БАЛА ШӘХЕСЕН БЫУМАҒЫҘ\n28 Сентябрь 2021, 13:49\nЙәшәү мәғәнәһен балалар үҫтереүгә генә ҡайтарып ҡалыу, бөтә ғүмереңде уларға ғына бағышлау дөрөҫме икән? Әлбиттә, балалар – йәшәү йәме, күңел йыуанысы. Ләкин тормоштоң бар мәғәнәһе бының менән генә бәйле түгел...\nКеше йәшәйешенең теге йәки был осоронда йәшәү мәғәнәһе тураһында уйлана башлай. Бала саҡта өҫтөң – бөтөн, тамағың туҡ икән, атай-әсәйең эргәлә булһа, бәхет өсөн башҡа нәмә кәрәкмәй ҙә. Үҫмерлек осорона етәрәк инде ҡиммәттәр үҙгәрә башлай. Кемдер өсөн йәшәү йәме яҡшы уҡыуҙа, кемдер өсөн – яратҡан берәй шөғөл табыуҙа, ә бәғзеләр өсөн – мөхәббәт уттарында яныуҙа. Йәшлегеңә аяҡ баҫҡас, бер аҙ өлкәнәйә төшкәс, етдирәк уйҙарға биреләһең, ҡиммәттәрең дә икенсерәк юҫыҡ ала башлай.\nӘммә ысын мәғәнәһендә йәшәү мәғәнәһен бик әҙҙәр генә аңлайҙыр ул. Күптәр үҙенә дөрөҫ маҡсаттар ҡуймай, йәшәйешен дөрөҫ ҡормай. Уйлап ҡарағыҙ әле. “Йәшәү мәғәнәһе ниҙә?” тигән һорауға кемегеҙ ниндәй яуап бирәсәк? Күптәр быға: “Балалар үҫетереүҙә, ҡартайған көнөңдә ейәндәр һөйөп ултырыуҙа,” – тигәнерәк яуап бирә.\nӘммә бөтә йәшәү мәғәнәһен балалар үҫтереүгә генә ҡайтарып ҡалыу, бөтә ғүмереңде уларға ғына бағышлау дөрөҫме икән? Әлбиттә, балалар – йәшәү йәме, күңел йыуанысы. Ләкин тормоштоң бар мәғәнәһе бының менән генә бәйле түгел.\nКүп атай-әсәйҙәр балаларына артыҡ ҙур өмөттәр бағлай, хыялдарында улар өсөн айырым бер киләсәк төҙөп ҡуя. Әйтерһең дә, улар өсөн барыһын да хәл итәләр, балаларының тормошоноң үҙҙәре теләгән сценарийын яҙып ҡуялар. Ундай балалар мәктәптә, ата-әсәһе уның менән ғорурланһын өсөн, тик яҡшы билдәләргә генә уҡырға тейеш. Атай-әсәйең теләгән түңәрәктәргә лә йөрөү мотлаҡ. Әлбиттә, балаңдың киләсәге өсөн борсолоу, шуның өсөн тырышыу бик һәйбәт. Әммә үҙең тураһында ла оноторға ярамай. Шулай уҡ, һәр ваҡыт балаңдың шәхес икәнен иҫтә тоторға кәрәк. Уның үҙ ҡыҙыҡһыныуҙары, үҙ ынтылыштары бар. Бәлки, бала кешенең сәнғәткә ынтылышы барҙыр, ә һеҙ уны тырышып-тырмашып спортсы итергә маташаһығыҙ. Бәлки, уға әҙәби китаптар уҡыу, ижад донъяһы оҡшайҙыр, ә һеҙ уның киләсәктә иҡтисадсы булыуын хәл итеп ҡуйғанһығыҙ.\nҺәр кем үҙе теләгән юҫыҡта, ирекле шәхес булараҡ үҫешергә хоҡуҡлы. Бала кешенең дә, бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, шундай уҡ хоҡуҡтары бар. Әгәр ҙә уға теүәл фәндәр ауыр бирелә икән, ул алгебранан, йә физиканан “бишле” билдәһе алырға бурыслы түгел. Йә иһә, уға әҙәбиәт оҡшамай икән, ул бер нисек тә танылған ижад кешеһе булып китә алмай. Һәр кеше үҙенә күрә бер талантҡа эйә була. Шуларҙы күрә белеү, балаға үҫешергә ярҙам итеү мөһим. Әммә ошо талантты, баланың теләген атай-әсәйҙең балаһы өсөн билдәләп ҡуйған теләктәре баҫмаһын, юҡҡа сығармаһын ине ул. Бар яҡлап та килгән кеше булмай, барыбер ҙә. Булһа ла – бик һирәк. Шуға күрә, бала кешегә кәрәгенән артығын йөкмәтергә кәрәймәй. Ул, ата-әсәһе башҡалар алдында маҡтана алһын өсөн, үҙенә оҡшамаған нәмә менән шөғөлләнергә бурыслы түгел.\nКүптәр балаларҙы йәшәү мәғәнәһенә әйләндереп, уларға артыҡ өмөттәр бағлап, бөтә ғүмерҙәрен тик уларға ғына бағышлай, үҙҙәре тураһында онота. Күңелең китек булмаһын, йөҙөңдән йылмайыу китмәһен өсөн, үҙеңә лә ваҡыт таба белергә кәрәктер. Бала кеше өсөн әллә ниндәй түңәрәктәргә ҡарағанда әсәһе иғтибары, уның бәхетле йөҙө күпкә мөһимерәк. Ул әсәһенең ал-ял белмәй көнө-төнө эшләп йөрөүенә түгел, ә күберәк янында булыуына, йылыһын биреүенә мохтаж.\nҠайһы бер атай-әсәйҙәр балалары өсөн үҙҙәре менән ҡорбан итергә, бар ғүмерҙәрен тик уларға ғына бағышларға әҙер. Эйе, балалар – тормош йәме, һәм һәр кем улар өсөн тырышыуҙы бурыс итеп ҡуя. Әммә атай-әсәй, иң тәү сиратта, балаларына яҡшы тәрбиә, тормошта ысын кеше булыу өсөн дөрөҫ йүнәлеш бирергә бурыслы. Сөнки балалар – беҙгә тапшырылған аманат. Был донъяла бар бәхет матди байлыҡҡа, бөтөнлөккә генә ҡайтып ҡалмай.\nҺәр хәлдә лә, балалар өсөн тырышыуҙы һәр кем үҙе һайлай. Шуға күрә, йылдар үтә килә ошо тырышыуҙар баланың иркен сикләүгә, үпкәләштәргә һәм ниндәйҙер бер үкенескә әйләнергә тейеш түгел.\nБөтә тормошоңдо тик балаға ғына бағышлау, уны туҡтауһыҙ әпәүләү, бөтә теләгәнен алдына алып һалыу, һәр бер нәмәнән ҡурсаларға тырышыу бик яҡшы һөҙөмтәләргә килтермәй. Артыҡ әпәүләнгән, иркәләтелгән балаға был тормошта үҙ-үҙен табыу, ауырлыҡтарға ҡаршы тороу ауыр бирелә. Сөнки быға тиклем уның өсөн барыһын да хәл иткәндәр, туҡтауһыҙ ҡурсығандар, үҙенсә ҡарар ҡабул итергә мөмкинлек бирмәгәндәр. Үҙ булмышыңды таба алмай тегеләй-былай һуғылыуҙан да ауырырағы юҡтыр һикәлтәле тормош юлында. Сөнки үҙ-үҙен таба алмаған кешенең күңеле гел китек була, ул ауырлыҡтарға бирешеп бара. Шуның өсөн дә, бала кеше илаһа ла абынған еренән тороп китә, бәләкәй генә булһа ла мәсьәләләрҙе үҙенсә хәл итә белергә тейештер. Ул ғүмер баҡый атай-әсәй ҡанаты аҫтында була алмай. Уға ла бит ҡасандыр тыуған ояһын ташлап китергә тура киләсәк. Артыҡ әпәүләнеп тормашҡа ярашмағанлыҡтан күптәр бит ғүмер буйы атай-әсәй елкәһен кимерә, үҙ-үҙен таба алмай яфалана.\nТағы килеп, бала кешегә шәхес булараҡ ҡарай белеү кәрәк. Атай-әсәйҙең теләге ни тиклем генә көслө булмаһын, бала тик улар әйткәнсә генә йәшәй алмай. Шуға күрә, балаңа ҡарата үҙеңсә ҡорған пландарыңды ситкә ҡуйып, уның ынтылыштарына иғтибар итеү мөһим. Юғиһә, бала кеше үҙ-үҙен юғалтырға мөмкин. Бер кем дә күңеле тартмаған нәмә менән шөғөлләнергә тейеш түгел. Һәр кемдең яратҡан шөғөлө була бит. Һеҙ теләгән өсөн генә һәләте булмаған бала бейеүсе, йә йырсы булып китә алмай. Атай-әсәй шулай хәл иткән өсөн, әҙәбиәтсе, йә режиссер булырға теләгән бала, юридик, йә иһә медицина факультетына инергә тейеш түгел.\nӘлбиттә, атай-әсәй һәр ваҡыт балалары өсөн тырыша. Әммә балаларҙың ниндәйҙер өмөттәрҙе аҡламауы әр-битәр һүҙҙәренә килтерергә тейеш түгел. Тормошон һеҙ теләгәнсә ҡормаған өсөн кемделер ғүмер буйы: “Мин һине ҡараным, үҫтерҙем, аҡса түктем,” – тигәнерәк һүҙҙәр менән битәрләргә кәрәкмәй. Эйе, ғүмер биргән, үҫтергән өсөн бала кеше атай-әсәһенә рәхмәтле булырға тейеш. Әммә бында бурыслы тигән һүҙҙе ҡулланыу урынһыҙ булыр. Рәхмәтле, әммә бурыслы түгел. Сөнки уның үҙ хыялдары, үҙ ынтылыштары бар һәм ул үҙенсә бәхетле булырға хаҡлы.\nБала кеше атай-әсәһенә рәхмәтле, әммә был хыялдары менән ҡорбан итергә, тормошон тик улар теләгәнсә генә ҡорорға тейеш тигәнде аңлатмай. Бала кеше ниндәйҙер һайлау эшләгән икән, зинһар, аяҡ салмағыҙ, ҡаршы сыҡмағыҙ. Һәр кемгә ата-әсәһенең йылы һүҙе, фатихаһы кәрәк. Тормош юлында шулай еңелерәк. Шуға күрә, баланы үҙ хыялдарын йә һеҙҙе һайлау алдына ҡуймағыҙ. Уның шәхесен хөрмәт итегеҙ. Ул һеҙ теләгәнсә юрист, йә иҡтисадсы түгел, ә рәссам һөнәрен һайлаған икән, күнегеҙ һәм битәрләмәгеҙ. Тимәк, уның күңеле шуға тарта һәм ул сәнғәт донъяһында үҙен тапҡан. Ҡыҙығыҙ икенсе милләт кешеһенә кейәүгә сыҡҡан икән, тимәк, бәхетен шунда тапҡан, йөрәге башҡа милләт вәкиленә асылған. Кемдеңдер быны дөрөҫ түгел, тип иҫәпләүе яҡынығыҙҙың бәхетенә аяҡ салыу өсөн сәбәп булып торорға тейеш түгел.\nКеше һүҙенән һис ҡасан ҡурҡмағыҙ, балағыҙға ҡарата ниндәйҙер идеаль образ ҡормағыҙ, уны нисек бар шулай ҡабул итегеҙ, яратығыҙ. Уның бәләкәй генә булһа ла ҡаҙаныштары менән ғорурланырға өйрәнегеҙ. Тирә-йүндәгеләргә балағыҙ һайлаған юл, уның йәшәйеше оҡшамай икән, уларға ҡул һелтәгеҙ. Сөнки ул – үҙенсә йәшәргә хоҡуғы булған шәхес. Һәм ул башҡаларға яраҡлашырға, уларға оҡшарға тырышырға тейеш түгел.


Йыл тетрәнеүҙәре - Bash.News\nА.Толстой Касатка. Спектакль ГАРДТ РБ\nЙыл тетрәнеүҙәре https://bash.news/news/87322_jyl_tetrnere/?lang=bash\nҒәҙәттән тыш хәлдәр бигүк күҙәтелмәһә лә, тотош илдә шау-шыу тыуҙырған ваҡиғалар булды. Әйтергә кәрәк, һис көтмәгән ерҙә. Үҙҙәре үк тәртип урынлаштырырға тейеш, хоҡуҡ һағында тороусы, халыҡты яҡлаусы кешеләр араһында. Республикала полиция, прокуратура рәттәрендә теркәлгән башҡа һыймаҫлыҡ хәлдәр республика данын тамам ҡаҡшатты. Хәйер, был ваҡиғаларҙы ла ғәҙәттән тыш иҫәбенә индерергә мөмкин. Нимә менән кире яҡтан дан алдыҡ?\nҠырмыҫҡалы районы Олокүл ауылында йәшәүсе Фәтих Юлдашбаевтың шатлығы эсенә һыймай. 4 ай көткән фатир асҡыстарын алыу ысын мәғәнәһендә иҫтәлекле ваҡиға.\nУҙамандың яңы йортҡа күсеү тарихы аяныслы. 20 сентябрҙә ул быға тиклем йәшәгән йортта газ шартланы. Емереклектәр аҫтында Фәтих Юлдашбаев һөйөклө ҡатынын юғалтты, үҙенең сәләмәтлегенә лә зыян килде. Ул һаман да насар ишетә. Олокүл ауылында теркәлгән шартлауҙа ике кешенең ғүмере ҡыйылды, тағы ике кеше төрлө йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатылды. Дүрт ғаилә торлаҡһыҙ ҡалды. Әммә ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләре тиҙ арала бөтөрөлөдө. Яңы йыл алдынан иҫәндәрҙең барыһы ла йорт туйланы.\nҠәҙерләп үҫтергән сабыйҙарғың ғүмере ҡыйылыуы бигерәк аяныслы хәл. Ҡыҙғанысҡа быйыл да утта 10 бала һәләк булды. Шуларҙың яртыһы декабрь айында. Туймазы районы Ҡандра һәм Иҫке Ҡандра ҡасабалары 2018 йыл тарихына фажиғәле ике янғын осрағы менән инеп ҡалды. Утта тәүҙә өс бер аҙна самаһы ваҡыт үткәндән һуң ике бала һәләк булды. Тәүге осраҡта әсә кешенең ғәйебе бар ти урындағы хакимиәт вәкилдәре.\nЯнғын олоно ла кесене лә аямай. Шуға ла балаларҙы уттан ҡурсалау тәү сиратта ата-әсәләрҙең бурысы. Онотмағыҙ - уттан ҡалмай, уттан бер нимә лә ҡалмай.\nФәрит Ғүмәров, Башҡортостандың ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе: “Әгәр ҙә был балаларҙың әсәләре уларҙы бер үҙҙәрен ҡалдырмаһа, балалар иҫән ҡалыр ине”.\n2016 йылда янғында балаларҙың үлем осраҡтары йышайыуын иҫәпкә алып республика Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ишле ғаиләләргә янғын иҫкәртеү ҡоролмаларын ҡуйыу эшен башлап ебәргәйне. Хәҙер улар бала табыу йортонда һәр ғаиләгә бүләк итеп таратыла. Төтөн еҫенә һиҙгер ҡоролма күп кенә кешенең ғүмерен ҡотҡарып өлгөрҙө тигән фекерҙә белгестәр.\nЯҙғы ташҡын быйыл республикала тыныс үтте. Уның ҡарауы, Өфө урамдарын йәйге ҡойондар ваҡытында һыу баҫты. Был инде баш ҡала өсөн ғәҙәти күренешкә әйләнеп бара. Коммуналь инфраструктура, ямғыр һыуҙарын ағыҙыу өсөн коллекторҙарҙың заман талаптарына тура килмәүе сәбәпле урамдарҙан быйыл да даръялар аҡты.\nБыйыл республиканың тәртип һаҡлау органдарын ришүәтселек күренештәре тетрәтте. Һөйгәненә рауза гөлләмәһен урынына аҡ "Мерседес" бүләк иткән полиция хеҙмәткәре рәшәткә артына оҙатылды. Совет районы прокуроры бүлмәһендә тамғаланған аҡсалар менән тотолдо. Һуңынан уның байтаҡ ҡына мөлкәте булыуы ла асыҡланды. Күп тә үтмәй республика прокурорының беренсе урынбаҫарының эш бүлмәһенә тентеү менән килделәр. Ул сит илгә ҡасырға йыйынғанда ҡулға алынды. Йыл аҙағына табан хеҙмәттәшенең намыҫына ҡул һуҙған өс олпат полиция хеҙмәткәре тотош республиканы шаҡ ҡатырҙы. Мундирға тап төшөргән хеҙмәткәрҙәрҙең енәйәт эштәре әле тикшерелә. Уларҙың һөҙөмтәһе республика йәмәғәтселегенә лә еткерелер тигән ышаныс бар.\nРәшит Монасипов, тәртип һаҡлау органдары ветераны: “Ҡыҙғаныстарға ҡаршы, насар күренештәрҙән йәмғиәтебеҙ тулыһынса арына алмай. Бының менән бөтә намыҫлы граждандар көрәшергә тейеш”.\nСибай төтөн эсендә. Урал аръяғы райондарының баш ҡалаһы халҡы көкөртлө водород һуларға мәжбүр булды. Асыҡ ысул менән баҡыр рудаһы сығарылғандан һуң карьер тәрбиәләнмәй. Һөҙөмтәлә уның төбөндәге мәғдән окисләнә башлай. Химик реакция һөҙөмтәһендә таш баҫҡып яна һәм ағыулы төтөн бүлеп сығара.\nУрал Ураҡсин, Башҡортостандың атҡаҙанған архитекторы, Сибай ҡалаһының 1974-1994 йй. баш архитекторы: “Һәр ваҡыт ҡыуанып, маҡтанып торабыҙ. Иң ҙкр карьер беҙҙә, имеш. Ә тәбиғәтте һаҡлау саралары күрелмәне”.\nҒәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә Сибайҙа юғары әҙерлек тәртибе иғлан ителде. Һауалағы көкөртлө водород күләме билдәләнгән нормаларҙы үткән осраҡта халыҡты эвакуациялауға әҙерлек тә барҙы. Шөкөр талап ителмәне. Әйткәндәй,\nБыйыл республикала 112 ашығыс ярҙам телефоны тулы ҡеүәтенә эш башланы. Быға тиклем ул тест үтте. Берҙәм номер ашығыс хеҙмәттәрҙе иҫкәртеүҙе мөмкин тиклем ҡыҫҡартыу маҡсатында ойошторолдо.\nКүккә олғашҡан биналар, юғары технологиялар дәүерендә йәшәйбеҙ. Кәрәкле мәғлүмәтте табыу өсөн хәҙер бармаҡ менән төртөү ҙә етә. Әммә ярҙам кәрәккәндә күп осраҡта битарафлыҡ ҡамасаулай. Шуға ла Яңы йылда бер-беребеҙ һәм тирә-яҡтағыларға иғтибарлы булырға саҡырам. Онотмағыҙ, ашығыс ярҙам һандары 112.\nДүртөйлө районында юл ҡазаһы теркәлгән\n13:47, 13 дек


