Уларҙың төнө (аҙағы) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Уларҙың төнө (аҙағы)\nУларҙың төнө (аҙағы)\nМөхәббәттә ике тапҡыр тетрәнеү кисергән Нәзирә оҙаҡ йылдар яңғыҙ йәшәне. Ни тиклем ауыр булмаһын, тормоштоң уҫал елдәренә ҡаршы тороп, ҡаршылыҡтарҙы еңеп, ике балаһын да бер үҙе ҡарап үҫтерҙе. Кеше алдында кәм-хур булмаһындар, етемлекте тоймаһындар тип, уларға кейемдең дә иң яҡшыһын ғына алырға тырышты, тәмле-татлы ризыҡтан да өҙмәне. Әлбиттә, аҡсаһы етмәй йонсоған ваҡыттары ла булды, бында ла юғалып ҡалманы, өйрәнгән эшен ташлап, сит даирәгә – заводҡа эшкә инде, ә өйҙә теген, бәйләү эше менән булды. Артынан йөрөмәнеләр түгел, йөрөп ҡаранылар, тик гел ире кеүек йә эскесе, ҡатын айырған, өйһөҙ ҡаңғырған берәҙәктәр осраны, йә ваҡытлыса күңел асыу өсөн генә файҙаланып ҡалырға теләгән хәйләкәр, таҫма телле үткенселәргә юлыҡты. Электән матур шул ул: биленә етеп торған һорғолт сәсле, тулған айҙай алһыу йөҙлө, ҙур асыҡ һоро күҙле, зифа буйлы, еләк кеүек ҡатын. Тик ниңәлер гел, үҙен-үҙе кәмһетеп, елғыуар, буш ҡыуыҡ әҙәмдәр менән бәйләнде. Ике тапҡыр шундайҙарға ғашиҡ булды. Беренсеһен, никахлашырға ғына йөрөгәндә, һалҡын иҫәп менән йәшәгән икенсе ҡыҙ ауырға ҡалып өйләндерҙе, икенсеһе – ире – кеше һүҙе, кеше күҙе аша ҡарап йәшәгән ихтыярһыҙ бәндә, бай, фатирлы ҡатындарға әүрәп, ғаиләнән китте, бер нисә тапҡыр өйләнеп ҡараны, тик береһе менән дә тормошо уңманы. Кире ҡайтҡайны ла бит, Нәзирә уны ҡабул итмәне: ирҙең күҙҙәре һүнгән, ҡарашы боҙ кеүек һалҡын, тәне уның янында булһа ла, ә күңеленең элеккесә, үҙе уйлауы буйынса, Нәзирәнән яҡшыраҡ, текәрәк, унан өҫтөнөрәк торған бай, дәрәжәле кешеләр араһында икәне күренеп тора ине.\nһөнәре буйынса ябай китапханасы ине Нәзирә. Оҙаҡ йылдар шул эшкә күнеккәс, гел аяҡ өҫтө, тегендә лә бында йүгереп йөрөүҙе талап иткән завод эшенә өйрәнеүе бик ҡыйын булды. Шулай ҙа шунда тырышып өс йыл эшләне. Тик аҡсаһы булмағас, яңыраҡ шәхси эшҡыуарға кейем бесеүсе булып ялланды. Өлкән ҡыҙы ла үҫеп буй еткерҙе, БДУ-ның роман-герман факультетына уҡырға инде. Ҡырҡ дүрте менән барһа ла, алма кеүек матур, әле төҫ ташларға йыйынмаған Нәзирә ҡыҙы менән урамдан барғанда уларҙы апалы-һеңлеле тип уйларға мөмкин ине. Икенсеһе туғыҙынсы синыфты бөттө.\nҺәр кем был донъяға парлы булыу, яратылыу өсөн килгән. Көслө заттан ваз кисһә лә, Нәзирәнең дә йыш ҡына эсе бошоп, йөрәге болоҡһоп ала, тәбиғәт биргән ынтылыш, булмышын ярҙарына һыймай ташҡан йылға кеүек ярһытып, уттан алып һыуҙарға һала. Шундай көндәрҙең береһендә ул үҙенән ун йәшкә кесе бер йәш егет менән танышты. Күптән наҙ күрмәгән йәш ҡатын Артурҙы әкиәттәге принц, илаһи зат итеп ҡабул итте – үҙен-үҙе онотоп ғашиҡ булды, төрлө түбәнселеккә төштө, көнләште, иланы. Уның йомшаҡ холоҡло, ҡаршылыҡһыҙ икәнен белеп алған егет йораты уны һанға ла һуҡманы, киләм тип килмәй ҡалыуҙы, сәскә урынына араҡы йә һыра тотоп инеүҙе хилафлыҡҡа һанаманы, ҡайһы берҙә бүлмәгә инә лә, диванға ауып, хырылдап йоҡлап китә. Бер ҡатлы Нәзирә уны нисек бар, шулай ҡабул итте. Исем өсөн генә булһа ла берәй бүләк ишараты алып бирмәүенә лә күҙ йомдо, аҡсам юҡ, тиһә, аҡсаһын сығарып бирҙе, әйҙә, эсәйек, тиһә, уның менән эсте, ҡайҙа саҡыра – төнгө парккамы, төрлө аулаҡ урынғамы – шунда барҙы. Уның яҡын итеп “һин” тип түгел, ә дистанция һаҡлап, демонстратив рәүештә “һеҙ” тип мөрәжәғәт итеүе лә шикләндермәне, ғәрләнһә лә, һаман да ысын мөхәббәт тойғоһо менән йөрөүенә ышанды, “яратам” тигән һүҙҙе ишетеүенә өмөтләнде. Әгәр оҙаҡ юғалып торһа, бөтә донъя ҡараңғылыҡҡа сумғандай тойолдо, мейеһен түбә ҡапҡасын ватырҙай итеп кемдер сүкей башлай, шом баҫа, төнө буйы йоҡламай сыға, телефонына шылтырата... Түбәнселектең иң ахыр сигенә төшкәс, ниһайәт, күҙен асырға мәжбүр иткән хәл булды.\nАртурҙың ағаһы Яңы йыл байрамында уны өләсәләренең ауылына ҡайтып китте тигәс, Нәзирә лә оҙаҡ уйлап торманы: юл сумкаһын тултырып, шунда йәшәгән һеңлеләренә юлланды. Романтик күңелле ҡатын, осрашырбыҙ, ҡышҡы ауыл урамдары буйлап йөрөрбөҙ тип, юл буйы төрлө сихри хыялдарға сумып ҡайтты…\nТабын артына ултырғас, Артурҙың кеҫә телефонына шылтыратты. Тауыш ишетелде, ләкин шунда уҡ бәйләнеш өҙөлдө. Тағы, тағы шылтыратты. Яуап юҡ. Элемтә насар, ахыры. Сәғәт теле ун икене һуҡҡас, күмәкләшеп клубҡа барҙылар. Шунда бейеп йөрөгән бер төркөм йәштәр араһынан Артурҙы шәйләп, янына ашыҡты, ләкин туҡтап ҡалды: егет йәш кенә бер ҡыҙҙы ҡосаҡлап тора ине. Нәзирә бейегән булып яндарында өйрөлдө, ләкин Артур уны танымағанға һалышты, бер генә ғәмһеҙ ҡараш ташланы ла ҡыҙҙы етәкләп, клубтан сығып та китте.\nЕгет төн уртаһы ауғас ҡына телефонын алды. Шампан шарабы башына арыу ғына киткән Нәзирә, үҙен-үҙе белмәй, асырғанып егеткә ғәйепләү һүҙҙәре яуҙыра башланы. Бер аҙҙан теге башта Артурҙың тыныс тауышы ишетелде:\n– Һеҙ миңә апай бит, нимә шаулайһығыҙ? Лутсы әйтегеҙ: йөрөгән ҡыҙым сибәрме? Беҙ уның менән яңыраҡ туйҙа таныштыҡ. Минән өс йәшкә кесерәк, һары сәсле, күҙҙәре зәп-зәңгәр!.. Үҙегеҙ күрҙегеҙ бит, нисек, оҡшанымы?\nНәзирә шаңҡып, өнһөҙ ҡалды… Ҡарлы-буранлы ауыл урамында, кәртәләргә аҫылына-аҫылына, шул төндө бик оҙаҡ илап йөрөнө Нәзирә. Өйҙәгеләр уны юғалтып, эҙләргә сыҡҡан. Ауыл осона тиклем барып, уны урман ситенән кейәүе саҡ табып алды.\nДепрессиянан Нәзирә бик оҙаҡ арына алманы. Башындағы теге сүкеш бер туҡтауһыҙ хәрәкәтләнде, тынғы бирмәне, үҙе менән асыҡтан-асыҡ файҙаланырға юл ҡуйып, ниндәй кәмселектәргә төшөп йөрөүен аңлау, ғәрлек тойғоһо уны иң зәһәр һалҡындан да һалҡын, шөкәтһеҙ уйҙарға батырҙы, аяҡтарынан башына тиклем йән өшөткәс халәткә сорнаны. Бынан ҡотолорға теләп, ҡатын мәсеткә лә барып ҡараны, психологҡа ла, ләкин файҙа булманы. Яңы эшендә лә этләнеп кенә йөрөнө – цехтағы тегенсе ике ҡатын бер сәбәпһеҙ шунда эшләгән ирҙәрен унан көнләшә башланы. Күрә алмауҙары шуға барып етте: барыһын да уға ҡаршы ҡоторттолар, һөйләштермәнеләр, тулы битарафлыҡ күрһәттеләр. Мөхит түҙеп торғоһоҙ булһа ла, балалары хаҡына эшләүен дауам итте Нәзирә. Иртән ҡайһы саҡта илай-илай бара ине, тик башҡа сара юҡ – ҡырағай баҙар хөкөм һөргән ваҡыт, эше лә, аҡсаһы ла наҡыҫ, ә йәшәргә кәрәк. Бар донъя ҡараңғы, уға ҡаршы кеүек күренде. Күңел ғазаптарын шарап менән баҫырға теләне. Йыш ҡына күрше ҡатынға инеп ултыра ине. Уныһы: “Еңелерәк булып ҡалыр, эс”, – ти ҙә башланған араҡыһын сығара. Эсә, ләкин унан һуң оторо ҡыйын була. Был насар шөғөлдөң упҡынға ғына алып барасағын аңлай ине ул, шуға ла тора-бара үҙендә көс табып, унан баш тарта башланы.\nНиңәлер бер ваҡыт төшөндә яҡында урынлашҡан китапхананы күрҙе. Кемдер уны шунда саҡырған кеүек ине. Иртәгәһенә тотто ла шунда китте Нәзирә, дөрөҫөрәге, аяҡтары үҙҙәре шунда алып барҙы.\nШул көндө үк күңеле ятмаған эшенән китеп, яңынан китапханасы булып эшкә инде ул. Бер айҙан уҡыу залына мөләйем генә бер апай килеп инде. Ғәҙилә икән исеме. Ул бында һәр йыл октябрь айынан башлап шәмбе көндәрендә теләгән кешеләрҙе бушлай Ҡөрьән уҡытырға йөрөй икән. Нәзирә ул ваҡытта ҡайһы бер доғаларҙы белһә лә, намаҙға, Ҡөрьәнгә нисектер битараф ине, ләкин был юлы ни ғиллә менәндер, үҙенән-үҙе дәфтәр менән ҡағыҙ алып, башҡа ҡатындар менән ғәрәп графикаһын өйрәнергә ултырҙы.\n…Ярты йылдан Ғәҙилә апай Нәзирәгә Мәүлит байрамына бағышлап Ҡөрьән бүләк итте.\nӘллә күпме яфалаған шөкәтһеҙ тойғолар Ҡөрьәнде башының осона һалыу менән юҡ булды, теге сүкеү ҙә башҡаса бимазаламаны, йөрәге ҡапыл тынысланды һәм йәне-тәне илаһи бер нур менән тулғандай тойолдо. Күҙҙәре йәшләнеп, изге китапты йөрәгенә нығыраҡ ҡыҫты.\nЯрты йылда изге китапты ғәрәпсә, тырышып, тулыһынса уҡып сыҡты. Ошонан һуң тормошо ла яҡшы яҡҡа үҙгәрҙе: эшендә ҙур уңыштар яулай башланы, яңынан-яңы дуҫтар тапты, ә иҫерткес эсемлектәргә ерәнеү менән ҡарап, башҡаса яҡын да килмәне, ә иң мөһиме – үҙен кеше алдында кәмһетеүҙән арынды, алдына яҡты маҡсаттар ҡуйҙы. Ысын-ысынында мөғжизә ине был.\nНәзирә бер тапҡыр туҡталышта торғанда Артурҙы осратты. Егет уға ғәжәпләнеп ҡараған да ҡатҡан.\n– Отпад, һүҙем юҡ – ниндәй сибәр ҡыҙ тора икән тиһәм, һеҙ икән. Һаман йәшһегеҙ, ә! Ҡайҙа юл тотоу?\n– Буяу менән плита алырға китеп барам.\n– Ооо, әйҙә ярҙамлашам!..\nҠулдарын йәйеп ҡосаҡларға килде, ләкин Нәзирә уға быны эшләргә ирек бирмәне, еңелсә этеп ебәрҙе. Артур үҙенә хас һауалы манера менән, ауыҙын ҡыйшайтып, көлөп ебәргән булды:\n– Ооо, һеҙ үҙгәргәнһегеҙ… Әйҙә, бергә барайыҡ баҙарға.\n– Юҡ, Артур! Йөрөмә, юлыңда бул.\nАвтобус килеп туҡтағас, тиҙ генә шунда инеп китте Нәзирә.\nБер нисә көн үткәс, егет, бер ни булмағандай, тағы килеп ишек шаҡып йөрөй башланы, күрәһең, барыһы ла ҡабатланыр тип уйланы. Ләкин Нәзирә ҡәтғи һәм ҡоро ғына итеп уны ҡыуып ебәрә торҙо.\n“Үткәндәге хаталарҙы башҡаса ҡабатлау юҡ инде!”\nЙыл артынан йыл үтте. Нәзирәнең икенсе ҡыҙы ла юғары уҡыу йортона уҡырға инде.\nНисек кенә ғәжәп күренмәһен, ләкин ҡатын һаман элеккесә йәш, һылыу булып ҡала бирҙе, кәүҙәгә генә ауырайҙы, унда ла барыбер күп йәштәштәре кеүек “туп”ҡа әйләнмәне, буйы зифа килеш һаҡланды. Һәр кире нимәнең ыңғай яғы була тигәндәй, быға Артур менән йөрөгәндә, уға тиң булырға тырышып, төрлө йәшәртеү ысулын өйрәнеүе, матурлыҡ салонына йөрөүе булышлыҡ итте, ахыры. Ләкин йәш күренәме, оломо – уға хәҙер барыбер ине. Яңғыҙ ҡалырына тамсы ла шикләнмәй: “Миңә ҡартайырға ваҡыт”, – тип, өйҙә лә, тышҡа сыҡҡанда ла киң халат, иркен күлдәк кейеп йөрөй башланы, хатта калуш һатып алды. Ҡыҫҡаһы, бар эшен һалып, ҡартайырға йыйынды.\nҠыш көнө уларҙың коллективын Блюхер урамындағы тиҙҙән ябыласаҡ китапханаға ебәрҙеләр. Ундағы өс кеше китап бәйләп өлгөрмәү сәбәпсе “өмә” эшләргә булғандар икән. Ысынлап та, бында пенсия йәшендәге оло ғына ҡатын (мөдирҙәре), бына-бына декретҡа китергә йыйынған йәш кенә бер ҡыҙ һәм ҡырҡ йәштәр тирәһендәге бер ирме, егетме генә эшләй ине. Тулҡынланып торған ҡуйы ҡара сәсле егеттең (ир тип әйтергә тел дә әйләнмәй) исеме Рауил икән. Ғәҙәттә, китапханала тик һаулыҡ яғы насар ирҙәр генә эшләй торған. Нәзирәнең башына шунда уҡ: “Нимә менән сирләй икән был бахыр?” – тигән уй килде. Ҡарап торғанда бер ниндәй кәмселеге лә юҡ – оҙон, тура кәүҙәле, аяҡ-ҡулы зәғифкә оҡшамаған. Йәшел-һорғолт күҙҙәре моңһоу кеүек күренде. Бик итәғәтле, ярҙамсыл. Аҙаҡ коллегаһы Дилә, утыҙҙан уҙған ҡыҙ, мөдирҙәре Сания апай аша Рауилдың әле өйләнмәгән егет икәнен белгән, шуғалыр ҙа тиҙ генә егеткә ҡармаҡ һалырға булды, ахыры: күберәк эргәһендә уралырға тырышты, төрлө һүҙ ҡушты, ләкин юҡҡа ғына – Рауил барыһына ла тигеҙ ҡараны. “Өйләнмәгән дә булғас, тимәк, бер хикмәте бар”, – тигән һығымтаға килде Нәзирә. Бер аҙна шунда китап бәйләнеләр, стеллаждар ташынылар. Китапхананы япҡас, Рауилды эшләргә Октябрь проспектындағы яңы филиалға ебәрәләр икән, сөнки Сания апай әйтеүе буйынса, ул компьютерҙы, төрлө хәҙерге заман программаһын бик яҡшы белә икән.\nЯңы йыл үтеп тә китте – ҡәҙимге эш аҙналары башланды. Уф, шул тиклем өйөп ташлайҙар эш менән: йә конкурс, йә презентация, отчеты-планы, семинарҙар, ә күмәк саралар тураһында әйтеп тораһы ла юҡ инде. Өйөндә лә ҡыҙыу мәл Нәзирәнең – ҡыҙының сессияһы башланды. Үс иткәндәй, компьютерға әллә нимә булды: иң кәрәк саҡта йә эшләй, йә кәзәләй киреләнеп: “Инеү администратор рөхсәте менән генә”, – тигән яҙыуҙы сығарып, эшләмәй тора. Шуға ла ҡыҙы имтиханға яфа сигеп әҙерләнә.\nҮҙәк китапханала үткән сираттағы мастер-кластан һуң ниндәйҙер ҡағыҙ артынан Нәзирә крайҙы өйрәнеү бүлегенә барҙы. Ҡараһа, ишек төбөндә Рауил, икенсе филиалдың библиографы Зифа тора, әле генә үткән дәрес тураһында ҡыҙыу бәхәс алып баралар. Күберәк мәғлүмәт белергә тип, Нәзирә лә ҡушылды һөйләшеүгә.\nГардеробтан кейемен алып торғанда Сания апайҙы күреп ҡалды. Ул да бында эшләй икән. Шунда ҡылт итеп Рауилдың компьютер өлкәһендә оҫта белгес икәнен иҫенә төшөрҙө һәм кире боролоп, уның янына йүгереп барҙы, үҙен борсоған һорауҙы бирҙе. Рауил шуны ғына көткән тиерһең: тәфсирләп нимә эшләргә, ниндәй программаны эшкә егергә икәнен аңлатырға тотондо, ә аҙаҡтан Нәзирәнең электрон почтаһын яҙып алды. “Бөтә кәрәкле һылтанмаларҙы шунда ебәрермен. Бәлки, операцион системаны алмаштырырға кәрәк булыр”, – тине. Шәхси электрон почтаһы булһа ла, Нәзирә эш урынының адресын бирҙе: “Йә берәй нәмә уйлап ҡуйыр”.\nЫсынлап та, кис көнө Рауилдың инструкциялары буйлап вирустарҙан таҙартып, вирустарға ҡаршы программаны ҡуйғас, ҡыҙының компьютеры яҡшы итеп эшләп китте. Эй, шатланыуҙары икеһенең дә! “Рәхмәт! Ярҙам итте!” – тигән яуап ебәрҙе Рауилға. “Мөрәжәғәт итегеҙ!” – тип яҙҙы егет.\nРауил Нәзирәне күргәс тә оҡшатты. Ләкин уның яғына ҡарамаҫҡа тырышты. Бер тапҡыр кем икәнен йөҙөнә бәреп әйттеләр, урынын күрһәттеләр бит инде – ниңә тағы йөрәкте яраларға?\n...Ул саҡта төҙөлөш училищеһында уҡып йөрөгән йәш кенә егет курсташтары менән Минйәр ҡасабаһы яғына походҡа барғайны. Бер көндө бейек кенә тау янында ял итергә туҡтанылар. Иптәштәре серем иткән арала, дуҫы Рауилға алыҫтан алһыуланып күренеп торған ҡаяларҙы ҡарап килергә тәҡдим итте. Йәйәүләп киттеләр. Ҡаяға барып еткәс, ҡыҙыҡһыныуҙары еңеп, өҫкә табан үрмәләй башланылар. Кире төшөп барғанда Рауилдың аяҡ аҫтындағы таш урынынан ҡупты һәм егет аҫҡа тәгәрәне...\nУмыртҡаһына ныҡ ҡына зыян килгәйне. Бер йыл ҡултыҡ таяғы менән йөрөнө. Әллә күпме күнегеүҙәр эшләп кенә саҡ үҙ аяғына баҫыуға өлгәште ул. Йөрөгән ҡыҙы, уның бәләгә тарыуын белгәс, ташламаны, килеп, хәлен белеп торҙо. Рауил уҡыуын тамамланы, эш эҙләй башланы. Шунда инде икенсе төркөм инвалидлыҡ менән ҡуш ҡуллап эшкә алырға тормауҙары асыҡланды. Ары һуғылып, бире һуғылып йөрөгәс, ахырҙа, мәктәпкә ҡарауылсы булып инде. Тик ул был шөғөл менән генә хушһынырға уйламай ҙа ине, шул йәйҙе үк бер кемгә лә әйтмәй, Өфөгә барып, программистар әҙерләй торған курсҡа яҙылып ҡайтты. Шул арала ҡыҙының үҙенә ҡарата мөнәсәбәте үҙгәреүен, һалҡыная башлағанын һиҙҙе. Рауил былай ҙа армияға ла яраҡһыҙ булғанына, йүнле эш тә таба алмағанына кәмһенеп йөрөй ине, һағайҙы. Ҡыҙ шылтыратыуҙарына ла яуап бирмәй, осрашыуға ла сыҡмай башлағас, барыһын да аңланы. Оҙаҡламай уның бөтөнләй район үҙәгенә китеп барғанын ишетте. Оҙаҡ уйланды, яфаланды. Уның ошо халәтен күргән әсәһе:\n– Ҡуй, улым, юҡҡа өмөт итеп көтмә лә ул ҡыҙыҡайҙы. Кейәүгә сығырға йөрөй икән ул. Онот, үҙ тиңеңде табырһың әле, – тип йыуатты.\nИсмаһам, һуңғы тапҡыр һөйләшәйем тип, ялға ҡайтҡан ваҡытын тура килтереп, Рауил бер көндө ҡыҙ янына үҙе барҙы, ләкин ул сыҡманы. Ҡабат барҙы. Тәҙрәнән генә: “Әсәйем сығармай”, – тине лә юҡ булды. Оҙаҡламай егеткә ҡыҙҙың әсәһенең: “Йүнле аҡса ла эшләй алмаған инвалидҡа сәскә кеүек ҡыҙымды биреп ебәрер хәлем юҡ”, – тигән аяуһыҙ һүҙҙәрен еткерҙеләр.\nРауил эшен ташлап, ҡалаға бөтөнләйгә китеп барҙы. Ауылға бик һирәк ҡайтты. Ләкин һаман да онота алмай ине әле ул мөхәббәтен. Бәлки, ул да мине яраталыр, тик әсәһенең һүҙенән сыға алмай, ҡурҡып йөрөйҙөр, тип өмөтләнде. Ләкин бер ваҡыт ауыл урамы буйлап килгәндә, юлда ҡыҙҙың сит егет менән ҡосаҡлашып, көлөшә-көлөшә сит ил маркалы машинаға ултырғандарын күреп ҡалды. Ул да уны таныны, ләкин күрмәмешкә-танымағанға һалышты һәм егетенә нығыраҡ һыйынды. Рауилдың күҙ алдары ҡараңғыланып, йөрәге ҡыҫылды... Ҡайтты ла, мунсаға барып, сәстәрен услап йолҡа-йолҡа, бала кеүек иланы.\n...Оҙаҡ ҡына ваҡыт үткәс, тынысланғандай булды. Ҡалала бер ҡыҙҙы осратып, уның менән йөрөй башланы. Инде өйләнергә тип план ҡорғанда ғына ул Рауилды яратмағанын, тик дуҫ кеүек кенә күреүен әйтте, кисереүен үтенде. Баҡһаң, ныҡ яратып йөрөгән егетенең икенсе ҡыҙға өйләнергә йыйыныуын ишетеп, көнләштерергә уйлаған икән, йәнәһе, икенсе егет менән күргәс, кире ҡайтыр, тип өмөтләнгән. Бының өсөн Рауилды файҙаланған, ләкин планы барып сыҡмаған – егет битараф ҡалған.\nОшонан һуң Рауил береһенә лә ышанмай башланы, үҙ-үҙенә бикләнде. Тик йылдар үткән һайын кеше үҙгәрә, яралар ҙа аҙмы-күпме уңала икән. Кем уйлаһын тағы ла йөрәгенә кемдер “амур уғы” осорор, әсир итер тип? Нәзирәнең саф, аҡ йөҙө, зифа буйы, алдына үреп һалған оҙон һарғылт сәстәре, ҙур һоро күҙҙәре уйынан сыҡмай ҙа ҡуя.\nИкенсе тапҡыр улар үҙәк китапхана үткәргән уртаҡ сарала тағы осраштылар. Күптәнге таныштар кеүек бер-береһенә ҡаршы ашығып атланылар. Һөйләшеүҙәре шул компьютер тирәһенән ары китмәне, әлбиттә, ләкин Рауил шуға ла бала кеүек һөйөндө.\nКөн дә Нәзирәне генә уйланы. Нисек кенә әйтергә икән хистәремде, тип баш ватты һәм шул уҡ ваҡытта белдерергә лә ҡурҡты. Ундай сибәр ҡатындың яратҡан кешеһе барҙыр, баш тартыр, тип уйланы, икеләнде. Ғазапланып, тағы берәй сара үтеүен көттө.\nТеләгәне алдына килде егеттең. Февраль аҙаҡтарында бөтә хеҙмәткәрҙәрҙе Ҡала мәҙәниәт һарайына тантаналы кисәгә ебәрҙеләр. Рауил залда ике урын алып, фойеға кире сыҡты һәм ишек төбөнә үк килеп баҫып, Нәзирәне көтә башланы. Ана ул! Ҡарлы сәстәрен, алһыуланған битен ҡаға-ҡаға, йылмайып килеп инде, тирә-яҡта ҡояш сыҡҡан кеүек булды. Ул да Рауилды күреп ҡалды һәм һаулыҡ биреп, коллегалары менән бергә ашығып гардеробҡа табан атланы. Егет бөтә ҡыйыулығын йыйып, уның артынан ташланды һәм:\n– Әгәр урынығыҙ булмаһа, килегеҙ, йәме, мин ике урын алып ҡуйғайным, – тине.\n– Ярай, ярай, – тине лә Нәзирә, ҙур пакетын өҫтөрәп, ҡабаланып кешеләр араһына инеп юғалды. Тиҙерәк башҡорт кейемен кейергә кәрәк – икенсе ҡатта шиғри конкурс үтә, ул үҙе яҙған шиғырҙарҙы һөйләйәсәк!\nЗалда Рауил тулҡынланып уның килеүен көттө, ләкин Нәзирә вайымһыҙ ғына ҡараш ташланы ла, үтте лә китте һәм иптәштәре менән алғы рәттәрҙең береһенә барып ултырҙы. Буш урын барлығын күргәс, Рауилдың эргәһенә күрше филиалдан Люциә килеп ултырҙы. Был һөйләнсек ҡатынды Рауил әллә ни яратып етмәй ине. Йәне көйөп китте.\nТулҡынланыуынан арынып, бер аҙ әл-хәл булғас, сығышын нисек баһалауҙарын тиҙерәк белергә теләп, Нәзирә алғы рәттәге коллегалары эргәһенә ашыҡты. Байтаҡ гәпләшеп ултырғас, залда шым ғына Рауилды күҙәтә башланы. Ул ишеттеме икән шиғыр уҡығанын? Микрофон ҡуйғандар бит, ишеткәндер ул. Ҡайҙа ултыра икән? Ә, ана, эҙләп тапты. Аһ, уның янында ниндәйҙер ҡатын... Люциә бит! Бая шуны көтөп торған инде әтеү. Битен Рауилдың битенә яҡын килтереп әллә нимәләр һөйләй, көлөп тә ебәрә. Аңлашылды. Шул икән Рауилдың һөйгәне. Нәзирә ирекһеҙҙән көнләшеү хисе кисерҙе. Йәш шул Рауил, бик йәш – уға тиң түгел...\nКисен күңеленә тынғы тапмай, ҡулына эш бармай, оҙаҡ эсе бошоп ултырҙы. Иртәгәһенә эшкә килгәс, сайтты тултырып алды, Рауил эшләгән китапхананыҡын да асып ҡараны. Әлбиттә, уның ҡулы – яңылыҡтар бүлегенә оҫта итеп әллә ниндәй картиналар ҡуйған. Һылтау табып, әллә берәй нәмә яҙырғамы икән шуға? Аптырамаҫмы икән? Оҙаҡ уйлағас, тотто ла “Бәйләнештә” сайтынан Рауилдың битен табып, уға: “Һаумыһығыҙ! Үҙегеҙҙең сайтты матур итеп тултырыу сере менән бүлешмәҫһегеҙме икән?” – тип яҙҙы ла ебәрҙе. Үҙенең битенән түгел – китапхана исеменән, әлбиттә, сөнки башында ҡапыл шомло иҫкәртеү сигналы тауыш биргәндәй тойолдо: “Артур ваҡиғаһын онотма, йөрәгеңә яра алма...”. Нимә булһа ла булыр, Нәзирә яҙғанын аңлар әле, моғайын.\nЯуап килмәне. Кис көнө лә көтөп ҡараны. Ләм-мим. Уҡығандыр бит инде? Онлайнда булған үҙе. Әгәр электрон почтаһына яҙғанда? Тағы ниндәйҙер сәбәп табып, уның аша ла яҙып ебәрҙе, ләкин икенсе баштан элеккесә хәбәр булманы. Нәзирә үҙ-үҙен әрләй башланы. “Йә, нимәгә өмөтләндең инде, ҡарсыҡ? Шундай күркәм ҡиәфәтле, оҙон буйлы сибәр йәш ир һиңә ҡарар тинеңме ни? Бер ауыҙың беште бит инде, тағы нимә кәрәк, тотанаҡһыҙ!”\nБарыһына ла яуапты ул 1 майҙағы митингҡа килгәс тапҡандай булды: Рауил йәш кенә бер ҡыҙ менән баҫып тора ине. Нәзирәнең үкһеп илағыһы килде, уның күҙенә күренмәҫкә тырышып, ситкә, халыҡ араһына сумды, тик ойоштороусы барыһына ла бергә йыйылырға әмер бирҙе. “Фотоға төшәбеҙ! Фотоға!” Нәзирә, күҙҙәре менән Рауилдың ҡарашына барып төртөлдө. Егет уға ҡарап тора ине. Нәзирә ҡурҡып, тиҙерәк икенсе яҡҡа борола һалды, сөнки уның күҙҙәренән ошоларҙы уҡыны: “Оялмайынса, нисек минең шәхси битте эҙләп табып, кереп, хат яҙырға йөрьәт иттегеҙ? Һеҙ бит минән алты йәшкә өлкән ҡатын! Мин һеҙгә иптәштәрсә, коллега булған өсөн генә ярҙам иттем, ә һеҙ әллә нимә уйлағанһығыҙ шикелле...”. Ҡыҫҡаһы, сикһеҙ нәфрәт, аңламау, хатта ерәнеү күрҙе. Ер тишегенә инерҙәй булып оялып, тағы халыҡ араһына инеп ҡасты Нәзирә.\nРауил Нәзирәнең үҙен һанға һуҡмауын аңлағайны инде. “Теге ваҡыт залда урын алып көтөп ултырған булдым, килмәне, әле хатта ҡарарға ла теләмәй, күпме күҙәтеп торҙом, ҡарашын тоторға тырыштым – бер генә ҡараны, унда ла буш урынға кеүек – вайымһыҙ ғына, тиҙ генә шыуып үтте. Теге лыбырлаҡ Люциә минең инвалид икәнде Нәзирәгә әллә ҡасан әйткәндер инде. Их, мин диуана!” Рауил бойоғоп бер урында баҫып тора бирҙе, ярай әле һеңлеһе эйәргән, уның менән әҙ булһа ла еңелерәк. Бәхет булмағас булмай инде, ни хәл ҡылаһың. Уның ҡарауы, эштәре, исмаһам, яйланды. Яңыраҡ ул китапханаларҙы махсус программа менән тәьмин итеү өсөн проект төҙөнө һәм ул республика кимәлендә танылыу һәм маҡтау яуланы. Һуңғы аҙналарҙа эшкә лә йөрөмәй, шуның менән булышып ултырҙы бит. Шәхси сайтына инергә, почтаһын ҡарарға ла ваҡыты юҡ. Уларҙы тулыһынса һеңлеһенә тапшырып ҡуйҙы инде.\nЙоҡламаһа йоҡламаны, ләкин программаны ослап ҡуйҙы. Хәҙер икенсеһе өҫтөндә эш башлаясаҡ, Алла бирһә. Уҡыуы юҡҡа булманы, шуға шатлана.\nЙәй үтте, көҙ етте, тағы ҡыш булды. Яңы йыл етте. Һәр йылдағыса, Нәзирә был байрамды туғандары, ҡыҙҙары менән ҡаршыланы. Төн еткәс, аш бүлмәһенә сығып, тәҙрәгә килеп һөйәлде, шыршы ботаҡтарында баҙлап янған уттарға оҙаҡ итеп ҡарап торҙо. Ярата ул шул уттарҙы, күңелле бала сағын иҫкә төшөрә улар. Тик ғәмһеҙ бәләкәй саҡта ғына күңелле итеп үткәрәһең икән байрамдарҙы... Ә хәҙер һәр йылды оҙатҡан һайын күңелде һағыш, зар нығыраҡ биләй, йәшлектең яратылмай, заяға үтеп барыуы нығыраҡ һиҙелә. Кемдер ошо минуттарҙа Яңы йылды яратҡаны менән ҡаршы ала, ә Нәзирә бер үҙе. Һәр йыл шулай. Рауил да һөйгәне менәндер инде... “Эй, онот әле шуны!.. Уйлама!..” Нәзирә ауыр итеп көрһөндө лә, телевизор ҙа ҡарарға теләмәй, карауатына ауҙы һәм яңғыҙлыҡ әселегенән ҡасырға теләгәндәй, баштан алып юрғанына бөркәнде.\nРауилға Яңы йылды ҡайҙа ҡаршылаһа ла барыбер ине. Көнө буйы эшендә ултырҙы, һуң ғына буйҙаҡ фатирына ҡайтты. Һеңлеһе ауылда. Бөтә кеше ҡайҙалыр ашыға, көлә, йырлай, бейей, урамда төрлө уттар яна, шыршы еҫе аңҡый, ә ул бының тиҙерәк үтеп китеүен теләй. Ситлектәге януарҙай, бүлмәһендә ары-бире йөрөндө лә, сәғәт ун икенсе яртыларҙа ғына Шәфиев урамында йәшәгән ағаларына барырға булды. Ағаһы менән еңгәһе уны күргәс, шатланып ҡаршы алып, һый-хөрмәт менән тулы өҫтәл янына ултырттылар, һәр ваҡыттағыса, төрлөсә күңелен күрергә тырыштылар. Рауил көсөргәнеп йылмайған булды. Ун икене һуҡҡас, иркен тын алып ҡуйҙы, исем өсөн улар менән әҙерәк телевизор ҡарап ултырҙы һәм ике тулыр-тулмаҫ ҡайтырға сыҡты.\nКүктән яй ғына төшкән аҡ ҡар бөртөктәре Нәзирәне хәтергә төшөрҙө. Теге ваҡыт Ҡала мәҙәниәт һарайына килеп ингәндә уның биттәрен, сәстәрен тап ошондай ҡар һырығайны... Ҡайҙа икән ул әлеге минутта? Кем менән икән? Моғайын, яратҡан кешеһенә һыйынып ҡына йә телевизор ҡарайҙыр, йә урам ҡыҙыралыр...\nРауил һалҡын бәрелеп торған фатирына ҡайтты ла, сисенеп тә тормай, баштүбән диванына ауҙы һәм ауыр йоҡоға талды.\nЯҙ, яҙ! Ағастар бөрөләнеп йәшәрә, сыйырсыҡтар уға арнап мәҙхиә йырлай, урамдарҙа күләүектәр селтерәп аға, ә күңел нимәлер көтөп әҫәрләнә был сихри мәлдә.\nТиҙҙән “Китапханалар төнө” билдәләнәсәк. Уф, тағы берәй филиалда төнгә тиклем йөрөтөрҙәрме икән? Нәзирәгә был сара оҡшай, тик төндә өйгә ҡайтыуы ҡурҡыныс бер үҙенә. Ул арала булмай, бүлек мөдире Нәзирәне кабинетына саҡырып алды һәм Үҙәк китапхананан килгән хат менән таныштырырға тотондо.\n– Быйыл Кино йылы булараҡ, барлыҡ филиалдарға “Китапхана төнөн”дә ниндәй ҙә булһа кинонан спектакль рәүешендә өҙөк ҡуйырға йөкмәтелгән. “Үҙәк” һине, башҡорт телен белеү сәбәпле, крайҙы өйрәнеү залында “Башҡорт туйы” фильмынан ҡуйыласаҡ миниатюрала ҡатнашырға саҡыра.\n– Юҡ, юҡ, минән булмай ул, – тип ҡаршы төшөүенә бүлек мөдире бер генә ультиматум ҡуйҙы:\n– Әгәр баш тартһаң, был алда буласаҡ премияла сағыласаҡ, – тине. Аҙаҡ, Нәзирәгә мәғәнәле ҡарап:\n– Туғаным, мин һинең ҙур уңыштар яулауыңды теләйем. Һәләтең бар икәнде беләм. Тырыш, үҫ! – тип өҫтәне һәм ул һөйләйәсәк тексты килтереп тә тотторҙо.\nРепетиция шәмбе көн икән. Башҡорт милли кейемен кейгәс, Нәзирә тағы ла һомғолланыбыраҡ китте. Көҙгөгә ҡарарға тип ашығып китеп бара ине, саҡ Рауилға килеп бәрелмәне. Нәзирә уның менән һиҙелер-һиҙелмәҫ баш ҡағып ҡына иҫәнләште лә ашығып ары атлай һалды. “Ҡайҙа ҡарама шул йөрөй, тип уйлаймы икән?”\n“Китапханалар төнөн”дә залдар халыҡ менән шығырым тулы ине. Нәзирә иң тәүҙә ишек алдында буклеттар, визиткалар таратып торҙо. Уның иң ныҡ теләгәне – Рауилға, уның мыҫҡыллы, йәлләүес ҡарашына юлыҡмау ине, шуға ла аҙаҡ шым ғына ярым ҡараңғылыҡҡа сумған кино залына барып ултырҙы. Сәғәт унда ул ҡатнашҡан миниатюра күрһәтелергә тейеш. Тиҙерәк башланһын да тиҙерәк бөтһөн ине шул!\nРауил опера театрынан килгән артистарҙың реквизиттарын, техник сараларын урынлаштырып бөткәс, крайҙы өйрәнеү бүлеге яғына ашыҡты. Алдан уҡ ҙур рауза гөлләмәһе алып, Сания апайҙың бүлмәһенә йәшергәйне. Июндә эш буйынса бер айға Нефтекама ҡалаһына китәсәк, шуға тиклем Нәзирә менән аңлашмаҡсы ине иҫәбе. Тик нисек? Инде нисә ай төрлө шик-шөбһәле уйҙар ҡамауында йәшәй. Сәскәне былай ғына бирер ине, көлөр тип ҡурҡа, шуға ла ошо ул ҡатнашасаҡ мини-спектаклде һылтау итмәксе булды, йәнәһе, сығышың менән, тип килтерергә лә тотторорға. Иң тәүҙә шулай уйлағайны ла бит, зал тулы таныш кешеләрҙе күреп, тағы ҡаушап, икеләнеп ҡалды. Ә Нәзирә сәскәне алырмы-юҡмы? Аңлармы уның ни әйтергә теләгәнен әллә йөҙөнә кире бәрерме?\nШуға ла бая Сания апаһы менән һөйләште лә, Нәзирә сәхнәнән төшкәс, сәскәне уның исеменән тапшырырға ҡушты. Хәҙер иң мөһиме – уны онотмауы, ваҡытында сығарыуы.\nНәзирә героиняһының телмәрен башҡарғанда үҙенә төбәлгән таныш ҡарашҡа юлығып, саҡ һүҙҙәрен онотманы, бер секундҡа ғына юғалып ҡалды, тотлоҡто. Ниңә килеп баҫҡан икән бында? Көлөргәме, мыҫҡыл итергәме? Ана бит, эргәһендә торған дуҫы, компьютер залы мөдире Максимға эйелеп әленән-әле нимәлер һөйләй ҙә йылмая. Моғайын: “Ошо ҡатын миңә ҡармаҡ һалып ҡарағайны”, – тиҙер. Тегеһе лә Нәзирә яғына ҡарап-ҡарап ала. Нәзирәнең эсендә яйлап ҡына янартау ҡуҙғала башланы. “Ах, һин шулаймы!..” Миниатюра бөтөр-бөтмәҫтән “сәхнә”нән төштө лә, күҙҙәренән йәшен уҡтары атып, Рауил янына килде һәм:\n– Йә, “Бәйләнештә” бер генә һүҙ яҙҙым инде. Ниңә шуның өсөн күрә алмайһығыҙ?! Мин бит һеҙгә тағылыр өсөн яҙманым, эш буйынса һорау ғына бирҙем! – тине, артабан ҡалтырауынан тауышы бышылдауға күсеп:\n– Үҙемдең әҙәпһеҙ ҡылығым өсөн Һеҙ ғали йәнәптәренән ғәфү үтенәм, – тип, йәшенә быуылды һәм оҙон күлдәгенә эләгә-эләгә коридор буйлап йүгерҙе. Артынан Сания апайҙың ҡысҡырғанын да ишетмәне, күҙенә аҡ-ҡара күренмәй, лекция залына осоп инде лә оҙон кабелгә һөрөнөп йығылып та китте.\nБер нәмә лә аңламаған Рауил иң тәүҙә алйып, аптырап ҡалды, аҙаҡ ҡына иҫенә килеп, Сания апайҙың ҡулындағы янып торған ҡып-ҡыҙыл раузаларҙы ҡармап алды һәм ауыҙы ҡолағына еткәнсе йылмайып, Нәзирә артынан йүгерҙе. “Ниңә мин һөйгән кешемә сәскә бүләк итергә оялырға тейеш әле? Кемдән ҡурҡырға? Үҙем бүләк итәм!”\nСығыу ваҡыты 23-12-2016, 17:18 | Ҡаранылар: 2902\nКеше тамырҙары менән көслө


