Башҡортостанда нимә нығыраҡ ҡиммәтләнгән һәм осһоҙланған – статистика // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда нимә нығыраҡ ҡиммәтләнгән һәм осһоҙланған – статистика\n13:45, 7 сентября 2018 Иҡтисад\nБашҡортостанда нимә нығыраҡ ҡиммәтләнгән һәм осһоҙланған – статистика Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nБашҡортостан статистиктары социаль әһәмиәтле аҙыҡ-түлеккә ҡулланыусылар хаҡтары буйынса һуңғы күҙәтеү мәғлүмәттәрен бирҙе.\nБашҡортостанстат мәғлүмәте буйынса, 27 август менән сағыштырғанда төбәктә нығыраҡ тауыҡ йомортҡаһы – 7,3 процентҡа ҡиммәтләнгән һәм бер тиҫтәһе өсөн 43 һумдан артып киткән.\n1,4-1,5 процентҡа тоҙ һәм тары ярмаһы артҡан – килограмы уртаса 9 һәм 39 һум.\nБашҡортостанда ҡыйбатланған аҙыҡ-түлек исемлегенә шулай уҡ вермишель, шәкәр, сусҡа ите, тауыҡ ите, сырҙар, һөт, туңдырылған балыҡ, эремсек, сосискалар һәм макарондар ингән. Был социаль әһәмиәтле ризыҡтарға хаҡтар 0,1-1 процентҡа артҡан.\nШул уҡ ваҡытта республикала йәшәүселәр өсөн бешерелгән колбасаға, һыйыр итенә, сәйгә, онға, шулай уҡ арыш ононан һәм арыш менән бойҙай оно ҡатышмаһынан бешерелгән икмәккә хаҡтар үҙгәрешһеҙ ҡалған.\nБашҡаларға ҡарағанда кишергә хаҡ 14,8 процентҡа төшкән, уның килограмы хәҙер яҡынса 31 һум тора.\nШартлы икенсе урында – картуф, ул 11,1 процентҡа арзанайған, килограмы 23 һум тирәһе тора.\nОсһоҙланған тәүге өсәүгә башлы һуған ингән – уға хаҡ 8,5 процентҡа төшкән йәки килограмы 23 һумлап тора.\nБашҡортостанда был аҙнала хаҡтары төшкән аҙыҡ-түлеккә икмәк һәм бойҙай ононан бешерелгән ҡаластар, көнбағыш майы һәм аҡ май, ҡаймаҡ, алма, дөгө, ҡарабойҙай ярмалары һәм аҡ күҫәнле кәбеҫтә ингән. Уларға хаҡтар бер аҙнала 0,1-3,5 процентҡа төшкән.\nТеги: статистика, аҙыҡ-түлек, хаҡтар


9 Май 2020, 18:11\n... Үҙ йортобоҙҙа хужа булып ҡалһаҡ та, ”халыҡ дошманы”, “кулак балаһы“, “мулла балалары“ тигән мөһөр беҙгә мәңгелеккә һуғылып ҡалды. Әсәйемдең йүнселлеге арҡаһында йән аҫраһаҡ та, ауыл урамында күренеүебеҙ ғазапҡа әүерелде. Мыҫҡыллы һүҙҙәр менән кәмһететелеүҙәр ғәҙәти күренеш ине...\nСалт аяҙ күктең зәңгәрлеге,янда ғына аҡҡан тау йылғаһының ярһыу моңо, ҡоштар йырының илаһи сере, тәбиғәт хозурлығында ултырған Зиләнең күңелендә аңлашылып етмәгән хистәр уята. Әле улар атаһы менән, сират буйынса ҡыуған ауыл малдарын ял иттерә. Йәш ҡыҙ матурлыҡтан тыуған хистәрен уртаҡлашмаҡсы булып, ҡарашын яҡынына йүнәлтә һәм албырғап ҡала .Сөнки атай кешенең күҙҙәрендә шундай тәрән һағыш ятҡан ә ҡараштары, нимәнелер көткән кеүек йыраҡҡа,офоҡҡа төбәлгәйнеләр. Йәш ҡыҙ өсөн был ҡарашты аңлауы, һағышын күтәреүе еңелдән түгел ине. Һәм ул ‘’Марусяның күҙҙәре ошо күк кеүек зәңгәр инеме?“ – тип һорағанын һиҙмәй ҙә ҡалды. Һорау кинәт яңғырағанғамы һәм дә урынһыҙ булғанғамы, яуап тиҙ генә алынманы. Шулай ҙа ‘’Юҡ, уның күҙҙәре йәшкелт ине’,’ – тигән тоноҡ ҡына яуап килеп етә. Зиләгә был минуттарҙа бик тә ҡыйын ине. Үкенескә ҡушылып, йылға буйына йүнәлгән атаһының күңел кисерештәренең серен белеү теләге лә уянғайны. Шуға ғәфү үтенер өсөн уның янына бармай булдыра алманы. Һәм көтмәгәндә атаһы һүҙҙе үҙе башланы:\n– Һин Марусяны һорап күңелемде ҡуҙғатҡаныңды аңлайһыңмы? Бына бында, йөрәгемдә, минең үткәндәрем, кисерештәрем өйөрөлә. Их, ҡыҙым, ниндәй ҡатмарлы замандар, һикәлтәле юлдар аша үттем мин. Һин бер нимә лә белмәйһең. Их, яҙмыш, ниҙәр генә яҙманың һин минең ғүмер юлдарыма.\nУй-кисерештәренән ул күҙ йәштәренә ирек бирҙе:\n– Их,атай, йөрәк серҙәреңде бүлешһәң, еңеллек килмәҫме һиңә? Мин бит үҙ ҡаның, һинең дауамың, – тип әйтә һалды Зилә. Ике арала тынлыҡ оҙаҡ дауам итер кеүек ине. Әммә атаһы тыныслана биргәс талғын ғына һүҙ башланы.\n– Атай-олатайҙар һәм үҙем хаҡында күптән һөйләргә йыйына инем, әммә ниңәлер кисектерелә киленде. Бөгөн мотлаҡ ошо сәғәт һуҡманымы икән, балаҡайым. Ярай,Аллаһы Тәғәләгә тапшырҙыҡ. Һин тыңла, мин һөйләп ҡарайым. Беҙҙекеләр Һун ырыуынан булыр. Һин дә был хаҡта балаларыңа күндерерһең. Ырыуҙаштар бик киң таралған. Монголияла ла йәшәйҙәр тип уҡыным әле. Миңә билдәле булыуынса, шәжәрә башы Сынмырҙа Этәй улынан башлана. Сынмырҙа, уның улы Яҡуп, унан тыуған Хәлил волость старшиналары булғандар. Был исемлекте Яҡуптың Йосоп исемле улынан тыуған Дәүләтбай дауам иткән. Уның хатта дворян булырлыҡ ун өс синыфҡа ҡәҙәр чины ла булған. Йорт старшинаһы булған Ғәлей Бүләк улы ла Яҡуптың ейәне булғаны билдәле. Ил, милләт хәстәрен хәстәрләп йәшәгән беҙҙекеләр. Мәҙрәсәләрҙә белем алыуҙары, дин әһелдәре булыуҙары ла билдәле. Хәлле йәшәүҙәрен дә билдәләмәү мөмкин түгел. Беҙҙең шәжәрә сылбырында ғорурлыҡтарыбыҙ булған егерме ике бала атаһы (уларҙың ун алтыһы малай булған) Фазыл бабайыбыҙ һәм хажиҙар ҙа бар. Һин инде уларҙың ун икенсе быуыны булаһың.\nМиңә ун бер йәштәр самаһы булғандыр, Рәсәйҙә революция болғаныштары башланып китте. Граждандар һуғышы ваҡытында ауыл бер ҡыҙылдар, бер аҡтар ҡулына күсте. Атайҙы ҡайҙалыр саҡыртып йонсоттолар. Уның указлы мулла булыуы, тырышлығы менән хәлле йәшәүе ғаиләбеҙҙе “халыҡ дошманы“ яһаны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яңы власты ҡабул итә алмаған атайыбыҙ, өс ауылдашы менән Колчак армияһына эйәреп китеүҙе хуп күрҙе. Әсәйем был ваҡытта бишенсе балаһын көтә ине. Күп тә тормай тиф ауырыуына юлыҡҡан атайыбыҙ йонсоп төнөн өйгә ҡайтып йығылды һәм, беҙҙе йәтим итеп, баҡыйлыҡҡа күсте. Уның йыназаһы ла ауылдаштарға һиҙҙермәҫ өсөн, ышаныслы бер нисә кеше менән төнөн башҡарылды. Ошо ваҡиғаларҙан күп тә тормай бишенсе туғаныбыҙ – ир бала донъяға килде. Көндәрҙән бер көндө йортобоҙҙо наганлы кешеләр ҡилеп баҫты. Күҙгә күренгән барлыҡ әйберҙәрҙе, ризыҡтарҙы алып, эсер һыуыбыҙҙы түгеп, һәммәбеҙҙе эстә ҡалдырып, бикләп алдылар. Әле бөгөнгөләй күҙ алдымда: йәш балаһын ҡулында тотҡан әсәйем власть кешеләренә ялбара, туғандарым ярһып илай, тышта йыйылып киткән ауылдаштар беҙҙең әйберҙәрҙе үҙләштереү сараһын күрә ине. Ҡыҫҡаһы, үлемгә дусар итеп, йортобоҙҙо зинданға әйләндерҙеләр. Шул ваҡытта әсәйемдең юғалып ҡалмайынса аҡыллы ҡарарға килеүенә әле лә таң ҡалам. Миңә, ун өс йәшлек улына, баҙ төндөгө аша сығып, район үҙәгенә барып етәкселәрҙән ғаиләбеҙҙе ҡоткарыу өсөн ҡағыҙ юллап алып ҡайтырга кәңәш итте. Егерме саҡрым юлды йәйәүләп барып еткәндә ныҡлап ҡараңғы төшкәйне инде. Урманда ағас башына менеп, йығылып төшмәҫ өсөн үҙемде ағасҡа бәйләп, төн үткәрҙем. Икенсе көндө бер һүҙ урысса белмәгән ауыл үҫмеренең кабинеттан кабинетҡа йөрөп, ялбарып, түбәнһетеүҙәренә түҙеп йөрөүҙәрен куҙаллайһыңмы, балаҡайым. Йөрәккә уйылды улар. Шулай ҙа ҡағыҙ алып ҡайтыуға өлгәштем бит мин ул саҡта.Ҡайтыр юлда ауылыма яҡынлашҡас, һеңлеләремә тап булдым.\n– Ағай, беҙ ныҡ асыҡтыҡ, һыу эскебеҙ килде.\n– Бәпестең илай-илай тауышы ҡарлығып бөттө.\n– Беҙ баҙ төндөгө аша сыҡтыҡ. Еләк ашарға әсәй ебәрҙе. Кеше күҙенә салынмасҡа ҡушты.\n– Ағай, теге мылтыҡлы уҫал ағайҙар тағын килһә, ни эшләрбеҙ икән? Беҙ ҡуркабыҙ.\nҺөйләүҙән илауға күскән туғандарыма сараһыҙҙан мин дә ҡушылдым. Ҡараңғы төшкәнсе урманда йөрөп, төнөн генә йортобоҙға йүнәлдек. Имеҙеүле сабыйы булған, ике тәүлек һыуһыҙ, тәғәм ризыҡ ҡапмаған әсәйебеҙҙең хәлһеҙ генә өндәшеүе беҙгә йән өргәндәй булды. Рәхмәттәр уҡый-уҡый еләктәребеҙҙән ауыҙ иткәс: “Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте киң, беҙҙе ташламаҫ“, – тине. Беҙ йоҡоға талыуға, ул намаҙға баҫты. Ә төпсөгөбөҙ аслыҡтан, күп илауҙан тынып ҡалғайны. Әсәй уны нисек терелткәндер, уныһын иҫләмәйем. Ә иртәнсәк уның илағанын ишетеп ныҡ ҡыуанғанымды хәтерләйем.\nҮҙ йортобоҙҙа хужа булып ҡалһаҡ та, ”халыҡ дошманы”, “кулак балаһы“, “мулла балалары“ тигән мөһөр беҙгә мәңгелеккә һуғылып ҡалды. Әсәйемдең йүнселлеге арҡаһында йән аҫраһаҡ та, ауыл урамында күренеүебеҙ ғазапҡа әүерелде. Мыҫҡыллы һүҙҙәр менән кәмһететелеүҙәр ғәҙәти күренеш ине. Балыҡ тоторға теләгән ир туғанымдың тән, йән йәрәхәтенән әрнеп илауҙары. Уңдырышлы ерҙәребеҙҙе тартып алғас та, алыҫ ҡына ерҙән бирелгән ташлы ер беҙҙеке булып сыҡты. Шулай ҙа йыл һайын көрәк менән ҡаҙып картуф ултырттыҡ, арыш, тары сәстек. Уны урыҫ баҙарына һатырға йөрөнөм“. Арыш хорош ,ныҡ хорош“, – тип ҡысҡырып торғандарым да иҫемдә. Йәйен йорт эштәренә егелдем, ә ҡышын күрше хуторҙа байҙарҙа батрак булып йөрөнөм. Ун ете йәшемдә урыҫ телендә иркенләп һөйләшә инем инде. Сираттағы барыуыма Маруся исемле ҡыҙ ҙа эшләй башланы. Уға беренсе күреүҙән үҙ-үҙемде онотоп ғашиҡ булдым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршымы, бәхеткәме, ул да миңә битараф булмай сыҡты. Ҡараңғынан-ҡараңғыға башҡарылған ауыр эш тә беҙгә төндәр буйы серләшергә ҡамасауламай ине. Маруся минең өсөн алиһәгә әйләнде, унан башҡа йәшәүҙе, ғүмер кисереүҙе күҙ алдыма ла килтерә алмай башланым. Яратышып йөрөүҙең өсөнсө йәйендә байҙа эшкә ҡалдым. Әлбиттә, әсәйем фатихаһы менән. Бына шул йәйҙе һөйгәнемә тәҡдим яһарға батырсылыҡ иттем.\n– Минең иң ҡурыҡҡаным һине юғалтыу, ләкин әсәйең быға нисек ҡарар бит, шулай уҡ туғандарың да, – тип йәштәренә төйөлөп яуап бирҙе. Аҡылымды томалаған тәүге ярһыу хистәрем өсөн кәртәләр бөтөнләй юҡ кеүек ине. Байҙы иҫкәртеп, ай-вайына ҡарамай, Марусяны ауылыма алып ҡайтып киттем.\nИхатала эшләп йөрөгән әсәйемә сәләмемде күндергәс, үҙемдең ниәтемде теҙә башланым. Әсәй мине тын ғына тыңланы ,миңә ул кесерәйеп киткән кеүек тойолдо хатта.\n– Был баланы ҡайҙан алып ҡайтҡанһың, шунда илтеп ҡуй. Үҙем иҫән саҡта нәҫелебеҙ ҡанына ҡафыр ҡанын ҡуштырмаясаҡмын. Атайыңдың рухы ла ризалығын бирмәйәсәген тойоп торам. Хуторға ла башҡа бармаҫһыңдыр.\nӘсәйемде тыңлап бөтөп артыма әйләнеп ҡараһам, һөйгәнемдән елдәр иҫкән. Уны ҡыуа киттем. Төн буйы йылға буйында хәсрәт эсендә ултырҙыҡ. Бөтәһе лә юҡҡа сыҡты. Иртән ауылыма ҡайтып барғанда күп һорауҙарыма яуап эҙләнем. Әммә улар һауала эленеп ҡалды.\nКөндәрем эш менән үтһә лә ,төндәрен йоҡо алмай интектерҙе. Ашау яғына ла битараф инем. Ябығып, һөлдәгә ҡалдым. Йәй еткәс, һағыныуҙарыма түҙә алмайынса, төнөн Марусяма юл алдым. Ул да мине көтөп торғандай бик тиҙ килеп сыҡты һәм уны ҡоҙалап килеүҙәрен, ризалығын биреүен дә йәшермәне. Мине һаман яратыуын, бер ҡасан да онотмаҫын әйтеп ҡабатланы ла ҡабатланы. Йөрәгемдә быҫҡып янған һуңғы өмөт тә юҡҡа сыҡты. Ә өйҙә мине етди һөйләшеү көтә ине.\nӘсәйемдең кәңәшен тыңлап, механизаторҙар курсында уҡырға ҡарар иттем. Урынлашып, өсөнсө көнгә уҡырға килеүемә, директорға саҡырҙылар һәм ҡыуып тиерлек ҡайтарып ебәрҙеләр . Сөнки ауылдан “кулак балаһы“ совет мәктәбендә уҡып йөрөй, тигән ошаҡ килгән булған. Күп тә тормай уҡытыусылар әҙерләгән махсус курстарҙа уҡып йөрөгән һеңлем дә илап ҡайтып инде.Уның да мулла балаһы булыуы мәғлүм булған икән. Тырыш та, һәләтле лә булған туғаным ҙур хыялдар менән, ҡанатланып уҡырға киткәйне бит !\nКүңелдәрҙе өмөтһөҙлөк, өйҙө тынлыҡ баҫты. Шулай ҙа әсәйем иң беренсе үҙен ҡулға алды һәм күңелемә өмөт сатҡыларын һалырҙай кәңәшен еткерҙе:\n– Бөгөнгө менән генә йәшәү бөтмәй. Өфөгә хисапсылар әҙерләгән курсҡа уҡырға барып кара, – тине ныҡ ҡына итеп.\nБыл ваҡытта латин хәрефтәре урынына яңы алифба инә бшлағайны. Махсус китап табып, төнөн шәм яҡтыһында яңы хәрефтәрҙе өйрәнә башланым.Үҙемдә ышаныс тыуғас, Өфөгә юлландым. Курсташтарым араһында бары мин генә сабата кейеп уҡып сыҡтым.\nБыл арала колхоздар барлыҡҡа килгәйне. Мине хисапсы итеп эшкә алдылар.Иҫәп-хисап эштәре генә түгел, документ эштәре лә минең яуаплылыҡта булып сыҡты. Сөнки ауыл советының да, колхоздың да рәйестәре наҙан ине. Атайым үҙ көсө менән һалдырған мәсет кисен – клуб, көндөҙ мәктәп булып хеҙмәт итте. Комсомол, пионер ойошмалары барлыҡҡа килде. Йәштәр “Ғәлиәбаныу“ спектаклен әҙерләп, сит ауылдарға ла сығырға ҡыйыулыҡ итте. Мин инде уҡый-яҙа белеүсе булараҡ, суфлер булып йөрөнөм. Марусямды уйлап, Ғәлиәбаныу йырын көйләп йөрөр булып киттем. Ҡыҫкаһы, совет власы алып килгән яңылыҡтарҙы үҙ иттем. Мине иң шатландырғаны наҙанлыҡты бөтөрөү сәйәсәте ине. Ләкин мине күрә алмаусылар ҙа тик ятмаған булып сыҡты. Ауылдың ярлы ғына, аҡылға самалыраҡ кешеһен мине үлтерергә ҡотортҡандар. “Кулак балаһы әллә кем булып идарала ултырмаһын!” – тип аңын томалағандар. Эшкә ныҡ ҡына бирелеп, кинәт башымды күтәреп ебәрһәм, ҙур көрәк амбар кенәгәһенә килеп төштө һәм уны урталай ярып ебәрҙе. Аллаһы ғына һаҡлағандыр инде, кенәгә урынына минең баш ярылырға тейеш булған бит. Шул кенәгәне синфи көрәш дәлиле итеп оҙаҡ йылдар идарала һаҡланылар.\nАртабан, ялған ошаҡҡа нигеҙләнеп, комиссия артынан комиссия килде. Сираттағы тикшереүҙең етәксеһе банк директоры ине. Эшен бөтөргәс: “Бөтә эштәрең дә теүәл ,белемең дә көслө икән, әйҙә миңә эшкә күс, бында һиңә барыбер тыныс ҡына эшләргә ирек бирмәйәсәктәр”, – тине. Шулай итеп, уйламаған ерҙән банк хеҙмәткәре булып киттем. Никахланып, атай булыу бәхеттәрен татыным. Һеңлеләрем дә үҙ тиңдәрен табып ғаиләле булып киттеләр. Тормошом артабан да шулай дауам итер кеүек ине. Әммә илде репрессия һөрөмө баҫты. Бер көндө һуңлап ҡына етәксем килеп инде һәм шыбырлап ҡына: ”Төнөн һине ҡулға аласаҡтар, райондан сығып кит“, – тип хәбәр итте. Үҙем атлайым, ә аяҡтар ерҙе уйып барған кеүек. Илемде ташлап ҡасыу миңә мең ғазап ине. Ғаиләм өсөн борсолоу йөрәкте өтә, мейене быраулай, ә күңелдә һорау өҫтөнә һорау:”Ни өсөн?!” Өс тәүлек йәйәүләй торғас, аулаҡ бер станциянан Урта Азияға юлландым. Эшкә урынлашһам да, яҡындарыма үҙемде белдереү ҡурҡыныс ине әле. Ике йылдан һуң ҡәһәрле һуғыш башланып китте. Мин сик буйҙарына хеҙмәткә алындым. Тыуған яҡтар менән бәйләнеш булдырылды. Мин киткәс, икенсе баламдың донъяға килеп, күп тә тормай вафат булыуын ,кейәүҙәремдең һәм кесе ир туғанымдың да һуғышҡа алыныуын белдем. Күп тә тормай ҡатынымдың да вафат булыуы хаҡында хәбәр килде. Быға ҡәҙәр толомдары теҙҙәренә төшөп торған һөйкөмлө хәләлемде һағыныу, уның менән ҡауышырбыҙ тигән хыял мине йәшәтә, түҙемлелеккә әйҙәй ине. Күрәһең, тәҡдиремә уның киреһе яҙылған булып сыҡты.\nРезервта торғанлыҡтан, һуғышҡа ебәреүҙәрен һорап рапорт артынан рапорт яҙа башланым. Япон милитаристарына ҡаршы һуғыш башланғас ҡына приказ булды. Ҡан көҫәгән илбаҫарҙар менән көрәш аяуһыҙ барҙы. Беҙҙекеләр һуғышта сыныҡҡанлығы аша сос та хәйләкәр ҙә булған япондарҙы өнөндә тонсоҡторҙо. Еңеү тантанаһы әсе лә ләззәтле лә ине.\nҺуғыш афәтенең бөтә ҡурҡынысын, ауырлығын татып, хеҙмәттәштәремдең күбеһен һуғыш яланында ҡалдырып, 1945 йылдың декабрендә демобилизацияланып, ете йылдан һуң тыуған тупрағыма аяҡ баҫтым. Тыуған йортобоҙ күптән башҡа кешенеке, әсәйем өс балаһы менән тол ҡалған һеңлемдә йәшәй булып сыҡты. Ә берҙән-бер балам мәрхүмә ҡатынымдың туғандарында тәрбиәләнә ине. Яу ҡырынан ҡайткан һалдат булараҡ, бөтә ауыл мине күрергә йыйылды. Мин һуғыштың ҡара ҡанаты ауылыма ла ныҡлап ҡағылғанын аңланым: етемдәрҙең, толдарҙың һанын кем иҫәпләгән һуң? Ауыл осондағы йәштәр менән ултыртылған ҡарағайлыҡ та юҡҡа сыҡҡанға иҫәп ине. Анда-һанда тороп ҡалғандары зәғифләнеп-яраланып ҡатҡан яуҙаштарымды хәтерләтте. Күңел яраларыма дауа алырға ҡайтыуым да аҡланманы, улар тағы ла нығыраҡ ҡанһырай башланы.\nРайон үҙәгенә барғанда таныштарым Марусяның өс балаһы менән тол ҡалғанын белдерҙеләр. Ниңәлер уны ныҡ күрәһем килә башланы. Шуға ла ауылдарына бармай булдыра алманым. Барһам, ныҡ ҡына үҙгәргән йәшлегем килеп сыҡты. Оҙаҡ итеп һөйләшеп-хәтерләп ултырҙыҡ. Күҙ йәштәренә лә ирек бирелде. Артабан балаларыбыҙҙы бергә тәрбиәләү хыялы менән юлға сыҡҡан инем. Был хаҡта белдергәс: ”Юҡ, һин үҙеңә ҡара ла, миңә ҡара. Бер-беребеҙ өсөн тыумағанды Аллаһы Тәғәлә күптән белдерҙе инде”, – тине. Яҙмыш һынауҙары тағы ла ауыр уйҙарға һалды. Бик һағынып ҡайтһам да, күңелемдең бер урыны гел әрнеп торҙо. Быға минең кулак балаһы“ булыуымды тағы ла иҫкә төшөрөүселәр табылыуы ла сәбәпсе булғандыр. Һеңлемдең зары ла ҡуҙ өҫтәне. Егерме ете йыл элек төнөн ер ҡуйынына тапшырылған атайымдың ҡәберен таба алмауым да бик аяныс ине. Уйланып-ҡаңғырып йөрөй торғас, кире Урта Азияға китергә ҡарар иттем. Был юлы әсәйем менән. Унда ревизор булып эш башланым. Аҙаҡ туғандарым да әкренләп яныма йыйылдылар. Берҙәм булып, хәләл көс менән йәшәп алып киттек. Әсәйегеҙҙе осратып, кәләшле лә булып ҡуйҙым.\nРевизор булараҡ, ҡырын эштәрҙе лә асыҡларға тура килде. Кемдер төрмәгә лә эләкте. Ғәйеплеләрҙән янауҙар йышайҙы. Артабан йәшәү ғаиләм өсөн дә ҡурҡыныс ине. Һәм беҙҙе яҙмыш тағы ла тыуған яҡҡа ташланы. Яңынан таныш банкта эшләй башланым. Ҡасандыр үҙен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып мине ҡотҡарған ағай вафат ине инде. Был изге күңелле, ғәҙел етәксемде мин бер ҡасанда онотманым. Был көнгә ҡәҙәр иҫән-һау булыуым менән уның алдында оло бурыслы бит мин. Ә хәҙер инде ҙур ғаилә башлығы булып, ейән-ейәнсәрҙәрҙе лә күреп, ғүмеремдең байышына ла китеп барам. Мәңгелеккә күҙҙәремде йомһам да үкенесем юҡ. Балаларым иманлы, беҙгә хөрмәтлеләр. Әммә ғүмер юлында үтелгәндәргә, кисерелгәндәргә бөтә осраҡта ла яуап таба алманым. Сөнки мин табынған ҡиммәттәр минең асылыма ҡаршы булды. Ни өсөн тиһеңме? Беренсенән, бала сағыбыҙ бик иртә өҙөлдө. Кәмһетелеүҙәр, мыҫҡыллауҙар елек майҙарын аҙ һурманы. Ә үҙебеҙ совет власына тоғро хеҙмәт иттек. Уның ҡоролошон үҙ итеп, уны яраттыҡ .Ир туғаным менән илебеҙҙе яҡларға һалдат итеге кейҙек. Ошо ҡәһәрле йылдарҙа оло һеңлем ферма мөдире булды. Ә уртансыһының, ҡараңғынан ҡараңғыға теккән тире тундарын күпме һалдат кейеп йылынғанын кем һанаған да, кем генә баһалаған? Кесеһе лә Бөйөк Еңеүҙе яулашҡан тылдың толомло һалдаты булды. Ир туғанымдың һуғыш яралары ғүмерен йәшләй өҙҙө. Туғанҡайым Урта Азияла тик беренсе урындарҙы ғына яулаған көслө шахматсы ине бит Тағы ла уртансы кейәүебеҙҙең, партия һалдаты булараҡ, ғүмеребеҙ буйы беҙҙе кәмһетеүен нисек онотмаҡ кәрәк. Уйлай китһәң әсәйемдең шундай ҡатмарлы замандарҙа беҙгә рух ныҡлығы биреп, иманыбыҙҙы юғалтмаҫҡа өйрәткәне өсөн һәйкәл ҡуйырлыҡ. Диненән ваз кисмәүен дә өҫтәһәң, быны аңлар өсөн аҡыл етмәҫ кеүек. Ул ғүмере буйына атайымды һағынып, уның тоғро абыстайы булып ҡалды. Дөйөмләп әйткәндә, репрессияның ҡанлы балтаһынан юҡҡа сығарылған иҫәпһеҙ-һанһыҙ аҫыл ирҙәр, ҡыйратылған ғаиләләр, бер ғәйепһеҙгә зәғифләнгән яҙмыштар, беҙҙең ғаиләбеҙҙең ғүмер буйы йөрәгендә йөрөткән һәм һуңғы юлға үҙебеҙ менән алып китәсәк ҡанлы яраһы ул...\nХәтирәләрен яңыртҡан ҡарт яугир тынып ҡалды.\n– Ни генә булмаһын, үтелгәнде, кисерелгәндәрҙе бер нисек тә үҙгәртеп булмай. Яҙмышыма шулай яҙылғандыр инде, күрәһең, – тип һөйләүҙәрен ослағандай булды.\nӘ Зилә бәйән ителгәндәрҙе нисек итеп баһаларға, нимә тип яуап бирергә белмәй шаңҡып ултыра ине.


