Материалы за 05.02.2008 » Архив газеты "Йәшлек"\nЙорттары ла иркен, күңелдәре лә! Башҡортостан\n2008 - Ғаиләгә социаль ярҙам йылы\nЯбай кеше өсөн бәхет формулаһы ниндәй, тип һораһалар, бөтәһенең дә яуабы бер төрлөрәк буласаҡ – ғаилә һәм балалар, яратҡан эш урыны, фатир, күңел тыныслығы. Раевка ҡасабаһында йәшәүсе Айгөл менән Рифат Шәймөхәмәтовтарҙың татыу ғаиләһе ошо бәхеткә тулыһынса ирешкән. Улдары – 6 йәшлек Вадим, бәләкәс ҡыҙҙары Регина менән иркен, яңы йортта гөрләтеп йәшәйҙәр, эшләйҙәр.\nБуш тормаһын ҡуралар\n2 февралдә Мәләүез районында «Буш торған малсылыҡ биналарын 2007 йылда сафҡа индереү һәм реконструкциялау йомғаҡтары һәм 2008 йылға бурыстар» темаһына район хакимиәте башлыҡтарының зона кәңәшмәһе үтте.\nМилли проект уңышлы тормошҡа ашырыла Мәғәриф\nБР Мәғариф министрлығының киңәйтелгән коллегия ултырышы республикала «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу мәсьәләһенә арналды.\n2005 йылдың 5 сентябрендә РФ Президенты Владимир Путин тарафынан иғлан ителгән өҫтөнлөклө проекттар иҫәбендә «Мәғариф» милли проекты тормошҡа ашырыла башлауға ике йыл тулып үтте.\nМашиналарға «айыу майы» һөртәләр Яңылыҡтар\n«Республика юлдарында йыл һайын меңләп кеше вафат була», – тигән мәғлүмәт менән бөгөн бер кемде лә аптыратып булмай. Ниндәй генә ҡәтғи ҡанундар сыҡһа ла, тәртип боҙоусылар көн һайын табылып тора. Шунлыҡтан беҙҙә үткән йылда юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген күҙәтеүселәр айырыуса етди эшләне.\nУҡырға ҡабул итеү тураһында бөгөн хәстәрлек күрелә Мәғәриф\nБР Мәғариф министрлығында урта профессиональ белем биреү һәм интернат тибындағы учреждениелар етәкселәре менән үткән кәңәшмәлә бер генә мәсьәлә ҡаралды – профориентация эше алып барыу һәм 2008 йылда урта махсус уҡыу йорттарына Башҡортостан Республикаһы менән социаль-гуманитар өлкәлә хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйған РФ субъекттарынан абитуриенттар ҡабул итеүҙе ойоштороу.\nТуҡмалған – бирешмәгән Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nУл көндө Октябрьский ҡалаһында почтальон Рәйхана Әхмәтйәнова пенсия таратып йөрөгән. Сираттағы бер подъездан сығып барғанда, сумкала 50 мең һум самаһы аҡса ҡалған булған.\nБеренсе ҡатта Рәйхана Ғәбделхәй ҡыҙына әзмәүерҙәй бер егет һөжүм итә. Күҙенә газ баллоны менән һиптертеп, һөжүм итеүсе сумканы тартып алырға итә. Бик ныҡ һыҙланыуына ҡарамаҫтан, ҡатын ҡаршылыҡ күрһәтә, сумканы бирмәй. Талаусы уны туҡмай, тештәрен онтай, эйәген һындыра, ләкин сумканың тотҡаһын ғына йолҡоп сығара ала – сибек кенә кәүҙәле ҡатын сумканы барыбер ысҡындырмай.\nЙортта йәшәүселәр ярҙамға сыҡҡанын ишеткәс, енәйәтсе ҡаса. Әле уны милиция эҙләй. 55 йәшлек почтальонды иһә, эйәгенә операция эшләп, яңы саҡ дауахананан сығарғандар. Рәхмәтле пенсионерҙар уның хәлен белешеп тора. Т. АМАНОВ.\nКем кемде? Сәйәсәт\nИлдә һайлау алды агитацияһы башлана\n4 февралдән телевидение һәм радио дәүләт каналдарында һайлау алды дебаттары башланды. Һайлауға тиклем ҡалған бер ай дауамында президентлыҡҡа дәғүәселәр киң мәғлүмәт сараларында агитация материалдарын урынлаштырасаҡ. Халыҡты үҙҙәре менән таныштырыу өсөн кандидаттарға «Первый канал», «Россия», «ТВ-Центр» телеканалдары һәм өс радиостанция – «Маяк», «Радио России» һәм «Голос России» етешәр сәғәтлек бушлай эфир бирә.\nТәүге дебаттарҙа КПРФ башлығы Геннадий Зюганов, ЛДПР лидеры Владимир Жириновский, Демократик партия етәксеһе Андрей Богданов ҡатнашты. Беренсе вице-премьер Дмитрий Медведев көсөргәнешле эш графигы арҡаһында оппоненттар менән һүҙ көрәштереүҙән баш тартҡан. Агитация һайлауҙан бер көн алда тамамланасаҡ. Г. ИЛЬЯСОВА.\n15 йылға – тәүге тапҡыр\nБылтыр беҙҙең илдә бөтәһе 1602 387 сабый тыуған.\nБыл, 2006 йыл менән сағыштырғанда, 123 меңгә күберәк. Тыуымдың бындай кимәле Рәсәйҙә 1991 йылдан бирле күҙәтелмәгән.\nРФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министры Татьяна Голикова әйтеүенсә, икенсе һәм өсөнсө бала табыусылар йыл эсендә 33 проценттан алып 42-гә тиклем артҡан.\nЙыл дауамында халыҡтың тәбиғи кәмеүе лә бер аҙ туҡтаған – бының өсөн мигранттарға рәхмәт әйтергә кәрәк. Былтыр улар арҡаһында 238 мең кешегә күбәйгәнбеҙ.