Республикала шыршы баҙарҙары эшләй башланы | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 122825\nБашҡаланың төп майҙансыҡтарында һәр кем урман ҡупшыҡайҙарын һатып алала. Балалар өсөн төҙөлгән боҙ майҙансыҡтары ла гөрләп тора. Боҙ ҡаласыҡтары республика кимәлендәге конкурста ҡатнашасаҡ һәм еңеүселәр 500 мең һум аҡса менән бүләкләнәсәк.Альбина менән Гөлсиә Затон биҫтәһендә йәшәй. Бер мәктәптә уҡыған ҡыҙҙар дәрестәрҙән һуң да бергә уйнарға күнеккән. «Тулҡын” баҡсаһында төҙөлгән боҙ майҙансығы улар өсөн ҙур шатлыҡ. Майҙанда боҙҙан эшләнгән ҙур тау, төрлө һындар, лабиринт, ҡупшы шыршы, әлбиттә, ҡыш бабай менән ҡарһылыу ҡышҡы әкиәт донъяһын хәтерләтә.Иң мөһиме, балалар майҙансыҡтары хәүефһеҙ булырға тейеш. Махсус комиссия башҡала райондарында ойошторолған боҙ ҡаласыҡтарын ҡабул итеп алды. Һәр майҙансыҡ бер-береһенән айырыла, оҫталар төрлө тематикаға боҙ һындар эшләгән. Эксперттар билдәләүенсә, боҙ һындарҙың мөйөштәре тигеҙ булыуы мөһим, асыҡланған бар етешһеҙлектәр тиҙ арала төҙәтелергә тейеш.Боҙ ҡаласыҡтарын биҙәгән мөһабәт шыршылар төрлө райондарҙан килтерелгән. Башҡалала шыршы, аҡ шыршы, ҡарағай ағастарын һатыу өсөн 71 урын билдәләнгән. Иң беренсе сиратта, шыршы һәм ҡарағай ағастарын һайлар өсөн уның тышҡы ҡиәфәтенә иғтибар бирергә кәрәк. Ул матур күпереп торорға тейеш. Ботаҡтары һығылмалы , улар һынмай. Энәләрен ыуалап ҡарарға мөмкин. Тик сатлама һыуыҡтарҙа ағастарҙың был сифаттарын тикшереп булмай. Белгестәр әйтеүенсә, әле шыршы һатып алыу өсөн иң уңайлы мәл.Шыршы-ҡупшыҡайҙарҙы һатып алыусыларға шәхси эшҡыуарҙарҙың документтарына ла иғтибар итеү яҡшы, сөнки рөхсәтһеҙ һатыу тыйыла, ә урман хужалығы менән килешеү төҙөлгән эшҡыуарҙар сифатлы ағастар тәҡдим итә.


Һүтеү - төҙөү түгел. Төҙөү - емереү түгел. Гер таҡҡан экск аватор килеп бер - ике тапҡыр һелтәне, бына өй йәки һарайҙың\nғүмере бөттө тигән һүҙ. Уның урынына ҙур һәм матур, 200 йәк и хатта 300 ғаилә йәшәрлек ( быныһы архитекторҙарҙан тора ин де) йорт һалынасаҡ.\n... Барыһы ла шул тиклем еңел хәл ителгән кеүек. Тик телд ә\nгенә шул. Ғәмәлдә иһә иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡты\nһүтеү проблемаһы тәрәнерәк ята. Был торлаҡты биләүсе граждандар ҡайҙа күсереләсәк Һүтеләсәк торлаҡ хужалары һәм социаль найм килешеүе буйынса йәшәүселәр нисә фатир йәки квадрат метрға дәғүә итә ала Йорттары быға тиклем ҡала\nуртаһында тороусыларҙы ҡала ситенә сығармаҫтармы\nҺорауҙар күп, ә яуап бер генә. Һәм ул "Рәсәй Федерацияһын ың Торлаҡ кодексында" яҙылған.\nБыйыл Өфөлә байтаҡ иҫке һәм авария хәлендәге йортар һүтеләсәк. Беренсе сиратта - "юбилей объекттары" урынлашҡан райондарға ҡағыла. Халыҡтар дуҫлығы йорто, Боҙ һарайы,\n"Аҡбуҙат" ипподромы янындағы төҙөлөш зонаһына эләгеүсе иҫке йорттарҙы һүтеү тамамланыу стадияһында тип әйтергә мөмкин. Өфөнөң башҡа биҫтәләрендә лә эш дауам итә. Ҡала властары был адрестар менән таныштырырға ашыҡмай - граждандар иҫәбенә үҙ мәнфәғәттәрен ҡәнәғәтләндерергә теләүсе юридик дипломлы эшҡыуарҙар артыҡ күп. Мәҫәлән, улар күсеү ваҡытында торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мәсьәләһен хәл\nитергә тәҡдим итәләр ( билдәле хаҡҡа, әлбиттә). Схемалар кү п\nтөрлө. Мәҫәлән, йортҡа мөмкин тиклем күберәк кешене пропискаға индереү, һуңынан, йәнәһе, кешегә 10 квадрат метрҙан да кәмерәк майҙан бирелмәйәсәк. Йәғни 40 кеше икән, 400 квадрат метр тигән кеүегерәк инде. Ҡыҙығырлыҡ, күптәр бы л тәҡдимгә ризалаша һәм байтаҡ аҡсаһын елгә осора.\nЗакон буйынса муниципаль иҫке йортто һүткәндә, фатир алыусыға шул уҡ торлаҡ майҙаны бирелә. Йәғни йортта нисә кеше теркәлеүенә ҡарамайынса, квадратҡа квадрат\nалмаштырыла. Яңы фатир шәхси милеккә әйләнмәйәсәк. Элекке кодекста йән башына 14 квадрат метрға иҫәп тоторға була ине.\nХәҙер был норма бөтөрөлдө.\nӘгәр ҙә һүтелергә тейешле йорт хужаның шәхси мөлкәтенә ҡарай икән, ул түләү аҡсаһына дәғүә итә ала. Күсемһеҙ милект ең баҙар хаҡы бойондороҡһоҙ баһалаусылар тарафынан билдәләнә\nһәм уның нигеҙендә хужаға аҡса түләнә. Йәки, әгәр ҙә ул тө ҙөүсе фирма менән килешһә - яңы фатир бирелә. Башҡа вариантт ар ҡаралмаған. Йорттоң һүтелеүе иҫәбенә торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мөмкин түгел хәҙер. Квадратына квадрат йәки уның баҙар хаҡы һәм вәссәләм...\nРеспублика буйынса, дөйөм алғанда, файҙаланыуға яраҡлы булмаған 860 мең квадрат метрҙан ашыу торлаҡ иҫәпләнә. Быйыл Өфөлә граждандарҙы иҫке муниципаль фондтан күсереүгә 2 0 мең квадрат метр биреләсәк.\nБыйыл республиканың иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡты һүтеү программаһы буйынса халыҡты күсереүгә 50 миллион һум б үленәсәк. Төҙөүсе фирмалар иҫәбенә тағы 120 миллион йәлеп итеү планлаштырыла.


Һауа торошон билдәләү, уларҙың ҡайһы бер ҡушымта бар.·шәлкеме һауыт ҡуйылған йәки мобиль яйланма көндәлек гәзит, шул уҡ ваҡытта башҡа эйә булыу мобиль кушымталар d & #8217;ставкаһы, 1xbet тип аталған ҡушымта. Ошо арҡала, стресс кисерергә тейеш түгел беҙ, беҙҙе ҡасан килә һатып ебәрергә йәки беҙҙә ҡасан булыр d’ эштәре бара. Només cal fer una aposta i segueixi el resultat en directe al nostre telèfon gràcies a l’aplicació 1xbet.\n1xbet ҡулланыу, l & #8217;өҫтәмә, һеҙ & #8217;табышына яҡын килә.\nҺеҙ донъя уйындарында һынап ҡаранылар һәм сервис d & #8217;s 1xbet ставкаһы’ булһа, һеҙгә икенсе йорттан? Телисез икән, булһын өсөн һәр көнө һәм йәшереү ' T & #8217;форест l & #8217;һәр көн еңеү шанс? Был эштәр, үҙе күҙәтеп сервис d & #8217;l 1xbet ставкаһы ғына түгел, & #8217;компьютер, ләкин һеҙ кеҫә телефоны һәм. L & #8217;t 1xbet кушымталар & #8217;күңел, ставкаларҙы был донъяла көнө. Тимәк, еңел-елпе ҡарарға була һәм ставка яһай l & #8217;донъяның һәр нөктәһендә торошо һеҙгә бер ставкалы.\nАлырға кәрәклеге стресс юҡ, әгәр, эшкә күсеү менән бәйле, һеҙ бит үҙен контролдә тота алмай ставкаһы, һәм нисек L & # 8217;поездарында мобиль кушымталар һеҙ мөмкин һәм күп сәйәхәт итергә 1xbet, мәҫәлән, еңеү өсөн түләргә, һеҙ билеттарҙы кире. Ҡушымта эшләнгән l& # 8217; бик алыҫ булмаған табыш алыр өсөн бар 1xbet. Ser capaç de mantenir-se al món dels jocs d’atzar amb més freqüència que només davant l’ordinador és una oportunitat per millorar les nostres habilitats a l’hora d’apostar.\n1xbet mobi, ҡасан һеҙҙең йәки еҫе, һөҙөмтәлә алыу өсөн\nҺеҙ партия күрергә теләгән, һәм һөҙөмтәләр өсөн һеҙ еҫе? Был эштәр, талант үҙ урынын ҡуллана d & #8217;оло күберәк ставкалы, 1xbet, уйын берләшмәләре, ул даими үҫә. Тикшереүҙәр үҙ инстинкты, һәм мин беләм, бөтәһе лә һинең менән һәр партия була тип, ҡыйыу., һеҙҙең үткер һәм аныҡ прогноз. Әгәр беҙ алабыҙ,-тип тәҡдим, 1xbet live ставкалар эшләп булмай mobi, d тәшкил көсөргәнеш кимәлен күтәреү һәм улар & # 8217;зарарланған. Йәки һеҙ хатта яҡшыраҡ йәшәргә, бер ставкалы live, amb un grup d’amics.\n1mobi xbet - уйын ғына түгел, тик отҡан да.\n1xbet mobi, был уйын ғына түгел, әммә мөмкинлектәр һәм шулай уҡ отош. Һәр еңеү ставкаһы менән һәм һеҙ яҡшы эшләй һәм барыһында көслө була Интел Интел·был донъяла аҡыллы уйын. Кем өсөн үткәрелә теләмәгән нәмәгә, тәҡдим ителә өсөн l & #8217;1xbet мобиль ҡушымта mobi, был гарантия, һеҙ һәр ваҡыт нимә менән донъя уйындары буласаҡ.\nСкачать өҫтәмә l’ 1xBet өсөн Android\nT & #8217;т ҡулланырға һеҙҙең оҡшаған ҡулайлама эшләй android һәм теләмәй браузер менән ставкаһында? Mobile ҡушымтаһын ярҙамында d’1xBet ниндәй проблема һеҙҙә булмаҫ, үҙенең теләһә ҡайһы берҙә ставкалар урынлаштырыу өсөн dispositif. Һеҙ бында беҙ аҙым күрһәтеү өсөн загрузить өҫтәмә l’:\n3. Ҡасандыр бында, premi en l’opció d’Android i li apareixerà l’opció de descàrrega.\n4. Түбән, басыгыз был төймәгә "Скачать кушымталар өсөн Android", Тәүҙә ҡоролмаларын урынлаштырыу супер әммә ҡабул итеү өсөн, "билдәһеҙ сығанағы". Иҫкәрмә: Был туранан-тура эшләү, сөнки агенттар d & #8217;Android рөхсәт магазин ставки спорт. Ябай: Көй> хәүеф-хәтәрһеҙлек> матбуғат сығанағы Билдәле> әүҙем билдәһеҙ сығанаҡтарҙан: llest.\nПортал d & #8217;буласак һәр системаһында ихтыяж яраҡлаштырыу ғына түгел, мобиль файҙаланыусылар betting, шулай уҡ мобиль ҡоролмалар өсөн ҡушымтаһы әммә ул рәсми магазины әҙерләгән. S. был & #8217;ҡулланыу, әлбиттә, өс өсөн төп операцион система смартфон·интеллектуаль intel·ligents pel fet que els telèfons amb sistema Java no s’han tingut en compte en cap centre oficial amb totes les aplicacions.\nТикшереү версияһы кеҫә супер\nӘгәр ҙә һеҙ кеҫә телефоны һәм уны тултырыу өҫтәмә урын экономик PREFIRE, был да аңлашыла, menyscabe, тип билдәләргә була 1xbet d’һеҙ сайтының мобиль версияһы өсөн яуаплы, intuïtiva i fàcil d’utilitzar.\nҺыу менән биттәр өҫтәлә ставкаһын эҙләргә тура-тура суп суп браузер версияһы башлана һәм мобиль булыуы 1xbet camino 1xbet, наслаждайся d & #8217;d тәжрибә’ иң тулы һәм һәйбәт, sense cap limitació ni teniéndo de descarregar cap tipus de aplicación.\n1xbet өсөн генә түгел продвинутый mobi, әммә шулай өсөн һәм бер-береһенә терәлеп\nСервис d & #8217;был донъяла иң ҙур ставкаларҙы эшләй онлайн, 1xbet, иң яҡшы уйынсылар ғына үҙҙәре теләгән өсөн. Таба беҙҙең өсөн наслаждаться һәм 1xbetmobi d’ ҙур ләззәт. Был биттең, бөтәһе лә күрҙе, тип mobi 1xbet-сервис был d & #8217;шул ставка өсөн бөтә, кем у ҡ уйын: һәм алға этәрә башлай.\nАйырма шунда, продвинутый уйынсылар тип белә инде, ниндәй бүлегенә инеп ҡарай ала, һәм, моғайын, үҙен табыр шулай яратҡан. Тәүҙә бер-береһенә терәлеп тейеш d & #8217;өйрәнеү буйынса күскән биттәр, һәм үҙемә килешле оҡшай теркәлгән. Сервис d & #8217;ставкаһы тәҡдим итә, өҫтәүенә ставкаһы live, традицион ставки на матч һөҙөмтәләре, шулай уҡ уйын d & #8217;популяр ставкаһы: казино йәшәй, рулетка, бинго, игральный һөйәге, etc.\nКемдер инде t’, тип әйтә ставкаһы-был-спорт, ҡайһылай һәм башҡа теләсә? Беҙ теләйбеҙ, юҡ ышанмай был в, танырға кәрәк, был процесс ваҡытында d & #8217;ставкаһы, s & #8217;d кимәлен күтәреү & #8217;зарарланған, һәм, моғайын, шулай көсөргәнеш. Һеҙгә ҡарағанда күберәк кеше йыйҙы менән ултырғыс - был ставкаһы һәм live 1xbet mobile, бөтә матч дауамында был ставка яһаған өсөн L & #8217;бөйөк ашыу зарарланған. 1xbet ставкаһы ғына түгел, үҙ эсенә live mobi, шулай ҙа уйын d & #8217;ң уйын һөҙөмтәләре тураһында ставкаһы һәм традицион йәшәү.\nҺеҙ донъя уйындарында һынап ҡаранылар һәм сервис d & #8217;s 1xbet ставкаһы’ булһа, һеҙгә икенсе йорттан? Телисез икән, булһын өсөн һәр көнө һәм йәшереү ' T & #8217;форест l & #8217;һәр көн еңеү шанс? Был эштәр, үҙе күҙәтеп сервис d & #8217;l 1xbet ставкаһы ғына түгел, & #8217;компьютер, ләкин һеҙ кеҫә телефоны һәм. L & #8217;t 1xbet кушымталар & #8217;күңел, ставкаларҙы был донъяла көнө. Тимәк, еңел-елпе ҡарарға була һәм ставка яһай l & #8217;донъяның һәр нөктәһендә торошо һеҙгә бер ставкалы. Алырға кәрәклеге стресс юҡ, әгәр, эшкә күсеү менән бәйле, һеҙ бит үҙен контролдә тота алмай ставкаһы, һәм нисек L & # 8217;поездарында мобиль кушымталар һеҙ мөмкин һәм күп сәйәхәт итергә 1xbet, мәҫәлән, еңеү өсөн түләргә, һеҙ билеттарҙы кире. Ҡушымта эшләнгән l& # 8217; бик алыҫ булмаған табыш алыр өсөн бар 1xbet. Ҡала мөмкинлегенә эйә булыр өсөн донъя уйындары d’йыш ҡына шансон ҡарағанда, компьютер алдында ғына - ул беҙҙең күнекмәләрен яҡшыртыу мөмкинлеге l & # 8217;d ҡасан & #8217;ставкаһы.