Республикала йыл һайын Арт-Ҡоролтай уҙғарырға йыйыналар // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n11:13, 22 апреля 2021 Мәҙәниәт\nБыйылдан башлап Башҡортостанда йыл һайын АРТ-Ҡоролтай мәҙәни форумы ойошторола башлай. Тейешле бойороҡҡа хөкүмәт премьер-министры Андрей Назаров ҡул ҡуйған.\n2021 йылда Арт-ҡоролтай 14 майҙа була. Маҡсаты – 2030 йылға тиклемге осорҙа Дәүләт мәҙәни сәйәсәте стратегияһын ғәмәлгә ашырыуҙың һөҙөмтәлелеген арттырыу.\nФорумға әҙерләнеү һәм уны уҙғарыу буйынса ойоштороу комитеты төҙөлгән һәм уның составы раҫланған. Ойоштороу комитетын хөкүмәт вице-премьеры Азат Баҙранов етәкләй, ойоштороу комитеты рәйесе урынбаҫары – Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова. Ойоштороу комитетына 2021 йылдың 26 апреленә тиклем форумды уҙғарыу планын әҙерләү бурысы йөкмәтелгән.\nРеспубликаның башҡарма власть органдары урындағы үҙидара органдарына ойоштороу комитетына форумды үткәреүҙә булышлыҡ итергә кәңәш бирҙе. Башҡортостан Республикаһының урындағы үҙидара органдарына муниципаль мәҙәниәт ойошмаларының форумда ҡатнашыуын тәьмин итергә ҡушылды.\nФорум бюджеттан тыш сығанаҡтар иҫәбенә башҡарыла.


Кино ҡарарға һәм китап алырға барғанда паспорт онотмағыҙ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Кино ҡарарға һәм китап алырға барғанда паспорт онотмағыҙ\n18.04.2019 Кино ҡарарға һәм китап алырға барғанда паспорт онотмағыҙ\nРФ Дәүләт Думаһы үҙенең аҙаҡҡы, өсөнсө уҡыуында шундай закон ҡабул итте.\nХәҙер кинотеатр һәм китапханаларҙа 18 йәштән өлкәнерәк категорияға ҡаралған мәғлүмәт продукцияһы күрһәтелһә, уларға балиғ булмағандар индерелмәйәсәк. Тыйыу кино- һәм видеоға, тамашаларға һәм уларҙың анонстарына, китапханаларҙағы баҙма продукцияға ҡағыла.\nӘгәр ҙә контролер йәки кассир балаға 18 йәше тулмаған тип уйлаһа, ул унан паспорт йәки башҡа документ талап итә аласаҡ. Баладар фильмдары алдынан 18 йәштән өлкәндәр өсөн фильмдарға реклама күрһәтеү ҙә тыйылды.\nОшондай уҡ система китапханаларҙа ла буласаҡ. "+18" тип тамғаланған китаптар менән журналдар китап уҡыусыға тик документ күрһәтелгәс кенә биреләсәк. Бындай продукцияның вендинг автоматтары аша һатыу ярамаясаҡ.


PPPOKER-Был Покер Мобиль Кушымталар, Ул Priv - Покер ИЕ ярҙамсыһы. Кәңәшсе Онлайн еңеү өсөн!\nПокер ИЕ ярҙамсыһы. Кәңәшсе Онлайн еңеү өсөн!\nPPPOKER-Был Покер Мобиль Кушымталар, Ул Priv\nХолдема була, һәм Омахе покер турнирыБеҙ был миҙгелдә тәүге иғәнә Күләме 20 һәм VIP-карт. Table Pppoker, id-был покер Мобиль кушымталар, клуб ишеген ябып Тороу өсөн саҡыра. Һыу инеү өсөн реаль аҡса Алыуға уйын, уны шартлы ишков Системаһынан ғибәрәт. Был уйын уйынсыһына реаль аҡса Инеп ысулдары бирелә.\nҺәр кем өсөн ҡәҙерле макияжной Уйындар ярата, был покер-румын Иң мөһиме булып тора.\nБөтә буйынса кеше кәрәк булғас,-Ысын, ысын, чатта аралашыу мөмкинлегенә Эйә булыу өсөн, телеграмма, ә Шунда хатта микрофон өҫтәлде. Һеҙ буласак мөмкин VIP-һеҙ Бизнес асыу өсөн өҫтәл. Беҙ урамға сығыу дуҫтар, һеҙ Һәм һеҙҙең дәртләндереү теләр инем. Pppoker клубы урыҫ. Беҙҙең ч.\nтелеграф-смартфондар һәм планшет шылтыратығыҙ Һәм һеҙгә румын башҡа уйынсылар Уйын уйнарға мөмкинлек бирә.\nДим һәр ваҡыт булған һәм Һәр ерҙә 4 покер уйнай.Беҙ күрербеҙ тағы һәм системаһы Индерелергә тейеш, тип, һеҙ теркәлгән Ҡулланыусы, һәм club_deyonavcum клубы исеме Аҫтында нимә була, һәм беҙ Һеҙҙе күрергә реаль баланс системаға Инә ала, шулай уҡ журнал өҫтәле. Бөтөнләй яңы уйын тәжрибәһе һынағанса, Кеше араһында аныҡ үҙ-ара Эш итеүҙе үҫтереү. покер уйнарға, һеҙ ҡайҙа һәм Ҡасан теләйем, шул булырға тейеш.\nбыл Исемлектә Иң Яҡшы Покер\nमा टेक्सास होल्डम पोकर छ, यो मालिकको हातमा ।.\nкалькулятор покер старс рус клубы pppoker сара һығымта kkpoker башҡа бот покер румын покер калькулятор булыу ихтималлығы был калькулятор аут покер онлайн скачать бушлай андроид өсөн рус pppoker upoker өсөн п покер программаһы подсказчик ҡушымта pppoker\n© 2021 Покер ИЕ ярҙамсыһы. Кәңәшсе Онлайн еңеү өсөн!


Республикала тәүге урман янғындары теркәлде\nУчалы районында сыҡҡан ут 9 гектар ярым майҙанға зыян килтерҙе. Ялҡын менән көрәшеүгә ике сәғәт самаһы ваҡыт талап ителгән.\nТикшереү барышында ҡазаға урында йәшәүселәрҙең береһе ғәйепле булыуы асыҡланған. Хәҙер уға ҙур ғына күләмдә штраф янай. Дөйөм алғанда, май байрамдарында республикала тағы ла 8 урман янғыны сыҡҡан. Атап үткәндә, айҙың тәүге өс көнөндә урман хужалығы министрлығы ҡарамағындағы төбәк диспетчер бүлегенә Учалы, Миәкә, Борай, Благовещен һәм Дәүләкән райондарында ут сығыуы тураһында мәғлүмәт килгән. Янғындарҙың яртыһынан ашыуы халыҡтың ут менән һаҡһыҙ эш итеүе һөҙөмтәһендә теркәлгән.


Төбәктә ҡоролоҡтан зыян күргән аграрийҙарға субсидия бирелә башланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә ҡоролоҡтан зыян күргән аграрийҙарға субсидия бирелә башланы\n11:12, 13 февраля 2013 Иҡтисад\nБашҡортостанда 2012 йылда ҡоролоҡтан зыян күргән аграрийҙарға субсидия бирелә башланы. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге аҙна аҙағынаса субсидияларҙы тулыһынса түләп бөтөрөү планлаштырыла.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Республикаһы ҡоролоҡтан зыян күргән ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренә ярҙам итеү өсөн субсидия биреүгә федераль бюджеттан 495 миллион һум күләмендә аҡса алған илдең 20 төбәге иҫәбенә инде. Уларҙың яҡынса 322 миллион һумы — аномаль һауа шарттары арҡаһында ауыл хужалығы культураларының һәләк булыуынан күрелгән зыяндың бер өлөшөн ҡаплауға, 173 миллион һумдан ашыуы мал аҙығына сығымдарҙың бер өлөшөн компенсациялауға йүнәлтелгән.\n2012 йылғы ҡоролоҡ һөҙөмтәһендә республиканың агросәнәғәт комплексы ҙур зыян күрҙе, зыяндың дөйөм суммаһы 5,5 миллиард һум күләмендә билдәләнде. Ҡоролоҡ буйынса ғәҙәттән тыш хәл режимы 46 районда һәм өс ҡала округында индерелде. Аномаль эҫе һауа торошо арҡаһында сәсеүлектәрҙең биштән бер өлөшө һәләк булды. Айырыуса ауыр хәл республиканың төньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ-көнсығыш төбәктәрендә, шулай уҡ Ишембай, Ғафури һәм Ҡариҙел райондарында күҙәтелде.\nТеги: ауыл хужалығы,субсидия,ҡоролоҡ


Ауыл хужалығы йәрминкәләрендә 17 мең тонна аҙыҡ-түлек һатылған\n21 Октябрь 2011, 12:48\nАлдағы ял көндәрендә көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләре көтөлә. Баш ҡаланың бөтә райондарында ла сауҙа ойоштороласаҡ, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, көҙгө йәрминкәләрҙә ҡала халҡы 17 мең тонна продукция һатып алған. Йәшелсәләргә хаҡтар төшөүен дауам итә. Әгәр сентябрь башында картуф 12 һумдан һатылһа, хәҙер икенсе икмәктең килоһы 7 һум тора. Сөгөлдөрҙөң килограмын 5 һумдан алырға мөмкин, кәбеҫтәнең хаҡы 10 һумдан 5 һумға төшкән. Ҡош итенә һәм башҡа төрлө иттәргә генә хаҡтар үҙгәрешһеҙ ҡалған. БР Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетында, иткә хаҡтар ҡышҡы ит йәрминкәләре еткәс кенә төшәсәк, тип иҫәпләйҙәр.\nТрадицион сауҙа урындары түбәндәгесә: Дим биҫтәһендә йәрминкә рәттәре –Хәҡиҡәт урамындағы автомобиль юлының бер өлөшөндә, Калинин районында – «Ауыл хужалығы йәрминкәһе» сауҙа-сервис комплексы янындағы майҙанда, Мушников урамындағы 20-се йорт алдындағы майҙанда, «Шакша» сауҙа комплексы янындағы майҙанда, Гвардия – Йәшел урамы киҫелешендә урынлашасаҡ. Ауыл эшсәндәре продукцияһын «Беренсе ауыл хужалығы йәрминкәһе», «Юлдаш» экологик агромаркеты ла ҡабул итә.\nКиров районында ҡала халҡын – элекке «Аврора» кинотеатры бинаһы алдындағы майҙанда, Ленин районында – Киров урамындағы «Баштехинформ» республика ғилми-техник һәм мәғлүмәт комплексы алдындағы майҙанда һәм «Тулҡын» скверы янында көтәләр.\nСовет районында сауҙа – Йәштәр һарайы алдындағы майҙанда, Октябрь районында – Спорт һарайы янында, «Гагарин» сауҙа-сервис комплексы алдындағы майҙанда, «Карауан» сауҙа-йәрминкә комплексында, Орджоникидзе районында Серго Орджоникидзе исемендәге мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанда йәйелдереләсәк.


