Порно Бушлай Милф Уйын – Уйын Милф Онлайн Ххх\nВиртуаль уйындар иң ҡайнар порно менән бушлай барып милф Пума\nБушлай түгел бит әле һеҙ күпме порно видео контент? Һеҙ ҙә теләһәгез түгелме ни күп ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс? Порноигр интернет сайттарында беҙҙең яҡшы булды, һәм был бөтәбеҙ өсөн яратыусылар MIFL. Милф коллекцияһы өсөн бушлай порноигра, исеменән күренгәнсә,, бөтөнләй бушлай. Сөнки тик, бушлай тип, ул, был түгел, тимәк, ул китерелә менән контент дурной. Ысынлап та, беҙҙең сайттары булып тора, унда эшләгән премиум-уйын бушлай. Сөнки был, тип беҙ хәл итә, тип, интернет беҙгә ҡасан яҡшы уйын булды, беҙ һәр ваҡыт һайлау өсөн кеше үҙе ваҡытта уйын өлкәндәр булған., Һәм беҙ ултырабыз ҡабул итеп алырға табыш береһе ярҙам трафик ошо реклама менән, кеше түгел ул беҙҙең ташлап китергә мәжбүр булған һәм уйын сайттары процесына ҡамасау теләмәй.\nПорноигр һәм әлеге ваҡытта беҙҙең яҡшы булыр, моғайын. Ҙур уйында беҙ сексуаль хардкорный коллекцияһын тәҡдим ителгән, ул туранан-тура үҙенә теләсә ниндәй браузер аласыз наслаждаться ҡоролошо, ул. һеҙ алырға мөмкин. Был сайтты ҡулланып, уйын менән бөтә html5 төҙөү, яңы технологиялар, унда реалистик һәм шыма булғандың барыһын да эшләй. Һәм был шулай булырға барыһын да эшләй кроссплатформенный настроить. Көтөгөз һәм, әлегә күп төрлө уйын түгел, һеҙҙе күреп, беҙ уны тәҡдим итә. Һеҙ күберәк түгел порнофильм ҡарарға теләмәүҙәренең бер ҡасан, ҡасан мөмкинлеге буласаҡ интерактив порно һеҙ наслаждаться., Бөтә был хаҡта һеҙ ҡасан булырға хыяллана, эш ҡасан етә милф, был коллекция табырға мөмкин. Ә һеҙҙең ярҙам менән көйләү функциялары ғәмәлгә персонализировать бөтә алмай. Был хаҡта ентекле һөйләшеү булды, беҙ ниндәй уйын беҙҙең сайтта тәҡдим итә, һәм сайт тураһында иң параграф икенсе.\nАуыр Уйын Өсөн Бушлай Китапхана Милф Порно\nКатегория исемлегенә һеҙгә хайран булғас теги һәм төп һүҙ, ҡулланыла торған был коллекцияла өсөн беҙҙең ойошма. Наслаждайся фантазия беҙҙең сайтта бөтә төрҙәре булғандай, шулай уҡ төрлөлөгө һәм беҙ тәҡдим итә, һәм һеҙ нисек яратҡан секс-тубал. Ҡасан беҙ булдырған был сайт, беҙ белергә, уның ниндәй уйын күрһәтте. Шулай уҡ беҙ белмәгән, беҙ протестировать кәрәк,-тип белдерҙе ҙә, күңел, унан нисек тәҡдим порно сифаты, техник һәм сифаты.\nҠайһы бер уйындары беҙҙең иң популяр платформой-был, шул, ул китерелә менән фәнтәзиле симулятор. Был принцип, үҙ фантазияһын тормошҡа ашыра ала, ҡайһы берҙәре был һеҙҙең уйын. Һыҙыҡ, һәр ваҡыт һеҙ теләгән инцест-осрашты. Наслаждаться уйындар һеҙҙең менән беҙҙең сайтта буласаҡ, ул эш менән милф инцест ҡараш, улар үҙ мөмкинлеген алыр әсәйем трахнуть. Был уйын беҙҙең фантазия һәм башҡа күп була, шул иҫәптән секс-уҡытыусы өсөн уйындар, порно-машинистка өсөн уйын һәм башҡа бик күп нәмәләр.\nБеҙ шулай уҡ тәҡдим пародийный уйын, йәнһүрәт персонаждары менән секс күрһәтергә, аниме, видеоигр популяр фильмдар һәм хатта. Күпселек бүлеге секс ғәмәлдәр менән партаға барып уйын-симулятор тимәк, был персонаждар һеҙгә шулай трахать алмай, тип теләмәй. Әммә уйындың ҡайһы берҙәре-ролле уйындар был өлкәндәр, һеҙ наслаждаться ундағы мажаралары, йәнһүрәт йәки фильм вдохновляет үҙенсәлекле ғаләм, ул подделывать уйын.\nКатегория порно сайттар һәм башҡа жанр беҙҙең уйындар күп буласаҡ. Беҙ тәҡдим МИЛФ өсөн йөклө шул уйындар өсөн, әсәй кем оҡшамай, уларҙы бына-бына тыуа. Уйын тәҡдим менән беҙ аяҡ, хентай-хатта секс-һәм уйын-уйын менән монстр. Уйын ла беҙҙә бар, һеҙҙең менән уйнай торғас ғәмәлгә милфа ҡарашын ала. Бөтәһенә лә өйрәнелә, тип, беҙҙең сайтта буласаҡ беҙ бөгөн кис!\nСекс Уйындар Яратыусылар Өсөн Бушлай Милф\nБөгөн кис һеҙ беҙҙең сайтта бөтә порноигра хардкорный бындай бәхетле яһай. Беҙ беләбеҙ, сөнки һеҙ нәҡ табырға була, тип, һеҙ, кәрәк, быны һеҙ беҙҙә тиҙ ярҙам һәм ҡоралдарын ҡарау. Әгәр һеҙгә оҡшамаһа, уйынға аңлатма бирә һәм уны баһаларға онотмағыҙ. Беҙҙең сайтта функцияһында ҡулланырға мөмкин булмаған ойошма теркәлгән. Бынан тыш раҫлау, йәки 18 йыл күберәк һеҙҙең нимә, һеҙ нимә эшләргә кәрәк түгел, иң тәүҙә раят хардкорный платформа беҙгә ҡарағанда наслаждаться. Ожмах МИЛФ рәхим итегеҙ!


Онлайн веб-камералар: Бразилия реаль ваҡытта - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nОнлайн веб-камералар: Бразилия реаль ваҡытта\nБразилия тура эфирҙа ваҡытта реальҠыҙыҡ веб-камералар донъя: Бразилия онлайн, бушлай, теркәлеү, ә янында: Порангата. Веб-камера күрһәтә ҡабан Повернулся пляжлы көньяҡ өлөшө (унда, бында форт копа ҡабан ҡуйыла).\nҠайһы саҡта ҡыҙыҡлы сараларҙа камера ебәреп, ул уны радиуста урынлашҡан күҙәтеү, мәҫәлән, яңы йыл фейерверкы буласаҡ.\nВеб-камера күрһәтә атлантик тропик урмандарҙағы емеш-еләк кормушка для птиц.\nҘур булмаған камера урынлаштырылған моррис бразилияның көньяғындағы ҡала. Был ҡыр ҡоштары кормушка полакомиться тропик төрҙәре күп. Веб-камералар һәм Атлантик тропик урмандар ҡош-колибри. Бразилия өсөн поилка эфирҙа урынлашҡан. Был колибри поилка ун биш төрлө төрөн күрергә мөмкин. Веб-камералар ҡунаҡханала эфир кормушка для птиц (Убатуб, Бразилия).\nТропик ҡош төрлө емеш-еләк иң сағыу даими Полакомиться ҡыр кормушка.\nВеб-камераларынан күренештәр күрһәтелә.\nсногсшибательный ҡабан башы менән билдәле тауҙар фонында башҡа пляждарҙа копа аҙағында шәкәр менән бер.\nВеб-камера Гуаруджа популяр курортҡа пляж урынлашҡан (С.-Паоло, Бразилия). Был төрөнә океан Потрясающий, пляж һәм тауҙар. Веб-камера, ул реаль ваҡыт режимында трансляция алып барыу өсөн бөтәһе бушлай, бөтә ерҙе ҡуйҙы: урам, отель, пляж һәм яр, магазин, аэропорттар, вокзалдар һәм трансляция башлағас та мкс менән әйләнәһенә п. (тауыш менән). Был матур күренеште беҙҙең планетала ер яһалма юлдаштарыбыҙ менән эфир, видеотрансляция тоташтырып, космонавтар менән аралашасаҡ.\nФИЛИПИНО. Нисек һәм ҡайҙа осрашыу - бер ғүмер Филиппин\nчатта теркәлергә булмаған видео трансляции иғлан танышты башҡа өлкәндәр өсөн бушлай таныша теркәлгән етди мөнәсәбәттәр өсөн бушлай таныша танышырға мөмкин. чатта яҙып рулетка интим танышты видео ҡатын-ҡыҙҙы яңғыҙ был видеочивать чатта теркәлергә онлайн башҡа ҡыҙҙар менән рулетка


