Бөгөн төкөләндереү темаһын урналарҙан - таҙа ҡаланың иң кәрәкле һәм талап ителгән атрибутынан башлайыҡ. Һиҙҙегеҙме, баш ҡалала урналар ысынлап та күбәйҙе? Элек ҡулға ҡағыҙ тотоп сәғәттәр буйына йөрөргә мөмкин ине - ахыр килеп, бөтәрләнеп бөткән ҡағыҙ киҫәген кеҫәгә тығырға мәжбүр була инек. Хәҙер Өфө был яҡтан "алғараҡ китте". Бөтә магазиндарҙың эргәһенә кәмендә икешәр урна ҡуйылды, территория ла хәҙер аҙмы-күпме таҙа.\nУрналар ни тиклем күберәк булһа - тротуарҙар шул тиклем таҙараҡ. Шулай ҙа туҡталыштарҙа хәл ҡыуанырлыҡ түгел. Баш ҡала халҡы күҙәтеүенсә, был бигерәк тә һуңғы туҡталыштарға ҡағыла. Мәҫәлән, Черниковка ситендәге "Старт" магазины" туҡталышы. Йыртып алынған иғландар, тәмәке төпсөктәре, көнбағыш ҡабыҡтары - әйтерһең, былар бер-ике көндә түгел, йыл буйына йыйылған...\nШулай уҡ Сипайлово биҫтәһендәге "Академик Королев урамы" туҡталышын алайыҡ. Был территорияла бысраҡ, тип әйтеү генә аҙ. Бында ниндәй генә сүп-сар юҡ, күрәһең, бик күптән йыйыштырылмағандыр. Был тәртипһеҙлектең сығанағы - боролош ҡулсаһында автобустар туҡталышы ойоштороу, бында водителдәр "арып-талып хеҙмәт иткәндән һуң ял итә". Сүп-сар, тәмәке ҡаптарын, бер тапҡыр ҡулланыла торған һауыт-һабаларын шоферҙар бының өсөн тәғәйенләнгән контейнерға түгел, ә туранан-тура аяҡ аҫтына ташлайҙар. Һөҙөмтәлә территория ҡот осҡос - ә бынан, иң элек, урындағы халыҡ яфа сигә бит. Бәлки, шуға күрәлер ҙә бында пассажирҙарҙы туҡталышҡа етмәҫ борон төшөрөп ҡалдыраларҙыр?\nДөрөҫ, был саралар кешеләрҙе ошо урындың тағы бер үҙенсәлегенән - һаҫыҡ еҫтән ҡотҡармай. Атап әйткәндә, туҡталышта (һәм 500 метр радиустағы арала) бәҙрәф еҫе сыға.\nӘйткәндәй, бында ысын бәҙрәф бар, әммә уның ишегендә ҙур йоҙаҡ эленеп тора. "Был күк кабина тәғәйенләнеше буйынса файҙаланыламы һуң?" тигән һорауға туҡталыштағы ларекта эшләүсе һатыусы ҡыҙ оялып ҡына башын сайҡай. Был танауҙы ярырлыҡ "хушбуй" еҫтәре ҡайҙан килеүе аңлашыла - шоферҙар заманса биотуалеттан "тәбиғи" бәҙрәфте өҫтөн күрә, күрәһең.\nБашҡа һуңғы туҡталыштарҙа, ғөмүмән, ҡала буйынса бәҙрәфтәр менән хәл нисек икәнлеге менән ҡыҙыҡһындыҡ. Был һорау менән "Ҡаланы йыйыштырыу буйынса махсус автохужалыҡ" муниципаль унитар хужалығына мөрәжәғәт иттек.\n- Башлыса, биотуалеттар теге йәки был байрам саралары ваҡытында урынлаштырыла, - тип һөйләй хужалыҡтың баш механик бүлеге мастеры Светлана Громова. - Бынан тыш, күсмә бәҙрәфтәр менән баш ҡаланың бөтә асыҡ кафелары йыһазландырылырға тейеш. Был күрһәтмәне үтәү өсөн эшҡыуарҙар беҙгә мөрәжәғәт итә. Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, уларға кәрәкле ҡорамалдар бирәбеҙ һәм уларҙы таҙартыу, йыйыштырыуҙы тәьмин итәбеҙ.\nӘйткәндәй, беҙҙең биотуалеттар автотранспорттың һуңғы туҡталыштарында ла тора, шул иҫәптән һеҙ һөйләгән "Королев урамы" туҡталышында ла. Ләкин шәхси кафеларҙағы кеүек, беҙҙең компетенцияға туалетты урынлаштырыу һәм уны хеҙмәтләндереү генә инә. Шоферҙарҙы беҙ уның менән файҙаланырға мәжбүр итә алмайбыҙ.\nҠайһы бер граждандар теләгәнсә, бушлай йәмәғәт бәҙрәфтәре идеяһына килгәндә, үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ, бер көн файҙаланғандан һуң бындай бәҙрәфтәр ниндәй хәлгә киләсәк? Шунда уҡ ҡолаҡҡа ятмаған һүҙҙәр яҙып бөтәсәктәр, форточкаһын ҡайырып аласаҡтар, ишеген емерәсәктәр. Етмәһә, был биотуалеттар ҡышҡы ваҡыт өсөн тәғәйенләнмәгән.\nЙәмәғәт бәҙрәфтәре менән хәл аҙмы-күпме асыҡланды. Улар ҡалала юҡ һәм, ихтимал, булмаясаҡ та. Шуға күрә һөйләшеүҙе икенсе йүнәлештәрәк дауам итәйек, ә бының өсөн танышым Татьянаның һөйләгәнен тыңлайыҡ.\n- Көнкүреш техникаһы магазины эргәһендә һәр ваҡыт арба һөйрәтеп асарбаҡтар йөрөй. Ишектән алыҫ түгел - "стихиялы" сүп-сар соҡоро, унда магазин хеҙмәткәрҙәре сүп-сарҙарын өҫтәп ырғытып тора. Ә бына сығарып түгергә ашыҡмайҙар! Бындай мөнәсәбәтте күреп, был магазинға инге лә килмәй! - тип йәне көйә ҡыҙҙың.\n- Дим районындағы Үҙәк урамда ла контейнерҙарҙан сүп-сар даими сығарылмай, - тип һөйләне Дим районында йәшәүсе Сергей.\nБындай миҫалдарҙы байтаҡ килтерергә мөмкин. Ҡайҙалыр территорияны төҙөкләндереү проблемалары тиҙ хәл ителә. Мәҫәлән, мәҡәләне сығарыуға әҙерләгәндә көнкүреш техникаһы магазины үҙ территорияһын таҙартыуы асыҡланды. "Королев урамы" туҡталышындағы хәл төҙәтеп булмаҫлыҡтыр, күрәһең. Ниндәй сара күреп ҡарарға мөмкин һуң? Берҙән-бер юл юл - даими ҡала өмәләре үткәреү микән ни? Дөрөҫөн әйткәндә, халыҡ бит быға ынтылып та тормай. Был айҡанлы Өфө ҡала округы хакимиәте Торлаҡ хужалығы һәм төҙөкләндереү идаралығының ҡаланы төҙөкләндереүгә контроль бүлеге белгесе Ирина Юрлова бына нимәләр һөйләне:\n- Граждандарҙың был мәсьәлә буйынса ялыуҙары ҡаралғайны инде. Ләкин шоферҙарҙы тәрбиәләп булмайҙыр, күрәһең. Район хакимиәте тарафынан күпме күрһәтмә бирелде, әммә файҙаһыҙ. Хәл үҙгәрмәй, ә насарая ғына.\nҒөмүмән, һуңғы туҡталыштарҙа сүп-сар - ул таралған проблема. Ләкин был осраҡта хәл итеү юлы бар. Тиҙҙән боролош ҡулсаһы Королев урамынан Жуков һәм Гагарин урамдары сатына күсереләсәк. Әлеге ваҡытта "Өфө юл төҙөлөшө" ойошмаһы унда төҙөлөш эштәре алып бара ла инде, уны быйыл 1 декабргә тапшырыу планлаштырылған. Ә туҡталышты төҙөкләндереүгә был юлы шәхси бизнесмен тотонасаҡ, һәм ул бындағы тәртип өсөн дә яуап бирәсәк. Эшҡыуарҙың планында - туҡталышта водителдәр өсөн ял бүлмәһе, ашхана һәм бәҙрәфтәр менән диспетчер пункты төҙөү. Был мәсьәләне хәл итер, тип уйлайым.\nҠаланы төҙөкләндереү буйынса күп проблемалар хәҙер шәхси эшҡыуарҙарҙы йәлеп итеп хәл ителә. Был насармы, яҡшымы - ваҡыт күрһәтер. Ә әлегә шәхси яуаплылыҡ тураһында ла онотмаҫҡа тырышайыҡ - туҡталышта торғанда ҡулығыҙҙағы ҡыйҙы аяҡ аҫтына ташлағансы, уны урнаға илтеп һалайыҡ.


30 сентябрь » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Бөгөнгө юбилярҙар » 30 сентябрь\n30.09.2019 30 сентябрь\nҒәзиев Ислам Гәрәй улы (30.09.1929), хеҙмәт ветераны. 1949—1989 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой»» тресының ер ҡаҙыу эштәре буйынса махсуслашҡан идаралығының экскаватор машинисы һәм бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). СССР-ҙың газ сәнәғәте отличнигы (1974). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Ҡорманай ауылынан.\nРизван Хажиев (30.09.1939—27.10.2013), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-филолог, журналист һәм яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының XII саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1990—1995). Филология фәндәре кандидаты (1987), доцент. 1969 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡортостан Республикаһының (1991) Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (1999) һәм Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2004) премиялар лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Һөләймән ауылынан.\nЙомағолов Гәрәй Миңлеғәли улы (30.09.1959), педагог, мәғариф өлкәһе эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1997—2002 йылдарҙа Бөрйән районы мәғариф бүлеге етәксеһе, 2009 йылдан —Иҫке Собханғол мәктәбе директоры. Район Советы депутаты. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010). Сығышы менән ошо райондың Яңы Собханғол ауылынан.


“Йөрәгемде балаларға бирәм!”\n2007 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы тәрбиәгә алған ғаиләләрҙең республика конкурсын уҙғарыу тураһындағы Указға ҡул ҡуйғайны. Был конкурс 2013 йылдан алып өс йылға бер тапҡыр уҙғарыла килә. Күптән түгел районыбыҙҙың төрлө ауылдарында йәшәгән һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы үҙҙәренә тәрбиәгә алған 4 ғаиләһе ра-йон мәҙәниәт һарайы сәхнәһенә конкурсҡа йыйылды. Фойела балаларҙың һәр төрлө ҡул эштәренән әҙерләнгән бай йөкмәткеле күргәҙмә урын алғайны.\nРайоныбыҙҙа ата-әсәһе ҡарауынан мәхрүм ҡалған 55 ҡабул ителгән һәм 65 опекун ғаиләһендә 170 бала тәрбиәләнә. Был ғаиләләр районда уҙған конкурстарҙа ғына ҡатнашып ҡалмай, ә республика кимәлендә лә районыбыҙҙың данын яҡлайҙар. Бына, мәҫәлән, 2007 йылда Таш-Аҫты ауылынан үҙҙәренең 5 балаһы янына 5 сабыйҙы ҡабул итеп алған Таңгөл менән Раил Ҡаранаевтар республика конкурсында “Иң яҡшы ҡабул иткән ғаилә” номинацияһында билдәләнеп, БР Президенты грантын яулай. 2009 йылда иһә Альмира менән Павел Смирновтар (6 бала ҡабул ителгән, 2 бала уллыҡҡа алынған) 1-се урын яулап, БР Мәғариф министрлығының Дипломына лайыҡ була. Әйткәндәй, Смирновтар ғаиләһе 2008 йылдан ата-әсә ҡарауынан мәхрүм балаларҙы үҙ ҡанаттары аҫтына алып тәрбиәләйҙәр. Ошо йылдар арауығында уларҙың мәрхәмәтле йортонда 16 бала (6-һы – хәҙер өлкән йәштә) һыйыныр урын тапҡан. 2010 йылғы конкурста Баҡраҡ ауылынан Лилиә менән Ғайса Күскилдиндар (3 бала тәрбиәгә алынған, үҙҙәренең 2 балалары бар), 2013 йылда Аҡкүл ауылынан Надия менән Александр Костылевтар (тәрбиәгә 8 бала алғандар, 4 балалары бар) ҡатнашты. Ә Аҡкүл ауылынан тәрбиәгә 5 бала алған Римма менән Валерий Самковтар ғаиләһе “Башҡортостан Республикаһында иң яҡшы алыштырыусы ғаиләләрҙең Аллея-Кенәгәһенә” индерелә.\nАта-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған ғаиләләрҙең “Йөрәгемде балаларға бирәм!” ра-йон конкурсына Ҡауарҙы ауылынан Таһура Байназарова 2015 йылда тәрбиәгә алған ике бала – 10 йәшлек Ләйсән Байдәүләтова һәм 15 йәшлек Рәшит Вафиев менән килгән. Яугилде ауылынан Гөлнур менән Ким Ғәлиәхмәтовтар үҙҙәренең 14 йәшлек ҡыҙҙары Эльвина янына 2011 йылда өс бер туған Малышеваларҙы тәрбиәгә алған: Лианаға - 18, Элинаға - 17, Каринаға 11 йәш. Красноусолдан Римма менән Фәрит Ғибаҙуллиндар тәрбиәгә алған ағалы-һеңлеле Андрей (15 йәш) менән Сабина (11 йәш) Романовтар, 7 йәшлек Ульяна Синицина һәм үҙҙәренең 15 йәшлек ҡыҙҙары Наҙгөл менән, ә Сәйетбаба ауы-лынан Гөлдәр менән Флүр Фәхриевтар 6 йәшлек Владислав Солтанов һәм 10 йәшлек Алһыу Сабитова менән ҡатнашты.\nКонкурстың һәр бер һынауын ғаиләләр үҙенә генә хас оҫталыҡ менән үтте. Башта тамашасыларҙы үҙҙәре менән таныштырҙылар. Артабанғы һынауҙа балаларҙың ижади һәләттәре сағылыш тапты. Ҡауарҙынан Ләйсән менән Рәшит тасуири итеп шиғыр һөйләне, Сәйетбабанан Алһыу атаһы менән үҙенсәлекле бейеү башҡарҙы, Красноусолдан Наҙгөл, Сабина, Ульяна, Андрей бергәләшеп эстрада бейеүен тамашасылар хөкөмөнә сығарҙы, Яугилденән килгән ҡыҙ татар бейеүен башҡарҙы. Бәйгенең һуңғыһында һәр ғаиләнән бер бала музыка оҙатыуында “мунсала йыуынып” үҙенең артислыҡ һәләтен дә күрһәтте.\nЯрыштар ғаиләләргә ҡабул итеп алынған балаларҙың сығыштары менән үрелеп барҙы. Смирновтар ғаиләһендә тәрбиәләнеүселәрҙең “Бибика” төркөмө - бейеү, Гөлсинә Закирова йыр башҡарҙы. Шулай уҡ мәҙәниәт һарайынан Рәмил Ҡотдосовтың, вокал ансамблдең “Атай йорто”, сәнғәт мәктәбе уҡыусыһы Лина Йомағолованың, Табындан 5 йәшлек Агата Аванесяндың йырҙары, Балалар ижады үҙәге бейеү коллективының, “Миләшкәй” балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәренең бейеүҙәре, бәләкәс Алмаз Хөсәйеновтың шиғыры конкурсҡа биҙәк өҫтәне.\nРайон хакимиәте, опека һәм попечителлек бүлеге ярҙамында ойошторолоп уҙғарылған конкурс тамам. Фәхриевтар – 1-се, Ғәлиәхмәтовтар – 2-се, Байназаровтар 3-сө урынға лайыҡ булды. Гран-приҙы Ғибаҙуллиндар яуланы, тап был ғаилә рес-публика конкурсында ҡатнашыу хоҡуғы алды. Ғаиләләргә Дипломдар һәм ҡиммәтле, иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.


Һайлау көнө тураһында ғәҙәти булмаған һигеҙ һорау // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nҺайлау көнө тураһында ғәҙәти булмаған һигеҙ һорау\n13:46, 4 сентября 2018 Сәйәсәт\nҺайлау көнө тураһында ғәҙәти булмаған һигеҙ һорау Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 4 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБерҙәм тауыш биреү көнөнә аҙнанан аҙыраҡ ваҡыт ҡалды. «Башинформ» агентлығы тауыш биреү көнөндә нимә эшләргә ярай-ярамай тигән һорауҙарға яуаптарға әҙерләне.\nРеспублика йәшәүселәр теркәлгән урындан ситтә нисек тауыш бирергә, тауыш биреү өсөн ниндәй документ кәрәк һәм тауыш биреү графаһында крестик урынына йөрәк ҡуйырға яраймы-юҡмы икәнлеге тураһында белә ала.\nЭксперттар һайлаусы тауыш биреү бюллетенен боҙған осраҡта нимә эшләргә кәрәклеге хаҡында һөйләр. Бюллетенде тултырғанда хата китһә, һайлаусы бюллетень биргән участка һайлау комиссияһы ағзаһына мөрәжәғәт итергә һәм яңыһын алырға тейеш.\nҺайлау йәшниген кемдәрҙең өйөнә алып киләләр һәм тауыш биреү һөҙөмтәләрен ҡайҙа ҡарарға мөмкин — ошо хаҡта «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының махсус мәҡәләһендә уҡығыҙ.