Ау-у, марал! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Ау-у, марал!\n«Беҙгә маралдарҙы иҫәпләшергә киләһегеҙме?» – тип Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығының экология-ағартыу бүлеге методисы Зилә Ғайсина шылтыратыу менән, барам, тип һикереп төштөм.\n– Тауҙарҙа йөрөйәсәкбеҙ, шуға йылы кейенеп килегеҙ, үҙегеҙ менән фонарь, резина итек, термос алығыҙ, – тип иҫкәртте Зилә Хәйбулла ҡыҙы.\nКүптән йәйәүле походтарға йөрөмәгәс, кәңәш-төңәш итергә күршеләремә индем. Мәрүәрә Пирғәлина менән Әҡсән Күсәев – тәжрибәле туристар, улар Башҡортостанды арҡырыһынан-буйына йөрөп сыҡҡан. Минең бәләкәй рюкзакты, ҙур термосты шунда уҡ бракка сығарҙылар. Әҡсән, көҙгөлөгөн походта күп әйбер талап ителә, тип үҙенең ҙур рюкзагын бушатып бирҙе, Мәрүәрә, тауға менгәндә ҙур термос ауыр була, тип, бәләкәс термосын тотторҙо. Ерҙә ултырғанда һыуыҡ үтмәһен тип, ул яңы хобаһын да йәлләмәне, ел булһа – кейерһең, тип өр-яңы штормовкаһын да рюкзакка тыҡты. Мине баштан-аяҡ күҙҙән үткәреп, тикшереп, әйберҙәргә ревизия яһап, иҫән-һау йөрөп ҡайт, тип фатиха биреп, һинең менән бергә барырға ине, тип саҡ ҡына көнләшеп, оҙатып ҡалдылар.\nБалалар донъя гөрләтә\nДәртле атлап сығып киттем Бөрйәнгә. Ҡайҙа йәйәү, ҡайҙа машинала бара торғас, төштән һуң Һарғая ауылына килеп тә еттем. Унда мине бер өйөр бала-саға ҡаршыланы. Ике йәштән алып ун йәшкәсә ыбыр-сыбыр малайҙар ятһынып та тормай, кемлегемде, ҡайҙан килеүемде белеште. Мине, һеҙҙең ауылға беренсе тапҡыр килгән туристы, ҡайҙа алып барыр инегеҙ, ерле халыҡ, тип шаяртып ҡына һорағайным, кемуҙарҙан үҙ-ара һөйләшергә керештеләр.\n– Беренсе тауға алып барайыҡ, – тине береһе.\n– Бәлки, шишмәгә алып барырғалыр?! – тип икеләнде икенсеһе.\n– Вышкаға! – тип һөрәнләне өсөнсөһө.\n– Беренсе тауға барырға һуң түгелме? – тип елкәһен тырнаны өлкәнерәктәрҙән берәү.\n– Улай булғас, вышкаға! – тип һаман бирешмәне үҙе бер ҡарыштай, тауышы мең ҡарыштай малаҡай. Балалар тынып торған арала:\n– Беренсе тау тигәнегеҙ ҡайҙа? – тип һүҙемде ҡыҫтырып өлгөрҙөм.\nБарыһы ла (команда буйынсамы ни!) ҡулдарын берҙәм генә бейек тауға табан һуҙҙы:\n– Бына ул!\n– Ә ниңә «Беренсе»?\n– Сөнки ул беренсе тау, шуға, – минең аңһыҙлыҡҡа ғәжәпләнделәр.\n– Алыҫ ҡына ла ул… – тип тауға ҡәҙәр араны самаланым.\n– Һи-и, бүстәк, «һә!» тигәнсе барып та ҡайтабыҙ, – егеттәр тимәйһеңме үҙҙәрен, бәләкәй булһалар ҙа, ҡалай тәүәккәлдәр! Шулай ҙа, айыҡ фекер еңеп, Беренсе исемле тауға икенсе көндө итек кейеп барырға һөйләшеп килештек. Малайҙарҙың әйтеүенсә, тау-урманға итекһеҙ йөрөргә ярамай (йылан-фәлән осрауы бар, тип аңлаттылар). Бөгөнгө көн бушҡа уҙмаһын тип, балалар мине тәүҙә шишмәгә алып барҙы. Беҙ ошонан һыу эсәбеҙ, тип мине лә һыуҙы тәмләп ҡарарға ҡыҫтанылар. Ярай, һеҙ бында йәшәп бешегеп, нығып бөткәнһегеҙ, ә мин был һыуҙы эсеп, кәзә бәрәсенә әйләнһәмсе, тип баш тартҡайным, беҙҙең шишмә һыуы таҙа ул, тип миңә үпкәләгәндәй иттеләр. Ләкин бала бала инде, шунда уҡ үпкәләрен онотоп, мине вышкаға әйҙәнеләр.\n– Аҙашмаҫ өсөн ошо баштары ҡыҙылға буялған таяҡтар буйлап барырға кәрәк, – тип бәләкәстәрҙең береһе мине етәкләп алды.\n– Вышканы беҙ төҙөнөк, – тип эйәген сөйҙө икенсе бәпес.\n– Кем ул «беҙ»? – тип ҡыҙыҡһындым.\n– Мин атайым менән, – тип эре сирттерҙе юлдашым. Маҡтау, хуплау көткәнен һиҙеп, йәш төҙөүсенең усын ҡыҫтым:\n– Афарин, егеттәр! Шәп вышка төҙөгәнһегеҙ!\nТанауын шыр тартып, ыштанын түшенәсә күтәреп, ҡыуанып алға елдерҙе бәләкәс.\nВышкаға менергә ҡурҡтым. Әллә елгә, әллә малайҙарҙың ыңғайына һелкенеп торғандай ине. Өҫкә күтәрелергә күндерә алмағас, маралдарыбыҙҙы күрһәтәйек тип, вольерға табан дәррәү ҡуҙғалдылар. Кәртә эсендәге малҡайҙар беҙҙе күреп, арғы яҡҡа сабып китте.\n– Ҡалай ҡурҡаҡтар ул, – тигәйнем, малайҙарҙың береһе түш кирҙе:\n– Ә минең әсәйемдән улар ҡурҡмай! Әсәйемде яратып көтөп торалар.\n– Әсәйең ошонда эшләйме әллә?\n– Эйе, ул маралдарҙы ашата, эсерә.\n– Ә беҙҙең бер боландың бәпесе бар, – тине бәләкәстәрҙән берәү.\n– Бәпесе түгел, быҙауы, – тип төҙәтте уны өлкәне. – Яңыраҡ ҡына быҙауланы.\n– Июндә шикелле, – тип асыҡланы икенселәр.\nӘйткәндәй, кәртә эсендә торған маралдарҙы ҡараусы Әлиә Исхаҡованы боландар әллә ҡайҙан танып, тауышына йүгереп килеп тә етте.\n– Әлеге ваҡытта һигеҙ баш марал бар, – тип һөйләне Әлиә Наил ҡыҙы. – Бер ата марал, дүрт инә марал һәм өс быҙау. Ҡышын уларға бесән, һоло ашатабыҙ, йәй һыу эсерәм, кесерткән йолҡоп һалам. Маралдарҙы ҡарауы миңә ифрат оҡшай, улар янына килһәм, шунда уҡ кәйефем күтәрелә. Холоҡ-фиғелдәре менән улар бер-береһенә оҡшамаған, һәр береһенең үҙ холҡо. Мәҫәлән, Малыш исемлеһе иркә генә, ул үҙен һөйҙөрөр өсөн гел ҡул аҫтына инеп бара. Яңы ғына килтергән саҡтарында ҡурҡаҡ ҡына инеләр, һәр нәмәнән шөрләп, һиҫкәнеп, ҡасырға ғына әҙер торҙолар. Хәҙер өйрәнделәр, минән ятһынмайҙар.\nШулай кәртә эсендә, күрһәтеү-эксперимент майҙансығында, үҫтереп алғас, маралдарҙы иреккә сығарып ебәрәләр. Маралдарҙың беренсе партияһын (39 башты) ҡурсаулыҡҡа 1941 йылда уҡ әле Алтайҙан килтергәндәр. Тәүге тиҫтә йылдарҙа ҡырыҫ тәбиғәт шарттарына, тәрән көрткә өйрәнмәгән малдарға ҡышҡылыҡҡа бесән әҙерләп ашатырға тура килә, ләкин һуңынан улар урындағы климатҡа яраҡлаша. Хәҙерге ваҡытта вольерҙа торған маралдар һәм инспекторҙарҙың аттары өсөн генә бесән әҙерләйҙәр. Инә маралдар апрелдә быҙаулай. Сентябрҙә иһә ата маралдарҙың ҡарығыу осоро башлана. Улар тау баштарына менеп, инә боландарҙы саҡыра. Ҡысҡырған тауыштары әллә ҡайҙарға тарала. Шул тауыштар буйынса ата маралдарҙың иҫәбе алына ла икән.\nБалалар мине ҡунаҡхананың болдоронаса оҙатып ҡуйҙы. Улар менән бер шоколадты бүлеп ашаныҡ та, иртәгә осрашырға һүҙ ҡуйышып, таралыштыҡ (йәш экскурсоводтарым алдында ғәйеплемен: килешелгән ваҡытта осраша, Беренсе тауға бергә күтәрелә алманым, сөнки беҙҙе ауылда ҡалдырмай, кордонға алып киттеләр).\nҠунаҡханала беҙҙе, бер төркөм журналисты, тәмле аш бешереп, мунса яғып, Шәһиҙә Шишкова көтөп тора ине. Йыйыштырыусы Рәйлә Айытбаева ла бер аҙҙан килеп етте. Беҙгә, әлегә эш күрһәтмәгән кешеләргә, ҡунаҡсыллыҡтың иң яҡшы өлгөһөн тәҡдим иткән егәрле ҡатындарға рәхмәттән башҡа һүҙ юҡ ине. Тамаҡ ялғап, мунса инеү менән шунда уҡ тауға йүгереп менеп, маралдарҙы һанарға әҙер булһаҡ та, беҙҙе төнгә ҡарай ебәрә торғандары бармы? Төндә иһә, йөрәккә шом һалып, бүреләр кәртә эсендәге маралдарҙы аңдып йөрөнө. Ярай ҙа кәртәләре бейек, бүреләр һөжүм итерлек түгел…\n(Дауамы киләһе һанда).\nАта маралдарҙың тауыш биргәнен көтөп, уларҙы ҡарауыллап, тауҙан-тауға сабып йөрөү еңел эш түгел. Таң һарыһы (хатта ҡараңғыһы) менән тороп, тәғәйен урынға йән-фарман барып еткәнсе, ете ҡат тирең сыға, аяҡ аҫтындағы ағастарға, бейек үләнгә абына-һөрөнә килә торғас, тир менән йәнең дә сыға яҙа. Быны, әлбиттә, һуңынан белдем. Айырып әйткәндә, Йәмил Яныбаев, Данил Нуритдинов һәм Морат Ҡасимовтар төркөмөнә беркетелеп, улар менән бергә марал тауыштарын һағалап ер гиҙә башлағас, үҙ елкәмдә татыным. Ә шуға тиклем ҡурсаулыҡ директорының урынбаҫарҙары (фән һәм тәбиғәт биләмәләрен һаҡлау буйынса) Марс Нәбиуллин менән Илнар Вәлиев мине Һарғая эргәһендә генә йөрөтмәксе ине. Йәнәһе лә, ҡатын-ҡыҙ менән ҡурсаулыҡ биләмәһен гиҙгәндә мәшәҡәт күп була.\n– Аңлағыҙ, унда һеҙҙең ыңғайға йөрөргә ваҡыт та, дөрөҫөн әйткәндә, теләк тә юҡ, – тине асыҡтан-асыҡ Марс Ишдәүләт улы. – Тауҙар бейек һәм текә, маршруттар ауыр һәм алыҫ. Беҙгә тиҙ генә йөрөп, кире әйләнергә кәрәк, һеҙҙең ҡайғығыҙ булмаясаҡ. Һеҙҙең өсөн генә айырым шарттар ҙа тыуҙыра алмаясаҡбыҙ. Шуға үҙәк утарҙа ҡалаһығыҙ.\n– Ә миңә айырым шарттар тыуҙырырға кәрәкмәй, бына күрерһегеҙ, “ыһ” та итмәйәсәкмен, – тип ҡарыштым. – Һеҙ мине үҙегеҙ менән алырға тейешһегеҙ, сөнки төп бурысым – йәнле материал йыйып алып ҡайтыу.\n– Әллә Макаров утарына алып барайыҡмы? – минең дәлил Илнар Тайфур улының ныҡлығын ҡаҡшата төшә, ул һынсыл ҡарашын Марсҡа төбәй. – Унда, ни тиһәң дә, кеше йәшәрлек йылы өй бар.\n– Егеттәр, бәхәсләшмәйһегеҙ, алып бараһығыҙ һәм вәссәләм, – бәхәсте төплө аҡыллы ҡурсаулыҡ директоры Вәсилә Әхәт ҡыҙы Яныбаева туҡтатты. – Ул эшебеҙҙең уртаһында ҡайнап йөрөп, тәьҫораттарға байымаһа, нисек итеп гәзит уҡыусыларын тәьҫирләндерһен?! Нисек итһәгеҙ ҙә, үҙегеҙ менән йөрөтөп килтерәһегеҙ инде.\nҺүҙем һүҙ булғанға еңеүсе ҡиәфәтендә оло ҡәнәғәтлек менән халыҡ “Буханка” тип атаған “УАЗ”ға сығып ултырҙым. Ҡағы ауылы тапҡырынан Макаров кордоны яғына боролғас, Марс Ишдәүләт улы мине тағы өгөтләргә кереште:\n– Беҙ барған Яңы юл тигән ерҙә кеше йәшәрлек түгел, унда ут та, бәйләнеш тә юҡ, тау битендә ерҙә ятып йоҡларға тура киләсәк, Макаров кордонында иһә ут та, йоҡларға урын да бар. Һеҙ шунда ҡалырһығыҙ, беҙ артабан китербеҙ.\n– Ысын шулай, – тип һүҙгә ҡурсаулыҡ хеҙмәткәре Искәндәр Яныбаев ҡушыла. – Ерҙә ятып йоҡлағанда һыуыҡ үткәреүегеҙ ҙә ихтимал бит. Һеҙҙең турала борсолабыҙ. Беҙҙең төп бурыс – һеҙҙе имен-һау ғына йөрөтөп алып ҡайтыу.\nЙөҙгә тәүҙә уҫалыраҡ күренһә лә, йомшаҡ тауышлы, һөйкөмлө булып сыҡҡан Искәндәрҙең һүҙҙәренән күҙгә йәш төйөлә. Ни өсөндөр мине оҡшатмай, үҙҙәре менән бергә алып йөрөткөләре килмәй, шуға алдайҙар һымаҡ тойола: тап улар барған ерҙә маралдар ҡысҡырыр, ә мин тороп ҡалған ерҙә бер ни ҙә ишетелмәҫ тә, буш йөрөп ҡайтырмын кеүек.\n– Һеҙ барған Макаров кордоны бик иҫтәлекле урын ул, – биология фәндәре кандидаты Марс Ишдәүләт улы мине әүрәтеүен дауам итә. – Ул дәүләт инспекторы Тимофей Сергеевич Макаровтың хөрмәтенә аталған. 1937 йылдың июлендә Тимофей Сергеевич үҙенең биләмәһен урағанда, Ҡағы йылғаһы буйында атыу тауыштарын ишетә лә, шунда ашыға. Ике браконьер йәш өйрәктәргә атҡан була. Тимофей Сергеевич, уларҙы тоторға маташып, ҡыуаҡлыҡтар араһында йәшенгән браконьерға яҡын килә, һәм уны түшенә терәп тигәндәй атып үлтерәләр. Макаровтың ҡыҙы Любовь Тимофеевна атаһының эшен дауам итер өсөн, уның урынына эшкә инә лә, ғүмер буйы урмансы булып эшләп, Яңы юл кордонында йәшәй.\n– Бер үҙеме? – ҡатын-ҡыҙҙың юлһыҙ, утһыҙ ерҙә япа-яңғыҙ йәшәүе минең өсөн башҡа һыймаҫлыҡ хәл.\n– Эйе, – егеттәр, иғтибарымды икенсе нәмәгә йүнәлтә алыуҙарына һөйөнөп, артабан тарихты бәйән итә. – Кейәүгә сыҡҡайны ла, ире урманда торорға теләмәне, Любовь Тимофеевна ла кордонын ташлай алманы, шуға айырылыштылар, ахыры. Тимофеевнаның улы бар, ауылда йәшәй. Ҡартайғас, әбейҙең аяҡтары шешенеп, һыҙланып ыҙаланһа ла, барыбер Яңы юлдан киткеһе килмәне әле ул. Ҡышҡылыҡҡа улы уны үҙенә йәшәргә алып ҡайта торғайны, әммә яҙ етеү менән Любовь Тимофеевна тағы кордонға килде. Инспекторҙар уға юл ыңғайы һуғылып, хәлен белешеп, аҙыҡ-түлек килтереп йөрөнө. Эшен, ҡурсаулыҡты яратты, шуға үҙен йәлләмәй, тәбиғәткә фиҙакәр хеҙмәт итте ул ҡатын.\nМиңә ҡалһа, ҡурсаулыҡта тик шундай ғына кешеләр эшләй ала ла, башҡалар оҙаҡ сыҙамай, ауырлыҡтарға түҙмәй, йәһәтерәк ҡасыу яғын ҡарай. Бәлки, бәғзе берәүҙәрҙе эш хаҡы тотор ҙа ине, ләкин дәүләтебеҙ тәбиғәт һағындағыларҙың мәнфәғәтен һаҡларға ашыҡмай. Шуға ла бында тик фиҙакәрҙәр, үҙ эшенең фанаттары ғына эшләгәненә иманым камил. Һөйләшеп килә торғас, Марс кинәт машинаның тормозына баҫты:\n– Ана, бүре эҙҙәре! Әле генә үткәндәр.\nЙомшаҡ батҡаҡта ысынлап та бүре эҙҙәре ярылып ята ине.\n– Күҙ ҡараһындай һаҡлап ҡына йөрөтөгөҙ, – тип инспекторҙарға наказ биреп, мине ҡалдырҙылар ҙа, Марс менән Искәндәр Яңы юл яғына йүнәлде. Яйлап гәпләшеп ултырырға ваҡыт юҡ тип, сәй эскәс тә маралдарҙы иҫәпләргә тауға сығып киттек. Иң алдан Йәмил Яныбаев бара. Әллә ни шәп тә атламаған һымаҡ, әммә үҙен һис ҡыуып етеп, уҙырлыҡ түгел. Тауға менһенме, үҙәнгә төшһөнмө, шырлыҡты ярһынмы – бер тында ғына атлап китеп тик бара. Артынан эйәреп килә торғас, беҙ Морат Ҡасимов менән уны спорт йөрөшө буйынса ярышта ҡатнаштырыр өсөн Олимпия уйындарына ебәрергә булып киттек. Ә ниңә ебәрмәҫкә, ти, ун саҡрымды ла, егерме саҡрымды ла күҙ асып йомғансы үтә ул, бөтә йәш спортсының да танауына сиртәсәк, тип үҙ-ара ҡыҙышып һөйләшәбеҙ. Йәмил ағай ләститебеҙгә йылмайып тик килә. Әҙерәк туҡтап алһа, мең рәхмәтле булыр инем, тип хыялланып атлай торғас, ниһайәт, кәрәкле ергә килеп еттек. Бөгөнгә беҙҙең урын ошо тирәлә, тип, юлдаштарым үләнгә ултырышты. Алдыбыҙҙа ғына киңлеге бер метрҙай ерҙә тоҙло тупраҡ йәйелгәйне.\n– Ошонда йәнлектәр тоҙ яларға килә, – тип аңлатты егеттәр. – Тоҙлоҡтар айырыуса маралдарға кәрәкле. Бер нисә йыл тоҙлоҡтар эшләмәгәйнек, маралдар һаны кәмене. Әлбиттә, быға браконьерҙар ҙа, бүреләр ҙә үҙ өлөшөн индерҙе, шулай ҙа тоҙлоҡтар эшләүҙе яңынан тергеҙҙек.\nҠараңғы тиҙ төштө. Шунда уҡ өшөтә лә башланы. Урмандан әллә ниндәй шомло тауыштар сыға: ботаҡ һынамы шунда, ҡоштар пырылдап осамы...\n– Бында айыуҙар бармы икән? – ситтәрәк ултырған ерҙән яйлап ҡына егеттәр яғына шылам.\n– Әлбиттә, бар.\n– Әллә шул йөрөймө икән шытырлап?\n– Юҡ, айыу шым ғына йөрөй, уны ишетермен тимә.\n– Бында килеп сыҡмаҫмы? – шөбһәләнеүемә көлдөләр:\n– Ул беҙҙе ситтән генә күҙәтеп торһа торор, әммә яҡынламаҫ.\nШулай ҙа, һаҡланғанды Хоҙай һаҡлар, тип, егеттәрҙең араһына уҡ барып урынлаштым.\n– Ә айыу килеп сыҡһа, нимә эшләргә?\n– Сәбәләнмәҫкә. Күҙенә ҡарамаҫҡа. Яйлап ҡына артҡа сигенергә. Яңылыш өҫтөнә барып сыҡмаҫ өсөн, урманда шаулап, килеүеңде аңғартып йөрөргә кәрәк, – тиҙәр.\n– Бер тапҡыр урмандан асыҡ ергә килеп кенә сыҡҡайным, шунда йөрөгән инә айыу миңә ауыҙын ҙур асып, үкереп ташланды, – тип иҫләне Йәмил ағай. – Ауыҙы ҡып-ҡыҙыл, ҡанлы һымаҡ икән үҙенең, тауышы яман. Мин бер ни ҙә эшләй алмай, шаҡ ҡатып тик торҙом. Миңә тиклем ете-һигеҙ метрҙай ара ҡалғас, шып туҡтаны. Шул мәлдә күҙ ҡырыйым менән генә балаларын күреп ҡалдым, улар тәгәрәшеп урман эсенә инеп юғалды. Баҡтиһәң, шуға инәләре тынысланып, туҡтаған икән. Яй ғына боролдо ла, балалары артынан алпан-толпан баҫып китеп барҙы.\n– Әгәр ҙә балалары ҡыҙыҡ күреп, һеҙгә табан килһә, инәләре шул ике арала һеҙҙе ботарлап та ырғытыр ине бит, – тим, шул мәлдә үҙемдең сәс төптәрем ҡыбырлай. – Әлдә үҙегеҙҙе Хоҙай аралаған.\nТора-бара хәбәребеҙ бөттө. Мөкиббән китеп урманды тыңлайбыҙ. Ҡолаҡтарҙы ҡарпайтып тик ултырғас, ваҡыт яй аға, дөм ҡараңғыла бөтә шәүлә күҙгә әллә нимә булып күренә, шомло тауыштар ҙа өҫкә баҫып килә. Оҙаҡ ултырҙыҡ. Асыҡтырҙы. Рюкзактан алма алып, юлдаштарыма һондом. Шым ғына ашарға тырышһам да, алманы кетерләтеүем ҡолаҡты ярып барған кеүек. Һәм тап шул мәлдә алыҫта марал ҡысҡырҙы. Борғо уйнаттылармы ни, һиҫкәнеп, Морат менән икебеҙ ҙә бер юлы тауыш килгән яҡҡа баштарҙы борҙоҡ. Сыҙап ултыра алмай:\n– Ура, берәү булды! – тип һикереп торҙом. Ҡыуанысымдың сиге юҡ ине! Данил тауыш ишетелгән урынды картала билдәләне. “Локатор”ҙарыбыҙҙы тағы ла яҡшыраҡ рәтләп, артабан тыңланыҡ. Шул уҡ марал тағы бер тапҡыр тауыш бирҙе лә, һуңынан күпме генә ишетергә теләһәк тә, башҡаса ҡысҡырманы.\n– Ниңә башҡаса өндәшмәне икән?! – тип көйәләнеүемә егеттәр көлдө:\n– Ә ниңә уға ҡысҡырырға, хәҙерге заманда телефон бар ҙа инде, шунан ғына бәйләнешкә сыҡты, ахыры.\nСәғәт төнгө ун берҙә ҡайтырға сыҡтыҡ. Кордонға барып етеүгә унда беҙҙе ҡунаҡтар ҡаршы алды. Мари Иле Республикаһының Ҙур Кокшага ҡурсаулығынан Олег Игнатенко, Александр Шашев, Григорий Мосунов атлы инспекторҙар маралдарҙы иҫәпләшергә ярҙамға килгәйне. Таңғы сәғәт бишенселә тороп, беҙ дүртәү үҙ юлыбыҙҙан киттек, ҡунаҡтар Илнар Тайфур улы менән үҙҙәренең маршруты буйынса ҡуҙғалды.\n– Бәхетең бармы икән, бөгөн тағы тикшереп, һынап ҡарайбыҙ инде, – тине Морат Ҡыраҡа тауҙарына үрләгәндә. – Бәхетең булһа, марал тауышын ишетәсәкбеҙ.\n– Бар, – тинем ышаныслы һәм яңылышманым. Ишетеү генә түгел, хатта бер маралды күрергә лә яҙҙы.\nАуу, марал! (аҙағы)\nҠыраҡа тауҙарының текәлеген шул тауҙарҙа йөрөгән кеше генә белә. Ихтыяр көсөн йоҙроҡҡа йомарлап, үренә барып етә алһаң, күҙ алдында ғәжәп гүзәл картина асыла – иге-сиге күренмәгән урмандарҙың мөһабәтлеге, тауҙарҙың олпатлығы һушты ала, бөйөклөгө әсир итә. Алдыңда йәйрәп ятҡан урман-тауҙар шунда уҡ үҙенә ғашиҡ итә.\n– Мин бәләкәй саҡтан, өс йәштән, Йәмил ағайға иптәш булып эйәреп, ҡурсаулыҡҡа йөрөнөм, – тип һөйләй Морат Ҡасимов, – ләкин тәбиғәттең матурлығын унда эшләй башлағас ҡына күрергә өйрәндем. Күңел күҙе күрмәһә, маңлай күҙе ботаҡ тишеге, тип юҡҡа әйтмәйҙәр. Инде ҙурайғас әле ул, Йәмил ағайға эйәреп киләм ошо тауҙарға, ул миңә балҡып сығып килгән ҡояшҡа күрһәтә лә, ана, ҡара, ниндәй матурлыҡ, ти. Ҡарайым, бер матурлығын күрмәйем, ҡояш сыҡҡанын йөҙ мәртәбә күргәнем бар, тим. Ә хәҙер бөтөнләй икенсе итеп күрәм тәбиғәтте. Уның һәр миҙгелен, һәр кейеген, ҡошон, ағасын, үләнен ҡәҙер итеп, башҡаса һис ҡасан ҡабатланмаҫ айырым бер мөғжизә итеп ҡарайым, күрәм, ғәжәпләнәм, таң ҡалам.\nХәмит участкаһында иң йәшемен. Шуға барыһы ла минең турала хәстәрлек күрә. Данил ағай килеп, йоҡларыңа урын бармы, тип һорап китә, Йәмил ағай, ашарыңа бармы, тип белешә... Элек Данил ағайҙың атаһы Сәйәх Нуритдинов Хәмит инспекцияһының баш дәүләт инспекторы булып эшләне. Ул да һис бер туҡтауһыҙ мине хәстәрләне: барып еттеңме, хәлдәрең нисек, ҡасан ҡайтырға сығаһың, тип һәр аҙымымды белеште. Беренсе көндән алып ошонда ғүмер буйы эшләгән ағайҙарға ҡарап һоҡланам. Бына Йәмил ағайҙы ҡыуып етерлек түгел, тиһегеҙ, Рәхимйән, Сәлих Яныбаевтар ҙа, Айҙар Мөхәмәтйәнов та шулай тау-урмандар буйлап елдереп йөрөй. Ә йәштәре арыу ғына бит. Шул ағайҙар хаҡлы ялға сығып китеп бөтһә, ни эшләрмен икән, тип борсолам.\n– Улар урынына һин ҡалаһың, – тип йыуатам үҙен. Ғөмүмән, Мораттың уң яғында ғына йөрөйөм, ныҡ арып китһәм, хәбәргә әүрәтеп, уның тиҙлеген кәметтерәм.\n– Башҡаса мине үҙегеҙ менән алмаҫһығыҙ, марал иҫәпләшергә бүтән саҡырмаҫһығыҙ инде, был баҡма беҙгә кәрәкмәй, тиерһегеҙ, – телде арҡыры тешләп, курткаһының еңенә йәбешеп үк алам.\n– Улай тимәгеҙ, – ти изге күңелле Морат. – Арыу ғына күренгән ир-егеттәрең хәлдән тайып, ярты юлдан кире боролоу яғын ҡарай, ә һеҙ беҙҙән бер ҙә ҡалышмай, зарланмай ғына киләһегеҙ.\nЗарланыр ҙа инем, тик үҙем кордонға көсләшеп килгәс, көсһөҙлөгөмдө күрһәтергә оят. Һуҡраныуымды, ризаһыҙлығымды белеп ҡалһалар, мине Һарғая янында ғына йөрөтөргә теләгән Марс Нәбиуллин, Илнар Вәлиев, Искәндәр Яныбаев һуңынан күҙемде лә астырмаҫ. Ә мин лайыҡлы ғына рәүештә ҡурсаулыҡ менән дуҫлыҡты нығытыу яғында. Сөнки мине бында һәр нәмә хайран итә, һәр кем ихтирам уята, күңел күтәренкелеге һәр ҡайҙа оҙата йөрөй.\n...Ҡайҙалыр алда марал ҡысҡырҙы. Шул тауышҡа эйәреп, дүрт аяҡлап тигәндәй тауҙың иң үренә барып етер саҡта ғына үткер күҙле Морат ҡаршылағы тауҙа тауыш хужаһын күреп тә ҡалды. Фотоға төшөргәнде белгән кеүек, ата марал бер алдын күрһәтте, бер артын, уң яғы менән дә баҫып торҙо, һул ҡабырғаһына ла әйләнде. Шулай бер ни тиклем башын текә сөйөп торғандан һуң, абруйын белеп кенә ағастар араһына инеп юғалды. Бик гүзәл хайуан икән. Уның ошо төбәкте үҙ иткәненә ҡыуанып бөтөрлөк түгел.\n– Ошондағы һәр кейек ҡурсаулыҡта яҡлаулы икәнен белә, – ти Данил. – Һунар осоро башланыу менән ҡоштар ҙа, йәнлектәр ҙә ҡурсаулыҡҡа килеп тула.\n– Бер һунарсы һөйләгәйне, – тип һүҙҙе Морат дауам итә. – Улар иптәштәре менән әллә нисә сәғәт буйына мышыны ҡыуып килгән. Инде ҡыуып еттек тигәндә генә мышы ҡурсаулыҡ биләмәһенә инеп тә киткән. Етмәһә, саҡ ҡына төпкәрәк үткән дә, туҡтап, быларға ҡараған, йәнәһе лә, алдығыҙмы өлөшөгөҙҙө, тейеп ҡарағыҙ хәҙер миңә.\nЮлдаштарым бәхетем булыуына ышанды – тау үрендә тағы ла бер нисә маралдың ҡысҡырғанын ҡағыҙға теркәнек. Тауыштары бер-береһенекенән айырылғас, бутарлыҡ түгел икән. Көн бушҡа үтмәгәнгә ҡәнәғәтлектән, ғорурлыҡтан башым күккә тейҙе.\nРөхсәтһеҙ бер аҙым ярамай\nШул уҡ көндө киске рейдҡа Илнар Вәлиев, Морат Ҡасимов менән сыҡтыҡ. Башҡа тауҙарҙа урынлашҡан инспекторҙар менән рация аша хәбәрләшеп, тыныс ҡына тау башында ултыра инек, тревога иғлан ителде – ниндәйҙер еңел машинаның ҡурсаулыҡ биләмәһенә килеп ингәнен белдек. Шул мәлдә инспекторҙарҙың нисек берҙәм, тәүәккәл һәм ҡыйыу эш иткәнен күреп, үҙемде кинола кеүек хис иттем. Тауҙан ҡараңғыла нисек имен-аман йүгереп килеп төшкәнбеҙҙер, һаманғаса аптырайым. Кордонда машиналарға тейәлдек тә, еңел автомобилдең фарҙары күренеп ҡалған яҡҡа остоҡ. Ҡурсаулыҡ территорияһына рөхсәтһеҙ инеүселәрҙе тотоу буйынса операция менән Илнар Тайфур улы етәкселек итте. Ҡағы йылғаһы буйына, ҡурсаулыҡ сигенә барып еткәс, ул миңә машина эсенән сыҡмаҫҡа ҡушты. “Ниндәй әҙәмдәр икәнен, ниндәй уй-ниәт менән йөрөгәндәрен белмәйбеҙ, ҡорал-фәләндәре булып ҡуймаһын”, – тип киҫәтте. Шөкөр, ябай үткенселәр булып сыҡты – аншлагтарҙы күрмәй, ҡурсаулыҡҡа килеп ингәндәр икән. Тәртип боҙоусыларҙы инспекторҙар күҙ асып йомғансы ҡамап та алды. Сикте боҙоуҙарын, ҡамауға эләгеүҙәрен улар аңғармай ҙа ҡалды шикелле. Һәр хәлдә, Илнар Тайфур улы протокол төҙөй башлағанда, сикһеҙ аптырауҙары йөҙҙәренән юйылып та бөтмәгәйне. Киҫкен мәлдә егеттәребеҙҙең юғалып ҡалмауына, етеҙ, сос, батыр булыуҙарына ҡарап нисек кинәнмәйһең? Кемделер тотам тип, боҙло һыуға инеп кит тә, билдән һыу кисеп йөрө әле... Ошо ваҡиға аша ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һәр саҡ уяу икәнен күрһәтте, тәртип боҙоусыларға, браконьерҙарға ҡаршы ҡалҡан кеүек ҡалҡырға әҙер булыуҙарын раҫланы.\n– Нисектер бик ваҡытлы килгәнбеҙ, – тип Мари Иле инспекторҙары ла эшкә ярап ҡалыуҙарына һөйөндө.\nӘлбиттә, марал ҡайғыһы китте. Протокол төҙөгәнсе төн уртаһы ла етте. Өс-дүрт сәғәт йоҡланыҡмы-юҡмы, яңынан рейдҡа сыҡтыҡ. Әллә йоҡо туймағанға, әллә урман ныҡ шаулағанға, ул иртәлә бер маралды ла ишетмәнек. Йәл, тип, ҡайтыр яҡҡа юлландыҡ.\nҺарғаяла эш ҡайнай\nЯнғын һүндереү часы начальнигы Ирек Шишков менән һырт буйлап айырым маршрутта йөрөгән Зилә Ғайсина:\n– Ирек Васильевичты ҡыуып етеп булмай, шундай шәп йөрөй, – тип килеп инде.\n– Улар, “заповедниктар”, шулай шәп йөрөй, тауға еп-еңел менәләр, – тип йылмайҙы Шәһиҙә Шәғәли ҡыҙы.\n“Заповедниктар” тип ошо Һарғаяла тыуып үҫкән кешеләрҙе әйтәләр икән.\n– Марал тауышын ишетмәнек, уның ҡарауы, тейен күрҙек, – тип тәьҫораттары менән артабан бүлеште Зилә. – Күңелем булды. Ихлас йөрөп ҡайттым. Тауға менгәнсе, хәл бөтөп, тышылданым, аҙаҡ, үрҙе яулағас, яҙылып киттем, тын иркенәйҙе. Мин Әбйәлил районының Хәмит ауылынан, шулай уҡ тау-урманлы яҡтан. Яланға китмәй, тағы тау-урман эсенә килен булып төштөм. Ирем Илдар ошо Һарғаяныҡы, кейәүгә сыҡҡан әҙере, әйҙә, тауға йөрөп киләйек, тиһә, һин нимә, ниндәй тау, ти торғайным. Баҡтиһәң, унда икән бейеклек, сафлыҡ! Ирек ағай ҙа әйтә бит, тауҙа еңеллек тоям, тип. Ысын шулай икән.\n– Их, миңә лә берәйҙе сығырға ине ул иҫәп алыуға, – тип һуҙҙы Рәйлә Хажиәхмәт ҡыҙы. – Үкенескә ҡалмаҫ ине, исмаһам. Ярай ҙа бер тапҡыр янғын һүндереүҙә ҡатнаштым. Шунда техника менә алмаған тауҙарға ир-егеттәрҙең арҡаларына һыу тултырылған махсус резервуарҙар аҫып, тауға йүгереп менгәндәренә шаһит булып, улар өсөн ғорурлыҡтан телһеҙ ҡалғайным.\n– Беҙҙә ана шундай шәп кешеләр эшләй ул, – тип йөпләне уны Шәһиҙә апай. – Ҡайһы саҡ йәшендән шундай ҡурҡыныс янғындар сыға, хатта күрше ҡурсаулыҡтарҙан, урман хужалығынан да кешеләр йәлеп ителә. Ҡул көсө менән һүндерергә тура килгән осраҡтарҙы иҫләһәң, ҡурҡыныс булып китә.\nШул янғындар арҡаһында ҡурсаулыҡта беренсе майҙан алып октябргәсә осор иң хәүефле мәл һанала. Янғындарҙан, браконьерҙарҙан ҡурсаулыҡты һаҡлаған арала, төрлө фәнни эҙләнеү, тикшеренеү, күҙәтеү, иҫәп тә алып барыла. Мәҫәлән, июлдә айыуҙарға иҫәп була, августа ҡоштарға сират етә, ә сысҡандарға айырым хөрмәт – уларҙы яҙын да, көҙөн дә һанайҙар.\n– Элек көндәр һыуыҡ була торғайны, ҡар йыш яуҙы, болғаҡ булды, – тип иҫтәлектәргә бирелде участка инспекторы Кәрим Фәхретдинов. – Ә хәҙер көндәр һәйбәт тора, йылы. Маралдар ҙа аҡылланды. Көндөҙ тигәндәй ҡысҡыралар. Элек беҙ уларҙың ҡысҡырғанын көтөп, төнөн ултырҙыҡ, өшөп-туңып, усаҡ яғып...\nКәрим Фәйзрахман улы ҡурсаулыҡта 1993 йылдан бирле эшләй. Биләмәне көн аша урап үтәбеҙ, йәйгеһен һыбай, ҡышҡыһын санала унар-егермешәр километр ерҙе үтәбеҙ, тип һөйләне. Уның участкаһында һигеҙ урмансы.\n– Төрлө юлдан йөрөргә тырышабыҙ, – ти ул. – Ҡайһы саҡ ҡурсаулыҡҡа еләкселәр, бәшмәкселәр килеп сыға. Ә бит беҙҙә бер нәмәгә лә, хатта сәскәгә лә тейергә ярамай. Малға ла инеү тыйыла. Инһәләр, хужаларына протокол төҙөргә тура килә. Ярай ҙа эргә-тирәлә тәбиғәткә һаҡсыл ҡарашлы, аңлы халыҡ йәшәй.\n– Дәүләт инспекторҙарыбыҙҙың барыһы ла яҡшы эшләй, үҙ бурыстарын намыҫлы үтәй, – тип һүҙгә Илнар ҡушыла. – Кемделер айырып күрһәтеүе мөмкин түгел. Бөтәһе лә оҙаҡ йылдар ҡурсаулыҡ һағында. Династиялар ҙа бар: атайҙары урынына улдары эшкә килә, ағайҙары урынына – ҡустылары...\n– Хеҙмәткәрҙәребеҙ маршрутта осрашыуҙар карточкаһын тултыра (ниндәй ҡош-ҡортто осратҡан, ниндәй эҙҙәрҙе күргән һ.б.), сигнал карточкаһында иһә ағастарға ҡарышлауыҡтар төшкәнен билдәләйҙәр, – тип эш айышын аңлатты директорҙың хужалыҡ эшмәкәрлеге буйынса урынбаҫары Мансур Яныбаев. – Шунан тыш, айына бер тапҡыр инспектор көндәлеген тултырып тапшыралар. Унда көн торошон яҙалар, нимә эшләгәнен, ни күргәнен теркәйҙәр. Шул яҙмаларҙы фәнни хеҙмәткәрҙәр йылъяҙмаға индерә, анализ яһай.\n– Бына шулай бер ҙә бушап булмай, – тип йомғаҡ яһағандай киң йылмайҙы Марс Нәбиуллин. – Хәҙер ата маралдарҙың иҫәбен алып бөткәс, икенсе эштәргә тотонабыҙ. Эшләйем тигән кешегә эше лә табылып тора бит ул.\nӘйткәндәй, ҡурсаулыҡ биләмәһендә, дөйөм алғанда, яҡынса 35 – 40 баш марал булғанлығы асыҡланды. Әүәлге күрһәткестәр менән сағыштырғанда, уларҙың һаны бер аҙ артҡан. Шул ҡыуаныстан, ахыры, Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы хеҙмәткәрҙәре, теләгегеҙ булһа, тағы ла килерһегеҙ, мышыларҙың миграцияһын яҡтыртырһығыҙ, тип хушлашты: “Браконьерҙарҙан уларҙы күмәкләп һаҡларға сығабыҙ, ҡушылырһығыҙ!”. Әллә барырға инде, тим. Саҡ ҡына булһа ла тәбиғәтте һаҡлауға үҙ өлөшөбөҙҙө индерергә кәрәктер ҙә бит?!\nСығыу ваҡыты 20-10-2017, 12:45 | Ҡаранылар: 721\nКҮК АТТАҒЫ ҺЫБАЙЛЫ\nТөлкө көлкө түгел\nҺУҒЫШ ҺӘМ ҠАТЫН-ҠЫҘ\nХаталарын һанамай, алға ынтылғандар уңышҡа өлгәшә