Материалы за Январь 2013 года » Страница 6 » "Урал" гәзите\n18-01-2013, 16:06 / ---\nҠоштай ос, Олимпия уты!\nСочи ҡалаһында үтәсәк 2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарын ойоштороусылар Олимпия эстафетаһының һәм паралимпия утының факелы менән таныштырҙы. Факелдың дизайнында бәхет ҡошоноң (Жар-птица) ҡаурыйы тѳҫмѳрләнә. Алдан был силуэт Уйындың визуаль образы - “ҡорама юрған” менән шифрланған була. Олимпия һәм Паралимпия эстафетаһында ҡатнашыусыларҙың униформаһы ла күрһәтелә. Униформаны Олимпия уты эстафетаһында ҡатнашасаҡ 14 мең, паралимпияла ҡатнашасаҡ 1 меңдән ашыу спортсы ғына аласаҡ. Презентация баш ҡала сауҙа үҙәгенең күрһәтеү залында үтте. “Сочи-2014” ойоштороу комитетының президенты Дмитрий...\n18-01-2013, 16:04 / Сәйәсәт\nДәүләт телдәрен үҫтереү - беҙҙең бурыс\n15 ғинуарҙа Ѳфѳлә Рәсәй матбуғаты кѳнѳнә арналған ҙур тантанала республика ижади конкурстар еңеүселәрен тәбрикләү сараһы булды. Сараны Башҡортостан Журналистар союзы һәм Башҡортостан Республикаһы матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлыҡ ойошторҙо....\n18-01-2013, 16:02 / Экология\nҠурсаулыҡ-“Урал”дың ышаныслы дуҫы\nКѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы йыл да район гәзитен пропагандалауҙа әүҙем ҡатнаша. Ҡурсаулыҡтың директоры, район Советы депутаты Фәнүр Хажиғәле улы Әлибаев һәм уның татыу коллективы быйыл да район гәзитенә дәррәү яҙылды. Лапышты, Бирҙеғол, Ямашты урман хужалыҡтары һәм ҡурсаулыҡ коллективы бѳтәһе 33 дана “Урал” алдыра. Яңы йылда дуҫтарыбыҙҙың барыһына ла эштәрендә, ғаиләләрендә уңыштар, татыулыҡ, берҙәмлек, милли үҙаңды үҫтереүгә ҙур ѳлѳш индереүҙәрен теләйбеҙ һәм рәхмәт белдерәбеҙ....\n18-01-2013, 15:56 / Тәртип һағында\nЭштәре ауыр ҙа, яуаплы ла\n2011 йылдың 15 ғинуарынан «Рәсәй Федерацияһының Тикшереү комитеты тураһында» 403-сѳ Федераль Закон кѳсѳнә инә. Бына инде икенсе йыл яңы орган һѳнәри байрамын 15 ғинуарҙа билдәләй....\n15-01-2013, 16:28 / Ял минуттарында\nҺарыҡ фермаһында эшләүсе бер ҡатын ѳйѳнә ҡайтҡас иренә: - Яңы мәҙәк ишеткең киләме? - Килә. - Бер ир менән бер ҡатын аулаҡ урында осрашалар. Эш хутланып китте тигәндә генә әллә ҡайҙан тәкә килеп сыға ла теге ирҙе арттан килеп һелтәп ырғытмаһынмы. Шундай ҡаты итеп һѳҙҙѳ быны, теге меҫкен, минең ѳҫтән тәгәрәп тѳшѳп, әллә ҡайҙа тиклем осоп китте......\n15-01-2013, 16:26 / Мәҙәниәт\nЯңы йыл «мажаралары»\n2013 йылдың тәүге аҙнаһында Белорет полицияһында 517 хәбәр теркәлгән, шуларҙың 118-е криминаль характерға эйә. Яңы йылдың тәүге көнөндә Уҡшуҡ ауылында йәшәгән 30 йәшлек ир Яңы йылды ҡаршылағандан һуң байрамды ҡалала дауам итергә була. Иптәше, иртәгәһе көнгә эшкә булғанлыҡтан, был тәҡдимдән баш тартып, йоҡларға ята. Ир кеше, форсаттан файҙаланып, иптәшенең автомобиленә ултырып ҡалаға йүнәлә. Үҙе менән дуҫлашып йөрөгән ҡыҙын да ала. Ҡалаға етеп барғанда, иҫерек водитель, автомобиль менән идара итә алмайынса, юл хәрәкәте ҡағиҙәһен боҙа. Зыян күреүселәр дауаханаға эләгә. Шуға ҡарамаҫтан,...\n15-01-2013, 16:25 / Мәҙәниәт\nМузейҙа - тәбиғәтебеҙ ҡомартҡылары\n1997 йылда асылған Кѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы һуңғы йылдарҙа тәбиғәтте һаҡлау буйынса саралар ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша. Ҡурсаулыҡтың хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһын сағылдырған фотоһүрәттәр, яҙма материалдар, ағастарҙы, таштарҙы, башҡа тѳрлѳ тәбиғи материалдарҙы файҙаланып, балалар ҡулы менән эшләнгән сувенирҙар, ҡурсаҡтар, ҡоштар, йыртҡыстар, йәнлектәрҙең киптереп махсус эшләнгән һѳлдәләренән торған күргәҙмә был юлы тыуған яҡ-крайҙы ѳйрәнеү музейында асылды....\n15-01-2013, 16:22 / Яңылыҡтар\nЙҮНСЕЛГӘ кәртә юҡ\nҺуңғы йылдарҙа бәләкәй эшҡыуарлыҡ күҙгә күренеп үҫә. Хөкүмәтебеҙ кәсепселеккә тос өлөш индерә, һәр яҡлап ярҙам итә. Ауылдарҙа ла эш юҡ, аҡса юҡ, тип ҡаңғырып йөрөүселәр һирәгәйә. Халыҡ заманаға яраҡлаша бара, хәленән килгәнсе мал таба. Күп итеп ҡош-ҡорт, мал аҫрай, йәшелсә ултырта, үҙенән артҡанын һатыуға сығара. Әле ул ауылда, әле икенсеһендә магазиндар асылып тора....


