Өфө урамдарында ремонт эштәре башланды\nСоҡор-саҡырҙарҙы ямау - бөгөн юл япмаһын оператив яңыртыуҙың, асфальт ҡатламын нығытыуҙың киң таралған алымы. Һауа температураһының туҡтауһыҙ үҙгәреп тороуы һөҙөмтәһендә ҡар бер иреп, бер туңа.\nБыл юл япмаһының тиҙ емерелеүенә килтерә. Шунлыҡтан яҙ юл хеҙмәттәре өсөн эш күләме лә арта. Былтыр баш ҡала 530 меңдән ашыу квадрат метр майҙанда соҡор ямалған, 88 мең тоннанан ашыу асфальт-бетон ҡатнашмаһы түшәлгән. Әлеге ваҡытта Өфөнөң һәр районында урамдарҙа тәү сиратта иғтибарҙы талап иткән участкаларҙың юл япмаһын ремонтлау графигы әҙерләнгән һәм раҫланған. Тәүгеләрҙән булып ремонт эштәренә Октябрь районының коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре тотондо. Бөгөн улар Сипайлово биҫтәһе урамдарын төҙөкләндерә башланы.


Рөстәм Хәмитов мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырҙы\n10:38, 21 июня 2013 Мәҙәниәт\n15 июндә Башҡортостандың мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләне. Бөгөнгө көндә төбәктең дәүләт һәм муниципаль мәҙәниәт учреждениеларында 22 меңдән ашыу кеше эшләй.\nКесе йома, 20 июндә, республика Президенты Рөстәм Хәмитов ижади хеҙмәткәрҙәргә дәүләт наградаларын һәм проекттарҙы тормошҡа ашырыуға гранттар тапшырҙы.\n— Һеҙ беҙҙең ғорурлығыбыҙ, әхлаҡи таянысыбыҙ булып тораһығыҙ. Кешеләрҙең рухи сәләмәтлеге өсөн күп нәмә эшләйһегеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре – әҙиптәр, рәссамдар, артистар кешеләрҙең хис-тойғоларын, кисерештәрен тойоуҙан тыш, уларҙы үҙгәртеү һәләтенә лә эйә. Һеҙ – аҡыл аша түгел, ә йөрәк, һиҙемләү тойғоһо аша тормошобоҙҙо аңлап белгән һәм башҡаларҙың да рухи донъяһын формалаштырған кешеләр. Йәштәргә рухи ҡиммәттәр системаһын ҡабул итергә, быуындар бәйләнешен аңларға ярҙам итеүегеҙ, уларҙа илебеҙҙең бөйөк күп милләтле мәҙәниәте өсөн ғорурлыҡ тойғоһон тәрбиәләүегеҙ бик мөһим.\nМәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә ярҙам күрһәтеүҙе Президент мөһим бурыстарҙың береһе тип атаны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, төрлө сәбәптәр арҡылы мәҙәниәткә хеҙмәт иткән кешеләрҙең матди именлеге тейешле кимәлдә түгел, тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. Шул уҡ ваҡытта, уның фекеренсә, был өлкәләге хәлде яҡшырытыу өсөн ҙур эштәр башҡарыла.\n— Әлеге йылдан башлап мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 50-шәр миллион һум аҡса бүленәсәк. Был күп түгел, әммә бындай аҙым йылдар ғына түгел, тиҫтәләгән йылдар буйы йыйылып килгән мәсьәләләрҙе хәл итә башларға ярҙам итәсәк. Йырсы, музыкант, композитор, рәссамдарҙың дөйөм ятаҡтарҙа, бәләкәй бүлмәләрҙә йәшәүен күреү минең өсөн дә аяныслы. Ижад кешеләрен бындай шарттарға ҡуйғаныбыҙ өсөн оят, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, бөгөн республикаға яңы спектаклдәр, яңы идеялар кәрәк, мәҙәниәтте заманса йүнәлештә үҫтереү зарур. Был маҡсаттарға 2013 йылдан башлап йыл һайын 100 миллион һум аҡса бүленәсәк.\nБашҡортостан Президенты шулай уҡ киләсәк быуындар өсөн бай мәҙәни мираҫыбыҙҙы һаҡлап ҡалыу мәсьәләһен билдәләне. Әлеге йылдан башлап башҡорт әҙәбиәте, музыка, һынлы сәнғәт әҫәрҙәренең электрон коллекцияһын булдырыу өсөн ҙур ресурстар йүнәлтеләсәк. Был әҫәрҙәр оҙаҡ йылдар һаҡланһын өсөн, уларҙы заманса форматҡа күсереү зарур, тине республика етәксеһе. Ағымдағы йылда был маҡсаттарға 35 миллион һум аҡса бүленгән.\nБынан тыш, быйыл йәнә бер ҙур проект тормошҡа ашырыла башланы. Уның сиктәрендә музыка мәктәптәре яңы музыка ҡоралдары менән тәьмин ителәсәк.\nКиләсәккә пландар хаҡында һүҙ йөрөтөп, Рөстәм Хәмитов, республика Рәсәйҙең 2014 йылды Мәҙәниәт йылы тип иғлан итеү тураһындағы матур башланғысын хуплаясаҡ, тип белдерҙе. Ошо айҡанлы киләһе йылда беҙҙе күп ҡыҙыҡлы ваҡиғалар көтә.\nНиһайәт, Башҡортостан Президенты мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырҙы. Билдәле композитор Роза Сәхәүетдинова Салауат Юлаев орденына лайыҡ булды. Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүәлт филармонияһының нәфис һүҙ оҫтаһы Александр Донгузовҡа «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» исеме бирелде. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры артисы (солисы) Артур Кәйепҡолов, А.Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театрының драма артисы Венер Сөнәғәтов, Башҡорт дәүләт филармонияһының балет артисы Лилиә Хажиғәлиева Башҡортостандың атҡаҙанған артистары булды. График Сергей Маджар «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы» исеменә лайыҡ булды.\nБынан тыш, Рөстәм Хәмитов 30 кешегә гранттар тапшырҙы. 25 хеҙмәткәр 100-шәр мең һум аҡса алды. Улар араһында – Башҡорт дәүләт университетының журналистика кафедраһы доценты Сәнә Алиева, «Компьютерный практикум» журналының баш мөхәррире Мариат Артюхова, «Башҡортостан» киностудияһы режиссеры Вилюра Иҫәндәүләтова, З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының халыҡ инструменттары кафедраһы профессоры Рәжәп Шәйхетдинов.\nБиш коллективҡа 300 мең һум күләмендә гранттар тапшырылды. Улар араһында – БР Милли музейы, БР Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-производство үҙәге, БР «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының күңел асыу тапшырыуҙары редакцияһы етәксеһе Рита Өмөтбаева, «Ҡурайсы» ижади төркөмө» төбәк йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Роберт Юлдашев, Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты.


Мәскәүҙә Рудольф Нуриевтың аҙ билдәле тормош осоро хаҡында фильм күрһәттеләр - Культурный мир Башкортостана\nМәскәүҙә Рудольф Нуриевтың аҙ билдәле тормош осоро хаҡында фильм күрһәттеләр\nЙома, 10 март 2017\nИлебеҙҙең баш ҡалаһында Мәскәүҙәге Башҡортостан яҡташтарының тормошо өсөн ҡыҙыҡлы ике сара үтте. «Радио Сити» клубында «Заман» төркөмөнөң тәүге «Пульсом» клибының исеме туйы уҙҙы. Ә Үҙәк кинематографистар йортонда 20 быуаттың бөйөк бейеүсеһе һәм хореографы Рудольф Нуриевтың Төркиә менән бәйле, унда үҙ йорто, үҙ утрауы булыуы хаҡында хыялланған аҙ билдәле тормош осоро тураһында һөйләүсе тулы метражлы документаль фильм күрһәтелде. Ошо таҫма «Аҡ фил-2017» Кино белгестәре һәм кинотәнҡитселәре гильдияһы премияһының махсус бүләгенә лайыҡ булды.\nФильм 2016 йылда төшөрөлгән һәм легендар шәхес – Рудольф Нуриев тормошоноң теге йәки был яҡтарын сираттағы тапҡыр асырға маташыу. Уның ғүмере Башҡортостан менән өҙөлмәҫлек бәйләнгән. Нуриевтың был көнсығыш иленә тартылыуҙың сәбәбе нимәлә? Авторҙарҙың яуабы ябай: бейеүсенең атаһы – башҡорт, әсәһе татар булған, шуға күрә бала саҡтан алып Рудольф Нуриев үҙендә тыуған мосолман мәҙәниәтен туплаған, Төркиәнең рухи донъяһы шунлыҡтан уға яҡын. Ул ошо илгә сит ерҙәрҙән ял итеү, үҙен «өйөндәгеләй» тойорға йылына бер нисә тапҡыр килгән. СССР-ға бейеүсенең юлы ябыҡ була. Фильмға Рудольф Нуриев менән яҡындан аралашҡан кешеләрҙең интервьюлары, шулай уҡ элекке ябыҡ архивтарҙағы видеолар ингән. Кинотаҫма артистың тормошон һуңғы йылдарға ҡәҙәр күҙәтергә мөмкинлек бирә. Фильм хаҡында тулыраҡ мәғлүмәтте ошо сайтта табырға мөмкин.\nҮҙәк кинематографистар союзында фильмды күрһәтеүҙә «Аҡ тирмә» башҡорт мәҙәни үҙәге активистары ҡатнашты. Бар теләүселәр өсөн асыҡ булған тағы ла бер фильм презентацияһы Рәсәй Федерацияһы Президентының Мәскәүҙәге Тулы хоҡуҡлы илселегендә әҙерләнә. Таҫманы төшөрөүселәр бөйөк яҡташыбыҙ хаҡында уйын картинаһын әҙерләү өҫтөндә эш алып бара һәм республика ярҙамына ҙур ышаныс бағлай.


1 Декабрь 2010, 00:25\nШишәмбелә, йәғни бөгөн Башҡортостан территорияһына әүҙем көньяҡ циклон килеп етә. Көндөҙ көн торошо ҡырҡа насараясаҡ. Был турала Башҡортостан гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы буйынса идаралығынан («Башгидромет») хәбәр иттеләр. Республика райондарының күбеһендә көслө ҡар яуыуы, буран сығыуы, елдең тиҙлеге секундына 22 – 27 метрға тиклем көсәйеүе көтөлә. Юлдарҙы ҡар һырыуы ихтимал. Синоптиктар фекеренсә, был күренештәр 1 декабрҙә лә һаҡланасаҡ, атмосфера баҫымы күтәреләсәк.\nРеспублика райондарының күбеһендә көслө ҡар яуыуы, буран сығыуы, елдең тиҙлеге секундына 22 – 27 метрға тиклем көсәйеүе көтөлә. Юлдарҙы ҡар һырыуы ихтимал. Синоптиктар фекеренсә, был күренештәр 1 декабрҙә лә һаҡланасаҡ, атмосфера баҫымы күтәреләсәк.\nБынан тыш, Башҡортостанды һыуыҡ тулҡын ҡаплап аласаҡ. 30 ноябрҙән 1 декабргә ҡарата төндә һауа температураһы төндә – 15 – 20 градус, аяҙытҡанда 25 градусҡа тиклем түбәнәйәсәк. Көндөҙ нулдән түбән – ике-ете градус буласаҡ. 1 декабрҙән 2-һенә ҡарата төндә 20 – 25 градус һыуыҡ булыуы көтөлә.\nИң һыуыҡ төн 3 декабрҙә көтөлә, термометр бағанаһы – 25 – 30 градус һыуыҡҡа, айырым райондарҙа 35 градусҡа тиклем төшәсәк. Ял көндәрендә һауа температураһы яңынан күтәрелә башлаясаҡ.


Малдарҙы идентификациялау һәм уларҙың иҫәбен алып барыу мотлаҡ\n30 Октябрь 2018, 19:08\nХәҙер ауылда иң көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе – малдарҙы идентификациялау һәм уларҙың иҫәбен алып барыу. Йорт хайуандарын һәм ҡоштарын ҡайҙа һәм ни өсөн теркәргә кәрәк? Ошо хаҡта Мәсетле районы ветеринария станцияһы начальнигы Илдар Ғәниев менән һөйләшәбеҙ.\n– Илдар Дамир улы, малдарҙы идентификациялау тураһында һөйләгеҙ әле?\n– Малдарҙы идентификациялау – ул билдә ҡуйыу юлы менән малға идентификация номеры биреп, мал тураһында мәғлүмәтте Федераль дәүләт мәғлүмәт системаһында теркәп һәм паспорт биреп, малдарҙың иҫәбен алып барыу системаһы. Ул малдарҙың йәшәү процесын, вакциналар ҡуйылыуын, сәләмәтлек торошон, миграцияһын контролдә тоторға мөмкинлек бирә.\n– Ниндәй малдар һәм ҡоштар теркәлергә тейеш?\n– Шәхси ярҙамсы хужалыҡта йәки фермер хужалығында булған барлыҡ йән эйәләре: һыйырҙар, сус-ҡалар, тауыҡтар, ҡаҙҙар, бесәйҙәр, эттәр, бал ҡорттары күстәре. Бөтәһе лә. Һәр бәпкәне яҙырға кәрәкмәй, әлбиттә. Артабан үрсетеү өсөн ҡыш-ҡылыҡҡа ҡалдырған инә ҡоштарҙы ғына. Уларҙың барыһы ла берәмләп йәки төркөмләп идентификацияланырға тейеш. Был йоғошло сирҙәрҙең таралыуына юл ҡуймау, сирҙең сығанағын һәм таралыу юлын асыҡлау маҡсатында башҡарыла.\n– Ауыл хужалығы предприятиеларында һәм шәхси хужалыҡтарҙа малдарҙың барыһын да идентификациялау ни өсөн кәрәк?\n– Был талап тәү сиратта бер малды икенсеһе менән алмаштырыу мөмкин булмаһын, ҡотороу сиренә һәм башҡа ауырыуҙарға ҡаршы вакцина ҡуйылмаған малдарҙы күсереүгә юл ҡуймау, юғалған малды табылған осраҡта хужаһына кире ҡайтарыу өсөн, эйәһеҙ мал табылғанда, уны махсус база буйынса номеры буйынса табыу өсөн кәрәк. Шулай уҡ малды һатырға ҡарар иткәндә, базаға индерелмәгән мал өсөн ветеринария станцияһынан һәм ауыл советынан белешмә алып булмай.\n– Йорт малдарын идентификациялау буйынса эштә барлыҡ мал эйәләренә лә ҡатнашырға кәрәкме?\n– Эйе, “Ветеринария тураһында” закон һәм РФ, БР Хөкүмәттәре ҡарары буйынса мал хужалары, РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында законға ярашлы, административ яуап-лылыҡ тота.\n– Малдарҙы ҡайҙа һәм нисек теркәйҙәр?\n– Райветстанция малдарҙы идентификациялауҙы шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа һәм фермер хужалыҡтарында алып бара. Ветстанцияла эре һәм ваҡ малдар өсөн биркалар, аттар өсөн электрон чиптар бар. Был мәсьәләгә ҡағылышлы барлыҡ һорауҙар менән Оло Ыҡтамаҡ ауылы, Сауҙа урамы, 1 адресы буйынса Мәсетле районы ветеринария станцияһына (тел. 2-00-93), шулай уҡ Мәсетле мәғлүмәт-консультация үҙәгенә (тел. 2-02-93) мөрәжәғәт итергә мөмкин.


Башҡортостанда йәнә «әбейҙәр сыуағы» башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда йәнә «әбейҙәр сыуағы» башланды\n14:19, 21 сентября 2015 Йәмғиәт\nБашҡортостанда йәнә «әбейҙәр сыуағы» башланды Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2015 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостанда йәнә «әбейҙәр сыуағы» башланды. Республиканың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы синоптиктары күҙаллауынса, ҡыҫҡа ваҡытлы һалҡын һәм ямғырлы осорҙан һуң төбәктә көндәр йәнә ҡояшлы һәм ҡоро буласаҡ.\nБыл аҙнала республика биләмәһендәге һауа торошон антициклон билдәләй. Яуым-төшөм булмай. Дүшәмбе, 21 сентябрҙә, һауа температураһы көндөҙ — 18-20, төндә 6-11 градус. Ел төньяҡ-көнбайыштан, талғын, төньяҡ-көнсығыш райондарҙа бер аҙ ямғыр яуасаҡ.\nАлдағы көндәрҙә һауа температураһы тағы ла йылына. 22 сентябрҙә — 22 , 23-дә 25 градус йылы була. Ел көсһөҙ, яуым-төшөм көтөлмәй.


