«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨС БАЛА МЕНӘН РӘХӘТ - БЕР-БЕРЕҺЕНӘ КҮҘ-ҠОЛАҠТАР - 2017 - Мәҡәләләр\nӨС БАЛА МЕНӘН РӘХӘТ - БЕР-БЕРЕҺЕНӘ КҮҘ-ҠОЛАҠТАР\nБала ҡарау әллә ни еңел эш түгел түгеллеккә. Бер-бер артлы икәү булһа, әсә кешенең ҡулдары ныҡлы бәйләнә. Ә бына икәү өҫтөнә өсөнсөһө лә тыуһа, хәлдәр еңелләшә. Ысын, ысын. Ошо һүҙемде дәлилләп, үҙемдең бер көнөмдө бәйән итәйем әле, тинем.\nБөгөн, мәҫәлән, атайҙары таң һарыһынан эшкә китте, шуға балалар баҡсаға бармай өйҙә ҡалды. Бына йоҡонан уянып, күҙҙәремде асмай ғына барып ишекте элмәккә эләм дә, урыныма кире ятам. Балалар уянғансы тағы ла бер аҙ йоҡлап алырға кәрәк...\nТелевизор тауышына уянып китәм. Бәләкәсем, Байназарым эргәмдә юҡ, ағайҙары янына сыҡҡан. Малайҙарым һыуытҡыстан үҙҙәре аҡ май алып, икмәккә яғып, өҫтөнә шәкәр һипкәндәр ҙә, рәхәтләнеп ашайҙар, бәләкәсем яндарында урала. Эй, шәптәр ҙә инде! "Карусель" каналынан йәнһүрәт ҡарайҙар, был канал шулай көнө буйы беҙҙең өйҙә "фон" булып эшләп торасаҡ. Һүндерһәң дә, йәһәт кенә килеп ҡабыҙып китәсәктәр барыбер. Миңә хәҙер өҫтәлдә, иҙәндә аяҡ баҫҡыһыҙ булып һибелеп ҡалған шәкәрҙе һөртөп алырға кәрәк буласаҡ. Май һылап, өҫтөнә шәкәр һибелгән икмәктең, заман үҙгәрһә лә, тәме үҙгәрмәй. Һаман да балаларҙың иң яратҡан тәмлекәсе булып ҡала.\nСәй әҙерләргә сығам. Бутҡа бешереп ашатып, төшкөлөккә, кискелеккә нимә әҙерләргә тип һыуытҡысты асам...Тәк, Байназар ҡайҙа булды? Шундуҡ башымда sos сигналы эшләп китә, сөнки һыуытҡысты асҡанда ул бер ҡасан ҡоро ҡалмай. Шарт-шорт асып-ябып ҡына тора. Һыуытҡыс боҙоламы, әллә Байназар үҫеп өлгөрәме инде. Ул арала Бәхтейәр "Әсәй! Байназарҙы ҡарале!" тип ҡысҡырып ебәрә. Ҡотом осоп атылып килеп сығам. Әәә, бесәй һауытына ҡулын тығып болғап ултыра икән. Ауыҙына ҡапмағандыр ул? Юҡ, шикелле. Һауытты соланға сығарам. Бикә ҡушаматлы бесәйебеҙ өндәшмәй былай, ризалыр.\nӘйттем бит, рәхәт, тип. Ағайҙары ҡустыларын күҙәтеп кенә тора, ана. Юҡһа, Байназар бер көндө ишекте асып, соланға ойоҡсан сығып киткән. Хәҙер көпә-көндөҙ өй ишеген элеп ултырабыҙ.\nТөшкөлөккә әҙерләйем. Ул арала ике ағай әллә нисә тапҡыр таз-тоз талашып, шарт-шорт һуғышып ала. Ҡай саҡ айырам, ә ҡай саҡ ҡаты ғына тауыш менән иң өлкәненә "Бәхтейәәәәр!" тип ҡысҡырам. Әлегә тәьҫир итә. Кискә табан шаша башлаясаҡтар, унда инде һүҙ менән генә тыйып булмаясаҡ. Нимәһе шәп: Байназар араларында буталып йөрөй, миңә мыжымай.\nҺауыт-һабаны ла бөгөн тыныс ҡына йыуам. Башҡа ваҡыт, ағалары өйҙә юҡ саҡта, Байназар минең менән өҫтәл араһына инеп тора ла йән көсөнә аяҡтан этеп илай башлай торғайны. Әле ағайҙары менән бутала. Шулай ҙа күҙен ыуып-ыуып ала, йоҡоһо киләлер. Ағайҙарына "Шауламағыҙ, бүлмәгә инмәгеҙ", тип ҡат-ҡат әйтеп, йоҡлатырға инеп китәм. Ҡайҙа инде! Бер тапҡыр килеп ингәндәрендә тормай әле, ойоп ята бирә. Икенсегә, шым ғына булырға тырышып, "Әсәәй" тиеүҙәренә ялп итеп йылмайып килеп тора. Күҙенә саҡ ҡына йоҡо элде лә, хәл эсеп алды инде был малай. Ярай, тышҡа сығайыҡ, булмаһа, тим улдарыма. Бына, ағайҙары уятмаһа, өйҙә йоҡлатыр инем, ә былай саф һауаға сығабыҙ.\nБайназарҙы тышта йоҡлатып, өйгә индерәм дә, ағайҙарҙы уйнарға ҡалдырып, үҙем дә инәм. Йән-фарман йүгереп йөрөп, өй йыйыштырам, ашарға бешерәм. Тағы "Тимербикә киленем" йыуған керҙе алып үтекләп, тәңкләп һалам. Был минең "бзик", белгегеҙ килһә. Күлдәктәр, футболкалар ғына түгел, майка, салбар, шорты, хатта балалар баҡсаһында төркөм эсендә кейеп йөрөй торған трико ла үтекләнә. Беләм, мине психолог креслоһы көтә, әммә башҡаса булдыра алмайым. "Эй, күп балалы ғаиләнән ул, шуға үтекләнмәгән кейем кейә", тимәһендәр баламды, тим инде...\nБайназар уяныуға, ике ағай баштан аяҡ лыс һыу булып, бысранып килеп инә. Атай ҡайта. Күмәкләшеп кискелеккә ашарға ултырабыҙ. Һәр береһенең аталарына хәбәре күбәйгән, әле береһе башлай, әле икенсеһе һөйләй. Ҙур ғаиләлә ванна бүлмәһенә генә түгел, хәбәр һөйләргә лә сират торалар шул. Йыш ҡына, киске ашты мотлаҡ ғаилә менән бергә ултырып ашарға кәрәк, тип яҙалар. Ысынлап та, киске табында бергә генә ултырыу - беҙҙең ғаиләлә мотлаҡ талап. Балалар "әпәр" итеп өҫтәлдән төшөп киткәнсе, әсәй аяғөҫтө тороп һыйларға тейеш.\nИнде аш ашап бөтөүгә, Баязит матур ғына итеп мыжый башлай: "Әсәй, һин бөгөн бер нәмә лә бешермәнең бит!" "Аш бешерҙем дә инде, улым..." "Бәлеш бешермәнең!" Хәҙер беҙ уны! Йәһәт кенә ҡул аҫтындағы ризыҡтарҙан шыйыҡ ҡамыр болғап, мейескә ҡуям. Сәй ҡайнағансы бәлеш тә бешеп сыға. Байназарҙы ағайҙары янына ҙур ултырғысҡа ултыртам. Тыныс ҡына ултырып ашап төшөп китә.\nБайназар йоҡлап киткәнсе, әле бер ағаһының, әле икенсеһенең карауатына менеп иркәләнеп, уйнап арығас ҡына эргәбеҙгә килеп ята.\nБына бит ҡалай рәхәт! Ағайҙары балалар баҡсаһында булғанда, бәләкәс бөтөн иғтибарҙы үҙенә генә талап итеп тик тора. Ә былай бөтә нәмәгә лә өлгөрәһең. Бәләкәсе ағайҙарын ҡабатлай, уларға эйәреп өйрәнә. Бер ниндәй ҙә махсус иртә үҫтереүсе түңәрәктәр кәрәкмәй. Уртансыһы ошоға тиклем иркә бәпес булып йөрөнө лә, хәҙер яуаплылыҡ алып өйрәнә. Ул хәҙер ағай. Өлкәне - өлгө. Ҡустыларын ҡурсалап ҡына тора. Уйнаған саҡта йомғаҡ һымаҡ тәгәрәп йөрөп айҡашыуҙары мөмкин. Өсөһөнөң өс холоҡ бит. Әммә улар шул йомғаҡ кеүек бергә ойоша белә. Өс балам бер бөтөн, һәр береһе бер бөртөк.\nМалайҙар үҙҙәренең бүлмәһендә уйнап, мәж килгән арала, ирем менән һөйләшеп алабыҙ. Көлмәгеҙ, ысын, икәү генә һөйләшеп ултырып та булмай ул ҡай саҡ. Ә был үҙ-ара мөнәсәбәттәр өсөн бик мөһим. Ғөмүмән, декретта ултырғанда һөйләшке килә. Мәҫәлән, "Урал батыр" эпосында йәшерелгән фәлсәфә тураһында. Йәки, ни өсөн Заятүләк күлдән сыҡҡан саҡта белә тороп артына әйләнеп ҡараған? Аҡбуҙат кеше ҡулына эләкмәһен өсөнмө?.. Шуға, апайым килһә, артынан баҫтырып йөрөп хәбәр һөйләйем. Балаларҙың шау-шауына ул минең бер генә һүҙемде лә аңламаһа ла...\n- Әсәәәәй! Бәхтейәр миңә һуҡты!\n- Аһа! Ә һин миңә төкөрҙөң!\n- Һин беренсе башланың!\n- Ә һин минең легоны боҙҙоң!\n- Тәк, кемдәр һуғыша, шуларға төнгөлөккә әкиәт һөйләмәйем!- тип анһат ҡына сәбәп табам да, инде йоҡоһо килеп мыжый башлаған бәләкәсте күтәреп, үҙебеҙҙең бүлмәгә инеп китәм. Атайҙары йоҡларға һалыр әле. "Иии, улым, иртәгә ағайҙарың балалар баҡсаһына бара, беҙ икәү генә ҡалабыҙ. Рәхәтләнеп ял итербеҙ, йәме", - тип, әллә Байназарҙы, әллә үҙемде йыуатып йоҡлап китәм...\nЯҙылған: 14.08.17 | Ҡаралған: 537


Рөстәм Хәмитов олимпия чемпиондары Тимур Сафин һәм Артур Әхмәтхужин менән осрашты // Спорт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов олимпия чемпиондары Тимур Сафин һәм Артур Әхмәтхужин менән осрашты\n11:28, 18 августа 2016 Спорт\nӨФӨ, 2016 йыл, 18 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n17 августа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов XXXI йәйге Олимпия уйындары чемпиондары, рапирасылар Тимур Сафин һәм Артур Әхмәтхужин, шулай уҡ уларҙың тренерҙары Рәмил Әйүпов, Лира Грушина һәм Руслан Нәсибуллин менән осрашты. Республикала ошо спорт төрөн үҫтереү, уның матди-техник базаһын нығытыу мөмкинлектәре тикшерелде.\n– Мин бөгөнгө осрашыуҙы түҙемһеҙләнеп көттөм, республика халҡы исеменән һеҙгә ошондай юғары наградаларға лайыҡ булғанығыҙ, оло еңеүегеҙ өсөн рәхмәт әйткем килә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Һеҙ, һис шикһеҙ, Башҡортостан тарихына яңы бит өҫтәнегеҙ. Был беҙҙең өсөн бик мөһим. Был еңеүегеҙ илебеҙ, республикабыҙ, үҙегеҙ, спорт, фехтование өсөн мөһим. Һеҙгә нисек ауыр булғанлығын аңлайбыҙ, әлбиттә. Беҙ ҙә бик ҡайғырҙыҡ.\nТимур Сафин һәм Артур Әхмәтхужин Бразилияға Олимпиада башланырға ике аҙна ҡалғас килеүҙәре хаҡында һөйләне. Олимпия ауылынан 100 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан ҡалала ярышҡа әҙерләнгәндәр. Улар унда үҙҙәрен дөрөҫ көйләп, ярыштарҙа уңышлы сығыш яһай алған.\nРеспубликала фехтованиены үҫтереү мөмкинлектәре тураһында һөйләгәндә Лира Грушина Өфөлә яңы үҙәк булдырыу кәрәклеген билдәләне. Унда буласаҡ рапирасылар шөғөлләнә алыр ине. Уның әйтеүенсә, Рәсәйҙең Фехтование федерацияһы ла был идеяны хуплай. Әлеге бина барлыҡ теләүселәрҙе лә ҡабул итә алмай. Бөгөн унда 900-гә яҡын бала шөғөлләнә.\n– Беҙ теләһә ниндәй шарттарҙа берлектә финанслауҙа, шул иҫәптән инфраструктура, коммуникациялар үткәреү йәһәтенән ярҙам күрһәтәсәкбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бары тик ҙур, заманса үҙәк төҙөргә кәрәк, юғары кимәлдәге ярыштар уҙғарыу өсөн ҡорамалдар ҙа яҡшы булырға тейеш. Ике йылдан, бәлки, тиҙерәк тә шундай үҙәк буласаҡ.\nРеспублика Башлығы олимпия чемпиондарына 2019 йылда Өфөлә үтәсәк йәйге Халыҡ-ара балалар уйындарын асыу тантанаһында ҡатнашырға тәҡдим итте.\nТеги: олимпиада,бр башлығы