Башҡортостанда йәнә һыуыта | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n18 июня 2020 — 14:19 ГТРК «Башкортостан»\nИюнгә хас булмаған температура – республиканың ҡайһы бер райондарында термометр бағанаһы төндә 1 генә градус йылылыҡты күрһәтеүе ихтимал. Көслө яуым-төшөм көтөлмәй. Синоптиктар 19-20 июнгә һауа торошона күҙәтеү яһаны. Йома төбәктә көн яуым-төшөмһөҙ булыр тип фаразлана. Ел төнъяҡтан төндә талғын, көндөҙ көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә 6-13 градус йылы, төнъяҡ һәм көнсығыш райондарҙа +1. Көндөҙ 19-24 градусҡаса йылыта. Шәмбе урыны менән ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуыуы көтөлә. Ел төнъяҡтан талғын. Һауа температураһы төндә 6-11, төнъяҡ һәм көнсығыш райондарҙа 1 градус, көндөҙ 23-28 градус йылы буласаҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ТЕЛЕНӘ НЫҒЫРАҠ ТАРТЫЛАМ - 2017 - Мәҡәләләр\nБАШҠОРТ ТЕЛЕНӘ НЫҒЫРАҠ ТАРТЫЛАМ\nҺин өйрәнгән телдәр исемлегендә башҡорт теле лә булыуы беҙҙең өсөн айырыуса ҡиммәт. Ни өсөн башҡорт телен һайланың?\n- Беренсенән, һүҙҙе тарихи башҡорт ерҙәре иҫәпләнгән Ырымбурҙа тыуып-үҫеүемдән башларға кәрәктер. Башҡорт, ҡаҙаҡ, татар балалары менән бергә уйнап үҫтем. Математика уҡытыусым татар апайы ине. Уның ярҙамында мин татарса өйрәндем. Һигеҙенсе синыфта уҡығанда ҡулыма ике битле гәзит килеп эләкте. Мин уны уҡып сыҡтым, аңланым, ләкин күп һүҙҙәр мәғәнәһе буйынса бер-береһенә яҡын булһа ла, татарса түгел икәненә иғтибар иттем. Уҡытыусыма күрһәткәйнем, ул был гәзиттең башҡорт телендә нәшер ителгәнен әйтте. Ниңәлер, был тел үҙенә йәлеп итте лә ҡуйҙы. Интернеттан башҡорт грамматикаһы китабы табып алып, уның ярҙамында телде үҙләштерергә керештем. Башҡорт Википедияһын уҡып, ундағы мәғлүмәттәрҙең йөкмәткеһенә төшөнөргә, уларҙы тәржемә итергә маташтым. Бер аҙҙан үҙем дә башҡорт телендә мәҡәләләр яҙа башланым, мәғлүмәт өҫтәргә ғәҙәтләндем. Беренсе эшем "Башҡорт әлифбаһы" мәҡәләһенә өҫтәмәләр индереү булды. Тәүҙә бик хаталы яҙа инем. Башҡорт телле интернет ҡулланыусылар, хаталарымды билдәләп, нисек дөрөҫ яҙырға икәнен аңлатты. Оҙаҡламай үҙем дә күп хаталарҙан арындым.\nБөгөн мәктәптәрҙә сит телдәрҙе өйрәтеү өсөн һүҙҙәрҙе ятлатыу системаһы өҫтөнлөк итә. Йәғни, уҡыусыларға яңы һүҙҙәр бирелә, ул киләһе дәрескә шуларҙы ятларға, иҫтә ҡалдырырға тейеш. Әммә тел һүҙҙәрҙән генә тормай. Унда грамматика, синтаксис, морфология, башҡа бүлектәр бар, йәғни сит телде өйрәнгәндә иң мөһиме - аралашыу. Мин башҡорт телен өйрәнгәндә грамматика, тел төҙөлөшө тураһында бер нисә китапты уҡығас, ҡағиҙәләрҙе хәтеремдә ҡалдырып, Википедияла, "Бәйләнештә", башҡа проекттарҙа аралашҡанда ҡулланырға тырыштым. Грамматика яғынан ҡараһаҡ, башҡорт теле урыҫ теленән ныҡ ҡына айырыла бит инде. Тәүҙәрәк һүҙҙәргә ялғауҙар ҡушыу миңә ҙур ҡыйынлыҡ менән бирелде. Хәҙер инде хатаһыҙ яҙам һәм һөйләшәм, тип тулы ышаныс менән әйтә алам.\nБашҡорт теле менән ҡыҙыҡһыныуың һине артабан Башҡортостанға алып килде инде, шулаймы?\n- Мәктәпте тамамлап, Ырымбур педагогия универститетының сит телдәр факультетының инглиз-француз бүлегенә уҡырға ингәйнем. Ул ваҡытта тәржемәсе булырға хыяллана инем. Ниндәйҙер кимәлдә фән өлкәһендә лә эш алып барылды. Шунан Википедияның хакимы (администраторы) булып киттем. Тап шул мәлдә минең турала ишетеп, Башҡортостан юлдаш телеканалы журналистары Ырымбурға, беҙҙең университетҡа килде һәм мин тәүге тапҡыр башҡорт телендә интервью бирҙем. Шул осорҙа балалар яҙыусыһы Гүзәл апай Ситдиҡова менән таныштым. Минең башҡорт теле менән ныҡлап ҡыҙыҡһынып китеүемдә уның йоғонтоһо ла тос булғандыр, тип уйлайым.\n2012 йылдың ҡышында БСТ каналы тарафынан уҙғарылған "Башҡорт теле көнө"нә Өфөгә килдем, "Телеүҙәк" тапшырыуында сығыш яһаным. БСТ-ла бик ҡыҙыҡлы кешеләр менән таныштым. Тапшырыуҙан һуң М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультеты деканы Луиза Хәмзә ҡыҙы Сәмситова мине студенттары менән осрашыуға саҡырҙы. Студенттар алдында сығыш яһағандан һуң, ғилми ойошмаға инеп сыҡтым (ул ваҡытта факультет кимәлендәге фән эштәре менән Лидия Фәтих ҡыҙы Әбүбәкерова шөғөлләнә ине) һәм, шул тиклем әүҙем, тырыш егеттәрҙе, ҡыҙҙарҙы күреп, Ырымбур педагогия университетынан БДПУ-ға уҡырға күсергә ҡарар иттем. Тәүҙә башҡорт-инглиз бүлеген һайларға уйлағайным, шунан кире уйланым: инглиз теле белгесен һәр ерҙә лә табырға була. Шуға, башҡорт-ғәрәп бүлегенә уҡырға индем. Өҫтәүенә, мине 2-се курстан тура 4-се курсҡа ҡабул итеүҙәре лә ҡыуандырҙы...\nЯратмайынса, телде өйрәнеп булмайҙыр. Ғөмүмән, башҡорт теле, башҡорт мәҙәниәте тураһындағы фекерҙәрең менән дә уртаҡлаш әле...\n-Эйе, яратмайынса, телде өйрәнеп булмай. Башҡорт теле менән Гёте, Толстой, Маргарет Раш юҡҡа ғына ҡыҙыҡһынмаған бит. Башҡорт халҡы беҙҙең төбәктә, Мәхмүт Ҡашғари иҫбатлағанса, IX быуаттан бирле билдәле. Һәм ул ваҡыттан алып бөгөнгә тиклем был халыҡ башҡорт булып йәшәй, башҡорт телендә һөйләшә, башҡорт мәҙәниәтен ҡулынан килгәнсә һаҡлай. Башҡорттоң ошо тарихы миндә һәр ваҡыт һоҡланыу уята.\nБашҡортостанда, үҙ тыуған республикаларында туған телдәрендә аралашмаған башҡорттар бар. Ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та хәл. Кешенең туған телен белмәүе ғәжәп күренеш. Сөнки телен онотҡан кеше милләттең юҡҡа сығыуына булышлыҡ итә. Бик толерант кеше булһам да, туған телен белмәгән кешеләрҙе аңлай алмайым. Туған телдән алыҫлашыу совет осоронан килә, тип уйлайым. Шул осорҙа милли телдәр грамматикаларын урыҫлаштырыу барған бит. Шуға ла бөгөн ике башҡорт бер-береһе менән туған телендә аралашһа ла, һөйләшенең ҡайһы ерендә хата ебәргәнен, ҡайһы урында дөрөҫ икәнен әйтә алмай. Урыҫ теленән ингән һүҙҙәр телмәрҙә йыш ҡулланыла. Икенсе телдән һүҙҙәрҙе күпләп индереү телдәрҙе тамырынан алыҫайтып, уларҙы бөтөрөү өсөн совет идеологияһы тарафынан ниәтләгән эш булғандыр, тип уйлайым. Сөнки теле булмаған милләт йөҙөн дә, рухын да юғалта. Рухы булмаған халыҡ менән идара итеүе күпкә еңелерәк. Йәш быуындың туған телен өйрәнергә атлығып тормауының тағы бер сәбәбе - уларҙың урыҫтарға оҡшарға тырышыуы. Ҡалала үҫкән, йә булмаһа, ауылдан ҡала еренә күсеп килгән йәштәр үҙҙәрен урыҫ итеп хис итә башлай һәм телен дә, мәҙәниәтен дә юғалта. Ни өсөндөр, был кешеләргә урыҫ булып китеү ҙур ғорурлыҡ тойола. Ысынбарлыҡта, улар бер ҡасан да урыҫ булып китмәй. Шулай итеп, маңҡортҡа әйләнәләр ҙә инде. Урыҫ кеүек булам, тип, милләтен, тимәк, йөҙҙәрен юғалта ундайҙар. Рәсәйҙең көсө - күп милләтле һәм күп телле булыуында. Маңҡорттар үҙ тамырҙарын һәм ошо көстө инҡар итә. Ҡыҙғаныс, бик ҡыҙғаныс.\nБер егет мәсеткә килеп инә лә, муллаға "Возьми, мулла, саҙаҡа!" ти. Мулла: "Саҙаҡа биргәндә русса һөйләшмәйҙәр. Сәпсим башҡортса әйтһәң, вәпши яҡшы булыр ине", - ти. "Һуң "сәпсим" тигәнең дә русса бит", - тип ҡырт киҫә егет. "Алай ғына нисауа, былай ғына можно", - тип яуаплай мулла. Әлеге ваҡытта башҡорт телендә аралашыусыларҙың телмәре ошо көләмәсте хәтерләтә. Бәлки, башҡорттар быға иғтибар итмәйҙер ҙә, ләкин мин, икенсе милләт вәкиле булғас, был күренеште тиҙ шәйләп ҡалдым. Ниндәй генә телдә аралашһам да, башҡа тел һүҙҙәрен ҡушмаҫҡа тырышам. Телмәрҙә туған телдән һүҙҙәр әҙ ҡулланылыуы мине ныҡ борсой. Был күренеш башҡорттарға ғына түгел, ә урыҫ булмаған бөтә Рәсәй милләттәренә лә хас. Телгә күп урыҫ кәлимәләрен индереү туған телдәге телмәрҙә ҡулланылған һүҙҙәрҙе ныҡ сикләй. Һөҙөмтәлә күп һүҙҙәр юғала, онотола, иң яҡшы осраҡта, айырым һөнәр эйәләре телмәрендә генә тороп ҡала.\nӨфөлә саҡта һине рустар менән дә башҡортса һөйләшә, тиҙәр...\n- Эйе, минең шундай ғәҙәтем бар - мин Өфөлә русса һөйләшмәҫкә тырышам. Ошоға бәйле сәйер генә хәлдәр ҙә булғылай ул. Былтыр Миңһылыу апай Усманова менән Польшаға барғайныҡ. Өфөнән поезға ултырырға булдыҡ. Электрон билеттарҙы алдан алған булһам да, урындарыбыҙ төрлө булғас, вокзалда, поезыбыҙҙы көтөп ултырған арала, касса янына барырға булдым. Спикерфонға яҡыныраҡ килеп, кассала ултырған ҡыҙға башҡортса өндәштем: "Беҙҙең билеттарҙы йәнәш урынлашҡан башҡа урындарға алыштырып булмаҫмы икән?" - тим. Кассир ҡыҙ, тауышында ризаһыҙлыҡ һыҙаттары сығарып: "Я, к сожалению, не понимаю по-татарски", - тип яуап бирҙе. Тимер юл вокзалында кемдәр генә булып китмәй, улар араһында төпкөл ауылдарҙан йә сит илдәрҙән килгән русса белмәгән кешеләр ҙә булыуы мөмкин. Тимәк, тимер юл вокзалы кассаһында эшләүсе хеҙмәткәр кәмендә ике телдә аралашырға тейеш. Татар һәм башҡорт телдәрен дә айыра белмәйенсә, ул нисек клиенттар, пассажирҙар менән эшләргә тейеш һуң?..\nСит телдәрҙе өйрәнеү буйынса үҙ методикаң бармы? Күбеһен үҙаллы өйрәнәһең шикелле...\n- Эйе, сит телдәрҙе башлыса үҙаллы, үҙ иркем менән өйрәнәм. Ваҡытты тигеҙ бүлгәндә, бының бер ниндәй ҡыйынлығы ла юҡ, тырышлыҡ ҡына кәрәк. Телдең төҙөлөү системаһына төшөнөп алғас, эштәр бөтөнләй еңеләйә. БДПУ-ла уҡығанда, әлбиттә, ғәрәп телен уҡытыусы ярҙамында үҙләштерҙем. Бик ауыр тел, тиһәләр ҙә, миңә уны өйрәнеү ҡыйын бирелде тип әйтмәҫ инем. Әммә мин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ғәрәп телен өйрәнгәндә бик үк әүҙем булманым. Әлбиттә, ғәрәп теленең грамматикаһын мин юғары кимәлдә үҙләштерҙем, тип иҫәпләйем. Шулай ҙа, әңгәмәләшкәндә, ҡайһы бер һүҙҙәр менән ауырлыҡтар тыуғылай. Минең уйымса, барыбер грамматикаға төп иғтибарҙы йүнәлтеп, дөрөҫ эшләгәнмендер. Сөнки телдең иң мөһим механизмы, өлөшө - грамматика. Һүҙҙе белмәгәндә лә, грамматиканы, һөйләм төҙөлөшөн белһәң, контекстан алып, һүҙҙең башҡа формаларын һүҙлектән табырға була. Нисек кенә булмаһын, ғәрәп телен урта дәрәжәлә беләм, тип әйтеп була. Польшала ғәрәптәр менән аралашҡаным бар. Ғәрәптәрҙең кемеһелер телмәренә инглиз, кемеһелер француз һүҙҙәрен ҡушып һөйләшә. Шул бер үк "сир" инде.\nПоляк телен шулай уҡ һәйбәт беләм. Башҡорт телен үҙегеҙ баһалағыҙ. Украин, рус, белорус, инглиз телдәрен белеүем дә ошо кимәлдә. Немецтар миңә, беҙҙең телде юғары дәрәжәлә беләһең, тип әйтә.\nҺин БДПУ-ны тамамланың, әле Польшала уҡыйһың. Был ҡарарға нисек килдең?\n- Аллаға шөкөр, БДПУ-ны ҡыҙыл дипломға тамамланым. Ғәрәп теленән дә "5"-ле алырға насип булды, әлхәмдүлиллаһ. Польшаға барырға тигән планым элек тә була торғайны. Поляк теле менән Ырымбурҙа уҡ шөғөлләнә инем. Мәктәптә һәм Ырымбур педагогия университетында уҡыған сағымда (8-се синыфтан) Ырымбурҙағы поляктарға 4 йыл буйы поляк теленән белем бирергә насип булды. Шуны һәм диктант һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып, Өфөләге поляк йәмғиәте миңә Польшала studia doktoranckie тип аталған дәрәжәгә уҡырға барырға мөмкин, тип хәбәр итте. Унда фән кандидаты тигән дәрәжә бөтөнләй юҡ. Докторантура ғына бар. Польшала уҡыу мөмкинлеге барлығын ишетеп, бик ҡыҙығып, ҡыуанып киттем. Сөнки Рәсәйҙә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, насар күргәндәр йә бөтөнләй күрмәгәндәр өсөн шарттар әлегә тыуҙырылмаған. Һәр хәлдә, был йәһәттән хатта Польша кимәленә лә етмәгәнбеҙ.\nӘйткәндәй, Вячеслав, һине ҡара күҙлектә һәм таяҡ тотҡан килеш күреп, бөгөн аптырап ҡалдыҡ. Ниҙәр булып китте?\n- Мин һәр ваҡыт донъяны яртылаш ҡына күрә инем. Йәғни, атлап барғанда юлды күрмәй торғайным. Шуға, диуарға йә кешегә тотоноп йөрөргә тура килде. Дөрөҫөн әйткәндә, мин бала саҡтан уҡ яҡшылап күрмәйем. Был минең өсөн ғәҙәти хәл. Тимәк, мине йәлләргә лә, миңә аптырарға ла кәрәкмәй. Быға тиклем коррекциялы күҙлек кейә торғайным. Хәҙер ул күҙлек миңә ярҙам итмәй. Бар ғиллә - күреү һәләтенең үҙендә түгел, ә күреү ҡырында (поле зрения) булғанын 20 йәшемә тиклем аңлап етмәнем. Күреү ҡыры насарайыуҙың үҙенсәлеге шунда: 100 процентлы күреү һәләтең булһа ла, күреү ҡырының сикләнгәнлеге һинән күрмәгән кеше яһай ала. Әңгәмәсемдең ҡайҙа ултырыуы тауышынан һәм төҫмөрөнән аңлашыла. Төҫ айыра алам. Ә йөҙ һыҙаттары - күренмәй. Шулай ҙа интенсив яҡтылыҡ миңә һаман да ҡамасаулай. Шуға, ҡара күҙлек менән йөрөйөм.\nПольшаға барыу минең өсөн бик яҡшы булды. Беренсенән, унда күрмәгән йәки күреү һәләте түбән булған кешеләр өсөн бөтөн шарттар ҙа тыуҙырылған. Мәктәптәрҙә балаларға күрмәгән кешеләр, ишетмәгән кешеләр ниндәйерәк була, уларға нисек өндәшергә кәрәк һәм нисек өндәшергә ярамай - барыһын да яҡшылап өйрәтәләр. Метро станцияһынан сыҡҡанда мин күрмәгәндәр өсөн махсус юл буйлап барам. Бер көн ҡаршыма бер төркөм балалалар осраны. Бер ҡыҙыҡай бөтөн төркөмдө туҡтатып: "Һаҡ булығыҙ, күренмәгән кеше", - тине. Ҡыҙсыҡтың "күрмәгән" менән "күренмәгән" тигән һүҙҙәрҙе бутауы яҙыҡ түгел, ә иптәштәрен иҫкәртә белеүе Рәсәй кешеләрен аптыратырлыҡ.\nӘйткәндәй, 2 йыл Польшала йәшәүемдән һуң минең башҡорт телем боҙолмағанмы?\nЮҡ, боҙолмаған. Күрәһең, унда башҡортса аралашыр кешеләр барҙыр?\n- Варшава университетында Шәрҡиәт факультетында Төркиәт һәм Урта Азия халыҡтары кафедралары бар. Факультетта башҡорттар булмаһа ла, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ студенттары етерлек. Улар менән башҡортса ла, уларҙың телендә лә аралашам. Шулай ҙа башҡортса һөйләшеүҙе бик һағынып китһәм, мин һәр ваҡыт БДПУ-ға мөрәжәғәт итәм дә, студенттарға ситтән тороп видео-бәйләнеш ярҙамында дәрес үткәрәм. Бер тапҡыр скайп аша тура бәйләнеш режимында дәрес үткәреүемде һорап, БДУ-ның Сибай институты ла мөрәжәғәт итте.\nӘле һин Польшала оҙаҡ тотҡарланырға уйлайһыңмы? Ҡасанға тиклем уҡымаҡсыһың?\n- Уҡыуҙы, Алла бойорһа, быйыл тамамламаҡсымын. Артабан ни булырын белмәйем әлегә. Сөнки Польшала башҡорт үҙәге булдырырға тигән хыял менән янып йөрөйөм әле. Тик бының өсөн Башҡортостандан да матди ярҙам булырға тейеш, тиҙәр. Мин Польшала йә башҡорт үҙәге асырға, йә булмаһа, студенттарға башҡорт теленән дәрестәр бирергә теләйем. Икенсе төрки теле итеп булһа ла башҡорт теле уҡытылырға тейеш, тип иҫәпләйем. Беҙҙең Төркиәт кафедраһында төрөктәр менән әзербайжандар күп кенә, был телдәр уҡытыу программаһына ла индерелгән. Мин уҡытыу программаһына башҡорт телен дә индереү тәҡдиме менән сығыш яһаным. Польшала төрки халыҡтары үҙәктәре күп кенә. Познандә ҡаҙаҡтар (Һенрик Янковски тигән ағай полякса ҡаҙаҡ теле грамматикаһын яҙған) күп. Минең ғилми етәксем Ежи Тулисов та шулай уҡ поляк кешеһе, тамырҙары, белеүемсә, Тын буйҙарынан, нуғайҙарҙан. Краковта, беләһегеҙме, кемдәр күп? Яҡуттар. Унда яҡут теле уҡытыла. Шулай булғас, ниңә поляктарға, башҡа милләттәргә беҙҙең башҡорт телен дә уҡытмаҫҡа?\nПольшалағы белем биреү системаһы беҙҙеке менән сағыштырғанда бер аҙ айырыла. Әйтәйек, Польшаның бер мәктәбендә бер төркөм башҡорт балалары уҡый, ти. Ул төркөм, беҙ башҡорт телен өйрәнергә теләйбеҙ, тигән ғариза яҙа икән, ысынлап та уларҙың теләген ҡәнәғәтләндереү мөмкинлеген, шарттарын булдырыу тураһында хәстәрлек күрелә. Башҡортостан менән бәйләнешкә инелә, уҡытыусы, һүҙлектәр, дәреслектәр мәсьәләләре тураһында һөйләшеүҙәр алып барыла. Украин, белорус, кашуб һымаҡ урындағы аҫаба телдәрҙе шулай бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ уҡытҡандарын ишетеп беләм. Ғөмүмән, берәй башҡорт теле белгесе, уҡытыусыһы сит илгә барып эшләп ҡайтырға уйлай икән, барған ерендә һис икеләнмәй ошо эште ойошторорға йөрьәт итә, йәғни башҡорт теле дәрестәре ойоштора ала. Сит илдәрҙә был йәһәттән сикләү юҡ икәнен яҡшы беләм.\nВячеслав, һинең өсөн нимә ул илһөйәрлек?\n- Илһөйәрлек, минеңсә, тыуған төбәккә ҡарата әйтеләлер. Минең өсөн тыуған төбәк - киңерәк планда. Унда Ырымбурҙы ла, Башҡортосанды ла индерергә була. Ни генә булһа ла, тыуған яғыма ҡарата илһөйәрлек бар йөрәктә. Ғөмүмән, минең илһөйәрлегем киң төшөнсә ул. Рәсәй халыҡтары телдәре бик күп төрлө. Мин башҡорт теленә нығыраҡ тартылам. Был да илһөйәрлектең бер өлгөһө түгелме икән?\nӘйткәндәй, тел сәйәсәтенә ҡарата минең үҙемдең фекерем бар, кем килешмәй - шул килешмәй инде. Туған телдәрҙе уҡытыуҙы мәктәптәге төп дәрестәрҙән ситкә сығарырға ярамай. Әгәр ҙә беҙ бөгөн, мәҫәлән, башҡорт телен, факультативтарҙа ғына уҡытабыҙ, мәктәптә уҡытыуҙы бер генә сәғәткә ҡалдырабыҙ икән, уны чукча теле хәленә ҡалдырабыҙ. Чукча теленең бер ҡасан да дәүләт теле булғаны юҡ - ул төбәк теле генә. Унда республика түгел - аймаҡ. Ана шул аймаҡ эсендә үҙҙәренең телендә һөйләшәләр ҙә инде чукчалар. Ә башҡорт теле, урыҫты һанамағанда, Рәсәйҙә һаны буйынса өсөнсө урында килгән милләт теле. Уны чукча хәленә тиңләргә һис ярамай. Шуға күрә, башҡорттар, һеҙ үҙегеҙ әүҙемерәк булырға тейешһегеҙ. Беренсенән, ғаиләлә дәүләт теленә әйләнһен ул туған телегеҙ. Унан һуң инде, закондарға таянып, уны дәүләт теле булараҡ бар ерҙә ғәмәлгә ашырыу сараларын күреү кәрәк. Шул уҡ ваҡытта башҡортса аралаша алған клубтар, башҡа урындар күберәк булһын ине. Бигерәк тә Өфөлә. Башҡорт аштары менән һыйлай торған кафе һаман да хыялда ғына. Башҡорт үҙенең ни тиклем ҡабатланмаҫ икәнен, ни тиклем әҙәпле икәнен башҡаларға күрһәтә белергә тейеш.\nӘле һин Башҡортостан юлдаш телеканалында "Башҡорт телен өйрәнәм" программаһының сираттағы дәрестәрен төшөрөүҙә ҡатнаштың, шулаймы?\n- Эйе, сираттағы тапшырыуҙарҙы төшөрөп бөттөк инде. Алдағы дәрес теҙмәһе менән сағыштырғанда, беҙ был төркөм менән телде тиҙерәк үҙләштерҙек. Бәлки, мин үҙем дә был йәһәттән тәжрибәлерәк булып киткәнмендер. Ғөмүмән, ике телле, күп телле кешеләр күберәк булһын өсөн ошо дәрестәр аша башҡорт телен өйрәтеү - бик яҡшы алым, тип уйлайым. Башҡортостан күп телле төбәк, шуға ла башҡорт телен барыһы ла камил белмәгәндә лә, уны бер аҙ аңларға тырышыу насар түгел. Һәр хәлдә, кемдер минән урыҫса: "Молодой человек, как пройти на улицу Заки Валиди?" - тип һораһа, мин: "Әфәнде, бына ошонан уң яҡҡа, шунан юл аша сығығыҙ ҙа, тура бараһығыҙ", - тиһәм, ул: "Спасибо!" - тип әйтһә, минең өсөн иң яҡшы хәл - шул. Тик башҡортса һөйләшеү ҙә етмәй, тик урыҫса һөйләшеү ҙә аҙ. Аҡмулла әйтмешләй, "Французса ла белеү яҡшы".\nБөгөн мәктәптәрҙәге туған телдәрҙе уҡытыу менән бәйле ҡайһы бер сетерекле хәлдәргә ҡарата ни әйтерһең?\n- Рәсәй күп милләтле һәм күп конфессиялы дәүләт. Милли телдәрҙе, милли республикаларҙы бөтөрөргә саҡырыусыларҙы дәүләтте бөтөрөргә тырышыусылар, тип ҡарарға кәрәк. Ни тиһәң дә, глобалләштерелгән дәүләт менән идара итеүе еңелерәк. Ләкин Рәсәй өсөн был үлемесле. Беҙҙең дәүләт нигеҙен күп милләттәр билдәләй. Нигеҙҙе, билдәле булыуынса, емермәйҙәр, юҡһа, бина емерелеп төшә.\nБеҙ бер ғаиләлә йәшәйбеҙ. Ғаиләлә бөтә балалар ҙа тиң хоҡуҡлы. Хоҡуғы күберәк булған, йә, киреһенсә, әҙерәк булған бала булмай. Дәүләттә лә шундай уҡ хәл. Рәсәйҙәге милләттәр быуаттар буйы хәҙерге Рәсәй дәүләте сиктәрендә йәшәгән аҫаба халыҡтар. Шуға күрә, илебеҙҙә төп халыҡ, эйәрсән халыҡ, беренсе халыҡ, икенсе халыҡ, тигән төшөнсәләрҙе ҡулланыу бөтөнләй урынһыҙ. Кесе, аҙ һанлы, тип йөрөтөлгән халыҡтарҙың да хоҡуҡтары Конституцияла нығытылған. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әле булһа ла күпселек, бигерәк тә юғары вазифаларҙы биләүсе сәйәсмәндәр, империалистик аңдан ҡотола алмай. СССР осоронда ла ошо аң халыҡҡа һеңдерелгән. Мәҫәлән, совет заманында, башҡорттар, осетиндар кеүек урыҫ булмаған башҡа милләттәр хаҡында "Дикие народы цивилизованной России" тигән ҡараш көслө булған. Был бик ҡыҙғаныс хәл. Һәм был ҡараштың бөгөн дә йәшәүе икеләтә үкенесле.\nҺуңғы ваҡытта, эйе, ишеттем, туған телдәрҙе уҡытыу мөһимлеге шик аҫтына ҡуйылды. Милләтем урыҫ булһа ла, мин үрҙә әйтелгән инициативалар менән һис килешмәйем. Был инициативаларҙың файҙаһы юҡ, улар күп милләтле һәм күп динле Рәсәйгә зыян ғына килтерәлер, тип һанайым. Сәйәсмәндәрҙең, илдә етди, хәл ителеүен көтөп ятҡан мәсьәләләр ғәйәт күп була тороп та, сәйәси мәрәйҙәр яулар өсөн милли теманы күтәреүе насар күренеш. Улар күп милләтле Рәсәйҙең киләсәген хәстәрләргә тейеш, бурыстары - ысынбарлыҡтағы проблемаларҙы хәл итеү, ә үҙҙәренә арзан дан ҡаҙаныу түгел.\nБашҡорттар бай тарихлы халыҡ. Башҡорт телен өйрәнгәндә уның логик тел булыуына төшөндөм. Шуға күрә лә башҡорт телен һаҡлау һәр башҡорттоң, башҡорт телен белеүсенең, башҡорт ерендә йәшәүсенең, йәғни беҙҙең изге бурысыбыҙ. Үҙенең ошо милләткә ҡыҫылышы бар икәнен аңлаған һәр кеше был эштән ситтә тороп ҡалмаҫҡа тейеш.\nВячеслав Чернев беҙгә, башҡорт телен туған теле итеп һанаған кешеләргә, күп йәһәттән өлгө була алырҙай кеше булып сыҡты. Әңгәмәбеҙ ваҡытында һәр һүҙҙе башҡортса әйтергә тырышыуы хайран ҡалдырҙы. Беҙ бит фекеребеҙҙе тиҙерәк әйтеп бирер өсөн телмәребеҙгә урыҫ һүҙҙәрен ҡыҫтырырға күп һорап тормайбыҙ. Һөҙөмтәлә телебеҙ ни башҡортса, ни урыҫса булмай. Ә Вячеслав Чернев һәр һүҙен, һөйләмен уйлап әйтә, урыҫ һүҙҙәрен ҡатыштырмай һөйләй. Үкенескә күрә, Черневтың һүҙҙәре менән килешмәй булмай. "Туған телгә ҙур зыянды сит факторҙарҙан да бигерәк, ошо телдә һөйләшергә тейешле кешеләрҙең битарафлығы, ялҡаулығы килтерә. Уйларға тырышыр урынға телмәребеҙгә тиҙ генә урыҫ һүҙҙәрен ҡыҫтырып ебәреү телде яйлап үлтерә", - ти ул. Урыҫ егетенең әле һөйләгәндәре һәр башҡорт "баҡсаһына" таш ата, уйланайыҡ, йәмәғәт.\nЯҙылған: 25.09.17 | Ҡаралған: 1659