Тәнгә сихәт бирер эсемлек\nБелорет ҡалаһында йәшәгән Венера БАЙЕГЕТОВА ла инде бер йыл тирәһе буҙа ҡойоу менән шөғөлләнә...\nХалҡыбыҙҙың милли ризыҡтарының береһе буҙаның нервы системаһы ҡаҡшағанда, йоҡоһоҙлоҡтан интеккәндә, ашҡаҙан-эсәк, бауыр, бөйөр, үт ҡыуығы сирләгәндә үтә лә файҙалы булыуы мәғлүм. Мәҫәлән, һоло бөртөктәре составында аҡһым, крахмал, май, А, Вх, В2, Е витаминдары, сапониндар, гликозидтар, минерал тоҙҙар һәм башҡа биологик актив матдәләр бар, айырыуса С витамины күп. Һуңғы йылдарҙа был шифалы милли эсемлеккә ҡарата иғтибар артыуы, буҙа байрамдары үткәрелеүе ҡыуандыра, уны күпләп етештереп һатыуға сығарыусылар ҙа бар. Белорет ҡалаһында йәшәгән Венера БАЙЕГЕТОВА ла инде бер йыл тирәһе буҙа ҡойоу менән шөғөлләнә:\n- Буҙаны эшләү тәртибен бала саҡта әсәйемдән күреп өйрәнгәйнем. Әле лә ошо рецепт буйынса ҡоям. Әүәле ҡунаҡ килгәндә йәки байрамдар ваҡытында ғына эшләй инем. Туғандар, таныштар яйлап һатыуға сығарырға тәҡдим иткәс, Бәйләнештә селтәрендәге сәхифәмә бәләкәй генә иғлан бирҙем һәм шунда уҡ һатып алыусылар табылды. Өфө яҡтарынан да шылтыратып һорайҙар, әммә әлегә транспорт мәсьәләһе ҡамасаулай. Матур, төҫлө этикеткалар эшләтеп, баш ҡала кешеләренә лә илтеп еткереү тураһында уй юҡ түгел.\nКөнөнә 15 литр самаһы буҙа һатыуға китеп тора, хәҙер инде үҙемдең клиенттарым бар тип әйтергә була. Уларҙың күбеһе эсәк-ҡарын ауырыуҙарын буҙа эсеп дауалап алыуҙары, эсемлектең шифаһын тойоуҙары тураһында белдерә. Тик уның сихәте бер тапҡыр эскәндән генә булмай, даими рәүештә ҡулланыу зарур. Йәнә ул бик туҡлыҡлы еңел ризыҡ. Буҙаны эскән һайын һапырып, болғатып торорға кәрәк, ул саҡта тағы ла тәмлерәк була. Уны әҙерләү рецебы төрлө, һәр кем үҙенә оҡшағанса ҡулайлаштырып эшләй. Мин 3 литр һыуыҡ һыуға, 0,7 литрлыҡ банка менән “Геркулес” ярмаһы һалып, ун минут тирәһе бүрткәнсе ултыртып торам. Унан 1 ҡалаҡ аҡ май (йәки боронғоса 200-300 грамм малдың эс майы) һалып һүрән генә утта, бер туҡтауһыҙ болғап тороп, 1 сәғәт ҡайнатып алам. Бер аҙ һыуығас, кеҫәл һымаҡ массаны иләк аша һөҙгәс, өй температураһында һыуытырға ҡуям. Һыуыған һөҙөнтөгә 1 стакан самаһы әсетке (бынан алда эшләгән буҙа) йәки 1-2 стакан магазин ҡымыҙы, 1 стакан шәкәр өҫтәп болғағас, тәүлеккә йылымыс урынға ултыртам. Әгәр ҡымыҙ ҙа, әсегән буҙа ла булмаһа, ярты балғалаҡ әсетке ҡушырға була. Әҙер буҙа ҡуйы ғына, әскелтем, иретелгән һары май төҫөндә була. Күперектәр буҙаның төбөнә тиклем төшөп, бызырлап торорға тейеш. Артыҡ ҡуйы булһа, ҡайнап һыуытылған һыу өҫтәйем. Бер аҙ мәшәҡәтлерәк булһа ла, телеңде йоторлоҡ башҡорт милли эсемлеген\nәҙерләүҙән ләззәт алам, - ти Венера Сәһел ҡыҙы...\nМәҡәләнең туоы варианты гәзиттең 19-сы һанында.


Фельдшер ауылда табиптан да ҙурыраҡ кеше\n11 Февраль 2019, 19:09\nЭйе, ауыл фельдшеры – ул табип урынында. Шулай булмай, ауылда ябай фельдшер әллә күпме кешене бер үҙе хеҙмәтләндерә. Ниндәй генә ауырыуҙар менән эш итмәй ул: кәрәк булһа, уколын да ҡаҙай, системаһын да ҡуя, диагноз ҡуйып, рецебын да яҙа. Тағы ла, яҙылмаған ҡанун буйынса, ауырыу төндә көсәйә. Шуға ла ауыл фельдшерына йыш ҡына төнгө урам буйлап йүгерергә лә тура килә.\nБайғужа ауылы фельдшеры Римма Рәфҡәт ҡыҙы Байғужинаның аҙаҡҡы 31 йыл ғүмере тап шундай темпта үтә. Байғужа һәм Бикйән ауылдарынан 217 кешене хеҙмәтләндерә ул. Бөгөнгө көндә яңы тыуған дүрт сабый ҙа уның ҡарамағында.\n– Әлдә дарыу менән тәьмин ителеш яҡшы. Былай булһа, ауырға тура килер ине. Байғужа ауылында фельдшер булып эшләгән дәүеремдә күпселек кеше йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары, шәкәр диабеты, ревматизм һәм полиартрит кеүек сирҙәр менән мөрәжәғәт иткәндер, тием. Бынан тыш, киҫкен вируслы инфекция кеүек миҙгелле ауырыуҙар менән дә күп киләләр, – тип һөйләй Римма Рәфҡәт ҡыҙы.\n1988 йылда Сибай медицина колледжын тамамлаған йәш белгес Римма йүнәлтмә буйынса беҙҙең районға эшкә килә. Байғужа ауылының фельдшер-акушерлыҡ пунктында хеҙмәт юлын башлаған Римма шул ваҡыттан алып ал-ял белмәй эшләй. Хатта йәйге отпускы ваҡытында ла уны алмаштырырлыҡ кеше юҡ.\n– Ауылдаштарымдың ҡайһы ваҡытта булһа ла килеп инеүенә һәм ярҙам һорауына күнеп-күнегеп бөткәнмен инде. Аллаға шөкөр, ирем мине аңлай, ярҙам итә. Ул булмаһа, фельдшер булып эшләй ҙә алмаҫ инем, биллаһи. Төн уртаһында ярҙам һорап киләләр икән, тәүҙә ирем Данилға мөрәжәғәт итәм. Ул, бер һүҙһеҙ аңлап, машинаһын тоҡандыра һала. Юғиһә ауылдың бер осонан икенсе осона йәйәүләп барып еткәнсе ҡәҙерле минуттар юғалыр ине...\nБөгөнгө ауыл фельдшерының эше бының менән генә сикләнмәй. Улар ҙа ҡағыҙ тултырыуҙан, бихисап отчет-тарҙан азат түгел. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Римма Рәфҡәт ҡыҙы үҙ эшен белеп, яратып башҡара. Беренсе урынға ауылдаштарының һаулығын ҡуйып эш итергә күнеккән.


Уҡыусылар ни өсөн туңа?\n19 Ноябрь 2018, 11:43\nРадий Хәбиров мәктәп автобустары менән бәйле ауырлыҡтарҙы ла иғтибар үҙәгенә алды\nБашҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова әйтеүенсә, республикала әле 40200 баланы, йәғни уҡыусыларҙың дөйөм һанынан 98,8 процентты, мәктәп автобустары хеҙмәтләндерә. Был транспорт сараларының 1200-ө рейста йөрөй, 55-е иһә төҙөк булмау арҡаһында файҙаланылмай.\n– Мәктәптәрҙең гараждары юҡ, шуға ла автобустар урам тышында ҡалдырыла. Ата-әсәләрҙең: “Иртәнсәк балалар мәктәпкә килеп еткәнсе һыуыҡ ултырғыстарҙа туңып барырға мәжбүр”, – тип дәғүә белдереүе һис тә нигеҙһеҙ түгел. Былтыр мәктәп автобустарын “Башавтотранс” ҡарамағына тапшырыу буйынса пилот проекты үткәреү тураһында ҡарар ҡабул иткәйнек. Был юлды Өфө, Иглин һәм Учалы райондары һайланы. Тик тәжрибә бөтә ерҙә лә уңышлы барып сыҡманы: Учалы менән Иглин проектҡа тоғро ҡалһа, Өфө районы унан баш тартты. Сәбәптәре – балаларҙы өҫтәмә дәрестәргә йөрөтөү кәмене, автобустарҙы тапшырыу мәсьәләһендә ҡыйынлыҡтар тыуҙы, “Башавтотранс” рейсҡа транспорт сараларының барыһын да сығармаған мәлдәр булды. Ә бит балаларҙы йөрөтөү өсөн яуаплылыҡ барыбер уҡыу йорто етәксеһенең иңендә тора, – тине Гөлназ Радмил ҡыҙы.\nӘммә былар уҡыусыларҙы ташыуҙа күҙәтелгән ауырлыҡтарҙың бер өлөшө генә икән. Ғәҙәттә, мәктәптәрҙә автобустың ҡуҙғалып китә торған тәғәйен ваҡыты була, шунлыҡтан бәләкәстәр, уҡыуҙан сыҡҡас, өлкән синыф балаларының дәрестәре бөткәнен бер нисә сәғәт буйы көтөргә мәжбүр. Уларҙың ошо буш ваҡытта ни эшләп йөрөүен кем генә белһен...\nБөгөн Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров мәғариф тармағы етәкселәренә автобус көтөүсе уҡыусыларҙы өҫтәмә дәрестәр менән мәшғүл итеү, өйгә эштәрен әҙерләй торорға шарттар тыуҙырыу йәки ашханала туҡланыу мөмкинлеге булдырыу тураһында уйланырға ҡушты. “Балалар ваҡытын бушҡа үткәрмәһен”, – тине ул.


Хәрби күнекмәләр стартҡа баҫты\nКоманда - штаб мобилизация күнекмәләре Башҡортостанда тулыһынса үҙ көсөнә инде - запастағы рядовой һәм сержанттар\nӘлкә, Өфө һәм Стәрлетамаҡ ғәскәр частарында урынлашҡан лагерҙарға йыйылды. Ошо көндәрҙә Республика Йортонда үткән к әңәшмәлә был күнекмәләрҙе үткәреү өсөн яуаплы министрлыҡ һәм ведомство етәкселәре БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов һәм Волга буйы - Урал хәрби округы штабы\nначальнигы Сергей Макаров алдында отчет бирҙе. Уҡыуҙар һуңғыһының етәкселегендә үтәсәк.\n- Һуғыш хәүефе барлыҡҡа килеү осрағында республиканың башҡарма власы, урындағы үҙидара органдары һәм хәрби идаралыҡтың үҙ - ара бәйләнешле хәрәкәтен булдырыу - үткәрелгән күнекмәләрҙең төп бурыстарының береһе, - тип һүҙ башланы Рафаэль Байдәүләтов.\n- Республикала бындай күнекмәләр 1980 йылдан башлап үткәрелгәне юҡ, уларҙың төп маҡсаты - иҡтисадты һәм хәрби\nчастарҙы хәрби режимға күсереү өсөн белемде камиллаштырыу\n, был тыштан хәүеф булған осраҡта үҙ дәүләтебеҙҙе һаҡлай ал ыу өсөн эшләнә, - тип билдәләне Сергей Макаров.\n- Күнекмәләрҙә 48 меңдән ашыу кеше һәм алты мең берәмектән артыҡ техника ҡатнаша, - тип һүҙ алды БР хәрби комиссары Тимофей Азаров. - Күнекмәләрҙең тәүге, ойоштороу этабында граждандарға хәбәр итеү һәм уларҙы йыйыу саралары ү ткәрелде: беренсе мартҡа тиклем резервтағылар йәшәгән урындары буйынса хәрби комиссариатҡа килеп, үҙҙәренән нимә талап ителеүен белде.\nКүнекмәләр сиктәрендә үткәрелгән йыйынға 35 йәштән уҙмаға н, Рәсәй Армияһы сафтарында хеҙмәт итеүселәр саҡырылыуын\nхәтергә төшөрәйек. Йыйынға өс һәм унан да күберәк балалары булған һәм армиянан ҡайтыуына өс йыл тулмаған ир - егеттәр саҡырылмай.\n- Резервтағылар республиканың һигеҙ меңдән ашыу ойошма һәм предприятиеларынан йыйыла, - тине БР Хөкүмәте Аппаратының мобилизацион әҙерлек бүлеге мөдире Хәлил Фәрхетдинов. - Республика тарафынан иҡтисадтың мобилизация п ланы асыҡланды, ғәҙәттән тыш сығымдар сметаһы төҙөлдө.\nРәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса төп\nидаралығы хеҙмәткәрҙәре һәр саҡтағыса тейешле әҙерлек хәлендә ҡала, тип белдерҙе ведомство начальнигы Марат Мәһәҙиев. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы көстәре менән БР т ерриторияһында хәүефле объекттар исемлеге билдәләнгән. Республиканың Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре күнекмәләр ваҡытында тәртип һәм хәүефһеҙлекте тәьмин итә.\nМинистр Рафаил Диваев айырыуса мөһим объекттарҙы һаҡлауҙы\nкөсәйтеү, террорсылыҡ акттарын иҫкәртеү буйынса саралар үткәрелеүе, милицияларҙың күсмә пункттары булдырылыуы тураһында һөйләп үтте. Миграцион процестар айырым контролдә rnrnk`, ә участка милиционерҙары йыйындарҙа ҡатнашыуҙан\nбаш тартыусы "запастағыларҙы" эҙләү менән мәшғүл.\n- Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығы ҡуйылған\nшарттарҙы үтәргә һәләтле, - тип белдерҙе министр урынбаҫары Ринат Сәғитов. Күнекмәләрҙә министрлыҡ ҡарамағындағы 40 - тан ашыу ойошма ҡатнаша.\nҺаулыҡ һаҡлау министрлығы көстәре менән республиканың\nшифахана - профилакторий учреждениелары базаһында 6800 урынлыҡ 14 тыл госпитале асылған.\n"Башинформсвязь" асыҡ акционерҙар йәмғиәте республика Хөкүмәте, хәрби комиссариаттар, күнекмәләр етәкселәре һәм резервтағыларҙың пункттары араһында өҙлөкһөҙ элемтәне\n- Бөгөнгө көнгә предприятиеның барлыҡ филиалдары ла көсәйтелгән эш режимына күсте һәм мобилизацияға әҙер, - ти "Башинформсвязь" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль\nдиректоры Салауат Ғайсин.\nПредприятие хеҙмәткәрҙәренең яртыһы туранан - тура йыйындарҙа ҡатнашасаҡ, әммә "гражданкала" ла элемтәселәрҙең эшендә тотҡарлыҡтар булмаясаҡ, тип билдәләне Салауат Ғайсин.\nҺәр сығыш артында республика министрлыҡтары һәм ведомстволарының күнекмәләр алдынан һәм уның ваҡытында\nбашҡарған ҙур эше күренә. Өҫтә әйтелгәндәргә һығымта яһап, республика күнекмәләр үткәреүҙең төп этабына әҙер, тип ышаныс менән әйтергә була.\nҺөйләшеү аҙағында лагерҙа ун көн тирәһе ваҡыттарын үткәреүсе резервистар буш ҡалмаясағын әйтергә кәрәк. Күнекмәләр тамамланғас, улар үҙҙәренең уртаса айлыҡ эш хаҡы күләмендә аҡсалата түләү, шулай уҡ үҙҙәренең хәрби дәрәжәһе һәм вазифаһына ярашлы оклад аласаҡ. Барлыҡ сығымдарҙы ла Рәсәйҙең Оборона министрлығы үҙ өҫтөнә ала.