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "УРАЛ БАТЫР" ЭПОСЫН АҢЛАП УҠЫ! - 2016 - Мәҡәләләр\nБынан ике йыл элек ғалим, этнограф Закирйән Әминев миңә үҙенең урыҫ телендә сыҡҡан "Урал батыр" эпосы һәм башҡорттарҙың мифологияһы" тигән китабын бүләк итте. Уға тиклем авторҙың "Боронғо башҡорттарҙың космогоник ҡараштары" тигән хеҙмәтен уҡырға насип булғайны. Икенсе китабын бүләк иткәндә ағай аҙаҡ китап тураһында фекер әйтеүемде үтенде. Һуңынан осраған һайын: "Уҡыныңмы, фекерең нисек?"- тип һораны. Әммә китапты ниндәй генә күҙлектән сығып уҡыһам да, унда яҙылғандарҙы бигүк аңлай алманым. Аңлауҙар һуңлап булһа ла килә икән. Былтыр Башҡортостан "Юлдаш" телевидениеһында Азамат Юлдашбаевтың Закирйән Әминев менән "Урал батыр" эпосы һәм башҡорттарҙа йондоҙҙарҙы танып белеү" тигән темаға ҡорған әңгәмәһен ҡарарға насип булды. Закирйән Әминев был тапшырыуҙа Урал батыр эпосы тураһында элегерәк миңә бүләк иткән китабында яҙған уй-фекерҙәрен ниндәйҙер ҡатмарлы фәнни терминдар менән түгел, ә үҙ туған телебеҙҙә ябай ғына итеп, хатта ҡул ишаралары менән теләһә кем дә аңларлыҡ итеп һөйләп, аңлатып бирҙе. Бығаса ағай үҙенең китабы тураһында минән көткән фекерҙәрҙе, яуаптарҙы уның үҙенән ишетеп, эпосыбыҙҙың эске семантик мәғәнәләренә үтеп инеп, уларҙы аңлауҙан күңелем тулып тетрәнеүҙән аң байрамы кисерҙем. Шундуҡ Закирйән Әминевҡа, Азамат Юлдашбаевҡа шылтыратырға тотондом. Ошо интервьюны 2015 йылда үҙебеҙҙең телевидение күрһәткән иң яҡшы тапшырыу, тип атаным. Сенсацияға торошло был аңлауымды күберәк кешеләргә еткерергә теләүем китап авторы Закирйән Әминев менән ошо әңгәмәне ҡороуға алып килде лә инде.\nҠөрьәнде тулыһынса тәфсирләр өсөн донъялағы барлыҡ ағастарҙы йығып, уларҙан ҡәләм эшләп, океандарҙағы, диңгеҙҙәрҙәге, йылғаларҙағы, шишмәләрҙәге, туңлыҡтарҙағы һыуҙарҙы ҡара итеп яҙһаң да, был изге китапҡа һалынған йөкмәткене асып бөтөп булмай, тиҙәр. Юҡҡа ғына килтерелмәй шунсама ағас һәм һыу нисбәте: әлбиттә, бында һүҙ был китапҡа һалынған сикһеҙ йөкмәткене, сикһеҙ мәғәнәне барлыҡҡа килтереүсе Хоҙай Тәғәләнең сикһеҙ ҡөҙрәте хаҡында бара. Шуға күрә Ҡөрьәнгә яҙылған һүҙҙәрҙе бермә-бер килеш ҡабул итеп фекер йөрөтөү айсбергтың миллиардтан бер өлөшөн генә күреүгә тиң булыр ине. Тап шуның кеүек, беҙҙең халыҡтың да Ҡөрьәне булырлыҡ "Урал батыр" эпосының дөйөм күҙгә күренмәгән өлөшө хаҡында фекер йөрөткөм килә. Эпос:\nУ тирәлә ҡоро ер\nБарлығын һис кем белмәгән... - тигән юлдар менән башлана.\nБеҙ бала саҡтан башлап "Урал батыр"ҙы әкиәт итеп ҡабул итәбеҙ ҙә, үҫеп еткәс тә һаман да шул әкиәт иллюзияһында тороп ҡалабыҙ. Бик күп ғалимдар уның тексына һалынған йөкмәткене туранан-тура, бермә-бер, һүҙмә-һүҙ аңлап, әкиәт кеүек тәфсирләп һөйләп, ундағы сюжетҡа, геройҙар мөнәсәбәтенә ҡарап ниндәйҙер фекер әйтергә тырыша. Ә бына һин, Закирйән ағай, "Урал батыр" тексында күренмәгән йөкмәткене нисек уҡырға өлгәштең, методологик яҡтан ул асыштарҙы яһауға нисек килдең? Ғөмүмән, был фекерҙәргә килеүеңдең механизмы нисек булды?\n- "Урал батыр" эпосын тәүге тапҡыр 1972-1974 йылдарҙа армияла хеҙмәт иткәндә уҡығайным. Ул саҡта әсәйем миңә "Ағиҙел" журналы һандарын ебәреп, улар араһында эпос баҫылған 1968 йылғы һаны ла килеп эләккәйне. Тик ул заман мин эпосты боронғо бер әкиәт кеүек ҡабул иттем, эстәлеге, мәғәнәһе тураһында уйланманым, тиергә була. Эпостың тел байлығы хайран иткәне генә иҫемдә. 1977 йылда Мәскәүҙә "СССР халыҡтары эпостары" серияһында баҫылып сыҡҡан "Урал батыр" китабы ҡулыма килеп эләккәндә әҙерәк булһа ла уйлана алырлыҡ кимәлгә күтәрелгән булғанмындыр, тип уйлайым. Сөнки уғаса Билал Юлдашбаевтың "Башҡорт милләтенең формалашыу тарихы", Рәил Кузеевтың "Башҡорт халҡының килеп сығышы" һәм башҡорт тарихы буйынса башҡа күп кенә хеҙмәттәрҙе уҡып өлгөргәйнем инде. Ә шулай ҙа башҡорттоң сығышы тураһындағы һорауыма тулы яуаптар таба алмағас, был мәсьәләне үҙем сисеп ҡарарға булдым. Уҙған быуаттың 70-се йылдарында совет ғалимы Кнорозов ҡасандыр Көньяҡ Америкала йәшәгән майяларҙан ҡалған быға тиклем берәүҙең теше үтмәгән боронғо яҙмаларҙы егерме йылдан ашыу тырышып тикшереп, уҡыуға өлгәште. Ул үҙенең кабинетында "Ҡасандыр, кемдер уйлап сығарғанды, ул нисек кенә серле, ҡатмарлы булмаһын, тырышһа, икенсе кеше лә аңлай аласаҡ", - тигән яҙыу элеп ҡуйған булған. Ата-бабалар ни өсөндөр, ниндәй ихтыяждарҙандыр уйлап сығарған был эпосты, тимәк, мин дә берәй нисек аңлармын әле, тигәнерәк уйҙар менән тотондом "Урал батыр" эпосын өйрәнергә.\nЭпоста Уралға - ун, ағаһы Шүлгәнгә ун ике йәш тулғас, улар аталары Йәнбирҙенең ҡушыуы буйынса күҙгә күренмәҫ Үлемде табып юҡ итергә, тип юлға сығалар. Ни өсөн мотлаҡ ун һәм ун ике йәштә юлға сығалар? Ниндәйҙер бер мәғәнә булырға тейеш бит был һандарҙа, тигән һорау тыуҙы. Эпосты уҡыған һайын һорауҙар ҙа күбәйгәндән-күбәйә генә барҙы.\nКүпмелер юлдар үтеп, тауҙар артылып, һыуҙар кисеп алға бара торғас, Урал Һомайҙы осратып, танышып, һөйләшеп китәләр. Һомай унан ҡайҙан килеүе, ҡайҙа юл тотоуы хаҡында һорашҡас, Урал батыр уға донъяла "биш ил"дең барлығын белеүе, береһендә тыуыуы, икеһен үҙе барып күреүе, ҡалған икеһен күрергә китеп барыуы хаҡында әйтә. Ошо "биш ил" тигән юлдар тынғы бирмәй үҙҙәрен гел иҫкә төшөрөп торҙо. Кузеев һәм башҡаларҙың, башҡорттар Уралға Алтайҙан килгәндәр, тигәненән сығып, Уралдың тыуып үҫкән ерен, юл башын Алтай, ә туҡтаған ерен Урал, тип алып, ҡалған өс илде Алтай менән Урал араһында эҙләй башланым. Нисек кенә тырышһам да, таба алманым. Был "биш ил" тураһындағы юлдарҙы аңларға тырышып, башҡа төрки халыҡтарының эпостарын сағыштырып өйрәнергә тотондом. Төрки халыҡтарында эпостар күп булһа ла, "Урал батыр"ҙағы кеүек архаик дәүерҙәге ҡараштарҙы сағылдырған эпос уларҙа юҡ. Күпселек төрки халыҡтарының эпостары сағыштырмаса "йәш", беҙҙең көндәргә яҡын дәүерҙәрҙе сағылдырған эпостар. Уларҙа дәүләтселек (ҡағанаттар, ханлыҡтар) барлыҡҡа килеп, йәмғиәттең төрлө ҡатламдарға (ҡағандар, байҙар, ярлылар һ.б.) бүленеүен күрәбеҙ. Был эпостарҙа ҡағандар, хандар, батырҙар төп геройҙар булып, улар үҙ-ара һуғыштар алып баралар. Был эпостарҙы ижад итеүсе халыҡтарҙың донъяуи ҡараштары дәүләтселек заманын сағылдыра. Уларҙа, "Урал батыр" эпосындағы кеүек, Донъя, Ғаләм һәм ундағы бар нәмәләрҙең барлыҡҡа килеүе кеүек глобаль күренештәр юҡ. "Урал батыр" иһә, Библия, Ҡөрьән кеүек үк, донъяның барлыҡҡа килеүен аңлатырға теләү ихтыяжынан килеп тыуған эпос. Ғөмүмән, донъяла "Урал батыр" кеүек космогоник эстәлекле оло эпостар бик һирәк. Мин тәүҙәрәк быны аңлап етмәйенсә, Урал батырҙың сәйәхәтен башҡорттоң ҡайҙандыр Уралға килеүен тасуирлаған әҫәр, тип уйлап, яуаптарҙы ерҙән эҙләнем.\nТөрки халыҡтарҙың эпостарын, риүәйәттәрен, легендаларын һәм башҡа фольклор әҫәрҙәрен өйрәнеүгә 6-7 йыл ваҡытым киткәндер. Төрки донъяһында "Урал батыр"ға оҡшаған бер нәмә лә тапманым. Кузеевтың, Көньяҡ Уралда башҡорттар килгәнгә тиклем фин-уғыр телле ҡәүемдәр йәшәгән, тигәненән сығып, фин-уғыр телле (мари, мордва, удмурт, коми, финн, эстон һ.б.) халыҡтарҙың фольклорын, этнографияһын өйрәнергә тотондом. Карел, финдарҙың данлыҡлы "Калевала"лаһын ныҡлап өйрәндем, әммә унда "Урал батыр"ҙы аңлатырлыҡ факттар таба алманым. Был эпос бөтөнләйе менән икенсе, башҡортҡа ят донъяны сағылдыра. Уралдан күсенгәндәр, тип иҫәпләнгән мадъярҙарҙа эпос бөтөнләй юҡ. Уларҙа халыҡтың боланға эйәреп барып, яңы ер табыуы хаҡында бер генә мифологик эстәлекле легенда һаҡланған. Уныһы ла венгрҙарҙың араһына инеп йотолған бәшәнәктәрҙән, башҡорттарҙан тороп ҡалған легенданың бер ярсығы ғына.\nОшондай эҙләнеүҙәр менән 9 йыл ғүмер үтеп китте. 1986 йыл ине. "Фән яңылыҡтары" тигән бер йыйынтыҡта күренекле ғалимә, археолог Елена Кузьминаның мәҡәләһен күреп ҡалдым. Мәҡәләһендә ул скиф ҡомартҡылары араһында табылған төрлө металл әйберҙәрҙәге (башҡорт фольклорында аждаһа-дейеү кеүек заттарҙан һаналған) грифондарҙың боланды йотоуын сағылдырған сюжеттарға анализ яһағайны. Грифон ул - башында кикереге булған ҙур йылан, аждаһалыр. Нәҡ миңә кәрәк мәҡәлә ине был. Сөнки быға тиклем археологтарҙың хеҙмәттәренән скифтар менән бәйле төрлө әйберҙәрҙә грифондарҙың болан кеүек малды йоторға маташыуын ҡарап, беҙҙең "Урал батыр" эпосындағы Зәрҡүмдең боланды йотоуын тасуирлаған мотивҡа оҡшашлыҡ күрә инем, әммә сюжеттарҙың нимәне аңлатҡанын белмәгәс, оҡшашлыҡ күреүҙән ары киткән юҡ ине.\nЕ.Е. Кузьмина грифондың боланды йотоу мотивының ҡасан, ҡайҙа барлыҡҡа килеүен анализлап, уны календарға бәйләп, ышандырырлыҡ дәлилдәр менән аңлатҡайны үҙенең баяғы мәҡәләһендә. Баҡтиһәң, грифондың, арыҫландың һәм башҡа йыртҡыс заттың болан кеүек үлән емшәр йәнде ботарлауын тасуирлаған миф бынан 5 мең йыл элек шумерҙарҙа формалашып, ул календарь менән бәйле булып сыҡты. Шумер астрономдары күк есемдәренең күсеп йөрөүен күҙәтеп, Ай ҡасан батыуын, Ҡояш ҡасан ҡалҡыуын, йондоҙҙарҙың, планеталарҙың хәрәкәтен, уларҙың бер-береһенә ҡарата мөнәсәбәттәрен өйрәнеп, үҙҙәренең хужалыҡтарын алып барыу өсөн календарь төҙөүгә өлгәшкән булған. Шул дәүерҙә шумерҙар йәшәгән ерҙәрҙә февралдең егермеләрендә төнгө күктә Арыҫлан йондоҙлоғо ҡалҡҡан саҡта Болан йондоҙлоғо юҡ була. Ошо күренеште шумерҙар арыҫлан боланды ботарлап ырғытҡан, тигән миф аша сағылдырған. Шумерҙарҙан календарь менән бәйле был мотивты аҙағыраҡ хәҙерге Иран ерҙәрендә йәшәгән халыҡтар үҙләштерә, унан инде беҙҙең дәүерҙәргә тиклем етенсе быуаттарҙа Алғы Азияға яу менән килгән скифтар был мотивты үҙҙәре менән тыуған илдәренә алып ҡайта һәм ул Евразия ҡитғаһында киң таралып китә. Ваҡыт үтеү менән был эпизод әкренләп кенә февралдән мартҡа күсә. Хәҙер уны көнсығыш халыҡтары Наурыҙ байрамы тип 22 мартта билдәләй. Шулай итеп, көтмәгәндә Урал батыр эпосының бер эпизодының мәғәнәһе табылды. Факттарҙы әкренләп, бөртөкләп сүпләй торғас, эпостағы икенсе эпизодтарҙың мәғәнәләре лә асыла, аңлашыла башланы.\nЮл ыңғайында шуныһын да әйтеп китергә кәрәктер: боронғолар бөтә был мәғлүмәттәрен шиғри юлдарға һалған булған, сөнки был ысул мәғлүмәтте халыҡ хәтерендә теүәл һаҡлау өсөн бик яйлы. Проза текстың үҙгәреүенә килтереүе ихтимал, ә шиғри юлдар, рифмалар структураһын ныҡ һаҡлап, теүәллекте тәьмин итә. Сөнки шиғыр ятлап алыуға еңелерәк булған өсөн хәтергә нығыраҡ уйыла.\nИкенсенән, шиғырҙың образ, кинәйә мөмкинлеге хаҡында ла әйтеп китергә кәрәктер бында. Ғөмүмән, шиғриәттең барлыҡҡа килеүенең бер мөһим маҡсаты ла мәғлүмәтте хәтерҙә ҡалдырыуға бәйле икәнлеге бер кемгә лә сер түгел. Әле яҙыу булмаған саҡта әҙәм балаһы шиғырҙы уйлап сығарған һәм ул кеше аңы һәм күңеле үҫешенең баһалап бөткөһөҙ эволюцион ҡаҙанышы тип аталырға хаҡлылыр...\n- Тап шулай. Арыҫлан йондоҙлоғо ҡалҡҡанда Болан йондоҙлоғоноң юҡҡа сығыуы шумерҙар ижад иткән шиғырҙа "Арыҫландың боланды йотоуы" тип бәйән ителгән. Быуаттар, меңйыллыҡтар һуҙымында күп кенә күк есемдәре торған урындарынан әкрен генә шыла һәм шуның һөҙөмтәһендә февралдең егермеләрендә булған баяғы "боланды йотоу" тигән ваҡиға марттың 22-нә барып сыҡҡан да инде. Тағы ла нисәмелер йыл үткәс, ул апрелгә күсәсәк. Әгәр кешелек ул заманда йәшәһә, был үҙгәреште лә күрер. Быны аңлауҙан түбәм күккә тейҙе. Бына һиңә кәрәк булһа! Тимәк, "Урал батыр" эпосында Зәрҡүмдең боланды йотоуы ла шул уҡ календарь ваҡиға булып сыға бит.\nБынан сығып шунай һығымта яһарға мөмкиндер: "Урал батыр"ҙың асҡыстарын ерҙән түгел, ә күктән эҙләргә кәрәк. Шулаймы?\n- Эйе. Мин ул ваҡытта Күгәрсен районында прокурор булып эшләп йөрөй инем. Эш менән Өфөгә килгән һайын, китапханаларға барып, Елена Кузьминаның барлыҡ китаптарын уҡып сыҡтым, уның кемдәрҙең хеҙмәттәренә таянып яҙғанын тикшереп, ҙур бер исемлек төҙөп, ул авторҙарҙың хеҙмәттәрен эҙләй башланым да, боронғо скиф, сак, сармат һәм башҡа иранлылар донъяһына инеп киттем. Ғөмүмән, иң боронғо башҡорт материалдарының Иран донъяһына барып бәйләнгәнен аңлай башланым. Минең өсөн был ҙур асыш булды, сөнки беҙ, башҡорттар, төрки телле халыҡтар төркөмөнә ҡарайбыҙ. Йәғни, беҙ тел йәһәтенән - төрки, ә донъяуи ҡараштар, мифология менән - Иран донъяһына яҡынбыҙ булып сыҡты. Аптырарлыҡ хәл. Иранлылар донъяһын өйрәнә торғас, башҡорт донъяһы менән әллә күпме уртаҡлыҡтар таптым. Миңә дуҫым, хәҙер күптән мәрхүм шағир Вил Ғүмәров "Фарсы-урыҫ, урыҫ-фарсы һүҙлеге" бүләк иткәйне, унан мин фарсы теле менән үҙебеҙҙең тел араһында бик күп лексик уртаҡлыҡтар таптым. "Урал батыр" эпосында Зәрҡүм тигән персонаж бар. Баҡтиһәң, "Зәрҡүм" һүҙе күп кенә иранлыларҙың телендә "арыҫлан"ды аңлата икән. Беҙҙең эпоста Зәрҡүм - йылан улы, тиелгән. Быуаттар һуҙымында арыҫлан образын яйлап аждаһа-йылан алмаштырған, әммә арыҫлан мәғәнәһе эпоста йыландың исеме (Зәрҡүм) рәүешендә барыбер һаҡланып ҡалған. Төрки телдәрендә был һүҙ юҡ, һәм ул беҙгә хәҙер аңлашылмай, ата-бабаларыбыҙ аңлаған мәғәнәһе онотолоп, беҙгә тик ябай бер исем булараҡ ҡына күренә. Был үҙе үҡ эпостың тамырының ниндәй боронғо дәүерҙәргә китеүен күрһәтә.\nТимәк, Урал батыр барған биш илдең береһе Зәрҡүм йәшәгән ил булып сығамы?\n- Эйе, береһе үҙәк, йәғни Урал тауҙары, ә ҡалған өсөһө ҡайҙа булырға тейеш? 22 март - ул яҙ мәле, йәки тәүлек масштабында алһаҡ, көнсығышта иртәнге ҡояш ҡалҡҡан мәл. Тимәк, арауыҡҡа һалһаҡ, ул көнсығыш менән бәйле була. Әгәр беҙҙең фараз дөрөҫ тип уйлаһаҡ, ҡайһы ваҡиғаны көнбайыш тарафына, ә ҡайһыларын донъяның көньяғына һәм төньяғына бәйләргә? Эҙләнә торғас, Уралдың Ҡатил батша иленә барып сығыуының ҡыш ваҡыты менән бәйле икәнен асыҡланым. Ҡыш мәлендә барлыҡ тереклек йоҡо хәлендә була, йәғни үлә, шуның менән был ваҡыт теге донъя менән бәйле. Үлеү һәм ҡар ҡаплау онотолоуҙы аңлата. Башҡорт фольклорында был хәл шулай аңлатыла:\nБейек тауҙың үлгәне -\nБашын монар алғаны.\nҠара ерҙең үлгәне -\nӨҫтөнә ҡар ятҡаны...\nОшонан сығып, Ҡатил илен төньяҡ менән бәйләргә мөмкин булды. Календарҙа ул 22 декабргә, йәки беҙҙә Нардуған байрамына, йыл башланған саҡҡа тура килә. Шулай итеп, яҙ менән ҡышты таптым, артабан йәйҙе һәм көҙҙө табырға ҡалды. Ҡатил иле ҡара төҫтә тасуирлана. Эпоста Ҡатил батшаның "ҡара ҡоҙғон ҡошо" хаҡында әйтелә. Логика буйынса ҡараға ҡаршы аҡ төҫ булырға тейеш. Эҙләнә торғас, таптым: ул аҡ йылан иле, бында Урал батыр Ҡәһҡәһәнең тылсымлы таяғын ҡулына төшөрә. Уралдың был илгә эләгеүе календарь буйынса 22 июнгә тура килә. Ҡулынан таяғы киткәс, Ҡәһҡәһә: "Таяғым киткәс ҡулымдан, көсөм китте, хәҙер көс һиндә..." - ти. Шул уҡ эпизодта Ҡәһҡәһә илендә алты башлы дүрт йыландың асҡыс һөйрәп килеүе хаҡында әйтелә. Йыландың алты башлы булыуы 6-сы айҙы - июнде аңлата. Ә "көсөн бирҙе" тигәне - ул ваҡытта иң оҙон төндә ҡояш байып та өлгөрмәҫтән кире ҡалҡа, йәғни был көндәрҙә Ҡош юлы төнгө күктә һүрән генә булып күренә. Сөнки ул саҡта алыҫҡа ныҡлап китергә өлгөрмәгән ҡояштың нурҙары уға сағыу булып балҡырға мөмкинлек бирмәй. Ошо күренеште күк йөҙөн күҙәтеүселәр "таяҡтың ҡулдан китеүе" тип атаған. Был тылсымлы таяҡты теге донъяны был донъя һәм күк менән тоташтырыусы бер бағана (Донъя ҡолғаһы) тип аңлаған боронғолар. Таяҡ Урал батырҙың ҡулына күскәс, Ҡәһҡәһәнең көсө бөтә. Был илгә яҡынлағанда Урал менеп йөрөгән арыҫланын маңлайынан үбеп, уның менән хушлаша, Арыҫлан был саҡта юғалып тора.\n22 сентябрь көн менән төндөң тиңләшкән көнө...\n- Ваҡыттың был мәлендә Урал батыр Аҡбуҙатлы була. Эпосыбыҙҙы тыңлаған һәм һөйләгән боронғо кешеләр Аҡбуҙат тигәндә һүҙҙең Сириус йондоҙлоғо тураһында барғанын аңлаған һәм ваҡиғаларҙы ваҡыттың көҙ мәле менән бәйләгән. Август аҙағынан алып сентябрь урталарына тиклем төнгө күктә Сириус йондоҙлоғо балҡып тора. Тап шул мәлдә ямғырҙар башлана һәм донъяны һыу баҫа. Был ваҡыттың һыу менән бәйле булыуына бөтә донъяны һыу баҫып, Аҡбуҙаттың даръяға сумып, Зәрҡүмдән Һомайҙы ҡотҡарып алып ҡалыуы ишаралай.\nШулай итеп, эҙләнә торғас, эпостағы "биш ил" төшөнсәһенең мәғәнәһен аңлауға ирештем. Баҡтиһәң, боронғо ата-бабаларыбыҙ "биш ил" тигәндә күк есемдәренең хәрәкәтен күҙ уңында тотҡан һәм башҡорттоң Алтайҙан Уралға күсенеүенә уның ҡыҫылышы юҡ булып сыҡты.\nОшоларҙан сығып, ваҡиғалар башланған урындың Алтайҙа булмауын, Уралтауҙа икәнлеген нисек итеп билдәләргә мөмкин һуң?\n- Һәр боронғо халыҡтың инаныуы буйынса, уның тыуған ере - донъяның кендеге. Фәндә был күренеш "этноэгоизм" йәки "этноцентризм" тип атала. Эпостың иң башында уҡ "Дүрт яғын диңгеҙ уратҡан булған, ти бер урын..." тигән юлдар бар. Үҙ тыуған ере һәр кемгә ғәзиз. Эпоста "башҡорт" тигән һүҙ булмаһа ла, Урал үҙ артынан эйәрткән халыҡта беҙ башҡортто күрәбеҙ. Сөнки беҙҙең боронғо ата-бабаларыбыҙҙың уйлауынса, бөтә донъяны ҡаплаған һыу ҡайтып, Донъя яралғас та, ошо ерҙә иң тәүҙә улар барлыҡҡа килгән, һәм был урын улар өсөн ерҙең кендеге булған. Уралдың Һомайға "Береһендә мин үҙем тыуҙым..." тигәнендә беҙ уның исеме менән аталған Уралтауҙы һәм уның төп халҡы башҡорттарҙы күрәбеҙ. Урал батыр "бер урын"дан, йәғни ер кендеге һаналған уртанан (тыуған еренән) сығып китеп, ҡояштың маршруты буйынса сәйәхәт ҡылып, донъяның дүрт тарафы буйынса йөрөп сыға. Кешеләр бик боронғо замандарҙа уҡ Ҡояштың бер йыл эсендә дүрт нөктә аша үтеүен билдәләй алғандар. Был нөктәләр - 22 март, 22 июнь, 22 сентябрь һәм 22 декабрь көндәренә тап килә. Ҡайһы бер халыҡтарҙа был дүрт нөктәне "дүрт тәҙрә" тиҙәр. Бәғзе халыҡтар "дүрт өй" тип әйтә, йәғни ҡояш үҙенең бер йыллыҡ сәйәхәтендә дүрт өйгә инеп, туҡталып китә. Беҙҙең башҡортта "дүрт ил" төшөнсәһе йәшәй. Урал батыр дүрт илгә һуғылып китһә, Шүлгән ҡайһы юлдан йөрөй һуң?\nТикшеренә торғас, Шүлгәндең сәйәхәтенең Айҙың маршруты менән бәйле булыуын асыҡланым. Мәҫәлән, эпоста Һомайҙың һеңлеһе Айһылыуҙы Шүлгәнгә ике тапҡыр кейәүгә бирәләр. Тәүгеһендә Шүлгән Зәрҡүм менән осрашҡандан һуң бирәләр. Был ваҡиға эңер менән бәйле. Нәҡ эңерҙә беҙ хәҙер Зөһрә йондоҙо (йәки Венера планетаһы), тип белгән күк есеме Ай янында сағыу балҡып тора. Башҡортта әле лә "Ай янында Зөһрә йондоҙ ..." тип йырлайҙар. Был йондоҙҙо халҡыбыҙ шулай уҡ Сулпан йондоҙо тип тә атай. Тәүҙә был йондоҙ Ай янында эңерҙә күренһә, аҙаҡтан таңға ҡарай тағын да Ай янында ҡалҡып сыға. Был юлы уны Таң Сулпаны тиҙәр. Ошо йондоҙҙо (дөрөҫөндә - планетаны) боронғо башҡорттар эпоста Айһылыу тип атағандар һәм уның эңерҙә һәм таң алдынан Ай янында күренеүен Айһылыуҙы ике тапҡыр Шүлгәнгә кейәүгә биреү, тип тасуирлағандар.\nӘҙәм балаһы һәр ваҡыт тотороҡло, тыныс тормошҡа ынтыла. Ә ерҙә ундай тотороҡлоҡ юҡ, һәр ваҡыт нимәлер килеп сығып тора. Күктә иһә мәңге тотороҡлоҡ: Ай үҙ мәлендә ҡалҡа, Ҡояш үҙ мәлендә сыға, йондоҙҙар ҙа һәр ваҡыт үҙ мәлендә төнгө күктә пәйҙә булып, көндөҙ күренмәй тора. Әҙәм балаһының ғүмере ҡыҫҡа: шуға ла ул күктә лә әкренләп кенә барған үҙгәрештәрҙе бигүк шәйләп бармай. Күк есемдәренең меңәр йыллыҡтар дауамында күреп күнеккән урындарынан шылыуын тоймай тиергә була. Тик махсус, даими күҙәтеп барыусылар ғына быуындан-быуынға үҙ белемдәрен тапшыра килгәндәр һәм шул арҡала ғына кешеләр календарь төҙөүгә өлгәшкәндәр. Ябай кешеләргә үҙгәрештәр күренмәгән һәм уларға күк есемдәре үҙгәрмәгән кеүек тойолған. Шуға күрә лә шундай даими тотороҡлоҡтоң ерҙә лә күҙәтелеүен теләгән.\nТимәк, ул ғаләмдең йәшәү механизмын, ундағы есемдәрҙең хәрәкәтендәге тотороҡлоғон ергә, кешелек тормошона ла күсерергә итә булып сыға инде. Тимәк, ошо күсерелеш "Урал батыр" эпосы рәүешен алған да инде. Тағы ла төпкәрәк төшһәк, шулай тип тә әйтергә булалыр: халҡыбыҙ ошо эпосты ижад иткән саҡта мәңгелек тотороҡлоҡто үҙенең тормошона күсереп, бының менән үҙенең мәңгелеген тәьмин иткән. Шулай фекер йөрөтөргә буламы?\n- Эйе, йәғни халҡыбыҙ ерҙәге тормошонда ла күктәге тотороҡлоҡто күргеһе килгән. Ул үҙенең тормошонда ла шундай уҡ тотороҡлоҡ булһын тип, ошоно халыҡтың асылына, фәлсәфәһенә, йәшәйешенә, йолаһына һеңдерер өсөн эпосты ижад иткәндер, тип уйларға булалыр. Урал - ул Ҡояш, унан бөтә тереклек йәшәү нуры, йылы, ыңғай энергетика ала, ә Шүлгән - ул Ай стихияһында, төндә кеше күрмәгәндә хаслыҡтар ҡылына, барлыҡ яуызлыҡ уның артында йәшерелгән.\n"Дүрт яғың ҡибла" тигән әйтемде дүрт илгә, дүрт тарафҡа бәйләп аңлатып буламы?\n- Дүрт тараф башҡорттоң социаль донъяһында һәр ваҡыт ҡабатланып килгән. Мәҫәлән, тарихтан башҡорт иленең дүрт юлға (даруғаға) бүленеүен беләбеҙ. Был бүленеште ҡайһы бер ғалимдар Алтын Урҙа осоро менән бәйләргә тырыша, йәнәһе, Сыңғыҙхан башҡорттарҙы дүрт юлға бүлгән. Бында монгол-татарҙарҙың һис ҡыҫылышы юҡ, был башҡорттоң борон-борондан килгән бүленеше. Йондоҙло күктә үҙҙәре көн дә күргән тотороҡло моделде башҡорттоң ата-бабалары ерҙә лә күрергә теләгән, һәм шуға күрә шул моделде үҙҙәренең йәмғиәтендә ҡабатларға ынтылған.\nҠояш күктә дүрт нөктә аша үтә, тигәйнем бит бая өҫтәрәк. Ана шул дүрт нөктә донъяның дүрт тарафы менән бәйләп ҡарала. Дүрт ҡырлы донъя менән башҡорттоң йәмғиәт ҡоролошо ла яраҡлаштырыла. Беҙҙең ерҙәрҙә табылған боронғо ҡурғандар донъяның дүрт тарафы менән бәйләп ҡоролған. Башҡорт ырыуҙары ла дүрт өлөшкә бүленгән. Башҡорт шәжәрәләрен алып ҡарайыҡ. Уларҙың күбеһендә шул уҡ дүрткә бүленеүҙе күрербеҙ. Мәҫәлән, юрматы шәжәрәһен алайыҡ. Унда юрматыларҙың ере Тәтегәс, Аҙнай, Илсек-Тимер, Ҡармыш араларына бүленә, тиелгән. Күҫәк бей эпосында ла башҡорт йәмғиәтенең (түңгәүер, тамьян, ҡыпсаҡ, бөрйән) дүрткә бүленеүен күрәбеҙ.\nДүрт ҡырлы донъя, йылдың дүрт миҙгеле, дүрт ул - башҡортта теүәллек билдәһе. "Урал батыр" эпосынан Уралдың өс - Яйыҡ, Нөгөш, Иҙел исемле улдары һәм Шүлгәндең Һаҡмар исемле улы барлығын беләбеҙ. Уландарҙың дөйөм һаны дүртәү килеп сыға. Әгәр донъяны горизонталь яҫылыҡта ҡараһаҡ, ошо дүрт улан донъяның дүрт тарафының хужалары (эйәләре) тип тә әйтә алабыҙ. Шул уҡ ваҡытта башҡорттар донъяны вертикаль (аҫтан өҫкә) өс өлөшкә - теге (ер аҫты) донъя, уртансы (был, яҡты) донъя, юғарғы (күк) донъяға бүлгәндәр. Горизонталь буйынса дүртәүгә вертикаль буйынса өсәүҙе ҡушһаң, 7 һаны килеп сыға. Был 7 һаны һинд-иран халыҡтарында теүәллек билдәһе булған. Башҡортта ла 7 һаны менән бәйле ышаныуҙар күп һаҡланған. Мәҫәлән, беҙҙең йәмғиәт ҡоролошонда ла 7 ырыу тигән тотороҡло төшөнсә йәшәп килә. Әммә ентекләп тикшерә башлаһаң, башҡорттар 7 ырыуҙың эстәлеген төрлө яҡта төрлөсә иҫәпләй, йәғни һәр ырыу унда үҙен индереп, ҡайһыһындыр төшөрөп ҡалдыра. Шуға күрә, 7 һаны ул тотороҡлоҡто аңлатыусы мифологиянан ингән төшөнсә. Был 7 ырыу принцибы бик боронғо дәүерҙәрҙә скифтарҙа ла булғанлығы билдәле.\nЭпоста Урал тауҙарында ысынында барған ваҡиғалар теҙеп яҙылмаған, күк йөҙөндәге, ғәләмдәге есемдәрҙең хәрәкәтенән сығып, уларҙың образдарын символик мәғәнәгә әйләндереп ижад ителгән. Шулаймы?\n- Эйе, ул символик әҫәр. Ә беҙҙә уны әҫәрҙәге геройҙарҙың үҙ-ара мөнәсәбәте юҫығында фольклор әҫәре итеп кенә күрәләр. Һәр персонаждың ғаләмдәге күк есемдәренә бәйле ниндәйҙер мәғәнә аңлатыуы бөтөнләй онотолған. Һәр нәмә ихтыяждан тыуа, заман үтеү менән ул ихтыяж онотола. Әммә ошоларҙы сағылдырған эпос ижад емеше булараҡ оҙайлы быуаттар буйына һаҡлана, сөнки традиция, йола, тигән төшөнсәләр бар. Шул уҡ һабантуй үткәреү йолаһы ла башҡорттарҙың мифологик ҡараштарын сағылдырған байрам булып һанала. Был осраҡта "Урал батыр" эпосы сценарий булһа, һабантуй - уның спектакле. Һабантуй ҡайһы бер башҡорт ырыуҙарында йыйын тип тә аталған. Уға оҡшаш байрамдың боронғо сак, скифтарҙа, гунндарҙа ла булғанлығы билдәле. Хәҙерге һабантуйҙар күңел асыу сараһы ғына булып һанала, уны үткәреүҙе талап иткән боронғо ихтыяждар күптән онотолған инде. Мәҫәлән, "Урал батыр" эпосында Урал Ҡатилдың үгеҙе менән көрәшә, һабантуйҙа ул ике батырҙың көрәшенә әйләнгән. Әммә элегерәк үгеҙ тиреһе кейеп көрәшеү тураһында ла (мәҫәлән, яҡуттарҙа) мәғлүмәттәр бар. Әгәр ҙә яңылыш ҡара үгеҙ тиреһе кейгән көрәшсе еңеп ҡуйһа, уны шундуҡ үлтергәндәр. Сөнки ҡара көс еңергә тейеш түгел. Халыҡ киләсәккә өмөт менән ҡараған һәм донъяһына тик аҡлыҡ, паҡлыҡ, яҡшылыҡ юраған.\n"Урал батыр" эпосын боронғолар үҙҙәре өсөн бик тә мөһим астрономик белем, календарь булараҡ, юғалтмау өсөн шиғри юлдарға һалған булғандарҙыр. Сөнки шиғри формала яҙылған эпос телдән-телгә, быуындан быуынға күскәндә тотороҡло һаҡлана ала.\n- Эйе, бая әйткәнемсә, боронғолар һаҡланырға тейешле бөтә мәғлүмәттәрен шиғри юлдарға һалыр булған, сөнки был ысул мәғлүмәтте халыҡ хәтерендә теүәл һаҡлау өсөн бик яйлы. Өҫтәүенә, был эпос изге, серле эстәлекле белем булараҡ, уны сәсәндәрҙең бик тар даирәһе генә белгән. Уны теләһә ҡайҙа, теләһә кемгә һөйләмәгәндәр. Дөйөм халыҡ уның барлығын да белмәгән, тик айырым өлөштәре генә йыйындарҙа, һабантуйҙарҙа ишетелеп ҡалған. Әйтәйек, Ислам дине ҡанундары буйынса төрлө сараларҙа бөтөн Ҡөрьәнде түгел, ә айырым сүрәләрен, айырым аяттарын ятлаған һымаҡ инде. Унан һуң, боронғолар бит боҙом ебәреүгә ныҡ ышанғандар. Әгәр ҙә башҡорт донъяһының нисек барлыҡҡа килеүе ниндәй өлөштәрҙән тороуын белеп ҡалһалар, дошмандарҙың хаслыҡ уйлап боҙом ебәреү һәләтен иҫәпкә алып, ошо ихтималлыҡтан сығып, серҙе һәр тап булғанға асылып һөйләп бармағандар. Был серле белемде аңлаусылар бик һынсыл булғандар. Улар үҫеп килгән йәштәрҙе һынсыл күҙәтеп, сәсәнлеккә һәләте булғандарын һәм улар араһынан сер тоторҙайҙарын һайлап, һынау үткәреп, ышанырға мөмкинме - юҡмы икәнлеген тикшергәндәр. Тик шунан ғына Урал батыр кеүек космогоник эстәлекле эпос яңы быуын сәсәненә тапшырылған. Беҙҙең бәхетебеҙгә, Ғәбит менән Хәмит сәсәндәргә Мөхәмәтша Буранғолов тап булып, тик шул арҡала ғына мәшһүр эпосыбыҙ һаҡланып ҡалып, беҙҙең көнгә килеп етә. Ышанып тапшырырлыҡ кеше килеп сыҡмауы арҡаһында беҙҙең тағы ла әллә күпме эпостарыбыҙ, легенда-риүәйәттәребеҙ, йырҙарыбыҙ, ҡобайырҙарыбыҙ юғалғандыр. Мөхәмәтша иһә үҙенең һыйырын һатып, Ғәбит, Хәмит сәсәндәр менән бергә йәшәп, уларҙың ышанысын яулап, эпосты ятлап алған. Сөнки ундай ҡомартҡыларҙы бер ваҡытта ла яҙмайҙар. Ул үҙе Ғәбит менән Хәмит сәсәндәр кимәленә күтәрелгәс кенә эпосты ҡағыҙға күсерә.\nУндай космогоник эстәлекле эпосты тик ирҙәргә генә ышанып тапшырғандар. Сөнки ҡатын-ҡыҙ кейәүгә сығып, икенсе ырыуға киткән, әгәр уға ырыу сере билдәле булһа, ул бит уны үҙе менән икенсе ырыуға алып китә алған. Донъяла төрлө хәл килеп тыуа. Бөгөн татыу ғына күрше йәшәгән ырыуҙың дошманға әйләнеүе лә ихтимал. Ул ырыуға кейәүгә сыҡҡан ҡатындың серҙе сисеүен дә күҙ уңында тотҡандар боронғолар. Шуға ла уларҙы ундай изге эстәлекле эпостар менән таныштырмағандар. Тап ошо сәбәптән дә, Хәйбулла районындағы Әсмә апай Усмановаға "Урал батыр" эпосының бер вариантын өләсәһе һөйләп ҡалдырған, тигәнен уйҙырма итеп ҡабул итәм. Мин бит Хәйбулла районында йәшәп, эшләп киткән кешемен. Районды, уның кешеләрен яҡшы ғына беләм. Бик тә асыҡ, ихлас һәм ижади һәләтле халыҡ йәшәй унда. Аҡъярҙа тарихсы Рәшит Ғимат улы Насиров йәшәй. Ул үҙ тыуған яғын биш бармағы кеүек белгән, уның тарихы тураһында әллә нисә китап сығарған кеше. Әгәр ҙә Әсмә апайҙың "Урал батыр" эпосының вариантын белеүе дөрөҫ булһа, был турала бит иң тәүҙә Рәшит ағай белер ине, сөнки ул Әсмә апайға яҡын ғына туған кеше. Рәшит ағай үҙе әйтмәксе, улар илле йылдан ашыу бер-береһе менән ҡатнашып йәшәгән кешеләр. Унан һуң, бала саҡта ишетеп, ҡартайған көндә "Урал батыр" кеүек күләмле әҫәрҙе ҡапыл ғына иҫкә төшөрөү мөмкин түгел нәмә. Уны иҫтә тотор өсөн көн дә тигәндәй ҡабатлап, хәтергә төшөрөп йөрөргә кәрәк. Шулай булғас, Әсмә апайҙың "Урал батыр"ҙың яңы версияһынмы, вариантынмы иҫенә төшөрөүе ышандырмай.\nМөхәмәтша Буранғолов 1910 йылда Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәрҙән ошо эпосты яҙып алғандан һуң уның "Ағиҙел" журналында баҫылып сығыуы шул серҙе асыу, халыҡтың серен һатыу түгелме?\n- Юҡтыр. Беҙ бит бөтөнләй башҡа дәүерҙә - рационализм хөкөм һөргән, фән өҫтөнлөк иткән заманда йәшәйбеҙ. Әммә шуны әйтеп китергә кәрәк. Халыҡта серле белемде һаҡлау тигән төшөнсә әле лә йәшәп килә. Боронғоно белгән кешеләр һәр һорашҡан кешегә асылып, үҙҙәре белгән боронғоно бигүк һөйләп бармайҙар. Мәҫәлән, экспедицияларҙа материал йыйып йөрөгәндә: "Әлләсе, белмәйем, кем белә инде уны ..." - тигәнерәк һүҙҙәрҙе мин йыш ҡына ишетәм. Ниндәйҙер боронғо мәғлүмәткә эйә кешене һөйләтеү өсөн ҡайһы ваҡыт бик ҙур түҙемлек талап ителә. Күпселек осраҡта материал йыйырға йәй йөрөгәс, кемеһенә бесән, ҡайһы берәйһенә утын әҙерләшергә, хатта бер тапҡыр урам эсен һеперергә тура килгәне булды. Унан бит әле телдең, урындағы диалект, һөйләш үҙенсәлектәрен дә иҫәпкә алырға кәрәк. Әгәр мәғлүмәтле кешенең ышанысын, ихтирамын яулай алһаң, ул белгәнен асып бирер.\nИгорь Кучумов тигән тарихсының "Аргументы и факты" гәзитенә биргән интервьюһында: "Урал батыр"ҙы Мөхәмәтшә Буранғолов үҙе уйлап сығарған", - тигәнерәк фекере йәмәғәтселектә ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы. Был турала нимә тиерһең? Бер мәл кемдер Ғайса Хөсәйеновҡа ошо хаҡта әйткәс, Ғайса ағай уға: "Мөхәмәтша Буранғолов ундай эпосты тыуҙыра алғас, бәйғәмбәр булған бит..." - тигән...\n- Был хаҡта тәү тапҡыр 1983 йылда БДУ профессоры Л.Г. Барагтан ишеттем. Университет ул ваҡытта профессор Л.Г. Бараг етәкселегендә "РСФСР халыҡтары фольклоры" тип аталған бик тә шәп йыйынтыҡтар серияһын сығара ине. Ошо йылда мин хәҙер инде күптән мәрхүм рухташ дуҫым профессор Дамир Вәлиевтың һорауы буйынса "Урал батыр" тураһында бер мәҡәлә яҙҙым да, баҫтырырға, тип уға алып килдем. Мәҡәләмде тотоп, икәүләп профессор Барагҡа килдек. Ул мәҡәләне уҡып сыҡты, хатта әҙерәк маҡтап та алды, тик аҙаҡтан ваҡыт әрәм итеп "Урал батыр" менән бүтән булышмаҫҡа, икенсе берәй тема алырға кәңәш итте. Йәнәһе, ундай эпос юҡ, уны "Мөхәммәтша бабай" үҙе уйлап сығарған, был уның фантазияһы. Профессорҙың был һүҙҙәре башҡа күҫәк менән тондорғандан да былайыраҡ тәьҫир итте. Аҙаҡ Дамир ағайҙың бүлмәһенә ҡайтҡас, мин үҙемдең аптырауымды, шаңҡыуымды, бөтә уйлағандарымды ағайға әйттем. Ул артыҡ иҫе китмәй генә: "Әгәр, Бараг әйтмәксе, "Мөхәмәтша бабай" ундай эпосты уйлап сығара алған икән, ул бит беҙҙең замандың Гомеры, уға алтындан һәйкәл ҡуйырға кәрәк, ҡустым. Хатта "Мөхәммәтша бабай" үҙе уйлап сығарған, тип ризалашҡан ваҡытта ла эпос тикшереүгә лайыҡ әҫәр, сөнки был бит башҡорттоң шундай әҫәр тыуҙырырлыҡ һәләтле кешеләренең булыуын, халыҡтың ижади ҡомарының ниндәй юғарылыҡта булыуының күрһәткесе. Шуға һин Барагтың һүҙҙәренә артыҡ иғтибар итмә, беҙҙең халыҡтың шундай әҫәрҙәре булғанына, уны хатта ҡабул итергә теләмәгән көндә лә, йәндәре көйөп уға иғтибар иткәндәренә ҡыуанырға кәрәк", - тип бик тә аҡыллы кәңәштәрен бирҙе.\nМ. Буранғолов, әлбиттә, бик тә һәләтле кеше булған, әммә ниндәй генә һәләтле булмаһын, ул бындай эпосты тыуҙыра алмаҫ ине. "Яҙа алыр инеме, юҡмы?" тип Буранғолов йәшәгән замандың фән кимәлен өйрәнеп сыҡтым. Әммә "Урал батыр"ҙа үҙ сағылышын тапҡан күп кенә йәмғиәт күренештәре ул ваҡытта фәнгә әле билдәһеҙ була. Унан һуң, Мөхәмәтша Буранғоловтың үҙенең белем кимәлен дә иҫтә тоторға кәрәк. Ул бит Европа университеттарында белем алмаған, ә мәҙрәсәлә уҡыған кеше. Ул заманда йәшәгән кешеләрҙең белем кимәле, мәғлүмәткә эйә булыу даирәһе бындай әҫәрҙе яҙыу ғына түгел, ундай эпосҡа һалынған төп фекерҙе аңларлыҡ кимәлдә лә булмаған. Быны хатта Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәр ҙә аңлата алмағандыр, сөнки Урал батырҙы формалаштырыуға килтергән заман күптән үткән, уны тыуҙырған ихтыяждар ҙа, күп һүҙҙәрҙең мәғәнәләре лә онотолған була. Урал батыр кеүек эпосты ижад итер өсөн беҙҙең эраға тиклем йәшәгән боронғо һинд-иран, скиф мифтарын белеү, боронғо кешеләрҙең үҙаңын иҫәптә тотоу, шул заман тормош-көнкүрешенең төрлө-төрлө ваҡ-төйәген белеү, уларҙы эпоста оҫта сағылдырыу талап ителә. Былар иһә мөмкин булмаған нәмәләр.\nЙондоҙло күктә үҙҙәре көн дә күргән тотороҡло моделде башҡорттоң ата-бабалары ерҙә лә күрергә теләгән, һәм шуға күрә шул моделде үҙҙәренең йәмғиәтендә ҡабатларға ынтылған. Шулай килеп сыға...\n- Тәбиғәт боронғо кешеләр өсөн үҙе бер серле китап булған. Улар үҙҙәре йәшәгән ерҙең серле биттәрен йәшәй-йәшәй асҡандар, уны аңлай барғандар һәм шул асыштарын үҙ рухи донъяһында сағылдырғандар. Үҙҙәре шул серле донъяға яраҡлашҡандар, яраҡлашыу ғына түгел, тирә-йүнде үҙҙәре йәшәү өсөн уңайлы итеп яраҡлаштырғандар. Ошо яраҡлашыу-яраҡлаштырыу процесы "Урал батыр" эпосында үҙенең тулы сағылышын тапҡан.\nЭпосты тикшергәндә ваҡиғаның ҡайҙа - ерҙәме, күктәме барғанын ҡапыл ғына аңламай ҙа башлайһың. Быға аптырарға кәрәкмәй. Сөнки боронғо кешеләр ерҙе, күкте, үҙе йәшәгән урынды, хайуандар донъяһын, кешенең үҙен дә бер бөтөн Донъя итеп күҙаллаған. Кешене уратып алған Донъяның бер генә элементы ла осраҡлы йәки артыҡ һаналмаған, уларҙың һәр береһенең үҙ тәғәйен урыны булған.\nБашҡорттоң "Урал батыр" эпосында сағылған Донъя моделенең нигеҙе төрлө күк есемдәренең Күк ҡабағындағы торошонан сығып ҡоролғандыр, тип әйтергә була. Был эпоста ваҡыт һәм арауыҡтың барлыҡҡа килеүен, унда кешенең һәм уны уратып алған мөхиттең урынын билдәләргә ынтылыу, аңлатырға теләүҙе күрергә була. Башҡорттоң ата-бабаларының үҙҙәре йәшәгән Урал мөхитен аңлау, үҙләштереү мәле сағыла был эпоста. Тере ҡалып, ошо мөхиттә донъя көтөр өсөн үҙҙәре йәшәгән ерҙең үҙенсәлектәрен белергә, ошо үҙенәлектәрҙе сағылдырған календарь төҙөргә тейеш булғандар. Шунһыҙ, улар был ерҙә тере ҡала алмаҫтар ине. Быуаттар дауамында күк йөҙөн, ундағы үҙгәрештәрҙе ата-бабаларыбыҙ ентекле күҙәтеп, хәтерҙәрендә һаҡлап, быуындан-быуынға тапшыра килгәндәр. Ошо күҙәтеүҙәр, тәжрибә нигеҙендә формалашҡан ҡараштарын башҡорттар төрлө символдар аша эпостарҙа, йола байрамдарында сағылдырып, уларҙың тәғәйен урынын билдәләгәндәр. Һәм Урал батыр эпосы ана шул белемде туплаусы иң боронғо әҫәрҙер.\nҒалимдар уйлауынса, һәр боронғо эпос, шул иҫәптән архаик эпостар ҙа үҙендә тарихи ваҡиғаларҙы сағылдыра. Был уларҙың төп функцияһы. Әммә архаик эпостар тарихи ваҡиғаларҙы үҙе формалашҡан боронғо дәүерҙең ҡалыбы, йәғни шул дәүерҙең Донъя моделе һәм ритуалдары буйынса сағылдыра. Бындай эпостарҙа донъя яралған ваҡыттағы ваҡиғалар тарихи ваҡиғаларға фон булып тора, тип әйтергә була. Тап шуның өсөн дә боронғо эпосыбыҙ "Урал батыр"ҙы аңлап уҡырға кәрәк, тарихи тамырҙарыбыҙҙы, боронғо ата-бабаларыбыҙ фәлсәфәһен, аҡылын, тағы әллә күпме йәшәйеш серҙәрен белер өсөн.\nЯҙылған: 11.07.16 | Ҡаралған: 2186


