүселәрҙе бүләкләнеләр.\nМине ҡотлау өсөн сәхнәгә милиционер Барый ағай күтәрелде.\n– Енәйәтселәрҙе, бандиттарҙы тотоуҙа, бурҙарҙы фашлауҙа уяулыҡ, әүҙемлек күрһәткәнең өсөн беҙҙең район бүлексәһе һине Почет грамотаһы һәм милиция формаһы менән бүләкләй, – тине ул.\nУғаса миңә милиция формаһын, фуражкаһын кейҙереп, сәхнәгә сығырға әҙерләп ҡуйғандар ине. Вулканды етәкләп сыҡтым сәхнәгә. Бар зал туҡтамай ҡул саба бит! Кешеләргә тура ҡарарға оялам. Ә барыһы ла: “Афарин!” – тип ҡысҡыра. Район гәзите хәбәрсеһе Сәлих ағай иһә фотоға төшөрә лә төшөрә.\nТантана бөткәс, клуб алдына сығыуым булды, бик күп балалар, тиңдәштәр, ауылдаштар мине үҙ араһына ҡуйып фотоға төшөргә ашыҡты.\nБер аҙна үткәс, Сәлих ағай бик матур, асыҡ сыҡҡан фотолар кил-тереп бирҙе мәктәпкә. Иң алда Вулкан менән мин торам. Уң яғымда – Зөбөржәт... Ҡара, байрамса кейем уны шул тиклем ныҡ үҙгәрткән, танырлыҡ та түгел! Фотоларҙы олатайым менән өләсәйем дә иҫтәре китеп ҡараны.\nКүпмелер ваҡыт уҙып, ауыл советы йорто янында осрашҡанда Барый ағай:\n– Ҡустым, һиңә повестка бар. Военкоматка медосмотрға саҡыралар, – тип, ҡулыма бәләкәй генә ҡағыҙ тотторҙо. Ундай ҡағыҙ миңә генә түгел, бар тиңдәштәремә лә тапшырылған икән.\nӘлбиттә, юлға сығырымды һиҙеп, Вулкан ныҡ тынысһыҙланды. Үҙем менән бергә алырға булғас, шатлыҡтан ҡойороғон болғай-болғай иркәләнде.\nБарабыҙ, барабыҙ, һис кенә лә арымайбыҙ. Инде үҙебеҙҙе ысын һалдаттар тип хис итәбеҙ. Оло тормош юлына аяҡ баҫыуыбыҙ шатлығы беҙҙе шулай арытмайынса Белорет ҡалаһына тиклемге 120 километрҙы атлатты ла атлатты. Төн төшкәс, колхоз баҫыуҙарындағы һалам, бесән эҫкерттәре төбөндә ятып йоҡланыҡ. Ағиҙелдең юлға яҡын ярҙарында туҡтап, өс көндә лә һыу индек. Белоретҡа килеп еткәндә тәндәребеҙҙә бер ниндәй ҙә туҙан-фәлән юҡ ине шуға. Врачтар алдында ғорур баҫып торҙоҡ.\nӘйткәндәй, военкомат бинаһына килеп ингәс тә ҡаршы алған майор миңә, Вулканға иғтибар менән ҡараны ла:\n– Шпион тотҡан егет һин булаһыңмы, этең дә шулмы? – тип һораны.\n– Улай булғас, һине сик буйы ғәскәрҙәренә тәғәйенләйем. Армияға этең менән бергә бара алаһың. Хеҙмәттән ҡайтҡас, район етәкселеге милиция мәктәбендә уҡырға йүнәлтмә бирер.\n– Рәхмәт, ағай.\nМедицина тикшереүе үтеп, ауылға ҡайтҡанда бәләкәй малайҙар, олатайҙар ҡаршы алып, һәр береһе:\n– Врачтар нимә тине? Армияға алалармы? – тип һорауҙар яуҙырҙы.\nЕгеттәрсә танау күтәрә биреп, “допризывник” тигән танытмаларҙы күрһәттек.\nНәҡ миңә оҡшатып эт эйәрткән бәләкәй малайҙар:\n– Армияла кем булаһығыҙ: танкисмы, летчикмы, пограничникмы? – тип һаман төпсөнә бирҙе. Ә беҙ уның һайын ҡанатланабыҙ.\nБыл беҙҙең бала саҡ менән хушлаша башлауыбыҙҙың икенсеме, өсөнсөмө баҫҡысы ине…


Инфоурок › Иностранные языки › Конспекты › Талха Ғиниәтуллин. «Мәтрүшкә еҫе» хикәйәһе.\nА.Ғ.Йосопова, Дүртөйлө ҡалаһы Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы\nТема : Талха Ғиниәтуллин. ”Мәтрүшкә еҫе”хикәйәһе.\n3. Әсәйҙәргә ҡарата һөйөү, иғтибарлы ҡараш тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу : яҙыусының портреты, китаптар күргәҙмәһе, проектор, “Башҡорт әҙәбиәте”( 5-11 - се кластар өсөн электрон дәреслек).\nХәйерле көн, уҡыусылар! Тәҙрәнән ҡарағыҙ әле! Күк йөҙөндә ҡояш йылмая. Ул нурҙары менән бөтәбеҙҙе лә йылыта, наҙлай. Ошо ҡояш кеүек һеҙҙе әсәйҙәрегеҙ иртән яратып уятып, тик бәхеттәр генә теләп мәктәпкә оҙатты. Һеҙ - тыныс илдә йәшәүсе, ата-әсәле бәхетле балалар. Ошо хис һеҙҙең бар булмышығыҙҙы солғаһын, күңелегеҙгә тулышһын һәм көн дауамында оҙата йөрөһөн.\nУҡытыусы һүҙе. Бөгөнгө дәресте һеҙгә таныш булған бер ҡобайырҙы һөйләүҙән башлап киткем килә.\n(Уҡытыусы "Әсә йөрәге" ҡобайырын тойғоло итеп һөйләй).\n-Ҡобайыр нисек атала? Ҡобайырҙа нимә тураһында һүҙ барҙы? ("Әсә йөрәге". Әҫәр әсәйҙәрҙең балаларына ҡарата сикһеҙ мөхәббәте, балаһы бәхете хаҡына үлемгә лә риза булыуы тураһында.)\nУҡытыусы. Уҡыусылар, нисек уйлайһығыҙ, ни өсөн дәресте ошо ҡобайырҙан башланым?\nДәрестең маҡсаты әйтелә. Эйе, әсәйҙәргә яҙыусылар һәм шағирҙар бик күп әҫәрҙәр бағышлағандар. Бөгөн беҙ шундай әҫәрҙәрҙең береһе менән танышырбыҙ. Ул "Мәтрүшкә еҫе" тип атала. Хикәйәне ижад итеүсе Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Талха Ғиниәтуллиндың тормош һәм ижад юлын өйрәнербеҙ.\nУҡыусылар һүҙлек һүҙҙәре менән һөйләмдәр төҙөйҙәр.\nХәбибулла ни өсөн орден менән бүләкләнә? Был хәл уны үҙгәртәме? Нисек? (Үҙен ни өсөн орден менән бүләкләгәндәрен Хәбибулла аңлап та етмәй. Уның хаҡында гәзиткә лә яҙалар, орден менән бүләкләйҙәр, Мәскәүгә лә барып ҡайта, әммә тормошонда бер үҙгәреш тә булмаған кеүек. Ул һаман көтөүсе булып ҡала. Тик күңеле генә үҙгәрә. Хәбибулла хәҙер үҙендә оло яуаплылыҡ һиҙә. Орденды уға үтескә биргәндәрҙер ҙә ул хәҙер ғүмер буйы шул бурысты эшләп түләргә кәрәк кеүек тоя.)\nУл ниндәй ғаилә башлығы? Автор был хаҡта нимә ти? Шул юлдарҙы табып уҡырға. (Герой улы хаҡында бик йыш уйлай. Улы унынсыны бөтөрөп, институтҡа инергә әҙерләнеп йөрөй. "…Шундай тырыша егет, уҡыуға шундай әүәҫ. Һуң Сафиуллиндар нәҫеленән дә берәү юғары белемле булырға тейеш тә инде?"тип уйлай ул.)\nАтай булараҡ уға ниндәй сифаттар хас? (Хәбибулла - хәстәрлекле атай.Улының киләсәге өсөн борсола.)\n- Хәбибулланың терелеренә табиптар өмөт өҙгәс, уны кем\nҡурсалай? Әсә улын нисек дауалай? (Табиптар өмөт өҙһә лә әсә кеше балаһының ғүмере өсөн аҙағынаса көрәшә, Хәбибулланы өйгә алып ҡайта. Әсәһе менән ҡустыһы ихата уртаһына соҡор ҡаҙалар, эсенә ут яғалар. Яландан бер күбә мәтрүшкә алып ҡайтып, соҡорҙо мәтрүшкә менән күмеп, өҫтөнә өс таҡта һалалар һәм кейеҙ түшәйҙәр. Ҡыҙыу соҡорҙа мәтрүшкә быуланып бешә. Әсәһе менән ҡустыһы Хәбибулланы соҡорға һалып, муйынына тиклем ҡайнарланып торған мәтрүшкә менән күмәләр. Ошо рәүешле Хәбибулланы өс аҙна дауалайҙар. Көҙгә табан ул урынынан тороп йөрөй башлай, ҡыш алдынан идараға барып эш белешә.)\n( Был күренеште һүрәт итеп төшөрөп алып килгән уҡыусы һөйләй).\nУҡыусылар дауалау сараһы итеп ҡулланылған мәтрүшкә, ҡымыҙ хаҡында мәғлүмәт бирәләр.\n(Был эпизодты һүрәткә төшөрөп алып килгән уҡыусы күрһәтеп һөйләй).\n- Беҙ һеҙҙең менән йыл да әсәйҙәр тураһында иншалар яҙабыҙ. Һеҙҙең ижади эштәрегеҙ барыһы ла миндә һаҡлана. Шуларҙың береһен уҡып ишеттергем килә. (1 уҡыусының иншаһы уҡыла).\nДәрес башындағы һорауға кире әйләнеп ҡайтайыҡ. Ни өсөн әҫәр «Мәтрүшкә еҫе» тип атала? (Мәтрүшкә – тыуған ерҙең биҙәге. Мәтрүшкә еҫе күңелде байыта, сафландыра, йәшәү шатлығы уята. Әҫәрҙә тормош мәшәҡәттәренә сумып, әсәһенең тере кеше булыуын онотоп йөрөгән Хәйбулланың хистәрен мәтрүшкә еҫе яңырта.)\nХалыҡ хәтерендә әсәйҙәрҙе ҡәҙерләү, уларҙың ғаиләлә тотҡан урыны, роле тураһында бик күп мәҡәлдәр һаҡланып ҡалған. Экранда бирелгән мәҡәлдәрҙең икенсе яртыһын табығыҙ һәм әҫәргә тура килгәнен айырып әйтегеҙ.\nБеҙҙең илдә әсәйҙәрҙең бәҫен күтәреү өсөн бик күп эштәр башҡарыла.\nУрок предназначен для обучающихся 8 класса башкирских школ. Урок построен по технологии развивающего обучения. Целью урока является ознакомление обучающихся с биографией и творчеством Т.Гиниатуллина, усвоение и анализ содержания произведения, развитие речи и словарного запаса обучающихся, воспитание любви и уважительного бережного отношения к матери.\nНа уроке используются разные методы обучения, индивидуальная и групповая форма работы. Уделяется большое внимание развитию творческих способностей обучающихся.\nНомер материала: 36680032451