Презентация внеклассного мероприятия " Башҡорт иле-дуҫлыҡ ере"\nИнфоурок › Другое › Презентации › Презентация внеклассного мероприятия " Башҡорт иле-дуҫлыҡ ере"\nБашҡорт иле-дуҫлыҡ ере.\nМаҡсат: Башҡортостаныбыҙҙа йәшәүсе халыҡтарҙың үҙ ара татыу һәм килешеп ғүмер итеүҙәренә төшөнөү,уҡыусыларға һәр милләткә хас милли үҙенсәлектәрҙе хөрмәт итеү хистәре тәрбиәләү,\nТыуған еребеҙҙәге милләттәр араһындағы татыулыҡты ҡәҙерләү.һаҡлау тойғолары уятыу.\nЙыһазландырыу:ноутбук,темаға ярашлы слайдтар, ӨСәскә ат,Илешем” видеоязмаһы,экран, магнитофон.\nТөҙөүсеһе: 4-се һанлы ҮргеЙәркәй урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы\nМиназева Рәфәғә Йыһандар ҡыҙы\n/ Уҡыусылар төрлө милләт халыҡтарының милли кейемдәрендә/\nБашҡортостан- башҡорт иле\nТорна булып сыңрар ил ,\nҒәләм өнһөҙ тыңлар гел.\nӨҙҙөрт,ҡурай, йөрәк ҡылдарын.\nҺиҙҙерт,ҡурай , ҡайнар тойғоларҙы,\nҺөйҙөрт көйләп башҡорт моңдарын.\nКилде заман,инде шатлан,ҡурай,\nЙәмле тауышың илгә яңғыраһын.\nКыуанып китһен урман, сахра, туғай,\nБүҙ турғайҙар ҡыуанып һайраһын.\nУйна,ҡурай,күктән йәм шаулаһын,\nНур уйнаһын баштар өҫтөнән.\nҠоштар тынып торһын бер аҙға\nГөлдәр үҫҫен таштар өҫтөндә.\n/ Ҡурайҙа башҡорт халыҡ көйҙәре уйнала /\nБашҡортостан-йырсы Урал .\nНисә милләт һиндә яралған?!\nЗур йөктәрҙе бергә күтәреп,\nКөрәштәрҙә бергә дан алган.\nИреклеләр менән юлдарың…\nБалҡыһындар яҡты уйҙарың,\nҒорурлана ҡыҙ һәм улдарың.\nМәңге күрмә күңел тарлығы!\nАҡыл сәсеп йәшә,\nЯңраһын данлы йырҙарың!\n/ Тыуған яҡ тураһында йыр /\nНиндәй иркен ,урман ,ҡырҙарың,\nДанлы илем,йөрәгемдә минең-\nМоңло ҡурай үҫкән Уралым.\nТыуған ерем - гүзәл Башҡортостан,\nБашҡорт теле-тыуған ер теле,\nКүңелдәрҙе тетерәндерә торған,\nЙырлап туймаҫ, данлы йыр теле.\nҺөйөп уҡыйым ,йомшаҡ иркә телле\nБашҡорт әҙиптәре әҫәрен.\nУңыштары өсөн гел һөйөнөп,\nГел үҙ итеп,ғорур йәшәймен.\nНефть шишмәләре сыңлауы.\nНиндәй матур байлыҡ,бөтмәҫ көс-\nҺинең эшсән ул һәм ҡыҙҙарың.\nТатар теле –туған анам теле,\nБашҡорт теле-тыуған ер теле,-\nӘ рус теле-бөйөк Ватан теле,\nӨсөһө лә минең үҙ телем.\n/ Рус халыҡ йыры /\nБыл ер миңә бик ҡәҙерле,\nНисек яратмайһың уның\nИгендәрзең сәсен һыйпап\nИҫкән наҙлы елдәрен.\nТыуған ерем- гүзәл баҡсам,\n/ Татар халыҡ бейеүе/\nБашҡортостан! Шиңмәҫ гөлдәр иле,\nИлешкәйем- уның бер гөлө.\nТыныс тормош,тырыш хеҙмәт менән\nҮтә Илешемдең һәр көнө.\nБашҡортостан! Шиңмәс гөлдәр иле.\nӘ Илешем -уның бер гөлө.\nХеҙмәт тәме ,йәшәү йәме менән\nИлешленең үтә һәр көнө.\nКүкерәп ята иген ҡырҙары.\nСиттә түгел ,нигеҙендә таба\nҮҙ бәхетен улы -ҡыҙҙары.\n/Башҡорт бейеүе /\nИлеш иле-игенселәр иле,\nИңдәрендә тоя ил ғәмен.\nБайрамдарҙа ҡунаҡ өҫтәленең\nИң түренә ҡуя икмәген.\nИлеш иле-аҡ ҡайындар иле.\nҺәр кешелә изгелек һәм сафлыҡ,\nҺәр күңелдә ҡайын аҡлығы.\nИлеш иле –һандуғастар иле.\nХалыҡ бында йырға табына.\nСөнки күңелдәргә бишектән үк\nМәңге һүнмәҫ бер моң һалына.\nИлеш иле –ысын шағирҙар иле.\nШиғыр кеүек көҙө, яҙы ла.\nАғиҙелдә, Сөндә, Баҙыла,\nАҡ ҡағыҙға ал да яҙ ғына.\nИлеш иле,күрһәң ине,\nШишмә лә инеш кенә.\nҺыуҙары көмөш кенә.\nИлеш иле –икмәк иле,\nЕләк тә емеш кенә.\nХалыҡтың төп маҡтанысы\nХеҙмәт кенә,эш кенә.\nИлеш иле- дуҫ-иш кенә,\nТаныш та белеш кенә.\nБайрамдары шау –гөр килә-\nЙырлаш та бейеш кенә.\nГүзәллектең тыуған яғы\nҺин генә-Илеш кенә.\nГел гүзәл килеш кенә.\n/Мари халыҡ бейеүе\nБашҡа матурлыҡтар кәрәк түгел,\nҺеҙгә- һәр бер йөрәк тибешем.\nҺеҙ мәңгегә күңелемдә минең\nБашҡортостан менән Илешем. //\nБашҡортостан -дуҫлыҡ йорто,\nТатыулыҡта уның ҡото.\nТуғанлыҡта -уның ҡуры,\nҺәр милләте туған телле.\nЙыры- моңо төрлө-төрлө.\nБулһын мәңге рухлы,түлле.\nМәңге йәшә,дуҫлыҡ иле!\nМәңге йәшә,башҡорт иле!\n/ Йыр « Туған телемдә һөйләшәм»/\nБыл кластан тыш сарала Башҡортостаныбыҙҙа йәшәүсе халыҡтарҙың үҙ ара татыу һәм килешеп йәшәүҙәренә һәм ғүмер итеүҙәренә төшөнөү,Уҡыусыларға һәр милләткә хас милли үҙенсәлектәрҙе хөрмәт итеү хистәре тәрбиәләү,тыуған еребеҙҙәге милләттәр араһындағы татыулыҡтың ҡәҙерен белеү, уны һаҡлау тойғоһо уятыукеүәк маҡсаттар ҡуйылды. был сарала шулай уҡ үҙ районыбыҙҙа йәшәп ижат итеүселәрҙең шиғырҙары ла файҙаланылды. Балалар әҙерлек барышында милли кейемдәр менән дә ҡыҙыҡһындылар. Һәр милләткә хас йырҙар.бейеүҙәр өйрәнделәр. Тыуған еребеҙ тәбиғәте матурбулған кеүек, һәр милләт үҙенсә матур икәне күрҙеләр.\nНомер материала: 493984


Өфө уртаһында Нефаз һәм микроавтобус бәрелеште | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфө уртаһында Нефаз һәм микроавтобус бәрелеште\n30 мая 2017 — 15:50 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө уртаһында Нефаз һәм микроавтобус бәрелеште.\nАвария Достоевский һәм Цюрупа урамдары киҫелешендә теркәлде. Унда бер-нисә көн инде светофор эшләмәй. Йәмәғәт транспорты водителе юл киҫелешен тиҙ генә үтеп китәм, тип уйлаған. Әммә, ҡапыл йәйәүлеләр килеп сыға һәм микроавтобус ашығыс рәүештә туҡтай. Был ваҡытта уға Нефаз килеп төкөлә. Бер пассажир йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатылған.\nБыл ваҡиғанан һуң ғына урам киҫелешендә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекторҙары күренде. Светофор ҡасан эшләй башлаясағы тураһында хәбәр ителмәй.\nТәмле лә, файҙалы ла\nӨфөлә Шайморатов уйындары үтте\nБашҡортостан прокуратураһы 2020 йыл эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны\nҺаулыҡ һаҡлау системаһы хеҙмәткәрҙәре тәбрикләнде\nБер кистә ике спектакль\n2022 йылға өр яңы хирургия корпусы\nКоронавирустың өсөнсө тулҡыны башланыуы ихтимал\nХужаһыҙ эттәр мәсьәләһе ҡасан хәл ителер?\nЙәмәғәт транспортында йөрөүгә яңы хаҡтар билдәләне\n1 из 904\n"Хәбәрҙәр"Флүрә Мурзина менән - 20.02.21\n"Хәбәрҙәр" Закир Шәрипов менән - 19.02.21\n"Хәбәрҙәр" Закир Шәрипов менән - 18.02.21\nБашҡортостан мәктәптәрендә “швед өҫтәле” тибындағы туҡланыу ойоштороуҙары ихтимал. Ошондай тәҡдим менән Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Константин Толкачев сығыш яһаған. Ә бына Баҡалыла аутсорсинг нигеҙендәге туҡланыуҙан баш тартҡандар. Райондағы бөтә мәктәп һәм мәктәпкәсә белем учреждениелары...\nЯрыштарҙа башҡаланың полилингваль мәктәптәре менән Рәми Ғарипов исемендәге гимназия-интернат уҡыусылары ҡатнашты. Тап ошо белем биреү учреждениеларында быйылғы уҡыу йылында шайморатов кластары асылғайны. Был мәктәптәрҙә шулай уҡ легендар комдив иҫтәлегенә арналған музей-кабинеттар ҡоролдо....\nҺаулыҡ һаҡлау өлкәһендә талап ителгән медицина хеҙмәте күрһәтеүгә ҡамасаулаған етди тәртип боҙоуҙар асыҡланған һәм һәр осраҡ прокуратура иғтибарына алынып тейешле саралар күрелгән. Башҡортостан прокуратураһы 2020 йылғы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны. Республика прокуратураһының коллегия ултырышында...\nӨфөлә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер- министры Андрей Назаров республиканың һаулыҡ һаҡлау системаһы хеҙмәткәрҙәренә Рәсәй Президентының почет грамоталарын һәм рәхмәт хаттарын тапшырҙы. Табиптар, шәфҡәт туташтары, фельдшерҙар – короновирус инфекцияһына ҡаршы көрәшеүсе белгестәр тәбрикләнде. Ә Лука...\nБашҡорт дәүләт опера һәм балет театры үҙ тамашасыһына бер актлы спектаклдәр - «Таштар ниндәй сер һаҡлай» һәм “Һүнгән йондоҙ яҡтыһы” балеттарын тәҡдим итә. Һуңғыһы үҙенең премьераһын туйлай. Ханбулат батыр менән Айһылыуҙың ялҡынлы мөхәббәте. Әйтерһең, ул мәңгелек. Ә бына яуыз Типтеғол бай ике йәш...\nРеспублика кардиоүҙәге янында әле төҙөлөш гөрләй. 9 ҡатлы хирургия корпусының бинаһы күтәрелгән, эшселәр уны тыштан һәм эстән биҙәүгә тотонған. Эштәр көйлө бара, төҙөүселәрҙең күңелдәре лә көр, сөнки хеҙмәттәренең һөҙөмтәһе бар – бина стеналары көндән-көн матурая. Бөтә 9 ҡатта ла төҙөлөш гөрләп...\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының Рәсәйҙәге вәкиле Мелита Вуйнович коронавирустың өсөнсө тулҡыны башланыу ихтималлығы тураһында белдерҙе. Рәсәй 1 телеканалы хәбәрсеһе менән әңгәмәләшкәндә ул был, тәү сиратта, халыҡтың үҙ-үҙен тотошона бәйле буласаҡ, тине. Коллектив иммунитет юҡ. Әгәр һаҡ...\nХужаһыҙ эттәр мәсьәләһе һәр саҡ көнүҙәк булып ҡала. Айырыуса ошо арала урам, юлдарҙа өйөр-өйөр йөрөгән эттәр халыҡ араһында хафаланыу тыуҙыра. Һәр кем балалары өсөн ҡурҡа. Белорет районында ҡатын бәләкәй ҡыҙы менән эттәр һөжүменән ҡаласыҡ башына менеп ҡотолған. Бала ҡурҡышынан илай, әсәһенән...\n“Башавтотранс” дәүләт унитар предприятиеһы төбәк муниципалитеттары менән килешеп ҡала маршруттарында йәмәғәт транспортында йөрөүгә яңы хаҡтар билдәләне. 1 марттан билет хаҡын ҡулаҡсаға һәм банк картаһы ярҙамында 29 һумға, “Алға” картаһы менән 23 һумға һатып алырға мөмкин. Берҙәм социаль билет...\nСатлама һыуыҡтар ҡасан сигенер?\nСиноптиктар мәғлүмәттәренә ҡарағанда, әле уртаса һауа температураһы норманан 8-10 градусҡа түбәнерәк. Айырым райондарҙа 35 градусҡаса һыуытҡан. Көндәрҙе ҡасан йылыта һуң? Башҡортостандың гидрометеорология үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, республикала тағы ла бер аҙна көндәр ошолай һалҡын торасаҡ...\nХалыҡ көйҙәре заманса яңғыраш аласаҡ\nТалантлы ҡурайсы Юлай Ҡасимов Башҡортостан-24 телеканалы менән берлектә үҙенең беренсе концертына әҙерләнә. Мюзик хол-27 комплексында үтәсәк үҙенсәлекле сарала тамашасы башҡорт халыҡ көйҙәренең тарихы һәм уның заманса яңғырашы менән таныша аласаҡ. Программала шулай уҡ Юлайҙың ижадташ дуҫтары...\nҠалдыҡтар менән эш итеү мәҙәниәте\nКөнкүреш ҡалдыҡтарын ҡайҙа тапшырырға? Дыуан районында йәш эшҡыуар бәләкәй предприятияларға ҡалдыҡтар менән эш итеү мәҙәниәтен индергән. Хәҙер һәр магазин хужаһы ҡатырға һәм пластик шешәләрҙе айырым йыя. Дыуан районында урынлашҡан “Таҙа планета” ойошмаһы бер-нисә йыл дауамында республиканың төнъяҡ-...\nМәғлүмәт дөрөҫ түгел икән-яуап бир\nБынан ары йорттарҙағы иҫәпләү ҡоролмаларындағы мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгө өсөн яуаплы компаниялар һәм етәксе вазифа биләүселәр яуапҡа тарттырылыуы ихтимал. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы федераль законға ошондай төҙәтмәләр...\nФирҡәләрҙе етди һынау көтә\nБерҙәм Рәсәй фирҡәһенең төбәк бүлексәһен башҡа партиялар кеүек етди һынау көтә. Быйыл сентябрь Дәүләт Думаһына һайлауҙар үтә. Был 2021-се йылға төп маҡсат. Бүлексәнең уҙған йылдағы эшмәкәрлеге партия етәкселеге тарафынан юғары баһаланған. Ошо һәм башҡа мәсьәләләр Берҙәм Рәсәй фирҡәһенең төбәк...\nБаш ҡаланың 450 йыллығына мәҙәни объекттар реконструкцияланыр, тип көтөлә. Был мәсьәләне республика башлығы Радий Хәбиров Мәскәүҙә Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Ольга Любимова менән осрашыуҙа күтәрҙе. Ниндәй объекттар әлегә исемлеккә ингән? Өфө дәүләт циркына инеп булмай, уның ишектәре суд приставтары...\nАлданған өлөшсөләргә фатир асҡыстары тапшырылды\nӨфөләге “Эрмитаж” торлаҡ комплексын өлөшләтә төҙөүселәр һөйөнөс кисерә. Оҙаҡ йылдар алданған өлөшсө тип иҫәпләнгән 269 кешегә фатир асҡыстары тапшырылды. Ғәлисә Саматова ҡыҙы бүләк иткән бер бүлмәле фатир асҡысын өс йыл көткән. Төҙөлөштөң уңышлы тамамланырына өмөттө юғалтманыҡ, ти ханым. Иркен,...\nХәҙер икенсе йыл Өфөлә Динамо стадионында Башҡортостан 24 телеканалы һырғалаҡта дискотека ойоштора. “Яратам Fest” – сәләмәт тормош һәм мөхәббәт байрамы – ғашиҡтар көнөндә үтте. Һырғалаҡта балалар ҙа, йәштәр һәм ололар ҙа билдәле артистар менән бергә күңел асты. Конькиҙа шыуыу күптәрҙең...\nБашҡортостан-дуҫлыҡ һәм татыулыҡ төйәге\nХалыҡ иҫәбен алыу барышында һәр кем теләһә бер нисә төрлө милләткә ҡарауын теркәй ала. Был хаҡта Өфөлә милли мөнәсәбәттәр буйынса Федераль агентлыҡ етәксеһе урынбаҫары Михаил Мишин белдерҙе. Ведомство һәм Рәсәй Федерацияһы йәмәғәт палатаһы вәкилдәре Башҡортостанда дәүләт милли сәйәсәтенең...\nЯнғын республикала йәнә бер ғаиләне йортһоҙ ҡалдырған\nБыл юлы Баҡалы районының Бозор ауылындағы Зайцевтарға бәлә төшкән. Уларҙың өйҙәре һәм ғүмер буйы йыйған мөлкәте бер төн эсендә көлгә әйләнгән. Хужалар ярҙам һорарға ҡыйынһынһа ла, янғында ҡаза күреүселәргә районда кейем-һалым һәм аҡса йыйыу ойошторолған. Төнгө сәғәт берҙә хужалар йоҡларға ятырға...\nБашҡортостанда янғындарға бәйле үлем осраҡтары арта\nРеспублика Башлығы оператив кәңәшәлә был хәлгә тәнҡит белдерҙе һәм аныҡ тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты. Сәләмәтлек һәм әүҙем оҙон ғүмерлелек йылында башҡарылырға тейешле саралар ҙа аныҡлыҡ талап итә. Оператив кәңәшмә йола буйынса етәксе вазифаларҙағы үҙгәрештәрҙе барлау менән асылды. Архангель районы...\nРуслан Яманбаев донъя ареналарына ынтыла\nБашҡортостан спортсылары ҙур еңеүҙәр яулауын дауам итә. Руслан Яманбаев ошо көндәрҙә сираттағы еңеү менән ҡайтты. Мәскәү ҡалаһында үткән EFC турнирында Күскенсе (Кочевник) ҡушаматын йөрөткән башҡорт егете Әзербайжан һуғышсыһы менән алышып карьераһындағы туғыҙынсы еңеүен алды. Карьераһындағы...


ҠАЛА ЙѲҘѲН БИЛДӘЛӘҮСЕЛӘР\nСибай таусылар ҡалаһы булараҡ данлы. Ҡаланың нигеҙ һалыныу, үҫеш йылдары нәҡ тау сәнәғәте менән бәйле була һәм халыҡтың күпселеге был тармаҡта хеҙмәт итеп, йәшәү асылын тапҡан. Тау сәнәғәте менән бергә тѳҙѳлѳш тармағы ла йылдам үҫеш ала. Бѳгѳн дә Сибай үҫеү, тѳҙѳкләнеү ѳҫтѳндә. Һуңғы йылдарҙа байтаҡ объекттар сафҡа инде, ул ғына түгел, Сибайҙа Рәсәй кимәлендә тѳҙѳлѳш эштәре башҡарған ҡеүәтле «Строймеханизация» йәмғиәте барлыҡҡа килде. Рәсәй кимәлендә тип әйтеүем шунан: 2003 йылдан алып акционерҙар йәмғиәте республика район-ҡалаларынан тыш, Ырымбур, Силәбе ѳлкәләрендә лә әүҙем эшмәкәрлек алып бара.\nВаҡытында данлыҡлы булған «Башмедьстрой» тресының юлын дауам иткән «Строймеханизация» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте үткән аҙнала 10 йыллыҡ юбилейын билдәләне. А.Мѳбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театрында уҙған күркәм сараға абруйлы ҡунаҡтар, предприятие ветерандары һәм тѳҙѳүселәр йыйылды.\n—Беҙҙең йәмғиәт бынан ун йыл элек «БашЗауралСтрой» тѳҙѳлѳш тресы бүленгәндән һуң барлыҡҡа килде. Кѳрсѳктән һуң аяҡҡа баҫып китеү еңел булманы. Әммә үҙебеҙҙең тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ менән яҡшы һѳҙѳмтәләргә ѳлгәштек. Әлеге мәлдә «Строймеханизация» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте 900 тирәһе эшсеһе, 200 берәмектән ашыу техникаһы булған ҡеүәтле тѳҙѳлѳш предприятиеһына әйләнде,—тине сараны асып, йәмғиәттең генераль директоры Нур Азамат улы Тажетдинов.\nҠала хакимиәте башлығы урынбаҫары С.А.Вейденбах үҙ сығышында тѳҙѳүселәрҙең эшен юғары баһаланы.\n—Ҡаланы һеҙҙең йәмғиәтһеҙ күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Сибай ҡалаһы йѳҙѳн йәмләгән Үҙәк ҡала дауаханаһы, Балалар ижады үҙәге, Арҡайым ҡасабаһындағы мәктәп, бер нисә балалар баҡсаһы нәҡ һеҙҙең хеҙмәтегеҙ менән яңыртылды һәм тѳҙѳлдѳ. Тѳҙѳлѳш эшен башҡарыуҙан тыш, ҡырсылыҡ менән шѳғѳлләнеүегеҙ маҡтауға лайыҡ,—тине Сергей Александрович.\n«Строймеханизация» йәмғиәтен тәбрикләргә ҡаланың ойошма-предприятие вәкилдәре лә килгәйне. Йыр-бейеү менән үрелеп барған сарала Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисткаһы, Республиканың С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Нәзифә Ҡадырованың сығышы сараға биҙәк ѳҫтәмәй ҡалманы.\nҺүрәттә: «Строймеханизация» йәмғиәтенең генераль директоры Н.А.Тажетдинов һәм уның урынбаҫары Н.И.Бирюков тѳҙѳлѳш тармағы ветераны Азамат Байназаров менән әңгәмәләшә.


