Ырымға бай ай\n1 Август 2018, 20:36\nБеҙҙең эраға һигеҙ йылға саҡлы ул секстилис (sextilis) исеме менән йөрөгән һәм 30 көндән торған. Беҙҙең эраға тиклем 45 йылда Юлиан календарынан файҙалана башлайҙар. Шул йылда Римда Сенат календарҙы дөрөҫ файҙаланыуҙы күҙәтеү эшен Рим жрецтарының юғары коллегияһына ҡуша. Улар, Созиген реформаһына ярашлы, кәбисә йылын һәр өс йылдан һуң дүртенсеһендә индерергә тейеш була. Тик жрецтар уны ике йылдан һуң өсөнсөһөндә индерә, һәм ошо арҡала календарҙа буталсыҡтар башлана.\nБыл хата табылғас, Рим императоры Август үҙенең фарманы менән яңы реформа үткәрә һәм 45-се йылдан бирле йыйылып килгән календарҙағы хатаны төҙәттерә. Ошонан һуң Сенат Императорҙың хеҙмәттәрен баһалау маҡсатында алтынсы айҙы август тип үҙгәртә. Император Август нәҡ ошо айҙа хәрби өлкәлә ҙур уңыштар яулаған була. Сенат Юлий Цезарь менән Октавиан Августың хеҙмәттәрен тиң тип баһалай һәм февраль айынан бер көндө алып авгусҡа ҡуша. Тағы ла бер хәл: боронғо Римда таҡ һандар бәхетле, ә йоп һандар бәхетһеҙ тип иҫәпләнгән. Шунлыҡтан август айы ла 31 көндән тора.\nЯбай ғына булмаған тарихлы август айы төрлө ырымдарға ла бай. Май айы кеүек был айҙың да һәр бер көнө нимәгәлер бағышланған. Бына улар:\n1 август — Макрида көнө. Макрида — көҙ миҙгеленә күрһәтеүсе көҙгө эштәр башлана: еләк мыйыҡтарын ҡырҡыу, ҡурай еләген һирәкләү һәм башҡаһы. Ырым буйынса, был көн еүеш икән, көҙ ямғырлы була.\n2 август — Илья көнө. Был көндә йыл көҙгә ҡарай борола, сөнки йылғаларҙа һәм күлдәрҙә һыуҙың температураһы түбәнәйә башлай. Беҙҙә һыу инеү миҙгеле, баҫыу эштәре тамамлана. Славяндар был көндә яңы арыштан икмәк бешергән.\nДарыу үләндәре йыйыу башлана, баҡсалағы ҡый үләндәрен йолҡоп алыу мотлаҡ. Емештәре йыйылған ағастарҙы һаҡлау сараларын да күрергә кәрәк.\n3 август — емеш ҡыуаҡтары — ҡарағат, крыжовник, һырғанаҡ, балан — ултыртыу башлана.\n4 август — Мария Магдалена көнө. Славяндарҙа ул Еләкле Мария көнө исеме менән билдәле. Еләк мыйыҡтарын ултырталар, емеш ағастарына мул итеп һыу һибәләр. Ҡара ҡарағат йыйыу башлана.\n5 август — ҡышҡылыҡҡа еләк-емеш әҙерләү көнө. Был көндә әҙерләнгән емештәр оҙаҡ һаҡлана. Бәшмәк киптерегеҙ.\n6 август — йәйге Борис һәм Глеб көнө. Ураҡ эштәре был көндән дә һуңға ҡалмай.\n7 август — ҡышты күрһәтеүсе Анна (Һалҡын Анна) көнө. Иртән һыуыҡ булһа — ҡыш һыуыҡ, ямғыр яуһа — ҡыш ҡарлы һәм йылы була. Арыш сәсеүгә һуңғы әҙерлек башлана.\n8 август — дарыу үләндәре көнө. Уларҙы иртән ҡояш сыҡҡанда һәм кис ҡояш батҡанда йыйырға кәрәк. Емеш ағастарын тикшереп, һынған, сатнаған ботаҡтарҙы алырға.\n9 август — дауалаусы Пантелеймон, Күсәнле Николай көндәре. Дарыу үләндәренең тамырҙарын әҙерләйҙәр. Кәбеҫтә күсәне бик тиҙ үҫә башлай. Ошо көндән иртәнге һалҡындар төшә.\n10 август — киләһе йыл уңышы көнө. Туңға һөрөү башлана.\n11 август — Каллиник көнө. Бүлмә сәскәләрен ҡәҙерләү көнө. Тупраҡтарын алыштырырға кәрәк. Был көндә төшкән ҡырау — иң ҡурҡынысы. Өлгөрөп килгән еләк-емеште һәләк итеүе ихтимал. Шуның өсөн “Каллиникта ҡырау бирмә, томан бир” тигән әйтем дә бар.\n12 август — Изге көс көнө. Ошо көндә яңы уңыштан бешерелгән икмәкте ашаған ир кешегә көс керә.\n13 август — Евдоким көнө. Бәшмәк йыйыу, дарыу үләндәре әҙерләү ваҡыты.\n14 август — беренсе Спас. Баллы Спас. Умарталарҙан бал алына. Төндәр һалҡыная башлай. Ҡарлуғастар осоп китә. Ҡырауҙар башлана.\n15 август — бесәнсе Степан көнө. Ҡышҡылыҡҡа бесән ташыу башлана. Шул уҡ ваҡытта ҡурпы өлгөрә, һәм уны сабырға төшәләр.\n16 август — елле буранлы Исаакий һәм Антон көнө. Көн елле булһа, ҡыш ҡарлы-буранлы килә.\n17 август — Евдокия (Авдотья) көнө. Ҡыяр тоҙлау башлана. Был көндә башланған ямғырҙарҙы һуҡыр ямғыр тип йөрөтәләр.\n18 август — Евстигней көнө. Декабрҙәге һауа торошо ошо көнгә оҡшаш була. Күп йыллыҡ ҡыуаҡтар ултырта башларға мөмкин.\n19 август — Алма Спасы көнө. Алма йыйығыҙ. Ужым сәсеү башлана.\n20 август — киләһе йылға йәшелсә өсөн ер эштәрен башҡарыу көнө. Ерҙе бөжәктәрҙән таҙартыу, йомшартыу эштәрен атҡарығыҙ.\n21 август — елле Мирон көнө. “Ел туҙан күтәрә, йәй үткәнгә илай” тип әйтелә мәҡәлдә.\n22 август — ағастағы бәҫ көнө. Әгәр ул булһа, киләһе йыл уңышлы килә. Шуның өсөн дә ергә төрлө ашламалар индерәләр.\n23 август — Изге Лаврентий көнө. Тымыҡ һыуға ҡарап көҙгә һәм ҡышҡа ырымдар юрағандар. Ошо көндән башлап ағастар үҫеүҙән туҡтай.\n24 август — еләк үҫентеләрен ашлау көнө.\n25 август — киләһе йыл уңышын күҙаллау көнө. Ағасҡа бәҫ ҡунһа, уңыш мул була.\n26 август — картуф көнө. Картуф алыу башлана. Йәшелсә тоҙлау, орлоҡ йыйыу һәм башҡа эштәр атҡарыла.\n27 август — Михей көнө. Көн елле булһа, сентябрҙә көн боҙола.\n28 август — Успенье көнө. Емеш-еләк ҡыуаҡтарын һирәкләү көнө.\n29 август — Сәтләүек Спасы көнө. Сәтләүек өлгөрә. Көн һыуыҡ булһа, көҙ оҙайлы була. Был көндә торналар осһа, октябрҙә ҡыш башлана.\n30 август — ағас ултыртыу көнө. Ошо көндә ултыртылған ағас яҙ ауырыуҙарға бирешмәй.\n31 август — Риф һәм Лавр көнө. Улар аттарҙы ҡурсалаусы тип иҫәпләнә. Ужымды ошо көндән дә һуңлатырға ярамай. Әбейҙәр сыуағы башлана.\nАвгуста күҙәтеү өсөн ваҡиғалар етерлек: үҫемлектәр донъяһы һәм хайуандар ҡышҡы осорға әҙерләнә, кешеләр йәйге эште тамамлай. Һауа торошо ла үҙгәреүсән: эҫе көндәр, һалҡын төндәр, ҡырау менән томандар, кинәт килеп сыҡҡан көслө елдәр… Былар бөтәһе лә авгусҡа хас.\nгеография фәндәре кандидаты.