Майкоп Тарихы Адыг - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nМайкоп Тарихы Адыг\nКешеләр һеҙгә ҡаршы ала алмауы Төп сәбәп, һеҙгә күләгәлә тороп Ҡалырға тейеш түгел,-тип хәбәр Итте үҙенә, үҙенең бында булыуы Менән унда матурлыҡҡа һәм настоящееМалайҙар һәм ҡыҙҙар, бөтә ир-Егет һәм ҡатын-ҡыҙ осратырға, Бында һанап, бушлай ҡарап, күңел, Һеҙҙең йүнәлешендә дөрөҫ. Һеҙҙең бурыс-булдыра пользовательский веб-Сайттар, улар һеҙҙең өсөн эшләй. Кешеләрҙең аралашыу булдырыу өсөн был Бик мөһим, тип йылмая, яҡшы Кәйеф ҡушылып, яратып, ҡушылдығы бөтә Ғаилә, никах йәки союзы көслө. Башҡа таныштар сәләм, бында күңелле Һәм ябай башланды. Был мәл менән, һеҙгә һәр Ваҡыт аңлап, тип һезгә эшләргә Кәрәк, булһын, үҙен иғлан итә, Теләмәгән кеше" эйе" -ул кеше Өсөн аралашырға һәм күп төрлө.\nИң мөһиме, әгәр һеҙ үҙегеҙҙе Ирекле тоя, әгәр һеҙ яҙып, Тип сәләм ҡыҙы.\nбыл ҡарарға тора һәм һәр Ваҡыт үҙенең тәүге аҙым яһалыуы ихтимал. Ысын дуҫтарҙы барлау һәм ҡыҙын Бирергә ойоштороу тураһында һүҙ бара, Һәм беҙ уларҙы төрмәгә ултыртҡандар. Сәбәп: рәхим итеп, ҡыҙын үҙ Дизайн сервис булдырыу еңел беҙгә-Ир-егеттәр өсөн никах тураһында. Сиратында, фотолар, иғлан-яҙыуҙарҙы ла Стесняйтесь-береһен бәхетле сәғәте көтә.\nАноним аноним Ч\nEl sitio De citas, El este De timor, Seria la Comunicación gratuita\nчатта яҙып рулетка без теркәлгән бушлай онлайн видео чат теркәлгән видео чат балалар өсөн танышыу видео ҡатын-ҡыҙҙы яңғыҙ бушлай таныша сайтында видео башҡа ч рулетка бушлай танышыу сайты чатта теркәлергә онлайн башҡа ҡыҙҙар менән рулетка ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләй


Кәртәле (ҡала) — Башҡорт Википедияһы\n53°03′ с. ш. 60°39′ в. д.\nКарталинское городское поселение[d] һәм Кәртәле районы\n28 607 кеше (1 ғинуар 2018)\nКәртәле — (рус. Карталы) - Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә урынлашҡан ҡала, Кәртәле районындың административ үҙәге. Эре транспорт үҙәге, ҙур ауыл хужалығы районы үҙәге.\nҠала Силәбенән - 316 км, Магнитогорскиҙан - 169 км, Троицкиҙан - 190 км, Ҡостанайҙан - 376 км һәм Мәскәүҙән 1850 км алыҫлыҡта урынлашҡан.\nКәртәле ҡасабаһына 1914—1915 йылдарҙа Троицк-Орск тимер юлы төҙөлгәндә Полта́вский ҡасабаһы урынында нигеҙ һалына. 1944 йылдың 17 апреленән — ҡала, 1963 йылдан — өлкә буйһоноуындағы ҡала, район үҙәге.\n1917 йыл Кәртәле тимер юлы станцияһы тыуған йыл тип һанала .\nГраждансдар һуғышы тамамланыу менән күмер сығарыу яңынан башлана. Урал заводтарына антрацит оҙатыла, яғыулыҡ көрсөгө кәмей.\n1926 йылда башланған тимер юл һалыу ваҡытлыса туҡтап алып торғолап, 70-се йылдарға тиклем дауам итә. Хатта һуғыш ваҡытында ла Кәртәле станцияһын киңәйтә баралар.\n1929 йылда Магнитогорскиға тиклем һалынған тимер юл бер йылдан Орск менән тоташа.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында Кәртәле тимер юлсылары Магнитогорско металлургия комбинатының өҙөклөкһөҙ эшләүен тәьмин итә.\nҺуғыштан һуң яңы предприятиелар асыла: К-700 тракторҙарын ремонтлау заводы, телеретранслятор, келәм фабрикаһы эшләй башлай. Шәхси йорттарға газ үткәрелә. 60-70-80-се йылдарҙа ҙур тиҙлек менән торлаҡ, юлдар төҙөлә, ҡала төҙөкләндерелә.\nКлиматы уртаса һыуыҡ, уртаса йыллыҡ температураһы 1.9 °C. Иң йылы ай - июль, уртаса температураһы 19.8 °C. Ғинуар иң һыуыҡ ай - уртаса температураһы-17.2 °C.\nҠала иҡтисады ЮУЖД узелына нигеҙләнә. Тимер юлы хужалыҡтары күп.\nҠалала икмәк продукцияһы етештереүсе элеватор бар. Еңел сәнәғәт, сауҙа предприятиелары, "Строительный камень" ЯСЙ-һы ҡырсынташ заводы, "Михеевский ГОК" ЯАЙ-ы. Файҙалы ҡаҙылдыҡтар эшкәртеү компанияларына лицензиялар бирелә.\nКәртәле — эре тимер юл узелы. Силәбе, Магнитогорск, Орск һәм Астана менән тимер юл бәйләнеше бар, граждандарҙы сит илдәргә сығарыу пункты эшләй.\nДаими автобус хәрәкәте яйға һалынған.Силәбе, Магнитогорск, Троицк ҡалаларына рейстар ойошторолған.\nҠала аша «Бохара-Урал» газ үткәргесе үтә.\n66,65 УКВ — «Радио России»\n68,21 УКВ — «Маяк (радиостанция)|Маяк»\n91,10 FM — «Радио Дача»\n102,4 FM — «Интерволна»\n104,0 FM — «Маяк (радиостанция)|Маяк»\n100,4 FM — «Радио-Континенталь»\n↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Народная энциклопедия «Мой город». Карталы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кәртәле_(ҡала)&oldid=1104515 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:17 4 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Икенсел торлаҡ Өфөлә 0,3 процентҡа ҡыйбатланды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИкенсел торлаҡ Өфөлә 0,3 процентҡа ҡыйбатланды\n10:00, 21 марта 2011 Иҡтисад\nУҙған аҙнала Өфө буйынса икенсел торлаҡҡа уртаса хаҡ 0,3 процентҡа күтәрелеп, хәҙер 46,04 мең һум тәшкил итә. Бер һәм ике бүлмәле фатирҙар сегментында хаҡтар бер процентҡа артты. Күп бүлмәле фатирҙар 1,1 процентҡа ҡыйбатланды. Шул уҡ ваҡытта өс бүлмәлеләргә хаҡ 1,4 процентҡа кәмене.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова мәғлүмәтенә ярашлы, әлеге ваҡытта ҡалала иң арзан өс бүлмәле фатир 800 мең һумға тәҡдим ителә. Ул К.Маркс урамында урынлашҡан, майҙаны — 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 18 миллион һумға һатыла. Был Киров урамында урынлашҡан дүрт бүлмәле фатирҙың майҙаны — 230 квадрат метр.