Ун тинлек дуҫ\nСтудент саҡта дуҫым мине вокзалға оҙата барҙы. Вокзал тип атамаһаң хәтере ҡалыр, билет һата торған йоҡа таҡтанан әтмәләнгән өкәлтәге булған ғәҙәти туҡталыш ине ул. Икебеҙҙең һуңғы тиндәрҙе ҡырып-юнып тиерлек миңә билет һатып алдыҡ. Иртәләгәнбеҙ, автобус ҡуҙғалырға апаруҡ ҡына ваҡыт бар, ә тышта селлә сасҡауы өтөп алып бара. Йүнле хужа этен урамға сығармаҫ көндә башҡа пассажирҙар күҙгә салынмай. Өҫтөбөҙҙә болонья куртка, аяҡтарҙа йоҡа ботинкалар. Тора торғас аяҡтар ауырттырып сәңкей башланы, тештәр тешкә теймәй өшөттө лә. Башҡа барып һыйыныр урын тапмағанлыҡтан асыҡ майҙансыҡта боҙбармаҡтай ҡатып һерәйгәнбеҙ.\nСтудент саҡта дуҫым мине вокзалға оҙата барҙы. Вокзал тип атамаһаң хәтере ҡалыр, билет һата торған йоҡа таҡтанан әтмәләнгән өкәлтәге булған ғәҙәти туҡталыш ине ул. Икебеҙҙең һуңғы тиндәрҙе ҡырып-юнып тиерлек миңә билет һатып алдыҡ. Иртәләгәнбеҙ, автобус ҡуҙғалырға апаруҡ ҡына ваҡыт бар, ә тышта селлә сасҡауы өтөп алып бара. Йүнле хужа этен урамға сығармаҫ көндә башҡа пассажирҙар күҙгә салынмай. Өҫтөбөҙҙә болонья куртка, аяҡтарҙа йоҡа ботинкалар. Тора торғас аяҡтар ауырттырып сәңкей башланы, тештәр тешкә теймәй өшөттө лә. Башҡа барып һыйыныр урын тапмағанлыҡтан асыҡ майҙансыҡта боҙбармаҡтай ҡатып һерәйгәнбеҙ. Дуҫым бер аҙҙан кеҫәһе төбөнән 10 тинлек аҡса килтереп сығарҙы ла оло байлыҡҡа юлыҡҡандай һөрән һалды:\n—Гел әйтә киләм, Алла бар ул был донъяла, тимәк йәшәйбеҙ!\n—Нимә эшләтмәксеһең быны?—тинем ғәжәпләнеп.\n—Анау ашханаға барып эсебеҙ һыртыбыҙға сыҡҡансы һыйланабыҙ хәҙер. Был алтын тәңкәгә ике стакан ҡайнар сәй һәм ике телем икмәк алырға мөмкин!\nКиттек йүкмәнешеп. Ашханала ысынлап та йылы һәм яҡты ине. Иң мөһиме дәү плитә өҫтөндә эреле-ваҡлы кәстрүлдәр теҙелгән яҡтан танауҙы наҙлы ҡытыҡлап тәмле аш еҫе килә. Һыйыбыҙҙы өҫтәлгә ҡуйғас иркенләп сисенеп ташланыҡ. Бешкән ит еҫен бушлай еҫкәп ҡайнар сәй һөрпөлдәтергә тотондоҡ. Тәнгә йылы ҡунды, ҡорһағыбыҙҙа олоған ас бүре лә бер аҙға ғына тынып ҡалғандай итте. Оҙаҡ ҡына ултырҙыҡ рәхәтлектә маҙырап. Һауыт-һаба йыйыштырыусы ҡатын оҙаҡ тотҡарланыуыбыҙҙы мөрхәтһенмәй ҡырын-мырын ҡарай башлағас зыялы ҡиәфәттә уға мөрәжәғәт иттем:\n—Тәҡдимдәр кенәгәгеҙ булһа, зинһар, шуны килтерегеҙ әле?\n—Уны нимә эшләтмәксеһең?!—Дошман һымаҡ итеп тексәйҙе эркет гөбөһөләй йыуан бисә.\n—Бәй, күңелдә тулышҡан изге хистәрҙе яҙмаҡсы инек.\n—Мәҫәлән, һеҙҙе, ғөмүмән, был зауыҡлы урында эшләгән һәммәгеҙҙе лә.\n—Уҡыу йорто кимәлендә танылған яҙыусы!\nЙыйыштырыусы билдәле яҙыусыны сырамытып еткермәһә лә шикләнеңкерәп ҡарап кергә ҡатҡан һарғылт журнал йоратын алдыма килтереп һалды.\nБулған әҙәби оҫталығымды көсөргәндереп илаһи ижадҡа тотондом:\n«Был күркәм ашханала шул тиклем дә татыу һәм берҙәм коллектив эшләй, аш-тары ашап туйғыһыҙ, телеңде йоторлоҡ тәмле,—буҙарып бысранған аҡ халатҡа күҙ атып алғас өҫтәп ҡуйҙым,—бөхтә ке-йенгән ашнаҡсылар инеп-сығыусыларға үтә лә йылы һәм мөләйем мөнәсәбәттә. Рәхмәтебеҙ сикһеҙ! Уларҙың еңел булмаған, аслы-туҡлы тереклек иткән ауыр хеҙмәтендә бары уңыштар ғына теләйбеҙ!»\nТеге кенәгәне эләктерә һалып, ауыр кәүҙәһен еңел ҡуҙғатып, байпаңлата баҫып күҙҙән юғалды һәм тиҙҙән иркен ишек ауыҙын томалап уға ҡарағанда ике тапҡыр йыуаныраҡ, һумалтыр шкафтай ҡалын икенсе берәүһе пәйҙә булды. Быныһы моғайын да мөдирҙер. Быжыр биттәре ҡәнәғәтләнеүҙән ирегән майҙай йәйелгән:\n—Һеҙ студенттармы, егеттәр!\n—Эйе!—тип яуапланыҡ бер тауыштан.\nӘллә үҙегеҙҙе рәхәтләндереп бер һыйлап сығараһы инде?\nСәғәткә күҙ аттым. Беҙгә ҡуҙғалырға ваҡыт еткән икән дә баһа. Шулай ҙа тәҡ-димде ҡабул итеп киләһе көндәргә мая һалып ҡуйҙым:\n—Ҡабаланабыҙ. Әгәр мөмкин булһа иркенләп бер һуғылырбыҙ әле һеҙҙең тарафҡа.\n—Беләбеҙ инде, етемдең ҡорһағы ете ҡат, тиҙәр, ә студенттыҡы инде уға ҡарағанда ла ҡатлы-ҡатлыраҡ. Шулай булғас көтәбеҙ, беҙҙә ашалмай ҡалған аш күп була ул. Сығарып түккәнсе, йә ас эттәргә биргәнсе, һеҙҙе туйындырырбыҙ исмаһам...\nТуҡталышҡа барышлай дуҫым әйтә ҡуйҙы:\n—Ашханаға сәйәхәтте зерә тәҡдимдәр кенәгәһенән башламағанбыҙ. Гоно-рарыңа тамағыбыҙ бер туйып ҡалыр ине.\n—Быларҙың ашлы һыуы һинекенә етмәҫ ине барыбер!\n—Нишләп улай тиһең?\n—Ейер ризыҡҡа эскерһеҙ ихласлыҡ ҡушҡанда ғына ул бәрәкәтле һәм татлы була!\nОшонан аҙаҡ дуҫымды «10 тинлек дуҫ» тип йөрөтә башланым. Шулай тиеүемә күптәр аптыраңҡырап ҡарайҙар ине, бының дуҫы шул тиклем дә арзан, осһоҙ йәнәһе. Ә дуҫым үҙен ни өсөн шулай атағанымды белгәнгә тамсы ла үпкәләмәне.\nХәҙер үтә бай таныштарым бар. Улар мине дуҫ, тип иҫәпләй. Бай таныштар бар барлыҡҡа, ә бына эскерһеҙ, йомарт, һуңғы тиндәрен сығарып бирерлек «10 тинлек» дуҫтар кәмегәндән-кәмей бара…