Башҡортостанда 39,5 мең самаһы туғыҙынсы класс уҡыусыһы математика буйынса Төп дәүләт имтиханын тапшыра // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда 39,5 мең самаһы туғыҙынсы класс уҡыусыһы математика буйынса Төп дәүләт имтиханын тапшыра\n12:46, 31 мая 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 31 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nБөгөн Башҡортостанда 39,5 мең самаһы туғыҙынсы класс уҡыусыһы математика буйынса Төп дәүләт имтиханын тапшыра. Шуларҙың өс меңгә яҡыны дәүләт сығарылыш имтиханын бирә, улар — һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән уҡыусылар, тип хәбәр иттеләр Мәғариф министрлығында. Имтихан үткәреү өсөн 240 имтихан тапшырыу пункты йәлеп ителгән.\nТөп дәүләт имтихандары 26 майҙан 21 июнгә тиклем уҙа. Икенсе мотлаҡ фән — рус теле, уны туғыҙынсы класс уҡыусылары 3 июндә яҙа. Резерв көндәр — 15, 17, 21 июнь.\nБыйыл республикала 36 меңдән ашыу туғыҙынсы класс уҡыусыһы төп дәүләт имтиханын тапшыра.\nТеги: төп дәүләт имтиханы-2016


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ТЕАТРЫБЫҘ ЗАМАН МЕНӘН БЕРГӘ АТЛАЙ - 2014 - Мәҡәләләр\nЫсынлап та, театрҙың үткәне илдең тарихы менән тығыҙ бәйле. Артыҡ тарих һөйләү менән мауыҡмайынса, ҡыҫҡаса шуны әйтергә була: бөгөн урамда 2014 йыл, 21-се быуат, ә башҡорт театры бар һәм уның киләсәге лә яҡты. Беҙҙең бөгөнгө төп бурыстарыбыҙҙың иң мөһиме - туған телде, уның дөрөҫ яңғырашын һаҡлау, тип иҫәпләйем. Икенсенән, һәр театр үҙ заманы талаптарына яуап бирергә һәм заманды сәхнә әҫәрҙәрендә сағылдырырға тейеш. Гел генә фольклор, тарихи темалар, тамашасы өсөн бигерәк яҡын булған классик музыкаль әҫәр-ҙәр менән генә сикләнергә ярамай. Театр даими эҙләнеү юлында булырға тейеш. Тәжрибәләр яһарға, тамашасы яратҡан әҫәрҙәргә икенсе күҙлектән ҡарауҙан ҡурҡырға ярамай. Мәҫәлән, был миҙгелдә Айрат Абушахмановтың Мәжит Ғафури әҫәре буйынса ҡуйған "Ҡара йөҙҙәр" спектаклендәге төп проблемалар бөгөнгө көнгә лә ауаздаш. Наҙанлыҡ, ғилемһеҙлек ята күп бәләләр нигеҙендә. Ҡасандыр бөйөк мәғрифәтсе Аҡмулла "Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!" тип оран ташлаһа, бөгөн дә был бик көнүҙәк мәсьәлә. Ни өсөн минең халҡым аҙаҡҡылар рәтендә булырға тейеш әле? Был материал бына ошо проблеманы художестволы рәүештә бик яҡшы итеп күрһәтә алды. "Мин - ҡатын-ҡыҙ" спектаклен (Туфан Миңнуллин) йәш режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев яңыса ҡараш менән сәхнәләштереп, ҡатын-ҡыҙҙың ерҙәге әсәлек асылы тураһындағы әҫәрҙе дөйөм кешелек юғарылығына күтәреп яңғырата алды. Ошо ике генә миҫалдан сығып, театр заман менән бергә атлай, тип ышаныслы әйтергә була. Мәҙәниәт йылында, башҡорт театры менән һәр саҡ тығыҙ хеҙмәттәшлек итеп йәшәгән Мостай Кәримдең тыуыуына 95 йыл тулғанда, театрҙың да юбилейын билдәләү үҙе бер мәртәбә, был ваҡиғаларҙың тап килеүендә лә ниндәйҙер хикмәт барҙыр, моғайын.\nАльбина ИСХАҠОВА, тамашасы: Башҡорт театры менән тәүге танышыуым Өфөгә интернатҡа уҡырға килгәс, 10-12 йәштәр тирәһендә булды. Ул заманда актерҙарға бөйөк шәхестәр итеп ҡарай инек, яндарына барыу, һүҙ ҡушыу тураһында уйламайһың да. Борон драма театры ла Башҡорт опера һәм балет театры бинаһында урынлашҡайны, бер көн опера, бер көн балет, икенсе көндә драма спектаклдәре ҡуйыла ине. Унда инәһең дә, мөғжизәле бер донъяға сумаһың. Тамашасы гардеробта сисенә, мотлаҡ рәүештә алмаш туфлиҙар кейә, антракт ваҡытында ҡара төлкө тире яғаларын иңдәренә һалған оло-оло апайҙар бер-бер артлы теҙелеп, баштарын текә генә тотоп йөрөй. Беҙ, бала-саға, уларҙың артынан эйәреп, улар булып атлап ҡарай торғайныҡ. Беҙҙең мәктәптең егеттәре театрға массовкала уйнарға йөрөйҙәр ине. Артистарҙан Арыҫлан Мөбәрәков хәтергә уйылып ҡалған, иҫ киткес мөғжизәле кеше, һоҡланғыс актер булды ул. Ул сәхнәгә килеп сыҡһа, сәхнәне тултырып, уға йәм, дәрт өҫтәй ине. Әнғәм Атнабаевтың "Ул ҡайтты" спектаклендә уйнағанын илай-илай ҡарай торғайныҡ. Спектаклдәрҙең йырҙарын йырлап йөрөй инек.\nТеатр менән бергә теге быуаттан был быуатҡа атланыҡ, өсөнсө быуын актерҙарын танып беләм. Беҙҙең менән бергә театрыбыҙ ҙа олпатланды, тәжрибә тупланы. Бөгөнгө йәш актерҙар ҙа шундай һәләтле, спектакль ҡараған һайын һоҡланып бөтә алмайым. Әлбиттә, күп нәмә ябайлашты хәҙер, декорацияларҙы элеккеләре менән сағыштырырлыҡ түгел. Ҡатмарлы, көтөлмәгән алымдар уйлап табыла, тамашасыны "Аһ" иттерерлек спектаклдәрҙе йыш ҡуялар. Беҙ, өлкәнерәк быуын тамашасылары, ҡайһы бер нәмәләрҙе оҡшатмай ҙа ҡуйған булабыҙ, шулай ҙа был театр һаман да элеккесә уйнарға тейеш, тигәнде аңлатмай. Театр заман бергә үҙгәрергә лә бурыслы. Әгәр ҙә сәхнәлә рух бар һәм ул халҡына һаман да тоғро икән, бындай театрҙың киләсәге тағы ла өмөтлөрәк буласаҡ.\nЗаманалар менән бергә тамашасыларҙың да, хатта театрҙың үҙенең дә үҙгәреүенә ҡарамаҫтан, башҡорт драма театры бер ҡасан да үҙ юлынан, үҙ маҡсатынан тайпылғаны юҡ. Һуңғы ваҡытта премьера спектаклдәренә билеттар табып булмаған осраҡтар йыш була, тимәк, үҙенең рухы, эстетик өҫтөнлөктәре, тәбиғәте буйынса башҡорт театры заманға яраҡлаша ала тигән һүҙ. Ошо сәхнәлә ҡасандыр уйнаған бөйөк легендар шәхестәр, бөгөн уларҙың эшен дауам итеүсе йәштәр бар саҡта, милләт мәҙәниәтенең йөҙөн күрһәтеүсе башҡорт театрының 100 йыллыҡ юбилейын тағы ла лайыҡлыраҡ ҡаршылар өсөн бөтөн мөмкинлектәре бар.\nЯҙылған: 23.12.14 | Ҡаралған: 1132


Башҡортостандың төп бейеү коллективы юбилейын билдәләй\nФәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре дәүләт ансамбленә 70 йыл.\nУның ойоштороусыһы һәм 3 тиҫтә йыл етәксеһе Фәйзи Ғәскәровтың исемен хәҙер ансамбль үҙе йөрөтә. Коллектив донъяның 50-нән ашыу дәүләтендә гастролдәрҙә булған. Заһиҙә, Зарифа, Гөлнәзирә, Байыҡ, Ете ҡыҙ һәм башҡа бейеүҙәрҙе төрлө милләттәр ҙә яратып ҡарай. Коллективтың 150 бейеүе бар. Труппала 60 бейеүсе, уларҙан тыш оркестр составында 14 кеше эшләй.\nАнсамблдән хәбәр итеүҙәренсә, юбилейҙы көҙ көнө үткәрәсәктәр,\nТабиптар әйтеүенсә, Башҡортостанда грипп эпидемияһы кәмеүгә бара. Тын юлдары сирҙәре менән быйлығы ҡыш күбеһенсә балалар сирләгәйне. Бәләбәй, Нефтекамалағы мәктәптәр ябылып, уҡыусылар ялға ебәрелде. Карантин ваҡыты яҡынса ике аҙнаға һуҙылды. Республиканың үҙәк өлөшөнән киҙеү хәҙер көнбайыш райондарға күсә. Һуңғы көндәрҙә Әлшәй, Ҡалтасыла ауырыуҙар һаны артыуы теркәлгән. Өфөлә ауырыуҙың иң киҫкен осоро үткән тиерлек. Киләһе аҙнанан сирлеләр һаны ныҡлап кәмергә тейеш.\nХәйбулла районында интернет кафены япҡандар. Республика прокуратураһынан белдереүҙәренсә, унда компьютер менән ҡомарлы уйындар ойоштороу, интернетҡа сғыу тыйылған. Интерком йәмғиәтенең интернет-кафеһы Аҡьяр ауылында урынлашҡан. Уның етәкселеге ҡомарлы уйындар ойоштороу тураһындағы ҡанунды боҙоуҙа ғәйепләнә.


Әл-Фатиха сүрәһе — Башҡорт Википедияһы\n(Әл-Фатиха битенән йүнәлтелде)\nӘл-Фатиха сүрәһе (ғәр. الفاتحة, Китапты асыу ), башҡорт телендә Әл-Фәтихә исеме менән дә осрай. — Ҡөрьән Кәримдең 1 сүрәһе. Мәккәлә бишенсе булып һәм бар аяттары ла бер ваҡытта иңгән беренсе сүрә. 7 аяттан, 29 һүҙҙән, 139 / 142 өндән (хәреф) тора.\nИң киң таралған сүрә, һәр намаҙҙа мотлаҡ уҡыла.\nБыл бүлектә сүрәнең ғәрәп телендә яҙылышы, кирил һәм латин хәрефтәрендә башҡорт теленә транскрипцияһы, башҡорт телендә тәфсире бирелә.\n* Әл-хәмдү лилләәһи раббил-ғәләмиин\n* Ғәләмдәр Раббыһы Аллаһҡа маҡтауҙар (булһын)!\n* (Ул) мәрхәмәтле, рәхимле.\n* Мәәлики йәүмид-диин\n* Яуап көнөнөң хужаһы.\n* Иййәәкә нәғбүдү үә иййәәкә настәғиин\n* Һиңә генә ғибәҙәт ҡылабыҙ һәм Һинән генә ярҙам һорайбыҙ.\n* Беҙҙе тура юлға — рәхмәтеңә-ниғмәттәреңә ирешкәндәр юлына күндер.\n* Сыраат-әл-ләҙиинә әнғәмтә ғәләйһим ғайри-әл-мағдууби ғәләйһим үә ләәд-дааальлииин\n* (Зинһар) юлдан яҙғандар һәм нәфрәтеңә дусар булғандар юлына төшөрмә.\n↑ Ҡөрьән Кәрим (Сауд Ғәрәбстанында нәшер ителгән Ҡөрьәндең фотокүсермәһе, ғәрәп тексының хәҙерге башҡорт яҙмаһы менән бирелгән транскрипцияһы, башҡортсаға тәржемәһе). — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1992, 960 бит.\n↑ «Ҡөрьән академияһы» сайтындағы сүрә\nӘл-Фатиха сүрәһе. «Изге Ҡөрьән академияһы» порталында. 3 февраль 2019 тикшерелгән.\nӘл-Фатиха сүрәһе Викимилектә\nӘл-Фатиха сүрәһе Викияңылыҡтарҙа\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Әл-Фатиха_сүрәһе&oldid=914874 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 октябрь 2019 в 00:00\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:00 30 октябрь 2019 үҙгәртелгән.