Гәүһәр — Башҡорт Википедияһы\nГәүһәр — ҡатын-ҡыҙҙар исеме. Гәүһәр, Гәүһәриә — башҡорттарҙа, башҡа төрки халыҡтарҙа, мосолмандарҙа таралған ҡатын-ҡыҙ исемдәре.\nГәүһәр исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе ынйы бөртөгө, аҫыл таш, ынйы бөртөгөндәй матур, ҡәҙерле тигәнде аңлата.\nЗәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы (16 август 1935 йыл) — телсе ғалим. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nБатталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы (22 декабрь 1965 йыл) — тележурналист, дәүләт хеҙмәткәре. 2011 йылдан «Боронғо Өфө» тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы республика дәүләт бюджет учреждениеһы директоры. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2002), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002).\nФәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы (10 июнь 1924 йыл — 6 апрель 1987 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1954—1979 йылдарҙа Баймаҡ районы «Ҡыҙыл Октябрь» колхозы һауынсыһы. РСФСР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының иң яҡшы һауынсыһы (1963). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).\nГәүһәриә әүлиә — Мораҙым старшинаның бер туған апаһы. Ул да был тирәлә үҙенең уҡымышлығы, ғилемлеге менән дан тотҡан, мәҙрәсәлә уҡытҡан. Уны ла халыҡ, хөрмәтләп, Әүлиә тауынан көньяҡтараҡ, Ослотау битенә ерләгән. Ул ятҡан изге урында әлеге ваҡытта һылыу ҡуш ҡайындар үҫә. Аллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн аят, доғалар уҡып, Гәүһәриә инәй рухына доға бағышлап шул ҡайындарҙы ҡосаҡлап торһаң, ҡатын-ҡыҙҙан сир китә, ғаиләгә бәхет ҡайта, йортҡа ҡот ҡуна, теләге тормошҡа аша, тигән ырым-ышаныу бар. Уның да шишмәһе булған, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, нефть эҙләп, был тирәләрҙе быраулап, ерҙе соҡоп бөтөрөү арҡаһында, башҡа күп шишмәләр һымаҡ, Гәүһәриә шишмәһе лә юҡҡа сыҡҡан.\nГәүһәр-хатун, Гәүһәрхан-солтан (төр. Gevherhan Sultan), шулай уҡ Гәүһәр-хатун (төр. Gevher Hatun) йәки Гәүһәр-солтан (төр. Gevher Sultan ; 1455 йылға тиклем, Әдирнә — 1477 йылдан һуң, Истанбул) — ғосман солтаны Мәхмәт II Яулап алыусы һәм уның ҡатыны Гөлбаһар-хатундың ҡыҙы. Аҡ Ҡуйлылар династияһынан принцҡа кейәүгә бирелә.\nГәүһәр батыр, Гауди Токтаулқызы — XVIII быуатта хәҙерге Ҡаҙағстан ерендә йәшәгән батыр ҡыҙ. Ҡаракирәй Ҡабанбай ҡатыны, батыр Малайһарының һеңлеһе. Ире менән бергә бер нисә алышта ҡатнаша. Арғын ҡәбиләһенең Басенин нәҫеленән. Ысын исеме — Мәйсәрә.\nГәүһәршат, Gəwhərşat (1546 йыл) — Ҡазан ханлығы батшабикәһе, ханбикә. 1531—1545 йылдарҙа Ҡазан ханлығында ижтимағи-сәйәси ваҡиғаларҙа әүҙем ҡатнашыусы, бәлиғ булмаған хан Джан-Али янындағы регент (1531—1533). Ибраһим хан һәм Нур-Солтан бикәнең ҡыҙы, Ҡазан хандары Мөхәммәт-Әмин һәм Абдул-Латифтарҙың һеңлеһе.\n«Принц Бәҙәр һәм принцесса Гәүһәр Самандалы»— Мең дә бер кисә йыйынтығындағы әкиәттәрҙең береһе.\nГәүһәр Шад мәсете, Гәүһәршад мәсете (фарс. مسجد گوهرشاد) — Иранда Мәшһәд ҡалаһында урынлашҡан мәсет, Имам Реза кәшәнәһе комлексының бер өлөшө. Мәсетте 1418 йылда Гоһаршад әмере буйынса батша һарайы архитекторы Ғәүәмеддин Ширази төҙөгән.\n«Гәүһәр ҡул» — билдәле һәм бөтәһе лә яратҡан режиссер Леонид Гайдайҙың бөйөк фильмы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Гәүһәр&oldid=1089303 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 31 октябрь 2021 в 10:39\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:39 31 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


Йылдар аша ҡайтырмын\nРеспубликаның эҙәрмәндәр отрядтары Бөйөк Ватан һуғышы яуҙарында ятып ҡалған һалдаттарҙың һөйәктәрен тыуған яғына ҡайтарыу буйынса күп эш башҡара. Шәхестәре медальондар буйынса ғына асыҡланған яугирҙарҙың туғандарын табыу ҙа ҡатмарлы мәсьәлә. Ошоға бәйле, эҙәрмәндәр, ярҙам һорап, халыҡҡа мөрәжәғәт итә.\nВалерий Волков, Рәсәй эҙәрмәндәр отрядының төбәк бүлексәһе етәксеһе: «Әле беҙ Мәскәү, Ленинград өлкәләрендә, Керчь ҡалаһында һәм Белоруссия ерендә табылған һалдаттарҙың туғандарын эҙләйбеҙ. Был медальондар күсермәһе Белоруссияла табылған. Улар дүртеһе лә Башҡортостан вәкилдәренеке. Берәүһе Белорет районы, өсәүһе Әбйәлилдән. Белорет һалдатының туғандары табылды, Әбйәлилдәрҙең туғандары ла килеп сығыр, тип өмөтләнәбеҙ».\nСит яҡтарҙа табылған һалдаттарҙың исемлеге менән эҙәрмәндәрҙең сайтында танышырға була. Яҡындарын танығандар экранда күрһәтелгән номер буйынса шылтырата ала.


13000 вакансияға Өфөлә 9000 эшһеҙ тура килә\n8 Ноябрь 2011, 13:05\nБөгөн Өфөлә рәсми рәүештә теркәлгән туғыҙ мең самаһы эшһеҙ иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта предприятиелар һәм ойошмаларҙың баш ҡаланың халыҡ мәшғүллеге үҙәгенә биргән мәғлүмәтенә ярашлы, ҡалала вакансиялар иҫәбе әлеге ваҡытта 13 меңгә тиерлек етә.\nОктябрь аҙағындағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда, Өфөнөң хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты, йәғни эшһеҙҙәр менән вакансиялар иҫәбенең нисбәте бер аҙ артҡан һәм әлегә 0,73-кә тиң. Үҙ сиратында, рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙлек кимәле Өфөлә әле 1,57 процент тәшкил итә.\nӨфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә йәмғеһе 9400 кеше иҫәптә тора, шуларҙың 500-ҙән ашыуы бөгөнгө көндә хеҙмәт баҙарында талап ителгән һөнәрҙәргә уҡыуын дауам итә.\nТеги:хеҙмәт баҙарыхалыҡ мәшғүллеге


Цимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль) — Башҡорт Википедияһы\nЦимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль)\nЦимлян йөҙөм сыбығы\nРостов өлкәһе, Цимлян районы, Саркел ҡасабаһынан 330 метр көньяҡ-көнбайыштараҡ\nДон йөҙөм үҫтереүселәр һәм шарап эшләүселәр союзы\nЦимлян йөҙөм сыбығы (рус. Цимлянская лоза) — Ростов өлкәһе «Цымлян станицаһы» этнографик комплексы территорияһында йыл һайын үткәрелә тоған шарап фестивале. Был сараны Дон шарап эшләүселәре һәм шарапсылар Союзы ойоштора. Фестиваль үткәреү Донда шарап туризмын үҫтереүгә булышлыҡ итә. Фестиваль беренсе тапҡыр 2013 йылда үткәрелгән.\n1.2 2015 йыл\n1.3 2016 йыл\nФестивалгә 2014 йылда 200 кеше килә.\n2015 йылдың 7 июнендә Саркел ҡасабаһында"Цимлян йөҙөм сыбығы" шарап фестивале «Цымлянская станица» этнография комплексы территорияһында үҙғарыла. Фестиваль ҡунаҡтары иҫтәлекле комплекс биләмәһен ҡарауҙан тыш, ижади коллективтарҙың сығышы ҡарай йәки казак ашамлыҡтарын ауыҙ итә ала.\n2015 йылда байрамға килгән туристар иҫәбе 2000 кеше тәшкил итә.\n2016 йылда байрам 21 майҙа үткәрелә. Байрамды тантаналы асҡандан һәм шараптарҙы тәмләп ҡарағандан (дегустациянан) һуң дегустация комиссияһының ултырышы була, ә унан һуң автор шараптарын ябыҡ (дегустациялау) тәмләп ҡарау башлана. Артабан конкурс һөҙөмтәләре һәм еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы иғлан ителә. Шунан һуң байрам рәсми ябыла. Фестиваль ваҡытында ижади коллективтарҙың сығышы планлаштырылған, сувенир продукцияһы күргәҙмәһе, аҙыҡ-түлек һәм шарап дегустациялары ойошторола, уға Волгоград, Һамар, Ростов өлкәһе, шулай уҡ Краснодар һәм Ставрополь крайы үҙ шараптарын дегустацияға алып килгәндәр. «Йыл шарабы — 2016» гаражист кубоғы уйнатыла. План буйынса фестивалгә йомғаҡ яһау ябыҡ дегустациянан һуң үткәрелергә һәм унда «Иң яҡшы ҡыҙыл шарап», «Иң яҡшы махсус шарап», "Иң яҡшы аҡ шарап " номинациялары билдәләнергә тейеш була . Байрамда 16 шарапсы ҡатнаша — улар конкурста 53 өлгө күрһәтә. Аҡ һәм ҡыҙыл шараптың нисбәте сама менән бер тиң була. Шараплы эсемлектәр фестивале кубогын Анапа яулай.\n↑ 1,0 1,1 В Ростовской области пройдет фестиваль виноделия «Цимлянская лоза»\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Цимлян_йөҙөм_сыбығы_(фестиваль)&oldid=681636 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:00 26 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Ш.бабич исемендәге премия лауреаты\nЙЫҺАНШИН АЗАТ НӘҘИР УЛЫ\nтеатрҙа эшләү дәүере: 15.07.2014й. - 01.12.2014й.\nСӘФӘРҒОЛОВА НАИЛӘ АБДУЛХАЙ ҠЫҘЫ\nтеатрҙа эшләү дәүере: 02.12.1998й.- 30.05.2014й.\nтеатрҙа эшләү дәүере: 1933-1941й.й.\nСалауат башҡорт дәүләт драма театры 1933 йылда Ауырғазы районы Ҡарамалы ауылында барлыҡҡа килә. Ул осорҙа ул Ауырғазы колхоз-совхоз театры тип атала. Театрҙың беренсе директоры Барый Сафин була. Уның етәкселегендә бар коллектив дәртләнеп эш башлай. Спектаклдәр, концерттар ҡуйыла. 1941 йылда, Бөйөк ватан һуғышы башланғас, бөтә ир-егеттәрҙе, шул иҫәптән Барый Сафинды ла Ҡыҙыл армия сафына алалар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, иптәш Сафин һуғыш яланынан кире әйләнеп ҡайтмай, вафат була.\nБАССР-ҙың атҡаҙанған артисткаһы\nСЫРТЛАНОВА-ШЛЯХТИНА ЕЛИЗАВЕТА АЛЕКСАНДР ҠЫҘЫ (22.11.1881-11.12.1961)\nтеатрҙа эшләү дәүере: 1933-1938й.й., 1942-1943й.й.


Углеводтарҙың яҡшыһы һәм насары ла була икән… » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Углеводтарҙың яҡшыһы һәм насары ла була икән…\n19.04.2019 Углеводтарҙың яҡшыһы һәм насары ла була икән…\nУглеводтар – энергия сығанағы, организм өсөн төп «яғыулыҡ». Организм көндәлек рациондағы калорияның яртыһынан ашыуын тап углеводтарҙан ала. Үҙҙәренең төҙөлөшө буйынса улар өс төркөмгә бүленә: моносахаридтар (ябай углеводтар), дисахаридтар һәм полисахаридтар (юғары углеводтар). Моносахаридтарға – глюкоза менән фруктоза, дисахаридтарға – сахароза (сөгөлдөр йә ҡамыш шәкәре), лактоза (һөт шәкәре) һәм мальтоза, полисахаридтарға крахмал менән крахмалға оҡшаш матдәләр инә. Юғары углеводтар бойҙайҙа, кукурузда, арпа, дөгө, һоло, тары ярмаһында, картуф, кишер, сөгөлдөр, шалҡан, фасоль, борсаҡ һәм сояла бар.\nЭлегерәк ғалимдар, юғары углеводтарға тарҡалыу өсөн ваҡыт күберәк талап ителгәнлектән, моно һәм дисахаридтар тиҙерәк үҙләштерелә тип иҫәпләһә, хәҙер был фекерҙең хата булыуы асыҡланды. Сөнки углеводтарҙың глюкозаға тарҡалыуы һәм организм тарафынан үҙләштерелеүе уның структураһына бәйле түгел. Бында һүҙ крахмал тураһында бара. Углеводтар ҡандағы глюкоза кимәлен күтәрергә һәләтле. Ашағандан һуң 30 минут үтеүгә ул иң юғары нөктәгә етә.\nШунлыҡтан белгестәр углеводтарҙы структураһы буйынса түгел, гликемик индексы буйынса ике төргә бүлеп йөрөтә башлай: юғары гликемик индекслы – 50 шартлы берәмектән күберәк һәм түбән гликемик индекслы – 50-нән кәмерәк.\nТәүгеләре ҡанда глюкоза кимәлен һиҙелерлек күтәрә һәм уларҙы насар углеводтар тип йөрөтәләр. Уларға иң беренсе сиратта шәкәр һәм татлы ризыҡтар (торт, кәнфит, пирожный һ.б.) инә. Шулай уҡ аҡ ондан бешерелгән аҙыҡтар, шул иҫәптән икмәк, таҙартылған дөгө һ.б.\nХимик эшкәртелгән аҙыҡтың гликемик индексы һәр саҡ юғары була. Мәҫәлән, бөтәү бойҙайҙан бешерелгән икмәктең гликемик индексы 35 кенә, ә икенсе сортлы ондан бешерелгәндеке – 50, ҡабарып торған ап-аҡ икмәктеке – 95, таҙартылмаған дөгөнөкө – 50, ялтыратылғаныныҡы – 70, ә тиҙ бешә торғаныныҡы – 85 берәмек.\nНасар углеводтарҙан айырмалы рәүештә, яҡшы углеводтар организм тарафынан тулыһынса үҙләштерелмәй, шунлыҡтан ҡандағы шәкәр кимәле лә ҡапыл күтәрелмәй.\nМәҫәлән, иртәнсәк бер телем йомшаҡ аҡ икмәк менән ике ҡалаҡ ҡайнатма ҡабып сәй эстегеҙ икән, шәкәр кимәленең 7,8 – 8,0, хатта 10 ммоль/л тиклем күтәрелеүе ихтимал. Сөнки уларҙың гликемик индексы юғары. Ә инде иртәнге аш йәшелсә-емеш, арыш икмәге менән сырҙан һәм бер ҡалаҡ бал менән йәшел сәйҙән торғанда, шәкәр 5,5 – 5,8 ммоль/л тиклем генә күтәреләсәк.\nГлюкозаның күтәрелеүенә яуап итеп, ашҡаҙан аҫты биҙе ҡанға инсулин бүлеп сығара. Тап уның ярҙамында ғына глюкоза күҙәнәктәргә үтеп инә. Ошо ҡатмарлы биохимик процесс һөҙөмтәһендә организм энергия ала. Бынан тыш, ҡандағы глюкоза кимәле лә әкренләп кәмей. Бер өлөшө бауырға һәм мускулдарға тарала һәм унда оҙаҡ һаҡланыусы, кәрәк ваҡытта ғына ҡулланылыусы продуктҡа – гликогенға әүерелә.\nАшҡаҙан аҫты биҙе һәйбәт эшләгәндә, йәғни инсулин ҡандағы глюкозаға пропорциональ кимәлдә бүленеп сыҡҡанда, өс сәғәттән һуң ҡандағы шәкәр кимәленең күрһәткесе нормаға килә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, пропорция йыш ҡына боҙола һәм ашҡаҙан аҫты биҙе етерлек кимәлдә инсулин бүлеп сығармай башлай. Был нәҫелдән килгән ауырыуға бәйле булыуы мөмкин. Шулай уҡ йәшкә бәйле үҙгәрештәр ҙә сәбәпсе була. 50 – 60 йәштән һуң ашҡаҙан аҫты биҙе инсулинды әҙерәк етештерә башлай. Насар углеводтарҙы күп ҡулланыу ҙа ашҡаҙан аҫты биҙенә кире йоғонто яһап, эшмәкәрлегенең боҙолоуына сәбәпсе була. Артыҡ кәүҙә ауырлығы, ҡайһы бер дарыуҙарҙы оҙаҡ ҡулланыу ҙа ошондай насар эҙемтәләргә килтереүе бар.\nҠанда глюкоза кимәле күтәрелеп, ашҡаҙан аҫты биҙе етерлек кимәлдә инсулин бүлеп сығармай башлаһа, нимә була?\nБыл осраҡта глюкоза тәндең күҙәнәктәренә үтеп инә алмай, ҡанда туплана башлай. Һөҙөмтәлә күҙәнәктәр энергияға ҡытлыҡ кисерә. Был осраҡта тик баш мейеһе күҙәнәктәре генә зыян күрмәй. Бына ни өсөн диабет менән ауырыусыларҙың хәтере яҡшы була.\nОрганизмдың даими рәүештә насар углеводтар менән туҡланыуы йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына һәм шәкәр диабетына килтерә. Насар углеводтар организмдың һаҡланыу көсөн, иммунитетты ҡаҡшата. Шуға күрә төрлө ауырыу менән яфаланыусыларға туҡланыу рационында уларҙы кәметергә йәки бөтөнләй ашамаҫҡа кәрәк.\nУглеводтарҙың тәүлек нормаһы кешенең енесенә, йәшенә, тормош шарттарына һәм башҡа факторҙарға ҡарап билдәләнә. Уртаса алғанда, ул 400 – 450 г тәшкил итә. Әйткәндәй, шуның 1/3 өлөшө – насар углеводтарға, 2/3 өлөшө яҡшы углеводтарға тура килә. Был күберәк йәш һәм хроник сирҙәре булмаған кешеләргә ҡағыла.\nҺимеҙҙәргә, иммунитеты ҡаҡшағандарға, атеросклероз менән яфаланыусыларға һәм ололарға насар углеводтарҙы унан да әҙерәк ҡулланырға кәңәш ителә. 60 йәште уҙғандарға иң яҡшыһы – насар углеводлы аҙыҡтарҙы бик һирәк кенә ашарға. Балды ғына артыҡ сикләргә кәңәш ителмәй, сөнки уның файҙаһы күп. Шунлыҡтан көнөнә 1 – 3 ҡалаҡ ҡулланырға ярай.\nҺөттәге углеводҡа килгәндә (икенсе төрлө уны лактоза тип йөрөтәләр), ул эсәктәрҙә лактаза ферменты ярҙамында глюкоза менән галактозаға тарҡала һәм шул рәүешле организм тарафынан үҙләштерелә. Әммә был фермент тейешле күләмдә бала организмында ғына етештерелә. Йылдар үтеү менән уның синтезы кәмей. ололарҙың яҡынса 30 – 50 проценты организмда лактаза ферменты етмәүҙән интегә. Һөҙөмтәлә лактозаны үҙләштереү ҙә ауырлаша. Уның эҙемтәһе булараҡ эс ҡабарыу, эс китеү күҙәтелә. Организмда үҙләштерелмәгән лактозаның йыйылыуы күҙҙәге ҡара ҡылау ауырыуына килтереүе ихтимал. Ауырыуҙың тәүге билдәләре күренә башлау менән һөт аҙыҡтарынан баш тартырға тәҡдим ителә.\nМәҫәлән, эремсекте күптәр балалар һәм ололар өсөн дә файҙалы аҙыҡ тип белә. Әммә һуңғы ваҡытта диетологтар күберәк һөт шәкәре бактериялар йоғонтоһонда тарҡалған аҙыҡтарға – кефир, биокефир, йогурт, сырға өҫтөнлөк бирә. Бынан тыш, уларҙа аҡһымдарҙы, углеводтарҙы һәм башҡа матдәләрҙе үҙләштерергә ярҙам итеүсе витаминдарға бай бактериялар һәм бәшмәктәр бар. Бына ни өсөн ололарға эремсеккә ҡарағанда бер стакан кефир йә бер киҫәк сыр ашау файҙалыраҡ.