Биттәр : # « 153 154 155 156 157 158 159 160 161 » #\nПроектта ҡатнашыусылар - Өфө ҡалаһынан стоматолог Тимур, Нефтекаманан йәш эшҡыуар, әзербайжан Аладдин, БДУ аспиранты Ирина, йәш журналист Софья, ӨДАТУ аспиранты, музыкант, Мадагаскарҙа тыуған Селестин Жульен башҡорт телен өйрәнде.\nЕГЕТ КЕШЕНЕҢ ЕТЕ ҺӨНӘРЕ ЙӘКИ ИЛЬЯСТЫҢ ЕҢЕҮСЕ БУЛҒАНЫ\n"Сулпылар" Республика телевизион конкурсын зәңгәр экрандарҙан күҙәтеп барыусыларға Ильяс Ҡотоев яҡшы таныш. Башҡорт халыҡ йыры "Урал"ды башҡарып, моңло тауышы менән тәүге турҙа уҡ баһалама ағзаларын хайран иткән Ильястың "Ҡара юрға", "Башҡортостан", "Еҙ ҡыңғырау моңдары" йырҙары ла киң билдәлелек алды. Шуға ла 2014 йылдағы "Сулпылар"ҙың еңеүсеһе исеменә тап уның лайыҡ булыуы бер кем өсөн дә көтөлмәгән хәл булманы.\nТаланттар төйәгендә, Баймаҡ районы Буранбай ауылында йәшәгән Ильяс Ҡотоев һәр яҡлап уңған егет булып сыҡты. Райондың балалар ижад үҙәгенең Буранбай мәктәбендә эшләп килгән "Йыраусы" вокал студияһы етәксеһе Фәррәх Аралбаев әйтеүенсә, ул йырлай ҙа, "Еҙ үксә" өлгөлө балалар бейеү ансамблендә бейей ҙә, ҡурайсылар студияһында ҡурайҙа уйнарға ла өйрәнә. Спорт менән дә дуҫ, бигерәк тә өҫтәл теннисы менән ныҡлап шөғөлләнә. Тап ошо уңыштары өсөн бирелгән путевка менән йәйге каникулда Ҡырымға барып ял итеп ҡайтҡан. "Беҙҙә йырлай белмәгән кеше юҡ бит ул, Буранбай сәсәндең тыуған ауылында хәҙерге көндә уның нәҫелен дауам итеүсе ейәндәре йәшәй. Улар тәбиғи һәләттәре менән мәшһүр сәсәндән бер ҙә ҡалышмай. Ильяс та боронғо йырҙарҙы оҫта башҡара", - ти йәш йырсының тауышын үҫтереүгә ҙур өлөш һалған педагог. Ҡыҫҡаһы, етмеш үк булмаһа ла, Ильястың һөнәрҙәре хәҙер байтаҡ ҡына. Әммә үҙе был турала артыҡ һөйләп, маҡтанып тороуҙы кәрәк, тип тапманы, ахыры. Егет һүҙе бер була, ти халыҡ, "Ҙур үҫкәс, йырсы булам", - тип өҙөп кенә әйткәс, киләсәктә халҡыбыҙҙың моңло йырҙарын данлаясаҡ тағы бер йырсыбыҙ үҫеп килеүенә беҙ ҙә шатландыҡ.\nАстрологтар киләһе йылды Күк (Йәшел) Кәзә йылы тип билдәләй. Был йыл ауырлыҡтарҙы еңеү йылы булыр, ахыры. Кире йоғонто яһаусы Марс ҡатмарлы геополитик ситуация тыуҙырасаҡ, бының менән һәр алдынғы дәүләт осрашасаҡ. Ҡытай календары буйынса, Кәзә аҡыл, ихтыяр көсө символы. Шул уҡ ваҡытта ул мәкерле хайуан да.\nҮҫеш йәһәтенән, йыл асыштарға, яңы һәләтле шәхестәрҙең күбәйеүенә бай буласаҡ. Сәнәғәт үҫешәсәк, шулай уҡ ғилми өлкәлә алға китеш булыр. Сәйәсәттә лә мөнәсәбәттәр киҫкенләшеүе бар. Күптәрҙә көнкүреш ҡыйынлыҡтары өҫкә ҡалҡып сығыр. Һәр кем матди хәлен яҡшыртырға тырышһа ла, ҡапыл ғына яҡшы тормош килмәҫ. Аҡсаны банктарҙа һаҡлау шулай уҡ хәүефле. Йылдың хужаһы уңлы-һуллы аҡса туҙҙырыусыларҙы ла яратмай.\nАстрологтар раҫлауынса, был йылда хыял диңгеҙендә йөҙөүгә ҡарағанда, алдыңа дөрөҫ маҡсаттар ҡуйып йәшәү күпкә уңышлыраҡ буласаҡ. Кемдәндер ярҙам көтөүселәрҙең өмөтө аҡланмаҫ, ахыры. Барыһы ла үҙегеҙҙең көсөгөҙҙән, тырышлығығыҙҙан торған эштәр еңелерәк башҡарыласаҡ. Был йыл белем алыу, квалификацияны камиллаштырыу, уйҙағы пландарҙы тормошҡа ашырыу мәле. 2015 йылда аҡыл талап ителгән һөнәр эйәләренең - аналитик, сәйәсмән, уҡытыусыларҙың эше алға китәсәк. Ижади һөнәр эйәләре лә бөтөн уйҙарын тормошҡа ашыра алыр. Йылҡы йылы менән сағыштырғанда, Кәзә йылы тынысыраҡ үтер. Кәзә шәп, йылғыр хайуан, шуға ла был йылда тиҙлек мөһим.


«Ул тормошто яратты»\n25 Ноябрь , 11:47\nТуғандары 31 йәшлек яҡташыбыҙҙың үлем сәбәбен белергә теләй.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 21 ноябргә ҡарай төндә 31 йәшлек Кристина Архитектор Кәлимуллин урамындағы йорттоң 18-се ҡатынан ҡолап төшөп һәләк булған. Ғәҙәттән тыш хәл «Уфанет» компанияһының күҙәтеү камераһына эләккән.\nРаҫланмаған мәғлүмәттәргә ярашлы, быға егете менән араны өҙөүе сәбәпсе булыуы ихтимал. Был ваҡытта әхирәте уның янында булған, ул Кристинаны ауыр уйҙарҙан арындырырға тырышҡан. Ләкин барыһы ла бушҡа ғына.\nКристинаның бер туған ағаһы әйтеүенсә, ул ишле ғаиләлә тыуып үҫкән: биш ағаһы, ике апаһы бар. Әсәһе күптән вафат, атаһы ауылда йәшәргә ҡалған, бөтә балалары ла тиерлек Белоретта төпләнгән, ә Кристина апаһы менән Өфөлә йәшәгән.\n📣 «Хәҙер беҙ алтау. 16 йәшендә ҡустым токтан һуғылып үлгәйне, хәҙер бына һеңлебеҙ. Беҙ, өлкәнерәк балалар, Белоретта тыуғанбыҙ, Кристина Силәбе өлкәһендә донъяға килде. Уның үҙенә ҡул һалыуына ышанмайбыҙ, бер ниндәй ҙә сәбәп юҡ ине. Ул тормошто яратты! Өфөлә фатир һатып алырға ярҙам иттек, эше, фатиры бар, үҙен ҡарап йөрөнө — барыһы ла тәртиптә ине, — тине Кристинаның бер ағаһы. — Егете менән ташлашыуына килгәндә, мин бер ни ҙә әйтә алмайым. Өфөлә ул күберәк апаһы менән аралашты».\nТуғандары Кристинаны Белоретта, өләсәһенең ҡәбере янына ерләгән. Хәҙер уларға Кристинаның үлем сәбәбен асыҡлау мөһим.


Материалы за Декабрь 2016 года » Страница 3 » "Урал" гәзите\n12-12-2016, 12:42 / ---\nТыуған көнөң менән, Тимер юл!\nБыл тормошта һәр кем күңеленә хуш килгән, кешеләргә шатлыҡ килтергән эш табырға теләй. Тап шуның өсөн балаларҙы төрлө һөнәрҙәр менән таныштырыу мөһим. Беҙҙең балалар баҡсаһында кескәйҙән үк һөнәри йүнәлеш буйынса тәрбиә бирелә. Тимер юл ауылында йәшәгәс, күпселек ата-әсәләр тимер юлында эшләй. Шуға ла балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәре был һѳнәр менән таныштырыуҙы маҡсат итеп ҡуйған. Күптән түгел “Рәсәй тимер юлының тыуған көнө” тигән матур сара уҙғарҙыҡ. Байрамға тимер юлында эшләгән ата- әсәләрҙе, хеҙмәткәрҙәрҙе саҡырҙыҡ. Балалар һәм ҡунаҡтар өсөн музыкаль уйындар ойошторҙоҡ. Сараны алып...\n6-12-2016, 15:54 / ---\nӘүҙемдәргә бәхет йылмая\nНоябрҙең һуңғы кѳндәрендә гәзиткә яҙылыусылар араһында “Бәхетле авто” уйыны ойошторолдо. Унда 2017 йылдың тәүге ярты йыллығына “Урал” гәзитенә яҙылған һәм квитанцияларының күсермәһен мѳхәрририәткә тапшырған гәзит уҡыусылар ҡатнашты. “Бәхетле авто” уйыны еңеүселәрен билдәләү ѳсѳн Белорет районы һәм Белорет ҡалаһы үҙйѳрѳшлѳ машиналарҙың һәм техниканың башҡа тѳрҙәренең техник торошон күҙәтеү буйынса дәүләт инспекцияһы начальнигы Зәбир Мѳхәррәм улы Ҡазинды саҡырҙыҡ. Шулай итеп, Зәбир Ҡазиндың “еңел” ҡулы менән был уйындың еңеүселәре билдәләнде һәм беҙ уларҙы мѳхәрририәткә саҡырып, бүләктәрҙе...\n6-12-2016, 15:52 / ---\nӨфөлә республика “Селтәр” (беҙҙә “Һаҡал”) конкурсы уҙҙы Был конкурсҡа беҙҙең райондан 7 кеше барырға тейеш булһа ла, 5 кеше генә бара алды. Инйәрҙән Шәрғиә Яҡшыдәүләтова, Зөлфиә Бәҙретдинова, Рафиға Ғәлиуллина, ҡаланың 18-се мәктәбенән башҡорт теле уҡытыусыһы Гөлфиә Ғәлиәхмәтова, Аҙналынан башҡорт теле уҡытыусыһы Айһылыу Сәмситдинова ҡатнашты. Ошо байрамда ҡатнашҡан Инйәр ағинәйҙәре етәксеһе Шәрғиә Исмәғил ҡыҙынан тәьҫораттары менән уртаҡлашыуын һораныҡ....


Редакциянан килгән хат ине ул. Быныһы инде икенсе хат. Юбилей алды йөкләмәләрен үтәүҙә совхоз хеҙмәтсәндәренең уңыштары хаҡында яҙыуҙы һорап ебәрелгән хат ине ул. Эйе, әле ҡасан ғына иң артта һөйрәлгән хужалыҡ һуңғы йылдарҙа районда ғына түгел, республика күләмендә лә алдынғылар рәтенә күтәрелде. Халыҡтың көнкүреш шарттары ла күҙгә күренеп яҡшыра. Әле ҡасан ғына уның «Байрамғолдоң байрамһыҙ көндәре» мәҡәләһе күпме шау-шыу тыуҙырғайны. Һис шикһеҙ, алдынғылар тураһында яҙырға кәрәк, әммә бөгөн нишләптер ҡулға ҡәләм алаһы килмәй. Материалдар ҙа тупланған. Ана, Байрамғол бүлексәһе һауынсыһы Мәхмүҙә Шәрипованың яңы ғына түшенә «Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ» орденын тағып төшкән фотоһы ла шунда уҡ ята. Тик баштағы ниндәйҙер буталсыҡ уйҙар һис тә ташлап китәһе килмәйҙәр…\nӨй һалҡынайып киткәндәй булды. Әсмә апай иңенә ҡалын мамыҡ шәлен һалды ла, тәҙрә алдына килеп баҫты: «Төш тә етеп килә икән, оҙаҡламай улым да ҡайтып керер, ә мин сәй ҙә ҡуймағанмын», - тип тәҙрә быялаһындағы быуҙы һөртөп, тышҡа ҡараны. Унда һаман шыбыр-шыбыр ямғыр яуа. Бына бер төркөм балалар шау-гөр килеп, тәҙрә алдынан үтеп киттеләр. Көсөк, Сораман ауылдары балалары дәрестән ҡайталар. Күпме йылдар инде улар мәктәпкә килгәндә лә, ауылдарына ҡайтҡанда ла уның өйө алдынан үтәләр. Яҙын-көҙөн Яйыҡ йылғаһын Өскисеү аша иртәһен-кисен кисеп сығалар, ҡайтҡанда ла йәйәүләп үтәләр. Зарлана ла белмәй бит үҙҙәре! Эх, балалар, балалар! Барыбер ни тиклем бәхетлеһегеҙ һеҙ! Ә беҙгә бит бының бер өлөшө лә теймәне. Ни тиклем ҙур тәжрибә туплаған юғары белемле уҡытыусылар уҡыта һеҙҙе, ә ул йылдарҙа? Уҡый-яҙа белгән 14-15 йәшлек уҡытыусылар Совет иленең беренсе ҡарлуғастары ғына ине бит улар. Һеҙ бит әле был тормоштоң нисек башланыуын да белмәйһегеҙ, белһәгеҙ ҙә, тик китаптан уҡып ҡына йә ололарҙың һөйләүе буйынса ғына. Әҙме ҡорбандар талап итте ул, әҙме ҡан ҡойолдо?!\nӘ һеҙ көләһегеҙ, шатланаһығыҙ, был турала күҙ алдына ла килтерә алмайһығыҙ. Бәлки шулай хәйерлерәктер? Юҡ, һеҙ белергә, уҡып булһа ла белергә тейешһегеҙ…\nМәктәп! «Мин мәктәпкә барам!» «Мин уҡыйым!» Ни тиклем ғорурлыҡ ошо һүҙҙәрҙә.\nЭй һөйөклө изге мәктәп,\nАшҡынам һиңә табан.\nҺин яғымлы, һин матурһың,\nҺин ғәзиз мең мәртәбә.\nҺин ғилемдең шишмәһе,\nРухымды һуғарған да һин,\nЙәмле, ләззәтле матур уй\nҺалған да һин.\nҺиндә бит нур, һиндә бәхет,\nЭй сәғәдәт баҡсабыҙ.\nЕтте тупланыр ваҡыт, тип\nИнде түҙмәй йәш йөрәгем,\nҺин һөйкөмлө, һин баһалы,\nҺин ғалим мең мәртәбә.\nТуҡта, ниндәй шиғыр һуң әле был? Үҙенең тәүге тапҡыр яҙа башлаған шиғырҙарының береһе түгелме һуң?\nӘсмә апай ниҙелер иҫенә төшөргәндәй, тиҙ генә иңенән шәлен алып, ултырғыс артына элде лә, стенала эленеп торған карточка рамына үрелде. Уның артынан ярайһы уҡ таушалып, һарғая-иҫкерә башлаған ҡалын дәфтәрен килтереп сығарҙы. Өҫтәл артына барып ултырып, яйлап ҡына күҙлеген кейҙе лә, үтә ҡәҙерле әйбергә тотонған кеүек ҙур һаҡлыҡ менән дәфтәрҙең тәүге битен асты. Ысынлап та, үтә ҡәҙерле дәфтәр уның өсөн. Әле 15 кенә йәшендә, башлап Ахун мәктәбендә уҡыта башлаған сағында, ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы исеменән бер үҙе айына ике тапҡыр сығарып килгән «Ирек йондоҙо» журналы һандары бит был. 1919-1920 йылдарҙың иҫтәлеге, шулай булғас нисек ҡәҙерләмәйһең инде. Ул ваҡытта әле башҡорт теленең үҙ яҙмаһы ла юҡ ине, шул сәбәпле ғәрәпсә яҙырға тура килде. Журналдың рәссамы ла, мөхәррире лә, яҙыусыһы ла, хәбәрсеһе лә үҙе булды. Журнал тышлығының иң башына «Берләшегеҙ, башҡорт-татар ҡатын-ҡыҙҙары» тип, ә унан түбәнерәк матур итеп «Ирек йондоҙо» һәм:\nБыл - беҙҙең күңелдә\nБыл - беҙҙең киңлек теләп\nТипкән йөрәктәге уйҙар.\nБыл - фәҡәт ҙур инҡилап\nЙөрәкте тибрәткәндә бик,\nЙәш күңелдәрҙән сығып\nБәйләнгән бер изге букет, -\n- тип яҙып ҡуйылған. Яҙырға ҡараһы ла булманы бит ул саҡта. Һөткә ҡором болғап ҡара яһап алырҙар ине. Журналға төрлө исемдәр аҫтында үҙенең шиғырҙарын яҙыр, мулла-байҙарға ҡаршы көләмәсле мәҡәләләрен, йәш Совет республикаһының яңы тормош төҙөүҙәге уңыштары хаҡында яҙып, китапханаға илтеп тапшыра ине. Был журналды бер генә кеше сығарыуын китапханасынан башҡа һис кем белмәй ине. Ә ниндәй болаш була торғайны ул журналды тотоп уҡыр өсөн! Ахыр сиктә сиратҡа яҙыла торғайнылар.\nЭй, тынғыһыҙ ғүмер! Һин тын ғына ағаһың да, ҡапыл таштар ватып, урғылып аҡҡан шарлауыҡҡа әйләнәһең, алдан ҡоролған хыялдарҙы селпәрәмә килтереп, бөтөнләй башҡа йүнәлештә аға башлайһың. Бына бит яңы тормош башланыуына ярты быуат ғүмер уҙҙы, ә барыһы ла кисә генә булған кеүек күҙ алдынан уҙалар. Хәҙер, күр, ниндәй матур тормошта йәшәйбеҙ, әҙме юғары белемгә эйә булған кешеләр тик үҙебеҙҙең ауылда ғына иҫәпләп бөтөрлөк түгел. Ә ул йылдарҙа нисек ине һуң?\nТағы ла 20-се йылдарҙағы ваҡиғалар Әсмә апайҙың күҙ алдынан, кино таҫмаһындай, берәм-берәм үтә башланылар. Бына, бер төркөм ауыл ҡарттарын эйәртеп, кәзә һаҡалдарын һелкә-һелкә, таяҡ менән ҡоралланып хәлфә, мулла һәм уның ҡуштандары 15 йәшлек уҡытыусының өйө янына туҡтайҙар. Һәм уны динһеҙлектә ғәйепләп, ауылдан ҡыуыу менән янайҙар, уҡытыуын ташлауҙы талап итәләр. Әммә ул был талаптарҙы үтәргә ризалыҡ бирмәй. «Динһеҙ, иманһыҙ!», «Таш менән бәргеләп үлтерергә кәрәк үҙен!», «Ауылдан ҡыуырға!» - тағы әллә ниндәй әшәке, ләғнәт һүҙҙәре яуа йәш бала йөҙөнә. Ул ирекһеҙҙән ҡулдары менән ҡолаҡтарын баҫа. Ошо килеш байтаҡ ултырғандан һуң, йәнә дәфтәр юлдарына күҙ терәй.\nЭйе, ул ваҡытта әле яңы ғына 15 йәше тулған сибек кенә бер бәләкәс ҡыҙыҡай ине бит. Әммә муллалар өсөн иң ҡурҡыныс, иң дәһшәтле кеше ине ул. Бер көн клубта, ҡатын-ҡыҙҙар азатлығы тураһында доклад һөйләгәнендә уны таяҡ менән һуғып йығалар. Әгәр шунда үҙен яҡлап алып ҡалыусылар булмаһа, мулла өгөтөнә төшөүсе ҡоторған бәндәләр нимә эшләмәҫ ине?! Ә ауылдың ике-өс бисәле ирҙәре ниндәй була торғайны һуң? Ошолар күҙ алдына килгәс, Әсмә апай ирекһеҙҙән йылмайып ҡуйҙы.\n1924 йылда булһа кәрәк, күп ҡатын алыуҙы тыйыу һәм тик береһе менән генә никах теркәү тураһында закон сыҡҡас, ике ҡатынлы ирҙәр оло бисәләрен ауырыу итеп күрһәтеп, йәше менән ҡалыу юлын эҙләйҙәр. Ошо хаҡта яҙып биреүен һорап уға - Әсмәгә киләләр. Ләкин йәш уҡытыусының ундай бысраҡ эштәр менән булышмаясағын белгән байҙар унан ҡотолоу сараларын эҙләйҙәр, һәр мөйөштә уны һағалайҙар. Тик ярлы-ябағаның һөйөклө туғанына, ҡыҙына әүерелгән уҡытыусыны ҡурҡытыуы ҡыйын икәнлекте лә күҙ алдына килтерәләр. Ауыр ине ул йылдар! Үҙ ғүмереңде һаҡлап ҡалыу, ошо, бөгөнгө тормошто төҙөү өсөн ҡай ваҡытта көн дә фатир алыштырырға, улай ғынамы һуң, бөгөн һикелә йоҡлаһаң, иртәгеһен ҡаҡ иҙән дә төн уҙғарырға ла тура килә ине бит. Ошо бөгөнгө матур тормошто төҙөү өсөн, хәҙерге быуындың шат киләсәге өсөн түҙергә кәрәк ине һәм беҙ түҙҙек, аҙналар буйы бер ҡабым икмәк күрмәгән саҡтар ҙа әҙ булманы, әммә ул да беҙҙең теләкте емерә алманы, алдыбыҙға ҡуйылған тормош талабын үтәп, бөгөнгө гүзәллеккә нигеҙ һалдыҡ.\nТап шул мәлдә, уның уйын хуплағандай, болоттар араһынан ҡояш сыҡты. Сыҡты ла, үҙенең иркә йылы нурҙарын тирә-яҡҡа һибеп: «Кешеләр, тыныс булығыҙ! Был - ергә байлыҡ-муллыҡ килтереүсе Май ямғырының айырылғыһыҙ юлдашы, бәхет нуры - Ҡояш!» - тигән кеүек, яғымлы йылмайҙы ла, тағы болоттар араһына кереп юғалды. Ләкин был оҙаҡҡа түгел, бына көн аяҙыр һәм ул үҙенең бәхет нурҙарын тағы ла ергә һибер.\nМаяҡ ауылы. 1967 йыл.\nЗаман күҙлегенән ҡарап\n«Май ямғыры» очергы донúя күргәс күп тә үтмәй партия ҡала комитеты бюроһының ҡарары менән Әсмә апай Мөслимова исемендәге премия булдырылды. Ул 1994 йылға тиклем - район һәм ҡала хакимиәттәре ҡушылғанға тиклем һәр йыл аҙағында районыбыҙҙың алдынғы кешеләрен данлаған, үткәнен, бөгөнгөһөн сағылдырған иң яҡшы мәҡәлә, һүрәтләмә, очерк һәм башҡа әҫәрҙәрҙең авторҙарына һәр йыл аҙағында хәбәрселәр йыйылышында тапшырылыр ине.\nХәҙер ошо ваҡиғалар иҫкә төшһә, ниңә беҙ бик тиҙ шундай матур йолаларҙан ваз кистек һуң, тигән һорау тыуа. Халыҡ менән осрашып асыҡтан-асыҡ һөйләшеүҙәр ҙә бөттө түгелме? Уның барлығын һайлауҙар алдынан ғына иҫкә төшөрәбеҙ түгелме? Әле күптәнме генә ауыл, район Советтары сессияларының ишектәре асыҡ булыр ине. Унда төрлө ҡатлам вәкилдәре ҡатнашып, халыҡ үҙ фекерен еткерер ине. Был нимә, хәҙер халыҡ менән осрашыуҙан ҡурҡабыҙмы, әллә уға әйтер һүҙебеҙ юҡмы? Гәзиттәрҙең кәмендә дүрттән бер өлөшө реклама менән тулы. Телевизорҙа яҡшы тапшырыуҙар һәр 3-4 минут һайын өҙөлөп, 5-6 минут реклама бирелә. Белгәне лә, белмәгәне лә кисәге Совет осорон һүгә, имеш, интеккәндәр, ас булғандар һәм башҡа. Эйе, еңел булмаған үткәндәр. Улар - беҙҙең ата-бабайҙарҙың, әсәй-өләсәйҙәрҙең өлөштәренә төшкән көмөшө, яҙмышы. Әммә уларҙың һыҡтанғанын берәй күрҙегеҙме? Иртә таңдан йыр менән бесәнгә йәки ырҙынға эшкә китеп, йыр менән эштән ҡайтҡан атай-әсәйҙәрегеҙҙе, ағай-апайҙарығыҙҙы оноттоғоҙмо? Шул ғаиләләрҙә тыуып үҫеп, белем алып, юғары уҡыу йорттарына бер тотҡарлыҡһыҙ, әгәр белемгә ынтылыш булһа, кереп уҡыр ҙа, бер тотҡарлыҡһыҙ эшкә урынлашыр, ең һыҙғанып эшләп киткәндәр беҙ - һуғыш аҙағында, һуғыштан һуң тыуған балалар түгел инекме? Әле күптән генәме һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарын оло хөрмәт менән мәктәптәргә класс йыйылыштарына, пионер сборҙарына, клуб, китапхана сараларына саҡырып осрашыуҙар үткәреү йолалары ғәҙәти хәл ине түгелме? Ауылдағы һәр бала кем ниндәй орден-миҙал менән наградланғанын белә ине түгелме? Ярай, был фәлсәфәүи һорауҙар икенсе ваҡытҡа ҡалып торһон. Әлегә мәҡәлә башына әйләнеп әйтәһе һүҙем бар.\nОҙаҡ йылдар «Ураҡ һәм Сүкеш» гәзитен етәкләгән Рәүеф ағай Насиров был донúяла ифрат яҡты эҙ ҡалдырып китте тиһәк, хата булмаҫ. Ул башлаған, үҙе инанған эште, ниндәй ауыр булыуына ҡарамаҫтан, аҙағына тиклем еткерер ине. Районыбыҙҙың мәшһүр шәхестәре - граждандар һуғышы геройы, Башҡортостан автономиялы республикаһын төҙөүгә ҙур өлөш индергән Муса Мортазинды, Бөйөк Ватан һуғышы геройы, тәүгеләрҙән булып тиҫтәләгән иптәштәрен үлем тырнағынан алып ҡалыр өсөн үҙ күкрәге менән фашист дзотын ҡаплаған Александар Матросовтың Ҡунаҡбай егете Шакирйән Мөхәмәтйәнов булыуын иҫбат итеп ил күләмендә күтәреүсе ул булды. Ошо ике хеҙмәте менән генә лә ул үҙенә бөйөк һәйкәл ҡуйҙы түгелме?\n2015 йыл - тарихи ваҡиғаларға бай йыл. Беҙҙең илебеҙ, халҡыбыҙ менән бергә бөтә донúя фашизмды тар-мар итеүҙең 70 йыллығын билдәләнек. Районыбыҙ менән бергә күпселек ауыл Советтары үҙҙәренең 85 йәшен туйлаясаҡ. Ошо йәһәттән Рәүеф Насировтың Учалы ҡалаһында йәшәгән йортона йәки «Учалинская газета» урынлашҡан бина стенаһына таҡтаташ ҡуйғанда, шулай уҡ районды, уның тарихын, кешеләрен данлаған әҫәрҙәр авторҙарын дәртләндереү маҡсатында Рәүеф Насиров исемендәге премия булдырғанда, яҙыҡ булмаҫ ине моғайын!\nЛиф НӘҒИМЙӘНОВ, хеҙмәт ветераны.\nҺағындыра мәктәп йылдары\nСентябрь етһә мәктәпкә йөрөп балаларҙы ҡаршы алыуҙарым күҙ алдарыма килә лә баҫа. Быға ғәжәпләнерлек тә түгел инде, сөнки ғүмеремдең күпселек өлөшө... Тотош уҡырға\nХәтерҙә ныҡлы уйылған\n«Дин һәм милләт айырмаһына ҡарамаҫтан, кешеләргә ярҙам итеү - иң юғары гуманистик сифат һанала». Фатих Кәрими. Күпте күргән, күпте кисергән илебеҙ... Тотош уҡырға\nЮл буйында яңғыҙ ҡайын\nЕр йөҙөнә йомарт көҙ килде. Ул үҙенең төрлө төҫтәге буяуҙарын тирә-яҡҡа һипте. Баҫыуҙар алтынға мансылды. Ә урманда шундай саф һауа. Ағастарға ҡара... Тотош уҡырға