Барыһынан да элек — ышаныс һәм мөхәббәт » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Барыһынан да элек — ышаныс һәм мөхәббәт\nБарыһынан да элек — ышаныс һәм мөхәббәт 25.09.2018 // Йәмғиәт\nИң изге төшөнсәгә ҡарата фекер үҙгәрәме?\nНимә ул бәхет? Кемдер был һорауға ғүмер буйы уйлап, эҙләнеп тә яуап таба алмай. Әммә беҙ уның алтын да, биткоин да түгеллеген, миллион һумдар менән дә үлсәнмәгәнлеген яҡшы беләбеҙ. Ул — кешенең эске тойғоһо, бары йылы ғаилә мөнәсәбәттәре, бер-береңә һөйөү аша тыуған ҡиммәт...\n2018 йылды Ғаилә йылы тип иғлан итеү тураһында Указға ҡул ҡуйғанда республика Башлығы: “Беҙ ғаилә аша үҙебеҙгә кәрәкле мәҙәниәт элементтарын да, традицияларын да, телде лә, белемде лә һәм башҡаһын да тормошҡа ашырасаҡбыҙ. Быларҙың бөтәһе лә — ғаилә. Башҡа рецепттар юҡ”, — тигәйне.\nХәйер, һәр йылды Ғаилә йылы тип атаһаң да, артыҡ булмаҫ ине, сөнки уның әһәмиәтен дәүләт тарафынан күрһәтелгән төрлө ярҙам сараларына, пособиеларҙы арттырыуға ғына ҡайтарып ҡалдырыу аҙ. Иң мөһиме — күп ҡиммәттәребеҙ арзанайып юҡҡа сыҡҡан осорҙа, илебеҙ демографик көрсөккә килеп терәлгәндә иғтибарҙы дәүләтебеҙҙең тотороҡлолоғон, ҡеүәтен, нигеҙен тәшкил иткән ғаилә институтына йүнәлтеү.\nБөгөн “түңәрәк өҫтәл”дәге һөйләшеүҙә һүҙ үҙенсәлекле ғаилә мөхите, үҫеш ҡанундары хаҡында барасаҡ. Ҡорға саҡырылған ҡунаҡтарҙың төрлө йәштә, төрлө һөнәр эйәләре, төрлө статуста булыуына ҡарамаҫтан, маҡсат бер — ғаилә мөнәсәбәттәрен үҫтереү, уға һәр яҡлап ярҙам күрһәтеү. Өҫтәүенә ир-ат менән ҡатын-ҡыҙ логикаһының һәр саҡта ла ярашып бөтмәүен, өлкән һәм йәш быуындың бер мәсьәләгә төрлө яҡлап ҡарауын да күрербеҙ.\nҠунаҡтар менән танышайыҡ: Рауил Талип улы Насибуллин, социология фәндәре докторы, профессор; Рита Ринат ҡыҙы Ишмөхәмәтова, Башҡортостан Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының Ғаилә сәйәсәте идаралығы бүлеге баш белгесе; Гүзәл Булат ҡыҙы Вилданова, философия фәндәре докторы, әүҙем йәмәғәт эшмәкәре, өс бала әсәһе; Светлана Сөләймәнова, журналист, өс бала әсәһе; Руслан Азат улы Булатов, Әлмир Ирек улы Фәтихов, Александр Владимирович Праведников — социология фәндәре кандидаттары.\n– Беҙ барыбыҙ ҙа – ғаиләнән. Ул – башланғыстарҙың башланғысы, донъяуи ҡиммәттәргә нигеҙ һалына торған урын. Былтыр республикала ғаилә мәсьәләләре менән шөғөлләнгән махсус ведомство барлыҡҡа килде. Бер йыл эсендә ниндәйҙер һөҙөмтә тураһында һүҙ йөрөтөргә мөмкинме?\nРита ИШМӨХӘМӘТОВА: Эйе, бынан тап бер йыл элек, 2017 йылдың авгусында, республика Башлығы Указы менән Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тип үҙгәртелде, ведомствоға яңы бурыстар йөкмәтелде. Ошонан сығып, Ғаилә сәйәсәте идаралығының ғаиләне оҙатыу һәм социаль иҫкәртеү бүлеге булдырылды.\nӘлеге ваҡытта республиканың һәр ҡалаһы һәм районы өсөн белгестәр социаль паспорттар булдырҙы, ундағы мәғлүмәт урындағы ғаилә сәйәсәтен сағылдыра. Тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә был йүнәлеш буйынса бихисап проблема ла асыҡланды, ошо йәһәттән юл карталары, мәсьәләне хәл итеү өсөн хакимиәт башлыҡтары менән килешеүҙәр төҙөлдө.\nҒаилә институтының төп йүнәлештәрен фәнни йәһәттән дә нигеҙләү мөһим. Башҡортостандың Юстиция буйынса комитеты белгестәре менән берлектә халыҡтың репродуктив маҡсаты һәм никах йәһәтенән үҙ-үҙен тотошо буйынса социологик тикшеренеү үткәрҙек. Тиҙҙән ошондай уҡ сара республиканың Фәндәр академияһы менән дә ойоштороласаҡ. Былар 2025 йылға тиклем иҫәпләнгән дәүләт ғаилә сәйәсәте концепцияһына ярашлы эшләнә. Уның этабы 2019 йылда башланасаҡ. Әйткәндәй, ошо осорҙа Өфөлә Бөтә Рәсәй Ғаилә форумы ла үтәсәк.\n– Әммә ябай ғаиләләр көндәлек тормошта дәүләт концепцияһынан ифрат йыраҡ тора түгелме? Уларҙы күберәк көндәлек мәшәҡәттәрҙе теүәлләү, балаларҙы ашатыу-кейендереү, уларға лайыҡлы белем биреү кеүек мәсьәләләр борсойҙор, моғайын.\nРита ИШМӨХӘМӘТОВА: Дәүләт яҡлауҙың стратегик яғын хәстәрләй, ә ғаилә тормошон үҙ мөмкинлегенән сығып ҡора. Мәҫәлән, әсәлек капиталын алайыҡ. Бәғзеләр “аҡса өсөн бала табырғамы?” тигән һорауҙы бирер. Минеңсә, баланы табыу түгел, үҫтереү-тәрбиәләү ни тиклем ҡатмарлы икәнлеген аңлаған, мөмкинлектәрен лайыҡлы баһалаған кешеләр аҡса тураһында уйламай, ә нәҫелде дауам итеү, лайыҡлы алмаш әҙерләү, балаларында донъя йәмен күреү кеүек ҡиммәттәргә таянып эш итә. Шул уҡ ваҡытта бер генә ғаилә лә әсәлек капиталынан баш тартмаясаҡ – ғаилә ҡаҙнаһы өсөн был һиҙелерлек ярҙам.\nСветлана СӨЛӘЙМӘНОВА: Ишле ғаиләләргә ярҙам итеү тураһында һүҙ алып барғанда, минеңсә, тағы шуға ла иғтибар итергә кәрәк: белем биреү һәм медицина хеҙмәттәрен түләүле итеү сикләнергә тейеш. Дөйөм белем биреү мәктәптәренә түләүле дәрестәр, түңәрәк-секциялар индереү йәмғиәттә социаль һәм психологик тигеҙһеҙлек тыуҙыра. Ғаиләләр “йә һан, йә сифат” тигән һайлау алдында ҡала. Минеңсә, “платный” һүҙе һәр саҡ “блатной” менән йәнәш йөрөй. Тимәк, түләп уҡый алмағандар өҫтәмә белем алыуҙа ғына түгел, мөнәсәбәттәрҙә лә үҙҙәрен кәм күрә. Һөҙөмтәлә күп бала тәрбиәләү ҙур сығым талап иткән ауыр йөккә әйләнә. Мәғариф һәм медицина системаһы балалар өсөн тигеҙ булырға тейеш. Йәғни дәүләт балаларға түләмәгән хәлдә лә, уларҙың үҙҙәренән түләттермәһен ине.\n— Һаулыҡ һаҡлауға миллиондарса аҡса бүленә, ғаиләләргә бығаса булмаған күләмдә пособиелар бирелә. Тик ни өсөндөр ғаиләне хәстәрләү буйынса күрелгән саралар үҙен аҡламай — тыуым артмай. Һеҙҙең күп йыллыҡ тикшеренеүҙәрегеҙ ошо мәсьәләгә асыҡлыҡ индерә алдымы?\nРауил НАСИБУЛЛИН: 2015 йылда беҙгә, социология фәне эшмәкәрҙәренә, ошо йүнәлештә етди тикшеренеү үткәреү буйынса Хөкүмәт тарафынан ҙур бурыс йөкмәтелде. Һәр дәүләт өсөн тыуымдың, демографик хәлдең иң мөһим күрһәткестең береһе икәнен яҡшы беләбеҙ. Рәсәйҙә, үлем кимәле менән сағыштырғанда яңы тыуған сабыйҙар һаны һаман да элеккесә — артмай. Һуңғы 23 йылда тәбиғи артым бары 2013 – 2015 йылдарҙа ғына күҙәтелде, уныһы ла артыҡ иҫ китерлек ҙур түгел.\nОшондай шарттарҙа глобаль проблеманы үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнап өйрәнеү, фекер туплау мөмкин түгеллеген аңлап, демографик мәсьәләләргә арналған халыҡ-ара конференция үткәреүебеҙ бушҡа булманы. Былтыр республикабыҙҙың 12 төбәгендә (Әбйәлил, Баймаҡ, Йылайыр, Баҡалы, Ишембай, Салауат, Ғафури, Әлшәй, Мишкә, Шаран, Туймазы райондарында һәм Өфө ҡалаһында) халыҡтың төрлө ҡатламы менән осрашып, тормош шарттары, йәшәү рәүеше, кәйефе менән яҡындан танышып, үҙебеҙҙе ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап эҙләнек. Себергә эшкә йөрөгәндәр, бала көткән ҡатындар, хакимиәт хеҙмәткәрҙәре, уҡытыусылар менән айырым-айырым әңгәмә ҡорҙоҡ. Һәр кем үҙ күҙлегенән, йәшәү шартынан сығып фекер йөрөттө. Илдә демографик хәл яҡшырһын өсөн, яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, ғаиләлә ике бала булыуы шарт. Бөгөн был күрһәткес — 1,7. Ҡалала ла, ауылда ла тыуым моделе берҙәй.\n— Шул тиклем ҡоласлы тикшеренеүҙәр алып барып, төп һорауға яуап тапмай ҡалмағанһығыҙҙыр...\nРауил НАСИБУЛЛИН: Эйе, уртаҡ фекергә киленде: халыҡты ярлылыҡтан сығармайынса, тыуымды арттырыу хаҡында хыялланырға ла ярамай. Эшләгән кеше ярлылыҡ зонаһында булмаҫҡа тейеш. Дәүләт тарафынан күрһәтелгән адреслы ярҙам бик кәрәк, әммә ул ғына ныҡлы үҙгәрештәргә алып килә алмай. Эш кешеһе хәйер түгел, ә лайыҡлы хеҙмәт хаҡы алырға тейеш. Табышты ғына үҙмаҡсат итеп ҡуйған предприятие хужалары кеше тураһында уйлай белмәй, ҡул аҫтындағыларҙың сәләмәтлеген хәстәрләүҙе лә үҙ бурысы тип иҫәпләмәй. Иҡтисади яҡтан үҫешкән илдәрҙә, мәҫәлән, вахта менән эшләү срогы сикле, ни өсөн тигәндә, улар һаулыҡҡа төҙәтә алмаҫлыҡ зыян килеү ихтималлығын иҫтә тота, закон нигеҙендә эш оҙайлығы көйләнгән. Беҙҙә һуңғы осорҙа эшселәр мәнфәғәтен яҡлаған ниндәй закондар сыҡҡанын хәтерләмәйем дә әле.\n– Белеүебеҙсә, быйылғы ғинуарҙан республикала балалы ғаиләләрҙе яҡлау йәһәтенән ике яңылыҡ өҫтәлде. Туғыҙ мең һум самаһы булған был пособиелар хаҡында халыҡ хәбәрҙармы, уны юллаусылар бармы?\nРита ИШМӨХӘМӘТОВА: Һүҙ 2018 йылда тыуған (уллыҡҡа алынған) беренсе бала өсөн ай һайын түләнә торған пособие (күләме – 8892 һум) һәм быйыл өсөнсө йә унан һуңғы булып тыуған бала өсөн айлыҡ түләү (8993 һум) хаҡында бара.\nУнан тыш, әле ғаиләлә икенсе йәки өсөнсө бала тыуһа, ипотека ставкаһын түбәнәйтеү; әсәлек капиталы программаһын 2021 йылдың 31 декабренә тиклем оҙайтыу, уның ҡулланыу даирәһен киңәйтеү; балалар поликлиникаларын йыһазландырыу; балалар баҡсаларына сиратты кәметеү кеүек саралар ҙа ғаиләләрҙе социаль яҡлау йәһәтенән яңы мөмкинлектәр аса.\nИкенсе пособие беҙҙең төбәкте өсөнсө йә унан һуңғы булып тыуған балаларға айлыҡ түләү өсөн федераль ҡаҙнанан субсидия алғандар исемлегенә индергәндән һуң барлыҡҡа килде. 17 авгусҡа тиклем быйыл тыуған (уллыҡҡа алынған) беренсе бала өсөн пособиены 2 900 ғаилә юллаған (республикала беренсе балаһы тыуған һәр өсөнсө ғаилә). Өсөнсө йә унан һуңғы булып тыуған балаларға айлыҡ түләүҙе иһә 2600 ғаилә ала (ошо категорияларға ҡараған һәр икенсе ғаилә). 7,5 ай эсендә ошо ике йүнәлештәге дөйөм түләүҙәрҙең күләме 262 миллион һум тәшкил иткән. Әйткәндәй, йылдың ете айында республикала 10 668 тәүге бала, 5860 өсөнсө һәм унан һуңғы бала донъяға килгән.\nҠыҫҡаһы, һуңғы аныҡ сараларға килгәндә, власть органдары әсәлеккә һәм балалыҡҡа бәйле пособиелар түләү системаһын камиллаштырыуҙы дауам итә.\nСветлана СӨЛӘЙМӘНОВА: Үрҙә телгә алынған пособиеларҙан тыш, һәр балаға түләнә торған минималь пособие ла бар бит әле. Уны юллау түгел, күләмен дә белмәгән ғаиләләр етерлек. Ни өсөн? Сөнки юллау ныҡ мәшәҡәтле. Мәҫәлән, ауыл халҡына бының өсөн ҡалаға йәки район үҙәгендәге инстанцияларға йөрөргә кәрәк. Ул документтар артынан бер тапҡыр ғына барыу мөмкин түгел. Бер инстанция дүшәмбе эшләй, икенсеһе — кесаҙна, өсөнсөһө сикле сәғәттәрҙә генә ҡабул итә. Бер ҡағыҙҙы юллағансы, икенсеһе ғәмәлдән сыға, бәғзе белешмәләр түләүле. Йөрөп-йөрөп юллай алмағандар ҙа бихисап.\nОшо мәшәҡәттәр сәбәпле ҡул һелтәгәндәрҙе иҫәпкә алһаҡ, күпме аҡса адресатына етмәй ҡала! Мәҫәлән, минең өс бала, һәр ҡайһыһына 223 һум 50 тиндән иҫәпләһәк, ай һайын 750 һум тирәһе аҡсабыҙ ҡаҙнаға инмәй. Бөгөн — интернет заманы, бөтә мәғлүмәттәр инстанцияларҙа күренеп тора. Шулай булғас, ябай халыҡты йонсотмай ғына бөтәһен дә компьютер аша хәл итеү мөмкин түгелме икән?!\nАлександр ПРАВЕДНИКОВ: Һеҙ барығыҙ ҙа хаҡлы, әммә ғаилә тормошонда бөтә мәсьәләне пособие түләүгә генә ҡайтарып ҡалдырыуға ҡырҡа ҡаршымын. Элек балалар эшсе ҡул, ҡартлыҡта терәк булһа, хәҙер хәл тамырынан үҙгәрҙе: күп ғаиләләр өсөн бер бала ла — зиннәт. Уны мәктәпкә әҙерләүҙең генә лә күпмегә төшөүен ата-әсә яҡшы белә. Ә иҡтисад аҡһай, ябай халыҡтың килеме аҙ. Был осраҡта бер пособиеға ғына бала-саға тәрбиәләү мөмкин түгел.\nӘгәр ҙә беҙ ғаилә хәлен тамырынан яҡшыртырға, тыуымды арттырырға теләйбеҙ икән, кеше үҙе эшләп аҡса тапһын өсөн мөмкинлек тыуҙырырға тейешбеҙ. Ғөмүмән, гел генә дәүләттән ярҙам көтөү кеше елкәһендә йәшәү уйын көсәйтә генә. Күреп тораһығыҙ, әсәлек капиталы ла күп балалы ғаиләләр институтын тергеҙә алманы. Дөрөҫөн әйткәндә, элекке кеүек ғаиләлә кәм тигәндә һигеҙ-туғыҙ бала тәрбиәләүгә әйләнеп ҡайтыу мөмкин түгел. Күп балалыҡ — һирәктәр өлөшөнә төшкән көмөш. Тимәк, бала үҫтергән һәр ғаиләнең көндән-көн яҡшыраҡ йәшәүе өсөн уңайлы мөхит, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы түләнгән эш урыны булдырыу шарт.\nРуслан БУЛАТОВ: Тормош сифатын яҡшыртыу тигәндән беҙ иң тәүҙә йәшәү өсөн уңайлы, иркен фатирҙы күҙ алдына килтерәбеҙ. Ысынлап та, торлаҡтың юҡлығы йә иһә уның ҡыҫынҡы булыуы тыуымға ла йоғонто яһай. Күп яҡлы тикшеренеүҙәрҙән сығып, торлаҡ менән тәьмин ителгәнлек тәбиғи рәүештә ғаиләләге бала һанына бәйле тип әйтә алам, әммә был туранан-тура сәбәп тип иҫәпләп булмай. Эйе, тейешле уңайлыҡтары булмаған бәләкәй майҙанда атай-әсәй бер генә бала тәрбиәләү менән сикләнеүҙе хуп күрә, әммә ошондай уҡ шарттарҙа ишле ғаиләләрҙең байтаҡ өлөшө (19,3%) йәшәй бит. Шулай уҡ торлаҡ майҙанын арттырған һайын күп балалы ғаиләләр ҙә ишәймәй. Тимәк, матди шарттар һәм репродуктив ниәт араһында тығыҙ бәйләнеш тә юҡ. Һығымта шул: сифатлы торлаҡ кеше өсөн бик кәрәк, ләкин ул бала табыуға ихтыяж тыуҙырмай.\nӘлмир ФӘТИХОВ: Беҙ бөгөн фекер алышҡан тема бөтә ил проблемаларына ҡағыла. Минең йәштәштәрем, таныш-тоноштарым ғаиләһендә лә бала һаны берәүҙән артмай, ҡайһылары “беҙ әле үҙебеҙ өсөн йәшәйбеҙ” тип сабый тәрбиәләүҙе артҡы планға күсерә. Сәбәбен иҡтисади мәсьәләләргә, тормош сифатына ҡайтарып ҡалдырыу ғына дөрөҫ булмаҫ. Руслан Азат улының һүҙен ҡеүәтләп, бер миҫал килтерәм. Яңыраҡ бергә уҡыған курсташтарым менән осрашып, күңел астыҡ, хәл-әхүәл белештек. Төркөмөбөҙҙәге 25 ҡыҙҙың 15-е ете йыл эсендә тәүге никахын тарҡатып, икенсе тапҡыр тормошҡа сығып өлгөргән. Кемдер никахын рәсмиләштергән, кемдер — юҡ. Бала табыу әлегә уларҙы бөтөнләй ҡыҙыҡһындырмай.\n— Ғалимдар һүҙ сыҡҡан һайын хәҙерге заман ғаиләһенең моделе үҙгәреүен билдәләй. Ул никах, тыуым мәсьәләләренә ниндәй йоғонто яһай?\nӘлмир ФӘТИХОВ: Хәҙерге заман ғаиләһе үҫешендәге төп үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алмайынса, ғаилә, никах, тыуым мәсьәләләре тураһында төплө һүҙ йөрөтөү икеле.\nБеренсенән, әсәлектең тотороҡло “өлкәнәйеүе”н күрәбеҙ. Республикабыҙҙа тәүге сабыйын тапҡан ҡатындарҙың уртаса йәше 25 йәштән юғары. Тәүге балаларын утыҙҙан һуң тапҡан әсәләр ҙә арта. Һуңғы осорҙа тыуымдың күтәрелеүе икенсе-өсөнсө балаларҙың артыуы иҫәбенә өлкән йәш төркөмө өлөшөнә тура килде.\nТәүге баланы ҡасан табыу яҡшыраҡ тигән һорауға аныҡ яуап юҡ. Һорау алыуҙарҙан шуны асыҡланыҡ: күпселек (46,1%) тәүге сабыйҙы 25—29 йәштә табыуҙың мөһимлеген раҫларға тырышты. Айырыуса ир-ат ошо фекерҙе яҡлай.\nИкенсенән, ғаиләлә бала һанының кәмеүе. Социологик һорау алыуҙарҙа ҡатнашҡан йәштәр үҙҙәренең репродуктив ниәттәрен социаль, иҡтисади проблемалар арҡаһында тотҡарлауын белдерҙе. Мәҫәлән, уларҙың 32,1 проценты өс һәм унан да күберәк бала тәрбиәләүҙе планлаштыра, ә йәшәү өсөн бөтә тейешле шарттар булғанда, йәштәрҙең 46 проценттан ашыуы күп балалы ғаилә статусын алырға теләген белдерҙе.\nӨсөнсөнән, тәүге тапҡыр никахҡа ингәндәрҙең йәше лә “өлкәнәйә” бара. Хәҙерге ваҡытта ул ҡатын-ҡыҙ өсөн — 26, ә ир-ат өсөн 28 йәштән ашыу тәшкил итә. Көнбайыштан килгән “мода” беҙҙә, шулай итеп, ныҡлы тамыр ебәрҙе. Был хәл, нигеҙҙә, ҡатын-ҡыҙҙың, кейәүгә сығыуҙы артҡараҡ күсереп, ирҙәр менән бер рәттән карьера үренә күтәрелеү, матди именлек һәм тотороҡлолоҡҡа өлгәшеүгә ынтылышына бәйле.\nРуслан БУЛАТОВ: Халыҡтың тәбиғи кәмеүе бер беҙҙең илгә генә хас күренеш түгел. Шуға күрә һәр дәүләт уның кире яҡтарын йомшартыу өсөн төрлө саралар күрергә тырыша. Беҙҙең илдә лә улар байтаҡ. Мәҫәлән, әсәлек капиталы — иң тәьҫирлеһе, ғаилә парҙарының репродуктив маҡсатына йоғонто яһай торған сара.\nҒөмүмән, демографияла, бер ҡатын һәйбәт шарттарҙа уртаса 12 сабыйға тормош бүләк итергә һәләтле, тигән фекер бар. Хәҙерге ваҡытта күпселек парҙар бер-ике бала тәрбиәләү менән генә сикләнә (тәбиғи максимумдың 15 проценты), был быуындар алмашыныуы өсөн дә етерлек түгел.\nБеҙ статистика мәғлүмәтенә, һандарға таянып эш итәбеҙ. Тикшеренеүҙәрҙән шуны асыҡланыҡ: 30 йәшкә тиклемгеләр төркөмөндә респонденттарҙың яртыһы — балаһыҙ, урта йәштәгеләр төркөмөндә (30 – 39 йәштә) ундайҙар һаны 22 процент тәшкил итте. 55 йәштәгеләрҙең дүрт проценты шулай уҡ түлһеҙ йәки бер ҡасан да никахҡа инмәгән. Һорау алыуҙа ҡатнашҡандарҙың 51,5 проценты — ике, 30,9 проценты — бер, 13,9 проценты өс балаға атай-әсәй булып сыҡты.\nАуылда ишле ғаиләләр өлөшө юғарыраҡ булһа ла, бында ла ике балалы ғаилә моделе өҫтөнлөк итә.\n— Хәҙерге заман йәштәре үҙҙәрен ирекле тойорға, үҙаллылыҡ яуларға, бер кемгә лә буйһонмаҫҡа ынтыла. Был шәхес-ара мөнәсәбәттәрҙә лә яҡшы сағыла. Гражданлыҡ никахтарын күҙ уңында тотоп әйтеүем. Социологтар был хаҡта нимә уйлай?\nРауил НАСИБУЛЛИН: Йәштәр үҙҙәре өсөн уның байтаҡ ыңғай яғын күрә. Әммә юриспруденция һәм психология күҙлегенән ҡарағанда, ул теркәлгән ғаилә мөнәсәбәттәренән күпкә ҡайтыш. Ҡайһы берәүҙәрҙе даими йөкләмәләрҙең юҡлығы, бер-береңде һынау, никахты еңел тарҡатыу мөмкинлеге ошо аҙымға этәрә. Кире яҡтары, әлбиттә, күберәк. Яуаплылыҡтың булмауы тулы ҡиммәтле мөнәсәбәт ҡороуға ҡамасаулай. Әгәр ҙә берең ауырып китһә йә эшен юғалтһа, сабый донъяға килһә, икенсе “яртың”дың һиңә терәк булырына ышаныс бармы? Мөлкәт йыйыу, кредит алыу, оҙайлы пландар ҡороу тураһында уйларға ла ярамай. Теркәлгән никах ике йәш кешенең теләктәр берлеге хаҡында һөйләһә, гражданлыҡ никахына ышанысһыҙлыҡ, билдәһеҙлек хас. Шуға күрә лә уларҙың күбеһе тарҡала. Был никахта йәшәгән ҡатын-ҡыҙ — ирҙә түгел, ә ир-ат буйҙаҡ һанала. Шулай булғас, тыуым нисек артһын?\nСветлана СӨЛӘЙМӘНОВА: Ғаилә ҡороу мәсьәләһе, ысынлап та, көнүҙәк. Егеттәр өйләнергә ашыҡмай, ә ҡыҙҙар тәүҙә карьера эшләү маҡсатын ҡуя, аҙаҡ лайыҡлы пар таба алмай. Ир-аттың өйләнергә ашыҡмауына йыш осраҡта түбән эш хаҡы, ғаиләне тәьмин итә алмау шиге сәбәпсе булһа, ҡыҙҙарҙа, киреһенсә, талапты юғары ҡуйыу маҡсаты күҙәтелә. Шулай уҡ яуаплы, аҡыллы ҡыҙҙарҙың яңғыҙ ҡалыу осраҡтары йышая.\nЫсынлап та, күп кенә йәштәр хәҙер никахһыҙ йәшәүҙе, йәғни “йәшәп ҡарау”ҙы, ғәҙәткә индерҙе. Был күренеш ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау йәһәтенән ифрат зыянлы, тип иҫәпләйем, сөнки ул тәү сиратта яуаплылыҡ тойғоһонан азат итә.\nҒөмүмән, никахһыҙ йәшәү “бер кем бер кемгә бурыслы түгел” тигән принципҡа нигеҙләнә. Бындай ғаиләләрҙә йыш осраҡта бала табыу кисектерелә, һаулыҡ йәһәтенән бихисап проблема түлһеҙлек ихтималлығы менән әйләнеп ҡайта. Ғаилә бөтә яҡтан уйланылған, яуаплылыҡҡа нигеҙләнгән ҡәҙерле, ҡиммәтле байлыҡ булырға тейеш.\nГүзәл ВИЛДАНОВА: Был — бик күп яҡлы, бер-береһенә бәйле проблемалар. Йәмғиәттә өйләнеүгә ҡараш үҙгәрә, уның йәше лә арта. Һуңға ҡалып өйләнеүҙең үҙ сәбәптәре бар: иң мөһимдәренең береһе – иҡтисади. Эш юҡлығы, йәшәргә урын булмауы, ипотека проценттарының юғарылығы йәштәрҙең өйләнешеүен кисектерә бара.\nСтуденттар менән аралашҡанға, уларҙың уй-фекерҙәре, донъяға ҡараштары менән яҡшы танышмын. Шул уҡ ваҡытта уларға кешелеккә хас ҡиммәттәрҙе аңлатыу өсөн уҡытыусы үҙе шул тормошто алып барырға тейеш, йәғни булмышы менән тәрбиәләүе шарт. Халыҡ әйтмешләй, йөрәктән сыҡҡан ғына йөрәккә етә.\n– Һеҙҙеңсә, ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау һәм яҡлау йәһәтенән ниндәй саралар күрелеүе шарт? Мәҫәлән, Белоруссияла атайҙарға түләүһеҙ 14 көнлөк декрет ялы бирелеүен ишетеп хайран ҡалдыҡ. Быға ҡарашығыҙ нисек?\nСветлана СӨЛӘЙМӘНОВА: Белоруссиялағы ул закон бер ҡулың менән биреп, икенсеһе менән алыуға тиң. Әле генә бала тыуған ғаиләлә атайҙы ниңә 14 көнгә аҡсаһыҙ ҡалдырырға? Ғөмүмән, йәшәйештең ныҡлығын тәьмин итеү өсөн атайҙарҙың абруйын күтәрергә кәрәк. Беҙҙең илдә иһә уларға бер ниндәй ҙә ташлама юҡ. Асылда ғаилә алдындағы иң оло яуаплылыҡ атайҙар иңендә бит. Бала тыуғас, уның эш хаҡына ниндәйҙер өҫтәмәләр индерелһә йәки ипотека проценттары кәметелһә, йәки “атайлыҡ капиталы” кеүек программа булдырылһа, ир-егеттең кәйефе күтәрелмәҫ инеме ни? Йәмғиәттә атай абруйын күтәрмәй тороп, ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау мөмкин түгел.\nАлександр ПРАВЕДНИКОВ: Атайҙарҙың сабыйҙарҙы тәрбиәләүҙәге әһәмиәтен нығытыу тураһында һүҙ һөйләп йәки хыял йөрөтөп кенә хәлде үҙгәртеп булмай. Уларҙың атайлыҡ тойғоһон уятыу, яңы ролдә һынауҙы үтеүе өсөн, ваҡыттан тыш, ҡанундарға үҙгәрештәр индереү тәьҫирле булыр ине. Мәҫәлән, Дания, Норвегия илдәрендә атайҙар сабый тыуған көндән башлап тәрбиә эшендә әсәй менән бер рәттән ҡатнаша. Закон буйынса улар мотлаҡ өс ай сабый менән өйҙә ултырырға, тулыһынса түләүле декрет аҡсаһы алырға хоҡуҡлы. Баҡсаға баланы һигеҙ айҙан башлап ҡабул итәләр, өҫтәүенә түләү бик арзанға төшә. Шулай булғас, бөгөн Норвегияның Европа халҡын арттырған берҙән-бер ил булыуына ғәжәпләнәһе лә түгел. Һәр ғаиләлә мотлаҡ ике-өс бала!\nҺуңғы осорҙа беҙҙә лә йәш атайҙарҙың тәрбиәгә ылығыуы һиҙелә, сабыйҙарын эйәртеп төрлө сараларға, театр-киноларға, хатта мәктәп йыйылыштарына йөрөйҙәр. Элегерәк сабыйын күтәреп йөрөргә тартынған атайҙар ҙа була торғайны, хәтерегеҙҙәме? Хәҙер бер үҙе коляска этеп, саф һауала йөрөгән ирҙәр бихисап. Кәйефте күтәрерлек хәл!\nРита ИШМӨХӘМӘТОВА: Йәмғиәттә ифрат ҡалыплашҡан ҡараш йәшәй: махсуслашҡан ведомстволар фәҡәт проблемалы ғаиләләр менән генә шөғөлләнә, уларға ярҙам күрһәтә. Беҙҙә инсафлы, аҡыллы балалар тәрбиәләгән матур, татыу ғаиләләр үҙ тормошо менән йәшәй бирә, нимәлер булдыра, уңыштарға өлгәшә, аҡсаһын да таба... Улар, ауырлыҡтары булһа ла, зарланып йөрөмәй, хәл итеү юлдарын үҙҙәре табырға тырыша. Ә проблемалы ғаиләләр – дәүләт күҙәтеүе аҫтында.\nМатур ғаиләләр ҙә дәүләт хәстәрен тойоп йәшәргә тейеш! Беҙҙең министрлыҡта булдырылған яңы йүнәлеш тап ошоно тәүмаҡсат итеп ҡуя. Бигерәк тә быйыл, Ғаилә йылы айҡанлы, бихисап яңы сара тормошҡа ашырыла. Күптән түгел асылған ата-әсәгә бушлай психологик ярҙам күрһәтеү телефон бәйләнеше; төрлө акцияларҙы берләштергән “Ғаилә аҙнаһы”; ике йәки өс игеҙәктәре тыуғандарға матди ярҙам күрһәтеү өсөн ойошторолған “Изгелек бумерангы”; Халыҡ-ара ғаилә көнөндә бер сәғәткә эш көнөн ҡыҫҡартыу; “Ата-әсәңә шылтырат!”, “Беҙ Ғаилә йылында өйләнештек!” һәм башҡа сараларҙың барыһы ла йәмғиәттә изге ҡиммәттәрҙе нығытыу өсөн булдырылған.\nУнан тыш, Ғаилә порталы эшләй, был сайтта ата-әсәләр һәм балалар төрлө йүнәлештәге мәғлүмәткә эйә була ала. II Республика ата-әсәләр форумы ла йәмғиәттә резонанс тыуҙырҙы, уға ярашлы төрлө акциялар, оҫтаханалар, осрашыуҙар ойошторолдо.\n– Тағы бер яңылыҡ – урындағы ЗАГС-тарҙағы медиаторҙар бүлеге — хаҡында ни әйтерһегеҙ?\nРита ИШМӨХӘМӘТОВА: Эйе, республиканың район-ара ете ЗАГС бүлегендә ярашыу бүлмәләре асылды. Бында айырылышыу тураһында ҡарар ҡабул иткәндәр менән махсус белгестәр – медиаторҙар эшләйәсәк. Уларҙың маҡсаты – айырылышыу сәбәптәрен асыҡлау, ғаиләне һаҡлап ҡалырға ярҙам итеү. Ғәҙәттә, ир йәки ҡатын айырылышыу тураһындағы ҡарарҙы ҡыҙыулыҡ менән ҡабул итеүсән. Ошо тойғолар уларҙы судҡа алып барып еткерә. Ә медиаторҙар ир һәм ҡатын менән һөйләшеп, психологик ярҙам күрһәтеп, уларҙы яраштырырға тейеш.\nБыл ғәмәл тураһында халыҡ әлегә бик белеп тә бөтмәй, шул уҡ ваҡытта беҙҙең холоҡ-фиғел дә кемгәлер барып, асыҡтан-асыҡ кәңәшләшеүҙе үҙ итмәй. Шулай ҙа башланғыс йәмғиәт тарафынан ыңғай ҡабул ителер, тип уйлайым.\nГүзәл ВИЛДАНОВА: Әлбиттә, бер яҡтан, ғаилә проблемаларына рәсми кимәлдә шундай иғтибар булыуы шатландыра. Шәхсән үҙемә килгәндә, мәҫәлән, медиаторҙар тураһында тәүгә ишетәм. Ведомство үҙ эшмәкәрлеген рәсми сайтта ғына түгел, ә социаль селтәрҙәрҙә лә әүҙемләштерһен, иғтибар йүнәлтерлек итеп алып барһын ине.\nСветлана СӨЛӘЙМӘНОВА: Айырылышыуға ғариза яҙыу йыш осраҡта эмоциональ нигеҙҙә, йәғни бер-береһе менән еңешеү, ғорурлыҡ, тәкәбберлек, ҡыҙыулыҡ нигеҙендә атҡарыла, уйлап хәл итеүгә урын ҡалмай. Асыу – алдан, аҡыл – арттан, ти бит халҡыбыҙ. Күптәр өйөндәге сүпте тышҡа сығармаҫҡа, кешегә белдермәҫкә тырыша. Ошо йәһәттән ЗАГС-тарҙа медиаторҙар бүлеге ойоштороу ниндәйҙер кимәлдә ғаиләләрҙе һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ итә алыр кеүек.\nӘгәр инде проблемалар үтә тәрәнәйгән икән, мәҫәлән, береһе икенсе ғаилә ҡороп өлгөрһә йәки бергә йәшәү балалар һәм ғаилә өсөн хәүефкә әйләнһә (ҡул күтәреү, эскелек һ.б), ул саҡта психологтар ғына ярҙам итә алмайҙыр.\n— Фекерҙәр төрлө-төрлө, тормоштоң үҙе кеүек ҡатлаулы ла, ҡапма-ҡаршылыҡлы ла булды. Шулай ҙа ысын мәғәнәһендәге бәхетле ғаилә ниндәй ул?\nРуслан БУЛАТОВ: Ысын мәғәнәлә бәхетле ғаилә — ул рәсми теркәлгән никах, иҫтә ҡалырлыҡ туй, бер-береңә биргән анттар, киләсәккә пландар, күркәм йолалар, туған-ырыу мөнәсәбәттәре...\nАлександр ПРАВЕДНИКОВ: Барынан да элек — ышаныс һәм мөхәббәт!\nӘлмир ФӘТИХОВ: Барығыҙ менән дә килешәм. Тыуымды дәртләндергән финанс саралары, һис шикһеҙ, ғаиләнең тотороҡло, имен булыуына йоғонто яһамай ҡалмаҫ. Халыҡ менән әңгәмәләшеү барышында 71 процент ошо хәҡиҡәтте тағы ла бер ҡат раҫланы бит. Әммә һорау алыуҙа ҡатнашҡандарҙың 28,4 проценты, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тыуымды дәртләндереү өсөн түләнгән аҡсаның күләме мөһим түгеллеген, “бер ниндәй ҙур сумма ла беҙҙе бала табыуға этәрә алмаясаҡ” тип белдерҙе.\nДөйөмләштереп әйткәндә, бөгөнгө көрсөктө еңеп сыҡмай, халыҡтың тормош кимәлен күтәрмәй һәм ХХI быуат ғаиләһенең үҫеш үҙенсәлектәрен иҫәпкә алмай тороп, дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыу һәм хәҙерге заман ғаиләһе мәсьәләләрен хәл итеү мөмкин түгел.\nАвтор: Ҡорҙо Динә АРЫҪЛАНОВА һәм Гүзәлиә БАЛТАБАЕВА ойошторҙо