1 Октябрь 2018, 13:02\n– предмет өлкәһендәге үҫеш: әҫәрҙәрҙәге һүрәтләнгән ваҡиғаларҙы бөгөнгө көн менән сағыштырыу юлы аша проблемаларҙы асыҡлау, анализлау.\nII. Яңы тема. Маҡсат ҡуйыу. Хәҙер, уҡыусылар, уҡыу эшмәкәрлегенә күсәйек. Бөгөн дәрестәге эштәр парлы төркөмдәрҙең эштәре менән аралашып барыр. Парталарҙа ятҡан технологик карталарҙа үҙегеҙгә баһа ҡуя алаһығыҙ. Һөҙөмтәләрҙе дәрес аҙағында асыҡларбыҙ.\n– Тулыраҡ яуап нисек яңғырар? (М. Кәрим әҫәрҙәрендә мөхәббәт темаһы.)\n– Быға тиклем мөхәббәт темаһы менән бәйле ниндәй әҫәрҙәрҙе һәм образдарҙы өйрәндек? (М. Кәримдең “Ҡара һыуҙар” поэмаһында Сыҙамлыҡ образы, Ҡ. Ғәлиҙең “Йософ ҡиссаһы”нда Зөләйха менән Йософ образдары, Ғ. Хәйриҙең “Боролош” романында Сәхибә менән Мәхмүт, Сабира менән Әхмәт, Солтан менән Нюра араһындағы фажиғәле мөхәббәт; Һ. Дәүләтшинаның “Ырғыҙ” романында Айбулат менән Гөлйөҙөм образдары, З. Биишеваның “Яҡтыға” трилогияһында Иштуған менән Айһылыу, Хаммат менән Сәлимә, Б. Бикбайҙың “Аҡсәскә” повесында Нәғимә образы, Ғ. Сәләмдең “Бала” поэмаһында Сәйҙел менән Зәйнәп образдары.)\n– Афарин! Бөгөнгө дәрескә ниндәй маҡсаттар ҡуйырһығыҙ? (М. Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесынан “Аҡйондоҙ” бүлегенең йөкмәткеһен үҙләштереү, проблемаларҙы асыҡлау, хәл итеү юлдарын билдәләү; тыуған илгә, ғаиләгә ҡарата һөйөү тәрбиәләү, “изгелек” һүҙенең мәғәнәһенә төшөнөү, тормошто яҡшыға үҙгәртеү өҫтөндә эшләү; фекерләү һәләтен үҫтереү.)\nТабышмаһалар, күктәге бихисап йондоҙҙар кеүек емелдәшеп, ғүмер буйы бер-береһен эҙләп йөрөр инде бисара бәндәләр. Уларҙы ҡушырға, күрәһең, Хоҙайҙың да ҡөҙрәтенән килмәйҙер. Ҡөҙрәтенән килһә, йыһан буйлап аҙашып йөрөгәндәр шул ҡәҙәр күп булмаҫ ине. Һәр кешенең үҙ хәҡиҡәте була, әммә бөтә әҙәм өсөн уртаҡ, һәр кемдең ғүмерлек таянысы булған, бөтә хәтәрҙәрҙән һаҡлай торған тағы бер хәҡиҡәт бар. Ул хәҡиҡәттең исеме – мөхәббәт”.\nЯуаптар. 1. Аҡйондоҙ менән Мәрәһимдең саф мөхәббәттәре тураһында; шулай уҡ Оло инәйҙең ауыр яҙмышлы мөхәббәте тураһында, тип фекер йөрөтәм.\nЯуаптар. 1. Минең фекеремсә, Аҡйондоҙ менән Мәрәһимдең мөхәббәттәре саф. Шундай оло хис яратышҡан кешеләрҙә генә булалыр ул... 2. Шулай булмаһа, Аҡйондоҙ Мәрәһимде ғүмер буйы көтмәҫ, ҡыҙы Аҡйондоҙҙо тәрбиәләп үҫтермәҫ ине бит.\n1. “Ишеттеңме әле, ил өҫтөндә имеш-мимеш йөрөй бит, – тине Кесе инәйем, – Мәрәһим менән Аҡйондоҙ хаҡында.\n3. “Аҡйондоҙ менән Мәрәһимгә ел-ямғыр ҡағылмай. Тимәк, Кесе инәйемә кемдер төптө буш хәбәр һөйләгән, һөйләгән дә шымған. Ярай, хәйерлеһе шулдыр. Онотайыҡ инде был хаҡта”.\n4. “Аулаҡ мәлде тура килтереп Оло инәйемде аласыҡҡа саҡырып сығарҙым.\n5. “Оло инәйемдең сәйер ҡылығын – минең дөрөҫ хәбәремде ныҡышып-ныҡышып нахаҡҡа сығарырға тырышыуын мин бары әле килеп төшөндөм. Боронғо гректарҙа ғашиҡтарҙы яҡлаусы, уларҙы хәүеф-хәтәрҙән ҡурсалаусы Афродита исемле илаһиә булған. Минең Оло инәйем, әлбиттә, ул илаһиә тураһында ишетмәгән дә, белмәгән дә.\nЭйе, Оло инәй үҙе лә һиҙмәҫтән, Аҡйондоҙ менән Мәрәһимдең мөхәббәтен һаҡлаусы ана шул Алла вазифаһын үтәгән. О, Серсә урамының мәрхәмәтле Афродитаһы”.\nУҡытыусы. Кемдәрҙе күрәһегеҙ? Өҙөктәге проблеманы асыҡлайыҡ. (Уҡыусылар тексҡа таянып аңлатма бирә.)\nЯуаптар. 1. Оло инәйгә Сафа яратыу нигеҙендә өйләнмәгән. Яратҡан кешеһен тапмай, кейәүгә сыға алмай ҡалған ҡыҙҙы йәлләп кенә кәләш итеп алған. (Бесән сапҡан саҡта салғыһына бүҙәнә эләгеп, ҡоштоң аяҡтары өҙөлгән. Оло инәйҙе ошо ҡошҡа оҡшатҡан ул.)\n4. Мин Оло инәйҙе бик аңлайым. Кесе инәй ул кисергән хәсрәттәрҙе, хистәрҙе, ауырлыҡтарҙы белмәй, аңламай, тормошҡа еңелерәк ҡарай. Ғәфү үтенеп, дөрөҫ эшләй, әлбиттә.\n(1-се төркөм Аҡйондоҙҙо һүрәтләй. 2-се төркөм Мәрәһимде характерлай. 3-сө төркөм – Аҡйондоҙ образына, 4-се төркөм Мәрәһим образына юрауҙар ағасын төҙөй. Уҡыусылар юрауҙар ағасын эшләп бөткәс, элжур аша уҡытыусы ноутбугына ебәрә. Ул экранда күрһәтелә.)\n– Минең уйлауымса, ғәйепләп булмай. Уларҙың мөхәббәте саф, үҙҙәре беҙгә шул тиклем яҡын, уларҙы бергә күрге килә. Яҙмыш геройҙарыбыҙҙың ҡанаттарын ҡайыра, икеһе ике ярҙа бер-береһен һағынып ҡанат ҡаға.\n– Мәрәһим, ғаиләһен ҡалдырып, Аҡйондоҙ менән ҡауыша алыр ине. Ни өсөн улай эшләмәй?\n– Минеңсә, үҙ йәрен тапҡан кеше бәхетен таба. Ул ауырлыҡтарға ла бирешмәй, дәртләнеп, хисләнеп, мөхәббәттең барлығына ышанып, уға табынып йәшәй. Ҡулына мөхәббәт темаһына яҙылған китап килеп эләкһә, йотлоғоп уҡый, үҙенең кисерештәрен әҫәр геройҙарының яҙмышы менән сағыштыра. Тик һуңғы ваҡытта ундай оло мөхәббәт тураһындағы әҫәрҙәр яҙылмай. Ахыры, кешеләрҙең күңеле ҡатты, мөхәббәт ҡанаттары һынды.\n– Мөхәббәт – мәңгелек, тигән төшөнсәгә нисек ҡарайһығыҙ? (Экранда Мостай Кәримдең портреты яҡтыртыла. Яуаптар тыңлана һәм дөйөмләштерелә.)


Тағы ла күпме көтөргә?\nБыл һорау Өфөнөң Калинин районында урынлашҡан 51-се мәктәп уҡыусыларын һәм ата-әсәләрҙе борсой. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ике йыл элек мәғариф учреждениеһының бинаһы емерек хәлдә булғанға унда уҡытыу тыйылды. Ә уҡыусылар икенсе мәктәптәргә күсерелде.\nАта-әсәләр балаларының икенсе мәктәпкә йөрөп уҡыуы күп уңайһыҙлыҡтар тыуҙырыуына зарлана. Шуға ла ялыу менән төрлө ведомстволарға мөрәжәғәт иткән. Уҡыусылар мәктәпкә барып еткәнсе үҙҙәренең һаулығын һәм ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуя, тигән фекерҙә улар. Етмәһә, белем усаҡтарында урын булмағанлыҡтан балалар ике сменала уҡырға мәжбүр.\nТатьяна Шанина, әсә: «Киске сәғәт алтыла балалар өс туҡталышты йәйәү ҡайта. Инорс - тыныс булмаған район. Шуға ла балаларыбыҙ өсөн ныҡ борсолабыҙ».\nМәсьәлә махсус ултырышта ҡаралды. Һүҙ 51-се мәктәптең бинаһы төҙөкләндереүгә яраҡһыҙ булыуы тураһында барҙы. Ҡала хакимиәте уның урынына яңы комплекс төҙөү тураһында ҡарар сығарған. Унда мәктәп, балалар баҡсаһы һәм һауыҡтырыу үҙәге буласаҡ. Бинаны төҙөүгә күп финанс сығымдар һәм ваҡыт талап ителә. Комплекс мәктәптәрҙә урын етмәү проблемаһын да хәл итер тип күҙаллана.


2019 паспорт хаҡы: ололар, бәлиғ булмағандар һәм алмаштырыу - Франция онлайн юристар!\n2019 паспорт хаҡы: ололар, бәлиғ булмағандар һәм алмаштырыу\nХаҡтарҙың төшөүе осраҡта паспорт паспорт хаҡы оҙайтыу өсөн, беренсе һорауӨсөн теләсә ҡайһы кеше, оло, өсөн паспорт 86 евро хаҡы үтәй. Был сумма юлламалар рәүешендә герблы марка. Бынан тыш, герб йыйырға кәрәк, ҡайһы бер раҫлаған документтарын бирә ала: форма буйынса заявка алдан номеры йәки, переплет, урыныма ҡайтып, документтарын, таныта таныҡлыҡ (төп нөсхәһе һәм күсермәһе), фотоһүрәттәр менән шәхес таныҡлығын normée күләме 3, 4 биш, биш см, шулай уҡ документтар, раҫлай местожительство (төп нөсхәһе һәм күсермәһе). Шулай уҡ һеҙ ғариза формаһын тултырырға тейеш. Һеҙ уны ҡағыҙ тултырыу формаһы, тип, һеҙ, һеҙҙең менән нигеҙләгән amènerez, йәки алдан уҡ сайтта тултырасаҡ: был осраҡта, һеҙ күрһәткән номерға ғына кәрәк. Бер үтенестең мотлаҡ үтәлергә тейеш буласаҡ йәшәү урыны буйынса хакимиәткә түгел. Был ниндәй банкомат мөмкин, пос йыһазландырылған теркәлгән. Мәҫәлән, парижда, антенный һорап полицияға мөрәжәғәт итә. Ғариза булырға тейеш билмән эшләү, етештереү һәм эшкәртеү менән бер ваҡытта иҫәпкә: асырға кәрәк, проект сәйәхәт булараҡ, сөнки ваҡыт осорона ҡарай, ҡайһы районда йәки ҡалала, кәм булыуынан йәки оҙон ашыу ваҡытты ала. Артабан паспорт биреү, уның консультанты булып инеп модулдәр алырға, Унда һеҙ паспорт' номерҙары аша ғариза, ғариза биреү мәленә доставляться квитанцияһын күрһәтә. Әгәр һеҙ кеҫә телефонының номерын күрһәтергә заявка формалары, уларҙы тултырыу, СМС ебәрергә була, паспорт ҡарарға була.\nБәлиғ булмағандар паспорт әҙерләү өсөн, ул йәшкә ҡарап, хаҡ үҙгәреүе: үҙенең тиклем ун биш йыл, тик ун-евро ете, ҡырҡ үткән тыуған көнө менән ике әммә иң пятнадцатый евро суммаһы, һалым түләү һәр ваҡыт к. марка бирелә Шулай уҡ бәлиғ булмағандарҙың ата-әсәһе йәки законлы вәкиле оҙатырға тейеш булған, шулай уҡ ул muniront ысын шәхес таныҡлыҡ (төп нөсхәһе һәм күсермәһе).\nШул уҡ барлыҡ документ бирһә, ул кеше өсөн ҙур. Ике йыл март 2015 менән, сайттың электрон почта һалым сығарып һатырға мөмкин, тик ул элекке герблы марка һатып алырға мөмкин 'ҡағыҙы' хеҙмәтләндерә. тәмәке йәки аҡса бизнес-һалым Билдәле бер шарттарҙа ғына мөмкин бушлай паспорт алмаштырыу ваҡыты билдәләнгән. Унан ризалыҡ, әгәр ҙә хужаларының гражданлыҡ торошон үҙгәртергә, йәки, әгәр уның файҙаһы исемен телгә алырға теләй ине, никах йәки вдовство, адресы йәки үҙгәртелгән осраҡта. Был мөмкин, шулай уҡ, әгәр паспорт эсенә алманы тултырырға һәм ярыштар күберәк, виза өсөн уңайлы. Ниһайәт, был уң, әгәр был органдары, паспорт рәсмиләштереү рөхсәт иткән тәүге хатаһы була. Шул уҡ формальность был осраҡтарҙа, паспорт һәм бөтә тип, һатып алыуҙан тыш, герб йыйып, уларҙы ла тәҡдим ителә. Шул ваҡытта был ғәмәле булып тора, паспортты, иҫке паспортты эшләп булмай ҡала, уның менән нулдән башлаусыларҙан түгел. Классик осраҡта оҙайтыу, әммә ун йыл эсендә яңы паспорт хәрәкәте тәшкил итә. Шул уҡ ҡағыҙ паспорт йөрөтөү хаҡы бер биометрический документы булып тора һәм, документ һәм, төрлө һорауҙар.\nЯбай, бер нисә ғариза биргән мәғлүмәттәр йыйыу мәле була.\nЗаявитель булып ҡултамға күсермәләрен, фотоһүрәттәр һәм уның уның хатта бармаҡ эҙҙәре. Күҙ үлсәме һәм төҫө булып һаҡланған, һәм контакт мәғлүмәт килеп сығыуы тураһындағы мәғлүмәттәр. Хаҡы бәлиғ булмағандар паспорты паспорт паспорт өлкәндәр хаҡы өлкәндәр өсөн хаҡтарҙы ҡарап, Унда паспорт алмаштырыу биометрический йыйып һатыу хаҡы гербы түләүһеҙ, паспорт осраҡта хаҡ.\nИҫәп-хисап һеҙҙең бурыс, On Line Credit бурысы модель менән\nЮристер телефону боюнча