Өфөлә автобустарҙың 42% халыҡты законһыҙ рәүештә хеҙмәтләндерә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n9:40, 19 октября 2018 Иҡтисад\nӨфөлә автобустарҙың 42% халыҡты законһыҙ рәүештә хеҙмәтләндерә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 19 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\n18 октябрҙә республиканың Дәүләт Йыйылышында төбәктә яңы ғына ойошторолған транспорт мәсьәләләрен хәл итеү буйынса эшсе төркөмдөң беренсе ултырышы уҙҙы. Атап әйткәндә, фекер алышыуҙа ҡатнашыусылар был мәсьәләне Өфө миҫалында тикшерҙе.\nБөгөн өфөләрҙе 3000 тирәһе транспорт сараһы: 260 ҙур автобус («Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы), 80 трамвай, 110 троллейбус, 1400 бәләкәй класлы автобус (рәсми ташыусылар), 1300 берәмеккә яҡын транспорт (хакимиәттән лицензия алмаған һәм бойондороҡһоҙ ташыусылар ассоциацияһына ингән) хеҙмәтләндерә.\n«Өфөлә дәүләт йәмәғәт транспорты автобустары – 14%, лицензиялы – 44%, ҡала халҡын рөхсәт документһыҙ хеҙмәтләндергән 42%», — тип асыҡлыҡ индерҙе ултырышта Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары һәм Транспорт һәм элемтә идаралығы етәксеһе Андрей Федосов.\nӨфө ҡала транспорт идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2017 йылда пассажирҙар күләме киләһе рәүештә бүленә: 52 миллион кеше (20%) — дәүләт һәм муниципаль компаниялар, 111 миллион кеше (43%) — рәсми шәхси компаниялар һәм 95 миллион (37%) — лицензияһыҙ шәхси эшҡыуарҙар.\n«Өфөгә көн һайын рөхсәт документы булмаған муниципаль-ара маршруттар буйынса эшләүсе 700-ләгән автобус инә», — тип билдәләне Федосов.\nАлдағы өс көндә республика һәм ҡала властары «Транспорт картаһы»н баҫып сығарырға ниәтләй, уның буйынса республиканың бөтә йәмәғәт транспорты эшләйәсәк.\nБашҡортостанда легаль булмаған ташыусылар мәсьәләһен 15 октябрҙә республика Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров күтәрҙе. Төбәк етәксеһе ҡыҫҡа ваҡыт эсендә транспорт мәсьәләһен хәл итеүҙе талап итте. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышында Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев бойороғо буйынса эшсе төркөм ойошторолдо.\nТеги: йәмәғәт транспорты, Өфө, легаль булмаған ташыуҙар