АҠТЫ ТАШЫП, АҠТЫ ЯРҺЫП ҠАР ҺЫУҘАРЫ...\n28 Апрель 2020, 15:00\nБөрйәнде көслө һыу баҫыуға 30 йыл.\n1990 йылдың 1 майында Бөрйәндә йылғалар ярҙарынан сығып, бихисап йорттарҙы, сәнәғәт, хужалыҡ объекттарын һ.б. урындарҙы һыу баҫты.\nИҫке Собханғол ауылы, Ағиҙел ҡасабаһы һәм Ишдәүләт ауылының ҙур биләмәләре һыу аҫтында ҡалған ул ташҡын мәленән алып 30 йыл үтеп киткән. Башҡа ауылдарҙа ла, мәҫәлән, Мәҡсүт, Байназар, Иҫке Монасип, Нәби, Тимер, Мәндәғолда ла бер нисәшәр йорт һыу аҫтында ҡалды.\nАғиҙел йылғаһының кимәле Иҫке Собханғолдағы һыу кимәлен үлсәү посында 7 метр 40 сантиметрға еткәйне. Рәсми рәүештә 7 метр 30 сантиметр тип билдәләнде.\nҺыу яйлап, ләкин бик ныҡлы таша башланы һәм 1 май төнөнә үҙенең максималь кимәленә етте. Иҫке Собханғолдоң Ленин урамындағы барлыҡ ике ҡатлы йорттары һәм уларҙан түбән бөтә урамдары, тыҡырыҡтары һыу аҫтында ҡалды. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, балалар баҡсаһы һ.б. объекттар, Ағиҙел ҡасабаһы һәм күпселек йорттар ҙа һыу эсендә ине.\nҺыу баҫыу ваҡытында ике кеше һыуға батып һәләк булды. Бынан тыш, йөҙәрләп баш һыйыр малы, ваҡ мал, шулай уҡ меңәрләгән ҡош-ҡорт һыу ҡорбаны булды.\nУл ваҡытта Бөрйән район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып Йомағужин Кинйәбулат Сәйфулла улы эшләне. Ә ошо юлдарҙың авторы, уның урынбаҫары булараҡ, райондың граждандар оборонаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса штабы начальнигы ине.\nБыл тәбиғәт ҡазаһына бәйле кешеләрҙә төрлө фекер һәм баһа ҡалды.\n1989-1990 йылдарҙың ҡышы бик ҡарлы булды. 1990 йылдың марты буйына тотошлайы менән минус 30 градуслыҡ һыуыҡтар торҙо. Йәғни, ҡар, ғәмәлдә, иремәне, бары тик бер ни тиклем парға ғына әйләнде. Һауа температураһының ҡапыл йылытып ебәреүе бик ҙур роль уйнаны. 3 апрелдән ямғырҙар башланды һәм 8-енән һуң өҙлөкһөҙ яуындар китеп, улар ваҡыты-ваҡыты менән ҡойма ямғырҙар менән аралашып барҙы. Һөҙөмтәлә, Белорет һәм Бөрйән райондары биләмәләрендә ҡыш буйы тау-урманлы меңәр квадрат метр майҙандарҙа ҡар рәүешендә йыйылған дым өс аҙна буйы өҙлөкһөҙ яуған ямғырҙар менән ҡушылып, бик ҙур һыу баҫыуға килтерҙе. Һүҙ ҙә юҡ, был массаға Белорет металлургия комбинаты плотинаһының һыуҙары өҫтәлде. Ләкин ундағы һыу хәл иткес роль уйнаманы.\nБөрйән районындағы барлыҡ күперҙәр ҙә тиерлек күп һанлы тау йылғалары һәм шишмәләре һыуы өҫтәлеп көсәйгән ҡар һәм ямғыр һыуҙарынан йыйылған көслө ағым менән йыуылды. Иҫке Собханғол ауылы күпер булмау арҡаһында яҡында ятҡан ауылдарҙан айырылды. Мәндәғол ауылынан аҫтараҡ Ағиҙел йылғаһы Мораҡ яғына киткән юлды ҡаплаған ине. Шул сәбәп арҡаһында, юл төҙөгәндә, монолит ҡаяны кәштә (полка) рәүешендә ҡырҡып, юлды шунан һалырға тәҡдим ителде.\nҺыу 5 метрлыҡ билдәне үтә башлағас, ауыл советы хеҙмәткәрҙәре һәм тейешле хеҙмәттәр вәкилдәре халыҡты өйҙәренән хәүефһеҙерәк урынға китергә, малдарын да юғарыраҡ урынға ҡыуырға иҫкәртергә йүнәлтелде. Ләкин күпселек халыҡ ваҡиғаларҙың иң насар үҫеш вариантына ышанманы һәм үткән йылдарҙың тәжрибәһенә таянды.\nУл ваҡытта Белорет электр селтәрҙәренең Бөрйәндәге хеҙмәтләндереүе менән Ишмөхәмәтов Марат Рәжәп улы етәкселек итте. Уның дөрөҫ һәм грамоталы эш итеүе арҡаһында халыҡты электр тогынан һуғылып үлеүҙән ҡотҡарып ҡала алдыҡ. Ул һыу тейешле кимәлдән күтәрелгән ауылдарҙа эҙмә-эҙлекле рәүештә электрҙы һүндереү тураһында күрһәтмә алды.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, район элемтә узелы ла һыу эсендә ҡалған ине. Беҙ ҡотҡарыусылар төркөмө менән хатта дизель яғыулығында эшләгән электр ҡорамалын (питаниены) өҫкәрәк күтәрергә маташып ҡараныҡ. Тик һыу хатта элемтәнең коммутация аппаратын да “йотто”. Шул сәбәпле ул бөгөн элемтә узелының яңы төҙөлгән бинаһының икенсе ҡатында урынлаштырылған. Шулай итеп, Бөрйән районы менән бәйләнеш аэропортта һәм “Башкирэнерго” электр селтәрҙәренең ведомство ВЧ-һында ғына ҡалды.\nУл ваҡытта Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы юҡ ине. Шулай ҙа беҙ яҡындағы хәрби частарҙан механизацияланған йөҙөү средстволары рәүешендә ярҙам һорап ҡараныҡ. Ләкин беҙгә, бары тик Мәскәүҙәге Оборона министрлығы аша ғына килешергә мөмкин, тип яуап бирҙеләр. Һөҙөмтәлә, барыһы ла 7 метр 40 сантиметр кимәлгә еткән һыу эсендә ҡалды.\n1 май иртәһендә К. Йомағужин ҡултамғаһы аҫтында район үҙәгендә һәм районда килеп тыуған ғәҙәттән тыш хәл тураһында рәсми телефонограмма ебәрелде.\nКүпмелер ваҡыт үтеүгә “Время” телеканалы корреспонденттары менән Ми-8 вертолеты күренде. Аҙаҡ һыуға батҡан Иҫке Собханғол ауылы кадрҙары совет телевидениеһының яңылыҡ каналдары аша тотош СССР-ға күрһәтелде. Бөгөн Бөрйән районы хакимиәте БСТ каналы аша ошо кадрҙарҙы һоратып алдырып, халыҡҡа 1990 йылғы һыу баҫыу тураһында күрһәтһә, файҙалы булыр ине.\nБары шул хәлдән һуң ғына районға икмәк, быҡтырылған ит (тушенка) консервалары, башҡа тәү кәрәк-яраҡ гуманитар предметтар рәүешендә ярҙам күрһәтеү буйынса ҡыбырлауҙар, эштәр башланды.\nӨсөнсө тәүлеккә һыу яйлап китә башланы. Һыу ҡайтҡандан һуң бөтә горизонталь нәмәләрҙә – иҙәндәрҙә, кәштәләрҙә, башҡа әйберҙәрҙә 7 сантиметр самаһы ҡалынлыҡтағы лайлалы, ылымыҡлы органик ҡатлам, ҡот осҡос емереклек һәм антисанитария ҡалды. Ул саҡта, йоғошло ауырыуҙар барлыҡҡа килеүгә һәм таралыуға юл ҡуймай, санэпидхеҙмәттәр яҡшы эшләне. Сөнки бит бөтә ихаталарҙағы бәҙрәфтәр һәм барлыҡ малдарҙың тиҙәк-фәләне ҡалын һыу ҡатламы аҫтында ҡалды, һыу менән ҡуша болғанды. Мәҫәлән, һәр өйгә зарарһыҙландырыусы дарыуҙар бирелде. Улар артабан “качок” тип аталған һыу алғыстарға йәки локаль һыу менән тәьмин итеү сығанаҡтарына төшөрөлдө.\nРайон башҡарма комитетына БАССР Министрҙар советынан халыҡтың һәм район инфраструктураһының күргән фактик зыян күләмен иҫәпләп ебәрергә тигән күрһәтмә килеп төштө. Район иҡтисадсылары һәм финансистары бер нисә көн дауамында быны эшләргә маташып ҡараны. Ләкин, өҫтән ныҡышмалы талап итеүҙәрҙән һуң, К. Йомағужин минән (ә мин иҡтисадсы түгел) быны бер нисә сәғәттә эшләп биреүемде үтенде. Бер сәғәт эсендә мин Иҫке Собханғол буйынса 20 миллион һумға иҫәп эшләп күрһәттем һәм уны бөтә район буйынса бер нисә тапҡырға арттырҙым. Ул ваҡытта 90 тин АҠШ-тың бер долларына тура килә ине. Һыу баҫыу эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн 20 миллион һум тирәһе аҡса бүленде. Тик Бөрйән районына шуның 2-3 миллион һумы ғына килеп етте. Ҡалған сумма БАССР-ҙың барлыҡ райондарына таратып бирелде.\nМай уртаһында Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары Усманов Миңлерәйес Мәрүән улы етәкселегендә республиканың эре сәнәғәт предприятиелары етәкселәренән торған 25 кешелек ҙур делегация килеп төштө. Хәҙерге район хакимиәте башлығы кабинетына инешләй, М. Усманов: “Ну, рәйес! Республика ярҙамын ҡабул ит. Һәр ҡайһыһына эш фронты билдәләп бирегеҙ һәм райондағы барлыҡ күперҙәрҙе, башҡа объекттарҙы һәм коммуникацияны тергеҙегеҙ!”, тине.\nУл ваҡытта Кинйәбулат Сәйфулла улы ныҡ ҡына сирләй ине, үҙенең креслоһынан тороп, миңә: “Марат Отеллович! Минең урынға ултырығыҙ, тергеҙеү эштәре тамамланғанға тиклем бөтә делегацияның эшен ҡабул итегеҙ, координациялағыҙ”, тине һәм үҙе уң яҡтан эргәгә ултырҙы.\nКилгәндәрҙе теркәгәндән һуң, һәм предприятие етәкселәренең был кабинетҡа ғына һыймаҫын иҫәпкә алып, бында М. Усманов менән К. Йомағужиндың икеһен аулаҡ ҡалдырып, эште хакимиәттең ултырыштар залында дауам итергә тәҡдим иттем.\nИнженер булараҡ, һыуҙағы балыҡ һымаҡ, мин үҙ стихиямда инем. Шуға күрә миңә алда торған ҡатмарлы техник мәсьәләләрҙе хәл итеү артыҡ ҡыйынлыҡтар тыуҙырманы. Шулай итеп, был эш менән туранан-тура шөғөлләнергә тура килде. Райондың стихия ваҡытында емерелгән барлыҡ коммуникацияларын һәм объекттарын тергеҙеү буйынса масштаблы эштәр башланды. Райондағы күп күперҙәр, мәҫәлән, Алағуян, Көргәҫ йылғалары аша ярҙары нығытылып һалынған күперҙәр бөгөнгө көнгә тиклем сафта һәм халыҡҡа хеҙмәт итә. Ә ҡайһы бер ҙур диаметрлы торбаларҙан ваҡытлыса төҙөлгән күперҙәр һуңғараҡ капиталь һәм нығыраҡ күперҙәргә үҙгәртелде.\nТиҫтәләп саҡырымлыҡ 0,4 һәм10 кВ электр линиялары һәм республика һәм урындағы әһәмиәттәге автомобиль юлдары тергеҙелде. Бер үк ваҡытта торлаҡ фондын төҙөү һәм капиталь ремонтлау алып барылды.\nБер нисә өйҙө һәм бураны көслө һыу ағымы ағыҙып алып киткән ине. Мәҫәлән, Алағуян йылғаһы тамағында торған башы ябылған яңы өй аҫмалы күпергә тиклем аҡты һәм уға бәрелеп, тирелгәс, артабан, айырым бура бүрәнәләре рәүешендә, гүйә, ҡабынан түгелгән шырпы бөртөктәре кеүек ағып китте.\nРеспубликаның эре предприятиелары етәкселәренән берәү ҙә Иҫке Собханғол ауылы янында Ағиҙел йылғаһының ярҙарын нығытыу буйынса генподрядсы булырға теләмәне. Был объектты төҙөү буйынса барлыҡ субподряд ойошмаларға етәкселек итеүҙе шәхсән үҙемә алырға тура килде һәм факт буйынса, бер ниндәй проектһыҙ, күрһәтә-күрһәтә һәм колышкаларҙы алыштыра-алыштыра, район үҙәген ситтән урап үтеү юлын булдырыу мөмкинлеген иҫәпкә алып, киң һаҡлау дамбаһы төҙөргә тура килде.Төп субподряд ойошмаһы итеп элегерәк беҙҙең тарафтан Иҫке Собханғол – Мораҡ юлын нуленсе километрҙан төҙөүгә йәлеп ителгән “Востокнефтепроводстрой”-ҙың бик көслө техникалары – экскаваторҙары, “Коматсу” һәм “Катерпиллер” маркалы бульдозерҙары булған СУЗР-4 тресы билдәләнде.\nУл ваҡытта мастер булып беҙҙең яҡшы практик һәм грамоталы инженер Хоҙайғолов Айтуған Хәкимйән улы эшләне. Төҙөлөш эшенә Бөрйән ДРСУ-һының үҙбушатҡыстары, бульдозерҙары һәм грейдерҙары ла йәлеп ителде.\nДамба өсөн материал Иҫке Собханғолдан 300 метр алыҫлыҡтағы урындан - Сибай яғына киткән юлдағы, водителдәр өсөн мәшәҡәт һәм хәүеф тыуҙырып, алдағы юлды ҡаплабыраҡ суҡайып сығып торған ҡаянан алынды. Уны шартлатырға тура килде. Киләсәктә был тирәне тигеҙләү перспективаһы күҙалланды, әлбиттә. Шулай итеп, “Комэнергосервис” боролошонан алып Алағуян йылғаһының 300 метр яры һәм артабан Ағиҙел яры күпергә тиклем 3 саҡырым оҙонлоҡта урап үтеү юлы рәүешендә ҡая материалы менән нығытылды.\nРеспублика ведомстволарының ҡайһы бер етәкселәре артыҡ ҙур булмаған булышлыҡ менән генә ҡотолорға маташты. Миҫал өсөн, “Башлеспром” урман сәнәғәте берекмәһенең генераль директоры В. Н. Саутин Ағиҙел йылғаһы аша Ағиҙел ҡасабаһы яғына күпер төҙөй башлау эшен оҙаҡҡа һуҙып ебәрҙе.\n1991 йылда ул ваҡытта инде район советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләүсе яҡшы хужалыҡ итә белеүсе Ғ. З. Сәфәрғәлин мине кабинетына саҡырҙы.\n-Бөгөн Владимир Николаевич Саутин проектлаусылар менән Ағиҙел аша йыл һайын һалынып, йыл һайын ташҡын ваҡытта ағып китә торған ағас күпер урынына ташҡын ваҡытында, имеш, һыу аҫтында ҡалып тороп, һыу үткәс, кире файҙаланырға мөмкин буласаҡ металл күперҙең әҙер проектын алып килделәр һәм беҙгә тәҡдим итәләр, - тине.\nМиңә шунда уҡ үҙемдең аргументтарымды әйтергә тура килде. Сөнки ҡаты һыуыҡтарҙа туңған боҙ күпер менән бергә ныҡлы тығын барлыҡҡа килтерәсәк һәм беҙ уны шартлата ла алмаясаҡбыҙ һәм, шуның эҙемтәһе булараҡ, Иҫке Собханғолдо тағы ла һыуға батырасаҡбыҙ, тигән фекеремде еткерҙем.\nБер ниндәй дәғүәләрһеҙ, В. Саутин ҡыҫҡа ғына яуап бирҙе:\n- Һеҙ хаҡлы! Был проектты бында ҡулланып булмай.\nМин шунда уҡ проекттың яңы вариантын тәҡдим иттем. Ул бер-береһенең дауамы рәүешендә өҫкө яҡтарында боҙватҡыстары һәм көслө боҙ тығындары ихтималлығына күперҙәр араһында йыуылыусы тоташтырыу урыны (ике күпер араһындағы ҡырсын юл) булған ике айырым күперҙән ғибарәт ине. Ағиҙел йылғаһының ике ярын тоташтырыусы был күперҙәр комплексы бөгөн дә халыҡҡа хеҙмәт итә.\nРайон советы башҡарма комитетының башҡа ағзалары гуманитар ярҙамды тәғәйенләү, халыҡтың матди зыянын ҡаплау һәм башҡа социаль мәсьәләләр менән булышты.\nӘйткәндәй, элек беҙҙә КПСС-тың Бөрйән район комитетының беренсе секретары булып эшләп киткән Вәхит Шәрифйән улы Яҡшыбаев был мәлдә Баймаҡ районындағы бик ҙур ауыл хужалығы предприятиеһы менән етәкселек итә ине. Ул үҙе эшләп киткән ерҙең, бөрйәндәрҙең, бәләһенә битараф ҡала алмай, үҙ хужалығының транспорты менән малдары һыуға батҡан халыҡҡа бушлай 80 баш һыйыр малы ебәрҙе. Был бик ҙур ярҙам булды.\nБына шулай дөйөм ярҙам, халыҡтың фиҙакәрлеге, күмәк тырышлыҡ менән еңеп сыҡтыҡ беҙ был ҡазаны. Бындай бәлә-ҡазаларға тарырға яҙмаһын башҡа.