Төбәктә Чернобыль фажиғәһенә 30 йыл тулыу уңайынан иҫтәлекле саралар үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә Чернобыль фажиғәһенә 30 йыл тулыу уңайынан иҫтәлекле саралар үтә\n16:09, 25 апреля 2016 Йәмғиәт\n26 апрелдә Чернобыль атом электр станцияһындағы фажиғәгә 30 йыл тула. Был көндә Рәсәйҙә авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡандарҙы иҫкә алалар.\nБашҡортостанда радиация тәьҫиренә дусар булған 3500 самаһы кеше йәшәй. Шуларҙың 2400-ө тиерлек Чернобыль атом электр станцияһындағы фажиғә һөҙөмтәһендә зыян күргән.\nИҫтәлекле көндөң социаль әһәмиәтен, шулай уҡ Башҡортостан халҡының техноген һәләкәтте бөтөрөүгә ҙур өлөш индереүен иҫәпкә алып, төбәк Хөкүмәте тарафынан Чернобыль фажиғәһенең 30 йыллығына арналған саралар үткәреү буйынса план раҫланған. Мәҙәни саралар, радиацияға дусар булған граждандарға социаль ярҙам, уларҙы медицина йәһәтенән хеҙмәтләндереү һәм йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләү акциялары ҡаралған.\nРеспублика Хөкүмәте инвалид-чернобылселәргә, Чернобыль атом электр станцияһында һәләкәт эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡадарға һәм уларҙың тол ҡатындарына иҫтәлекле миҙалдар тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул итте.\nБашҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, 25 һәм 26 апрелдә республиканың барлыҡ муниципаль район һәм ҡала округтарында тантаналы саралар уҙғарыла.\n26 апрелдә Башҡортостан юлдаш телеканалының «Телеүҙәк» тапшырыуы иҫтәлекле датаға арнала. Программала Республиканың халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү үҙәге директоры Николай Калмацкий, йәмәғәт ойошмалары һәм Өфө хакимиәтенең социаль сәйәсәт идаралығы вәкилдәре ҡатнаша.\nТеги: чернобыль фажиғәһе,хәтер


Өйҙә бар нәмә боҙолоп бөттө...\n13 Май , 18:00\n- Һеҙгә бик ныҡ көнләшкән кеше бар. Шуның күҙе тейгән йортоғоҙға. Артабан барыһы ла яҡшы булыр. Тик өйөгөҙҙө һаҡлау сараһын күрергә кәрәк. Йортоғоҙға ҡыҙыл төҫтәге сағыу картина элеп ҡуйығыҙ. Һәм мотлаҡ йортоғоҙҙа корица тотоғоҙ. Был кеше корица яратмай, өйөгөҙҙә корица булһа, ул һеҙгә килһә лә, оҙаҡ ултыра алмаясаҡ, күҙе лә тейеп өлгөрмәҫ,-тине был...\nКүптән күрешмәгән әхирәтем яңы йортона алып ҡайтты. Электән саҡырһа ла, юл төшмәй ине. “Һин генә күрмәнең беҙҙең матурлыҡты!”-тип телефондан оран һалып ҡысҡыра ла, артынса уҡ “тьфу-тьфу-тьфу” тип өс мәртәбә төкөрөп ҡуя.\nБына мин уның хыялы буйынса һалынған йортта. Ҙур ҡаланан алыҫ түгел. Ҡунаҡтар бүлмәһендә эленеп торған ҡыҙыҡ картина иғтибарымды йәлеп итте. Ҙур рамкала ҡып-ҡыҙыл ниндәйҙер шарҙармы әллә яҡтылыҡ төшөүеме, аңлашылмай. Урыҫ милләтенән булған әхирәтем күберәк иконаларға иғтибар бирә ине, ә был нимә инде ул? Бар матурлыҡты боҙоп торған һымаҡ. Әленән-әле сәйерһенеп картинаға текләйем. Оксана ла минең ҡайҙа төбәлгәнде күреп ҡалды ла:\n- Ә бит дөрөҫ әйткән,-тип ҡуйҙы\n- Кем дөрөҫ әйткән? Нимәне?\n- Мин һиңә барыһын да һөйләп бирермен. Тик өҫтәл артында.\nОксананың һөйләгәндәрен тыңлап оҙаҡ уйланып йөрөнөм. Уға ышанмау минең башыма ла инеп сыҡманы. Сөнки нисәмә йылдар беләм уны, бер ҡасан да “шыттырғаны” юҡ. Хис-тойғоларға ла бирелә торған кеше түгел. Бухгалтер-иҡтисадсы булараҡ ул барыһын ла аныҡ уйлап эш итә.\nОксана үҙенең ошо йортҡа күскән ваҡытына әйләнеп ҡайтты:\n- Йорт һалыу тураһында уйламай ҙа инек. Ҡала ситендә ер бүлемен күптән алһаҡ та, унда тик ваҡыты-ваҡыты менән килеп йөрөргә аласыҡ торҙо. Баҡса ултыртып маташтыҡ. Шулай ҙа эргә-тирәлә ҙур-ҙур өйҙәр ҡалҡа башлағас, уңайһыҙландыҡ. Кредит алғы килмәй ине. Сөнки бухгалтер булараҡ, унда ниндәй ҡот осмалы проценттар түләтеүҙәрен беләм.\nУйламағанда крестный (ҡиәмәтлек олатаһы-авт) мәрхүм булды. Ғаиләһе, балалары булмағас иҫәптәге аҡсаһын һәм фатирын миңә мираҫҡа ҡалдырыуы асыҡланды. Ярты йылдан аҡса минең иҫәпкә күсте. Фатирын да һаттыҡ һәм шул аҡсаға йортобоҙҙо һалып та ҡуйҙыҡ. Аҡсаң ғына булһын бит – хәҙер тиҙ төҙәләр. Үҙем эшләнем планировкаһын. Шул мәлдә ирем яҡшы эшкә күсте, ә мин, ниһайәт, ауырға ҡалғанымды белдем. Полоса удач! инде.\nӨй туйларға саҡырҙыҡ. Эштә яҡшы аралашҡан Эльвира һәм Наташа менән өйҙө ҡарап йөрөйбөҙ. Беҙҙең йоҡо бүлмәһен Эльвира:\n- Тарыраҡ бит. Ә бынау хәтлем гардероб бүлмәһен нимәгә эшләттең инде? Барыбер бер-ике бөртөк кенә кейемегеҙ эленеп тора,- тип юҡҡа сығарҙы.\n- Гардеробта барыһы ла һаҡлана инде. Түшәк кәрәк-яраҡтары ла, кейем дә тулыр,-тип ҡаршы төштө Наташа.\n- Буш обой йәбештергәнһең. Ул хәҙер модала түгел. Стенаны буятыр ғына кәрәк ине,-тип үҙенекен ҡуйманы Эльвира.\nШулай ҙа ҡунаҡты матур итеп үткәреп ебәрҙек. Барыһы ла йорттоң планировкаһына һоҡланды, барыһы ла үҙ урынында, йыһаз да дөрөҫ һайланған, тиештеләр.\nОшо ҡунаҡтан һуң барыһы ла башланды инде. Уныһын мин һуңынан аңланым. Иң тәүҙә һыуытҡыс эшлектән сыҡты. Туңдырғысындағы кәтлиттәр, йәшелсә-емеш – барыһы ла иреп, эшкинмәҫлек булып ята ине. Мине беләһең бит, аҙыҡ-түлекте күмәртәләп алып, алдан әҙерләп ҡуям. Үҙем ҡамыр баҫып, туңдырып һалған бар аҙыҡты ташларға тура килде. Нимәнелер ашап маташтыҡ, тик ҡайҙан инде ул. Мастерҙы саҡырттыҡ. Ул йүнәтеп китте.\nБер көн эштән ҡайтһам ирем:\n- Һин борсолма, йәме,-тип ултыра.\nБыл юлы телевизор һәм һауыт-һаба йыуған автомат юҡҡа сыҡҡан ине. Өс көндән кер йыуған автоматым боҙолдо. Унан йүнәтелгән һыуытҡысым тағы боҙолдо. Дүшәмбе ирем эшкә һуңланы, сөнки машинабыҙ эшләмәне лә ҡуйҙы.\nЭштә ултырғанда беҙгә килгән ҡәйнәм шылтыратып кухонный комбайн эшләмәүен әйтте. Йәнем көйөп телефонды яра һуға яҙҙым. Полина нимә булыуын һораны. Нисәмә аҙна әрнеп йөрөгән бар нәмәмде асып һалдым.\n- Күҙ тейгән,-тине Полина.\n- Өйөгөҙгә,-тине ул. - Теләһәң, бер ҡатындың телефонын бирә алам. Тик уға ышанырға кәрәк. Ул ышанмағаныңды һиҙһә, боролоп ҡайтып китәсәк.\nӨйҙә бар техника рәттән сығыуынан шул тиклем арыған инем. Риза булдым. Тәғәйенләнгән сәғәткә йортобоҙ янына ҡиммәтле иномаркала фыртым ғына бер ҡатын килеп туҡтаны. Өйгә инеп, өҫ кейемен систе лә, бүлмәнең уртаһына тороп, тын ҡалды. Мин дә торам янында аптырап. Унан сумкаһынан ҡыҙыл муйынсаҡтар, май шәмдәре сығарҙы. Уларҙы һәр тәҙрәгә элеп сығырға ҡушты. Уныһына ике сәғәт китте. Ҡатын бөтөн өй буйынса ҡыҙыл еп һуҙҙы. Май шәмен тотоп, ут менән бар өйҙө урап сыҡты. Унан ҡыҙып епте сисеп, уны каминда яндырырға ҡушты.\n- Һеҙгә бик ныҡ көнләшкән кеше бар. Шуның күҙе тейгән йортоғоҙға. Артабан барыһы ла яҡшы булыр. Тик өйөгөҙҙө һаҡлау сараһын күрергә кәрәк. Йортоғоҙға ҡыҙыл төҫтәге сағыу картина элеп ҡуйығыҙ. Һәм мотлаҡ йортоғоҙҙа корица тотоғоҙ. Был кеше корица яратмай, өйөгөҙҙә корица булһа, ул һеҙгә килһә лә, оҙаҡ ултыра алмаясаҡ, күҙе лә тейеп өлгөрмәҫ,-тине был бағымсы.\nҠапыл иҫемә Эльвира килеп төштө. Беҙ айына бер мәртәбә тәмлекәстәр бешерелгән кафеға йөрөйбөҙ. Шунда корицалы булочки бешерәләр. Беҙ Наташа менән рәхәтләнеп ашаныҡ, ә Эльвира: “Корицаның еҫенән үк күңелем болғана”,- тигәйне. Бына ул яман күҙле, көнсөл кеше кем?! Әхирәт булып йөрөгән Эльвира!\nӘ һин аптырап ҡараған картина бағымсы әйтеүенсә, өйгә килгән кешеләрҙең иғтибарын үҙенә тартып, йортто алама энергиянан йәғни күҙ тейеүҙән һаҡларға тейеш ине. Ысынлап та, кем килә беҙгә, барыһы ла шул картинаға текләп алып китә.\nИремә бер нәмә лә һөйләмәнем. Ышанмаҫ, көлөр ине ул минән. Уның ҡарауы бер йылдан ашыу йортобоҙҙа бер нәмәбеҙ боҙолғаны юҡ.\nЭйе, Хоҙай Тәғәлә яман кешенән, яман күҙҙән һаҡлаһын, тип бушҡа теләмәйҙәр шул...


Хәбәрҙәр: Иран президенты һөйләшеүҙәр башлау яғында.\nИран президенты һөйләшеүҙәр башлау яғында.\nИран президенты Хәсән Роухани Ислам республикаһы ядро прогаммаһы буйынса һөйләшеүҙәрҙә компромисс табырға мөмкинлеген белдерҙе. Был турала Иран лидеры инаугурациянан һуң үткәрелгән тәүге матбуғат конференцияһында белдерҙе, “етди һәм йөкмәткеле диалогҡа” саҡырҙы.\nПрезидент һайлауҙарында Роухани еңгәндән һуң, әгәр яңы хөкүмәт халыҡ-ара йөкләмәләрҙе етди үтәүгә һәм тыныслыҡ юлына йөҙ тотһа, Вашингтон Таһрандың ихлас партнеры булырға әҙер тороуын белдерҙе.\nАҠШ-тың дәүләт департаменты вәкиле Джен Псаки:\n“Халыҡ-ара йөкләмәләрҙе үтәү һәм тыныс юлды табыу өсөн, улар билдәле аҙымдарҙы эшләргә тейеш. Шулай итеп, туп улар яғында.”\nТантаналы анттан һуңғы телмәрендә Роухани Көнбайышҡа мөрәжәғәт итте, “санкциялар телен ҡалдырырға” һәм барыһын да һөйләшеүҙәр алып барыу ярҙамында хәл итергә саҡырҙы. Израиль прмьер-министры Беньямин Нетаньяхуның был турала фекере икенсерәк:\n“Иран президенты баҫым яһауҙан фәтүә юҡ, ти. Дөрөҫ түгел. Һуңғы ике тиҫтә йыл эсендә бер нәмәнән- ҡыҫымға алыуҙан ғына фәтүә бар. Әле лә көслө баҫым ғына файҙа бирәсәк.”\nМәскәү иһә Роуханиҙың белдереүен хупланы һәм яңы президентҡа иленең ядро программаһы буйынса һөйләшеүҙәрҙә ярҙам күрһәтергә саҡырҙы. Рәсәй сит ил эштәре министры Сергей Лавров ҡапма-ҡаршылыҡтар ултиматум ярҙамында түгел, диалог ярҙамында хәл ителергә тейешлеген белдерҙе.