Ххх Уйын Һәм Уйын Бушлай Онлайн Эротическое\nӨй Биттәр Святитель Хәҙер Теркәлгән FAQ\nБер Нисә Ҡушыла\nУйын мөмкинлеге булған урындарҙың һәм берләшмәләре многопользовательский\nШулай уҡ мобиль телефон бөтә уйын уйнарға мөмкин.\nУйын наслаждайся башҡа бушлай\nУйын өлкәндәр өсөн был һеҙ нисек ҡарайһығыҙ?\nБыл мәсьәләне яҡшы! Һәм яуап биреүе ябай түгел. Элек беҙ tempo платформа ҡасан башлана, шунда идеялар, башланған тураһында хәбәре өсөн тип, аяғы менән беҙ барырға теләйем, тип барһа, йыһан онлайн-уйыны. Беҙ тағы ла элекке ваҡытта бик яҡшы хәтерләй, ул "яҡшы" секс-ябай ғына уйындар, флеш-анимация һәм был шикле сайттың талап мәңгелек өсөн, скачать, һәм улар был яһаһалар, улар шунса уҡ талап итә, аңлаһын өсөн, улар нисек эшләй., Бөгөн, ай-һай, бар реаль индустрияһы арнауы, башҡа бер нимәгә өсөн ҡалып уйын, һәм беҙ әйтә алам, был ваҡытта өсөн потреблять контент тағы сәскә атҡан ваҡытта ла бындай селтәрҙе шулай булғас, нисек әле. Эш шунда: беҙҙең, күңел, теләһә, беҙҙе кем сервис файҙаланыу, тирә-яҡ иң яҡшы порно уйынды үҙ ҡулына алыуы булды, бына ни өсөн беҙҙә был маҡсатҡа ирешеү өсөн күҙәтеү тулыһынса яраҡлаштырылған..\nТәүге аҙым - уйын һәр ваҡыт ауыҙ - йә уйын-ул беҙ тел тураһында һөйләшеү. Беҙҙең команда конкрет инструкция шундай, нескә, бик тәрәнгә китә һәм был процестарҙы фазаларға өсөн дә файҙаланып була: бик мөһим, ҡиммәтле ҡағыҙҙар етерлек һәм унда уйнай тыңларға тип, донъя алдында тине, сөнки был ваҡытҡа ҡиммәтле ҡағыҙҙар тотоп тора. Һуңынан уларҙы ҡараған xxx иң мөһим элемент-һәм хәл итә, уйындар, ярыштар, улар ысын масштабы һәм уларҙың ниндәй икәнен йоғонто яһай., Ниһәйәт - һәм шул ғына-үҙ тәжрибәһе яҙыу һәм уларҙы хәл итергә кәрәк, уның ыңғай баһаланы. Һуң тамамланһа, беҙ һуңғы уйын сайттарына күҙәтеү яһалды эротическое тулыһынса тикшереү һәм баҫып сығарған! Был аҙым кәрәк, күңелендә, Уйын ғына индустрияһының иң яҡшы XXX беҙ айырым иғтибар бүләбеҙ. Ҡабул итергә теләмәй беҙҙе ярлыҡа, беҙгә ҡасан етә эш абруйын яҡлау: телә белһәң, сөнки был берҙән-бер ышаныслы сайт, әгәр һеҙ эҙләсе өсөн яҡшы уйын өлкәндәр!\nБыл уйында бөтә түләүле? Түләүһеҙ йәки улар?\nҠағиҙә булараҡ, беҙгә бушлай бирелә урыҫтың күберәк уйындары өсөн урын, бар төр төрлө монетизация - тине, һәм Candy Crush Path Exile of моделе, шулай тип әйтәләр. Шуға ҡарамаҫтан, беҙ шулай уҡ бер нисә тәҡдим премиальный секс-уйын, һеҙгә уның өсөн түләргә кәрәк, әгәр телисез икән, уйнай: һеҙ табан аласыз барлыҡ платформаларында беҙгә күҙәтеү, теләһә нимә. Беҙ, тип әйтергә ҡыймай, сифат, әммә был түгел, тимәк, уйын бушлай, беҙ улар тураһында хәбәр итеүҙәренсә, камиллыҡ юҡ., Беҙ бик заботиться тураһында һөйләй, сифатын яҡшы тип гарантиялай ала, хатта уйындарҙа бушлай дрочить порно. Етерлек тип әйтеп, уларҙы һеҙҙең был исемгә осраҡлы килгән араһында күпкә күберәк был ҡарашы менән ярҙам итә! Был төрө бар, был исемдәрҙең ҡайһы берҙәре өсөн һеҙ был иҫәп яҙмаһын булдырыу тәҡдим ителгән, әммә был түгел, тимәк, һеҙ түләргә тура килә,-тип аныҡ-еңел болоттар, улар кәрәкле мәғлүмәтте һаҡлау өсөн йәки башҡа маҡсаттарҙа., Шулай уҡ һеҙҙең электрон почта адрестары ялған ҡулланырға мөмкин, әгәр теләһәгеҙ, беҙҙе папка менән спа әммә даими тикшереү, һәм беҙ беркасан ла ниндәй исем менән проблемалар булһа, әлегә тиклем беҙ улар тураһында хәбәр!\nИң яҡшы исем өсөн ниндәй уйын?\nНамыҫлы әйткәндә, был шулай бәйле, тип һанай бер дөрестен! Уйын индустрияһы иң xxx иҫ киткес туранан-тура хәҙер, тип, һеҙ, ысынлап та ла исемдәрен таба ала. Ҡайһы бер өлкәндәр өсөн симулятор танышыу бик оҡшай, улар теләп ҡушыла китә һәм унда яңы киске ҡала. Шулай итеп, улар нимә эшләй - күнекмәләр булған кеүек, мускулдар өсөн накачивать, спорт һәм тренажер залында шөғөлләнеү-былар барыһы ла, һуңынан өсөн идеаль һөйәр табыу., Беҙ шулай уҡ был уйындар һаны артыуын билдәләй инцест темалар: ғаилә тарихы тураһында һүҙ бара, incentuosi менән мөнәсәбәттәр унда әсәйем, һеңлеләрем, апаһы һәм ике туған көн тәртибендә тормай. RPG тураһында оноторға бирмәй сым яңы булһа ла, һуңғы йылдарҙа сығарған: был ғаләмдең фантастик урынлашҡан ҡайһы бер исемдәр, Skyrim кеүек. Уйын-шулай уҡ бик популяр пародия: мәҫәлән, шул, ул, яңынан Game of Thrones, Borderlands, Overwatch һәм башҡалар., Беҙ World of буйлап Whorecraft буйынса һеҙ тәҡдим иткән, оригинал әгәр һеҙҙе уйнатыр, Blizzard сығарыу - был яҡшы эҙ xxx ҡайһы берҙәре менән яҡшы дауамы, һәр уйын порно баҙарында!\nҺеҙ тейеш, һеҙ мөмкин скачать улар мотлаҡ һеҙҙең браузер йәки был атама шулай уйнаны?\nХәүеф сәбәптәр буйынса ҙур мөмкинлектәр бар, йәғни ҡайһы бер вирустар енси һеҙ компьютер уйындарын бирә ала йәки нәмә кеүек үк насар: шуға күрә мөһиме, кеше булһын өсөн, белмәйбеҙ, тип, беҙҙең һәр уйында аспекттарын ҡараясаҡ, ул беҙгә ҡараны, һәм инандым, тип, беҙ кәңәш түгел БУЙЫНСА йәки зарарлы булған,-тип ѳҫтәлгә оҡшай., Команда алға ынтылыр һәм беҙҙе яҡшы ғына ентекләп тикшереп, тип баҙарында арзан, шуға күрә беҙҙе барыһы өлгөһө, тип, һеҙ, аласыз скачать, уның ярҙамы менән йәнә һәм йәнә көслө антивирус һәм третировать, күңелемде, тип, юҡ нәмә подозрительный ваҡытында урынлаштырыу. Шуға ҡарамаҫтан, бары тик 25 процентҡа булһа ла, ул беҙҙе илебеҙ, скачать мотлаҡ булырға тейеш: бөтә ҡала өсөн, ҡағиҙә булараҡ, браузер уйнау мөмкинлеге бар, һәм улар шулай уҡ яҡшы эшләй., Графика ни тиклем түбән булыуы, кадрҙарҙың йыш ә түбән, был альтернатива споралы әммә, әгәр һеҙҙең үҙ контент булдырыу компьютерға өҫтөнлөк биргән кеүек түгел. Ахыр сиктә, д: беспокойтесь, әгәр һеҙ эҙләсе ғына браузерный xxx-уйындар-барыһы ла халыҡ араһында, уларҙы беҙ ҡарарға, теләге булһа, һәр оҡшар һәм һеҙҙең исемдән! Беҙ етди, ҡасан беҙ, - тип әйтте, ҡулы менән порно бик яҡшы платформала беҙҙең һәр уйында һеҙҙең күҙәтеү.\nБеҙ бөтә уйындар тураһында һөйләшеү өсөн ғәҙәти йәше менән сағыштырғанда, сифаты ниндәй?\nЭлементтарының береһе, ул порно өсөн ҙур хәүеф тыуҙыра-уйын сексуаль геймер менән осрашыу мөмкинлеге булып, өлөшләтә уның тик тора, уйын һәм реаль компоненты эротическое компоненттан тора. Беҙ беләбеҙ, был проблема күптәр өсөн оло уйынсы, шул иҫәптән беҙ тик 30 проценты ғына атамалар, улар алдында баҫма беҙгә ҡарап: ябай ғына әйткәндә, бары тик беҙ тәҡдим уйын порно, ул, ысынлап та ла уйнап тора., Уйын өсөн бөтә йәш төркөмдәре, ҡағиҙә булараҡ, командаһына ҙур производство һәм бюджетҡа квалификацияларына эйә, тип һанай, әммә беҙ, өлкәндәр өсөн был донъяла яҡшы уйын шулай уҡ, һеҙ бигерәк тә уята. Беҙ шулай уҡ, тип һанамай һәм һеҙҙе яҡшы мастурбировать ҡаты ҡасан телисез икән, уйын сифаты булыу мөһим түгел, - был графика, былар барыһы ла улар эшләгән! Бына ни өсөн беҙ һәр уйынға күберәк порно на склоне визуаль аспектына туҡталып, беҙ уларға кәңәш: был ятышлы булырға тейеш-береһе күреп, беҙҙең өсөн тулыһынса раҫлай ала., Кеше бик ҡыҙыҡһындырҙы, - тип ысын булһа, график, уйындар, әлбиттә, мөһим, әммә ул матур булырға тейеш, беренсе сиратта, блаженные өсөн. Эротическое бүленгән уйын булыр был, сөнки бынан тыш, һеҙ үҙегеҙҙе идеаль ҡатын-ҡыҙ һәр ваҡыт тиерлек булдырыла ине-күбеһе сәхнә эротическое бына ни өсөн, һеҙ уларҙы күрергә, күркәм! Беҙҙең ҡарашҡа, ауыр еңеүселәргә компьютер ҡатын-ҡыҙҙар!\nVR эротическое уйығыҙ бармы, улар иғтибар атҡаҙанған?\nVr күп уйын ҡарарға порно беҙ шулай, беҙ изо барлыҡ көстәре булған өсөн, барыһы өсөн, тип дауам сыға! Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күп булһа, уларға ҡарап тора сифатлы түгел: бисәләр скрининг беҙ бер нисә тиҫтә, әммә шул аҙағында аҙҙан, беҙ урынға бирә. Яҡшыраҡ, иң яҡшы ҡарарға тип беҙ vr порно сайттар, виртуаль ысынбарлыҡ шулай булғас, әгәр һеҙ эҙләсе был секс, һеҙ беләһегеҙ инде, ҡайҙа бараһың! Фекерҙәрен бүлектең өҫкө исемлектәге ҡара-шунда ғына һеҙ яҡшы советы таба.\nРәхим итеп, иғтибар, vr ысынбарлыҡта виртуаль уйын ҡорамалдары менән беҙҙең бөтә нәмәбеҙ хаҡҡа хеҙмәткәре: уйнай түгел 3D-баҫыу стандарында, төр яһаусы, сөнки был тамаша. Бер нисә рецензентҡа кәрәкле технологиялар менән генә булмай, шуға күрә, әгәр ыңғай фекергә, тимәк, тәжрибәһе, ысынлап та тетрәндем. Әммә, мәсьәләгә кире ҡайтыр өсөн, иң яҡшы уйын күҙәтеү эротическое VR әгәр һеҙ эҙләсе, һеҙ беләләр, ҡайҙа уларҙы табырға.\nУйын өлкәндәр өсөн рецензент мин нисек була ала? Был эш әҙәм кеүек яңғырай!\nҺеҙ беҙҙең менән элемтәгә керә аласыз бушлай, ебәрергә үҙенең электрон хат һәм күнекмәләр проиллюстрировать: беҙ кеше һәр ваҡыт эҙләнә, кем белә, шунда уҡ уйында иң яҡшы порно нисек тойоп, уны тик улар ғына күргән кеүек. Вербовка майҙаны иң яҡшы эксперттар, беҙ улар менән эшләргә мәжбүр итеү өсөн, беҙҙең теләк бер өлөшө булып тора, һәм әгәр беҙ уйлайым, был сифат сездә бар, рецензент командаһы өсөн беҙгә ҡушыласаҡ, шунда уҡ һеҙгә булған беҙҙең. Шуға ҡарамаҫтан, был ваҡытта бөтә: ауыҙ матур уйын өсөн рәхмәтемде һәм был уҡыусыларҙың ҡайһы берҙәре онотмағыҙ!, Был, ысынлап та ла, яҡшы ваҡытта өсөн наслаждаться онлайн-уйын порно, һәм был исем үҙе шулай тота-яраҡ менән булған енси йылы беҙгә килгән