Радий Хәбиров Өфө ҡалаһы тарихы музейында булды\n10 декабрҙә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров Өфө ҡалаһы тарихы музейында булды. Музей сентябрҙә асылып, өфөлөләр һәм баш ҡала ҡунаҡтары араһында популярлыҡ яуланы.\nМузей фондында меңдән ашыу әйберҙәр тупланған һәм ул XVI быуаттан башланған дүрт тарихи бүлектән тора. Унда төрлө портреттар, фото, видеоматериалдар һәм ҡаланың картаһы сағылдырылған. Архив әйберҙәрҙең күпселеге цифрлы форматта презентацияланған.\nРеспублика башлығы баш ҡаланың төрлө үҫеш этаптарын күрһәткән көнкүреш әйберҙәре менән танышты. Шулай уҡ ул 9 декабрҙә асылған билдәле рәссам-карикатурасы Камил Буҙыҡаевтың күргәҙмәһен ҡарап сыҡты. Рәссамдың эштәре ижтимағи-сәйәси темаларға бағышланған.


Алһыу Бәхтиеванан татлы тәғәм » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Алһыу Бәхтиева театрҙа тыуҙырған образдары, моңло тауышы менән тамашасыларҙы әсир итә. Сая, уңған, булдыҡлы, ҡар өҫтөндә ҡаҙан ҡайнатыр егәрле хужабикә лә ул үҙе!\n«Хәҙер төрлө сығанаҡтар күп, ә элек гәзит-журналда сыҡҡан һәр рецепт ҙур хазинаға торошло, уны ҡәҙерләп кенә ҡырҡып, махсус дәфтәргә йәбештерә бара, бер-беребеҙҙән яҙып ала инек, – тип һөйләй актриса. – Ашханала ятыраҡ турама күрһәм, алам да нимәләрҙән торғанын ҡарайым. Өйгә ҡайтып, иҫкә төшөрөргә лә эшләп һыйланырға ҡала». Күҙәтеүсәнлек, тәүәккәллек, хатта юҡлыҡ та күп нәмәгә өйрәтә шулай! Бөгөн иһә Алһыу Бәхтиева егәрле хужабикә булып танылған. Ҡамыры уңмағанда ла әсәһе бер ҡасан да ҡырын һүҙ әйтмәй, «борсолма, ана, малдарға һал да яңынан эшлә, өйрән», тиер була. Эш белгән кеше бер ҡайҙа ла юғалып ҡалмай, тигәнде һеңдереп үҫтерәләр. Икмәк уңһын өсөн мейескә күпме утын яғырға, самауыр ҡайнатырға, ҡош-ҡорт йә мал салғанда уның эсәк-ҡарынын эшкәртергә – ғөмүмән, ауыл тормошоноң бөтә нескәлектәрен белеп үҫә улар. «Беҙ бит һис ниндәй уңайлығы булмаған, газһыҙ-һыуһыҙ ауыл өйөндә үҫкәнбеҙ. Утынын индер, һыуын ташы, малын ҡара... күмәк балалы хужалыҡта һәр кемдең үҙенә бүленгән бурыстары бар. Атайым менән әсәйемә рәхмәтлемен – нимәгә тотонһаҡ та, хуплап торҙолар, етешһеҙлектәребеҙ өсөн әрләп, ҡанаттарыбыҙҙы ҡайырманылар. Нимәлер килеп сыҡмаһа, баш эйеп ҡайғырып ултырмаҫҡа өйрәттеләр», – тип хәтерләй йырсы.\nБөгөн Алһыу Бәхтиева уҡыусыларыбыҙға татлы бәлеш бешерергә өйрәтә.\nШафталынан (персик) бәлеш\nҠамыр өсөн 250 грамм аҡ май, 1 йомортҡа, ярты стакан шәкәр, ярты балғалаҡ тоҙ, ярты балғалаҡ аш содаһы, 1-2 ҡалаҡ һыу, он; эслеккә ярты килограмм шафталы емеше, 500 грамм ҡаймаҡ, 1 йомортҡа, 6 ҡалаҡ шәкәр, 2 ҡалаҡ он, 1-2 ҡалаҡ крахмал йәки кеҫәл кәрәк.\nБүлмәлә тороп йомшарған аҡ майға шәкәр, тоҙ, аш содаһы һалабыҙ, йомортҡа һытабыҙ, һыу өҫтәйбеҙ. Кәрәк тиклем он алып, ҡамыр баҫабыҙ ҙа һалҡын урынға ҡуйып торабыҙ. Шунан алып ярты сантиметр ҡалынлығында йәйәбеҙ ҙә табаға һалабыҙ. Шыйыҡ эслек ағып сыҡмаһын өсөн, ситтәре күтәрелеберәк торһон.\nШафталыны йыуып ҡырҡабыҙ. Табалағы ҡамырға крахмалды һибәбеҙ, шунан тигеҙ ҡалынлыҡта емеште һалып сығабыҙ. Ҡаймаҡҡа шәкәр, он, йомортҡа һалып, яҡшылап болғатабыҙ һәм шафталы өҫтөнә ҡоябыҙ.\n160 – 180 градус эҫелектәге мейестә 15 – 20 минут бешерәбеҙ. Мейестән алғас, һыуынғансы тотоп торабыҙ.\nОшо уҡ ҡамырҙан печенье бешерһәң, балаларға телеңде йоторлоҡ ризыҡ була. Бының өсөн ҡамырҙы шулай уҡ 0,5 – 1 сантиметр ҡалынлығында йәйеп, печенье формаһы йә ябай стакан менән түңәрәктәр ҡырҡабыҙ ҙа 160 – 180 градус эҫелектәге мейестә 15 – 20 минут бешереп алабыҙ. Өҫтөнә шәкәр һибергә мөмкин.\nБиҙәүҙең тағы бер ысулы шулай: шоколадты быуҙа иретәбеҙ, печеньеларҙы шунда манып алып киптерәбеҙ. Түңәрәктәрҙе яртылаш манһаң, «бер бите – ай, икенсеһе – ҡояш» печенье килеп сыға. Йә шыйыҡ шоколадты ҡалаҡ менән алып, печеньеға төрлө һүрәттәр төшөрөргә, нимәлер яҙырға ла була. Балаларға шулай бигерәк оҡшай.\n«Бындай ҡамыр менән әллә нисәмә төрлө бәлеш бешереп була, – ти Алһыу Бәхтиева. – Эслеккә ҡарағат та, еләктең бар төрөн дә, алманы ла, сейә йә ҡара емеште лә һалырға була. Тағы ла ҡайнатма, повидло ҡулланырға ла мөмкин. Ә инде өйҙә бер ниндәй ҙә емеш-еләк юҡ икән, эремсекте тотонам – телеңдә иреп кенә торған сметанник килеп сыға. Саҡ ҡына артып ҡалһа, ҡамырҙы туңдырғысҡа һалып ҡуям. Икенсе ваҡыт уны алып, ҡырғыстан үткәрәм дә бәлеш өҫтөнә һибәм. Ул кетерләп кенә тора, алһыу ғына булып бешә, күрер күҙгә лә иҫ киткес матур була».\nАш-һыуға бәйле ҡыҙыҡлы хәл\nТалантлы актрисаның һәр саҡ көр күңелле, шаян, йор һүҙле булыуын эргәһендәгеләр белеп бөткән. Төрлө ҡыҙыҡлы хәлдәргә лә тарып ҡуйғаны бар икән. «Сибай театрында эшләгәндә төшкө ашҡа өйгә ҡайтабыҙ. Ағайым колхозда эшләй, хужалыҡҡа кәрәк-яраҡ йүнләү, нимәлер алып ҡайтыу өсөн йыш килә. Шунда беҙгә туҡталмай үтмәй. Мин, әлбиттә, уны һәр саҡ бары менән һыйлап, туйҙырып ебәрәм. Бер саҡ көтмәгәндә генә ике ауылдашым менән килеп инделәр. Мин ғаиләмде ашатып, эшкә китергә йыйынғанмын. Алда шундай бурыс килеп тыуҙы: асығып ингән өс ирҙе йәһәт кенә туйҙырып, эшкә һуңламай барып етергә. Төшкө аштан совет заманында булған эре туҡмас бик аҙ ғына ҡалғайны. Шаҡмаҡлы әҙер һурпаларҙың сыҡҡан ғына мәле ине, ҡыҙыҡ күреп алған бер нисә шаҡмаҡ ята. Шуны һалып һурпа иттем, теге туҡмасты өҫтәнем, тағы ла нимәләрҙер ҡуштым... Йәшел үләндәр менән тәҡдим иткән аштан барыһы ла ҡәнәғәт ҡалды. «Бик тәмле булды, нисек атала ул?» – тип һорайҙар. «Был француз ашы, «мэтығғын» тип атала», – тинем. Ағайым ҡайтып һөйләһә, еңгәм шунда уҡ аңғарып алған: «Мә, тығын» тип әйткән бит һеҙгә Алһыу», – тигәненә аҙаҡ тәгәрәп ятып көлгәндәр. Тик ағайым был хәл тураһында онотмаған, күрәһең. Бер нисә йылдан күмәкләп бесән эшләп йөрөйбөҙ. Ағайым икмәк өҫтөнә яланда табылған ашарға яраҡлы үләндәрҙе, еләктәрҙе күп итеп йыйып һалған да миңә һуҙа: «Теге саҡта француз ашы ашатҡайның беҙгә, эй, тәмле булды. Бына һиңә яуап итеп «тыҡшырын» тигән бутерброд әҙерләнем әле». Теге хәлде иҫкә төшөрөп, тағы ла күмәкләп көлөшөп алдыҡ», – тип һөйләй актриса.\nМаһир йырсынан өлгө алып, көҙгө ямғырлы көндәрҙә лә төшөнкөлөккә бирелмәй, сәләмәтлегебеҙҙе хәстәрләп, йылы һүҙ менән яҡындарыбыҙҙың күңелен күтәреп, ғаиләбеҙҙе тәмле-татлы ризыҡтар менән ҡыуандырайыҡ!\nТеги: Алһыу Бәхтиева Ҡулыңдан һөйөн


Күптән түгел генә һәүәҫкәр тарихсы Йәдкәр Бәшировтың "Бөйөк Башҡортостан" китабын уҡып (ул китаптың башҡортса тәржемәһе "Киске Өфө"нөң ошо 7-се битендәге бағанала былтырҙан бирле баҫыла килә), ундағы мәғлүмәттәр менән аңыбыҙҙы яҡтыртып алғайныҡ инде. Авторҙың ошо көндәрҙә генә донъя күргән икенсе китабы - "Башҡорт хан" тип аталған баҫмаһы беҙҙе халҡыбыҙ тарихына бөтөнләй икенсе күҙлектән ҡарарға мәжбүр итте. Урыҫ тарихсылары, йылъяҙмасылары хеҙмәттәренән ситкә китеп, Геродот, Ҡол Ғәле, Бахши Иман, Боннар Андре, Гельмольт, Европеус, Тизенгаузен, Шәриф Иҙриси, Әл-Иҙриси кеүек, халыҡтарҙы донъяуи кимәлдән сығып өйрәнгән тарихсы, илсе, сәйәхәтселәр яҙмаларынан табылған ҡиммәтле мәғлүмәттәр менән һуғарылған был китап. Әлбиттә, тамырҙарында башҡорт ҡаны аҡҡан һәр уҡыусы был зиннәт менән үҙаллы танышыр, тип уйлайбыҙ. Ә уға тиклем, уҡыусыларҙа ҡыҙыҡһыныу һәм үҙ милләте хаҡында күберәкте белергә теләү ниәтен уятыу маҡсатында, Йәдкәр БӘшировтың үҙе менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.\nЙәдкәр Әхәт улы, башҡорт тарихында Башҡорт хан исемле шәхес булыуы билдәле булһа ла, ул ниндәйҙер мифик герой һымаҡ күҙаллана ине. Хатта был исемде нуғай, ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ кеүек милләттәр үҙенеке итеп тә күрһәткән баҫмалар бар. Исеме үк "башҡорт" тип ҡысҡырып торған шәхесте беҙ һаманға тиклем ҡыйыу рәүештә үҙебеҙҙеке итеп күрһәтә алманыҡ. Әлеге һеҙҙең китапты ҡулға алыу уҡ ғорурлыҡ тойғоһо уята. Кем булған ул асылда Башҡорт хан? Ни өсөн уның исеме шул сама йылдарҙан алып тарихта һаҡланып ҡалған?\n- Башҡорт халҡының бик боронғо ата-бабалары араһында билдәле башлыҡтар аҙ булмай. Мәҫәлән, Ҡуман, Ишем, Шаруҡан, Туғырхан, Бонаҡ, Үтәк, Ҡобаҡ һәм башҡа хандар, бейҙәрҙең исемдәре билдәле. Әммә улар араһында Башҡорт хан иң абруйлыһы һәм данлыҡлыһы һанала. Был билдәлелекте ул халҡына үҫеш килтереүе, алыҫ киләсәккә ҡарап эш итә белеүе һәм тыныслыҡ һаҡлай алыуы менән яулай.\nТарихи мәғлүмәттәрҙән Башҡорт - ҡурҡыу белмәҫ яугир, оҫта һыбайлы, йәшлегендә Салауат Юлаевыбыҙ кеүек үк ҡоралһыҙ айыу үлтергән тигән дан алған ир-егет була. Кәүҙәһе һәм сәләмәтлеге көслө ҡәбиләнән икәнлеген күрһәтеп тора, тиелә. Шулай уҡ төҫө лә бик күркәм булалыр, гүзәл зат тарафынан мул иғтибар бүленеүе хаҡында ла һөйләнә. Алға китеп әйткәндә, кенәз Владимирҙың ҡатыны ла рус ҡәлғәһенән ҡасып китеп, Башҡорт ханды йәмәғәте итеп һайлай.\nБашҡорттоң олатаһы заманында Ишем ханлығы менән идара итә. Атаһы һәм олатаһынан хәрби идаралыҡҡа, дәүләт мөнәсәбәттәрен төҙөүгә һәм килешеү алымдарына өйрәнеп үҫә. Уны хатта ниндәйҙер махсус программа менән эш итә, тип тә билдәләйҙәр. Ул туҡтауһыҙ дәүләт ерҙәрен киңәйтә, яңынан-яңы халыҡтарҙы ерҙәре менән үҙ ҡанаты аҫтына ала, уларға яҡшы көнкүреш бирерҙәй тәҡдимдар яһай, дәүләтендә кешелекле ҡанундар тыуҙыра.\nБашҡорт хан тарихҡа дөйөм мәҙәниәте һәм тел оҡшашлығы булған халыҡтарҙы берләштереүҙең нигеҙен һалыусы шәхес булараҡ ингән. Ул дөйөм төрки телле халыҡтарҙы берләштереп, Евразияла яңы бер донъя барлыҡҡа килтереүгә өлгәшә. Үҙҙәренең үҙенсәлекле диалекттары һәм һөйләштәре менән килгән ҡәбиләләр быуаттар буйына башҡорт телен байыта һәм уның төп үҙенсәлеген һаҡлауға үҙ өлөшөн индерә. Башҡорт хан Урҙаһына ингән халыҡтарҙың барыһы ла "башҡорт" тип аталған, йәғни Башҡорттоң кешеһе. Шул заманда Башҡорт хан тарафынан тәртип һәм ҡанун итеп һалынған башҡа халыҡтарға булған килешеүле мөнәсәбәт башҡорт халҡында әле булһа ла йәшәй. Бөгөн ҡасандыр билдәле булған болғар, хазар халыҡтары юҡҡа сыҡҡан. Ә килешеү нигеҙендә йәшәп була икәнлекте аңлаған башҡорттар киләһе быуаттарҙа монголдар, урыҫтар менән килешеү төҙөүгә өлгәшә алған һәм шул арҡала киләсәген тәьмин иткән.\nБашҡорт хандың килешеү, өгөтләү, бик ҡатмарлы сәйәси мәсьәләләрҙе лә тыныс юлдар менән сисә алыу оҫталығын урыҫ халҡы ла юғары баһалай. Уның идара итеү, союздаштар табыу, сетерекле хәлдәрҙе яйлауҙағы һәләтен улар ҙа аҙ ҡулланмай. Мәҫәлән, Киев престолына Бөйөк Киев кенәздәрен тәҡдим иткәндә лә уның ҡатнашлығы булған.\nБашҡорттарҙың ата-бабалары үҙҙәренең тарихи ерлектәрен онотмаған. Ишем бассейны, Көньяҡ Урал, Омск, Урал тауҙарының төньяҡ-көнбайыш территориялары һәм Урта Волга буйы ер-һыуҙары уларҙың аҫаба ерҙәре булған. Башҡорт ырыуҙары Ҡырым ярымутрауына тиклем таралып ултырған, Дон далаларында ҡалалар төҙөгән, монгол-татарҙар килеп ҡыҫырыҡлағанға тиклем сит илдәр менән иркен сауҙа иткән.\nБашҡорт хан ерҙәрен киңәйтә барған һайын төрлө ерҙәрҙә һәм халыҡтар араһында ҡат-ҡат хан итеп иғлан ителгән. "Тамта" тип аталған дәүләт менән 569 йылда Тамта исемле батша идара итә. Ошо ерҙәр Башҡорт хан ҡулы аҫтына ингәс, хан үҙенең ейәндәре Ғабдулла һәм Мир-Ғазыйҙар хакимлыҡ иткәндә ошонда йәшәй. Тамта халҡы Башҡорт хан етәкселегендә күп тапҡырҙар баҫҡынсыларға ҡаршы һуғыша ла.\nТамта дәүләтенә Тәмте йылғаһының таулы яғы һәм Ҡама аръяғы ерҙәре инә. 1184 йылғы походты тәфсирләгән йылъяҙмала беренсе тапҡыр был ер атамаһы телгә алына. Тәмте гидронимын урындағы халыҡ Тәмте һыу атамаһы менән йөрөтә. Ошонда уҡ Тәмте ауылы ла бар. 1950 йылда Татарстанда Тәмте районы теркәлгән. Башҡорт хан яҡты донъянан киткәс, яҡынса 1193 йылдарҙа уның ейәне Ғабдулла, олатаһының Тәмте иле алдындағы бөйөк эштәрен мәңгеләштереү ниәтендә Тәмте илен "Башҡорт иле" итеп үҙгәртә. Артабан был ил "Башгирд" тигән исем аҫтында күп кенә тарихсыларҙың, географтарҙың, сәйәхәтселәрҙең хеҙмәтендә теркәлә.\nБашҡорт ханға Көнбайыш Себер халҡы ла оло хөрмәт менән ҡарай. Ишем йылғаһы бассейнындағы Ҡыҙыл Яр, Омск, Көньяҡ Урал халҡы, Урта Волга, Биләр, Ҡырым, Киев, Чернигов һ.б. ҡалалар кеселекле рәүештә уның алдында баш һала. Хан тарафынан төрлө ҡәбиләләрҙең "Бөйөк Башҡортостан" державаһына әүерелеүе урта быуаттар аренаһында бер ҡөҙрәтле күренеш була. Икенсе мең йыллыҡ башында Көнсығыш Европа территорияһында күп ырыуҙарҙан йыйналған был халыҡ башҡорт халҡының дәүләтселек нигеҙен нығытып ҡуя. Был халыҡҡа һәм тотош илгә оло үҫеш алып килгән ваҡиғаны мин киләсәктә АҠШ-тың беренсе президенты Джордж Вашингтон башҡарған эштәр менән сағыштырыр инем. Был аҡыллы кеше етәкселегендә АҠШ-тың Конституцияһы булдырыла һәм ил һаман да шул нигеҙҙә йәшәп килә. Вашингтон илендә ҡоллоҡто юҡ итә, тарихта үҫеш булдырыусы сәйәсмән, иҡтисадсы һәм бөйөк дәүләт ире булараҡ эҙ ҡалдыра. Илдең баш ҡалаһы һәм иң бай штат уның исеме менән атала. Ә бит уйлап ҡарағанда, бынан биш йөҙ йылдар әүәл Башҡорт хан да ошо уҡ программа менән эш алып бара. Халыҡтар араһында туҡтауһыҙ хәрәкәт итеү, уларҙы борсоған һорауҙарҙы белеү, уларҙың киләсәген ҡайғыртыу һәм кешелек йәмғиәтен донъяуи кимәл фонында күрә белеүенән Башҡорт хан беҙгә дәүләт, милләт тигән байлыҡ ҡалдыра. Быларҙан сығып, беҙ "башҡорт" атамаһының өс мәғәнәлә ҡулланылыуын аңлайбыҙ. Былар: ил, халыҡ һәм ҡалалар. Һәм ошондай ҡөҙрәтле етәксе мотлаҡ "Бөйөк Башҡорт хан" тигән исемде күтәрергә тейеш тә.\nБашҡорт халҡының урта быуаттар тарихын анализлау барышында тарихсыларҙың Башҡорт ханды тейешенсә баһаламауҙарын аңланым. Улар уны башҡорттар араһында ғына түгел, ә башҡа халыҡтар, илдәр араһында ла билдәле булған хәрби етәксе, дәүләт эшмәкәре, дәүләт етәксеһе, дипломат итеп түгел, ә күсмә халыҡтар ханы итеп кенә күрһәтә. Рәсәй йылъяҙмаларының "нигеҙ һалыусы аталары" булған Н.А. Карамзин, Нестор һәм башҡа рус ғалимдары был енәйәтте аңлы рәүештә башҡара, тип уйлайым һәм артабанғы тарихсылар үҙ хеҙмәттәрендә ошоларҙы нигеҙ итеп ала ла. Бөгөнгө тарих Башҡорт хан шәхесен ентекле өйрәнеүҙе һәм дөрөҫлөктө өҫкә сығарыуҙы талап итә.\nЯҙылған: 05.12.17 | Ҡаралған: 481