ЫрғЫҘ беренсе киҫӘк көтөүселәр - бет 26\nЙәйге төн. Иге-сиге күренмәгән иркен дала, үҙенең күкрәген көн буйы ҡайнар ҡояшта ҡыҙҙырып алған да шуның ҡыҙыуын хәҙер һауаға бөркөп ята. Хәҙер ҡайҙа ғына ятһаң да, ниндәй үлән өҫтөнә тәгәрәһәң дә, ер шундай ҡоро, йылы, хәл йыйҙырғыс рәхәтлек бирә. Был ваҡыттарҙа бала-саға өҫтәренә лә ябынмай, аҫтарына ла түшәмәй, ишек алдарына теҙелешеп, тәгәрәшеп йоҡлайҙар. Ә ололар, йоҡонан бик йыш уянып, берәй хәтәрле тауыш юҡмы икән тип, ҡолаҡ һалып тыңлайҙар ҙа, тағы ойоп китәләр. Уларҙың йоҡоларында тыныслыҡ юҡ. Йыл буйына һуҙылған, йома, ун көн һайын тигәндәй ҡабатланып торған һуғыш, бәрелештәр бөтә тыныслыҡты алғандар.\nҠояш сығышы яғынан Ырғыҙҙы аша сығыу менән юл Айҙаҡайҙың бесәнлек яланына китә. Ул ялан Кәсәүни тигән түмәләстән башлана ла, тотош бер арҡа булып һуҙылып барып, егерме,утыҙ километрҙар киткәс, Сергей тигән урыҫ ауылының иген яланына барып төкәлә. Ә инде Ырғыҙҙы аша сыҡмайынса уның ағышына ҡаршы атлап көнсығыштан төньяҡҡа табан ыңғайлап барһаң, бик алыҫ китмәйенсә үк Тряпкин тигән утарға етәһең. Шунан аҙыраҡ барып һулғараҡ тартһаң, шыңғырап ятҡан таҡыр ялан юлы ике тау араһына алып кереп китә лә Алмағаслы утарына, ҡыҙыл партизандарҙың иң ныҡ тупланған, иң төп отряды торған төйәккә алып бара. Юлдың үҙәккә инеп китә торған ауыҙында ике яҡлап ҡайын ағастары, япраҡлы ботаҡтарын суҡа-ландырып, матур бер йәшел ҡапҡа яһағандар.\nБына ошо тәбиғи ҡапҡаның ике яғында ла, унан күтәрелгән тау башында ла, йәйге төндөң һирәк ҡараңғыһын үтә күргән үткер күҙҙәрен ялан, тауҙарҙан алмайынса шыҡ баҫып, партизан отрядының часовойҙары торалар. Был үҙәкте ике яҡлап гигант дөйәләрҙең ҡуш үркәсе һымаҡ көмрәйешеп ятҡан ҡырлас тауҙы буйлатып та часовойҙар баҫҡандар. Улар керпек тә ҡаҡмайҙар. Отрядтың һәр бер кешеһенә кәрәкле күрһәтмәләр, приказдар инде бирелгән. Улар ошо боевой приказдарҙы эңерҙән үк алып ҡуйғандар ҙа уларҙы теүәл үтәргә сигнал ғына көтәләр. Тынлыҡ. Утарҙы уртаға ярып, тоноҡ һалҡын шишмә сылтырап ағып ята. Әллә ҡайҙа бытбылдаған бүҙәнәләрҙең тауышы ҡолаҡ төбөндә генә ишетелә. Уларҙы уҙып, әллә ҡайҙа алыҫта, көйөлдө көйләп ҡуя, ағас араларындағы аттарҙың ғуршылдатып үлән сәйнәгәне, ҡайһыһы-ның ушҡырғаны асыҡ ишетелә. Быларҙың береһе лә үткер часовойҙарҙың иғтибарынан ысҡынмайҙар.\nАлмағаслының уртаһындағы өс тәҙрәһе көньяҡҡа ҡараған ҡыҙыл түбәле өйҙөң урта тәҙрәһенә ҡаршы ҡуйылған киң өҫтәлдә кәрәсин шәм яна. Был өйҙә — отрядтың штабы. Өҫтәл артындағы ултырғыста, төн буйына күҙен дә йоммайынса, тәрән уйға батып, отряд командиры Мурзин Зөфәр ултыра. Уның оҙон матур ҡаштары, дуғаланып бөгөлөп, икеһе бергә ҡушылған кеүек йыйырылғандар. Уның ҡулындағы тәмәке яйлап ҡына нәҙек төтөн сығара. Ләкин Зөфәр уны баянан бирле һурғаны юҡ. Уның алдында ниндәйҙер ҡағыҙҙар, гәзиттәр ята. Ул ҡайһы саҡта уларға күҙ һала ла, бер аҙ уҡый, ҡайһы саҡта кистән үк ошо өйҙөң хужа ҡатыны үҙ баҡсаһынан индереп ҡуйған ҡыҙыл әнис, эре йәшел антоновка, аҡһыл һары йүкә алмаларынан берәй тешләп ҡуя ла тағы гәзит, яҙыуҙарын ҡарай.\nОтряд ял итә. Өс көндән бирле разведкала йөрөп арығандары өсөн ял итергә ҡушылған Тимербулат, Диләфрүз, Ҡотлояр, алма ағастары аҫтындағы таҡыр ергә баш аҫтарына кейемдәрен һалып, теҙелешеп ятҡандар.\nБылай ҙа арыуҙың ни икәнен белмәгән йәштәр, Тимербулат менән Диләкәй, бөгөн бөтөнләй ҙур яуаплылыҡ, ғорурлы шатлыҡ менән ҡанатланғандар. Улар, өлкәндәрҙе уятмаҫҡа тырышып, күҙҙәрен аҙ ғына йомоп яталар ҙа тағы шыбырлаша башлайҙар. Улар хәҙер бала түгелдәр, ә ҡыҙыл партизандар. Улар хәҙер инде ябай рядовой партизандар түгел, ә разведчиктар. Улар, быға тиклем хәбәр ташыу эшен бик яҡшы үтәп килһәләр ҙә, уны ябай эшкә һанайҙар ине. Ә был үткән көн эсендә разведкала йөрөү, улар өсөн айырыуса ауыр, ҡатмарлы, ҡурҡыныслы боевой задание булды. Һәм был задание тулыһы менән яҡшы үтәлде. Был турала командирҙар үҙҙәре уларға рәхмәт әйттеләр. Бының өҫтөнә кисә иртә менән Тимербулат әсәһенең һаулығын ишетте. Был хәбәргә бөтә отряд ҡыуанды, һәр кем бындағы дошманды бөтөрөү менән Гөлйөҙөмдө, Кузьмин ҡурғыһы ярынан тәгәрәшеп төшөп, бандит пуляһынан ҡотолған партизандарҙы табып алып ҡайтырға тырышып, һәр ҡайһыһы унда үҙен ебәреүҙе һораны. Ә бер нисә сәғәттән улар бөтә отряд менән һуғышҡа, шул бысраҡ дошмандарҙы бөтөрөү өсөн атакаға китәсәктәр. Ни эшләп инде ошондай ҡайнап торған бөйөк күтәрелеш заманында йәштәр күҙенә йоҡо килһен. Мөмкин түгел. Тимербулат урынында мыштырлап әйләнә. Үҙенең ҡыҫҡа мылтығын һыйпап ҡуя ла билендәге револьверын шыуҙыра.\n— Дилә апай, йоҡланыңмы әллә? — ти ул.\n— Юҡ, Тимерәй, йоҡо килмәй. Ниңә йоҡламайһың?\n— Мин шуны уйлап ятам әле, кисә һин Истебайҙан әсәйем хәбәрен ишетеп ҡайтып әйткәс, йөрәгем ярылып китерҙәй булды. И түҙеп булмай, бер юлы илағы ла килә, көлгөм дә килә, әллә кемдәрҙе, әллә ҡайҙағы тетя Дашаны ла, ҡаҙаҡтарҙы ла ҡосаҡлап алғым килә.\n— Эй Тимерәй, һин түҙеп торһаң да, мин һине аңланым. Һин тәүҙә ҡып-ҡыҙыл булдың, шунан танау остарыңа тиклем ағарып киттең дә күҙеңә мөлдөрәп йәш эркелде, ә үҙең ҡыуанып йылмаяһың. Тик мин һине һүҙ әйтеп борсоманым. Һине Мурзин ағай күкрәгенә ҡыҫып ҡосаҡлап тәбрикләгәндә, үҙемдең күҙҙән, минең генә түгел, Йәмиләнең дә, Нюраның да, башҡа бик күптәрҙең дә күҙенән йәш тәгәрәп китте. Тимерәй, һин уны әйтәһең, ул турала Истебай ағайҙан орошолдом әле. Беләһеңме, ул ошо хәбәрҙе яйлап ҡына әйтеүенә, мин ҡапыл ҡысҡырҙым да ебәрҙем. Ул миңә асыулана биреп ҡараны ла: “Диләкәй, һин улай осҡалаҡ булып өйрәнмә. Һәр бер эште, ниндәй шатлыҡлы, ниндәй ҡайғылы булмаһын, тыныс йән, һалҡын ҡан менән үткәрергә кәрәк. Хәҙер заманы шундай. Һин бит партизанка, етмәһә, разведчикһың...” — тине. Мин дә ҡарышманым. “Ағай, бында, күл янында, һыйырҙар ҙа беҙ генә бит”, — тип үҙемде аҡларға маташҡайным, “барыбер” тип кенә ебәрҙе.\n— Истебай ағай үҙе бер герой инде ул, — тине Тимербулат. — Юҡ, мин ҡысҡырманым да, тыныс та булдым, ҡыҙыҡ бит әле, бер юлы илағы ла, көлгө лә, ҡысҡырып ебәрге лә килә. Ни эшләп улай икән, кешенең шатлығы бик ҙур булһа, шулай буламы икән әллә?\n— Күрәһең, шундай тойғолар бер юлы ҡаплап алалыр инде.\n— Их, иртәгә аҡтарҙы ҡырып ырғытһаҡ, бер-ике көндән Кузьминға ла етеп булыр ине. — Ул бер аҙ уйланды. — Әсәйемде алып ҡайтыр инек, теге алты партизанды табып алыр инек. Шунан...\n— Бәй, аръяғын үҙең беләһең инде. Әсәйемде ҡарап, ауырыуынан төҙәтер инек тә Һамарға уҡырға китер инек, һин бараһың бит?\n— Барам. Һуғышты бөтөргөс, беҙ бергә китербеҙ.\nУлар тағы ла аҙыраҡ тындылар. Ә уларҙың йәш йөрәктәре саф. лыҡ, ғорурлыҡ хистәре менән тибә.\nТаң яғы алланды. Алмағаслы утарын, Үркәс тауҙарын, уларҙан һуҙылып киткән яландарҙы баҫып, оҙаҡ йоҡога талдырған кеүек тойопған тынлыҡ, ысынында, тик тышҡы тынлыҡ ҡына ине. Арыҫлан да бит берәй ҡуйы ҡыуаҡ аҫтына боҫа ла, өҫтөнө бер ырғыу менән дошманын бәреп йығырға йәтешләнеп, уның уңайлы яҡынлағанын көтә. Партизандар ҙа, шуның һымаҡ, тыштан шымдылар ҙа, эстән бөтә ғәйәр көстәрен йыйып, дошманға аҙаҡҡы, хәл иткес ҡаты ударҙы бирергә әҙерләнеп, уңайлы моментты һағалап торҙолар.\nБыл момент оҙаҡ көттөрмәне.\nҮркәс тауҙарҙың уң яҡтағыһының түбәһенән килеп ҡыялап төшкән текә берләм юлдан дөпөлдәп сабып төшкән ҡара айғырҙың тояҡ тауышы төнгө тынлыҡҡа сик ҡуйҙы ла бөтә отрядты аяҡҡа баҫтырҙы. Ике сәғәт буйына елеүҙән аҡ күбектәре осоп килгән был ҡара айғырҙың ахылдап барып туҡтағанын да көтмәйенсә, Асатай һикереп ергә төштө, шул арала ҡаршы алып көтөп торған Заһит, теҙгенгә йәбешеп, атты етәкләп алып та китте. Асатай, йүгерә-атлап, Мурзин янына кереп китте. Ул честь биреп, рапорт яһаны.\n— Иптәш командир, һеҙ ҡушҡан задание тулыһы менән үтәлде, — тине ул.\nУны ҡаршы алып баҫҡан Мурзин:\n— Яҡшы, ултыр, һөйлә, — тине.\nАсатай ул күрһәткән ултырғысҡа ултырҙы.\n— Хәҙер үк бынан бөтә отряд менән ҡуҙғалырға!\n— Туҡта, һин тәртип менән. Ҡайҙа тап булдың, кемдәр һәм күпме көс килә?\n— Ташкүстәнде үтеп егерме биш саҡрым самаһында, Ҡушуба тәңгәлендә тап булдым. Туптар, пулеметтар менән өс-дүрт йөҙ самаһы ҡыҙыл армеецтар.\n— Ниндәй күрһәтмәләр?\n— Хәҙер үк бөтә отряд менән ҡуҙғалырға. Сәғәт таңғы өстән дә ҡалмайынса Тряпкинды үтеп, Ырғыҙҙы аша сығып, Кәсәүниҙе арҡыры киҫеп, Ҡаратауға еткәнсе цепь тартып торорға. Бына беҙгә план да ебәрҙеләр. — Асатай планды Мурзинға бирҙе лә, түш кеҫәһенән тағы бер конверт сығарып, көлөмһөрәп һуҙҙы: — Ә бынауһы, Зөфәр ағай, еңгәмдән хат, — тине. Мурзин конвертты тиҙ генә асып, ашығыс күҙ йүгертеп сыҡты. Был хатта Юлия имтихандарҙы яҡшы биреп, врач исеме алғанын, Ырғыҙ буйҙарындағы хәрби частарға врач итеп ебәрелгәнен, тиҙҙән ҡәҙерле Мурзинын күрәсәген яҙғайны.\nМурзин, был хатты уҡығас, үҙендә ниндәйҙер бик күңелле еңеллек тойҙо. “Юлинькам, минең аҡыллы Юлинькам”, — тине ул. Шунан, Асатайға ҡарап:\n— Әйҙә, тиҙ генә йыйылығыҙ! — тине.\nЕгермеләп командирҙарҙың бөтәһе лә штабҡа килеп тулдылар. Ҡыҙыл Армиянан килгән планды өҫтәлгә йәйеп һалып, бөтәһе лә шуның өҫтөнә эйелделәр. Мурзин, ҡулындағы ҡәләм менән төртөп, билдәләргә күрһәтеп, иптәштәренә аңлатты. Ул:\n— Бына шулай. Бик дөрөҫ. Беҙҙең һорауҙар һәм тәҡдимдәрҙе нығытҡандар ҙа бына өҫтәлмә күрһәтмәләр яһап ебәргәндәр. Бик яҡшы, иптәштәр, бик шәп, — тип һүҙен бөтөрҙө. Уның һүҙе туҡтауға, командирҙар төрлө һорауҙар менән Асатайға боролдолар.\n— Йә, унда кемдәрҙе күрҙең?\n— Ни тинеләр беҙҙең турала?\n— Машиналары бик шәпме инде уларҙың? Асатай уларҙың ҡыҙыҡһыныуын ҡәнәғәтләндерҙе.\n— Ух, иптәштәр, уларҙың эш шәп инде. Өҫтәрендә ялт иткән ҡыҙыл армеецкий форма, һәр береһендә шалтылдап торған ҡорал, алдарында пулемет. Командир менән комиссар мине ашатып, эсерҙеләр ҙә, беҙҙең бындағы хәлде һорашып, тиҙ генә ошо планды һыҙғылап бирҙеләр. Беҙҙең мәғлүмәттәр бик яҡшы булып сыҡты. Шунан, беләһегеҙме, иптәштәр, ундағы комиссар минең таныш.\n— Йә, кем ул?\n— Бәй, 19-сы йыл үҙем Һамарҙан барып алып килгән чекист, бишенсе йылдан партиялағы подпольщик Доронин. Әлбиттә, тәүҙә ҡапыл танышманыҡ. Ә фамилияларҙы ишеткәс, ул да, мин дә бер аҙ ҡарашып торҙоҡ та, тәүҙә мин, унан ул төҫмөрләп һораштыҡ та, ҡыуанышып, яңынан күрештек. Ул барыһын да һораша. Айбулат ағайҙың да, Баҡый уҡытыусының да, Баһауҙың да, Сәғәҙәт ағайҙың, Ғәпделлатифтың да харап булғанын күптән ишеткән. Ул турала көйөнөп алды ла: “Ярай, беҙ уларҙан үсте шундай алырбыҙ, көлдәре күккә осор”, — тине.\n— Шулай тиме? Ай, күп йәшәгер большевик.\n—“Тимербулаттың отрядта йөрөгәнен әйткәс, эй ҡыуанды. “Ә, мин күргән бәләкәй ҡара малаймы? Молодец, бик яҡшы!” — ти.\nУлар шулай итеп бик ҡыҫҡа ваҡыт эсендә геүләшеп һөйләшеп алдылар ҙа, ашығыс кәңәшмәгә ултырҙылар. Унан һуң Мурзиндың һәр бер командирға берәмләп биргән ҡыҫҡа, асыҡ приказдарын тыңлағас, бөтәһе лә штабтан сығып киттеләр. Һәр кем бик тиҙлек менән үҙенең группаһы менән ҡуҙғалып, ике йома буйына алмағастар аҫтына ятҡырып ял иттергән, ялан, далаларҙа һирәк осрай торған тәбиғәттең был матур мөйөшө менән һаубуллашып, ҡуҙғалырға команданы көтөп, хәрби тәртипкә теҙелделәр.\nМурзин үҙенең баҫҡан ерендә бейеп торған, бөҙрә яллы, йондоҙ ҡашҡа аҡ бәкәл туры атының билендәге ҡашлы эйәренә еңел һикереп атланды ла, һалҡын шишмә бөгөлөшөндәге убаға күтәрелеп, бер нисә минут буйына бөтә отряд өҫтөнә һынаулы ҡарап торҙо. Шунан ул, алда теҙелгәндәрҙән күҙен алып, артҡа ҡайырылып ҡараны. Унда Хөсәйен командаһы аҫтындағы мыҡты егеттәр үҙҙәренең аттарына менеп теҙелгәндәр ине. Уларҙың төҫөндә ниндәйҙер бер айырым эрелек, ҡаты етдилек күренә. Улар аттарының ауыҙлыҡтарын шыҡырайта тартҡандар ҙа, үҙҙәренең баштарын артҡараҡ ташлап, үткер ҡараш менән ҡарап торалар.\nМурзин, атын атлатып, улар янына барып туҡтаны, уларҙың барыһына ла берәмләп ҡарап сыҡты ла тағы бер ҡат төшөндөрҙө:\n— Иптәштәр, һеҙгә особый мөһим задание тапшырам. Уның ни тиклем мөһимлеген һеҙ үҙегеҙ ҙә яҡшы аңларһығыҙ. Һеҙ батырлыҡ менән күп һыналған егеттәрһегеҙ. Хәҙер һеҙгә мин шуны ҡабатлайым, иптәштәр, иң беренсе бурыс һеҙгә — дисциплина, иптәштәр. Хөсәйендең һүҙенән сыҡмағыҙ. Юл буйлап йөрөмәгеҙ. Сусаҡтауҙың ҡырласынан юлһыҙ тура тартығыҙ. Аттарығыҙҙы тау араһында ҡалдырып, йәйәү, кәрәк булһа, түш менән шыуып китегеҙ. Уларға тын алырға бирмәгеҙ, эштәрен бөтөрөгөҙ. Был, иптәштәр, беҙҙең еңеүебеҙҙең иң үҙәге. Ярар, туғандар, изге юл.\n— Тыңлайбыҙ, иптәш командир, бөтә күрһәтмәләр тулы үтәлгән булыр! — тине Хөсәйен.\nМурзин бөтәһе менән дә исемдәрен әйтеп һаубуллашты. Аҙаҡ уң ҡулы менән Хөсәйендең муйынынан ҡосаҡлап, маңлайынан үпте лә команда бирҙе:\n— Уңға шагом марш!\nӘйтерһең дә, партизандарҙың үҙҙәре генә түгел, аттары ла ошоно ғына көтөп торғандар: барыһы ла бер секундҡа ялт итеп артҡа боролдолар ҙа бая Асатай сабып төшкән берләм юл менән тауға елеп менеп киттеләр.\nАйҙаҡайҙағы бандиттар әле һаман йоҡлайҙар ине. Уларҙы таң әтәстәре лә уята алманы. Был саҡырылмаған ҡунаҡтар килгәндән бирле өрөүҙән туҡтамаған эттәр тауышы ла уларҙың йоҡоһон боҙманы. Үҙҙәрен был тирәлә хужа һанап, иркенләп йөрөргә керешкән был ҡан эскес хәшәрәттәр йәйрәшеп ятып йоҡлайҙар ине.\nСусаҡтау аша ялтырап төшкән Һамар юлында һаҡта торған шешмәк күҙле, ялбыр сәсле бандит часовой йоҡонан уянып, тәмле итеп бер иҫнәп алды ла, бик оҙаҡ һуҙылып кирелгәндән һуң, кеҫәһенән кисетен сығарҙы. Тик ул ҡағыҙ эҙләп тәмәке төрөргә әҙерләнгәндә генә, ҡуйы әрем араһынан шыпырт иткән тауышҡа, юлдың уң яғына боролдо. Ул яҡшылап тыңланы, был шыптырлағандың ни нәмә икәнен тикшерергә уйлап, мылтығын тоҫҡап, әремгә табан әйләнде лә, ике аҙым алға ынтылыуы булды, шул секундта уның арт яғынан шыҡ иттереп елкәһенә бирелгән приклад уны сүмәксетеп ергә ҡолатты. Шунда уҡ уның башына тоҡ һымаҡ бер нәмә ҡапланылар ҙа, ике партизан ике ҡулынан тотоп, әремлеккә һөйрәп алып та киттеләр.\nХөсәйен командаһындағы егеттәр Ҡыҙыл Армияға Һамар яғынан юл асып көттөләр.\nҠыҙарып ҡояш сыҡҡан саҡта партизандар отрядының алдағы частары, Айҙаҡайҙың көнсығыштан көньяғына Ҡуҙғалған типһәнлегенән буйлап барып, Ҡаратанау һөҙәгенә килеп етеп, Казачи гранға үтә торған оло юлды бүлеп алғайнылар инде.\nСвязнойҙарҙан Әхмәҙи, Миша Фролов, Исхаҡ, Тимербулат үҙҙәренең яҡшы аттарында үҙәк буйлап Кустинға ҡарай саптылар. Отряд шулай наступлениеға әҙерлек менән тупланып торғанда, Айҙаҡай яҡта тытырлаған пулемет, шартлаған снаряд тауыштары бөтә яланды яңғырата башланылар.\nКүп тә үтмәне, ауылдан сығып ҡасҡан төркөм-төркөм һыбайлылар, берәм-берәм сәселеп йүгерешкән йәйәүлеләр күренә башланы. Уларҙың кейенеп, атҡа атланып өлгөргәне яланға саба. Ҡайһылары йоҡоһонан торған көйгә, күлдәк-ыштандан ғына, ялан аяҡ йүгерешеп сығалар ҙа, үҙҙәрен ярҙан ырғытып, һыу буйҙарындағы кесерткән, әрем араларына тәгәрәйҙәр, таллыҡҡа ҡасалар, ҡайһылары өй, ҡураларға ышыҡланалар ине.\nҠотлобай менән Колчак офицеры, егерме-утыҙлаған һыбайлы уртаһында, пар ат еккән кырандаста ултырып, ауылдан йән-фарман сабып сыҡтылар ҙа Ҡаратанауҙың көньяҡ итәгендәге ҡыуаҡлыҡҡа тарттылар. Арттараҡ ҡалған ҡасҡын һыбайлылар ҙа тәртипһеҙ рәүештә улар артынан саптылар. Ҡотлобай ошо ҡыуаҡлыҡта отрядын йыйып алып йә төпләнеп һуғышырға, йә элекке еңелә башлағандағы тәжрибәһе буйынса, ары, Слабодкаға тартып, казак урыҫ яландарына, ундағы ҡуйы ҡурғыларға ҡасып ҡотолмаҡсы ине. Ләкин ул был ниәтен тормошҡа ашырыу түгел, уйын да ослап, план да ҡороп өлгөрә алманы, был яҡтан ҡыуаҡтар ышығында тупланып әҙер торған ҡыҙыл армеецтарҙың ҡаты көсөнә ҡаҡлыҡты. Бандиттар ҡыуаҡҡа килеп етеп тә өлгөрмәнеләр, партизандар ура ҡысҡырып, Мурзиндың командаһы аҫтында улар өҫтөнә ташланды.\nБер юлы өс яҡтан атылып килеп төшкән гранаталарҙан Ҡотлобайҙың пар аты бер юлы үрәпсеп барып, һөрөнөп тәгәрәне, кырандас түңкәрелеп китте. Ҡотлобай менән офицер, икеһе ике яҡҡа сәсрәп барып төшөп, аяҡҡа баҫтылар. Офицерҙың башынан сорлап ҡан китте. Ҡотлобай, ҡаныҡҡан эт кеүек, ҡыҙыл күҙҙәрен аҡайтып тештәрен шыҡырлатып, револьверҙан ата башланы.\nҠыҙыл Армия менән партизандарҙың берләшкән көсө эште тиҙ тотто. Бандиттарҙы өс яҡлап ҡыҫып алып, ҡайһыһын ҡылыстан үткәрә, ҡайһыһын мылтыҡ көбәгенән осора башланылар.\nШул көндән башлап Ырғыҙ буйҙары халыҡтың иң яҡшы улдарының, ҡыҙҙарының башына етеп йөрөүсе бысраҡ бәндәләрҙән әрселеп ҡалды. Ил күкрәк киреп тын алды, алдағы тыныс, матур тормошҡа аяҡ баҫты.


Өфөлә тимер юл буйында ергә нефть продукттары түгелгән\nКисә Куйбышев тимер юлының Өфөләге «Черниковка - Көнсығыш» станцияһы янында нефть ҡалдыҡтары түгелеүе теркәлә. Өфөнөң 112-се ҡотҡарыусылар хеҙмәте бригадаһы тарафынан ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләре бөтөрөлгән. Әле ваҡиға сәбәптәре асыҡлана, тирә-яҡ мөхиткә һәм кешеләр сәләмәтлегенә зыян юҡ, тип хәбәр итә, ҡотҡарыусыларҙың матбуғат хеҙмәте.\nЯна Калинина, «112-се ҡотҡарыу хеҙмәте»нең мәғлүмәт-аналитика бүлеге етәксеһе: «Кисә киске сәғәт 7-се 20 минутта Бөрө трактында яр буйында ергә майлы шыйыҡса түгелеүе тураһында хәбәр килде. Беҙҙең бригада урынды таҙартып, сорбент менән эшкәртте. Әлегә нефть продукттарының ҡайҙан килеп эләгеүе билдәһеҙ. Уның яҡындағы тимер юлының пар-йыуыу станцияһынан аҡҡан булыуы ихтимал».