Гимназистар йәнә уңыш яуланы!\n4 Март 2020, 16:00\n#башҡорт_теле_йылыӨфөнөң 140-сы башҡорт гимназияһында «Зәйнәб Биишеваның тормошо һәм ижады» тип аталған етенсе Республика ижади проекттар конкурсында Иҫәнғол ауылы башҡорт гимназия-интернатынан биш уҡыусы ҡатнашты һәм уңышлы сығыш яһаны.7-се класс уҡыусыһы Ямғурова Алтынай (етәксеһе – К. Дәүләтбаева) икенсе урын яуланы. 2-се класс уҡыусыһы Аҡъюлов Салауат (етәксеһе – Г. Тимермуллина) менән 3-сө класс уҡыусыһы Баязитова Эльза (етәксеһе – М. Юланова) номинацияға лайыҡ булды!Уҡыусыларҙы һәм уларҙың етәкселәрен ҡотлайбыҙ!\nӨфөнөң 140-сы башҡорт гимназияһында «Зәйнәб Биишеваның тормошо һәм ижады» тип аталған етенсе Республика ижади проекттар конкурсында Иҫәнғол ауылы башҡорт гимназия-интернатынан биш уҡыусы ҡатнашты һәм уңышлы сығыш яһаны.\n7-се класс уҡыусыһы Ямғурова Алтынай (етәксеһе – К. Дәүләтбаева) икенсе урын яуланы. 2-се класс уҡыусыһы Аҡъюлов Салауат (етәксеһе – Г. Тимермуллина) менән 3-сө класс уҡыусыһы Баязитова Эльза (етәксеһе – М. Юланова) номинацияға лайыҡ булды!\nУҡыусыларҙы һәм уларҙың етәкселәрен ҡотлайбыҙ!


Нимә булды был донъяға?\nӘйләнде аҫты өҫкә.\nГөрләп торған күркәм тормош\nБүленде мең өлөшкә.\nБәлки, золом заманалар?\nҠыҫа «ҡыҙыу ҡыҫҡыстар».\nҺорап тормай, тартып ала,\nАҒИҘЕЛ АҒИҘЕЛ БУЛЫР ИНЕМЕ ЛӘ?\nҠариҙел Ҡариҙел булыр инеме?\nЙылғаларыбыҙ яҙмышы халҡыбыҙ яҙмышы кеүек бормалы-бормалы, төпкөл сығанаҡлы, һикәлтәле-тарлауыҡлы, йылғалар бер-береһенә ҡушылып, мул һыулыға әйләнгәндәй тәрән, асылын аңлап бөтөп булмағандай боронғо. Урта быуат карталарында иң ҙур йылғабыҙ Ағиҙел Ирәмәлдән алып Каспийғаса Итиль йәғни Ағиҙел, тип билдәләнгән. Оҙонлоғо – 6765 саҡрым. Һуңғы осор карталарында ғына ошо йылға, нигеҙҙә, өс исем менән атала башлай: Ағиҙел, Кама һәм Волга. Был нимә тураһында һөйләй тип уйлайһығыҙ? Эйе, бәхәсләшеү урынһыҙ: урта быуаттарға тиклем Итиль йылғаһы буйы Ағиҙел йылғаһына исем биргән халыҡтың йәшәү ареалы һаналған. Һәр хәлдә, йылғаға исемде уның буйында йәшәгән\nДонъяла байрамһыҙ халыҡтар булмай. Сәнәғәте, фәне иң юғары бейеклектәргә күтәрелгән, йыһан киңлектәрен гиҙгән милләттәр ҙә, джунгли кеүек урман шырлыҡтарында берәү менән ҡатнашмай, үҙ донъяларында мәж килгән бәләкәй генә ҡәбиләләр ҙә, ниндәй ҙә булһа ваҡиғаға арнап байрамдар үткәрә. Күренекле урыҫ ғалимы М. Бахтин байрамдарҙы мәҙәниәттең иң тәү формаһы тип атай. Ҡайһы бер ғалимдар кешелек таш быуат замандарында уҡ байрамдар үткәргән, – тигән фекерҙә. Йәғни, кешелек мәҙәниәте формалаша башлаған саҡтарҙа уҡ байрамдар ҙа формалаша башлаған, тиергә була. Борон-борондан байрамдарҙы ниндәйҙә булһа берәй ваҡиғаға бәйле, уларға арнап үткәрер булғандар.\nМинәй ҙә тигән һай батыр\nРеспублика, райондар һәм Нефтекама ҡалаһының матбуғатында йыш баҫылған күләмле мәҡәләләре һәм ғилми-ғәмәли конференциялар ойоштороусы, һәүәҫкәр тарихсы һәм крайҙы өйрәнеүсе, ҡаңғы башҡорттарының ҡор башы Фәнил Шәрипов күптәргә таныш. Автор хеҙмәтен повесть тип атаған. Бәлки, шулайҙыр. Мине китапта ҡулланылған сығанаҡтар һәм тарихи хеҙмәттәр, ҡулъяҙманың йөкмәткеһе ҡыҙыҡһындырҙы. Әйтергә кәрәк, автор тарихи сығанаҡтарҙы һәйбәт белә. Ғалимдарҙың монографияларын ныҡ өйрәнгән, һөҙөмтәлә, ҡулъяҙма ысынбарлыҡты дөрөҫ сағылдыра. Уҡыуы еңел, сөнки яҙыу теле – әҙәби тел, әҫәрҙе уҡығандан-уҡыйһы килеп тора.\nЗәки бабай эҙҙәренән\n2014 йылдың ғинуарында ҡыҙым Айгөл ҡәйнәһе менән мине тағы Карлово-Варга алып барырға булды, дауаланырға. Ҡоҙағыйым Сәмиә менән шатланып ризалаштыҡ та юлға йыйына башланыҡ.\nБер көндө ҡыҙым «Билетты төрөк автолинияһынан Прагаға тиклем алһаң, Стамбулда туҡтап китерлек мөмкинселек тыуа. Бер ыңғай Иҫәнбикә Туғанды күреп, хәлен белеп китәр инек» – тине. Мин был хаҡта Иҫәнбикәгә шылтыраттым, ул был хәбәрҙе шатланып ҡабул итте.\nИл хәтерендә һаҡланыр\nБашҡорт дәүләт педагогия институты 1957 йылда Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университетына әйләнде. Ошо йылдың август айында ҡабул итеү имтихандарын уңышлы биреп, беҙ университетҡа килеп индек. Уның тәүге студенттары булыуыбыҙға ныҡ ғорурлана торғайныҡ.\nБеҙ ҡырға ингән саҡта һуңғы курстарҙа булғандар ҙа, уҡып бөтөргәс, түштәренә университет значогын таҡты. Ә бындайҙар уға тиклем Өфөлә бик һирәк күренә ине. Хәҙер генә бит ул бөтә юғары уҡыу йорттары университеттарға йәки академияларға әйләнеп бөттө. Беҙ студент булып киткәнгә тиклемге йылдарҙа ундайҙар хатта тотош СССР буйынса аҙ ғына ине. Шуға ла түшенә университет значогын тағыу үҙенсә дан да, башҡаларҙы


Ҡыуандыҡ районы — Башҡорт Википедияһы\nҠыуандыҡ районы — Ырымбур өлкәһенең көнсығышында урынлашҡан административ берәмек.\nГерб Флаг (аңлатма)\n45,8 мең кеше\nурыҫтар — 48%,\nбашҡорттар — 24%,\nтатарҙар — 12%,\nҡаҙаҡтар — 7%\nШулай уҡ ҡарағыҙ: Ҡыуандыҡ ҡала округы\n4 Ҡыуандыҡ башҡорттары — Советтар Cоюзы Геройҙары\nРайон территорияһында Ырымбур ҡурсаулығыныӊ филиалы – “Айтуар далаһы” урынлашҡан. Пржевальский аты (лат. Equus ferus przewalskii) — Урта Азия төбәгендә йәшәүсе ҡырағай аттар төрө йәшәй. 2016 йылда ҡурсаулыкта Владимир Путин булды .\nРайон составында 19 ауыл биләмәһе була:\nЕйәнсура ауыл Советы\nИльинский ауыл Советы\nКраснознаменский ауыл Советы\nКрасносакмарский ауыл Советы\nҠороюл ауыл Советы\nМаячненский ауыл Советы\nМөхәмәтйәр ауыл Советы\nНовопокровка ауыл Советы\nНоворакитян ауыл Советы\nЯңы Сара ауыл Советы\nНовосимбирка ауыл Советы\nЯңы Урал ауыл Советы\nОноприеновка ауыл Советы\nСара ауыл Советы\nСабатар ауыл Советы\nРайон территорияһында өлкә ҡарамағындағы Медногорск ҡалаһы урынлашҡан. Ул — төбөктең сәнәғәт һәм иҡтисад үҙәктәренең береһе. 2014 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ҡалала 26,5 мең кеше йәшәй.\nРафаэль Аҙнағолов (13.2.1941 — 23.01.2015) — башҡорт теле белгесе, педагог-методист, филология фәндәре кандидаты, педагогия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (Үрге Үтәғоло ауылы).\nГорбань Василий Моисеевич (1918—1977) — совет хәрби етәксеһе, генерал-лейтенант, Советтар Союзы Геройы (Федосеевка ауылы).\nМстислав Ҡулаев (1873—1958) — беренсе башҡорт алфавитын теҙөүсе (Ейәнсура ауылы).\nТуҡтағолов Артур Бәҙри улы (1967 й.т.) — йырсы, музыкант, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (Кесе Сурай ауылы).\nРиф Тойғонов (1946—2014) — танылған башҡорт шағиры һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Сергей Чекмарев һәм Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты, 2012—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар Союзы рәйесе (Аҡсура ауылы).\nСәлихов Ғәфүр Ғөбәй улы (1959) — Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә танылған ғалим-педагог, философия фәндәре докторы, профессор, 2011 йылдан Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультеты деканы (Буранғол ауылы).\nФёдоров Павел Ильич — урыҫ совет яҙыусыһы, прозаик, «Генерал Доватор», «Витим золотой» китаптары авторы. (Ильинка ауылы).\nШварёв Александр Ефимович, хәрби осоусы, Рәсәй Федерацияһы Геройы РФ (Ҡыуандыҡ ҡалаһы).\nИшемғолов Сиражетдин Нуретдин улы (20.08.1917—20.11.2004) — педагог, 1949—1977 йылдарҙа Хәйбулла районы Әбеш урта мәктәбе директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1960), РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Сығышы менән хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы Асҡар ауылынан.\nҠыуандыҡ башҡорттары — Советтар Cоюзы ГеройҙарыҮҙгәртергә\nХәниф Фәйзуллин — Сабаҡлы ауылы.\nЙәғәфәр Әхмәтшин — Ҡотлой ауылы.\n↑ Органы местного самоуправления 2010 йылдың 29 июнь көнөндә архивланған.\nҠыуандыҡ районы // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.\nОфициальный сайт Кувандыкского района 2008 йылдың 7 июнь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыуандыҡ_районы&oldid=1060646 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 13:35\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:35 12 август 2021 үҙгәртелгән.