Быймаларын кем баҫҡан... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Быймаларын кем баҫҡан...\nБыймаларын кем баҫҡан... 05.02.2019 // Йәмғиәт\nАуыл кешеһенә ҡарлы-буранлы, ҡышҡы һыуыҡ көндәрҙә йылы ла, уңайлы һәм дә йомшаҡ быймаһыҙ булмай, ҡышҡы аяҡ кейеменең иң шәбе ул, минеңсә.\n– Быйылғы сатлама һыуыҡ ҡышта бер ҡасан да быйма кеймәгән кешеләр ҙә беҙгә мөрәжәғәт итергә мәжбүр булды. Балалар быймаһы ла бик үтемле, шулай уҡ быйма баштарына (ҡата) ихтыяж күп. Аяҡ кейемен көҙгө йөндән генә баҫабыҙ, сеймалды район халҡынан йыйып алабыҙ. Килтереп тә бирәләр, йөн хаҡына ҡушып быйма алыусылар ҙа бар, — ти “Көнкүреш хеҙмәте” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Рөстәм Фәнис улы Нурисламов.\nНиколо-Березовка ауылында урынлашҡан быйма баҫыу цехында әле эштең ҡыҙыу осоро, халыҡтан заказ күпләп килә. Хатта күрше райондарҙан да мөрәжәғәт итәләр икән. Бина 1958 йылда сафҡа индерелгән, хеҙмәткәрҙәргә эшләү өсөн бөтә уңайлы шарттар ҙа булдырылған. 1958 йылғы йөн тетеү станогы бөгөн дә хеҙмәт итә, уны йәй ремонтлағандар. Тетелгән йөн артабан “Крокодил” тип аталған ҡоролмала махсус эшкәртелә, йыйыу цехында буласаҡ быйманың үлсәме махсус ҡалыптар ярҙамында билдәләнә. Бер үк үлсәүҙең дә төрлө ҡалыптары бар: аяҡтың йыуан йәки нәҙек булыуы иҫәпкә алып яһалған. Ҡайнар һыуҙа йыуылып, йөн ултырғас, уны махсус ҡоролма ярҙамында эшкәртеп киптерәләр. Бынан тыш, башҡа махсус ҡоролмалар ҙа ҡуйылған. Әйткәндәй, миҙгелле эш булғанлыҡтан, быймаға ихтыяж октябрь – март айҙарына тиклем генә була. Бөгөн бында 17 кеше эш менән мәшғүл, йәштәр ҙә ҙур ихласлыҡ менән боронғо аяҡ кейеме етештереүҙә тырышлыҡ һала.\nӘйткәндәй, быйма ғына баҫмайҙар бында, халыҡҡа башҡа хеҙмәт төрҙәре лә күрһәтелә. Һарыҡ йөнө ҡабул итәләр, йөндө таҙартып, тетеп тә бирә улар. “Көнкүреш хеҙмәте” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең быйма оҫталары быуындан быуынға тапшырылып килгән иң яҡшы йолаларҙы тергеҙеп, уны һаҡлап эшләй. Шуға ла тауарҙы сифаты, хаҡы һәм ныҡлы булғаны өсөн халыҡ яратып һатып ала.\nБыйма баҫыу өсөн таҙа һарыҡ йөнө генә ҡулланыла, шуға күрә быймаларҙың формаһы яҡшы һаҡлана, ултырмай. Шунлыҡтан уларҙы экологик яҡтан таҙа продукция тип атарға мөмкин. Медицина белгестәре лә быймаларҙың кеше сәләмәтлегенә бик яҡшы йоғонто яһауын билдәләй. Һарыҡ йөнө дымды һурыу һәм парға әйләндереү, йылыны туплау һәләтенә эйә, шуға күрә ул һыуыҡ үтеп сирләгәндә, ревматизм, радикулиттан һәм башҡа быуын-мускул сирҙәренән йонсоғанда организмға ыңғай тәьҫир итә.\nБыйма баҫыу цехында һатып алыусылар өсөн уңайлы күргәҙмә залы ойошторолған. Унда үҙеңә кәрәкле төҫтәгеһен, төрлө үлсәмдәгеһен, бөхтә итеп баҫылған, аппликация һәм төрлө һүрәттәр менән биҙәлгән аяҡ кейемен табырға мөмкин.\nБөгөн йәмғиәт бер айҙа 300 пар быйма етештереп, ҡулланыусыларҙы ҡулдан баҫылған аяҡ кейеме менән тәьмин итә. Нефтекама ҡалаһында үҙҙәренең сауҙа нөктәһе эшләй. Балтас, Ҡалтасы, Борай, Тәтешле, Краснокама райондары халҡы ла сифатлы продукцияға өҫтөнлөк бирә икән. Ошо уҡ райондар халҡынан йөн һатып алалар.\nЙәмғиәт төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, призлы урындар яуларға ла өлгөргән. “Башҡортостандың иң яҡшы тауары” республика конкурсында, мәҫәлән, дипломға лайыҡ булғандар. “Йыл эшҡыуары-2018” бәйгеһендә лә йәмғиәт данын йыраҡтарға таратҡан.\n— Шөкөр, беҙ етештергән тауарҙарға ихтыяж ҙур, сифаты, ныҡлығы күптәрҙе ылыҡтыра, — ти Рөстәм Нурисламов. — Республика, район етәкселеге лә ярҙамынан өҙмәй, һәр яҡлап яҡлау булғас, эшкә дәрт ташып тора, күңел дә күтәренке.\nТотош уҡырға 2 564\nТотош уҡырға 2 562\nТотош уҡырға 2 747\nТотош уҡырға 2 287\nТотош уҡырға 2 490\nТотош уҡырға 2 076\nТотош уҡырға 2 589\nТотош уҡырға 1 162\nТотош уҡырға 1 148