5 Февраль 2018, 16:31\nОктябрьск ауыл клубының мәҙәни сараларҙы ойоштороусыһы Земфира Иштуғанованың хаты сапфир туйҙарын билдәләүсе пар тураһында.\nХәлиҙә һәм Нияз Сибәғәтуллиндар алыҫ 1972 йылда Яңы йыл көнөндә өйләнешә. Ул ваҡыттан инде 45 йыл ғүмер үтеп тә киткән. Шул ваҡыт эсендә ир менән ҡатын бер-береһен ҡәҙерләргә, бәхет-шатлыҡтарҙы, ҡайғы-хәсрәттәрҙе бергә кисерергә өйрәнә.\nНияз Мулланур улы мәктәпте тамамлағандан һуң 1971 йылда Яраҫтау училищеһына уҡырға инә. Тракторсы-комбайнсы һөнәренә эйә була, Мәсетле тәжрибә-производство хужалығына эшкә урынлаша. Йәш белгес техника менән оҫта идара итә, эшен еренә еткереп, намыҫ менән башҡара. Районда механизаторҙар араһында үткәрелгән ярыштарҙа ҡатнашып беренсе урындар яулай. Аҙаҡтан Мәсәғүт МТС-ында эшләй. Бында ла ул алдынғылар рәтендә була.\nХәлиҙә Шакирйән ҡыҙы мәктәпте тамамлау менән балалар баҡсаһында тәрбиәсе ярҙамсыһы булып эш башлай. Клуб мөдире була, ә 1973 йылда уға китапханасы вазифаһын тәҡдим итәләр һәм шул урында ул 41 йыл эшләй. Үҙ бурысына яуаплы ҡарай, мәҙәни сараларҙың уртаһында ҡайнай, шуға ла ауылдаштары уны хөрмәт итә һәм ярата.\nХәлиҙә һәм Нияз Сибәғәтуллиндар дүрт бала тәрбиәләп үҫтерәләр, бөгөн ейән-ейәнсәр-ҙәренең уңыштарына һөйөнөп йәшәйҙәр. Бер бөтөн булып матур ғүмер иткән был татыу пар ауылыбыҙға йәм өҫтәй, уның ҡотон арттыра.\nӘләгәҙ ауыл биләмәһенең йәштәр эштәре буйынса белгесе Наталья Ярмушева үҙенең хатында ғаилә тормошо юбилейын билдәләүсе ике пар – Әйүповтар һәм Хәтмуллиндар тураһында һөйләне.\nСания һәм Миҙхәт Әйүповтар – Айып ауылынан сыҡҡан кешеләр. 1958 йылдың өсөнсө ғинуарында улар яҙмыштарын бәйләгән. “Мәсәғүт” совхозында хеҙмәт юлдарын бергә башлағандар. Миҙхәт Ләбип улы слесарь, механик, эшселәр комитеты рәйесе һәм ауыл Советы рәйесе булып эшләгән. Уның етәкселегендә Әләгәҙ ауыл Советы халыҡтың тормош кимәлен яҡшыртыуға ирешкән. Был биләмәлә урын- лашҡан “Мәсәғүт” совхозы РСФСР министрҙар Советының күсмә Ҡыҙыл байрағы менән наградланған. Ул республиканың иң яҡшы ауыл хужалығы предприятиеларының береһе булып китеүендә Миҙхәт Әйүповтың да өлөшө бар.\nҠатыны Сания Мөнир ҡыҙы 1963 йылдан 1992-гә тиклем Әләгәҙ дауаханаһында кастелянша була. Ғүмерен ул балалар тәрбиәләүгә һәм өйҙә йәм булдырыуға арнай.\nӘйүповтар бына 60 йыл инде ҡулға-ҡул тотоношоп, татыу ғүмер кисерә. Бик яҡшы ике ул үҫтергәндәр. Олоһо Ринат – “Курганнефтепродукты” берекмәһенең баш инженеры, Ришат Сорғот ҡалаһындағы автопредприятиела әйҙәүсе инженер булып эшләй. Улар – ике ейән һәм өс бүләгә өләсәй һәм олатай.\nЙәштәренең байтаҡ булыуына ҡарамаҫтан, ир менән ҡатын әүҙемдәр, һәр төрлө сараларҙа ҡатнашалар, йома һайын мәсеткә йөрөйҙәр.\nФәрбиҙә һәм Мәүләүи Хәтмуллиндар ҙа шундай уҡ әүҙемлек һәм тормошто яратыуҙары менән айырылып тора. 50 йылдан ашыу элек Шишмә районынан йәш кенә Фәрбиҙәне бүленеш буйынса эшкә “Мәсәғүт” совхозына ебәрәләр. Ошонда ул үҙенең буласаҡ ирен Мәүләүиҙе осрата. 1967 йылда улар никахтарын теркәй.\nМәүләүи Ғәли улы хеҙмәт эшмәкәрлеген “Мәсәғүт” совхозының төҙөлөш бүлегенең пилорамаһында башлай. Хужалыҡ тракторсыға уҡытырға Яраҫтауға ебәрә. Тракторсы булып ул пенсияға сыҡҡансы эшләй. Дөйөм стажы – 43 йыл. Тырыш хеҙмәте өсөн ул “Коммунистик хеҙмәт ударнигы” тигән исемгә лайыҡ була, “Мәсәғүт” совхозы дирекцияһы, парткомы, профкомы һәм комсомол комитеттарының маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән.\nФәрбиҙә Сәғит ҡыҙы мәктәптә, икмәкханала эшләгән. Шулай ҙа ул балалар тәрбиәләүҙе һәм иренә ышаныслы терәк булыуҙы төп эше тип иҫәпләй.\nХәтмуллиндар балаларын лайыҡлы кешеләр итеп хеҙмәттә тәрбиәләгән. Марсель – нефть институтын тамамлаған, “Евразия” быраулау компанияһы йәмғиәтенең Көнбайыш-Себер филиалы етәксеһе. Тыуған ауылын үҫтереү өсөн бер нисә тапҡыр бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткән. Марс вахта ысулы менән эшләй. Мәүләүи Ғәли улы менән Фәрбиҙә Сәғит ҡыҙы – өс ейәнгә олатай-өләсәй. Оло йәштәге ир менән ҡатын баҡсасылыҡ менән шөғөлләнә.\nҒүмер буйы бер кеше менән йәшәү – ул, тимәк, берең өсөн берең тормош иптәше генә түгел, ә дуҫың да, кәңәшсең дә, остазың да булыу. Әйүповтар һәм Хәтмуллиндар быны күптән аңлаған, һәм ғаилә ҡотоноң ҡәҙерен, ғаилә усағы дөрләһен өсөн күпме тырышлыҡ һалырға кәрәклеген белә.


Волгодонск үткәүеле — Башҡорт Википедияһы\nВолгодонск үткәүеле (Царицын) — боронғо сауҙа һәм хәрби (яҡынса 70 километрға тиң) юлды Волга һәм Дон араһындағы иң яҡын торған ер — хәҙерге Волгоград өлкәһендә юлды ҡыҫҡартыу урыны. Уның буйлап йөк караптарынан ҡул көсө йәки аттар егеүле транспорт ярҙамында йөктәр ташығандар, сөнки ул ваҡытта йылғалар бер-береһе менән канал ярҙамында тоташтырылмаған булған. Был юл б. э I мең йыллығынан алып 1952 йылға тиклем эшләгән (йылғалар араһындағы транспорт бәйләнеше Волга-Дон каналы төҙөлгәнгә тиклем).\nXVI быуатҡа тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n900 йылда үткәүел Волга сауҙа юлдары һәм Волгала караптар йөрөү барлыҡҡа килгәс бик әүҙем ҡулланыла башлаған. Уның төп файҙаланыусылары Русь Волга крайы, Волга Болғары, Урта Волга буйы, Хазария булған, сауҙа агенттары ролен варягтар һәм ғәрәп сауҙагәрҙәре башҡарған. Үткәүел аша Византия менән бәйләнеш булдырылған, улар өсөн Волга һәм Дон йылғалары араһы мөһим роль үтәгән, шуға күрә император Феофил хазарҙарға Саркел ҡәлғәһен төҙөргә инженер хеҙмәте менән ярҙам иткән (842—829 йылдар).\nБеренсе мең йыллыҡ аҙағында сауҙа итеү бәшнәктәр (950 йыл), половецтар (1100 йылдар), поход баҫып Батый баҫып алыу походтары (1236—1243 йылдарҙа) арҡаһында боҙолған. Барлыҡ Волга буйы Джучи улусы — Алтын Урҙа ҡулында булғанлыҡтан, был юл монгол-татар баҫып алыуҙарынан һуң ғына яңынан тергеҙелгән. Үткәүелдә төньяҡтан көньяҡҡа килгән өс сауҙа юлдары: Дон, Волга, Ахтуба менән киҫешкән, һәм көнбайыштан көнсығышҡа табан юл Бөйөк Ебәк юлы менән тоташҡан. Был фактор 1260 йылда Алтын Урҙа баш ҡалаһы Волга ярындағы Һарай-Бәркәне, Мечет ҡаласығын һәм Бельджаменды төҙөгәндә күҙ алдында тотолған. Уларҙан төньяҡтараҡ торған урыҫ кенәзлектәре янында нуғай шляхы (юлы) булған. Волгодонск сауҙаһы 1350-сы йылдарҙа бөлгөнлөккә төшә башлаған. Уны урыҫ йылъяҙмасыһы «Бөйөк замятный» тип атап яҙған. Туҡтамыш, Тамерлан, Мамайҙарҙың үҙ-ара һуғыштары арҡаһында Һарай-Берк һәм уның янындағы тораҡ пункттар һәләк булған, Волга йылғаһы буйындағы һәм үткәүелдәге сауҙа итеү туҡталған. 1440-сы йылдарҙа Волга менән Дон араһы Алтын Урҙаның ярсығы булған Оло Урҙаға эләгә, ә 1540-сы йылдарҙа көслө Нуғай урҙаһы ҡулы аҫтында тора. Әммә был күсмә ханлыҡ көслө ике күрше дәүләттәре — Урыҫ дәүләте һәм Ҡырым ханлығы — менән баҫып алыныу объектына әйләнә. Улар беренсе сиратта үткәүелде, порттарҙы контролдә тоторға тырыша, шунлыҡтан даланың яңы территорияларын баҫып алыуҙы интеграцияның икенсе этабына ҡалдыралар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Волгодонск_үткәүеле&oldid=681653 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:53 26 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Хәбәрҙәр: Диярбаҡыр ҡыуана: төрөк курдтары һайлауҙағы еңеүҙе байрам итә.\nДиярбаҡыр ҡыуана: төрөк курдтары һайлауҙағы еңеүҙе байрам итә.\nТөркиәнең көнсығышындағы Диярбаҡырҙа беренсе тапҡыр парламентҡа үткән курдтар яҡлы Халыҡтар демократияһы фирҡәһе байрам итә.\nДиярбаҡыр- ҡасандыр башлыса әрмәндәр йәшәгән боронғо ҡала- 1915 йылда әрмәндәрҙе күпләп ҡырғандан һуң, төрөк Курдстанының рәсми булмаған баш ҡалаһына әйләнгән. Хәҙер ул Төркиәлә, Сүриәлә курдтар иң күп йәшәгән төйәк.\n“Беҙгә ҡаршы ойошторолған һөжүмдәр, илдәге бөтә ресурстарҙы үҙ ҡулында тотҡан идара итеүсе фирҡәнең беҙгә ҡаршы кампанияһына ҡарамаҫтан, беҙ иҫ киткес еңеү яуланыҡ, беҙҙең менән бергә тыныслыҡ, ғәҙеллек, азатлыҡ яҡлы булған, бер ниндәй өҫтөнлөктәргә лә эйә булмаған төрөк эшселәре лә еңеү яуланы,”-тине Халыҡтар демократияһы фирҡәһе башлығы Сәләхетдин Тимерташ.\nҺайлау алдының һуңғы көндәрендә Диярбаҡырҙа фирҡәнең митингыһында ике шартлау булған- 4 кеше һәләк булған, йөҙҙәрсәһе тән йәрәхәттәре алған.\nБөгөн иһә ҡалала байрам. Бында тирә-яҡ ауылдарҙан курдтар һәм Сүриәнән, Ирак Курдстанынан делегациялар килгән. Һәр ерҙә Халыҡтар демократияһы фирҡәһе флагтары елберләй, музыка ишетелә, ә төн еткәс, байрам фейервергы уттары күккә атылды.\nХәҙер Төркиә курдтарының парламентта үҙ фракцияһы барлыҡҡа киләсәк һәм ул башҡа фирҡәләр менән берләшмә төҙөй аласаҡ.


Республикала тәүгеләрҙән булып яҙғы баҫыу эштәренә Әбйәлил районы төштө\nТөбәктә ҡышҡыһын ҡарҙың әҙ булыуы, көндәрҙең йылы тороуы сәбәпле бөгөндән район эшсәндәре күп йыллыҡ үләндәрҙе тырматыу эштәренә тотонған. Урындағы етәкселек әйтеүенсә, техника тулыһынса әҙер, тракторҙарҙың 70 проценты техник күҙәтеү үткән.\nРайонда 76 мең гектар һөрөнтө ер, шуларҙың 62 мең гектарына бөртөклө культураларҙы сәсеү ҡаралған. Бөгөн баҫыуҙа «Колос» ауыл хужалығы предприятиеһы, Урал Аръяғының МТС-ның Әбйәлил филиалы, фермер Рәмил Юлдыбаев күп йыллыҡ үләндәрҙе тырматыу менән мәшғүл. Улар рәтенә иртәгәнән башҡа хужалыҡтарҙың да ҡушылыуы көтөлә.