Рөстәм Хәмитов: «Хәйриә мәсьәләләрен хәл итеүҙә үҙебеҙ өлгө булып торорға тейеш» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Хәйриә мәсьәләләрен хәл итеүҙә үҙебеҙ өлгө булып торорға тейеш»\n17:29, 27 марта 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 27 мартта Хәйриә эшмәкәрлеге буйынса советтың икенсе ултырышын үткәрҙе. Уның сиктәрендә Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай менән әҙерләнгән «Башҡортостан Республикаһында хәйриә һәм хәйриә эшмәкәрлеге тураһында»ғы закон проекты тикшерелде, хәйриә ойошмалары эшмәкәрлегенең мәғлүмәти киңлеген булдырыу, төбәктә ирекле хәрәкәтте үҫтереү тураһында мәсьәләләр ҡаралды.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Советтың тәүге ултырышы үткән йылдың декабрендә үткәрелгәйне. Унда Совет эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре һәм ғәмәлдәге проблемалар билдәләнде.\nБөгөн хәйриә эшмәкәрлегендә барлыҡ ҡатнашыусылар – республика, урындағы йәмәғәт Советтары, тейешле ойошмалар, фондтарҙың үҙ-ара һөҙөмтәле эш итеүен тәьмин итеү мөһим.\n«Хәйриә һәм хәйриә эшмәкәрлеге тураһында»ғы республика закон проекты хаҡында һүҙ йөрөтөп, Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова хәйриә эшмәкәрлегенең аныҡ закондарға нигеҙләнергә тейешлеген билдәләне.\n— Әлеге ваҡытта «Хәйриә эшмәкәрлеге, хәйриә ойошмалары тураһында»ғы 135-се федераль закон хәйриә эшмәкәрлеген көйләүсе төп норматив-хоҡуҡи акт булып тора. Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, 2011 йылдың 1 октябрендә РФ Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһына тейешле федераль законға үҙгәрештәр индереү тураһында закондар сығарыу инициативаһы индерелгәйне. Әлеге закон проектына ярашлы, тейешле хәйриә ойошмаһында эшләү стажын дөйөм хеҙмәт эшмәкәрлеге стажына индереү тәҡдим ителә, — тип аңлатты Башҡортостан парламенты депутаты. – Бик күп йәмәғәт һәм хәйриә ойошмалары был тәҡдимде ҙур ҡәнәғәтлек менән ҡабул итте. Был, әлбиттә, хәйриә эшмәкәрлеге статусын арттырырға мөмкинлек бирәсәк һәм бындай эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүселәр һанын арттырасаҡ.\nӘлеге хоҡуҡи мөнәсәбәттәр өлкәһендә республиканың закондар сығарыу эшмәкәрлеге хаҡында һөҙ йөрөтөп, Лилиә Ғүмәрова хәйриә өлкәһендә Башҡортостан Республикаһының 1997 йылдың 8 декабрендәге законының 2001 йылда үҙ көсөнән сығыуы хаҡында иҫкә төшөрҙө.\nУлтырышта ул закон проектының тулыһынса әҙерләнгән концепцияһын тәҡдим итте. Башҡортостан парламенты вице-спикеры ҡайһы бер статьяларҙың үҙгәртелеүе хаҡында әйтте. Атап әйткәндә, яңы редакцияла хәйриә эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре киңәйтелде. Уларҙың береһе – инвалид балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә, шулай уҡ ауыр хәлгә осраған граждандарға ярҙам итеү. Бында тирә-яҡ мөхитте яҡлау буйынса ла эшмәкәрлек индерелгән. Бынан тыш, депутаттар хәйриә эшмәкәрлегенә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән норматив-хоҡуҡи акттар әҙерләүҙә хәйриә эшмәкәрлегендә ҡатнашыусыларҙың да тәҡдимдәрен иҫәпкә алырға һәм республикала йәшәүселәргә ярҙам күрһәтеү тураһындағы мәғлүмәт менән тьәмин итергә тәҡдим итә.\n— Йыш ҡына беҙҙең йәмәғәт ойошмалары, фондтар бындай мәғлүмәт менән таныш түгел, — тип өҫтәне Лилиә Ғүмәрова.\nЗакон 2012 йылдың икенсе яртыһында үҙ көсөнә инәсәк, тип планлаштырыла.\nУлтырышта ҡатнашыусылар шулай уҡ хәйриә ойошмаларының берҙәм республика интернет-порталын булдырыу, йыл һайын был өлкәлә ҡатнашыусыларҙың форумын үткәреү, волонтерлыҡ эшмәкәрлеген үҫтереү тураһында тәҡдимдәр менән сығыш яһаны.\n— Волонтерлыҡ мәсьәләһе беҙҙең өсөн киҫкен тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. – Был йәһәттән әүҙемерәк эшләү зарур.\nБашҡортостан Республикаһының Кредит ойошмалары ассоциацияһы рәйесе Айҙар Зөбәйеров донъя кимәлендәге тәжрибәне ҡулланырға тәҡдим итте. Атап әйткәндә, уның фекеренсә, һәр компания үҙенең хәйриә эшмәкәрлеге тураһында отчет әҙерләй ала.\n«Хәйриә мәсьәләләрен хәл итеүҙә беҙ үҙебеҙ өлгө булып торорға тейеш. Шуға күрә үҙебеҙҙең килемдең берәр процентын хәйриә эшмәкәрлегенә йүнәлтеп тороу өҫтөндә уйларға тәҡдим итәм. Мин, мәҫәлән, үҙем өсөн был ҡарарҙы ҡабул итәм», тине Рөстәм Хәмитов, кәңәшмәгә йомғаҡ яһап.\nБашҡортостан Республикаһы Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылдың 1 мартына ҡарата республикала 223 хәйриә ойошмаһы теркәлгән. Социаль маҡсатлы программалар фонды эшләй, 2011 йылда ул хәйриә ярҙамы күрһәтеүселәрҙән яҡынса 2 миллиард һум аҡса алған. Средстволар социаль инфраструктура объекттарын төҙөүгә, реконструкциялауға, уларға капиталь ремонт үткәреүгә йүнәлтелгән.\nСоветтың 2011 йылдың 16 декабрендәге ҡарарҙарына ярашлы, республиканың 22 муниципаль берәмегендә хәйриә эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса йәмәғәт советтары булдырылды, ә 17 районда улар әлегә формалаштырыла.\nТеги: бр президенты, хәйриә