Тәрәнлек асылы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » Тәрәнлек асылы\nТәрәнлек асылы 06.04.2018 // Башҡорт донъяһы / Анонстар / Әҙәбиәт\nБала саҡтан ғашиҡмын театрға. Башҡорт сәхнәһен шаулатҡан, ҡеүәтен күтәргән актерҙар байтаҡ. Халыҡ яратҡан, үҙен тапҡан артистар була. Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмзиә Хисамова – тәрән баһалаған актрисам. Ул башҡарған ролдәрҙә мин профессионаллек кенә түгел, башҡорт милләтенә хас булған тәрәнлек тә, ихласлыҡ та, ниндәйҙер әйтеп бөтөлмәгән яҡты мәғәнә лә күрәм. Ул сәхнәгә сығарған образдарҙа тышҡы түгел, эске балҡыш ҡиммәт миңә. Ҡарап ултырғанда ла еңел генә тыуған һымаҡ тойолмай был героиняларҙың холоҡ-фиғеле. Рәхәтләнеп еңел-елпенән ҡәнәғәтлек кисерә торған тамашасы түгеллектән киләлер был, бәлки. Миңә пьесаның да, геройҙарҙың да эҙләнеүе мөһим. Юҡ, башымды ҡатырып, ребус сисергә лә бармайым театрға, ә бына күңелем, рухым өсөн кеше яҙмышына төшкән ҡаршылыҡтарҙы йырып сыҡҡан геройҙарҙың кисереше ҡыҙыҡлы. Актриса Рәмзиә ХИСАМОВА мине һәр саҡ образдарының кешелеклелеге, миһырбанлы булыуы, һис көтмәгәндәге эске тетрәнеүе менән арбай. Артыҡ бер һүҙ ҙә әйтә алмайым – үҙ актрисам!\nБөгөн юбилейы уңайынан гәзит уҡыусыларға уның менән әңгәмә тәҡдим итәм. Әйткәндәй, был һөйләшеүҙә лә ул ихлас, тәрән, асыҡ.\n– Рәмзиә апай, әйҙәгеҙ, һеҙҙең бала саҡты һүрәтләүҙән башлайыҡ әле һөйләшеүҙе.\n– Дыуан районының Иҫке Хәлил ауылында тыуғанмын, унда биш йыл йәшәнек. Унан һуң атай менән әсәй айырылышып торҙо, шунан йәнә ҡауыштылар. Ана шул саҡ атайым ғаиләне Урта Азияға алып китте. Моғайын, Сталин үлгәс, үҙен ҡыҙыҡһындырған, йөрәген өйкәгән һорауҙарға яуап табырмын тип, шул тарафтарға юлланғандыр. 1953 йылда булды был хәл. Әлбиттә, бөтә халыҡ юлбашсы үлде тип ҡайғыра, әсәйемдең дә ныҡ илағанын хәтерләйем.\nБеҙ Тажикстандың Расрау тигән ауылында йәшәнек. Миңә алты йәш ине, икенсе йыл уҡырға керҙем. Әммә барыһын да яҡшы иҫләйем.\nАтайымдың атаһы – Хисаметдин олатай – мулла булған. Беҙ тап уның исеменән сыҡҡан фамилияны йөрөтәбеҙ. Ул Зәки Вәлиди менән бергә автономия өсөн көрәшеп йөрөгән.\nАна шул олатайым ҡайҙалыр сығып киткәндә өсөнсө балаға уҙған Мәфтуха ҡәртнәйемә: “Әгәр малай тыуһа – Камил, ҡыҙ булһа, Камилә тип ҡушырһың”, – тип әйткән. Иң беренсе балалары Бөйөк Ватан һуғышы осоронда үлгән, атайым яуҙан контузия менән ҡайтҡан. Өсөнсөгә ҡыҙҙары – Камилә апайым тыуған.\nОлатай шулай, ҡайҙалыр ваҡытлыса ҡасып торабыҙ, тигән. Ул Зәки Вәлиди менән бергә илдән киткән тигән фараз да йөрөнө, әммә атайыма бер хәбәр ҙә биреүсе булмаған.\nСталин үлгәс, кемдер уның ҡулына хат килтереп тотторған, әллә ысын булған ул хат, әллә юрамал эшләгәндәр, хәҙер әйтеүе лә ауыр. Әммә ул ғүмере буйы атаһын эҙләне, беҙҙе лә шуға олатайым артынан шул яҡтарға алып сығып киткәндер инде. Бәләкәй булғас, улар беҙгә бер ни һөйләмәне. Бәлки, атайым хатта әсәйемә лә бер нимә лә әйтмәгәндер, кем белһен инде хәҙер. Улар унда икеһе лә уҡытыусы булып эшләне. Әсәйем урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы ине, әммә күберәк башланғыс кластарҙа белем бирҙе, атайым тарихтан уҡытты.\nАпайым хәтерләүенсә, унда тауҙарға сыҡһаҡ, атайым гел генә ҡараштарын ойотҡансы бер яҡҡа ҡарап тора ине, ти. Тажикстанда яғыр өсөн сатыр-сотор йыялар, беҙ ҙә шулай сыға торғайныҡ. Бына шул мәлдә атайым нимәләр уйлап алыҫтарҙан ҡарашын алманы икән, тип мин дә һыҙланып ҡуям ҡайһы саҡ. Ул, моғайын, атаһын күрергә бик теләгәндер.\n– Олатайығыҙҙы эҙләп ҡаранығыҙмы?\n– Олатай хаҡында мин бер нимә лә ишетмәнем, юлламаным. Нимәлер эҙләргә, төпсөнөргә шикләндем, сөнки кешегә юҡ-бар ғәйеп тағып баралар, етмәһә, беҙҙең хәлдә бер ни ҙә аңлашылмай, мәғлүмәт юҡ тиерлек. Былай ҙа ҡатмарлы заманда үҙемә проблема яһамайым әле, тип уйланым. Ә Зәки Вәлидиҙең “Хәтирәләр”ендә шундай юлдар бар: “Беҙ Башҡортостандағы хәлдәр, көрәш тураһында Анкаралағы Хисаметдин менән һөйләшеп, әңгәмәләшеп ултырҙыҡ”. Бына ошо бер һөйләм. Ошо һүҙ ҙә эҙләнергә дәлил булып тора ала: кем һуң ул Хисаметдин?\nӘ атай менән әсәйҙең йәшәү рәүешенә был билдәһеҙлек ныҡ тәьҫир итте булһа кәрәк. Улар ни эшләргә белмәгән. Әсәйем сараһыҙлыҡтан, бер ниндәй аңлайышлы хәл булмағанлыҡтан, йонсоп та китә торғандыр. Улар араһында ниндәйҙер тауыш сыҡты. Тоттолар ҙа тағы ла унан ҡуҙғалдылар. Ташкентта станцияла айырылып, инәйем дүртебеҙҙе алып ҡайтып китте. Атайымдың атаһын күреү теләге, осрашыу ниәте ҙур булған. Ана шул хәл ауырлыҡ булып торған улар өсөн, күрәһең. Беҙҙе яҡларға теләнеме икән, ҡурҡыныс янауын һиҙҙеме икән, инәйем балалар менән юлға сыҡты, ә атайым һәм Мәфтуха ҡәртнәйем шул станцияла тороп ҡалды. Ҡәртнәйем бик һиҙгер күңелле кеше ине. Намаҙ уҡый ине. Ураҙа тотто. Ул сәхәргә уяныуы була, мин дә тып итеп килеп торам, ошо процесс үҙе оҡшай ине. Әлбиттә, ашар өсөн тормайһың, бында һүҙ ул турала түгел, ә шул ҡәртнәйемдең тәрән аңлап, дин тотоуы, иманлы булыуы, ошо илаһи мәл мине үҙенә ылыҡтырғандыр, тим.\nАйырым йәшәй башланыҡ Иҫке Хәлилдә. Бик матур хәтирәләр һаҡлана күңелдә. Бәләкәй саҡтан Һарыбикә яланы, Шиҙәле йылғаһы йөрәгемдә йөрөй төҫлө. Ул ниндәй сәскә булғандыр инде, белмәйем, әммә һап-һары сәскәле яланда яңғыҙым ғына йөрөгәнемде хәтерләйем. Шиҙәле буйында уйнай торғайныҡ. Ҡом тултыра инек кеҫәләргә, балыҡ тотабыҙ...\nБеҙ унда әллә ни оҙаҡ та йәшәмәнек. Миңә бәләкәй булғанда был ауылдан киттек. 50 йыл үткәс, яңынан барҙым бала сағым ауылына. Шул өй бәләкәй саҡта шундай ҙур күренә ине. Ике-өс шиғырым бар ошо хаҡта. Инәйем менән атайым да ул ауылда дуҫ йәшәне. Шундай йәнгә шифа бирә торған хәтирәләр менән тулы ул ауыл минең өсөн.\nӘ атайымдың эҙләнеүе, һәр саҡ атаһын күреү теләге менән яныуы шундай көтөлмәгән аҙымдарға алып барған, ғаиләһен әленән-әле тегендә, бында йәшәтеүгә этәргән икән, был тойғо беҙҙе лә ғүмер буйы эҙәрлекләне. Беҙ атайһыҙ үҫтек. Ҡустым атайһыҙ буй еткерҙе, беҙ ҙә атай наҙынан мәхрүм булдыҡ.\nАтайым бында кире ҡайтты ул. Әммә бергә йәшәмәнек. Балаларҙы бер үҙенә ҡарауы ауырыраҡ булғас, инәйем алимент юлланы. Вәлиди менән йөрөгән кешенең балаһына ҡараш та шул рәүешле булғандыр инде ул заманда. Атайымды, алиментты сәбәп итеп, биш йылға төрмәгә ултыртып ҡуйҙылар. Аҙаҡ инде ул инәйемде ғәфү итмәне, ә былай беҙ атай янына барып йөрөнөк. Инәйем ебәрә ине. Улай хистәребеҙҙе белдереп, саманан тыш ҡыуанышып, ҡосаҡлашҡанды хәтерләмәйем. Башҡорт халҡы, ғөмүмән, ул яҡлап ҡырыҫ бит ул. Беҙҙә лә ундай тойғоларҙы белдереп барыу ғәҙәте юҡ ине. Атай – атай, бала бала урынында. Әммә кешеләрҙең атаһы башынан һыйпағанын күрһәм, күңелем һыҙлана торғайны. Ә бит бер уйлаһаң, үҙеңдең дә атайың башыңдан һыйпап ҡына ултырмай. Иркәләп үҫтергән кешеләр бар, яндарында булып та насар мөнәсәбәт күрһәткәндәр ҙә осрай. Былай миндә иркәләп үҫтермәнеләр тигән тойғо булманы. Матур тәрбиә биреп үҫтерҙе инәйем.\n– Бала сағығыҙ Дыуан районында үтте инде?\n– Инәйем үҙенең тыуған яғына – Ҡыйғы районының Абзай ауылына алып ҡайтып китте. Бында мин беренсенән алып һигеҙенсе класҡа тиклем белем алдым. Шунан 15 йәштән Өфөгә сәнғәт училищеһына уҡырға индем. Илшат Йомағолов төркөмөнә.\n– Ниндәйерәк ҡыҙ булды икән бала сағында Рәмзиә апай?\n– Бер ниҙән дә ҡурҡмай торған, ҡыҙыҡһыныусан, хатта артыҡ ныҡ барыһын да белергә тырышҡан ҡыҙыҡай инем. Апайым алты йәшендә, ана шул атайҙан тәүге айырым йәшәгәндә, уға хат яҙҙы. Атайымдың Вәрис тигән дуҫы була торғайны. Ул да уҡытыусы. Килеп апайымды маҡтай, миңә лә уҡырға кәрәк тип өндәп, китаптар, дәфтәрҙәр бирә ине. Киләһе килгәнендә мине тикшереп ҡарарға уйлай, ә мин китапты ла, дәфтәрҙе лә ҡайҙа ҡуйғанымды белмәйем. Онотоп бөткәнмен, бала кеше ни, уйнап тик йөрөгәнмен инде. Дүрт йәш кенә. Апайым уңайһыҙланып, мине ҡыҫырыҡлап, “Яҙ!” тип нимәлер аңлатырға тырышҡанын хәтерләйем. Уҡыйым, тигән ярһыу теләгем булманы, әммә бик ҡыҙыҡһыныусан инем. Мәҫәлән, Әй йылғаһында балыҡтар тоталар. Ҡараһам, суртандың ауыҙы асыҡ ята ярҙа. Әллә үлеп тә бөтмәгән шунда, ә мин тоттом да ауыҙына бармаҡты тыҡтым. Был шап итеп тешләне лә алды. Йәнә лә өс йәштәр тирәһендә эсемә сиҡан сыҡҡанын иҫләйем. Өлкәндәрҙең һөйләгәнен ишетеп ҡалдым: әле өлгөрмәгән, бешә, үҫә генә башлаған, тулышҡас, ҡыҫһаң, үҙәге сығып китер. Һикегә ултырҙым да шул шеште ҡыҫа башланым. Ҡыҫа торғас, был атылып сығып китте. Ана шундай нимәләрҙән миндә бөтөнләй ҡурҡыу хисе булмай торғайны. Ҡыҙыҡһыныусанлыҡ шул тиклем көслө булды, хатта аҙағы нимә менән бөтөр, ни булыр, тип уйлау юҡ ине. Миңә ҡыҙыҡ икән, уны мотлаҡ табам, эшләп, ашап, тотоп ҡарайым. Һарыбикәлә лә гелән яңғыҙ йөрөй торғайным. Бөжәктәрҙе, яланды ҡарап иҫем китә ине. Уҡырға, яҙырға ынтылышым булмаһа ла, тәбиғәт менән аралашыу бик ҡыҙыҡлы ине.\n– Тәүге шиғырҙарығыҙ ҙа, бәлки, бала саҡта яҙылғандыр?..\n– Юҡ, улай уҡ иртә яҙа башламаным мин. Шиғыр тигән хәл-торош менән 14 йәштәр тирәһендә таныштым. Ул һиңә таныш бит инде. Ниндәйҙер бер илаһи мәл күңелемде биләп алып, йөрәгемде сорнаны. Тышта ҡыш, ҡар яуа, ҡыҙҙар күлдәксән йүгерәбеҙ. Шунда миңә ниндәйҙер илһам килде, күңелгә шундай рәхәт булды. Илаһи мәл килде. Ул мәлдә мин уны шиғыр яҙыу һәләте, илһам килгән тип аңламаным да, үҫәрәк ошо хәл ҡабатланғас, рухи азатлыҡ, ҡанатлы булыу тойғоһо яңынан ҡабатланғас, ул хистәремде шиғыр итеп һала башланым.\n– Донъяны яратыу, сәнғәт күҙе менән, матурлыҡ аша яратыу?..\n– Эйе, ниндәйҙер бөркөлөш, яҡтылыҡ, матурлыҡ!\n– Ә театрға килеүегеҙ? Өйөгөҙҙә сәнғәткә ынтылыш булдымы?\n– Инәйем мандолинала уйнай ине. Тәбиғәте менән күңелсәк, оптимистик рухтағы ҡатын булды. Беҙҙе, дүртебеҙҙе, алып ҡайтып китһә лә, юғалып ҡалманы. Ул тотонһа, бөтә эште лә башҡара ала ине. Ҡарап, өйрәнеп тора ла мейес һала. Кейеҙ баҫа. Матрас һатып алырға аҡсаһы ла булмағандыр инде, ә ятып йөрөргә әйбер кәрәк бит инде... Уның ҡулынан бөтәһе лә килә ине.\nБеҙҙең күңелде лә күрергә тырышҡан ул. Бер мәл епкә болт бәйләне, уны түшәмгә элеп, ут төртөп ебәрҙе. Теге янды-янды ла, ептең көлөндә болт һаман йәбешеп ҡала бирҙе. Беҙ аптырайбыҙ, нисек төшөп китмәй икән тип. Хәҙер уйлайым да, беҙ уның был фокусын үҙаллы ҡабатлап ҡарамаҫтармы тип нисек ҡурҡманы икән, тим.\nИнәйем ауылда бик ихтирамлы ҡатын булды, уға кәңәшкә киләләр ине, шунан кис йыйылып, йырлашып та ултыра торғайнылар. Бигүк еңел булмаған йылдар бит, үҙҙәренең күңелдәрен үҙҙәре күргән инде. Инәйем беҙҙең менән дә йырлап ултырырға яратты. Ҡайһы саҡ ҡатындар килә лә, өйҙә йырлашҡанды ишетеп, Зәйтүнәнең ҡунаҡтары бар шикелле, иртәгә килермен инде, тип ҡайтып китәләр икән. Бына шулай инәйем беҙҙең күңелгә йыр, моң аша илаһи бер көс, сәнғәткә һөйөү һалған ул.\nЭлек уҡытыусылар ҙа әүҙем була торғайны. Спектаклдәр ҡуялар ине. Улар сәнғәт алдынғылары булған. Халыҡтың күңеленең уяныуы кәрәк бит ул. Уҡытыусылар ана шул уятыусылар булды. Ауыл халҡы ла уларға эйәреп, сараларҙа ҡатнаша. Концерттар ойошторалар, йырлайҙар, бейейҙәр. Уҡыусыларҙы йәлеп итәләр. Халыҡҡа рухи ҡеүәт биреүселәр уҡытыусылар булды.\nШунан тағы ла инәйемдең башҡаларҙан айырылып торған бер һыҙаты бар ине – ул дүртебеҙҙе лә киноға йөрөттө. Йыйылыштарҙан шуның өсөн әллә күпме шелтә алып ҡайтты, әммә барыбер йөрөттө. Ҡайтып илай-илай ҙа, кино килһә, тағы ла беҙҙе алып сығып китә. Ул ваҡытта әлеге кеүек әҙәпһеҙ фильмдар юҡ, әммә үбешһәләр, шул балаларға ярамай һанала ине. Ә ул, быға ҡарап тормайынса, беҙҙе алып китә. Бына ошолар барыһы ла сәнғәткә яҡын итеп тәрбиәләгән, фекерләү, донъяны ҡабул итеү даирәһен киңәйтеүгә бер матур сәбәп булып торған. Ауыл менән генә донъя сикләнмәй, тағы ла ҙурыраҡ ҡалалар һәм башҡалары бар, тигән фекерҙе һалырға тырышҡан ул. Инәйем, шелтәләп алһа ла, үкереп илаһа ла, дөрөҫ тәрбиә биргән тип иҫәпләйем.\nӘ артист булыу теләге миндә “Сыңрау торна” балетын ҡарағас тыуҙы. Иҫем китеп ҡарағаным әле лә хәтеремдә. Уны Мәскәү киноға төшөргән. Эльза Сөләймәнова төп партияны бейене. Уға ғашиҡ булып, балерина булырға хыялландым. Уға тиклем балет күргәнем юҡ ине. Телевизор юҡ бит инде. Радио ла бөтә ауылға 1955 йылда ғына керҙе. Рупорҙан һөйләп, ауылға яңылыҡтар еткереп тора ине. Шунан “ҡара тәрилкәләр” уҡытыусылар өйөнә урынлаштырыла башланы, торараҡ һәр кемдең өйөнә радио керҙе. Шуға күрә кино беҙҙең өсөн фәһем ала торған бер донъя ине.\n– Уҡырға инеп китеү еңел булдымы?\n– Белмәйем, Хоҙай Тәғәлә ярҙам итәме икән инде, әммә мин ниәт иткән әйберҙе барыбер эшләй торғайным. Артист булғым килә, гәзиттә иғлан күреп ҡалдым. Ә инәйем Мәсәғүткә училищеға уҡытыусылыҡҡа уҡырға ебәрергә уйлай ине. Инәйемә теләгемде әйттем, ул ҡаршы килмәне. Ауылдаш ҡыҙ менән сығып киттек. Уның туғандарында туҡталдыҡ. Имтихан бирҙем, алмаҫтар тигән уй башымда бөтөнләй юҡ. Этюд эшлә тиһәләр, эшләнем. Йырла тиһәләр, йырланым. Сәхнәнән йырлаған кеше түгелмен, әммә ҡушҡас, үтәйем. Бейегәнем бар, йырламаһам да, йырлап күрһәттем. Шиғыр һөйләй инем, олимпиадаларға йөрөтәләр ине. Нимә һораһалар ҙа эшләйем, беләһеңме, тиһәләр, беләм тип торҙом. Күрәһең, минең ана шул алсаҡлығым, ҡушҡанды эшләргә әҙер тороуым имтихан алыусыларға оҡшағандыр. Ә беҙҙең эштә алсаҡ булыу, әйткәнде тыңлау, бөтөн организмыңды ошо маҡсатҡа йыйнай белеү – бик тә мөһим элемент ул. Оптимист булыуымды, йөҙ-ҡиәфәтемде лә оҡшатҡандарҙыр инде, мин үтеп киттем. Ауылдашым – юҡ. Ул имтихан биргәндә, мин ишектән ҡарап тороп, уның уңайһыҙланыуын, оялыуын күрҙем. Моғайын, башҡа яғы килешһә лә, холҡо менән үтмәгәндер, тим хәҙер. Ә миндә уңайһыҙланыу тойғоһо бөтөнләй булманы. Ыбыр-сыбыр бала-сағаның быныһы мотлаҡ артист була, тип әйтеп булмайҙыр, әҙерлек өсөн уҡыу йылдары бар. Ә бына холҡом, моғайын, сәхнә өсөн ҡулай булғандыр.\n– Башҡорт сәхнәһен шаулатҡан “Нәркәс” спектаклен хәтергә төшөрәйек әле.\n– Эйе, бик матур күренеш булып театр тарихына инеп ҡалды ул мәлдәр! Ун бер көн рәттән аншлаг менән барҙы был спектакль. Гөлли Мөбәрәкова, Тәнзилә Хисамова менән алмашлап та уйнаныҡ был ролде.\nНәркәс йәш булырға тейеш, был ролде йәш актрисалар башҡарырға тейеш, моғайын, сөнки донъя баҫмаған булырға тейеш ул ҡыҙ образы. Балаларса күҙҙәрен шар асып, тормошта беренсе тапҡыр яратылған, ырыуы уны күҙ ҡараһындай һаҡлап үҫтергән, етем булһа ла бер ниндәй ҙә ҡайғы күрмәгән ҡыҙ ул. Әйткәндәй, бына ошо тойғо миндә лә һәр саҡ булды. Асыҡ күңеле, ҡарашы менән донъяны яратҡан Нәркәскә ҡапыл “дошман” тигән, илеңде рәнйетеүселәр бар, һинең һөйгәнең илеңде рәнйетеүсе булыуы ихтимал, тигән төшөнсәләр керә. Һәм ул шуларҙы бөтөрөргә аҙаплана, төҙәтергә тырыша. Үҙенең аңы, йәшлеге, дәрте менән быны эшләй алам, тип уйлай, әммә ырыуҙарҙың шуны эшләмәүен аңлата алмай. Нисек инде уның һөйгән йәре дошман була ала? Тырышып та аңлата алмағас, үҙен ҡорбан килтерә. Әммә был үҙ-үҙенә ҡул һалыу ғына түгел, ә бар халыҡ “аһ” итер ҙә барыһын аңлар тигән маҡсаттан эшләнә. Шаңҡытырға теләй ул барыһын, былай йәшәргә ярамай, тип әйтергә теләй Нәркәс!\n– Шул йылдарҙағы театр хаҡында ла һөйләгеҙ әле?\n– Беҙ уҡыған 1962 –1966 йылдарҙа театр беҙҙең өсөн мөғжизә ине. Ул ваҡытта опера һәм балет театры бинаһына йөрөй инек әле. Тап 1966 йылда беҙ уҡып бөтөүгә драма театрының яңы бинаһы асылды.\nОпера һәм балет театры бинаһында драма театры ла, урыҫ театры ла уйнай ине, шуға көн аралаш, ҡайһы саҡ өс көнгә бер уйнарға тура килгән. “Рәйсә+Фәйзи” (Н. Асанбаев), “Әсәйемдең сал сәстәре” (Ә. Мирзаһитов) спектаклдәренә барҙыҡ. Матур тамашалар, һушыбыҙ китеп ҡараныҡ. Халыҡ та йөрөй торғайны.\nТеатр яңы бинаға күскәс, халыҡ башта эркелеп килгән ул. Аҙаҡ көн дә спектаклдәр уйнала башлағас, бер үк нәмәне ҡарап ултырып булмай бит инде. Әммә “Нәркәс”кә көн дә килделәр, сөнки был пьеса – үҙе үк башҡорт драматургияһында яңы күренеш булған әҫәр. Һуш китмәле аншлагтар башланды. 70 битлек пьесаның 36 бите генә – Нәркәстең тексы. Минең бөтәһе лә шәп килеп сыҡты, тип әйтә алмайым. Ултырып илаған саҡтар ҙа булды. 19 йәшлек бала өсөн был ярайһы уҡ ҙур көсөргәнеш булған.\nБер заман Ләлә Әхтәм ҡыҙы Вәлиева Зөмрәтте әҙерләй. Репетициялар тәнәфесендә бөтәһе лә сығып китте. Минең нимәлер килеп сыҡмай, һыңҡылдап илайым, ҡараһам, икенсе яҡ мөйөштә Ләлә Әхтәм ҡыҙы: “Бер нимә лә килеп сыҡмай”, – тип илап ултыра. Күҙ йәштәре, эске һыҙланыуҙар, тәрән эҙләнеүҙәр аша тыуған әҫәр, образ ул минең өсөн. Режиссер Лек Вәли улының спектаклдәре бик шәп ине. Ул Ленинград институтын бөткән. Һәр режиссер театрға яңы һулыш алып килә.\nБер мәл репетицияларҙа ҡысҡырып уйнап, тауышым бөттө лә ҡуйҙы. Аптырап ҡалдылар. Афишалар эленгән, ә тауыш ҡайтмай. Тышта тайғаҡ. Өфө буйлап дарыу эҙләйем. Әй урамындағы аптекаға барҙым, унда ла кәрәклеһе юҡ. Сыҡтым да тайып йығылдым. Шунда ултырҙым да үкереп илап ебәрҙем. Хәҙер бына шул мәлде иҫкә төшөрһәм, һушым китә. Шунда үҙем илап ултырам, үҙем, туҡта әле, ҡайтайым да бәрәңге бешереп, шуның быуына ултырайым, тим. Бына шунан нисек Хоҙайға ышанмайһың инде. Ҡайҙан килде миңә ул уй? Бер ҡайҙа ла был хаҡта уҡыманым. Элек улай эшләгәнем дә юҡ ине. Инәйемдең дә улай эшләгәнен хәтерләмәйем. Ә бит ярҙам итте. Тауышым асылып китте. Шул тауыш менән 11 спектакль уйнаным. Ул ваҡытта тырышып уйнау, ролде еренә еткереп башҡарыу, эште һәр көн атҡарыу – шул ғына мөһим ине. Аҙаҡ ҡына килә ул аңлау, анализлау. Сәнғәт барыбер бала фиғеленән ҡотолмауҙы талап итә. Сабыйҙарса тигән мәғәнәлә түгел, ә саф көйөнсә тигән мәғәнәлә. Бөтә нәмәгә тәжрибә менән ҡараһаҡ, беҙ үҙ-үҙебеҙгә бикләнеп бөтөр инек. Тәжрибә кешегә тәрән аҡыл ғына бирмәй, ул уны эстән кимерә лә. Ижад кешеһенең күңеле саф булырға тейеш. Шул ваҡытта ғына сәнғәттә үҙенең тәғәйен бейеклегенә күтәрелә ала.\nОшо спектаклдән һуң мине Нәркәс тип йөрөтә башланылар. Уны телевизорҙан да күрһәттеләр. Әммә бөгөн ул һаҡланмаған, сөнки элек өҫтө-өҫтөнә яҙҙырылған бит инде яҙмалар.\n– “Нәркәс” пьесаһының авторы, уҡытыусығыҙ Илшат Йомағолов менән ҡасан таныштығыҙ?\n– Уҡырға ингәндә уны беренсе тапҡыр күрҙем. Ул беҙҙән имтихан алды. Илшат ағайҙы кемдер яңылыш “Рим Солтанов” тип әйтте. Ул диңгеҙҙән генә ҡайтҡан, ҡояшта янған. Какао төҫөндәге костюм кейгән. Утыҙ йәштәр тирәһендә. Өс бала атаһы. Беҙ уға бик һоҡланып ҡарай инек.\nУҡыта башлағас, уның шул тиклем иғтибарлы булыуына иҫебеҙ китте. Ул беҙҙә мәҙәнилек тәрбиәләне. Бөтәбеҙ ҙә уға тәрбиәле, мәҙәни булғаны өсөн ғашиҡ инек. Фанатик булып, ижадҡа мөкиббән бирелдек. Курсыбыҙ бөгөн дә бик дуҫ, сәнғәткә тоғро ҡалдыҡ. Илшат ағай бик хисле актер ине. Ул, үҙе театрһыҙ йәшәй алмаған кеүек, беҙҙә лә ошо тойғоно, тоғролоҡто, профессионаллекте тәрбиәләне.\n– Уҡытыусыға эскерһеҙ ғашиҡ булыу – бер, ә ул бит әле һеҙҙең ирегеҙ ҙә?\n– “Нәркәс” сәхнәгә сыҡҡас, ул мине ятаҡта эҙләй башланы, оҙатып килә ине. Бына шулай башланды беҙҙең уртаҡ юл. Бәлки, минең ғашиҡ булыуым да һиҙелгәндер. Беҙ осраша башлағанға тиклем ул ғаиләһенән киткән булған. Уҡытыусы менән бәйләнешкә инеү уйы беҙҙең беребеҙҙә лә булманы, ә бит курсыбыҙ менән ғашиҡ инек. Бергә йәшәнек, балаларыбыҙ булды. Әммә ул миңә барыбер Илшат ағай булып ҡалды, ниндәйҙер буй етмәҫлек кеүек ине. Ул да мине ҡыҙым тип йөрөттө. Шуға күрә “ул теге менән осраша, бының менән йөрөй” тигән имеш-мимешкә бөтөнләй иғтибар итмәгәнмен, сөнки минең уға ҡарата хисем ҙур ине. Минең ана шул саф тойғом уны әсир иткәндер ҙә, күрәһең.\n– Һеҙ бит әле Ҡазанда ла эшләгәнһегеҙ?\n– Эйе, уны саҡырып алдылар, шунда уҡ ролдәр ҙә бирҙеләр. Радио, кешеләрҙе тыңлап, гәзит уҡып, тиҙ генә татарса һөйләшергә өйрәндем. Илшат ағайҙың бер ни тиклем проблема булды, сөнки ул ялғауҙарҙы башҡортса әйтә лә ҡуя. Ҡазанда беҙҙе спектаклдәргә ныҡ йәлеп иттеләр. Төп ролдәрҙе башҡарҙыҡ. Әммә Илшат ағайҙың яҙмышына аяҡ салыусылар ҙа табылды. Талантлы кешеләргә был донъяла йәшәүе еңелдән түгел шул.\n– Яратҡан ролдәрегеҙ?\n– Бик күптәрен яратып башҡарҙым. Бер мәл кире образдар бирә башланылар. Ә мин уларҙы яратмайым, әммә бында ла үҙемә һорау ҡуйҙым: кеше бит юҡтан ғына ниндәйҙер кирелеккә бармай. Бына ошо рәүешле мин ул геройҙарымдың асылына асҡыс эҙләнем. Яратмаған образдарҙы башҡарыу актерҙы үҫтерә, профессионаллек өҫтәй.\n– Балаларығыҙ ҙа сәнғәт юлын һайлаған...\n– Улар беҙҙең мөхиттә үҫте. Балаларым минең өсөн әле лә бала булып ҡала. Үҙ юлдарын сәнғәттә таптылар тип иҫәпләйем. Балаларым да, минең кеүек, сәнғәттең кешегә, халыҡҡа кәрәклеген аңлай. Беҙгә даими рәүештә рухи аҙыҡ, йән яҡтылығы, мәрхәмәт кәрәк. Ошо ғына кешеләрҙе, кешелекте һаҡлап алып ҡала аласаҡ.\nҺиндә ғәйеп эҙләп буламы ни,\nҒәйеп — йопҡа килмәү. Һанһыҙлыҡ.\nБары ғәйепле ул — таҡ һан. Таҡ. Таҡ!\nБары ғәйепле ул яңғыҙлыҡ.\nҺин беренсе түгел, һуңғы түгел —\nГөрләп туймаҫ күгәрсен кеүек\nИше менән уҙыусылар, ана...\nСараһыҙҙан тот та, теҙең сүк.\nҺин беренсе түгел, һуңғы түгел,\nКүпме парлы, шунса яҡты яҡ!\nҠараңғыла яңғыҙ баҫып ҡалам,\nМейе-сәғәт һуға: таҡ һан, таҡ.\nЙөрәгемде семетеп уҙыусы,\nӘммә һағайталар оялар ҙа\nБинахаҡтан ғына туҙыусы.\nӨҙгөләнмә улай, өҙгөләнмә,\nДонъя шулай — һиндә яҡты яҡ.\nЙылмайып уҡ ҡалам артығыҙҙан,\nЙөрәк кенә тибә: таҡ һан, таҡ.\nЮҡ ғәйебең һинең минең алда,\nБар булмышым менән яҡлайым.\nПар күгәрсен ҡунған ояларҙы —\nҮҙ иркемдә яңғыҙ атлайым.\nТуҡта, туҡта, ишек, асылмай тор,\nАсылһаң да, ҡапыл ябылма.\nБарлыҡ хистәремде, аңым, еңсе —\nГелән торһон өсөн янымда.\nБары наҙҙар һирпкән ошо күҙҙәр\nҺәләтлеме һалҡын ҡарашҡа...\nАсылмасы мине яңғыҙ итеп\nТупһа аша атлар тарафҡа.\nКүпме мөмкин сабыр көсөк кеүек,\nКүҙҙәремдә өмөт ялтлатып,\nЯлбарыулы ҡараш менән ҡалыу\nИшек асып, аша атлатып.\nӘйтергәме әллә өҙә биреп:\n“Мин — һинеке, ә һин — минеке!..”\nҒүмер бер бит: ҡәҙер иткәнгә лә,\nИтмәгәнгә лә килмәй ике.\nНурлы күҙгә һалҡынлыҡ хас түгел,\nТиеп кенә булмай өйрәтеп...\nУйҙар йүгерә, өнһөҙ баҫып торам,\nСараһыҙҙан ишек терәтеп.\nЮҡ, мин һиңә хистәр тупламаным,\nҺине уйлап уйҙар уйманым,\nБары зәңгәр күҙҙәреңә баҡтым —\nТөпһөҙлөгөн күреп туйманым.\nҺинең зәңгәр күҙҙәр — төпһөҙ Йыһан!\nКөндөҙ — ҡояш, төнөн — йондоҙҙар...\nМинең күҙҙәр генә айырыла алмаҫ,\nМинең күҙҙәр генә ҡомһоҙҙар.\nҺинең күҙҙәр, эйе, — төпһөҙ йыһан,\nҠарап керпектәрем таласаҡ.\nКүҙҙәреңдең зәңгәрлеге аша\nКире ҡайта миңә бала саҡ.\nЮҡ та, һиңә хистәр юлламаным,\nАлсаҡ көлдөм, ҡулдар — сәпәкәй.\nҺинең күҙҙәр, гүйә, — оло Йыһан,\nӘ мин ҡыҙсыҡ инде... бәләкәй.\nАҙашырлыҡ тәүге тойғоларҙы\nҠайтарабыҙ тигән уйҙарҙа.\nУлар инде алыҫ тороп ҡалды,\nҠабат ҡайта алмаҫ юлдарҙа.\nУнда тороп ҡалды йәшлегебеҙ —\nХистәрҙең иң сафы, ҡайнары,\nДонъяның да аҡ балаҫтай сағы...\nҠоштарҙың да серле һайрауы...\nӨҙөлөп-өҙөлөп һайрағанда улар\nЯңғыратып йәшлек туғайын,\nБеҙ икәүгә бары шатлыҡ, бәхет\nЮрағандарҙыр ул, моғайын.\nӘллә нисек үтеп китте йәшлек,\nБаҫтырҙы ла юлдар сатына...\nАйырҙы юл. Аңғарманыҡ мәгәр:\nНишләп улай, нимә хаҡына?\nИнде хистәр түгел, үкенеүҙәр\nҮрелеп-үрелеп үҫә һүҙҙәргә.\nӘ мин тәүге осҡон сатҡыларын\nЭҙләп бағам һинең күҙҙәргә.\nУҙҙы йәшлек... Күккә аша белмәҫ\nТөпһөҙ хыялдарға йыуанып,\nИнде офоҡ үҙе әйҙәй төҫлө,\nШәфәҡ нурҙарына буялып.\nСаҡырмайыҡ тәүге тойғоларҙы,\nЮлламайыҡ һуңлап үткәнде.\nҺәр нәмәнең үҙ миҙгеле була,\nЫшанысы — һәр бер көткәндең!\nЫшаныстар юллап ала алмаҫлыҡ,\nБары үкенеүҙәр уйҙарҙа.\nХистәребеҙ аҙашҡандар, буғай,\nЙәшлек тороп ҡалған юлдарҙа.