5 Октябрь 2010, 14:47\nБер бик сибәр ханым ресторанда өҫтәл артында ҡабаланмай ғына бокалынан шарап эсә. Тирә-яғында халыҡ бик күп. Бөтәһе лә тәмәке төтөнө аҫтында ҡыҙып-ҡыҙып нимәлер хаҡында һөйләшә, бәхәсләшә. Залда бик ныҡ тауыш һәм күңелле. Залдың бер яҡ мөйөшөндә рояль ултыра, ә уның артында бик бойоҡ ҡиәфәтле ир ниндәйҙер күңелһеҙ көйҙө уйнай. Уға хатта бер кем дә иғтибар ҙа итмәй. Уның көйө, залдағы шау-шыуға күмелеп ҡалып, бөтөнләй ишетелмәй.\nҡатын бик оҙаҡ һәм иғтибарлы итеп пианисҡа ҡарап ултырҙы. Ниһайәт, түҙмәне, пианист эргәһенә килде лә, көр тауыш менән:\n– Һеҙ теш һыҙлағандағы һымаҡ уйнайһығыҙ. Ни өсөн ябай ғына итеп, үҙегеҙ өсөн генә уйнамайһығыҙ?! – тине.\nПианист көтөлмәгән хәлгә аптырап ҡалды. Әммә бер аҙҙан тағы уйнай башланы. Былар инде бөтөнләй икенсе төрлө көйҙәр ине. Музыкант үҙе өсөн уйнаны. Уға бөтә зал бөтөнләй юҡҡа сыҡҡандай тойолдо, музыка һәм үҙенән башҡа берәү ҙә юҡ икән тип хис итте. Ул бик күптән музыкант булырға хыялланыуын хәтеренә төшөрҙө.\nУйнап бөткәс, бөтә халыҡтың ҡарашы үҙенә төбәлгәнен күрҙе. Улар иҫтәре китеп уның музыкаһын тыңлаған икән. Бер аҙ тын торғас, бөтәһе лә аяҡ үрә баҫып, пианисҡа ҡул саба башланы.


Иҫке Боғаҙы (Башҡортостан) — Башҡорт Википедияһы\nИҫке Боғаҙы (Башҡортостан)\nИҫке Боғаҙы (рус. Старые Богады) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 547 кеше. Почта индексы — 452722, ОКАТО коды — 80217804001.\n547 кеше (2010)\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Иҫке Боғаҙы.\n2010 йыл 14 октябрь 547 265 282 48,4 51,6\nРайон үҙәгенә тиклем (Бүздәк): 18 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 11 км\nМаннапов Әлфир Ғабдулла улы (24.02.1954), ғалим-зооинженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1999), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2013).\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Маннапов Әлфир Ғабдулла улы (Тикшерелгән 18 февраль 2019)\nИҫке Боғаҙы (Башҡортостан) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелгән 18 февраль 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иҫке_Боғаҙы_(Башҡортостан)&oldid=867008 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 18 февраль 2019 в 18:58\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:58 18 февраль 2019 үҙгәртелгән.


Яҙғы сәсеү эштәре былтырғы күрһәткескә яҡынайған\nБашҡортостан ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ярауай, бөртөклө һәм борсаҡ культуралары 1 мең 811 гектарҙа сәселгән. Был пландың 84 проценты. Былтыр был мәлдә эш майҙандарҙың 91 процентында теүәлләнгән булған.\nБыйыл яҙғы баҫыу эштәре ике аҙнаға һуңлап башланһа ла, былтырғы күрһәткестәрҙе ҡыуып етергә мөмкинлек бар ине, көндәрҙең боҙолоуы бер аҙ ҡамасауланы, ти аграрийҙар. Айырым культураларға килгәндә, борсаҡ 35 мең, һоло - 165, арпа - 380, бойҙай - 642 мең, шәкәр сөгөлдөрө - 49, көнбағыш 217 мең гектарҙа сәселгән.


Танкут Гүзәл, сәйәхәтсе: «Путин, Си Цзинпин һәм башҡа шәхестәр кәңәшләшкән урындарҙы күреү бик тулҡынландырғыс. Саммиттар барышын күҙәтеп барҙым».\nӨфөлә үткән саммиттар тураһында белмәй ҡалыу мөмкин түгел ине, ти Төркиә ҡунаҡтары. Сәйәси сара тураһында һәр мәғлүмәт сығанағы хәбәр иткән. Дәүләт етәкселәре әңгәмәләшкән залдарҙы күргәс, ҡунаҡтар төбәк тарихы менән дә танышырға теләне. «Ватан» этнопаркы бының өсөн иң яҡшы урын.\nСеден Гүзәл, сәйәхәтсе: «Өфөнө бик оҡшаттыҡ. Матур, таҙа ҡала. Оҙағыраҡ та ҡалыр инек, ләкин юлыбыҙҙы дауам итергә кәрәк. Тағы 5 мең саҡрым үтәһе бар».\nКогресс-холл, «Ватан» этнопаркы туристар өсөн асыҡ. Бында экскурсиялар ойошторола, ирекмәндәр һәр һорауға яуап бирергә әҙер.\nКонгресс-холл буйлап экскурсиялар көн һайын көндөҙгө сәғәт 1-ҙә, 3-тә һәм 5-тә ойошторола. «Ватан» этнопаркы иртәнге ундан киске унға тиклем асыҡ.


Радий Хәбиров: «Граждандарҙы кәмһетергә берәүҙең дә хоҡуғы юҡ» - Правительство Республики Башкортостан\nТөбәк етәксеһе ҡалалағы экологик хәл, техноген проблема эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн республика һәм комбинат етәкселәре алып барған эштәр хаҡындағы мәғлүмәтте артабан да халыҡ иғтибарына ваҡытында оператив рәүештә еткереп торорға ҡушты.\n–Мин Һеҙгә тыңғыһыҙ эшегеҙ өсөн рәхмәт белдерәм, был һорау менән ике ай шөғөлләнәһегеҙ. Сибайҙа әле ябай булмаған хәл. Ҡала халҡы һеҙҙең эшегеҙҙе күрә, уның ни тиклем ауыр һәм яуаплы булыуын аңлай. Артабан да халыҡ менән ышаныслы мөнәсәбәттәр нығытығыҙ. Мин сибайҙарға түҙемлектәре һәм хәлде аңлап ҡабул иткәндәре өсөн рәхмәт белдерәм, – тине Радий Хәбиров. – Әммә Һеҙ бик етди хата ебәрҙегеҙ. Граждандарҙы кәмһетергә берәүҙең дә хоҡуғы юҡ тип иҫәпләйем. Әгәр дәүләт йә муниципаль хеҙмәт мундиры кейгәнһегеҙ икән, бер ниндәй шарттарҙа ла, дәғүә белдереүсе хаҡлымы, юҡмы, уның әхләҡи сифаттарына ҡарамай, кешене түбәнһетеү тыйыла. Мин һеҙҙең ғәфү үтенеүегеҙҙе ишеттем, әммә ул аныҡ ҡына түгел. Әгәр кеше ғәфү үтенә икән, ул аныҡ, аңлайышлы, төҙәтмә, өҫтәмәһеҙ булырға тейеш. Шуның өсөн дә бөгөн Һеҙҙең урынға мин ғәфү үтенәм. Ошо урында был инцидент ябыҡ тип иҫәпләйем.


Табип анты | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 ноября 2018 — 18:18 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында йәш белгестәрҙе һөнәрҙәренә бағышлау сараһы уҙҙы. Табиптар тантаналы рәүештә ант бирҙе. Бай тарихлы республика дауаханаһының ҙур, татыу коллективы 6 табип һәм 27 шәфҡәт туташы менән тулыланды. Дилбәр Шәрифуллина бында Бәләбәй медицина колледжын тамамлағандан һуң килә. Табип булыу еңел түгел. Йәш белгестәр быны яҡшы аңлай Табип эшенең ауырлығы, улар хеҙмәтенең үтә яуаплы, тынғыһыҙ, даими камиллашып тороуҙы талап иткәне һәр береһенә билдәле, ти Башҡорт Дәүләт медицина университетының дөйөм хирургия кафедраһы мөдире.\nҠыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһы әллә нисәмә быуын талантлы, билдәле медицина хеҙмәткәрҙәрен берләштереүгә өлгәшкән. Тап ошо медицина учреждениеһында улар ҡасандыр һөнәри сифаттарын асҡан, ә хәҙер иһә улар үҙ оҫталыҡтарын йәштәргә лә өләшә. Бала саҡтан хыял иткән һөнәрен һайлаған йәштәр үҙҙәрен бәхетле һанай. Бөтә күңелең менән эшеңде яраты башҡараһың икән, тимәк, һин дөрөҫ юлды һайлағанһың, ти улар.