21 февраля - День родных языков – Районный Дворец культуры\n21 февраля – День родных языков\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы социаль селтәрҙә шиғри флешмоб башлап ебәрҙе. Унда һәр кем ҡатнаша ала, бының өсөн башҡорт шағирының берәй әҫәрен ятлап видеоға яҙҙырырға һәм социаль селтәрҙәр биттәрендә #ҡоролтай #ВсемирныйКурултайБашкир #ТуғанТелдәрКөнө2021 хештегтары менән ҡуйырға кәрәк.\n20 февралдә төрлө урындарҙа Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрендә диктанттар ойошторола. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡорт телендә диктант яҙҙыра һәм теләге булғандарҙы сәғәт ун бергә Әхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаға саҡыра.\nВсемирный курултай башкир запустил в социальных сетях поэтический флешмоб. Каждый может принять участие в нем, для этого нужно записать произведение какого-либо башкирского поэта и опубликовать видеоролик на страницах социальных сетей с указанием хештегов: #ҡоролтай #курултай #ВсемирныйКурултайБашкир #ТуғанТелдәрКөнө2021.\nТакже 20 февраля на разных площадках состоится Международный диктант на языках народов Республики Башкортостан. Всемирный курултай башкир проведет диктант на башкирском языке и приглашает желающих в Национальную библиотеку имени Ахмет-Заки Валиди к 11 часам.\n#ҡоролтай #курултай #ВсемирныйКурултайБашкир #ТуғанТелдәрКөнө2021 #Шиғыр


Яңы ҡорамал полимер менән ҡапланған 6-12 шәлкемле арҡандар үрергә мөмкинлек бирә. Улар тау-руда һәм нефть сығарыу, шулай уҡ күпер һәм карап төҙөү тармаҡтарында импортты алмаштырырға тейеш. Проекттың хаҡы 511 миллион һумдан ашыу тәшкил иткән, 2016 йылда комбинат Рәсәй Федерацияһының Сәнәғәтте үҫтереү фондынан 255 миллион һумдан күберәк льготалы заем алған, ҡалған сумма – комбинаттың үҙенең аҡсаһы. Проект 60-тан ашыу яңы эш урыны булдырырға мөмкинлек бирҙе.\n«Беҙ Рәсәйҙә аналогы булмаған канат продукцияһын етештерәсәкбеҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн яңы производстволар асыу – һирәк күренеш, беҙ уның Белоретта барлыҡҡа килеүе менән ғорурланабыҙ», – тип һөйләнеләр «Башинформ» агентлығына яңы предприятие хеҙмәткәрҙәре. Уларҙың һүҙҙәренсә, производствола уртаса хеҙмәт хаҡы 40 мең һумдан ашыу тәшкил итергә тейеш. Яңы ҡорамалда эшләү өсөн хеҙмәткәрҙәр ҡабаттан уҡытылған.\n«Беҙҙең илдә һәм республикала ҙур сәнәғәт предприятиелары йәки цехтар асыу йыш күҙәтелмәй. Был – беҙҙең өсөн ҙур һәм шатлыҡлы ваҡиға. Проектты Рәсәй Федерацияһының Сәнәғәтте үҫтереү фонды ла хупланы, был беҙгә тормошҡа ашырылғандарҙың тәүгеһе генә тип уйларға өмөт бирә. Бөгөн коллегаларыбыҙ Белорет металлургия комбинаты менән берлектә комбинатты үҫтереү буйынса хаҡы 1 миллиард һумдан ашыулыҡ тағы ла ҙурыраҡ проект әҙерләй», – тине Радий Хәбиров, предприятие эшселәренә мөрәжәғәт итеп.