Даниил Крамер, һәр ваҡыттағыса, был юлы ла һүҙ артынан к еҫәгә инеп торманы, сәхнәлә үҙен ябай һәм ирекле тотто, әсе телләнергә лә күп һораманы һәм концерт аҙағында, ғәҙәттәгесә , алҡыштарға күмелде. Үҙенә "ғәҙәти булмаған" бер генә ирекл ек рөхсәт итте ул - "бисҡа" уйнаны, был тамашасыларҙы аптыр атты ла, шатландырҙы ла, әлбиттә. Сөнки Крамер бер ваҡытта л а концерт сиктәренән сыҡмай тиергә була.\nКрамер концерттарға бер үҙе һирәк килә. Был юлы ла ул Өф ө тамашасыларының өмөтөн аҡланы - яңы йондоҙ булып балҡыған джаз йырсыһы Анна Бутурлинаны алып килде. Крамер билдәләп үт еүенсә, ҡыҙға бары 27 йәш кенә булыуына ҡарамаҫтан, ул Рәсәй һәм сит илдәрҙә гастролдәрҙә булып та, "Дракула" мюзиклында төп ролде башҡарып та, илдең иң билдәле музыканттары менән эшләп тә өлгөргән.\n- Мин Аняға биш - алты йыл элек иғтибар иткәйнем инде. Ул минең өмөттәремде аҡланы, - тип белдерҙе маэстро. - Мин уны Рәсәйҙ иң оҫта йырсыларҙың береһе тип әйтер инем. Хоҙай Аня ға матур төҫ - буй ҙа, еңел һәм яҡты тауыш йәлләмәгән, әммә был ҡыҙҙа мине иң аптыратҡаны - уның эш һәләте һәм эшләргә т еләге.\nҮҙенең тағы бер компаньоны менән таныштырып Даниил Крам ер:\n- Беҙҙең быуын өсөн ул ярым алла, ә ул уйнаған "Аллегро" төркөмө джаз тарихында иң билдәле ансамбль, - тип таныны.\nХәйер, Виктор Двоскин менән ентекләп таныштырыу ҙа кәрәкм әй ине: ул ысынлап та мөғжизәләр оҫтаһы булып сыҡты. Әгәр бы ға тиклем контрабасты ритм оҙатыуы өсөн генә кәрәкле музыка ҡоралы тип һанаһаҡ, - Двоскин был фекерҙе бик еңел генә үҙгә ртә алғанын раҫланы. Ул шундай оҫта итеп контрабаста соло уй най, был инструмент тураһында уй - фекерҙәрҙең бөтөнләй икен се юҫыҡҡа әйләнеүен һиҙмәй ҙә ҡалаһың. Днепропетровск ҡалаһы нда тыуған был музыкант бөгөн Нью - Йоркта йәшәй, бик күп у йнай, гастролдәрҙән ҡайтып инмәй һәм планетала контрабаста у йнаусыларҙың иң оҫталарынан һанала.\nБындай билдәле ике мэтрҙың бер сәхнәлә тап килеүҙәре һирә к күренеш, әлбиттә. Шуғалыр ҙа билеттар бер сәғәт эсендә һат ылып бөттө, ә филармонияның ҙур залына иһә терһәктәр менән ш әпитеп эшләгәндән һуң ғына инеп була ине.\nАнна Бутурлинаны Өфө тамашасыһы белеп етмәй, сөнки "джазд ың иң йәш һәм талантлы йырсыһы" әлегә тиклем беҙҙең ҡалаға к илгәне юҡ ине.\n- Был иҫ киткес талантлы ҡыҙ, ышанығыҙ миңә, - тип өгөтлә не Крамер халыҡты ул сәхнәгә сығыр алдынан. Һәм зал уға шунд а уҡ ышанды. Йырсының тауышын тәү башлап ишетеү менән Өфө пу бликаһы йәш йондоҙҙо күмәк ҡул сабыуҙар менән ҡаршыланы һәм бик теләп ҡабул итте.\nКонцерттан һуң гардеробта кейем артынан сиратта торғанда тамашасылар тәьҫораттары менән уртаҡлашыуын дауам итте. Улар башлыса бер төрлө ине: музыканттарҙың оҫталығынан тыш халыҡ ты уларҙың ябайлығы, үҙ - ара һәм тамашасылар менән аралаша белеүе әсир иткән.\nӘйткәндәй, концерт аҙағында музыканттар Өфө тамашасыһы ме нән оҙаҡҡа айырылышмағанын белдерҙе: дүртенсе һәм бишенсе ма ртта Даниил Крамер һәм Вячеслав Горский триоһы Өфөнөң джаз ф естивалендә ҡатнашасаҡ.


Нефть үткәреүселәр мәғариф учреждениеларына ярҙам күрһәтә\n21 Декабрь 2020, 18:09\nУҡыу һәм йәшәү өсөн уңайлылыҡ – һәр мәктәп-интернат өсөн мөһим мәсьәлә. Был мәсьәләне хәл итеүгә Йылайыр мөмкинлектәре сикләнгән балалар мәктәп-интернатында яуаплы ҡарайҙар.\nКүптән түгел бында бинаның күпселек өлөшөнә – уҡыу кластарына, йоҡо бүлмәләренә, спорт залына, коридорҙарға ремонт тамамланды.\nЭнергия һаҡлаусы диодлы яңы яҡтыртҡыстар һәм парлы йылытыу радиаторҙары ҡуйылғас, линолеум йәйелгәс, вентиляция системаһына ремонт эшләнгәс, интернатта уңайлы ла, хәүефһеҙ ҙә булып ҡалды. Ошо ремонт “Транснефть – Урал” акционерҙар йәмғиәте ярҙамы менән эшләнде.\nНефть үткәреүселәр шулай уҡ Бишбүләк районы Сухоречка ауылы мәктәбенә лә ярҙам күрһәтте: хәҙер мәктәп уҡыусыларын һәм уҡытыусыларҙы тулыһынса яңыртылған ишек алды ҡаршы ала. Әйткәндәй, предприятие Сухоречка мәктәбенә тәүләп кенә ярҙам итмәй. Алдан да мәктәп белем биреү үҫешенең корпоратив программаһы сиктәрендә “Транснефть” акционер йәмғиәте тарафынан заманса уҡыу йыһаздары (лаборатор һәм күрһәтеү), математика, физика, химия кабинеттары мебель менән тәьмин ителгәйне һәм ремонтланғайны. Былар барыһы ла дәрес үткәреү формаларын төрләндереүҙә, уҡытыусылар һәм уҡыусыларға яңы белем биреү технологияларын үҙләштереүҙә мөмкинлектәр асты.\nБелем биреү учреждениеларына, спорт, йәмәғәт һәм дини ойошмаларға мәрхәмәтлек ярҙам күрһәтеүе – “Транснефть – Урал” акционер йәмғиәтенең социаль сәйәсәтенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе.


Оҙаҡ йәшәү сере асыҡланған\n12 Август , 10:40\nОҙаҡ йәшәүселәр һаны буйынса Япония алдынғы урындарҙы биләй. Уларҙың оҙаҡ йәшәү һәм сәләмәт булыу сере нимәлә һуң?\nКүп тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, бында йәшәүселәргә матча йәшел сәйен эсеү ғүмерҙәрен оҙайтырға мөмкинлек бирә икән. Был эсемлек витаминдар һәм минералдарға бик бай, шул иҫәптә А, В, С, Е витаминдары бар. Улар организмды файҙалы компоненттар менән тәьмин итә. Унан тыш, был сәйҙә ашамлыҡ сүстәре, цинк, калий, кальций, натрий, тимер ҙә етерлек.\nӘйтеүҙәренсә, матча йәшел сәйе ҡартайыу күренешен дә яйлата һәм барлыҡ организмдың эшмәкәрлеген күтәрә. Ул холестерин күрһәткесен, ҡандағы шәкәрҙе кәметә, шулай уҡ иммун системаһын нығыта, ҡайһы бер ауырыуҙарҙың барлыҡҡа килеүен туҡтата. Шул иҫәпкә шәкәр диабеты, һимереү, онкология сирҙәре лә инә.


Теле барҙың – иле бар\n6 Сентябрь 2019, 17:18\nМаҡсат. Туған телгә һөйөү ғаиләнән башланыуын иҫбатлау; тел тураһында әйтем, мәҡәлдәр туплау; Ауырғазы районынан сыҡҡан яҡташ шағирҙарыбыҙҙың туған тел тураһындағы шиғырҙарын өйрәнеү; төрлө кластарҙа анкета һорауҙарына яуап алыу; район үҙәге Талбазыла алтаҡталарҙа ебәрелгән хаталарҙы эҙләү.\nМине һәр ваҡыт “Ни өсөн ата-әсәһе башҡорт булып та, балалары рус телендә аралаша икән?” – тигән һорау борсой. Йыш ҡына магазинда йә урамда кескәйҙәр әсәйҙәренә рус телендә һөйләй, әсәй иһә балаһына үҙ телендә яуап бирер урынға, русса яуаплай. Бөгөнгө был көнүҙәк мәсьәлә тик мине генә түгел, үҙ теленең яҙмышы өсөн борсолған күп кешеләрҙе уйландыралыр. Милли мәктәптәргә үҙ телдәрен белмәгән балалар йылдан-йыл күберәк килә, шуға башланғыс класс уҡытыусылары дәрестәрҙе тәржемә менән үткәрергә мәжбүр.\nОшо күренештәр мине эҙләнеү эшенә алып килде. Йөрәк түренән сыҡҡан һүҙемде, бәлки, атай-әсәйҙәр ишетер, балалары менән үҙ телебеҙҙә аралашып, һөйләшергә өйрәтер, тип өмөтләнәм.\n“Телгә һөйөү ғаиләнән башлана” тигән фекер менән тулыһынса килешәм. Ысынлап та, әгәр атай-әсәйҙәр ғаиләлә баланың телмәренә иғтибар итмәй, үҙҙәре лә ҡушылып рус телендә һөйләшһәләр, телде юғалтыу ҡурҡынысы көндән-көн яҡынаясаҡ. Шуға атай-әсәйҙәр балаһына туған телде өйрәтеүҙе үҙененең бурысы итеп ҡараһын ине.\nМинең атай-әсәйем, олатай-өләсәйҙәрем – башҡорттар. Ғаиләлә тик башҡортса аралашабыҙ, иң кескәй ҡустыбыҙҙы ла үҙебеҙҙең телдә һөйләштерергә тырышабыҙ. Яңы ғына теле асыла башлаған ҡустым балалар баҡсаһында рус телендә аралаша. Өйҙә русса һөйләй башлаһа, беҙ уға башҡортса яуап бирәбеҙ, яңы һүҙҙәр өйрәтәбеҙ. Ул русса ла, башҡортса ла лә аңлай, һүҙҙәрҙе үҙ телебеҙҙә ҡабатлай. Бөтә ғаилә менән һалған тырышлығыбыҙ бушҡа булмаҫ, тиҙҙән ҡустым да матур итеп һөйләшергә өйрәнер, тип көтәм. Зәңгәр экрандағы балалар тапшырыуҙарының күбеһе, үкенескә ҡаршы, рус телендә бара. Әлдә “Тамыр” каналы бар, ундағы тапшырыуҙар, йәнһүрәттәр үҙ телебеҙгә ҡыҙыҡһыныу уята.\nБөгөнгө атай-әсәйҙәрҙең күбеһе иртәнән алып кискә тиклем эштә. Өйҙә осрашҡанда, балаларына иғтибар бүлеп, һөйләшергә, туған телгә өйрәтергә ваҡыттары ла, хәлдәре лә ҡалмайҙыр, бәлки. Ләкин ваҡыт тиҙ үтә, бала үҫә, уның телмәре лә байый. Тик киләсәктә ниндәй телдә һөйләшер ул?\nБеҙ бәләкәй саҡта, йоҡлар алдынан әсәйем төрлө әкиәттәр һөйләй торғайны. Күп осраҡта, беҙҙең һорауыбыҙ буйынса, мауыҡтырғыс әкиәттәрҙе ул үҙе уйлап сығара ине. Был беҙгә туған телгә ҡарата иғтибарлы булырға ярҙам итте. Һәр ғаиләлә балаларға туған телде өйрәтеү өсөн ошондай ябай ғына эштәр эшләнһә лә, һөҙөмтәһе мотлаҡ булыр ине.\nТуған телде үҫтереү, камиллаштырыу маҡсатында Талбазы башҡорт гимназияһында төрлө рухлы саралар булып тора. 2017 йылда төбәк-ара “Рәшит Назаров уҡыуҙары” фәнни-ғәмәли конференцияһы уҙғарылды. Мин унда “Р. Назаров – нәҫелем ғорурлығы” тигән эҙләнеү эше менән I урын алыуға ирештем. Быйылғы уҡыу йылында гимназиябыҙ тағы ла Р. Назаров ижадын һөйөүселәрҙе йыйҙы. Был юлы бәйгелә миңә II урын алыу бәхете тейҙе.\nШулай уҡ Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы тарафынан ойошторолған «Башҡорт теле көнө»нә арналған сарала ҡатнаштым. Унда республиканың төрлө төбәктәренән башҡорт теле буйынса конкурстарҙа еңеү яулаған ике йөҙҙән ашыу бала йыйылды. Һәләтле балаларҙың республика слеты “Туған тел илселәре” республика акцияһы сиктәрендә ойошторолған интерактив майҙансыҡтар эше менән башланды. Ойоштороусылар беҙҙе ете төркөмгә бүлеп, ҡыҙыҡлы уйындар, викториналар уҙғарҙы. Мин “Башҡортостандың 100 шағиры” республика әҙәби марафонында финалға сығып, БР Мәғариф министрлығының дипломы менән бүләкләндем. Күренекле кешеләр менән осрашып, матур сығыштар тыңлау бәхетенә ирештем. Яҡташыбыҙ (атайым яҡлап бабайым) Рәшит Назаровтың “Бәхет” шиғырын һөйләп, “Башҡорт халыҡ ижады”ның XX томы менән бүләкләндем. Китапты уҡып, халҡымдың ни тиклем тәрән аҡыллы булыуына тағы бер инандым.\nТел тураһында әйтем, мәҡәлдәр\nТүбәндәге мәҡәлдәрҙә тел тураһында матур фекерҙәр тупланған.\n1. Ауыҙ күрке – тел, телдең күре – һүҙ.\n2. Татлы тел таш ярыр.\n3. Тел төбөнән һөйләгән – үҙ артынан әйҙәгән.\n4. Телдең зиннәте – тура һүҙ.\n5. Терелткән дә – тел, үлтергән дә – тел.\n6. Туған телен ҡәҙерләгән халыҡ ҡәҙерле булыр.\n7. Әҙәмдең күңеле менән теле бер булһын.\n8. Әсәм теле – сәсән теле.\n9. Яҙырға ҡулың булһын, әйтергә телең булһын.\n10. Аҙ һүҙ менән күпте әйт.\n11. Аҡыл – ҡаҙна, күңел – йоҙаҡ, тел – асҡыс.\n12. Баш – һандыҡ, тел – асҡыс.\n13. Бит күрке – күҙ, тел күрке – һүҙ.\n14. Ил теле им булыр.\n15. Йөҙ төрлө тел белһәң дә, үҙ телеңде онотма.\n16. Күҙе бар – күргән, теле бар – белгән.\nМарт айында Талбазы башҡорт гимназияһына Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибай менән драматург, журналист Салауат Әбүзәр осрашыуға килде. Улар, туған телде һаҡлау – ҡулыбыҙҙа икәнлеген аңлатты, халҡыбыҙ алдында торған мәсьәләләр тураһында һөйләне. Ошо уҡ айҙа мин район башҡорттары ҡоролтайында Фәнил Бүләковтың “Ҡан хәтерен ҡуҙғатҡандай ҡурай” шиғыры менән сығыш яһаным. Күренекле педагог, яҙыусы, Салауат Юлаев ордены кавалеры Мәрйәм Бураҡаева менән осрашып, “Салауат эҙҙәре буйлап” фильмын ҡарағас, милли батырыбыҙ Салауат Юлаев менән атаһы Юлай Аҙналиндың теле, иле өсөн ниндәй михнәттәр күреп тә, баш эймәүҙәренә һоҡландым.\nТел тураһында шиғырҙар\nМин күренекле башҡорт шағирҙарының тел тураһындағы матур шиғырҙары менән таныштым. Рәми Ғариповтың “Туған тел”, Зәйнәп Биишеваның “Башҡорт теле” шиғырҙары айырыуса күңелгә үтеп инде. Ауырғазы районының Төрөмбәт ауылында тыуып үҫкән яҡташыбыҙ, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы, райондың Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты, күренекле шағир Рәшит Назаровтың “Тыуған тел” шиғырында төплө фекер ята. Районыбыҙҙың талантлы шағиры, “Зәңгәр шишмә” ойошмаһы етәксеһе Вәрис Аҡбашевтың шиғырҙары ла бик оҡшаны. Шулай уҡ талантлы шағирә, гимназиябыҙ уҡытыусыһы Минира Биканасованың шиғырҙары күңелгә ятты.\nБашҡорт теленең гүзәллеген, матурлығын асып, ошо һөйөү хистәрен башҡаларға еткерә улар. Был шиғырҙарҙы уҡығанда мин үҙемдең башҡорт балаһы булыуыма ғорурлыҡ тойғоһо кисерәм.\nӘлифбанан башлап фәнгә тиклем\nСаф башҡортса алдым ғилемде.\nЙырҙарымда, хыял, уйҙарымда\nӘсәм теле минең аңымда.\nУның аша күскән холоҡ-фиғел,\nБалаларым тыуҙы башҡорт булып\nМилләт рухым күскән уларға,\nТелем йәшәй, тимәк, ерем дә бар\nҘур майҙанда телмәр тотмаһам да\nТелем, тиеп янып-көйәмен.\nНамыҫым саф, йөҙөм яҡты булыр\nТуған телен белһә ейәнем! (М. Бикәнәсова)\nМин был шиғырҙарҙы илһамланып уҡыным. Уларҙа әйтелгән фекерҙәргә ҡолаҡ һалырға, телде өйрәнеү һәм һаҡлау өсөн үҙ көсөбөҙҙө һалырға кәрәк, тигән уйға килдем.\nГимназия уҡыусыларының башҡорт телен белеү кимәлен асыҡлау маҡсатында анкета уҙғарҙым. Балалар түбәндәге һорауҙарға яуап бирҙе:\n1. Ғаиләлә ниндәй телдә аралашаһығыҙ?\n2. Дуҫтарың менән ниндәй телдә һөйләшәһең?\n3. Ниндәй телдә китаптар уҡыйһың?\n4. Башҡорт телендә балалар өсөн ниндәй тапшырыуҙар ҡарайһың?\n5. Республикала башҡорт телендә сыҡҡан ниндәй баҫмалар менән танышһың?\nАнкета һорауҙарына барлығы 28 уҡыусы яуап бирҙе һәм ошондай яуаптар алынды:\n1. Башҡорт телендә – 68,4%, рус телендә – 46,8%, татар телендә – 25,2%.\n2. Башҡорт телендә – 54%, рус телендә – 86%, татар телендә – 14,4%, инглиз телендә – 3,6%.\n3. Башҡорт телендә – 64,8%, рус телендә – 72%.\n4. “Байтус”, “Сулпылар” – 18%, “Сәңгелдәк” – 14,4%, “Тау-тау хәбәр”, “Башҡорт телендә һөйләшәм” – 10,8%, “Алтын тирмә”, “ Шәп арба”, “ӘЮЯ ҡаласығы” – 7,2%, “Ал да гөл” – 3,6%.\n5. “Аҡбуҙат” журналы – 68,4%, “Аманат” журналы – 46,8%, “Йәншишмә” гәзите – 28,8%, «Башҡортостан ҡыҙы” журналы – 21,6%, район гәзите “Рух” – 18%, “Шоңҡар” журналы, «Башҡортостан” гәзите – 7,2%.\nАнкета яуаптары буйынса, беҙҙең гимназия уҡыусылары араһында башҡорт телендә аралашҡандар күберәк. Был, әлбиттә, шатлыҡлы күренеш.\nОшо эҙләнеү эшен башҡарғанда район үҙәге Талбазылағы алтаҡталарҙа хаталар эҙләнек. Ғаиләбеҙ менән барлыҡ сауҙа үҙәктәрендә, дарыуханаларҙа, бәләкәй магазиндарҙа йөрөп сыҡтыҡ. Башҡорт телендә яҙылған алтаҡталарҙа хаталар табылманы. Тимәк, белгестәр был өлкәгә иғтибар итә, хаталар төҙәтелә тора.\nБашҡорт теленең киләсәге – йәш быуын ҡулында. Әгәр һәр беребеҙ телебеҙҙе яратып өйрәнһә, башҡаларҙың да ихтирамын яулай алһа, ул мотлаҡ йәшәр! Ә телебеҙ булһа, милләт йәшәй, туплана, тел ярҙамында киләсәккә юл яра.\nЛиана ЙӘЛИЛОВА, Ауырғазы районының Талбазы башҡорт гимназияһы уҡыусыһы\n(Етәксеһе – Р.Ә. ЙӘЛИЛОВА)