3D йөрәк - Bash.News\n3D йөрәк https://bash.news/news/36998_3d_jrk\n«Устарыма һал йөрәгеңде» - йырҙа йырланған һүҙҙәр ысынбарлыҡта. Тик уста түгел, ә компьютер экранында һәм уның 3D моделе. Республика кардиология үҙәге табиптары пациентҡа яңы ысул ярҙамында операция эшләй.\nИлдус Сәғитов, республика кардиология үҙәгенең бүлек мөдире: «Йөрәктең һул яҡ өлөшөнә катетр индерелә һәм электр сигналдары ярҙамында йөрәктең 3D моделе яһала. Компьютер экранында барыһы ла асыҡ күренә».\nВиртуаль операция ун миллион һум торған яңы аппарат ярҙамында башҡарыла. Кардиология үҙәгенә уны бағымсы бүләк иткән. Америкала етештерелгән медицина техникаһы йөрәккә операцияны яңы кимәлдә башҡарырға булышлыҡ итә.\nҠырҡ өс йәшлек пациент аритмиянан интеккән. Сирҙең унда йөрәк алды фибрилляцияһы төрө. Йәки, йөрәк алды ҡыҫҡарыуы минутына 300-ҙән 700 -гә тиклем етә. Һөҙөмтәлә йөрәк тибеше йышая. Организмда тайпылыш күберәк оло йәштә барлыҡҡа килеүсән һәм уны дауаламағанда инсультҡа килтереүе бар. Һәм күп кенә осраҡта ул тап инсульттан һуң ғына асыҡланыуы менән хәүефле.\nВаҡыттың ҡыҫҡарыуы хирургтарҙың сәләмәтлеге өсөн дә файҙалы. Сөнки операциялар ваҡытында улар нурланыш ала.\nКардиохирургияла инновацион алым ҡулланыу донъяла һуңғы ун йыллыҡта барлыҡҡа килгән.\nБогдан Олейник, республика кардиология үҙәге баш табибы урынбаҫары: «Аппарат йөрәккә операция яһауҙа донъяла иң камил медицина техникаһы һанала. Аритмияны дауалауҙы ул теүәл башҡарырға ярҙам итә һәм пациенттар өсөн дә хәүефһеҙ».\nКардиология үҙәгендә йылына 500 операция эшләнә. Киләсәктә заманса техника ярҙамында был һанды бер меңгә еткереү күҙаллана. Сөнки йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы сирҙәренән интегеүселәр йылдан-йыл арта. Күп осраҡта ғүмерҙе операция ярҙамында ғына һаҡлап ҡалырға мөмкин.\nБашҡортостан кардиохирургтары операцияларҙа бөтә заманса ысулдарҙы ҡуллана һәм карто 3 Д системаһы был инновацион алымдарҙың иң камилы. Киләсәктә табиптар рентгенографиянан тулыһынса баш тартып әмәлиәттәрҙе виртуаль алым ярҙамында ғына үткәрәсәк.


Республикала ноябрҙең икенсе декадаһы норманан һыуығыраҡ була\n11 Ноябрь 2020, 16:12\nБашҡортостанда ноябрҙең икенсе декадаһы норманан 2 градусҡа түбән булыуы көтөлә, тип хәбәр итте Башгидромет. 12-14 ноябрҙә республикала бер аҙ ҡар яуыуы, юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы ихтимал.\nҺауа температураһы төндә -4, -9 градустан -8, -13, аяҙытҡанда -15, -20 градусҡаса түбәнәйә, көндөҙ -7, -12 градус була.\nАҙна аҙағында Башҡортостан биләмәһендә антициклон урынлаша, температура артабан түбәнәйә, яуым-төшөм ихтималлығы аҙ. Әлегә ҡар ҡатламы йоҡа булғанлыҡтан, һыуыҡтың үҫемлектәргә зыян килтереүе мөмкин, тип иҫкәртә синоптиктар.\n10 ноябрҙә Башҡортостанда бөтә ерҙә лә тиерлек ҡар яуҙы, 1-15 сантиметр бейеклектә ҡар ятты. Әлеге ваҡытта ҡайһы бер көнбайыш райондарҙа һәм Урал аръяғында ҡар юҡ.


Яҙмышы хәрби хеҙмәткә бәйле\nСибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. *\nЗапастағы полковник Рәшит Хәйҙәр улы Иҙрисов Йылайыр районының Юлдыбай ауылында тыуып үҫкән. 10-сыны тамамлағас бер йыл Йомағужа мәктәбендә физика уҡытыусыһы булып эшләй. 1963 йылдың октябрендә әрмегә алына һәм ошо көндән уның хәрби тормошо башлана ла инде. Польшаның Төнъяҡ хәрби төркөмөндә 2 йыл танкист булып хеҙмәт иткәндән һуң, ул киләсәктә хәрби булырға ҡарар итә. 3 йыл Киев ҡалаһының танк-техник училищеһында белем алған лейтенат Иҙрисовты ошо уҡ уҡыу йортона эшкә алып ҡалалар. 7 йыл Украинала хеҙмәт иткәндән һуң, 1975 йылда уны Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмөнә йүнәлтәләр. 1977 йылда Рәшит Хәйҙәр улы Мәскәүҙә Хәрби Академияны тамамлай.\n1980 йылда Рәшит Хәйҙәр улын Алма-Ата ҡалаһында урынлашҡан Урта Азия хәрби округы штабына ебәрәләр. 1986-1987 йылдарҙа ике тапҡыр Чернобылгә хәрби эш сәфәре менән барып ҡайта. Оҙаҡламай өлгөлө хеҙмәте өсөн уға полковник званиеһы бирелә. 31 йыл дауамында Ватаныбыҙға тоғро хеҙмәт итеүсе полковник Иҙрисов запасҡа оҙатылып, хаҡлы ялға сыға.\n1994 йылда Иҙрисовтар Сибайға ҡайтып төпләнә. Тынғыһыҙ ир-уҙаманы тик ятыуҙы үҙһенмәй, ҡала гимназияһында һәм 10-сы мәктәптә хәрби етәксе булып эшләй. Йәш быуында илһөйәрлек сифаты тәрбиәләүгә иғтибар бүлә. 15 йыл буйына өлкән класс уҡыусылары ҡатнашлығындағы хәрби-ялан лагерҙарын етәкләй. 1998 йылдан алып бөгөнгәсә ҡаланың Ветерандар советы рәйесе. Абруйлы, ихтирамлы ҡалалашыбыҙ Сибай ҡалаһы хакимиәте эргәһендәге Йәмәғәт Палатаһына рәйес итеп һайланды.\nБар ғүмерен Ватанды һаҡлауға һәм йәш быуынға патриотик тәрбиә биреүгә арнаған полковник Р.Х.Иҙрисовтың намыҫлы хеҙмәте «СССР Ҡораллы көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткәне өсөн» 3-сө дәрәжә ордены, «Һәләкәткә осрағандарҙы ҡотҡарғаны өсөн» миҙалы һәм «Сибай ҡалаһының Почетлы гражданы» исеме менән билдәләнгән.


Фольклориадаға тиклем – 50 көн!\nӨфөлә “Торатау” конгресс-холы алдындағы майҙанда башҡорт милли кейемендәге ҙур Матрешка барлыҡҡа килде. Унда Бөтә донъя фольклориадаһына нисә көн ҡалғанын күрһәткән һанлы табло ҡуйылған.\nСара республикала беренсе тапҡыр уҙған “АРТ-Ҡоролтай” мәҙәни форумы сиктәрендә үтте. Пленар ултырыштан һуң форумда ҡатнашыусылар төбәк етәксеһе Радий Хәбиров һәм почетлы ҡунаҡтар менән тантаналы сарала булды. Баш өҫтөнән Первушино бәләкәй авиацияһының 3 самолеты күкте Рәсәй триколоры төҫтәренә буяп осоп үтте. Һуңынан парашютсылар Рәсәй, Башҡортостан һәм Фольклориада флагтарын тотоп конгресс-холл алдындағы майҙанға төштөләр. Уларҙың береһе байрамда ҡатнашыусы ҡыҙға символик бүләк – бәләкәй Матрешканы тапшырҙы.\nРадий Хәбиров: “Фольклориада уҙған йылда үтергә тейеш ине. Билдәле сәбәптәр арҡаһында уны кисектерҙек. Быйыл беҙгә 55 делегация килә. Уларҙы муниципалитеттарға бүлеп бирҙек. Концерт майҙансыҡтары, ҡунаҡханалар, ашханалар әҙерләнек. Рәсәйҙә беренсегә уҙасаҡ был сара беҙҙең өсөн ҙур хөрмәт һәм яуаплылыҡ та,” – тине.


