Моряк булырға хыялланған ғалим (№ 5, 2018)\n24 Август 2018, 21:50\nӘңгәмәбеҙҙә беҙ урмандарыбыҙҙың хәлен баһаланыҡ, башҡорт балының үҙенсәлеген барланыҡ, хатта дигор теленең беҙҙеке менән уртаҡ һыҙаттарын осраттыҡ...\nФәндә ул күптән инде өйрәнсек түгел – танылған ғалим, Башҡорт дәүләт университетының физиология һәм дөйөм биология кафедраһы профессоры, 200-гә яҡын ғилми хеҙмәт авторы. Лайыҡлы остаз да – байтаҡ ҡына фән докторы һәм кандидаты әҙерләгән. Әммә Айрат Рим улы ИШБИРҘИН үҙен ҡасандыр ошо юлға илткән ҡыҙыҡһыныусанлығына бөгөн дә тоғро булып ҡала. Ысын ғалимдарға ғына хас сифаттыр был. Юҡһа, танылған профессорҙың үҙ өлкәһендә тикшеренеүҙәренән тыш бөгөн юғалыу сигендә булған телдәрҙе өйрәнеүен нисек аңлатырға? Уның менән әңгәмәбеҙҙә беҙ ҙә ғалимдың бала сағына ҡайтып килдек, урмандарыбыҙҙың хәлен баһаланыҡ, башҡорт балының үҙенсәлеген барланыҡ, хатта дигор теленең беҙҙеке менән уртаҡ һыҙаттарын осраттыҡ. Әммә иң мөһиме – кешене бала саҡтан ғалимлыҡҡа әйҙәгән төп сифатты асыҡланыҡ.\nБерәй ҡош йә үлән атамаһын онотһам, әсәйемдән һорайым\n– Айрат ағай, иң ҙур даръя ла бәләкәй генә инештән башлана, тиҙәр. Ә һеҙҙең оло тормош юлына илткән һуҡмағығыҙ ҡайҙан башланды?\n– Тәүҙә ғаиләбеҙ Баймаҡ районының Темәс ауылында йәшәгән. Балалар баҡсаһына шунда йөрөгәнмен. Һуңынан Күгәрсен районының Йомағужа ауылына күсеп килдек – бала сағым ошо ауылда үтте. Ул ваҡытта һыуһаҡлағыс юҡ ине әле. Мин ҡалаға сығып киткәс уны төҙөй башланылар. Бала саҡта рәхәтләнеп һыу инеп, балыҡ ҡармаҡлап йөрөгән йылғалар хәҙер барыһы ла шуның аҫтында ҡалды. Бөгөн дә мөмкинлек сыҡҡан һайын ауылға ҡайтырға тырышам. Ғаиләлә ике бала үҫтек – Ләлә исемле һеңлем бар. Әлеге көндә мәктәптә математиканан белем бирә.\n1984 йылда Башҡорт дәүләт университетының аспирантураһына ҡайттым. Уға тиклем Күгәрсен һәм Учалы райондарында уҡытыусы булып эшләгәйнем. Элек юллама буйынса эшкә оҙата инеләр бит. Йәш уҡытыусыларҙы түҙемһеҙлек менән көттөләр, бөгөнгө кеүек эшһеҙлек булманы. Ике йылдан университетта эш башланым. Һуңынан Башҡортостандың Фәндәр академияһына күстем, Ботаник баҡса-институтында һәм Биология институтында хеҙмәт иттем. 1998 йылда махсус саҡырыу буйынса Башҡорт дәүләт университетының Сибай филиалына юлландыҡ. Ҡатыным менән унда 7 йыл йәшәнек. 2004 йылда ҡабат баш ҡалаға ҡайттыҡ.\n– Айрат ағай, биолог булам тип хыялланған малайҙарҙы йыш осратырға тура килмәй. Бөгөнгө һөнәрегеҙ һеҙҙең бала саҡ хыялы инеме?\n– Эйе, уҡыусы ҡыҙҙар араһында ла ботаник булам тигәндәрен осратҡаным юҡ әлегә . Ауылда үҫкән һәр кем тәбиғәт балаһы бит. Бесән мәлендә йә балыҡта атай менән олатайҙарҙың һөйләгәндәрен ауыҙ асып тыңлайһың. Тәбиғәткә ҡарата һөйөү шул ваҡытта үҙенән-үҙе ярала. Йәнтөйәгеңдең һәр ҡыяғы һәм һәр ташының йәне бар кеүек тойола башлай.\nМәҫәлән, урманға Ғарифулла олатайым менән сыға торғайныҡ. Ул үҙе белгәндәр тураһында иҫ киткес мауыҡтырғыс итеп һөйләй инде! Уның һөйләгәндәре күңел түренә һалына бара. 86 йәшен тултырған әсәйем Маһинур ҙа бик күпте белә, хатта әле лә берәй ҡош йә үлән атамаһын онотһам, унан шылтыратып белешәм. Хәтеренә йәштәр ҙә һоҡланырлыҡ! Атайым һөнәре буйынса тарихсы ине, үкенескә ҡаршы, 44 йәшендә генә арабыҙҙан китеп барҙы.\nБала саҡтан донъяны күрәм тип ныҡ хыялландым. Ул осорҙа сит илгә сығыу мөмкин булмаған хәл ине бит. Шуға ла моряк булыу теләге менән яндым – йәнәһе лә, “Сәйәхәтселәр клубы” тапшырыуында күрһәткәндәрҙе барып үҙ күҙҙәрем менән күрәсәкмен. Мәктәпте тамамлағандан һуң Санкт-Петербургтағы Макаров училищеһына юлландым, әммә сәләмәтлегем буйынса үтмәнем, хатта имтиханға ла ҡабул итмәнеләр. Яҫы табанлылыҡ ҡамасауланы. Ҡайтышлай Өфө авиация-техник институтына имтихандар тапшырҙым – моряк булам тип, физика һәм математиканан яҡшы әҙерләнгәйнем бит. Әммә унда бер йыл уҡыным да ташланым – тимер-томор араһында эш итеүгә һис кенә лә күңелем тартманы.\nКиләһе йыл Башҡорт дәүләт университетының биология факультетына килдем – барыбер ауыл малайының күңеленә иң яҡыны тәбиғәт бит. Уның тураһында күберәк өйрәнгем килгәйне. Йылға буйында үҫкәнгәлер, ихтиолог булырмын тигән уй күңелде йылытты. Ботаника буйынса танылған ғалим, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре Борис Михайлович Миркин уҡытты. Фән юлынан китергә теләгәндәр тап уның янында тупланды. Мин дә тәүге курстан уҡ ошо йүнәлеште һайланым һәм уның кафедраһының аспиранттарына ярҙам итә башланым. Борис Михайлович минең диплом эшемдең, кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациямдың етәксеһе булды. Былтыр йәй 80 йәшендә арабыҙҙан китеп барҙы.\n– Атайығыҙ менән әсәйегеҙ ошо һөнәрҙе һайлауығыҙға ниндәй ҡарашта булды?\n– Улар миңә бер ҡасан да үҙ фекерен көсләп таҡманы. Ҡыҙыҡһынаһың икән, әйҙә, уҡы, шөғөллән тип әйтерҙәр ине. Был йәһәттән тулыһынса ирек бирҙеләр. Ауылда эш тауыҡ сүпләһә лә бөтмәй, шуға балаларға ла ярҙамлашырға тура килә. Шуныһы ҡыҙыҡ – атайым менән әсәйем ҡулыма китап тотоп ултырғанымды күрһә, эш ҡушмай торғайны. Уҡыу, белем алыу – иң ҙур хеҙмәт, тигәндәре хәтеремдә.\n– Тимәк, бәләкәйҙән китап уҡып үҫтегеҙ инде…\n– Ҡулға килеп эләккән китаптарҙың бөтәһен дә һыу һымаҡ эстем. Балалар өсөнмө, ололарға тәғәйенләнгәнме – айырып тороу юҡ ине. Нәфис әҙәбиәтте лә, төрлө энциклопедияларҙы ла ҡулдан төшөрмәнем. Ысынлап та, был йәһәттән ҡыҙыҡһыныу бала саҡтан ныҡ көслө булды. “Ҙур Совет Энциклопедияһы”ның килгән һәр томын атайым менән бергә ҡарап сыға торғайныҡ. Балалар энциклопедиялары ла күп килде. Ауылыбыҙ ҙур булғанға, беҙҙә балалар өсөн дә, ололар өсөн дә китапхана эшләне. Балалар китапханаһын беренсе класты тамамлағансы уҡ уҡып сыҡтым. Шуға ла икенсе класта Сережа тигән дуҫ малай менән ололар китапханаһына яҙылырға киттек. Әммә беҙҙе тәүҙә теркәмәй ыҙалаттылар. Иламһырай башлағас ҡына теләгебеҙ үтәлде, хәҙер инде шундағы китаптарҙы уҡыныҡ.\nБашҡорт балынан һуң тәм айыра башлау өсөн ярты сәғәт ял кәрәк\n– Фәнни биология ябай кешеләргә йыш ҡына аңлашылып та бөтмәй. Шәхсән һеҙ бөгөн ниндәй йүнәлештәрҙә тикшеренеүҙәр алып бараһығыҙ?\n– Бер йүнәлеш менән генә шөғөлләнеү хатта профессорҙарҙы ла ялҡыта. Шуға ла мине ҡыҙыҡһындырған башҡа тармаҡтар ҙа бар. Диплом эштәренә етәкселек итәм, диссертация өҫтөндә эшләгәндәргә ярҙам ҡулы һуҙам. Мәҫәлән, башҡорт балын һәм бал ҡортон өйрәнәм. Был өлкәлә бер докторлыҡ һәм өс кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаған аспиранттарым бар. Беҙҙә донъяның төрлө төбәгенән йыйылған бал һаҡлана. Антарктиданан ғына юҡ. Уларҙы дегустация – еҫе һәм тәме арҡылы өҫтөнлөктәрен өйрәнеү өсөн һаҡлайбыҙ.\nБының өсөн ике йыл дауамында итальян белгестәрендә уҡыным. Хәҙер бал буйынса халыҡ-ара белгес-дегустатор тигән сертификатым бар. 2015 йылда Кореяла үткән “Апимондия” конгресында ҡатнаштым. Унда 11 жюри ағзаһы араһында булдым – бал һәм бал продукттарын баһаланыҡ.\nҺуңғы ваҡыт гербицидтарҙы өйрәнәм. Был да минең өсөн бик ҡыҙыҡлы йүнәлеш. Бөтәһе лә уның ҡый үләндәренә ҡаршы көрәштә өҫтөнлөктәрен белә. Әммә урынын, ваҡытын һәм миҡдарын дөрөҫ файҙаланғанда стимулятор рәүешендә лә ҡулланырға, һөҙөмтәлә уңышты бер нисә процентҡа арттырырға була. Яңыраҡ был йүнәлештә тәжрибә туплау һәм өйрәнеү өсөн Үзбәкстан магистрант hәм аспиранттары килде.\n– Гербицидтарҙың ашлыҡҡа үтә лә зарарлы булыуы тураһында һуңғы ваҡыт бик күп һөйләнелә. Шул һүҙҙәр дөрөҫлөккә тап киләме?\n– Төрлөһө – кешегә зарарлыһы һәм шул арҡала күптән тыйылғандары ла, санитар нормаларға яраҡлыһы ла бар. Шуны аңларға кәрәк – был күберәк иҡтисад мәсьәләһе. Төрлө корпорациялар үҙҙәре етештергәнде баҙарға сығарырға һәм ҙур табыш алырға ынтыла. Был маҡсаттан төрлө алымдар эшкә егелә – бер-береһенә яла яғыуға тиклем барып етәләр.\nДөрөҫөн әйткәндә, гербицидһыҙ лайыҡлы уңыш алыу бөгөн мөмкин түгел тиерлек. Элек кенә колхоздарҙа халыҡты утауға сығарғандар һәм сүп үләндәрен ҡул менән йолҡҡандар, хатта иген баҫыуҙарын шулай таҙартҡандар. Ә бөгөн бындай мөмкинлек юҡ.\n– Һирәк осрай торған үҫемлектәрҙе лә өйрәнәһегеҙ икән. Беҙҙең йәшеллек донъяһының бөгөн хәле нисек – был турала һеҙ ниндәй фекерҙә?\n– Йәшеллек донъяһының хәле яҡшырып киткән йә ҡабат насарайған осорҙар булып тора. Үткән быуаттың һуңғы йылдарында көтөүлектәрҙең ғәҙәттән тыш ярлыланыу (перевыпас) мәсьәләһе бик киҫкенләшкәйне. Мал көтөүе үләндәрҙе ҡырып бөтөргәйне. Ауылдарҙың янында туҙан борҡоп ятты, йүнле көтөүлектәр ҙә ҡалмағайны. Ниндәй малды аҫрарға һәм көтөүгә сығарырға икәнлеген хәл иткәндә ландшаф үҙенсәлеген дә күҙҙән ысҡындырырға ярамай. Бесәнлек өсөн етерлек майҙан бармы – быны ла ҡарарға кәрәк. Ә СССР-ҙағы план хужалығы осоронда уға бөтөнләй иғтибар итмәнеләр. Мәҫәлән, бер мәл һарыҡсылыҡ үтә лә үҫешкәйне, бөгөн иһә йылҡы малын күпләп аҫрайҙар. Совет осоронда тап шулар үләндәрҙе ныҡ ҡырҙы ла инде. Хатта экологтар донъяла ике етди проблема барлығын билдәләргә мәжбүр булғайны – беренсеһе диңгеҙ ресурстарының киҫкен кәмеүе булһа, икенсеһе – көтөүлектәрҙең ғәҙәттән тыш ярлыланыуы ине.\nӘммә үткән быуаттың 90-сы йылдарында климат ҡапыл үҙгәрә башланы, бер нисә йыл рәттән ямғырлы йылдар тура килде, өҫтәүенә иҡтисади көрсөк арҡаһында колхоз-совхоздар бөлдө. Һөҙөмтәлә ауыл малдары көтөүгә ҡырғараҡ йөрөй башланы. Көтмәгәндә беҙ бөтөнләйгә бөткән тигән үҫемлектәр ҙә нисектер ҡабат баш ҡалҡытты. Моғайын, барыһын да тәбиғәт үҙе шулай көйләйҙер инде.\n– Ә бөгөнгө мәлдә хәлдәр нисек? “Ҡыҙыл китап”ҡа ингән үҫемлектәр тергеҙеләме?\n– Улар ҡурсаулыҡтарҙа һаҡлана бит. Әлбиттә, бөтә төрҙәрен дә тейешенсә ҡурсалап булмай. Ҡурсаулыҡтар ҙа, нигеҙҙә, таулы-урманлы ерҙәрҙә урынлашҡан. Ә далалы яҡтарҙа юҡ – уларҙың кәрәклеге тураһында күп һөйләһәк тә һөҙөмтәгә өлгәшә алманыҡ. Бына Ырымбур өлкәһендә 2014 йылда “Шайтан-тау” ҡурсаулығы барлыҡҡа килде.\n– Бөгөн урмандарыбыҙҙы рөхсәтһеҙ ҙә, рөхсәт менән дә ҡырҡалар. Шул хәл буйынса һеҙҙең фекерегеҙ ниндәй? Уның экологиябыҙға хәүефе ҙурмы, әллә, ҡайһы берәүҙәр раҫлағанса, берәй мәл үҙенән-үҙе тергеҙеләсәкме?\n– Ысынлап та, урманды ҡабат тергеҙеп була. Шулай ҙа ҡырҡып ташлау һәм йөҙ йылдан бында барыбер урман гөрләйәсәк тип өмөтләнеү аҡылһыҙлыҡҡа бәрәбәр. Һис шикһеҙ ул һаҡланырға тейеш. Тәбиғи кимәлендә – үҫемлектәре һәм йәнлектәре менән. Әммә бөгөн ағастары ҡырағайҙарса ҡырылған урмандар бихисап. Мәҫәлән, һуңғы ун биш йылда Рәсәйҙә урман майҙаны яҡынса 40 миллион гектарға кәмегән, ә урынына ни бары 16 миллион гектар тергеҙелгән. Йәғни урмандарыбыҙҙың 2 процентын тулыһынса юғалтҡанбыҙ. Бындай тиҙлек менән киләсәктә ни көтөрөн фаразлауы ла ҡурҡыныс.\n– Эйе, һуғыш ваҡытында ла ныҡ ҡырылған бит – хатта бөгөн дә шул арҡала яланғасланып ултырған тауҙар бар…\n– Бына бөгөн бейек тауҙарҙың түбәһенән ҡараш ташлау менән яҡындағы урмандарҙың ниндәй хәлдә икәнлеген шунда уҡ сырамытырға була. Яңы барлыҡҡа килгән делянкалар ҙа, элеккеләре лә бихисап – әллә ҡайҙан күҙгә ташланып тора. Тәбиғәтте төшөнмәгән кешегә генә юл буйында урмандарыбыҙ үтеп сыҡҡыһыҙ шырлыҡ кеүек күренеүе ихтимал. Ә аңлағандар урманыбыҙҙың ниндәй хәлдә икәнлеген шунда уҡ шәйләй.\nУрманды ҡырҡмайынса ла булмай. Әммә элек күпме кәрәк шул тиклемен генә алғандар. Мәҫәлән, һуңғы ваҡыт ағас эшкәртеү предприятиелары ҡырҡҡа артты. Урындағы халыҡтың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн генә эшләһәләр ярай ҙа бит. Юҡ шул, ағастарыбыҙ күпләп сит илдәргә оҙатыла. Әммә Урал урмандарын тулыһынса ҡырҡҡанда ла бөтә донъяны тәьмин итә алмаясаҡбыҙ. Шуға күрә урындағы халыҡҡа ла етмәй ҡала. Әлбиттә, был хәл ризаһыҙлыҡҡа һәм урлашыуға килтерә.\n– Был мәсьәләләрҙе хәл итеү юлы бармы?\n– Тик ҡануниәт ярҙамында ғына, әлбиттә. Бының өсөн иң юғары кимәлдә иғтибар булырға тейеш. Бөгөн бит ҡырҡылған урман урынына ултыртылғандары ла йыш ҡына тәрбиәһеҙ килеш ҡала. Ә урман эсендә йәшәгән ауыл халҡының мейес яғырлыҡ утыны юҡ. Мин “Халыҡ фронты” хәрәкәтенең экология буйынса белгесе – беҙ бер нисә йыл элек был турала үҙ фекерҙәребеҙҙе еткергәйнек. Халыҡҡа кипкән ағастарҙы йығырға рөхсәт бирергә тәҡдим иттек. Бының өсөн административ эш аса һәм ҙур штраф түләтә торғайнылар бит. Хәҙер был йәһәттән ниндәйҙер ыңғай үҙгәрештәр һиҙелә шикелле.\n– Сит илдәрҙә тәбиғәтте – шул уҡ үҫентеләрҙе, урманды һаҡлауға мөнәсәбәт нисек?\n– Миҫал өсөн сиктәш Финляндияны килтерергә була. Урманға ифрат бай дәүләт икәнлеге бөтәбеҙгә лә билдәле. Мәскәү ҡалаһында бер семинарҙа беҙгә Рәсәй менән Финляндияның сигендә урынлашҡан урмандарҙың космостан төшөрөлгән һүрәтен күрһәттеләр. Эс бошорлоҡ күренеш – Рәсәй яғынан урмандарыбыҙ ҡот осҡос ҡырылған булһа, күршеләребеҙҙә йәм-йәшел булып гөрләп үҫеп ултыра. Әйткәндәй, улар беҙгә һатыуға төрлө мебель индерә. Үҙҙәренекенән етештерәләр тиһегеҙме? Юҡ икән, беҙҙекен һатып алалар. Ә үҙ урмандарын киләһе быуын өсөн һаҡлайҙар. Шулай уҡ браконьерҙарҙың урмандарыбыҙҙы Ҡытайға сығарыуы тураһында ла көн һайын тиерлек телевизорҙан ишетәбеҙ. Беҙҙә лә ҡайһы мәл шундай хәлдәр осраштыра. Мәҫәлән, мине йыш ҡына белгес булараҡ законһыҙ урман ҡырҡыу осраҡтары буйынса Эске эштәр министрлығы тарафынан саҡыралар – урынға барып тикшерергә тура килә. Шәхси эшҡыуарҙар делянка алып урман ҡырҡалар – әммә бер ағасҡа ғына ла артыҡ артыҡ ҡырҡҡан өсөн енәйәт эше ҡуҙғатылыу хәүефе бар. Ҡайһы берәүҙәрен ҡыу ағас тип күрһәтәләр – һуңынан шулаймы-юҡмы икәнлеген асыҡларға тура килә. Мәҫәлән, ике йылдан ашыу Свердловск өлкәһендә тикшеренеү алып барҙым – законһыҙ урман ҡырҡыу арҡаһында дәүләткә миллиард һумдан артыҡ зыян килтерелгән ине. Хәрби лесничествола санитар таҙалау тип күрһәтеп урманды ҡырып сыҡҡандар. Хатта ракеталарҙы йәшерерлек тә урын ҡалмағайны.\n– Әлеге мәлдә умартасылыҡ әүҙем үҫешә. Шул уҡ ваҡытта кавказ һәм карпат бал ҡорттарын беҙгә күпләп килтереү күҙәтелә. Был тәбиғәтебеҙҙең үҙенсәлегенә хәүеф тыуҙырамы?\n– Ысынлап та, был бик ҙур проблема. Беренсенән, мәҫәлән, үҙебеҙҙең Бөрйән бал ҡортон һаҡларға кәрәклеге барыбыҙға ла мәғлүм. Ә шул уҡ ваҡытта бөтәбеҙгә лә етерлек бал да кәрәк бит әле. Бының өсөн сәнәғәт пасекалары булдырыу зарур. Балды күберәк етештереү һәм был өлкәлә республикабыҙҙың данын үҫтереү өсөн. Үкенескә ҡаршы, үҙебеҙҙең бал ҡорттары менән генә быға өлгәшеп булмай тип иҫәпләйем. Сәнәғәт пасекаларының технологияларына беҙҙең бал ҡорттары яраҡлаша алмай. Йәшерен-батырыны юҡ, улар ялҡауыраҡ – көндәр йылынғансы йоҡлай, ә һуңынан үҙҙәренә тере ҡалырлыҡ ҡына бал йыя ла, йүкәнең сәскә атҡанын көтә. Ә йүкәнән бал йыйыу менән туҡтай ҙа ҡуя. Кавказ һәм карпат бал ҡорттарын ғәҙәттә иртә яҙ менән оса башлай. Шуға ла иҡтисади йәһәттән үтә лә отошло һанала. Ә Башҡортостандың бал етештереүҙә ресурстары биниһая – был балды йыйырға кәрәк. Минеңсә, Бөрйән, Ишембай, Мәләүез кеүек урманлы яҡтарҙа ғына кавказ һәм карпат бал ҡорттарын үрсетеүҙе тыйырға кәрәк. Ҡалғанын тәбиғәт үҙе көйләйәсәк.\n– Һеҙ балды сенсорлы анализлау буйынса ла белгес – башҡорт балының төп үҙенсәлеге нимәлә? Бөтә донъя балдарын тәмләп ҡараған кеше булараҡ был турала нимә әйтә алаһығыҙ?\n– Беҙ башҡорт балына шул тиклем өйрәнгәнбеҙ, шуға ла уның үҙенсәлеген хәҙер тоймайбыҙ ҙа кеүек. Мәҫәлән, итальян белгесе уны ҡабып ҡарау менән: “Был бит үтә лә көслө бал”, – тип белдерҙе. Баҡһаң, был балдан һуң тәм айыра башлау өсөн кәмендә ярты сәғәт ял итергә кәрәк. Беҙҙең башҡорт балының бөтә төрөндә лә тиерлек йүкә балы бар. Был шул йүкә балының көсө һөҙөмтәһе. Әйткәндәй, йүкәлектәрҙең күп өлөшө беҙҙә урынлашҡан, был да төп өҫтөнлөгөбөҙ.\nДигор телендә беҙҙекенә оҡшаш һыҙаттарҙы күп осраттым\n– Һеҙгә сит илдәрҙә лә сығыш яһарға тура килә – унда башҡорт ғалимдарының тикшеренеүҙәренә ҡыҙыҡһыныу көслөмө?\n– Һәр бер фәнни өлкәлә тырышҡан ғилми йәмәғәтселек бар бит. Сит ил ғалимдарының һин эшләгән йүнәлештә ниндәй асыштар яһауы, әлбиттә, ҡыҙыҡ. Мәҫәлән, Швейцарияла, Италияла йә иһә Үзбәкстанда шул уҡ бал буйынса ниндәй эштәр башҡарыуҙары мине һәр ваҡыт ҡыҙыҡһындыра. Швейцариянан йә Италиянан булғаны өсөн түгел – ә проблема уртаҡ. Әммә беҙҙең ғалимдарыбыҙҙың ҙур етешһеҙлеге – үҙебеҙҙең тикшеренеүҙәрҙе сит ил журналдарында сит телдәрҙә яҙып сығармайбыҙ. Сөнки уларҙа баҫылыу бөгөн бизнесҡа әүерелде – бының өсөн байтаҡ аҡса талап ителә. Эйе, әгәр ҙә иҫ киткес асыш яһаған мәҡәлә түгел икән, уны шул фәнни журнал биттәрендә күреү өсөн кеҫәңдән кәмендә 100-50 мең һум сығарып һалырға тура килә.\n– Һәр ғалимға үҙенән һуң эшен дауам итерлек уҡыусылар ҙа ҡалдырыу мөһим…\n– Әлбиттә. Мин бер фән докторы, 12 фән кандидаты әҙерләнем. Уҡыусыларымдың береһенең дә йөҙөмә ҡыҙыллыҡ килтергәне юҡ. Һәр береһе үҙ урынында – академияла, институттарҙа, ҡурсаулыҡтарҙа, мәктәптәрҙә лайыҡлы эшләй. Кешенең башында юҡ икән – был әллә ҡайҙан күренеп тора. Иң тәүҙә фәнгә ынтылыш булырға тейеш. Мәҫәлән, визиткаһына биология фәндәре кандидаты тигән яҙыу алыу өсөн генә килгәндәрҙе лә йыраҡтан таныйым. Бөгөн белем алырға һәм тәжрибә уртаҡлашырға сит илдәрҙән дә мөрәжәғәт итәләр. Мәҫәлән, июнь айында Дүшәмбе ҡалаһына юлланырға торам – аспирантым кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаясаҡ. Украина, Үзбәкстан, Тажикстан кеүек илдәрҙән яҙғандарҙы йә килгәндәрҙең һәр береһенә ярҙам ҡулы һуҙырға тырышам, бер ваҡытта ла баш тартмайым.\n– Айрат Рим улы, яҡындарығыҙ тураһында ла белгебеҙ килә…\n– Ҡатыным Мая Мөнир ҡыҙы менән кафедрала бергә эшләйбеҙ, ул да профессор, биология фәндәре докторы. Бөгөн Айгөл һәм Наҙгөл исемле ике игеҙәк ҡыҙ үҫтерәбеҙ – икенсе класта уҡып йөрөйҙәр.\n– Профессор, ғалим дәрәжәһенә етеү, йәмғиәттә күренекле шәхес булыуға өлгәшеү өсөн кеше үҙендә ниндәй сифаттар тәрбиәләргә тейеш?\n– Үҙ-үҙеңде махсус рәүештә тәрбиәләп кенә ғалим булып китеп буламы икән? Белемгә ынтылыш һәм ҡыҙыҡһыныу ҙа бала саҡтан һалына бит. Тикшеренеүҙәрең тураһында илһамланып һөйләйһең дә яҙмайһың да ҡуяһың тип мине хатта әрләгәндәре лә бар. Үҙең генә белһәң булдымы әллә, башҡаларға ла еткерергә кәрәк бит тип ҡатыным да әйтә. Ғалим булыу – үҙеңдең ҡыҙыҡһыныуыңды ҡәнәғәтләндереү тиҙәр бит. Үкенескә ҡаршы, бөтәһен дә яҙып өлгөрөп тә булмай. Мәҫәлән, һуңғы ваҡытта яңы хобби барлыҡҡа килде – төрки һәм иран телдәренең этимологик һүҙлектәре менән ҡыҙыһынам. Осетин теленең бер диалекты булған дигор телен өйрәнәм. Минеңсә, тап ул бөгөн Ер йөҙөндә иң боронғо телдәрҙең береһе, бәлки, иң боронғоһолор ҙа, кем белә. Унда төрки теленә оҡшаш һыҙаттар ҙа күп кенә осраттым.\n– Уны нисек өйрәнәһегеҙ?\n– Иң тәүҙә был телдең һүҙлеген таптым. Һуңынан Осетияға барып уның авторы менән таныштым. Хәҙер яҙышып һәм аралашып торабыҙ. Осетияла ла дуҫтарым артты – улар миңә төрлө китаптар ебәреп тора. Бына янығыҙҙағы кәштәнең яртыһын шул китаптар биләй. Тажикстанда ла шундай юғалыу сигенә еткән ягноб теле бар – уның менән дә ҡыҙыҡһынам. Унда ла башҡорт телендә булған һүҙҙәрҙе осраттым. Ысынлап та, йыш ҡына беҙ атаманы йә һүҙҙе башҡортса тибеҙ, асылына төшөнөп тә тормайбыҙ. Ә башҡа төрки телдәрендә ул бөтөнләй осрамай. Мәҫәлән, тау-йылға атамалары ҡайҙан барлыҡҡа килгән? Минеңсә, улар үҙебеҙҙең боронғо телебеҙҙән ҡалған атамалар – тимәк, башҡорттарҙың боронғо теле булған, бары ул бөгөнгөгә ҡәҙәр үҙгәреш кисергән һәм үҫешкән.\n– Айрат ағай, һеҙҙеңсә тормоштоң асылы нимәлә?\n– Һәр көнөңдөң ҡәҙерен белеп йәшәүҙә. Был яҡты донъяла булыу – үҙе үк иң ҙур бәхет.