17 Ғинуар 2020, 22:10\nХикәйә. Боролоп ҡарай—бер кем юҡ. Бәлтә тышынан ҡуйынындағын тота-тота ҡыуанып, арыу белмәй йүгерҙе лә йүгерҙе өйөнә малай... Арҡаһындағы артмағын да ишек тупһаһына быраҡтырып, тура теге ҡыйыҡ эсенә атлыҡты ул.Тулыраҡ беҙҙең сайтта уҡығыҙ.\nКласс ишеген ипләп кенә асып, иркен коридорға бесәйҙәй йомшаҡ аҙымда сыҡты Зөфәр. Ни тиклем һаҡ баҫырға маташмаһын, ағас иҙән таҡталары шығырланы. Коридор һәр кластан килгән тауыштар менән тулған. Ҡайҙандыр баян моңо ағыла, тимәк йыр дәресе бара. Быныһында шымыраҡ, рәсем ахыры, һүрәт төшөрөүгә ылыҡҡан балаларҙа тауышланыу ҡайғыһы булмай шул.\nЗөфәр ҙә ярата рәсемде, шуға ла онотолоп төшөрә һүрәтте. Әле бына Мәликә апаһынан һорап ҡына үҙе өсөн мөһим «эш» атҡарырға сығып барыуы. Йыйыштырыусы апайҙар ғына эште боҙоп ҡуймаһа! Әһ-һә! Улар бүлмәләрендә сәй эсә. Ана, ара-тирә сөкөрләшкәндәре, сынаяҡ-ҡалаҡтары сыртылдағаны ла ишетелеп ҡуя! Х-ә-әҙер!\nЗөфәр шылып ҡына тигәндәй атлап гардероб яғына ыңғайланы. Баҡса ишегеләй ваҡ штакетниктан эшләнгән гардероб ишеге Зөфәр ҡағылыу менән «теймә-ә-ә-ә» тигәндәй сыйнап асылып та китте. Келәгә исем өсөн эленгән оло йоҙаҡтың таңҡылдамауын теләп, малай тағы ла һағыраҡ, хатта күтәрә биреп ишек ишаратын ябып ҡуйҙы.\nГардероб кластарға бүленгән дүрт кейем элгестән, ике аяҡ кейеме шкафынан тора. Ингәс тә ишек төбөндә башланғыс кластар өсөн тәпәш элгәсәктәр, ҡыҙҙарға, малайҙарға айырым эшләнгән, ә бейек тимер тояҡлы элгестәр өлкән кластар өсөн. Улары ла ҡыҙҙарға, егеттәргә айырым. Зөфәр уйлаған «эш» өлкән ағайҙар элгесе яғында. Ошонда, ошо ғына тирәлә ул...хәҙер, хәҙер... Әллә ҡурҡыуҙан, әллә тулҡынланыуҙан малайҙың ҡулдары ҡалтыраны. Йөрәге лә хатта үҙенә ишетерлек булып ярһып дөпөлдәй башланы. Ҡышҡы кейемдәр күплегенән элгескә саҡ эленеп тора елкәлектәр, араһына ла көс-хәл менән һыйып инмәле. Зөфәр үҙенә кәрәкле пальтоны эҙләп, буйы етмәһә лә аяҡ ослап һәр кейем араһын асҡылай башланы. Ҡайҙа һуң ул? Ҡайҙа?Шул саҡ әллә елкәлектәре насар булғанмы, әллә Зөфәр аҫылынып эҙләнгәнгәме бер нисә кейем иҙәнгә шап итеп төшөп тә ятты. Береһе тимер төймәле булдымы, әллә ҡайыш билдеклеме, “таңҡ” итеүе бар залды яңғыратты. Ҡобараһы осто Зөфәрҙең. Шулай ҙа яҡшыға өмөт итеп, берәйһе ишетеп ҡалмауын теләп, йәһәтләп кейемдәрҙе елкәләренән бөрөп элгескә һелтәп маташты, тик өлгөрә алманы. Тауышҡа йыйыштырыусы апай ҙа килеп етте.\n—Зөфәр, нишләйһең ул унда?\n—Туалетҡа сығайым тигәйнем...\n—Өлкәндәрҙең кейеме араһында нишләп йөрөйһөң һуң? Башланғыс кластар бында ғына элә бит өҫ кейемдәрен,—Сәлимә апай күрһәткән яҡҡа белмәмеш булып иҙәндә ятҡан бер нисә бәлтәне ашаҡлап сыҡты Зөфәр.\n—Бәлтәһеҙ ҙә туңмаҫ инең йүгереп сығып ингәнсе, көн йылы бит тышта,—Зөфәр төшөргән кейемдәрҙе йыйған арала Сәлимә малайҙың тышҡа түгел, кире класҡа инеп китеүен һиҙмәне лә хатта...\nЗөфәр ут кеүек янып, май урларға йыйынып та тотолған бесәйҙәй кире класҡа инеп ултырҙы. Барыһы ла баш баҫып мәсьәлә сисә. Зөфәр ни тиклем тырышып китапҡа эйелмәһен, ҡулы ҡалтырауын, йөрәге дарҫлап тибеүен, ҡолаҡ осонаса яныуын туҡтата алманы. Китабын күтәреп баҫтырып, уҡытыусы апай күрмәһен тип бер аҙ партаға баш терәне. Эх, план килеп сыҡманы! Етмәһә мынау йыйыштырыусыһы! Әллә аҙаҡтан, һуңғы дәрестәрҙә тағы сығып ҡарарғамы икән?\nДүртенсе дәрес физкультура ине. Сафа ағалары саф һауала сәкән һуғабыҙ тип белдергәс, малайҙар ур-ра ҡысҡырышып тиҙерәк сәкән бүлешергә урамға сығып йүгерҙе. Зөфәр ҡабаланманы. Тик гардероб аулаҡ түгел ине, ҡайтырға тип кейенгән бәләкәй класс балалары менән тулы, былай булмаһа үҙенә кәрәкле нәмәнең ҡайһы тирәлә икәнен ҡарап ҡуйһа, дәрес араһында инеп кенә алып сығыуы ҡыйын булмаҫ ине лә Зөфәргә.\nБер иш ҡара бәлтәләр етмәһә, тоноҡ тәҙрә яҡтыһында айырыуса танығыһыҙ.\nМалайҙар менән борҡоп сәкән һуҡҡанда ла уйы менән мәктәп эсенә инеп сыҡты малай. Ул уҡыған өсөнсө класс мәктәптә иң күп малайҙар булыуы менән айырыла башҡаларҙан. Ике командаға бүленһәләр ҙә, бер нисә бала артып ҡала команданан. Аптырап алмашсы иттеләр уларын. Кемдең ҡарап ултырғыһы килһен мынауындай ҡыҙыу уйынды?! Алмашта ултырған арала Зөфәр Сафа ағайҙан рөхсәт алып мәктәпкә һыу эсеү һылтауынан тағы ынтылды.\nҺыу һауыты йыйыштырыусы апай-ҙар бүлмәһендә, ул яҡҡа боролоп та ҡараманы, шундуҡ йылдам атлап, гардероб ишеген үтә лә һаҡ ҡыланып, тауышландырмай асып эскә үтте. Аяҡ ослап бая ғына болартҡан өҫ кейемдәрен тағын ҡайырып ҡарай-ҡарай үҙенә кәрәклеһен эҙләп мәж килде.\n—Йәһүҙин! Нишләүең был?\nТауышҡа терт итеп артына боролдо малай. Унда Фариза апай тора ине. Ул да йыйыштырыусы.\n—Бер нәмә лә...\n—Нимә соҡонаң атыу унда? Ай-һай кеҫә тентеүеңдер әле!—Сәлимә апай-ҙың сменалашы ҡаты тотто һүҙҙе—Ну-ка, әйт, нимә эҙләйһең өлкәндәр кейеме араһында, ә?—шул арала кәпәстән күренеп торған ҡолаҡ осон бороп та тотоп алды Фариза апай—Әйт, әтеү һәҙер үк директорға индерәм! Аҡса эҙләйһеңме? Тәмәкеме? Йә!\nҠолағының үлтереп һыҙлауына сы-ҙамаған Зөфәр торған урынында бейей-бейей саҡ иламай:\n—Фариза апай, ебәрегеҙ ҡолағым-ды, уф ауырта-а! Фариза апа-а-ай,—тип инәлде.\n—Һин миңә тәүлә нимә эҙләгәнеңде әйт, юғиһә өҙөп алам ысынлап та ҡо-лағыңды һәҙер!—оторо ҡолағын өҫкә тартҡан апай ҡулында ысынлап та ҡолағы ҡырт иткәндәй ишетелде.\n—Эҙләмәнем бер нәмә лә, былай ғына ингәйнем. Өшөнөм тышта,—Зөфәр хәйләләшеп маташты.\n—Өшөмәһә ярар ине, ут булып янып тирләп тораһың, хатта бына кәпәсеңдән быу күтәрелә,—башындағы кәпәсен күтәреп кире кейҙерҙе апай, әммә ҡолағын ысҡындырырға ла уйламай.\nБөттө баш! Директорға индерһә, бөтөнләй эш хана!\nӘсәһен саҡыртырҙар, уф...\n—Миңә әйтмәһәң директорға әй-терһең, әйҙә!—ҡолағын ысҡындырғанға бер аҙ ҡыуанған малай һыңар ҡулы менән ут ҡыҙыл янған ҡолаҡ япраҡта-рын ышҡый-ышҡый йыйыштырыусы апай\nЫсынлап та хәл хөрт килеп сыҡты. Бығаса бер ҙә инеп сыҡмаған директор кабинеты Зөфәр өсөн язалау бүлмәһенә оҡшап ҡуйҙы. Баш баҫҡан малайҙан береһе лә һүҙ тартып ала алманы. Директорҙың арҡаһынан ҡағып һөйөп юхалыуы ла, Мәрхәбә апайҙың төкрөк сәсеп, саҡ һуҡмай килеп-килеп урауы ла файҙа бирмәне. Алдына ҡағыҙ, ручка һалып, аңлатма яҙырға ҡушҡастар, Зөфәр тағы ла оторо ҡалтыранып башын эйҙе. Бына-бына директор тороп тимер сей-фынан сөй-сүкеш алыр ҙа Зөфәрҙе анау карта янына ҡолағынан ҡатып ҡуйыр һымаҡ тойолдо. Өлкән ағайҙар коридорҙа шаярһаң гел шулай тип өркөтәләр ине бит. Бәлки шулайҙыр ҙа әле...\nАңлатма барыбер яҙылманы. Арҡыс-торҡос ҡыйыш хәрефтәр менән «АҢЛАТМА» тип яҙылған һүҙ, ҡуш бит итеп йәйелгән дәфтәрҙе йәмһеҙләп директор өҫтәлендә ятып ҡалды. Дәрескә саҡырып зыңлаған ҡыңғырау тауышы яңғырамаһа, бәлки оҙағыраҡ та ижыр ине директор. Зөфәрҙең шым ғына тып-тып тамсылар тамыҙыуы ла директорҙың ҡулындағы ҡамсыһын бушатты.\nӘрләнеп бер ҡат туналып сыҡҡан малайҙы алда тағы ла олораҡ «сюрприздар» көткән икән. Класташтары күҙен дә астырмай бармаҡ төртөп: “Бур-бур, эй, бур”,—тип өндәшеүе күңеленә таш булып ятты.\nКемеһелер ҡағыҙға ҙур хәрефтәр менән «БУР» тип яҙып костюмының арҡаһына белгертмәй елемләп йәбештереп киткән. Бар мәктәп геү килде. Кемдеңдер нимәһелер юғалған, әллә ысын, әллә юҡ, бар ғәйеп бер Зөфәр битенә ҡара булып яғылды.\nНи тиклем белгертмәҫкә тырышмаһын, бер нисә көндән Зөфәрҙең әсәһенә лә етте был хәбәр. Былай ҙа уҫал, үҙ һүҙенән, үҙ теләгенән аша сығармаған әсәй кеше был көндө улын сумкаһы тотҡаһы өҙөлгәнсе туҡманы ла туҡманы...\nЗөфәр үҙе генә тын уйланып ул-тырырға яратҡан бер урын бар. Ул да булһа тауыҡ һарайы ҡыйығы. Иртәнән алып кискәсә һис тын тормай ул. Бөгөн дә әтәс-тауыҡтар ҡышҡы ҡояш нурҙарына ҡыҙынып ҡыйыҡҡа һөйәүле баҫҡысҡа теҙелгән. Малай быйма осо менән һаҡ ҡына шуларҙы этеп, баҫҡысҡа аша-аша баҫып өҫкә үрмәләне. Ҡыйыҡ таҡта менән бер яҡтан ғына көплө. Ҡалын бесән өҫтөнә шөңгөп ултырҙы ла Зөфәр бар ауыл күренешен асҡан оло урам яғына текләне. Ана-а мәктәп, унан ары клуб, силсәүит бинаһы, магазин да күренә. Тирмән яғы, хатта иген келәте лә яҡын ғына һымаҡ бынан ҡараһаң. Ә ана-ау, ап-аҡ күкрәген киң киреп, оло урам башында ултырған өй айырыуса Зөфәрҙең иғтибарында. Күңеленә айырыуса яҡын бит ул нигеҙ, сөнки ул иҫ белгәнсе шунда йәшәп алды. Ҡартәсәй-ҡартатайлы, атайлы ине ул унда.\nЯҡшылап аңламай ҙа ҡалды Зөфәр атаһы менән әсәһе ыҙғышын. Кем, нимәгә, нишләп булды уларҙың талашы? Өләсәһе әйтмешләй, этем түгел, суртым ғына белһен! Мәз килеп урамда малайҙар менән уйынсыҡ машинаға ҡом тейәп уйнап ултыралар ине Зөфәрҙәр, әсәһе килеп тыһырлата еңенән һөрәп алды ла, елтерәтеп урам буйлатып ошо өйгә алып килеп индерҙе. Шул көндән башҡаса барманылар ул аҡ йортҡа. Атаһы килде шикелле ул, тик әсәһе ҡапҡанан уҡ ҡыуып ҡайтарҙы. Дүрт йәш тулып килә ине Зөфәргә ул мәл, бала булһа ла барыһын аңлап, һиҙеп йөрөнө. Аҙаҡ ҡына аңланы был өйҙөң өләсәләренең иҫке аласығы икәнен. Ҡыҙының кейәүен ташлап ҡайтып ултырыуын өләсәһе лә яратманы, әрләне хатта. Зөфәр йоҡлағанға һалышып, юрған аҫтынан өләсәһен ҡеүәтләп, нығыраҡ әрлә, ишеү, ишеү ҙә, тип теләп ятты...\nЗөфәр яңылыш ҡына ла атай тип һүҙ башлаһа, әсәһе яман туҙынып әрләй торғайны. Бер көн хатта тупһалағы һөйәүле селектең төйҙәһе менән балтырын яндыра һуҡты. Йәй ине, шортик кенә кейгәс, яланғас тәненә һепертке ныҡ тейгәндер инде. Ул саҡта ла Зөфәр, ошо ҡыйыҡҡа үрмәләп, туйғансы: "Атай, атай, атай, мине алып ки-и-и-ит",—тип һөйләнә-һөйләнә илағайны...\nЮҡ, бөгөн ул һуғылманы, хатта әрләнмәне лә. Шулай ҙа һағыныу мендерҙе уны ҡыйыҡҡа, атаһын һағынды Зөфәр…\nЭх, ошо мәлдә анау тыҡрыҡ аша атаһы үтеп барһын ине! Зөфәр, моғайын, көрт кисеп булһа ла уның ҡаршыһына сығыр ине. Атаһы ла уны күреп ҡолас йәйеп килер. Эйе-е, ярата бит ул атаһы Зөфәрҙе.\nТик бынау әсәһе генә әллә нимәгә гел асыулы уға. Класташы Мәхмүттең атаһы кеүек гел иҫерек булһа бер хәл. Тауыш күтәреп боларғаны ла булманы бит хатта.\nҺуңғы тапҡыр Зөфәр атаһын мәктәптә күргәйне. Беренсе класҡа барған йылды. Рәсем дәресе ине, кемдер ҡаты ғына ишеккә туҡылдатты. Мәрхәбә апай ишекте ярым асып туҡылдатыусыға\nкүҙ һалды ла: "Зөфәр, ҡәләмеңде һал да, сыҡ әле, һине һорайҙар"—тине.\nЙотлоғоп һүрәт төшөрөүгә әүрәһә лә, кем һорай икән ул мине, тип аптырап коридорға ынтылды ул. Сыҡһа, ни ғәләмәт, атаһы тора. Оҙон бит ул буйға, Зөфәр саҡ уның тубығы тиклем генә ине, хәйер уға шулай тойолдо. Дөм ҡара көҙгө пальто кейгән, башына ҡырын ятҡан кепкаһы, ах, нисек килешә уға!\n—Зөфәр, улым һаумы!—эйелеп кенә ҡосағын киң йәйеп ҡосаҡланы уны атаһы.\nЗөфәрҙең ҡарлыҡҡан тауышы ишетелер-ишетелмәҫ булып "һамыыы" тип кенә өҙөп өн сығарғанын ишеттеме икән атаһы?\nАтаһының муйынынан һыға ҡо-саҡлаған Зөфәр илағанын белгертмәҫкә тырышып моронон бәлтә яғаһына нығыраҡ батырҙы. Атай кеше барыбер һиҙҙе.\n—Илама, илама, улым. Ҙур үҫкәс аңларһың мине. Ташлағым килеп ташламаным һине, әсәйең киреләнде бит. Ошоғаса ярашыр юл эҙләнем, ыңғайға бармай һис кенә лә, гел яңғыҙ ҙа йәшәп булмай, балам, мин алыҫҡа китәм, улым, һинең менән хушлашырға тип килдем,—тине.\nЗөфәр ишеткәндәренән оторо буҫығып иланы ла иланы. Атаһы йыуатып арҡаһынан һыйпай-һыйпай әллә нимәләр һөйләне, тик Зөфәр ишетмәне. Уның күңелен бер һүҙ өттө: китә, китә, атай китә...\nКласс ишеген Мәрхәбә апайы асып: "Зөфәр, дәрескә ин, етәр ул һеҙгә"—тигәс кенә, талпандай ҡаҙалған моронон атаһының муйынынан саҡ айырып алып, ең осона ебек танауын, бит-күҙен һөртөп, атаһы менән ирҙәрсә ҡул биреп хушлашып инеп китте Зөфәр.\nЕңел булып ҡалды малайға ошо күрешеүҙән һуң. Әйтерһең, атаһы килеп ошо ҡыҫҡа ғына аралашыуҙа бар йөрәгенең һөйөүен һығып малайына бүләк итеп китте.\nУҡытыусыларынан тыш, бер кем белмәне шикелле Зөфәрҙең атаһы менән күрешеүен. Йоҡоһоҙ төндәрендә ул һәр саҡ ошо татлы мәлде иҫләп "йылыныр" ғәҙәт алды. Ауыр саҡтарында ҡолаҡ осонда "илама, улым, илама, ирҙәр иламай" тигән һүҙе яңғыраны.\nШунан аҙаҡ дәрес мәлендә класс ишеген кемдер туҡылдатһа, Зөфәрҙең йөрәге жыу итеп ҡала торғайны, Мәрхәбә апаһының ауыҙына текләп, "Зөфәр сыҡ!"—тип әйтер тип көттө. Тик башҡаса бындай осраҡ ҡабатланманы...\nБер ял көнө иртәһендә өләсәһе тыны ҡурылып сәсәп уларға килеп инде. Зөфәр шаршау менән көплө йоҡо бүлмәһендә торорға йыбанып ята ине әле. Инде лә, тупһанан уҡ һаумы-шәпме юҡ, хәбәрен теҙеп тә китте:\n—Ҡыҙым, ҡуй инде, ошо үсегеүең менән үҙәгемә үткәрҙең бит! Исмаһам баланы йәлләр инең?! Атайлы көйө атаһыҙ, тере етем иттең бит тәким?! Үҙең ике ҡуйында аунап иркәләп үҫкәс ней, етем еҫен дә белмәйһең. Кейәү ҡатын апҡайтҡан тей бит! Эй, Аллам! Тәким ыҡҡа барманың, мына йә инде! Ҡалайтып ғөмөр буйы бер тыртайғанға инәлеп яңғыҙ йәшәһен, кейәүҙе әйтәм, һәйв-әт ине, еткән малайы ла бар ти теге ҡатындың, э-э-эй, мына, йә инде...\nӘсәһе ни тигәнен ишетмәне тағын Зөфәр. Әпәт юрған аҫтына сумып арыуыҡ ҡына балауыҙ һығып ятты.\nЫсынлап та өләсәһе инеп хәбәр һөйөнсөләгәндән аҙаҡ, оло урам башынан ерән бөҙрә сәсле ят малай мәктәптә күренә башланы. Зөфәрҙән өс йәшкә өлкән ине ул. Исеме лә ят—Ҡасим.\n—Эй, эй, Зөфәр ҡарале, кисә Ҡасимдарға ошолай оҙо-о-он машина килде. Хәттәр әй! Тәгәрмәстәре әллә егермегә яҡын инде, иҫәпләп тә бөтөп булмай кү-ү-үп!—парталаш Мәхмүт терһәге менән бөйөрөн тишә яҙып төртөп таҡтаға тексәйгән Зөфәрҙе үҙенә ҡаратып хәбәрен теҙҙе,—Ҡасимдар вис күсеп китәләр тей, шуға шул машина килгән. Кисәнән алып эй тейәйҙәр, эй тейәйҙәр нәмәләрен. Зөлфәт ағай хатта анау дрөндөлөтөн дә тейәне, ну теге барҙаинде матайы, анау бер нимәле, "муравейы"н—эйе, шуны. Машинаһы ҡыҙыҡ әле ул, унысаманы һөрәрме икән? Хәҙер ҡайтам да ҡарап ултырам әле ҡойма башына менеп. Эй, ҡыҙы-ы-ыҡ! Шарылдатып тауыҡ та тултырҙылар йәшниккә, малдарын да...\nМәхмүттең хәбәренән һуң эсендә ниндәйҙер бер ағзаһы өҙөлөп төшкәндәй һыҙылып һыҙлау башланғанын тойҙо Зөфәр. Нимә-ә? Китәләр тиме шул? Ҡасим, Зөлфәт ағай тигәс Мәхмүт, тимәк Зөфәрҙең атаһы күсеп китә ауылдан?\nАх! Тәким өлгөрмәне бит Зөфәр теге "эш" те атҡарып!\n—Мәхмүт? Ҡасим килдеме ул бөгөн уҡыуға?—һорау биргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды Зөфәр.\n—Килде-е! Ә нимәгә?\n—Былай ғына, йомош бар ине,—хәйләгә тартты малай.\n—Бергә килдек бөгөн иртән. Бөгөн һеҙҙең мәктәпкә һуңғы тапҡыр барам тип ҡупайып килде хатта. Үҙҙәренең яғына ҡайталар икән. Зөлфәт ағай ҙа китә ти,—Мәхмүт әллә аңламай, әллә аңлы көйө Зөфәрҙе үртәп, уның атаһы хаҡында һөйләне.\n—Малайҙар! Мәхмүт! Зөфәр! Бытырҙашмағыҙ!—Мәрхәбә апайҙарының киҫәтеүле тауышына турая биреп ҡал-ҡып ултырҙы улар.\nДәрес ҡайғыһы бөттө Зөфәрҙә. Ысынлап та, эсе ауыртып, яндырып әсетеү көсәйҙе. Һалҡын тир бәрҙе битенә, күҙ алдары ҡараңғыланғандай, кәүҙәһе бәүелгәндәй булды.\n—Зөфәр! Ни булды? Ауырыйһыңмы әллә?—уҡытыусылары ла һиҙҙе ахыры хәлде, шундуҡ эргәһенә килде—йөҙөң ҡасҡан, маңлайың һалҡынса былай, ишетәһеңме мине?\n—Эйе, Мәрхәбә апай, ишетәм. Эсем ауырта әҙерәк,—тип мығырланы малай.\n—О-о-о, бурҙың эсе ауырта! Хи-хи-хи-хи!—артҡы партанан кемеһелер һаман теге мәлде иҫләтеп көлөп тә ебәрҙе.\n—Эй, бур! Май ашаныңмы? Эсең китәме?—быныһы яндаш рәттән клас-ташы "семтеп" ҡараны.\n—Ул ни тигән эш ул, балалар? Нишләп исем тағаһығыҙ? Бур булып Зөфәр кемде талаған? Ә кем тотҡан? Ә?\nКласс шымды. Зөфәргә Мәрхәбә апаһының яҡлашыуы аңлатҡыһыҙ еңеллек өҫтәне. Ярай әле уҡытыусыһы ышанмаған уның бур икәненә.\n—Зөфәр, ауырыһаң бар ҡайт дәрестән. Буран сығып тора тышта, бишенсе дәресегеҙ физкультура, булмаҫ ул былай ҙа.\nОшо һүҙҙе генә көткән Зөфәр, әле генә һыҙланып ауырыу булып тороуын онотоп, парта өҫтөндәге китап-дәфтәрен шарт-шорт сумкаһына тығып, уҡытыусыһы ҡапыл да кире уйлап ҡуймаһын тигәндәй ишеккә атылды.\nЭстән генә Мәрхәбә апаһына мең рәхмәттәр уҡый-уҡый коридорҙан атлап түгел, осоп тигәндәй үтеп, гардеробтың ишеген дә шатырлата төкөп асып ке-йемдәрен кейергә ашыҡты.\nАлла, һаҡ баҫып йөрөһәң йыйыштырыусылар килеп сыға, был юлы әллә ойоп киткәндәр сәйләп ултырып, бер кем юҡ.\nЗөфәр кейенеп бөттө лә, бар ҡыйыулығын йыйып, өлкән элгесәктәр араһынан ынтылып бер ике кейемде ҡайырып ҡарауға шундуҡ кәрәк нәмәһен табып ҡуйынына тығып, мәктәптән сығып та йүгерҙе.\nШулай ҙа кемдер ҡарап торор ҙа артынан ҡыуа төшөп тотор һымаҡ ине Зөфәрҙе. Боролоп ҡарай—бер кем юҡ. Бәлтә тышынан ҡуйынындағын тота-тота ҡыуанып, арыу белмәй йүгерҙе лә йүгерҙе өйөнә малай... Арҡаһындағы артмағын да ишек тупһаһына быраҡтырып, тура теге ҡыйыҡ эсенә атлыҡты ул.\nБуран һыуығын ҡоштар ҙа белә, оянан сыҡмай ҡот-ҡот килеп үҙҙәренсә һөйләшәләр эстә.\nЗөфәр тейен етеҙлегендә ҡыйыҡҡа менде лә, күпсеп ятҡан бесән өҫтөнә аяҡ салып ултырып, баянан бирле ҡуйынын йылытып ҡайтҡан, уйҙарын ҡасандан ҡытыҡлап яфалаған әйберҙе бәлтә эсенән һөйрәп сығарып ҡулына алды. Бына ул! Таныш...Еҫе лә хатта шул уҡ! Бала сағынан белә бит уны Зөфәр! Ҡара ерлеккә һары шаҡмаҡтар төшкән, ҡасандыр атаһы муйынынан төшөрмәй йөрөткән, Зөфәрҙең йөрәген яндырып хәҙер Ҡасим һалған атаһының шарфы ине ул...\nАтай еҫе һеңгән шарф ҡына ине ул...