Башҡортостандың потенциалы ҙур » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Башҡортостандың потенциалы ҙур\n21.09.2010 Башҡортостандың потенциалы ҙур\nФорум эшенең тәүге көнөндә Рөстәм Хәмитов Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы тарафынан ойошторолған эшлекле иртәнге аш ваҡытында «Бәләкәй бизнесҡа юл!» бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү проблемаларын тикшереүҙә ҡатнашты. Дискуссияны «Рәсәй һаҡлыҡ банкыһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Герман Греф алып барҙы.\nСочи форумында Башҡортостан бер нисә ҙур инвестиция проектын күрһәтте.\nЭкспозицияны ҡарағанда Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Башҡортостан стенды эргәһенә килде. Рөстәм Хәмитов Владимир Путинды «Электрон Хөкүмәт» һәм «Башҡортостан – Олимпиялы Сочиға» проекттары менән таныштырҙы. «Электрон Хөкүмәт» блогы республикала мәғлүмәт технологияларын үҫтереүгә арнала. «Башҡортостан – Олимпиялы Сочиға» блогы республиканың машиналар эшләү комплексының өр-яңы эшкәртмәләрен сағылдыра. Шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһының мәғлүмәт-коммуникация паркы» проекты тәҡдим ителде.\nРөстәм Хәмитов «Инвестиция климаты: маҡсаттар, өмөттәр һәм һөҙөмтәләр» пленар ултырышында ла ҡатнашты. Форум барышында Башҡортостан Президенты Рәсәй һәм халыҡ-ара сәнәғәт компаниялары һәм банк ойошмалары вәкилдәре менән бер нисә осрашыу һәм һөйләшеү үткәрҙе. Атап әйткәндә, «Gеnеral Еlесtriс Еnеrgу»ҙың башҡарма директоры Руслан Пахомов, Чехия экспорт банкыһы һәм «Межтопэнергобанк» төбәк-ара яғыулыҡ-энергетика банкыһы вәкилдәре менән осрашыуҙар булды.\nСочи форумы майҙансығында Башҡортостан Хөкүмәте менән аҙ ҡатлы һәм коттедж төҙөлөшөн үҫтереү агентлығы араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды. «Аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү» республика программаһының һөҙөмтәлелеген арттырыуға йүнәлтелгән документҡа республика Президенты Рөстәм Хәмитов һәм агентлыҡ башлығы Елена Николаева ҡул ҡуйҙы.\nСочиҙағы инвестиция форумында шулай уҡ Башҡортостан делегацияһының Красноярск делегацияһы менән һөйләшеүҙәре булды. Осрашыу йомғаҡтары буйынса Республика Президенты Рөстәм Хәмитов һәм край губернаторы Лев Кузнецов Башҡортостан Республикаһы менән Красноярск крайы араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник, социаль һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы.


Республикала уҡытыусы дәрес ваҡытында вафат булған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:58, 20 сентября 2021 Йәмғиәт\nРеспубликала уҡытыусы дәрес ваҡытында вафат булған Фото: Ксения Калинина\nСтәрлетамаҡ районы Яңы Отрадовка ауылы мәктәбендә 13 сентябрҙә иртән дәрес ваҡытында 46 йәшлек физкультура һәм ОБЖ уҡытыусының хәле насарайған. «Башинформ» агентлығына Дәүләт хеҙмәт инспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, «уҡытыусы тренерҙар бүлмәһендә документтар тултырып ултырған; ниндәйҙер мәлдә ул аңын юғалта башлаған һәм ултырғыстан йығылып төшкән».\nМәктәпкә ашығыс ярҙам хеҙмәткәрҙәре һәм хоҡуҡ һаҡлаусылар килгән. Табиптар уҡытыусының үлемен теркәгән.\n«Полиция хеҙмәткәрҙәре ваҡиға урынына юлланған. Суд-медицина экспертизаһы һөҙөмтәләре буйынса, уҡытыусының үлеме криминаль характерҙа түгел», — тип белдерҙеләр Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.\nЯҡынса мәғлүмәттәр буйынса, уҡытыусы йөрәк хәлһеҙлегенән үлгән.


— Бөгөн беҙҙең республикала байрам – Башҡортостанда Сыуашстан мәҙәниәте көндәре асыла, - тине Рөстәм Хәмитов, фестивалде асып. – Башҡортостан һәм Сыуашстан Республикаһы халыҡтарын дуҫлыҡ ептәре бәйләй. Беҙ бер-беребеҙгә кәрәк, беҙҙе айырып булмай. Тиҫтәләгән йылдар үтә килә, беҙҙең мөнәсәбәттәр нығый ғына.\nБашҡортостан Президенты билдәләүенсә, сыуаш халҡы Башҡортостанда бөтә йүнәлештәрҙә лә - белем алыу, сәнғәт менән шөғөлләнеү йәһәтенән дә үҫешә ала.\n— Башҡортостанда сыуаш әҙәбиәте классиктары тыуған, - тип билдәләне ул. – Сыуашстан Республикаһы менән Башҡортостанды иҡтисади мөнәсәбәттәр генә түгел, рухи бәйләнештәр ҙә, бер-беребеҙгә ҡарата хөрмәт тойғоһо ла берләштерә. Кешеләр араһындағы дуҫтарса мөнәсәбәттәр генә республикабыҙҙы көслө итә ала. Был мөнәсәбәттәр үҫешһен һәм бер ҡасан да өҙөлмәһен өсөн барыһын да эшләйәсәкмен.\n—Башҡортостанда тыуған сыуаш халҡының бөйөк улдары: Константин Иванов, Яков Ухсай миңә мәктәп йылдарынан билдәле, - тине Сыуашстан башлығы. – Беҙ, төбәктәрҙең ике етәксеһе, беҙҙең мөнәсәбәттәргә, мәҙәниәткә бөгөн яңы импульс бирәбеҙ. Үҙ-ара ихтирамға ҡоролған беҙҙең мөнәсәбәттәр һаҡланып, артабан үҫешергә тейеш.\nТеги:бр президентытөбәк-ара бәйләнештәрмилли мәҙәниәт


Беҙгә башҡа илдәрҙең төбәктәре менән хеҙмәттәшлек тураһында документтарҙы ҡарау процедураһын ябайлаштырырға кәрәк – Рөстәм Хәмитов // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБеҙгә башҡа илдәрҙең төбәктәре менән хеҙмәттәшлек тураһында документтарҙы ҡарау процедураһын ябайлаштырырға кәрәк – Рөстәм Хәмитов\n17:06, 3 ноября 2017 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nРеспублика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының махсус йөкләмәләр буйынса илсеһе Михаил Белый менән осрашты. Республика башлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, яҡтар Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Өфөләге вәкиллеге эшенең төрлө аспекттарын һәм уның эшмәкәрлек өлкәһен киңәйтеү мөмкинлектәрен тикшерҙе.\nБашҡортостан башлығы һүҙҙәренсә, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы вәкиллеге республикала 25 йылға яҡын эшләй, төбәктең власть органдары менән әүҙем эш алып бара, уларҙы тейешле мәғлүмәт һәм аналитика материалдары менән тәьмин итә. Уның ҡатнашлығында Башҡортостандың тышҡы иҡтисади бәйләнештәре тормошҡа ашырыла, сит ил дәүләттәре вәкилдәре менән һөйләшеүҙәр уҙғарыла.\nРөстәм Хәмитов республиканың башҡа илдәрҙең дәүләттәре менән хеҙмәттәшлек хаҡында төрлө килешеүҙәрҙе ҡарау процедураһын тиҙләтеү кәрәклеген билдәләне.\n– Беҙ үҙебеҙ эшләгән илдәрҙең төбәктәре менән килешеүҙәрҙе ҡарауға бәйле ҡаршылыҡтарҙы ауыр үтәбеҙ. Тәжрибә күрһәтеүенсә, был процедура өс айҙан алып йыл ярым, ике йыл ваҡыт талап итә, ул саҡта ҡыҙыҡһыныу ҙа юғала, – тине төбәк етәксеһе. – Ошо йәһәттән ябайлаштырырға кәрәк. Әгәр Сит ил эштәре министрлығы төбәктәргә ярҙам итһә, беҙ быны ыңғай баһалар инек.\nТеги: халыҡ-ара хеҙмәттәшлек, Башҡортостан башлығы


Сәйәсәт » Страница 33 » Архив газеты "Йәшлек"\nҠорал әмәлһеҙ булмай, әмәл ғәмәлһеҙ булмай.\nКупить стразы пришивные оптом.\nКинйә батыр ҡайтты һәйкәл булып Сәйәсәт\nРеспубликабыҙҙың Көйөргәҙе районы үҙәге Ермолаево ауылында Емельян Пугачевтың көрәштәше, 1773 – 1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы башлыҡтарының береhе Кинйә Арыҫлановҡа тантаналы рәүештә һәйкәл асылды. Скульптура район үҙәгенең төп майҙанында – хакимиәт йорто һәм мәҙәниәт һарайы ҡаршыһында урынлашҡан. Уның авторы Өлфәт Ҡобағошов был эшкә биш йыл ғүмерен арнай һәм уны тормошоноң төп хеҙмәте тип һанай.\nРФ Федерация Советы ағзаһы Рәмил Исҡужин, һәйкәл асыу тантанаһында сығыш яһап, Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡиғаларынан һуң өс быуаттан ашыу ваҡыт үтһә лә, халыҡтың тарихты онотмауын, батырҙарын хәтерләүен һәм яратыуын билдәләп үтте.\nКраснодар башҡорттары берләшә Сәйәсәт\nОшо көндәрҙә Краснодарҙа «Ағиҙел-К» Башҡорт милли үҙәге» тип аталған йәмәғәтселек ойошмаһы эшләй башланы.\nУны асыу тантанаһына Краснодар өлкәһенең төрлө мөйөштәрендә йәшәгән башҡорттар йыйылды, Башҡортостан вәкилдәре лә булды.\nҮҙәктең төп маҡсаты – Краснодар өлкәһе башҡорттарына туған телен, тарихын өйрәтеү, яҡташтарыбыҙҙы бергә туплау.\nФедератив дәүләт ҡоролошона нигеҙ һалған республика Сәйәсәт\nСовет власы йылдарында 23 март БАССР-ҙың тыуған көнө булараҡ билдәләнде. Был дата Башҡортостан Хөкүмәте менән Үҙәк совет власы араһындағы килешеү (1919 йылдың 23 марты) менән бәйле, йәғни Башҡорт совет автономиялы республикаһының ойошторолоу көнө булараҡ байрам ителә ине. Үҙгәртеп ҡороу заманы килеү менән республикабыҙ тарихының яңы биттәре асыла башланы. Шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһының барлыҡҡа килеү тарихының 1917 йылдың ноябрь – декабрь айҙарына ҡайтып ҡалғанлығы асыҡланды. Быйыл 29 ноябрҙә (иҫкесә 16 ноябрь) ошо тарихи ваҡиғаға – Башҡортостан автономияһы, йәғни Башҡортостан Республикаһының ойошторолоуына 90 йыл тула. Бөгөн был тарихи датаны дәүләт кимәлендә билдәләү, пропагандалау көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһелер.\nРух аҫылы ята тәрәндә Сәйәсәт, Мәғәриф\n8 ноябрҙә республика балалары өсөн сығарылған «Аҡбуҙат» журналы редакцияhында «Аҡбуҙат» журналының башҡорт телен өйрәнеүҙәге әhәмиәте» тигән темаға түңәрәк өҫтәл ойошторолдо. Иң беренсе hүҙҙе журналдың баш мөхәррире Факиhа Туғыҙбаева алды hәм баҫманың рубрикалары, йөкмәткеhенә бәйле традициялары хаҡында hөйләне. Факиhа Һаҙый ҡыҙы: «Журналдың төп маҡсаты –Тыуған илгә, ата-әсәләргә hөйөү тәрбиәләү, үҙ-ара дуҫлыҡты пропагандалау, ысын граждан тәрбиәләү», – тине.\n2007 йыл башында «Аҡбуҙат»тың тиражы – 18 мең дана. Быйылдан уның тышлығы ялтыр ҡағыҙҙа баҫыла. Үҙенең даими авторҙарын булдырған, әленән-әле яңыларын йәлеп иткән журналды бәләкәстәр генә түгел, өлкәндәр ҙә яратып уҡый. Өфөнөң 13-сө башланғыс мәктәп-балалар баҡсаhы мөдире урынбаҫары Альбина Закирова әйтеүенсә, «Аҡбуҙат» – ул ғаилә журналы ғына түгел, ә уҡытыусылар, тәрбиәселәр өсөн методик ҡулланма ла.\nавторы: admin | 13 ноября 2007 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nКире ҡайтырға << 1 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 >> Киләһе бит


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЗӘЙНУЛЛА ИШАН - БАШҠОРТ ХАЛҠЫНЫҢ РУХИ БАТШАҺЫ - 2018 - Мәҡәләләр\n"Вау диуана әйткән: килен, ҡорһағыңды һаҡла. Унда ишан булырҙай бала ята".\n(Шәрип ауылында ишеткәндәрҙән).\n"Зәйнулла ишан Рәсүли... Аҡмулла... Ғайса ахун... Зәки Вәлиди... Моғайын, һәр әҙәм затының да, бала саҡтан уҡ ҡолағынан мейеһенә инеп, аҙаҡ йөрәгенә урынлашҡан исемдәр булалыр. Улар бөтөн ғүмер һуҙымында эс-бауырҙы йылытып йөрөй, ә мөҙҙәт етһә, тышҡа бәреп сыға һәм күккә күтәрелеп, илаһи донъя йөҙөндә ҡояш кеүек балҡый башлай. Зәйнулла хәҙрәт исеме менән дә шулайыраҡ булды, ахырыһы. "Зәйнулла ишан" тигән исемде йыш ҡабатлағандарын мин бәләкәй саҡта уҡ ишетә инем. Сөнки уның "ҡыуаҡандар" тип йөрөтөлгән Шәрип ауылы беҙҙең барын башҡорттарының Ҡужайына ялғанып уҡ тиерлек ултыра. Ғүмер баҡый (30-сы йылдан, әлбиттә) бер колхоз булып йәшәнеләр, бер үк Уй һыуын эстеләр, яҙмыштарына төшкән бөтөн ауырлыҡтарҙы бергәләп күтәрҙеләр. Ауырлыҡ тигәндәй, ундай саҡтарҙа ололар йыш ҡына бер-береһен сабыр булырға өндәп, Зәйнулла хәҙрәт әйтеп ҡалдырған нотоҡтарҙы иҫкә төшөрөрҙәр ине.\nҺүҙ юҡ, ул нотоҡ-вәғәздәр аҡрынлап онотола барҙы, күптәр эскелеккә, дорфалыҡҡа ыңғайланы. Мәктәптә лә, йыйындарҙа ла хәҙрәт исемен телгә алмай башланылар. Әммә барыбер уның аҡыллы кәңәштәре ололар йөрәгендә йөрөгән булып сыҡты. "Ҡарттар һүҙен ҡар баҫмаҫ", тиеүҙәре дөрөҫ икән. Бигерәк тә ғилеме ҙур ҡарттарҙың һүҙе онотолмай. Дәүере килгәс, Зәйнулла ишанды Әл-Фараби, ибне Фаҙлан, Лев Толстой, Жан-жак Руссо, Шаһабетдин Мәржәни кеүек бөйөк ғалим һәм әҙиптәр рәтендә йөрөтә башланылар.\n1917 йылда Ырымбурҙа нәшер ителгән бер йыйынтыҡта бөйөк ғалим һәм тарихсы Ризаитдин Фәхретдинов уның хаҡында бына нимә ти: "Зәйнулла хәҙрәт эске Русиялағы мәшһүр заттарҙың иң олоһо һәм абруйлыһы... Ғасырыбыҙ уның ҡәҙәр мәшһүр һәм абруйлы зат күрмәгәндер, тиелһә, яңылыш булмаҫтыр... Троицкиҙағы Зәйнулла хәҙрәт эске Русияла иң мәшһүр вә иң атаҡлыларҙандыр. Заманында уның һәр һүҙе закон-шәриғәт ине... Ахыры ғүмеренә ҡәҙәр һәр кем уны олуғ бер шәйех, мөхтәбәр бер ғалим һанап хөрмәт итте..." Петроградта нәшер ителгән "Мосолман донъяһы" ла (Рәсәй Фәндәр академияһы баҫмаһы, 1-се сығарылыш, 1917 йыл), Зәйнулла хәҙрәттең эшмәкәрлегенә баһа биреп: "Ул үҙ халҡының рухи короле булып һанала ала", -тип яҙып сыҡты. Быға Әхмәтзәки Вәлидиҙең һүҙҙәрен дә өҫтәп ҡуяйыҡ. Үҙенең "Хәтирәләр"ендә ул: "Ғаиләбеҙҙең иң күп аралашып йәшәгән даирәһе муллалар булды", - ти ҙә, төрлө тарафтарҙа йәшәгән руханиҙарҙан айырып: "Троицкиҙан Зәйнулла ишан исемле мәшһүр шәйех иң башта иҫкә төшә, - ти. - Мин атайымдың рухи етәксеһе Зәйнулла ишан кеүек эскерһеҙ инсандарҙы, әхлаҡ һәм кешелеклелек өлгөһө булғандарын хөрмәт иттем".\nТанышырға тура килгән байтаҡ тәржемәләрҙән күренеүенсә, XIX быуат ахырында һәм был йөҙ йыллыҡтың башында ҙур илдең төрлө тарафтарынан йәйәүләп тә, атҡа йә иһә дөйәгә атланып та Троицкиға - Зәйнулла Рәсүлиҙең кәңәштәрен тыңлау, унан фатиха алыу өсөн килгән халыҡ ағымы өҙөлмәй. Уның хисапһыҙ мөриттәре бөтөн мосолман төбәктәре, улыстары, "үлем"дәренә таралышып, Зәйнулланың шөһрәтен тағы ла арттыра.\n"Нисек барлыҡҡа килгән бындай ғәжәп феномен? Ҡәҙимге ауыл мөхите шундай ҙур шәхесте нисек тәрбиәләй алды икән?" Шул мөғжизәнең серенә төшөнөргә тырышып, бала саҡтан таныш Шәрип урамынан үтәм, Уй тулҡындарына ҡарап торам, Нәрәле, Уйташ тауҙарына һорауҙарымды күндерәм. Шәрипте ҡалдырып, Зәйнулла уҡыған Малай Муйнаҡ, Ахун ауылдарына барам, ул эшләп киткән, балалар үҫтергән Аҡҡужаға барып әйләнәм - һаман яуап эҙләйем. Ләкин тауҙар ҙа, йылғалар ҙа яуап ҡайтармай. Ахырҙа, Зәйнулла ишандың ағай-энеһен эҙләргә тотонам: улар ни һөйләр?\nРәсүлевтар заты, борон-борондан өҙөлмәй килеп, тамырҙары тау-таш араһында мәңгегә нығынып ҡалған мөһабәт ағасты хәтерләтә. Уларҙың шәжәрәһе бай һәм фәһемле. Тәүләп был шәжәрәне Ризаитдин Фәхретдиновҡа "Аҫар" журналында баҫтырыу өсөн Ахун ауылы иманы Муса хажи эшләп бирә. "Мин Муса әфәнде тарафынан тәртипкә килтерелгән яҙмаларҙы баҫтырыуҙы моафиҡ күрҙем",- ти ул һәм Рәсүлевтарҙың ата-бабаларын ошо рәүештә теркәй: "Зәйнулла бән Хәбибулла бән Рәсүл бән Муса бән Байрамғол бән Ғашиҡ бән Солтанай бән Мораттупай бән Уразғәли бән Яныш бән Ятаби".\nБеҙ һүҙҙе Хәбибулланан, уның атаһы Рәсүлдән генә алып китәйек. 40-сы йылдарҙа Өфөлә мөфтөй булып торған Ғабдрахман Рәсүлевтың үҙенең ҡыҙы Сафуатҡа әйтеп ҡалдырған һүҙҙәре бар. Уның иҫләүенсә, фамилияны башлап ебәргән Шәрип ауылы кешеһе Рәсүл Башҡортостандың Благовар районы Булышлы ауылында Мөхәмәтшәриф Килдебәков хәҙрәттә уҡыған. Уның ҡыҙына өйләнгәс, тыуған Шәрип ауылына әйләнеп ҡайта, шунда Хәбибулла тыуа. Хәбибулла фәҡирлектә йәшәй. Бер тәҙрәле генә өй, тәҙрәһе - ҡарындыҡ. Өйө ҡыйыҡһыҙ. Хәбибулланың йәмәғәте - Вау (Вау - Вахит) диуананың һеңлеһе. Ул бик уңған, үткер ҡатын була. Һуңынан Зәйнулла хәҙрәт: "Мин сарыҡ ҡына кейгән бер фәҡир башҡорт балаһы, - тип әйтер булған. - Ғилем арҡаһында ғына мин ошо бәхетте күрҙем".\nКиләсәктә күренекле шәйех булып китәсәк Зәйнулланың һәм уның тамырын белер өсөн был юлдарҙың авторына 60-80-се йылдарҙа Рәсүлевтарҙың һәм таныштарының адрестарын табып, күптәре менән хаттар алышыу насип булды. Бына ул авторҙарҙың исемдәре: ишанға ейән тура килгән Ғәбдерәүеф Абдрахман улы Рәсүлев (Мәскәү) төҙөүсе-техник булып эшләне, ейәнсәрҙәре Рәшиҙә Абдрахман ҡыҙы - Мәскәүҙә, Сафуат Абдрахман ҡыҙы - Силәбелә, ейәне күренекле яҙыусы Атила Расих Ҡадир улы - Ҡаҙанда, Ғайса ахундың йәки Зәйнулланың ике туған ҡустыһының ейәне Әнүәр Балташев Ҡаҙағстанда йәшәй, Муса хажи Рәсүлевтың ейәнсәре Ләлә Ғабдулла ҡыҙы Учалы ҡалаһында, уның уҡ ейәне Айҙар Әхмәтханов Волгоградта йәшәне һәм инженер булып эшләне. Шулай уҡ ишанға ҡәрҙәштәр тура килгән Булат Батталов (Силәбе), Сәлмә Рәсүлева һәм уның ҡыҙы Ҡәүкәп Заһретдинова (Ҡужай ауылы), ауылдашы Сиражетдин Өмөрғолов (Учалы районының Шәрип ауыл кешеһе), Искәндәр Харисов (Учалы районының Ахун ауылы), Зәйнулланың өсөнсө быуын ейәнсәре Ғәйнизин Имашева (Учалы ҡалаһы) һәм башҡалар үҙҙәрендә һаҡланған мәғлүмәттәр менән уртаҡлашты. Уларҙың яҙма иҫтәлектәрен, ишеткәндәрен бергә туплап анализлағандан һуң, ишандың тормош юлын ярайһы уҡ күҙалларға, айырыуса Булат Батталов менән Сафуат Абдрахман ҡыҙы Рахманҡолованың яҙғандарына таянып, Зәйнулла хәҙрәттең тулы шәжәрәһен төҙөргә мөмкинлек тыуҙы.\n("Шәйех Зәйнулла Рәсүлев" әҫәренән ҡыҫҡартып алынды.\nЯҙылған: 20.03.18 | Ҡаралған: 224