Өфөлә композитор Шамил Ибраһимовтың 95 йыллығына IX асыҡ хор дирижерҙар конкурсы уҙғарыла | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nӨфөлә композитор Шамил Ибраһимовтың 95 йыллығына IX асыҡ хор дирижерҙар конкурсы уҙғарыла\n27-30 мартта Өфөлә Шамил Ибраһимов исемендәге IX асыҡ хор дирижерҙар конкурсы уҙғарыла. Ул билдәле башҡорт композиторының тыуыуына 95 йыл тулыуға арнала. Сарала һөнәри белем биреү учреждениелары студенттары ҡатнаша. Өфө сәнғәт училищеһы, Октябрьский һәм Салауат музыка колледждары, Салауат Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы, Ырымбур өлкәһе Быҙаулыҡ музыка колледжынан конкурсанттарҙы А.В. Свешников исемендәге дәүләт академия рус хорының художество етәксеһе Евгений Волков рәйеслегендәге жюри баһалай. Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, конкурс барышында жюри рәйесе, А.В. Свешников исемендәге дәүләт академия рус хорының художество етәксеһе Евгений Волковтың оҫталыҡ дәрестәре, «Юрлов уҡыуҙары» Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһы, шулай уҡ Башҡортостандың Т. Сәйфуллин исемендәге Дәүләт академия хор капеллаһы (художество етәксеһе һәм баш дирижер Алһыу Хәсбиуллина) һәм С.Г. Эйдинов исемендәге Магнитогорск дәүләт академия хор капеллаһының (художество етәксеһе – Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Надежда Иванова) концерттары үтә. Конкурс башҡорт композиторҙарының хор ижадын, классик һәм заманса хор музыкаһын пропагандалауға, хор йыры сәнғәтен һәм дирижерлыҡты үҫтереүгә, талантлы хор дирижерҙарын асыҡлауға, йәш дирижерҙарҙы тәрбиәләүҙә өҫтәмә стимул булдырыуға, музыкаль-педагогик һәм башҡарыу мәктәбе традицияларын һаҡлауға, һөнәри белем биреү учреждениеларында белгестәр әҙерләүҙең сифатын арттырыуға, педагогик тәжрибә алмашыуға, ижади даирәне киңәйтеүгә йүнәлтелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТУҒАН ТЕЛ МӘСЬӘЛӘҺЕ ТЕЛДӘН ТӨШӘ ЛӘ ҠАЛА - 2018 - Мәҡәләләр\nТУҒАН ТЕЛ МӘСЬӘЛӘҺЕ ТЕЛДӘН ТӨШӘ ЛӘ ҠАЛА\nЯңы уҡыу йылы башланырҙан алда Өфө ҡалаһының мәғариф хеҙмәткәрҙәре август кәңәшмәһенә йыйылды. Уның сиктәрендә "Конгресс-холл" бинаһында көн дауамында күргәҙмәләр, фекер алышыу майҙансыҡтары эшләне. Кәңәшмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов, БР мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова, Өфө ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, баш ҡала мәғариф учреждениелары етәкселәре, педагогтар ҡатнашты.\nБашы ҡайҙа - ҡойроғо шунда, тигән кеүек, баш ҡала мәғарифы өлкәһендәге бөтә төр үҙгәрештәр бер ни тиклем ваҡыт үтеү менән республиканың башҡа ҡала, район кимәленә барып етә. Шуға ла белем биреүҙә алдынғы технологияларҙы ҡулланыу, заман талаптарына яраҡлашыу, алдынғы уҡытыу методикаларын үҙләштереү кеүек ыңғай йүнәлештәге яңылыҡтар хәҙер баш ҡала мәктәптәренә генә хас түгел. Әммә Өфөнөң мәғариф учреждениелары электрон белем биреүҙе ойоштороу, хәүефһеҙ мөхит булдырыу, өҫтәмә белем биреү һәм балаларҙың һәләттәрен үҫтереү йәһәтенән, һис шикһеҙ, республика буйынса ғына түгел, бөтә Рәсәйҙә лә алдынғылар рәтендә. Шуға август айының унынсы көнөндә үткәрелгән республика мәғариф хеҙмәткәрҙәренең кәңәшмәһендә ошо темаларға арналған фекер алышыу майҙансыҡтарында күпселек Өфө уҡытыусыларының эш тәжрибәһе сағылыш тапҡайны.\nУҡыусыларға өҫтәмә белем биреү тураһындағы Өфө ҡалаһы хакимиәтенән алынған мәғлүмәттәрҙе генә миҫалға килтереп үтәйек. Әлеге көндә Өфөлә 46 өҫтәмә белем биреү учреждениеһы, балаларҙың өлгөлө 14 вокал һәм бейеү коллективтары, 13 инновацион майҙансыҡ эшләй, 103 социаль әһәмиәтле проект тормошҡа ашырыла, ә буш ваҡыттарында төрлө шөғөлдәр менән булышыусы уҡыусылар һаны 64 меңдән ашыу. Әйткәндәй, дөйөм уҡыусылар һаны 117 меңгә яҡын. Был күрһәткестәр йылдан-йыл яҡшыра барыуы ла билдәле, сөнки мәғариф өлкәһендәге әһәмиәтле бөтә сараларҙа ла Өфө ҡалаһы буйынса статистик мәғлүмәттәр яңғыратыла тора.\nӘ шулай ҙа августа булған мәғариф кәңәшмәләрендә бөтәһе лә түҙемһеҙлек менән көтөп торған тема - туған телдәрҙе уҡытыуға ҡағылышлы һорау ҡуҙғатылмауы ғына аптырауға һала. Ярай әле, был юлы республика педсоветы алдынан БР мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова ҡатнашлығында милли мәғарифҡа арналған сара ойошторолдо. Тик был сарала күтәрелгән мәсьәләләр, ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың һөҙөмтәһе тураһында әлегә дөйөмләштереп һөйләшеү булманы. Өфө ҡалаһында туған телдәрҙе уҡытыу Федераль дәүләт белем биреү стандарттары (ФГОС) талаптарына ярашлы ойошторолған, күптән системаға һалынған, тип иҫәпләнә. Әммә "Туған тел" Федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса мотлаҡ өйрәнелергә тейешле предметтар исемлегенә индерелһә лә, баш ҡала мәктәптәрендә һәм бөтә Башҡортостан буйынса Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләнеүҙе, йә баланың уҡыуын еңелләштереүҙе һылтау итеп, ата-әсәләр "Туған урыҫ теле" предметын һайлауҙары тураһында ғаризалар яҙыу осраҡтары йышайҙы. Ул ғына ла түгел, кәңәшмәләрҙә белем биреү учреждениеларының ата-әсәләр менән килешеп, тығыҙ бәйләнештә эшләүен ойоштороу тураһында фекер алышынһа ла, балаһына башҡорт телен уҡытыуҙы талап итеүселәр менән күп етәкселәрҙең борсаҡтары бешеп етмәй. Һуңғы ваҡытта эш ата-әсәләр менән конструктив һөйләшеүгә ҡарағанда, мәктәп етәкселегенә уңайлы булған вариантты һайлатыу өсөн өгөтләүҙәргә ҡайтып ҡала башланы, тиһәк тә хата булмаҫ. Сөнки сентябрь айы яҡынлашыу менән "Киске Өфө" гәзите редакцияһына шундай осраҡтар тураһында хәбәр итеп шылтыратыусылар ҙа күбәйә. Мәҫәлән, Өфө ҡалаһы буйынса күптән түгел Нуғай ауылындағы 147-се мәктәп ата-әсәләре шылтыратып, башҡорт телен өйрәнергә теләүсе балалар һаны етерлек булыуға ҡарамаҫтан, директор менән уҡытыуҙы ойоштороу тураһында килешә алмауҙары тураһында һөйләнеләр. Башҡорт дәүләт телен дә уҡытырға теләмәгән белем усаҡтары бар, улар ата-әсәләргә "Уфаведение" дәресен үткәреүҙе тәҡдим итә. Бындай осраҡтарҙа, әлбиттә, ныҡышып, белем усағы етәкселеге менән мөнәсәбәттәрен боҙоп йөрөргә теләмәгәндәр тиҙ генә урыҫ телен туған тел булараҡ уҡырға ризалыҡ биреп тә ҡуя. Мәғариф учреждениеларының ата-әсәләр менән килешеп эшләүе тураһындағы фекер алышыу майҙансығында бына ошо юҫыҡтағы мәсьәләләр күтәрелергә тейеш ине ул. Сөнки баш ҡала ата-әсәләре белем биреү учреждениеларындағы шарттарҙы, ҡала бюджетынан биналарҙы ремонтлауға, хәүефһеҙ мөхит булдырыуға, мөмкинлектәре сикле балаларға уңайлыҡтар тыуҙырыуға, туҡландырыу һәм спорт менән шөғөлләндереүгә йылдан-йыл күберәк аҡса бүленеүен былай ҙа баһалай ала. Ә бына башҡорт балаларының үҙ туған телендә белем алырға законлы хоҡуғы барлығы тураһында юғары вазифалағыларҙың юғары трибунанан бер генә тапҡыр булһа ла әйтеп ҡуйыуы күп мәсьәләне хәл итер ине һымаҡ...\nӘйткәндәй, Өфө ҡала округы хакимиәтенең Мәғариф идаралығы начальнигы Елена Хаффазова, милли мәғариф өлкәһендә туған телдәрен өйрәнгән балалар һанын кәметмәй һаҡлап ҡалыу актуаль мәсьәләгә әйләнеп бара, тип белдерҙе белдереүгә кәңәшмә барышында. Ләкин был проблема атай-әсәйҙәр ирке менән генә хәл итерлек түгел барыбер - шуға төшөнөргә ваҡыт.\nЯҙылған: 20.09.18 | Ҡаралған: 238


Депутаттарға талап арта » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Депутаттарға талап арта\nДепутаттарға талап арта 28.08.2018 // Сәйәсәт\nРеспубликала 25 урындағы Совет рәйесе депутат дәрәжәһенән мәхрүм ителде. Улар килеме тураһында мәғлүмәт тапшырмаған, йәки ялған һандар күрһәткән. Коррупцияға ҡаршы эш итеү комиссияһы ултырышында Рөстәм Хәмитов ошо турала белдерҙе.\nХәҙер ошо депутаттарҙың ҡайһы берҙәренә ҡарата тейешле тикшереү саралары үткәрелә. Әйткәндәй, күптән түгел генә төбәктә республика Башлығының Коррупцияға ҡаршы эш итеү идаралығы ойошторолғайны. Яңы структураға тәжрибәле, компетентлы хеҙмәткәрҙәр ингән.\nВедомствоның эш һөҙөмтәләре Рөстәм Хәмитовтың шәхси контролендә буласаҡ. Бынан тыш, әле Башҡортостан Хөкүмәтенә “Коррупцияны һәм башҡа хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү” ярҙамсы программаһы проекты тәҡдим ителде.


Гәзитле лә, бүләкле лә булдылар\n9 Июль , 09:55\n2021 йылдың икенсе ярты йыллығына матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы үҙ эшен тамамлап, гәзиткә яҙылыусылар араһында бүләктәр уйнатылғайны. Бүләкте алыуы ғына түгел, биреүе лә күңелле шул. Дүшәмбе көн отош еңеүселәре бүләктәрен килеп алды.\nҮзбәк ауылынан мультиварка отҡан Рифҡәт Ҡорбанғоловтың бүләген тормош иптәше Рәшиҙә Ниязбай ҡыҙы килеп алды. Улар 3 бала тәрбиәләп үҫтергән, әлеге көндә 2 киленле булғандар, 3 ейәндәрен бағышып, Рифҡәт Әхмәт улы почтала эшләп йөрөй. Ҡатыны уға эшендә төп ярҙамсыһы.\nЮлыҡтан Нурсилә Ҡасҡынова үҙенең өлөшөнә төшкән блендерын редакциянан килеп алғанда бүләккә сикһеҙ шат булыуын, гәзиткә һәр саҡ яҙылыуҙарын, 2011 йылда сусҡа бәрәсе лә отҡанын әйтеп үтте. Клубта эшләүсе Нурсилә тормош иптәше Рафаэль менән 3 бала тәрбиәләп, Гөлсөм ҡыҙҙары Стәрлелә музыкаль колледжда эстрада бүлегендә, Ирхан улы төҙөлөш техникумында уҡыһа, Мораҙым 1-се клас-\nГәзитте һәр саҡ алдырыусы Сәйетбаба ауылынан Зәйтүнә менән Шәфҡәт Мөхәмәтдиновтар улдары исеменән гәзиткә яҙылып, электр сәйнүге оттолар. Улар 5 бала үҫтерәләр. Лилиә, Алһыу, Айнур Стәрлелә уҡып йөрөһә, Гөлназ 7-се класты бөткән. Еңел ҡуллы 8 йәшлек Рамазан бүләген Стәрлелә уҡыусы апайҙарына тәғәйенләп тә ҡуйған. Бүләкте Рамазандың атаһы редакциянан килеп алды.\nЯңғыҙҡайын ауылына юлланған бүләгебеҙ ҙә ишле ғаилә өлөшөнә яҙған булып сыҡты. Айгөл менән Раил Ишморатовтар ауылда күпләп мал-тыуар тотоп йәшәй, өс бала үҫтергәндәр. Ике өлкән ҡыҙҙары ҡырҙа уҡый, кесе улдары мәктәп йәшендә әле. "Иремдең алтын юбилейына үҙенсәлекле бүләк булды был", - тип йылмайҙы Айгөл отошто ҡабул иткәндә.\n"Табын"дың бүләк отоусыларын ҡотлайбыҙ! Гәзитте уҡып барығыҙ, отоштарҙа ҡатнашып тороғоҙ, район баҫмаһы һәр ғаиләне шатландырып торһон.


Рәсәйҙә иң һөйкөмлө журналист ҡатын-ҡыҙ һайланасаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРәсәйҙә иң һөйкөмлө журналист ҡатын-ҡыҙ һайланасаҡ\n12:13, 13 октября 2011 Йәмғиәт\nКиң мәғлүмәт сараларында эшләүсе гүзәл заттар ҡәләм оҫталығы түгел, ә һөйкөмлөлөк һәм матурлыҡ буйынса көс һынашасаҡ конкурс «Леди-Жур» тип атала. Бәйгелә ҡатнашырға теләүселәр фотоһүрәттәрен һәм үҙҙәре хаҡында ҡыҫҡаса мәғлүмәт ебәрергә тейеш. Фотоһүрәттәр конкурсты ойоштороусы сайтында урынлаштырыласаҡ, улар өсөн тауыш биреү мөмкинлеге буласаҡ. Йыл аҙағында жюри ағзалары иң күп тауыш йыйған ун ике ҡыҙ араһынан еңеүсене һайлаясаҡ. Финалға сығыусылар дипломдар һәм иҫтәлекле билдәләр менән бүләкләнәсәк.\nБашҡортостандың Журналистар союзынан хәбәр итеүҙәренсә, конкурста ҡатнашыусылар араһында республиканың киң мәғлүмәт саралары һылыуҙары ла бар. Союз яҡташтарыбыҙ өсөн әүҙем тауыш бирергә, шулай уҡ журналистика өлкәһендә эшләүсе гүзәл заттарҙы бәйгелә ҡатнашыу өсөн [email protected] адресына үҙҙәренең фотоһүрәттәрен ебәрергә саҡыра.\nТеги: конкурстар, киң мәғлүмәт саралары, журналистика


Республикала Башҡорт ихаталары программаһының беренсе этабы тамамлана | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 145992\n11 сентября 2019 — 19:48 ГТРК «Башкортостан»\n6 йылға иҫәпләнгән программа сиктәрендә төбәктә барлығы өс мең самаһы биләмәне тәртипкә килтереү планлаштырыла. Әле Өфөнөң Киров районында эштәрҙең һуңғы этабы бара. Өфөнөң Менделеев урамында төҙөкләндереү эштәре тамамланыу алдында. Ихата эсенә асфальт һалынған, бордюрҙар ҡуйылған, автомобилдәр өсөн урындар йыһазландырылған. Заман талаптарына яуап биргән балалар майҙансығы ла әҙер тиерлек. 2019 йылда ҡаланың Киров районында 169 миллион ярымға барлығы 36 күп фатирлы йорт яны, йәғни 19 ихатаны төҙөкләндереү ҡаралған. Программа Башҡортостанда урынлашҡан күп фатирлы йорттарҙа йәшәгән граждандарҙың тормош шарттарын яҡшыртыу, уңайлы мөхит булдырыу маҡсатын күҙ уңында тота. Конкурс талаптарына ярашлы, аҡсаның 94 проценты — республика, 5 проценты муниципаль берәмек бюджетынан бүленһә, 1 процентын– халыҡ үҙе йыя. Программала ҡатнашыр өсөн торлаҡ милекселәре дөйөм йыйылышта был хаҡта килешеп, ғаризаны муниципалитетҡа ебәрергә тейеш. Ҡабул ителгән ғаризаларҙы йәмәғәт-административ комиссияһы ҡарай. Башҡарылған эштәргә гарантия – өс йыл. Ошо ваҡыт эсендә килеп сыҡҡан етешһеҙлектәрҙе подрядсы ойошмалар үҙ иҫәбенә төҙәтергә бурыслы. Проблемалар килеп тыуған осраҡта, йорттарҙа йәшәүселәр район хакимиәтенә мөрәжәғәт итә ала. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2019 йыл башынан күп фатирлы йорттар биләмәһен комплекслы төҙөкләндереүҙе күҙ уңында тотҡан «Башҡорт ихатаһы» республика программаһы старт алды. Ул 2019 — 2024 йылдарға тәғәйенләнгән. Быйыл төбәктә 480 ихата төҙөкләндереләсәк. Ә инде 2024 йылға тиклем өс мең самаһы биләмәне тәртипкә килтереү планлаштырыла.


Роза Аҡкучуковаға – 70 йәш\n12 Февраль 2020, 11:29\nБөгөн күренекле ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың береһе, Башҡортостандың халыҡ артисы Роза Аҡкчукова үҙенең юбилейын билдәләй. 70-се йылдарҙа киң популярлыҡ яулаған йырсының әле лә үҙ тамашасыһы, аудиторияһы бар. Роза Аҡкучукова башҡарыуындағы “Алтын балдаҡ” кеүек ретро йырҙар хәҙер ҙә күптәрҙең һағынып тыңлаған моңо.\nХозур тәбиғәтле Белорет районының Абҙаҡ ауылында тыуып үҫкән йырсыбыҙ – үҙе лә ошо яҡтың иҫ киткес матурлығын үҙенә туплаған үҙенсәлекле тауышлы сибәр ханым.\nҮҙенең оҙайлы ижад ғүмеренә ошолай баһа бирә ул: “ Мин бер кемдең дә өлөшөнә инмәнем. Үҙ юлым менән генә барҙым. Хатта минә күренекле баянсы Бәхти Ғайсин да, Роза, һинең үҙ һуҡмағың бар, тип әйтә торғайны”.\nХалыҡ артисы үҙенең байрамын яратҡан тамашасыларын йыйып ҙур концерт программаһы итеп билдәләйәсәк. 20 мартта Башҡорт дәүләт филармонияһы залында үтәсәк тамашаһы “Онота алмайым” тип атала.Уның репертуарына йырсының ретро йырҙары ла, яңылары ла индерелгән.\n– Әле көс, дәрт, моңло тауыш булғанда тамашасыларым менән йәнә осрашыу көтөп ҡалам, – ти халыҡ артисткаһы Роза Аҡкучукова.\n“Башҡортостан ҡыҙы” журналының февраль һанында һеҙҙе йырсы менән әңгәмә көтә. Уны баҫмабыҙҙың “Хыял өйө” рубрикаһында уҡығыҙ.


Сергей Греков Тамара Танһыҡҡужина менән шашка буйынса бер үк ваҡытта уйнау сеансында ҡатнашты\n15 майҙа Ватан паркында шашкалар буйынса бер үк ваҡытта уйнау сеансы булып үтте. Сара барышында 250 уйын бер үк ваҡытта үткәрелде.\n15 майҙа Ватан паркында шашкалар буйынса бер үк ваҡытта уйнау сеансы булып үтте. Сара барышында 250 уйын бер үк ваҡытта үткәрелде. Турнирҙы Өфө Хакимиәте башлығы Сергей Греков үткәрергә тәҡдим иткән ине. Бөгөн ул шулай уҡ Тамара Танһыҡҡужина менән уйнаны.\nСеанстарҙы шашка буйынса ете тапҡыр донъя чемпионы Тамара Танһыҡҡужинанан тыш, донъя чемпиондары Айнур Шайбаков, Алия Әминова, Айгөл Иҙрисова, Муродулло Амриллаев, Даниил Ильин, Европа чемпиондары Тамерлан Әхмәров Марсель Шәрәфетдинов алып барҙылар.\n– Бөтә донъя шашкаһының баш ҡалаһында – Өфөлә барығыҙҙы ла сәләмләүемә шатмын. Тап шулай, сөнки спорттың был төрө буйынса 6 донъя чемпионының 5-һе Өфөлә йәшәй һәм шөғөлләнә, һәм бөгөн улар барыһы ла был уникаль ваҡиғала ҡатнаша. Шашка ул иҫ киткес тамаша. Беҙ был уйында бәләкәй саҡтан башлап, ғүмер буйы уйнайбыҙ. Барығыҙға ла яҡшы кәйеф һәм еңеүҙәр теләйем, - тине Сергей Греков турнирҙы асыу тантанаһында.\nҮҙ сиратында, Тамара Танһыҡҡужина интеллектуаль спорт һөйөүселәр исеменән уларға бүләк иткән байрам өсөн рәхмәт белдерҙе.\n- Варшавала беҙ Рәсәйҙең, Башҡортостандың шашкалар мәктәбе иң көслөһө, тип иҫбатланыҡ. Был беҙҙең уртаҡ еңеү. Турнир традицияға әүерелер һәм беҙ йышыраҡ осрашырбыҙ, тип өмөтләнәм, – тине ул.\nЧемпиондар менән уйынды тигеҙ иҫәп менән тамамлаусыларға һәм еңеүселәргә миҙалдар, ҡиммәтле приздар тапшырҙылар. Бынан тыш, турнирҙа ҡатнашыусыларҙың барыһы ла сертификаттар алды.