03 августа 2018 — 15:51 ГТРК «Башкортостан»\nИзраиль Газа секторына яғыулыҡ һатыуҙы туҡтатырға ҡарар иткән. Был сик буйындағы һуғышҡа һәм ут төртөү өсөн ҡулланылған шарҙар осороуға бәйле.\nФранция президенты бөгөн Бөйөк Британия етәксеһе менән осраша. Брекситтан һуң Тереза Мэй Европа берлегенең иҡтисади даирәһендә ҡалырға ниәтләй. Кире осраҡта ил бик күп ташламаларын юғалтасаҡ.\nАномаль эҫелектән Германияның Рейн йылғаһы һайыға башлаған. Эльбала һыу кимәле 54 сантиметрға, киңлеге бер-нисә метрға кәмегән. Йылғалар буйлап йөк ташыу ҡатмарлашҡан.\nНовокузнецк ҡалаһында спиртлы эсемлектәр тейәгән йөк машинаһы стеллаға бәрелгән. Водитель һәләк булған.


Ҡайһы көн уңышлы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Ҡайһы көн уңышлы?\nҠайһы көн уңышлы? 06.07.2018 // Иман\nҠайһы көн уңышлы?\nБер мәл уҡыусы остазынан һораған:\n– Зинһар өсөн әйтһәгеҙсе: яңы эш башлау өсөн аҙнаның ҡайһы көнө иң уңышлыһы икән?\nУҡытыусы бер аҙ уйланып торған да мут йылмайып яуаплаған:\nУҡыусылар йәһәт кенә дәфтәрен асып, әйтеләсәк һүҙҙәрҙе яҙып алырға әҙерләнгән. Араларында тик берәү генә ҡуҙғалмай ултыра, ти.\n– Ә һин ниңә ҡулыңа ҡәләмеңде алмайһың? – тип аптырап һораған уҡытыусы.\n– Артабан ни әйтерегеҙҙе белгәнгә...\n– Ә ни тип дауам итәсәкмен һуң мин?\n– Кесе йома, йома, шәмбе, йәкшәмбе... Уңыш аҙнаның көнөнә ҡарамай. Бөгөн тырышһаң, иртәгә ҡыуанырһың.\n* Динебеҙ ҙә көндәрҙе “яҡшы” һәм “яман”ға бүлмәҫкә өйрәтә. Барыһы ла Аллаһ Тәғәлә ҡулында. “Әҙәм балаһы Раббыбыҙға һүҙ тейҙерә. Тормошҡа зарлана, уны әрләй. Ә бит заман да – Ул, төндө көнгә һәм киреһенсә әйләндереүсе лә – Ул”, – тиелә хәҙистәрҙең береһендә. Шул уҡ ваҡытта пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең “Бөгөнгө эшеңде иртәгәгә ҡалдырма” тигән һүҙҙәрен онотмау зарур.\nУрманда аҙашҡан малай ҡапыл бер бабайҙы күреп ҡалып, янына ашыҡҡан.\n– Юлды таба алмайым, – тип илап ебәргән ул. – Ҡурҡам, асыҡтым... Ярҙам итегеҙ миңә.\nБабай бер һүҙ ҙә өндәшмәй юлын дауам иткән. Малай уның артынан илай-илай йүгергән: “Ашарыма бирегеҙ, асыҡтым...” Ҡарт иһә ярҙам урынына үҙе еләк-емеш өҙөп ашай башлаған. Буйы менән һөйләнеп, илап арыған малай ҙа бер аҙҙан бабайҙан күрмәксе ризыҡланырға тотонған. Икәүләп емеш-еләк йыйып, балыҡ тотоп, көр кәйеф менән ауылға илткән юлға килеп сыҡҡандар.\n* Ислам ҡушыуынса, баланы бәләкәйҙән үҙ көсөнә таянырға, кешегә һалышмаҫҡа, һөнәргә өйрәтеп үҫтерергә кәрәк. Халҡыбыҙҙың “Үҙең тапҡан мал булмаһа, атайҙыҡы йәл түгел”, “Ярҙам итәм тиһең икән, кешегә балыҡ түгел, ә ҡармаҡ тотторорға кәрәк” кеүек әйтемдәре – ҙур һабаҡ. Бала ҡаҙанышҡа үҙ көсө менән өлгәшмәй икән, яуланғандың ҡәҙерен белмәйәсәк.\nБай тормош тәжрибәһенә эйә өлкән остаздың өйө бер ваҡытта ла буш тормаған: кешеләр уға кәңәш һорап йыш килгән. Был йортто айырыуса йәштәр яратҡан.\n– Ошо һорауға яуап бирегеҙ әле, – тигән уларға бер көн ҡарт. – Бүрәнәлә теҙелеп ултырған өс тәлмәрйендең береһе һыуға һикерергә ҡарар иткән. Нисәүһе өҫтә ҡалған?\n– Бәй, икәүһе... – Йәштәр, һорауҙың үтә ябайлығына аптырап, бер-береһенә ҡарашҡан.\n– Юҡ, дөрөҫ түгел.\nНығыраҡ ғәжәпкә ҡалған йәштәр төрлө яуап тәҡдим итә башлаған. Ә оҙаҡ өндәшмәй ултырған береһе әйтеп ҡуйған:\n– Өсәүһе лә өҫтә ҡалғандыр...\n– Ни өсөн улай тип уйлайһың?\n– Һеҙ бит “тәлмәрйен һикергән” тип әйтмәнегеҙ.\n– Дөрөҫ, – тигән остаз. – Ҡарар ҡылыу менән эште ғәмәлгә ашырыуҙы бутарға ярамай.


Балтас районы ла Рәсәй көнөн һабантуй менән билдәләне\nТөбәк халҡын байрам менән Республика башлығы тәбрикләне. Быйыл балтастар һабантуйҙы яҡшы кәйеф менән ҡаршылай, берҙән сәсеү эштәре уңышлы тамамланған, икенсенән, район үҙенең 85 йыллыҡ оло юбилейын билдәләй. Шулай уҡ программаға Бөйөк Еңеүең 70 йыллығына, Әҙәбиәт йылына арналған сығыштар ҙа индерелгән.\nУн ғүмерең миңә кәрәк түгел, бер яҙмышым шуға торорлоҡ. Рус һәм башҡорт классиктары бөгөн Балтас ерендә, һабантуй түрендә. Һәм был осраҡлы түгел. Данлыҡлы Балтас ере үҙе лә борондан данлыҡлы сәсәндәре, әҙиптәре менән дан тота. Уларҙың береһе - шағир, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Әхнәф Мазһаров, Әҙәбиәт йылына арналған тамашаны уның да фотоһүрәте биҙәй.\nБалтас еренең данлыҡлы шәхестәргә бай булыуын Республика Башлығы ла билдәләп үтте. Төбәктә әле лә тырыш, эшһөйәр халыҡ йәшәй, шуға тормош кимәле лә яҡшыра, күрһәткестәр ҙә юғары, тине Рөстәм Хәмитов.\nДанлы традицияларҙы дауам итеүсе хеҙмәт алдынғылары һабантуйҙа юғары дәүләт наградалары менән билдәләнде. Бүләкләнеүселәр араһында төрлө һөнәр эйәләре бар, шулай ҙа бөгөн төп иғтибар ялан батырҙарына. Уларҙың береһе Ғәзнәүи Мусин, дүрт тиҫтә йылдан ашыу ғүмерен ауыл хужалығына бағышлаған ер хужаһы. Һабантуй майҙанынан тура баҫыуға, ти Ғәзнәүи Ғәрәфи улы.\nРәсәй көнөндә Балтастың йәш граждандары иҫәбе лә артты. Ун малай һәм ҡыҙ Республика Башлығы ҡулынан паспорттар алды. Был беҙҙең өсөн ғүмергә онотолмаҫлыҡ ваҡиға, ти йәштәр.\nБалтас һабантуйының тағы бер биҙәге тип Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған тамашаны атарға мөмкин. Балтастар фронт һыҙығына 11 меңдән ашыу ул һәм ҡыҙын оҙата. Уларҙың яртыһынан ашыуы һуғыш яланында ятып ҡала. Район халҡы яу ҡаһармандарының иҫтәлеген ҡәҙерләп һаҡлай.\nТарихты хөрмәт иткәндәрҙең бөгөнгөһө лә, киләсәге лә ныҡлы, майҙандағы экспозицяларҙа район халҡының бөгөнгө уңыштары, киләсәккә эш йүнәлештәре сағылыш тапҡан. Һәр бер хужалыҡ, ауыл хакимиәте үҙ тирмәһен дә ҡорған, бында төбәктә йәшәүсе милләт халыҡтарының милли-мәҙәни йолалары, ғөрөф-ғәҙәттәре менән танышырға була.\nҺабантуй программаһы йылдан-йыл яңы уйындар, спорт ярыштары менән байый, тулылана барған һымаҡ майҙандың биҙәлеше лә күркәмләнә, зауыҡлыраҡ була бара, хәҙер тирмәләрҙә лә боронғо көнкүреш әйберҙәренән тыш, ҡыр өйрәктәре йөҙгән ошондай яһалма быуаларҙы күрергә мөмкин.\nБалтас һабантуйы ат сабышы, арҡан тартышыу, ҡолғаға үрмәләү кеүек милли уйындарға, спорт ярыштарына ла бай. Милли көрәш тә һабан байрамының айырылғыһыҙ өлөшө, майҙанда бил бирмәҫ батырҙар көс һынаша.\nБалтас һабантуйы халыҡҡа бер йылға етерлек көс-ҡеүәт биреп, онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Германия ҡунаҡтары әйтеүенсә, халыҡтың тарихты хөрмәт итеүе, ҡунаҡсыллығы һоҡланыу уята. Сит ил режиссеры Дитер Циимерман республикаға Башҡортостан юлдаш каналы менән берлектә «Ҡаршылыҡтарҙан-хеҙмәттәшлеккә» тип аталған фильм төшөрөү өсөн килгән.\nҺабантуй тамамланды, ә ялан батырҙарын баҫыуҙар көтә. Әле ер кешеһе өсөн көнө йылды туйҙырыр ҡыҙыу мәл, химик утау, мал аҙығы әҙерләү, артабан инде ураҡ компанияһын хәстәрләр ваҡыт етә.