Ямғыр бөгөн ҡамасаумы? - Юлдаш\nШаһыбалов Рөстәм Филүс Хисаметдинов һүҙҙәре. Һинең өсөн йәшәйем - Альфред Яҡшымбәтов көйө\nРадик Нуретдинов һүҙҙәре. Ел ҡапҡа - Роза Сәхәүетдинова көйө - Шаһисолтанова Гүзәл\nӘнисә Таһирова һүҙҙәре. Мөғжизәгә килә ышанғым - Салауат Низаметдинов көйө - Хызыров Вәхит\nАуыл көйө - ТХЙ - Шәйбәков Марат\nЯмғыр бөгөн ҡамасаумы?\nЯмғыр бөгөн ҡамасаумы? https://bash.news/yuldash/4771_yamhyr-begen-kamasaumy\n- Рәсәй тулайым эске продуктының быйыл тәүге ярты йыллыҡта, былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда, 3, 4 процентҡа кәмегәне иғлан ителде, беләбеҙ. Йәл, әлбиттә, әммә рецессия дауам итә, ил үҫешкә иҫәп тота алмай. Ул ғына ла түгел, эксперттар Рәсәй иҡтисадының йыл аҙағына 1998 йылғы көрсөккә тартым хәлгә төшөрөн фаразлай.\nБашҡортостанда, киреһенсә, ыңғай һандар атала: сәнәғәт етештереүе индексы былтырғы ошо осорға ҡарата - 102 проценттан ашыу. Ләкин был - дөйөм күрһәткес, әлбиттә - иҡтисадты түбән тартҡан тармаҡтар ҙа байтаҡ. Ауыл хужалығы ла бер нисә йүнәлеш буйынса - минуста. Бөгөн, сит илдәр йоғонтоһонан мөмкин тиклем ҡотолоу маҡсат итеп ҡуйылғанда, бының бер юлы итеп импорт алмаштырыу һайланғанда, һандар һаман яҡшыра барырға тейеш тә бит, ләкин статистика быны әлегә һис тә раҫламай.\nҺәм беҙ бөгөн тап ауыл хужалығы тураһында һөйләшмәксебеҙ ҙә. Ураҡ барышын даими күҙәтеп, күрһәтеп барырға, тигән теләгебеҙ ҙә, йөкләмәбеҙ ҙә, бурысыбыҙ ҙа бар, быны тағы беп тапҡыр, бына, үтәйбеҙ ҙә. Бер нисә минуттан райондарҙағы хәлгә байҡау яһарбыҙ, хәбәрсебеҙ репортажын тамамлауға яҡын.\nCтудияла Башҡортостан ауыл хужалығы министрлығының үҫемлекселек бүлеге етәксеһе Ирек Сураҡов.


"Тамыр" концертҡа саҡыра\n3 Апрель 2019, 15:54\nАпрель етте, тимәк, «Тамыр» телеканалы әҙерләгән концерттарға барырға ваҡыт.\nБыйыл да балалар өсөн шәп тамашалар булмаҡсы. 7 апрелдә ҙур концерт барышында һәләтле ҡыҙҙарға һәм егеттәргә «Бирешмә» проекты булдырған тәүге премиялар тапшырыласаҡ. 8 апрелдә иһә «Тамыры ныҡ Башҡортостан» тигән матур тамаша көтөлә. Ә һеҙ билет алдығыҙмы әле, дуҫтар?


Тәржемәгә баҫым - дөрөҫ юл\nГерманиянан бер ғалим, ул Петр Ершовтың "Конек-Горбунок" әкиәте баҫмаларын йыя, республикала сәфәрҙә булып, был әҫәрҙе башҡорт телендә эҙләне. Уның тупланмаһында бындай дана булмаған. Эҙләүҙәр уңышлы тамамланды - немец башҡорт теленә тәржемә ителгән китап менән ҡайтып китте.\nБындай баҫмаларға коллекционерҙар яғынан һорау ҙур. Хәҙерге интеллектуалдар донъя классикаһы әҫәрҙәрен, әгәр төп нөсхәлә булмаһа, милли телдә түгел, ә рус телендә уҡырға өҫтөнлөк бирә. Республикала билдәле тәржемәсе, яҙыусы, режиссер Зөһрә Бураҡаева белдереүенсә, башҡорт телендә һөйләшкән кешеләр көндән-көн кәмей, әммә аралашыу ҡатнаш бара. Бураҡаева фекеренсә, ошоға бәйле тәржемә проблемаһы глобаль характерға эйә, шул иҫәптән хәҙерге башҡорт телен һаҡлау һәм ойоштороу планында.\nЗөһрә Бураҡаева, ватан һәм сит ил авторҙары, һәм, иң элек, бөтә сит ил балалар классикаһы башҡорт теленә тәржемә ителергә тейеш, тип һанай. Башҡа процесты ла - бөгөнгө башҡорт яҙыусылары һәм шағирҙарының әҫәрҙәрен рус теленә тәржемә итеү - мөһим, ти óë.\n- Лайыҡлылар күп, һәм уларҙың ижади яҙмышы беҙгә, тәржемәселәргә бәйле, - ти Бураҡаева. - Пушкин әйтеүенсә, тәржемәселәр - аң-белем таратыусы почта аттары, шуға күрә әгәр беҙ башҡорт әҙәбиәтенең иң яҡшы өлгөләрен лайыҡлы тәржемәлә рус телендә баҫтырһаҡ, уларҙы әҙәби сайттарға һалһаҡ, ул саҡта сит ил тәржемәселәре уларға иғтибар итәсәк, һәм эш алға барасаҡ - башҡорт авторҙарын бөтә донъя уҡыясаҡ.\nҮрнәк бар. Зөһрә Бураҡаева Айҙар Хөсәйенов менән бергә Азамат Юлдашбаевтың шиғырҙарын рус теленә тәржемә иткән һәм уларҙы интернетта урынлаштырған. Шунда уҡ тикшереүҙәр йәйелдерелгән, улар авторға ла ҡыҙыҡ. Уҡыусылар Азамат Юлдашбаевтың үҙенсәлекле шиғырҙарын япон авторы әҫәрҙәре итеп ҡабул иткән.\n- Бөгөн белгестәрҙең береһе лә профессиональ тәржемә менән шөғөлләнә алмай, - ти Зөһрә. - Тәржемә - ул эштән буш ваҡытта фиҙаҡәр хеҙмәт, ул башлыса авторға ярҙам итер өсөн эшләнелә. Ҡайһы бер әҫәрҙәрҙе уҡығас, уларҙы күп кеше уҡыһын өсөн, тиҙерәк тәржемә итәһе килә. Айҙар Хөсәйенов ошо маҡсат менән тәржемә институты ойошторорға планлаштыра. Штатта 2-3 кеше күҙ уңында тотола, улар башҡорт теленән тәржемәләр картотекаһы алып бара, актуаль булмағандарын алып ташлай, сөнки тәржемәләр иҫкерә һәм уларҙы утыҙ йыл һайын яңыртып торорға кәрәк. Улар шулай уҡ рус теленә тәржемә итер өсөн яңы әҫәрҙәр исемлеге төҙөй. Бөгөн тәржемә оҫтаханаһы "Бельские просторы" журналында йәшәп килә.\n- Башҡорт әҙәбиәтен һәм мәҙәниәтен үҫтереү өсөн, рус теленœ грамоталы тәржемә итеү мөһим, сөнки ситтән тәнҡит булмаһа - үтә бәләкәй ареал барлыҡҡа килә, - ти Зөһрә Бураҡаева.\nБөгөнгө көндә башҡорт авторҙары әҫәрҙәрендә һүрәтләнгән òîðìîø òœðòèáåí, улар буйынса ата-бабаларыбыҙ йәшәгән, тәржемәләр ярҙамында бөртөкләп тергеҙеп була. Зөһрә Бураҡаева Айҙар Хөсәйенов менән хикәйәләр антологияһы баҫтырырға планлаштыра, уға башҡорт әҙәбиәте корифейҙары һәм хәҙерге авторҙарҙың әҫәрҙәре инәсәк.\nЗөһрәнең тәржемә менән мауығыуы хикәйәнән башлана, ә һуңынан профессиональ эшмәкәрлеккә әүерелә.\n- Унынсы синыфта уҡығанда, БР Яҙыусылар союзы өлкән синыф уҡыусылары араһында тәржемә конкурсы иғлан иткәйне. Унда ҡатнашырға ҡарар иттем һәм әсәйемдең хикәйәһен тәржемә итеп, еңеүселәр исемлегенә индем, - ти Зөһрә. - Максим Горький исемендәге Әҙәбиәт институты милли республикаларҙан абитуриенттарҙы йүнәлтмә буйынса уҡырға ҡабул иткән һуңғы йыл булды. Һәм беҙ, Башҡортостандан ете кеше, вузға әҙәби тәржемә бүлегенә ҡабул ителдек. Иң яҡшы уҡытыусылар беҙгә лекция уҡыны, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Әхиәр Хәкимов семинарҙың етәксеһе булды - улар беҙгә яҡшы мәктәп бирҙе.\nКүптән түгел Зөһрә Бураҡаева үҙенең коллегаһы менән йәш шағирәнең шиғырҙарын тәржемә иткән.\n- Унда "йәнем минең кипкән ҡорот кеүек" тигән юлдар бар. Һәм йән кипмәһен өсөн, бары тик майлы мөхәббәт һурпаһы кәрәк икән. Рус телендә мәҙәк яңғырай, ә башҡортса матур. Майлы һурпа һәм ҡорот - былар ҡыҙыҡ образдар бит, йәнем минең ҡатҡан икмәк кеүек ҡороно, тип әйкәнсе, яҡшыраҡ. Минең өсөн башҡорт колоритын тапшырыу мөһим. Тәржемәсе Светлана Чураева һәм шағирә Галарина менән башҡорт шағирәләренең һүҙмә-һүҙ тәржемәләре өҫтөндә эш башлайбыҙ. Был бурыс тәржемәселәр өсөн күпкә ҡатмарлы.\nЗөһрә Бураҡаева һүҙҙәренә ҡарағанда, һуңғы йылдарҙа ул ағай, инәй кеүек һүҙҙәрҙе аңлы рәүештә тәржемә итмәй, уларға төшөрмәләр бирә. Иң мөһиме - халыҡтың фекерләү үҙенсәлеген, менталитетын тапшырыу, сөнки былар күпте аңлата.\n- Башҡорт теленең бөтә байлығы ҡылымдарҙан төҙөлә. Мәҫәлән, "алыштырғыла" тигән һүҙ рус теленә "ҡайһы берҙә кил һәм ал" тип тәржемә ителә. Башҡорт телендә ике билдә бар - ҡатын-ҡыҙ йәки ир-ат, йәнһеҙ предметтарҙың заты булмай, шуға күрә төрлө ҡыйынлыҡтар килеп тыуа, миҫал өсөн, алмаштарҙы тәржемә иткәндә.\nБыйыл Зөһрә Бураҡаева бөгөнгө башҡорт әҙәбиәтенең художестволы тәржемәһен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Әҙәбиәт сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Шœéåõçàäà Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһына күрһәтелде.