Рәсәйҙә уҡыусыларға өйгә эш әҙерләү ваҡыты ҡыҫҡартылыуы ихтимал\nМәғариф министрлығы ошо туралағы бойороҡто йәмәғәт ҡарамағына сығарҙы. Документта өйгә эш өсөн икенсе һәм өсөнсө синыф уҡыусыларына сәғәт ярым, дүрттән - бишкә тиклемгеләргә ике сәғәт, алтынсы һигеҙенсе кластарға ике сәғәт ярым һәм сығарылыш синыфтар өсөн өс сәғәт ярым ваҡыт бирелгән. Беренсе синыфтарға өйгә эште бөтөнләй бирмәҫкә кәңәш ителә. Тәҡдимде индереүгә күп һанлы ялыуҙар сәбәпсе булған.\nДинә Әйүпова һөнәре буйынса табип, әммә эштән ҡайтҡас ул уҡытыусыға әйләнә. Әйүповтарҙың өлкән ҡыҙҙары Әҙилә 8-се, бәләкәстәре Камилә беренсе синыфта уҡый. Ғаиләлә белем алыуға етди иғтибар бирелә. Шуға күрә әсә барлыҡ буш ваҡытын ҡыҙҙары менән бергә өйгә эш әҙерләүгә, мәктәптә үтелгәнде ҡабатлауға бағышлай. Көн һайын дәрес эшләүгә 4-5 сәғәт ваҡыт китә, ти Динә ханым.\nКиләсәктә иһә бындай оҙайлы дәрес эшләүҙәрҙе сикләү ҡарала. Рәсәйҙең Фән һәм мәғариф министрлығы өйгә эште әҙерләү ваҡытын ҡыҫҡартыу тәҡдиме менән сыҡты. Быға күп һанлы ялыуҙар сәбәпсе булған, ата-әсәләр өйгә эштең саманан тыш күп бирелеүенә зарлана. Әле яңы проект буйынса фекер алышыу бара. Документҡа ярашлы, беренсе синыф уҡыусыларына өйгә эш биреү тыйыла.\n2-3-сө синыфтар иһә өйгә эш әҙерләүгә 1 сәғәт 30 минут, 4-5-се синыфтар 2 сәғәт, 6-8 синыф уҡыусылары 2 сәғәт ярым, өлкәнерәктәр 3 сәғәт ярым ваҡыт сарыф итергә тейеш. Белгестәр әйтеүенсә, санпин нормалары элек тә шулай була. Әммә уларҙы үтәү һәр белем усағының иркенә ҡуйыла, хәҙер иһә талаптарҙы законлы рәүештә нығытыу ҡаралған. Проектта шулай уҡ башҡа яңылыҡтар ҙа бар.\nБашланғыс синыф уҡытыусыларының фекере башҡа. Уҡырға төшкән йылдарҙа баланың белем алыуға мөнәсәбәте формалаша. Тап ошо мәлдә уҡытыусылар ҙа, балалар ҙа ата-әсәнең ярҙамына мохтаж. Сөнки әле кескәйҙәр йүнләп уҡый-яҙа белмәй, дәрестә үткән материалды өйҙә яйлап ҡабатлау, нығытыу мотлаҡ, шул ваҡытта ғына уңышҡа өлгәшергә мөмкин, ә бар эште мәктәп иңенә һалып ҡуйырға тырышыу дөрөҫ түгел.\nӘ бына өлкән синыф уҡытыусылары яңы документты хуплай. Өйгә эште саманан тыш арттырыу һаулыҡҡа зыян килтереүе ихтимал. Ләкин баланы тәү сиратта ваҡытын дөрөҫ бүлергә өйрәтергә кәрәк, шул ваҡытта өйгә эште әҙерләргә лә, саф һауа һулап өлгөрөргә лә мөмкин, тигән фекерҙә педагог Лилиә Бикбаева. Юғиһә, белемле, әммә сәләмәтлеге ҡаҡшаған быуын үҫеп сығасаҡ.\nПсихологтар ҙа сама хаҡында онотмаҫҡа кәңәш итә. Юғары билдәләр артынан ҡыуыу кире һөҙөмтә биреүе мөмкин, ә тормош бит яҡшы уҡыу менән генә сикләнмәй. Белем усаҡтары тәү сиратта йәш быуында шәхес тәрбиәләүгә иғтибар бүлергә тейеш.\nИл етәкселеге йәш быуындың сәләмәтлеген нығытыу, физик тәрбиә дәрестәрен арттырыу тураһында һүҙ ҡуйырта. Тик әлегә был тәҡдимдәрҙең ғәмәлгә ашырылғаны юҡ. Белгестәр яңы документ алтын урталыҡты табырға ярҙам итер һәм уҡыусыларҙы китап-дәфтәрҙәрҙән арындырып реаль тормошҡа ҡайтарыр тип иҫәпләй. Проект буйынса фекер алышыу 3 мартҡа тиклем дауам итә.\nЗаман үҙе лә белем усаҡтарынан юғары күрһәткестәрҙе даими иҫбатлап тороуҙы талап итә. Мәктәптәр араһында граннтар, субсидиялар, Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре өсөн туҡтауһыҙ ярыш бара. Быйыл хатта, дүртенсе синыфтар араһында ла мотлаҡ мониторинг үтәсәк. Уҡытыусыларға яҡшы һөҙөмтә күрһәтеү өсөн тағы ата-әсәләрҙе йәлеп итергә тура киләсәк, сөнки бер белем усағының да артта һөйрәлгеһе килмәй.


Олатайҙар даны мәңгелек! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Олатайҙар даны мәңгелек!\nОлатайҙар даны мәңгелек! 05.07.2012 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\n27 – 30 июндә Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте көндәре булып үтте\nРәсәй тарихы йылына һәм 1812 йылғы Ватан һуғышының 200 йыллығына арналған был көндәр унда ҡатнашҡан һәр кемдең күңелендә онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Сәфәребеҙ Рәсәй әҙәбиәте өсөн изге урын — Переделкинонан башланды. Башҡорт яҙыусылары өсөн дә ҡәҙерле һәм иҫтәлекле был төйәк, йәғни “Переделкино” ижад йорто. Беҙҙе, әҙәбиәт көндәрендә ҡатнашыусы яҙыусыларҙы, үҙ ҡосағына алды был илһамлы йорт. Барып урынлашыу менән урыҫ совет балалар әҙәбиәтенең классигы Корней Чуковскийҙың йорт-музейына йүнәлдек. Уҙған быуаттың 30-сы йылдарында уҡ һалынған ике ҡатлы ағас йорт. Тирә-яғында уҡтай төҙ ҡарағайҙар, сәскә түтәлдәре. Һулап туймаҫлыҡ саф һауа. Ошондай уҡ әллә нисәмә бүтән классиктарҙың йорт-музейҙары бар. Ғәжәп: барыһы ла Сталин дәүерендә һалынған йорттар. Йорт-музейҙа иң ныҡ иҫтә ҡалғаны — Корней бабайҙың “Чукоккала” тигән атаҡлы ҡулъяҙма альбомы тураһында һөйләп ҡалдырған видеояҙмаһы. Әйткәндәй, ул альбом аҙаҡ айырым китап булып баҫылып сыҡҡан.\nИкенсе көндө беҙҙе баш ҡаланың Комсомол проспектындағы Рәсәй Яҙыусылар союзында көтәләр ине. Бында, урыҫ һәм башҡорт яҙыусылары ҡатнашлығындағы “түңәрәк өҫтәл”дә һәм әҙәби ҡунаҡханала, әҙиптәрҙән тыш, Мәскәүҙә йәшәгән яҡташтарыбыҙҙы күреү тағы ла ҡыуаныслыраҡ булды. Бик үк дәррәү ҡуҙғалып килмәгәйнеләр шулай ҙа. Ни эшләмәк кәрәк — йәй уртаһы бит. Осрашыу шулай ҙа күркәм, тәрән йөкмәткеле булды. Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Валерий Николаевич Ганичев, “түңәрәк өҫтәл”де асып, Рәсәй тарихы һәм 1812 йылғы Ватан һуғышы тураһында бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр килтереп, телмәр тотто. Уның урыҫ армияһының хәрби походтарында башҡорт яугирҙәренең ҡатнашыуы, беҙҙең ата-бабаларыбыҙҙың батырлығы һәм ҡыйыулығы тураһында хәбәрҙар булыуы айырыуса һөйөндөрҙө. Был осрашыуға мин “1812 йылғы Ватан һуғышында Башҡортостан һәм башҡорттар” тигән темаға сығыш яһар өсөн махсус әҙерләнеп барғайным. Сығышымда 1806 — 1807 йылдарҙа уҡ әле Франция менән һуғыш ваҡытында 20 башҡорт полкы ойошторолоуы, ә инде 1812 йылда атаҡлы Бородино һуғышында 1-се башҡорт, 1-се типтәр полктарының, Өфө пехота полкының ҡатнашыуы, 1812–1813 йылдарҙа яңынан 20 (ә ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса — 28) башҡорт, ике типтәр, ике мишәр полкы ойошторолоуы, башҡорт полктарының тәүгеләрҙән булып Парижға барып инеүе, башҡорт атлыларының бөтөн Европаны таң ҡалдырырлыҡ батырлыҡтары, яугир олатайҙарыбыҙҙың, Рәсәй мәнфәғәтен яҡлап, күпме ҡорбан биреүе тураһында бәйән иттем. Был тема яҙыусыларҙың сығыштарында артабан дауам итте. Башҡорттарҙың Минин һәм Пожарский отрядтарында Мәскәүҙе поляк баҫҡынсыларынан азат итеүҙә ҡатнашыуы, ә 1814 йылда башҡорт ғәскәр башлығының Веймар ҡалаһында бөйөк немец шағиры һәм философы Гетеның йортонда булып, уға уҡ-һаҙаҡ бүләк итеүе тураһында ла ғорурлыҡ менән телгә алынды. Ә Таңһылыу Ҡарамыш, алыҫ олатаһының француз яуында ҡатнашып, юғары наградалар алып ҡайтыуы тураһында һөйләне.\nӘҙәби осрашыуҙы шағир һәм йырсы, ҡурайсы Мәүлит Ямалетдинов “Әрме” йыры менән башлап ебәрҙе. Прозаиктар Рәшит Низамов, Әмир Әминев, Ғәлим Хисамов һәр береһе фәһемле фекерҙәр әйтте. Башҡортостандың халыҡ шағиры Марат Кәримов, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәсән Назар, Әнисә Таһирова, Факиһа Туғыҙбаева, Фәнил Күзбәков, Фәниә Ғәбиҙуллина, Әхмәр Ғүмәр-Үтәбай, Мөхәмәт Закиров, Владимир Денисов, Юрий Горюхин, Мәскәү шағирҙары Г. Немченко, С. Гловюк, В. Широков, Аршак Тер-Маркарьян алмаш-тилмәш шиғыр уҡыны. Осрашыуҙа баш ҡалала йәшәгән яҡташтарыбыҙ — “Башҡортостан яҡташлығы” төбәк йәмәғәтселек ойошмаһы советы рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы Тәлғәт Хурамшин, армия генералы Владимир Бобров, яҙыусы Йәмил Мостафин, ғалимә һәм шағирә Земфира Сәхипова тәбрикләү һүҙҙәре менән сығыш яһаны. Шиғри бәйгене йомғаҡлап, яҡташыбыҙ Шәмсиә Нагаева 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарҙы. Ә инде “Любезники-любизар” йырын осрашыуҙа ҡатнашыусылар берҙәм күтәреп алып, күмәк тауыш менән тамамлап ҡуйҙы.\nӘҙәби осрашыуҙы Николай Переяслов менән Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина алып барҙы.\n29 июнь көнө Мәскәүҙең иҫтәлекле урындарын күрҙек. Ҡыҙыл майҙанда — Кремль һәм Василий Блаженный соборы эргәһендә — күмәкләп фотоға төштөк, Александр баҡсаһында билдәһеҙ һалдат хөрмәтенә тоҡандырылған Мәңгелек ут янында ғәм халыҡ менән бергә батырҙар рухына сәждә ҡылдыҡ.\n30 июндә баш ҡаланың Кутузов проспектында урынлашҡан “Бородино һуғышы” музей-панорамаһы менән танышып, тағы ла данлы тарихи ваҡиғалар эсенә сумғандай булдыҡ. Музей-панорама иҫ киткес көслө тәьҫир ҡалдыра. Унда урыҫ һәм француз армияларының 1812 йылдың авгусында 12 сәғәт буйы барған ҡанлы бәрелеше бөтөн тулылығында һәм теүәллегендә күҙ алдына баҫтырыла. Панорама түңәрәк формала эшләнгән. Шуны урап сыҡһаң, Бородино һуғышын башынан аҙағынаса күҙ алдынан үткәргәндәй булаһың. Музейҙың эсендә бик күп экспонаттар, төрлө художестволы полотнолар урынлаштырылған. Үкенескә ҡаршы, башҡорттарға арналған бер генә картина ла, бер генә мәғлүмәт тә табырмын тимә!\nМузей-панорама алдында бөйөк полководец М.И. Кутузов һәйкәле ғорур ҡалҡып тора. Ә бына арыраҡ — триумфаль арка... Әйткәндәй, 1812 йылда был урында Фили тигән ауыл булған. 1 сентябрҙә М.И. Кутузов Савостьянов тигән крәҫтиәндең өйөндә мөһим хәрби кәңәшмә үткәргән. Һәйкәл дә, музей-панорама ла нәҡ шул ерҙә урынлашҡан. Хәҙер инде ул Мәскәүҙең эргәһе түгел, ә үҙәк райондарының береһе, баш ҡаланың изге бер төбәге. Беҙҙең сәфәребеҙ нәҡ ошо урында тамамланды. Алда беҙҙе “Өфө — Мәскәү” поезы көтә. Һау бул, Мәскәү, имен-аман йәшә, баш ҡала!\nБашҡортостандың халыҡ шағиры:\n— Мәскәүгә сәфәребеҙ бик йылы хәтирәләр ҡалдырҙы. Бородиноның иҫ киткес панорамаһын күреп, үҙебеҙҙе бынан ике быуат элекке тарихи ваҡиғаның шаһиты кеүек тойҙоҡ. Иҫтәлекле урындар тулҡынландырмай ҡалманы.\nРәсәй Яҙыусылар союзындағы осрашыу ҙа шул уҡ темаға арналды. Сәфәрҙән яңынан-яңы ижадҡа рухланып, Өфө еренә аяҡ баҫтыҡ.\nшағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты:\n— Яҙыусыларҙың Переделкинолағы ижад йортонда, әйтергә була, хатта тылсымлы мөхиттә йәшәү үҙе үк рухландырғыс ине. Бында бит егерменсе быуаттың бөйөк яҙыусылары, шағирҙары классик әҫәрҙәр яҙған, аралашҡан, тарихилыҡ, дуҫлыҡ һулышы менән йәшәгән. Беҙҙең Мостай Кәрим, уның ҡәләмдәштәре Рәсүл Ғамзатов, Сыңғыҙ Айтматов, Ҡайсын Кулиевтар ошонда тәбиғәт хозурлығына, илһамлы фекер нурҙарына сорналған.\nРәсәй Яҙыусылар союзындағы башҡорт һәм урыҫ телдәрендә алып барылған ижади кисә, “төньяҡ амурҙары”ның — ҡаһарман ата-бабаларыбыҙҙың батырлығы тураһында оло һәм мәртәбәле һүҙҙәр әйтелде, Башҡортостаныбыҙҙы, милләтебеҙҙе данлаған шиғырҙар яңғыраны. Беҙгә Мәскәү шағирҙары ла ихлас ҡушылды.\nКремлдә йөрөү, Мәңгелек утҡа сәскә һалыу, Бородино панорамаһын тулҡынланып, йөрәкһенеп ҡарау — былар оноторлоҡмо ни?!\nМәскәүҙә беҙ башҡорт теленең, зат-зәүеребеҙ иленең, туған әҙәбиәтебеҙҙең шөһрәтен, гүйә, Ватан алдында тағы бер тапҡыр мәртәбәләп ҡайттыҡ.\nБашҡорт әҙиптәренә тапшырылған 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған иҫтәлекле миҙалдар беҙҙең Мәскәүгә бәйле хәтирәләрҙе һаман-һаман яңыртып торасаҡ.


Украинаның мәҙәни дипломатияһы айы - Meta\nУкраинаның мәҙәни дипломатияһы айы\nБеҙ һеҙҙе конкурста ҡаршы алабыҙ, уның маҡсаты – Википедияла украин мәҙәниәтен яҡтыртыуҙы киңәйтеү!\nБыл нимә? Был - мәҡәләләр яҙыу һәм уларҙы яҡшыртыу буйынса йәмәғәт конкурсы, уның маҡсаты - Википедияла Украина мәҙәниәте тел бүлектәре араһында яҡтыртыу кимәлен яҡшыртыу. Һеҙҙең телдәргә тәржемә итеү өсөн файҙаланырға мөмкин булған мәҡәләләр исемлеге Украинаның урындағы ойоштороусылары менән төҙөлгән. Конкурс еңеүселәре ҡиммәтле приздар аласаҡ.\nҠасан? Мәҡәләләр яҙыу буйынса конкурс 2021 йылдың 10 февралендә UTC 00:01 сәғәттә башлана һәм 2021 йылдың 10 мартына тиклем 23: 59 (UTC) тиклем дауам итә.\nБыл нисек була? Дүрт аҙым ғына: эштәр өсөн мәҡәләләр һайлағыҙ → башҡарылған эш өсөн балдар алағыҙ → мөмкин тиклем күберәк балл йыйығыҙ → өлөшөгөҙ өсөн приз алығыҙ!\nКем ҡатнаша ала? Конкурс украин мәҙәниәте тураһында мәҡәләләр яҙырға йәки тәржемә итеүгә теләһә ниндәй телдә ярҙам итергә әҙер булғандар өсөн асыҡ. Теләһә ниндәй теркәлгән ҡатнашыусы ҡатнаша ала: тик үҙегеҙҙе ҡатнашыусылар исемлегенә өҫтәгеҙ. Украин телендә мәҡәләләр яҙыусылар өсөн айырым йомғаҡлау зачёты ҡаралған (тулыраҡ мәғлүмәт - украин бүлегендә).\nБыл нимә өсөн? Беҙҙең конкурс Wikimedia Ukraine Украина Институты һәм Украинан Сит ил эштәр министрлығы менән берлектә ойошторола. Һәр тема буйынса яҙылмаған мәҡәләләр бар, һәм ошо конкурс ярҙамында украиндар өсөн мөһим мәҙәни күренештәр тураһындағы мәҡәләләргә бәйле хәлде күпкә яҡшыртырға өмөтләнәбеҙ. Википедияла мәҡәләләрҙе яҡшыртыу һәм украин мәҙәниәтен яҡтыртыу уҡыусыларыбыҙ юғары сифатлы мәғлүмәт алыу йәһәтенән мөһим.\nRetrieved from "https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month/ba&oldid=21153158"\nUkraine's Cultural Diplomacy Month/ba\nThis page was last edited on 25 February 2021, at 22:47.