Өфөлә үткән өмәлә 135 меңдән ашыу кеше ҡатнашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә үткән өмәлә 135 меңдән ашыу кеше ҡатнашты\n10:36, 22 апреля 2013 Йәмғиәт\nТерриторияларҙы санитар таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса быйыл беренсе тапҡыр үткәрелгән дөйөм ҡала өмәһендә 135 меңдән ашыу өфөлө ҡатнашы, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенән. Экологик акцияла торлаҡ эксплуатациялау участкалары, предприятие һәм ойошмалар хеҙмәткәрҙәре, урындағы халыҡ, дөйөм белем биреү учреждениелары, урта махсус һәм юғары уҡыу йорттары вәкилдәре ҡатнашты. Йәмғеһе 1133 берәмек техника йәлеп ителде. 13 мең квадрат метрға яҡын территория таҙартылды.\nҠаланың ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигоны барлыҡ предприятие һәм ойошмаларҙан сүп-сарҙы бушлай ҡабул итте. Торлаҡ предприятиелары санитар айлыҡ дауамында полигон менән бушлай файҙалана ала. Бынан тыш, юлдарҙы ремонтлау, санкцияланмаған сүплектәрҙе бөтөрөү буйынса эштәр башҡарылды, ағас һәм ҡыуаҡтар ултыртыу ойошторолдо.


Башҡортостанда бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә дәүләт тарафынан етди иғтибар бүленә\nОшо йәһәттән эшҡыуарҙар араһында конкурс үткәрелеп, еңеүселәргә субсидия бүленә. Иглин ҡасабаһында йәшәүсе Виктор Замесин да бәхетен һынап ҡарамаҡсы. Уҙаман шәхси хужалығында бүҙәнә үрсетә.\nИглинда йәшәүсе Виктор Замесин ҡасандыр бүҙәнә үрсетермен тип башына ла килтермәгән. Хәҙер был ҡоштар менән һарайы тулған. Бер нисә йыл элек ун бүҙәнә алып автоматик инкубаторҙа үрсетә башлай. Хәҙер йоморҡа һалыусы ҡоштар 270-кә еткән, унан тыш себештәр ҙә ҙурайып килә.\nВиктор Замесин: «Инкубаторҙы айына бер генә ҡуям. Күберәк итеп үрсетергә дәрт бар ҙа, тик һарай бәләкәй. Уны ҙурайтып эшләр инем, ер кәрәк».\nЗамесиндар ғаиләһе хәҙер тауыҡ ите урынына бүҙәнәнеке менән туҡлана. Ул диетик аҙыҡ булараҡ ҡулланыла. Ә ҡоштарҙың йомортҡаһының сәләмәтлеккә йоғонтоһо хаҡында хужа сәғәттәр буйы һөйләргә әҙер. Ул йөрәк ҡан-тамырҙары эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһай, астма, диабет һәм туберкулез кеүек сирҙәрҙән яфаланыусыларға файҙалы.\nВиктор Александровичтың шөғөлө хаҡында бөтә таныштары белә. Етештергән продукцияға ихтыяж ҙа артҡандан-арта, ти ул. Үҙ эшен асыу ниәте менән янған уҙаман шәхси эшҡыуарлыҡҡа субсидия бүленеү программаһы хаҡында һорашырға район хакимиәтенә юллана.\nЛуиза Сатаева, Иглин районы хакимиәтенең баш иҡтисадсыһы: «Документтар әҙерләргә кәрәк. Ғариза, сығымдар сметаһы, бизнес-планығыҙ һәм шәхси эшҡыуар булыуығыҙ хаҡында таныҡлыҡ алып килегеҙ. Конкурста еңеп сыҡҡан хәлдә субсидия бүленә».\nВиктор Александрович бәләкәй генә ҡоштарҙың кеше һаулығына ҙур файҙа килтереүенә ҡыуанып бөтә алмай. Эшенең килемле булырына ла ышанысы ҙур. Ҡоштар тиҙ үрсей, ике ай эсендә өлгөрә. Ҡарауы ла әллә ни ауыр түгел. Хужа ҡоштарҙы көнөнә дүрт тапҡыр ашата. Кис бер сәғәттә һарайҙы таҙартып ҡуя. Тик\nэшен ҙурайтырға теләгән йүнселдең һүҙҙәрен район хакимиәтендә хуплаусы табылмаған.\nВиктор Замесин: «Шлакоблоктар етештерһәң файҙалы эш булыр ине тиҙәр. Ә былай әгәр ҡоштар үлеп ҡуйһа аҡса елгә осоуы бар тинеләр. Мин улай уйламайым».\nШулай ҙа Виктор Замесин танауын төшөрмәй. Киләһе йыл районда үткәрелгән «Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү» программаһында ҡатнашырға иҫәп тота. Кем белә, бәлки, уға ла бәхет йылмайыр. Рәсәйҙәге санкция шарттарында тап ошондай маҡсатлы, тырыш кешеләргә юл асылыр тигән ышаныс бар бит.


Ситкә шылығыҙ, сит ил кинолары, башҡорт фильмы, түргә үт! » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Ситкә шылығыҙ, сит ил кинолары, башҡорт фильмы, түргә үт!\n31.08.2010 Ситкә шылығыҙ, сит ил кинолары, башҡорт фильмы, түргә үт!\n– Кино төшөрәбеҙ, килегеҙ! – кемгә нисектер, миңә режиссер Айгиз Ғабдуллиндың был һүҙҙәре йыр кеүек ишетелде. Ниндәйҙер роль башҡарыу өсөн түгел (әртистәрҙең икмәген ауыҙҙарынан һыпыра тартып алып булмай бит!), ә ни бары ситтән күҙәтеүсе булып саҡырылдым Әбйәлил районының Байым ауылына, ә шулай ҙа тулҡынланыуым хаттин ашҡайны – хас та серле кино донъяһына ишекте аса бирҙеләр: «Рәхим итегеҙ!». Шул ишектән режиссер-оператор, уларҙың ярҙамсыларының эшен, актерҙарҙың уйынын бер күҙ менән генә булһа ла – фотообъективтан – күҙәтер өсөн елдереп барып еттем тәғәйен урынға. Тәүҙә фотоаппаратты көйләп, ҡолаҡты ҡарпайтып, режиссерҙың артынан бер тотам ҡалмай, ауыҙынан сыҡҡан һәр һүҙҙе, писарь ишеләй, ҡағыҙға теркәп йөрөй инем ул... тик һуңынан кино төшөрөү процесына шундай ныҡ әүрәп, үҙемдең ниндәй маҡсат менән килеүемде лә онотҡанмын. Геройҙар өсөн бер ҡыуанам, бер ҡайғырам... Бигерәк ҡыҙыҡ икән ул кино төшөрөү тигәндәре!\nӘйткәндәй, «Алмабикә» исемле был ҡыҫҡа метражлы киноның сюжеты ябай һәм аңлайышлы: йәш уҡытыусы ҡыҙ (Азалия Ялмырҙина башҡара) ауылға эшкә килә, унда бер фырт егеткә (Фәнил Толонғужин) ғашиҡ була, әммә бер аҙҙан үҙенең ни бары бәхәс объекты икәнен белеп ҡала – ике дуҫ уның һөйөүен яулап алыр өсөн телефонға бәхәсләшкән, имеш... Ошо һөйөү-көйөү араһында мәктәп проблемалары ла күтәрелә, ир-ҡатын мөнәсәбәттәре лә яҡтыртыла, мәңгелек ҡиммәттәрҙең асылы асыла.