«Апимондия» президенты Филип МакКейб: «Һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Апимондия» президенты Филип МакКейб: «Һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар»\n17:46, 19 августа 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 19 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n19 августа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Апимондия» халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы президенты Филип МакКейб менән осрашты. Осрашыуҙа шулай уҡ федерацияның генераль секретары Риккардо Джаннони-Себастианини һәм Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутов ҡатнашты.\nЯҡтар «Апимондия» етәкселегенең Башҡортостанға сәфәренә йомғаҡ яһаны һәм 2021 йылда Өфөлә Халыҡ-ара умартасылар конгресын үткәреү мөмкинлектәрен тикшерҙе.\nСәфәр барышында халыҡ-ара умартасылыҡ ассоциациялары федерацияһы вәкилдәре республиканың умартасылыҡ өлкәһендәге ғалимдары менән осрашты, Архангел районы умартасылары умарталыҡтарында, «Шүлгәнташ» ҡурсаулығында булды, Бөрйән районында солоҡ балын етештереү технологияһы менән танышты. Бынан тыш, улар Бал йортона, Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенә, Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәгенә, Башҡорт дәүләт аграр университетына барҙы, ХVI республика умартасылар конкурсын, Х «Йәш умартасы» конкурсын ҡараны, Өфөнөң конгресс инфраструктураһы менән танышты.\nФедерация президенты республика умартасылыҡ хужалыҡтарының юғары кимәлдә булыуын, үҫеш мөмкинлектәрен билдәләне.\n– Мин балдың төрлө төрҙәрен тәмләп ҡараным. Был – юғары сифатлы бал, уның ҡеүәте ҙур. Әгәр экспорт маркетингы дөрөҫ төҙөлһә, ул ҙур популярлыҡ менән файҙаланасаҡ, – тине Филип МакКейб. – Һеҙҙә умартасылыҡ турҙары кеүек йүнәлеште үҫтереү өсөн потенциал бар, тип иҫәпләйем. Бөгөн был Европа туристары өсөн бик популяр тема.\n«Апимондия» башлығы фекеренсә, республика 2021 йылда умартасылар конгресын ҡабул итергә әҙер.\n– Ҡалаға һәм конгресты үткәреүгә килгәндә, һеҙҙә умартасылар конгресын уҙғарыу өсөн инфраструктура һәм бөтә мөмкинлектәр бар. Һауа торошо ла ошолайыраҡ торһа, бик һәйбәт буласаҡ, – тине Филип МакКейб. – Дөйөм алғанда, тәьҫораттар яҡшы. Ғариза биргәндә уңыштар юлдаш булыуын теләйем.


М7 трассаһындағы аварияла фураларҙың ҡышҡы миҙгелгә әҙер булмауы сәбәпсе - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nФаразлауҙар буйынса, йөк машинаһының шиналары бөткәнлектән водитель транспорт менән идара итеү һәләтен юғалтып ҡаршы юлға сығып китә. Белгестәр трассаның торошон да тикшерҙе, юл аварияға тиклем реагенттар менән эшкәртелгән булған. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, кисә Дүртөйлө районы Күкҡуян ауылы янында 4 фура төкөшкәйне, һөҙөмтәлә трассала хәрәкәт туҡтаны. Әле авария эҙемтәләре бөтөрөлгән, автомобилдәр хәрәкәте тулыһынса тергеҙелгән.\n18 февраля Синоптиктар көслө ҡар яуыуы, юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы хаҡында иҫкәртә


Гәзиттең номеры: 29-30 » Гәзиттең номеры: 29-30 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 29-30\nТормош дауам итә…23.03.2015\nАтайым, Аллаяров Заһиҙулла Хәбибулла улы 1923 йылдың июль айында Учалы районының Әбделҡасим ауылында урта хәлле ғаиләлә, Зөһрә менән Хәбибулланың өсөнсө балаһы булып донúяға килә. 1929 йылда башта Ҡоҙаш, һуңынан Рәсүл ауылына күсеп киләләр.\nАтайым 10 йәшенән колхоз быҙауҙарын көтә башлай. Ул эшсән, маҡсатына ынтылыусан бала булып үҫә. Шулай бер тапҡыр скрипка эшләтергә тип еҙнәһе Мофассал Ғибәҙәтовҡа Наурыҙ ауылына йәйәүләп сығып китә. Моратына ирешкәс, көтөү көткән яланға скрипкаһын алып барып, уйнарға өйрәнә. Малдар таралып китһә, арттарынан йүгерергә, аҙағынан ҡалдырып киткән скрипканы таба алмай ҡаңғырырға ла тура килгеләй.\nУл шулай уҡ мандолинала ла, гармунда ла бик матур итеп уйнарға өйрәнә. Уға инәйем ҡушылып моңло итеп йырлаһа, беҙ тын ҡалып тыңлар инек.\nАтайым Рәсүл ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, 1937 йылда Иштимер ағаһы менән, бәләкәй генә ағас һандыҡты күтәреп (сумаҙан булмағанлыҡтан), Белорет ҡалаһының педагогия училищеһына йүнәләләр. Тик бына уҡыу түләүле икәнлеге асыҡланғас, кире ҡайтырға мәжбүр булалар.\nҠәһәрле һуғыш башланғас, 1941 йылда - Иштимер ағаһын, 1943 йылда үҙен фронтҡа алалар. Иштимер бабайым эҙһеҙ юғала, ә атайым ҡаты яралана - снаряд ярсығы тубығын әйләндерә һуға. Мәскәүҙә госпиталдә дауаланғандан һуң, һуғышҡа яраҡһыҙ тип кире ҡайтаралар. Һуғыштан ҡайтҡас, мәктәптә военрук булып эш башлай. Әммә яҙмыш уға икенсе тәҡдир һайлаған була.\nПомидорҙы үрсетмәһеҙ үҫтереү мөмкин түгел. Уның вегетация ваҡыты оҙаҡҡа һуҙыла, беҙҙең йәйҙә уңыш бирергә өлгөрмәй ҡала. Шуға ла тәүҙә орлоҡтарҙы ҙур киң һауытҡа сәсәләр, үҫкәсерәк айырым-айырым бәләкәсерәктәргә күсерәләр. Орлоҡтарҙы 1 сантиметр тирәһе тәрәнлеккә сәскәндән һуң тупраҡты һәйбәтләп дымландырып, ҡапҡас йәки пленка менән ҡаплап ҡуялар. Улар шыта башлау менән ҡапҡасты асырға кәрәк. Әгәр помидор оҙонлоҡҡа ныҡ тартыла икән, уның сәсмәлектәрен ҡырҡып алалар. Быны үрсетмәнең ҡеүәтле япраҡтары күренә башлағас ҡына эшләргә була.\nПомидор - ашарға яратыусы үҫемлек. Шуға ла уны үҫтергәндә комплекслы ашламалар ҡулланыу артыҡ булмаҫ. Тупраҡты ашлағанда ул дымлы булырға тейеш.\nТөп талап - хәүефһеҙ хеҙмәт23.03.2015\nЯҙғы баҫыу эштәре башланыр алдынан районыбыҙҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре өсөн хеҙмәтте һаҡлау һәм янғын хәүефһеҙлеге буйынса уҡыуҙар ойошторолдо. Шулай уҡ ҡала-районыбыҙҙың ойошма-предприятие, ауыл биләмәләре башлыҡтары, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау, сауҙа һәм башҡа төр өлкәләге учреждение етәкселәре һәм белгестәре лә квалификацияларын күтәрҙе.\nӘйтергә кәрәк, етәкселәр һәм белгестәр хеҙмәтте һаҡлау буйынса кәмендә 3 йылға бер тапҡыр уҡырға һәм белемдәрен тикшереү торорға тейеш. 40 сәғәтлек уҡыуҙарҙа 69 кеше ҡатнашты, уларҙың барыһы ла аттестация үтте. Уҡыу Башҡорт дәүләт аграр университеты һәм район хакимиәте араһында булдырылған хеҙмәттәшлек сиктәрендә ойошторолдо. БДАУ-ның өҫтәмә һөнәри белем биреү үҙәге уҡытыусылары, ауыл хужалығы фәндәре кандидаттары, доценттар Мәғәсүм Йәғәфәров менән Вәғиз Фәсхетдинов билдәләнгән программалар буйынса лекциялар уҡыны һәм практик дәрестәр үткәрҙе.\nУҡыуҙың һуңғы көнөндә район хакимиәтенең ҙур залында энә төшөрлөк тә урын юҡ ине. Етәкселәр һәм белгестәр курстарҙа алған белемдәрен тикшереү, имтихан бирәләр. Имтихан тест рәүешендә булды. 10 билетта 150 һорау ине, 450 яуап бирелде. Үтелгән материалдарҙы тағы бер ҡат иҫкә төшөрөү һорауҙарға яуаптарҙы һайларға кәрәк ине.\nФәнит Арслан улы Шаһиевты Учалыла белмәгән кеше юҡтыр. Төбәгебеҙҙең ҡотон пәйҙә иткәндәрҙең береһе бит ул! Хәрби терминология ҡулланһаҡ, халыҡ мәҙәниәтенең гвардия яугиры тиерлек - аҙым да сигенмәй, үҙ бурысын тоғро һәм оҫта башҡара. Башта - кино, әле театр сәнғәтенә халыҡты ылыҡтырыуға көсөн дә, ваҡытын да йәлләмәй. «Почет знагы» (1981 йыл), «Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ» (1986) ордендары кавалеры. Ни бары 27 йәшендә атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре дәрәжәһенә лайыҡ була, 1984 йыл «СССР кинематография отличнигы» исеме менән билдәләнә. Бер-ике тапҡыр мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре съезы делегаты итеп һайлана. Төрлө наградаларының осо-ҡырыйына сығыуы ҡатмарлы. Ә иң оло награда - яҡташтарының һөйөүе һәм ихтирамы була торғандыр.\n- Фәнит ағай, үҙегеҙ менән яҡынданыраҡ таныштырып китмәҫһегеҙме?\n- Һәйтәк ауылында 1950 йылдың 17 апрелендә 04.00 сәғәттә үҙ теләгем менән донúяға килдем - йыл буйынса айырылһа ла, Хрущев менән бер көндә! Тышҡы ҡиәфәт менән дә оҡшап торабыҙ, буғай. Әсәйем Минсәғиҙә Ҡаһир ҡыҙы (1910 - 2014) тәрбиәләп үҫтерҙе. Ул сығышы менән Сәфәр ауылынан. Һуғыш йылдарында комбайнсы ярҙамсыһы булып та эшләне, тормоштоң әсеһен дә, сөсөһөн дә күп татыны инде, йәне йәннәттә булһын! Бер туғандарым: Әнүәр (1955 йылғы), пенсияға сыҡҡансы тау-байыҡтырыу комбинатында флотатор булып эшләне. Тормош иптәше Фирҙәүес Искәндәр ҡыҙы менән спорт менән ныҡлап шөғөлләнәләр - марафон да йүгерәләр, хатта, ҡышын һыу төшәләр.\nФирҙәүес туғаным (1961), Силәбелә мәҙәниәт өлкәһендә хеҙмәт итә.\nАпайлы кеше - арҡалы23.03.2015\nӘдип Әғләм улы Ҡарамышев 1959 йыл Учалы ауылында тыуа. 18 генә йәшендә хеҙмәт биографияһын тау-байыҡтырыу комбинатында водитель булып башлай. 1977-1979 йылдарҙа хәрби хеҙмәтте үтәп ҡайтҡас, Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау институтына уҡырға инә.\nҺуңынан ике тиҫтә йыл ғүмерен Учалы элеваторына бағышлай - баш энергетик, баш инженер, директор, шул иҫәптән «Байрамғол» агрофирмаһының продукцияны һаҡлау һәм эшкәртеү цехы директоры статусында. 2007 йылдан алып «Гостехнадзор» инспекцияһының начальнигы вазифаһында хеҙмәт итте. Ә 2009 йылдан, ауыл хужалығының бөтә нескәлектәрен энәһенән ебенә тиклем белгән, үҙен яҡшы ойоштороусы итеп күрһәткән етәксе булараҡ, район хакимиәте башлығы урынбаҫары - ауыл хужалығы бүлеге начальнигы итеп үрләтелә. Аңлашыла, бөгөнгө көндә айырыуса ауыр шарттарҙа эшләргә тура килә, Әдип Әғләм улы булғанды һаҡлап ҡалыу, производство күләмен нисек тә арттырыу, тармаҡҡа яңы һулыш биреү өсөн ал-ял белмәй тырыша.\n- Гәзиттең яңы акцияһы тураһында район Советы секретары Зариф Ғарипов кабинетҡа инеп, эстафетаны һиңә тапшырам, тип алдан үҙе һөйөнсөләп сыҡты.\nРәхмәт һеҙгә, ветерандар!23.03.2015\nБыйыл илебеҙ Рәсәй тарихында мөһим ваҡиғаны - Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләй. Ошо датаға ҡарата РФ Президентының 2013 йылдың 21 декабрендәге указы менән «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы» юбилей миҙалы булдырылды.\nКөмөш төҫөндәге металдан, 32 мм диаметрлы түңәрәк формала эшләнгән. Ул һуғышта ҡатнашыусыларға һәм һуғыш инвалидтарына, тыл эшселәренә, блокадалы Ленинградта йәшәүселәргә һәм балиғ булмаған концлагерь тотҡондарына тапшырыласаҡ. Ҡала-районыбыҙҙа ветерандарҙы юбилей миҙалдары менән бүләкләү башланды ла инде. 18 март район хакимиәтендә 22 кешегә тантаналы шарттарҙа иҫтәлекле наградалар тапшырылды.\nҺуғыш йылдарында төбәгебеҙҙән 13,5 мең кеше фронтҡа алына, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 9 меңдән ашыу яҡташыбыҙға тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайтырға насип булмай. Хәрби батырлығы һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн 6 кешегә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, өсөһө Дан Ордены Кавалеры була. Үкенескә күрә, яугирҙарыбыҙҙың сафы йылдан-йыл һирәгәйә, бөгөн арабыҙҙа 51 - һуғыш, 1103 тыл ветераны һәм 336 яуҙа һәләк булған яугирҙарҙың тол ҡатындары ҡалған. Ветерандарҙы ҡотларға ҡаланың 10-сы мәктәбенең кадет класы уҡыусылары ла килгәйне, сара уларҙың тантаналы рәүештә РФ дәүләт флагын индереүҙән башланды.


Башҡортостан парламенты депутаттары Өфөләге хоспис төҙөлөшөнә аҡса йыйыуға ҡушыла - Bash.News\nБашҡортостан парламенты депутаттары Өфөләге хоспис төҙөлөшөнә аҡса йыйыуға ҡушыла\nБашҡортостан парламенты депутаттары Өфөләге хоспис төҙөлөшөнә аҡса йыйыуға ҡушыла https://bash.news/news/102233_bashortostan_parlamenty_deputattary_flge_xospis_tlshn_asa_jyjyua_ushyla\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев депутаттарҙы социаль әһәмиәтле проектҡа өлөш индерергә саҡырҙы. “Беҙҙең һәр ҡайһыбыҙ “Иман” хәйриә фондына бер көнлөк эш хаҡын күсерә ала. Ышанам күп кенә депутаттар проектҡа ҡулдарынан килгәнсә ярҙам күрһәтер, тип ышанам. Шулай уҡ үҙҙәре эшләгән предприятиеларҙа ла хәйриә аҡсаһы йыйыуҙы ойошторор”, тигән Константин Толкачев.\nБашҡортостан етәксеһе Радий Хәбировтың хоспистарға ярҙам итеүсе “Вера” хәйри фонды учредителе, Мәскәү күп профилле паллиатив ярҙам үҙәге директоры Нюта Федермессер менән осрашыуы тураһында хәбәр иткәйнек. Өфөлә һалынасаҡ хоспис 50 урынға иҫәпләнә. Уны киләһе йылда асыу планлаштырыла. Үҙәктә өлкәндәр өсөн 30, балаларға 20 урын булдырыу ҡарала.\nБашҡортостан етәксеһе социаль селтәрҙәр аша мәрхәмәтле яҡташтарыбыҙҙы ярҙам күрһәтергә саҡырҙы. Яҙма донъя күреү менән, байтаҡ кеше “Иман” хәйриә ойошмаһы иҫәбенә аҡса күсерергә теләүе тураһында белдерҙе.