Батыр рухлылар ярышы » "Урал" гәзите\nБатыр рухлылар ярышы\n“Металлургтар” стадионында Советтар Союзы Геройы Александр Серебренников иҫтәлегенә үткән 46-сы саңғы ярыштары Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналды.\nТрадицион ярыштарҙа район-ҡаланан 360 спортсы ҡатнашты. Был көндө район-ҡала мәктәптәре уҡыусылары, махсус белем биреү учреждениелары студенттары, шулай уҡ производство коллективтары һәм спорт ветерандары стартҡа баҫты.\nҘур спорт сараһы алдынан Герой исемен йөрөткән 17-се гимназия алдында урынлашҡан яугир бюсына венок һалыу тантанаһы үтте. Ярышты асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, ҡала хакимиәте башлығы Сергей Поляков, Советтар Союзы Геройы А.Г. Серебренниковтың улы Геннадий Серебренников, Белорет ҡалаһы, Белорет һәм Бөрйән райондары хәрби комиссары Вадим Сәйәхов, “Хәрби туғанлыҡ” хәрби хәрәкәт ветерандары бүлексәһе рәйесе Игорь Смердов һәм Белорет автомәктәбе директоры вазифаһын башҡарыусы Йәүҙәт Заһитов ҡатнашты.\nСпортсыларҙы сәләмләп, йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта: “Спортсылар һәм саңғы уҙышын яратыусылар араһында бындай ярыштар иң күләмлеһе һәм киң таралғаны һанала. Көсөңдө һынап ҡарау һәм иптәштәрең менән аралашыу өсөн бик уңай. Был ярыш - сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыуға, Тыуған илгә хеҙмәт итеүгә, ватансылыҡҡа әйҙәгән ҙур сара. Артабан да һеҙгә тыуған илебеҙҙең ҡыйыу һаҡсылары булып ҡалыуығыҙҙы теләйем”, - тине. Ҡала хакимиәте башлығы Сергей Поляков спортсыларға үҙ этаптарында еңеүҙәр, тамашасыға күңелле ял һәм сағыу тәьҫораттар теләне.\nСоветтар Союзы Геройы Александр Серебренников иҫтәлегенә арналған ярышта ҡала мәктәптәренән тыш, Шығай, Абҙаҡ, Олойылға, Сосновка, Мәхмүт, Йөйәк, Ғәбдөк, Сермән мәктәптәре һәм Бөрйән районы спортсылары үҙ категорияларында көс һынашты. Спортсыларға юғары һөҙөмтәләргә ирешер өсөн күп көс һалырға, тырышырға тура килде, сөнки ярыш барышын Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов та күҙәтте.\nЭ.Хәмзинаның тулы материалын гәзиттең 15-се һанында (20.02.18) уҡығыҙ.


Бөрйән районында туризм үҫешенә арналған кәңәшмә үтте\nБашҡортостан Хөкүмәте, төрлө ведомство вәкилдәре, төбәк райондары хакимиәттәре башлыҡтары индустрия мәсьәләләрен барланы. Бөрйән районында әле 6 турист базаһы эшләп килә. Ял итергә килеүселәр йылдан-йыл арта. Хозур тәбиғәт мөйөшөнә йылына 45 мең тирәһе кеше ағыла.\nҠунаҡханалар төҙөлә, инфраструктура яҡшыртыла. Әммә, был тәңгәлдә кире күренештәр ҙә юҡ түгел. Тармаҡ үҫеше өсөн тәү сиратта «Иҫке Собханғол-Мораҡ» юлын тәртипкә килтерергә кәрәк. Был Күгәрсен һәм Көйөргәҙе райондарына ла туристарҙы йәлеп итергә мөмкинлек бирәсәк. Шулай уҡ электр линиялары, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары мәсьәләһе лә көнүҙәк ҡала. Сарала Башҡортостан Хөҡүмәте, Бөрйән, Күгәрсен, Көйөргәҙе райондары һәм «Юлбарыҫ» туристик фирмаһы араһында «Бөрйән» турист-рекреация кластеры тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.


Финзирә Хәйрисламова - Журнал Агидель\nБар шундай ағайым\n(Актер Хәмит Яруллинға – 80 йәш)\nОло таланттар – халыҡ араһынан, гүзәл тәбиғәт ҡосағында тыуа. М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрына 55 йыл ғүмерен биргән, ошо театрҙың даны, ғорурлығы булған һәм оҙон, ялҡынлы, тулы ҡанлы ижад ғүмере үткән актер Хәмиҙулла Яруллинға – 80 йәш. Ул 1935 йылдың 25 февралендә Башҡортостандың күркәм төбәге – Салауат районы Ахун ауылында күп балалы ярлы крәҫтиән Ғатаулла менән Зөбәйлә ғаиләһендә тыуған. Хәмит ғаиләлә 15-се – 10 ҡыҙ, 5 ир балалы ғаиләлә тыуа.\nАталары Ғатаулла ҙур ғаиләне хеҙмәт менән тәрбиәләгән, иртәнге таңдан кискә тиклем эш, эш, эш... 1935 йылға тиклем ауыл ситендәге утарҙа йәшәйҙәр. Унда ауыл тимерлеге булған. Ауылға 1935 йылда күсә, тимерлекте лә ауылға күсереп, ауылдаштары Тажетдинов Бәғдәт, Әбдрафиков Насирҙы тимерлектә эшкә өйрәтә, күмәкләп колхозға ярҙам итәләр.\nХәмиттең өлкән апайҙары ҡустыларын бик ярата, иркәләп тәрбиәләшә. Рәхимә, Мәфрүзә, Бибинур, Маһруза, Быдбыд, Гөлнур, Сәмәриә, Ҡәмәриә, Гөлфарудан апайҙары башҡорт халыҡ йырҙарын бик матур йырлаған. Колхозда эшләп, заманында ураҡ урып, 70-шәр көлтә бәйләп, маҡтаулы стахановсы булғандар.\nАталары ғаиләлә татыулыҡҡа, әҙәпкә ҙур иғтибар бирә. Үҙе таңдан тороп эш ҡоралдарын йүнәткән, балыҡ тотҡан, һунарға йөрөгән, сөнки анауы тиклем балаларҙы туйындырырға кәрәк бит. Ҡөрьән дә уҡый белгән, намаҙын да ҡалдырмаған. 1935 йылда беренсе булып район үҙәге Малаяҙҙа урман хужалығын ойоштора, урмандарҙы һаҡларға, ишәйтергә күп көс һала, 38 йыл эшләй.\nХәмит бәләкәйҙән атаһынан бер аҙым да ҡалмай, күп эшкә өйрәнеп үҫә, бик зирәк бала була. Сабата ла үрә, умарта рамдарын эшләргә лә өйрәнә, сөнки атаһы үҙе генә өлгөрә алмай. «Эшкә өйрәнеү үҙем тормош көткәндә бик тә ярап ҡуйҙы, шуға ла атайыма бик рәхмәтлемен, – ти Хәмит. Атайым бик матур йырлай торғайны. «Ағиҙелкәй», «Ашҡаҙар» йырҙарын уның кеүек үҙенсәлекле, ихлас, үтә лә еренә еткереп йырлаған кешене осратҡаным юҡ», – ти ул. Атаһынан күрмәксе Хәмит тә ағастарға, хайуандарға, ҡоштарға, тәбиғәткә бик һаҡсыл, яратыу менән үҫә. Бәрәкәтле тыуған ерҙән һут алып, хозур тәбиғәт ҡосағына һыйынып ултырған Йөрүҙән йылғаһы буйындағы Ахун ауылының уңдырышлы тупрағында тыуып, ошонда буй еткергән ул. Ҡаратауҙа атаһы үҫтергән ҡарағайҙар күптән инде өй һалырлыҡ булып үҫкән, улар бөгөнгө көндә лә үҫеп ултыралар. Ул ҡарағайҙар үҙе бер йыр кеүек.\nАлты йәштән үк Хәмит моңға ғашиҡ булып, Сәмәриә апаһының мандолина ҡылдарын тартып ҡарап, көйҙәр сығара башлай. Сәмәриә апаһы Мәсәғүт педучилищеһын тамамлап, күрше ауылда уҡытыусы булып эшләй һәм эш хаҡына ҡустыһына гармун бүләк итә. Хәмит тиҙ арала гармунда өҙҙөрөп уйнай башлай. Башланғыс белемде Ахунда ала, 5-се синыфты ауылдан 7 саҡрым алыҫлыҡтағы Мәсетле ауылына йөрөп уҡый. 6-сы синыфты Илтәй ауылында, ә 7 синыфты Мәсетле ете йыллыҡ мәктәбендә отличноға уҡып тамамлай. Урта мәктәпте ауылдан 20 саҡрым алыҫлыҡтағы Ҡаратаулы урта мәктәбендә (хәҙерге Малаяҙ урта мәктәбе) уҡып бөтә. Яҙлы-көҙлө 4 сәғәт йәйәүләп, ҡыш саңғы менән ял көндәренә өйгә ҡайтып йөрөй. Буш ваҡытында радио, фотоға төшөрөү менән, ағаларының мотоциклы менән ҡыҙыҡһына. Атаһы улының инженер йә табип булыуын теләй.\nМәктәпте тамамлағас, Өфөгә юғары белем алыуға юллана, документтарын Ауыл хужалығы институтына тапшыра. Бер танышы уға Мәскәү театр институтына йәштәр ҡабул итеүҙәре тураһында әйтә. Сәнғәт менән ҡыҙыҡһынып үҫкән егет күңел түрендәге хыялын һынап ҡарамаҡсы булып, Өфөләге опера театрына имтиханға бара. Мәскәүҙән килгән ҡабул итеү комиссияһы төрлөсә һынап ҡарай уны. Имтиханды уңышлы биргәс, яҙмыш уны Мәскәүгә алып килә. Данлыҡлы ГИТИС-тың тәүге ҡарлуғасы булыу бәхетенә ирешә. Атаһы улының теләгенә ҡаршы килмәй, ризалаша, сөнки үҙе лә сәнғәтте бик ярата.\n1954 – 1959 йылдарҙа Хәмит Мәскәүҙә Луначарский исемендәге Дәүләт театр-сәнғәт институтында Башҡортостандан килгән талантлы йәштәр: Гөлли Мөбәрәкова, Илшат Йомағолов, Шамил Рәхмәтуллин, Роза Шәйхетдинова (Кәримова), Наил Тибеев, Фәрдүнә Ҡасимова, Зинира Атнабаева, Әмир Абдразаҡовтар менән бергә уҡый. Уҡыу йылдарын Гөлбаныу Мәһәҙиева былай тип иҫкә ала: «Башҡортостандан килгән йәштәр бик талантлы ине: Әмир Абдразаҡов скрипкала уйнай, бик матур, сәхнә өсөн тыуған Хәмит Яруллин гармунда һыҙҙыра, эшләпә кейгән, йөҙө итальян кешеһенә оҡшаш Наил Тибеев беҙҙең менән башҡорт бейеүҙәрен ҡуя ине, Муллаян Һөйәрғолов – Бөрйән егете, бик оригинал, Илшат Йомағоловтың артист тәжрибәһе бар, Шамил Рәхмәтуллин бик юморлы, күңелле, Гүзәл Мәғәфүрова матур, һөйкөмлө. Бер айҙан беҙгә Роза Шәйхетдинова килде, ул үҙенең матурлығы менән барыбыҙҙан да айырылып тора ине, уҡыуҙа ла, этюдтарҙа ла гел алдынғы булды. Сығарылыш спектаклендә (диплом эше) К. Гальдониҙың «Ҡунаҡхана хужабикәһе»ндә ул Мардолина ролен уйнаны, ә Фабриционы Хәмит Яруллин бик оҫта уйнап, итальян характерын, темпераментын бик дөрөҫ бирҙе. Улар иҫ китмәле талантлы пар ине!»\nБ. В. Бибиков, О. И. Пыжова кеүек талантлы профессорҙарҙан белем алалар. 5 йыл уҡыу дәүерендә баш ҡала театрҙарына йөрөп, В. Тихонов, Н. Мордюкова, И. Макарова кеүек артистар менән осрашалар, уларҙың нисек уйнауҙарын күреү бәхете тейә.\nМәскәүҙә Совет республикаларының сәнғәт декадалары ла йыш була, уларҙың сығыштарын йәштәр һәр ваҡыт ҡарап бара. 1955 йылда Мәскәүҙең Ҙур театрында үткән Башҡортостандың әҙәбиәт һәм мәҙәниәт декадаһында Хәмит беренсе тапҡыр үҙенең буласаҡ ҡатыны, Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисткаһы Зилара Әйүпованы осрата. Ул халыҡты хайран ҡалдырып «Бишбармаҡ» бейеүен бейей.\n1959 йылда Хәмит Яруллин институтты тамамлай, драма һәм кино актеры дипломы менән Өфөгә ҡайта, Башҡорт дәүләт академия театрына эшкә урынлаша. «Миңә заманында беҙҙең Башҡорт драма театрына нигеҙ һалған, уны иң юғары академик кимәлгә күтәргән, йөҙөн билдәләгән өлкән быуын сәхнә оҫталары менән эшләргә тура килде», – ти Хәмит Яруллин. Оло быуын артистары Хажи Бохарский, Ғәлимйән Ҡарамышев, Әмин Зөбәйеров, Бәҙәр Йосопова, Таңһылыу Рәшитова, Зәйтүнә Бикбулатова, Рәғиҙә Янбулатова, Арыҫлан Мөбәрәков, Рим Сыртланов, Ғәлим Туҡаев, Хөсәйен Ҡудашевтар менән бергә дәррәү эшкә тотона. Ололар йәштәрҙе йылы ҡаршылай, театр яҙмышына, репертуарына ныҡлы терәк килә, йәштәр арҙаҡлы артистарҙың эстафетаһын дауам итә.\nҮҙенең диплом спектакле К. Гальдониҙың «Ҡунаҡхана хужабикәһе»ндәге Фабрицио роленән һуң Хәмит башҡорт академия театрында тәүге бирелгән ролдәрҙе профессиональ артист кеүек оҫта башҡара, тамашасыларҙы ышандыра, уларҙың һөйөүен яулай. Оҙон буйлы, ғәжәп матур тауышы менән тамашасыларҙы арбаған, төҫкә матур артисты тамашасылар бик ярата, бигерәк тә йәштәр.\nБашҡортостандың легендар артисы Арыҫлан Мөбәрәков менән бер нисә спектаклдә бергә эшләргә тура килә уға. Ә. Атнабаевтың «Ул ҡайтты» пьесаһында, Н. Погодиндың «Ленин Октябрҙә» спектаклендә улар бергә уйнай. «Ул ҡайтты» спектаклендә Марат ролен Хәмит ифрат оҫта башҡарыуы менән тамашасыларҙың ихтирамын яулай. Актер тамашасыларҙы Марат менән бергә көлөргә, шатланырға, ә ҡайғы килгәндә уны уртаҡлашырға мәжбүр итә.\nАртист үҙенең ижад юлында йөҙәрләгән төрлө образдар тыуҙыра. Башҡорт классикаһынан М. Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр»ендә – Закир, И. Абдуллиндың «Ялҡынһыҙ яна йөрәк» пьесаһында – Идеал, «Йөрәк менән шаярмайҙар»ында – Раззаков, «Онотолған алтын»ында – Рәсих, «Бажалар»ҙа – Сафонов, А. Абдуллиндың «Онотма мине, ҡояш!» пьесаһында – Сергей Чекмарев, «Ун өсөнсө председатель»дә – Байымов, Н. Асанбаевтың «Зәйтүнгөл»ендә – Айбулат, «Ҡыҙыл Паша»ла – Әбүбәкер, «Фәйзи»ҙә – йәш Фәйзи, «Аҡ сирень»дә – Баян, «Алтын бишек»тә – Макар, М. Кәримдең «Салауат»ында – Каратель, «Ҡыҙ урлау»ҙа – Ильяс, «Айгөл иле»ндә – Илдар, «Ташлама утыңды, Прометей!»ҙа – Әҙәмшах, «Яҙмыштарҙан уҙмыш бар»ҙа – Ярулла, «Салауат»та – Ю. Аҙналин, Ә. Атнабаевтың «Игеҙәктәр»ендә – Рушан, «Әсә хөкөмө»ндә – Мансур, «Шоңҡар»ҙа – Шоңҡар һ.б. ролдәр.\n«Ә. Атнабаевтың ялҡынлы шағир Шәйехзада Бабичҡа арналған «Шоңҡар» драмаһында Хәмит Яруллин милли мәҙәниәтебеҙҙең талантлы бер вәкилен иҫ киткес дәртле уйнаны. Уйнаны тип әйтеү урынһыҙ кеүек: актер герой тормошо менән йәшәне. Шағир Шоңҡарҙың бер аҙ хаталарын да, рухи төшөнкөлөккә бирелеп китеүен дә, әммә аҙаҡтан барыбер халыҡ йырсыһы булып ҡалыуын тамашасыға ҙур оҫталыҡ менән еткерҙе. Мин шағир Бабичты тап шулай күҙ алдына килтерәм. Тамашасылар Хәмит Яруллинды ошо спектаклдә бигерәк тә яратып ҡабул иткәйне. Байтаҡ ваҡыт уны үҙ исеме менән атамайынса, Шоңҡар тип йөрөтөүҙәре һис тә ғәжәп түгел», – тип яҙа яҙыусы Зөһрә Алтынбаева. Шағир Риф Тойғонов: «Шоңҡар»ҙа Хәмит – Шоңҡар, тәрән, бер ҡараһаң мәңгегә иҫтә ҡалырлыҡ образ тыуҙырған. Юғары гражданлыҡ хисенә эйә булған Шоңҡар тамашасыны уйға һалды», – тип яҙа. Драматург Х. Вәхиттең «Ҡайҙа һуң һин?» пьесаһында Хәмит ябай эшсе, маляр, үҙешмәкәр композитор егет Шәүкәт образын уйнаны. Бар булмышы менән сәнғәткә тартылған, музыкаға ғашиҡ был ябай эшсе егетте тормош йыш һынай. Артист башҡарыуында ул – аҡыллы, кешелекле, саф мөхәббәт менән һөйә белгән изге һәм нескә күңелле лирик образ.\nБ. Лавреневтың «Атайыңдың ҡәҙерен бел» спектаклендәге Мәҡсүт образын артист үҙ эшенә мөкиббән киткән йәш белгес, үҙенең йәмғиәт алдындағы бурысын яҡшы аңлаған гражданин булып иҫтә ҡалдырҙы. Ул ғүмерен йәлләмәйенсә атом нурына эләкһә лә, халыҡ мәнфәғәте өсөн эшләй.\nХ. Ибраһимовтың «Башмағым» спектаклендә ул – Хәйрүш, «Кейәү»ҙә – Ғәнибай, И. Йомағоловтың «Нәркәс»ендә – Байымбәт, «Торналар ҡайта»ла – Хәсән, Р. Сафиндың «Тилекәй» пьесаһында – Тилекәй, Ф. Бурнаштың «Йәш йөрәктәр»ендә – Ғилмитдин, Ә. Мирзаһитовтың «Күршеләр»ендә – Урал, «Ғүмер ике килмәй»ҙә – Хәйернас, Н. Ғәйетбайҙың «Аты барҙың дәрте бар» спектаклендә – Ҡотлобай, Ғ. Шафиковтың «Операция»һында – Ғиндуллин, Р. Кинйәбаевтың «Атыңды үтескә бир»ендә – Сынтимер, Ф. Бүләковтың «Онотолған доға»һында – Буран, Б. Рафиҡовтың «Париж башҡорто»нда – Муса, Н. Иҫәнбәттең «Һижрәт»ендә – Абдуллин һ.б. ролдәр.\nСит ил һәм рус классикаһынан уйнаған ролдәре:\nК. Гальдониҙың «Ҡунаҡхана хужабикәһе»ндә – Фобрицио, Ф. Шиллерҙың «Мәкер һәм мөхәббәт»ендә – Фердинанд, И. Кариенконың «Бәхетһеҙ мөхәббәт»ендә – Гнат, У. Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта»һында – Тибальд, В. Гюгоның «Мария Гиндор»ҙа – Гильберт, А. Б. Чеховтың «Иванов»ында – Львов, М. Горькийҙың «Һуңғылар»ында – Яков, Н. Островскийҙың «Бәлә кеше башынан йөрөй»ҙә – Бабаев, Паристың «Афродита утрауы»нда – Рольф Оуэнс, Лаврентьевтың «Атайыңды хөрмәт ит!»тә – Мәҡсүт, С. Айытматовтың «Һау бул, Гөлсары»һында – Кәримбеков, У. Шекспирҙың «Макбет»ында – Банко, Чепуриндың «Йөрәгем һинең менән»ендә – Мефодьев, Коломбаевтың «Ҡырағай фәрештә»һендә – Петр I, А. Толстойҙың «Тере мәйет»ендә – Каренин, Дударевтың «Рядовойҙар» пьесаһында – Солянин, А. Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр»ҙә – Муров, У Шекспирҙың «Ричард III» пьесаһында – Король Эдвард, В. Аллендың «Хәйерле иртә, Энид!»тә – Джерри, Гавриловтың «Шамбала» пьесаһында – Батыр, Г. Запальскаяның «Улар дүртәү»ҙә – Ир образы, һ.б.\nКүренекле драматургтар И. Абдуллин, Н. Асанбаев, сәнғәт белгесе Һ. Сәйетов, драматург Н. Ғәйетбаев актер хаҡында йылы фекерҙәр әйтеп, Башҡортостан матбуғатында сығыш яһаны.\nТамашасы – бер, ә драматургтар артистың ролде башҡарыуына, уның тел оҫталығына үҙҙәренең күҙлегенән ҡарай. Шағирә Л. Абдуллина былай тип яҙа: «Хәмит Яруллиндың актер булараҡ йәнә бер сифатын билдәләп үткем килә. Ул – актерҙың телмәре! Һеҙ уның телде боҙоп, һүҙҙәрҙе бутап, ауыҙ эсендә бутҡа бешереп һөйләгәнен ишеткәнегеҙ бармы? Мин – юҡ. Хатта башҡорт әҙәби теленең дөрөҫ яңғырауын ишетер өсөн генә лә уның телмәрен тыңларлыҡ! Был уның телде һөйөүенән килә. Йомшаҡ, матур яңғырашлы әҙәби башҡорт теле генә сәхнә теле була ала. Башҡорт сәхнәһе теленең өлгөһө кемдә тиһәләр, һис икеләнмәй, Хәмит Яруллин телендә тиер инем».\nХ. Яруллиндың геройҙары – тәрән аңлап, аҡылда һәм күңелдә тыуған образдар. Уны ювелир актер тип атаһаҡ, һис тә хата булмаҫ. Актер ижад иткән һәр ролде алып ҡараһаҡ, уларҙа тырышлыҡ, талант сағыла. Актер үҙенең уйнаған ролдәрендә кемде уйнаһа ла, дөрөҫлөккә ысын күңеле менән ынтыла. Иҫ китмәле дикция, артикуляция, оҫталыҡҡа эйә ул. Ул телдең, башҡорт теленең ҡәҙерен, бәҫен белә. Театр – ул актер һәм драма. Театр – ҡыйыу һүҙ, тетрәткес уйҙар, ситуациялар, шуларҙы Хәмит Яруллин үҙенең йөрәге аша үткәрә.\nАктер һәр ваҡыт өлгөлө формала, бөгөн дә ул тамашасыларҙы үҙенең таланты менән шатландыра. М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының Бәләкәй залында Эльвира Юнысова менән уйнаған психологик дуэт – «Хәйерле иртә, Энид!» спектакле генә лә ни тора!\nХ. Яруллин төрлө характерҙағы, эске донъяһы менән бер-береһенә ҡапма-ҡаршы ролдәрҙе лә уңышлы башҡарған актер. И. Абдуллиндың «Йөрәк менән шаярмайҙар» спектаклендәге Рәжәпов тап шундай. Үҙ маҡсатына ирешеү өсөн дуҫлыҡ, кешелеклек мөнәсәбәттәрен иҫәпкә лә алмаған, үҙе өсөн генә йәшәгән был образды актер тамашасы күңелендә нәфрәт уятырлыҡ кимәлдә башҡара. Ә Мирзаһитовтың «Әсәйемдең сал сәстәре»ндәге Мәркәздең кисерештәрен ниндәй оҫталыҡ менән аса. Ул ололар, ҡарттар ролен дә бик оҫта башҡара. Мәҫәлән, М. Горькийҙың «Һуңғылар»ында Яков ҡарт роле. Аҙ һүҙле, әммә үҙенең күҙ алдында эшләнгән яуызлыҡтарға, кәмһетелеүҙәргә нәфрәтләнеп йәшәгән, көсһөҙ булһа ла, әҙәпһеҙлеккә ҡаршы көрәшергә тырышҡан образды актер бар күңелен биреп, үҙ геройын ихлас яратып башҡара. Н. Ғәйетбайҙың «Аты барҙың дәрте бар»ҙағы Ҡотлобай ҙа ошондай образдарҙың береһе. Үҙе ҡартайһа ла, күңеле, йөрәге һис ҡартаймаған. Үҙен атынан башҡа күҙ алдына килтермәгән Ҡотлобай ҡарт ябай ҙа, эскерһеҙ ҙә булып күҙ алдына баҫа актер башҡарыуында.\nАктер үҙенең эске тойғоларын йүгәнләй, сама, аҡыл менән ижад итә, тамашасыларҙы үҙе менән бергә уйланырға, тулҡынланырға мәжбүр итә. Уның өсөн холоҡ-фиғел, сәхнәлә үҙен тота белеү, яғымлылыҡ, итәғәтлек кеүек сифаттар мөһим. Үҙе ошо сифаттарға эйә, уларҙы урынлы һәм оҫта ҡуллана. Спектаклдә төп ролдәрме, икенсе, өсөнсө пландағы ролдәрме – ул барыһын да иҫ китмәле оҫта башҡарған актер.\n1987 – 1992 йылдарҙа башҡорт академия драма театрында, бер үк ваҡытта Башҡортостан дәүләт радио һәм телевидениеһында ла режиссер булып эшләй. Ул уҡыған шиғырҙар бөгөн дә «Ашҡаҙар», «Юлдаш» радиоларында яңғырай. Радио һәм телевидениенан төп ролдәрҙе: К. Мәргәндең «Аҡмулла»һында – Аҡмулла, режиссер Н. Тибеев; Ф. Иҫәнғоловтың «Арыш башағы»нда – төп роль, режиссер Н. Тибеев; «Аҫылйәр»ҙә – Шәрәфетдин, режиссер Р. Фәйзи; К. Тинчуриндың «Американ»ында – Искәндәр, режиссер Р. Фәйзи; «Аҡ ҡалфаҡ»та – Баҡый роле, режиссер Р. Фәйзи; С. Мифтаховтың «Һаҡмар»ында – Һиҙиәт, режиссер Н. Тибеев.\nАй һайын радио һәм телевидениела, өсәр актлы спектаклдәрҙә, көн-төн театрҙа... 1992 – 1997 йылдарҙа Стәрлетамаҡ башҡорт театрында уйнай. Шул уҡ ваҡытта мәҙәниәт техникумында йәш актерҙарҙы уҡытып сығара, сөнки ул 1961 – 1974 йылдарҙа Өфөлә 3. Исмәғилев исемендәге сәнғәт институтында сәхнә теле дәрестәрен, сәхнә хәрәкәте, фехтование дәрестәрен дә алып бара. Хәҙер театрҙа эшләгән күп артистарҙың яратҡан уҡытыусыһы булды ул.\nСтәрлетамаҡта уйнаған ролдәре: Гавриловтың «Шамбала» спектаклендә – Батыр, Ф. Бүләковтың «Онотолған доға»ла – Буран, Р. Солтангәрәевтың «Теге донъя-был донъя»ла – Өмөтбай, Б. Рафиҡовтың «Париж башҡорто»нда – Муса, Н. Иҫәнбәттең «Һижрәт»ендә – Абдуллин, И. Абдуллиндың «Их, Өфө ҡыҙҙары»нда – Көршун, В. Шекспирҙың «Ричард Ш»дә – король Эдвард, К. Карнайҙың «Талантһыҙ»ҙа – Ҡоҙа, Ф. Бурнаштың «Йәш йөрәге»ндә – скрипач.


Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы\nЗәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы— Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Байназар ауылы һуғыш ветераны.112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугире.\n2 Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы\n4 Һуғыштан һуңғы хеҙмәте\n1906 йылда Бөрйән районы Байназар ауылында Зәйнуллин Рәхмәтулла һәм Гөлйыһан ғаиләһендә беренсе бала булып донъяға килә. 6 йәше лә тулмай ҡала, әсәһе ауырыуҙан үлеп ҡала. Үгәй әсәй килгәс, атаһы Сәхиулланы Баймаҡ районы Темәс ауылында бер хәҙрәткә батраклыҡҡа бирә. Ошо хәҙрәт отҡор Сәхиулланы ғәрәп телендә уҡырға өйрәтә, Ҡөръән аяттарын ятлата, дини белем бирә. Темәстә ул 14-15 йәше тулғанса тиклем йәшәй, тамаҡ хаҡына хәҙрәттең малын ҡарай, йорт эштәрендә булыша. Бер ыңғайҙан белем ала. Уға мәктәптә уҡырға тура килмәй. Ләкин тырыш Сәхиулла үҙ алдына башта латинса яҙыуҙы, аҙаҡ хәҙерге яҙыуҙы өйрәнә.\nКоллектив хужалыҡтар ойоштороу башланғас, колхозға ағза булып инә. “Буденный” колхозында бригадир, ферма мөдире, мал аҙығы әҙерләү мәлендә звено етәксеһе йөктәрен тарта. Ғөмүмән, ул эшләмәгән эш ҡалмай. Ҡыш көндәре ат менән колхоз малына бесән ташый. Колхоздарға ағас әҙерләү өсөн план еткерелә башлағас, ағас ҡырҡыуҙа йөрөй. Бесән эшләү, ер һөрөү, урып-һуғыу һәм башҡа эштәрҙән ҡалмай.\n1937 йылда, ферма мөдире булып эшләгән мәлендә, Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыу ҡағыҙы ала. 1937-1939 йылдарҙа өс йыл армия сафында хеҙмәт итеп ҡайта. Рәсәй-төрөк сигендә хеҙмәт итергә тура килә уға. Ул мәлдә сик тыныс түгел. Йыш ҡына бәрелештәр ҙә булып тора. Төрөктәр сикте боҙған саҡта һуғышырға ла тура килә.\n1939 йылда Сәхиулла тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайта. Эш тип атлығып торған егет яратҡан эшенә тотона, уны фермаға мөдир итеп ҡуялар.\n1929 йылда Хәҙисә Фәтхулла ҡыҙы менән ғаилә ҡороп, өс ул һәм ике ҡыҙға ғүмер бирәләр. Үкенескә күрә, алтынсы балаһын тапҡанда Хәҙисә апай мәрхүм булып ҡала, яңы тыуған сабыйҙы ла ҡотҡарып ҡала алмайҙар. Өлкән улы Ниязбай (1931 й), ҡыҙы Ғәйзә (1933 й), улы Батыр (1934 й), Сәфәрғәле (1937 й), бәләкәй ҡыҙы Зөләйха (1948 й) – 1 йәш тә 4 айлыҡ бала менән Сәхиулла ағай тол ҡала. Бәхеткә, йәтим ҡалған балаларға әсәй булырға ҡайынбикәһе Хәнифә риза була. Уның ире Хәйетдин һуғышта үлгән, һәм тол ҡатын ҡулында өс бала ҡалған була. Өлкән ҡыҙы Факиһа (1924 й) Әтек ауылында һатыусы булып эшләп йөрөгән була. Улы Рамаҙан (1931 й) – ФЗО-ла, бәләкәй ҡыҙы Йәмилә мәктәп уҡыусыһы була. Яңы ғаилә 8 баланы үҙ ҡанаты аҫтына алып, оло тормош юлына сығаралар.\nБөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы[үҙгәртергә]\nБөйөк Ватан һуғышы башлана. Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы 1941 йылдың 21 декабрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан армияға саҡырыу ҡағыҙы ала. Шулай итеп, Сәхиулла икенсе дөйөм фронтҡа ебәреүгә эләгә. Тәүгеһе август айында үткән була. Уның менән бергә Ҡарағолов Һаҙый, Асылбаев Юныс, Бәшәров Әҙеһәм, Ишбаев Сәйәх, Ишкилдин Ноғоман һәм башҡа ике тиҫтәнән ашыу райондаштарын район колхоздарынан йыйылған аттар менән РККА-ға (рабоче-крестьянская красная армия) бергә оҙаталар. Һыбайлыларҙы Красноусолдан алыҫ түгел Аҡкүл күле янында урынлашҡан лагерға ебәрәләр. Шунда бер аҙ һуғышҡа әҙерлек күнекмәләре үткәс, 1942 йылдың февраль айында Йоматау станцияһында вагондарға тейәп, фронтҡа оҙаталар.\nСәхиулла ағай М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһының 101–се артиллерия дивизионында 148-се артиллерия - миномет полкында минометчик булып хеҙмәт итә. Ул саҡта батальон командиры гвардия капитаны И. М. Бакиров була. Аҙаҡтан ул гвардия майор булып китә. Сәхиулла Зәйнуллин Башҡорт кавалерия дивизияһының командиры генерал Миңлеғәле Шайморатовты оло ихтыярлы, көслө, һәләтле, батыр, тәүәккәл, оҫта ойоштороусы, һәр саҡ һалдаттарын хәстәрләүсе итеп иҫкә ала ине. Командиры Таһир Кусимовты мыҡты кәүҙәле булһа ла, ат өҫтөндә уҡ һымаҡ оса ине, ти торғайны.\nҺуғыш тынып торған арала, ваҡ-төйәк мәшәҡәттәрҙән арынып, күнекмәләрҙән бушап, ял иткән ваҡыттарында күңел асҡандар, ҡурайсылар башҡорт көйҙәрен уйнап, кавалеристарҙың күңелен күтәрер булған.\nБаймаҡ районынан Сарбаев тигән иптәшенең ҡурайын һәр саҡ эргәһендә йөрөтөүен, ҡайһы саҡ еҙ көпшәләрҙән дә ҡурай яһап уйнауын хәтерләп һөйләй ине. Һуғышҡа ингәндә лә, рейдтан сыҡҡанда ла ҡурайсылар, һуғышсыларҙың йөрәгенә үтеп инерҙәй, еңеүгә рухландырырҙай көйҙәр уйнап, алдан барған.\nЧернушки эргәһендәге һуғыш тураһында бигерәк әсенеп иҫкә ала ине Сәхиулла бабай. Әллә нисә тәүлек немецтар менән барған бәрелештә тәрән рейдта йөрөүсе гвардеецтарҙың хәле бигерәк мөшкөлләнә, аттар ҙа, һуғышсылар ҙа ныҡ арыған, аҙыҡ-түлек, һуғыш ҡорамалдары, аттарға фураждар самалы, гранаталар менән патрондар ҙа етерлек түгел. Үҙебеҙҙекеләр яғына нисек тә булһа йырып сығырға кәрәк. Генерал Миңлеғәле Шайморатов дивизияны ике колоннаға бүлә лә бойора: - Дошман яҡындан атакалай башлағанға тиклем ут асмаҫҡа, патрондарҙы һаҡларға. Күберәген штык, приклад һәм ҡылыс ярҙамында һуғышырға, үҙебеҙҙекеләр яғына фронтты йырып сығырға. Генерал Миңлеғәле Шайморатов дошман ҡамауынан йырып сыҡҡанда батырҙарса һуғышып һәләк була.\nДошман тылы буйлап йөрөгән рейдтан дивизияның 10 проценты самаһы ғына фронт аша үҙебеҙҙекеләр яғына иҫән-һау сыға. Шул 10 процент бәхетлеләр иҫәбендә Сәхиулла ағай ҙа була. Беҙҙең егеттәр ҙә гитлерсыларҙы етерлек ҡыра.\nДивизия командиры Шайморатовтың һәләк булыуын, уны һаҡлай алмауҙарына яугирҙәр ныҡ ҡайғырҙы, тип һөйләй торған булған Сәхиулла ағай.\nБашҡорт гвардия кавалерия дивизияһына командир итеп Григорий Андреевич Белов тәғәйенләнгәс, дивизия төрлө милләт вәкилдәре менән тулыландыра һәм ҡоралландырыла, киләһе алыштарға әҙерлек үтә. Сәхиулла ағай ҙа дивизия менән бергә фашистарҙы үҙ өңөндә дөмөктөргәнсе, Берлинғаса юл үтә. Ул һуғышта 1942 йылдың февраленән алып 1945 йылдың май айына тиклем, дөйөм алғанда, башынан аҙағына тиклем була. 1945 йылдың май айында, һуғыш бөткәс демобилизацияға эләгә. Гитлер Германияһы капитуляция яһаһа ла, ҡапылда ғына өйөнә ҡайтырға насип булмай әле уға. Тик 1947 йылдың октябрь айында ғына ауылына әйләнеп ҡайта.\nСәхиулла ағай һуғышта ҡүрһәткән ҡаһарманлығы өсөн “Батырлыҡ өсөн”(№ 554992), “Варшаваны азат иткән өсөн” (№ 1208118) , “Германияны еңгән өсөн”(№ 298966), “Берлинды алған өсөн”(№388761) миҙалдары менән бүләкләнә.\nҺуғыштан һуңғы хеҙмәте[үҙгәртергә]\nҺуғыштан ҡайтыу менән ең һыҙғанып эшкә тотона. Тәүҙә магазинда һатыусы, аҙаҡ “Ағиҙел” колхозында эшләй. Колхозда бригадир, ферма мөдире, мал аҙығы әҙерләү мәлендә звено етәксеһе йөктәрен тарта. Элек фермалар ауылда булмаған. “Әсебар”ҙа, “Күжә”, “Бәшәке”лә урынлашҡан һарыҡ һәм эре мал фермаларында ҡыш буйы мал ҡарарға, уларҙы имен-аман ҡыш сығарыу өсөн уҫаҡ, йыла ҡайырыларын һыҙырып ашатыу, һыуыҡ аласыҡтарҙа аслы-туҡлы йәшәү – былар барыһы ла уның башынан үтә.\nПенсияға сыҡҡас та халҡына хеҙмәт итеүен дауам итә. Партиялы булһа ла дини белеме булыуы арҡаһында мулла вазифаһын башҡара. Атеизм сәскә атҡан осорҙа ла башҡорттарҙа мәрхүмдәрҙе тәрбиәләп ерләү, ижәп уҡыу, балаға исем ҡушыу кеүек дини йолалар теүәл үтәлгән. Шуға ла партком халыҡ араһында үҙ кешебеҙ булһын, тип Сәхиулла бабайҙы Байназар ауылының имам-хатибы итеп тәғәйенләй ҙә инде. Һуғыштан һуң юбилей миҙалдары менән бүләкләнә.\nСССР Юғары Советы Президиумы 1985 йылдың 11 мартындағы Указына ярашлы Сәхиулла Зәйнуллин “2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены” (№ 4275449) менән бүләкләнә. Уның наградалары араһында “СССР Ҡораллы көстәренә 50 йыл”, “СССР Ҡораллы көстәренә 70 йыл” миҙалдары ла бар.\n1971 йылдың 15 февралендә “Ағиҙел” колхозының дөйөм йыйылышы ҡарары менән һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улына “Почетлы колхозсы” тигән маҡтаулы исем бирелеп, уның исемен колхоздың Почет китабына индерергә ҡарар ителә.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Зәйнуллин_Сәхиулла_Рәхмәтулла_улы&oldid=19987»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:57 10 октябрь 2019 үҙгәртелгән.