\n– Бер ваҡыт Рафиҡ Сәлмәновтың Рәми Ғарипов һүҙҙәренә яҙылған «Минең йондоҙом» тигән йырын ишеттем һәм шунан алып тыныслығымды юғалттым, – Айгиз Раил улы камераһын рәтләй-рәтләй фильм төшөрөү идеяһының нисек тыуыуы хаҡында иҫләне. – Ятһам да, торһам да тигәндәй, уйымдан китмәне Фәттәх һәм Фәннүр Аралбаевтар, Хәбир Раев башҡарыуындағы йыр. Күңелдә үҙенән-үҙе ошо йырға һалынған сюжет линияһы тыуҙы. Идеямды тормошҡа ашырыр өсөн сценарист эҙләй башланым. Миңә үҙебеҙҙең яҡташыбыҙ Радик Өмөтҡужинды тәҡдим иттеләр. Телефонын табып, шылтыраттым, үҙемдең идеям менән бүлештем. Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, сценарий әҙер ине. Әммә ул тулыһынса ҡәнәғәтләндермәне. Нимә әйтергә теләгәнемде яңынан аңлатып хушлаштым һәм, күп тә үтмәй, Радик ағай тулыһынса минең концепцияға тура килгән сценарий килтерҙе.\nСценарий әҙер булғас, режиссер актерҙар йыйыу хаҡында иғлан тарата. Был проект өсөн Голливудтағы кеүек миллиондарса һумлыҡ бюджет ҡаралмаған, актерҙарға ла мул гонорар вәғәҙә ителмәгән, ә шулай ҙа байтаҡ кеше үҙен һынап ҡарау маҡсатында кастингҡа килә. Кинола төшкөм килә, тип әйтеүе генә анһат, камераның ҡыҙыл уты ҡабыныу менән кемдер, ҡурҡыуынан иҫе китеп, бөтөнләй хәрәкәтһеҙ ҡатып ҡала, кемдер кәрәгенән артыҡ яһалма ҡылана, кемдер тотлоға башлай... Нисек кенә булмаһын, ролдәргә Фәнил Толонғужин, Азалия Ялмырҙина, Денис Нурғәлин, Резеда Ғайсина, Рәшиҙә Хашимова, Динә Нәбиуллина, Ринат Жамалов һайлап алына, һәм Айгиз үҙенең бер туған ҡустыһы Илгиз менән төп эшкә тотона. Ауыл режиссеры төшөрһә лә, кино кино инде ул, нескәлектәре һәләк күп: төрлө яҡлап ҡат-ҡат бер үк күренеште төшөрәләрме, актерҙар уйынына төҙәтеү индерәләрме, яҡтылыҡ менән проблемаларҙы хәл итәләрме... Тимер юлы буйында күренеште төшөргәндә милиционерҙар менән аңлашылмаусанлыҡ килеп тыуа: бында төшөрөргә ярамай, ти тәртип һаҡсылары – саҡ эш туҡтамай! Шул арала Айгиздең һеңлеһе Таңсулпан йә режиссерҙы, йә кәрәк-яраҡты машинаһында тегендә-бында ташый; администратор Рәзилә Ғәсҡәрова кәрәкле кешеләр менән һөйләшеүҙәр алып бара, йә иртән тәмле төштәр күреп йоҡлап ятҡан актерҙарҙы йомшаҡ мендәрҙәренән, йылы юрғандарынан айырып, фильм төшөрөлгән майҙансыҡҡа килтерә; үҫмер Алинур Ялмырҙинға ла эш табылып ҡына тора – фотограф ролен дә ул башҡара, яҡтыртыусы ла була ала. Ана шулай тырыша торғас, ниһайәт, егерменсе августа «Алмабикә» фильмы тулыһынса төшөрөлдө. Әле тауыш өҫтөндә эшләргә, монтаж яһарға кәрәк, әммә кино төшөрөүселәрҙең үҙҙәренә өҫтәренән ауыр йөк төшкәндәй тойола.\nРежиссер үҙенең өйөн ваҡытлыса ҡуртымға бушлай биргән Ишбикә Фазлетдинова, ярҙам ҡулы һуҙған Ишморат Әминев, Рита Шәйҙуллина, шулай уҡ Гөлсөм Йәһүҙина, Дим Исламов, Динә Фазлетдинова, Рәшиҙә Хашимова, Рәис Ғайсин, Мәҙинә Ғәскәрова, Нәфисә Мәғәсүмова, Сания Ҡорманаева, Зилә Зарипова, Зөһрә Әхмәҙиева, Йәлил һәм Гүзәлиә Зәйтүновтар, Марс Сәйетғәлин, Нәғим Нурғәлинға рәхмәтле. Фильмды шулай уҡ Элнар Ғәлиәстановтың йыры биҙәйәсәк. Уға ла рәхмәт. Күмәкләгән – яу ҡайтарған!\nБеҙҙең күпселек, ысынбарлыҡ менән килешеп, тормош нисек бар, шулай ҡабул итеп йәшәй. Ә ҡайһы бер ғәжәп кешеләр (хислеләр, хыялға бирелеп йәшәүселәр) тирә-яҡты үҙгәртер, байытыр, нимәгәлер иғтибарҙы йәлеп итер өсөн үҙҙәренең айырым бер донъяһын булдыра – повесть-роман яҙа, кино төшөрә. Донъяға үҙенсәлекле ҡарашы менән башҡаларҙан айырылған Айгиз дә Төркиәлә социолог белемен алғандан һуң (аспирантура тамамлаған), бала саҡтан үҙенә ылыҡтырған һөнәрҙе үҙ аллы махсус китаптарҙан, белешмәләрҙән, мәҡәләләрҙән үҙләштерә башлай. Режиссура нигеҙҙәре, сценарий яҙыу нескәлектәре, оператор оҫталығы – режиссерҙан бар нәмәне лә белеү талап ителә. Иң беренсе ижад емеше 1998 йылда тыуа – Шәжәрә байрамына арналған фильм Ғабдуллиндар, Ғәлиндар, Мәхийәновтарҙың ғаилә тарихын һөйләй. Һуңынан Айгиз төрлө клиптар, туйҙар, юбилейҙарҙы төшөрә, һәләтен шымарта. Байрамға өлгөртәйем тип, ауылына нигеҙ һалыусыға арналған «Байым тархан» презентацион фильмын хатта бер төн эсендә эшләй. Һәләтле, бар нәмәне еренә еткереп башҡарып өйрәнгән, уйсан тәбиғәтле режиссерҙың яратҡан өлкәһендә уңыштары ла бар. Мәҫәлән, шағир Эдгар Уйылдановҡа арналған «Малай булғым килә» проекты өсөн Айгиз Ғабдуллин «Автор киноһы» өлкә-ара фестивалендә беренсе урынға лайыҡ булған. Ҡустыһы, менән бергә ойошторған AvI студияһында, «Алмабикә»нән тыш, башҡа проекттар ҙа тыуыр кеүек, сөнки егеттәр бик етди тотонған. Америка блокбастерҙарына, Бразилия сериалдарына торошло уҡ булмаһа ла, ярайһы ғына дәғүәселек тыуҙырырға тейештер ҙә һуң үҙебеҙҙекеләр. Ә «Алмабикә»не тиҙҙән Башҡортостан юлдаш каналында күрергә яҙһын – ҡыҙыҡ бит!\nРезеда ҒАЙСИНА, БДУ-ның тарих факультеты студенты:\n– Аһылайҙан (Өскүлдән) Туйышҡа өләсәйемә ҡунаҡҡа килгәйнем, шунда Айгиз ағайҙың актерҙар йыйыуы хаҡында иғлан күрҙем. Бала саҡтан сәхнәгә ғашиҡмын, тамашаларҙа йыш уйнаным. Яңыраҡ спектакль ҡарарға килгәйнем, бер инәй, мине танып, һин үҙең дә әртис бит, икенсе әртистәрҙе ҡарарға килдеңме, тип һорай хатта. Айгиз ағай мине кастингҡа саҡырҙы. Тулҡынланып, спектаклдә уйнағандай, ролемдән өҙөктө уйнаным. Режиссерға оҡшаны. Үҙемде аҙаҡ экрандан күрһәткәйне, көлөп һыным ҡатты – бигерәк мәрәкә күренәм икән! Шунан тәбиғиерәк уйнарға кәрәклеген аңланым.