Нимә ул хэппи-энд? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Нимә ул хэппи-энд?\nНимә ул хэппи-энд? 05.12.2015 // Йәмғиәт\nМелодрама – геройҙарҙың рухи һәм әхлаҡи донъяһын айырыуса сағыу тойғолар нигеҙендәге ваҡиғалар аша асып биргән жанр. Ул, ғәҙәттә, фажиғәле күренештәр менән аралашып килә һәм, ҡағиҙә булараҡ, “хэппи-энд” менән тамамлана, йәғни аҙағы бәхетле бөтә.\nТриллер – тамашасыла хәүефле көсөргәнешлек, тулҡынланыу һәм ҡурҡыу тыуҙырыуҙы маҡсат итеп ҡуйған фильм. Кинематографта йыш ҡына детектив, шпион, мажаралы, гангстер фильмдарын да ошо жанрға индерәләр. Иң яҡшы совет триллерҙары иҫәбендә “Разведчиктың батырлығы” (1947 йыл), “Моцарт менән Сальери” (1962), “Вий” (1967), “Экипаж” (1979) һәм башҡаларҙы күрһәтергә мөмкин.\nКинофантастика – шартлылыҡ кимәле юғары булған жанр. Бындай фильмдарҙағы ваҡиғалар, образдар һәм антураж махсус рәүештә көндәлек тормоштан айырып алынған була, сөнки үҙе уйлаған махсус кино сәнғәте бурыстарына өлгәшеү өсөн режиссер был осраҡта ысын тормошто түгел, ә фантастика сараларын ҡулланыу отошлораҡ тип иҫәпләй. Был жанрҙағы фильмдар: “Кеше-амфибия” (1961 йыл), “Иван Васильевич һөнәрен алмаштыра” (1973), “Инженер Гариндың һәләкәте” (1973), “Профессор Доуэлдең васыяты” (1985) һәм башҡалар.\nКинокомедия – тамашасыны көлдөрөү, кәйефен күтәреү бурысына ынтылған фильм. Был жанр, йөкмәткеһенә ҡарап, музыкаль, романтик, эксцентрик комедияларға һәм трагикомедияға бүленә. Уларға миҫал килтереп тороу ҙа артыҡ булыр, моғайын, сөнки “Бриллиант ҡул” (1968 йыл) йәки “Мөхәббәт һәм күгәрсендәр” (1984) кеүек фильмдар беҙҙең телевизион экрандарға әленән-әле килеп сыға.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАРТ ОЛАТАЙЫБЫҘ БӘПӘНӘЙ ПОЛКЫНДА ҺУҒЫШҠАН - 2014 - Мәҡәләләр\nҠАРТ ОЛАТАЙЫБЫҘ БӘПӘНӘЙ ПОЛКЫНДА ҺУҒЫШҠАН\n1940 йылдың март аҙағы. Йылы сыуаҡ көн. Ауылдың ололары урам башында урынлашҡан колхоз келәте янына йыйылған. Атайым менән беҙ ҙә уларға барып ҡушылдыҡ. Бер аҙҙан күктә ал ҡыҙыл, зәңгәрһыу ҡыҙыл уттар күренә башланы. Нәҡ көслө ямғыр яуғандағы кеүек ялтлап-ялтлап китә. Үҙе тик төньяҡ-көнбайышта Сейәбар тауы офоғонда ғына. Шул ваҡыт ҡарттарҙың иң олоһо Әҙһәм бабай: "Уй, Алла! Был "ҡан яуыуы" бит. Ҡайҙалыр йыраҡта ҡан ҡойош бара, күрәһең", - тине. Ә бригадир Ситдыҡ еҙнә: "Эйе, нәҡ шул яҡта фин һуғышы бара бит", - тип ҡеүәтләне. Әҙһәм бабай: "Эй, был донъя, бер ҙә ҡан ҡойошһоҙ, ыҙғыш-талашһыҙ, һуғыш-ҡырылышһыҙ тормай шул. Ана, беҙҙең ырыу башы Ҡотсәләм олатай ҙа бит 1736-1740 йылдарҙа Ҡараһаҡал ихтилалында ҡатнашыусы Бәпәнәй Төрөпбирҙин полкында күҙәтеүсе булып, яралар алып, саҡ әйләнеп ҡайтҡан кеше булған..."- тип, бөтәбеҙҙе лә ауыҙына ҡаратты. "Шунан, шунан? Уның тураһында һөйлә әле, олатай", - тип төпсөнә башлағас, белмәгәндәр белеп ҡалһын, тиеп, һөйләп алып китте.\n- Был хәл 1738 йылдың йәйендә Урал тауының көнсығыш ауылында Миндәк йылғаһы башындағы Сатра яланы (хәҙер уны Шантара Ҡарағайлы тип йөрөтәләр) йәйләүендә була. Бер көн һары таңда Дауыт ҡарттың әбейе тәһәрәт алырға тип аласыҡтан сыға. Шул саҡ яҡында ғына, йыуан ҡарт ҡайын артынан бер кеше башының берсә күренеп, берсә йәшенеүен шәйләп ҡала. Әбей ҡото осоп, тәһәрәтен дә бөтөрмәй, аяҡтунын күтәреп тота ла, аласыҡҡа инеп китә. Күп тә үтмәй, ҡулына суҡмар тотҡан Дауыт килеп сыға һәм: "Илһеңме, яуһыңмы, кем бар унда?"- тип оран һала. Шул саҡ ҡайын артынан: "Был мин, Дауыт ағай, Ҡотсәләм ҡустың... Тик мин инәнән тыума яланғасмын. Берәй аяҡтунмы, күлдәкме, еләнме килтер әле", - тип башын ғына күрһәтә. Ҡотсәләмгә бер аяҡтун, йоҡа сәкмән килтереп кейҙерәләр ҙә, аласыҡҡа йүнәләләр. Был саҡта ишек алдына әбейҙәр, ҡатын-ҡыҙҙар, бала-сағалар йыйылып та өлгөргән була. Сәй эсеп, ул-был иткәс, йәйләүҙәге бөтә халыҡ йыйыла. Ошо йыйында Ҡотсәләм олатай үҙе менән ниҙәр булғанын бәйнә-бәйнә һөйләп бирә: "Беҙ бынан сығып киткәс тә Көркәк, Ҡырҡты, Ирәндек тауҙары буйындағы ҡышлауҙарға һуғыла-һуғыла, илен-халҡын урыҫтарҙың ҡыйырһытыуынан һаҡлап ҡалыу өсөн көрәшкә әҙер ир-егеттәрҙе үҙебеҙҙең төркөмгә ҡуша-ҡуша, ниһайәт, Бәпәнәй Төрөпбирҙиндең ғәскәрен барып таптыҡ. Бәпәнәй тәүге күрешеүҙән үк мине төҫмөрләп: "Һин әллә Теләүҙәрҙәнме?" - тип һораны. Мин уға: "Теләү үк түгел, әммә уларға сиктәш йәшәүсе Күбәләктәрҙән, Торһай аҫтындағы Оҙонгүл күле буйы башҡорттарынан", - тип яуапланым.\nАртабан бер нисә бәрелештә лә ҡатнаштым. Бәпәнәй менән Ҡараһаҡал араһындағы бәйләнеш элемтәсеһе булып йөрөнөм. Ә аҙаҡ, сослоғом, абайлығым, яҡшы хәтерле булыуым һәм тәүәккәллегем арҡаһында күҙәтеүсе булып йөрөнөм. Аҙаҡ, ишетә беләһегеҙҙер, Яйыҡ буйындағы Аҡтүбәлә урынлашып, батша ғәскәрен ҡаршы алырға йыйындыҡ. Мине тағы ике иптәш менән ҡаршы яҡ ғәскәрҙәре тураһында мәғлүмәт алып ҡайтыу өсөн Яйыҡтың үренә ебәрҙеләр. Батша ғәскәрҙәре Олағор менән Оҙонғор тау һырттарының башы тирәһендә Яйыҡтың һул яҡ яры буйында Талҡаланан (Верхнеуральск) Себергә илтеүсе оло юл буйында туҡталған булған (тимәк, хәҙерге Науруҙ менән Ташҡая ауылдары араһындағы Ташлы яр тирәһе булып сыға). Ошо түбәгә етәрәк, унда аттарҙы, уҡ-һаҙаҡтарҙы һәм берәүебеҙҙе ҡалдырҙыҡ. Ә икебеҙ түбәнең ике яҡ ауышына йүнәлдек. Ҡая таштар араһында уңайлыраҡ урынды табып, оҙаҡ та ятманым, аңғармаҫтан мине эләктереп тә алдылар, сырмап алып та киттеләр. Убаның төньяҡ ауышына килтерҙеләр. Ҡараһам, ике иптәшем дә бәйле ултыра. Икеһе лә туҡмалған, береһе ҡан ҡоҫа. Китте һорауҙар-түпәләүҙәр. Бер аҙҙан һуң беҙҙең икебеҙҙе яр башына килтереп, инәнән тыума сисендерҙеләр. Ә ярға яҡын ғына урында "шеш" әҙер ине инде ("шеш" - ул ҡаҡ ағастан яһала. Ике аршын оҙонлоғондағы орсоҡто уртаһындағы ҡаҡҡыс бүлкәсенә тиклем ергә ҡағалар. Унан язаланыусыны арты менән шул шешкә ултырталар. Уның юғары осо кәүҙәнең эсенән үтеп, баш яғынан килеп сығырға тейеш була). Мине тотоп сырмарға килеүҙәрен шәйләгәс, янымдағы ике урыҫты йыға һуҡтым да, ҡаянан Яйыҡҡа һикерҙем. Түбәнгә осоп барғанда уң үксәнең яныуын ғына тойҙом. Һыу аҫтында йөҙөү минең өсөн ауыр түгел. Бер аҙ йөҙөп, бер ҡумырыҡ аҫтына инеп, үксәне ус менән ҡыҫып яттым. Бер аҙҙан: "Ҡотсәләм, сыҡ! Улар беҙҙе ҡурҡытыу өсөн генә сисендергәндәр икән. Сыҡ!"- тигән оранды ишеттем. Тағы бер аҙҙан: "Инәй! Уй Алла!"- тигән әсе тауыш ишетелде лә, тауыштар тынды. Ошо ҡумырыҡ аҫтында төн уртаһына ҡәҙәр яттым. Унан, көс-хәл менән йөҙөп, Яйыҡтың уң яҡ ярына үҙебеҙҙең яҡҡа сыҡтым. Көсөк ҡышлауҙары яғына ынтылдым. Ләкин көс юҡ, һыу үксәнән ҡанды күп һурған. Унан ҡайҙа атлап, ҡайҙа үрмәләп, ҡайҙа шыуышып, емеш-еләк, йыуа, бетлекәй, балтырғандарҙы һоғона-һоғона бына дүрт тәүлек тигәндә һеҙгә килеп еттем, Аллаға шөкөр",- тип һүҙен тамамлаған Ҡотсәләм олатай. Ә Ҡотсәләм олатайҙың ҡырҙа йөрөүе арауығында бына ошо Оҙонгүл ауылы барлыҡҡа килгән дә инде. Уға Көсөкбай, Әмин-Тәзәк, Әсәт, Дауыт, Йосоп олатайҙар нигеҙ һалған. Уларға Ҡотсәләм олатай, һуңыраҡ Әптел, Һары икмәктәрҙең Ғиззәтуллаһы һәм Абҙаҡ яғынан Ишемдәр килеп ҡушылып, төрлө баҫҡынсыларға ҡаршы тора алырлыҡ ауылға әүерелгән. Бер йыл үткәс, Ҡотсәләм олатай Теләүҙәр ырыуы Тағараҡ (Алтыаяҡ) ауылы ҡыҙына өйләнә. Шулай итеп, беҙҙең Ҡотсәләмдәр ырыуы сылбыры башланып китә, - тип һүҙен бөтөрҙө Әҙһәм бабай. Бөгөн Оҙонгүл ауылында йәшәүселәрҙең күпселеген Ҡотсәләмдәр ырыуы нәҫелдәре тәшкил итә. Шулай уҡ Һары икмәктәр, Әптелдәр, Ишемдәр, Дауыттар ырыуы нәҫелдәре йәшәп ята. Ошондай матур тарихтарҙы үҙебеҙ менән алып китеп, быуындар бәйләнеше өҙөлөүгә сәбәп булмайыҡ, уларҙы балаларыбыҙға һөйләй йөрөйөк, тип әйтергә теләгәндән яҙҙым был хәтирәне.\nУчалы районы Оҙонгүл ауылы.\nЯҙылған: 11.08.14 | Ҡаралған: 1645


Тау велосипеды — Башҡорт Википедияһы\nТау велосипеды (маунтинбайк) (ингл. mountain bike, ҡыҫҡаса MTB) — юл ситтенән йөрөргә тәғәйенләнгән велосипед (ләкин киреһендә булдырыуы мөмкин), һәм шул һөҙөмтәнән, был велосипедтың айырым конструкцияһы бар, шоссе, треклы һәм юл (ҡала) велосипедтарынан айырмалы. Шулай уҡ «тау велосипеды» — тау велосипедтары ҡулланылған спорт дисциплиналарының кушма исеме.\nТау велосипеды Викимилектә\nВелосипедта тау — хардтейл өсөн кросс-кантри\nикеподвеслы тибынан тау велосипеды\nТау велосипедының хас билдәләре: нығытылған трапеция формаһында рама, йомшаҡ амортизацион вилка, артҡы подвестка булыуы (ҡайһы бер дисциплиналарҙа), юл просветын ҙурайтыр өсөн втулкалар менән бер тигеҙ күтәрелгән каретка ҡулланыла, ҡалын ҡабарынкылы покрышка, ныҡ тәгәрмәстәр. Шул уҡ ваҡытта сылбырлы передача тиҙлекте күсереүсе менән йыһазландырылған токандырғысы бар, ул иң түбән тиҙлекте тәьмин итә, был тауға күтәрелеүҙе еңеләйтә. Руль стойкаһынан, дисциплинаға ҡарап, 30 — 120 мм алға сығарылған.\nТау велосипедының массаһы 6 кг алып тәшкил итә (кросс-кантри өсөн велосипед) 19 кг тиклем (даунхилл йәки фрирайд өсөн велосипед) дисциплина һәм элеу ҡоролмаларына ҡарап.\nИҫке обод тормоздарҙы хәҙерге ваҡытта тулыһынса диск тормоздары алмаштыра: механик (көс трос аша тапшырыла) һәм гидравлик (тормоз шыйыҡсаһы тултырылған гидролиния). Оҙаҡ ваҡыт тау велосипедының тәгәрмәсе өсөн 2 стандарт булған: 24 һәм 26 дюйм. 2010—2014 йылдарҙа тағы 2 яңы стандарттар барлыҡҡа килә 650b (27,5 дюйм) һәм 29 дюйм («найнер»). 24 дюймлы велосипедтар үҫмерҙәр өсөн генә һәм ҡайһы бер экстремаль дисциплиналар, дёрт йәки 4x, һымаҡтарҙа ҡалғандар. Диаметры 26 дюйм булған тәгәрмәстәр, ҡасандыр классика булһа ла, шулай уҡ ҡулланыуҙан сыҡҡан тиерлек, арзан ғына ҡала велосипедтарында һәм дерт/слоупстайл өсөн генә ҡалған.\nЗаводта эшләнгән велосипедтың хаҡы 17-20 мең һумдан алып (башланғыс кимәл) 150—900 мең һумға тиклем һәм күберәк (спортсы-профессионал кимәле), был материал төрлөлөгөн, детальдарының конструкцияһы һәм сифатын, етештереүҙә ниндәй технологиялар кулланыуы, теге йәки икенсе кимәл велосипедын эшләгәндә, күрһәтә.\nТөрлө йөрөу төрҙәренә махсус велосипедтар сығарыла:\nвелотриал (тәбиғи йәки яһалма кәртәләрҙе үтеү);\nдерт/слоупстайл (трамплиндан сериялар буйлап трюктар башҡарып һикереү; трассалар формалары буйынса бик ныҡ айырылырға мөмкин, әммә уларҙың стандарт элементтары бар);\nкросс-кантри (пересеченный местность буйлап тиҙ йөрөү);\nбайкер-кросс (бер үк ваҡытта бер нисә спортсының төшөүе, көрәшеү мөмкинлеге бар);\nтиҙ йөрөшлө төшөү (даунхилл);\nВелосипед категориялары тәү сиратта техникаға төрлө талаптар менән айырыла. Кросс-кантри өсөн, мәҫәлән, иң төп талаптарҙың береһе — ауырлығы түбән булырға тейеш, шул уҡ ваҡытта даунхиллда принципиаль рольды идара итеү уңайлығы, покрышкаларҙың ер менән тоташыуы һәм амортизация сифаты уйнай.\nҺәр бер тау велосипедының техник характеристикаһы һәм конструкцион үҙенсәлектәре бар: рама геометрияһы, амортизация йөрөшө тәгәрмәс ҙурлығы, рама конструкцияһы һәм тапшырыуҙың күплеге менән айырыла.\nMountain bike review (инг.)(инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тау_велосипеды&oldid=930535 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 24 ғинуар 2020 в 12:32\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:32 24 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Тарихы барҙың киләсәге өмөтлө\nҒафури районының Красноусол ҡасабаһында хоҡуҡ һаҡлау органдарында хеҙмәт итеүселәргә арналған музей эшләй. Ул 2004 йылдың ноябрендә ойошторола. Бында төрлө йылдарҙа төбәктең эске эштәр бүлеге хеҙмәтендә үҙ бурысын лайыҡлы үтәүселәр, билдәле шәхестәр хаҡында бай мәғлүмәт тупланған. Урындағы полицияның үткәне менән бөгөнгөһө фотоһүрәттәрҙә сағылдырылған. Улар - райондың ғорурлығы, йәш быуын өсөн ҡаһарманлыҡ, илһөйәрлек өлгөһө.\nЫҡсым бүлмә зауыҡлы биҙәлгән, экспонаттар күп. Бер мөйөштә эске эштәр бүлеге хеҙмәткәрҙәренең формалары ҡуйылһа, витриналарҙа хоҡуҡ боҙоусыларҙан тартып алынған һалҡын ҡоралдарҙы, төрлө документтарҙы күрергә мөмкин. Әйткәндәй, музейға экскурсиялар йыш ойошторола. Йылына 400-500 кеше килә. Бигерәк тә белем усаҡтары менән тығыҙ бәйләнеш булдырылған. Райондың полиция бүлегенең ветерандар советы ағзалары ла үҫеп килгән быуынды ауыр ҙа, яуаплы ла һөнәр менән таныштырыуҙа әүҙем ҡатнаша. «Киләсәктә был хеҙмәт юлын һайларға теләүселәр күп!» - тип ҡыуана хаҡлы ялдағылар.


Һөйөү ғаиләнән башланһын » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Һөйөү ғаиләнән башланһын\nҺөйөү ғаиләнән башланһын 25.02.2014 // Әҙәбиәт\nМостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында Республика туған тел байрамы булды. Уны Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы менән Халыҡтар дуҫлығы йорто ойошторҙо.\nФойелағы бай күргәҙмә кемдәрҙе генә ҡыҙыҡһындырманы!? Олоһо ла, кесеһе лә "Башҡортостан", "Республика Башкортостан", "Кызыл таң", "Йәншишмә" гәзиттәре һәм журналдар менән танышты, нәҡ ошо кисәлә матбуғат баҫмаларына яҙылғандар бүләк алып ҡыуанды. Әйткәндәй, беҙҙең гәзиткә арҙаҡлы ғалим Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов ҡына яҙылды. Хәйер, туған тел байрамында башҡорт зыялылары бармаҡ менән генә һанарлыҡ ине шул.\nБынан тыш "Башҡорт энциклопедияһы", "Китап" нәшриәттәре, Рәсәй Фәндәр академияһы ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана китап сауҙаһы ойошторҙо. Өфө ҡалаһының мәғариф идаралығы украина, польша, сыуаш, мари, немец, әрмән, йәһүд йәкшәмбе мәктәптәрен саҡырыуҙы хәстәрләгән, Башҡортостандың Милли музейы, "Эксклюзив" башҡорт етештереү-сауҙа фирмаһы һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге музыка гимназия-интернаты милли кейемдәр күрһәтте.\nРәсәйҙең Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина билдәләүенсә, һәр мәҙәниәттең рухи нигеҙен тел тәшкил итә. Әгәр ҙә туған телебеҙ йәшәй икән, тимәк, мәҙәниәт тә үҫеш кисерә, халыҡтың киләсәге яҡты. Хәҙер бигерәк тә телдәрҙе һаҡлап ҡалыуға иғтибарҙы көсәйтергә кәрәк.\nМәҙәниәт министры урынбаҫары Валентина Латипова, ил Президенты Владимир Путиндың "Башҡортостанда, бер тамсы һыуҙағылай, Рәсәйҙең күп яҡлы мәҙәниәте, диндәре, телдәре һәм халыҡтар дуҫлығы сағылыш тапҡан" тигән һүҙҙәрен иҫкә төшөрҙө.\n– Һәр кем туған телен белергә, уны мөмкин тиклем тәрән өйрәнергә тейеш. Телгә һөйөү ғаиләнән башланһын ине, – тигән теләген еткерҙе мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбаев совет осоронда украин, әрмән, ҡаҙаҡ әҙәбиәте көндәренең үтеүен һағынып һөйләне, мәғрифәтсе Ҡашғари телендәге һүҙҙәрҙең бөгөн дә ҡулланылышта йөрөүен билдәләп, башҡорт теленең иң боронғолар иҫәбендә булыуына баҫым яһаны. Әҙип мәктәптәрҙең ябылыуына, һүҙлектәрҙең әҙ нәшер ителеүенә әсенеүен дә белдерҙе. "Австралияла йәшәгән Суфия ханым башҡорт телен үҙаллы өйрәнгән, туған теленә һөйөүҙе ҡыҙы Шәмсиәнең дә күңеленә һалыуға өлгәшкән", – тип рухлы ҡан-ҡәрҙәштәребеҙгә арнап яҙған шиғырын да уҡып ишеттерҙе. Күренекле сәсәниә Розалия Солтангәрәева иһә ағинәй Әсмә Усманованан яҙып алған “Урал батыр” эпосынан өҙөктө нәҡ урындағы халыҡ телендә һөйләгәндә, зал тын ҡалып тыңланы.\nКисә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика, Фатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназиялары, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге музыка гимназия-интернаты һәм башҡа белем усаҡтарында уҡыусылар тарафынан әҙерләнгән күңелле концерт менән дауам итте. Тамашасы башҡорт йырын тыңлап, урыҫ романстарына хисләнеп, татар бейеүен ҡарап кинәнде, ҡыҫҡаһы, барыһы ла республикабыҙҙы төйәк иткән төрлө халыҡтың (беҙҙә 150-нән ашыу милләт вәкилдәре ғүмер итә) сәнғәтенә ғашиҡ булып таралды.