Ҡырғыҙстанда Рөстәм Хәмитов урындағы эшлекле даирәләрҙе Башҡортостан менән таныштырҙы\nРеспублика етәксеһе шулай уҡ күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһында ҡатанашты һәм Ҡырғыҙстан хөкүмәте премьер-министры менән рәсми осрашыу үткәрҙе.\nБашҡортостан менән таныштырыу сараһына сәнәғәттең төрлө тармаҡтары, ауыл хужалығы өлкәһе вәкилдәре йыйылды. Туғандаш халыҡ вәкилдәре Башҡортостан менән хеҙмәттәшлекте тәрәнәйтеү теләген белдерҙе. Ҡырғыҙстан эшлекле даирәләре вәкилдәре менән осрашыуҙа Рөстәм Хәмитов санкцияларға бәйле мәсьәләргә туҡталды.\nРөстәм хәмитов шулай уҡ уртаҡ инфраструктура проекттарын ғәмәлгә ашырыу, авиация сәфәрҙәрен ойоштороу тураһында фекерҙәрен белдерҙе. Планда ҙур, хеҙмәттәшлекте киңәйтеү өсөн мөмкинлектәр ҙә етәрлек. Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе менән тауар әйләнеше буйынса Ҡырғыҙстан 4-се урынды биләй!. Был иһә иҡтисади хеҙмәттәшлекте артабан тәрәнәйтеүгә өмөт уята тип билдәләне Ҡырғыстан хөкүмәте Премьер-министры Джоомарт Оторбаев.\nҠырғыҙстан Премьер-министры Башҡортостан менән бәйләнештәрҙе киләсәктә тағы ла нығытыу яғында булыуын белдерҙе. Тәү сиратта минераль ашламалар һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте тауарҙары йүнәлешендә. Ҡырғыҙстандың Таможны берлегенә инеүе лә яҡтар араһындағы хеҙмәттәшлек даирәһен киңәүтеү мөмкинлеген бирә. Берҙәм иҡтисади юҫыҡ пошлинаһыҙ сауҙа форсатын аса. Өле ике республика араһындағы тауар әйләнеше 220 миллион доллар күләмендә билдәләнгән. Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда нефть сәнәғәтенән тыш, машиналар эшләү, ауыл хужалығының да ныҡлы үҫешен билдәләне. Республика башлығы ҡырғыҙҙар менән башҡорттарҙың мәҙәни оҡшашлығын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Беҙ бер беребеҙҙе тәржемәселәрһеҙ ҙә аңлайбыҙ тине Рөстәм Хәмитов.\nРөстәм Хәмитов шулай уҡ мәҙәни бәйләнештәргә лә туҡталды. Ижади коллективтар өсөн алмаш гастролдәр ойоштроу кәрәклеген дә билдәләне. Башҡортостанда киләһе йыл ШОС һәм БРИКС саммиттары үтәсәк, туғандаш халыҡтарҙың мәҙәни бәйләнештәрен нығытыу бик урынлды буласаҡ тигән фекер белдерҙе Рөстиәм Х әмитов. Республика етәксеһе Ысыҡ күл буйында асылған күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһында ла ҡатнашты. Рөстәм Хәмитов сараның юғары кимәлдә ойошторолоуын билдәләне.


Евгений Маврин һәм Александр Васильев отставкаға ебәрелде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nЕвгений Маврин һәм Александр Васильев отставкаға ебәрелде\n9:28, 23 июня 2015 Сәйәсәт\nЕвгений Маврин һәм Александр Васильев отставкаға ебәрелде Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 23 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.\n22 июндә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Евгений Мавринды һәм иҡтисади үҫеш министры Александр Васильевты, икенсе эшкә күсеүҙәре сәбәпле, биләгән вазифаларынан бушатыу тураһындағы указдарға ҡул ҡуйҙы.\nИҡтисади үҫеш министры вазифаһын башҡарыу министр урынбаҫары Рөстәм Ҡазыхановҡа йөкмәтелде, тип хәбәр иттеләр төбәк Башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: кадрҙар алмашыныуы


Бәләбәй – сылтыр шишмәләр иле - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБәләбәй – сылтыр шишмәләр иле\n17 ноября 2016 ГТРК «Башкортостан»\nБәләбәй – сылтыр шишмәләр иле.\nТик райондың Яңы Казанка ауылы халҡы һыуһыҙ интегә. Дөрөҫөрәге һыу бар, ләкин, бөтә ғаиләләргә лә етмәй. Ауылда сауҙа кибете лә юҡ. Халыҡҡа аҙыҡ-түлек һәм башҡа кәрәк-яраҡтар алыр өсөн йәйәүләп күрше ауылдарға йөрөргә кәрәк. Сөнки, пассажир автобусы йөрөмәй. Ә ауылда күбеһен тик пенсионерҙар ғына йәшәй. Сылтыр шишмәләр илендә халыҡтың интегеп йәшәүе хаҡында сюжетты иртәгә яңылыҡтарҙың 14 сәғәт 45 минуттағы сығарылышында ҡарағыҙ.\n17 ноября Башҡортостанда газ индерелгән 17 мең йорт һәм бер мең 300 социаль объект хәүефле тип табылған\n17 ноября Тере килеш үлтәргәндәр


Рөстәм Хәмитов: «Йылҡысылыҡ һәм ҡымыҙ – Башҡортостандың әҙер милли брендтары» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Йылҡысылыҡ һәм ҡымыҙ – Башҡортостандың әҙер милли брендтары»\n8:50, 11 июля 2011 Иҡтисад\n— Иҡтисад күҙлегенән ҡарағанда йылҡысылыҡ һәм ҡымыҙ – әҙер милли брендтар, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 8 июлдә йылҡысылыҡты үҫтереү мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә. – Беҙгә бер нәмә лә булдырырға кәрәкмәй, ата-бабаларыбыҙ беҙҙең өсөн барыһын да эшләгән.\nАттар үрсетеү бик күп йылдар дауамында халҡыбыҙ иҡтисадының нигеҙе булды. Глобалләштереү шарттарында бындай символдарҙы һаҡлап ҡалыу ҙур әһәмиәткә эйә, тип билдәләне Президент.\n— Әгәр ҡымыҙ Башҡортостандыҡы икән, тимәк, ул иң яҡшыһы икәнлеге бар илгә билдәле. Башҡортостандағы йылҡысылыҡ тураһында ла шулай тип әйтергә мөмкин, — тип билдәләне республика башлығы. — Әҙер брендтар булыуы — ул етди конкурент өҫтөнлөгө һәм уны юғалтырға ярамай.\nБашҡортостан Рәсәйҙә аттар иҫәбе буйынса икенсе урында. Республикалағы йылҡы өйөрө илдәге аттар иҫәбенең яҡынса 10 процентын тәшкил итә. Шуға күрә республикаға йылҡысылыҡ иҡтисадының тейешле кимәлдә булыуы һәм халҡыбыҙға файҙа килтереүе мөһим.\nПрезидент республикала боронғо үҙенсәлекле тоҡомдарҙың береһе — башҡорт аты булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Ул сыҙамлылығы, етештереүсәнлеге, шулай уҡ йыл әйләнәһенә үҙ-үҙен аҙыҡ менән тәьмин итеүгә һәләтле булыуы менән айырыла. Бындай тоҡомға эйә булыу ҙа — конкурент өҫтөнлөк. Сөнки хәҙерге йылҡысылыҡ тарихи формалашҡан урындағы тоҡомдарға айырым иғтибар бүлә.\n— Ләкин бөгөн башҡорт тоҡомло аттарҙы һаҡлап ҡалыу мәсьәләһе үҙе хәүеф аҫтында, — тип проблеманы билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Беҙгә ниңә былай килеп сығыуын асыҡларға тура киләсәк. Йылҡысылыҡ продуцияһын һатыу мәсьәләһен, уның баҙарҙа ниндәй һорау менән ҡулланылыуын тикшереү зарур.\nБеҙҙең республика йылына ике мең тоннанан ашыу ҡымыҙ етештерә. Һәм был Рәсәйҙә дөйөм алғанда өс меңдән әҙ генә күберәк ҡымыҙ етештерелгәндә. Илдәге туберкулез учреждениеларының был эсемлеккә ихтыяжы 20 мең тонна самаһы тәшкил итә. Сауҙа селтәрҙәре ихтыяжы күп тапҡырға артығыраҡ.\n— Бөгөн был продуктҡа баҙарҙа ихтыяж ҙур, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты. — Уны ҡәнәғәтләндереү өсөн системалы эшкә күсергә һәм республикала йылҡысылыҡты үҫтереүҙең дөйөм стратегияһын булдырырға кәрәк.\nРөстәм Зәки улы йылҡысылыҡ продукцияһын эшкәртеүҙәге сәнәғәт базаһының бушаҡ урындарын атаны. Магазин кәштәләрендә йылҡы ите продукттары йүнләп тәҡдим ителмәй. Яҡшы сифатлы ҡымыҙ һатып алыуы ла еңелдән түгел.\nБашҡортостан Президенты һыбайлылар туризмын үҫтереү программаһының булмауына ла баҫым яһаны.\n— Республикала ул башланғыс хәлдә һәм энтузиастар арҡаһында ғына йәшәп килә, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. — Был өлкәне биләгән кеше юҡ, һәм беҙ булмай, уны кем биләргә тейеш.\nБашҡортостандың йылҡысылыҡты үҫтереүҙә яҡшы перспективалары бар. Ләкин үҙенән-үҙе улар ғәмәлгә ашмаясаҡ.\n— Беҙгә етди эшләргә тура киләсәк, — тигән бурыс ҡуйҙы Президент. — Бөгөнгө кәңәшмә республика өсөн үтә мөһим булған тармаҡта тәртип булдырыу буйынса аныҡ тәҡдимдәр әҙерләргә тейеш.\nТеги: БР Президенты, йылҡысылыҡ.ҡымыҙ


Күбекмай – шифалы тәғәм\nБорондан мал көсө менән йәшәгән халҡыбыҙға хас булған аҙыҡ-түлектәр араһында һөт ризыҡтары ҙур урын биләй. Милли ризығыбыҙ күбекмай – шифалы тәғәм. Ашҡаҙаны ауыртҡан, ашауҙан яҙған кешегә ул айырыуса файҙалы, май айында эшләнгәне бигерәк тә шифалы була.\nАҡ майҙы бешеү өсөн 15 литр һөттән ойотҡан (ҡатыҡ) яһайбыҙ. Алдан әҙерләнгән бер литр ҡаймаҡҡа ике ҡалаҡ ойотҡан туғып, 10 сәғәт тирәһе ултыртып ҡуябыҙ. Ҡаймаҡты болғатып торорға ла мөмкин, ул әсерәк булырға тейеш. Артабан алдан әҙерләнгән ойотҡанды ағас көбөгә ҡойоп, бер аҙ туғыйбыҙ. Әҙер массаға ҡаймаҡты ағыҙабыҙ ҙа бешкәк менән болғатабыҙ. Майҙы килтереп сығарыу бик оҙаҡ ваҡытты ала, шуға күрә уны эшләүҙә бер нисә кешенең ҡатнашыуы кәрәк, йәғни эш алмашлап башҡарыла. Аҡ май төшә башлаһа, ул көбө ситенә йәбешеп йомарлана. Шул саҡта хужабикәнең тиҙерәк төшөрөү өсөн тағы ла нығыраҡ туғыуы талап ителә. Артабан, килеп сыҡҡан ҡатнашманы айрандан айырып, махсус һауытҡа һалабыҙ.\nАшҡаҙаны ауыртҡан кешегә аҡ май ашау бигерәк тә файҙалы. Элегерәк уны йәш балаға ла биргәндәр. Башҡа майҙарҙан аҡ май үҙенең еңел үҙләштерелеүе һәм шифалыраҡ булыуы менән айырыла. Ә айраны хаҡында әйтеп тораһы ла түгел! Уны даими эскән кеше сирҙең нимә икәнен белмәгән.\nФото "Яйыҡ" гәзите сайтынан алынды.


Саҡмағоштан килде ҡунаҡ | Йәншишмә\nЮлай атаһы һәм ҡустыһы Булат менән.\nЙәйге каникулын Юлай НИЗАЕВ өйҙә генә үткәрә. Атай-әсәйҙәренә мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡараша, баҡса эштәрендә ярҙамлаша. Яҡындары менән еләк йыйырға, балыҡ тоторға ла йөрөгән.Ипле, уңған малай – олатай-өләсәйҙәренең дә уң ҡулы ул. Улар ҡушҡан йомош-эштәрҙе үтәргә әҙер генә тора.\n– Яҙыусы ул минең Әғдәл олатайым. Алты китабы бар, умартасылыҡ буйынса ҡулланма ла сығарған. Умарта ла тота. Етмәһә, «Умартасылыҡ серҙәре» клубын етәкләй, – ти Юлай олатаһы менән ғорурланып.\nСаҡмағоштағы 1-се мәктәпкә туғыҙынсыға барасаҡ Юлай Низаев яҙған әйберенең матбуғат биттәрендә баҫылып сығыуын түҙемһеҙләнеп көтөп ала. Шунан да ҙурыраҡ шатлыҡ юҡ һымаҡ донъяла. Атай-әсәйҙәре ҡайһы арала яҙып, ҡайһы ваҡытта ебәргәнен белмәй ҙә ҡала. Мәҡәләһе «Йәншишмә»лә, үҙҙәренең «Игенсе» район гәзитендә баҫылып сыҡҡас ҡына күрәләр. Яҙышыу һәләте нәҫелдән киләлер, моғайын. Әғдәл олатайҙары редакцияла оҙаҡ йылдар яуаплы сәркәтип булып эшләгән.\n– «Йәншишмә» гәзитен былтыр алдыра башланыҡ. Юлай үҙе теләгәс, ҡаршы килмәнек инде. Башҡа гәзит-журналдарҙы ла уҡырға уйлаһа, яҙҙырасаҡбыҙ, – ти атайҙары Азамат.\n«Аҙна һайын – отош» акцияһында ҡатнашып, приз отҡас, бүләктәрен ғаилә менән килеп алдылар. Бер ыңғай каникулда Өфөнөң күп иҫтәлекле урындарында булырға өлгөрҙөләр.\n« Денис Куляш – беҙҙең капитан\nҺәйтәктә хәлдәр һәйбәт »