\nБарыбыҙға ла киноға төшөү оҡшаны. Режиссерыбыҙ шәп булып сыҡты! Уның һәр һүҙен иғтибар менән тыңлап, ихлас уйнарға тырыштыҡ. Бынан нимә килеп сыҡҡанын тамашасылар үҙҙәре күрер һәм фекерен әйтер.\nДенис НУРҒӘЛИН, Сибай драма театры актеры:\n– Нәфис фильмда төшөү отпуск мәленә тура килде, шуныһы уңайлы булды. Быйыл Уҡытыусы йылы бит, кино ла ошоға арналған. Фильмда әшәкелек, бысраҡлыҡ юҡ. Тик таҙалыҡ, сафлыҡ, һөйөү. Ә донъяла мөхәббәттән дә юғарыраҡ тойғо юҡ. Минеңсә, Айгиз Ғабдуллиндың фильмы уңышлы килеп сыҡты.\nТеатр менән кино – икеһе ике нәмә, улар ныҡ айырыла. Үҙемдең мөмкинлектәремде тулыраҡ асыр өсөн тағы ла фильмда төшөр инем. Ҙур һәм бәләкәй ролдәр булмай, тип иҫәпләйем, ә шулай ҙа үҙемде икенсе амплуала һынағым килә.\nАзалия Ялмырҙина, БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика студенты:\n– Ата-әсәйемдең тыуған ауылына килгәс, гәзиттән Ғабдуллиндарҙың студияһы тураһында уҡып, студияға килдек. Кино хаҡында ишеткәс тә, эшемдән һорап, Байымға ҡайттым һәм кастингты үттем. Әйткәндәй, минең геройым Дилбәрҙең мулла ҡушҡан исеме – Алмабикә. Шуға ла, бәлки, ул алма яраталыр. Үҙһүҙле, тапҡыр ҡыҙҙың образын тыуҙырыуы оҡшаны, сөнки беҙ оҡшағанбыҙ.\nБыға тиклем дә сәнғәт донъяһына тартылдым, шуға ла актриса булараҡ эшләп ҡарау хыялы күңелемдә гел йәшәне. Теләгемдең бойомға ашыуына бик шатмын.\nФәнил ТОЛОНҒУЖИН, Стәрлетамаҡ драма театры актеры:\n– Үҙебеҙҙең ауылда, ауылдашым төшөргән фильмда ҡатнашыу – үҙе бер бәхет. Тағы ла кемдең ауылдашы кино төшөрә?! «Алмабикә»лә Илһам ролен, Дилбәр-Алмабикәнең һөйгәнен бар күңелемде һалып башҡарҙым. Партнерҙарым менән ауырлыҡтар тыуманы, улар менән дуҫлашып өлгөрҙөк, шуға ла айырылышыуы моңһоуыраҡ. Әгәр һөнәрең, эшең оҡшай икән, бер ауырлығын да тоймайһың, ваҡыт та бик тиҙ үтә. Бына фильмды төшөрөп бөткәнде лә һиҙмәй ҡалдыҡ. Ә күңелдә тик матур, йылы тәьҫораттар ғына ҡалды. Ғөмүмән, тотош фильмдан да шулай йылылыҡ бөркөлөп, яҡтылыҡ һирпелеп тора.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №5, 2 - 8 февраль, 2019 - Информационные страницы\n№5, 2 - 8 февраль, 2019\nУндағы йәмәғәт транспорты өлкәһендә урынлаштырылған тәртип тә Өфө өсөн ыңғай миҫал һәм өйрәнелергә тейешле өлгө булып тора. Һәм был мәсьәлә менән баш ҡаланың элекке мэры ла даими шөғөлләнде.\nБеҙҙең ғүмер генә ҡыҫҡа, ә китап ғүмере - мәңгелек, алтынға торошло. "Атайым, яҡшы ғилми китап тапһа, уны тоҡомло юртаҡ хаҡына булһа ла һатып алған", - тип яҙып ҡалдырған Ғабдулла хәҙрәт тураһында улы.\nӘлмөхәмәтов тәбиғи һәләте, моңло үҙенсәлекле тауышы, музыкаль һәм ишетеү һәләте менән айырылып тора. Етмәһә, көслө ихтыярлы, тырыш була, үҙен йәлләмәйенсә эшләй белә.\nБоронғо бейеүҙәрҙәге бөтөн хәрәкәттәр костюм тауышланһын өсөн башҡарылған. Бөгөн ҡатын-ҡыҙҙар бейеүендә бейеүселәрҙең баштарын һелкетеүе ҡыҙыҡ тойола, ысынында иһә, улар ошо рәүешле тауыш сығарған.\nЙәлләү, тигәндән, күп йәлләнеләр мине. Өйҙә йәлләнеләр, эштә йәлләнеләр. Йәлләтә лә белгәнмендер, меҫкен булып башты эйгәнмендер. Әммә кешеләр алдында башым эйеүем араҡы алдында теҙ сүгеүҙән ине.\nКредит алыу яҡлы түгелмен. Дөрөҫөрәге, шулай килеп сыҡты, банктан ипотека кредиты ла ала алмағайным ваҡытында. Аллаһы Тәғәлә һаҡлаған тип кенә ҡарайым был хәлгә. Яйлап йорт та төҙөнөм, бер ниндәй кредит та кәрәкмәне.


Ҡайын бөрөһө – күп ауырыуға дауа » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Ҡайын бөрөһө – күп ауырыуға дауа\nҠайын бөрөһө – күп ауырыуға дауа\nҠайын бөрөһө – бик күп ауырыуҙан ярҙам итеүсе, экологик таҙа һәм бик һөҙөмтәле дауа. Уның шифалы үҙенсәлектәре борон-борондан юғары баһаланған. Яҙ етеп, ҡайын һыуы аға башлап, бөрөләр тулыша башлағас та уларҙы бөхтә генә итеп ботаҡтарҙан ҡырҡып алғандар һәм артабан шифалы төнәтмәләр әҙерләү өсөн киптергәндәр\nҠасан, нисек йыйырға?\nҠайын бөрөһөн яҙғыһын тулышҡан ваҡытта ғына йыйырға кәрәк. Әле улар асылмаған була, әммә ағас олоно буйлап һут йүгергәндә тулыша. Был бик мөһим, сөнки иртә йыйыуҙың мәғәнәһе юҡ, уларҙа файҙалы матдәләр бик аҙ була. Улар һорғолт буҙ төҫтә, төбөнән әҙерәк йәшәреп торғандары ла осрай. Хуш еҫле, ҡулда ыуалаһаң, еҫе тағы ла көсәйеп китә. Бөрөләрҙе ҡул менән йыялар йәиһә ботаҡтары менән бергә һындырып алырға мөмкин. Әлбиттә, ҙур ҡалаларҙан һәм хәрәкәт көслө булған трассаларҙан алыҫтараҡ йыйырға кәрәк. Асыҡ һауала йәиһә махсус киптергестә киптереп, быяла һауытта, туҡыманан тегелгән йәиһә ҡағыҙ тоҡсайҙа һаҡлайҙар.\nҠайын бөрөһөнең файҙалы үҙенсәлектәре медицинала ла яҡшы билдәле. Ул бәүел, үт ҡыуыу, тирләтеү, ҡан таҙартыу, ауыртыуҙы баҫыу, дезинфекциялау, яраны бөтәштереү үҙенсәлегенә эйә. Улар эсәк-тифоз рәтендәге микробтарҙы үлтереүсе көслө бактерияларға ҡаршы тороу һәләтенә эйә.\nБөрө төнәтмәһе флегмон, фурункулез, перитонит, мастит кеүек төрлө эренле инфекцияны дауалау мөмкинлеге бирә. Ундағы эфир майҙары инвазияға емерткес йоғонто яһай. Спиртта әҙерләнгән төнәтмәләр организмдан трихомонада, гельминт, лямблия, инфузория кеүек паразиттарҙы сығарырға ярҙам итә. Унан әҙерләнгән препараттарҙы йөрәк шешенгәндә лә тәғәйенләйҙәр. Бөрөнөң үт ҡыуыу үҙенсәле бауыр һәм үт юлдары ауырыуҙарын дауалағанда файҙалы. Шулай уҡ уны трахеит менән бронхиттты дауалағанда ҡаҡырыҡты сығарыу һәм дезинфекциялау сараһы булараҡ ҡулланалар.\nХалыҡ медицинаһында ҡайын бөрөһөн подагра, ревматизм, быуын ауырыуҙарын дауалағанда киң ҡулланалар. Улар шулай уҡ янған урындарҙы, экземаны, һытҡыларҙы дауалауҙа ла ярҙам итә. Төнәтмәһенән әҙерләнгән компрестар яраларҙы бөтәштерә.\nСығыу ваҡыты 25-04-2017, 10:17 | Ҡаранылар: 453