БЕҘҘЕҢ БАСКЕТБОЛИСТКАЛАР – ИКЕНСЕ\n13 Сентябрь 2017, 04:03\nСентябрҙең 7-һенән 10-ына тиклем Сибай ҡалаһының балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә 2003 йылғы һәм унан йәшерәк үҫмерҙәр һәм ҡыҙҙар араһында Башҡортостан Республикаһы беренселегенә баскетбол буйынса ярыш булып үтте.\n“Баскетбол паркеты”нда беҙҙең район намыҫын Юлдыбай ауылы “Батыр” физкультура-сәләмәтләндереү комплексының ҡыҙҙар командаһы яҡланы. Өс көн барған ярышта улар Баймаҡ, Учалы ҡалаларының командалары һәм Сибай ҡалаһының ике командаһы менән көс һынаштылар, матур уйын күрһәтеп, финалға сыҡтылар.\nФинал уйындарында ла һынатманы Юлдыбай ҡыҙҙары. Һөҙөмтәлә Айшат Айытҡолова, Айзилә Айытҡолова, Алина Иҫәндәүләтова, Лиана Рәхмәтуллина, Наҙгөл Ҡотошева, Гүзәл Дәүләтсурина, Рузидә Көҫәпҡолова, Яҙгөл Мөхәмәтова һәм Сөмбөл Ишкилдина составындағы беҙҙең команда икенсе урынды яуланы.\nЙәш баскетболисткаларҙы һәм уларҙың тренеры Ләйсән Ҡоҙашеваны яҡшы һөҙөмтәләре менән ҡотлайбыҙ, яңы уңыштар һәм еңеүҙәр теләйбеҙ!


ИҒЛАН ИТЕЛГӘН АВТОНОМИЯ...\nУл – меңйыллыҡтар һөҙөмтәһе, шаңдауы\nҮҙ тарихын өйрәнеү, белеү, һанлау кешегә нимә бирә? Әйтергә кәрәк, барыһын да. Атай-олатайҙарың үткән юлды, уларҙың ҡылған ғәмәлдәрен белеү ҙә үҙеңдең нимәгә һәләтле булыуыңды аңлауға алып килә. Әхмәтзәки Вәлиди үҙенең “Башҡорт халҡына хушлашыу хаты”нда тарихҡа мөнәсәбәтен түбәндәгесә билдәләй: “...Мин үҙем, боронғоларҙы белгәнлектән, уңышһыҙлыҡҡа осраған сәғәттәрҙә һис бер ваҡыт күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәнем. Иҫкә алынған ҡәүемдәр хөрриәт өсөн ватандарын ҡалдырып киткәндәр, әммә хөрриәт ҡаҙанғандар. Беҙҙең милләтебеҙ, аҡтамыр киҫәге кеүек, тупраҡ араһында бәләкәй генә киҫәге ҡалһа ла, яңынан терелеп, бөтөн баҡсаға таралыр...”\nЯҡыная барған ҡояш нурҙары аҫтында ҡеүәте көндән-көн кәмеп, төньяҡ тарафтарға сигенеүсе ҡыш бабайҙың үксәләренә баҫып, яҙ килә. Йорттарҙың көньяҡҡа ҡараған түбәләренән февраль аҙағында уҡ тәүге тамсылар тамды. Климат алмашыныу касафатылыр – тәҙрәһен аса биреп, офоҡҡа шыуышҡан ҡояшты күҙәткән Cалауат Хәкимов шундай һығымтаға килде. Тәбиғәт оҙайлы йоҡоһонан уянып, аҡ ҡарҙан туҡылған юрғанын һирпеп ебәргәндә, үҙе кеүек малайҙар менән ҡарҙан асыла башлаған түмәләскә күтәрелеп, уйнауын иҫенә төшөрҙө.\nМалайҙар... Һәр ҡайһыһының йөҙ-ҡиәфәте, холҡо айырым асыҡ булып күҙ алдына килә. Йылдар уларҙы төрлө яҡҡа айырҙы. Ҡайһы берҙәре хатта фани донъяла юҡ. Үткән ғүмер – аҡҡан һыу, тип белмәй әйтмәгән боронғолар. ‘’Эх, бер генә көнгә булһа ла ҡайтаһы ине шул йылдарға!’’\nБашҡайыңа кейгән түбәтәйең, тимен,\nТимгел генә тимгел ағы бар.\nҒаҡылдарың камил, буйың зифа, тимен,\nТүрәлеккәй холҡоң тағы бар.\nАвторҙан: Тормош… Кешенең тыуыуы һәм ғүмер гиҙеүе үҙе серле мөғжизә һәм аңлатып булмаған хикмәт.\nБына бала тыуҙы, буй еткереп, тормош һуҡмаҡтарынан атлап китте. Ә ҡайҙа китеп бара, кем йөрөтә уны? Яуап юҡ. Уңа йә туңа, үргә артыла һәм кисеү ала, ҡолай һәм тора


Ҡытай полицияһындағы танышыу эҙемтәһе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n01 февраля 2017 — 16:35 ГТРК «Башкортостан»\nМифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт Дәүләт Педагогия университеты ғалимдарының Кембридж университеты тарихсылары менән бәйләнеше тап ошо мәҙәк ваҡиғанан башлана. Ике уҡыу йортоноң фәнни берекмәләре хеҙмәттәшлеген хәҙер халыҡ-ара килешеү менён нығытты. Гуманитар эҙләнеү ысулдары һәм методологияһы лабораторияһы мөдире Татьяна Леонова педагогия университетының тарихҡа мәкиббән киткән ғалимдарының береһе. Тап ул бронза быуатҡа ҡағылышлы тәрән мәғлүмәттәр табыу маҡсаты менән бынан ете йыл элек Ҡытайға, халыҡ-ара кәңәшмәгә барып көтөлмәгән хәлгә тарый. Кембридж университеты ғалимдарын Башҡортостан биләмәһендәге бронза быуаты өлгөләре ҡыҙыҡһындырһа, беҙҙең тарихсылар ҡиммәтле табылдыҡтарҙы өйрәнеү мөмкинлектәрен киңәйтергә теләй. Радиоуглерод, изотоптар ярҙамындағы ысулдарҙан тыш Англияла ҡомартҡыларҙы палеогенетик кимәлдә тикшереп була. Башҡортостан ере тураһындағы мәғлүмәттәрҙе дөйөм донъя тарихына индереү тәү маҡсаттарҙың береһе, ти лабораторияның ғилми хеҙмәткәре Ия Шутелева. Сит ил ғалимдары барлыҡ табылдыҡтарҙың ысын икәненә үҙе инанырға, документ, адрестарҙы шәхсән тикшергәс кенә ҡабул итергә теләй. Кембридж университеты ҡултамға ҡуйылған килешеүҙе үҙе юллаған. Өфөлә уны раҫлау тантанаһы бер яҡлы күренһә лә тарихи мәғәнәһен юғалтмай. Фәнни хеҙмәттәшлекте ҡағыҙҙа теркәп нығытыу күп йыллыҡ әҙерлек һәм эшмәкәрлек һөҙөмтәһе, ти ғалимдар.Педагогия университеты ғалимдарының сит ил хеҙмәттәштәре менән берҙәм эшмәкәрлеген 142 килешеү көйләй. Ике яҡлы эшмәкәрлек тикшеренеүҙәр һәм эҙләнеүҙәрҙәр һөҙөмтәһен яңы кимәлгә күтәрә.Фәнни эшмәкәрлек тураһында халыҡ-ара килешеү нигеҙендә Башҡортостан ғалимдары быйыл йәй үк Ауырғазы районы Мораҙым ауылы тирәһендәге боронғо кешеләр йәшәгән урында ҡаҙыныу эштәрен Кембридж университеты ғалимдары менән бергә үткәрергә ниәтләй. Табылдыҡтарҙы артабан улар ике яҡ мөмкинлектәрен дә файҙаланып тәрәнерәк өйрәнәсәк.


План-конспект урока по баш.лит | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\nТема: Дуҫлыҡ ҡәҙере\n(М. Кәримдең «Өс таған» повесы буйынса йомғаҡлау дәресе)\nПовесть йөкмәткеһе өҫтөндә эште йомғаҡлау.\nУҡыусыларҙың әҫәр һәм геройҙар араһында мөнәсәбәт тураһындағы фекерен үҫтереү.\nУҡыусыларҙа әҙәп-әхлаҡ, дуҫлыҡ хистәре, дуҫтаға ҡарата хөрмәт, ихтирам тойғолары тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: М. Кәрим портреты, уҡыусыларҙың Ғабдулла, Айҙар һәм Вәзирҙе тасуирлаған һүрәттәре, дуҫлыҡ тураһында мәҡәлдәр яҙылған плакат, компьютер, медиапроектор.\nДуҫлыҡ – йәшәүҙең мөһим\nсығанаҡтарының береһе. Кеше нисек\nкенә етеш, мул йәшәмәһен, үҙенең\nтормошон дуҫтарһыҙ күҙ алдына\nУҡытыусы. Уҡыусылар, бөгөн беҙ дәрестә күренекле башҡорт шағиры, прозаигы, драматургы Мостай Кәримдең «Өс таған» повесын өйрәнеүҙе тамамлап, геройҙарға, уларҙың эш-ҡылыҡтарына үҙ мөнәсәбәтебеҙҙе белдерербеҙ.\n(Экранда М.Кәримдең портреты яҡтыртыла).\nа) Повесть йөкмәткеһе өҫтөндә эш.\nУҡытыусы. Әйҙәгеҙ, балалар, повестың йөкмәткеһен иҫкә төшөрөп алайыҡ. «Өс таған» повесының тәүге бүлегендә ниндәй ауыл тураһында һүҙ бара?\nУҡытыусы. Бөркөтлө ауылының күркәмлеген автор нисек таусирлаған?\n(Яуаптар бирелә, әҫәрҙән өҙөктәр уҡыла, экранда, һүрәтләүгә ярашлы, ауыл тәбиғәте күрһәтелә).\nУҡыусылар. «Бөркөтлө ҡарағас, ҡайын, ҡарағай урмандары менән ҡапланған тауҙар араһында – Урал итәгендә ултыра.\n… Бөркөтлө күрке күлдәр генә түгел. Уның тирәһендә кем уҙарҙан ярашып күккә күлдәр үрләгән тауҙар, тау араларындағы йәшел үҙәндәр, ҡаяларҙан урғылып сыҡҡан шишмәләр, таштан ташҡа һикереп уйнаған ҡоралайҙар, яҙғы шарлауыҡтарҙан көҙгө ҡырауҙарға тиклем тынмай һайраған ҡоштар йәм өҫтөнә йәм өҫтәй. Яҙғы күкрәүҙәр ваҡытында бында тауҙар гөрһөлдәп тора. Әйтерһең, улар үҙҙәре күкте күкрәтәләр. Урмандарҙа беләк йыуанлығы көпшәләр үҫә, аҡландарҙа турғай башы ҙурлыҡ еләктәр бешә. Кеше аяғы баҫмаған түбәләрҙә бөркөттөр бала сығара. Улар йыш ҡына, саңҡ-саңҡ итеп, ауыл өҫтөнән осоп үтәләр. Ана шул бөркөттәр инде бынан күп йылдар әүәл ауылға исем биргәндәр: Бөркөтлө».\nУҡытыусы. Дөрөҫ! Әҫәрҙә ниндәй күлдәр тураһында һүҙ бара, уларҙың матурлығын автор нисек һүрәтләй?\nУҡыусылар. Ҡалҡан, Ҡылыскүл.\n(Уҡыусылар әҫәрҙән өҙөктәрҙе табып уҡый.)\nУҡыусылар. «…Яңы көндөң тәүге нурҙары башта Ҡылыс аръяғындағы бейек текә ҡаяға килеп бәрелә. Шунан һуң, сәселеп, тирә-яҡҡа тарала. Был ваҡыт әле күл, ап-аҡ томандан һырылған йомшаҡ юрғанын баштан-аяҡ ябынып, йоҡлап ята. Таң һарыһы ғына уны рәхәт йоҡоһонан уята алмай, киреһенсә, күл юрғанын тағы ла нығыраҡ бөркәнә төшә. Тик ҡояш үҙе күренгәс кенә, Ҡылыс ҡынынан һурып алынған төҫлө, ялтырай башлай…».\nУҡытыусы. Күлдәрҙең барлыҡҡа килеүе тураһындағы легенданы иҫкә төшөрәйек әле.\nБер уҡыусы легенданы һөйләй.\nУҡыусы. Имеш, борон-борон заманда, Уралда илбаҫарҙан һаҡлағанда, бәһлеүәнгә уҡ тейгән. Ул гөрһөлдәп ергә ауған. Уң ҡулындағы ҡылысы бер яҡҡа, һул ҡулындағы ҡалҡаны икенсе яҡҡа барып төшкән. Ҡалҡан төшкән ерҙә йылы күл, ҡылыс төшкән ерҙә һалҡын күл ҡалҡҡан.\nУҡытыусы. Афарин! Повеста бирелгән серҙәргә бай, мөғжизәле тауҙар нисек атала?\nУҡыусылар. Күкрәктау, Кирәмәт.\nУҡытыусы. Әҫәрҙә улар нисек һүрәтләнә?\nУҡыусылар. «Ҡылыскүл эргәһендәге бейек түбәне Күкрәктау тип йөрөтәләр. Уның төнъяҡ итәктәренә һыйынып үҫәләр. Әйтерһең, улар тауҙарҙы һалҡын елдәрҙән ышыҡлар өсөн шулай итәләр.\nКүкрәктау башына менеп ҡараһаң, күк сите әллә ҡайҙа алыҫҡа күсеп китә. Түбәндә Яйыҡ буйына ултырған Тирмә ауылының йорттары умарталыҡтағы умарталар саҡлы ғына күренә. Ә Урал итәгендәге көтөүселәр яҡҡан усаҡтың төтөнө Шәрифулла төрөпкәһенән сыҡҡан төтөн саҡлы ғына. Тик әллә ҡайҙа ятҡан Кирәмәт кенә аяҙ көндәрҙә ҡараған һайын яҡынайған һымаҡ күренә. Тулҡын-тулҡын булып күтәреп ятҡан бүтән түбәләр араһында уның ғына башы, ҡояшҡа ялтырап, ағарып тора. Йәйге селләгә тиклем унда ҡар ята.»\nУҡытыусы. Повеста әйтелгән: «Ирмен тигән кеше Кирәмәктә менмәй ҡалмаҫ» һөйләменең төп асылы нимәлә?\nУҡыусылар. «Кирәмәт башына менеү тураһында күп малайҙар хыяллана. Ләкин унда менеү өсөн ҡара урмандар, текә ҡаялар, тәрән соҡорҙар аша уралып киткән тар, хәтәр һуҡмаҡ менән бер көн, бер төн барырға кәрәк», - тип әйтелә повеста.\nУҡытыусы. Эйе, тәбиғәт тә, торомш та, кеше алдына һәр саҡ ҙур кәртәләр ҡуя. Уның серҙәрен асыу, ҡаршылыҡтарын еңеп сығыу әҙәм балаһының характерын сыныҡтыра, көслөрәк итә. Кеше үҙе ҡуйған маҡсаттарға ҡыйыу ынтылырға, кәрәк ерҙә көрәшә белергә тейеш.\nб) Геройҙар системаһы өҫтөндә эш.\nУҡыусылар. Повестағы төп геройҙарҙың тышҡы ҡиәфәтен иҫкә төшөрөп, таблица ҡаршыһына дөрөҫ исемдәрен ҡуйығыҙ.\nЭкранда таблица яҡтыртыла.\nЕрән сәсле, һипкелле\nҠуйы ҡара сәсле, ҡылыс танаулы\nЙәмшек танаулы, табаҡ битле, йыуан\nУҡытыусы. Малайҙар күлде ҡотҡарыу өсөн ниндәй план ҡоралар?\nӘҫәрҙән өҙөктө табып уҡыу.\nУҡытыусы. «Өс таған»ға башлыҡты улар ниндәй һынауҙар аша һайлай?\nТест һорауы экранда яҡтыртыла.\nМәргәнлекте тикшереү, көрәштә көс һынашыу, йүгереп ярышыу\nКөрәштә көс һынашыу, белемде тикшереү, йүгереп ярышыу\nЙүгереп ярышыу, белемде тикшереү, мәргәнлекте тикшереү\n«Өс таған»дың барлыҡҡа килеүе, башлыҡ һайлау тураһында ҙур булмаған өҙөк сәхнәләштереү.\nУҡытыусы. Ни өсөн Вәзирҙе «Өс таған»дан сығаралар?\nЯуаптарға ярашлы уҡыусылар фармандарҙы әйтә бара.\nУҡыусылар. 1. Көтөүсе Шәрифулланың һөйәк һаплы бәкеһен урлаған өсөн, ҡараҡ Вәзирҙе «Өс таған»дан сығарып ташларға!\n2. Бынан һуң уға ҡул бирмәҫкә, һүҙ ҡушмаҫҡа!\n3. Бәкене хәҙер үк хужаһына илтеп бирергә. Шәрифулланың аяғына йығылып ғәфү үтенергә. Әгәр ҡаршы килһә, «ҡараҡ» тигән яманатты бөтә ауылға таратырға!\nУҡытыусы. Шәрифулла ағайҙың рәхмәте ни өсөн Вәзирҙе бер бәләнән дә ҡотҡара алмаясаҡ?\nУҡыусылар. Алдашыу, урлашыу насар ғәҙәт була, улар кешене хата юлға баҫтыра.\nУҡытыусы. Эйе, дөрөҫ уйлайһығыҙ. Өсөнсө терәү нисек табыла?\nБүлектән өҙөк тасуири уҡыла.\nУҡытыусы. Малайҙар йылғала ниндәй серле мажараға тап була?\nа Тәүҙә балыҡ арыу сиртә\nб Ауҙан балыҡ сәлдерәләр\nв Мурҙала балыҡтар арта төшкән\nг Мурҙала балыҡ кәмегән\nа) Балыҡтарҙың артыуы ниндәй сергә бәйле?\nб) Повесть аҙағында Вәзир ниндәй малай булып күҙ алдына баҫа?\nв) Башлыҡ ниндәй теләк белдерә?\nУҡытыусы. Эйе, үҙ ғәйебен танып, «Өс таған»ға эскерһеҙ ярҙам итергә тырышҡан Вәзирҙе яңынан үҙҙәренең отрядына кире алырға ҡарар итәләр. Шулай итеп, байтаҡ михнәттәр күргән «Өс таған» яңынан ныҡлап аяҡҡа баҫа. Был юлы ул ҡаҡшамаҫ дүрт терәүгә таяна. Уҡыусылар, һеҙгә ҡайһы малай нығыраҡ оҡшаны һәм ни өсөн?\nв) Яҙма эш.\nУҡытысы. Хәҙер бер бәләкәй эш башҡарайыҡ дәфтәрҙәрҙә.\nI вариант – Ғабдулла, II вариант – Вәзир, III вариант – Айҙар, IV вариант – Яҡупҡа хас сифаттар яҙыу.Терәк һүҙҙәр экранда яҡтыртыла (мәргән атыусы, шәп йүгереүсе, алдаҡсы, ғәҙел, яһил, баҫалҡы, хәйләкәр, ялҡау, маҡтансыҡ, көслө, зирәк, йомарт, ғорур, тоғро, бур, тотанаҡлы, үҙ һүҙле, йыуаш, ярҙамсыл, үҙ һүҙендә тороусан, сабыр).\nБер нисә эш уҡыла.\nг) Мәҡәлдәр менән эш.\nУҡытыусы. Повеста ниндәй мәҡәлдәр телгә алына?\nБаш һау булһа,…\nБалыҡһыҙ күл дә…\nБирәһе килгән ҡолона,…\nУҡыусылар. Ҡуш булыр, һуҡыр күҙ ише, ҡорал эшләр, сығарып ҡуйған юлына, мал табылыр.\nУҡыусылар әйтә, яуаптар экранда яҡтыртыла бара.\nУҡытыусы. Был мәҡәлдәр беҙҙе нимәгә өйрәтә?\nУҡыусылар. Батыр, матур, аҡыллы, эшһөйәр, көслө, сабыр булырға.\nУҡытыусы. Дөрөҫ, балалар! Батырлыҡ менән матурлыҡ, эшсәнлек менән ғәҙеллек йәнәш йөрөй. Беҙ быны Ғабдулла образында, уның эш-ҡылыҡтарында, иптәштәренә булған мөнәсәбәтендә асыҡ күрәбеҙ. Ә Вәзир характерындағы кире сифаттар беҙҙә лә бар. Һәр кеше үҙ холҡондағы кире сифаттарҙы танып, хатаһын төҙәтергә ынтылырға тейеш.\nУҡытытусы. М. Кәримдең «Өс таған» повесында төрлө холоҡло малайҙарҙың уртаҡ маҡсатҡа – яҡшылыҡ эшләргә ынтылыуҙары мажаралар итеп һүрәтләнгән. Ә һеҙ малайҙарҙың яңынан дуҫлашҡанына шатмы?\nУҡыусылар. Эйе, шатбыҙ.\nУҡытыусы. Һеҙҙең өсөн дуҫ кем ул?\nУҡыусылар. Сер һаҡлай белгән яҡын кеше.\nДуҫыңдың уңышына көнләшмәгән кеше.\nАуыр саҡтарҙа бер үҙеңде ҡалдырмаған кеше…\nУҡытыусы. Эйе, уҡыусылар, дуҫлыҡ – ул ҙур төшөнсә. Ул ауыр мәлдәрҙә, етди эштә, юлда, тормош һикәлтәләрен үткәндә беленә, һынала. Ысын дуҫлыҡ ауырлыҡтарҙы еңергә көс бирә, йәшәүгә йәм өҫтәй, дуҫлыҡтың ҡәҙерен белегеҙ. Ысын дуҫ – һинең шатлығыңа ихлас ҡыуаныусы, ҡайғыңды бүлешеүсе кеше. Ул – кешенең таянысы, йыуанысы, күңел терәге, рухи һаҡсыһы.\nДуҫтарың менән дуҫлыҡ ептәрен оҙаҡ йылдарға һуҙыр өсөн бик ябай, әммә фәһемле кәңәштәрҙе иҫтә тотоу мөһим:\nДуҫың һине аңлаһын өсөн, үҙең дуҫыңды аңларға өйрән.\nДуҫыңды аңлауҙың иң ышаныслы юлы – үҙеңде уның урынына ҡуйып ҡарау.\nДуҫыңдан нимәләр талап итерҙән алда үҙең уның өсөн ниҙер эшлә.\nДуҫлыҡ бәйләнештәренең ғүмерле, оҙайлы итеү өсөн, уны һаҡлау мөһим. Һәр берегеҙ уларҙы күңел түрендә ҡәҙерләп йөрөтһә дуҫлыҡ гөлдәрегеҙ бер ҡасан да һулымаҫ, сәскә атыр һәм тормошоғоҙ юлын маҡсатлы, мәғәнәле итер. Дуҫтарығыҙҙың ҡәҙерен белегеҙ!\nЭкранда дуҫлыҡ тураһында мәҡәлдәр яҡтыртала.\n«Айырылмаҫ дуҫыңа ҡайырылмаҫ һүҙ әйтмә»\n«Дуҫлыҡ ашта беленмәй, эштә беленә»\n«Йөҙ һум аҡсаң булғансы, йөҙ дуҫың булһын»\nУҡытыусы. Бөгөнгө һөйләшеүҙәргә таянып, дуҫлыҡ тураһында бәләкәй инша яҙып килергә.\nӘүҙем булғанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт!\nКонспект урока по баш.лит\nКонспект урока в 5 кл.баш .яз\nПоур.план баш.ак .театр .7 кл\n← План-конспект урока по англ яз в 10б диалог-обсуждение План-конспект урока по баскетболу 9 класс →