Үҙебеҙҙе үҙебеҙ хәстәрләйек » "Урал" гәзите\n2013 йылдың Тирә-яҡ мѳхитте һаҡлау йылы тип иғлан ителеүе бик актуаль булды, сѳнки һуңғы йылдарҙа тәбиғәтте ныҡ бысратабыҙ, уның тураһында хәстәрлек күрмәйбеҙ. Шуға ла Иҙел буйы сүп-сарға күмелә, йылғалар һайыға, шишмәләр ҡорой, йылға ярҙары емерелә. Бѳтәһенә лә беҙ, йәғни кеше ғәйепле.\nАҙнағол ауылы бик матур урында урынлашҡан. Ауылды икегә бүлеп, Ағиҙел аға. Бер урамдан ҙур трасса үтә. Йәй башланыу менән туристар һыу буйлап кәмәләрҙә сәйәхәткә сыға. Шулай уҡ трасса буйлап Шүлгәнташ мәмерйәһенә елдереүселәр ҙә бихисап. Һыу эсендә кѳпә-кѳндѳҙ 40-лаған һыйыр малы тора. Бѳтә бысраҡ һыуға аға. Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан килгән туристарҙың был хәлгә иҫтәре китә. Иҙел буйы мал тиҙәге, сүп-сар менән тулған. Ауылда 10 йыл буйына кѳтѳүсе таба алмайбыҙ. Шәхси хужалыҡтар малын ҡапҡанан ғына ҡыуып сығара ла ебәрә. Шуға ла Иҙел буйында ял итеп ултырырлыҡ урын да юҡ. Быйыл малды Иҙел буйына ҡыумаҫҡа һѳйләштек. Эшлекле, аҡыллы фермер Вәлит Ҡорбанғәлиев беҙҙе аңланы. Хәҙер ул бѳтә малын бер юлдан ғына ҡыуа, һарыҡтарын кѳтѳп алып ҡайта, урам буйлап йѳрѳмәйҙәр.\nАңламай, ыҙғыш-талаш ҡупта-рыусылар ҙа булды. Иҙел буйына ағас, күп йыллыҡ сәскә лә ултыртып ҡараныҡ, ярҙы нығытыу үҙебеҙ ѳсѳн кәрәк бит. Һәр кем үҙ йорт-ҡураһын, эргә-тирәһен таҙартып, ипләп тотһа, күңеле лә тыныс, йѳҙѳ лә яҡты булыр ине. Ауылыбыҙҙа ѳс магазин, клуб, китапхана бар. Шул магазин, клуб янынан үтеп китеүе лә күңелгә ауыр тәьҫир итә, сѳнки һыра, спирт шешәләре тәгәрәп ята. Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре кѳн һайын эште сүп-сар таҙартыуҙан башлаһа, яҡ-шыраҡ булмаҫ инеме икән, тип тә ҡуяһың. Магазин, туҡталыш эргәһендә сүп-сар ѳсѳн һауыттар эшләп ҡуйғанда ла бик шәп булыр ине.\nАуыл эргәһендә Ташморон шишмәһе бар. Уның эргәһендә эскәмйәләр, ѳҫтәл эшләтеп ҡуйыу ҙа бик һәйбәт булыр ине. Әллә эшһеҙлектән, әллә вайымһыҙлыҡтан беҙҙе мүк баҫып бара, буғай. Кешегә аңлатып та, иҫкәртмә яһап та ҡарайһың, файҙаһы юҡ, ғауғалашырға ғына торалар. Тағы ла бер проблема тынғы бирмәй. Трассанан кѳнѳнә 100-ләгән машина үтә. Йома-шәмбе-йәкшәмбе кѳндәре юл аша сығыуы ла ҡурҡыныс. Кеше, мал тапатыу осраҡтары ла булып тора. Хатта хужа кешенең ҡыуып алып ҡайтып килгән малын тапаттылар. Ҡала кешеләре, зыян күрҙек, тип, 3 балалы колхозсынан 60 мең һум аҡса түләттерҙе. Ауыл кешеһе ѳсѳн ул бик ҙур сумма. Әгәр ҙә машиналар ауыл уртаһынан сәғәтенә 30 саҡрым тиҙлектә үтһә, бер мал да тапалмаҫ ине.\nӘ машиналар 60 ҡына түгел, хатта 80-100 саҡрым тиҙлек менән дә йѳрѳй. ЮХХДИ машинаһы торған саҡта ғына яйлап үткән булалар. Билдә ҡуйырға ярамай, ә урамдан теләһә ниндәй тиҙлектә үтергә ярай. Ѳйҙәр оло юлдан 1-2 метр аралыҡта ғына урынлашҡан. Урамда балалар уйнарлыҡ урын да юҡ. Юл хәрәкәте ѳсѳн яуаплы етәкселәргә ауыл халҡы исеменән мѳрәжәғәт итәбеҙ: билдә ҡуйыу юл хәрәкәтен боҙоу булмаҫ ине. Әгәр ҙә һүҙебеҙгә ҡолаҡ һалмаһалар, үҙебеҙгә эшләп ҡуйырға тура килер, ахыры.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ДОНЪЯҺЫНДА ЗӘҢГӘР КҮҘЛЕЛӘР ҘӘ, ЕРӘН СӘСЛЕЛӘР ҘӘ ЕТЕРЛЕК - 2018 - Мәҡәләләр\nБашҡорт, тигәндә, күҙ алдығыҙға ниндәй ҡиәфәттәге кеше баҫа, тип һораным төрлө милләттән булған дуҫтарымдан. Яуап төрлөсә булды, ләкин дөйөм һыҙат тип башҡорттарҙың ҡара сәсле, ҡуңыр йөҙлө, ҡыҫыҡ күҙле булыуҙарын, күберәген монголоидик расаға ҡарауҙарын билдәләнеләр. Уларға яуап формаһында аҡ йөҙлө, зәңгәр йәки йәшел күҙле, һары сәсле, ерән башҡорттар ҡатнашҡан "Light Bashkorts" исемле фотопроекттың интернет селтәрендәге һылтанмаһын ебәрҙем. Улар һүрәтләгән йөҙ-һыҙаттан ҡырҡа айырылып торған ҡиәфәтле кешеләрҙе күргәс, "Былар, ысынлап та, башҡорттармы?" тип һораны күптәр. Халҡыбыҙҙың ошондай вәкилдәренә иғтибарҙы йәлеп итеү ниәте ҡайҙан килеп сыҡҡанлығы, проекттың ниндәй һөҙөмтәләр биреүе хаҡында уның авторҙарының береһе Роберт ДӘҮЛӘТШИН һәм башҡорт халҡын өйрәнеүҙә, уның генофондын асыҡлауға ҙур өлөш индереүсе, "Башҡорт ырыуҙары тарихы" күптомлығы серияһы авторҙарының береһе, БР Социаль-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшереүҙәр институтының социаль культурология һәм антропология үҙәге етәксеһе Юлдаш ЙОСОПОВ менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.\nБыл проектты башлауға нимә этәрҙе? Башҡорттарҙың йөҙ-ҡиәфәтенә ҡарата булдырылған дөйөм ҡараштың нигеҙе нимәлә тип уйлайһығыҙ?\nРоберт Дәүләтшин: Үҙем Баймаҡ районы Бөрйән ырыуы башҡортомын. Сибайҙа уҡыған саҡта минең аҡ йөҙлө, зәңгәр күҙле булыуым күптәрҙе аптырауға һалыр ине. Хатта мине башҡа милләт вәкиле итеп ҡараусылар ҙа булды. Республиканан ситтә лә башҡорт булыуыма шикләнеп ҡараусылар йыш осраны, сөнки күптәрҙең, бигерәк тә сит төбәктә йәшәүселәрҙең, күңеленә беҙҙең милләт тураһында тик ҡара сәсле, ҡыҫығыраҡ ҡара йәки һоро күҙле тигән тулыһынса дөрөҫлөккә тап килмәгән стереотип һеңгән. Ләкин беҙҙең арала ҙур йәшел йәки зәңгәр күҙле, һары һәм хатта ерән сәсле кешеләр күп. Ошо стереотипты емереү маҡсатында әлеге проектты уйлап сығарып, тормошҡа ашырҙыҡ.\nЮлдаш Йосопов: Теге йәки был халыҡ тураһындағы стереотиптың барлыҡҡа килеүенә һәм йәмғиәттең хәтерендә нығыныуына мәҙәни мөхит көслө тәьҫир итә. Яҙыусылар үҙҙәренең китаптарында, режиссерҙар - фильмдарында, рәссамдар - картиналарында милләттең тышҡы йөҙ-ҡиәфәтен ниндәй сүрәттә күрһәтеүенән сығып, халыҡ тураһында фекер төйнәлә. Башҡорттарҙың ҡара ҡыҫыҡ күҙле, ҡара сәсле милләт тигән стереотип 19-сы быуатта крайҙы өйрәнеүселәрҙең һәм сәнғәт әһелдәренең эштәренә ҡарап һалынған. Мәҫәлән, шул осор крайҙы өйрәнеүселәре һәм тарихсылары күберәк Ырымбур яҡтары буйлап сәйәхәт иткән һәм, билдәле, шул биләмәлә йәшәүселәрҙең тормош-көнкүрешен, йөҙ-ҡиәфәтен күргән һәм өйрәнгән. Әлбиттә, Башҡортостандың төньяғы буйлап сәйәхәт итеүселәр һәм күргәндәрен яҙып ҡалдырыусылар булған, ләкин уларҙың әҙ генә һандағы яҙмалары киң таралмаған. Ә 20-се быуат профессиональ яҙыусылары һәм башҡа өлкәләге ижад кешеләре ошо стереотипты үҫтереп, үҙ эштәре ярҙамында нығытып ҡуйҙы.\nРоберт Дәүләтшин: Башҡорттар элек шулай булған, ә бөгөн былай, тип әйтеп булмай. Һәр заманда ла, бөтә быуатта ла төрлө ҡиәфәтле, буйһынлы башҡорттар йәшәгән һәм әле лә шулай. Алдағы быуаттарҙа башҡорттоң образын формалаштырыуҙа аныҡ ҡына миҫалдар ҙа бар. Шуларҙың береһе, минеңсә, Ф. Ғәскәров исемендәге Башҡорт дәүләт академия бейеү ансамбле, тип әйтер инем. Уның составына ҡара ҡашлы һәм күҙле, ҡара сәсле, йәғни бер типтағы ҡыҙҙар һәм егеттәрҙе алғандар. Улар Рәсәй төбәктәрендә, сит илдәрҙә күпләп сығыш яһай башлағас, ундағы халыҡ милләтебеҙҙе алдарында баҫып торған ижадсыларҙан сығып һынландырған. Шулай уҡ әлеге ансамбль бейеүселәренә ҡарап, үҙебеҙҙәге башҡа хеҙмәт өлкәһендә лә, бигерәк тә радио һәм телевидение, филармония һәм театрҙарҙа, нәҡ ошондай типаж башҡорттар эшләй башлаған. Ә башҡа төрлө төҫ-ҡиәфәтле башҡорттар ситләтелгән, иғтибарҙан ситтә ҡалған. Ошо образдың күпләп күҙ алдында булыуы беҙҙең һәм башҡа милләттәрҙең аңына "башҡорттар ошолай була", тигән стереотипты һеңдергән.\nБыл проект нимәһе менән әһәмиәтле?\nЮлдаш Йосопов: Егеттәрҙең был проектын беҙ милләтебеҙгә юғалырға бирмәгән, уны артабан да йәшәтеү мөмкинлеге биргән проект-конструкторҙар рәтенә ҡуйырға була. 20-се быуатта милләттең юғалып ҡалмау ысулы булып милли парадигма торҙо. Әлеге ваҡыттың глобаль тенденциялары ла беҙҙең милләттебеҙгә яңы һорауҙар, талаптар һәм бурыстар ҡуя. Ул шул уҡ күп мәғлүмәтте үҙ эсенә туплаған һәм таратҡан интернет селтәре менән дә бәйле. Ошо мәғлүмәти арауыҡ араһында беҙ ҙә үҙебеҙҙең мөйөшөбөҙҙө, урыныбыҙҙы табырға тейешбеҙ. Унда кем ул башҡорт, хәҙерге заман башҡорто ниндәй икәнлеген күрһәтеүсе мәғлүмәт булырға тейеш. Үткән быуаттың урталарында формалашҡан башҡорт образы яңы мәғлүмәти бушлыҡты тултырыу өсөн тура килмәй. Беҙгә үҙгәрештәр кәрәк. Беҙҙең образыбыҙға. Беҙҙең үҙаңыбыҙға. Ошоларҙы тормошҡа ашырыуҙа әлеге проект та мөһим роль уйнай. Уның әһәмиәте беҙгә ҡағылышлы ҡалыплашҡан стереотиптарҙы үҙгәртеүгә, ә бәлки, бөтөнләй яңынан формалаштырыуға ҡайтып ҡала. Этноталаптар бүтән бөгөнгө заманда. Һәм һәр бер халыҡ үҙенә ҡағылышлы мәғлүмәти майҙанды - антропологик йәһәттән дә, тел өлкәһендә лә, башҡа даирәлә лә -киңәйтергә тейеш.\nРоберт Дәүләтшин: Республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарында күк, йәшел, зәңгәр күҙле, һары һәм ерән сәсле, һипкелгә "бай" башҡорттар күп йәшәй. Ләкин улар үҙҙәрен башҡорт булараҡ танымай, беҙ ҙә башҡорттар рәтенә индермәйбеҙ. Тик уларҙың тамыры башҡорт, ата-бабалары беҙҙең милләттән. Ваҡытында ситләтелгән башҡорттарҙы яйлап туғандаш халыҡ "йота" башлай. Ә ул ситләтеүҙең бер сәбәбе булып йөҙ-ҡиәфәттәренең беҙҙең аңыбыҙҙағы өлгөгә тап килмәүе тора ла инде. Беҙгә ошо яңылышлыҡты төҙәтергә, уларҙың тарихи милләте рәтенә ҡайтыуҙарына булышлыҡ итергә кәрәк. Үҙ диалектында һөйләшкән, әммә "Мин башҡорт" тип алдыбыҙға килеп торған, мәҫәлән, ерән сәсле, йәшел күҙле кешене уның теленә ҡарап ҡына фекер йөрөтөп, ситкә тибергә ярамай. Шуға күрә беҙҙең проект үҙ эшмәкәрлеген ошо йүнәлештә лә алып барҙы һәм халыҡ тарафынан ҙур теләктәшлек тапты. Нәҡ ошо төбәктә йәшәүсе милләттәштәребеҙ әүҙемлек күрһәтте. Уларҙың күбеһе беҙҙен проекттан һуң тамырҙарын барлап, ата-бабаларының башҡорт булыуын асыҡланы. Дөйөмләштереп әйткәндә, проектта 700-ҙән ашыу кеше ҡатнашты.\nЮлдаш Йосопов: Бөгөнгө көндә тел теге йәки был милләтте билдәләүсе күрһәткес түгел. Дөрөҫөрәге, телдең функцияһы үҙгәрҙе. Шуға күрә диалектик яҡтан икенсе төрлө һөйләшкән башҡорттарҙы үҙебеҙҙекеләр итеп күрергә өйрәнергә кәрәк. Шулай уҡ әлеге проектта ҡатнашҡан, йәғни асыҡ йөҙлө башҡорттар тип әйтәйек, ошо уҡ трендта тора. Хәҙер глобализация, космополитизм, мультикультурализм көслө. Беҙгә ошо тенденциялар араһында юғалып ҡалмаҫҡа тырышыу мөһим. Кем ул беҙ - бөгөнгө башҡорттар? Элекке образдар бөгөнгө көн талаптарына тура килмәй һәм донъя ла беҙҙе элекке форматта ҡабул итмәй. Бөтә тармаҡта ла яңы ҡараш булырға тейеш. Ә яҙыусы, рәссам, дизайнерҙар, коммерция мөхите, ғилми берләшмәләр, ғөмүмән, барыһы ла халыҡтың үҙгәрештәрҙе ҡабул итеүенә үҙ өлөшөн индереүе мөһим. Шулай уҡ беҙҙең алда торған тәүмаҡсаттарҙың береһе - төбәкте рекламалау, йәғни республиканың брендын булдырыу. Ә бының өсөн урындағы милләткә йәки унда йәшәгән башҡа милләт вәкилдәренә генә түгел, ә тотош төбәккә ҡарата яңы ҡараш булдырыу кәрәк. Егеттәрҙең был проектын ошо йәһәттән башҡарылыусы эштәрҙең береһе, тип һанайым.\nРоберт Дәүләтшин: Халыҡ һанын арттырыуҙы тик бала табыуға, уларҙың һанын ишәйтеүгә генә ҡайтарып ҡалдырыу дөрөҫ түгел. Бында үҙҙәрен "юғалтҡан", әлегә тиклем икенсе милләт вәкиле тип һанаған, әммә тамырҙары менән башҡорт булғандарҙы ҡайтарыу өҫтөндә лә әүҙем эшләргә кәрәк. Шуға күрә проекттың маҡсаты һәм әһәмиәте - фотоһүрәттәр күргәҙмәһе ойоштороу ғына түгел, ә халҡыбыҙға икенсе күҙлектән сығып ҡарауға ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу. Беҙҙең проекттың лозунгы - "Башҡортлоҡ - күңел торошо".\nЮлдаш Йосопов: Был проекттың әһәмиәте Башҡортостанда йәшәгән башҡа милләттәр өсөн дә ҙур. Башҡортлоҡ - бөтә донъя мәҙәниәте байлығы. Әгәр ҙә кеше икенсе телдә аралаша, йөҙө лә беҙ өйрәнгән башҡорт тибына оҡшамаһа һәм хатта ул икенсе милләт вәкиле булһа ла, ни өсөн башҡорт булмаҫҡа мөмкин? Беҙҙең республика - Башҡортостан. Тышҡы ҡиәфәтең, аралашҡан телең ниндәй булыуы түгел, ә күңел торошо, үҙеңде кем итеп тойоуың мөһим.\nРоберт Дәүләтшин: Әйткәндәй, проектта милләте башҡорт булмаһа ла, үҙен башҡорт итеп тойоусы ҡатнашыусылар ҙа булды шул. Әлегә тиклем ҡиәфәтенең һалынған стереотипҡа тура килмәүе һөҙөмтәһендә үҙен башҡорт тип танытмаған кешеләр ҙә әүҙемлек күрһәтте. Тағы шуныһы ҡыҙыҡ, проектҡа фотоларҙы зәңгәр күҙле, һары сәслеләр үҙҙәре түгел, ә уларҙың ҡара ҡашлы, күҙле һәм сәсле ағай-апайҙары күп ебәрҙе.\nБашҡорт ырыуҙары араһындағы ошондай антропологик һәм башҡа төрлө айырмалыҡтар ниндәй дәүмәлдә?\nЮлдаш Йосопов: Башҡорт ырыуҙары араһында, билдәле, ҡушылыуҙар бар, ләкин улар араһындағы айырма ла күп. Кешенең ниндәй ырыуға ҡарағанын шул уҡ йөҙ-ҡиәфәткә лә ҡарап, әҙме-күпме айырырға мөмкин. Ниндәй ырыуға ҡарау социаль тормошта әллә ни ҙур роль уйнамаһа ла, аныҡ кешене идентификациялаусы булараҡ әһәмиәтле. Башҡорттарҙа бер-береһенән айырылып торған дүрт этнографик төркөм бар: төньяҡ-көнбайыш, төньяҡ-көнсығыш, көньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ-көнсығыш. Антропологик яҡтан ҡарағанда ҡатын-ҡыҙҙарҙа беҙҙең эраның 4 меңйыллығына тиклем йәшәгән фин-уғыр халыҡтарына хас булған, йәғни асыҡ йөҙ, зәңгәр, йәшел күҙ, һары сәс кеүек билдәләр һаҡланған. Ә ир-егеттәрҙә иһә, шул уҡ антропологик йәһәттән һүҙ йөрөткәндә, Көньяҡ Себер, Үҙәк Азия, Кавказ халҡы гендары ныҡ сағылған.\nМилләттең барлыҡҡа килеү тарихын реконструкциялау өсөн, тәү сиратта, уның Y хромосомына, йәғни мәғлүмәтте иң күп һаҡлаусы сығанаҡҡа, иғтибар итергә кәрәк. Ә ул тик ир-егеттәрҙә генә була. Митохондриаль, йәғни ҡатын-ҡыҙҙың ДНК-һы, бындай үҙенсәлеккә эйә түгел. 19-сы быуаттағы төбәкте өйрәнеүселәр яҙып ҡалдырыуынса, үҫәргән ырыуы башҡорттары үҙҙәрен иң яҡшылары тип һанаған. Уларҙың араһында, әлеге проектта ҡатнашыусылар һымаҡ, күк йәки йәшел күҙле, асыҡ йөҙлө вәкилдәр күп булған. Бәлки, улар ошо ҡиәфәт үҙенсәлектәренән сығып, үҙҙәрен өҫтөнлөклө урынға ҡуйғандарҙыр ҙа. Ә, бәлки, башҡорттарҙың йөҙө ул ваҡытта күберәк ошо типҡа тура килгәндер. Бөгөнгө көндә Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында йәшәүселәр үҙҙәренең ниндәй милләткә ҡарауын аныҡ ҡына әйтә алмаһа ла, генетика улар өсөн яуап бирә ала. Мәҫәлән, үҫәргәндәр менән Яңауыл районында йәшәүсе уран, гәрәй, ҡырғыҙ һәм башҡа ырыуҙар генетик яҡтан ныҡ яҡындар. Шулай уҡ унда, антропологик яҡтан ҡарағанда, европеоид расалы ҡиәфәткә тура килгән халыҡ йәшәй.\nЭкспедициялар ваҡытында, гендарҙы билдәләү маҡсатында ҡан өлгөләрен йыйғанда ырыуҙар араһындағы айырмалыҡтарҙы күреп йөрөнөк. Күҙгә ташланған иң күптөрлөлөк - көньяҡта. Ул яҡтарҙағы һәр ырыуҙың үҙ генофонды бар. Был төбәктәрҙә йәшәгән башҡорттар бер-береһе менән әллә ни бәйләнешкә инмәгән, һәр береһе үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнаған мини-дәүләт булған, тип әйтергә мөмкин. Бигерәк тә юрматы ырыуына ҡарағандарҙың гендарында үҙгәрештәр, ҡушылмалар юҡ кимәлендә. Быны юрматыларҙың да үҙ рәттәренә ситтәрҙе алырға һәм башҡаларҙың да уларға ҡушылырға теләмәүе тип ҡарарға була. Был ырыуҙың ир-егеттәре генофонды үҙенә башҡа һәм башҡа ырыуҙарҙыҡынан ныҡ айырыла. Ҡыпсаҡтарҙың күбеһенә хас булған Р1А гены юрматыларҙа ла осрай, ләкин ул бөтөнләй башҡаса. Ул гендың ҡайҙан, ни рәүешле килеп сығыуын аңлатып булмай. Ғөмүмән алғанда, юрматыларҙы бер кем менән дә ҡушылмаған, ситтән күсеп килеүселәрҙе үҙҙәренә индермәйенсә, йомолоп ҡалған айырым халыҡ тип ҡарарға була. Ә бына Стәрлебаш районында йәшәүселәрҙә бындай "таҙалыҡ" юҡ, уларға ҡайҙандыр килеп ҡушылыусылар күп булған. Тамъян ырыуына, киреһенсә, ҡушылырға теләүселәр күп булған. Ләкин гендары буйынса улар барыбер икенсе ырыу кешеләре булып ҡалған. Төньяҡ-көнсығыш башҡорттары башҡаларҙан ҡырҡа айырыла. Улар быуаттар дауамында арта торған, бүленеп сыға торған. Бөгөнгө көндә табындарҙың генын Татарстанда йәшәүселәрҙә, шулай уҡ мишәрҙәр араһында ла күп осратырға була. Көньяҡ ырыуҙарының һәр береһенең генофонды айырым. Ул яҡтарҙа йәшәгән ырыуҙарҙың ир-егеттәре икенсе ырыуҙарҙан кәләш алғандар, тик үҙҙәре ситкә китмәгән. Мәҫәлән, бөрйән ырыуында әлеге ваҡытта ла 100 процент Р1В гены һаҡланған.\nҺәр заманда ла милләттәр алдына ҡуйған талаптар, шарттарҙы йырып сығып, башҡорттар ниндәй генә системала ла үҙ урынын табып, халыҡ булараҡ һаҡланып ҡалған. Бының өсөн улар төрлө юлдар эҙләп тапҡан. Милләтебеҙҙең артабанғы үҫешендә, һаҡланып ҡалыуында ошо проекттың урынын нисек баһалайһығыҙ?\nРоберт Дәүләтшин: Ысынлап та, һәр осорҙа ла башҡорттар яңы дәүләтселек системаһында үҙҙәренең урынын табырға мөмкинлек биргән һәм, иң мөһиме, унда тиң хоҡуҡлы булыуҙы тәьмин иткән юлдарҙы таба белгән. Мәҫәлән, Зәки Вәлиди һәм уның иптәштәре үҙ ваҡытында автономия системаһын булдырыуҙы тәҡдим иткән. Һәм уларҙың тәҡдиме ҡабул ителгән. Ә уҙған быуатта, СССР тарҡалып, илдең артабан ниндәй юлдан барыуы, ниндәй сәйәси системала йәшәү мәсьәләһе килеп тыуғас, нәҡ башҡорттар барыһын да ҡәнәғәтләндергән республика формаһындағы ил булдырыу тураһында һүҙ башлай. Күреүебеҙсә, был тәҡдим дә хуплау тапҡан һәм әлегә тиклем актуаль.\nЮлдаш Йосопов: Башҡорттар Алтын Урҙа осоронда ла, Нуғай Урҙаһы ваҡытында ла, Ҡаҙан ханлығы, Мәскәү бөйөк кенәзлеге, Рәсәй империяһы, Советтар Союзы, Рәсәй Федерацияһы, ғөмүмән, һәр ваҡыт халыҡ булараҡ юғалып ҡалмаҫлыҡ мөмкинлектәр тапҡан. Ә бит бөтә милләттәр ҙә ошо рәүешле үҙгәреш кисерә алмай. Мәҫәлән, мишәрҙәр. Улар, милли проект булдыра алмауҙары арҡаһында, татар һәм башҡорт милләтенә ҡушылып китеп, юғалып ҡалды. Ә башҡорттар быға нисек өлгәшкән? Беҙгә ошо һорауға яуап табырға кәрәк. Ә бының өсөн, алда әйтелгәнсә, башҡорттарға ҡағылышлы ҡалыплашҡан стереотиптарҙы боҙоу мөһим. Әле беҙ яңы мәғлүмәти дәүерҙә йәшәйбеҙ. Күп нәмә аңлашылып етмәй, шулай ҙа милләт булараҡ артабан да һаҡланып ҡалыу өсөн нимә эшләргә кәрәклеге күҙаллана башланы. Тәү сиратта, үҙ асылыбыҙҙы, шул иҫәптән тышҡы йөҙ-ҡиәфәтебеҙгә ҡағылышлы булғандарын да, төшөнөргә кәрәк. Ошондай оло бурыстарҙы тормошҡа ашырыуҙа әлеге проекттың да тотҡан урыны ҙур, сөнки Light Bashkorts беҙгә, башҡорттарға, ҙурыраҡ контекста ҡарарға мөмкинлек бирә.\nРоберт Дәүләтшин: Проектты башлаған мәлдә "Ни өсөн был проект кәрәк?", "Беҙҙең халыҡ өсөн нимә бирә?" һәм башҡа ошондай һорауҙар күп яңғыраны. Былай ҙа бүлгеләнеп бөткәнбеҙ, ә һеҙ ошоно тағы ла киңәйтергә тырышаһығыҙ, тип ғәйеп ташлаусылар ҙа булды. Ләкин уларға беҙҙең маҡсат тап киреһе, йәғни төрлө антропологик ҡиәфәтле башҡорттарҙы берләштереү һәм милләттебеҙҙең артабан да һаҡланып ҡалыуына булышлыҡ итеү икәнлеген аңлата алдыҡ, тип ышанам. Тырым-тырағай халыҡтың әлеге замандың ҡатмарлы шарттарында юғалып ҡалыу хәүефе ҙур, ә берҙәм, төрлө ҡиәфәтле булыуҙарына ҡарамай, бер үк милләт икәнлеген таныусы, белеүсе ҡәүем бер нәмәгә лә бирешмәйәсәк.\nЮлдаш Йосопов: Егеттәрҙең ошондай проекттары менән бер рәттән, аҡыллы текстар кәрәк беҙгә, сөнки ташҡа баҫылған әйбер күп нәмәгә йоғонто яһай. Улар аңды формалаштыра, кешенең фекерен үҙгәртергә, ниндәйҙер аңлашылмаған әйбергә төшөнөргә булышлыҡ итә. Ошондай бер яҙманы хатта бер нисә генә кеше уҡыһа ла, ул - файҙаға. Шуға күрә башҡорттарҙа эпостар системаһы үҫешкән булған. Мөһим мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә һыйҙырған эпостарҙың, тарихи риүәйәттәрҙең халыҡта һаҡланып ҡала килеүенән милләттең йәшәйеше, һәр яңы дәүергә яраҡлаша алыуы өсөн ҙур мәғәнәгә эйә булған. Һәм был бөгөнгө көндә лә үҙ актуаллеген юғалтмаған, сөнки бер яҡтан ҡарағанда, эпостарҙың әлеге тормошобоҙҙа кәрәге юҡ кеүек, ләкин нәҡ улар беҙгә артабан алға барырға ярҙам итеүсе нигеҙ булып тора.\nРоберт Дәүләтшин: Беҙ ошо проектты киңәйтеп, "Башҡорт ырыуҙары" китаптарына таянып, төрлө ырыу вәкилдәре менән "WEST-BASHKIR" исеме аҫтында фотосессия уҙғарырға ниәтләйбеҙ. Унда беҙ әлеге форматты киңәйтеп, төрлө ырыуға ҡараған әүҙем, билдәле замандаштырыбыҙҙы ғаиләләре менән бергә төшөрөп, уларҙың эшмәкәрлеге, шөғөлдәре хаҡында яҙып, шәжәрәләрен дә күрһәтергә итәбеҙ. Элек төшөрөлгән фотоларҙы ҡарайым да, ундағы кешеләр тураһында күберәк белгем килә, ә мөмкинлек юҡ. Шуға күрә, тулы һәм фотоһүрәтле мәғлүмәт киләсәк быуындар өсөн файҙалы буласаҡ, тип уйлайым. Ә бөгөнгө заман йәштәре ошондай арҙаҡлы кешеләр миҫалында уңышҡа ынтыласаҡ. Был идеябыҙҙы тормошҡа ашырып, проектты республикала ғына түгел, ә Рәсәй, бөтөн донъя кимәленә сығарырға ине, Алла бирһә.\nӘңгәмәбеҙҙе ниндәй фекерҙәр менән йомғаҡлап ҡуйыр инегеҙ?\nЮлдаш Йосопов: Беҙгә башҡорт донъяһының киңерәк төшөнсә булыуын аңларға, башҡорт халҡын тик ырыуҙар рәүешендә генә ҡабул итеүҙән тайпылырға кәрәк. Әлбиттә, ырыуҙар беҙҙең өсөн мөһим, ләкин башҡа системалар тураһында ла оноторға ярамай. Милләтебеҙгә ҡарата киләсәкте күҙ алдына аныҡ баҫтырыусы ниндәйҙер стратегик ҡараш булырға тейеш беҙҙә. Үҙебеҙҙең артабанғы үҫешебеҙгә ҡағылышлы "Башҡорт халҡының киләсәге" исемле план төҙөү мөһим. Әлеге ваҡытта ул юҡ. Бөгөнгө көндә, мәҫәлән, Әбйәлил һәм Краснокама районы халыҡтарына бүленгән иғтибар араһында айырма ҙур. Был дөрөҫ түгел, сөнки уларҙың икеһендә лә башҡорттар йәшәй һәм милләт тураһында уйлағанда, ошоно оноторға ярамай. Роберт Дәүләтшин: Беҙҙең көньяҡ-көнсығыш яҡтары башҡорттары төньяҡ-көнбайышта йәшәүсе милләттәштәребеҙҙе "ситләтә". Проектты эшләгәндә лә ошо мәсьәлә ныҡ күҙгә ташланды. Был дөрөҫ түгел. Ике урталыҡта тороп ҡалған башҡорттарыбыҙға ҡул һуҙырға, уларға табан аҙым эшләргә кәрәк. Беҙҙеке кеүек йәки башҡа проекттарҙа ҡатнашырға теләк белдерһәләр, уларҙы дәртләндерергә, ярҙамлашырға тейешбеҙ. Эйе, улар беҙ күнеккән телдә һөйләшмәй. Эйе, бәлки, ҡапыл ғына бер-беребеҙҙе күп йәһәттән аңлап та етмәҫбеҙ. Ләкин беҙ бер милләт икәнебеҙҙе аңлап эш итергә тейешбеҙ.\nӘңгәмә барышында Роберт: "Проектты башлағанда беҙҙе тәнҡит утына тотоусы, милләтселектә ғәйепләргә тырышыусылар ҙа табылды. Һәм иң ҡыҙғанысы, ул һүҙҙәрҙе үҙебеҙҙең башҡорттар ауыҙынан ишетеү ине. Шулай ҙа эшебеҙҙе ыңғай яҡтан баһалап, беҙҙе дәртләндереп, проекттың әһәмиәтен күтәргәндәр, барыбер, күберәк булды", тигәйне. Һәр яңы башланғыстың ниндәйҙер ҡаршылыҡтарға осрауы ғәҙәти хәл, ләкин уларҙы маҡсатыңа барыуҙа кәртә итеп күрмәү шарт. "Light Bashkorts" проект авторҙарының ошоно аңлап, үҙ ниәттәренән баш тартмайынса, уны аҙағынаса еткереүҙәре хуплауға лайыҡ. Уларға барлыҡ ниәттәренең дә тормошҡа ашыуын теләргә генә ҡала.\nЯҙылған: 12.03.18 | Ҡаралған: 710