Быйыл Беренсе донъя һуғышы башланыуға - 100 йыл. Балҡан ярымутрауында австрий эрцгерцогы Франц Фердинандты серб студенты Гаврила Принцип атып үлтереүҙән генә ҡубып китә был ғәрәсәт. Был һуғышта ҡатнашҡан башлыса Европа дәүләттәре үҙҙәренең байтаҡ ир-егеттәрен юғалта. Рәсәй империяһының юғалтыуҙары 1,67 млн кеше тәшкил итә - 175 миллионлыҡ дәүләт өсөн ғаилә ҡороп, күпләп бала үҫтерә торған ир-егеттәрҙең уртаса 30-40 процентҡа кәмеүе, шунан һуң уларҙың граждандар һуғышында тағы 700 меңгә кәмеүе беҙҙең ил өсөн эҙемтәһеҙ ҡалмай.\nИосиф Сталин башлаған индустриялаштырыу өсөн ир-егеттәр етешмәүе арҡаһында йәш совет дәүләте күпләп ҡатын-ҡыҙҙарҙы ошо ауыр эшкә йәлеп итә башлай. Патриархаль Рәсәй өсөн ҡатын-ҡыҙҙарҙың өйҙән тыш эшләүен коммунистар партияһы идеологик яҡтан нигеҙләп тә ҡуя - йәнәһе, яңы йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙ яңы үрҙәр яулай, көслө зат менән бер кимәлгә күтәрелә. Ҡорос иретеүсе Макар Мазай, шахтер Алексей Стахановтар менән бер рәттән, трактор бригадаһы ойошторған Паша Ангелина заман геройы булып китә. Уға эйәреп, күп ҡатын-ҡыҙҙар ҡулдарына кәйлә, кирбес, бысҡы-балта, лом алалар. Әгәр 1928-1929 йылдарҙа илдә 2,5 млн. эшләүсе ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнһә, 1931 йылда иһә улар 3,6 миллионғаса етә. Һуғыштан һуң иҡтисадты үҫтереү өсөн совет дәүләтенә башлыса гүзәл затҡа таянырға тура килә. Балалар үҫтергән хужабикә, ғаиләне ҡараған әсә булып тәрбиәләнгән ҡатын-ҡыҙ өсөн үткән быуат ҙур һынылыш осоро була. Ҡыҫҡа ғына декрет ялы уларҙың балаларына тейешле тәрбиә биреүҙе балалар баҡсаларына, мәктәпкә, төрлө лагерҙарға, түңәрәктәргә йөкмәтеүгә сәбәпсе булды. Был учреждениелар йыш ҡына "балаларҙан ҡотолоп тороу" урыны булып хеҙмәт итте. Мәҫәлән, китапханала эшләгән әсәйем мине, китап шкафында тота торғайным, тип, көлөп һөйләй торғайны. Нишләйһең инде, декрет ялы ике ай ғына булғас. Ярай, беҙҙең заманда олатайҙар-өләсәйҙәр булды. Хәҙер ҡалаларға күсеп китеп йәшәгән быуындың балалары уларҙың тәрбиәһенән дә мәхрүм үҫә. Кем белә, йүнләп әсә тәрбиәһе күрмәй үҫкән балалар ошо сәбәпле лә үҙенә ҡул һалырға ынтылалыр: суицид тап 20-се быуаттың икенсе яртыһында киң таралыш алды бит. Советтар Союзында "Кем эшләмәй - шул ашамай" тигән принцип (һүҙ юҡ, дөрөҫ ҡанун) арҡаһында "эшләмәй" өйҙә ятҡан кеше, ҡатын-ҡыҙ булһа ла, әрәмтамаҡ тип һаналды. Ошоноң арҡаһында 80-се йылдарҙың аҙағында эшкә яраҡлы ҡатын-ҡыҙҙарҙың тик 8 проценты ғына хужабикә булды, ә ҡалған 92 проценты йә эшләй, йә уҡый ине. Был донъялағы иң юғары, мәҫәлән, Көнбайыш дәүләттәренән 30-40 процентҡа юғарыраҡ (20-55 йәштәгеләр араһында) күрһәткес булды. Ҡатын-ҡыҙҙар бөтә эшләүселәрҙең 51 процентын тәшкил итте. Юғары белем кимәле буйынса ла улар ир-аттан өҫтөнөрәк булып сыҡты. Юғары белемлеләренең күпселеге (80 процент) иҡтисадтың алты тармағын яуланы: мәғариф (29,6 процент), сәнәғәт (19,7), фән (12,4), һаулыҡ һаҡлау (9,0), идара (6,6) һәм төҙөлөш (5,6 процент). Бала тапҡан өсөн компенсация рәүешендә дәүләт уларға ир-аттан биш йылға алдараҡ пенсияға сығыу хоҡуғы бирҙе. Әммә был "бүләк" уларға әллә ни ҙур өҫтөнлөк бирмәне. Ир-аттар 59-ға тиклем йәшәһә, ҡатын-ҡыҙҙар 13 йыл яңғыҙы ҡалып йәшәргә тейеш булып сыҡты. Тимәк, ир-аттың пенсия фондына ғүмер буйы түләгән аҡсаһын ҡатын-ҡыҙ "ашап" ята. Ә яңы пенсия реформаһы уларҙы киләсәктә ошо бүләктән дә мәхрүм итәсәк...\nИҡтисадты үҫтереүҙең төп юлы булған яңы техника һәм технологиялар ҡулланыу урынына дәүләт ҡатын-ҡыҙҙарҙы эшкә йәлеп итеүҙе өҫтөн күрҙе. Бының өсөн Союз кимәлендә Валентиналар: Терешкова, Ваганова, Голубева, Башҡортостан кимәлендә - Банат Батырова, Эльвира Гулиналар геройлаштырылды. Ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге ролен күтәреү ғаиләнең "дайсаһы" иҫәбенә атҡарылды. Совет әҙәбиәтендә, кинематографында, сәнғәтендә эшләгән ҡатын-ҡыҙ күтәрелде. Ҡатын-ҡыҙҙың ролен дәүләт, фән эшмәкәре кимәленә күтәрергә тырышыу тейешле һөҙөмтәләр бирмәне һәм бирмәйәсәк тә, сөнки тәбиғәттән ҡатын-ҡыҙ яңы нәмә булдырыу өсөн яратылмаған. Уның төп бурысы -булдырылған нәмәне һаҡлап ҡалыу (Илебеҙҙең күренекле ҡатын-ҡыҙҙары араһынан донъя кимәленә күтәрелгән математик Софья Ковалевскаяны ғына атап булалыр. Ҡатын-ҡыҙҙар үпкәләр, бәлки, әммә ул математик барыбер ир математиктар кимәленә күтәрелә, ә Валентина Терешкова иң түбән әҙерлекле ир-егет космонавтыбыҙҙан уҙҙыра алманы. Ҡатын-ҡыҙға ғына хас тармаҡтарҙа ла беренсе ролде ир-ат алып тора: мода булһынмы, кулинария булһынмы, барыбер ҡатын-ҡыҙ көслө заттан өҫтөн булған иҡтисад тармағы юҡтыр. Бөгөнгө сәйәсмәндәр араһындағы ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла башлыса антураж урынына тоталар шикелле).\nӘ эшләгән ҡатын-ҡыҙ өсөн бала табыу әкренләп ҡамасауға әйләнә башланы. Карьераны ғаиләнән өҫтөн күргән гүзәл заттар дәүләт тарафынан да шым ғына хупланды. Улар араһында "исем өсөн генә" 1-2 бала табыу ғәҙәти күренешкә әйләнде. Урамда, бигерәк тә ҡала ерлегендә, күпләп бала эйәрткән әсәләргә кире ҡараш барлыҡҡа килде. Уларҙы төрлөсә оялтырға, хурларға маташҡан кешеләр күбәйҙе. Мәҫәлән, Ростовта, Мәскәүҙә уҡыған саҡта минең биш балалы ғаиләнән икәнемде ишеткән тиҫтерҙәремдең күптәре кәмендә мыҫҡыллы йылмая торғайны. Сиған, сусҡа, кролик менән сағыштырып көлгәндәре лә етерлек булды. Үҙҙәренең күп балалы ғаиләнән сыҡҡаны өсөн оялғандар ҙа осраны миңә. Ул ғына ла түгел, әсә, хужабикә булыу етешһеҙлек һымаҡ ҡабул ителә башланы. "Хужабикә" һүҙе кәмһетеүгә тиң ине. Бала табыуҙы туранан-тура кәрәкмәгән шөғөл тип тә иҫәпләгән ҡатын-ҡыҙҙар барлыҡҡа килде. Бер-ике бала менән сикләнгән ғаиләләрҙә үҫкән ҡыҙ бала әсә, ҡатын роленә әҙер булмай сыҡты. Ысынлап та, уның бер бала ғына тәрбиәләгән әсәһенең бала бағыу тәжрибәһе юҡ кимәлендә, ә ҡыҙыныҡы - нулгә тиң. Бер генә мәҡәлә яҙғанды - журналист, бер генә операция яһаған хирургты оҫта табип тип әйтеп булмаған кеүек, бер-ике генә бала менән сикләнгән ҡатын-ҡыҙҙы тәүҙә һәр яҡтан килгән әсәй, һуңынан өләсәй тип атап булмайҙыр. Тик ошоноң менән генә, бер яҡтан, буйҙаҡ егеттәрҙең, икенсе яҡтан, ҡарт ҡыҙҙарҙың баҫып алыуын аңлатып булалыр. Егеттәр ҡыҙҙар араһында буласаҡ балаларына яҡшы әсәй, үҙенә ҡатын булырлыҡты таба алмағас, өйләнергә ҡыймай йөрөй бирә. Хәҙерге ҡыҙҙар араһында хужабикә булырлыҡ кәләштәр бик һирәк. Ә ҡарт ҡыҙҙарға килгәндә, улар әсәй, ҡатын булырға ҡурҡа.\n"Киске Өфө"нөң 11-се һанында Баныу Ҡаһарманованың "Балаларығыҙ һуҡыр, һаңғырау, аҡылһыҙ түгел" тигән мәҡәләһе баҫылды. Мәҡәләлә килтерелгән ике миҫал быға раҫ булып тора: бала табып та әсә була алмаған ҡатын-ҡыҙ бихисап. Үҙ балаларын әрләп, һүгеп, күрә алмаған, яратмаған, хатта үҙ балаһын үлтергән ҡатынды әсә тип әйтергә бер нисек тә тел әйләнмәй шул. Үҙҙәре тәрбиәләү урынына балаларҙы төрлө лагерҙарға ебәреүҙе, компьютер, кеҫә телефоны һ.б. алып, йолом биреүҙе хуп күргәндәребеҙ ҙә етерлек арабыҙҙа. Ундайҙарға бала, ғаилә кәрәкмәй булып сыға. Бында ла оптималләштереү күренеше бара түгелме? Үҙен генә уйлаған ата-әсә бер быуындан һуң шәжәрә ағасының ҡороп йығылырын күҙ алдына ла килтермәй шикелле. Европа дәүләттәренә күҙ һалыу ҙа етә: ошо ҡараш арҡаһында француз, инглиз, немецтар дәүләттәрен килмешәктәр баҫып алғанын һиҙмәй ҙә ҡалды. Толерантлыҡ, сәйәси корректлыҡ, мультимәҙәнилек талаптары менән генә ҡотола алмаясаҡ хәҙер улар. Әйтергә кәрәк, социологик тикшеренеүҙәр буйынса, беҙҙә ир-аттарҙың 20,1 проценты ҡатын-ҡыҙҙы ғаиләгә ҡайтарырға кәрәк, тип иҫәпләһә, ҡатын-ҡыҙҙар араһында был күрһәткес - аптырарһың - 16 процент. Ә шулай ҙа ҡатын-ҡыҙҙы ғаиләгә ҡайтарып, ир-атҡа эш хаҡын тейешенсә арттырыу яҡшыраҡ түгелме, йәмәғәт?\nЯҙылған: 31.03.14 | Ҡаралған: 1536


Республикала тәүлек эсендә 88 янғын сыҡты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:18, 30 апреля 2021 Йәмғиәт\nБашҡортостанда урман янғындарына бәйле янғынға ҡаршы махсус режим индерелгән. Бөгөнгә республикала 3 225 янғын сыҡҡан, 524 осраҡта ут ҡоро үләнгә тоҡанған. Ташҡынға бәйле хәл буйынса бөгөнгө брифингта Башҡортостан Республикаһы буйынса ғәҙәттән тыш хәлдәр министрының беренсе урынбаҫары Эдуард Иҙрисов ошо турала хәбәр итте. Уның һүҙҙәренсә, утта 107 кешенең ғүмере өҙөлгән. Һуңғы тәүлектә 88 янғын сыҡҡан, шуның 19-ына ҡоро үләндең янып китеүе сәбәпсе.\n«Ҡоро үләндең яныуы һөҙөмтәһендә сыҡҡан янғындың сәбәбе – тәү сиратта ут менән һаҡһыҙ эш итеү. 100% осраҡта. Йәғни был янғын хәүефһеҙлеге талаптарын үтәмәү: усаҡ, асыҡ ут менән эш итеү. Янғынға ҡаршы махсус махсус режим шарттарында был тыйылған», – тине Иҙрисов.\nНачальник урынбаҫары һүҙҙәренсә, бөгөнгә сүп-сар яндырыу ҡағиҙәләрен боҙған өсөн 872 протокол төҙөлгән. Усаҡ яҡҡан өсөн яуаплылыҡ ҡарала, тип билдәләне Эдуард Иҙрисов. Өй янындағы участкала утты стационар мейестә йәки мангалда яғырға рөхсәт ителә.


«РӘСӘЙ КѲНѲ—БЕРЛӘШЕҮ СИМВОЛЫ…»\n1990 йылдың 12 июнендә РСФСР-ҙың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул ителә һәм1992 йылдан был кѳн байрам булараҡ билдәләнә башлай. Ә 2002 йылдан иһә был ҡыҙыл дата Рәсәй кѳнѳ тип атала. Замандаштарыбыҙ ошо кѳндѳң тарихи әһәмиәтен нисек билдәләй? Уны ниндәй байрам итеп ҡабул итә?\nФуат Мырҙағәле улы Сѳләймәнов, тарих фәндәре кандидаты:\n—Белеүебеҙсә, 1991 йылда ҡеүәтле СССР дәүләте тарҡалды. Ошо сәбәпле Советтар Союзының байтаҡ ѳлѳшѳн биләгән Рәсәйгә үҙ ерҙәрен һаҡлап ҡалыу ихтыяжы килеп тыуҙы. Әйтергә кәрәк, РСФСР-ҙың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация бик ҡабалан ҡабул ителде. Шулай ҙа әһәмиәте юҡ, тип әйтеп булмай. Беренсенән, ер ѳсѳн бүленеш башланған осраҡта, башҡорт халҡы юғалып ҡалыр ине. Ә икенсенән иһә, шул йылдарҙа суверенитет яулау хоҡуғынан да мәхрүм ҡалыр инек. Ысынлап та, Рәсәй суверенитет ҡабул иткәндән һуң илдең үҙ аллы демографик маҡсаттары билдәләнде, етеш йәшәүгә тәүге аҙымдар яһалды. Шул йылдарҙа Башҡортостанда ла рухи һәм мәҙәни үҫеш күҙәтелде.\nБыл кѳндѳң 2002 йылда Рәсәй кѳнѳ тип үҙгәртелеүе иһә яңы Рәсәйҙең тыуыуы менән бәйле. Сѳнки тап шул ваҡытта яңы Дума барлыҡҡа килде, идара итеү системаһында үҙгәрештәр күҙәтелде.\nИшбулды Әбйәлилов, Сибай ҡалаһының элекке халыҡ депутаты:\n—Дѳрѳҫѳн әйткәндә, 12 июнь—Рәсәй кѳнѳн ғәҙәти кѳн кеүек ҡабул итәм. Бѳгѳнгѳ күҙлектән ҡарағанда, был кѳн ул ваҡыттағы етәкселек ѳсѳн халыҡты күтәреү, үҙҙәре артынан эйәртеү сараһы булғандыр.\n—Был кѳндѳң исеме үк әйтеүенсә, үҙаллылыҡ яулау, яңы дәүергә аяҡ баҫыу, тигәнде аңлата. Шуға күрә 12 июнде ябай ғына кѳн, тип атау дѳрѳҫ түгелдер. Ни ѳсѳн тигәндә, был кѳн Рәсәй Федерацияһы Президенты һайланыуы, яңы Конституцияның ҡабул ителеүе, дәүләттең үҙ флагы һәм гербы барлыҡҡа килеүе менән тығыҙ бәйләнгән.\nШәхсән үҙем Рәсәй кѳнѳн—азатлыҡ, ғәҙеллек һәм тыныслыҡ байрамы, тип ҡабул итәм. Нисек кенә булмаһын, Рәсәй кѳнѳ—бѳгѳнгѳнѳң һәм киләсәктең милли берләшеү символы булып тора.


Бразилия уҡытыусыһы – Нефтекамала\nМишели Ферейро Башҡортостанға Интершип Айсик программаһы буйынса килгән.\nМишели Бразилияла инглиз теленән уҡыта, дәрестәрҙе өлкән быуын кешеләре өсөн дә, үҫмерҙәргә лә, балаларға ла үткәрә. Нефтекамала ла ул ҡаланың телде өйрәнеү буйынса махсуслашҡан үҙәгендә эшләй. Мишели әйтеүенсә, Рәсәйгә сәфәр яңы кешеләр, ғөрөф-ғәҙәттәр, йолалар менән танышыу мөмкинлеге. Бразилия уҡытыусыһы, республика буйлап сәйәхәт итергә лә, Мәскәү менән Санкт-Петербургты ла барып күрергә уйлай. Уҡытыу үҙенсәлектәренә килгәндә, Бразилия менән Нефтекама уҡыусылары араһында айырма ҙур.\nМишели Ферейро, инглиз теле уҡытыусыһы: «Рәсәй эшләп ҡарау тәжрибә уртаҡлашыу йәһәтенән бик әһәмиәтле. Әлегә һалҡын көндәргә, ҡарға ғына өйрәнә алмайым. Бразилияла бик йылы. Кешеләрҙең ихлас, алсаҡ булыуы оҡшай. Нефтекамала бер йылға ҡалырға уйлайым».


"Аманат" журналы - һәр кешенең дуҫы\n23 Апрель 2020, 17:05\nБыл хатты Шәйхлисламов Тимур, Баҡалы районы Таҡтағол мәктәбенең 5 -се класс уҡыусыһы яҙа.\nҺаумыһығыҙ, ҡәҙерле “Аманат” журналы редакцияһы. Был хатты һеҙғә Баҡалы районынан Шәйхлисламов Тимур яҙа, әлеге йылдың тәүге беренсе айҙарында үткәрелгән “Яҙыл да бүләк от!” уйынының ҡатнашыусыһы һәм еңеүселәрҙең береһе.\nБеҙ ғаиләбеҙ менән ошо журналға күптән яҙылабыҙ. Моғайын, Башҡортостанда һеҙҙе белмәғән балалар юҡтырҙа ул. Сөнки, һеҙҙең баҫмаларығыҙҙа күп генә минең кеүек үҫмерҙәр үҫкәндәр. Һәр бер һанын үҙенсәлекле ҡыҙыҡһыныу менән көтөп алабыҙ. Ошолар араһында миндә һеҙҙең журналды бик ныҡ яратып уҡыйым.\nБыл уйында тәүге тапҡыр катнашыуым. Ҡапыл ҡиммәтле бүләктәр еңеүсеһе һәм рәхмәт кәлимәһенә лайыҡ булдым, бик ҡыуандым.\n"Аманат"журналын төрлө бай йөкмәткеле, сағыу битле, тәрән мәғәнәле һәм ысын кәңәшсе итеп сығарыусыларға ҙур рәхмәт әйткем килә. Һеҙгә эштәрегеҙҙә ижади уңыштар теләп ҡалам.\nДуҫтар, һеҙҙә минән ҡалышмағыҙ!\nШәйхлисламов Тимур, Баҡалы районы\nТаҡтағол мәктәбенең 5 -се класс уҡыусыһы.