Ҡысынма » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡысынма\nҠысынма 08.05.2015 // Йәмғиәт\nӘллә нимә булды: ҡысынам да ҡысынам. Дарыухананан таблеткалар ҙа алып эсеп ҡарайым — файҙаһы әллә ни тойолмай. Ярай көндөҙ бер сама йөрөйөм дә ул, ә бына төнөн түҙеп булмай. Тәнемә тимгел-тимгел таптар сыҡты. Ахыры, киттем поликлиникаға. Утыҙ йәштәрҙәге ҡап-ҡара сәсле мөләйем ханым мине тегеләй-былай әйләндереп ҡараны ла өҫтәлендәге ҡалын китабын ҡыштырҙатып аҡтара башланы. Унан бер биттәге яҙыуҙы апаруҡ ҡына уҡып ултырҙы ла:\nБындай диагнозды көтмәгәйнем. Телһеҙ тигәндәй ҡалдым. Ғәрлеге ни тора бит! Ҡысынманың бысраҡлыҡтан барлыҡҡа килгәнен белеү өсөн әллә ниндәй ғилем эйәһе булыу кәрәкмәй. Шулай ҙа башҡортса:\n— Был ҡысынма түгел шикелле, китаптан уҡып ҡарағайным, ул бармаҡ араларына сыға, тип яҙылғайны. Ә минең тәнгә таралған бит, – тип өндәштем, уның беҙҙең халыҡ кешеһе булыуы йөҙөнә яҙылғайны.\n— Минең менән бәхәсләшмә! Кем алты йыл буйы медуниверситетта уҡыған?! — тимәһенме! Унан үҙ алдына һөйләнде:\nУл миңә рецепт яҙып бирҙе. Киттем дарыуханаға. Ояла-ояла ҡулымдағы яҙыуҙы һуҙҙым. Үҙем эргә-тирәмә ҡарайым: таныштар килеп сыҡмаһын, йәнәһе.\nТабип ҡушҡан майҙы һөртә башланым, әммә һис кенә лә шифаһы тойолманы. Төнө буйы тырнанып, йоҡлай алмай сығам. Киреһенсә, ҡысыныу көсәйгән кеүек. Врач тәғәйенләгән көнгә йәнә поликлиникаға килдем.\nУл тағы ла тегеләй-былай әйләндереп ҡараны ла:\n— Мин яҙып биргән майҙы һөртәһеңме? — тип һораны. — Бер ауырыу ҙа шунда уҡ бөтмәй. Тейешенсә дауаланырға кәрәк.\nВрач дипломы менән тәкәббер генә ултырған теге ханым ярҙам һорап килеүселәр өсөн үҙе бер ҡысынма булып тойолдо миңә.\nҠышҡы селлә. Ҡайҙан кемде табып бәйләнергә белмәй темеҫкенеп йөрөгән ике полиция хеҙмәткәре туҡталыш янында ятҡан ирҙе күргәс тә, эләктерә һалып, машиналарына алып барып тыҡты. Йығылған ыңғайға башынан ысҡынып осҡан шәшке бүркен әллә шәйләмәнеләр, әллә үрелеп алырға түбәнһенделәр.\n— Алкаш, хатта уянмай ҙа бит әле! — тине айыу кеүек һимеҙе.\n— Ярай, айнытҡыста йоҡоһо туйыр әле, — тип кеткелдәне ыржайып торған тешлеһе.\nБер аҙ барғас, “иҫерек” аңына килде лә ҡайҙа китеп барыуын аңланы.\n— Аяғым һыҙлай, — тине. — Йығылып ятып аяғымды ауырттырҙым, үлтереп һыҙлай. Дауаханаға алып ҡына барһағыҙсы!\n— Дауаханаға, тиһеңме? Башыңды иҫәргә һалма! Шым ғына ят! — Тәртип һаҡсыларының йәшерәге ирҙең баш осонда таяғын уйнатты.\n– Хәҙер арҡаңа берҙе ямаһам, аяғың һә тигәнсе төҙәлер ҙә ҡуйыр.\n“Каталажка”нан егетте барыбер дауаханаға алып китергә тура килде. Уның аяғы һынғайны, врач тамсы ла эсмәгәнлеген асыҡланы. Был мәлдә ике тәртип һаҡсыһы ла эстән генә үкенгән һымаҡ ине.


Үткән аҙнала йорт эргәһендәге супермаркетҡа юл төштө. Шунда таныш һатыусы миңә ташланды ла инде:\n- Беләһегеҙме Халыҡ тоҙ ала! Беҙҙә тоҙ бөттө! Хәҙер егер ме тапҡыр ҡыйбатыраҡ була тиҙәр!\nЭйе, Рәсәй буйлап үткән тоҙ ығы - зғыһы Өфөнө лә урап үтм әне. Өфө магазиндарының барыһында ла тоҙ бөтмәне әле, мәҫәлә н, ул Черниковкалағы аҙыҡ - түлек базаһында тыныс ҡына ята б ирә. Әммә бөгөн үҙ - үҙен хөрмәт итеүсе һәр пенсионер күршеһ енең тоҙҙо килограмлап алыуын ишеткәс, шунда уҡ магазинға юл тота\nһәм был стратегик продуктты бер йылға етерлек итеп алып ҡуя .\nӘйткәндәй, тоҙ "дефициты" тураһында ишеткәндән һуң башҡа килгән тәүге уй - запасҡа һабын һәм шырпы алып ҡуйырға кәрәкмәҫме икән. Генетик хәтер үҙенекен итә - тоҙ сыуалыштар ы, һуғыш, үҙгәртеп ҡороу, беренсе сиратта кәрәкле продукттар ҙың етешмәүе, карточкалар, талондар һ.б. Айырыуса был тойғо\nөлкән йәштәге кешеләрҙә көслө, улар ҙур теләк менән үҙҙәрен\nдә, яҡындарын да бер нисә йыл алдан тоҙ менән тәьмин итергә әҙер . Шау - шыу башланыуына һәр ваҡыттағыса алыпһатарҙар ҡәнәғәт . Улар шулай уҡ тоҙ һатып алырға ашыға, тик теләктәре генә б ер ҙә изге түгел.\nРәсәйҙең тиҫтәләгән төбәген баҫып алған был тоҙ биҙгәгене ң\nтөп сығанағы ҡайҙа ята һуң\nШау - шыу Рәсәйҙә барлыҡҡа килде: сәбәбе - Украина газ һ әм ит - һөт продукттарына хаҡ артыуға үс алыу маҡсатында тоҙ оҙатыуҙы туҡтатҡан тигән хәбәрҙең таралыуы. Айырыуса запас яратыусы ҡайһы бер граждандар арҡаһында бер нисә ҡала: Пенза, Липецк, Курск һәм Волгоградта тоҙ ирекле һатыуҙан юҡҡ а сыҡты. Был төбәктәргә тоҙҙо бер украин предприятиеһы - "Артемсоль" оҙата.\nГраждандар, тынысланығыҙ, Украинан тоҙ ҡайтарыу туҡталмай . Украинаның "Артемсоль" компанияһында әйтеүҙәренсә, тоҙ\nкүләме кәмергә уйламай. Киреһенсә, шау - шыуға бәйле арта бара. Ғәҙәттә Рәсәйгә тәүлегенә 24 вагон тоҙ тейәп оҙатылһа, хәҙер уның һаны 30 - ға барып баҫҡан.