Журналистар ҙа уҡый\n24 Ноябрь , 11:30\nРеспубликаның Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Максим Ульчев социаль селтәрҙә уҡыу хаҡында ентекле мәғлүмәт менән уртаҡлашты.\nМедиамәктәп асыу бурысын быйыл апрель айында үткән Медиайыйында республика Башлығы Радий Хәбиров ҡуйғайны. Республика матбуғат хеҙмәткәрҙәренең яңы компетенцияларын үҫтереү, һанлы технологиялар индереү уның төп йүнәлеше булып торорға тейеш.\nИюнь айында агентлыҡ менән Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Ошо көндәрҙә 80 журналист медиамәктәптә уҡый башланы ла инде. Проект етәксеһе – республиканың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе урынбаҫары Зөһрә Сәйетҡолова.\nЖурналистикала һанлы техологияларҙы ҡулланыу буйынса белем арттырыусылар араһында – баш мөхәррирҙәр, республика, район һәм ҡала баҫмалары хәбәрселәре. Программа 54 уҡыу сәғәтенән тора. Ул заманса тенденцияларҙы күҙ уңында тотоп төҙөлгән, бар темалар ҙа аудиторияға ҡыҙыҡлы булмаҡсы.\nСпикерҙар булып Рәсәйҙә билдәле ҡәләм эйәләре сығыш яһай, мәҫәлән, “Журналист һәм медиабаҙар” федераль журналының баш мөхәррире Владимир Касютин, “АиФ” гәзитенең баш мөхәррире урынбаҫары Индира Котзасова, Екатеринбургтан контент-бюро етәксеһе Михаил Пономаренко, “Тик-ток без танцев” китабы авторы Ренат Йәнбәков.\nБынан тыш, республикала матбуғат донъяһында билдәле кешеләрҙән дә күп файҙалы мәғлүмәттәр алырға мөмкин буласаҡ. “Беҙҙең бурыс – тәжрибәле, талантлы журналистарҙың фекерләүен яңы форматҡа ҡороуға булышлыҡ итеү, уларҙы һанлы журналистика алымдарына өйрәтеү. Икенсе төркөм өсөн уҡыуҙы 2022 йылда үткәрергә ниәтләйбеҙ. Бында инде электрон матбуғат саралары журналистары ҡатнашасаҡ”, – тип асыҡланы М.Ульчев.\nМедиамәктәптә алған белемдәрҙе интернет киңлектәрендә ҡулланып, аудитория өсөн тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ контент эшләргә мөмкинлек бирер, тип көтөлә.\nФотолар: М. Ульчевтың сәхифәһенән.