Ни өсөн бала дәрес ваҡытында буш ултыра? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nНи өсөн бала дәрес ваҡытында буш ултыра?\n04 октября 2018 — 15:31 ГТРК «Башкортостан»\nУҡыу әсәбәптарын кем алырға тейеш, мәктәпме әллә ата-әсәләрме? Ҡайһы бер ата-әсәләр балалар өсөн махсус эш дәфтәрҙәре алыу өсөн ризаһыҙлыҡ белдерә. Яңы уҡыу йылы башланыуы ата-әсәләр өсөн, бер яҡтан, шатлыҡлы ваҡиға булһа, икенсе яҡтан, бөтмәҫ мәшәҡәттәр ҙә килтерә. Өфө ҡалаһы мәктәптәренең береһендә ике улын уҡытҡан Ирина Мөхәмәтова уҡыу йортоноң махсус дәфтәрҙәр өсөн ата-әсәләрҙән йыл һайын аҡса йыйыуына зарлана. Класс етәксеһе, әлбиттә, был юлдан сығыу юлын тапҡан. Тирә-яҡты өйрәнеү дәреслегенең ҡулланылған булһа ла дәфтәрен, ә математика фәне дәфтәренең күсермәһен эшләткән. Өс бала әсәһе махсус дәфтәрҙәр өсөн аҡса йыйыуҙы финанс ҡыйынлыҡтар йә булмаһа уртансы улының һаулыҡ яғы насарлығы менән бәйләмәй. Ул үҙенең аҙымын дөрөҫлөк эҙләү менән аңлатты. Мәктәп директоры әйтеүенсә, бер кем баланың ата-әсәләрен махсус дәфтәрҙәр алырға мәжбүр итмәй. Мәғарифты күҙәтеү федераль хеҙмәте белгестәре аңлатыуынса, махсус дәфтәрҙәр китаптарҙың тик ҡушымтаһы ғына, уҡыусылар теләк буйынса эш дәфтәре буйынса шөғөлләнә. Закон буйынса, һәр кем үҙ теләге буйынса бағыусы ярҙамы күрһәтеү хоҡуғына эйә. Шуға ла һәр кем үҙ мөмкинлегенән сығып эш итә, тип белдерҙеләр мәғарифте күҙәтеү федераль хеҙмәте идаралығынан. Махсус дәфтәр-әсәбәптарҙы алыу-алмау һәр кемдең үҙ ихтыярында. Шулай ҙа бер кем дә үҙ балаһының ала ҡарға булып йөрөүен теләмәй, шуға тәҡдим менән ризалаша.


Сәйәсәт // Йәмәғәт ойошмалары\nБесланда үткән теракттан зыян күреүселәрҙең дәғүә белдерергә хаҡы бар\nИртә менән барлыҡ электрон мәғлүмәт саралары ҡот осҡос теракттан зыян күргән Бесланға Федерация Советының махсус ко миссияһы килде тип хәбәр итте. Сенаторҙар беренсе һанлы мәкт әпкә барып сәскә һалды, сентябрь ваҡиғаларына мөнәсәбәте бул ған факттар тураһында шылтыратып хәбәр итеү өсөн "ҡыҙыу" тел ефон номерын иғлан итте (ниһайәт!).\nӘ тәрән ҡайғы кисергән халыҡтың Мәскәүҙән килгән юғары вә килдәргә әйтер һүҙе бар, әлбиттә. Уларҙың күргән кисерештәре\nхаҡында һөйләренә иманым камил. Әгәр үҙҙәре килмәһә, хат яҙ ып, махсус ҡуйылған йәшниктәргә төшөрәсәктәр. Бары тик йәшни ктәрҙе урындағы милиция ғына һаҡламаһын. Уларға бесландарҙың\nҡарашы айырым. Фажиғә көндәрендә мин Бесланда булманым, Ҡат ын - ҡыҙҙар союзы йомошо буйынса гуманитар миссия менән 17 -\n20 сентябрҙә генә булырға тура килде. Күҙҙәре булған - кү рәсәк, ҡолаҡтары булған - ишетәсәк, йөрәге булған - аңлаясаҡ\nҡайғыларынан ҡарайған ата - әсәләрҙе, бер көндә өлкәнәйгән ҡыҙ һәм малайҙарҙы. Әлеге ваҡытта тәрән матәмдә булған халыҡ\nбулып үткән ваҡиғаларҙан ниндәйҙер сәйәси "дивидендтар" алы п ҡалырға теләйҙер тип уйламайым. Ә бына мәктәптәге фажиғәнә н һуң үткән күп һанлы митингтарҙың асылын ҡайһы бер урындағы\nгәзиттәр тап шулай тип баһалай. Митингта ҡатнашыусылар араһ ында бушҡа тамаҡ ярып ҡысҡырыусылар ҙа, күренеп ҡалыу өсөн н индәй сәбәп тә яҡшы тип һанаусылар ҙа булғандыр, моғайын. Ти к йыйылған халыҡтың күп өлөшө власть органдары вәкилдәренән беҙҙең балаларға хәүеф янағанда һеҙ ҡайҙа булдығыҙ һәм уларҙ ы ҡотҡарыр өсөн нимә эшләнегеҙ тигән ғәҙел һорау бирҙе.\nСусанна Дудиеваға ниндәйҙер сәйәси "дивидендтар" кәрәктер\nтип уйламайым мин. Кесе эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүсе, фажи ғәлә үҫмер улын юғалтҡан был ҡатын ундай һүҙ барлығын да б елмәйҙер әле. Сикһеҙ ҡайғы солғап алған Сусанна алыҫ Башҡорт отандан килгән ҡатын - ҡыҙҙар менән һөйләшкәндә нимәлер уйла п сығарыуы ла бик шикле. Митинг ваҡытында Сусанна президентҡ а туранан - тура "иң ҡурҡыныс сәғәттәрҙә ҡайҙа булдығыҙ" тип\nһорау биргән. Президент Дзасоховтың яуапһыҙ ҡалмауын билдәл әргә кәрәк. Ул хатта ғаиләһе менән бәхилләшеүен, тик уны фаж иғә урынына үткәрмәүҙәрен әйтте. Әммә Сусанна Петровна бары һын да белергә теләй: президентты туҡтатҡанға тиклем ҡайһы у рамға барып еткән ул Президентҡа ярҙамға эске эштәр министр ы урынбаҫары килә һәм Эске эштәр министры президентҡа үҙ ғүм ерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйырға рөхсәт итмәне, тип белдерҙе.\nИгеҙ ейәндәре Аслан һәм Сосланды юғалтҡан Георгий Бероев хәүеф янаған осраҡта властың көсһөҙлөгө тураһында уйлап сыға рып һөйләйме Һигеҙ йәшлек ҡыҙы Залина менән ҡатыны дауахана ла ятыусы Важа Плиев алдаймы Уның 10 йәшлек ҡыҙы Алана башҡ а бер ваҡытта ла мәктәп формаһын кеймәйәсәк. Бына Цкаевтар ғ аиләһе. Әсә кеше Фатима тамуҡҡа әйләнгән мәктәптән алты айлы ҡ ҡыҙын алып сыҡҡан һәм ҡалған улы менән ҡыҙын эҙләп кире ба рған. Хәҙер уның урыны ҡәберлектә, ун йәшлек ҡыҙы Кристина л а әсәһе эргәһендә. Ата кеше имсәк балаһы һәм дүрт йәшлек улы\nменән тороп ҡалды, һәм уның да власть органдарына һорауҙары\nбулмаҫҡа тейешме Рита Течиеваның 14 йәшлек улы Хәсән һәләк\nбулған һәм фатиры тулыһынса янған - унда гранатомет снаряды\nУл тиклем ҡорал мәктәпкә нисек барып эләккән Һорауҙар, һ орауҙар... Ниңә власть компенсация түләүҙе ашыҡтырмай Аҡса бит әлеге ваҡытта айырыуса кәрәк. Ниңә гуманитар ярҙамды аҙ\n... Радионан Бесланда урындағы мидлиция дәрәжәһендәге өс кешегә енәйәт эше асылыуы тураһында хәбәр ителде. Сәбәптәр б арҙыр инде. Шуға күрә беҙгә осетин ҡатын - ҡыҙҙарына ҡолаҡ һ алып үҙ балаларыбыҙҙы үҙебеҙгә һаҡларға ҡала. Балалар һәләк булырға тейеш түгел... Власть яуап бирергә тейеш...


Теркәлгән танышты - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nВидеочат ҡатнашты өҫтөнлөк бирер ине һеҙҙеңБында туранан-тура контакт менән һеҙ мең кеше була, улар кеүек, һеҙ, тойолоуы хаҡында хыяллана. Байрамдан ябай һәм диңгеҙҙе яҡшы кәйеф һәм наслаждайся камераға индерелә. Тәҡдим, тип, һинең менән донъя бөтә кеше менән һөйләшә ала. Аралашыу һеҙгә ниндәй формат һайлайбыҙ ала. Шәхси хәбәрҙәр. Берегеүе. Видеочивать яҙып ҡарау бушлай буласаҡ, депозит һәм шунда арыным әгәр һеҙ эшләгән, һәм уны һүндереп ҡарай, нимә эшләй башҡа. Күберәк белә. Шул рәтен тулыландыра һәм теркәп, үткәрергә ваҡытта инде кем оҡшаған Видео-чан. Һаман да хәбәрҙәр яҙыу һәм һүрәттәр ҡарау. Әммә кеше ғүмере менән күңелле. Хәҙер, бөтә донъя видеочатов гетерогенный төркөмө булды. Ч эләкһә йәки дуҫтар менән ҡушыла.\nБәлки, был һинең һәм башҡа үтмәй. Тойола, сөнки һинән башҡа кеше күрмәйем.\nҠара, улар нимә эшләй видеочат. Камера һәм микрофон менән күберәк мөмкинлектәр Һин талантлы булыуы билдәле.\nСөнки һин тиҙ арала мин уның тураһында һөйләне. Яҡшы шоу һәм видео камералар үҙ эсенә булдырыу, сюрприздар, балл йыйып, башҡа ҡатнаша һәм приздар менән баһалана. Интернет булмаһа-йондоҙ, сөнки видеочатый менән мобиль кушымталар өсөн был бик ябай. Мауыҡтырғыс һәм уның үҙ эсенә тере аралашыу Виво-мажаралары. Төрлө ҡыҙыҡ видеолар социаль селтәрендә видео ҡарай дремина бүлеген тикшереүҙе һәм, һөҙөмтәлә, һеҙ аласаһы ала һәм бүләктәр йыйған.\nБашҡа таланттар ҡатнаша һәм күрһәтеү баһаланасаҡ.\nВерую ағзаларын йыя һәм популяр. Һәм әгәр кемдер дә оҡшар икән, тип күрергә, уның менән файҙаланып,"Супер-мөмкинлектәре".\nШуға күрә беҙ бер нисә музыка ҡоралдары эшләү продвинутый, таныш кешеләр менән осрашыуҙар һәм күрешеүҙәр. Беҙ тәҡдим итә камера арауығы өсөн, һеҙҙең профиль социаль интеграция осрашыу беҙҙең уникаль мөмкинлек бирә, һәм алмаштары бәйләнешенең һүрәтләнеше. Кеҫә телефоны тураһында һөйләгәндә, был эш өстәл бушлай еңел аралашыу, көндәше күпкә арта. Сәбәптәр, беҙ күп йылдар буйынса ул һаман да көслө итһә, шунда, ҡулланыусы йәғни беҙгә оҡшай, беҙ эшләйбез тип, яратып һәм беҙ, беҙҙең менән файҙаланыусылар беҙгә ҡала тип.\nМинең өсөн iPhone йәки iPad, мин рулетка менән аралаша ала. Юҡ, түгел был видео ҡоролошто хупланы. Был мәсьәләне үҙ комментарийҙар ҡалдырҙыИнтеграцияланған яуап була. Һәр кем өсөн үҙ видеоплеер яңыртырға теләйбеҙ. Әгәр ҙә эшләргә яңыртыу, йәғни: ) Ярҙамында башҡа биттәрҙе ҡарау кеш перезагрузка ярлыҡа. ) Перезагрузка ла ярҙам итә әгәр кешнәй алмай бит, ауыҙ ябылды браузер (ҡушымта барыһы ла тулыһынса түгел, ә биттәр ч), уның асылмаған биттәрен яңынан асыла һәм ч. ) Перезапуск браузер әгәр проблеманы хәл түгел, булһа кәрәк стартерға кэш интерфейс браузер көйләүҙәрендә. Хәҙерге заманда күп кенә ҡала һәм браузер тәҙрәһе ярлыҡ тарихы һүрәтләнә кеш таҙартыу (ҡуйыу флажок һеҙ кеш таҙартыу кәрәк, мәжбүри булып ҡала). Һуң, һеҙ нисек кеш таҙартыу, биттә һеҙ ч перезагрузка кәрәк буласаҡ.\nӘгәр ярлыҡ эшләү түгел, тип һеҙҙең интернет белергә кәрәк, сөнки был стартерға кэш һеҙҙең браузер.\nЧ"браузер версияһы ҡайһы бер кеш таҙартыу буйынса төрлө кәңәштәр биреү үҙенсәлекле. ) Әгәр аҙым, барлыҡ проблемаларҙы хәл итә алмай, башҡа биттәрҙе ҡарау скачать ч браузер.\nБАШҠА ӨЛКӘНДӘР ӨСӨН БУШЛАЙ ТАНЫША ТЕРКӘЛГӘН. Рәхим итегеҙ танышыу сайттарына теркәлдем булмаған ололар өсөнҺеҙ беҙҙең сайтыбыҙҙа таныша танышыу һәм өлкәндәр өсөн тиҙ таба, интересно һәм ваҡыттарын күңелле үткәрә. Яҡшы хеҙмәте менән танышырға мөмкинлек бирҙе һәм өлкәндәр өсөн бушлай яңы онлайн инә алған донъяның бер ниндәй теркәлгән таныштырҙы.\nСайтта теркәлгән. Басыгыз тиҙ бөтә йәки башҡа социаль теркәлгән аккаунттар аша теркәлгән әүҙемләшеүен бер клик уңайлы, һәм башҡа номерҙан телефонға смс. БАШҠА ӨЛКӘНДӘР ӨСӨН БУШЛАЙ ТАНЫША ТЕРКӘЛГӘН. Хәҙер өлкәндәр өсөн бушлай таныша сайтында теркәү хеҙмәте арзан булғаны өсөн беҙҙең барыһы.\nСысҡан сайты аша теркәлә щелчок ашырыуҙың бер формаһы күсә. Юҡ, текст хәбәрҙәр ебәрә йәки телефон номерын индерергә кәрәк. Шулай уҡ һеҙ үҙегеҙ почта адресын раҫлау кәрәк. Ябай һәм өлкәндәр менән сайтта таныша икән. Хәүефһеҙлек һәм фекерләүе буйынса бер-адресын раҫлау өсөн өҫтәмә бонустар алыу мөмкинлеген беҙ һеҙгә үҙебеҙ тәҡдим итәбеҙ. Һуңғы ҡарар тик һинән генә тора. Бөгөн һеҙҙең хистәр һәм өлкәндәр өсөн бушлай теркәү һайлауҙар көтә инде хәҙер башҡа осрашыу, аралашыу онотолмаҫлыҡ хушлашты һәм баштар әйләнә.\nЭкваториаль Гвинея сайтында танышып барырға, үҙе өсөн етди\nKados Jerman lan jerman ing Omegle - Video\nч плюс рулетка менән ҡыҙы 18 телефон менән фото менән танышты видео менән танышты чатта теркәлергә булмаған видео трансляции 10 ч рулетка ҡатын-ҡыҙ ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләп иғлан башҡа ч рулетка чатта теркәлергә булмаған рулетка егет менән таныша.


Башҡорт опера театры бөтә спектаклдәрҙе ике аҙнаға күсерҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n12:13, 24 сентября 2020 Мәҙәниәт\nБашҡорт опера театры бөтә спектаклдәрҙе ике аҙнаға күсерҙе Фото: Валерий Шахов\nБашҡорт опера һәм балет театрында бөтә спектаклдәрҙе ике аҙнаға күсерергә мәжбүр булдылар. Бындай саралар опера һәм балет труппалары солистарының сирләүе менән бәйле, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына театрҙың матбуғат хеҙмәтенән. Шулай ҙа театр үҙ эшен тулыһынса туҡтатмай, репетициялар дауам итә.\nСентябрь аҙағында сәхнәлә ҡуйылырға тейешле ҡайһы бер спектаклдәрҙе ошо уҡ билеттар менән октябрҙә ҡарарға мөмкин. «Кармен» (23 һәм 24 сентябрь), «Аленький цветочек» (26 сентябрь), «Травиата» (1 октябрь), «Спартак» (3 октябрь) һәм «Летучая мышь» (4 октябрь) күсерелде. «Аленький цветочек» балеты 10 октябрҙә күрһәтелә; билеттар ғәмәлдә.\n«Башҡа спектаклдәрҙе күрһәтеү көндәре тураһында өҫтәмә рәүештә хәбәр ителер, — тип белдерҙеләр театрҙа. — Һатып алған билеттарҙы ошо уҡ ысул менән: онлайн, театр кассаларында йәки тулы хоҡуҡлы вәкилдәргә кире бирергә мөмкин. Уңайһыҙлыҡтар өсөн ғәфү үтенәбеҙ. Барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ теләп, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры спектаклдәренә көтөп ҡалабыҙ».\nБыл осорҙа театрҙың YouTube-каналында спектаклдәр күрһәтергә йыйыналар.\nМостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында ла ҡайһы бер спектаклдәрҙе күсерҙеләр.