Борон-борон заманда бер ир менән ҡатын йәшәгән.Уларҙың бер генә бөртөк улдары булған. Был малай тыуған көндө быларҙың бейәһе ҡолонлаған, эттәре көсөкләгән, хатта бедейҙәре лә балалаған. Малай гел генә шул ҡолон менән, эте, бесәйе менән уйнаған. Атаһы күп ваҡытта ситтә сауҙа ител йөрөгән.\nБына бер ваҡыт атаһы үҙенең сауҙа эше менән ситкә сығып киткәс, әсәһе бер хәлфә менән осраша башлай. Быны малай белен ҡала. Ҡатын да, хәлфә лә ҡурҡыуға төшә. Ни эшләргә? Атаһы ҡайтһа, уларҙың сыуалғандарын һөйләп бирәсәк бит. Хәлфә уйлай-уйлай ҙа ҡатынға улын юҡ итергә кәңәш бирә. Ҡатын ҡурҡып китә, шулай ҙа: «Нисек юҡ итергә?» – тип һорай. Хәлфә ағыу һалып ашатырға ҡуша. Быларҙың һөйләнгәндәрен малайҙың аты ишетеп тора ла бик ныҡ кешнәп ебәрә. Атының кешнәүен ишетеп, малай мәҙрәсәнән югереп аты эргәһенә ҡайта. Ат хәлфә менән ҡатындың яуыз уйҙарын әйтеп бирә, ашты ашамаҫҡа ҡуша.\nТөшкөлөккә ҡатын аш бешерә. Малай ашаған кеше булып ултыра ла ашты түгә лә ҡуя.\nИкенсе көндө хәлфә ҡатындан:\n– Улың үлдеме? – тип һорай.\n– Юҡ, – ти ҡатын. Хәлфә әйтә:\n– Улай булғас, сөсө күмәскә ағыу һалып бешереп ашат,– ти.\nҠатын менән ирҙең был хәйләһен дә малайҙың аты ишетеп ҡала. Шунан малайға тағы барыһын да һөйләп бирә. Малай күмәсте ашамай. Был юлы ла малайҙы үлтерә алмағас, ҡатын менән хәлфә яңы хәйлә ҡора башлайҙар.\n– Ирең ҡайтҡанда, – ти хәлфә ҡатынға, – һин ауырыған кеше булып ят.Ирең, нимә кәрәк, тип һораһа, хәлфәне саҡырт, тиерһең. Ҡалғанын мин үҙем белермен,– ти.\nБер-ике көн үткәс, ҡатындың ире ҡайта. Ҡайтһа, ҡапҡа бикле. Ҡапҡаны дөбөрҙөтә, – берәү ҙә сыҡмай. Нисек кәрәк, шулай өйгә керә. Өйҙә ҡатыны ах та ух килеп ауырып ята, ти. Ире кергәс тә, ҡатын:\n– Тиҙерәк хәлфәгә бар, ул ғына терелтә алыр, үләм, – ти. Ир югереп барып хәлфәне килтерә. Хәлфә:\n– Әгәр ҡатыныңдың иҫән ҡалыуын теләһәң, малайың менән атыңдың уң ботон ашат, – ти. Ир аптырап ҡала,\n– Нисек инде, хәлфә, ул бит минең берҙән-бер улым, – тигәс, ҡатыны:\n– Һин мине яратмайһың. Яратһаң, улың менән атты йәлләмәҫ инең. Мин иҫән ҡалһам, бер түгел, биш улыбыҙ булыр әле,– ти икән. Ир илап-илап ризалығын бирә лә улы менән атын һуйырға әҙерләнә башлай.\nАт быларҙың барыһын да ишетеп ҡала ла малайға бөтәһен дә һөйләп бирә. Малай ҡурҡып, ни эшләргә белмәй аптырап ҡала. Шул саҡта ат малайға кәңәш бирә:\n– Мине һуйырға тип алып сыҡҡас, һин: «Атай, атымды бер генә тапҡыр менеп йөрөп киләйем әле?» –тип һорарһың. Атайың рөхсәт итер. Менгәс, ишек алдын икенсе тапҡыр урағанда, миңә ныҡ итеп ҡамсы менән һуғырһың, унан ҡалған яғын мин үҙем белермен, – ти.\nБына атты һуйырға алып сығалар. Малай килә лә атаһынан: «Менеп, бер генә йөрөтөп киләйем әле!» – тип һорай. Ҡатын менән хәлфә: «Ҡуйсәле», – тип, әште ашыҡтыралар. Малай бик үтенеп һорағас, ураҙала гына йөрөтөргә риза булалар. Малай, атына атланып, ураҙаны бер урап сыға; икенсе тапҡыр урай башлағас, аты ҡушыуы буйынса, ҡамсыһы менән атына ныҡ итеп һуғыуы була, аты атылып, малайҙы кәртә аша алып сығып та китә. Уларҙың артынан эт менән бесәй ҙә эйәрә.\nШул китеүҙән ай китәләр, йыл китәләр, Ҡаф тауынан да бейегерәк тауға барып етәләр. Шул тауҙа туҡтап хәл йыялар*\nМалай инде егет булып өлгөрөп етә. Бер саҡ ат егеткә былай ти:\n– Бында бик ҙур бер таш булыр, бындай таш Ҡаф тауы артында ла юҡ, шул ташты күтәреп алһаң, уның аҫтында утта янмай, һыуҙа батмай, үҙе ҡылыс үткәрмәй торған һуғыш кейеме ятыр. Кейем янында ҡылыс булыр. Уларҙы беҙгә нисек булһа ла алырға кәрәк.\nХәҙер шул ташты эҙләп китәләр. Эҙләп йөрөй торғас, барып табалар. Килһәләр, таш һис күтәрерлек түгел, ти. Шул саҡта ат егеткә әйтә:\n– һин уны былай ғына күтәрә алмаҫһың, – ти. – Һин башта минең һул ҡолағымдан кереп, уң ҡолағымдан сыҡ, – ти. Егет аттың һул ҡолағынан кереп, уң ҡолағынан килеп сыҡҡайны, был бик бәһлеүән бер егеткә әйләнде, ти. Килеп ташты күтәрһә, уның аҫтында ысынлап та һуғыш кейеме менән бер ҡылыс ята, ти. Кейемдәрҙең барлығын күргәс, ат егеткә әйтә:\n– Әлегә был кейемдәр һиңә кәрәк булмаҫ, хәҙергә ошонда ятып торһондар. Кәрәк булғанда килеп алырбыҙ. Беҙгә айырылырға ваҡыт етте. Кәрәк булғанда, мин һиңә үҙем барырмын йәки һин һыҙғырып мине саҡырып алырһың. Хәҙер һин юлыңды артабан дауам ит. Юлда бер кеше менән дә һөйләшмә. Шар менән сәкән эшләп ал да шар һуғып бар. Бара торғас, бер бик матур ҡалаға барып етерһең, унда бик матур батша һарайы булыр, һарайҙа өс ҡыҙ ултырыр. Улар батша ҡыҙҙары булыр, һине күреү менән миңә лә миңә тип, һинең өсөн үҙ-ара талаша башларҙар. Талаша торғас, һинең артыңдан ҡыуырға тотонорҙар. Ә һин бәләкәйенә генә тотол. Иң матуры, иң аҡыллыһы шул булыр. Тотолғас та ҡыҙ менән һөйләшмә. «Незнай» тип, гел бер һүҙҙе ҡабатлап тик тор, – ти.\nЕгет, тыңлап бөткәс, эте, бесәйе, аты менән һаубуллаша ла, сәкән менән шар эшләп алып, шар һуға-һуға юлға сығып китә. Юлда ул бер кем менән дә һөйләшмәй ҙә, туҡтамай ҙа, шар тәгәрәтеп тик бара. Бара торғас, алда бик матур ҡала күрә. Ҡала уртаһында ялтырап батша һарайы күренә. Егет туп-тура батша һарайына юнәлә. Килеп етә лә батша һарайы алдында шар һуға башлай. Батша ҡыҙҙары, егетте күреп ҡалып:\n– Был егет миңә, юҡ, һиңә түгел, миңә, – тип үҙ-ара талаша ла башлайҙар. Шунда быларҙың береһе:\n– Юҡ, беҙгә талашырға кәрәкмәй, кем дә кем егетте шар һуҡҡан еренән ҡыуып етеп тота ала, егет шуға булыр, – ти. Ҡалғандары быға риза булалар. Тәүҙә егет артынан оло ҡыҙ югерә, ни тиклем генә тырышып югермәһен, егетте тота алмай. Шунан уртансыһы югерә, ул да тота алмай. Егет шарт та шорт шарын һуға ла югерә, шарын һуға ла югерә икән. Егет шәп югерә, унан да шәберәк шар тәгәрәй икән.\nИң аҙаҡтан бәләкәй ҡыҙ сыға. Ҡыуыша башлауҙары була, егет үҙен тоттора ла ҡуя. Былар янына халыҡ йыйыла, хатта батша үҙе ле килеп етә.\n– Һин кем, ҡайҙан килдең? – тип һораша башлайҙар. Егет «незнай» һүҙенән башҡа бер һүҙ ҙә әйтмәй.\n«Бының исеме шулайҙыр», – тап, егетте Незнай тип йөрөтә башлайҙар. Халыҡ егетте йәлләй.\n– Ниндәй матур егет, ә телһеҙ, бахыр, – тиҙәр. Ә Незнайҙың бер нәмәгә лә иҫе китмәй, иртәнән алып ҡара кискә тиклем шар һуға ла шар һуға. Незнайҙың шарт та шорт шар һуғыуынан ялҡып, батша уны берәй яҡҡа олаҡтырмаҡсы була. Быны кесе ҡыҙы һиҙеп ҡалып:\n– Атай, мин Незнайҙы яратам, уны ебәрмәйем, – ти. Батша көлә-көлә лә:\n– Ул телһеҙ менән пи эшләмәксе булаһың? – ти. Шулай итеп, Незнай батша һарайында ҡала. Уға шар һуғыу\nөсөн ҙур ғына һарай һалдырып бирәләр. Ул шунда көнө-төнө шар һуға. Башҡа бер нәмә менән дә ҡыҙыҡһынмай. Ә бәләкәй ҡыҙ кон дә килеп уның шар Һуҡҡанын ҡаран ултыра. Шул көйө күп ваҡыттар үтә.\nБына бер ваҡыт батша үҙенең оло ҡыҙын оло вәзиренә кейәүгә бирергә була. Туй була тиген көндө һауаны ҡара болот ҡаплап ала, һауала нимәлер шатыр-шотор килгәнгә югереп сыҡһалар, күктән бер ҡағыҙ килеп тешә. Ҡағыҙҙы алып уҡып ҡараһалар, унда: «Батша, һин минең ала торған ҡыҙҙы оло вәзиреңә бирәһең икән, шуның өсөн мин һиңә һуғыш асам. Өс башлы дейеү», – тип яҙылған, ти.\nХатты уҡығас, барыһы ла ҡурҡыуға төшәләр. Батша ла ҡайғыра. Ул:\n– Туй менән хәҙергә бер нәмә лә сыҡмаҫ, ғәскәр йыйып һуғышҡа китергә кәрәк, – ти ҙә, оло вәзирен ғәскәр башлығы итеп, ете көнлөк юлға сығара. Ғәскәр артынан үҙенең ҡыҙҙары менән батша юнәлә. Китер алдынан бәләкәй ҡыҙ, Незнай менән һаубуллашып, үҙенең хеҙмәтсеһенә Незнайҙы яҡшы ҡарарға ҡуша.\nI Ғәскәр китеп, алты көн, алты төн үтә, ә Незнай уйлап та бирмәй, шар һуғыуын дауам итә. Етенсе таңда Незнай бик ның итеп ат кешнәгәнгә тышҡа сыҡһа, аты килгән икән. Ат:\n– Ғәскәр киткәнгә алты көн, алты төн үтте бит инде, ә һин һаман да уйлап бирмәйһең. Ҡояш ҡалҡҡансы, беҙ һуғыш яланында булырға тейешбеҙ, – ти.\nНезнай бер кемгә лә бер нәмә лә әйтмәй, атына атлана ла сығып китә. Арттан бесәй менән эт тә эйәрәләр. Бейек тауға барып, теге таш аҫтындағы һуғыш кейемдәрен, ҡылысты алалар, һуғыш кейемен кейеп, ҡылысын тағын, атына менгәйне, Незнайҙы танырлыҡ та түгел хәҙер.\nһуғыш була торған ергә килһәләр, дейеү ғәскәре әҙер, ә батша ғәскәре һаман юҡ икән. Незнай меңләгән ғәскәр менән бер үҙе һуғышырға керешә. Бесәй менән эте лә ярҙам итә. Незнай ҡылысы менән бер һелтәгәндә, әллә күпме дошмандың башы өҙөлә, ти. Дейеү ғәскәрен ҡырып бөткәс, Незнай дейеүҙең үҙе менән һуғышырға ҡала.\n– Ә-ә-ә, Незнай һин булаһыңмы ни? Ғәскәремде бөтөрһәң дә, мине бөтөрә алмаҫһың! Йә, алыштанмы, һалыштанмы? – ти дейеү. Незнай:\n– Алыштан да, һалыштан да, – тигәс, кем башлап һуғырға тип, шыбаға тотошалар. Беренсе һуғыу дейеүгә тейә. Дейеү Нанайҙы күтәреп бәрә. Незнай бәкәлдән ергә бата. Бәкәлдән батһа ла, Незнайға бер ниндәй зыян булмай, сөнки ул ерҙән көс ала икән. Шунан тора һалып, үҙ сираты менән дейеүҙе атын бәргәйне, дейеү биленә тиклем ергә бата. Незнай, ҡылысын алын, шул ерҙә дейеүҙең өс башын да бер юлы саба ла өҙә. Шул ваҡыт, нисектер, үҙе лә яраланып ҡала. Егет, тиҙ генә батша ғәскәрҙәре янына барып, яраһын бәйләтә. Батша шундай шатлана: «Был ниндәй батыр икән? Үҙемә саҡырырға кәрәк быны», – ти. Шунан егетте саҡыртып ала ла:\n– Эй, егет, әйҙә беҙгә, бәләкәй ҡыҙымды һиңә бирәм, – ти. Шул урында ҡыҙы әйтә:\n– Юҡ, мин Незнайҙан башҡа бер кемгә лә бармайым, – ти, хатта иларға тотона. Незнай әйтә:\n– Илама, матур ҡыҙ, илама, мин һеҙгә бармайым. Минең үҙ эштәрем бар, – ти ҙә, яраһын бәйләгән өсөн рәхмәт әйтеп, атына менеп, йылп итеп күҙҙән юғала. Батша һарайына етер саҡта атын ебәрә лә, ҡайта һалып, тағы шар һуғырға тотона. Батшаның ғәскәре ҡайта. Ҡайтыу менән бәләкәй ҡыҙ Незнай янына югереп килә. Хеҙмәтсенән:\n– Незнай нисек торҙо? – тип һорай. Хеҙмәтсе:\n– Нисек торһон, шар һуҡты ла шар һуҡты. Бер көн генә юғалып торҙо, – ти.\nШулай тағы да байтаҡ ғүмер уҙып китә. Батша оло ҡыҙын оло вәзиренә биреп туй яһаны, Незнай бер туҡтауһыҙ шар һуҡты, ти. Берҙән-бер көндө батша уртансы ҡыҙын уртансы вәзиренә кейәүгә бирергә була. Иртәге туй була тигән көндө тағы һауаны беренсеһенән дә ҙурыраҡ ҡара болот ҡаплай. Быны күрен, халыҡ: «Таты берәй нәмә булмаһа ярар ине», – тин ҡурҡыуға төшә. Шулай ҡурҡышып торғанда, һауанан ҡағыҙ килеп төшә. Унда: «Батша, һин минең ала торған ҡыҙҙы уртансы вәзиреңә бирәһең икән, шуның өсөн мин һиңә һуғыш асам. Алты башлы дейеү», – тип яҙылған, ти.\nБатша тағы да ғәскәр йыя; уртансы вәзирҙе ғәскәр башлығы итеп, барыһы ла, хатта ҡыҙҙар ҙа, һуғышҡа китәләр. Был туғыҙ көнлөк юл икән. Ә Незнай бер нәмәгә дә иҫе китмәй, һаман шар һуғыуында була. Бәләкәй ҡыҙҙың ҡушып китеүе буйынса, уны хеҙмәтселәр бик яҡшы ҡарайҙар. Шулай итеп ете көн үтә. Һигеҙенсе кон ныҡ итеп ат кешнәгәнгә Незнай тышҡа сыҡһа, аты килгән, ти. Ат:\n– Ни эшләп әле һаман шар менән булаһың? Бөгөн ғәскәр киткәнгә ете кон, ә беҙгә иртегә унда, һуғыш яланында, булырға кәрәк. Ату батшаның ғәскәрен дә, ҡыҙыңды да һәләк итәсәктәр, – ти.\nНезнай тағы бер кемгә лә бер нәмә лә өндәшмәй, атына атланып, юлға сығып китә. Теге тауға барып, кейенеп, ҡылысты ала ла һуғыш яланына китә. Килһә, ғәскәр шундай күп, күҙ күреме ерҙе ҡара сәүкә булып һырып алғандар, ти. Незнай, быны күргәс, әҙерәк шөрләгәндәй итһә лә, аты дәртләндереп, тағы бер үҙе һуғыша башлай. Уға аты ла, бесәйе менән эте лә ярҙам-итә. Көнө буйы һуғышҡандың һуңында ғына дошман ғәскәрен саҡ ҡырып бөтәләр. Хәҙер алты башлы дейеү үҙе һуғышҡа сыға.\n– Ә-ә, Незнай тигәндәре һинме ни әле? Вә хәҙер минең менән алышып ҡара!–тип, дейеү Незнайҙы ергә атып бәрә. Незнай тубығынан өргә бата. Батһа, тағы ла көслөрәк булып сыға. Ул атына етеҙ һикереп менә лә ҡылысы менән һелтәп ебәрә. Шул һелтәүҙән дейеүҙең дүрт башын өҙөп төшөрә. Дейеү, быны күреп, шундай ярһый, нисек булһа ла ике башын һаҡлап ҡалырға тырыша. Былар оҙаҡ ҡына яйын табыша алмайынса, бер-береһен уратып йөрөйҙәр. Дейеү уңайын килтереп, һелтәйем тигәндә генә, Незнай уның ҡалған ике башын да бер юлы өҙөп төшөрә. Шул саҡ дейеү Незнайҙы яралап өлгөрә. Егет. баяғыса тиҙ генә батша ҡыҙҙарына барып, яраһын бәйләтә. Яраһын бәйләгәндә, батша, Незнайҙы күреп:\n– Ә-ә-ә, теге егет! Инде һине ебәрмәйем. Ҡал инде минең батшалыҡта, – тип ялына башлай. Егет риза булмай. Ә бәләкәй ҡыҙ:\n– Минең Незнайға ҡайһылай оҡшаған, әллә уның ағаһы мы икән? – тип ҡарап тора, ти. Батша:\n– Теләһәң, минең уртансы ҡыҙымды, теләһәң, бәләкәй ҡыҙымды ал, бирәм үҙеңә, – тигәс, бәләкәй ҡыҙ:\n– Юҡ, мин Незнайҙан башҡа бер кемгә лә бармайым, – ти. Быны ишетеп, Незнай бәләкәй ҡыҙға:\n– Юҡ, матур ҡыҙ, мин һеҙҙә ҡалмайым, минең эш – ҡа-\nғылған-һуғылғандарға ярҙам итеү, – тигән дә китеп тә барған. Батша һарайына етер саҡта Незнай, атын ебереп, үҙе бер нәмә лә булмаған һымаҡ шар уйнап, кәртәгә барып ингән ти. Туғыҙ көндән һуң ғәскәр ҙә ҡайтып еткән. Ҡайтыу менән бәләкәй ҡыҙ Незнай янына югереп килгән. Хеҙмәтселәрҙән:\n– Нисек торҙо, нисек ашаны? – тип һорағас, хеҙмәтселәр:\n– Яҡшы ашаны, яҡшы торҙо, көнө-төнө шар һуҡты, тик ни эшләптер, ике көн юғалып торҙо, – тип яуап бирҙеләр, ти.\nБатша ҡайтҡас, уртансы ҡыҙы менән уртансы вәзиренә бик бай туй яһаны, ти. Ә Незнай һаман да шар һуғыуында булды, ти.\nШулай итеп, тыныс тормош менән тағы ла күп кенә ваҡыттар үткән. Бер ваҡыт батшаның иң яратҡан бәләкәй ҡыҙып да кейәүгә бирер ваҡыт еткән. Батша һарайынан яусылар өҙөлмәгән, ҡыҙ ғына ризалыҡ бирмәгән, ти. Батша бәләкәй ҡыҙын саҡыртып алған да:\n– Ҡыҙым, һин тыуғас та минең әйткән һүҙем бар ине: кемгә теләһә, ҡыҙымды шуға бирермен тигәйнем, – тип һүҙ башлаған, ти. Ҡыҙ шатланып:\n– Мин Незнайҙан башҡа бер кемгә лә бармайым, – тип тик тора икән. Батша быға риза булып етмәгән:\n– Ҡыҙым, һин шуны ла уйла: кейәүең мин үлгәндән һуң батшалыҡты алып барырға тейеш, ә ул телһеҙ көйө нимә эшләй ала? – тигән. Ҡыҙы бик илай башлағас, риза булған да Незнай менән бәләкәй ҡыҙҙың туйына әҙерләнә башларға әмер биргән. Быны ишетеп, оло кейәү менән уртансы кейәү:\n– Әһә, батша үлгәс, батшалыҡ беҙгә ҡаласаҡ, телһеҙ нимә генә эшләй ала инде ул, – тип бик һөйөнөшкәндәр, ти.\nИртәгә туп тигән көндө тағы һауаны болот ҡаплаған. Был юлы ун ике башлы дейеүҙән ҡағыҙ килеп төшкән. Ул да батшаны кесе ҡыҙы өсөн һуғышҡа саҡырған. Ғәскәр йыйылғас, кемде ғәскәр башлығы итеп ҡуйырға белмәйҙәр, ти. Батша:\n– Йә, ҡыҙым, кемде ҡуябыҙ, телһеҙеңдеме? – тигәс, ҡыҙ:\n– Юҡ, үҙем барам, – тигән, ти. Ғәскәр башлығы булын ҡыҙ үҙе киткән. Ә Незнай үҙенең шарын һуғып ҡалды, ти. Был инде ун ике көнлөк юл булған. Туғыҙ көн үткәс, егет һыҙғырып, атын саҡыртып алды ла, этен, бесәйен эйәртеп, теге урындан ҡоралдарын барып алып, һуғыш яланына китте, ти. Дейеү ғәскәре шундай күп, ҡырмыҫҡа иләүе кеүек мыжғып тора, ти. Незнай ғәскәр менән һуғыша башлаған. Егет тора, ә дошман ғәскәре осһоҙ-ҡырыйһыҙ ҡара болот булып, уның өҫтөнә ябырыла, ти. Незнай ҡылысын уңға һелтәгән, һулға һелтәгән, шулай итеп, дейеү ғәскәрен ҡырып та бөткән. Үҙе, хәлһеҙ булып, ергә ауған. Әҙерәк хәл алғас, ат, Незнайҙы уятып:\n– Йә, егет, тиҙерәк дейеүгә ҡаршы барайыҡ. Үҙе килһә, тағы ла яманыраҡ булыр. Һин уны тиҙ генә үлтерә алмаҫһың. Уның дүрт башы ҡалғас, һинән ялбарып атаһына һаубуллашырға ебәреүен Һорар, уны ебәр. Тик беҙгә уның атаһына алдан барырға кәрәк. Ул атаһынан көс ала, ә уға бирә торған көстө беҙ алып өлгөрһәк, яҡшы булыр, – тине, ти.\nДейеү быларҙы күреү менән:\n– Ә-ә-ә, Незнай тигәне һинме ни әле? Йә, алышып ҡарайыҡ, – тип, алыша башлағандар. Бер көн һуғыштылар, икенсе көн һуғыштылар, ти, былар, һуғыша торгас, Незнай дейеүҙең һигеҙ башын өҙөп төшөрҙө, ти. Дүрт башы ҡалғас*, дейеү атаһына ебәреүҙә һорап, ялбара башлаған. Егет риза булған. Үҙе тиҙ генә атына атланған да дейеүҙең атаһына киткән. Барын керһә, дейеүҙең атаһы ҡараңғы бер бүлмәлә ултыра, үҙе һуҡыр, ти. Дейеү, Незнайҙы үҙ улы тип, беләгенән бер стакан ҡан алын эсергән. Ҡанды эсеү менән Незнайҙың көсө аяуһыҙ артып китте, ти.\nНезнай, ҡарт дейеүгә рәхмәт әйтеп, ишектән сығып китеп кенә барғанда, әлеге дүрт башы ҡалған дейеүгә тап булды, ти. Дейеү ни тип тә уйлап өлгөрмәй ҡала, өгөт уның өс башын өҙөп төшөрә. Инде һуңғы башын сабып өҙәм тигәндә, Незнай ныҡ ҡына яралана. Ат иҫһеҙ ятҡан Незнайҙы ғәскәр янына алып бара. Бында уның яраһын бәйләп иҫенә килтерәләр. Хәҙер батша егетте бер ҙә ебәргеһе килмәй, үҙе янында ҡалыуын ялына:\n– Ҡалһаң, бына ошо бәләкәй ҡыҙымды үҙеңә бирәм, – ти. Ә бәләкәй ҡыҙ был юлы ла:\n– Мин Незнайҙан башҡа кешегә бармайым, – тип илай, ти. Незнай риза булмай, атына атланып, китә лә бара. Юлда ат әйтә:\n– Хәҙер инде мин дә һинең менән барам, – ти.\nҠайтып өткәс, Незнай атын бәйләй ҙә үҙе йоҡоға тала. Ул бик арыған, бик йонсоған була. Эте ишек төбөндә, бесәйе башы осонда уның йоҡоһон һаҡлап торалар. Ғәскәр ҡайтҡансы, Незнай бер уянмай йоҡлай. Ҡайтыу менән бәләкәй ҡыҙ Незнайҙың шар һуға торған һарайына югереп бара. Незнай унда булмағас, бүлмәһенә бара. Барһа, ишек төбөндә эт ята, ә ишеккә: «Кем дә кем керә, башын иҙә һуғам», – тип яҙылған була. Хәҙер был яҙыуҙы барыһы ла уҡыйҙар. Ҡыҙҙы керетергә ҡурҡалар. Ҡыҙ уларға ҡарамай, керә. Керһә, бүлмәлә Незнай ята. Незнай ҡылысын ала ла, сабам тигән булып, ҡыҙҙы ҡосаҡлап ала. Хәҙер бүлмәгә кешеләр килеп тула. Аты менән кейеменән теге батырҙың Незнай икәнен беләләр. Шатланышып туй яһайҙар. Хәҙер Незнай батшаның кесе ҡыҙы менән ирле-бисәле булып йәшәй башлайҙар.\nБатшаның ике оло кейәүе нисек булһа ла Незнайҙы юҡ итеү тураһында уйлайҙар. Шунда береһе әйтә:\n– Ҡайҙалыр ете диңгеҙ аръяғында, ете ер аҫтында аждаһа ҡулында бер ашъяулыҡ бар икән, шул ашъяулыҡты йәйһәң, йәнең теләгән бөтә әйбер барлыҡҡа кило икән. Тик уны алырға барған кешенең кире әйләнеп ҡайтҡаны юҡ әле, тиҙәр. Ҡайнымдан бына шул ашъяулыҡты алдырырға Незнайҙы ебәреүен һорайыҡ. Ул китер ҙә әйләнеп ҡайта алмаҫ, шунан инде батшаның вариҫтәре булып, беҙ ҡалырбыҙ, – тиҙәр.\nШулай кәңәшләшеп, былар батшаға ашъяулыҡ хаҡында һөйләп бирәләр. Батша риза була, әммә бер Незнайға ғына түгел, ә өс кейәүенә лә юлға йыйынырға ҡуша. Иртәгеһен иртүк тороп, ике оло кейәү юлға сыға. Незнайға «әйҙә» тигәс: «Юҡ әле, һеҙ бара тороғоҙ», – тип, өйҙө тороп ҡала. Өс көн тора, дүрт кон тора, бишенсе кон тигәндә, батша бер вәзирен ебәрә:\n– Бар әле, кесе кейәү киткәнме, шуны ҡарап кил, – ти. Вәзир барып килә:\n– Юҡ, китмәгән, – ти.\n– Ярай, йәш кәләше янында торон китәһе киләлер, – ти батша.\nТағы бер-ике көн үтә. Батша тағы вәзирен ебәрә. Вәзир тағы «юҡ» тип килеп әйтә. Батша:\n– Ярай, йәш кәләше янында тороп китәһе киләлер, – ти ҙә ҡуя. Шулай итеп, ун көндән ашыу ваҡыт үтә. Был юлы батша үҙе барып белергә була. Быны ат белеп ҡала ла, Незнайҙы саҡырып:\n– Ҡайның килә, әйҙә инде киттек, – ти. Шунан тиҙ генә әҙерләнә һалып сығып китәләр, үҙҙәре менән бесәйҙе, этте лә алалар.\nБылар алты диңгеҙҙе яҡшы ғына үтәләр. Хәҙер етенсе диңгеҙ генә тороп ҡала. Шул ерҙә ат:\n–- Етенсе диңгеҙҙе сығыуы ауырыраҡ булыр. Уны сығыу өсөн, һыу батшаһы ҡыҙы Алтынсәсте көтөп алып, уның үҙенө һиҙҙермәй генә сәсенә йәбешеп сығырға кәрәк. Әгәр ул беҙҙең йәбешкәнде белеп ҡала-нитһә, диңгеҙгә лә төшөрөп ебәреүе мөмкин, – ти.\nДиңгеҙ янына килеп етәләр. Бер бабай балыҡ тотоп ултыра, ти, Незнай, бабай менән һаулыҡ һорашып, тормош хәлдәрен һөйләшеп ултырғандан һуң, бабайға кейемдәрен алмашып кейеп торорға һорай. Бабай риза була. Төгө оло кейәүҙәр килеп еткәндә, Незнай бабай урынында балыҡ тотоп ултыра. Былар Незнайҙы танымайҙар. Хәҙер былар икәүләп Незнайҙан теге ашъяулыҡты килтереп биреүен һорайҙар:\n– Әгәр килтереп бирһәң, ат башы ҡәҙәре алтын бирәбеҙ, – тиҙәр. Незнай:\n– Килтереп бирермен, тик миңә алтын кәрәкмәй. Берегеҙ бер бармағығыҙҙы, икенсегеҙ һырт ҡайышығыҙҙы телеп бирерһегеҙ, – ти. Былар уйлап-уйлап торалар ҙа:\nКүлдәк кейһәң, күренмәҫ, мин риза, – ти береһе. Шунан икенсеһе лә:\n– Ҡулға бейәләй кейһәң, бармаҡ юҡлыҡ та беленмәй, мин дә риза, – ти.\nНезнай, быларға үҙен шунда көтөп торорға ҡушып, аты янына китә. Юлда бесәйе осрап:\n– Тиҙ бул, хәҙер Алтынсәс һыу төшөргә килә, – ти.\nАлтынсәстең һыу төшә торған еренә киләләр ҙә көтөп яталар. Бына бер заман һыу өҫтө яп-яҡты булып киткән дә, һыуҙан Алтынсәс килен сыҡҡан. Ат:\n– һеҙ ныҡ итеп миңә тотоноғоҙ, ә мин ҡыҙ йөҙә башлағас та, уның сәсенә йәбешермен,– тигән дә ҡыҙ һыуға барып төшөү менән, һиҙҙермәй генә йөҙөп килеп, тегенең сәсен тешләгән, ти. Алтынсәс йөҙөп киткән, уның сәсенә тағылып – ат, аттың ҡойроғона тотоноп былар йөҙгән. Инде килеп сыҡтыҡ тигәндә генә, Алтынсәс, кемдер сәсенә йәбешкәнен һиҙеп ҡалын, сәсен тарта башлаған икән, ат ялбарырға тотонған:\n– Алтынсәс, алып сыҡҡас, алып сыҡ инде ярға, сыҡҡас һөйләшербеҙ, – тигән. Шунан ҡыҙ быларҙы ярға алып сығып еткән. Сыҡҡас, ат Алтынсәскә:\n– Бер яҡшылыҡ эшләй башлағас, яҡшылыҡ менән эшеңде бөтөр инде, – тигән дә үҙҙәренең ни өсөн килгәнен һөйләп биргән. Алтынсәс:\n– Мин белмәйем, алда минең ике йөҙ йәшлек әбейем бар, шул белһә белер, – тигән. Бара торғас, был әбейгә лә килеп өткәндәр. Әбей быларҙы:\n– Ә-ә-ә, йыраҡтан килгән ҡунаҡтар, әйҙәгеҙ, рәхим итегеҙ, – тип, бик йылы ҡаршы алған да туйғансы ашатҡан. Ашап-туйып, ял итеп алғас, Незнай әбейгә үҙҙәренең ни өсөн килгәнлектәрен һөйләп биргән. Тыңлап бөткәс, әбей:\n– Мин ул ашъяулыҡты белмәйем, белһә, минең апайым белер. Ул бынан бик алыҫта йәшәй, – тигән, ти.\n– Йыраҡ булһа булыр, беҙгә уны тапмай ҡайтырға ярамай, – тип, егет, эте менән бесәйен эйәртеп, тағы юлға сыҡҡан. Бара торғас, әбейҙе лә әҙләп тапҡандар. Был әбей ҙә юлсыларҙы бик яҡшы итеп ҡаршылаған, ашатҡан, әсергән. Ләкин ул да ашъяулыҡтың ҡайҙа икәнен белмәй икән.\n– Белһә, уны минең ҡарғам ғына белер, – тип, ҡарғаһын килтергән, ти. Ҡарға ашъяулыҡтың ҡайҙа икәнен белгән.\n– Ашъяулыҡты табырға мөмкин, тик алыуы ҡыйын, – ти икән ҡарға. Юлаусылар үтенеп һорағас, ашъяулыҡты ҡайҙан табыу юлын һөйләп биргән:\n– Ул ашъяулыҡ ете ҡат ер аҫтында, ете ҡатлы өйҙөң етенсе ҡатында, ете һандыҡ эсендә ята, ә уны аждаһа һаҡлай. Ашъяулыҡты алғанда бер тауыш та сығарырға ярамай, шуның өсөн бесәйҙәй һаҡ булырға кәрәк. Аҙ ғына тауыш сығып, аждаһа һиҙеп ҡалһа, һеҙҙе юҡ итәсәк. Бына һеҙгә тараҡ, ҡайраҡ, көҙгө. Аждаһа, белеп ҡалып, артығыҙҙан ҡыуа төшһә, берәм-берәм ташларһығыҙ, – тип, ҡарға юлды өйрәтеп бөткәс, әбей быларҙы оҙатып ҡалған.\nБылар көн киткәндәр, ай киткәндәр, бара торғас, бер ер тишеген күреп ҡалғандар. Был әлеге ете ҡат ер аҫтына алып төшә торған тишек икән. Төшөп киткәндәр. Төшөп етһәләр, ете ҡатлы бер өй ултыра, ти. Бесәйҙе өйгә керетеп ебәргәндәр. Бесәй, бер тауышһыҙ кереп, ашъяулыҡты алып сығып киттем тигәндә генә, ҡойроғо, бер ҡылға тейеп ҡалып, тауыш сығарған, ти. Аждаһа, тауышты ишетеп, нимә булғанын аңлап алғансы, былар юлға сыҡҡандар. Аждаһаның шундай асыуы килгән:\n– Ниндәйҙер бер һаҫыҡ әҙәм балаһы аждаһаның ҡулынан хазина алып китһен, имеш, – тип ғәйрәтләнә икән.\nАждаһа быларҙың артынан ҡыуа төшкән. Ҡыуып етеп, тотам тигәндә генә, егет арттарына көҙгөнө ырғытҡан. Ырғытыуы булған, шул ерҙә бик ҙур диңгеҙ барлыҡҡа килгән. Аждаһа диңгеҙ һыуын эсеп ҡорота башлаған. Уны ҡоротоп, тағы ла ҡыуа башлағансы, былар байтаҡ ҡына ер китеп өлгөргәндәр. Аждаһа тағы етеп килә икән, Незнай артына тараҡ ташлаған. Тараҡ барып төшкән ерҙә үтә алмаҫлыҡ урман үҫеп сыҡҡан. Аждаһа ағастарҙы тештәре менән йолҡоп юл һалып сыҡҡансы, былар тағы байтаҡ ҡына юл киткәндәр. Аждаһа өсөнсө тапҡыр ҡыуып етеп килгәндә, Незнай ҡайраҡ ташлай. Ҡайраҡ төшкән урында таштары күкте тишеп торған, түбәһе лә күренмәҫлек тау барлыҡҡа килә. Аждаһа тау-ташты аҡтарып шунда тороп ҡала. Ә Незнай, әбейҙәргә рәхмәт әйтеп, диңгеҙгә барып етә. Алтынсәс уларҙы диңгеҙ аръяғына сығарып ҡуя. Незнай атын, этен, бесәйен йәшереп ҡуя ла үҙе кейәүҙәр янына килә, әлеге балыҡсы ҡарт төҫөн ала. Кейәүҙәр, береһе бармағын киҫеп биреп, икенсеһе арҡаһынан бер иле тиреһен һуйып биреп, ашъяулыҡты алып ҡайтып китәләр. Улар юлға сыҡҡас, арттарынса уҡ Незнай ҙа, атына атланып, бесәйе менән этен эйәртеп, ҡайтырға сыға. Незнай ҡайтып, ун көн үткәс, кейәүҙәр ҡайтып төшәләр. Незнайҙың өйҙә икәнен белгәс, унан көлә башлайҙар. Иванайҙың ҡайтыуына, етмәһә, бер нәмә лә алып ҡайтмауына батшаның да асыуы килә, уға яза биреүҙе оло кейәүҙәре менән бергәләп уйлай башлай.\nБер көн былар барыһы ла йыйылышалар ҙа Незнайҙы тикшерә башлайҙар. Шул ваҡыт Незнай батшаға:\n– Ниңә һинең уртансы кейәүең шундай эҫе өйҙә бейәләй кейеп ултыра, ә оло кейәүең ҡалын күлдәк кейгән? – ти. Тегеләрҙең сисенеүҙәрен һорай. Батша тегеләргә сисенергә ҡуша. Сисенһәләр, ни күрһендәр, береһенең бармағы юҡ, ә икенсеһенең арҡаһынан буйҙан-буйға тиреһе һуйып алынған. Шул ерҙә Незнай:\n– Быларҙың береһенең бармағы, икенсеһенең һырт ҡайышы ҡайҙа тип беләһегеҙ? – тигән дә: – Бына кемдә ул! Мә, алығыҙ, бармаҡ менән тирегеҙҙе кире йәбештереп ҡуйығыҙ, ә миңә минең ашъяулыҡты бирегеҙ! – тип, бөтә булған хәлде батшаға һөйләп биргән.\nБыны ишеткәс, батшаның бик асыуы килгән. Оло кейәүҙәрен алдағандары ӨСӨН үлтерергә ҡушҡан. Незнай менән ҡатындары һорағас ҡына, үлемдән алып ҡалғандар, ти. Оло кейәүҙәр Незнайға һәр ваҡыт тоғро хеҙмәт итергә һүҙ биргәндәр. Ысындан да батша үлеп китеп, уның урынына Незнай батша булғас, уға бик тоғро хеҙмәт иткәндәр. Ҡалған ғүмерҙәрен, революцияға тиклем, бик дуҫ йәшәгәндәр, ти. Ә революция бөтә батшаларҙы бөтөргән.