Ҡомлоҡ (ауыл) — Башҡорт Википедияһы\nКумлякское сельское поселение[d]\n693 кеше (2017)\nҠомлоҡ (рус. Кумляк) — Силәбе өлкәһенең Уй районы составына ингән ауыл.\nКлиматы уртаса континенталь. Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Ул Рәсәйҙең Европапа өлешөнән килгән һауа массаларын индермәй, әммә һалкын Арктика һауаһы һәм ҡыҙыу Урта Азия һауа массалары еңел үтә. Шуға ла һава торошоноң кинәт үзҙгәреше йыш күҙәтелә.\n827 ↘799 ↘763 ↘753 ↘731 ↘715\n2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса [ауылда 799 кеше йәшәгән (375 ир-ат, 424 ҡатын-ҡыҙ).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡомлоҡ_(ауыл)&oldid=976062 ҡабул ителгән\nУй районы (Силәбе өлкәһе) тораҡ пункттары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:42 7 октябрь 2020 үҙгәртелгән.


Әтәс менгән ситәнгә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n07 февраля 2017 — 16:07 ГТРК «Башкортостан»\nБаш ҡалабыҙҙа иҫтәлекле урындар, үҙендә тарих биттәрен һаҡлаған биналар бихисап. Шундайҙарҙың береһе Өфөнөң Зорге урамында урынлашҡан сауҙагәр Костериндар ғаиләһенең йорто. Зауыҡлы өйҙән тыш, был урын баш ҡала халҡын һәм ҡунаҡтарҙы иҫтәлекле ваҡиғалары менән дә йәлеп итә. Был йортто ысын мәғәнәһендә 2017-се йылдың, йәғни, тауыҡ йылының символы, тиергә мөмкин. Шуға ла Өфө сауҙагәрҙәренең тарихына күҙ һалып китеү өсөн иң уңайлы мәл.Ошо ике ҡатлы бинаны халыҡ телендә „әтәсле йорт„ тип йөрөтәләр. Ҡыйығында ҡош һыны урын алғанлыҡтан, шулай атағандар ҙа инде. Әйткәндәй иҫтәлекле урын үҙендә бер быуаттан ашыу тарих һаҡлай.Тарихсылар әйтеүенсә, йорт нисек төҙөлгән әле лә шул килеш һаҡлана. Бары тик ҡыйыҡтағы әтәс кенә бер-нисә тапҡыр алмаштырылған. Әлеге көндә был тарихи ҡомартҡы тураһында төрлө имеш-мимештәр ҙә ишетелеп ҡала. Йортто икенсе хужаларға тапшыралар, бина тирәләй төҙөлөш эштәре башҡарыласаҡ тигән хәбәр бик күптәрҙе һағайта. Бинаны шартына килтереп төҙөкләндереп торған ваҡытта, тағы ла бихисап йылдар халыҡты был иҫтәлекле урын ҡыуандырасаҡ, ти белгестәр.


Яҡын арала Өфөлә эшҡыуарлыҡ йорто барлыҡҡа киләсәк. Ул «Салауат Юлаев» бизнес үҙәге базаһында асыла. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров республиканың эшлекле даирәләре менән иртәнге сәй артында осрашыу ваҡытында белдерҙе.\n– Был үҙәк хужаларының өлөшсөләр алдында бурыстары бар ине. Беҙ бизнес үҙәк бинаһын республика бюджеты иҫәбенә һатып алырға булдыҡ. Улар аҡсаны алданған өлөшсөләр мәсьәләһен хәл итеү өсөн тотонасаҡ, – тине Радий Хәбиров. – Ә беҙ 21 мең кв.м майҙанлыҡ бинаға эйә булабыҙ. Унда эшҡыуарлыҡ йорто асырға уйлайбыҙ. Шулай итеп, бер юлы ике мәсьәләне хәл итәбеҙ.\nТөбәк етәксеһе артабан да республикала бизнес үҫеше өсөн яңы шарттар тыуҙырыу дауам итәсәк тине.\n–Төрлө кимәл эшҡыуарлыҡ үҫеше, ошо йүнәлеш өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылыу, төбәккә инвестиция йәлеп итеү йәһәтенән бөгөнгө хәл ҡәнәғәтләнерлек түгел, – тине Радий Хәбиров. – Беҙҙең маҡсат ябай – ул һеҙгә эшләр өсөн уңайлы мөхит тыуҙырыу. Тыныс ҡына эшләгеҙ, үҫешегеҙ. Һорау-мәсьәләләрҙе һәр ваҡыт уртаға һалып һөйләшербеҙ. Ошондай осрашыу, аралашыуҙар артабан да үтеп торасаҡ.\nРадий Хәбиров күберәк агро-, техно-,индустриаль парктар булдырыуға ҙур иғтибар бүләкәсбеҙ, инвесторҙар килһә, шунда уҡ эш башлар өсөн әҙер майҙансыҡтар булдырыу маҡсатын күҙ уңында тотабыҙ, тине. Был тәңгәлдә ҙур яуаплылыҡ район-ҡала хакимиәте етәкселәре иңендә булыуын һыҙыҡ аҫтына алды.\n–Был тәңгәлдә мөһим сегмент – хакимиәт башлығы. Күптән түгел «Инвестиция сәғәте» форматында үткән кәңәшмәләрҙең береһендә бер етәксене саҡ эшенән алманым. Сөнки бер ай эсендә эре инвестор менән бер һорауҙы хәл итергә килешкәйнек. Шул ваҡыт эсендә уға бер кем дә шылтыратмаған булып сыҡты, – тине Радий Хәбиров. – Беҙ эшлекле хакимиәт башлыҡтары корпусын булдырасаҡбыҙ. Улар эшҡыуарҙарҙы төп партнёрҙары итеп ҡабул итергә тейеш. Хакимиәт башлыҡтарын бизнес вәкилдәре менән эшләргә өйрәтәсәкбеҙ. Сөнки был осраҡта күп нәмә кешесә мөнәсәбәткә ҡорола.


УҠЫУСЫЛАР ПРЕЗИДИУМДАН УРЫН АЛДЫ\nБДУ-ның Сибай институтында кѳнүҙәк проблемаларҙы күтәргән фәнни-ғәмәли конференциялар йыш уҙғарыла. Был фекер алышыуҙарҙа ғалимдарҙың ғына түгел, студенттарҙың да әүҙем сығыш яһауы ҙур әһәмиәткә эйә. Ошо кѳндәрҙә педагогика факультеты ойошторған «Киләсәк кешеһе: проблема һәм перспективалар» конференцияһы студенттарҙан тыш, мәктәп уҡыусыларының ҡатнашыуы менән үҙенсәлекле булды.\nТѳбәк-ара сарала Сибай ҡалаһының урта махсус һәм юғары уҡыу йорттарында, Әбйәлил, Йылайыр, Баймаҡ, Хәйбулла районы мәктәптәрендә белем алыусылар ҡатнашты.\nБашта институт менән таныштырыу маҡсатында ҡатнашыусылар ѳсѳн экскурсия ойошторолдо. Унан һуң инде пленар ултырышта фекер алышыуҙар дауам итте.\nҺѳнәр һайлау, белем биреү системаһында инновацион технологиялар, белем биреү ѳлкәһендә мәҙәниәт һәм сәнғәт, мәктәп һәм уҡыу йорто үҙидаралыҡтарының тәрбиә биреүҙәге әһәмиәте кеүек һорауҙарҙы үҙ эсенә алған секция ултырыштары ла йәнле барҙы.\nПедагогика факультеты деканы Илдар Илһам улы Ырыҫбаев әйтеүенсә, киләсәктә студенттар һәм уҡыусылар бәйләнешен үҫтереү мѳһим.\n—Конференцияның тағы бер үҙенсәлеге шунда: президиумда ғалимдар түгел, ә студенттар менән уҡыусылар урын алды. Был үҙ сиратында үҫмерҙең күңелендә дәртләнеү, ышаныс тойғолары тыуҙыра. Шулай уҡ бындай саралар уҡыусыларға мәктәп эскәмйәһенән үк фәнгә ылығыу, киләсәктә эйә буласаҡ һѳнәрҙе аныҡ күҙаллау мѳмкинселеген бирә. Форсаттан файҙаланып, Сибай институты етәкселегенә, ҡала-райондарҙың мәғариф бүлектәренә рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ,—тине ул.\nКонференцияла сығыш яһаусыларҙың береһе лә буш ҡул менән ҡайтманы. Барыһына ла ҡатнашыуҙы дәлилләгән сертификаттар тапшырылды. Иң мѳһиме: мәктәп уҡыусылары студент тормошо һәм уҡыу йорто хаҡындағы мәғлүмәттәргә эйә булды.


Ике донъя араһында – балалар » Башкортостан кызы\n«Хәҙерге бала-саға андроид-телефондар һәм компьютерҙың нисек эшләгәнен белеп тыуа шикелле», – тип тел сарларға ярата бөгөнгө өләсәй-олатайҙар. Ысынлап та, беҙҙең, ололарҙың, тормошона электрон техника бынан ун биш, егерме йылдар элек кенә мөғжизәләй булып килеп инһә, яңы быуын өсөн улар тыумыштан күнегелгән, көндәлектә ҡулланылған ғәҙәти әйберҙәр. Балаларҙың бөтә уйыны, әкиәти донъяһы, ҡайһы саҡта хатта дуҫ-ише лә шул виртуаль майҙанда.\n… Электрон техниканың балаларға зарары тураһында һүҙ йөрөткәндә, электромагнит тулҡындарҙы ғына күҙ уңында тотмайҙар. Бында ата-әсәләрҙе икенсе, етдиерәк бәләләр ҙә һағалай. Бала-сағаның күҙенә ҙур көсөргәнеш төшә, оҙаҡ хәрәкәтһеҙ ултырып умыртҡаһы ҡыйшая, эсәктәре насар эшләй башлай, иммунитеты ҡаҡшай, ҡул суҡтарында ҡан әйләнеше боҙола, йоҡоһо насарая, ашағыһы килмәй. Виртуаль донъялағы мауыҡтырғыс йәнһүрәттәргә, уйындарға психик бәйлелек барлыҡҡа килә һәм, баланы күп ултырма тип тыйғанда, ирекһеҙләгән өсөн уларҙа ололарға ҡарата йән көйөү, хатта нәфрәт тә уяныуы бар. Күптән түгел халыҡты Кореяла бер уҡыусының ике тәүлеккә яҡын туҡтамай компьютер уйыны уйнап, хәлһеҙләнеп үлеүе тураһында хәбәр шаңҡытты. Шул уҡ илдә йәш әсәй менән атай көнө буйы икәүләп ярышып уйнап ултырып, йүргәктәге сабыйҙарын имеҙергә онотоп һәләк итте. Бындай фажиғәле осраҡтарҙың үҙебеҙҙең Башҡортостанда ла булғаны бар, ҡыҙғанысҡа ҡаршы. Ике йыл элек өләсәһе ейәненең виртуаль уйындар менән мауығыуы арҡаһында уҡыуы насарайғас, интернетҡа аҡса һалмай тора. Дуҫтары менән селтәр аша уйынға сыға алмаған үҫмер малай үҙ-үҙенә ҡул һала. Был миҫалдар – сама белмәгәндә виртуаль тормоштоң нығынып етмәгән психикаға ни тиклем емергес тәьҫир итеүенә асыҡ дәлил. Әлбиттә, бигерәк тә балаларҙы урамда ла төрлө хәүеф һағалаған ҡала ерендә компьютер менән мауығып, тышҡа уйнарға сыҡмаған, юғалып аптыратмаған үҫмер өсөн атай-әсәй бер яҡлап шат та. Ҡасан ҡайта, ниндәй кешеләр менән дуҫлаша, насар ғәҙәтле төркөмдәргә ылығып китмәһен, тип йөрәкте тотоп көтөп ултырмай, бала һәр саҡ өйҙә, янда. Ләкин был үтә лә бер ҡатлы фекер, кәүҙәһе генә эргәлә уның, ә аңы, иғтибары...\n…Ата-әсәгә балаһы бәлиғ булғансы социаль селтәрҙәрҙәге сәхифәләренең паролдәрен белеп торорға, уның ҡайһы төркөмдәрҙә ултырыуын, ниндәй мәғлүмәттәр менән ҡыҙыҡһыныуын күҙәтеп барырға кәңәш ителә. «Компьютер тарихы»на инеп, уның үҙ исеменән генә ултырамы, әллә фейк (икенсе кеше исеме аҫтында) бите лә бармы икәнен дә ҡараштырғылап тороу кәрәк. Сөнки йыш ҡына үҫмерҙәрҙең атай-әсәй өсөн айырым диуары, яҡындарынан йәшереп эшләү өсөн тағы бер нисә аккаунты булыуы берәүгә лә сер түгел. Интернет тигән икһеҙ-сикһеҙ мәғлүмәт яланында әхлаҡһыҙ биттәр, сәхифәләр ҙә бик күп. Телефоны йә компьютеры булған һәр кем өсөн унда юлығып, психиканы ҡаҡшатыусы оятһыҙ һәм әшәке нәмәләр ҡарау бер ни тормай. Виртуаль донъяның балалар һәм үҫмерҙәр аңы өсөн иң ҙур зыяны шул. Эйе, бәләкәстәр шикле сайттарға инмәһен өсөн компьютерға махсус программа – иләк ҡуйҙырып була, әммә ул түләүле һәм күп ата-әсәнең уға аҡса түккеһе килмәй. Тағы ла виртуаль селтәрҙә, ысын тормоштағы кеүек һәр ҡатнашыусы үҙе яҙған һүҙҙәр, ҡылған ҡылыҡтары өсөн яуаплы икәнен дә балаларға ныҡлап аңлатырға кәрәк. Яңылыш, аңлап етмәү арҡаһында беҙ йәшәгән ил хөкүмәтенең сәйәсәтенә ҡаршы мәғлүмәт таратҡан посты диуарына ҡуйған, хатта «оҡшай» тигән лайыҡ билдәһенә баҫҡан өсөн генә лә етди енәйәт эше ҡуҙғатыуҙары, төрмәгә ултыртыуҙары ихтимал. Бигерәк тә кешеләрҙең енесенә, милләтенә, диненә һәм башҡа шәхси яҡтарына ҡарата мыҫҡыллы йә түбәнһетеүле ҡараш белдереү ҡәтғи тыйыла. Әлбиттә, һәр кем үҙен, үҙ фекерен яҡлай ҙа белергә тейеш, әммә әҙәп һәм әхлаҡ ҡағиҙәләре ҡайҙа ла бер, «Һаҡланғанды һаҡлармын» тигән мәҡәл социаль селтәрҙәр эсендә лә актуаль…


Рамаҙан– ул 12 айҙың солтаны, тиҙәр. Был изге айҙа Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөръән Кәримде индергән. Ураҙа ғибәҙәте – ул Аллаһ Тәғәләнең бер ай дауамы Рамаҙан мәҙрәсәһе. “Рамаҙан айында иһә әҙәм балалары күңелендә миһырбанлыҡ көсәйә, бере-береһенең күңелен аңлай башлай. Етемдәрҙе хәстәрләү, мохтаждарға ярҙам итергә апшҡыныу, фытыр саҙаҡаһы, зәҡәт биреү, күңел йылыһы өләшеү, йылмайыу, татыулыҡҡа, берҙәмлеккә ынтылыу–быларҙың барыһының да нигеҙендә рамаҙандың изге хикмәттәре ята,– ти Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин. Хәҙер инде изге Рамаҙан айының иң күркәм көндәренең береһе– Ураҙа байрамы етте.


“Фән” милли проектына сиктәрнедә республика ғилми-белем биреү үҙәге ойоштороу буйынса конкурста ҡатнашырға теләй\n20 Август 2019, 07:32\nҒариза хупланған осраҡта төбәктәрҙә тәүге ғилми үҙәктәр киләһе йыл асыласаҡ.\n“Фән” милли проектына ярашлы, беҙҙең республика ғилми-белем биреү үҙәге ойоштороу буйынса конкурста ҡатнашырға ниәтләй.\nҒариза хупланған осраҡта төбәктәрҙә тәүге ғилми үҙәктәр киләһе йыл асыласаҡ. Башҡортостан өсөн өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе углеводородтар сығарыуҙағы һанлы технологиялар менән бәйле, тип белдерҙе Фәндәр академияһы президенты Әлфис Ғаязов.\nБашҡортостанда тормошҡа ашырыу өсөн өс йүнәлеш тәҡдим ителә:\n– һанлы технологиялар\n– юғары технологиялы медицина\n– перспективалы осоу аппараттары һәм энергия системаһы ҡулайламаларын, йәғни гибрид двигателдәр эшләү\nВладимир Путиндың башланғысы менән тормошҡа ашырылған “Фән” милли проекты 2024 йылға тиклем иҫәпләнгән. Шул осорға тиклем республика федераль ҡаҙнанан һәм бюджеттан тыш сығанаҡтарҙан 2,5 миллиард һум самаһы аҡса алыуға иҫәп тота ала.


Радий Хәбиров Петербург халыҡ-ара иҡтисад форумында республиканың рәсми делегацияһын етәкләй - Правительство Республики Башкортостан\nТөбәк етәксеһе форумдың пленар ултырышында, энергетика буйынса панель сессияһында ҡатнашасаҡ. «Спорт барыһы өсөн: донъяуи тренд һәм эшлекле ҡараш» тип исемләнгән дискуссияла сығыш яһаясаҡ.\nФорум сиктәрендә төбәктәр, финанс-кредит ойошмалар, предприятие һәм фондтар менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйыласаҡ. Шулай уҡ республика биләмәһендә «Роснефть», «Росатом», «Сбербанк», «Уралсиб», «Ростелеком», «Почта России», «КАМАЗ», RAILGO, «Хевел», «Солар Системс», «Газпром СПГ технологии», Marubeni Corporation кеүек Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең эре компаниялары менән инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу тураһындағы килешеүҙәр раҫланасаҡ.\nРәсми делегацияның программаһында эшлекле осрашыуҙар, панель сессиялары, түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнашыу ҡаралған.\nФорумда Башҡортостандың күргәҙмә экспозицияһы эшләй. Унда республикалағы йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәләре, айырым иҡтисади зона мөмкинлектәре күрһәтелгән, шулай уҡ логистика, нефть химияһы, хеҙмәт етештереүсәнлеген үҫтереү, энергетика һәм транспорт тармағы компаниялары проекттары тәҡдим ителә. 100 кв.м майҙанда урынлашҡан экспозиция стендында фекер алышыу, килешеүгә ҡул ҡуйыу урындары булдырылған, презентация экраны һәм республиканың инвестиция картаһы эшләй.\nПетербург халыҡ-ара иҡтисад форумы 1997 йылдан ойошторола. 2006 йылдан Рәсәй Федерацияһы Президенты патронаты аҫтында үтә.