Таҙалыҡ – сәләмәтлек нигеҙе, тигән ҡанатлы һүҙҙәр хәҙерге заманда ла көнүҙәклеген юғалтмай. Микробтар өҙлөкһөҙ үрсей, бары йортта даими тәртип урынлаштырыу, еүеш сепрәк менән әйберҙәр өҫтөн һөрткөләп, иҙәнде йыйыштырыу ғына зарарлы микроорганизмдар таралыуын тотҡарлаясаҡ. Айырыуса балалар үҫкән мөхиттә таҙалыҡ булдырыу бик мөһим.\nҒаилә – ҡәлғә, тип йыш ҡабатларға яратһаҡ та, уның хәүефһеҙлеген йөҙ процентҡа раҫлай алмайбыҙ. Айырыуса кеше йәшәгән ябыҡ бүлмә эсендә микроорганизмдар тупланған саң йыйыла. Туҙан үҙе тын алыу системаһы өсөн зарарлы, ә ундағы талпандар организмды тағы нығыраҡ ҡаҡшата.\nСаң бит бысраҡ ҡына түгел, ул бөжәктәр өсөн яҡшы аҙыҡ булған кеше тиреһе өлөшсәләренән, сәс ҡалдыҡтарынан тора. Диван һәм матрастарҙы төйәк иткән ҡандалалар булыу ихтималлығы хаҡында ла оноторға ярамай.\nБыл саҡырылмаған “ҡунаҡтар”ҙы иҫкәртеү өсөн ниндәй саралар күреү мөһим? Тәү сиратта бүлмәләрҙе елләтеү һәм йыйыштырыу кәрәк. Иҙәндәрҙе йыуғанда, туҙан һөрткәндә зарарһыҙландырыусы саралар ҡулланығыҙ, әммә улар кеше һаулығына зыян килтерергә тейеш түгел.


Өс хаким һәм биш император — Башҡорт Википедияһы\nб. э. т. 2852\nб. э. т. 2070\nӨс хаким һәм биш император (ҡыт. 三皇五帝) — Ҡытайҙың беҙҙең эраға тиклем өсөнсө мең йыллыҡҡа ҡараған иң боронғо тарихи осоророндағы легендар хакимдары.\nӨс хаким[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПекинда Мин империяһы осоронда нигеҙ һалынған Боронғо Императорҙар ғибәҙәтханаһы бар. Унда өс хакимдан (улар — өсөһө лә Ғәли йәнәптәре) башлап Ҡытайҙың бөтә императорҙарының исемдәре яҙылған таҡтасыҡтар табыныу объекттары сифатында һаҡлана. Был өс Ғәли йәнәптәре Ҡытай территорияһында йәшәгән ҡәбиләләрҙә төрлө ваҡытта килеп тыуған хәлгә йоғонто яһай ала, һәм иң абруйлы юлбашсылары тип иҫәпләнелә. Тик уларҙың береһе генә (өсөнсөһө) ысынлап йәшәгән шәхес тип иҫәпләнелә, сөнки тәүге икеһе тураһында яҙма сығанаҡтарҙың булыуы ла мөмкин түгел.\nТайхао (Taihao) — Фэн (Feng) ҡушаматы алған һәм Фуси (Fuxi) титулына лайыҡ булған шәхес. Бик иртә тарихи осорҙа Ҡытай территорияһында йәшәгән көнсығыш ҡәбиләләренең легендар юлбашсыһы. Ул беренселәрҙән булып, кешеләрҙе балыҡ тоторға, һунар итергә, мал аҫрарға өйрәтә. Шулай уҡ «Үҙгәрештәр китабының» (И-цзин) нигеҙе тип иҫәпләнгән данлыҡлы 8 триграмманы уйлап тапҡан кеше.\nЯн Ди (Yandi) — Цзян (Jiang) ҡушаматлы һәм Шэньнун (Shennong) — «илаһи ер эшкәртеүсе» титулын алған шәхес. Цзян (Jiang) йылғаһы буйында йәшәгән ҡәбиләнең легендар юлбашсыһы. Уның ҡәбиләһе аҙаҡ Вэй һәм Хуанхэ йылғалары буйлап көнсығышҡа табан күсенә һәм Ҡытайҙың үҙәгендә төпләнә. Ул ырыуҙаштарын ергә үҫемлектәр ултыртырға өйрәтә һәм һабанды уйлап таба, тип иҫәпләнелә.\nХуан Ди (Huangdi) — Цзи (Ji) ҡушаматлы, Сюаньюань (Xuanyuan) титулына эйә булған шәхес. Уға «Кешелек мәҙәниәтенең атаһы» булараҡ табыналар, сөнки ул яҙманы, музыканы уйлап тапҡан, тәгәрмәс һәм арбаны ҡулланылышҡа индергән, арифметиканы һәм медицинаны уйлап тапҡан, тип иҫәпләнелә. Ул — «Һары Император», был Хуан («жёлтый») Ди («император») исеменең һүҙмә-һүҙ тәржемаһе.\nМифтарға ярашлы, Ян Ди — юғарғы Илаһ, Ҡояш Аллаһы. Ләкин ул бер ваҡытта ла ҡояшҡа тиңләштерелмәй. «Ҡояш көсөнә» эйә, тиҙәр. Артабан ул юғарғы Илаһ урынын утлы аждаһаға ултырып килгән яңы алла — Хуан Диға бирә. Хуан Ди Ян Дины Көньяҡҡа идара итеүсе итеп тәғәйенләй. Ян Ди менән сағыштырғанда Хуан Ди кешеләр менән әүҙемерәк аралаша һәм уларға бик күп белем (музыка, арифметика, яҙма, транспорт) бирә. Аҙағыраҡ Ян Ди юғарғы тәхетте Хуан Динан тартып алырға тырыша, әммә уңышҡа өлгәшә алмай, сөнки ерҙе тотошо менән көлгә әйләндереүҙән ҡурҡып, Ҡояш көсөн ҡулланыуҙан тыйыла. Һөҙөмтәлә Ян Ди төньяҡҡа китеп юғала. Мифтарға ярашлы, Хуан Ди аждаһа уны килтергән урында — Куньлунь тауында төҙөгән бай һарайҙа йәшәй. Хуан Ди яҡынса 300 йыл хакимлыҡ итә. Уның артынан тағы ла бер ут бөркөп торған аждаһа килеп уны бик күп шаһиттарҙың күҙ алдында күккә осороп алып китә. Шулай итеп, Хуан Диҙың хакимлыҡ итеүе тамамлана.\nБиш император[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБиш императорҙың исемдәре, сығанағына бәйле төрлө варианттарҙа булыуы ихтимал. Сым Цян версияһы буйынса улар — Хуан-ди, Чжуань-сюй, Ку, Яо һәм Шунь (黄帝、颛顼、帝喾、尧、舜).\nБоронғо Императорҙар Ғибәҙәтханаһындағы иҫтәлекле алтаҡталарға ярашлы, биш император түбәндәгеләр:\nШао-хао (Shaohao) Цзиньтьень (Jintien) титулына эйә. Хуан Диҙың (Һары императорҙың) улы. Көнсығыш ҡәбиләләрҙең юлбашсыһы була. Ҡәбиләнең ике тапҡыр күсенеүенә етәкселек итә — тәүҙә көнбайышҡа, аҙаҡ киреһенсә көнсығышҡа. Ул император булғанда дәүләт сәскә ата, һәм ул 80 йыл тирәһе власть башында тора.\nЧжуань-сюй (Zhuanxu) Гаоян (Gaoyang) титулына эйә. Хуан Диҙың (Һары императорҙың) ейәне, Шаохаоның ҡустыһының улы. 20 йәшендә император тәхетенә ултыра, 78 йыл, вафатына ҡәҙәр власит башында тора. Күк есемдәренең хәрәкәтенә нигеҙләнгән календарь уйлап таба.\nДи-ку (Diku) Гаосинь (Gaoxin) титулына лайыҡ була. Хуан Диҙың (Һары императорҙың) бүләһе. Уны йыш ғына «Аҡ император» тип тә атайҙар. Ул хакимлыҡ иткәндә мәҙәниәт, бигерәк тә музыка бик юғары кимәлгә күтәрелә культура. Ул музыка ҡоралдарының күбеһен уйлап тапҡан, тип иҫәпләнелә.\nЯо (Yao) Таотан (Taotang) титулын алыуға өлгәшә. Ҡытайҙа легендар һәм бик хөрмәт ителгән император. Ҡытайҙағы берләшкән ҡәбиләләргә идара итә. Ҙур, ләкин ябай ҡыуышта йәшәй, шуға ла уны халыҡ сикһеҙ ярата. Рәсми идара итеү йылдары — беҙҙең эраға тиклем 2356—2255 йылдар. Күптән түгел Ҡытай археологтары Яоның баш ҡалаһын таба. 20 йәшендә император булған Яо 76 йыл тәхеттә ултыра, шунан тәхетен Шунюға тапшыра һәм тағы ла 28 йыл йәшәй. 119 йәшендә вафат була. Ул власть башында торғанда ғәйәт ҙур климатик үҙгәрештәр — бөйөк ҡоролоҡ һәм аҙаҡ — туфан ҡалҡыу. Ҡытайҙар, Яо һәм Шуньды — ғәҙел идара итеү өлгөһө, тип иҫәпләй.\nШунь (Shun) Яо-юй (Yaoyu) титулына эйә — Яоның вариҫы. Ауылдаштары араһында иҙге күңелле һәм аҡыллы кеше булараҡ таныла һәм ябай мөхиттән сыҡҡан кеше. Яо, кәңәшселәрен йыйып, шундай һорау ҡуя — илдең тәхетен кемгә бирергә була. Улар, Шуньға иғтибар итегеҙ, тигән кәңәш бирә. Яо ике ҡыҙын да Шуньға кейәүгә бирә һәм, бер ни тиклем ваҡыт үткәс, тәхетен дә уға ҡалдыра. Шунь һыу баҫыуҙан ҡотолоу һәм һыу ер өҫтөнән китһен өсөн бик күп каналдар төҙөүе менән дан ҡаҙана. Шунь үҙенә 53 йәш булғанда тәхеткә ултыра һәм100 йәшендә вафат була. Ул үҙенең урынына Ся династияһына нигеҙ һалған Бөйөк Юяны регент һәм вариҫы итеп ҡалдыра.\nИмператорҙарҙың һаны тәүге биш элемент йәки биш стихия — у-син тураһындағы теория йоғонтоһо аҫтында һайланған. Биш стихия һәр саҡ үҙ-ара көрәшә, уның барышында сикһеҙ рәүештә бер-береһен юҡҡа сығаралар, шул уҡ ваҡытта ҡайтанан бер-береһен булдыралар. Һәр императорға билдәле бер стихия ярҙам итә. Стихия өҫтөнлөк алһа, батшалыҡ сәскә ата, стихия еңелһә, батшалыҡ та бөлгөнлөккә төшә.\nМәҫәлән, Хуан Ди идара итә башлаған осорҙа Күк, Ер стихияһы символы булараҡ, ғәйәт ҙур сиңерткәне һәм ҡортто күктә күрһәтә. Шуға ла Хуан Ди һары төҫкә өҫтөнлөк бирә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Өс_хаким_һәм_биш_император&oldid=850467 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:17 28 ноябрь 2018 үҙгәртелгән.


Лидер фирҡәләр билдәләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 September 2021 — 10:50 ГТРК «Башкортостан»\nРәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы протоколдарҙың 60 процентын тикшергән. “Берҙәм Рәсәй” Дәүләт Думаһына һайлауҙа лидерлыҡты һаҡлай. Был фирҡә өсөн 20 сентябрь иртәһенә алынған иҫәпләүҙәр буйынса һайлаусыларҙың 47,16 проценты тауыш биргән. Икенсе урында КПРФ — 20,89%, өсөнсөлә ЛДПР - 7,9%.\nЛидерлыҡҡа сыҡҡан биш фирҡә исемлегендә «Справедливая Россия» һәм «Новые люди» бар. Был иһә Дәүләт Думаһына биш процентлы барьерҙы алып биш фирҡә үткәнде аңлата.