Тимер юл транспорты — Башҡорт Википедияһы\nТимер юл транспорты — йөктәрҙе һәм пассажирҙарҙы тәгәрмәсле транспорт саралары менән рельс юлдары буйынса йөрөтөүсе ер өҫтө транспорты төрө.\nКод МСОК 4\nТимер юл транспорты Викимилектә\nБыуындар осрашыуы. 1976\nБөтә донъя тимер юл селтәре (интерактивная карта)\nКүп кенә илдәрҙә транспорттың барлыҡ төрҙәре араһында тимер юл транспорты төп урынды алып тора, был уның универсаллеге менән аңлатыла: иҡтисадтың барлыҡ тармаҡтарына хеҙмәт күрһәтеү һәм халыҡтың барлыҡ климат зоналарында ла тиерлек пассажирҙар йөрөтөүгә булған ихтыяжын тәьмин итеү мөмкинлеге бирә.\nТимер юл транспортының төп өҫтөнлөктәре: күпләп йөк ташыу һәләте; оҙон араларға ҙур күләмле йөк ташыу һөҙөмтәлелеге; сағыштырмаса ҙур тиҙлек; ышаныс һәм именлек; ташыуҙарҙың үҙҡиммәте түбән; башҡа төр транспортҡа ҡарағанда тирә-яҡ мөхиткә йоғонтоһо аҙыраҡ.\nҺәр илдә тимер юл транспорты өлөшө иҡтисади-географик, демографик һәм башҡа факторҙарҙы иҫәпкә алып барлыҡҡа килә.\nКеше йөктө үҙе тартҡан боронғо тимер юлдар б. э. VI быуатына ҡарай; уның уйлап табыусыһы булып ете аҡыл эйәһенең береһе Периандр һанала. Тимер юлдар Бөйөк Британияла XVIII һәм XIX быуаттарҙа мөһим энергия сығанағы булған пар машинаһын уйлап табыуҙан һуң сәскә ата.\n1880-се йылдарҙа беренсе электр поездары, шулай уҡ трамвай һәм тоннель барлыҡҡа килә. 1940-сы йылдарҙан башлап, күпселек илдәрҙә электрлашҡан паровоздарҙы дизель- электр менән алыштыра башлайҙар, был процесс 2000-се йылда тамамлана тиерлек. 1960-сы йылдарҙа Японияла һәм башҡа бер нисә илдә электрлаштырылған юғары тиҙлекле тимер юлдар барлыҡҡа килде.\nДизель локомотивы (һул яҡта) һәм электр локомотивы (уңда).\nТимер юл транспортының үҫеше, кәмеүе һәм тергеҙелеүе тарихын ҡулланылған энергия менән билдәләнгән бер нисә осорға бүлеп була.\nТимерҙән яһалған беренсе юл, ағас рельстар өҫтөнә суйын түшәм рәүешендә, 1768 йылда һалынған. Был яңылыҡ төрлө колея үлсәүҙәренә мөмкинлек бирә. 1790-сы йылдарҙа Бөйөк Британияла тулы тимер рельстар барлыҡҡа килә башлай. 1788 йылда Петрозаводск ҡалаһында Рәсәйҙең беренсе тимер юлы булған «Суйын тәгәрмәсле юл үткәргес» төҙөлә.\nҠытаутамаҡ ҡалаһы янындағы Себер аръяғы тимер юлында башҡорт стрелка күсереүсеһе, С. М. Прокудин-Горский фотоһы, 1910\nРәсәй Федерацияһында уның бик ҙур биләмәһе һәм тәбиғи үҙенсәлектәре, эшкәртеү предприятиеларында сеймал базаһы алыҫ булған тимер юл транспорты транспорт системаһының нигеҙен тәшкил итә. Барлыҡ транспорт төрҙәренең (торба үткәргестәренән башҡа) йөк әйләнешенең 80 % -тан артығын, алыҫ һәм ҡала яны поездарында дөйөм файҙаланыуҙағы транспорттың пассажирҙар әйләнешенең 40 % тан артығырағын тимер юл бирә.\nРәсәй тимер юлдары — иң ҙур, яҡшы үҫеш алған, динамик һәм һөҙөмтәле эшләп килеүсе система. Илдең тимер юл селтәре 85 мең км-ҙан артыҡ оҙонлоҡҡа эйә\nЖелезные дороги // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)* Железные дороги, в техническом отношении // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\n↑ ОАО «РЖД» сегодня\nЖелезная дорога// Большая советская энциклопедия\n«Паровоз ИС». Российский железнодорожный портал. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 декабрь 2012.\nКолеи железных дорог мира. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 декабрь 2012.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тимер_юл_транспорты&oldid=967825 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 сентябрь 2020 в 01:39\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:39 10 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


31 июля 2018 — 17:39 ГТРК «Башкортостан»\nИслам дәүләте террорсылары Тажикстанда туристарға һөжүм иткән. Американан ике, Нидерландтарҙан һәм Швейцариянан берәр турист һәләк булған. 3 кеше йәрәхәтләнгән. Эске эштәр министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, велосипедсылар төркөмөнә машина килеп менә. Һуңынан террорсылар автомобилдән сығып туристарға бысаҡ менән ташлана.\nАмерикала полиция хеҙмәткәрҙәре ҡара тәнле кешене атып үлтергән. Был хәл Миннеаполиста ҡаршылыҡ акцияларына сәбәп булған. Негрҙы атып үлтереүселәр административ ялға ебәрелгән.\nСочи ҡалаһында торлаҡ йорт янған. Унда 8 кешенең ғүмере өҙөлгән, 3 кеше йәрәхәтләнгән. Янғын сәбәбе шешелек бешереүгә бәйле булыуы ихтимал, тип хәбәр ителә. Тәфтиш комитеты енәйәт эше ҡуҙғатҡан.\nБосния һәм Герцеговинала Боронғо күперҙән һикереү буйынса ярыштар үткән. Тарихсылар әйтеүенсә, бындай ярыштар күпер төҙөлгәс тә, 1566 йылда уҙғарыла башлаған һәм ҡала халҡы алдында дан һәм шөһрәт ҡаҙаныуҙың бер юлы булған.