\nБыл фактты уҡып ҡына тыныслана алмағандарға Украинанан беҙгә тоҙҙоң өстән бер өлөшө генә килеүен хәбәр итәбеҙ. Тағы бер өлөшө Белоруссиянан ҡайтарыла, бер өлөшө - үҙебеҙҙеке. Ырымбурҙа һәм Әстерханда үҙ етештереүселәребеҙ эшләй. Рәсәйлеләр йылына тотонған 3,6 миллион тоҙҙоң 0, 87 тоннаһы\nғына Украинаға тура килә. Һәм хатта был күләм ҡайтарылыуҙан туҡтаған хәлдә лә Белоруссия менән тауар әйләнешен арттырырға йәки Ҡаҙағстан менән сауҙа итеүгә күсергә мөмкин.\nДефицит заманын һағынған ватандаштар! Магазинға биш (йәки\nун) ҡап ҡапыл ҡыйбатланған тоҙ артынан барып, беҙ бары тик алыпһатарҙарға ярҙам итәбеҙ, улар ғына һәр ығы - зығынан кеҫәһен тултырып ҡалырға ашыға. Бер минутҡа туҡталып, уйлап ҡарағыҙ, кешегә күпме тоҙ кәрәк Норма тәүлегенә алты грамм\n- бер сәй ҡалағы - тәшкил итә. Өҫтәүенә, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының һуңғы рекомендацияларына ҡарағанда, был н орманы ике тапҡыр, тәүлегенә өс грамға ҡәҙәр кәметергә кәрәк, сөнки, ғалимдарҙың фекере буйынса, тоҙҙо күп ҡулланыу\nинсульт һәм йөрәктең ишемия ауырыуына килтерә.\nБөгөн магазин кәштәләренән тоҙҙоң юҡҡа сығыуы уны табыу һәм оҙатыу туҡталған тигәнде түгел, ә тоҙҙоң тәбиғи урынынан аш - һыу бүлмәләренә ҡайтып ятыуы тураһында һөйләй.\nБР Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр һәм сауҙа министрлығының бү лек начальнигы Долорис Халиҡов Башҡортостанда тоҙға бәйле хә л тураһында түбәндәгеләрҙе белдерҙе:\n- Тоҙ бар. Беҙ уны Ырымбур өлкәһе Соль - Илецкийҙан һатып алабыҙ. Унан беҙгә тоҙҙо килоһын 2,53 һумдан ҡайтаралар. Уны\nҡаптарға һалып, килоһын 4,40 - биш һумға һатыуға сығарабыҙ. Хаҡты бары тик ваҡлап һатыусылар арттыра. Бөгөн хаҡ 15 һумға тиклем күтәрелде. Бер нисә көндән барыһы ла тынысланыр, тип уйлайым. Мәҫәлән, Татарстанда хаҡ 25 һумға тиклем күтәрелде һәм хәҙер инде 15 һумға төштө. Сөнки тоҙҙоң бер ҡайҙа ла юғалмауын күреп халыҡ тыныслана. Бына мин үҙем, мәҫәлән, 20 килограмм тоҙ һатып алған әбейҙе күрҙем. Нимәгә уға был тиклем тоҙ! Ул 20 ҡапты күтәрә лә алмай бит! Нимә эшләтә ул тоҙҙо "Өлгөрмәгән" күршеәренә арттырып һатамы Борсолмағыҙ, тоҙ бер ҡайҙа ла китмәй һәм ул бик оҙаҡҡа етәсә к әле.


Йәй ите – ҡабаҡ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Йәй ите – ҡабаҡ\nНиһайәт, уңған баҡсасыларҙың ҡабаҡтары ла өлгөрә башланы. Үҙе тәмле, үҙе еңел ризыҡ бит ул. Унан төрлө ҡабымлыҡ, гарнир йәки үҙ аллы аш та әҙерләйҙәр. Үҙенсәлекле рецептарҙың бер нисәүһен һеҙгә тәҡдим итмәксебеҙ.\nҠабаҡтан әҙерләнгән итальян омлеты шулай тип атала. Бының өсөн: 1 уртаса ҡабаҡ, 1 татлы борос, 1 һуған, 1 услам йәшел һуған, укроп, петрушка, 2 ҡалаҡ көнбағыш йәки зәйтүн майы, тәменсә тоҙ һәм ҡара борос, 4 йомортҡа, 1/2 стакан һөт кәрәк буласаҡ.\nҠабығынан һәм орлоҡтарынан таҙартҡандан һуң, ҡабаҡты һаламлап нәҙек итеп турарға. Татлы боросто ла ошо рәүешле турағыҙ. Һуғанды ваҡ шаҡмаҡтарға бүлгеләп, йәшел һуған һәм башҡаһын ҡырҡып әҙерләгеҙ.\nТабалағы майҙа һуғанды ҡыҙҙырғас, уға ҡабаҡты өҫтәргә. Тоҙлап, борослап, ҡапҡасын ябып 2 – 3 минут утта тоторға.\nЙомортҡа менән һөттө ҡушып туҡығас, татлы борос, йәшел һуған, укроп һәм петрушка өҫтәргә. Килеп сыҡҡан шыйыҡсаны ҡабаҡтың өҫтөнә ипләп кенә ҡойорға. Фриттатаны ошонда уҡ талғын утта бешереп алырға йәки 15 – 20 минутҡа мейескә ҡуйырға мөмкин.\nСоя соусында ҡабаҡ\nАзия стилендәге ризыҡ боросло һәм әсе була. Уны дөгө менән бирергә яйлы. 1 ҡалаҡ крахмал, 4 ҡалаҡ соя соусы, 1 һуған,1/2 балғалаҡ тоҙ, 1/2 балғалаҡ иҙелгән имбирь, 2 уртаса ҡабаҡ, 2 ҡалаҡ көнбағыш майы, 5 бүлкәт һарымһаҡ.\nЯрты стакан һыуға һалып, крахмалды болғарға, өҫтөнә соя соусын, һуған, тоҙ һәм имбирҙы һалырға.\nУны 1х1 сантиметр ҙурлығындағы шаҡмаҡтарға турарға. Ҡабаҡты яҡшы ҡыҙған табала майҙа ҡыҙҙырып алғандан һуң, теләүселәр кишер һәм татлы борос өҫтәй ала.\nЯртылаш әҙер булған ҡабаҡтың өҫтөнә соялы шыйыҡсаны ҡойорға. Табаның ҡапҡасын ябып, 5 – 7 минут быҡтырырға. Һуңынан иҙелгән һарымһаҡты һалып, уттан алып, бер аҙ тоторға.\nКляр эсендәге ҡабаҡ һутлылығын юғалтмаясаҡ. Ул һарымһаҡлы соус йәки ҡаймаҡ менән бигерәк тәмле була.\n1 эре ҡабаҡ, 2 йомортҡа, 1/2 стакан он, 6 ҡалаҡ ҡаймаҡ, тәменсә тоҙ, 1 балғалаҡ прованс үләндәре, ҡыҙҙырыу өсөн шыйыҡ май.\nҠабаҡты түңәрәкләп 1 сантиметр тирәһе ҡалынлыҡта ҡырҡырға. Кляр өсөн 2 йомортҡаны, 1 стакан ондо, ҡаймаҡты, тоҙҙо һәм тәмләткестәрҙе туҡырға. Һәр ҡырҡымды клярға манып, яҡшы ҡыҙған табала ҡурырға.\nАрзан һәм туҡлыҡлы ризыҡ күптәрҙең яратҡан ҡабымлығына әйләнгән. Уны эҫе көйөнсә лә, һыуыҡ килеш тә ашарға була. Юлға, эшкә үҙең менән алырға уңайлы аҙыҡ.\n2 ҙур булмаған ҡабаҡ, 1/2 балғалаҡ тоҙ, 100 г ҡаты сыр, 2 бүлкәт һарымһаҡ, 2 йомортҡа, 3 ҡалаҡ он, ҡурыу өсөн шыйыҡ май.\nҠабаҡты ҡырғыс аша үткәрергә, тоҙларға һәм 10 – 15 минутҡа ҡуйып торорға. Был ваҡыт арауығында ваҡ ҡырғыстан сыр һәм һарымһаҡты үткәрергә. Ҡабаҡты һығып алырға, сыр, һарымһаҡ, йомортҡа һәм он һалып болғатырға кәрәк. Килеп сыҡҡан фарштан кәтлит яһарға һәм ҡыҙған табала ҡыҙҙырырға. Фарш ныҡ шыйыҡ булһа, тағы бер аҙ он ҡушырға. Әгәр ҙә барыбер һыулыраҡ икән, кәтлитте табаға ҡалаҡлап һалырға мөмкин.\nҮҙенсәлекле ҡабымлыҡ менән байрам өҫтәлен биҙәргә мөмкин. Рецебы яп-ябай, көн һайын әҙерләргә лә була.\n1 эре ҡабаҡ, 1 балғалаҡ тоҙ, 3 ҡалаҡ он, 3 ҡалаҡ манный ярмаһы, 2 йомортҡа, ҡурыу өсөн шыйыҡ май, 1 һуған, 1 кишер, 2 бүлкәт һарымһаҡ, 1 услам йәшел һуған, укроп һ.б., 200 г тәбиғи йогурт.\nҠабаҡты ҡабығынан һәм орлоғонан таҙартырға, эре ҡырғыс аша үткәрергә. Тоҙлап, 10 – 15 минут тоторға. Бүленеп сыҡҡан шыйыҡсаны түгеп, ҡабаҡты һығып алырға. Он, манный һәм йомортҡа өҫтәргә. Килеп сыҡҡан ҡамырҙан майлы табала ҡоймаҡ ҡойорға, сама менән 5 – 6 ҡоймаҡ сығырға тейеш.\nҺуған һәм кишерҙе ваҡ итеп турап аҙ ғына майҙа ҡыҙҙырып алырға. Уға һарымһаҡты һәм йәшел үләндәрҙе өҫтәргә.\nҺәр ҡоймаҡтың өҫтөнә йогурт һеңдереп, һуғанлы-кишерле ҡатлам һалып, тортты йыйырға кәрәк.\nСығыу ваҡыты 12-09-2018, 07:30 | Ҡаранылар: 162