Төнгө янғындарҙа 4 кешенең ғүмере өҙөлдө | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 сентября 2019 — 10:20 ГТРК «Башкортостан»\nАуырғазы районының Ташлыкүл ауылында бер йортҡа ут ҡаба. Янғын һүндереү командаһы тиҙ арала килеп етә, ләкин кирбес өйҙөң түбәһе, диуарҙары зыян күрә. Утлы ғәрәсәттә 53 һәм 56 йәшлек ике ирҙең ғүмере өҙөлә.\nАуырғазылағы фажиғәнән һуң 20 минут ваҡыт үткәс, Хәйбулла районының Бүребай ҡасабаһында ут сыға. “Ҡыҙыл әтәс” менән көрәшкән мәлдә йорттоң түбәһе ишелеп төшә. 41 йәшлек ир һәләк булды, йәнә береһе Аҡъяр район дауаханаһына оҙатылды.\nСама менән шул уҡ сәғәттәрҙә Йылайыр районының Юлдыбай ауылында шәхси йорт тоҡанып китә. 14 янғын һүндереүсе 4 берәмек ут һүндереү техникаһы менән килеп етеп эшкә тотона. Ярты сәғәттән янғынды һүндерәләр, әммә 56 йәшлек ир фажиғәлә һәләк була.\nБыл Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының матбуғат хеҙмәте биргән мәғлүмәттәр.\nҠотҡарыусылар иҫкәртә: ут менән бик һаҡ булығыҙ! Түшәктә ятып тартмағыҙ, боҙоҡ йылытҡыстар менән файҙаланмағыҙ, электр утында эшләүсе әйберҙәрҙе һүндерергә онотмағыҙ, кескәй балаларға һәр саҡ күҙ-ҡолаҡ булығыҙ! Онотмайыҡ: “һыуҙан ҡала, уттан-юҡ!”


Һеҙҙән – яҙылыу, беҙҙән бүләк – милли биҙәүес!\n17 Декабрь 2019, 11:35\nЗаман башҡа, заң башҡа, тип, заман модаһын алға һөргән ваҡыттар, шөкөр, үтеп китте. Киреһенсә, милли зауыҡты өҫтөнөрәк күргән гүзәл заттарыбыҙ көндән-көн күбәйә генә. Милли кейемебеҙҙе, боронғо биҙәүестәрҙе тергеҙеү менән бергә, заманса күлдәк-костюмдарға башҡорт орнаменттарын, биҙәктәрен өҫтәп ебәреп, мәҙәни, рухи үҙенсәлегебеҙҙе сағылдырған көндәлек образдар тыуҙырыусы һылыуҡайҙарға һоҡланып ҡарайбыҙ хәҙер. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының тап ошо дәррәү күтәрелешен, ҡыҙыҡһыныуын иҫәпкә алып, “Ауыл уттары”на яҙылыу кампанияһы осоронда гәзит уҡыусыларыбыҙ араһында өр-яңы конкурс иғлан итергә булдыҡ.\nӘлеге һүрәттә күргән түшелдеректең бәхетле хужабикәһе булғығыҙ килә икән, беҙҙең конкурсҡа рәхим итегеҙ! “Һеҙҙән – яҙылыу, беҙҙән бүләк – милли биҙәүес!” тип аталған бәйгелә ҡатнашыу шарттары үтә ябай. Беренсенән, 2020 йылдың беренсе ярты йыллығына йәки тотош бер йылға “Ауыл уттары” гәзитенә яҙылырға кәрәк. Икенсе аҙым – үҙең генә яҙылып ҡалмай, әсәйеңә, ҡыҙыңа, апай-һеңлеңә йәки күршегеҙҙә йәшәгән яңғыҙ инәйгә лә подписка бүләк итергә. Артабан квитанцияларығыҙ күсермәһен редакцияға алып килеп теркәтергә. Бынан тыш, “Ауыл уттары”ның “Бәйләнештә” селтәрендәге төркөмөнә лә ҡушылһағыҙ, өҫтәмә бонус буласаҡ.\nРедакция хеҙмәткәрҙәренән торған махсус комиссия һеҙҙең әүҙемлегегеҙгә, алып килгән квитанциялар һанына ҡарап, йыл аҙағында конкурс еңеүсеһен билдәләйәсәк.\nӘ шәп бүләкте беҙгә Йылайыр районы Һабыр ауылы килене, әле Өфөлә йәшәүсе оҫтабикә Дилара һылыу Асаинова һәм уның һеңлеһе Гөлнара Әҙеһәмова эшләп бирҙе. Ҡыҙҙарҙың иҫ китмәле хазинаға тиң эштәрен “Бәйләнештә” селтәрендә https://vk.com/id64085680 һылтанмаһы буйынса үтеп ҡарап була. Афарин, һылыуҙар! Заманса стилләштерелгән ҡомартҡы әйберҙәр эшләү менән бер рәттән, халҡыбыҙҙың ҡотон, милли үҙаңын, рухиәтен тергеҙеүгә лә ғәйәт ҙур өлөш индерәһегеҙ бит һеҙ!\nӘйҙәгеҙ әле, гүзәлкәйҙәр, “Һеҙҙән – яҙылыу, беҙҙән бүләк – милли биҙәүес!” конкурсында әүҙем ҡатнашайыҡ! Уҡымышлы ла, алдынғы ла, рухлы ла, сибәр ҙә ханымдар икәнебеҙҙе тағы ла бер тапҡыр иҫбатлайыҡ!


Ризаитдин нәсихәттәре | Йәншишмә\nНаписал в 8 июня 2018, 14:01\nРизаитдин Фәхретдинов – XIX быуаттың аҙағы – XX быуат башында йәшәгән күренекле ғалим, яҙыусы, мәғрифәтсе, журналист. Ул педагогикаға ла ҙур иғтибар бирә. Тәрбиәгә арналған китаптары мәҙрәсәләрҙә дәреслек итеп ҡулланыла. Риза Фәхретдиновтың нәсихәттәре бөгөн дә мөһимлеген юғалтмай. Бына шуларҙың бер нисәүһен үҙегеҙ уҡып ҡарағыҙ әле.\nАҡсаһы һәм дәүләте күп кеше түгел, иҡтисады булған кеше бай була. Шуның өсөн файҙаһыҙ ерҙәргә, хәрәм урындарға бер тин булһа ла аҡса сарыф итмәгеҙ. Бындай урындарға сарыф итәсәк аҡсағыҙҙы янығыҙҙа һаҡлағыҙ, киләсәктә зарары булмаҫ.\nӨй идараһында булған аҙ ғына бурыс та кейемдәрҙә булған йыртыҡ кеүектер. Ваҡытында күрелеп ямалмаһа, һаман ҙурайыр. Шуның өсөн көтәсәккә нәмә алмағыҙ, әгәр зарур булһа, аҡсаһын ашығып ҡайтарырға тырышығыҙ.\nӨҫтөгөҙгә бурыс өймәгеҙ. Әҙәм балаһын ваҡытһыҙ ҡартайтасаҡ нәмәләрҙең береһе ул. Аҡсаның ҡиммәтен, нәмәнең хаҡын яҡшы белегеҙ.\nҺатыу-алыу ваҡытында алданмағыҙ. Кәрәк нәмәне, мөмкин булһа, үҙегеҙ ҡарап алығыҙ. Кәрәкмәгәндәрен арзанлығына ҡыҙығып йәки тик йыһаз булғаны һәм матурлығына ҡарап һатып алмағыҙ. Бындай әйберҙәрҙе алыу ни ҡәҙәре арзан хаҡлы булһа ла, ҡиммәттер.\nКерем һәм сығымдарығыҙҙы бер дәфтәргә яҙығыҙ һәм һәр ваҡыт уны күҙ алдында тотоғоҙ. Бындай дәфтәрҙәр иҡтисад аршины һәм сара үлсәүе булыр. Сөнки кеҫәһенән сыҡҡан аҡсаларҙы күреп торғанда, кәрәкмәгән урындарға биреүҙән һәр кем һаҡланырға теләй.\nСығымдарҙы килемдәрҙән артыҡ итмәгеҙ, ҡара көн өсөн һәр айҙа аҙмы-күпме булһа ла кеҫәгеҙгә беректерә барығыҙ. Был күңелгә рәхәтлек килтерер һәм тырышлыҡҡа сәбәп булыр.\nСығым Uартыҡ булһа, күңелгә хәсрәт арта һәм ҡанды боҙа. Зарур булмаһа, бурысҡа алмағыҙ. Мәжбүр түгел икән йәки яҡшы белмәгән кешеләргә бурыс бирмәгеҙ. Бигерәк тә халыҡ араһында кейенеп, күкрәк киреп йөрөүселәргә һәм ҡорһаҡтарын ҡунаҡ итеүселәргә, ҡатындарын дәрәжәләренән тыш кейендереүселәргә бер тин дә бүлмәгеҙ.\nВәғәҙәләшкән ваҡыт етһә, аласағығыҙҙы уйнап-көлөп түгел, ысын һүрәттә һорағыҙ. Бирәсәгегеҙҙең ваҡыты етеп, бирергә көсөгөҙ булмаһа, матур итеп сәбәбен аңлатығыҙ, ғәфү үтенегеҙ.\nРубрика: Тәрбиә мәктәбе\t| Комментировать | Permalink\n« Имән бармаҡ имән киҫә, сәтәкәй бармаҡ сәй эсә\nҺүҙ — Нуриман районы, Иҫке Күл мәктәбе уҡыусыларына »