Президент ҡотлау ебәрҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nПрезидент ҡотлау ебәрҙе\n16:56, 26 июня 2009 Сәйәсәт\n25-27 июндә Балаҡатай районының Ямаш ауылында Төбәк-ара урыҫ йыры һәм таҡмаҡтары байрамы үтә. Унда ҡатнашыусыларға Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов ҡотлау ебәрҙе:\nIХ Төбәк-ара урыҫ йыры һәм таҡмаҡтары байрамында ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы ихлас тәбрикләйем! Был матур байрам йыл һайын Башҡортостандың барлыҡ мөйөштәренән, күп кенә күрше төбәктәрҙән һәүәҫкәр артистарҙы, халыҡтың рухи мираҫын һөйөүселәрҙе һәм дауам итеүселәрҙе йәлеп итә.\nБеҙҙең республика — йөҙҙән артыҡ милләт вәкилдәренең тыуған йорто. Бында башҡорттарҙың, урыҫтарҙың, татарҙарҙың, мариҙарҙың, сыуаштарҙың, удмурттарҙың һәм Башҡортостанда йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың телен һәм мәҙәниәтен, мәғарифын һәм матбуғатын, ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм ижадын үҫтереү өсөн барыһы ла эшләнә. Күптән түгел Өфөлә үткән Башҡортостан халыҡтары Ассамблеяһының II съезында быға айырыуса баҫым яһалды.\nХалыҡ күпләп ҡатнашҡан байрамдар, милли мәҙәниәттәр фестивалдәре һәм конкурстары — Салауат Юлаев көндәре, Халыҡ-ара Аксаков байрамы, Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре, "Дуҫлыҡ моңо" башҡорт һәм татар йырҙары, "Самоцветы Прикамья" фин-уғыр халыҡтары мәҙәниәте һәм сәнғәте фестивалдәре, "Берҙәмлек-Содружество" төбәк-ара фестивале һәм башҡалар тормошобоҙҙа әһәмиәтле урын биләй.\nБыл уңайҙан һеҙҙең матур байрамығыҙҙың да әһәмиәте ҙур. Бөйөк урыҫ мәҙәниәте быуаттар дауамында уртаҡ тормош алып барыу һөҙөмтәһендә Рәсәй халыҡтарының барыһына ла яҡын һәм үҙ. Шуға күрә беҙ Башҡортостанда был башланғысты һәр яҡлап хуплайбыҙ һәм халыҡ йыр сәнғәтен һаҡлаған, пропагандалаған һәм яңыртҡан өсөн тәрән рәхмәт белдерәбеҙ.\nЕребеҙҙә һәр ваҡыт башҡа халыҡтар көйҙәре менән ҡушылып, иҫ киткес симфонияға әүерелеүсе ихлас урыҫ йырҙары һәм шаян таҡмаҡтар яңғыраһын! Байрамда ҡатнашыусыларҙың таланты һәм ижады артабан да Башҡортостаныбыҙҙың һәм Ватаныбыҙҙың рухи байыуына хеҙмәт итһен!\nҺеҙгә ныҡлы сәләмәтлек, именлек һәм бәхет, яңы ижади уңыштар теләйем!"\nТеги: йыр һәм таҡмаҡ, байрам, ҡотлау


- 6 Ч Рулетка. 2. Скачать 6-Ч өсөн Рулетка - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\n- 6 Ч Рулетка. 2. Скачать 6-Ч өсөн Рулетка\nПопуляр ч-хәбәрҙәрҙең һәм интернет-Чат кешеләр менән таныш, рулетка Һәм өҫтәмә ч эшләп һата\nҠуллана аласыз түләргә яҙма һәм Ссылка өсөн, секск менән үҫмер Һөйләшә дауам итә.\nҠушымта, видеосервисдарынан өсөн популяр серияһын Эшләп сығара. Шулай итеп, килә-ч кеше Менән аралашырға теләй. Һәм кеше менән яҡшы бәйләнеш Ысулын һайлау. Текслы чаттар ярҙамында башҡарғанда микрофон Менән аралашыу йәки өҫтәмә. Программа осраҡлы рәүештә һайлап, ә Унан һуң алынған, әгәр һеҙ Түгел, коммуникатор булараҡ, һеҙгә күсә Кем тағы һәм төймәгә баҫығыҙ.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, был музыка ҡоралы Менән бәйле бөтә саралар һеҙ Ағзаһы булараҡ ч мөмкин.\nБыл айырым бүлмә, улар күрһәтә, Сөнки уларҙың күбеһен күреп. Һеҙ ҡасан тамамлағас, биреү идара Итеүҙәрен һораны һәм бындай мөмкинлекте Файҙаланыусы уларҙы наслаждайся был ялыу Файҙаланыусыларҙы мөмкин буласаҡ. Был ҡушымталарҙы файҙаланырға тәҡдим ителә Ч рулетка түгел. Был образ осраҡлы һайланмаған, уны Тормошҡа ашырыу өсөн кәрәк булған Башҡа кеше өсөн һеҙ-камера Һәм микрофон менән был сылбыр Төҙөлөшө менән, һеҙҙең өсөн өҫтәмә Биттәр навигация меню буйынса яуап бирә. Файҙаланыла геолокация ҡатнашыусы илдәрҙең йәшәү Һәм аралашыу теле һәм рулетканы Ҡулланыу өсөн ҡушымталар булмаусылар автомат Менән аралашырға тейеш. Һуң, һеҙ нисек уйындар тамамланғас, Һеҙҙең мөмкин булғандың барыһын да Эшләй, тип теләйем. Исправлено өсөн тәҙрәләр, тәҙрә асып Ебәрә, кәрәк төймәһен һайлағыҙ һәм Төймәгә баҫығыҙ. Уңайлы интерфейс Рулетка ч ҡушымта бар. Иң юғары үҫеш кимәле һәм Техник бүлеге. Шулай уҡ өҫтәмә эшегеҙ йыйылмаһы Тиҙ баҫылып тиҙлек көсһөҙ була.\nФергана осрашыуға Буш ҡала. Фергана-осрашыу Урыны ҡала.\nСредби. Манхајм. Не Датира Сајт филијалата Линија\nчатрулетка видеочивать пар эротическое заможняя ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләп иғлан телефон номерҙары менән танышты рулетка менән бушлай телефон ч рулетка менән телефон ч онлайн 18 онлайн видео чат өлкән ҡыҙҙар өсөн танышыу видео 18 башҡа видеочивать видео менән танышыу сайты


Урманкүл — Башҡорт Википедияһы\n56°13′16″ с. ш. 56°11′55″ в. д.HGЯO\n80 204 816 009\n80 604 416 136\nУрманкүл (рус. Урманкуль) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 147 кеше. Почта индексы — 452887, ОКАТО коды — 80204816009.\n2010 йыл 14 октябрь 147 72 75 49,0 51,0\nРайон үҙәгенә тиклем (Асҡын): 37 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Ҡаҙансы): 2 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 73 км\nБирелə 56 йортта 121 кеше йәшәй, шуларҙың 71-е эшлəп йөрөй, ə 13 — 18 йәшкə тиклем балалар һəм 37 — пенсия йәшендəгелəр. Халыҡ бик әүҙем тормош менəн йәшәй: күплəп мал ҡарай, умартасылыҡ менән шөғөллəнə.\nШуныһы үкенесле, бөгөнгө көндə ауылда фельдшер-акушерлык пункты, мəктəп юҡ, ир — егеттәрҙең күбеһе Себер яҡтарында хеҙмəт һала. Балалар Иҫке Ҡаҙансы мəктəбенə автобус менəн йөрөп уҡый. Ауылда газ булмағанлыҡтан, утынды һатып алырға, йәки үҙҙәренә əҙерлəргə тура килə. Оло быуын кешелəре өсөн был ҡатлаулы, əлбəттə. Шуға күрə ауыл халҡы түҙемһеҙлек менән зəңгəр яғыулыҡ беҙгә лә килеп етəр, тип өмөтлəнə.\nУрманкүл ауылы 1825 йылдарҙа барлыҡҡа килгән. Риүәйәттәр, халыҡ һөйләгәндәр буйынса, шул билдәле: Ҡазан яҡтарынан был яҡтарға бер татар кешеһе килеп сыға һәм Ҡаҙансы башҡорттарынан ер һорай. Ер бирәләр, тик тау башында урман киҫеп кенә ултырырға ҡушалар. Бына шулай Урманкүл ауылы барлыҡҡа килә . Ауылдың нəкъ тау башында терелəй күмелгəн партизандар зыяраты бар.\nБəлəкəй генə Урманкүлдəн Бөйөк Ватан һуғышына 56 кеше китə һəм бер нисәһе генə иҫəн-һау əйлəнеп ҡайта.\nУрманкүл (халыҡ телендə Көтмəҫтау) ауылы район үҙəгенəн 40 километр алыҫлыҡта бик матур урында урнашҡан. Урман-кырҙары елəк-емешкə, бәшмәккә бай. Көтмəҫ тауында ишелеп ер елəге уңа. Бирелə ағып ятҡан Мота һəм Көтмəҫ йылғалары Таныпҡа барып ҡушыла. Шулай уҡ ауыл шишмəлəргə лə бай: Мөслим, Изге шишмə, Əсәлəр шишмəһе һəм башҡалар. Урман аҫты күле, Йәмьяҙ йылғаһы да ауылды йәмләй. Йылғаларҙа ҡыр өйрәктəре ҡышларға ла ҡала. Яҙ көндәрендә йылға-күлдәргə аҡҡоштар ҡайта.\n↑ «Налог Белешмәһе» системаһында Урманкүл ауылы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Урманкүл&oldid=1126439 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:25 16 апрель 2022 үҙгәртелгән.


бушлай аралашыу - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nУларҙың ҡайһы берҙәре менән таныштырып уҡ бирә. Юха, элек аралашҡан кеше булараҡ, бер-береһенән алыҫ урынлашҡан. Ҡағыҙға хат, бандероль һәм оҙатыу былар барыһы ла көндәлек тормошта бер өлөшө булды.Әммә, ризалашығыҙ, һәр ваҡыт шулай булып тора ла коммуникация ысулдарын уңайлы һәм ышаныслы. Быны яҡшы аңлай һәм ул саҡта, шуға күрә телефон барлыҡҡа килә. Әле генә телефон шылтыратыуҙары ярҙамында мөмкин түгел, әммә үҙе һәм күңел. Берҙән-бер етешһеҙлеге шунда, шылтыратыр тип һәр ваҡыт өсөн билдәле бер хаҡ тормошҡа ашырыла. Әлеге ваҡытта интернет менән бушлай ярҙам итеү аралашырға мөмкин. Төрлө мессенджер барлыҡҡа килде, социаль селтәрҙәр. Барлыҡ тағы ҡарарға була, һәм уларға өҫтәмә булараҡ, ул һәр ваҡыт үҙенең телефон ҡуйырға мөмкин. Хатта әгәр һеҙ телефон өҫтәмә билдәләү өсөн компьютер сервис мөмкинлек бирә, компьютер һеҙгә ярҙам менән аралашыуын һаман дауам итә ала.\nСоциаль селтәрҙәр арҡаһында мөмкин булды был.\nФейсбук, Ютуб трансляция, Twitter был ҡушымтаның нисек ярҙам менән аралашыу мөмкинлеге бөтә хәбәрҙәр, шылтыратыуҙар һәм ярҙам менән шулай. Һәм былар барыһы ла һәр бер кеше. Лә популяр булған компьютерҙар ҡуйылған вибер мессенджер. Күпселек осраҡта телефоны менән файҙаланыу ғына ул, был уңайлы мөмкинлеге тураһында хатта шикләнәһе түгел. Скайп бәйләнешенең бушлай иң билдәле ысулдарының береһе булып тора. Был программалар хәҙер бөтә донъяға таралған. Бында функцияһына һәм түләүле буласаҡ, бушлай ҡарай, әммә төп функциялары. Иң ябай һәм киң таралған алыҫ туғандары һәм дуҫтары менән аралашыуҙың был алымын, интернет тиҙлек менән ул ғына сифатына бәйле.Махсус буйынса бушлай телефон аралашмағандар, аралашыу өсөн булдырылған мессенджер телефоны буйынса тиҫтәләгән, ҡайһы бер әммә максималь уңайлы һәм арзан ғына була улар араһында. Компьютер программалары юғары сифаты өсөн вибер телгә алынғандыр инде, әммә ҡулланыуға уңайлы булыуына ҡарамаҫтан, уның телефоны юҡ. Бәлки, һеҙҙең менән аралашҡанда, барыһы ла бушлай, кем вибер ҡуйҙы. Вотсапп күптән барлыҡҡа килһәләр ҙә, әммә ҙур популярлыҡ яулап өлгөргән инде. Уның өҫтөнлөгө шунда, уның телефон батареяларын ҡәҙерләп ҡараны.Уның был күпкә яҡшыраҡ, йәки Скайп Вибер ҡарағанда, был яҡшы ла түгел Андроид клиенттар.\nവീഡിയോ ചാറ്റ് അങ്ങനെ. -\nбашҡа өлкәндәр өсөн теркәлгән танышты видеочить рулетка ҡыҙы 18 башҡа видеочивать теркәлгән рулетка бушлай таныша видео фото веб ч рулетка башҡа ҡыҙҙар менән танышып видео теркәү башҡа ҡыҙҙар менән бушлай видеочить ир-егеттәр танышырға видео башҡа ҡыҙҙар менән бушлай теркәү видео чат видео чат


Машиналар эшләү предприятиеларының импортты алмаштырыу буйынса эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһалды\nКәңәшмәне Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шаронов алып барҙы.\nРеспубликала импортты алмаштырыу буйынса эшмәкәрлек иң тәүҙә бәйләнештәрҙе нығытыуҙан башлана. Дмитрий Шаронов әйтеүенсә, тармаҡ предприятиелары бер-береһенең нимә менән шөғөллөнеүен дә белмәй булып сыға. Мәҫәлән, ҡайһы бер заводтар теге йәки был деталде эшләтеп алыу өсөн илдең икенсе төбәгенә мөржәғәт иткән. Ә ул әйберҙе үҙебеҙҙә үк эшләүҙәре хаҡында хәбәрҙәр булмаған. Хеҙмәттәшлекте нығытыу маҡсатында "Газпром" акционерҙар йәмғиәтенең эшмәкәрлеге өсөн кәрәкле ҡоролмалар һәм хеҙмәттәр презентацияһы үткәрелә. Был тәүге аҙым булһа, бөгөн машиналар эшләү өсөн интернет портал да эшләй башланы, унда сеймал, заказдар, әҙер продукцияны ташыу, һатыу, һирәк осрай торған деталдәр хаҡында мәғлүмәттәрҙе табып буласаҡ. Предприятелар ҡыйбатлы ҡоролмаларҙы бергәләп һатып алырға ла уйлай. Был алым продукцияның үҙҡиммәтен кәметеү мөмкинлеге бирәсәк. Кәңәшмәлә предприятиелар импорты алмаштырыу буйынса уңыштары менән бүлеште, эште камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәрен индерҙе, проблемаларҙы атаны.