Фәрит Ғүмәров: янғындарға ҡаршы – бергә!\n3 Апрель 2018, 12:21\nЙыл башынан республикала 812 янғын теркәлгән, уларҙа 69 кеше һәләк булған һәм 64 – йәрәхәтләнгән. Үткән йыл менән сағыштырғанда, бөтә ошо күрһәткестәр буйынса үҫеш күҙәтелә.\nЯнғындарҙың төп сәбәптәре һәм уларҙы иҫкәртеү саралары тураһында Башҡортостан Республикаһының Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәрит Ғүмәров һөйләне.\n– Фәрит Риф улы, нисек уйлай-һығыҙ, ни өсөн янғындарҙың артыуы күҙәтелә?\n– Ҡышын өҫтәмә йылытыу саралары ҡулланыу арҡаһында электр үткәргесенә йөкләнештәр шаҡтай арта. Әгәр өйөгөҙҙә йәки фатирығыҙҙа электр үткәргесе иҫке икән, йәиһә электр ҡорамалын эксплуатациялау ҡағиҙәләрен үтәмәһәгеҙ, һеҙгә янғын сығыу ҡур- ҡынысы янай.\nБыйылғы ҡыш былтырғыһына ҡарағанда һалҡыныраҡ килде. Шуға күрә мейестәрҙе артыҡ ҡыҙҙырыу, шулай уҡ кирбестәр араһында ярыҡтар барлыҡҡа килеү, мейес ауыҙынан йәки көллөктән ҡуҙҙар килеп төшөүе, яҡҡан ваҡытта мейестәрҙе ҡарауһыҙ ҡалдырыу һөҙөмтәһендә янғындар күп була. Миҫал өсөн, февралдә Баймаҡ ҡалаһында ошо сәбәп арҡаһында өс бала яныу продукттарынан ағыу-ланды, уларҙың береһен ҡотҡара алманылар.\nЯнғындарҙың дүрттән бер өлөшөнә ут менән һаҡһыҙ тотоноу сәбәпсе. Шул арҡала һәләк булғандар-ҙың 37-һе – нигеҙҙә иҫерек килеш тәмәке тартҡан кешеләр.\nБөтә ошо сәбәптәр янғындарҙы арттыра ла инде. Тик граждандар-ҙың үҙҙәренең, янғындарҙы профилактикалау инспекторҙарының, киң мәғлүмәт саралары һәм дәүләт органдары вәкилдәренең берлектәге тырышлығы менән генә уларға ҡаршы тора алабыҙ. Әлеге ваҡытта республикала уҙғарылыусы акция шулай тип атала ла – “Янғындарға ҡаршы – бергә!”\n– Янғындарҙы профилактикалау буйынса гәзит уҡыусыларға ниндәй кәңәштәр бирер инегеҙ?\n– Мейес менән йылытылыусы торлаҡ хужаларына һәм яллаусыларына мейестең һәм төтөн юлының төҙөклөгөн тикшерергә, ремонтларға һәм ҡоромдан таҙартыр-ға, ярыҡтарын балсыҡлы-ҡомло иҙелмә менән һыларға кәрәк. Мунсалары йәки баҡсалағы өйҙәре мейес яғып йылытылғандарҙы ла шулай итеүҙәрен үтенәм. Йыл башынан 167 янғын мунсаларҙа сыҡҡан, шулай уҡ 2 тапҡырға йышыраҡ баҡса өйҙәре яна башланы.\nМейес яғыу хәүефһеҙ булһын өсөн, уның ауыҙы алдындағы ағас иҙәндә 0,5х0,7 м ҙурлыҡта тимер киҫәге йәйелгән булырға тейеш. Мейескә яҡын һәм туранан-тура уның өҫтөндә яныусан әйберҙәрҙе йәки материалдарҙы һаҡларға, кер киптерергә ярамай.\nИзоляцияһы боҙолғаны күренеп торған электр үткәргестәрен һәм кабелдәр-ҙе, розеткалар, башҡа электр ҡорамалдарын фай-ҙаланыу, шулай уҡ электр селтәренә артыҡ көсөргәнеш биреү, бер үк ваҡытта бер нисә ҡеүәтле электр приборын тоташтырыу, ваҡытлы электр үткәргесен ҡулланыу тыйыла.\nЭлектр приборҙарының фәҡәт заводта етештерелгәндәрен генә файҙаланыр-ға кәрәк. Электр йылытыу приборҙарын ҡорғандар, мебель һәм башҡа еңел янып китә торған предметтар эргәһенә урынлаштырырға кәңәш ителмәй. Улар-ҙы токка тоташтырылған килеш ҡарауһыҙ ҡалдырмау мөһим. Ошо ябай ғына ҡағиҙәләрҙе үтәп, һеҙ өйөгөҙҙө йәки фатирығыҙҙы янғындан һаҡлай алаһығыҙ.\n– Яңылыҡтарҙа автономлы янғынды (төтөн) иҫкәртеү ҡоролмалары тураһында йышыраҡ ишетелә башланы. Уларҙың өҫтөнлөгө нимәлә? Янғындар-ҙан улар нисек һаҡлап ҡала ала?\n– Һиҙгер элементтар ярҙамында иҫкәртеү ҡоролмаһы барлыҡҡа килгән төтөнгә тәьҫир итә һәм тауыш сигналы бирә. Әгәр ошондай янғынды (төтөн) иҫкәртеү ҡоролмалары ҡуйылған булһа, яңыраҡ Баймаҡ ҡалаһында һәм Борай районында булған янғынға һәм балаларҙың яныу продукттары менән ағыуланыуына юл ҡуйылмаҫ ине.\nРеспублика Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитовтың ҡушыуына ярашлы, янғынды иҫкәртеү ҡоролмалары менән аҙ тәьмин ителгән күп балалы ғаиләләр һәм социаль хәүефле хәлдәге балалы ғаиләләр бушлай тәьмин ителә. Бының өсөн республика бюджетынан кәрәкле күләмдә аҡса бүленгән. 2016 йылдан 39 мең ошондай иҫкәртеү ҡоролмалары бушлай урынлаштырылған. Унан тыш, 2018 йылдан балалары тыу-ған ғаиләләр шулай уҡ янғынды иҫкәртеү ҡоролмалары менән бушлай тәьмин ителәсәк. Әлеге йыл һуңына ҡәҙәр был ғаилә-ләрҙә 50 меңдән ашыу иҫкәрткес ҡуясаҡбыҙ.\nБалаларының именлеге тураһында ҡайғыртҡан ғаиләләр иҫкәртеү ҡоролмаларын үҙ аллы һатып алып ҡуя ала. Нефтекама һәм Өфө ҡалаларында, Әбйәлил һәм Мәләүез райондарындағы янғындарҙа иҫкәртеү ҡоролмаларының эшләп китеүе был профилактик сараның һөҙөмтәлелеге ха-ҡында һөйләй. Уларҙа 12 баланың ғүмерен ҡотҡарып ҡалғандар.\n– Гәзит уҡыусыларға ниҙәр теләр инегеҙ?\n– Янғындар сығыу ҡур-ҡынысы бөтә замандарҙа ла юғары булды һәм булып ҡала. Әгәр һәр ҡайһыбыҙ янғын хәүефһеҙлегенең дөйөм билдәле ҡағиҙәләрен үтәһә, был күңелһеҙ күренештәр минималь буласаҡ. Ә төҙөк булмаған мейестәр, электр приборҙарын фай-ҙаланып, иҫке электр үткәргескә күҙ йомоп, иҫерек килеш тәмәке тартып, киреһенсә, беҙ үҙебеҙҙе янғында һәләк булыу йәки торлаҡһыҙ ҡалыу һәм йый-ған мөлкәтебеҙҙән ҡолаҡ ҡағыу ҡурҡынысы аҫтына ҡуябыҙ. Үкенескә күрә, ут аяуһыҙ, халыҡ әйткәнсә: “Бурҙан ҡала, уттан ҡалмай”.\nШулай уҡ балалар булыу-булмауына ҡарамаҫтан, янғынды иҫкәртеү ҡоролмаһының һәр фатирҙа, һәр өйҙә булыуы тураһында уйланырға саҡырам. Архангель районында булған осраҡты миҫал рәүешендә килтерәм. Был район кешеһе мөрйәһен асырға онотоп, мейесенә яға ла үҙе йоҡлап китә. Өйҙә төтөн күбәйә башлағас, әлеге янғын иҫкәрткесе эшләп китә, уның тауышынан өй хужаһы уянып китә һәм яныу продукттарынан ағыула- ныуҙан ҡотолоп ҡала.\nТыуған көндәргә һәм байрамдарға беҙ бүләктәр бирергә яратабыҙ. Ә мин янғынды иҫкәртеү ҡоролмаһын да бүләк сифатында ҡарарға тәҡдим итәм. Ярат-ҡан һәм һаҡлап ҡалырға теләгән кешеләребеҙ – ата-әсәләребеҙгә, яҡындарыбыҙға һәм дуҫтарыбыҙға минисиреналар бүләк итеүҙе бергәләп яҡшы ғәҙәткә әйләндерәйек. Был бүләк ҡиммәт тормаһа ла (янғынды иҫкәртеүсе ҡоролманың хаҡы 300 һумдан башлана), ул тейешле ваҡытта эшләп китеп, яҡынығыҙҙың ғүмерен ҡотҡарып ҡалһа, унан да ҡиммәтерәк бүләк булмаясаҡ.


Яңауылда Башҡортостандағы төньяҡ райондарҙың иң яҡшы китапханасылары тәбрикләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯңауылда Башҡортостандағы төньяҡ райондарҙың иң яҡшы китапханасылары тәбрикләнде\n13:18, 27 сентября 2012 Йәмғиәт\nЯңауылда етенсе тапҡыр ойошторолған «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы китапханасыһы-2012» республика конкурсының зона этабы үтте. Сараны ойоштороусылар булып БР Мәҙәниәт министрлығы, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана, Яңауыл районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге, Яңауыл үҙәк китапханаһы сығыш яһаны.\nСарала ҡатнашыусылар алдында район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса урынбаҫары Зикаф Хузин, мәҙәниәт бүлеге начальнигы Гәүһәр Миңлейәрова, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана директоры Айгөл Әхмәҙиева сығыш яһаны.\nКонкурста республиканың төньяҡ төбәгендәге ете район вәкилдәре ҡатнашты. Яңауыл, Ҡалтасы, Борай, Тәтешле, Асҡын, Мишкә һәм Балтас китапханасылары өс номинацияла көс һынашты.\nҺөҙөмтәлә «Мәңгелек китаптар», «Барыһы ла уҡый», «Уҡыған ил уңыр» номинацияларында шул тәртиптә Асҡын районынан Ольга Бәҙретдинова, Яңауыл районынан Гөлнара Вәлиева, Балтас районынан Ләйсән Усманова еңеү яуланы.


Наркотиктар әйләнешенә ҡаршы көрәш стратегияһы билдәләнә\n"Башинформ" мәғлүмәт агентлығының генераль директоры Виктор Журавлев "Наркотиктарҙы таратыуға ҡаршы хәрәкәттәге ҡ аҙаныштары өсөн" миҙалы менән наградланды. Был награда 2004 йылда республиканың "Наркотиктарһыҙ ҡала" йәмәғәт ойошмаһы тарафынан ҡайһы бер дәүләт, хоҡуҡ һаҡлау, йәмәғәт\nһәм дини структуралар менән берлектә булдырылды. Миҙалға наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәштә ярҙам күрһәткән һәр кем эйә була ала.\nБөгөнгө наградлау тантанаһында "Башинформ" башлығынан тыш, БР Президенты ярҙамсыһы Миҙхәт Мәмбәтов, "Салют" компаниялары төркөмө етәксеһе Илдар Ғарифуллин һәм "Ҡояшлы әйләнә" реклама агентлығының генераль директоры Андрей Сидоркинға ла миҙал тапшырылды.\nЛайыҡлыларҙы бүләкләгәндән һуң, "Наркотиктарһыҙ ҡала" башлығы Флүр Әсәҙуллин журналистарға үҙенең командаһының алдағы көндәге пландары тураһында һөйләне, унда - йәмәғәт ойошмаларының наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен иҫкәртеү\nһәм уға ҡаршы тороу буйынса төбәк - ара конгресын үткәреү ҙ ә ҡарала. Ике көнлөк форум Өфөлә 29 сентябрҙә асыласаҡ. Билдәләнгән проблеманы тикшереүҙә Рәсәйҙең 20 ҡалаһынан\nашыу - Новосибирск, Ижевск, Ҡазан, Һамар, Һарытау, Екатеринбург, Томск, Салехард һәм башҡа урындарҙан, шулай уҡ\nАҠШ һәм Германиянан килгән ҡунаҡтар ҡатнашасаҡ. Ҡатнашыусыларҙың барыһы ла психоактив матдәләр ҡулланыу һәм уларҙың законһыҙ әйләнеше хаҡында квалификациялы төшөнсәгә эйә, йәғни тәжрибә уртаҡлашыу файҙалы булыр, тип уйларға кәрәк.\nКонгрестың тәүге көнөндә коммерция булмаған йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре үҙҙәренең наркотиктарға бәйле енәйәткә ҡаршы көрәшкә индергән өлөшө һәм көс структуралары менән үҙ - ара килешеп эшләү алымдары тураһында һөйләйәсәк. 30 сентябрҙә форумда ҡатнашыусылар секцияларға бүленеп эшләй. Эштең өс йүнәлештә барыуы көтөлә: "Реабилитациялау үҙәктәре,\nсоциаль реабилитация һәм допинг бойондороҡлолоғона\nбирелгәндәрҙе адаптациялау", "Коммерция булмаған ойошмалар наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы тороу эшендә", "Сәләмәт тормошто пропагандалау һәм алкоголизм һәм наркоманияны иҫкәртеү". Сараның йомғаҡлау өлөшөндә форумда ҡатнашыусыларҙың 2008 йылға тиклем уртаҡ\nэшмәкәрлек концепцияһы ҡабул ителәсәк.\n"Наркотиктарһыҙ ҡала" етәксеһе тәүге конгрестың һуңғыһы булмаҫына ышаныс белдерҙе:\n- Икенсеһе лә, өсөнсөһө лә булыр: был сара йолаға әйләне ргә һәм йыл һайын үткәрелергә тейеш, тип һанайым, - тине Флү р Әсәҙуллин.\nКонгресс сиктәрендәге саралар БР Ауыл хужалығы министрлығының конференция залында үтәсәк.


Сана спорты — Башҡорт Википедияһы\nМеждународная федерация санного спорта[d]\nСана спорты Викимилектә\n2010 йылғы олимпия уйындарында немец санасыһының старты\nСана спорты (нем. Rennrodeln, ингл. LugeLuge) — спортсыларҙың махсус трасса буйлап санала етеҙ төшөүҙә ярышыуҙарын кәүҙәләндереүсе ҡышҡы олимпия спорыт төрө.\n4 Халыҡ-ара федерация\nСпортсыларҙың ойошҡан рәүештә үткән тәүге йыйылышы 1883 йылда Швейцарияла була. 1913 йылда Дрезденда (Германия) Халыҡ-ара сана спорты федерацияһы ойошторола (Internationale Schlittensportverband).\nБыл ойошма спорт менән 1935 йылға тиклем идара итә, аҙаҡ ул Халыҡ-ара бобслей һәм тобогган федерацияһы (FIBT) составына индерелә.\nҠышҡы олимпия уйындары программаһында скелетонды сана спорты менән алмаштырыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәндән һуң, 1955 йылда Осло ҡалаһында (Норвегия) беренсе донъя чемпионаты үткәрелә.\n1957 йылда Халыҡ-ара сана спорты федерацияһына (Internationale de Luge de Course Fédération, FIL) нигеҙ һалына.\nСана спорты Ҡышҡы олимпия уйындары программаһына 1964 йылда индерелә.\nСана спорты ҡағиҙәләр сағыштырмаса ябай — трассаны иң ҡыҫҡа ваҡытта үткән спортсы еңеү яулай. Спортсы трасса бушағандан һуң, билдәле бер ваҡыт үткәс, стартҡа сығырға тейеш.\nСпортсы финишҡа санаһы менән бергә килеп етергә бурыслы, киреһенсә була ҡалһа, ул дисквалифициялана. Әммә трассала туҡтап алырға, санаға кире ултырырға һәм һарҡыуға төшөүҙе дауам итергә рөхсәт бирелә.\nСананың ауырлығы һәм уның төҙөлөшө билдәле бер регламентҡа тап килергә тейеш. Сана табандарының температураһы талап ителгән диапозонда булыуы шарт, ул һауа температураһына бәйле була. Шулай уҡ спортсыларҙың кәүҙә ауырлығына һәм кейемдәренә лә сикләүҙәр бар, экипировкаға комбинезондар, аяҡ кейеме, шлем, бирсәткә инә.\nТиҙлеккә ярышыу менән бәйле башҡа спорт төрҙәрендәге кеүек, алдан үткәрелгән ярыштар старт тәртибен билдәләй, ул трассаның торошо насарайған осраҡта бик мөһим роль уйнай. Спортсының дөйөм ваҡыты ике йәки унан да күберәк йөрөштөң һөҙөмтәһенән булдырыла.\nСана спорында ярыштар яңғыҙаҡтар һәм парҙар араһында үткәрелә. Формаль алғанда, ҡатын-ҡыҙҙар парҙарҙа ярыша ала, әммә ысынбарлыҡта иһә бөтә парлылар ярыштары ла тик ир-егеттәр араһында ғына уҙғарыла. Ҙур турнирҙарҙа эстафеталар үткәрелә, уларҙа команда яңғыҙ ҡатын ҡыҙҙан, бер ир-егеттән һәм парҙан тора.\n2016 йылдағы донъя чемпионатынан башлап, ҡышҡы сана ярыштары программаһына спринт индерелә. Спринт ярышында дистанция сағыштырмаса ҡыҫҡартылған була, санасының ваҡытын билдәләү старттан түгел, ә уның башланғыс өлөштө үтеүенән иҫәпләнелә (100 метрҙан алып 150 метрға тиклем), ә еңеүсе берҙән-бер ынтылыш һөҙөмтәһе буйынса билдәләнә.\nТрассалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСана спорты буйынса ярыштар ике төрлө трассала үткәрелә: саналар өсөн һәм натурбана (сана спортының бер төрө). Ҡайһы бер трассаларҙа боҙҙо яһалма рәүештә бер аҙ һыуытып торалар. Сана трассаларының күпселеге, шул иҫәптән, натурбана трассаларының бөтәһе лә тип әйтерлек, альп илдрендә урынлашҡан:\nСанкт-Мориц — донъялағы иң оҙон һәм етеҙ тәбиғи трасса.\nТурин — 2006 йылғы Ҡышҡы олимпия уйындары өсөн махсус төҙөлгән\nВинтерберг (Төньяҡ Рейн-Вестфалия)\nМөһим яһалма трассалар иҫәбендә. (күпселеге Ҡышҡы олимпия уйындары өсөн төҙөлгән):\nСараево — торошо насар булғанлыҡтан, хәҙерге көндә ҡулланылмай\nСана спорты Халыҡ-ара Сана спорты Федерацияһы тарафынан идара ителә (FIL, Federation de de Luge International Course) (рәсми сайт). Федерация Германияла урынлашҡан, уның күпселек вәкилдәре — немец милләтенән.\nЙозеф Фендт, Германия (1994 йыл)\nСпорт ҡорамалдары. Махсус костюмдар, улар ел ҡаршылығын кәметергә мөмкинлек бирә. Сана спорты өсөн тәғәйенләнешле һәм бармаҡтарында сәнскеләре булған махсус бирсәткәләр спортсыларға стартта уҡ шәп тиҙлек йыйырға яҙам итә.\nОлимпия уйындарында сана спорты\nСана спорты буйынса донъя чемпионаты\nСана спорты буйынса Донъя кубогы\nХалыҡ-ара сана спорты федерацияһы сайтынан\nСана спорты буйынса Рәсәй Федерацияһының рәсми сайты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сана_спорты&oldid=771866 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:48 5 ғинуар 2018 үҙгәртелгән.