Яңғыҙнарат (Тәтешле районы) — Башҡорт Википедияһы\n56°08′20″ с. ш. 55°44′38″ в. д.HGЯO\n80 250 865 001\n80 650 465 101\nЯңғыҙнарат (рус. Ялгыз-Нарат) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 462 кеше.\n2010 йыл 14 октябрь 462 233 229 50,4 49,6\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 59 км\nАуыл 18 быуат аҙағында Бөрө өйәҙе Ирәкте улусы Иҫке Соҡор ауылы башҡорттары ерҙәрендә нигеҙ һалынған. Тибел йылғыһа буйында урынлашҡан ауылдың икенсе исеме Хәмит. Иҫке Соҡор ауылының бүлендеге. IV (1783 йыл) һәм V (1795 йыл) ревизиялар араһында үҙ аллы торамаға әйләнә. V ревизия был бүлендек ауыл итеп һанаған, унда 67 аҫаба башҡорт, йәғни Ирәкте аҫаба ерҙәренең хужаларының 11 йорто булған. \n1816 йылда 18 йортта 47 ир кеше иҫәпкә алынған. Мәсет барлығы күрһәтелгән. VIII ревизия һөҙөмтәһендә 24 йортта 145 башҡорт күрһәтелгән. 1859 йылда 44 йортта 242 аҫаба иҫәпкә алына. 1870 йылғы мәғлүмәттәр буйынса бында 52 йорт һәм 275 кеше йәшәгән. Мәсет һәм уның эргәһендә мәктәп эшләгән. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 146 йортта 744 башҡортто күрһәткән.\nРивизия мәғлүмәттәренән күренеүенсә, ауыл бер милләтле булған.Ауылдың икенсе исеменә килгәндә, ул, һис шикһеҙ, Соҡор ауылында йәшәүсе Хәмит Шәрип улы Кейеков менән бәйле. Ул 1775 йылдың 5 декабрендә Өфө сауҙагәре Подьячевтан 300 һумлыҡ тауарҙы займға алыуы менән билдәле.\nАуыл хужалығы тураһында 1842 йылғы мәғлүмәттәр. 145 башҡортҡа 240 бот ужым һәм 264 бот яҙғы иген сәселгән. 2 тирмән булған. 22 йортҡа (145 кеше) 59 ат, 64 һыйыр, 78 һарыҡ, 72 кәзә тура килгән. Умартасылыҡ менән дә шөғөлләнгәндәр.\nБашҡорт энциклопедяиһындағы 2002 йылғы мәғлүмәткә ярашлы, ауылда башҡорттар йәшәй, урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.\n1783 йылғы зауряд-сотник Зөлҡәрнәй Сәлимкәевтың 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Ул 10-сы башҡорт полкы составында Пруссия биләмәһендә һуғышҡан. «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалы алған. Уның улдарының исемдәре лә билдәле: Фазулла, Нәсибулла, Фәтҡулла, Ғәләүетдин. Ветеран 1842 йылда һуғышта ҡатнашыусыларҙы иҫәпкә алғанда иҫән булған.\nАлпаев Зөлҡәрнәй Сәлимкәй улы (1783 — ?) — зауряд-сотник. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы рус армияһының сит ил походтарында ҡатнашыусы.\nКәримов Ҡәүи Кәрим улы (1947 т.) — тарихсы. Тарих фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1993), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1990), Башҡортостан Республикаһының белем биреү отличнигы (1997), РФ-тың почётлы юғары профессональ белем биреү хеҙмәткәре (2006).\nЯңғыҙнарат (Тәтешле районы) // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8. (рус.)\n↑ 2,0 2,1 Яңғыҙнарат (Тәтешле районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ 3,0 3,1 3,2 Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — ISBN 978-5-295-04683-4. стр.307\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яңғыҙнарат_(Тәтешле_районы)&oldid=1120541 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:05 2 апрель 2022 үҙгәртелгән.


Кинематограф тарихы — Башҡорт Википедияһы\nКинематограф тарихы Викимилектә\nКинематограф тарихы 1895 йылдың 28 декабрендә Капуцинкалар бульварындағы «Гран кафе» залдарының береһендә беренсе киносеанс күрһәтелгән мәлдән башлана.\nКинооператорҙар Берлинда. (1907)\n1 Кинематографҡа тәүге аҙымдар\n2 Артабанғы үҫеш\n3 Кинематограф тыуырға йыйына\n4 Тауышһыҙ кино һәм кинотеатрҙар селтәрен булдырыу\nКинематографҡа тәүге аҙымдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nXV—XVII быуаттарҙа «тылсымлы мамонттар батшаһы» — обскур камераһы уйлап табыла (бынан тыш, элегерәк Япония һәм Ҡытайҙа күләгәләр театры барлыҡҡа килә, тар ярыҡ аша һүрәт булдырыу принцибы боронғо замандарҙа уҡ билдәле була). «Обскур камераһы» термины XV быуат аҙағында ҡулланыла башлай, ә тәжрибәләрҙе Леонардо да Винчи үткәрә. Тылсымлы фонарь уңыш килтерә, һүрәттәрҙе вертикаль экранға проекциялау XVII быуатта киң билдәлелек ала. Ябай ғына итеп әйткәндә, ул — эсенә ҙурайтып күрһәтә торған торба һәм яҡтыртҡыс ҡуйылған йәшник. Яҡтыртҡыс артына сағылдырыусы рефлектор урынлаштырыла, торба һәм йәшник араһында ярыҡ ҡалдырыла, уға тушь менән төшөрөлгән һүрәт ҡуйыла. Әммә һүрәт хәрәкәтһеҙ ҡала.\nКинематографҡа табан артабанғы аҙымды 1830 йылда Майкл Фарадей һәм уның дуҫы Макс Роджер яһай. Бөтә Европа һүрәтте терелтә торған аппарат уйлап табырға тырыша. Фарадейҙың приборы фенакистископ тип атала. Аппаратҡа эҙмә-эҙлекле рәүештә теҙелгән һүрәттәр ҡуйыла. Элегерәк Жозеф Плато исемле ғалим хәрәкәтте фазаларға тарҡатыу менән шөғөлләнгән була (мәҫәлән, кеше хәрәкәтен). Фарадейҙың ҡулына ошо хеҙмәттәр эләгеү менән фенакистископ эшләүҙе тамамлау өсөн бик аҙ ғына ваҡыт талап ителә. Һөҙөмтәлә һүрәттең бер нисә секунд эсендә хәрәкәт итеүен булдырыу мөмкинлеге тыуа (әммә ул йән эйәһе һүрәте түгел).\n1877 йылда хронофотография уйлап табылыу менән өсөнсө аҙым яһала. Яҡтылыҡҡа ярайһы уҡ юғары һиҙгерлекле, әммә фотоматериалды тик төшөрөр алдынан ғына әҙерләүҙе талап иткән еүеш коллоид процесын уйлап табыусы Луи Дагер һәм Жозе Ньепстың эштәре ошо аҙымды яһау мөмкинлеген бирә. Юғары һиҙгерлек экспозиция ваҡытын кәметә, ә унһыҙ етеҙ хәрәкәтте төшөрөргә мөмкин булмаҫ ине.\n1878 йылда Калифорния губернаторы Леланд Стэнфорд һәм фотограф Эдвард Мейбридж аттың галоп менән сабыуын фото ярҙамында яҙып барыу буйынса эксперимент үткәрә. Бер мәғлүмәттәр буйынса, Стэнфорд Мейбридж менән «һикертеп сапҡанда ат дүрт аяғын да ерҙән бер юлы күтәрәме, әллә юҡмы», тип бәхәсләшкән, ә икенсе мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Мэйбридж аттар хәрәкәтен анализлау менән шөғөлләнеүсе Стэндфордтың заказын ғына үтәгән. Улар аттар йүгергән юл буйлап яҡтылыҡ үткәрмәүсе махсус будкаларға 12 фотоаппарат урынлаштыра. Будкаларҙа ултырған ассистенттар һыҙғырғыс сигналын ишетеү менән төшөрөү өсөн фотопластинка әҙерләй башлай. Бөтә камералар ҙа әҙер булғас, ат йүгереү юлына сығарыла, ул аҡ стена буйлап фотоаппараттарға ҡаршы саба. Фотоаппараттарҙың затворҙары трекҡа арҡыры бәйләнгән бауҙар ярҙамында тартыла: ат сапҡан саҡта арҡыры бауҙы бер-бер артлы өҙөп бара, шуның менән фотоаппараттарҙы сиратлап эшкә ҡуша . Һөҙөмтәлә һәр фотоаппарат ат хәрәкәтенең айырым фазаларын ат силуэты асыҡ күренгән аҡ стена фонында төшөрә. Хәрәкәтте фазаларға бүлеү буйынса был беренсе ынтылыш була. Артабан Мэйбридж фотоаппараттар һанын 24-кә еткерә, ә килеп сыҡҡан һүрәттәрҙе үҙе уйлап тапҡвн һәм һүрәттең хәрәкәтен тәьмин иткән зоопраксископта ҡуллана.\nХайуан һәм кеше хәрәкәтен фотоға төшөрөү — Мейбридж ҡыҙыҡһынған төп өлкә, ул ошо йүнәлештәге хеҙмәттәре өсөн үҙе өс йыл буйы хеҙмәттәшлек иткән Пенсильвания университетынан субсидия ала. 1887 йылда университет исеме аҫтында баҫылып сыҡҡан ун бер томлыҡ хеҙмәт — «Хайуандар хәрәкәте: хайуандар хәрәкәтенең эҙмә-эҙлекле фазаларын электрофотографик тикшереүҙәр» — Мейбридждың 1872 −1885 йылдарҙағы бөтә фотографик эксперименттарының йөкмәткеһе, китаптарға йөҙ меңдән ашыу фотоһүрәт урынлаштырылған. Фотоһүрәттәргә эт, бесәй һәм ат кеүек йорт хайуандары ғына түгел, Америкалағы мышы, болан, айыу, янут, арыҫлан, юлбарыҫ, маймыл һәм ҡоштар ҙа төшөрөлгән.\n1901 йылда Мейбридж «Органик арауыҡ киңлегендә кеше һыны» тигән китап баҫтырып сығара. Ямайкаға ҡайта һәм башҡа фотоһүрәттәр менән шөғөлләнмәй. Ул 1904 йылда тыуған ҡалаһы Кингстонда үлеп ҡала.\nАртабанғы үҫеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nXIX быуаттың икенсе яртыһында фотоһүрәттәр бик популяр булып китә, кешеләр йорттарында дуҫтарының һәм туғандарының фотоһүрәттәре һаҡланған фотоальбомдар булдыра. Был осорҙа «тере» фотоһүрәт эшләүгә бик күп патенттар теркәлә.\n1876 йылда француз профессоры Этьен Маре «фотоһүрәт ҡоралын» уйлап таба. Һигеҙ мөйөшлө әйләнеп торған фотопластинкаға секундына 10 кадр тиҙлеге менән хайуандарҙың һәм ҡоштарҙың хәрәкәт фазалары төшөрөлә. Артабан уйлап табыусы уңышлыраҡ «хронофотографик камера» тип аталған һәм төргәкле, яҡтылыҡҡа һиҙгер фотоҡағыҙҙы файҙаланған яйланма булдыра. Маре, был яйланманы яңыса ҡороп, тишкеләнмәгән кинотаҫманы ҡуллана алған хронофотографик камера килтереп сығара.\n1876 йылда Парижда кадрҙарҙы бер-бер артлы күрһәткән кинематограф барлыҡҡа килә. Эмиль Реноның оптик театрҙы уйлап табыуы ошондай уңышҡа килтерә. Ул — «үтә ҙур масштабтағы» тылсымлы фонарь: һүрәттәр төшөрөлгән таҫма ошо фонарь аша үтә. Ҙур экранда эҙмә-эҙлекле рәүештә кадрҙар театры күрһәтелә: сюжетына ҡарап, 80, 90 йәки 100 һүрәт экранда сағылып үтә. Махсус саҡырылған актёр экранда пәйҙә булған күренеш тураһында һөйләп тора. «Фильм» бер нисә секундҡа һуҙылған роликтарҙан тора: был технологияның етешһеҙлеге — оҙайлыраҡ роликты эшләп булмауҙа. Бындай кинематограф уңышлы эшләгән осорҙа Парижда 12 ошондай театр була.\nШундай фильмдан бер миҫал: китап уҡып ултырған ҡыҙ янына егет килә, һөйләшә башлайҙар. Бер аҙҙан егет ҡыҙҙы ҡултыҡлап ала һәм төшкә ашҡа йүнәлә. Бер нисә тапҡыр осрашҡандан һуң — туй. Алтарь алдындағы күренеш. Артабан уларҙы пароходҡа ултыртып, Африкаға туй сәйәхәтенә оҙаталар. Ҡыҫҡаса ғына уларҙың сәйәхәте күрһәтелә. Йәштәр сәйәхәттән ҡайта, ата-әсәләре ҡаршылай. Экранда аҡ кадр пәйҙә була. Ә ҡыҙ һаман эскәмйәлә ултыра, ҡулында китап — былар уның төшөнә генә ингән икән.\n1870 йылда американлы Джоном Хайат целлулоид уйлап таба, аҙағыраҡ ул һығылмалы таҫма эшләү өсөн ҡулланыла. 7 йылдан һуң урыҫ фотографы Иван Болдырев фототаҫмаға уны ҡатлап ҡуйыуҙы тәҡдим итә. «Ҡоро» фотопластиналарҙы фотоэмульция менән ҡаплатыуҙың сәнәғәттә ҡулланырлыҡ файҙалы ысулын эшкәрткән уйлап табыусы американлы Джордж Истмэн 1889 йылда целлулоид нигеҙендә үтә күренмәле фототаҫманы һатыуға сығара. Шунан һуң эффектлы һәм сыҙамлы фототаҫма булдырыу мөмкин була.\nКинематограф тыуырға йыйына[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Хәрәкәт итеүсе һүрәттәрҙе» булдырыу юлдарын эҙләгән уйлап табыусылар араһында ғәҙәттән тыш һәләткә эйә булған дүрт кеше кинематографты булдырыуға иң ныҡ яҡынлағаны була. Улар — Томас Эдисон, ағалы-энеле Люмьерҙар һәм Иосиф Тимченко.\n1894 йылда Томас Эдисон кинематограф буйынса эшкәрмәләрен Уильям Диксонға тапшыра. Эдисон етәкселегендә Диксон «кинетоскоп» тип аталған аппарат уйлап таба. Был аппараттың үҙенсәлеге шунда: ул күрһәткән «хәрәкәт итеүсе һүрәттәрҙе» тик бер генә кеше ҡарай ала. Бынан тыш кинетоскоп кадрҙарҙы алмашлап күрһәтмәй, бик тиҙ алмашыныу сәбәпле, тамашасыға һүрәттәр тоноҡ, юйылған кеүек күренә. Кинетоскоп нигеҙендә донъяла иң тәүге кино селтәре барлыҡҡа килә, ул бер йылда 150 мең доллар табыш килтерә. Кинетограф һәм кинетоскоп өсөн ҡулланылған 35-мм кинотаҫма беҙҙең заманға тиклем әллә ни үҙгәрештәрһеҙ килеп етә. Кадрҙарҙың 1,33:1 нисбәте тауышлы кино барлыҡҡа килгәнгә тиклем стандарт булып ҡала.\n1893 йылда Рәсәй инженеры Иосиф Тимченко фильм ҡарау өсөн проектор уйлап таба. Ул Балтик заводында баш инженер урынбаҫары булып эшләй. «Тере һүрәттәр» эшкәртмәләре тураһында уҡығас, ул уйлап табыу процесына ҡушыла (уның эшкәртмәләре беҙгә Карен Шахназаров материалдары буйынса таныш). 1893 йылда Тимченко ошо мәсьәләне өйрәнеү менән шөғөлләнә башлай. Ул әйләнеп тороусы фотопластинкаға төшөрөүсе камераны, шулай уҡ проекторҙы уйлап таба һәм үҙенең ғаиләһе, балалары тураһында ярты тиҫтә сюжет төшөрөп ҡарай. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң ул үҙенең аппаратын Рәсәй ғилми йәмғиәтенә күрһәтә. Уның хеҙмәте юғары баһалана, әммә ошо йүнәлештәге эшен артабан үҫтереү һәм тикшереү өсөн аҡса бүленмәй; артабан ул завод хужаһы Путилов, банкир Дмитрий Рубинштейн, магазин хужалары Елисеев, Филлипов һәм башҡалар ингән эшҡыуарҙар йәмғиәтенә ярҙам һорап мөрөжөғөт итә. Әммә унда ла тәҡдиме хуплау тапмай. Бының менән Тимченко туҡтап ҡалмай, ул Савва Иванович Мамонтовҡа мөрәжәғәт итә. 1894 йыл башында, яҙ көнө Мәскәүгә килә һәм үҙе уйлап тапҡан ҡоролма тураһында Мамонтовҡа һөйләй, уныһы: «Һинең ҡоролмаңдың киләсәге ҙур, ләкин минең аҡсам юҡ» — тип яуап бирә.\nБер йыл үткәс, ағалы-энеле Люмьерҙар кино күрһәтеүҙә үҙ технологияһын ҡуллана — һәм сәнғәт жанры булған кинематографияға нигеҙ һалыусы булараҡ тарихҡа инеп ҡала. Ағалы-ҡустылы Люмьер һүрәттәрҙе фотофиксациялау технологиялары буйынса белгес була, ә 1895 йылда «синематограф» киноаппаратын уйлап таба һәм бер нисә ролик та эшләп өлгөрә. 1895 йылда был аппаратты ҡулланып, кәм тигәндә биш тапҡыр кино күрһәтеүҙәре билдәле: 22 мартта Парижда Ватан сәнәғәтен үҫтереү йәмғиәтендә; 11 июндә Лионда фотографтар съезында; 11 июлдә Парижда техник күргәҙмәлә; 10 ноябрҙә Брюсселдә фотографтарҙың Бельгия ассоциацияһында һәм 16 ноябрҙә Сорбонна амфитеатрында. Әммә был киноны теләгән һәр кем ҡарай алмай, уға, нигеҙҙә, белгестәр генә инә. 1895 йылдың 28 декабрендә Парижда Капуцинок бульварындағы «Гранд-кафеның Һинд салонында» теләгән һәр кеше өсөн түләүле киносеанс үткәрелә. Капуцинок бульварында 1895 йылдың яҙында төшөрөлгән 45-50 секунд дауамындағы бер нисә ролик күрһәтелә. Улар араһында «Һыуға ҡойонған һыу һиптереүсе» комик сюжет була, әммә киң билдәле булған «Ла-Сьот вокзалына поезд килеүе» таҫмаһы күрһәтелмәй, уны тик 1896 йылда ҡарай алалар. Төрлө имеш-мимештәргә ҡарамаҫтан, үҙҙәренә табан туп-тура поезд килеүен күрһәләр ҙә тамашасыларҙың береһе лә урынын ташлап китергә ашыҡмай.\nЛюмьер эштәренең әһәмиәте шунда: уларҙың технологияһы киноны махсус биналарҙа ғына түгел, ә теләгән бер урында (шул иҫәптән урамда ла) төшөрөү мөмкинлеген бирә, фильмды тамашасыға тиҙ арала күрһәтеүгә әҙерләй һәм уны бер генә кешегә түгел, ә тотош зал ҡарай ала.\nТауышһыҙ кино һәм кинотеатрҙар селтәрен булдырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАғалы-ҡустылы Люмьерҙар бизнестарын киноаппараттар һатыуға түгел, ә кинотеатрҙар селтәрен булдырыуға йүнәлтергә ҡарар итә. Люмьерҙар франшиза бирә, һәм уларҙың партнерҙары кино күрһәтеүҙәр ойоштора, киномеханиктарға эш хаҡы һәм киноаппараттары өсөн ҡуртым хаҡын түләй, киноматериалдар һатып ала (өс йыл эсендә Люмьерҙар бер минут дауамындағы әллә нисә йөҙ таҫма төшөрә). Башта бизнес уңышлы бара (бөтә донъя буйынса кино селтәрҙәре булдырыла), әммә кинотеатрҙар һаны тиҙ арала артыу сәбәпле, улар бер нисә йылдан ҡаты конкуренцияға тап була. 1898 йылда Люмьерҙар кино күрһәтеү эшмәкәрлеген туҡтатырға һәм фототехнологияны (шул иҫәптән төҫлө фото булдырыуҙы ла) камиллаштырыуға кире әйләнеп ҡайтырға ҡарар итә.\nВудвил Латамдың уйлап табыуы фильмдарҙың ваҡытын оҙайтыуға булышлыҡ итә, ул 1897 йылда оҙонлоғо ҙур булған таҫма файҙаланыу мөмкинлеген биреүсе механизм (Латам элмәген) уйлап таба. Элек тарттырыусы механизмда таҫма өҙөлмәһен өсөн уның оҙонлоғо 15 метрҙан артмай; ә ул киноны бер минут ҡына күрһәтеүгә етә.\nТәүге осор кинематографын үҫтереүгә француз Жорж Мельес һәм американ Дэвид Гриффит тос өлөш индерә. Мельес беренсе киностудияға (айырым предприятие кеүек) нигеҙ һала, унда махсус эффекттар булдырыу технологияһын уйлап таба, тәүге фантастик фильм һәм тәүге ужастар фильмын төшөрә. Гриффит «эре план» концепциянын эшкәртә һәм, кадр-план-күренеш-эпизод классик схемаһын булдырып, «голливуд режиссураһына» нигеҙ һала.\nБеренсе донъя һуғышына тиклем Европала Париждың «Ағалы-ҡустылы Патэлар» киностудияһы өҫтөнлөк менән файҙалана, ә АҠШ-та тәүге мәлдә Нью-Йорк киноиндустрия үҙәге була. Әммә 1910-сы йылдарҙа студияларҙың күбеһе Лос-Анджелес ҡалаһы ситендә урынлашҡан һәм фильм төшөрөү өсөн тәбиғи шарттары яҡшы булған Голливудҡа күсенә (яҡтылыҡ күберәк һәм яуым-төшөм дә һирәгерәк). 1920 йылдар башында кино етештереүҙе контролдә тотҡан 8 эре киностудия урынлаша унда. Уларҙың бишәүһе — Fox, Loew-MGM, Paramount, RCA һәм Warner Brothers — үҙ кинотеатрҙар селтәрен тота, һәм тағы өсәүһенең — Universal Pictures, Columbia Pictures һәм United Artistsтарҙың — үҙ селтәрҙәре булмай.\n↑ Ю.Аммосов. «Огюст и Луи Люмьеры: на площадке первого кинофильма». Slon.ru, 28 ноября 2015.\n↑ Изобретение аппаратуры. Выдержки из книги «Изобретение киноискусства» (рус.). «Кинодороги». 29 март 2015 тикшерелгән.\n↑ Всеобщая история кино, 1958, с. 6868\n↑ Всеобщая история кино, 1958, с. 7777\n↑ Техника кино и телевидения, 1975, с. 6565\n↑ Иосиф Андреевич Тимченко 2013 йылдың 3 декабрь көнөндә архивланған.\n↑ Снова не получилось(недоступная ссылка)\nарих Фото: фото һәм хәрәкәт 2017 йылдың 30 октябрь көнөндә архивланған. (рус.)(рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кинематограф_тарихы&oldid=1054078 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:40 10 август 2021 үҙгәртелгән.