Йәкшәмбе «Салауат Юлаев» миҙгел яба // Спорт | новости башинформ.рф\nЙәкшәмбе «Салауат Юлаев» миҙгел яба\n12:58, 8 апреля 2016 Спорт\nӨФӨ, 2016 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.\nЙәкшәмбе, 10 апрелдә, «Салауат Юлаев» миҙгел яба. «Өфө-Арена»ла хоккей байрамы ойошторола. Программала өҫтәл хоккейы, киберхоккей, фотозона, барбершоп, «Салауат Юлаев» командаһының автограф-сессияһы һәм «Ағиҙел» ҡатын-ҡыҙҙар клубы составынан донъя чемпионатының бронза призерҙарын ҡотлау тантанаһы ҡаралған.\nӨфө клубының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ике маскоттың — Салауат менән Юлайҙың бер-береһенә ҡаршы тороуы байрамдың төп ваҡиғаларының береһе буласаҡ. Өфө һыуһарҙары, үҙҙәренең байрағы аҫтына «Салауат Юлаев», «Ағиҙел» уйынсыларын һәм тренерҙарын, көйәрмәндәрҙе, хоккей ветерандарын саҡырып, кем көслөрәк икәнлеген асыҡлаясаҡ.\nКомандаларҙы мауыҡтырғыс конкурстар, һуңынан бер-береһе менән хоккей уйыны көтә.\nХоккей байрамы көндөҙгө сәғәт 1-ҙә башлана.\nТеги: хоккей,кхл,«салауат юлаев» хоккей клубы


Ҡиәмәттә шәфәғәт | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Кемдәр Ҡиәмәттә шәфәғәт ҡыла?\n« Исламда дуҫлыҡ\nДингә саҡырыу »\nКемдәр Ҡиәмәттә шәфәғәт ҡыла?\nШәфәғәт – ул Ҡиәмәт ваҡытында теләгән кешеңде йәһәннәмдән һаҡлап алып ҡалыу. Был шәфәғәт иманһыҙҙарға булмаясаҡ. Иман әһелдәре булып та, гонаһтары тамуҡҡа керетерлек булғандарға буласаҡ.\n1. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм үҙе теләгән мосолмандарҙы тамуҡтан шәфәғәт ҡылып алып ҡала. Шулай уҡ башҡа пәйғәмбәрҙәр ҙә үҙ ҡәүемдәренә шәфәғәт ҡыласаҡ.\n2. Шаһит үлеме менән үлгән мосолмандарға. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйткән: “Шаһит үҙенең ғаилә әһелдәренән 70 кешегә шәфәғәт ҡыла ала”.\n3. Динебеҙҙең ғалимдарына. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйткән: “Өс төркөм кешеләргә Ҡиәмәттә шәфәғәт ҡылыу бүләк ителәсәк: пәйғәмбәрҙәр, ғалимдар һәм шаһиттар.” (Ибн Мәджәһ, хәҙис 4304)\n4. Ҡөрьән хафиздарға. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйткән: “Кем Ҡөрьәнде ятлап, уның буйынса, хәләлде хәләл тип танып, харамды харам тип танып йәшәгән мосолманға үҙ ғаилә әһелдәренән тамуҡҡа дусар ителгән 10 кешегә шәфәғәт ҡылырға рөхсәт ителде.” («Шуғубуль-Имән» Әл-Бәйхаҡы, хәҙис 2693)\n5. Мәзиндәргә. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйткән: “Ҡиәмәттә иң беренсе булып пәйғәмбәрҙәргә, һуңынан ғалимдарға, һуңынан шаһиттарға, һуңынан мәзиндәргә шәфәғәт ҡыларға рөхсәт ителәсәк.” («Муснәд» Әль-Баззар, хәҙис 372).\n6. Хажиға. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм әйткән: “Кем хаж ҡыла, уға ғаилә әһелдәренән 400 кешегә шәфәғәт ҡылырға мөмкинселек бирелә. Уның гонаһтары яңы тыуған балалай ғәфү ителә.”\n(«Муснәд» Әль-Баззар, хәҙис 3196).\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 03.02.2018 в 23:39, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


"Урал" гәзите йәшәһен! » "Урал" гәзите\n"Урал" гәзите йәшәһен!\nБелорет районы һәм ҡалаһы халҡының яратҡан гәзитенә 95 тә булып киткән.\nБеҙ, Сәфәрғол, Манышты, Телмәй, Александровка ауылдарын йәйәү йөрөп хеҙмәтләндергән, эшен яратып башҡарған уңған почта ташыусы Альбина Иҙрисованы көтөп алабыҙ. Иң элек “Урал” гәзитен алып, башынан аҙағына тиклем, уҡып сығабыҙ. Яңылыҡтар, хәтирәләр, “Ысын күңелдән” ҡотлау рубрикаһы, төрлө байрам саралары, рәхмәт хаттары менән танышырға, төрлө темаларға мәҡәләләр табырға була. Гәзит - яҡшылыҡ, изгелек, рухи байлыҡ өләшеүсе, уҡымлы, ауыр саҡтарҙа өмөт уятыусы, ҡала-районыбыҙҙа хеҙмәт, спорт яратыусы яҡшы кешеләр тураһында яҙып өлгө күрһәтеүсе, кәңәш биреүсе лә булып тора. “Урал” гәзите Пенсия фонды идаралығы менән берлектә “Оло кешенең социаль портреты” конкурсында ла актив эшләй. Әҙәбиәткә яңы аяҡ баҫҡан шағирҙар, яҙыусылар әҫәрҙәре менән даими таныштырып бара гәзит. Ҡала¬-районыбыҙҙа күпме ҡәләм тирбәтеүселәр бар. Үткәл ауылы егете Мәүлит Кәримов, Шығай ауылы ҡыҙы, “Өлкәр” башҡорт үҙәге директоры Сәғирә Шәрәфетдинова, “Урал”дың элекке хеҙмәткәре, Яныбай Хамматов исемендәге премия лауреаты, Рысыҡай ҡыҙы Фәриха Вәлиуллина, Инйәр һылыуҙары Мөнирә Сәлимйәнова, Рәсимә Сәйетғәлина, Әнисә Аҫылғужина, Рәфиға Ғәлиуллина һәм башҡалар күптәргә таныш. Ҡалала йәшәгән Мансур Һиҙиәтовтың, Мәнзүрә Горбачеваның (мәрхүмә), Люциә Нурмөхәмәтованың һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре, мәҡәләләре киләһе йәш быуын өсөн бик тә әһәмиәтле, фәһемле. Сермәндән Клара Ғарипованың, Сәфәрғолдан Зифа Арсланованың, Маныштынан Рәфиға Ғилманованың шиғырҙары, әҫәрҙәре бик уҡымлы, донъяуи була. Шулай уҡ гәзит биттәрендә балалар ижады менән дә танышырға була. Баҫманы балалар ҙа яратып уҡый.\n“Урал” гәзитендә уңған, белемле, киң эрудициялы, эштәренә яуаплы ҡараған хеҙмәткәрҙәр эшләй. Баҫҡан ерендә осҡондар уйнатып, яңы идеялар уйлап табыусы, заман менән бергә атлап, татыу, берҙәм коллектив менән етәкселек иткән баш мөхәррир Сатура Жәүәт ҡыҙы Минһажитдинова эшләй. Һәр ваҡыт ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер торған шағирә Зөлфирә Сөләймәнова, Резида Ғәҙелшина, Эльвира Хәмзина, заман яңылыҡтары менән таныштырып торған Нәркәс Вәлиуллина килгән бер кешене йылы ҡаршылай. Ҡыйыу мәҡәләләре менән сығыш яһаусы Рәмилә Мусина, Эльза Мөхәмәҙиеваның күпме премияларға лайыҡ булыуҙары эштәренең ыңғай һөҙөмтәләрен күрһәтеп тора.\n“Урал” гәзитенең 95 йыллыҡ юбилейы айҡанлы, һеҙгә тынғыһыҙ эшегеҙҙә ижади уңыштар, яңы үрҙәр, сәләмәтлек, ғаилә бәхете теләйем. Дәрт-дарманығыҙ һүнмәһен! Ә ҡала-район халҡына, мосолман ҡәрҙәштәргә әйтер һүҙем -“Урал”ды алдырайыҡ, уҡыйыҡ, башҡорт телен онотмайыҡ, үҫтерәйек, “Урал” гәзите йәшәһен! Оҙон ғүмерле булһын!\nҺҮРӘТТӘ: авторҙың ҡул эше.


Бѳгѳн йәмғиәт һәр йәһәттән тѳплѳ белемле булыуҙы талап итә. Үҫеп килеүсе быуын ошондай сифаттарға эйә булһын ѳсѳн уларға һабаҡ биргән уҡытыусылар ҙа алдынғы ҡарашлы, яңылыҡҡа ынтылыусан булырға тейеш. Һуңғы осорҙа белем биреү ѳлкәһенә индерелгән Федераль дәүләт мәғариф стандарттары ла шул хаҡта һѳйләй.\nСибай ҡалаһында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ѳсѳн ойошторолған квалификацияны үҫтереү курсында ла ошо тема күтәрелде. «Яңы стандарттар һәм мәғариф тураһындағы яңы закондар индерелеү шарттарында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыу» темаһы буйынса барған курс ун кѳн дауам итте. Унда Сибай ғына түгел, Баймаҡ һәм Әбйәлил райондарынан килгән тел һәм әҙәбиәт уҡытыусылары әүҙем ҡатнашты. Быйылғы курстың исеме есеменә тулыһынса тура килде: ул формаһы ла, йѳкмәткеһе лә яңыса булыуы менән алдырҙы. Тәүге аҙнала Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусылары һабаҡ бирһә, белем камиллаштырыуҙың икенсе яртыһы дистанцион формала үтте. Филология фәндәре кандидаты Ф.Б.Санъяров киң эрудицияһы, рухлы фекерҙәре менән уҡытыусыларҙы үҙенә йәлеп итһә, институттың башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһы етәксеһе, филология фәндәре кандидаты З.М.Ғәбитова үҙ предметын—методиканы тәрән белеүе, талапсанлығы менән һоҡландырҙы. Тупланған теоретик материалды ғәмәли йәһәттән тормошҡа ашырыуҙа ҡала гимназияһы һәм Р.Ѳмѳтбаев исемендәге башҡорт лицейы уҡытыусылары ярҙамға килде. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, мәғариф алдынғыһы Рүзидә Рәсүл ҡыҙы Үтәшеваның дәресе, мәғариф алдынғыһы Лилиә Нурулла ҡыҙы Миңлеәхмәтованың оҫталыҡ класы курстарға ауаздаш булыуы менән отошло булды. Һуңғы дүрт кѳндә дәрестәр тик Интернет селтәре аша алып барылды.\nБыл курстың файҙаһы ҙур булыр, иң мѳһиме—йәш быуын менән заманса атларға, мәғариф донъяһында хаҡлы урын алырға булышлыҡ итер, тип ышанабыҙ. Курсты ойоштороусы ҡала мәғариф бүлегенә, Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтының Сибай филиалына башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары исеменән ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.\nГѳлнара Әйүпова, «Ирәндек» лицейының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.


1 октябрҙән Башҡортостанда «комендант сәғәте» ике сәғәткә арта // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n1 октябрҙән Башҡортостанда «комендант сәғәте» ике сәғәткә арта\n18:11, 30 сентября 2013 Сәйәсәт\n1 октябрҙән Башҡортостанда «комендант сәғәте» урындағы ваҡыт менән киске 10-дан алып иртәнге 6-ға тиклем дауам итәсәк. Бындай норма «Башҡортостан Республикаһында бала хоҡуҡтарының төп гарантиялары тураһында»ғы БР законында яҙылған. Уға ярашлы, 17 йәше тулмаған балаларға төндә ата-әсәһеҙ йәмәғәт урындарында йөрөү тыйыла.\nРаҫланған ҡағиҙәләрҙе боҙған осраҡтарҙа 500-1000 һум күләмендә адинистратив штраф һалынасаҡ. Ҡабаттан административ хоҡуҡ боҙоу осрағында бер мең һумдан алып ике мең һумға тиклем штрафҡа тарттырыласаҡтар.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, төнгө ваҡыт октябрҙән апрелгә ҡәҙәр 22 сәғәттән иртәнге 6-ға тиклем, ә май айынан сентябргә тиклем — 24 сәғәттән иртәнге 6-ға хәтлем.


Тамсыҡай » Журнал\nЖурнал для детей » Журнал тураһында » Авторҙар » Тамсыҡай\nБаҫылды : 17-04-2014, 08:47 |\nРубрика: Авторҙар / Яҙ / Изгелек\nАвтор: Фәрзәнә АҠБУЛАТОВА\nАвторҙар / Яҙ / Изгелек\nТамсыҡай «туп» итеп ҡыҙыҡайҙың битенә килеп төштө лә: «Уй!» тип ҡысҡырып ебәрҙе. «Уй-уй!» — тип унан да нығыраҡ ҡысҡырҙы ҡыҙ бала.\n— Мин бит бәләкәй генә Тамсыҡай. Ҡурҡма.\n— Ә нишләп битемә һикерҙең?\n— Бынау боҙҙан иреп килеп төштөм. Һин кем булаһың?\n— Тамсыгөл, — тине ҡыҙыҡай.\n— Исемең матур. Һин берәү генә, ә беҙ, тамсылар, күп. Яҙ еткәс, тып-тып тамабыҙ. Йырғанаҡ булып йылғаға табан ағып китәбеҙ.\n— Ҡайҙа юл тотаһығыҙ?\n— Диңгеҙгә. Бергә ҡушылып йыйылған һайын көслөрәк була барабыҙ, — тине Тамсыҡай. —Сәйәхәт итергә яратам.\n— Ә миңә алыҫ китергә ярамай, бәләкәймен әле, — тине Тамсыгөл. – Бәлки, һин дә, ҙурайғас, сәйәхәт итерһең.\n— Юҡ, миңә ҙурайырға ярамай. Мин гел Тамсыҡай. Белеп ҡуй.\nБына ҡыҙыҡ! Улар көн дә осрашалар, һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй. Бер көн шулай:\n— Һинең менән оҙаҡ булдым, дуҫым. Инде алыҫ сәфәргә китәм. Анау аҡ болотҡа ҡушылам. Ул мине көтөп тора, — тине.\n— Һин унда нисек менәһең, ҡанатың юҡ бит!\nТамсыҡай көлөп ебәрҙе, шунан боҫҡа әйләнеп юҡ булды. Ул киткәс, күңелһеҙ булып ҡалды. Сөнки ҡыҙыҡай,\nТамсыҡайҙы бүтәнсә осратмам, тип уйланы. Ә ул ләйсән ямғырлы бер көндөтағы ла усына килеп төштө. «Бына хәҙер мин — ямғыр күҙе, — тине ул. — Ерҙе, бар тереклекте, йәшеллекте, урман-туғайҙарҙы һыу эсергәс, яңынан болотҡа ултырып китәм».Шундай егәрле, яҡшы дуҫы барлығына Тамсыгөл дә ҡыуанды.\nДуҫы бик оҙаҡ күренмәне. Ҡыш етте. Бер мәл бейәләйенә ҡар бөртөгө килеп ҡунды: «Сәләм, Тамсыгөл!» «Уй, матурһың, ҡар бөртөгө! – тине Тамсыгөл, — Ә исемемде ҡайҙан беләһең?»\n— Мин бит Тамсыҡай!\n— Ҡышын ҡар бөртөгөнә әйләнәм. Ел-дауыл менән уйнап сәйәхәт итәм. Тик мине иретеп ҡуйма, яраймы!\n— Кире тамсы булғың килмәйме ни?\nӘллә иреүҙән ҡурҡты, Тамсыҡай ҡайҙалыр осто ла китте. Бүтән уларҙың күрешкәне булманы. «Бәләкәс дуҫым миңә асыуланды», — тип үкенде ҡыҙ.Яңынан яҙ килде. Тамсыгөлдөң битенә ҡапыл бер тамсы килеп ҡунды. Ҡыҙ, Тамсыҡайҙы күрмәһә лә, таныны һәм ҡыуанып көлөп ебәрҙе.\n— Сәләм, дуҫҡай! Тимәк, йылы яҙ етә!\n— Эйе, был мин. Тамсыгөл, ҡалай һин ҙур үҫкәнһең!\n— Миңә алты йәш тулды! — тине ҡыҙыҡай ғорурлыҡ менән. — Ә һиңә?\n— Беҙҙең бит йәш юҡ. Хатта үлсәп, самалап та булмай. Һәр саҡ бәләкәс — бары бер тамсы!\nУлар яҙ сәләмен килтерә, ерҙе һуғара, ямғыр яуҙыра, яҡшылыҡ эшләй. Эш бәләкәйлектә, буйҙа, кәүҙәлә түгел, яҡындарыңды, дуҫтарыңды ҡыуандыра белеү — үҙе ҙурлыҡ. Бына шулай тип уйланы Тамсыгөл. Ә һеҙ нисек уйлайһығыҙ, балалар?