Яҙыусы килде беҙгә » Табын\nСараны А.Яҡшыбаева йәнле һәм үҙенсәлекле итеп, концерт номерҙары менән аралаштырып алып барҙы. Еҙем-Ҡарандан килгән ҡунаҡ, уҡытыусы-ветеран Зәйтүнә Искәндәрованың тасуири итеп һөйләгән шиғыры Г.Яҡупованы хайран ҡалдырҙы. Әҙибәнең ижадына байҡау яһап, мәктәп директоры Р.Ғ.Абдрахманов, уның районда "Өмөтлө ҡәләм” бәйгеһе ойоштороп, бик тә изге эш алып барыуы, яҡташтары менән тығыҙ бәйләнештә йәшәүе, районыбыҙ данын күтәреүҙә ҙур өлөш индереүе тураһында маҡтап һөйләп үтте. М.Ғафури музейы директоры Рәсилә Нәжметдинова һәм Юлыҡ мәктәбе директоры урынбаҫары С.Юлыҡова әҙибәнең әҫәрҙәренең уҡымлы булыуы һәм үҙҙәренең дә яратып уҡыуҙары хаҡында йылы итеп үҙ фекерҙәрен еткерҙеләр. Ошо юлдар авторы Р.Рафиҡованың уға бағышлап ижад иткән биографик поэмаһын ҡунағыбыҙ "Шиғри дастан” тип юғары баһаланы һәм бик тә ҡыуанып ҡабул итте. Уҡыусылар ҙа Гөлнур Миҙхәт ҡыҙына һорау артынан һорау яуҙырып ҡына торҙолар. Бигерәк тә башланғыс класс уҡыусылары ҙур әүҙемлек күрһәтте. "Өмөтлө ҡәләм” еңеүселәре үҙҙәренең ижад емештәре менән таныштырҙы, яҡташыбыҙҙың шиғырҙарын яттан һөйләп, әҫәрҙәренә ҡарата төшөрөлгән һүрәттәрҙе күрһәтеп шатландырҙылар. Үҙенең шиғырҙарын яратып уҡыған, яттан һөйләгән, араларынан үҙҙәре лә ярайһы уҡ ҡәләм тибрәткән уҡыусыларҙы маҡтап, шағирә үҙенең сығышында "Шағирҙар мәктәбе” тип тә баһаланы. Төрлө миҫалдар менән уҡыусыларҙы тәртипле булырға, хеҙмәтте, тыуған илде яратырға, белемгә ынтылырға әйҙәне.\nСараның икенсе өлөшө ауыл китапханаһында дауам итте. Бында инде ауыл кешеләре йыйылып көтөп тора ине. Әле яңы ғына китапханала эшләй башлаған Гөлфинә Юлмөхәмәтова ҙур әҙерлек менән ҡаршы алды. Ҡыҫҡа ғына ваҡытта китап һөйөүсе балаларҙы туплап өлгөргән ул. Яҙыусының әҫәрҙәре буйынса төшөрөлгән иллюстрацияларҙан күргәҙмә лә ойошторған. Йырлап та, шиғырҙарын һөйләп тә күрһәтте бәләкәстәр. Китапханасы үҙе лә әҙибәнең әҫәрҙәре менән яҡшы таныш. ""Ҡатындар” китабы берәү генә, ул да китапханаға ҡайтып ингәне юҡ, ҡулдан-ҡулға йөрөй, ҡыҙыҡһынып, яратып уҡыйҙар”, - тине ул. Балалар баҡсаһына барып шағирәнең кескәйҙәргә арналған әҫәрҙәрен уҡып, уларҙы шатландырып ҡайтҡан.\nТөп һөйләшеү яҡташыбыҙҙың "Ҡатындар” һәм "Йыртҡыс ҡаны” әҫәрҙәре буйынса барҙы. Ике быуат арауығындағы ҡатындар яҙмышын һүрәтләгән был киң ҡоласлы әҫәрҙе күптәр күңелендә йөрөтә, фәһем-ғибрәт ала, илебеҙҙә булып үткән ваҡиғаларҙы,таныштарын таный. "Был китап һәр кемдең өҫтәл китабы булырға тейеш” тип юғары баһаланы ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Альмира Юлмөхәмәтова.\n"Йыртҡыс ҡаны” әҫәре бу-йынса ҡыҙыҡһыныуҙар күп булды. Бигерәк тә уҡытыусы-ветеран Гөлфара Зәйнетдинова, Роза Әлибаева, хеҙмәт ветераны Миңлегөл Кәримова был әҫәр буйынса бик күп һорауҙар биреп, башҡаларҙа ла ҡыҙыҡһыныу уятты. Дөрөҫ, тәү ҡарамаҡҡа, "Йыртҡыс ҡаны” тигән исем тетрәндергес булып, үҙенә саҡырып тормаһа ла, уҡый башлаһаң, китап үҙенә бәйләй ҙә ҡуя. Имеш-мимешкә, төрлө легендаларға нигеҙләнеп яҙылған киҫкен сюжетлы әҫәр миндә донъяға, тәбиғәткә, кешеләргә ҡарата төрлөсә ҡараш уятты. Кеше тарафынан яраланған айыу, һөтө бөткәс, үҙенең яңы ғына тыуған сабыйын астан үлтермәй, йәшәйеште дауам итеү өсөн, үҙе үлем сигендә булһа ла, йән асығына тырнаҡтары менән күкрәген йыртып, ҡанын эсерә. Быны күреп торған әҫәр героиняһы Һәҙиәлә йыртҡысҡа ҡарата ихтирам уяна. Үҙендә лә, ошо ҡанды эсереп булһа ла, балаһын иҫән ҡалдырыу ниәте тыуа.\nГөлнур Яҡупованың яҙыусы булараҡ оҫталығы шунда: тормошта булмаҫтай хәлде ышандырырлыҡ итеп күрһәтеп, кешеләр араһында ғына түгел, хайуандар донъяһында ла әсәлек хисенең ни тиклем көслө булы-уын аңлатып бирә ала. Автор был әҫәрен урыҫ телендә лә баҫтырып сығарған. Китап уҡыусыларҙың һорауы буйынса әлеге көндә татар теленә тәржемә итә. Шулай, әҙибә әлеге көндә лә туҡтауһыҙ эҙләнә, үҙенә тағы ла мөһимерәк темалар өҫтөндә эшләргә бурыстар ҡуя. Районыбыҙҙың, күп шәхестәр сығарған Сәйетбаба ауылының ғорурлығы булған Гөлнур Яҡуповаға киләсәктә лә әҙәбиәтебеҙҙең нурлы гөлө булып йәшәүен теләйбеҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙЫРҘЫҢ ЙЫРТЫҒЫ ЮҠ, ТИҺӘЛӘР ҘӘ... - 2021 - Мәҡәләләр\n- Беҙ бәләкәй саҡта бригадир әсәйемде эшкә саҡырып килә лә, һүҙен беҙ аңламаһын өсөн йырлап әйтә торғайны. Әсәй эшкә китеүен аңлап ҡалһаҡ, беҙ мыжый башлағанды белеп, Фәйзрахман ағай ошолар ише мөңрәп һөйләште, - уға әсәй ҙә ҡушылып китә.\nЙырҙың йыртығы юҡ, тиһәләр ҙә, бөгөн уның сейле-бешле, өҙөк-йыртыҡтары сәхнәнән дә, телевидение-радионан да йыш яңғырай. Мин үҙем йырҙың һүҙҙәренә иғтибар итәм, сөнки уның мәғәнәһе көйгә түгел, ә тап һүҙҙәргә бәйле.\nБеҙ үҫмер саҡта Фәнис Солтанғоловтың "Бәшмәк" йыры бик популяр булды, уның ни хаҡында икәне мөһим дә түгел ине, буғай, көйө дәртле булғас, йәштәр уны көн-төн тыңлап кинәнде. "Һине алып тоҙлайҙар, бешерәләр, ашайҙар", "Аяҡта килеп сыҡты бәшмәк" кеүегерәк һүҙҙәрҙән тора ул ижад емеше. Уның тағы ла береһенән-береһе мәғәнәһеҙерәк "Серәкәй", "Тәпешкә", "Ҡайтып кит, давай, давай" тигәндәре лә бар.\nБөгөн йырсылар күп, улар ана шул Фәнистең "бәшмәге" кеүек, ҡайҙандыр килеп сығып торалар, эстрадабыҙҙы береһенән-береһе мәғәнәһеҙ йырҙар менән тултыра торалар. "Иртәнге сәғәт биштәрҙә мин һиңә ҡуна барам", "Серле донъяңдың ишеген ас әле, серле донъяңа кистәрен ҡас әле" тигән һүҙҙәрҙе һәр кем үҙенсә аңлай торғандыр, моғайын. Мин иһә уларҙы бөтөнләй ҡабул итмәйем. Эстрадабыҙҙың сағыу пары үҙенең бер йырында "Һөймәгәнгә һөйкәлмәнек, сит йәрҙәргә һикермәнек" тип йырлай. Сәхнә йондоҙҙары ни хаҡында йырлағанын үҙҙәре ишетәме икән, тип уйлап ҡуяһың. Тамашасы уларҙы тышҡы ҡиәфәтенә, кейеменә ҡарап ҡына ҡабул итмәй бит, тәү сиратта, ни тураһында йырлауына иғтибар итә. Мәҫәлән, берәү "Һүндермәйек усаҡтарҙың ҡуҙ-көлөн" тип моңлана. Ул көлдөң тап усаҡ һүнгәндән һуң тороп ҡалғанын аңламай, күрәһең.\nТатар телле авторҙарҙың йырҙарын башҡортсаға ауҙарып яңғыратҡандар ҙа байтаҡ бөгөн. Бының бер насарлығы ла юҡ, әлбиттә, тик һөйләшебеҙ оҡшаш булһа ла, һүҙҙәрҙең яҙылышы төрлөсә бит. Мәҫәлән, шул рәүешле кәмәбеҙ "көймә"гә әйләнеп китә, барайыҡ урынына "барыйк" килеп сыға.\nЙәш йырсы "Күрешәйек, туғандар" урынына "Күрешәйек, тыуғандар" тип моңлана. Ике һүҙ араһындағы айырманы уға аңлатыусы кеше булмағандыр, күрәһең.\nБер һүҙҙе әллә нисә тапҡыр ҡабатлап, сәхнәне арҡыры-буй иңләгәндәр ҙә күбәйҙе хәҙер. Бер башҡарыусы ҡыҫҡа ғына йыр дауамында "яратам" һүҙен әллә 68, әллә 98 тапҡыр ҡабатлай. Махсус һанап ултырған инем, яҙып алмағас, хәҙер онотолған инде. Уйлап ҡараһаң, ул сәхнәнән ҡысҡыра торған (был осраҡта тап ҡысҡыра торған!) түгел, ә ике кеше араһында бик уйлап ҡына әйтелергә тейешле һүҙ.\nКүптәрҙең яратҡан йырында ошондай һүҙҙәр бар: "Күңелемдең күркен яулай алмай бер кем". Ундағы "түрен" тора-бара ни сәбәплелер "күркен" булып китте лә, төҙәтелмәй ҡалды. Бөгөнгө йәш сәхнә йондоҙҙары ла уны шул хаталы көйөнсә башҡара. Һанай китһәң, күп инде ул беҙҙә өҙөк-йыртыҡ, сейле-бешле йырҙар. Башҡорт эстрадаһының бәҫен тоторлоҡ, мәғәнәле йырҙары менән тамашасы күңелен яуларлыҡ, тәрән мәғәнәле йырҙар башҡарған, үҙ эшенә яуаплы ҡараған сәхнә йондоҙҙарыбыҙ ҙа бар беҙҙең. Уларҙың бөтәһен дә бер ҡалыпҡа һалып ҡарау һис дөрөҫ түгел. Тик һүҙ, аңлауығыҙса, улар хаҡында булманы.\nЯҙылған: 11.06.21 | Ҡаралған: 345


17 йәш ғүмер сигеме?\n17 йәш ғүмер сигеме?18.01.2019\nЯңыраҡ Өфө художество-гуманитар колледжы студенты, 17 йәшлек ҡыҙҙың, буласаҡ ҡәйнәһе менән һүҙгә килгәндән һуң, үҙ-үҙенә ҡул һалыуы билдәле булғайны.\nӘле Өфө ҡалаһындағы уҡыу йорттарының береһендә белем алған 17 йәшлек ҡыҙ вафат булған. Был хәл ҡыҙҙың яҡындарын ғына ҡайғығы һалып ҡалманы, ә уның бергә уҡыған курсташтарын да утҡа һалды, сөнки ул туберкулез сиренән вафат булған.\nҠыҙ быйыл беренсе курсҡа уҡырға ингән. Уҡыу башында бөтәһе менән бергә флюорография үтергә тейеш булһа ла, баш тартып, аҙаҡ һөҙөмтәһен килтерергә вәғәҙә биргән. Тик бер айҙан һуң да белешмә килтермәгән, ә Яңы йыл алдынан иһә дауаханала вафат булған.\nЙоғошло сирле ҡыҙ менән бергә уҡыған студенттарҙың ата-әсәләре хәҙер балаларының һаулығы өсөн борсола. Әле уның менән аралашҡан уҡытыусылар һәм студенттар яңынан флюорография үтә. Барлыҡ бүлмәләр ҙә ныҡлап эшкәртелә.


Социум // Персона\nИсмәғил Тасимов - хәҙерге заман менеджеры һәм инвесторы тибы\nБашҡорт мәғдәнсеһе Исмәғил Тасимов ватан тарихына Рәсәйҙә беренсе тау эше буйынса белгестәр әҙерләү буйынса\nучилище асыу инициаторы булараҡ инде. Хәҙерге ваҡытта был Рәсәйҙә иң ҙур юғары уҡыу йорто - Г.В. Плеханов исемендәге Санкт-Петербург дәүләт тау институты (техник университеты). Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығын байрам итер алдынан\nюғары уҡыу йортонда Исмәғил Тасимов хөрмәтенә таҡтаташ асылды.\nХVIII быуатта Урал Рәсәйҙең металлургия сәнәғәте үҙәге булды. Тәүге тау заводтары Урта Уралда, төньяҡ улустар башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә төҙөлдө. Башҡорттар Уралдағы тимер һәм баҡыр рудаһы, алтын, көмөш, марганец,\nнефть һәм башҡа ятҡылыҡтары тураһында яҡшы белгән. Башҡорттарҙан күп кенә руда эҙләүселәр хөкүмәт экспедицияларына һәм шәхси урыҫ эшҡыуарҙарына рудалы урындарҙы табыуҙа ярҙам иткән. Уларҙың күптәре мәғдәнселәр булып китә.\nРуда эҙләү бигерәк тә Ғәйнә улусы башҡорттары араһында\nкиң йәйелдерелә. Ҡуян ауылын Ғәйнә улусының ғына түгел, ә\nбөтә Урта Урал мәғдән сәнәғәте үҙәге тип иҫәпләргә мөмкин.\nV ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 90 башҡорт йорто булып, унда 360-лап ир-ат йәшәгән була, шуларҙың яртыһы мәғдән эҙләү һәм мәғдән сәнәғәте менән шөғөлләнгән. Ҡуян ауылы башҡорт мәғдәнселәренең ролен танып, батша хөкүмәте уларға айырым өҫтөнлөктәр бирә. Улар бөтә башҡорт\nҡатламы өсөн мәжбүри "һәр төрлө хеҙмәт"тән, Яйыҡ һәм Себер нығытма линияларында сик буйы хеҙмәтенән азат ителә, "мәғдән промыслаһы" менән генә шөғөлләнергә тейеш\nҠуян мәғдәнселәре араһында иң уңышлы эшләүселәр Тасим\nМәмәтов, уның улдары Исмәғил һәм Мөхәмәтрәхим, ейәндәре Исхаҡ менән Захар була. Ләкин Исмәғил Тасимов ҡына тарихҡа инә, үҙ ауылын һәм бөтә Ғәйнә башҡорттары ырыуын данға күмә.\nҒәйнә улусы башҡорт һәм татарҙары араһында ғына түгел, урыҫ мәғдәнселәре һәм завод эшсәндәре араһында Исмәғил Тасимовтың абруйы, уның юғары профессиональ кимәле тураһында түбәндәге факт асыҡ һөйләй: 1754 йылда Закондар\nйыйылмаһы комиссияһын саҡырыуға әҙерләнгәндә Пермь тау\nетәкселеге уға һәм мәғдәнсе Козьма Ломтевҡа Пермь ведомствоһы заводсыларының һәм мәғдәнселәренең наказдар\nпроектын әҙерләргә ҡуша. 28 төп һәм 16 өҫтәмә мәсьәләләр\nбуйынса проект әҙерләнә. Был факт Исмәғил Тасимовтың уҡымышлы кеше булыуы хаҡында һөйләй, һәм был уның замандаштарына яҡшы билдәле була.\n1770 йылда Исмәғил Тасимов Берг-коллегияға тау заводтарында "начальниктар һәм надзирателдәр" әҙерләү өсөн, кадет корпусы кеүек, офицерҙар мәктәбе асырға тәҡдим\nменән мөрәжәғәт итә. Мөхәмәтрәхим Тасимов тау училищеһы\nасыу маҡсатын мәғдәнселәрҙе, уларҙың балаларын һәм ейәндәрен кәрәкле кәсепкә уҡытыу ихтыяжы менән аңлата. 1771 йылда ҡаҙна рудниктарын эшкәртеүгә контракт төҙөгәндә Тасимовтар тау училищеһы асыу мәсьәләһен тағы ла күтәрә.\nБерг-Коллегия, урыҫ тау промыслаһы өсөн бында й мәктәп асыуҙың файҙалы булыуын танып, тәҡдимде ҡабул итергә ҡарар итә һәм "был шартты Сенат хөкөмөнә ҡуя". Сенат документтарҙы ҡарап: "Тәҡдим ителгән уҡыу йортон кадет корпусы тип түгел, Тау училищеһы тип, ә уҡыусыларҙы студенттар тип атарға кәрәк, сөнки унда дворяндар ғына түгел ,\nтөрлө ҡатлам балалары уҡыясаҡ. Тау училищеһына тулыһынса Берг-Коллегияның Төп командиры ҡарамағында булырға", тип билдәләй. Үҙ докладын Сенат императрица Екатерина II-гә еткерә, һәм ул раҫлап, училищеның беренсе командиры итеп Михаил Соймоновты тәғәйенләй.\nШулай итеп, 1773 йылдың 21 октябрендә Рәсәй фәне һәм мәғариф тормошонда мөһим ваҡиға була - был көндә императрица Екатерина II Петербургта Рәсәйҙең беренсе юғары техник уҡыу йорто - Тау училищеһын булдырыу тураһында указға ҡул ҡуя.\nТасимовтың тау училищеһын асыу тураһында үтенесен ҡәнәғәтләндереүҙең төп факторы булып уның училищены асырға тәҡдим итеү генә түгел, ә үҙ тәҡдимен тормошҡа ашырыуҙы финансларға вәғәҙә итеүе лә тора. Һәм инициаторҙар үҙ һүҙендә тора: 1789 йылға тиклем Тасимовтарҙан училищены тотоуға 7483 һум 40 тин аҡса тотола.\nХәҙерге заман ғалимдары иҫәпләүенсә, Исмәғил Тасимовтың\nүтенесе - ул хәҙерге заман менеджеры һәм инвесторының оҫта эш итеүенә тиң. Ул, әҙерлекле белгестәр йәлеп итеп, үҙ эшен киңәйтеү һәм үҫтереүгә шәхсән ҡыҙыҡһыныуын ғына түгел, ә Ватан тураһында хәстәрлеген дә күрһәтте.