Рухи байлыҡтан айырылмайҙар\n16 Октябрь 2018, 17:06\nРедакция хеҙмәткәрҙәре “Ҡариҙел хәбәрҙәре”, “Йәнтөйәк”тең дуҫтарын арттырыу, яҡташтар менән яҡындан танышыу маҡсатында Ҡыҙыл Үреш ауылы халҡы менән осрашты. Иң беренсе һөйләшеүебеҙ почта бүлегенән башланды.\nБында бүлек начальнигы булып Гүзәл Йосопова эшләй. Алты ауылға гәзит-журналдарҙы почтальондар Рәйфә Нурғәлиева, Ғәмилә Гәрәйшина, Ирина Ғәниева тарата. Ҡайҙа ғына булһаҡ та, гәзитебеҙҙең тоғро дуҫтары табыла. Бында беҙҙе Рида Бикмөхәмәтова ҡыуандырҙы.\n— Заман ауыр, аҡса юҡ, тип тормайбыҙ, район гәзиттәренә даими яҙылабыҙ, — ти Рида Миңлеғариф ҡыҙы. — Күпселек яңылыҡтарҙы, ауылдаштарының уңыштарын районканан уҡып ҡыуанһаҡ, ә алты райондағы хәбәрҙәрҙе беҙ “Йәнтөйәк” гәзитенән беләбеҙ. Почтальондарға рәхмәтлебеҙ, улар халыҡ ышанысын яулаған хеҙмәткәрҙәр. Һәр ҡайһыһы үҙенең эшен яратып башҡара, бурыстарын ҙур яуаплылыҡ менән үтәй.\n— Берҙәмлек кәрәк ҡайҙа ла. Рухи байлыҡтан айырылмайбыҙ. Район баҫмаларын яратып уҡыйбыҙ, киләсәктә лә редакция хеҙмәткәрҙәре, почтальондар беҙҙе шулай ҡыуандырып торһон ине, — тигән теләктәрен еткерҙе ауыл халҡы.\nБеҙ ҙә һеҙгә рәхмәтлебеҙ, гәзиттәребеҙҙең тоғро дуҫтары, шулай һәр саҡ берҙәм булып, иҫәнлектә, тыныс тормошта, аяҙ күк аҫтында ғүмер итергә яҙһын барыбыҙға ла.\nАзат Рәхмәтуллин фотоһы.


5 Апрель 2011, 14:31\nРәсәйҙә тағы бер яңы ҡағиҙә үҙ көсөнә инде. Был юлы ул автомобилдәрҙе теркәүгә ҡағыла. ЮХХДИ етәкселеге өмөтләнеүенсә, яңылыҡ машиналы рәсәйҙәрҙе сиратта оҙаҡ тороуҙан, артыҡ мәшәҡәттәрҙән ҡотҡарасаҡ. 3 апрелдән автомобиль хужаһы бер төбәктән икенсеһенә күскән саҡта машинаһын иҫәптән төшөрөп тормайынса яңы урында теркәй ала, элеккеһенән ул автоматик рәүештә төшә. Тотонолған автомобиль һатып алғанда ла дәүләт номерын һаҡлап ҡалырға мөмкин. Тик элекке һәм яңы хужалар үҙ-ара килешергә тейеш һәм бындай алыш-бирештең бер төбәк эсендә булыуы мөһим.\n3 апрелдән автомобиль хужаһы бер төбәктән икенсеһенә күскән саҡта машинаһын иҫәптән төшөрөп тормайынса яңы урында теркәй ала, элеккеһенән ул автоматик рәүештә төшә. Тотонолған автомобиль һатып алғанда ла дәүләт номерын һаҡлап ҡалырға мөмкин. Тик элекке һәм яңы хужалар үҙ-ара килешергә тейеш һәм бындай алыш-бирештең бер төбәк эсендә булыуы мөһим.\nМашинаның двигателен тикшереүгә ҡағылышлы тема бәхәстәр тыуҙырҙы. Хәҙер техник тикшереү үткәндә йәки иҫәпкә ҡуйғанда инспектор техпаспортта һәм моторҙа күрһәтелгән номерҙарҙың тап килеү-килмәүенә иғтибар итмәйәсәк. Бынан һандарҙың коррозияға бирешеүе арҡаһында юйылыуы мөмкин булғандан баш тартҡандар. Водителдәр иһә шуға хәүефләнә: хәҙер автомобиль бурҙарына ла анһатыраҡ буласаҡ түгелме? Машинаны урлай ҙа, һүтеп, запас частар итеп һата ала, номерын да аҡтарып алырға түгел.\nӘйткәндәй, ЮХХДИ сираттар менән дә көрәшмәксе. Бынан ары теркәүгә бәйле теләһә ниндәй ғариза Gosuslugi.ru берҙәм порталы аша башҡарыласаҡ, ҡабул итеүгә яҙылыу ҙа электрон хат менән буласаҡ. Элеккесә, инспекторға алдан шылтыратып ҡына эләгә алмаясаҡтар, тимәк. Ярай, йәмәғәт, үҙгәрештәр хәйерле булһын.


Материалы за Январь 2012 года » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n“Күк ҡабағы иң бәхетлеләргә асыла”\n“Миңә биш йәштәр тирәһе булғандыр. Төнгө урам буйлап өләсәйем менән етәкләшеп мунсаға китеп барабыҙ. Өләсәйем оҙон елән кейгән. Шул мәл ҡапыл, ҡараңғылыҡ сигенеп, донъя нурға сумды. – Эй Хоҙайҙың ҡөҙрәте, күк ҡабағы асылды бит, балам! – Өләсәй, таң...\nМинең яҙмам – йәшлеге ауыр һуғыш йылдарына тура килгән, етем сабыйҙар ҡарап, үҙе биш бала табып, барыһына белем-тәрбиә биргән, ауырлыҡтарға баш эймәй ғүмер иткән һикһән ете йәшлек Мәүлиха Фәттәх ҡыҙы Ситдиҡова тураһында. Уның бала сағы Саҡмағош...\nГенетика мәғлүмәттәре ҡәҙимге кешене лә, эшкә яллаусыны ла, страховкалау һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарын да ҡыҙыҡһындыра. Хатта миллионерҙар ДНК анализы яһатыуға сират тора. 2006 йылдың сентябрендә Google компанияһын нигеҙләгән һәм уның хужаларының...\nБилдәле АҠШ психологы Барбара де Анджелис (1951 йылдың 4 мартында тыуған) – ҡатын-ҡыҙ психологияһы буйынса уҡымлы әҫәрҙәр авторы. Биш тапҡыр кейәүҙә булған. Барбара үҙенең китаптарында ҡатын-ҡыҙға ғаилә бәхете һәм йән тыныслығы табырға, төшөнкөлөктө...\nПовестан өҙөк АВТОРҘАН Күгәрсен районы республиканың көньяғында Бөйөк Евразия далаһы менән сиктәш урынлашҡан. Легендаларға инеп ҡалған Дәшт-и Ҡыпсаҡ ере ул. Рәсми фән раҫлауынса, беҙҙең район биләмәләре ҡасандыр бөтә төрки донъяһы тарихында сағыу...\nЙәйге матур көндәрҙә урман-болондар буйлап гиҙгәндә меңәрләгән гөлдәр араһында әллә ҡайҙан балҡып, нур сәсеп ултырған сәскәне күрһәң, үҙең дә һиҙмәҫтән, шуның эргәһенә тартылаһың, тиҙерәк барып етеп, гүзәллеген йөрәгеңдә ҡалдырырға тырышаһың....\nЗөлфиә ХАННАНОВА: “Кисергәнем өсөн ғәфү ит...”\n* * * Һинең күҙҙәреңдең төҫө инде Өҫтәлемдә торған был йәшмә. Зинһар өсөн, һин асыла күрмә – Барыр кешем дә юҡ кәңәшкә....


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ТЕЛЕНДӘ ҺӨЙЛӘШӘМ! - 2022 - Мәҡәләләр\nБыйыл олимпиада ике өлөштән торған: тәүҙә ситтән тороп һайлап алыу туры уҙғарылған, һөҙөмтәлә иң-иңдәр Өфөгә саҡырылған. Ойоштороусылар әйтеүенсә, тәүге турҙа ике меңгә яҡын уҡыусы үҙ көсөн һынап ҡараған һәм улар араһынан 218-е артабан ҡатнашыу хоҡуғын алған. Һөҙөмтәлә олимпиаданың 9 еңеүсеһе һәм 39 призеры билдәләнгән.\nУҡытыу башҡорт телендә алып барылған белем усаҡтары араһында Өфө ҡалаһының Ф.Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт гимназияһының 11 синыф уҡыусыһы Камила Ҡыуатова (уҡытыусыһы Л. Бикбаева) еңеүсе тип табылды. Шулай уҡ Ишембай ҡалаһының Ә.-З. Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының 10 синыф уҡыусыһы Ғәлиә Шәрипова (уҡытыусыһы Ф. Әмирханова) менән Өфө ҡалаһының М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһының 9 синыф уҡыусыһы Сәлимә Яҡупова (уҡытыусыһы Ф. Миһранова) иң юғары баһаға лайыҡ булды.\nЕңеүселәр шулай уҡ башҡорт телен туған һәм дәүләт телдәре булараҡ өйрәнеүселәр араһында ла билдәләнде. Был номинацияларҙа 11 синыф уҡыусылары араһында Әбйәлил районы Асҡар ауылының Т. Кусимов исемендәге гимназияһынан Светлана Килмөхәмәтова һәм Өфө ҡалаһының 160-сы лицейынан Рина Хәсәнова беренсе урын алды. Башҡортостандан ситтә йәшәп тә, туған теле һәм мәҙәниәтен, тамырҙарын онотмаған йәш милләттәштәребеҙ - Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Аҡбаш мәктәбе уҡыусыһы Радик Кирәев һәм ошо уҡ райондың Яратҡол мәктәбенән Айлина Шәмсетдинова, Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районы Аллабирҙе мәктәбенән Рамаҙан Ҡасҡынов, Красногвардейский районы Д.Юлтый исемендәге мәктәп уҡыусыһы Адель Төркмәнова ла юғары баһаланды.\nБыйыл олимпиадала ҡатнашыусылар тексты анализлауҙан тыш, Башҡортостан мәҙәниәтенә ҡағылышлы викторина һорауҙарына яуап бирҙе һәм тәҡдим ителгән темаларға фекер алышты. "Быйыл бигерәк тә уҡыусыларҙың үҙ-ара аралашыу мәҙәниәтенә иғтибар иттек. Сөнки бөгөн мәктәптәрҙең көнүҙәк бурыстарының береһе - баланы һөйләшергә өйрәтеү", - ти Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, баһалама ағзаһы Илшат Янбаев.\n- Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиадала 8 синыфтан алып йыл да ҡатнашам, әммә быға тиклем призерҙар йә еңеүселәр рәтенә ингәнем юҡ ине. Ҡайһы берҙә бер генә балл етмәй төшөп ҡала торғайным. Быйыл еңеү яулауым минең өсөн көтөлмәгән оло ҡыуаныс булды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса уҡытыусым Лилиә Ғилметдин ҡыҙы Бикбаеваға сикһеҙ рәхмәтлемен. Был юлы олимпиада һынауҙары ярайһы уҡ ҡатмарлы ғына ине. Тәүҙә Башҡортостан мәҙәниәтенә ҡағылышлы 20 викторина һорауына яуап бирҙек, һуңынан бирелгән тексты анализланыҡ һәм үҙ фекеребеҙҙе жюри ағзаларына телдән белдерҙек. Миңә Илгизәр Бураҡаевтың "Туғанлыҡ көсө" тигән матур ғына тексы эләкте. Шуны әйтергә кәрәк, элек олимпиаданың был өлөшөндә шиғыр һөйләтә торғайнылар бит, былтыр түңәрәк ҡор рәүешендә үткәйне, быйылғыһы иң отошлоһо булды, минеңсә. Олимпиадала ҡатнашыусылар бик күп булды һәм араларында башҡорт телен бик яратҡан, киләсәктә һөнәре итергә уй-ниәте булған тиҫтерҙәрем бихисап ине. Әммә уларҙың барыһы ла призер урынына үтә алмай, илашып та бөтөүҙәрен күреүе күңелгә ауыр тәьҫир итте. Еңеүҙе уларҙан тартып алған кеүек булды хатта. Бәлки, киләсәктә ойоштороусылар призер урындары һанын арттырыр, - тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Өфө ҡалаһы Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт гимназияһының 11 синыф уҡыусыһы Камила Ҡыуатова.\nӨфөнөң 64-се гимназияһында телде дәүләт теле булараҡ өйрәнеүсе 9-сы синыф уҡыусыһы Кирилл Васильев башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиадала ҡатнашып, призер тип танылды. Бындай ҙур еңеүгә өлгәшкән рус милләтле малай менән әңгәмә ҡормай үтеп китеп булманы.\nКирилл, һиндә, рус егетендә, Башҡорт теленә ҡарата ҡыҙыҡһыныу нисек барлыҡҡа килде?\n- Эйе, минең атайым рус милләтенән, әсәйем - татар ҡыҙы. Башҡорт телен дәүләт теле булараҡ 2 кластан уҡыйым. Ә ныҡлап ҡыҙыҡһыныуым 3 класта башланды. Ошо осорҙа мин "Һаумы, һаумы, әкиәт" исемле конкурс тураһында ишеткәйнем, уҡытыусым ҡатнашып ҡарарға тәҡдим иткәс, ике лә уйлап тормай ризалаштым. Башҡорт халыҡ әкиәтен өйрәнеү, ятлау барышында башҡорт теленең йомшаҡ, наҙлы булыуын, ҡолаҡҡа яғымлы ғына булып ятыуын аңланым. Шул ваҡыттан алып башҡорт телен төплөрәк өйрәнә башланым. Башҡорт теле өйрәнеү өсөн ғәйәт ҡыҙыҡлы. Беҙ Башҡортостан Республикаһында йәшәйбеҙ, тимәк, үҙебеҙҙең тыуған төйәктең ерле халҡының телен, мәҙәниәтен, тарихын белергә, өйрәнергә тейешбеҙ. Ниндәй милләт вәкиле булыуға ҡарамаҫтан, Башҡортостанда йәшәгәс, уның төп телен әҙ генә булһа ла белергә бурыслыбыҙ. Был республикаға, уның теленә, мәҙәниәтенә ҡарата хөрмәт сағылышы.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса шундай мәртәбәле олимпиадала икенсе йыл рәттән ҡатнашыуыма, телде яҡшы белгән тиҫтерҙәрем менән аралашыуыма һәм танышыуыма ифрат шатмын. Үҙемдең мәктәбемде һәм Өфө ҡалаһын был сарала лайыҡлы күрһәтә алдым, тип уйлайым. Мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәте минең иң яратҡан предметтарымдың береһе. Шулай уҡ математиканы һәм биологияны яратам. Был предметтарҙан олимпиадаларҙа, төрлө конкурстарҙа ҡатнашам. Былтыр ҙа башҡорт теле һәм математика фәндәре буйынса республика олимпиадаларында ҡатнашып, шулай уҡ призер булдым.\nБындай тырыш егеттең шөғөлдәре лә күптер, моғайын?\n- Мин йөҙөргә яратам һәм бассейнға бик теләп йөрөйөм. Шулай уҡ бейеү һәм программалау буйынса түңәрәктәрҙе үҙ итәм. Бейеү коллективы менән Башҡортостандың, Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында сығыш яһарға тура килде. Бындай ижади сәйәхәттәр миңә бик оҡшай, сөнки уларҙан һуң тағы ла дәртләнеп, ихласыраҡ уҡыуға сумам һәм түңәрәктәргә йөрөй башлайым. Тағы ла компьютерҙа төрлө программалар яҙырға, уйындар һәм проекттар эшләргә өйрәндем. Беҙ интернетҡа ҙур урын бирелгән йәмғиәттә йәшәйбеҙ, шуға күрә был өлкәне яҡшы белергә кәрәк, тип уйлайым.\nЙәштәштәреңә ниндәй теләктәрең бар?\n- Уҡыуға ҙур иғтибар бүлһендәр, тип әйтер инем. Башҡорт халыҡ мәҡәле "Көслө - берҙе, белемле меңде еңер", ти. Тормошта ҙур уңышҡа өлгәшеү өсөн мәғлүмәтле, белемле, зирәк, уҡымышлы һәм тәрбиәле булыу мөһим.\nКирилдың башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса уҡытыусыһы, уны олимпиадаға әҙерләүсе Гүзәлиә Рәсих ҡыҙы Һамарбаева әйтеүенсә, егет телде бик теләп өйрәнә һәм яҡшы уңыштарға өлгәшә. Ул шулай уҡ тырыш егеттең ата-әсәһе тарафынан да телгә төплө иғтибар бүленеүен, уларҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә ҡағылышлы һәр башланғысты хуплап тороуын белдерҙе. Кирилдың ҡустыһы ла телгә битараф түгел, шулай уҡ төрлө конкурс һәм бәйгеләрҙә ҡатнашырға теләүен еткерҙе, ти Гүзәлиә Рәсих ҡыҙы. Ысынлап та, өйҙәге һәр һөйләшеү, фекер һәм күренеш балала сағыла. Васильевтар ғаиләһендәге Башҡортостанға, ерле халыҡҡа, уның теленә һәм мәҙәниәтенә ҡарата һөйөү, ихтирам тәрбиәләнеүе уларҙың улдарында асыҡ сағыла. Шулай уҡ телгә ҡарата ҡыҙыҡһыныу тыуҙырыу, уны өйрәнеүгә ҙур этәргес көс биреү уҡытыусыға ныҡ бәйле. Уның бала күңеленә ошо осҡондо һалырлыҡ, уны артабан дөрләтеп ебәрерлек һәләткә һәм оҫталыҡҡа эйә булыуы ғына ҙур уңыштарға килтерергә мөмкин. Гүзәлиә Рәсих ҡыҙының, һис шикһеҙ, был һәләткә эйә педагог булыуына шик юҡ.\n"Киске Өфө" гәзите, №3, 2022 йыл\nЯҙылған: 21.01.22 | Ҡаралған: 139