Ир-ат эшеме? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ир-ат эшеме?\nИр-ат эшеме? 11.07.2018 // Йәмғиәт\nУрмансы булһынмы, бүтән хеҙмәткәр тиһеңме, ғөмүмән, урман эше ауыр, тирҙе сығара, унан бигерәк билде бөгә. Шаулап үҫкән урман тураһында уйлаһаҡ йәки ишетһәк, һәр ваҡыт унда ир-аттың арманһыҙ булып эшләүе күҙ алдына килә. Улар менән гүзәл зат та ағас эшенә йәлеп ителгәнен онотмайыҡ. Танышым Миңнур ҒҮМӘРОВА иһә урманды, ағасты китаптан уҡып ҡына белмәй, уның һөйләгәндәрен гәзит уҡыусыларға ла тәҡдим итәбеҙ.\n– Өлкән класс балаларына ҡарайым да бөгөн, ҡайһылай матурҙар, ниндәй бәхетлеләр, үҙҙәре аҡыллы ла бит әле тигән һығымтаға киләм, – тип башланы һүҙен Миңнур Әйүп ҡыҙы. – Улар ҙур маҡсаттар менән яна, һәр береһе тәрән белем алыу хаҡында хыяллана.\nШәхсән үҙемә килгәндә, данлыҡлы Ишембай районының Ҡолғона ауылында тыуып үҫтем. Һуғыш тамамланыуға ун йыллап ваҡыт үткән, илде аяҡҡа баҫтырыу кемдәргә ҡушылһын инде? Әлбиттә, һәлмәк йөк булып беҙҙең иңгә ятты. Бынан 12 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Ҡоҙаш ауылы тирәһендәге диләнкә көслө умарта күселәй геүләй. Кемдәрҙер ағас йыға, икенселәр уны ботай, өсөнсөләр тигеҙ һәм асыҡ урынға ташый. Миңә 16 йәш, Мәрхәбә апай минән саҡ ҡына олораҡ, уның менән бергәбеҙ. Ҡул бысҡыһы ярҙамында башы күккә ашҡан ялбырлап торған йүкәне ҡолатабыҙ ҙа балтаны эшкә ҡушабыҙ. Ботағанда ла оһол кәрәк икән, өйрәттеләр. Ярай, ағас асыҡ ергә ыңғай ғына барып ятһа. Ә инде күршеһенә һаҡһа, уны тартҡанда ете ҡат тирең сыға инде. Шулай итеп, ботаҡты бер урынға йыябыҙ, һәргәү менән ҡайырын һыҙырабыҙ ҙа уны алыҫҡараҡ өйәбеҙ. Артабан ошонан йыраҡ китмәй генә теҙеп һалабыҙ. Алыҫ йөрөмәйбеҙ, сөнки йәш ағас таш шикелле ныҡ ауыр. Абдулла Аллабирҙин иһә ҡабыҡты ат арбаһына тейәй ҙә йылғаға алып барып ауҙара. Күперҙән саҡ ҡына өҫтәрәк тымыҡ урында һалабаш һала, был тәңгәлдә уға етеүсе юҡ!\nАғасһыҙ – урман, нужаһыҙ донъя юҡ, тиҙәр. Һаҡһыҙлыҡ төрлө бәләгә килтергәненә лә шаһит ҡылдыҡ. “Кит унан, ағас ауыр өҫтөңә” тигән киҫәтеүҙәрҙе йыш ишетергә тура килде. Кешеләр бер-береһенә шул хәтлем теләктәш ине. Ағас баҫыу арҡаһында ғәзиз ғүмерҙәр өҙөлгәненә лә шаһит булдыҡ, ғәрип ҡалғандар ҙа байтаҡ ине. “Хоҙай араланы” тип шатландыҡ, берәй бәлә-ҡазанан ҡотолғанда. Шуға ҡарамаҫтан, ижтиһад һалып хеҙмәт күрһәттек. Ә Фатима апай урмансыларҙың тамағына хәстәрләй, ул бешергән ризыҡ, аш-һыу телеңде йоторлоҡ.\nӘле аптырауым сиктән ашҡан – ул осорҙа тырышып эшләнек тә, матур итеп ял да иттек. Хәҙер ҙә тығыҙ аралашып йәшәгән Люциә әхирәтем менән Берәтәк ауылына уйынға китәбеҙ, арыу-талыуҙы тойҙоҡмо икән?! Кистәрен усаҡ яғабыҙ, ут яҡтыһында сигеү һәм бәйләү кеүек ҡул эше менән булышабыҙ.\nПромартель “Большевик” тип аталды ул саҡта, гөрләп торҙо. Булды шундай саҡ: ағасты эргәһенә ташып һалһалар, хатта директор ултырған йорт күренмәй ҙә торғайны. Бура бурай оҫталар, таҡта яра уңғандар, машинаға тейәп ҡайҙалыр оҙаталар йәки килтерәләр. Бына шулай тырышып эшләнек беҙ.\nПродать ноутбук Уфа\nТотош уҡырға 1 420\nТотош уҡырға 1 100\nТотош уҡырға 1 407\nТотош уҡырға 1 230\nТотош уҡырға 1 454\nТотош уҡырға 1 198\nТотош уҡырға 1 522\nТотош уҡырға 381


Яулыҡ » Башкортостан кызы\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙы кейеменең сағыу бер өлөшө – яулыҡ. Уның төрҙәре тураһындағы мәғлүмәтте XVIII–XIX быуаттарҙа төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыларҙың, ғалимдарҙың яҙмаларында уҡ осратырға мөмкин. Мәҫәлән, XIX быуат аҙағында Һаҡмар буйы башҡорттарында булып киткән М. Баишев ҡатын-ҡыҙҙарҙың баштарына кешмир һәм ситса яулыҡ ябынып йөрөүҙәрен билдәләп китә. Яулыҡ тураһындағы мәғлүмәт айырыуса халыҡ ижадында асыҡ сағылыш таба. Мәҫәлән, йырҙарҙа:\n«Француз яулыҡ биҙәкәй,\n«Башымдағы кешмир яулығымды\nҠиблаларҙан иҫкән ел алды».\nӘйтергә кәрәк, яулыҡ элек-электән туй йолаһында ла мөһим урын алып торған. Мәҫәлән, Мәсетле районында яҙып алынған ҡыҙ оҙатыу йолаһының бер күренеше һүрәтләнә: «... тахы таҡыйа уйнаталар, өйөрсек күк йөртеп килендең биленә ҡәйнә ҙур фырансус йаулыҡ бәйҙәй. Аны төбәккә апсығалар, өйөрмәс уйнарға йә арпа тапатмаға сығыу тейҙәр. Ҡыҙҙы өйертәләр, иртәгә күсә туған көндө. Аны тапашыб бөткәс, ҡәйнәһе сисеп биленән ҡыҙҙың башына бәйҙәй». Шулай итеп яулыҡ китәһе ҡыҙҙың ҡыҙ сағы менән хушлашыуын аңлатҡан билдәгә әүерелә. Яулыҡтың киң ҡулланылыш табыуын халыҡ телендә нығынған атамаларҙа ла күрә алабыҙ: алҡа йауҙыҡ (тәңкәле ҡушъяулыҡ); бауҙы йауҙыҡ (ҡушъяулыҡ); карманай (бәләкәй аҡ яулыҡ); кәзәйаулыҡ (кешмир яулыҡ); фырансуз йаулыҡ (эре аҡ биҙәкле ҡыҙыл яулыҡ); ҡуш (ҡушъяулыҡ); һыңар йауҙыҡ (ябай яулыҡ); фелүр йаулыҡ (биҙәкле ебәк яулыҡ); айбар (биҙәкле яулыҡ); кеземир, кизимир (ҡыҙыл эре биҙәкле кизе-мамыҡ яулыҡ); кәзәмерйаулыҡ (француз яулыҡ); ҡолаҡйаулыҡ (бәләкәй яулыҡ).\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙарында айырыуса таралған яулыҡтарҙың ҡайһы берҙәренә айырым туҡталып китеү урынлы булыр.\nФранцуз яулыҡ. Был атама халыҡ телендә киң билдәле. С.Н. Шитова уны икенсе төрлө «төрөк яулығы» тип тә атай. Уның билдәләүенсә, был төр яулыҡ төрлө төҫтәге сағыу биҙәктәрҙән тора. Халыҡ йырҙары ла яулыҡтың үҙенсәлектәрен асыҡларға ярҙам итә:\n«Француз яулыҡ, ай, парсаһы\nБашҡа яулыҡтарҙа булһасы».\n«Француз яулыҡҡайы бик ҙур яулыҡ,\nЕтмеш төрлө уның парсаһы».\nБыл юлдарҙан аңлашылыуынса, француз яулыҡ парсанан эшләнгән. «Парса» фарсы теленән тәржемә иткәндә «туҡыма» тигәнде аңлата. Ул – алтын, көмөш ҡатыш тимер ептәр менән биҙәлгән ебәк туҡыма. Махсус ептәр ҡулланылыуын иҫәпкә алып, парса яулыҡтарының ауыр булыуы күрһәтелә. Һүрәттә – Бөтә Рәсәй биҙәү-ҡулланма һәм халыҡ сәнғәте музейында һаҡланыусы парса яулыҡ, XIX быуаттың тәүге яртыһына ҡарай. Биҙәлешендә алтын һәм көмөш ептәр ҡулланылған, ҙурлығы – 98 х 103 см.


«Өфө-Голландия» фотокүргәҙмәһе асыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Өфө-Голландия» фотокүргәҙмәһе асыла\n14:22, 10 ноября 2009 Йәмғиәт\nӘхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге БР Милли китапханаһының икенсе корпусында бөгөн “Өфө-Голландия” фотокүргәҙмәһе асыла. Уның авторҙары – биш үҙенсәлекле ижади шәхес – Өфө рәссамдары һәм шағирҙары.\nРәссам һәм дизайнер Кирилл Шанин Голландияның ҡала пейзажын күрһәтә, шағирҙар Александр Залесов һәм Светлана Смирнова, рәссам Юлия Ломова һәм Елизавета Бочкарева Өфөлә һәм уның эргәһендә төшөрөлгән төрлө жанрҙағы фотографияларын ҡуйған. Төрлө урында төшөрөлгән эштәр бер экспозицияға берләшкән һәм уның исемен билдәләгән.\n— Беҙ был фотокүргәҙмәне “УФЛИ” әҙәби берекмәһенән бер төркөм авторҙарҙың асыҡ коммерция булмаған проекты булараҡ ойошторҙоҡ, — тип һөйләй күргәҙмәлә ҡатнашыусыларҙың береһе шағир Александр Залесов. – Киләсәктә беҙ авторҙар даирәһен киңәйтергә һәм төрлө тематик күргәҙмәләр ойошторорға планлаштырабыҙ.


Бөгөн ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың тыуған көнө\n9 Июль 2020, 11:50\n98 йәш тулған булыр ине.\nГәрәев Муса Ғaйса улы (9 июль 1922 йыл — 17 сентябрь 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы-штурмовик, гвардия полковнигы (1956). Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945).\nМуса Ғaйса улы Гәрәев 1922 йылдың 9 июлендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Илеш районы) Иләкшиҙе ауылында башҡорт крәҫтиәне ғаиләһендә тыуған. Милләте —башҡорт.\nШәжәрәһе: Хөсәйен → Әжмәт (1727—1818) → Ғәбдрәҡип (1808—?) → Әхмәтгәрәй (1852—?) → Ғайса (1890—1958)→ Муса (1922—1987).\nЕте йәше тулғанда ғаиләһе менән күрше Ташшишмә ауылына күсә, ә 1937 йылда күрше Бишҡурай ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай.\n1939—1940 йылдарҙа Өфөлә Тимер юл халыҡ комиссариаты техникумында уҡый. Бер үк ваҡытта Өфө аэроклубында шөғөлләнә. 1940 йылдың йәйендә тәүге осоштар яһай.\n1940 йылдың 15 декабрендә Ҡыҙыл Армияға алына. 1942 йылда Энгельс хәрби авиация мәктәбен тамамлай.\n1942 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышының Сталинград фронтында 26-сы штурмлау авиация дивизияһы составында хеҙмәт итә, шул уҡ йылдың 11 декабрендә Ил-2 самолётында тәүге хәрби осош яһай. 1943 йылдың февраленә ҡарай 11 хәрби осош яһай, «Батырлыҡ өсөн» һәм «Сталинградты обороналау өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.\nАртабан Көньяҡ, 4‑се Украина һәм 3‑сө Белоруссия фронттарында 944-се штурмлау авиация полкында сержант званиеһында осоусы-штурмовик, 76-сы гвардия штурмлау авиация полкында звено, эскадрилья командиры булып хеҙмәт итә. 1944 йылдан 3‑сө Белоруссия фронтында 1‑се һауа армияһы 1‑се гвардия штурмлау авиация дивизияһы 76‑сы гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры гвардия капитаны, 1945 йылдан — гвардия майоры булып хеҙмәт итә. Сталинград янындағы, Донбасс, Ҡырым, Белоруссия, Польша, Германиялағы һуғыштарҙа ҡатнаша.\n1944 йылдың авгусына ҡарай 76‑сы гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры гвардия капитаны Муса Гәрәев 164 хәрби осош яһай, күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 23 февралдәге Указына ярашлы, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы менән бергә Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.\n1945 йылдың мартына ҡарай 76‑сы гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры гвардия майоры Муса Гәрәев 207 хәрби осош яһай, күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 19 апрелендәге Указына ярашлы, икенсе тапҡыр Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.\nҺуғыш тамамланған осорҙа майор званиеһында полк штурманы була, 250-гә яҡын хәрби осош яһай. Мәскәүҙә 1945 йыл 24 июнендә үткәрелгән Еңеү Парадында ҡатнаша.\n1946—1948 йылдарҙа Хәрби-транспорт авиация берләшмәһенең эскадрилья командиры урынбаҫары, 4-се махсус тәғәйенләнештәге авиацияның полк командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә. 1951 йылда Мәскәүҙәге М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияны тамамланғандан һуң, 1957 йылға ҡәҙәр 4-се махсус тәғәйенләнештәге авиацияның полк командиры вазифаһын үтәй.\n1959 йылда СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Хәрби академияһын тамамлай. 1959—1964 йылдарҙа 2-се махсус тәғәйенләнештәге авиация дивизияһы командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә.\n1964 йылда һаулығы насарайыу сәбәпле отставкаға сыға. 1965—1977 йылдарҙа ДОСААФ-тың Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе вазифаһын үтәй. Башҡортостанда спорттың хәрби-техник төрҙәрен үҫтереүгә ҙур өлөш индерә.\nСССР Юғары Советының 2—4‑се саҡырылыш, Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 7—9‑сы саҡырылыш депутаты.\n1987 йылдың 17 сентябрендә Өфөлә вафат була. Баш ҡаланың Еңеү паркында ерләнә.