Өфөлә «Изге ҡулдарҙан китап» хәйриә акцияһы башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Изге ҡулдарҙан китап» хәйриә акцияһы башланды\n17:26, 11 июня 2015 Йәмғиәт\nӨфөлә «Изге ҡулдарҙан китап» хәйриә акцияһы башланды. Акцияны ойоштороусы булып Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте сығыш яһаны. Эстафетаны Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Наил Ғәйетбаев асты.\nЯҙыусы һәм драматург «Китап» нәшриәтендә донъя күргән китаптарҙы һатып алып, Баймаҡ районында йәшәүсе күп балалы ғаиләгә бирҙе. «Минең бүләгем — эстафета башланды тигән һүҙ, унда һәр кем ҡатнаша ала. Был бик яҡшы башланғыс, айырыуса Әҙәбиәт йылында», — тип билдәләне Наил Ғәйетбаев.\nНаил Ғәйетбаев «Изге ҡулдарҙан китап» эстафетаһын Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, Өфө сәнғәт академияһы профессоры Таңсулпан Бабичеваға тапшырҙы.\nАкцияның маҡсаты — милли китапты пропагандалау, йәш быуынды тәрбиәләү, китап уҡыуға иғтибарҙы йәлеп итеү. Сарала дәүләт, коммерция, йәмәғәт ойошмалары ла ҡатнаша ала. Һатып алынған китаптарҙы балалар йорттарына, мәктәптәргә, интернаттарға, дауаханаларға, китапханаларға тапшырырға, шулай уҡ күп балалы ғаиләләргә бүләк итергә мөмкин.\nАкция йыл аҙағына тиклем дауам итәсәк.\nТеги: хәйриә акциялары,китаптар,китапханалар


23 Ноябрь 2017, 18:17\n“Һеҙ автомобиль оттоғоҙ” тигән һәм һеҙҙән призды алыу өсөн аҡса күсереүҙе һорап яҙылған электрон хат алдығыҙмы? Бер ваҡытта ла таныш булмаған кешеләрҙең электрон иҫәптәренә аҡса күсермәгеҙ!\n1-се осраҡ: “Һеҙ автомобиль оттоғоҙ” тигән һәм һеҙҙән призды алыу өсөн аҡса күсереүҙе һорап яҙылған электрон хат алдығыҙмы? Бер ваҡытта ла таныш булмаған кешеләрҙең электрон иҫәптәренә аҡса күсермәгеҙ! Уйында ҡатнашмайынса бүләк отоу ихтималлығы нулгә яҡын, ә яуыз ниәтлеләрҙең аноним электрон янсыҡтарына күсерелгән аҡсаны кире ҡайтарыу мөмкинлеге унан да түбәнерәк.\n2-се осраҡ: Һеҙ интернет-магазиндан арзан хаҡҡа яңы кеҫә телефоны, ноутбук йәки фотоаппарат алырға ниәт иттегеҙ, әммә магазин алдан түләүҙе талап итәме? Интернет-магазиндар бындай формала аҡсаны ҡабул итергә тейеш түгеллеген онотмағыҙ. Әгәр һеҙҙән экспресс-түләү терминалдары аша йәки электрон янсыҡҡа аҡса күсереүҙе һорайҙар икән, уларҙың мутлашыусы булыуы ихтимал.\n3-сө осраҡ: Һеҙҙең картағыҙ блокировкаланған тигән СМС-хат алдығыҙмы? Бер ваҡытта ла хатта күренгән координаталарға аҡса күсермәгеҙ, хат килгән номерға шылтыратмағыҙ һәм яуап хаты ебәрмәгеҙ. Бындай ситуацияла һеҙгә карта биргән һәм уны хеҙмәтләндергән банкка шылтыратыу дөрөҫ буласаҡ. Банктың номеры картағыҙҙың артында яҙылған.\n4-се осраҡ: Электрон таҡтала йәки социаль селтәрҙә һеҙ күптән эҙләгән тауарҙы таптығыҙ һәм ул башҡа урындарға ҡарағанда күпкә арзаныраҡ торамы? Бер ваҡытта ла контрагенттың ышаныслы булыуына инанмайынса электрон янсыҡтарға аҡса күсермәгеҙ. Иғтибар менән интернет селтәрендә уның рейтингын, башҡа һатып алыусыларҙың баһаларын ҡарағыҙ, тауарҙың ни өсөн улай арзан тороуы хаҡында уйланығыҙ, һатыусы ниндәй гарантиялар биреүен белешегеҙ.\n5-се осраҡ: Интернет аша авиабилеттар алырға теләйһегеҙме? Бер ҡасан да тикшерелмәгән һәм билдәһеҙ сайттарҙың билеттарҙы һатыу буйынса хеҙмәттәрен ҡулланмағыҙ. Билеттарға заказды баҙарҙа үҙҙәрен яҡшы яҡтан күрһәткән авиакомпанияның йәки агентлыҡтың сайты аша бирегеҙ. Билеттар өсөн электрон янсыҡтарға йәки сит ил иҫәптәренә аҡса күсермәгеҙ. Берәй шик барлығы асыҡланһа, авиакомпанияның вәкиллегенә хәбәр итегеҙ.\n6-сы осраҡ: Открытка, һүрәт, музыка йәки программаны күсереү өсөн һылтанма менән СМС йәки ММС алдығыҙмы? Бер ваҡытта ла хатта күрһәтелгән һылтанма буйынса инмәгеҙ. Һылтанма аша ингәндә, үҙегеҙ ҙә аңғармаҫтан телефонға вирус индерергә йәки түләүле хеҙмәттәргә яҙылырға мөмкинһегеҙ. Хатта танышығыҙҙан ошондай йөкмәткеле хат килһә, хатты нәҡ ул кеше ебәреүсе икәненә инанығыҙ.\n7-се осраҡ: Социаль селтәрҙәрҙә аккаунттарығыҙ бар һәм һеҙ интернет аша аралашаһығыҙмы? Бер ваҡытта ла шәхси характерҙағы мәғлүмәттәрҙе башҡаларға күренерлек итеп ҡуймағыҙ, уның үҙегеҙгә зыян килтереүе бар. Селтәрҙә аралашыу ышаныслы түгел - профиль фотоһы артында теләһә кем ултырырға, видео, аудиотрансляцияларҙы һәм һеҙҙең логтарығыҙҙы алама маҡсаттарҙа ҡулланырға мөмкин.\nБР буйынса Эске эштәр министрлығы.


Форум һөҙөмтәле эшләй | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 сентября 2019 — 15:26 ГТРК «Башкортостан»\nРадий Хәбиров ШОС һәм БРИКС илдәренең Өфөләге “Торатау” конгресс-холлында үтеүсе Бишенсе кесе эшҡыуарлыҡ форумынының тәүге көнөнөң йомғаҡтарын сығарҙы. Ул форумдың бик һөҙөмтәле эшләүе тураһында айырым әйтеп китте. Халыҡ-ара сарала 2800 кеше ҡатнаша, телмәр тотоусылар үҙ өлкәләрендә абруйлы , билдәле кешеләр, ысын профессионалдар. Кесе эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн был бик мөһим булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nБыларҙан тыш, пленар һәм секция ултырыштары уҙҙы. Сара дауамында залдарҙа хатта урын етмәй, бәғзе бер ҡатнашыусылар торған килеш тыңланы, сөнки ысынлап та форумда күтәрелгән мөсьәләләр бик ҡыҙыҡлы. Эшҡыуарҙар тере әңгәмәгә, фекер алышыуға сарсаған.\n- Бишенсе юбилей йыйыны, һис шикһеҙ, бик һөҙөмтәле эшләй, беҙ бик шатбыҙ! — тип баһаланы БР Башлығы халыҡ-ара форумдың тәүге көнөн.


Министр була яҙҙым. Юмореска. Венер Исхаҡов.\nИң тәүҙә сайынып алайым тип йыуыныу бүлмәһенең ишеген асһам, уның ҙурлығына ах иттем. Джакузиҙа рәхәтләнеп йыуынып, йөҙөп алдым. Шкаф ҙурлыҡ һыуытҡыста ни генә юҡ: әллә нисә төрлө коньяк, ҡыҙыл, ҡара ыуылдырыҡ, тағы мин ғүмерҙә ауыҙ итеп ҡарамаған әллә нимәләр, хатта исемдәрен белеп бөтөрлөк түгел.\n– Һеҙҙе күптән көтәбеҙ, – тип ҡулымдағы портфелде эләктереп тә алды. – Әйҙәгеҙ, һеҙҙе номерығыҙға оҙатып ҡуям.\nБүлмәгә ингәс, бер килке өнһөҙ ҡалдым. Әлә-лә-лә-л-л-л. Егерме йылдан ашыу хәбәрсе булып эшләү дәүерендә әллә ниндәй ҡунаҡханаларҙа туҡталырға тура килһә лә, был тиклемде үк күргән юҡ ине. Хатта бөтәһен дә бәйнә-бәйнә һөйләргә һүҙ ҙә табалмам кеүек. Иҙәндә ҙур келәм. Телевизор, үтек. Ул кресло, ул диван кеүек бөтә йыһаз ҡиммәтле имәндән эшләнгән. Тәҙрәлә бөрмәләнеп-бөрмәләнеп киткән пәрҙәләрҙең затлылығы.\n“Ҡояш” ханым хушлашыр алдынан йәнә телгә килде.\n– Өйөгөҙҙәге һымаҡ хис итегеҙ. Юлда арып, талсығып киткәнһегеҙҙер. Ана, һыуытҡыстағы аҙыҡ-түлек һеҙҙең өсөн. Рәхәтләнеп ял итегеҙ.\nБер шешәне эләктереп сығарҙым да рюмканы кәктем. Унан икенсеһен. Мәскәү һынлы Мәскәүҙә ябай журналисты был ҡәҙәр ҙә яҡшы ҡаршы алырҙар тип кем уйлаған? Бөтә тәнде әйтеп аңлата алмаҫлыҡ рәхәтлек тойғоһо солғап алды. Бер аҙ серем итеп алайым тип башымды мендәргә терәүгә, телефон шылтыраны.\n– Хәйерле көн! Һеҙҙе беренсе ҡатта ресторанда иртәнге ашҡа көтәбеҙ, – тине наҙлы тауыш.\nРесторан! Командировкаға бирелгән өс бөртөк аҡсаны ябай ашханаға еткерһәң дә хуш әле. Былай ҙа алыҫ юлға йөрөгән һайын гелән үҙемдең өҫкә сыға. Нимә тип булһа ла яуап ҡайтарырға кәрәк бит. Уңайһыҙланып ҡына:\n– Барып тормамдыр ул, ҡиммәтерәк булыр, – тинем.\n– Юҡ, юҡ, һеҙҙең өсөн бөтәһе лә бушлай.\nРесторандың ишек төбөндә үк йылмайып ҡаршы алдылар.\n– Хәйерле иртә! Әйҙәгеҙ, ошо өҫтәл янына ултырығыҙ.\nУл арала официант килеп баҫты.\n– Нимәләр ашарға теләйһегеҙ? Ҡурылған колбаса, йомортҡа… Хәҙер, секунд ҡына көтөгөҙ. Күҙ алдында тигәндәй шаж-шож итеп йомортҡаһын, колбасаһын ҡыҙҙырҙылыр. Әллә нисә төрлө салат, өрөк, емеш-еләк…\nТәмле итеп һыйланып, бүлмәмә ҡайтһам, әллә яңылыш килеп индемме тип бер килке аптырап торҙом. Тегеләй-былай ятып ҡалған мендәр-юрғандарҙы тәтәй итеп йыйыштырып ҡуйғандар, өҫтәлдә лә тәртип. Ну, мәскәүҙәр журналистарҙы хөрмәтләй белә бит!\nКөндөҙ ҙә шундай уҡ хөрмәт күрһәттеләр.\n– Хәйерле көн, төшкө ашҡа ресторанға рәхим итегеҙ.\nТүшәк-мендәрҙәремде әҙерләп әүен баҙарына китергә йөрөгәндә генә телефон йәнә зырылданы. Был юлы әллә хәйерле кис теләне, әллә юҡ, шомло тауыш ҡәтғи яңғыраны.\n– Әйберҙәрегеҙҙе тиҙ генә йыя тороғоҙ, мин хәҙер киләм.\nНимә булды тигән һорауым яуапһыҙ ҡалды. Тикмәгә йәһәтләмәйҙәрҙер. Ҡунаҡханаға шартлатҡыс-фәлән һалыуҙары ла бар. Мәскәүҙә гел генә шундай бер нәмә сығып тора бит ул. Ике-өс минут үттеме-юҡмы мин сумкамды тултырып алғайным ине. Тиҙерәк ҡасырға кәрәк, бәләһенән баш-аяҡ. Ул арала йөҙө йәмрәйгән ханым килеп инде лә:\n– Әйҙәгеҙ минең менән, – тип үҙенең артынан эйәртте. Үҙе һөйләнә:\n– Өфөнән бер министр килергә тейеш ине, беҙ һине шуның менән бутағанбыҙ. Хәҙер эләгер инде...\nХәҙер инде был бүлмәнең шөҡәтһеҙлегенә хайран ҡалдым. Пәрҙәләр уңып бөткән, мөйөштә хан заманындағы телевизор өңрәйгән. Бәҙрәфтең ишеге бына-бына аҡтарылып төшөргә тора. Иҙән ҡасан һуңғы тапҡыр буяу күргәндер. Тәҙрә ярыҡтарынан ел гөжөлдәй. Һалҡын бүлмәлә өшөп-туңып, көскә таң аттырҙым. Был юлы хәйерле иртә теләүсе лә, ресторанға саҡырыусы ла булманы…


Өфө районында 14 йәшлек үҫмер юғары вольтлы электр бағанаһына үрмәләгәндә, токтан һуғыла. Һөҙөмтәлә ул реанимацияға эләгә.\nТабиптар билдәләүенсә, бейеклек яратаусы үҫмерҙең тәне 60 процентҡа бешкән, әле уның хәле ауыр. Асыҡланыуынса егеттәр, экстрим эҙләгән. Улар паркур менән шөғөлләнгән. Электр бағанаһына ла улар тап ҡандарын ҡыҙҙырыу өсөн үрмәләгән, ләкин был аҙымдлары аяныслы тамамланған. Был егеттәр юғары вольтлы бағананың хәүефле булыуы тураһында уйлап та бирмәгән, күрәһең. Егеттәр экстрим эҙләп, 9 метрлыҡ бейеклеккә үрмәләй. Күп тә үтмәй улар был ҡылыҡтарына үкенә лә башлай. Юғарыла егеттәр бер сәғәт самаһы була. Мажара аяныслы тамамлана. Көтмәгәндә уларҙың берәһен тоҡ һуға. 14 йәшлек үҫмер ергә осоп төшөп, ауыр йәрәхәтләнә. Евгений Шаһивәлиев, 18-се дауахана табибы: «Үҫмерҙе 20 июндә беҙҙең дауаханаға ауыр тән йәрәхәттәре менән эләкте. Уның ҡабырғалары һынған, баш мейеһе һелкенгән. Беренсе көндә үк операция эшләнек. Үҫмер әле ауыр хәлдә, реанимация бүлегендә ята». Үҫмерҙәрҙең күбеһе паркурҙы шәп шөғөл тип баһалай. Әлбиттә, сәләмәтлегеңә һәм яҡындарыңа зыян килтермәһәң. Ләкин үҫмерҙәр йыш ҡына тиҫтерҙәре араһында абруй яулау өсөн хеүефте иғтибарға алмай, тигән фекерҙә психологтар. Был уларҙың ҡылыҡтарында ла сағыла. Кемдәрҙер 9-сы ҡаттан һикерә, бәғзеләр бейек ҡоймаларға үрләй. Өфө егеттәре юғары вольтлы электр бағанаһына менгән. Игорь Байрамов, баш инженер: «Юғары вольтлы бағанала электр утының көсө 120 вольт. Был 50 розеткаға тиң. Ә бейектә, элекр селтәренән ток бер нисә метр йыраҡлыҡтан һуға, шуға ла электр селтәрҙәренән һаҡ булырға кәрәк. Уларға яҡын барыу хәүефле, йыш ҡына үлемесле була». Электр селтәренән йыл һайын алты меңдән ашыу кеше һәләк була. Уларҙың күбеһе - балалар. Был ваҡиғала бер кемде лә ғәйепләп булмай. Ата-әсәһе тиһәң, үҫмер бәләкәс бала түгел, электриктарға килгәндә, участкала хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре тулыһынса үтәлгән булған. Ә видеояҙмалағы комментарийҙарҙы тыңлағанда, күрәһең, үҫмерҙәргә адреналиндарын сығарырға кәрәк булған. Бындай фажиғәле ваҡиғалар булмаһын өсөн, бәлки, ҡалаларҙа паркур өсөн махсус майҙансыҡтар булдырырға кәрәктер.


Артығын түләргә әҙер түгелбеҙ\nСипайлово биҫтәһенең Ковшова урамындағы йортта йәшәүселәр торлаҡ коммуналь хужалыҡ өлкәһендә күрһәтелгән хеҙмәттәрҙең хаҡы менән килешмәй. Дөйөм йорт ихтияждары өсөн тотонолған һыу һәм башҡа ресурстар фатирҙағы иҫәп ҡоролмаларындағы күрһәткестәр менән тап килмәй тип зарлана улар.\nРафиҡ Ҡоләхмәтов ҡулланылған һыу, йылылыҡ һәм электр утының иҫәбен яҡшы белә. Ике кеше өсөн ул әллә ни юғары булырға тейеш түгел. Әммә квитанцияларға ҡараһаң әйтерһең беҙ баҡса һуғарған кеүек күренә, ти фатир хужаһы.\nФатир хужаларының береһе лә квитанциялағы хаҡтар менән килешмәй. Дөйөм йорт ихтияждары өсөн күрһәткестәр кәм тигәндә мең ярым һумға арттырылып яңынан иҫәпләнгән.\nХаҡтарҙы арттырып яңынан иҫәпләүҙе йорт комитеты рәйесе Виктор Бакалов үҙенсә аңлатырға тырышты.\nВиктор Бакалов, йорт комитеты рәйесе: «Мәсьәләнең асылы иҫәпләү ҡоролмалары менән бәйле. Улар һәр фатирҙа һәм йорттоң подвалында тора. Күрһәткестәрҙәге айырма иһә квитанцияларҙа сағылыш таба».\nКовшова урамындағы йорт баш ҡаланың Октябрь районына ҡараған Сипайловоның торлаҡ коммуналь хужалыҡ предприятиеһы ҡарамағында. Ойошма етәкселеге дөйөм йорт ихтияждарына тотонолған ресурстарға хаҡтар артыуын ҡайһы бер фатир хужаларының күрһәтелгән хеҙмәттәр өсөн ваҡытында иҫәпләшмәүе менән бәйләй.\nНаталья Ғабдраханова, «Сипайлово» торлаҡ-коммуналь хужалыҡ предприятиеһының бүлек етәксеһе: «Күптәр иҫәпләү ҡоролмаларындағы күрһәткестәрҙе ваҡытында теркәмәй. Был да дөйөм йорт бурысына йоғонто яһай».\nҺәр йортта әлбиттә намыҫһыҙ ҡулланыусылар байтаҡ, әммә уларға япһарып, тотош йортта йәшәүселәрҙе бурысҡа батырыу әлбиттә тикшереү талап итә. Тотош ҡалала ошоға оҡшаш хәлдәрҙең артыуын иҫәпкә алғанда мәсьәлә кисекмәҫтән хәл итеүҙе көтә тип билдәләй белгестәр.