Бөрйән һабантуйына... роботтар килгән\n13 Июнь 2019, 13:37\nРеспубликаның күп төбәктәрендә һабантуйҙар гөрләй. Бөрйән районында ул быйыл айырыуса үҙенсәлекле үтте – бында роботтар көс һынашты. Республика төбәктәренән йөҙҙән ашыу бала килеп, төрлө конструкцияларҙы йыйыуҙа һәм программалауҙа ярышты.\nБайрам ҡунаҡтарын тәүге көндө бик йылы ҡабул иттеләр һәм Шүлгәнташты күрһәттеләр. Кисен иһә робофутбол булды. Унда Әбделмәмбәт уҡыусыларына етеүселәр булманы, улар сираттағы тапҡыр чемпионлыҡты бер кемгә лә бирмәне!\nИкенсе көндә төп ярыштар үтте. Роботтар һабантуй өсөн ғәҙәти булған бәйгеләрҙә көс һынашты: көршәк ваттылар, арҡан тартыштылар, бағанаға менделәр. Хатта робокөрәш булды. Ә алыҫлыҡҡа таш бәреүҙә рекорд ҡуйылды, уның нисә метрға осоп китеүен судья иҫәпләй ҙә алманы, рулетка оҙонлоғо етмәне.\nҠаршылыҡтар аша “сабыш” та бик күп кешене йыйҙы. Уҡыусылар бер-береһен уҙып китер өсөн нимә генә уйлап тапманы. Өфө егете еңде, әйткәндәй, былтыр ҙа ул беренселекте яулаған икән.\nБәйге дрондар ярышы менән тамамланды. Конкурстың барлыҡ шарттарын да бер генә уҡыусы үтәй алды. Тимәк, йәш батырҙарға өйрәнәһе нимә күп әле.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠУРСАҠТАРЫМ – БҮЛӘККӘ - 2022 - Мәҡәләләр\nҠУРСАҠТАРЫМ – БҮЛӘККӘ\nШундай ваҡытта йәшәйбеҙ, магазиндағы хаҡтар артынан ҡыуып етеп тә булмай. Шуға күрә, һәр кем төп эш урынында алған эш хаҡынан тыш, тағы ла килем алыу юлдарын эҙләй. Мин дә улар рәтендә. Гәзит уҡыусыларына үҙемдең аҡса килтереүсе шөғөлөм тураһында яҙып үтмәксемен, бәлки, берәйһенең күҙенә салынып, файҙа килтерер.\nМин һәләк ҡул эше менән булырға яратам. Көн һайын ниндәй ҙә булһа эш менән шөғөлләнмәһәм, күңелем булмай. Шуға күрә нәҡ ошо өлкәне һайлап, шөғөлөмдө файҙалы һәм килемле итеү яйын таптым. Оҙаҡламай Яңы йыл етә. Һәр кем туған-тыумасаһын, дуҫтарын һәм коллегаларын бәләкәй генә булһа ла бүләк менән һөйөндөрөргә теләй. Ул бүләк матур, шул уҡ ваҡытта үҙенсәлекле һәм артыҡ ҡиммәт тә булмаһын, тигән принцип тәүге урында тора күптәрҙең алдында. Мин нәҡ ошондай талаптарға тап килгән бүләктәр әҙерләйем.\nҺөнәрҙәр күп төрлө хәҙер. Төрлө өлкәлә эшләүселәрҙең, ғәҙәттә, үҙҙәренә генә хас билдәләре менән айырылып торған махсус кейемдәре, билдәләре була. Мәҫәлән, банкта эшләүсе гүзәл заттар аҡ блузкала, ҡара итәктә һәм галстуктарҙа була. Медицина өлкәһендә эшләүселәрҙең үҙҙәренең махсус кейеме. Тимер юлы менән бәйле хеҙмәткәрҙәрҙең дә барыһынан да айырылып торған үҙ формаһы бар. Һәм ошондай төрлө-төрлө һөнәр эйәләре бихисап. Мин ошо үҙенсәлекте күҙ уңында тотоп, ҡурсаҡтар эшләп һатыуға сығарам. Бындай бүләктәр һәр кемдең күңеленә хуш килә, сөнки ул нәҡ уға тәғәйенләнеп эшләнеүен күрһәтеп тора.\nЭште былай башланым. Тәүҙә ҡағыҙға төрлө һөнәр эйәләрен сағылдырған ҡурсаҡтар эшләнем дә, уларҙың фотоһүрәтен ватсап аша дуҫтарыма, таныштарға, интернет селтәрендәге төрлө төркөмдәргә үҙ хеҙмәтемде тәҡдим итеп ебәрҙем. Яйлы ваҡытҡа тура килдем, 8 март алдынан ғына иғландар таратып сыҡҡан инем, "байрамға өлгөртөргә", тигән фарман менән 10 ҡурсаҡҡа заказ килеп тә төштө. Шулай, тәүге ҡурсаҡтарымды медицина хеҙмәткәрҙәре итеп "кейендереп", тәғәйен ваҡытҡа өлгөрттөм. Заказ биреүсегә ифрат оҡшаны эшем һәм хәҙер ул минең даими ҡулланыусым.\nТәүге партияны тиҙ өлгөртөргә кәрәк булғас, интернет селтәренән уртаса ҙурлыҡтағы ҡурсаҡтарҙы яҙҙыртып алып, уларға кейем генә тегеп бирҙем. Улай, тәбиғи, эшемдең килеме әллә ни ҙур булманы. Шуға күрә хәҙер сепрәктән ҡурсаҡтарҙы үҙем тегеп, уларҙы кейендереп бирәм. Былай иткәндә, эшемдән ярайһы ғына килем алам. Ҡурсаҡтарҙы нимәнән, нисек тегергә өйрәткән, хатта тейешле ҙурлығын күрһәтеп, һәр нескәлеген төшөндөрөп яҙылған махсус һыҙмалар ҙа интернет киңлегендә етерлек. Һайлап алырға ғына ҡала.\nХаҡтарға килгәндә, улар төрлөсә - заказдың эшләнеү ваҡытына, ҡурсаҡтарҙың ҙурлығына, ҡатмарлығына һәм башҡа сәбәптәргә бәйле. Һәр кем үҙенең эшенә хаҡты үҙе ҡуя. Минең эштәрем 500 һумдан башлана. Бөгөнгө көнгә табип, полиция хеҙмәткәре, балыҡсы, умартасы һәм башҡа төрлө ҡурсаҡтар эшләп һаттым. Улар хужалары күңеленә хуш килгәндер, тип ышанам. Оҫта ҡуллыларҙы миңә ҡушылырға саҡырам. Шөғөлөгөҙ килем килтереп ҡыуандырһын.\n"Киске Өфө" гәзите, №2, 2022 йыл\nЯҙылған: 14.01.22 | Ҡаралған: 136


Юл буйында ашхана ғынамы? йәки Юл буйы эшҡыуарлығының ҡайһы бер үҙенсәлектәре тураһында\n«Йәшлек» гәзите » Иҡтисад » Юл буйында ашхана ғынамы? йәки Юл буйы эшҡыуарлығының ҡайһы бер үҙенсәлектәре тураһында\n29.04.2016 Юл буйында ашхана ғынамы? йәки Юл буйы эшҡыуарлығының ҡайһы бер үҙенсәлектәре тураһында\nЮлдар – дәүләттең артериялары, тип бушҡа ғына әйтмәгәндәрҙер ул. Боронғо Рим империяһында, мәҫәлән, юл төҙөүгә һәм уларҙы тейешле хәлдә тотоуға ғәйәт ҙур иғтибар бүленгән. Билдәле, Рим империяһы Урта диңгеҙ ярҙарында урынлашҡан булған һәм уның биләмәләре хәҙерге Испаниянан Төньяҡ Африка дәүләттәренә тиклем барып еткән. Юлды төрлө материал ҡулланып, ҡатлы итеп һалыуҙы тап шул Боронғо Рим төҙөүселәре уйлап тапҡан, йәнәһе. Ни булһа ла, беҙҙең эраға тиклем төҙөлгән Рим юлдары әле һаман урыны-урыны менән һаҡланып ҡалған, тиҙәр.\nЮлдар борон-борондан сауҙаны алға этәрергә, яңынан-яңы тауарҙар, яңы баҙарҙар асыу, һатып алыусылар табыу йәһәтенән дә, сауҙагәрлекте үҫтереүгә лә булышлыҡ иткән.\nВаҡытында Рәсәй төбәктәре буйлап күп кенә йөрөргә тура килде. Эш менән Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһының баш ҡалаһы Нальчикта, Һамар, Һарытау, Ырымбур, Пермь, Силәбе, Ҡурған өлкәләрендә, Екатеринбург, Омск ҡалаларында булдым. Силәбе һәм Ырымбур өлкәләрен иһә арҡырыға-буйға гиҙеп сыҡтым. Йәй етеп, отпускка сыҡһаҡ, хәләл ефетем менән Башҡортостан ҡала-райондары буйлап сабабыҙ. Ә тыуған яҡтарға, Баймаҡҡа, ай һайын тиерлек барып торабыҙ. Баҡтиһәң, бөгөн дә тормошобоҙ хас та боронғо башҡорттоҡо кеүек, юлда үтә икән.\nЮл йөрөгәндә иң ғәжәпләндергәне – юл буйы баҙарҙары. Улар, Башҡортостандан тыш, ҡайҙа ла осрай торғайны. Мин күргән иң ҙур һәм бай баҙарҙарҙың береһе Волгоград өлкәһенең Котельниково станцияһында урынлашҡайны. Дөрөҫөрәге, ул баҙар станцияға алыҫ юлда йөрөгән пассажир составтары килгән саҡта ғына йыйыла ла кире тарала, имеш. Әйтергә кәрәк, мин ултырған поезд Котельниково аша үткән саҡта ул баҙарҙа донъяла булмаған нәмәне лә табырға мөмкин булғандыр, тип уйлайым. Иң күп һәм төрлө тауар, әлбиттә, балыҡ – тоҙланған йәки ыҫланған, киптерелгән йәки бешерелгән. Бынан тыш, тағы ла ҡыҫала һәм һыра. Йәғни бер нисә тәүлек вагонда бәүелеп-һелкенеп барған пассажирға самай шул. Етмәһә, төрлө ҡамыр аштары, бешкән картуф, башҡа тәм-том.\nТимер юл станцияларындағы баҙарсыҡтар хатта Советтар Союзында ла булды бит. Совет Армияһында Алыҫ Көнсығышта, Амур өлкәһенең Белогорск ҡалаһында хеҙмәт итергә тура килде. Хәрби хеҙмәт тамамланғас, был яҡтарға бүтән әллә киләм, әллә юҡ тигәнерәк уй менән, Белогорскиҙан Владивостокка тиклем барып, унда аҙна-ун көн булып, ҡаланы, Япон диңгеҙен күреп, Сергей Капаклы исемле хеҙмәттәш дуҫымды Петропавловск-Камчатскийға оҙатып, Владивосток – Харьков йүнәлешендәге поезд менән Рәсәй киңлектәре аша үтеп, Өфөгә килеп еттем.\nПоезда тәүҙә тамаҡ ялғарға вагон-ресторанға барҙым да ундағы хаҡтарға ғәжәпләндем. Шунан иғтибар иттем, пассажирҙар станцияларҙа перронға сыға һалып урындағы халыҡтан бешкән картуф, ҡурылған балыҡ, төрлө ит ризыҡтары, бәлеш-пирожкиҙар һатып алып туҡлана икән. Хатта, һатыусылар менән бер телдә һөйләшә белһәң, “йылытҡыс” эсемлекте лә табырға мөмкин, имеш. Тормош миңә бөтөнләй икенсе яғы менән боролдо. Иң мөһиме, поездан тороп ҡалмаҫҡа. Миңә, алты йыл буйына интернат ашы, ике йыл әрме бутҡаһы менән туҡланған кешегә, юл буйы ризығы килеште генә.\nӨфөнән Силәбегә, Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарына йөрөгәндәр Эҫем ҡалаһы эргәһендәге баҙарға иғтибар иткәндер, моғайын. Ул үткән быуаттың туҡһанынсы йылдары башында уҡ, Эҫем ҡалаһындағы хәрби комплекс өсөн эшләгән агрегат заводының эше туҡтап торғас, барлыҡҡа килгәйне. М – 5 федераль юлында урынлашҡан был баҙарҙың даны алыҫҡа таралған. Бажаларымдың береһе алыҫ командировкаларҙан ҡайтҡан һайын шул баҙарҙа туҡтап, беҙгә бүләктәр алып ҡайтыр ине. Бажам күптән юҡ инде, ә ул бүләк иткән ике литрлыҡ тимер термос, һаман уны һәм Эҫем баҙарын хәтерләтеп, беҙгә тоғро хеҙмәт итә. Үҙҙәре етештергән спиртлы эсемлектәр яратыусылар ул баҙарҙа һатылған көмөшкә ҡыуыу аппараттарын маҡтай. Тутыҡмай торған юғары сифатлы ҡоростан (нержавейка) эшләнгән был ҡорамалдар аша үткән эсемлек кибеттекенә алмаштырғыһыҙ, имеш.\nӘйткәндәй, Эҫем ҡалаһы хакимиәтенең статистика бүлеге мәғлүмәттәренә ҡарағанда, юл буйы бизнесы менән шөғөлләнеүселәр ҡала биләмәһе сиктәрендә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгәндәрҙең егерме биш процентын тәшкил итә. Йәғни был ҡалалағы һәр дүртенсе эшҡыуар ошо юл буйында тора һәм аҡса эшләй. Юл кешене ашата, эсерә һәм йәшәргә мөмкинлек бирә, тигәндәре бына ошо инде.\nМ – 5 трассаһы буйлап Мәскәү – Һамар юлында йөрөгәндәр иһә, Өмөт (Умёт) ауылында туҡтап, тамаҡ ялғамай үтеп китеп булмай, тип һөйләй. Уның үҙенсәлеге Википедияға инеп киткән хатта. Мордовия Республикаһының Зубово-Поляна районында урынлашҡан был ауыл федераль трасса буйында урынлашҡан һәм унда биш йөҙләп кенә ашхана-кафе бар икән. Был юл аша үткән һәр бер водитель үҙенең иртәнге, төшкө йәки киске ашын ошо ауылда планлаштыра, имеш. Туҡланыу урындарынан тыш, бында шулай уҡ машинаны ремонтларға төрлө запас часть, автомобиль майы, башҡа төрлө техник шыйыҡсаларҙы һатып алырға мөмкин.\nМ – 5 юлынан тыш, Башҡортостан аша М – 7 «Ҡазан – Өфө» трассаһы, Өфө – Ырымбур, Стәрлетамаҡ – Белорет – Магнитогорск, Ира – Мораҡ – Йылайыр – Баймаҡ – Магнитогорск, Өфө – Яңауыл һәм башҡа республика трассалары үтә. Әммә бер ерҙә лә үҫешкән юл буйы баҙарҙары йәки, заманса тел менән әйткәндә, үҙ эсенә туҡланыу һәм сауҙа предприятиеларын, шиномонтаж, автосервис, автомагазин кеүек хеҙмәтләндереү нөктәләрен индергән сауҙа-сервис комплекстарын күргән булманы. Әллә улар кәрәкмәйме?\nЭйе, Өфө – Белорет юлында Инйәр, Сермән ауылдары янында яғыулыҡ заправкалары тирәһендә ниндәйҙер инфраструктура барлыҡҡа килгән кеүек. Инфраструктура тигәнем – шикләнмәй ауыҙға ҡабырлыҡ ризыҡ тәҡдим иткән ике-өс кафе һәм улар эргәһендә саф һауала аҡ шыршы майы, имән, аҡ шыршы, ҡайын миндеген, йәй көндәрендә биҙрәләп еләк-емеш тәҡдим иткән унлаған ҡатын-ҡыҙ. Шуның менән вәссәләм! Ә бит ауыл халҡы тәҡдим итерлек тауар ассортименты бик ҙур. Миндек, шыршы майы, еләк-емеш кеүек урман байлығынан тыш, һөт һәм һөт ризыҡтары, ауыл икмәге, башҡа ҡамыр аштары, тоҙланған, консерваланған йәшелсә, махсус рәүештә шешлек бешерерлек итеп туралған һыйыр, һарыҡ, ҡош ите, ул итте бешереп алыр өсөн әҙер утын һәм һүндерелгән ағас күмере, йәғни юлда йөрөгән, ә йәй көндәрендә берәй ергә ял итергә китеп барған кеше өсөн кәрәк-яраҡ.\nӘ автомобилдәрҙе хеҙмәтләндереүсе сервистар ҡайҙа һуң? Хаҡтары баш ҡаланыҡынан арзаныраҡ булған хәлдә (ә улар шулай булырға тейеш, сөнки ауыл ерендә ҡуртымға алыу күпкә арзаныраҡ), Учалы, Белорет, Бөрйән, Баймаҡ яҡтарына барыусы Өфө халҡы һәм, киреһенсә, әйтеп үтелгән райондарҙан баш ҡалаға юлланыусы кеше «тимер ат»ын тап шунда хеҙмәтләндерәсәк. Ауылдарҙың һәм райондарҙың үҙидара органдары ҡаҙналарын тултыра торған аҡсаның аяҡ аҫтында ятҡанын күрергә теләмәйме әллә?\nҒөмүмән, юл буйы баҙарҙарының, ашханаларҙың барлыҡҡа килеүе нимә менән бәйле һуң, тип һорарһығыҙ. Иҡтисад, социаль мәсьәләләр буйынса белгестәрҙең был хаҡта үҙ фекере барҙыр, әммә миңә ҡалһа, был аҙымға кеше эшһеҙлектән интегеп, тормош көтөргә башҡа хәле лә, әмәле лә ҡалмағас, сикһеҙ бөлгөнлөккә төшмәҫ өсөн баралыр ул. Ваҡытында, туҡһанынсы йылдар башында, предприятиелар эш хаҡын аҡсалата түгел, ә әйберләтә, йәғни етештерелгән продукция менән бирә башлағас, юлдарға гәлсәр бокалдар һәм вазалар, люстралар һәм башҡа төрлө яҡтыртҡыстар, кәстрүлдәр һәм термостар, йомшаҡ уйынсыҡтар, самауыр һатыусылар күпләп сыҡҡайны. Әммә был хәл беҙҙең республикаға бик ҡағылманы. Ул саҡтарҙа беҙ етеш тормошта йәшәгән һымаҡ инек. Әллә беҙҙең халыҡтың тормошо һаман түңәрәкме?\nАңлашыла, хәҙер тауарҙар бөтә ерҙә лә етерлек, юл буйына көнкүреш тауарҙарын сығарып һатыр мәл үтте. Хәҙер кеше бер төрлө уңайлы тормошҡа өйрәнеп бара. Сағыштырмаса аҡсалы булған ҡала халҡы тағы ла сифатлы һәм матур итеп хеҙмәтләндереүҙе талап итә.\nОшоларҙы иҫәпкә алғанда, юл буйы баҙарҙарын, ашханаларҙы, оҫтаханаларҙы яңы кимәлдә ойоштороп ебәреү – йүнсел кешеләрҙең ҡулынан килерлек эш.