“Тормошта әүҙемлек кәрәк” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » “Тормошта әүҙемлек кәрәк”\nСығымдар үҙен аҡлай.\nРәсәй һәм Азия илдәре араһында мөнәсәбәттәр яҡшырған һуңғы осорҙа экзотик телдәрҙе өйрәнгән кешеләр айырыуса иғтибарға лайыҡ. Уларға түҙемлек, үҙ эшенә ҡыҙыҡһыныу, үҫешкә ынтылыу кеүек ыңғай сифаттар хас. Айгөл Әбдрәшитова – тап шундай үҙенсәлекле кешеләрҙең береһе. Университетта һуңғы курста уҡығанда ул Ҡытайҙа ярты йыл стажировка үтеп өлгөрә. Әле ҡыҙ донъялағы KPMG исемле ҙур компанияларҙың береһенең хоҡуҡ һәм һалым департаменты консультанты булып эшләй.\nАйгөл, мәктәпте тамамлағас, иҡтисад һәм хоҡуҡ тармаҡтары буйынса ниндәй йүнәлеш һайларға белмәй баш вата. Һөҙөмтәлә Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетына уҡырға инә.\n– Факультет сит ил уҡыу йорттары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә, шуларҙың береһе – Пекиндағы Цинхуа университетының Хоҡуҡ мәктәбе. Беҙҙе, ете кешене, шулай итеп, Ҡытайға уҡырға ебәрҙеләр.\nҠытай телен өйрәнеүгә килгәндә, барыһы ла ябай шаяртыуҙан башланып китте. Курс йыйылыуы хаҡында иғланды күреп, барып ҡайтырға ҡарар иттем. Иероглифтарға ҡарап та “нисек был сатай-ботай яҙыуҙарҙы уҡырға мөмкин” тигән уйҙа инем, әммә аҙаҡ шул хәтлем мауыҡтым, минең менән бергә тел өйрәнгән төркөмдәштәрем дә, уҡытыусыларым да шул хәтлем һәйбәт булып сыҡты. Тағы ла был телдең үҙенсәлекле һәм ҡатмарлы, Европаның башҡа телдәренә оҡшамаған булыуы үҙенә ылыҡтырҙы, – ти Айгөл биргән интервьюһында.\nЙәнә ҡыҙ Ҡытайҙың ҡапма-ҡаршылыҡлы ил икәнлеген билдәләне. Урыны менән оҡшаш мәлдәр бар, әммә ҡайһы бер күренештәр Европа, Рәсәй халҡы өсөн ят, был үҙ-үҙеңде тотоуҙа, аралашыуҙа һәм ашамлыҡтарҙа ла күренә.\nУҡыуға килгәндә, шуныһы мауыҡтырғыс: һәр кем ниндәй өлкәлә белем алырға икәнен үҙе һайлай. Ике курс үтәме, әллә егерме икеме – барыһы ла шәхсән кешенең теләгенән тора. “Ҡытай университеттарында үҙаллылыҡҡа өйрәнәһең”, – ти Айгөл.\nЦинхуала сит ил уҡыусыларына Ҡытай мәҙәниәтен өйрәнергә ярҙам итеү һәм көслө шаңҡыуҙан арындырыу маҡсатында күп кенә саралар үткәрәләр. Шулай уҡ Ҡытайҙа Рәсәй вәкиллегенең эшмәкәрлеге көслө, һәм был Рәсәй студенттары өсөн терәк-таяныс булып тора.\n– Ҡытайҙағы тормош хәл-ваҡиғаларға үтә бай булды, мин төплө белем алыу менән бер рәттән ял итергә лә ваҡыт таптым. Шуға күрә беҙ дуҫтарым менән, Рәсәйгә ҡайтҡас та, ҡәҙимге көнкүрешкә күнмәй, тулы ҡанлы тормошта йәшәргә, уҡырға ла, күңел асырға ла өлгөрөргә тигән бурыс ҡуйҙыҡ, – тип һөйләй ҡыҙ.\nАйгөл Ҡытайға сәйәхәткә йыйынған туристар өсөн кәңәштәр ҙә бирә:\n– Беренсенән, светофорҙа йәшел янған хәлдә лә һаҡ булырға кәрәк. Унда транспорттың төрлөһө бар – автобус, машиналар, велосипедтар һәм хатта ат егелгән арбалар... Хоҡуҡ һаҡлау органдары менән аңлашылмаусанлыҡ теләмәһәгеҙ, Ҡытайға килгәс тә теркәлеп ҡуйыу мөһим. Шулай уҡ был илдә депозиттар өҫтөнлөк итеүен оноторға ярамай. Ҡунаҡхана, фатирҙарҙан башлап, университеттағы китапханаларға, транспорт карталарына тиклем барыһы ла депозит системаһы буйынса эшләй. Башта сығым күп булһа ла, улар ваҡыты менән кире ҡайтарыласаҡ.\n“Ҡурҡып торорға ярамай, тоторға ла эшләргә кәрәк” – ошолай яңғырай Айгөлдөң йәшәйеш позицияһы.\n– Ҡаршылыҡтар һәм ауырлыҡтар беҙҙең башта ғына, һәр ваҡытта ла оптимист булырға кәрәк, ҡыйынлыҡтар беҙ йырып сыға алырлыҡ ғәҙәти күренештәр бит ул. Үткән юлға ҡараш ташлағанда, иҫләрлек мәлдәр булһын өсөн, әүҙем тормош алып барырға ла кәрәк, – ти тырыш ҡыҙ.\nАвтор: Әлиә ИСХАҠОВА яҙып алды\nТотош уҡырға 1578\nТотош уҡырға 1325


(26 августа битенән йүнәлтелде)\n1812: Наполеон һәм Александр I ғәскәрҙәре араһында Бородино алышы була, алышта 1-се башҡорт полкы ҡатнаша.\n1936: Ырымбур башҡорт педагогия техникумы Ырымбур ҡалаһынан Баймаҡ районының Темәс ауылына күсерелә.\nЗөһрә Рәхмәтуллина (1961), ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Философия фәндәре докторы (2001), профессор (2004). 2004—2006 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры, 2010—2011 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһының VI һәм VII саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты. 2015 йылдан Башҡортостан Халыҡтары ассамблеяһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). II дәрәжә «Ватан алдында хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры (2016).\n► 26 августа тыуғандар\n► 26 августа вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=26_август&oldid=966817 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:53 7 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


Ҡанундарҡа бирешмәҫ классика » Башкортостан кызы\nҺәр саҡ заман менән бергә атлағығыҙ киләме? Классик стилде һайлағыҙ – үкенмәҫһегеҙ. Ул ваҡыт ҡанундарына буйһонмай, яңы ағым-йүнәлештәргә лә бирешеп бармай.\nБыл стилде һайлағандарҙы иҫке ҡарашлы, күңелһеҙ һәм бер төрлөлөк яратыусылыр, тип уйлаусылар яңылыша. Классик стиль – уңышлылыҡ һәм нәзәкәтлектең нигеҙе ул. Юҡҡа ғына Жаклин Кеннеди, Маргарет Тетчер кеүек дәүләтендә ҙур урын биләгән ханымдар тап классикала туҡталған һәм меңдәрсә ҡатын-ҡыҙҙарҙы үҙ артынан эйәртмәгәндер.\nКлассик стиль XVII быуат башында Бөйөк Британияла барлыҡҡа килә, артабан бөтә Европаны биләп ала. Шуны ла әйтеп үтергә кәрәк: ул замандарҙа классик костюмдарҙы тик ир-егеттәр генә кейгән. Әммә феминисткалар улар менән бер хоҡуҡлы булыуҙы ғына даулап ҡалмаған, пинжәк һәм салбар кейеүҙе лә «тартып» алған...\nБыл стилдең барлыҡҡа килеүендә һәм үҫешендә билдәле Коко Шанелдең урыны ҙур. «Һәр ваҡытта ла яңылыҡ асыусы булыу мөмкин түгел. Минең классика булдырғым килә», – ти ул һәм, һис шикһеҙ, маҡсатына өлгәшә. Жакеттар, тубыҡҡа тиклем оҙонлоҡтағы тура итәктәр, салбарлы костюмдар һәм, әлбиттә, «бәләкәс ҡара күлдәк» – классик гардеробта була торған төп кейем.\nКлассик стилдәге кейем юғары сифатлы, нәзәкәтле, ябай тегелешле, биҙәлештә сама белеү менән айырылып тора. Туҡымаларҙан бер төҫлө, йышыраҡ һоро, күк, ҡуйы ҡыҙыл, ҡара, көрән, аҡһыл көрән һәм башҡа йомшағыраҡ сағылыштағылары ҡулланыла. Уларҙың һүрәттәре күҙгә артыҡ салыныусан түгел: буй һыҙыҡтар, шаҡмаҡтар, «шыршы», «тауыҡ тәпәйе» кеүек нағыштар. Сифатлы күн, йөн, твид, етен кеүек туҡымалар ҡулланыла.\nКейем йыш ҡына тура тегелешле, кәүҙәлә яҡшы ултыра, тәнде һығып йәки уға еңелсә һылашып тора. Үтә ҡупшы аксессуарҙар, балитәктәр, ялтыр-йолтор биҙәүестәр һәм банттар бөтөнләй тиерлек ҡулланылмай, барыһы ла ябай һәм зауыҡлы булырға тейеш.\nБындай кейемдең кәүҙәлә яҡшы ултырыуына айырыуса әһәмиәт бирелә. Әммә классик стилдә кейенеүселәр өсөн тағы ла ҡағиҙәләр бар.\nБлуза аҡ йәки костюмдан бер нисә тонға аҡһылыраҡ төҫтә булырға тейеш. Махсус сара өсөн сағыуыраҡ төҫ һайларға ла мөмкин. Әммә артыҡ асыҡ иҙеүле булыуы хупланмай.\nИтәк тура йәки аҫҡа табан еңелсә киңәйә, арттан йә ҡабырғанан ҙур булмаған уйымы бар.\nКостюмда итәкте салбар менән алмаштырырға ла мөмкин. Ул тигеҙ һыҙыҡ эшләп үтекләнгән, тура фасонлы, аҫҡа табан бер аҙ ғына тарая бирергә мөмкин.\nПинжәк йәки жакет тулыһынса йә еңелсә тәнгә һылашып тора, оҙонлоғо бил һыҙығынан йәки янбаштың уртаһына тиклем була. Туҡымаға тап килгән төҫтәге ҙур булмаған төймәләрҙең берҙән-бер биҙәк булыуы ла мөмкин.\nЭшкә йәки етди осрашыуҙарға кейелгән классик стилдәге күлдәктең муйын уйымы ҙур түгел. Төҫө буйынса ла тотанаҡлы, ипле, биҙәүестәр бик аҙ ҡулланыла. Кисәләр өсөн иһә оҙон итәкле, ҡулбаш аша таҫмалар үткәреп тегелгән, муйын уйымы тәрән булған, хатта арҡаһы асығыраҡ булған күлдәктәр ҙә урынлы.\nКлассик образды тулыландырып тороусы баш кейеме – ҡарағусҡыл йәки аҡһыл төҫтәге нәзәкәтле эшләпәләр, береттар һәм яулыҡтар.\nАяҡ кейеме сифатлы һәм ҡиммәтле булырға тейеш. Ул күндән йәки йомшаҡ күндән (замша) тегелгән, бейек үксәле. Иң йәтеше – «кәмә-туфли»ҙар.\nКлассик стилдең иң яҡшы яғы шул – кешенең йәшенә һәм кәүҙәһенең ниндәй булыуына ҡарамай, ул тормоштағы һәр осраҡҡа тиерлек тап килә. Бындай кейемдәрҙе бер-береһе менән тап килтереүе, икенсеһе менән алыштырыуы еңел.\nТағы ла Коко Шанелдең һүҙҙәре иҫкә төшә: «Тәүге тәьҫоратты ҡалдырырға икенсе тапҡыр мөмкинлегегеҙ булмаясаҡ». Ә нескәлек, нәзәкәтлек, күркәмлек, ҡупшылыҡ, көйәҙлек, ышаныслылыҡ, маҡсатҡа ынтылыусанлыҡ, тотанаҡлылыҡтың үҙе булған классик стиль һәр саҡ юғарылыҡта ҡалырға ярҙам итер.


Уйын кризисы дауам итә\nСтәрлетамаҡтың "Содовик" командаһында уйын кризисы дауам итә. Команда инде дүртенсе уйын рәттән еңеү яулай алмай интегә. Был юлы "Содовик" ҡунаҡта "Себер" (Новосибирск) командаһына биреште ( 0:2).\nӘ бит финалдың 1/12 өлөшөндә еңеү стәрлетамаҡтарҙы\nпремьер - лиганың "Спартак" (Нальчик) клубына сығара ала ин е. Ул ваҡытта Башҡортостандың баш ҡалаһына ҙур байрам килер,\nРәсәйҙең иң көслө дивизионы командаһы менән осрашыу "Содовиктың" рейтингына шаҡтай мәрәй өҫтәр ине. Ә инде был көслө коллективты еңһәләр Ул саҡта бөтөнләй фантастика - Стәрлетамаҡҡа "Спартак" (Мәскәү) йондоҙҙарын көтөргә ҡала! Футболда төрлө хәлдәр булып тора, көсһөҙҙәр йыш ҡына көслөләрҙе арҡаһына һала - теләк кенә булһын.\nТик бына "Содовик" етәкселегенең ундай теләге һиҙелмәне -\nул үҙ тәрбиәләнеүселәренең көсөнә ышанмай шул. Бындай пессимистик позицияны аңларға була - беренсе лигала өс тапҡы р рәттән еңелгәндән һуң күптәрҙең тубыҡтары ҡалтырар ине.\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, "Содовик" кубок баталияларына теше - тырнағы менән йәбешергә тейеш булғандыр тип иҫәпләйем. Беренсе лигала команда алдында реаль бурыс тормай. Турнир таблицаһы киңлектәрендә тыбырсыныу көйәрмәндәр күңеленә бер ҙә хуш килмәй. Ә бына премьер - лиг а, уның йондоҙҙары һәм миллиондары менән уңышлы осрашыуҙар х алыҡ иғтибарын йәлеп итеү өсөн иң ҡыҫҡа һәм уңайлы юл.\nҠалған миҙгелдә "Содовик" үҙенең көйәрмәндәренә нимә вәғәҙә итә ала Лидерҙар менән бер нисә осрашыу һәм вәссәләм.\nШулай итеп, Новосибирск ҡалаһында ни өсөн уйын уңманы Осрашыуға Стәрлетамаҡ командаһының баш тренеры килә алманы (Александр Викторович сәләмәтлеге ҡаҡшау сәбәпле, өйҙә тороп ҡалды), команданың төп состав уйынсыларының байтағы ҡатнашманы. Бәғзеләре йәрәхәт алыу сәбәпле (Фомичев,\nЗернов, Передня, Феофанов), ҡайһы берҙәре дүртәр һары\nкарточка алып квалификация үтмәне ( Козлов, Могилевский, Рагоза), өсөнсөләренә команда етәкселеге ял итеү мөмкинселег е бирелгән ( Суровцев, Астахов, Смирнов). Һары карточкалар саманан тыш күп булыу сәбәпле "Себер" ҙә өс уйынсыһынан яҙҙы.\n"Содовиктың" ҡапҡаһын миҙгелдә тәүге тапҡыр Максим Герасин һаҡланы. Ул бер нисә тапҡыр командаһын ҡотҡарыуға иреште, әммә ҡапҡаны ел - ямғыр тейҙермәйенсә һаҡлай алды тип әйтеүе\nҡыйын. Беренсе тупты Герасин алтынсы минутта үткәрҙе. Уны Николай Сергиенко индерҙе.\nМатчтан һуң "Содовик" командаһына етәкселек итеүсе Александр Дятлов үҙ фекерен түбәндге һүҙҙәр менән белдерҙе:\n- Беренсе таймда беҙҙең уйын ярайһы уҡ көслө булһа, тәнәфестән һуң самолетта осош та, көндөң эҫелеге лә үҙен\nһиҙҙерҙе. Насар уйнай башланыҡ. Бөгөн беҙ оптималь составта\nсығыш яһаманыҡ. Был карточкалар күплегенә лә, ҡайһы бер футболсыларға ял биреүгә лә бәйлелер. "Себерҙе" еңеүе менән ҡотлайым һәм премьер - лига командаһы менән осрашыуҙа ла ошондай уҡ уйын күрһәтеүҙәрен теләйем.\n- Һеҙҙең команда кубок матчына етди ҡарашта булманы, тип әйтеүменән ризалашаһығыҙмы\n- Беҙҙең бурыстар икенсе: беҙ беренсе дивизионда тәүге йы л. Чемпионатта өс тапҡыр еңелеүҙән һуң өйҙәге уйындарға\nНовосибирск клубы премьер - лиганың "Спартак" (Нальчик) командаһына сыҡты. "Себерҙең" еңеү теләге көслөрәк булды\nбуғай. Был команда сайтындағы мәҡәлә авторы Стәрлетамаҡ\nклубын "почетлы трофейға илтеүсе юлда тәүге кәртә" тип атағ ан. Йәғни икенсе, өсөнсө, дүртенсе кәртә лә көтөлә тигән һүҙ . Бына был уйын кәйефен аңларға була.\nБеренсе лига сиктәрендә ике ҡыҙыҡлы осрашыуын "Содовик" 25 һәм 28 июндә үҙ майҙанында үткәрә. Ҡунаҡҡа "Машук - КМВ" (Пятигорск) һәм "Ангушт" (Назрань) киләсәк. Был командалар тураһында ишеткәнегеҙ бармы Булһа - ҡотлайым, тимәк һеҙ беренсе лиганы яҡшы беләһегеҙ тигән һүҙ.


Әбйәлил районында бөгөн үҙенсәлекле юл-транспорт фажиғәһе теркәлде - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӘбйәлил районында бөгөн үҙенсәлекле юл-транспорт фажиғәһе теркәлде.\nОло юлдан китеп барыусы урман ташыусы машина юл ситенә сығып ултыра. Йөк, күрәһең, шул тиклем ауыр булған, кабина юл өҫтөнән үрә баҫҡан тиерлек. Водитель иҫән-һау, йәрәхәтләнмәгән. Әммә уға, ярҙам килгәнсе, күпмелер ваҡытын һыуыҡта үткәрергә тура килгән.\n02 декабря Баш ҡалабыҙҙа ,,Селтәр,, байрамы уҙҙы\n05 декабря Туймазы районындағы ҡот осҡос аварияла бер кешенең ғүмере өҙөлдө