Аккаунтты нисек һаҡларға? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Аккаунтты нисек һаҡларға?\n06.06.2019 Аккаунтты нисек һаҡларға?\nПаролдәрегеҙ яҡшы һаҡланамы, сәхифәләрегеҙҙе емергәндәре бармы? Белгестәр аккаунттарға ныҡлы пароль һайларға өйрәтә. Берәү ҙә белә алмаясаҡ.\nРоскачество эксперттары социаль селтәрҙәрҙә йәки электрон форматта аралашырға яратыусыларға ярҙамға килергә булған. Нисек дөрөҫ итеп пароль уйлап сығарырға? Иң беренсе ҡағиҙә - ҡатмарлы пароль уйларға. Һәм төрлө аккаунтҡа төрлөсә булһын.\nПаролегеҙ ябай һүҙ булмаһын, шәхси мәғлүмәттәрегеҙҙе лә (тыуған көн, фамилия, туғандарығыҙҙың исеме һ.б.) һайламағыҙ. Клавиатуралағы бер рәттәге хәрефтәр йә һандар ҙа булмаһын. Ундайҙарҙы хакерҙар тиҙ генә белә.\nЫшаныслы пароль минимум һигеҙ символдан торорға тейеш. Унда баш хәреф тә, бәләкәйе лә, цифрҙар ҙа, символдар ҙа (мәҫәлән, һыҙыҡ, өндәү, йондоҙ) булһын.\nҠатмарлы пароль төҙөү генә етмәй әле, уны һаҡларға ла кәрәк. Бының өсөн ярты йыл һайын үҙгәртеп тороғоҙ. Иң мөһиме - паролегеҙҙе үҙегеҙ хәтерҙә тотоу.\nРоскачество башлығы урынбаҫары Илья Лоевский белдереүенсә, электрон почтаға, социаль селтәрҙәргә инеүҙе телефонығыҙға "бәйләгеҙ". Ул саҡта мутлашыусылар паролде асыҡлаған хәлдә лә аккаунтығыҙға инә алмаясаҡ.


Ни өсөн мин’ве теләге гел садовый фонтан | Өй Ғаилә Пландар, Глобаль Мәҡәләләр Сайт.Эш биттәр | GVMG - Донъя Вирусный Маркетинг Төркеме\nНи өсөн мин’ве теләге гел садовый фонтан\nӨй Ғаилә Пландар, Глобаль Мәҡәләләр Сайт.Эш биттәр > Тыуған Ер Өсөн > Ни өсөн мин’ве теләге гел садовый фонтан\nМин гел булды поржен менән иң бәләкәй әйберләрҙең, тормошта. Ысынлыкта,, хатта баласак мин хәтерләйем әле, тигән ине очарована менән ваҡ-төйәк эштәр менән надя матурлығын урындары, улар күпселек кешеләр проигнорировал. Шуға күрә, ваҡыты еткәс өсөн йорт һатып алыу өсөн мине һәм минең ғаилә, унда, һис шикһеҙ, шуның тиклем детале әйберләр идем, бындай хәлгә. Нисек архитекторы, Мин ине сиренән бындай хәлгә менән ентекләп планировки йорто һәм шуның менән, кеүек, һәр номер буласаҡ уписаться был пландар күберәк тыуған ер өсөн. Тик шулай уҡ мин бындай хәлгә, аламы, беҙ өйгә предпосылки хәлдә булырға мөмкин урнаштырырға ҙур булмаған әйберләр мин һезгә булыу өсөн йорт, шул тиклем баксаһында фонтан. Мин, тип уйлайым мин башланы беренсе ошай, садовый фонтандар кинола күрдем. Беренсе һүҙ, ул килә был ум, мин уйлайым тураһында баксаһында фонтан). Мин ышанам, бар нәмә, һис шикһеҙ волшебное, баҡса фонтан. башларға өлөшө заднего ишегалды, һәм моның төп сәбәбе, ни өсөн мин мәңге һезгә бер йортонда үҙ минең. Мин яратам ултырырға ишегалдына, йәйге йылы төндә ҡарарға һәм светляков хоровод тирәһендәге баҡсасылыҡ фонтан.. Мин ҡарарға яратам, балыҡ кеүек плавают уйнай һәм баксаһында ла фонтан. Әгәр һеҙ уйлайһы добавить өҫтәмә үҙенсәлекле колорит һеҙҙең йорт һәм ишегалды, шуның менән бергә ҡәҙер-хөрмәт менән ҡарарға указа, баҡса фонтан.. Ни өсөн? Булһа ла түгел, сөнки баксаһында фонтан өстә билдәле бер һаны), ләкин, сөнки баксаһында фонтан янында-сағыштырмаса еңел һәм ябай ысулы өстәргә доту булыуы һәм һеҙҙең иҫ киткес шәп мөлкәтенә. Һуң, бөтөн, барыһы да кемде һин беләһең буласаҡ баҡса янында фонтан.. Мин’м ышанам ни, әгәр ҙә бөтә мөмкинлегенә күрергә, ниндәй айырма astetic баксаһында фонтан ысынлап та яһай ҙа булһа ине улар, һис шикһеҙ, өстәргә, бер пейзаж мөмкин тиклем тиҙерәк. Был шәп идея килергә өсөн бер нисә йорт эйә садовый фонтан кереткәнсе берһен һайларға һеҙҙең үҙ. Ҡарарға тип эшлиләр башҡа кешеләр тамғаларға, ниндәй тап бына садовый фонтан булып тора, иң яхшы һеҙҙең өсөн. Һеҙ эйә булырға тейеш күздә тотып, был аласыз тамғаларға садовый фонтан һеҙҙең йәки үҙ аласыз эйә, ул, билдәләнгән тәртиптә һеҙҙең өсөн. Шулай ҙа торопитесь һәм төплө эшләргә ҡарар. Дөрөҫ, добавляя садовый фонтан һеҙҙең өсөн иң ситтә-был ҡарар маленькое, әммә хаҡ уҡ ваҡытта, ҡайһы бер ҙур булмаған нәрсәләр тормошта булып тора, шулай уҡ, иң сихри һәм эшләргә оло айырманы. Ни өсөн мин’ве теләге гел садовый фонтан\n･ Why I’ve Always Wanted A Garden Fountain\nКатегория: Тыуған Ер Өсөн, Барыһы да, Архитектор, Ден, Өйгә, Йорто, Номеры Тегтар: [object Window], тураһында, [object Window], сәнғәте, иҫ киткес шәп, биюе, ден, [object Window], өйгә, йорто, идея, [object Window], ғүмер, мөхәббәт, [object Window], фильм, натура, [object Window], мөмкинлеге, кешеләр, план, номеры\nБалалар 21 быуат\nПриобретая Душ Бүлмәләре Ишектәрен Асты\nЭкономия Энергия Ярҙамында Электроника\nӨстөнлөктәре Ремоделинг Һеҙҙең кухняла\nБула Тороп Буйынса Душам Үҙҙәренең Балалар-Йәш Үҫмерҙәр\nНисек Стартерға Һәм Windows Ташламай Айырылышалар\nОбнаружении Утечка: Айырма Сифат Мәсьәләләренә\nБала һуғыш налет был атакаға (Тештәре)\nЙылытыу мансарды эйә, ауыр эш\nСтрижка Эт – Урнаштырыуы Шикарно Щенка\nНисек ебәреү өр-яңы йәшелсәләр менән огорода бөтә ҡыш буйына етәрлек\nБыл инанысы һеҙ саф Һеҙҙең бала’ң ҡапсыҡҡа пеленки\nЯҙ Ваҡытта Чистки. Дон’т табанланы үҙ роскошный постельные кәрәк-ярактары & Диванный Мендәрләр.\nКиңәштәр өҫтәү өсөн эстетик тойғо йорт\nШулай Булғас, Сездә Бар Приличие Едок?\nЭкзотик иғтибар ҙур булмаған любимчик\n5 Тейеш Имим Булдырыу Өсөн Бар Повальный\nБелешмәләр боронғо теген машиналары


Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы — Башҡорт Википедияһы\nТөркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы\nТөркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы (төр. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, TÜBİTAK) — Төркиәнең милли кимәлдәге ғилми-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эштәре үткәреү өсөн яуаплы ойошмаһы. TÜBİTAK-тың штаб-фатиры Анкарала урынлашҡан. Совет Төркиәнең эре университеттары һәм ғилми-тикшеренеү үҙәктәре менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә эшләй.\nTÜBİTAK һәм TÜBİTAK\nКомитет по космическим исследованиям (КОСПАР)[d]\nFeza Gürsey Institute[d] һәм Исследовательский институт космических технологий TÜBİTAK[d]\nТөркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы Викимилектә\n1 Советты ойоштороу\n2 Советтың проекттары\n1960 йылда Төркиә президенты Джәмал Гүрсел Оборона министрлығы ихтыяждары өсөн ғилми совет йыя (Төркиә Республикаһының яңы конституцияһын төҙөүҙә ярҙам иткән икенсе бер ғилми юридик совет менән бергә), һуңынаныраҡ президент уның нигеҙендә Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советын ойоштора, Советҡа киңерәк мәсьәләләр даирәһе менән шөғөлләнеү һәм пландар төҙөгәндә, сәйәсәт үткәргәндә хөкүмәткә консультациялар биреү бурысы йөкмәтелә.\n1963 йылдың 24 июлендә «278» документы (билль) ҡабул ителә, унда, илде үҫтереүҙең биш йыллыҡ планына ярашлы, Совет ойошторола һәм уның бурыстары билдәләнә. Советты ойоштороу мәсьәләләре менән президент Гүрсел тәғәйенләгән төрөк ғалимы Жаһит Арф һәм башҡа ғалимдар шөғөлләнә, төркөмгә профессор Эрдал Инөнү ҙә инә. 1963 йылдың 26 декабрендә Жаһит Арф Советтың беренсе рәйесе ителә.\n«Төркиәнең мәғлүмәти инфраструктураһын үҫтереү буйынса генераль план» Советтың иң күләмле проекттарының береһе була.\nСовет «Turkish Journal of Medical Sciences» нәшер итә (2016 йылдан электрон вариантта, 2014 йылдан PubMed-ҡа инә).\n↑ Эрдал Инёню, "Cahit Arf’tan Anılar Архивная копия от 19 сентябрь 2008 на Wayback Machine, " TÜBİTAK Online Ҡалып:Tr icon\n↑ Турция на сайте «Новая экономика». Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 апрель 2012.\nСовет на сайте ERAWATCH\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Төркиәнең_Ғилми-техник_тикшеренеүҙәр_советы&oldid=884970 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 2 май 2019 в 11:22\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:22 2 май 2019 үҙгәртелгән.


Баш ҡалала йылдың иң тәмле күргәҙмәһе асыласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала йылдың иң тәмле күргәҙмәһе асыласаҡ\n17:14, 12 ноября 2012 Иҡтисад\n14-16 ноябрҙә Өфөнөң «Аҡбуҙат» ипподромы алдындағы майҙанда XVIII «ПродУрал. Төрөү материалы» төбәк-ара күргәҙмәһе үтә.\nФорум БР Ауыл хужалығы министрлығы, республиканың Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты, Өфө хакимиәте, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы һәм «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәге менән ойошторола.\nКүргәҙмәлә илдә етештерелгән аҙыҡ-түлек продукттары, эсемлектәр, аҙыҡ-түлекте ҡаптарға төрөү ҡорамалдары һәм башҡалар тәҡдим ителәсәк. Йыл һайын Өфөлә ойошторолған был күргәҙмә Урал-Волга буйы төбәгендә иң ҙур һәм абруйлы сараларҙың береһе булып тора.\nБыйыл күргәҙмәлә Башҡортостандан ғына түгел, Түбәнге Новгород, Ярославль, Силәбе, Ырымбур һәм башҡа ҡалаларҙан вәкилдәр ҡатнашасаҡ.\nСараның эшлекле программаһында семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр, эш осрашыуҙары һәм презентациялар ҡаралған. Программа сиктәрендә «Күргәҙмәләге иң яҡшы продукт» профессиональ дегустация конкурсы үткәреләсәк.