ХАЛЫҠ РУХЫ ҺАҒЫНДА\nДәртле, тырыш, эшем эш булһын тип йөрөгән мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре булған ауылдарҙа мәҙәни тормош гөрләп тора. Райондың иң төпкөл ауылдарының береһе булған брәтәктәр ҙә һуңғы ваҡытта айырыуса әүҙемләште. Бында Эльвира Шәрифулла ҡыҙы Хөсәйенованың да тырышлығы барҙыр, әлбиттә.\nЭльвира ошо ауыл ҡыҙы – Әрҙәкле, Бәштин, Кәзәтау, Айыу өңө кеүек ифрат та үҙенсәлекле тауҙар уратып алған Брәтәк ауылында донъяға килеп, Нөгөш, Брәтәк һыуҙарында ҡойоноп үҫкән ул.\nБәләкәйҙән сәнғәткә, сәхнәгә ылыға. Төрлө район күләмендәге бәйгеләрҙә ҡатнашып йөрөй.\nХеҙмәт юлын 1998 йылда ауыл мәктәбендә вожатый һәм китапханасы булып башлай. Ойоштороу һәләте көслө ҡыҙҙы 1999 йылда ауыл мәҙәниәт йортона художество етәксеһе итеп эшкә күсерәләр. Бер йыл эшләгәс, Ишембай яғына тормошҡа сығып китә. Ләкин яҙмыш елдәре уны кире тыуған яҡтарына илтә.\n2005 йылдан Брәтәк ауыл мәҙәниәт йорто етәксеһе булып эш башлай. Хәҙер инде 15 йыл да булып киткән. Был ваҡыт арауығында ул мәҙәниәт йүнәлешендә ситтән тороп уҡып, диплом ала. Алдан ашнаҡсы, кондитер һөнәрен алған булһа ла, күңеле сәнғәтте нығыраҡ үҙ итә. Әлбиттә, ауыл мәҙәниәт хеҙмәткәренең эше бик тынғыһыҙ: әленән-әле ниндәйҙер сара, концерт, кисә, спектаклдәр ойоштороу өсөн күпме тырышлыҡ, эҙләнеү кәрәк. Эльвираның үҙен дә бит сәхнәлә әле трактористка булып бейеүсе, әле йырсы, әле оҫта алып барыусы итеп күреп һоҡланабыҙ.


«Мәктәпкәсә Өфө» журналы федераль лицензияға эйә булды һәм «Мәктәпкәсә донъя»ға әүерелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Мәктәпкәсә Өфө» журналы федераль лицензияға эйә булды һәм «Мәктәпкәсә донъя»ға әүерелде\n14:23, 5 августа 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 5 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nБөгөн, 5 августа, Өфөлә «Мәктәпкәсә донъя» журналының беренсе тиражы донъя күрҙе. Быға тиклем ул биш йыл буйына «Мәктәпкәсә Өфө» исеме менән нәшер ителде.\n— Беҙ федераль лицензия алдыҡ һәм журналды илебеҙ биләмәһендә таратыу хоҡуғына эйә булдыҡ. Шуға бәйле уның исеме лә үҙгәрҙе, сөнки хәҙер башҡа төбәктәрҙең балаларға белем биреү өлкәһендәге тәжрибәһен яҡтыртырға ниәтләйбеҙ. Әммә урындағы ҡушымта һәр ваҡыт буласаҡ, — тип хәбәр итте «Мәктәпкәсә донъя»ның баш мөхәррире Ирина Бесчаскина.\nЕмешле эшләү һәм күләмле форум-күргәҙмәләрҙә әүҙем ҡатнашыу баҫманың яңы кимәлгә күтәрелеүенә булышлыҡ итте, тип иҫәпләйҙәр редакцияла.\nАй һайын сыҡҡан 48 битлек төҫлө журнал үҙ-үҙеңде финанслау алымы буйынса баҫыла, редакцияла биш хеҙмәткәр эшләй.\nТеги: киң мәғлүмәт саралары,балаларға белем биреү