Ҡәйнә-килен — Викидәреслек\nҠәйнә-килен мөнәсәбәттәре ғаиләлә мөһим урын алып тора.\nБашҡорт ғаиләһе. 2014\nБыл хаҡта социаль селтәрҙәрҙә лә яҙмалар күп\nӘсәйем 50-се йылдарҙа килен булып төшкәс, бирнәгә алып килгән яҫтығын ҡәйнәһе һалып ята, матур аҡ шәлен ябынып йөрөй. Йәш килен әсенһә лә һүҙ әйтергә ҡыймай,шулай ҙа үҙ атаһы ҡунаҡҡа килгәс һөйләп бирә.\n- Ҡуй, балам, әле һин ташта йоҡлаһаң да йоҡлайһың, яҡшы кешенең балаһы килде лә яҡшы ҡарай тип әйтерҙәр,һиңә лә почет, миңә лә почет,-тигәс, ризалаша инде. (Зайтуна Мухамедьярова)\nЭлекке ҡәйнәләр ҡатыраҡ, уҫалыраҡ булғандарҙыр инде. Улар бит һуғыш йылдарындағы ауырлыҡтарҙы ла үҙҙәре күтәргән, ирҙәре һуғыш яраларынан иртә үлеп, балаларын да үҙҙәре кеше иткән. Донъяларына ла үҙҙәре тулы хужа булған. Бындай ҡәйнәләрҙең килендәренә ҡаты булыуы тәбиғи, минеңсә (Гөлнур Ҡасҡынова).\nКилендәр эштән кайталар\nБерлинды алган кеүек,\nҠәйнәләр тора калтырап\nПлендә ҡалган кеүек (Зайтуна Мухамедьярова)\nБәхетле йәшәйем тиһәң, ҡәйнә менән дуҫ булырға кәрәк. Донья тоткаһы ҡатын-ҡыҙ тип юҡҡа әйтмәгәндәр бит. Әҙерәк ҡайһы саҡта был тормошта ишетмәҫкә, күрмәҫкә кәрәк. Ҡәйнәм нимә тиһә лә, эйе тим, ә үҙемсә йәшәйем (Венера Маннанова)\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Ҡәйнә-килен&oldid=21175»\nПоследний раз редактировалась 4 июль 2020 в 08:39\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:39 4 июль 2020 үҙгәртелгән.


Кәфен йә пиджәк? | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Кәфен йә пиджәк?\n« Мөжәүир хәҙрәттең мөғжизәләре\nҮлемде хәтерләү »\nКәфен йә пиджәк?\nБөгөнгө көндә лә мәйетте ерләгән ваҡытта аңлашылмаған һәм халыҡты борсоған һорауҙар бар. Ул — мәйет оҙатыу мәсьәләһе. Тыуып торабыҙ, үлеп торабыҙ, ә мәрхүмдәрҙе ҡәбергә ҡуйған ваҡытта низағ-ыҙғыштар булып ала. Мәйет оҙатҡанда йыш ҡына, дин әһелдәре менән үлгән кешенең туғандары араһында ниндәйҙер үпкәләш, кәрәкле ғәмәлдәрҙе еренә еткереп үтәү алмау осраҡтары була. Мәҫәлән: мәйеттәргә пиджәк, йәки кейәүгә сыҡмаған мәрхүм йәш ҡыҙҙарға туй күлмәге кейгеҙеп һалыу кеүек... ҡыланыштар. Әлеге уңайһыҙ хәлдәрҙе булдырмаҫ өсөн, мөхтәрәм мосолман ҡәрҙәштәрем, һеҙгә мөрәжәғәт итеп ошо аҫҡы юлдарҙа был хаҡта аңлатып яҙам. Беҙ, дин әһелдәре, һәрваҡыт шәриғәт ҡушҡан буйынса ғәмәл ҡылабыҙ. Аллаһы Сүбехәнә үә Тәғәлә Мөхәммәд Пәйғәмбәребеҙ салләллаһү ғәләйһи үәссәлләмгә Ҡөръәни Кәримде индерҙе һәм Пәйғәмбәребеҙ (с.г.в.) Ҡөръән ҡушҡанса йәшәне. Беҙ ҙә, уның өммәтендә булыусылар, ул өйрәткән юлдан барырға тейешбеҙ, унан ситкә сыға, тайпыла алмайбыҙ. Ҡушҡан фарыздарын үтәп, сөннәттәренә лә эйәреп йәшәргә тейешбеҙ. Беҙҙең беркемде лә йәберләргә йә үпкәләтергә теләгебеҙ юҡ, ләкин шәриғәтебеҙҙе боҙорға ла хаҡыбыҙ юҡ. Аллаһы Раббыбыҙ Ҡөръән Кәримдең “Шура” сүрәһендә лә шул хаҡта киҫәтте.\nИслам шәриғәте буйынса мәйетте ахирәт сәфәренә оҙатыу бик хөрмәтләп башҡарыла. Башта аны ғөсөлләндереп, паҡландырып аҡ кәфенгә төрәләр. Һуңынан йыназаға алып баралар, ҡәбер ҡаҙылып, ләхет алынғас, ул ләхеткә күмелә.\n“Ләхет — беҙҙең тәртибебеҙ”, — тигән Аллаһы Тәғәлә. Ә инде башҡаларҙыҡы: табут, мәйетте кейендереү, оркестрҙар менән оҙатыу кеүек әйберҙәр беҙгә хас түгел һәм динебеҙҙә ҡаты рәүештә тыйыла. Кем шәриғәттән бер ҡарыш менән генә айырылһа, тимәк, ул Ислам диненнән сыға.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд салләллаһү ғәләйһи үәссәлләмдең кәфен тураһында айырып әйткән һүҙҙәре лә бар: “Һеҙгә ләзем булһын аҡ кейемде кейеү, аҡты ҡулланыу, тере кешеләрегеҙ аҡты киҫеп, мәйеттәрегеҙҙе аҡ кәфенгә төрөгөҙ”. Был турала Пәйғәмбәребеҙҙең хәҙистәрендә әйтелә. Ә хәҙистәр улар Аллаһ Тәғәлә тарафынан ҡушылған беҙҙең йәшәү рәүеше.\nБеҙ мәйетте йыуып, ғөсөлләп, аҡ кәфенгә төрәбеҙ, һәм ниндәй ҙә булһа кейем кейгеҙеү хәрәм була. Ҡәбергә һалғанда мәйеттең аҫтына, өҫтөнә нимә лә булһа йәйеү, кескенәме ул, ҙурмы, дөрөҫ түгел. Артыҡ әйбер исраф –әрәм итеү. Иҫтә тотоғоҙ, һәрбер исраф — хәрәм. Ҡәберҙә кәфенгә төрөлгән мәйеттән башҡа бер нәмә лә булырға тейеш түгел. Ҡайһы бер йомшаҡ күңелле муллалар мәрхүмдең һуңғы бысраҡ кейемдәрендә ҡәбергә ташлатып күмәләр. Мә, бысрағын эргәндә ятһын, тигән һымаҡ килеп сыға инде был ҡыланыуҙар.\nШуға ла дөрөҫөң өйрәткән һәм күрһәткән дин әһелдәренә үпкәләмәгеҙ, уларҙың шәриғәтте боҙорға хаҡтары юҡ. Мәйеттәре бар икән, туғандары баштан уҡ кәңәшләшеп, хәл итеп ҡуйһындар. Әгәр мәрхүмдәре алдан тере саҡтарында васыят әйтеп уларҙы пиджәк, йә башҡа нәмәгә төрөп һалырға ҡушҡан икән, был ғәләмәттәре зиһен-аҡылы тарҡалыуы арҡаһындалыр, йә наҙанлығы сәбәптер. Иблистә тик, тормай, кешене үлер алдынан имандан сығарырға мөмкин. Был шәриғәткә ҡаршы эштәр үтәлергә тейеш түгел, хатта васыяты ла. Әгәр ҙә кеше ысынлап, теүәл аҡылы менән пиджәк, табутҡа һалып ерләүҙе һорай икән – уның урыны мосолман зыяратында түгел. Был кеше көфөрлөккә төшкән, имандан сыҡҡан.\nБындай әҙәмдәрҙе йыумайбыҙҙа, кейемдәрендә кейгеҙмәйбеҙ, йыназаларында уҡымайбыҙ. Сөнки Аллаһы Сүбехәнә Үә Тәғәлә: “Уларҙан береһе үлһә, уларға йыназа намаҙҙарын уҡымағыҙ һәм ҡәберҙәренә мәңге яҡын бармағыҙ”, — тип әйтте. Беҙ шул аяттҡа нигеҙләнеп эш йөрөтәбеҙ. Мәйет була тороп, йыназа уҡымыйынса ҡалған осраҡтарҙа булғылай. Дин ҡанундарына тура килгәнен беҙ үтәйбеҙ, ә ҡалғандарын юҡ. Беҙгә үпкәләмәһендәр, рәнйемәһендәр. Шул уҡ ваҡытта уларҙы ҡамсылап туҡтатырға ла беҙҙең хаҡыбыҙ юҡ. Ләкин: “Мин Ислам динендә”, тигән кешеләр, иншаАллаһ, әлеге һүҙҙәргә ҡолаҡ һалырҙар һәм мәйеттәрен Ислам тәртибенә тура килтереп паҡландырып, ғөсөлләндереп, аҡ кәфенгә төрөп, йыназа уҡытып, Ҡөръән уҡытып — хөрмәтләп ахирәт сәфәрҙәренә оҙатырҙар, тип ышанабыҙ.\nДауам итеп, Иҙрис Ғәләүетдиндең “Мосолман зыяраттары” тигән китабынан өҙөк:\nЯуап: Мәйетте шәриғәтсә кәфенләгәс, йыназа уҡыла. Ә мәйетте кәфенләү ул важиб булып тора. Важибты үтәмәйенсә, фарыз кифаяны, йәғни йыназа намаҙын уҡып булмай. Башта мәйет йыуыла, унан һуң кәфенләнә, унан һуң йыназа уҡыла. Фикх китаптарында шулай өйрәтелгән. Был — Пәйғәмбәребеҙҙең юлы, уның сөннәтелер. Мосолман кешеһен костюм-салбарға кейендереп, гробҡа һалып күмеү ҡатғи тыйыла, сөнки табуттар, костюм-салбарҙар — барыһы ла сереп исраф була. Әгәр хәҙрәттәр быға юл ҡуйһалар, башҡалар ҙа, кейендереп, табутҡа һалып, башҡа милләттәргә оҡшатып күмә башларҙар. Шуларҙы иҫкә алып, ғибрәт өсөн ундай йыназаларҙа ҡатнашмау хәйерлерәк. Ундай йыназаларҙа ҡатнашыусы имамдар — Пәйғәмбәребеҙең сөннәтен бөтөрөргә ең һыҙғанып керешеүселәр. Ә биҙәғәттәрҙе арттырыусы ул үҙе лә биҙәгәтсе.\nБына шулай хәҙрәттең яуабы.\nИҫкәрмә: һирәк осраҡта мәйет табутҡа һалынып ерләнә, әгәр өҙгәләнеп-теткеләнеп бөтһә, ныҡ тарҡалған булһа һәм башҡаһы...\nБына шулай ҡаты тәртиптәр: йә иманынды юғалтып мәрхүмдең туғандары хәленә инәң, йә иманың ныҡлығын күрһәтеп, дөрөҫ юлды, беҙгә Аллаһ Тәғәлә ҡушыуы буйынса эш иттәң. Өҫтә яҙылғанса Ислам дине буйынса мәйет ерләү фарыз-кифаяға инә. Ә фарыз ул беҙҙең шәриғәт буйынса мотлаҡ үтәлергә тейеш ғәмәл-ғибәҙәт. Үтәлмәй-ҡылмай ҡалдырған ғәмәле өсөн кеше гонаһлы булыр. Ә инде фарызлығына икеләнгән–инанмаған әҙәм иһә иманһыҙҙан һаналыр. Мәйетте тәртибендә йыуып, кәфенгә кәфенләү фарыз. Ә инде шәриғәтткә ҡаршы сығып, үҙҙәренсә мәйетте кейендереп ерләһәләр, унда ҡатнашҡан мосолмандарҙың барыһы ла гонаһлы булып ҡалыр, сөнки бер йәмәғәт эсендә улар тейешенсә ғәмәл ҡылманылар, һәм шул йәмәғәт гонаһлы була.\nЙомғаҡлап ошо риүәйәтте уҡығыҙ: "Бер бик бай һәм аҡыл эйәһе сауҙәгәр ауырып китә. Үҙенең тиҙҙән теге донъяға күсәсәген аңлағас, янына берҙән-бер улын саҡырып ала һәм былай ти: «Улым, миңә был донъяны ҡалдырып, баҡыйлыҡҡа , күсергә ваҡыт килеп етте. Һуңгы үтенесем шул: мәйетемде кәфенгә төрә башлағас, хеҙмәтселәргә минең һул ағыма иҫке башмағымды кейҙерергә бойороҡ бир». Ошо һүҙҙәрҙе әйтә лә, йән бирә сауҙагәр.\nУны һуңғы юлға оҙатырға бик күп халыҡ йыйыла. Мәйетте мосолман йолаһы буйынса тәрбиәләп, кәфенгә төрә башлағас, улы бер хеҙмәтсеһенә иҫке башмаҡ тоттора һәм атаһының һул аяғына кейҙерергә бойора. «Был мөмкин түгел, — ти хеҙмәтсе, — беҙҙә ундай йола юҡ!» «Был бит атайымдың һуңғы үтенесе, ул теләгәнсә эшләгеҙ, зинһар...» — ти егет илай-илай. «Мосолман ҡануны буйынса мәйет бары тик кәфенгә төрөлөргә тейеш. Мин был ҡағиҙәне боҙа алмайым» , ти хеҙмәтсе. Егет кеше ни эшләргә лә белмәй, һуңғы үтенесен үтәмәйенсә, атаһынын мәйетен зыяратҡа алып китеүҙәрен теләмәй ул. Шунан мәйетте: мосолманса ерләү ҡанундарын ныҡлап белгән башҡа кешеләрҙе эҙләтә башлай. Ул кешеләр ҙә мәйеттең аяғына башмаҡ кейҙереүгә ҡаршы була. Шулай итеп, сауҙәгәрҙе уның һунғы үтенесен үтәмәйенсә, әммә бар ҡағиҙәләрҙе күҙәтеп, зыяратҡа алып барып ерләйҙәр.\nҠәбер эргәһендә күҙ йәше түгеп ултырған егеткә атаһының яҡын дуҫы килеп өндәшә һәм уға хат тоттора. Был хатты уға атаһы тере сағында яҙған була: "Улым, мин һиңә бар байлығымды ҡалдырам, уларҙы аҡыл менән тотон, һаранланма, юҡҡа-барға туҙҙырма ла. Мин туплаған байлыҡ һиңә тормошта дөрөҫ юл һайларға ярҙам итһен. Ҡасандыр берәй ваҡыт һин дә минең эргәмә күсерһең — кеше мәңгелек түгел. Шуны хәтереңдә тот: ерҙәге юлың тамамланғас, һин ул тормоштагы бер байлығыңды ла, хатта бер нигә ярамаған иҫке башмаҡтарынды ла үҙең менән алып китә алмаҫһың... "\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 01.03.2018 в 02:29, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.