Мәңгелек дан һиңә, олатай!\nҺуғыштан ҡайтыуына уны тыуған йортта күңелһеҙ хәлдәр көтә. Ҡатыны аслыҡтан вафат булған, ә улдары--балалар йортонда...\nБөйөк Ватан һуғышы... Ҡасандыр Советтар Союзы, хəҙер Рəсəй Федерацияһы тип аталған ҙур һəм күп миллəтле илебеҙҙəге һəр ғаилə архивында ошо ҡəһəрле һүҙҙəргə ҡағылышлы, йөрəктəрҙə мəңге уңалмаҫ яра ҡалдырған иҫтəлектəр бар. Быйыл миллиондарса ҡорбандар талап иткəн, бик күп балаларҙы етем, ҡатындарҙы тол ҡалдырған был һуғыштың тамамланыуына - 75 йыл. Бөгөнгө аяҙ күк, тыныс, бәхетле тормош өсөн беҙҙең олатайҙарыбыҙ йәнен-тәнен аямаған. Ваҡыт үтеү менəн улар онотолмай, киреһенсə баһаһы арта ғына.\nБөрйән районы Байғаҙы ауылынан ҡартатайым Мәхмүт Псәнчиндың өс улы ла һуғышҡа алына. Ғәззәли һәм Сәйәх олатайҙар яу яланында ятып ҡала, ә кинйә улы Сәлих - минең олатайым тыуған ерҙәренә әйләнеп ҡайтыу бәхетенә өлгәшә.\nСәлих олатайым ике һуғышта ҡатнашҡан яугир. Ул 1904 йылдың апрель айында донъяға килә.\n1926-1928 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт иткәндә 83-сө кавалерия полкы составында кавалерист булып Төркмәнстанда баҫмасыларға ҡаршы һуғыша. Имен-һау ҡайтып колхозға эшкә төшә, өйләнә, Абдулла, Сәйет, Абдулхай исемле улдары тыуа. Әммә тыныс тормошто боҙоп, бөтә илде тетрәндереп Бөйөк Ватан һуғышы башланып китә.\nСәлих олатайым 1941 йылдың 1 декабрендә фронтҡа алына. Тәүҙә уны, кадровой кавалерист булараҡ, Алкин станцияһында яңы ойошторолоусы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына ебәрәләр. Унда Сәлих олатайым дүрт ай буйына яңы саҡырылған һалдаттарҙы атта йөрөргә өйрәтә. Һәм һуғышҡа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 93-сө кавалерия полкы составында инә. 1942 йылдың 20 ноябрендә һул аяғы ҡаты яралана, 1943 йылдың 5 февраленә тиклем госпителдә дауалана. 1943 йылдың июленән 1944 йылдың ғинуарына тиклем 14-се гвардия кавалерия полкында кавалерист булып ҡаты алыштарҙа ҡатнаша. Сәлих олатайымды 1944 йылдың ғинуарында артиллерия батальонының 401-се пулеметсылар отделениеһына командир итеп тәғәйенләйҙәр. 1944 йылдың 25 апрелендә тағы ла яралана, снаряд ярсығы уң яурынына үтеп инә, шулай ҙа олатайым һуғышты дауам итә, Берлинға тиклем барып етә.\nУрман-тауҙар араһында тыуып-үҫкән йылғыр һунарсы, атта оҫта йөрөүсе олтатайым бик күп хәл иткес алыштарҙа ҡатнаша. "Одер өсөн" тигән документаль фильмда олатайымдарҙың алышы һүрәтләнә. Сәлих олатайым хәтирәләренән белеүебеҙсә, Одер йылғаһы буйындағы ҡаты алышта, ул үҙенең командирын ҡотҡара.\nБөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлыҡтары өсөн олатайым Псәнчин Сәлих Мәхмүт улы ике тапҡыр "Ҡыҙыл Йондоҙ" ордены менән бүләкләнә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, икенсе ордены ҡулына тапшырылып өлгөрмәй, ул Өфө ҡалаһында музейҙа һаҡлана. Олатайымды шулай уҡ "Варшаваны азат иткән өсөн", "Берлинды алған өсөн", "Германияны еңгән өсөн" миҙалдары менән бүләкләйҙәр. Шулай ҙа уның ғорурланып һәм ҡәҙерләп һаҡлаған бүләге - маршал Георгий Жуковтың Рәхмәт хаты була.\nСәлих олатайымдың орден-миҙалдары, күп һанлы Маҡтау грамоталары, хәрби билеты, госпиталдән бирелгән справкалар һәм башҡа олатайымдың тормошона ҡағылышлы мәғлүмәттәрҙең төп нөхсәһе кинйә улы Фәтих ағайымда ҡәҙерләп һаҡлана.\nСССР-ҙың Юғары Советы президиумының 1945 йылдың 23 июнендәге Указы нигеҙендә демобилизациалана һәм ошо йылдың көҙөндә тыуған ауылына ҡайтып төшә. Тыуған йортта уны күңелһеҙ хәлдәр көтә. Өләсәй һуғыш ваҡытында аслыҡтан вафат булған, ә улдары балалар йортонда була. Олатайым йорт-ҡураһын тәртипкә килтерә. Минең өләсәйемә, хәҙергә Күгәрсен районынан булған Йомабикә Шәһит ҡыҙына өйләнә. Балалар йортонан балаларын алып ҡайталар, үҙҙәренең Фәрит һәм Фәтих исемле улдары тыуа. Олатайым менән өләсәйем иңгә-иң терәп матур донъя көтәләр. Бергәләп алты малайҙы - Абдулла, Сәйет, Абдулхай, Фәрит, Фәтих һәм Йомабикә өләсәйемдең беренсе никахынан тыуған улы Мирзаны ҙур тормош юлына баҫтыралар. Олатайым яу яланында ятып ҡалған ағайҙарының балаларына ла терәк була.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, миңә олатайымды күрергә насип булманы. Ул 1980 йылдың октябрендә вафат була. Ауылдаштарҙан, туғандарҙан белеүемсә, Сәлих олатайым яуҙа ла батырҙарса алышҡан, тыныс тормошта ла үҙенең эше менән ихтирам яулаған кеше. Заманына ҡарамай дингә тоғро ҡала, ураҙаһын да тота, намаҙын уҡый; ипле һәм мәрхәмәтле кеше була. Оҫта ҡуллы тимерсе олатайым, һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа кешеләргә тимер мейес яһай, ат та дағалай, тишек биҙрә-сүместрәҙе ямай, табаҡ-тастарҙы төпләп бирә, хатта молотилканы ла ул эшләп биргән. Олатайымдың оҫталығы балаларына һәм ейәндәренә, бүләләренә лә күскән.\nОлатайым əле лə онотолмай. Уның исемен мәңгеләштереү маҡсатында Байғаҙы ауылының үҙәк урамына Сәлих Псәнчин исеме бирелгән, мәктәптә уның исемен йөрөткән отряд бар.\nБыйыл Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығы айҡанлы, Псянчин Сәлих Мәхмүт улының мәңгелек йортона, тимерҙән ат беркетеп яһалған, 112-се Башҡорт дивизияһы яугирының ҡәберлек рәшәткәһе ҡуйылды. Был иҫтәлек Фәтих ағайымдың үҙ ҡулдары менән эшләнгән. Ошо тарихи һәм быуындар сылбырын нығытыусы сарала олатайымдың ейән-бүләләре, килендәре зыярат ҡылдылар, ауылыбыҙҙың хәҙрәте Әғзәм апа (яу яланында ятып ҡалған Ғәззәле олатайҙың ейәне) аят уҡыны.\nБеҙ ҡаһарман яугир, арҙаҡлы ир-уҙаман, һуғыш һәм хеҙмәт ветераны булған Сәлих олатайым менән ғорурланабыҙ.\nГөлназ Ғүмәрова (Псәнчина).


Файҙалы балсыҡ » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБалсыҡ гүзәллекте һаҡлау өсөн киң ҡулланыла. Минералдар һәм микроэлементтарға бай булыуы менән тән тиреһен бер юлы туҡландырыу, дымландырыу, шымартыу сифатына эйә.\nБалсыҡтан битлек майлы тире өсөн айырыуса файҙалы. Елһенеү-ҡыҙарыуҙы, һытҡыларҙы бөтөрә. Ул биттең төҫөн тигеҙләй, ваҡ йыйырсыҡтарҙы кәметә. Бер ни тиклем пилингты алмаштыра, үле күҙәнәктәрҙән таҙарта, тирене файҙалы минералдар менән туҡландыра. Балсыҡты биткә, сәскә, бөтә тәнгә лә һыларға мөмкин, целлюлиттан да ҡулланалар. Тырнаҡтар, сәстәр нығына, ебәктәй йылҡылдап китә. Косметикала файҙаланылған балсыҡ төҫө һәм сифаты буйынса айырыла.\nИң киң таралғаны, моғайын да, аҡ балсыҡтыр. Ул хатта балалар йыуыныу әйберҙәрендә, кремдарҙа ҡулланыла. Ҡиммәтле сараларҙы рекламалағанда ишеткән каолин – тап шул аҡ балсыҡ. Ел-ямғыр тәьҫиренә тиҙ бирешә торған артыҡ һиҙгер тире өсөн нәҡ ошо төрө килешә. Ул бит төҫөн матурлай, пигмент таптарынан таҙарта.\nКүк балсыҡ тирене минералдар һәм микроэлементтар менән туҡландыра, йомшарта, көс бирә, һытҡыларҙан ҡотолдора, ағарта, ваҡ йыйырсыҡтарҙы бөтөрә. Ул целлюлитҡа ҡаршы киң ҡулланыла. Сәсте яҡшы үҫтерә, ҡойолоуҙан туҡтауға булышлыҡ итә. Нормаль һәм ҡатнаш тире өсөн тәҡдим ителә.\nҠыҙыл балсыҡ та һиҙгер тиреле һылыуҡайҙар өсөн. Тиренең ҡыҙарыуын ала, һытҡыларҙан дауалай.\nЙәшел балсыҡ тирене таҙарта, киптерә, шуға ла уны майлы тире өсөн ҡулланыу отошло булыр. Сәстең ҡауағын бөтөрөүгә лә һәләтле.\nАлһыу балсыҡ тырнаҡты, сәсте нығытыуға булышлыҡ итә.\nҺары балсыҡ йыйырсыҡлы биткә тап килә, ул барыһынан нығыраҡ тиренән токсиндарҙы сығарыуға ярҙам итә, уны кислород менән байыта.\nҠоро тире өсөн дымландырыусы һоро балсыҡ тап килә.\nҠара балсыҡ файҙалы матдәләр менән туҡландыра, артыҡ майҙы «һура».\nКлассик битлек өсөн 2-3 ҡалаҡ балсыҡҡа 3-4 ҡалаҡ һыу һалына. Быны металл һауытта эшләү кәрәкмәҫ. Балсыҡҡа һыу тулыһынса һеңеп бөткәс кенә бутайҙар, юғиһә төйөрләнеп йонсотор. Битлек эшләр алдынан тирене яҡшылап таҙартырға, макияжды йыуырға кәрәк. Биткә һылап, 5 – 15 минут ятып тороу яҡшы. Һуңынан йылымыс һыу менән йыуып төшөрәләр. Балсыҡтан битлекте йыш эшләү кәрәкмәй, аҙнаһына бер тапҡыр ҡулланыу тәҡдим ителә.\n*Пәйғәмбәр тырнағы, кейәү үләне, аҡ сәскәне бер үк миҡдарҙа алып, ҡайнар һыу һалып төнәтәбеҙ. Һыуынғас, һөҙәбеҙ. Аҡ балсыҡҡа ошо төнәтмәне ҡушып болғатабыҙ ҙа биткә һылайбыҙ. Был битлек һытҡыларҙан таҙарта, шешкән, елһенгән, ҡыҙарған тирене тынысландыра.\n*Күк балсыҡҡа томат һуты, әсегән һөт (барыһы ла бер үк миҡдарҙа алына) ҡушып болғатабыҙ. Биткә лә, ҡулға ла, тәнгә лә һыларға була. Ул ағартыу һәләтенә эйә.\n*Таҙартыусы битлек: ҡара балсыҡҡа бер үк күләмдә лимон һуты, пәйғәмбәр тырнағы төнәтмәһен ҡушып бутайҙар ҙа биткә яғалар.\n*Йыйырсыҡтарға ҡаршы: алһыу балсыҡҡа йылымыс һөт ҡушабыҙ, ҡаймаҡ хәленә еткәс, битлек эшләйбеҙ.\n*Туҡландырыусы битлек: 2 өлөш йәшел балсыҡҡа 1 өлөш һоло оно, 3 өлөш һыу ҡушыла.\n*Ҡоро тире өсөн: ҡыярҙы ҡырғыстан үткәреп, аҡ балсыҡ менән бутайҙар. Икеһе лә бер үк күләмдә алына.\n*3 балғалаҡ аҡ балсыҡҡа 3 ҡалаҡ һөт, 1 балғалаҡ йылытылған шыйыҡ бал ҡушып бутарға. Был битлек шулай уҡ ҡоро тире өсөн яҡшы.\n*Майлы тире өсөн: 3 ҡалаҡ йәшел балсыҡҡа 3 балғалаҡ урман сәтләүеге (фундук) майы, 1 балғалаҡ газһыҙ минераль һыу ҡушалар.\n*2 ҡалаҡ аҡ балсыҡҡа 2 ҡалаҡ тальк ҡушалар, ҡаймаҡ хәленә етерлек итеп йылы һөт ҡоялар. Был битлек тә майлы тирегә тап килә.\n*Майлы тире өсөн тағы бер ысул: 1 ҡалаҡ аҡ балсыҡҡа 1 ҡалаҡ ваҡланған диңгеҙ кәбеҫтәһен, 2 ҡалаҡ бәпембә япрағы һутын, ҡаймаҡ ҡуйылығына етерлек итеп ҡайнап һыуынған һыу ҡушып, болғатырға ла 8 – 10 минутҡа биткә һыларға.\n*Нормаль тирегә битлек: 1 ҡалаҡ күк балсыҡҡа ҡаймаҡ хәленә еткәнсе һөт, 1 балғалаҡ бал, 1 балғалаҡ ҡаймаҡ һалып болғатабыҙ ҙа биткә һәм муйынға һылайбыҙ.\n*Сәскә маска: йәшел сәй, аҡ сәскә йә үҙегеҙгә килешкән башҡа үлән төнәтмәһе менән күк балсыҡты иҙеп, ҡаймаҡ ҡуйылығына еткерергә лә сәс төбөнән осона тиклем, шулай уҡ баш тиреһенә һыларға. Буялмаһын өсөн шыптыр өҫтөнән таҫтамал урап, 20 – 30 минут тотҡандан һуң, йылы һыу менән йыуырға.\nГөлшат РАФАТОВА әҙерләне


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺӘР СИРҘЕҢ ДАУАҺЫН ДА БИРГӘН ХОҘАЙ - 2020 - Мәҡәләләр\nҺӘР СИРҘЕҢ ДАУАҺЫН ДА БИРГӘН ХОҘАЙ\nҺуңғы ваҡытта тотош донъя хәүеф солғанышында ҡалды, хатта быға тиклем ҡайҙа һуғыш, атыш, үлтереш, ҡайҙа аслыҡ, яланғаслыҡ, хәйерселек, ҡайҙа, нимә, ҡасан булғанына битараф ҡалмаған халыҡты бөгөн хатта илдәге, дәүләттәге үҙгәрештәр ҙә әллә ни борсомай, сөнки иғтибар үҙәгенә Ҡытай тарафынан янаған коронавирус тип аталған афәт сыҡты. Сығып ҡына ҡалманы, барыһын да аяҡҡа баҫтырҙы. 6 февраль мәғлүмәттәре буйынса, был сирҙән 549 кеше вафат булған (сир сығанағы булған Ухандә - 414 кеше). Сирләүселәрҙең һаны ла көн һайын арта бара. Уларҙың күпселеге Хубэй провинцияһында, шулай уҡ Пекинда, Гуандун, Шанхай провинцияларында, Гонконгта, Тайвандә.\nӘлеге ваҡытта республика инфекцион дауаханаһына шикле тойолған сирлеләрҙе килтерәләр, әммә, бәхеткә күрә, анализ тапшырғандан һуң сир раҫланмай. Ләкин был тынысланырға ярай тигәнде аңлатмай, киреһенсә, эпидемия хәҙер Ҡытай сиктәренән сығып, бөтә донъяға тарала башлағанлыҡтан (Таиланд, Япония, Көньяҡ Корея, АҠШ, Сингапур, Вьетнам, Непал, Австралия. Ошо көндәрҙә Филиппинда бер кешенең вафат булыуы теркәлә), уға нисек тә булһа ҡаршы торорға кәрәк, уның таралыуына юл ҡуйырға ярамай. Был йәһәттән Өфө аэропорты хеҙмәткәрҙәре имен булмаған сит илдән килеүсе пассажирҙарҙы күсмә тепловизион ҡорамал ярҙамында тикшерә. Быға тиклем Ҡытай медиктары сирҙең кешенән-кешегә йоҡмауына инандырырға тырышһа ла, ул һауа-тамсы юлы менән тапшырылыусы вирус инфекцияһы иҫәпләнә.\nСир тәү ҡарашҡа ябай киҫкен респиратор вирус инфекцияһы (ОРВИ) кеүек билдәләргә эйә: юғары температура, тамаҡ ауырта, танау тона, тән һыҙлай, йүтәл барлыҡҡа килә, конъюнктивит күҙәтелә, ҡайһы бер осраҡтарҙа ҡоҫторорға, эс китергә мөмкин. Шуға күрә белгестәр температура күтәрелгәндә, Ҡытайҙа булып ҡайтҡан кешеләр менән аралашҡанда һаҡ булырға кәңәш итә. Әлегә вирустың инкубацион осоро күпмегә һуҙылғаны асыҡ ҡына билдәле булмаһа ла, уны ОРВИ кеүек ике аҙна тип ҡарайҙар. Шуға ла Ҡытайҙан ҡайтыусыларға ла тынысланырға ярамай, бәлки, улар тикшереү үткәндә тап инкубация осоро барған булыуы һәм сир һуңынан көсәйеүе ихтимал. Һәр хәлдә, ниндәйҙер шик тыуһа, табиптарға мөрәжәғәт итергә кәрәк, сөнки сирҙе бары тик лаборатор тикшереүҙәр генә асыҡлай.\nСирҙең киҫкенләшеүе вируслы үпкә шешенә килтереүе ихтимал. Сирленең бер тәүлек эсендә тын алыуы ауырлашыуы мөмкин һәм уға үпкәләрҙе механик елләтеү талап ителә. Ауырыуға ни тиклем тиҙерәк ярҙам күрһәтелә - шул тиклем яҡшы. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, Роспотребнадзор етди инфекцияны асыҡлау диагностикаһын эшләгән, ярты йыл эсендә вакцина ла эшләү күҙаллана. Ә уға тиклем вирустан нисек һаҡланырға? Иң мөһиме - ҡулдарҙы һәм өҫтөңдө таҙа тоторға кәрәк, тип кәңәш итә белгестәр. Ҡулдарҙы йыуғандан һуң уны дезифекциялау саралары менән эшкәртегеҙ. Бысраҡ ҡулдарығыҙ менән ауыҙ, танау йәки күҙегеҙгә теймәгеҙ (ғәҙәттә, беҙ был ағзаларға сәғәтенә 15 тапҡыр ҡағылып алабыҙ). Үҙегеҙ менән һәр саҡ дезинфекциялау сараһы йөрөтөгөҙ һәм теләһә ниндәй шарттарҙа ла ҡулығыҙҙы таҙартып алығыҙ. Күптәр вирус эпидемияһынан медицина битлеге кейеп ҡотолоп ҡалырға тырыша. Әммә уларҙы ҡулланғанда ла мөһим ҡағиҙәләрҙе үтәргә кәрәк. Битлек менән бит араһында бушлыҡ булмаһын. Уны кейгәс, ҡулығыҙ менән ҡағылмағыҙ, ә инде сисер алдынан ҡулығыҙҙы йыуығыҙ. Бер битлекте ҡабат-ҡабат ҡулланмағыҙ.\nДауа һөҙөмтә бирәме? Быға тиклем Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы коронавирусты рибавирин препараты менән дауаларға тәҡдим иткәйне. Әммә Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы быны инҡар итә. Был хаҡта Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Александр Чучалин белдерә. Коронавирус тәү тапҡыр 2002 йылда барлыҡҡа килә. Рәсәйҙең медицина әҙәбиәтенә - "ғәҙәти булмаған пневмония (атипичная пневмония)" булараҡ инә, ә уның халыҡ-ара дөрөҫ аталышы - "ауыр киҫкен респиратор синдромы". Тап шул саҡта рибавиринға тест үткәрелә лә инде. 2012 йылда коронавирус менән бәйле икенсе синдром барлыҡҡа килә. Уның биологик сығанағы булып дөйә тора. Ул ваҡытта ла рибавирин менән дауалау һөҙөмтә бирмәй. Чучалин әйтеүенсә, бөгөн коронавирусты һөҙөмтәле дауалаусы препарат юҡ.\nЭпидемиологтар фекеренсә, эпидемиологияла инфекцион сирҙең халыҡ араһында тараласаҡмы һәм ул ни тиклем йоғошло булыуын билдәләргә ярҙам иткән репродуктив һан - Ro бар. Киҙеүҙә был күрһәткес 1,2 самаһы, испан киҙеүендә - 2,8, ҡыҙылсала - 12-18. Ухань вирусы, йәғни коронавируста был күрһәткес - 1,4, йәғни ҡыҙылсанан 9 тапҡырға кәмерәк.\nКүпселеккә барлыҡ тереклектең энергиянан - билдәле йышлыҡта тирбәлгән өлөшсәләрҙән тороуы ла мәғлүм түгел. Махсус ҡеүәтле микроскопта тикшергәндә, вирустарҙың репродуктив һанын билдәләгән кеүек, уларҙың тирбәлешен дә асыҡларға мөмкин. Йәғни, әгәр кешенең тирбәлеше вирустың тирбәлешенән түбәнерәк икән, уға сир йоға, киреһенсә булғанда, сир яҡын да килмәй, сөнки был мөхиттә уға йәшәү мөмкинлеге юҡ, ул үлә. Тимәк, организмдың тирбәлешен күтәреп, һау-сәләмәт ҡалырға була. Бының өсөн бары тик изге уйҙа булырға, ҡыуанырға, ыңғай көйләнештә йәшәргә, бөтөн нәмәне ниндәйҙер шарт буйынса түгел, ә бер талапһыҙ яратырға, уңышҡа көйләнергә кәрәк. Ә инде кире хис-тойғолар, асыу, ярһыу, үкенеү, күңел төшөнкөлөгө, бер нәмәгә риза булмау, һәр саҡ кире һөҙөмтә көтөү һ.б. организмдың тирбәлешен кәметә. Аллаһы Тәғәлә Кешелеккә һынау итеп сир бирә икән, уның дауаһын да бирә икәне һәр кемгә мәғлүм: һәр сирҙең дауаһы үҙебеҙҙә.\nЯҙылған: 11.02.20 | Ҡаралған: 464