8 Апрель 2019, 17:25\nХәйбулла районының Ғәлиәхмәт төп дөйөм белем биреү мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы Ләйсән Шәфҡәт ҡыҙы Байғусҡарова ойошторған “Күңелле старттар” ярышында белем усағы балалар тауышынан гөр килеп торҙо.\nХәйбулла районының Ғәлиәхмәт төп дөйөм белем биреү мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы Ләйсән Шәфҡәт ҡыҙы Байғусҡарова ойошторған “Күңелле старттар” ярышында белем усағы балалар тауышынан гөр килеп торҙо. 1-се кластан алып 8-се класҡа тиклем йыйылған балаларҙы ике командаға бүлеп ҡыҙыҡлы уйындар, ярыштар ойошторҙо. Балалар туптар, обручтар менән генә түгел, саңғы таяҡтары менән тупты тәгәрәтеү, саңғыла йүгереү, бер-береһе менән парлап йүгереү һәм башҡа уйындар уйнаны. Һөҙөмтәлә дуҫлыҡ еңде.\nЛәйсән Шәфҡәт ҡыҙы белеме буйынса инглиз һәм немец теле уҡытыусыһы. Ғәлиәхмәт төп дөйөм белем биреү мәктәбендә икенсе йыл эшләй. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ул үҙен бик яҡшы уҡытыусы итеп күрһәтте. Дәрестәрен хәҙерге заман талаптарына ярашлы , ҡыҙыҡлы, тәрбиәүи итеп үткәреү менән 6–сы класс уҡыусыларының яратҡан класс етәксеһе.\nМәктәптә бейеү түңәрәге алып бара. Уҡыусылары район кимәлендә үткәрелгән конкурстарҙа актив ҡатнаша һәм призлы урындарҙы ала. Мәҫәлән, инглиз телендә йыр башҡарыу бәйгеһендә А.Ишҡыуатова 3-сө урын яулаһа, “Еҙ үксә “ бейеү конкурсында уҡыусылары 2-се урынды алды. “ Театр йылы “ на арнап 2–се класс уҡыусылары менән “Тирмәкәй” әкиәтен саф инглез телендә сәхнәләштерҙеләр. Мәктәптә физкультура дәрестәрен дә яҡшы ойоштора. Шулай уҡ ярыштарға ла алып йөрөй. Саңғы, йүгереү ярыштарында ҡатнаштылар. Йәнтеш ауылында район кимәлендә үткән шахмат һәм шашка ярышында Ләйсән Шәфҡәт ҡыҙы үҙе шашка буйынса ярышта 2-се урынды, 3–сө класс уҡыусыһы Байгускарова Гөлгөнә һәм 5-се класс уҡыусыһы Бикбов Радмир 3-сө урынды яулап Маҡтау ҡағыҙҙары , бүләктәр менән бүләкләнде. Уҡыусылар ҙа, ата-әсәләр ҙә Ләйсән Шәфҡәт ҡыҙын хөрмәт итә, яратҡан уҡытыусыларының дәрестәрен уҡыусылары һағынып көтөп ала.\nЛәйсән Шәфҡәт ҡыҙына һайлаған һөнәренә тоғро ҡалып, бик оҙаҡ эшләүен, ижади уңыштар юлдаш булһын. Шундай йәш белгестәр ауылдарға күберәк ҡайтһындар ине.


Программала ҡатнашыусылар араһында Бәҙретдиновтар ҙа бар. Ғаилә ҡорғас тәүге йылдарҙа ҡалалы ҡуртымдағы фатирҙа йәшәп ҡарағандан һуң йәштәр ауылға ҡайтырға ҡарар итә. Урындағы хужалыҡ ябай малсы булып эшкә инәлә. Бер йыл тигәндә предприятие йәштәргә Өсбүлә ауылында уларҙың бынамын тигән ҡарағай йорт һалып бирә. Тулыһынса бушлай. Йәштәргә бер генә шарт кәмендә 5 йыл предприятила эшләргә генә кәрәк.\nКиров исемендәге ауыл хужалығы предприятиеһы тоҡомло малсылыҡ менән шөғөлләнә. Йәш көстәргә ихтияж ҙур. Белгестәрҙе йәлеп итеү маҡсатында предприятие ауылдарҙың социаль үҫеше программаһында ҡатнаша. Эшкә килеүселәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн хужалыҡҡа федераль ҡаҙнанан субсидия бүленә. Һөҙөмтәлә ауыл ерендә кадрҙар менән ҡытлыҡ мәсьәләһе хәл ителә һәм социаль инфраструктура ла камиллаштырыла. Программа нигеҙендә Өсбүлә ауылында тотош бер биҫтә барлыҡҡа килгән.


Башҡортостан хөкүмәте эше өсөн Премьер-министр Андрей Назаров яуаплы буласаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n18 сентября 2020 — 12:46 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика башлығы Радий Хәбиров Министрҙар кабинеты рәйесе вазифаһына уны ҡуйыу тураһындағы тәҡдим менән төбәк парламентына мөрәжәғәт иткәйне. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттарының күпселеге тап Андрей назаров өсөн тауыш бирҙе. Башҡортостан Парламентының көҙгө сессиялағы беренсе пленар ултырышына әҙерлек иң юғары кимәлдә. Уның сәбәбе лә бар. Пандемия шарттарында сәләмәтлекте тәьмин итеү беренсе урынға сығарыла. Республиканың Закондар сығарыу буйынса төп органы вәкилдәре араһында коронавирус менән сирләүселәр табылған. Тап шуға, депутаттар бер түгел, ә өс залда эшләй. Марттан бирле беренсегә уҙғарылған оффлайн кәңәшмәнең, кире онлайн шарттарға күсеүе лә ихтимал. Көҙгө сессиялағы беренсе кәңәшмәнең көн тәртибенә хоҡуҡи акттар һәм Башҡортостан хөкүмәтенә Премьер-Министр тәғәйенләү сығарылған. Республиканың Министрҙар кабинетында был вазифа әле вакантлы ине. Бер-нисә йыл буйы ошо вазифаны төбәк башлыҡтары үҙҙәре үтәп килде. Ә бына яңы Премьер-министрҙың кандидатураһын Радий Хәбиров тәҡдим итте. Парламентта эшләгән 110 депутаттың тиҫтәнән ашыуы пленар ултырышта ҡатнашмаһа ла, кворум бар. Фракциялар яңы премьер-министр итеп Андрей Назаровты тәғәйенләүгә үҙ ризалығын бирҙе. Башҡортостан Хөкүмәтенең яңы рәйесе эш маҡсаттарын да билдәләй. Ул туризмды үҫтереү, яңы эш урындары булдырыу, инвестиция потенциалын нығытыу, эш хаҡы күләмен арттырыу, социаль сәйәсәтте камиллаштырыу. Тиҫтәләгән позиция буйынса Башҡортостан бөгөн илдә беренселәр рәтенә инергә бурыслы. Андрей Назаров Башҡортостандың алтынсы премьер-министры. Хөкүмәт рәйесе республика федераль үҙәк менән тығыҙ бәйләнештә булырға тейеш, тигән фекерҙә. Ә бына шәхсән ниәттәргә килгәндә, Андрей Геннадьевич башҡорт телен өйрәнәсәген әйтте. Премьер-министр үҙ теленең башҡорт һүҙе менән асылғанын йәшермәй. Шулай итеп, апндемия мәлендә карантинда булған парламент, ниһәйәт, ғәҙәти эш режимына күсә. Көҙгө сессияла ҡабул ителгән тәүге документтар ҙа сәләмәтлеккә бәйле. Башҡортостанда, мәҫәлән, балаларға эсендә газ булған ҡоролмалар бөтөнләй һатылмаясаҡ. Республикала яңы закон көсөнә инә. Ул күп ҡатлы йорттарҙағы “тынлыҡ ваҡыты”. Бынан ары, айырым ваҡыттарҙа фатирҙарҙа ремонт эшләү ваҡыты сикләнә.


25 июня 2018 — 17:03 ГТРК «Башкортостан»\nРәжәп Эрдоган Төркиә президенты итеп һайланды. Ул юғары вазифаға дәғүә итеүселәрҙе артта ҡалдырып еңеү яуоаны. Оппозиция вәкиле Мөхәррәм Инжде еңелеүен танып Рәжәп Эрдоганды президент булып һайланыуы менән ҡотланы.\nБөйөк Британияла халыҡ урамдарға сыҡҡан. Улар брексит тураһындағы һуңғы ҡарарҙы тауышҡа ҡуйыуҙы талап итә.\nАмериканың Айова штатында нефть ташыусы поездыү 32 вагоны рельстан сыҡҡан. Ергә 5 мең 500 тонна нефть аҡҡан. Уның бер өлөшө һыуға аҡҡан. Урындағы халыҡ эвакуацияланған.\nРәсәйҙең 21 төбәгенән 45 меңдән ашыу сығарылыш синыфы уҡыусылары Санкт-петербургта үткән “Ал елкәндәр” байрамында ҡатнашҡан. Билдәле артистар сығышынан һуң 20 минутлыҡ фейерверк атылған. Һуңынан, йола буйынса, йылға буйлап “Ал елкәнле” корабль йөҙөр үткән.


Хәбәрҙәр: Киевтың ер аҫты үткәүелендә хаҡлы ялдағылар өсөн дискотека.\nКиевтың ер аҫты үткәүелендә хаҡлы ялдағылар өсөн дискотека.\n75 йәшлек Микола Милевский һәм 62-һен тултырған Наталия Столярчук Киев метроһының “Театральная” станцияһындағы ер аҫты үткәүеленә дискотекаға йыйына. Бына 20 йыл инде һәр шәмбе бында баш ҡала пенсионерҙары йыйыла.\nНормаль бинаны арендаға хаҡлы ялдағылар ала алмай- кеҫә яғы таҡырыраҡ, шуға күрә властар уларға ер аҫты үткәүелендәге майҙансыҡты файҙаланырға рөхсәт иткән. Өлкән йәштәгеләр, бында килеп, уҙған йәшлектәрен иҫкә төшөрә, гармунға бейей.\n“Мин бейергә килдем,-тип хәтерләй Наталия Столярчук,-күңелем бик бойоҡ ине. Бейеү тамамланып килгәндә, яныма Микола Вячеславович килде һәм бейергә саҡырҙы. Ул миңә оҡшаны, мин уға. Бер күреүҙән бер-беребеҙҙе яраттыҡ. Шулаймы?”\n“Эйе. Барыһы ла тап шулай булды,- тип раҫлай Микола Милевский.-Шунан алып беҙ айырылышҡаныбыҙ юҡ”.\nЕр аҫты үткәүелендәге майҙансыҡ оло йәштәгеләрҙең күбеһе өсөн буш ваҡытын уҙғарыу, яңғыҙлыҡтан ҡасыу һәм йәштәштәре менән аралашыу өсөн, моғайын, берҙән-бер саралыр. Йәш, һау саҡтағы ваҡыттарына ҡайтыу мөмкинлеге лә был.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЯҠЛАҺАҠ, ҺАҠЛАҺАҠ ИНЕ... - 2021 - Мәҡәләләр\n"Өләс, өләс, ниңә ул ҡолоған, амма бумайма хәҙел? Амма ашаһым килә, амма кәләк. Амма, амма…" Теле яңы ғына асылған һеңлемдең бәләкәй генә ҡулдары менән ҡороған алмағастың ботаҡтарын һелкетеп-һелкетеп илағаны бөгөнгөләй күҙ алдымда. Былтыр алмаларын күтәрә алмай ултырған алмағастарҙы, бәләкәй генә булһа ла, хәтерләүен әйт әле.\nЭйе, ҡасандыр атайым яратып, балаларым, ейән-ейәнсәрҙәрем кинәнеп ашаһын, тип ултыртҡан өс төп алмағас үҙе яҡты донъянан китеүенең икенсе яҙына сәскә атманы. Йәй уртаһында бөтә ауылға йәм биреп ултырыр, емеш өлгөртөр мәлендә өс алмағас урынына өс ҡороған сатыр ғына ултыра ине. Үкһеп илаған ейәнсәренә ҡарап әсәйем: "Илама инде, бәпкәм, быйыл олатайың тәрбиәләмәне шул уларҙы, миндә улар ҡайғыһы булманы…" - тип ейәнсәре күрмәҫ элек йәшле күҙҙәрен һөрттө лә, йөҙөндә йылмайыу сатҡылыры сығарҙы: "Алмағас тәмле емештәрен бирһен өсөн уларҙы бар күңелеңде һалып тәрбиәләп тороу зарур. Быйыл тағы ла ултыртырбыҙ ҙа икәүләп уларҙы тәрбиәләп кенә торорбоҙ, йәме", - тип, арҡаһынан һөйөп йыуатты. Һеңлем: "Ялай, ялай…" - тип тиҙ генә балалығына барып, ризалашып, өләсәһе биргән кәнфитте ҡабып, артабан йүгерҙе. Йәйҙең эҫе көнөндә өй алдындағы кәртәләрҙе буярға тип сығып, һаман да эштең яртыһына ла етмәй ялҡауланып, ике ҡайындың күләгәһендә урынлашҡан эскәмйәлә бер вайымһыҙ, йәнәһе, хәл алып ултырған ҡыҙ, йәғни мин, әсәйемдең һүҙҙәренән һуң уйға ҡалам...\nЭйе. Һәр нәмәне лә үҫһен, йәшәһен, балҡып торһон тиһәң, уны тәрбиәләргә, ҡурсаларға, яратырға кәрәк шул. Анау баҡсала үҫкән сәскәләргә лә, тәтелдәп йөрөгән һеңлемә лә, картуф баҡсаһын бер туҙҙырып сабып йөрөгән быҙауға ла, эргәмә килеп мырылдап аяғыма уралған бесәйгә лә, шул бесәйгә ҡарап сәүкелдәп өргән көсөккә лә, әсәйем менән атайым төҙөгән ошо оло өйгә лә - һәр нәмәгә тәрбиә кәрәк. Бөгөнгә сәскәләргә һыу һипһәм, һеңлемдең сәсен тарап үреп, тәмле мәмәй тотторһам, быҙауға йәшел үлән йолҡоп һалһам, иркә бесәйемә һөт ултыртһам, сәүек көсөккә ашарға бирһәм, бая уҡ башлаған ошо ялҡытҡыс, һыу инергә ҡамасаулап торған кәртәләрҙе буяп бөтөрһәм, минең елкәнән йөк төшә. Ошолай вайымһыҙ ғына, тормошҡа бер ҡатлы ғына ҡарап йөрөгән мәлемдә мин БДУ-ның 4 курсында уҡый инем.\nБөгөн мин - 20 йыл эш стажы булған, үҙенә генә хас традициялы, бай тарихлы Халыҡтар Дуҫлығы орденлы М. Горький исемендәге 3-сө гимназияның башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһымын. Бер ни тиклем аҡыл яғынын да үҫкәнмен, етдиләнгәнмен, үҙемсә тормош тәжрибәһе туплағанмын. Йәш саҡтағы уй-хыялдарыма ла хәҙер икенсе күҙлектән ҡарайым. Янымда терәк булырҙай ғәзиз кешеләрем булһа ла, арҡа терәрҙәй иң яҡын кешем - атайымдың юҡлығын да иңдәремдә лә, йөрәгемдә лә, тормош юлында ла нығыраҡ тоям. Хәҙер минең ҡурсалауыма мохтаж булыусылар ҙа бер нисә тапҡырға күберәк: әсәйем, ике улыҡайым, апайым, уның өс балаһы, үҙем уҡытҡан уҡыусыларым, телем…\nЭйе, эйе, мотлаҡ туған телем дә минең ҡурсалауыма, яҡлауыма мохтаж. Һәр кеше лә үҙ туған теле алдында яуаплылыҡты тойһа, бәлки, телемдең, халҡымдың яҙмышы ла икенсерәк булыр ине. Телебеҙ йәшәһен өсөн уны ҡурсалап, яҡлап, һаҡлап, һутландырып, уға нур һибеп, көс биреп торорға кәрәклеген һәр кем аңлаһын ине лә ул. Тик… Телебеҙгә ҡарата һыуыныу, уның ҡәҙерен белмәү, уға ҡарата иғтибарһыҙлыҡ күренештәре күбәйә бара һымаҡ. Бигерәк тә башҡорт халҡының йөҙөк ҡашы булған күренекле шәхестәрҙең балалары, ейән-ейәнсәрҙәренең үҙ туған телен белмәүе ауыр уйҙарға һала мине. Бөтә кешеләрҙе лә бер ҡалыпҡа һалып булмай, әлбиттә. Һәр йылғаның ике яры, таяҡтың ике осо, миҙалдың ике яғы булған кеүек, араларында иҫ китерлек итеп башҡортса йырлағандары ла, олаталарының, өләсәләренең шиғырын һөйләгәндәре лә, шартлатып үҙҙәре ижад иткәндәре лә бар. "Алма ағасынан алыҫ төшмәй" ти халҡым мәҡәле, ата-әсәһе өйҙә матур итеп үҙ туған телендә һөйләшһә, эргәлә йөрөгән бала ла телмәргә ҡушылмай ҡалмай бит. Телгә ҡарата ҡараш та, ихтирам, иғтибар, һөйөү ҙә мотлаҡ ғаиләнән, олатай-өләсәйҙән, атай-әсәйҙән башлана.\n...Әсәйем менән һеңлемдең алмағастары инде егерме йылдан ашыу һәр йыл яҙ шау сәскәгә күмелә, йомарт көҙҙә һутлы алмалары менән һыйлай. Уларҙың яҡлаусылары, һаҡлаусылары, әсәйем менән һеңлем, һәр ваҡыт яндарында ғына шул. Уларҙан уҙып ошо алмағастарға тейеп ҡара! Ник тейгән хәлгә төшөрһөң…\nЭх, телемде яҡлаусылар ҙа күбәйһен ине тигән теләктә ҡалам мин. Тыуғандан уҡ ҡаныбыҙға, мейебеҙгә, булмышыбыҙға ингән телебеҙҙе һаҡлаһаҡ, яҡлаһаҡ ине. Яҡлаусылары булғанда телебеҙ, ғорур яңғыраған, илһам шишмәһе - башҡорт теле лә йәшәр, сәскә атыр! Әсәйем менән һеңлемдең алмағастары кеүек, телебеҙ ҙә ҡоромаҫ, ә татлы емештәрен бирер!\nЯҙылған: 25.06.21 | Ҡаралған: 292