Ҡайғы яңғыҙ йөрөмәй... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ҡайғы яңғыҙ йөрөмәй...\nҠайғы яңғыҙ йөрөмәй... 09.05.2017 // Шәхестәр\nБыл донъяла әҙәм балалары байтаҡ эш башҡарырға, ғүмере буйы шуларҙы атҡарып ҡалырға ынтылып йәшәй. Эшләнәһеләре тәү сиратта үҙенә, һуңынан яҡындарына, кешеләргә төбәлә, ә ҡайһы бер илһөйәр заттарҙан булғандары – иленә, теленә инселәп башҡарғандары – ана шул изге ғәмәлдәре менән үҙ халҡының күңелендә мәңге юйылмаҫ эҙҙәр ҡалдыра. Бер уйлаһаң, ябай ғына итеп, үҙемдеке – үҙемә, тип бошонмай, донъяға бер дәғүәһеҙ, маҡсатһыҙ көн күргәндәр ҙә юҡ түгел, шулай анһатыраҡ та кеүек. Тормошон, ҡойондай уйнатып, халҡына бихисап изгелек, мәрхәмәтлектәр ҡылып, балҡып йәшәгәндәрҙең береһе хаҡында һөйләргә ниәтләйем.\nТеүәл бер йыл элек иңдәргә һалғыһыҙ ауыр ҡайғы бер-бер артлы шаңҡытты, баҫҡан ерҙә тетрәндереп, һүҙһеҙ итте. Атай-олатайҙарҙан ишеткән әйтем мейене сүкей: “Ҡайғы яңғыҙ йөрөмәй...” Тәүге ауыр хәбәрҙе Ишембайҙа, З. Вәлиди исемендәге гимназияның тамаша залында, ишеттем, биш тиҫтәнән артыҡ тел һәм әҙәбиәт уҡытыусыһына лекция уҡыуым ине. Телефонымда Мансурҙың ҡайғылы хәбәре яңғыраны: “Килеп етә һал. Бер сәғәттән Лилиәне оҙатабыҙ...” Үкенесле тойғолар бер-бер артлы йәнгә тынғылыҡ бирмәне: “Ниңә алдараҡ белмәнем?!”, “Ниңә Өфөлә түгелмен?!” “Остазым нисек күтәрер?!.” Ҡайғы һәм ваҡыт алдында мин шундай көсһөҙ инем. Кисен тәүҙә Гәүһәр апайға, һуңынан Мансурға шылтыраттым, ҡайғы уртаҡлашып, әйтә алған һүҙҙәр менән йыуаттым.\nКафедралаш коллегам Венера Шакир ҡыҙы Хәкимова менән туҡтауһыҙ хәбәрләшеп торҙоҡ, терәк булыштыҡ. Иртәгәһенә эшемде тамамлап, көн уртаһында Өфөгә ашығып ҡайтырға сыҡтым. Салауаттан Ырымбур юлына сыҡҡан урында телефон зыңғырланы: “Әле генә ағайың китте, ҡайтаһыңдыр...” Тура М. Кәрим урамына, фатирҙарына барҙым, мәрхүмде урынлаштырышып, тәүгеләрҙән булып баш осонда ултырҙым.\nХалҡыбыҙҙың аҫыл улы, академик, филология фәндәре докторы, БДУ-ның маҡтаулы профессоры, БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәйҙең Почетлы юғары белем биреү хеҙмәткәре, күп премиялар лауреаты Марат Вәлиулла улы Зәйнуллинды ҡәҙерләп һуңғы юлға оҙатыуға бәйле матәм сараһы хаҡында беҙ “Башҡортостан” (2016 йыл, 28 июнь) гәзитендә мәрхүмгә 40 көн тулған мәлдә яҙып сыҡҡайныҡ. Башҡорт халҡының иғтибарлы вәкилдәренә, уның зыялыларына, яҡташтарына, дәүләт эшмәкәрҙәренә, БДУ коллективы һәм уның ректоры Н. Морозкинға бөгөн йәнә рәхмәт һүҙҙәрен ҡабатлайбыҙ. Ризаитдин Фәхретдинов хаҡлы: үҙ зыялыларын, шәхестәрен күтәргән милләт үҙен күтәрә. Үрҙә әйтелгәнгә шуны ғына өҫтәйбеҙ: Көньяҡ зыяратҡа барып еткәс, һибәләп ямғыр яуа башланы. Көн салт аяҙ, йылы ямғыр, тәбиғәтте сафландырып, байтаҡ ваҡыт яуып торҙо. Әллә ямғыр, әллә яҙғы тәбиғәттең, күк йөҙөнөң йәш тамсылары булды кеүек. Марат Вәлиулла улын ошо тирәлә генә ятҡан академиктар З. Ураҡсин, Р. Ғимаев, профессор Р. Байымовтар янында мәңгелек йоҡоға ҡалдырҙыҡ. Ғүмер буйы бергә булған, уҡыған, университетта бергә эшләгән шәхестәр йәнә бер ҡорға йыйылды һымаҡ...\nОстазымдың йыллығы яҡынлаша. Ни арала нисә миҙгел алмашынған, көндәр, айҙар аҡҡан. Ике ҡабат төшөмә инде. Тәүгеһендә ярһып-ярһып ҡурайҙа “Урал”ды уйнаны. Икенсеһендә рулдә тауҙан түбәнгә осоп тигәндәй төшөп китте. Эргәһендә ултырған мин көскә һәләкәттән һаҡлап ҡалдым (Марат Зәйнуллин автоһәүәҫкәр булманы). Нимәгә юрарға белмәнем.\nМилләтебеҙҙең арҙаҡлы улы М. Зәйнуллин бала сағында олатаһы Мырҙагилде, өләсәһе Шәмсиямал инәй Ғәлийәновтарҙа оло тәрбиә ала. Әсәһе күберәк колхоз эшендә. Уҡытыусым бик йыш Мырҙагилде олатайҙы һағынып иҫкә алды, уның мәҡәл-әйтемдәргә бай телмәрен бер һүҙен дә онотмай ҡабатлар ине.\nВәлиулла олатай ҙа улының күңелендә яҡты һын булып ҡалды. Марат Зәйнуллиндың күңел киңлеге, кешеләргә булған ихтирамы, матур мөғәмәләһе нигеҙендә, моғайын, атай-олатайҙары аша ингән халыҡ тәрбиәһе асылы ятҡандыр.\nУның тормош юлы ике нөктә аша уҙған тура юлды хәтерләтә. Тәүге нөктә тыуған ер булһа, икенсеһе – Өфө. Икеһен дә өҙөлөп яратты ул. Йыш ҡайта алманы тыуған яҡҡа. Һуңғы осорҙағы дүрт-бишен бергә йөрөү яҙҙы миңә. Ул мәлдә остазым бала йәнле булып китер ине: ҡайҙа һуғылһаҡ та, ниҙер иҫләп, көлөп ебәрер булды. Мәҡсүткә Клара апай янына барып, зыярат ҡылған мәл онотолмай. Ҡәҙерле һеңлеһе төйәген һуңғы күреүе булған икән. Шул ҡайтҡанында ҡустыһы Зәки, Марат ағай, Гәүһәр апай бергәләп Олотауға күтәрелгәйнек. Был уның иң бәхетле мәле ине шикелле.\nТәжрибәле декан Марат Зәйнуллин, шағир Марсель Сәлимов әйткәнсә, 50 йылдан ашыу Башҡорт дәүләт университетында эшләне. Уҡыу отличнигы, Жәлил Кейекбаевтың тәүге аспиранты, ассистенттан кафедра мөдире, маҡтаулы профессор дәрәжәһенә ул ошо альма-матерҙа үҫте. Туған уҡыу йортона йәне-тәне менән хеҙмәт итте. Мин уның йыш ҡына “Университет ишектәрен һәр ваҡыт ғорурланып асам!” тигән һүҙҙәрен ишетә инем. “Университеттары булған халыҡ бәхетле” тигәне лә йыш ҡабатланды.\nЫсынлап та, Зәйнуллиндарҙың барыһы ла университетыбыҙҙың төрлө факультеттарында уҡыны, докторлыҡ, кандидатлыҡ диссертацияларын ошонда яҡланы. Бер кем дә ҡаршы килмәҫ, остазыбыҙ БДУ-ға, уның дүртенсе ҡатына күтәрелһә, коридор яҡтырып, балҡып киткәндәй булыр ине. Һәр кем уға тартылыр, сәләмләр, һүҙ-лөғәт алышыр ине. Хоҙай уға аралашыу һәләте, коммуникативлыҡ маһирлығын йәлләмәгәйне, шөкөр. Профессор Рәхим Мерәҫов ауыҙынан ишеткәнем: “Юғары мәҙәнилек, интеллигентлыҡ һәм ораторлыҡ йәһәтенән БДУ-ла Марат Вәли улына еткән кеше булманы”.\nУйлап-уйлап шундай фекергә киләм: һуңғы сирек быуат уҡытыусым, дуҫым янында булыу миңә Хоҙайҙан бирелмеш оло бәхет булған. Беҙ һәр ваҡыт бергә булдыҡ, хәл белешеп торҙоҡ, көн дә телефондан оҙаҡ һөйләшер инек. Дауаханаларҙа ҡасан ғына ятһа ла, алып барып, урынлаштырып, хәлен белеп йөрөлдө. Былтыр ҙа, республика дауаханаһына ятып алғанында, эргәһендә булырға тырышылды. Иң ауыры фатирында икәү генә ултырғанда “Йүнәлеп булмаҫ, ахыры...” тигән һүҙҙәрен ишетеү ине. Төшөнкөлөккә бирелә башлау, моғайын, Лилиә Марат ҡыҙының сырхауынан булғандыр, тим. Ғәжәп итәм: шул ваҡытта ла Марат Вәли улы үҙ һүҙен ҡат-ҡат ҡабатланы: “Эш күп!”\nЭйе, эше күп булды академиктың, арҙаҡлы телсе, күренекле йәмәғәт эшмәкәренең. Ул һуңғы өс-дүрт айын ғына 55 йыл бер урында хеҙмәт иткән БДУ-ға йөрөп эшләй алманы. Өҫтәлендә тамамланмаған мәҡәләләре, яңы китаптарының ҡулъяҙмалары ҡалды. Минең өҫтәлемдә лә ғалимдың бик күп китаптары, ғилми хеҙмәттәре, монографиялары ята. Уларҙың һәр ҡайһыһында арҙаҡлы телсенең үҙ ҡулы менән яҙылған ҡәҙерле һүҙҙәре һаҡлана. Бына 2012 йылда “Ғилем” нәшриәтендә сыҡҡан мәҡәләләр тупланмаһында яҙылған автограф: “Ҡәҙерле дуҫым, энекәшем, хөрмәтле коллегам, һәр йәһәттән һиңә уңыштар теләп, Марат Вәлиевич Зәйнуллин”. Бик ҡәҙерле, бик яҡын миңә был юлдар.\nКеше үҙ ғүмерендә барыһын да күреп, татып китәлер инде. Олуғ ғалимыбыҙ һуңғы осорҙа тимерҙәй кешене лә бөгөр хыянат алдында баҙап ҡалды. Эргәңдәгеләрҙең хыянаты дошмандың әсе һүҙ-ҡарғышынан да хәтәрерәк шул. Ул ҡапыл, көтөлмәгән яҡтан килә, бәреп йыға. Шул сағында уҡытыусыма, һәм дуҫыма берҙән-бер терәк булып ҡалыуым менән үҙемде донъялағы иң бәхетле кешемендер, тим. Шуға ла йыш ҡабатлайым: “Йәнең тыныс, рухың шат булһын, мәшһүр Уҡытыусым!”\nЛилиә Марат ҡыҙы Зәйнуллина 1961 йылдың 14 февралендә Силәбе ҡалаһында тыуа. Бала сағы өләсәһе янында, Арғаяш районының Мәтәл ауылында, үтә. “Өфө ҡалаһының 35-се мәктәбенә уҡырға килгәндә ҡыҙыбыҙ урыҫса бер ауыҙ ҙа һүҙ белмәне”, – тип хәтерләр ине Марат Зәйнуллин. Ә ун йылдан һуң мәктәпте алтын миҙалға, БДУ-ның роман-герман факультетын ҡыҙыл дипломға тамамлай атаҡлы Хафизовтар һәм Зәйнуллиндарҙың вариҫы. Лилиә Марат ҡыҙы 1987 йылда СССР Фәндәр академияһының Тел институты аспирантураһын тамамлағанда кандидатлыҡ диссертацияһын, 2004 йылда Ҡазан ҡалаһында инглиз теле буйынса докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 2007 йылда профессор Лилиә Зәйнуллина университеттың сит телдәр кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә һәм ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем шул вазифаны башҡара. Ул рус һәм инглиз телдәрендә 200-гә яҡын ғилми мәҡәлә яҙа, бер тиҫтә монография, уҡыу ҡулланмаһы, дәреслектәр һәм уҡыу программалары баҫтыра.\nҒалимә тел ғилеме, когнитив лингвистика (телмәр һәм фекерләү), һүҙъяһалыш, лингвокультурология мәсьәләләрен роман-герман һәм төрки телдәрен, беренсе сиратта башҡорт телен, сағыштырып өйрәнде. Профессор юғары белемле филологтар, тәржемәселәр, уҡытыусылар һәм инглиз теле буйынса фән кандидаттары әҙерләүгә тос өлөш индерҙе. Бынан тыш, гуманитар өлкәләге барлыҡ фән кандидаттары ул етәкләгән кафедрала кандидатлыҡ минимумдары тапшырҙы, унан элек аспирантураға инергә һынау тотто. Йәш булыуына ҡарамаҫтан, ул яңы кафедра ойошторҙо, унда фән эшмәкәрлеген уңышлы алып барҙы. Мәҫәлән, кафедрала 15 уҡытыусы эшләне, улар араһында бер фән докторы, дүрт доцент һәм фән кандидаты, алты өлкән уҡытыусы хеҙмәт итте.\nЛилиә Зәйнуллина Мәскәү, Ҡазан, Тамбов, Воронеж, Кемерово ғалимдары араһында айырыуса киң танылды. Уның лингвокультурология (тел һәм мәҙәниәт), когнитив лингвистика, мәҙәни-ара бәйләнеш проблемалары буйынса мәҡәләләре, фекерҙәре ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Ғалимә профессор Е.С. Кубрякова ойошторған когнитологтарҙың Рәсәй ғилми мәктәбенең әүҙем ағзаһы булды. Ҡазан, Мәскәү ҡалалары университеттарының докторлыҡ диссертацияларын яҡлау советтары ағзаһы булып торҙо, күп тапҡыр рәсми оппонент сифатында сығыш яһаны.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, башҡорт зыялылары, киң йәмәғәтселек талантлы ғалимә, юғары квалификациялы инглиз теле белгесен, минеңсә, аҙыраҡ белде. Сәбәптәре лә юҡ түгел. Берҙән, телсенең тикшеренеүҙәре сит телдәр өлкәһендә булды, улар фундаменталь характерҙағы ғилми хеҙмәттәр ине. Шуға ла улар үҙәктә, федераль университеттар кимәлендә билдәле була барҙы. Төп мәҡәләләре лә Мәскәүҙә, ЮАК (ВАК) журналдарында донъя күрҙе.\nИкенсенән, Лилиә Марат ҡыҙы булмышы менән тыйнаҡ, баҫалҡы, кеше араһында яу һалып йөрөмәне, үҙ-үҙен күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуйманы. Ҡайһы ваҡыт ул да “Эш күп !” тип әйтеп һалыр ине. Ысынлап та, уның да эше бик күп булды. 55 йәшендә, ең һыҙғанып эшләп йөрөгән сағында, аяуһыҙ сир аяҡтан йыҡмаһа, Лилиә Марат ҡыҙы тағы ла күберәк хеҙмәттәр яҙыр, башҡорт телен роман-герман телдәре донъяһында танытыр ине. Уның арабыҙҙан китеүе бик үкенесле булды.\nБашҡорт дәүләт университеты профессоры, филология фәндәре докторы, БР-ҙың мәғариф алдынғыһы, танылған башҡорт телсеһе, сабыр, үтә тыйнаҡ, гүзәл әсә, һоҡланғыс шәхес Лилиә Марат ҡыҙы Зәйнуллина күҙ алдыбыҙҙа тап шул рәүешле һаҡланасаҡ. Уның хеҙмәттәрен башҡорт уҡыусыһына үҙ телендә еткереү зарурлығы юҡ түгел. Уларҙы пропагандалау ҙа бик кәрәк, минеңсә.\nҒөмүмән, бер-бер артлы баҡыйлыҡҡа күскән халҡыбыҙҙың аҫыл шәхестәре Зәйнуллиндарҙың исемен мәңгеләштереү һис зыян булмаҫ ине. Дәүләт органдары, ғилми йәмәғәтселек, яҡташтары, шәкерттәре был хаҡта үҙ һүҙен әйтер әле, тип ышанам. Ә иҫәндәргә, телсе-ғалимә, лексикограф Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙына, ғалим-тарихсы Мансур Марат улына, буласаҡ фән эшмәкәре Фәрхәт ҡустыға сабырлыҡ, күңел тыныслыҡтары, киләсәккә өмөт теләйем. Юғалтыу ҙур булды. Фәнебеҙ, мәҙәниәтебеҙ, халҡыбыҙ мәрхүмдәрҙең изге эштәрен, тел, милләт тип яныуҙарын оҙаҡ йылдар онотмаҫ әле, тип йәшәйһе ҡала иҫәндәргә. Милләтебеҙ алдында эштәребеҙ күп әле, туғандар.


Алағарайҙа, йөҙ йыл элек » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Алағарайҙа, йөҙ йыл элек\nАлағарайҙа, йөҙ йыл элек 13.04.2018 // Йәмғиәт\nРәсәй. Апрель. Ваҡиғалар\nДонъяның көндәлек мәшәҡәттәре менән мәж килеп, айҙарҙың, миҙгелдәрҙең, йылдарҙың үткәнен шәйләмәй ҙә, һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ. Ә бит дауыллы, ваҡиғалар ҡайнап торған ғына түгел, бәлки, һәүетемсә генә китеп барған, һил ваҡыттар ҙа тормошобоҙҙоң бер киҫәген кимтеп алып китә тора. Был хәҡиҡәт күпселегебеҙҙең зиһенен ҡуҙғытыу түгел, хатта уйына ла, исмаһам, онотҡанда бер инеп сыҡмай. Тормош бөгөлдәренә, ҡайҙалыр һәм яныбыҙҙа һәр көн аҡтарыла торған ел-дауылдарға ла илтифат итмәҫкә тырышҡан көнитмешебеҙ “әллә инде...” тип ғәҙәти ҡул һелтәүҙән киләме икән дә, башыбыҙ аша ҡаплап, сәсәтә башлаған тулҡындарҙың бейегәйә барыуын күрмәмешкә һалышыу касафатымы икән?\nБөгөн үҙебеҙгә үҙебеҙ биғәйбә ҡылып йәшәгән тормошобоҙ иртәгә тарихтың бер сәхифәһенә әүерелһә, ул заман кешеләре беҙҙең турала нимә уйлар, ғәмәлдәребеҙгә ниндәй баһалар бирер һуң? Ана, Зәйнәб апай Биишева, ҡайһы ваҡыттарҙа уҡ, “яҡшымын тип, күкрәк киреп сыҡма, халыҡ үҙе күрер, баһалар”, — тип киҫәткән.\nБер быуат әүәл яңы Рәсәйҙең тормошон үҙҙәренсә яйға һалырға тырышып йөрөгән дәүләт эшмәкәрҙәре, сәйәсмәндәр, чиновниктар һәм хатта станогынан айырыла алмаған эшселәр, бураҙнанан сыҡмаған крәҫтиәндәр ҡарлы-һыулы шул апрель көндәрендә ил тарихына теге йәки был сүрәттә инеп ҡалырмын тип уйламағандыр. Инҡилап, киң донъяның һәр тарафын ялмап алған граждандар һуғышы ялҡыны... Әҙәм балаһына был шарттарҙа ер-һыуҙағы, асмандағы хәлдәрҙе күҙәтеү ҡайғыһымы ни? Ә күрә-аңлай белгәндәргә тирә-яҡ үҙенсә һабаҡ бирә, фекерләргә өйрәтә бит.\nРустар, мәҫәлән, апрель айын, матурлап, березень, кветень, цветень тип кенә йөрөткән. Был айҙа ер иреп йомшара, апрель һыуы һәммә ғәмгә етә. Халыҡ, мәрәкәләп, ошо көндәр тураһында “апрель тымау тейгән кеше һымаҡ сипылдай, бисә-сәсәгә йылы вәғәҙә итә, ә мужик ҡарай ҙа, йәнә нимәлер булырын көтә”, — ти. Әлхасил, ошо айҙа тәбиғәттең ҡылығы килде-киттеле: иртән көлөп ҡалҡҡан ҡояштың ниндәй сырай менән байырын ғүмерҙә белә алмаҫһың.\nИкенсе яҡтан ҡарағанда, ерҙә дауылдарҙың аҡтарылыуы ла, күктә йондоҙҙарҙың боларыуы ла кешеләр тормошондағы хәл-ваҡиғаларға ғәжәп оҡшаған. Тирә-яҡ мөхиттә лә, йәмғиәттә лә берәүҙәр вата-емерә, икенселәр төҙөй, булһын тип тырыша.\nОшо мәлдә 6 апрелдә, шәмбе көн, баҡыйлыҡҡа күскән мәшһүр эшҡыуар һәм бағыусы (меценат) Савва Иванович Мамонтовтың исеме хәтергә килә. Ифрат бай был шәхесте классик капиталистар араһына индереүе лә мөмкин түгел. Байтаҡ тимер юлдар һәм сәнәғәти йәмғиәттәрҙең төп акционеры булараҡ та, ә иң мөһиме — күренекле меценат рәүешендә лә, Савва Мамонтов Рәсәй тарихында айырым сусаҡ булып күтәрелеп тора. Шуны иҫәпкә алып, Савва Иванович тураһында аҙ ғына сиселеберәк әйтәйек әле.\nБаҡтиһәң, Рәсәй эшҡыуарҙары элитаһына ингән был шәхес үҫмер сағынан уҡ театр менән мауыҡҡан, вокалға һәм рәссамлыҡҡа тартылған икән. Йылдар үтә килә Мәскәү янындағы Абрамцево имениеһын художестволы ижад үҙәгенә әүерелдергән. Ошонда уҡ дауахана, мәктәп, сиркәү һәм рәссамдар өсөн оҫтахана төҙөткән. Шундайын шарттар булдырылғас, бында Илья Репин, Валерий Серов, ағалы-ҡустылы Аполлинарий менән Виктор Васнецовтар, Михаил Врубель эшләп йәшәгән, Федор Шаляпин йыш ҡына килеп сығыр булған. 1885 йылда Мамонтов үҙ аҡсаһына Мәскәү хосуси рус операһына нигеҙ һалған. Театр һәм сәнғәт менән самаһыҙ мауығып китеп, Мамонтов байлығының күп өлөшөн юғалтҡан, сәнәғәти эшмәкәрлегендә лә ҙур хаталар ебәргән һәм, бурысҡа батып, ҡулға алынған, мөлкәте иһә суд ҡарары менән һатылған.\nТеатр, сәнғәт тураһында һүҙ сыҡҡас, апрель баштарында Халыҡ комиссарҙары советының монументаль пропагандаға ҡағылышлы декретын да оноторға ярамайҙыр. “Батшалар һәм уларҙың хеҙмәтселәре хөрмәтенә күтәрелгән һәйкәлдәрҙе алыу һәм Рәсәй Социалистик революцияһының һәйкәлдәре проектын эшләү тураһында” декрет нигеҙендә “Монументаль пропаганда” планы хасил була. Уны дәртләндереүселәр – В.И. Ленин менән А.В. Луначарский. 1918 йылдың 30 июлендә “революционерҙар һәм һәр замандың, халыҡтарҙың прогрессив эшмәкәрҙәре хөрмәтенә” һәйкәлдәрҙең исемлеге раҫлана. Уға 69 кеше индерелә. Иң беренсе итеп А.Н. Радищевҡа Петроградта һәйкәл ҡуйыла. Тәүге осорҙағы монументтарҙы ваҡыт аямай, әммә программа совет монументаль сәнғәтен үҫтереү өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә.\nЙәш Совет республикаһы үҙенең көндәлек мәшәҡәттәре, оло һәм кесе мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн көрәш менән көндәр, аҙналар үткәрә. Унда битарафлыҡҡа, һәрпәнләүгә урын юҡ. Дәүләттең эске тормошо ла көсөргәнешле, республиканы ситтән ҡыҫмаҡлау ҙа дауам итә. 5 апрелдә Алыҫ Көнсығышта сит дәүләттәр интервенцияһы башлана. Владивостокка Антанта илдәре булған Япония, Америка, Англия ғәскәрҙәре килеп төшә. Ошо шарттарҙа Лев Троцкий, сит ил эштәре буйынса халыҡ комиссары вазифаһынан бушатылып, хәрби һәм диңгеҙ эштәре буйынса халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ көндәрҙә Ҡыҙыл Армияла, әүәлдән ҡалған хәрби белгестәрҙең эшен күҙәтеп барыу һәм личный составты совет власына тоғролоҡ рухында тәрбиәләү өсөн комиссарҙар институты булдырыла.\nБөтә Рәсәй үҙәк башҡарма комитеты РСФСР-ҙың дәүләт әләме ҡыҙыл төҫтә һәм “Рәсәй Социалистик Федератив Совет Республикаһы” тигән яҙыулы булырға тейеш тигән ҡарар сығара. Апрелдең өсөнсө ун көнлөгөндә ВЦИК мәктәп йәшенән ҡырҡҡа тиклемге эшсе һәм крәҫтиәндәрҙе мотлаҡ хәрби әҙерлеккә йәлеп итеү тураһында декрет ҡабул итә.\nРеспубликаның тирә-яғында иһә, әйткәнебеҙсә, һиллек юҡ. Апрель аҙаҡтарына Дон өлкәһендә алман ғәскәренә таянған казактар фетнәһе 77 станицаны солғап ала. 8 майҙа фетнәселәр Дондағы Ростовҡа инә, Дон совет республикаһының хөкүмәте Царицынға тайырға мәжбүр була. Хәйер, был юҫыҡта һүҙҙе май айы күҙәтеүендә бер ни ҡәҙәр дауам итербеҙ. Әйткәндәй, апрелдең һуңғы ун көнлөгөндә Кавказ аръяғы сеймы Грузия, Әрмәнстан һәм Азербайжанды берләштергән Кавказ аръяғы мөстәҡил демократик федератив республикаһының ойошторолоуы тураһында иғлан итә.\nУйланһаң, баш әйләнерлек. Инҡилап — идея менән штыктың туғанлашыуы ул, тип әйтеүҙәре ысындыр, ахыры.\nРубриканы Марсель ҠОТЛОҒӘЛЛӘМОВ алып бара.