Тағы артты... хаҡтар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Экономика » Тағы артты... хаҡтар\nТағы артты... хаҡтар\nҺәр йыл башында илебеҙҙә йола буйынса хаҡтар күтәрелә. Хәйер, улар йыл дауамында йә һиҙелеп, йә һиҙелмәй генә барыбер артып тора. Ә бына йыл башында яғыулыҡҡа, аҙыҡ-түлеккә, коммуналь хеҙмәткә тарифтар апаруҡ «һикерә». Шул ваҡытта эш хаҡы урынында «тора», ярты йыллап алдан һөйөнсөләй башлаған пенсия 100 һум самаһына ғына күтәрелә. Аналитиктар баһалауынса, хаҡ артыуы инфляцияға, хеҙмәт хаҡы күтәрелеүгә (?), электр энергияһына сығымдар үҫеүенә һәм төп фондтарҙы яңынан иҫәпләүгә бәйле.\nЯңы йылдан Рәсәйҙә бензинға акциз билдәләнә. Быйыл ул бер литр яғыулыҡҡа бер һум тәшкил итһә, киләһе ике йылда берәр һумға арта барасаҡ. Был нимәгә килтерә? Яҡын көндәрҙә бензиндың бер литры 50 процент самаһына арта, тигән һүҙ түгелме икән? Рәсәй Хөкүмәте етәкселеге уйынса, бензинға акциз – юл фондын тулыландырыу өсөн бик ҡулай сығанаҡ.\nЭтил спиртына акциздың да индексацияланыуы көтөлә. Тимәк, спиртлы эсемлектәргә хаҡ арта. Коньякка ла минималь хаҡ билдәләнгән – 0,5 литр эсемлек 193 һумдан да арзан тормаҫҡа тейеш. Тәмәкегә лә хаҡ 20 – 30 процентҡа күтәрелеүе мөмкин.\nБеренсе ғинуарҙан ил халҡы электр энергияһы (10 – 15 процентҡа артығыраҡ) һәм газ (ғинуарҙа – биш, апрелдә тағы ла 9,5 процентҡа артасаҡ) өсөн былтырғыға ҡарағанда күберәк түләйәсәк.\nБынан тыш, ил буйынса коммуналь түләүҙәргә тарифтар «үҫәсәк». Бер һүҙ менән әйткәндә, артыуҙар-күтәрелеүҙәр артығы менән көтөлә. Халыҡты ҡыуандырырлығы күренмәй ҙә ҡала.\nСығыу ваҡыты 8-01-2011, 14:39 | Ҡаранылар: 2041\nБензин хаҡы тағы «күперә»?!\nБашҡаса булыуы мөмкин түгел!


Тест үҙәге эшләй башланы\nСибай ҡалаһында Бөтә Рәсәй физкультура-спорт комплексының «Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек» нормативтарын үтәү буйынса тест үҙәге эшләй башланы. Ҡалабыҙҙың Пионерҙар урамы, 19/1 адресында урынлашҡан Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе нигеҙендә барлыҡҡа килгән үҙәк республикала был юҫыҡта асылған икенсе ойошма.\nМахсус үҙәк эшмәкәрлегенә тантаналы рәүештә старт бирелде. Уны асыу сараһында биатлон буйынса атҡаҙанған спорт мастеры, Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Павел Мөслимов, Рәсәй хәрби-спорт фондының башҡарма директоры Виктор Макин, бобслей буйынса атҡаҙанған спорт мастеры, хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек нормаларын тапшырыу буйынса Башҡортостандағы илсеһе Алексей Селиверстов, ҡаланың спорт ойошмалары вәкилдәре, спорт берекмәләре тәрбиәләнеүселәре ҡатнашты.\nТәбрикләү һүҙен ҡала хакимиәтенең эштәр идарасыһы А.Ф.Иҙрисов әйтте.\n—Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек нормаларын тапшырыу буйынса тест үҙәге—яңы һәм мөһим социаль, белем биреү объекты. Уның маҡсаты булып халыҡ араһында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау тора,—тине Айнур Фазлетдин улы.\nАртабан Павел Мөслимов һүҙ алып, ГТО комплексы нормаларын тергеҙеүҙең мөһимлеген билдәләне. Уның һүҙҙәрен башҡа ҡунаҡтар ҙа ҡеүәтләне.\nСарала «Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек» нормативтарын үтәү буйынса тест үҙәгенең судьялары билдәләнде. Улар иҫәбенә Балалар спорт-үҫмерҙәр мәктәбенең, ҡала белем биреү усаҡтарының спорт комплексы нормаларын ҡабул итеү буйынса теоретик белемле һәм практик яҡтан ныҡлы әҙерлекле тренерҙар һәм уҡытыусылар инде. Баш судья итеп Балалар спорт-үҫмерҙәр мәктәбе директорының уҡыу буйынса урынбаҫары Фәниә Кәримова тәғәйенләнде.\nБыл көндө шулай уҡ ҡала хакимиәтендә Сибай, Баймаҡ ҡалалары һәм Урал аръяғы райондары хакимиәттәренең физик культура һәм спорт комитеттары рәйестәре ҡатнашлығындағы кәңәшмә уҙҙы. Унда ГТО нормалары буйынса мөһим мәсьәләләр ҡаралды.\nТүңәрәк өҫтәл артында һөйләшкәндән һуң, кәңәшмәлә ҡатнашыусыларға киләсәктә хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек комплексы нормаларын тапшырыу барышында йәлеп ителәсәк объекттарҙың һәм уҡыу йорттарының спорт майҙансыҡтары күрһәтелде. Абруйлы ҡунаҡтар ҡалала был тәңгәлдә ҙур эштәр башҡарылыуын билдәләне.\nҠалабыҙҙың ГТО комплексы нормаларын тапшырыу үҙәгендә беренсе булып мәктәп уҡыусылары һынау тотасаҡ. Улар тест режимында күтәрелеү, отжимание, оҙонлоҡҡа һикереү буйынса норматив тапшырасаҡ. Бындай һынауҙар үтеү айырыуса 9 һәм 11 класс уҡыусылары өсөн бик мөһим. Сөнки ГТО значогы уҡыу йорттарына ингәндә дәүләт имтихандарына 10 балл өҫтәй. Киләсәктә был үҙәктә һәр теләгән кеше үҙ мөмкинселектәрен тикшереп ҡарай аласаҡ.\nГТО комплексын тапшырыуҙа ҡатнашыу өсөн ГТО интернет-порталының www.gto.ru автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһына теркәлергә һәм шәхсән һан алырға кәрәк.\nТест үткәреү ике форма буйынса ҡышҡы һәм йәйге төргә бүленеп уҙғарыла. ГТО комплексын тапшырыу 3 кимәлгә бүленә һәм уның нормаларын үтәүселәргә көмөш, бронза, алтын значоктар биреләсәк.


Ырымбур өлкәһенең Переволоцк районына ҡараған Ғабдрафиҡ ауылында Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандары иҫтәлегенә обелиск асылды\nҒабдрафиҡ ауылынан һуғышҡа 104 ир-егет алынһа, 44-те яу ҡырында ятып ҡала. Иҫән-имен ҡайтҡан һуғыш ветерандарынан Еңеүҙең 72-се яҙына етеүселәр юҡ. Һәйкәлдәр - тереләр өсөн. Был тантана ла яу ҡаһармандарының ул-ҡыҙҙарын, ейән-ейәнсәрҙәрен берләштергән ҙур сараға әүерелде. 1973 йылда сафҡа ингән тәүге обелиск урынына яңы һәйкәл ҡуйыу һәм таҡтаташты һуғышта ҡатнашыусыларҙың теүәл исемлеге менән байытыу яуаплылығын үҙ иңенә Ғабрафиҡ ауылында тыуып-үҫеүселәр ала.


Күңелендә – йәйғор нурҙары » Башкортостан кызы\nИрада Фазлаеваның исеме, яғымлы йөҙө сәнғәт һөйөүселәргә яҡшы таныш. Ул – Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы. 2011 йылдың миҙгеле ябылғанда, ул театрҙың “Сәхнәгә сәмле ҡараш” Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды. Зөһрә Бураҡаеваның “Февраль. Буран...” спектаклендә Надя (Фирғәт Ғарипов менән бергә) һәм Әнисә Дилмөхәмәтованың “Артур+Нэнси” музыкаль драмаһында Нэнси (“Мәңгелек мөхәббәт” йыры) ролдәрен башҡарып, “Мөхәббәт дуэты” (2012) номинацияларында еңеүсе исемен алды. Ә инде 2013 йылда Софоклдың “Эдип батша” трагедияһында Сфинкс роле өсөн «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» премияһы менән билдәләнде. Ниндәй генә спектаклде алма, бәләкәй генә роль булһынмы, ҙурымы, Ирада һәр сығышына мәғәнә һала, ул сәхнәлә шәйләнмәй, күңелде «ҡытыҡламай», тетрәтмәй ҡалмай.\nИрада Күгәрсен районы Йомағужа ауылында тыуған. 5-се синыфтан һуң уларҙың ғаиләһе Мәләүез ҡалаһына күсә. Бишектә ятҡанда уҡ үҙ тауышын ҡысҡырып ҡарап тыңлап ятҡан ҡыҙыҡайҙың сәнғәткә ынтылышы көслө була. Бейеү менән мауыға, йыр ҙа ылыҡтыра уны. Бер йылдан һуң ҡыҙыҡай Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге музыка гимназия-интернатының фортепиано класында уҡый башлай. Әсәһе, ҡыҙына яҡыныраҡ булыр өсөн, ҡустыһы Артур менән баш ҡалаға күсеп килә. “Гимназия-интернатта ҙур бер ғаилә кеүек йәшәнек, башта өлкәндәрҙең хәстәрен тойһаҡ, аҙаҡ үҙебеҙ бәләкәстәрҙе ҡарап йөрөттөк. Һәр уҡытыусы үҙ фәне буйынса китеүемде теләне. Фортепианола уйнап йырлайым, көйҙәремә шиғырҙар яҙам. Бер ваҡыт яңылыштан бармаҡтарымды ҡырҡып яраланым, оҙағыраҡ уйнаһам, улар һыҙлап яфалай ине. Шуға ла был юлдан тайпылғанмындыр. Ул ваҡытта Рәшиҙә Туйсинаның бейеү түңәрәктәренә йөрөйөм, хореография оҡшай. Опера, романстар йырларға яратам, Ҡаҙан консерваторияһының вокал бүлегенә инер өсөн әҙерлек курстарына барам, тип йыйынып та бөткәйнем. Бер ваҡыт әсәйем, М.С.Щепкин исемендәге юғары театр училищеһына (институтына) Башҡортостандан бер төркөм аласаҡтар икән, тип ҡайтып әйтте. Актриса булыу хаҡында уйламай ҙа инем, ҡәҙерле кешемдең һүҙен йыҡмаҫ өсөн генә үҙемде һынап ҡарарға булдым”, – тип хәтерләй хәҙер ул.\nИмтиханда буласаҡ актриса Рәми Ғариповтың “Мөғжизә бар” шиғырын һөйләй, рус халыҡ йырын башҡарып, Мәскәүҙән килгән уҡытыусыларҙың һушын ала. Икенсе көндө, тышҡы ҡиәфәтте тикшергәндә, оҙонса йөҙлө, ҙур күҙле, ҡараҡай ғына башҡорт ҡыҙын шул уҡ уҡытыусылар танымай ҙа тора. Ҡатын-ҡыҙҙың сере лә шундалыр: белдем, таныным, ул шундай, тигәндә, икенсе бер төрлө балҡып, таң ҡалдыра белеүендә. Ирада ла ошо ғәжәйеп сифатын уҡытыусыларына асҡандыр. Шулай итеп, Ирада Фазлаеваның яҙмыш елкәндәре баш ҡалаға, Мәскәүгә, табан борола. Белем алырға юлланыусы 26 егет һәм ҡыҙ араһында ул да була.\nСтудент йылдарында тырышлығы менән айырылып тора, тик “бишле”гә генә өлгәшә. “Тотош курсыбыҙҙы әле булһын һағынып иҫкә алалар”, – ти Ирада. Баш ҡала мөхитендә башҡорт балалары тыйнаҡлыҡ, ололарҙы ололау кеүек милли сифаттары менән үҙҙәренә күрә бер һөйкөмлө һөйәк булыуы аңлашылалыр ҙа.\nИрада йәнә лә шағирә, филология фәндәре кандидаты Рәсимә Булат ҡыҙы Ураҡсинаны йылылыҡ менән иҫкә ала. “Ул беҙгә башҡорт телен, әҙәбиәтен тәрәндәнерәк өйрәтте, Башҡортостан мәҙәниәте яңылыҡтары менән таныштырып барҙы, нисек интервью бирергә, телмәр мәҙәниәте хаҡында төплө, онотолмаҫ һабаҡтар бирҙе”, – ти ул.\n2007 йылда республикабыҙ мәҙәниәтенә, театрҙарына, үҙе бер яңы тулҡын булып, Мәскәүҙән 26 дипломлы белгес – йәш актер, актрисалар ҡайтып төшә. Шуларҙың 12-һе Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай.\n“Яңғыҙ ҡарға яҙ килтермәй”, – тигәндәй, яңғыҙың нимә теләгәнеңде аңлатыуы ла ауырыраҡтыр. Ә бында беҙ”,– күпбеҙ, берберебеҙҙе бер һүҙҙән аңлап, уйнап, күрһәтеп тә бирә алабыҙ–ти актриса. Юҡҡа ғына “күмәкләгән яу ҡайтарған” тип әйтмәйҙәрҙер. Театр улар килеү менән, ысынлап та, яңырыу кисерҙе, йәшлек дәрте тамашасыларҙы ылыҡтырҙы, оло быуын актерҙары ла уларҙы ихлас ҡабул итте. “Роль алғас та режиссер нимә әйтергә теләгәнен, минән нимә көткәнен аңларға тырышам. Әгәр ошо аңлау булмаһа, эшләүе лә ҡыйынға тура килер ине. Театрҙа барған спектаклдәрҙең күбеһендә ҡатнаша башланым”, – ти Ирада.\nУның таланты сәхнәлә һәр яҡлап асыла. Мөхәмәтша Буранғоловтың “Шәүрәкәй”ендә Шәүрә ролендә йыры менән балҡыһа, Айрат Абушаһмановтың “Руди – never off” спектаклендә бейеүгә маһирлығы, һомғоллоғо һоҡландыртты. Таңсулпан Ғарипованың “Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға” музыкаль драмаһында башҡорт ҡыҙҙарының саялыҡ, сәсәнлек кеүек гүзәл сифаттарын бик оҫта һынландырҙы. Ә Хәлисә Мөҙәрисованың “Бәхет хаҡы” спектаклендә шәфҡәт туташы ролендә ул башҡарған пантомима бейеүе һуң! Тамашасылар тарафынан үҙе бер ғәжәп күренеш кеүек ҡабул ителде. Алда телгә алынған Сфинкс ролендә япон стилендәге “буто” бейеүе лә Ираданы көтөлмәгәнсә асты.\nИрада Нәжиб Асанбаевтың “Әхмәтзәки Вәлиди Туған” драмаһында Лале, Зәйнәб Биишеваның “Серле көршәк” әкиәтендәге Шаңгөл, Туфан Миңнуллиндың “Мулла” спектаклендәге Гөлназ, Нәлимә, Н.Носовтың З. Бураҡаева инсценировкаһындағы “Белмәҫйән мажаралары” әкиәтендәге Тейенкәй ролдәрен дә күңел йылыһын һалып башҡарҙы.\nАртист хыял донъяһында йәшәй. Тормоштан айырылмаһа ла, күңеле сабый кеүек. Шул уҡ ҡырыҫ ысынбарлыҡта ул бер аҙ юғалып ҡала. Театр донъяһын күҙәтеп барған кешеләр уларҙы урамда таный. Ҡайһы берәүҙәр хатта тотоп, һыйпап ҡарарға ла ынтыла, бәлки, улар тыуҙырған образ шулай ныҡ хәтерҙәренә уйылып ҡалалыр ҙа, улар ҙа ысынбарлыҡ менән сәхнәлә тыуҙырылған образды бутайҙыр. Ә, бәлки, актрисаны шулай илаһилаштырып ҡабул итәлер. Ни тиһәң дә, улар бит тамашасының иң нескә күңел ҡылдары менән уйнай, йәштәр аша таҙарынып, рухи үҫеп, ниндәйҙер мөһим ҡарарҙар ҡабул итергә этәреүсе, һоро ысынбарлыҡҡа йәйғор нурҙары һибеүсе лә.\n“Ирада” исеме – ғәрәпсәнән алынған, изге теләк, тигәнде аңлата. Оҙаҡ йылдар Гөлсәсәк булып йөрөп, аңлы рәүештә исемен үҙгәртеүендә лә ҙур мәғәнә ята кеүек. Рухи үҫешкә ынтылышы. Үҙ-үҙен эҙләүе, тынғыһыҙ рухы... Донъяла тотҡан урыны, йәшәү маҡсаты хаҡында уйланыуҙары...\nАктриса әйтеүенсә, ҡатын-ҡыҙҙың төп тәғәйенләнеше – ир ҡатыны булыу, бала бағыу. Әммә бының өсөн дә өлгөрөү кәрәк. “Башты юғалтыр һөйөү хистәре кисергәнем юҡ. Ундай хистәр тик тормош иптәшем буласаҡ кешегә ҡарата ғына мөмкиндер, сөнки мөхәббәт – ул бер-береңә ҡарата хөрмәт, кешене нисек бар, шулай ҡабул итеү, сабыр була белеү кеүек мөнәсәбәттәр менән нығына. Оҙаҡ итеп дуҫлашып йөрөп түгел, ә бер күреп “ул – минеке” тип кейәүгә сығыу яғындамын ”, – ти актриса.\n“Мосолман ҡыҙҙары менән аралашыу тормошома йәм, тәм өҫтәй. Уҡыған китаптарым да дини юҫыҡта. Иман кешенең күңелен нығыта, көс, дәрт, киләсәккә ышаныс бирә”, – был да Ираданың ихлас инаныуы, йәшәү рәүеше.\nӘсәһе Сайма Дамир ҡыҙы Хәсәнова ҡыҙының кәңәшсеһе, яҡлаусыһы ғына түгел, уға матур-матур кейемдәр тегеүсе лә. Ул үҙе Өфөләге “El*Atelier” эксклюзив, йәғни ҡабатланмаҫ кейемдәр ательеһында бесеүсе-конструктор булып эшләй.\nҠустыһы Артур ғаиләле булып, тормош иптәше Рәмзиә менән матур ҡыҙ үҫтерәләр. Ял көндәрендә улар күмәкләшеп бер өҫтәл артына йыйыла.\n...Ираданың йондоҙло сәғәттәре, илһамланып башҡарыр ролдәре алда әле. Тырыш ҡыҙыҡай сәнғәт аша күңелдәрҙе үҫтереп, кешеләргә ҡанат ҡуйып булыуына ихлас ышана. Тормошто, кешеләрҙе аңлауын ул тамашасыларына үҙе тыуҙырған ролдәре, йырлаған, үҙе ижад иткән йырҙары, бейеүе аша еткерә.\nЫсынбарлыҡта ла ул йәйғор кеүек сағыу, кешеләргә мөнәсәбәте йылы, ихлас.\n“Мәҙәниәт йылы театр сәнғәтендә яңы мөмкинлектәргә юл асыр. Тамашасыларҙы\nяңынан-яңы спектаклдәр менән ҡыуандырырбыҙ”, – ти актриса.\nИраданың өмөттәре аҡланыр, уның менән театр тыуҙырған ғәжәйеп донъяла ҡабат-ҡабат осрашып, талантының балҡышына һоҡланырбыҙ әле.