Бөгөн Өфөлә донъя умартасылығы мәсьәләләре тикшерелде\nБаш ҡалаға эш сәфәре менән халыҡ-ара умартасылар ассоциацияһы президенты Жиль Ратиа килде. Абруйлы сит ил белгесе кәңәшмәлә бал ҡорттары популяцияһы кәмеүе, уларҙың ауыл хужалығында ҡулланылған ағыуҙарҙан зыян күреүе, яһалма бал һәм башҡа мәсьәләләргә ҡағылды. Ошонда уҡ ҡала халҡы өсөн бал йәрминкәһе лә ойошторолдо.\nШифалы үләндәр, сәтләүек, тәмләткестәр-балдың ниндәйе генә юҡ. Умартасылар һатып алыусыға һәр төрлө продукция тәҡдим итә ала, йыл ғына уңышлы килһен. Быйыл былтырғыға ҡарағанда, бал күберәк ти Бөрйәндән килгән Йомағужиндар. Тик һуңғы арала ҡорттарға ҡыйынға тура килә, тип билдәләй 15 йыл умарта тотоусы ғаилә.\nУмартасылыҡ менән шөғөлләнеүселәр шәхси эшҡыуар булараҡ теркәлергә ашыҡмай. Сөнки был осраҡта уларға һалым түләргә тура килер ине. Ә был килемде бөтөнләй бөтөрөүе ихтимал ти умартасылар.\nӘ инде продукцияны сертификациялауға килгәндә, иң яҡшы баһалаусы ул һатып алыусы ти умартасылар. Шул уҡ ваҡытта яһалма бал донъя кимәлендә мөһим мәсьәлә булып тора. Контрафакт продукция башлыса Ҡытайҙан килә, ти умартасылар ассоциацияһы президенты Жиль Ратиа. Әйткәндәй әле был дәүләт бал етештереү буйынса беренсе урында килә. Кәңәшмәлә шулай уҡ Башҡортостанда донъя умартасыларын йыйыу мөмкинлеге ҡарала.\nФранция белгесе башҡорт балын юғары баһаланы. Иртәгә умартасылар кәңәшмәһе Бөрйән районында дауам итә. Бында сит ил ҡунаҡтары төбәктең тәбиғәте, бал етештереүселәрҙең эше менән яҡындан таныша. Башҡортостан умартасылары продукцияһы тейешле тикшереү процедуралары үткәс донъя баҙарында ла ныҡлы урын яулара тейеш.


Башҡорт Артегы кемгә кәрәк? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡорт Артегы кемгә кәрәк?\n27 мая 2016 — 17:48\nРеспублика балалары өсөн тәғәйенләнгән төп ял комплекстарының береһе хәҙер ташландыҡ хәлдә. Бөрө районындағы йыл әйләнәһенә эшләй торған сәләмәтлек үҙәге хәҙер юҡҡа сығыу алдында. Туҡһанын тултырған Анна Дьяконованы башҡорт Артегы яҙмышы өсөн көйөүсе берҙән-бер кеше тип атарға мөмкин. Шәмсетдин күле ярындағы был сәләмәтлек комплексының ҡасан да булһа эш башлаясағына инәй ышанмай. Хужаһыҙ ҡалған биналар, башҡа ҡаралтыларҙы ҡарауыллауҙы ул үҙ өҫтөнә алған. Ғөмүмән, Башҡорт артегы ҡасандыр Рәсәй кимәлендә, балалар өсөн иң яҡшы проекттарҙың береһе, тип тә аталды. Лагерь халыҡ-ара мәғариф үҙәге булып, бында йыл әйләнәһенә эшләй торған сменалар ойоштороу хыялы ла бар ине. Әммә, һүҙҙәр тик ҡағыҙҙа ғына ҡалды. Комплекс хәҙер республиканың ер һөм мөлкәт министрлығы ҡармағына тапшырылған. Тик ведомство лагерҙағы аяныслы хәл буйынса аңлатма биреү өсөн рәсми хат һорай. Тап шул саҡта ғына тулы яуапты ишетергә мөмкин буласаҡ. Әлегә Башҡорт Артегы иһә арбалағы бишенсе тәгәрмәс кеүек. Уны ташлап та булмай, кәрәге лә тейеүе ихтимал.


Никах бушлай Таныштырыу программаһын Тәҡдим итәсәк, Һәм етди - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nНиках бушлай Таныштырыу программаһын Тәҡдим итәсәк, Һәм етди\nетди мөнәсәбәттәр өсөн тәғәйенләнгән, никах, Осрашыу романтикаһы, дуҫлыҡ, Дуҫлыҡ һәм Флирт керерлекЯҙыу-инеп, үҙенең яҙмаларында башҡа Социаль селтәрҙәр барлыҡҡа скачать профиль башланы. Шәхси мәғлүмәттәрегеҙҙе тулы хәүефһеҙлек гарантиялана. Аноним рәүештә мәғлүмәт алырға була, Тимәк, кем дә булһа бар, Хатта әгәр был тулыһынса гарантиялана.\nБеҙ бөтә ҡулланыусылар өсөн беҙҙең Кәрәкле ҡорал һәм ҡорал биреү Өсөн эш башлана.\nСайтының мобиль версияһы шулай булғас, Ул мәңге сайтына оҙаталар.\nБулмаған мөхәббәт тарихы теркәү өсөн Етди дата-был ваҡиға. пантовый видеочинать, улар һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған: Флинта Детройт, Э-Арборе, Саутфилд, Каламаз, Лансинг, Сагинать-бөтә рәсәйҙә Һәм донъяла ҡалаһы буйынса яңы Проект партнеры.\nОнлайн-танышыу - хәҙер бушлай ч. просыпается мөхәббәт\nсекс ч рулетка башҡа ҡыҙҙар менән бушлай видеочить чатта теркәлергә булмаған видео трансляции мәскәүҙә таныша видео ҡыҙ менән таныштырыу таныш булмаған телефон чатта яҙып рулетка чатта теркәлергә рулетка менән ҡыҙы 18 видеочивать теркәлгән онлайн кейәүгә теләп таныштырҙы.


Башкиров Матвей Емельянович — Башҡорт Википедияһы\nрәсәй эшҡыуары, икмәк сәнәғәтсеһе\nМатвей Емельянович Башкиров (1843—1924) — рәсәй эшҡыуары, икмәк сәнәғәтсеһе.\nРәсәй империяһы, Түбәнге Новгород\nЕмельян Григорьевичтың уртансы улы Яковтың көтөлмәгән вафатынан һуң уландарҙың кесеһе — Матвей Түбәнге Новгородтағы Башкировтар нәҫеленең башлығы булып китә. Мөлкәтте бүлгән саҡта уға иң бәләкәй өлөш тәғәйен була, әммә ул үпкә һаҡламай. Эш шунда — өлкән ағаларына эләккән тирмәндәрҙе нәҡ Матвей төҙөгән булған. Шуға күрә ул төҙөлөшкә тотона һәм ун йыл үтеүгә Матвей Башкировтың мөлкәте ағалары Николай менән Яковтың мөлкәтенән кәмерәк булмай.\nМатвей Башкиров йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, бының өсөн уның тотҡан урыны ла, байлығы ла етерлек була. 1880 йылда Матвей Емельяновичты йәмәғәт ҡарт-ҡоролар (ғәриптәр) йортоноң бағыусыһы итеп һайлайҙар, өс йылдан ул ҡала Думаһыны. гласный креслоһын биләй, ә 1885 йылда уға реаль училищеһының бағыусы ағзаһы булырға тәҡдим яһала.\nҮҙенең мәрхәмәтлелеге менән Матвей Башкиров эшсе халыҡтың һөйөүен һәм хөрмәтен яулай, шул уҡ ваҡытта ул тәбиғәттән бик баҫалҡы була һәм артыҡ күҙгә ташланмаҫҡа тырыша. Бөтә ғүмере буйы Матвей Башкиров халыҡ мәғарифы эшенә бик ҙур күләмдәрҙә аҡса иғәнә итә.\nБеренсе донъя һуғышы йылдарында Варшаванан 1898 йылда булдырылған император Николай II исемендәге политехник институтты күсерергә кәрәк була. Институтты үҙ ҡалаһына алыу хоҡуғы өсөн Тифлис, Һарытау, Одесса, Ырымбур, Омск, Екатеринослав, Екатеринбург һәм Түбәнге Новгород ҡалалары көрәшә. Юғары уҡыу йортто ҡабул итеүсе ҡала ике миллион һумдан кәм булмаған аҡса йыйырға тейеш була. Сауҙагәрҙәр һәм дворяндарҙың индергән иғәнәләре арҡаһында конкурста Түбәнге Новгород еңә. Матвей Емельянович институт өсөн иң тос өлөштө индерә — ярты миллион һум.\nҺәр йәй һайын Матвей Башкиров Зименкаларҙа үҙенең дачаһында ял итә һәм унда халыҡ араһында Изгелек күрһәтеүсе (Благотворитель) хөрмәтле ҡушаматын ала. Бер ваҡыт күрше ауылдан рәхмәт әйтергә киләләр, Матвей емельнович уларға водокачка төҙөй. башкиров уларға яуап итеп әйткән: «һеҙҙең өсөн, мужиктар, тырышманым, йөклө ҡатындарығыҙ өсөн тырыштым». Ысынында, был ауыл йылғаныңбейек ярында урынлашҡан һәм ҡатын-ҡыҙҙарға тулы биҙрәләр менән көн һайын үргә менергә тура килгән.\nУның тырышлығы менән Зименкаларҙа пристангә төшөү урынын булдырылған, күрше ауылда сиркәү ремонтланған.\nТүбәнге Новгородтағы беренсе дауахана кассаһы шулай уҡ Матвей Башкировтың тирмәне эргәһендә ойошторола. Вафат булып ҡалған эшселәрҙең улдарына 30 һум аҡса бирелгән. Үлгәндәрҙе ерләү өсөн һәр ғаиләгә — 6 һум, ә бала тапҡан ҡатындарға дүрт һумлыҡ пособие бүленгән. Бай тирмәнсе йомарт кеше генә булараҡ билдәлеллек алмаған, ул шулай уҡ яҡшы идарасы ла булған, 1891 йылда Лукоянов өйәҙен аслыҡ баҫҡас, үләтте бөтөрөү комиссияһына тап Матвей Емельяновичты һайлайҙар.\n90-сы йылдарҙа уға Дәүләт банкы Түбәнге Новгород бүлексәһенең иҫәп һәм иҫәп-ссуда комитетары ағзаһы булырға тәҡдим яһайҙар. Тиҙҙән бай тирмәнсе банк донъяһында үҙенең хәлен нығытып ҡуя: ҡыҙын дәүләт банкы Түбәнге Новгород контораһы директоры, абруйлы чиновник Полянский әфәнденең улына кейәүгә бирә.\nМатвей Башкиров Түбәнге Новгородтың рәсми рәүештә һайланмаған хужаһы була. Әммә ғаиләне яҡшы белгән бер кеше лә даланлы эшҡыуарҙы бәхетле тип әйтергә теле әйләнмәҫ ине. Тәүге ҡатыны эсеүгә һалыша һәм ошо сирҙән вафат була. Икенсе ҡатыны улының үҙ-үҙенә ҡул һалыунынан һуң ныҡ ауырый һәм тиҙҙән үлеп китә. 1917 йылдағы Октябрь түңкәрелешенән һуң Башкировтар ғаиләһенең бөтә мөлкәтен тартып алалар. 1918 йыл башына бай сауҙагәр ярлы булып аяҡ баҫа. 1924 йылда вафат була. Уны һуңғы юлға оҙатыу өсөн сауҙәгәр-тирмәнсенең элекке яҡшылыҡтарын иҫләгән бик күп кеше килә.\nКупцы Башкировы [Электронный ресурс] // Электронная энциклопедия Нижнего Новгорода. — Режим доступа\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башкиров_Матвей_Емельянович&oldid=772066 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 6 ғинуар 2018 в 08:37\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:37 6 ғинуар 2018 үҙгәртелгән.


Ҡыштың тәүге көндәре Башҡортостанға ҡарҙар алып килә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nҠыштың тәүге көндәре Башҡортостанға ҡарҙар алып килә\n12:33, 2 декабря 2011 Йәмғиәт\nБашҡортостанда алдағы ял көндәрендә бер аҙ һыуытасаҡ. Гисметео мәғлүмәте буйынса, республикала төндә 16-18 градус һыуыҡ буласаҡ. Көндөҙ – 8-12 градус һыуыҡ. Көндәрҙең болотло булыуы, ҡар яуыуы көтөлә.\nАлдағы аҙнала һауа температураһы күтәреләсәк, тип фаразлай синоптиктар. Шул уҡ ваҡытта ҡар яуыуы көсәйәсәк.