Борон заманда бер әбей менән бер бабай булған. Уларҙың һис балалары булмаған. Үҙҙәре бик фәҡир торғандар. Емерелеп бөткән өйҙә йәшәгәндәр. Бабай байҙа эшләгән. «Ҡартайғанда, исмаһам, берәй балабыҙ ҙа юҡ бит», – тип ҡайғырышҡандар былар.\nӘмәлгә ҡалғандай, бер ваҡыт быларҙың эштән ҡайтыуына өйҙәрендә бер бала илап ултыра икән.\n– Ниндәй бала был?\n– Үҙебеҙҙең бала. – Әбей менән бабай би-и-ик шатлана.\n– Ниндәй сем бирәбеҙ?\n– Әйҙә, Алпамыша тип әйтәйек.\nКүрше-күләнде саҡырып, үҙҙәренә күрә исем туйы үткәрәләр. Бала бин таҙа була: көн үҫәһен сәғәт үҫә, йыл үҫәһен ай үҫә. Бер-ике йыл үтеүгә, эшләп йөрөй, атаһына ҡул ярҙам итә.\n– Һин, атай, ҡартайғанһың, ял ит. Һинең урыныңа үҙем барып эшләйем, – ти.\n– Балам, йәшһең әле, эшләргә өлгөрөрһөң, – ти. Алпамыша атаһының ай-вайына ҡарамай, эшкә үҙе йөрөй.\nАтаһы бик ныҡ шатлана. Ниндәй генә эш булһа ла, малай бик тиҙ, бик һәйбәт эшләй.\nБер саҡ, эшлән норогон сағында, Алпамыша ниндәйҙер батшалыҡта ниндәйҙер майҙан булғанын ишетеп ҡапта. «Атай, миңә бер ат алып бир, – ти.– Бер батшалыҡта майҙан була икән, шунда көрәшкә барам», – ти. Атаһы ҡайғыға төшә.\n– Ат алырлыҡ хәл юҡ бит әле, балам, – ти. Алпамыша ике уйлап тормай, ат эҙләргә үҙе сығып китә.\nБер күрше ауылдағы байға бара.\n– Берәй атыңды бир миңә, бай, – ти. – Хаҡын берәй ваҡыт түләрмен, – ти.\nБай ҡарышын тормай.\n– Анау аранға кер ҙә үҙең теләгән атты һайлап ал, – ти. Алпамыша иң элек сбруй келәтенә кереп, иң яҡшы югән менән ҡамсы һайлап ала. Унан аранға керә. Аттар юшап тора икән. Югән шылтыратҡанға ҡайһы ат ҡараһа, шул ат уныҡы була икән. Югәнде шылтырата был. Бер наса-а-ар ғына ҡорсаңғы ат ҡарай.\n– Миңә тура ҡарағас, бәхетем шунандыр, – тип ошо бәләкәй генә тулаҡты тотоп алын сыға. Бик һәйбәт итеп торон эйәрләй. Хәҙер ҡорал да һорай:\n– Бай, уҡ-һаҙаҡ, ҡылыс бир миңә, – ти.\nТеге бай барын да бирә. Атты етәкләп бик күп ерҙәр үтә. Алпамыша ҡайтыу яғына бара. Ат үҙенән-үҙе ҙурая килә, ҙурая килә, баҡтыһын ҡоя килә. Бара торғас, ат бик яҡшы бер толпарға әйләнә. Ҡайтышлай, бер йылғаға төшөрөп, атын эсереп ала ла менеп ултыра тегенең өҫтөнә. Шул саҡ ат телгә килә:\n– Алпамыша батыр, бер һуҡ – тиремә үтер, ике һуҡ – итемә үтер, өс һуҡ – елегемә үтер, – ти.\nАлпамыша һуға. Шунан ат тағы телгә килә:\n– Күҙеңде йом, батыр, – ти.\nАлпамыша күҙен йома. Шул арала күҙ асып йомғансы ат егетте үҙенең ишек алдына килтереп тә ҡуйған була. Инәһе-атаһы ҡаршы сыға.\n– Эй балаҡайым, ҡайһы илдәрҙә йөрөнөң, ни михнәттәр күрҙең? – тип илай инәһе.\n-- Иламағыҙ, ҡайттым бит инде, – ти Алпамыша батыр.\nШул кисен ҡуна ла иртәгеһен Алпамыша майҙан тотолған батшалыҡҡа китә, Бының барыуына бик күп халыҡ йыйылған була. Көрәш бара икән. Алпамыша, атын ебәреп, үҙе генә барырға итә. Шул саҡ аты әйтә:\n– Өс бөртөк ҡылымды алып ҡал. Ни ваҡыт ҡыл үтә һыҙғырһаң, шул ваҡыт килеп етермен яныңа, – ти.\nАлпамыша атын ебәрә лә, майҙанға яҡын уҡ килеп, көрәш араһына килеп керә. Тәүҙә бер аҙ ҡарап тора. Бер батырға ҡаршы бер кем дә сыҡмай, ҡурҡалар. Алпамыша батыр:\n– Таҫтамалды бирегеҙ, үҙем сығамын, – ти. Бөтөн халыҡ хайран ҡала. Байҙар, мыҫҡыллап:\n– Эй, бынау йолҡондонан буламы ни? Ниндәй таҙа-таҙа егеттәр сығып еңә алмайҙар, – тип көләләр.\nБер кешенең һүҙенә ҡарамай, үҙенә-үҙе ҡеүәт биреп, үҙенә-үҙе дәрт биреп, Ҡарабатырға ҡаршы сыға Алпамыша. Ҡарабатыр, ер тырнап, быға килә инде, йәнә лә быны ҡурҡытырға. Былар алышырға тотоналар. Алыша торғас, икеһе лә тубыҡ тиңете ергә баталар. Берҙән-бер ваҡыт теге Ҡарабатырҙы Алпамыша батыр ерҙән һурып алып, күккә сөйөп ебәрә. Ҡарабатыр ергә килеп төшә алмай, Алпамыша батыр тегене ҡулы менән тотоп ала. Ҡайһы халыҡ ҡысҡыра:\n– Булманы ла булманы! – Байҙар инде. Ҡайһылары:\n– Булды, булды! – ти.\nШунан Алпамыша батыр, ғәрләнеп китеп, Ҡарабатырҙы икенсегә сөйөп ебәрә.\n– Юҡ, былай булмай! – тип өсөнсөгә көрәштерәләр. Өсөнсөһөндә Алпамыша ҡаҙаҡ батырын шул тиклем ныҡ күтәреп ебәрә, әллә ҡайҙа күккә олғаштырып, халыҡ күҙенә күренмәҫлек итеп, өҫкә ырғыта. Шулай уҡ ергә төшөрмәй, күтәреп алып, Ҡарабатырҙы үҙе ултырған балаҫҡа, байҙар янына, илтеп ултырта. Алпамыша батырҙы бөтөн халыҡ маҡтай.\n– Ҡайҙан килгән был батыр? Ҡайҙан килгән был батыр? – тип бөтөнөһө уратып ала. Ҡымыҙ эсерәләр, бүләктәр бирәләр.\nБатшаның шарты былай булған була:\n– Ҡарабатырҙы кем еңә, сабып килгән килеш ҡулса күҙәүенән кем уҡ үткәрә, ҡыҙымды ашарға килгән алты башлы аждаһаны кем үлтерә, шуға ярты батшалығымды бирәм, – тигән, ти.\nОшо өс шарттың тәүгеһен Алпамыша үтәне бит инде. Хәҙер икенсеһен үтәргә кәрәк. Аттар ебәрәләр сабыштырырға бер иллешәр саҡрымға. Теге ҡулсаны бейе-е-ек тау башына мендереп ҡуялар. Шуға күҙ күреме ерҙән атырға кәрәк була.\nАлпамыша иптәштәрен алдан ебәрә, үҙе артҡараҡ ҡала. Береһе лә үткәрә алмай уғын ҡулса күҙәүенән. Алпамыша батыр үҙе алыҫ ерҙән атҡан була. Атып ебәрә – Алпамышаның уғы, күҙәүҙән үтә сығып, майҙан уртаһына килеп ҡаҙала.\nАлпамыша батырҙы майҙанда шау-гөр килеп күтәреп алалар.\nИкенсе бер батшалыҡтан, үс итеп, батшаның ҡыҙын алырға алты башлы аждаһа ебәрәләр. Батша ҡыҙын таш келәткә бикләп ҡуя. Һаҡсылар ҡуйыла. Алпамыша батырҙы ҡыҙ янына килтерәләр. Алпамыша батыр ҡыҙға:\n– Мин бер аҙыраҡ йоҡлап алам. Бына һиңә хәнйәр. Аждаһа килһә, шуның менән берәй еремә ҡаҙарһың, – ти.\nАлпамыша батыр ултырған килеш кенә йоҡлап китә. Теге аждаһа, ер тетрәтеп, ҡауға ҡуптарып, ҡара буран туҙҙырып килгән була. Ҡыҙ бик ныҡ, ысын күҙ йәштәре менән илай, хәнйәре менән Алпамышаға ҡаҙарға йәлләй. Шул ваҡыт эҫе күҙ йәше Алпамышаның битенә төшә. Ошо йәш тамсыһынан Алпамыша уянып китә.\n– Һи-и-и-и, һылыу, бик оҙаҡ йоҡлағанмын бит! Ниңә иртәрәк уятманың? – ти. Тирә-яғына ҡараһа, Алпамышаның янында өҫтәл тулы аҙыҡ, ти. Ашап торорға ваҡыты булмай, бер-ике туҫтаҡ ҡымыҙ эсеп ала. Эсеп бөтөүгә, аждаһа бик яман үкереп, ҡапҡаларҙы, тимер ишектәрҙе асып, кереп килгән була. Алпамыша батыр быға ҡаршы сыға. Ҡыҙы, илап, ишек алдында ҡарап тора.\n– Батша минән берҙе түгел, икене йәлләмәгән икән: ҡыҙын да, был егетте лә килтереп ҡуйған. Бик тештәрем дә, ҡулдарым да ҡысып тора ине, – ти. Алпамыша батыр әйтә:\n– Ҡысыһа ҡысыйҙыр. Әйҙә, улай булғас, алышабыҙмы, көрәшәбеҙме? – ти.\nШунан аждаһа, маҡтанып:\n– Һин миңә бер ҡабымлыҡ ҡына бит инде, ни эшләп мин һинең менән көрәшеп торайым? – ти.\nАлпамыша аждаһаның ай-вайына ҡуймай:\n– Алышмы, көрәшме? – ти.\nШулайтып, былар алышырға тотоналар. Ике төн, ике көн алышалар. Өсөнсө көнөн Алпамыша аждаһаның аҙаҡҡы башын өҙөп алып, тураҡлап, ҙур бер таш аҫтына ҡыҫтырып ҡуя.\nШунан ҡыҙ, ҡайтып:\n– Алпамыша батыр аждаһаны еңде, – ти.\nБатша, вәзирҙәрен ебәреп, һарайға саҡырта Алпамышаны. Бара Алпамыша батша ҡырына. Батша бик шатлана.\n– Ярар, егет, мин һиңә рәхмәт белгертәм, – ти. – Әйткән Һүҙемдә торамын. Бына, – ти, – өсәү ине ҡыҙҙарым, – ти. – Иң кесеһе генә тороп ҡалды, икәүһен элегерәк килеп, аждаһа ашап китте, – ти. – Һин кесе ҡыҙымды ҡотҡарҙың, шатлығымдан ярты батшалығымды бирәм,– ти.– Күңелеңә оҡшаһа, ҡыҙымды ла ал, – ти.\nҠыҙыҡай Айһылыу исемле була.\nШулайтып, бында туй яһайҙар. Батша бөтөн илдән үҙенең дуҫ-иштәрен саҡырған була. Алпамышаның ата-инәһен дә алдырта. Туй айҙан ашыу бара – оҙаҡ байрам итәләр.\nАҙаҡ Алпамыша ата-инәһен тотош күсереп алып килеп, бер һарайҙа тота. Ялан тулы көтөү, үҙенең хеҙмәтселәре була, яртылашын ярлыларға таратып бирә.\nАлпамыша батыр толпарына атланып, йыраҡ-йыраҡ ерҙәрҙә һунарҙа йөрөй. Өс көн, өс тон йөрөһә, өс көн, өс төн йоҡлаған була. Һунарҙан ҡайтып килешләй һәр саҡ бер бей-е-е-к тау башына менеп ултыра ла атын аҡланга ашарға ебәрә икән. Үҙе бик ҡаты йоҡоға тала, ти.\nҠарабатыр бының ҡайҙарҙа йөрөгәндәрен күҙәтеп йөрөгән икән. Ҡарабатыр бер саҡ яҡындарына әмер бирә:\n– Алпамыша батыр ҡайҙа йоҡлаған, шунда бик тәрән итеп соҡор ҡаҙығыҙ, – ти.\nУн ике һыбайлы килеп, Алпамышаның йоҡлаған урынын табалар. Бында бик тәрән итеп ер ҡаҙыйҙар. Алпамыша батырҙы йоҡлаған килеш шул ямға осоралар. Бының өҫтөнә йәшел ағастар ауҙаралар. Атын алып ҡайтып китеп, таш келәткә бикләп ҡуялар. Шулайтып, был Ҡарабатыр хәҙер маҡтана: йәнә инде донъя йөҙөндә ул ғына батыр!\nАйһылыуға яусы ебәрә;\n– Һинең Алпамыша батырың үлде, мин һине аламын. Бер аҙнанан туй яһайбыҙ!– ти.\nЯусы килгәндән һуң Айһылыу бик ҡайғыра, көн илай, төн илай. Айһылыуҙың ай-вайына ҡуймай, туй яһарға булалар.\nБыл ваҡытта инде Алпамыша батыр теге соҡорҙа ун ике көн ятҡан була. Айһылыуҙың иптәштәре, ун ике-ун бишләп ҡыҙ йыйылып, яланға еләккә сыҡҡан икән, ти. Еләк йыйып йөрөгәндә, улар ҡайҙандыр ер аҫтынан бер бәйет ишетәләр:\nОҙон сәсле, ҡара ҡашлы Айһылыуым бар микән?\nЯлы-ҡойроғо ергә тейгән туры толпарым бар микән?\n– Ҡарабатырҙың эше генәлер, иҫән-һауҙар ошонан сыҡһам, күккә сөйөр инем үҙен, – тип һөйләнә үҙалдына үҙе Алпамыша батыр.\nТеге ҡыҙҙар тауышты юллап килеп, Алпамыша ултырған соҡорҙо килеп табалар.\n– Кем унда? – тип һорайҙар ҡыҙҙар.\n– Мин, мин. Мин Алпамыша батыр. Айһылыуым иҫән микән? Минең толпарым ҡайҙа йөрөй икән?\n– Толпарың бында аҡланда юҡ. Айһылыуың йортта, иҫән, Ҡарабатыр туйға әҙерләнә, – тип яуаплайҙар ҡыҙҙар.\n– Айһылыу килһен ине бында, ҡайтып әйтегеҙ әле, – тип ҡуша Алпамыша ҡыҙҙарға.\nТегеләр югерешеп ҡайтып китәләр ҙә, Айһылыу янына инен;\n– Һөйөнсө, Айһылыу! Алпамыша батыр иҫән. Һине саҡыра үҙе янына, – тиҙәр.\nБыл ҡыҙҙарҙың әйтеп бөтөүе була, Айһылыу сығып та югерә. Күмәкләшеп, һә тигәнсе килеп тә етәләр соҡор янына. Айһылыуҙың сәсе бик оҙон булған була. Башын эйеп, Алпамыша соҡорона сәсен төшөрә. Ни ҡәҙәре оҙон булһа ла, Алпамышаның буйы етмәй.\n– Минең толпарҙы табығыҙ, юҡһа эш насар, – ти Алпамыша.\nҠыҙҙар толпарҙың таш келәттә бикле торғанын белгән була.\n– Нисек тә булһа, келәттең асҡысын урлағыҙ, – тип өйрәтә Айһылыу ҡыҙҙарға.\nҠыҙҙар, һаҡсыларҙы алдап-йолдап, асҡысты урлайҙар. Туй барған ваҡытта уйнап йөрөгән булып, һарайҙы асып ебәрәләр. Толпарҙың сабып сығыуы була, ҡыҙҙар, ҡурҡышып, сарылдашып ҡасып бөтәләр. Толпар, ер тетрәтеп, Алпамыша ятҡан ергә сабып бара. Сабып барып та етә, сүгәләй биреп, соҡорға ҡойроғон төшөрөп тә ебәрә. Алпамышаны һөйрәп сығара. Сыҡҡас, тиҙ генә толпарына атлана ла һарайға ҡарай саба батыр, һарайға етер алдараҡ атын ебәрә лә үҙе йәйәүләп ҡайтып инә. Был ваҡытта инде Айһылыуҙы сымылдыҡҡа япҡан булалар.\nАлпамыша батырҙың һарайы ҙу-у-р була. Аш кухняләре генә ун ике урында икән, ти. Ҡайтһа, шуларҙың һәр ҡайһыһында аш өлгөрөп килә икән, ти. Хеҙмәтселәре Алпамышаны танымайҙар: һаҡал-мыйыҡ баҫҡан тегене.\n– Ашығыҙ өлгөрәме әле. Асыҡтым, юлсыны ашатып ебәрегеҙ, – ти икән Алпамыша.\n– Өлгөрә, өлгөрә, – тиҙәр хеҙмәтселәре.\nҠарабатыр ун ике урындағы ашты тәмләп йөрөй, уның артынан төшөп, Алпамыша һәр ҡаҙандың ашын ашап бөтөрә йөрөй, ти. Һуңғы ҡаҙанды тәмләгәс, Ҡарабатыр, Һарайға инеп, аш көтөп ултыра, ти. Алпамыша батырҙың аҙаҡҡы ҡаҙанды ла ашап бөтөрөп килгәнен күреп, хеҙмәтселәр бик ҡурҡҡан, ти. Алпамыша тегеләргә, тауышланмағыҙ, тип бармаҡ ҡына янап ҡуя, ти.\nАшап бөткәс, Алпамыша Ҡарабатыр янына инә. Тегеһе танымай быны.\n– Ҡарабатыр, һин ни эшләп ятаһың? Алпамыша терелеп сыҡҡан бит, әле ҡайтып килә, – ти Алпамыша батыр.\nҠарабатыр, үҙен-үҙе йолҡҡоларҙай булып, батша янына бара.\n– Һалдаттар бир, Алпамышаға ҡаршы сығам, – ти. Батшалыҡта күпме һалдат бар, шуны алып, Алпамышаға ҡаршы китә йәнә лә. Ә Алпамыша батыр бында ашап-эсеп йөрөй.\nАлпамыша йәһәт кенә ҡырынып, йыуынып-сайҡанып ала ла, тимер кейемдәрен кейеп, ҡоралланып тышҡа сыға. Атын тиҙ генә ҡыл үтә һыҙғыртып алып, Ҡарабатырга ҡаршы китә.\nҠарабатыр һалдаттарын стройға теҙеп кенә тора икән, Алпамыша батыр бының ядына саптырып килеп етә:\n– Йә, Ҡарабатыр, әҙерһеңме майҙанға сығырға? – ти. – Мин һине, бик яҡшы итеп әҙерләнгәс, көтөп тораһыңдыр тин уйлаһам, һин ғәскәр менән ҡаршы тораһың икән дә, – ти.\n– Ҡайҙарҙа булдың? Ни арала ҡайтып еттең? – ти. һалдаттар ҙа аптырап ҡала: ысынында Алпамыша һалдаттары бит инде.\n– Йә, етер, һин минең баштан көлөргә уйлағайның, килеп сыҡманы был эшең. Юхаланма юҡҡа, Айһылыуҙы табып килтер! – ти. Айһылыуҙы йәшергән булалар был саҡ.\nАйһылыуҙы һә тигәнсе таптыра. Вәзирҙәренә әмер бирә:\n– Ҡарабатырҙы зинданға ябып ҡуйығыҙ, кәрәк ваҡытта үҙем сығарырмын, – ти.\nАлпамышаны һарайҙа бик яҡшы итеп ҡаршы алалар. Айһылыу илай.\nБерҙән-бер көндө Алпамыша вәзирҙәренә:\n– Һумала ҡайнатығыҙ! – тип әмер бирә. Һумала ҡайнағас, Ҡарабатырҙы зиндандан сығарта.\n– Шул ҡайнап торған ҡаҙандан сумып сыға алһаң, йәшәрһең; сыға алмаһаң, шунда ҡалырһың инде, – ти Ҡарабатырга.\nҠарабатыр бик ныҡ итеп ер тырнап илай ғәрлегенән. Алпамышаға башын эйеп, аяғына йығыла:\n– Мине харап итмә! – ти. Алпамыша Ҡарабатырға:\n– һин ҡурҡаҡ! – ти.\nМайҙан йыйыла. Ошо майҙанда Алпамыша Ҡарабатырҙың башын ҡылыс менән сабып өҙә.\nАлпамыша әле булһа Айһылыуы менән тора, һаман батыр булып йөрөй бирә, ти.


Һуңғы йылдарҙа илебеҙ фермалар өсөн тоҙҙо ла сит илдәрҙән килтерә башлағайны\nРәсәйгә ҡаршы санкциялар иғлан ителеп күп тә үтмәне, Башҡортостан ауыл хужалығы ғалимдары үҙ фекерен белдерҙе. Ябай тоҙ шаҡмаҡтарын улар күпкә байыраҡ ҡушылмалар менән тулыландырҙы. Һөттөң 20, мал ауырлығының 20-28 процентҡа артыуын ғалимдар яҡшы һөҙөмтә тип иҫәпләй.\nЙәнлектәр үҙ көнөн үҙҙәре күрергә мәжбүр. Ә инде шәхси ҡура йә фермалағы малдың туҡмы,асмы тороуы кеше ҡарамағында.Күмәк йә фермер хужалыҡтарындағы мал аҙығын күптәр бөгөн лабороторияла тикшермәй,уны нисек етте шулай әҙерләй.Рационды көйләүсе матдәләр ҙә онотола төштө.\nМалсылыҡ комплексында, фермаларҙа әлегә тиклем малдарҙың рационын тулылындырыу өсөн ябай төҙ бирәләр ине.Башҡортостан ауыл хужалығы институты ғалимдары ошо тоҙҙоң яңы төрҙәрен уйлап сығарҙы. Был, - ти улар, илебеҙгә ҡаршы иғлан ителгән санкцияларға беҙҙең яуап.\nОҙон ҡыштан һуң йәшел үләнгә сығарыуҙы мал организмы ауыр кисерә. Был мәлдә продуктлылыҡ та кәмеп тора, бигерәк тә магний, кобальт, цинк, баҡыр һәм селен етешмәй, ти белгестәр.\nФермаларҙа әлегә тиклем ҡулланылған ябай тоҙ һуңғы 30 йылда сит илдән килтерелә ине.Башҡортостанға уны оло сығымдар менән Мәскәү өлкәһенән ташынылар.Уның байытылған составлыһын сығара башлаусы предприятиеләр әлегә бик әҙ.\nМалдар яратып ашай торған «лизумин»тоҙо 1-ҙән алып 5-кә тиклемге һандар менән билдәләнә. Улар республика төбәктәренең геграфик үҙенсәлеген иҫәпкә алып сығарыла. Минераль тоҙҙарҙың ҡышҡы һәм йәйге төрҙәре бар.Импортҡа алмаш ит етештереүҙә республика Хөкүмәте ҡошсолоҡ тармағына ла ҙур өмөттәр бағлай. Башҡортостан ауыл хужалығы институтының был тәңгәлдә лә яҡшы асыштары бар.Ҡош-ҡорт аҙығына ҡушыла торған циолит фракциялары себештәрҙең үлемен кәметә, йомортҡа ҡабығын нығыта, йорт ҡоштары организмынан ағыулы матдәләрҙе сығара. Артым алыуға ла тулы гарантия бирелә. Әйткәндәй, күрше республика һәм өлкәләрҙә булмаған циолиттың Башҡортостанда биш ятҡылығы бар.


Рөстәм Хәмитов: «Владимир Путиндың Мөрәжәғәтнамәһе – киләсәккә эш ҡеүәте биреүсе мөһим документ» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Владимир Путиндың Мөрәжәғәтнамәһе – киләсәккә эш ҡеүәте биреүсе мөһим документ»\n18:26, 3 декабря 2015 Сәйәсәт\nРөстәм Хәмитов: «Владимир Путиндың Мөрәжәғәтнамәһе – киләсәккә эш ҡеүәте биреүсе мөһим документ» Фото: Рәсәй Президентының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2015 йыл, 3 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n3 декабрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһау тантанаһында ҡатнашты.\n«Мөрәжәғәтнамә, нигеҙҙә, ил ҡоролошо, иҡтисадты үҫтереү, ресурстар, финанстар йәлеп итеү мәсьәләләренә арналды, – тине Рөстәм Хәмитов. – Һәр ваҡыттағыса, Мөрәжәғәтнамә – киләсәккә эш ҡеүәте биреүсе мөһим документ. Республикабыҙҙа уның төп положениеларын тормошҡа ашырыу өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ».\nРеспублика Башлығы бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа, ауыл хужалығына ярҙам күрһәтеүҙе, мәғариф, йәштәр менән эшләү мәсьәләләрен Мөрәжәғәтнамәнең мөһим положениелары булыуын билдәләне.\n«Тәү сиратта бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеүҙе дауам итергә, административ кәртәләрҙе кәметеү йәһәтенән эшләргә кәрәк. Икенсенән, ауыл хужалығына ярҙам. Бер кемгә лә бәйле булмау өсөн импортты алмаштырыу, аҙыҡ-түлекте үҙебеҙҙә етештереү мәсьәләләре буйынса эшләү мөһим, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Өсөнсөһө – белем биреү, йәштәр менән эш. Бөгөн йәштәрҙә илһөйәрлек рухы тәрбиәләү, рухи сығанаҡтарға ҡайтыу мөһим була бара. Ауыр булһа ла, ошо эште башларға кәрәк».\n«Беҙ ҡаҙаныштарыбыҙҙы ла, етешһеҙлектәребеҙҙе лә беләбеҙ. Үлемде кәметеү өсөн нисек эшләргә кәрәклеген аңлайбыҙ. Бөгөн был төп бурыс, – тине Рөстәм Хәмитов. – Быйыл республикала тыуыусылар һаны үлеүселәр һанынан күберәк буласаҡ. Ләкин һаулыҡ һаҡлауҙың сифатын арттырыу өҫтөндә эште дауам итеү зарур. Был бик ҡатмарлы эш».\nТеги: мөрәжәғәтнамә,бр башлығы


Иң ҙур эш хаҡы ҡайһы тармаҡта? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИң ҙур эш хаҡы ҡайһы тармаҡта?\n14 февраля 2017 — 16:19 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостандың халыҡты социаль яҡлау һәм хеҙмәт министрлығы иң күп эш хаҡы түләнгән тармаҡты атаны. Асыҡланыуынса, иң юғары хеҙмәт хаҡы — төҙөүселәргә түләнә. Бында уртаса айлыҡ килем 30 мең 61 һум тәшкил итә. Мәҫәлән, транспорт һәм сәнәғәт өлкәләрендә уртаса табыш 21-23 мең һум самаһы. Ведомство белгестәре республика буйынса тәҡдим ителгән вакансияларҙың уртаса хеҙмәт хаҡын да иҫәпләп сығарған, ул — 19 мең 726 һумға тиң. Шуныһы ла мөһим, был күрһәткестән кәмерәк эш хаҡы вәғәҙәләгән ойошмалар ҙа бар. Табиптарға уртаса 17 мең, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ белгестәренә 15 мең, уҡытыусыларға һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә бөтөнләй 9-10 мең һум түләргә әҙерҙәр.


Республиканың 17-се балалар дауаханаһында үтеп барған йылға йомғаҡ яһанылар - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nТантанала Рәсәй дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева, һаулыҡ һаҡлау министрлығы вәкилдәре ҡатнашты. Һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы яңы йылды ҙур уңыштар менән ҡаршылай. Бында юғары технологиялы медицина балалар һаулығы һағында тора. Йыл һайын 15 меңдән ашыу кеше стационар дауалау ала, 3 меңдән ашыу операция яһала. Яңы йыл алдынан дауаханала ҙур уңыштарға ирешкән хеҙмәткәрҙәрҙе тәбрикләү матур йолаға әйләнгән. Быйыл медицина учреждениеһына Дәүләт Думаһының маҡтау грамотаһы ла тапшырылды.\n28 декабря Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы йыл йомғаҡтарын барланы\n28 декабря Башҡортостан Дәүләт телерадиокомпанияһы, “Русфонд” менән берлектә изгелек марафонын дауам итә


Материалы за Апрель 2008 года » Страница 7 » Архив газеты "Йәшлек"\nАмур өлкәhендә янғындар ҡотора.\nКипкән үләнде яндырғанда ел сығып, өлкәнең Октябрьский, Завитинск, Иваново, Михайловка, Сырышевский, Шиман райондарында 104 йорт янған, ике кеше hәләк булған. Райондарҙа янғынға ҡаршы әҙерлек режимы индерелгән.\nУрман янғындары менән өлкәнең 11 гектар ере уратып алынған.\nРФ Fәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә тәбиғәт янғындарының 4,5 мең осрағы теркәлгән, 130 мең гектарҙан ашыу ер янған.\nТверҙә ҡатын-ҡыҙҙар араһында үткәрелгән халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй чемпионатында еңеүсе билдәләнде. Ул – Тамара Танһыҡҡужина!\nБашҡортостан спортсыһы төп программа башланғансы уҡ бер нисә тур эсендә 19 мәрәй йыйҙы һәм алдан уҡ еңеүсе булды.\nСит илгә килһәң, ҡағиҙәләрҙе үтә Яңылыҡтар\nБашҡортостанға килеүсе мигранттар һаны йылдан-йыл арта. Һуңғы өс айҙа республикала рәсми рәүештә эшләүсе 17058 сит ил гражданы теркәлгән. Элегерәк уларҙың күптәре сауҙа итеү маҡсаты менән килһә, хәҙер төҙөлөштә, ауыл хужалығы өлкәһендә эшләүселәр күп.\nРеспубликалағы миграция өлкәһендәге үҙгәрештәр, яңылыҡтар хаҡында журналистарҙы «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Федераль миграция хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы начальнигы урынбаҫары Хәмит Нафиҡов таныштырҙы. Башҡортостандың иҡтисади яҡтан үҫешкән булыуы ситтән килеүселәрҙе күпләп йәлеп итә. Былтыр ғына беҙҙә 90 мең сит ил гражданы булған.\nУйын дауам итә... Яңылыҡтар\nҠомарлы уйындар ойоштороу, наркотик hәм ҡорал менән сауҙа итеүҙән ҡала, иң төшөмлө кәсептәрҙән иҫәпләнә – сарыф ителгән hәр hум хужаhына йөҙәр генә түгел, меңәр тапҡыр артып әйләнеп ҡайта. Эшҡыуарҙарҙы финанс сығымдарын күп талап итмәгән, рекламаға артыҡ мохтажлыҡ кисермәгән тармаҡ булараҡ ҡыҙыҡhындырhа, халыҡты тик торғандан сереп байыу перспективаhы менән арбай ул үҙенә. Алтын тауҙар вәғәҙә итә, кешене теләhә ҡайhы шайтаныңдан арыраҡ торған аяуhыҙ дошманы – нәфсеhе ҡолона әүерелдерә.\nЛайыҡлы алмаш үҫә Яңылыҡтар » Спорт\n«Салауат Юлаев» клубының 1991 йылғы тәрбиәләнеүселәре Өфөлә үткән «Владислав Третьяк кубогы» өсөн бәйгелә уңышлы сығыш яhап, төп призды яуланы. Финалда улар Магнитогорск үҫмерҙәрен 1:0 иҫәбенә отто. Афарин! Йәш юлаевсыларға, кубоктан тыш, алтын миҙалдар ҙа тапшырылды. Өсөнсө урынды иhә Тольяттиҙың «Лада»hы яуланы. Турнирҙың иң көслө уйынсылары тип Өфөнән Сергей Емелин менән Дмитрий Хамко танылды.\nFөмүмән, быға тиклем ошо уҡ турнирҙа 1994 йылғы юлаевсылар Ырымбурҙан Третьяк кубогын яулап ҡайтҡайны. Лайыҡлы алмаш үҫә, тимәк, «Салауат Юлаев» командаhының киләсәге бар.\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимовтың Указы менән Олег Викторович Клинский Башҡортостан Республикаһының ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры итеп тәғәйенләнде.\nОлег Клинский 1971 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған, юғары белемле – Рәсәй Федерацияһы Эске Эштәр министрлығының Өфө юридик институтын тамамлаған. Әле Ульяновск дәүләт университетының Хоҡуҡ һәм дәүләт хеҙмәте институты аспирантураhында уҡый.\n2005 – 2006 йылдарҙа республиканың Мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығында бүлек начальнигы булып эшләгән. 2006 йылда – мөлкәт мөнәсәбәттәре министры урынбаҫары, 2007 йылдан ошоғаса Башҡортостан Республикаһының Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры урынбаҫары булып эшләгән.\nОлег Клинский Башҡорт дәүләт педагогия университетында «Гражданлыҡ хоҡуғы» дәрестәрен дә алып бара.\nБатыр төйәгендә тыуа батырҙар Яңылыҡтар » Спорт\nҺуңғы йылдарҙа Башҡортостанда милли көрәшкә иғтибар арта башлаһа ла, ҡайһы бер урындарҙа ул атай-олатайҙарҙың быуындан-быуынға тапшырыла килгән изге аманаты булып, бер ваҡытта ла онотолоуға дусар ителгәне булманы. Әммә бындай төбәктәр республикала бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ә инде милли батырыбыҙ Салауат төйәген Хоҙай үҙе батырҙар төбәге итеп яралтҡандыр, моғайын.\nӘсәҺенеҢ был тиклем сабыулауын күргәне булмаған ир уҙаманы тиҙ генә быйма, бүркен кейеп, ат hарайы яғына йүгерҙе. Алыҫтан уҡ ҡапҡала ҙур йоҙаҡтың элеүле тороуын абайлағас, бер аҙ тынысланды, әммә яҡынайғас, ҡапҡаның күгәндән hурылып алыныуын күрҙе.\n– Быуаҙ бейәләргә теймәгәндәр, тимәк, алыҫҡа алып китергә йыйыналар. – Зөлҡәғиҙә инәй, hәр утлыҡса янында туҡтап, барыhын да тикшереп сыҡты. – Ете баш йылҡы киткән...\n... Ат hарайын йорттан үтә алыҫ, баҡса артына – Урғаҙа буйына урынлаштырыуға ла, hарай менән йорт араhында йышлатылған бейек таҡта ҡойма ҡойоуға ла Зөлҡәғиҙә инәй ҡаршы булғайны.\n– Хәҙер, әсәй, йорт-ҡураны шулай ҡоралар, – тип Басиры ныҡышҡас, ризалашырға мәжбүр булды. Ат hарайы янына башҡа мал ҡаралдыларын да күсереп hалдылар, ҡош- ҡорт өсөн бик уңайлы булды. Ҡаҙҙар өсөн бигерәк тә. Уның ҡарауы ихата эсе бәрхәттәй бәпкә үләне менән ҡапланды. Ейәнсәрҙәре Айгөл менән Асия түтәлдәр яhап, аллы-гөллө сәскәләр ултыртты...


Өфөлә тау саңғыһы миҙгеле асылды // Спорт | новости башинформ.рф\n9:26, 1 декабря 2020 Спорт\nӨфөлә тау саңғыһы миҙгеле асылды. Әле үк тау саңғыһы буйынса олимпия резервындағы спорт мәктәбе һәм «Аҡ Йорт» тау саңғыһы комплексы битләүендә саңғыла, сноубордта шыуырға мөмкин тип хәбәр иттеләр мэриянан.\n«Аҡ Йорт» тау саңғыһы комплексында миҙгел 21 ноябрҙә башланды. Хәҙер комплекста күнекмә битләүе һәм бәләкәй канат юлы эшләй.\nТау саңғыһы буйынса спорт мәктәбендә битләүҙәрең береһе уҙған кесаҙна асылды (Олимпик-парк) һәм унда әүҙем күнекмәләр бара.\n«Киләһе аҙнала дүртенсе битләүҙе асабыҙ, әле унда ҡар менән тултырыу эштәре алып барыла. Һауа торошо һәйбәт булһа, декабрь аҙағына биш тау саңғыһы трассаһы ла эшләй башлай», — тип хәбәр итте тау саңғыһы спорты буйынса олимпия резервындағы спорт мәктәбе директоры Андрей Кривошеев.\nСпорт мәктәбе биләмәһендә инвентарҙы прокатҡа алыу пункты бар. Бында теләгән һәр кем тау битләүендә шыуа ала.\nТеги: тау саңғыһы