Материалы за 15.11.2017 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Материалы за 15.11.2017\nҺыйлы көнөң - һыйырҙа15.11.2017\n«Һыйлы көнөң һыйырҙа», - тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит халҡыбыҙҙа. Бөгөн ауылда йәшәүсе егәрле кешеләр күпләп һыйыр аҫрай. «Ағы барҙың туғы бар», тигәнде лә иҫкә төшөрәйек - егәрле хужабикәләр көн һайын һөттән төрлө-төрлө ризыҡ әҙерләп, ғаиләләрен һыйлай.Үҙҙәренән артҡанды ҡала баҙарына килтереп һатырға ла өлгөрәләр, ярайһы уҡ табыш алалар.\nҠаланың Ленин майҙанындағы элекке «Ағиҙел» магазины ҡаршыһында бихисап һөт ризыҡтарын һатыусыларҙы күрергә була.\nБына был юлы ла ағас йәшниктәр өҫтөнә ауыл ниғмәттәре ҡуйылған, беҙ килгәндә ҡыҙыу һатыу эше бара ине. Һатып алыусылар ҙа байтаҡ күренә. Кемдер ҡорот һорай, кемдер эремсек тәмләп ҡарай, кемгәлер ауыл ҡаймағы кәрәк.\nОлораҡ йәштәрҙәге апай менән һөйләшеп киттек. Ул күрше ауылдан килгән икән.\n- Хаҡлы ялдамын, әммә ҡиммәтселек заманында бәләкәй генә пенсияға йән аҫрап буламы һуң?! Студент ҡыҙ үҫтерәм, улым мәктәптә уҡып йөрөй. Балаларҙы уҡытырға, кейендерергә кәрәк. Ауылда мал тотмай йәшәүҙе күҙ алдына ла килтерә алмайбыҙ. «Эшләгән - тешләгән», - тип боронғолар дөрөҫ әйткән. Һөт ризыҡтары һатыуҙан килгән аҡса иш янына ҡуш - ғаилә бюджетында берәй «тишек»те ямарға етә. Хәҙер халыҡ хәләл ризыҡтар менән туҡланыуҙың мөһимлеген аңлай башланы, ауыл продукцияһына һорау ҙур, - тип бәйән итте ул.\nБыл донъяла ниҙәр бар?15.11.2017\nАмерика Советтар Союзынан шул тиклем ныҡ ҡурҡҡан булған икән. Илебеҙҙе тарҡатыуҙарына 26 йыл үтте, ә һаман тыныс-лана алмайҙар. 7 ноябрҙе «Коммунизм ҡорбандарының милли көнө» тип билдәләйҙәр. Был тапҡырҙа ла АҠШ президенты хакимиәте: «...коммунистик режимдар 100 миллиондан ашыу кешене үлтерҙе. Коммунизм философияһы азатлыҡ, үҫеш һәм кеше ғүмере хаҡы менән бергә һыйыша алмаҫлыҡ төшөнсәләр», - тип рәсми белдереү яһаны.\nБур барыһына ҡарағанда ла: «Бурҙы тотоғоҙ!» - тип нығыраҡ ҡысҡыра инде ул. Фәҡәт үҙҙәре Американың ерле халҡына геноцид ойоштороуҙары, донъяла беренсе булып тыныс халыҡҡа ҡаршы атом ҡоралы ҡулланыуҙары, планетаның бар тарафтарында яңынан-яңы һуғыш янғындары тоҡандырыуҙары онотолған тиерһең... Әйткәндәй, «үҫеште тотҡарлау» тәңгәлендә лә бәхәс ҡорорлоҡ - Американың финанс системаһы бар донъяны көрсөк бат-ҡылына тарта, шул уҡ ваҡытта социализм тәғлимәтенә тоғро ҡалған Ҡытай алға бик етеҙ елә.\nБерәй документ тултырғанда «енес» графаһына «ир-ат» йә «ҡатын-ҡыҙ» тип күрһәтәбеҙ. Бик ябай эш. Ә Германияла Конституция суды (!) айырым ултырыш үткәреп, махсус ҡарар сығарҙы - берәй кеше ошо һорауға яуап бирергә теләмәй икән, графаны буш ҡалдырырға хоҡуҡлы. Юғиһә, үҙҙәренең ниндәй енес икәнлектәрен айыра алмағандар күбәйә бара, ти. Башҡортса әйткәндә «ҡыҙ тәкәләр» инде, беҙ бала саҡта ҡыҙҙарса ҡыланған малайҙарҙы тап шулай үсекләй торғайныҡ.\nБыл беҙҙең тарих!15.11.2017\n- 100 йыл элек донъя һәм илебеҙҙе тетрәткән ваҡиғаларҙы һәр кем төрлөсә баһалайҙыр. Әммә шуныһы бәхәсһеҙ - тап революциянан һуң илебеҙ бар йүнәлештәрҙә лә алға ынтыла, байтаҡ ҡаҙаныштарыбыҙ донъя кимәлендә лә беренсе ине.\nНисек кенә булмаһын - был беҙҙең тарих, ә үҙ тарихын һәр кем ихтирам итергә бурыслы. Хәҙер инде 26 йыл Октябрь револю-цияһына бағышланған демонстрациялар үткәрелмәй, ләкин барыбер был көндә күңел елкенә! Беҙҙең дә бала саҡ Советтар Союзында үтте бит, - тип телмәр тотто социалистик революцияның 100 йыллығына бағышланған митингыла район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Гордиенко.\nӘ үҙәк ҡала майҙанына халыҡ байтаҡ йыйылғайны. Хаҡлы ялға сығып, олоғайып, хәҙер кеше араһында бигүк күренеп бармаған иптәштәрҙең дә мөһим датаға хөрмәт күрһәтеп митингыға килеүҙәре иғтибарҙы йәлеп итте. Афариндан башҡа баһа юҡ.\nТөҙөкләндереү әүҙем бара15.11.2017\nОшо көндәрҙә район хакимиәтенең капиталь төҙөлөш бүлеге мөдире Альбина Политавкина менән «Стройзаказсы» муниципаль унитар предприятиеһының баш инженеры Илдар Ғәфүров Миндәк ауылындағы күп функциялы мәҙәниәт йортон һәм Мәҫкәү ауылы мәктәбен байҡап эш сәфәре яһанылар.\nМиндәк ауылындағы мөһабәт мәҙәниәт йорто 1959 йылда төҙөлгән. Аңлашыла инде, бөгөнгө көнгә ныҡ ҡына иҫкергән. Уны төҙөкләндереү буйынса капиталь ремонт эштәре быйыл йәй көндәрендә башланған була. Әммә аукционда еңеп сыҡҡан подрядсы үҙ йөкләмәләрен теүәл үтәй алмай, шуға күрә уның менән килешеүҙе өҙөргә тура килә. Һәм ҡабаттан үткәрелгән конкурстан һуң Учалы ҡалаһынан «Монолит» йәмғиәте менән «Силәбе төҙөлөш компанияһы» подрядсы булып эш башлайҙар.


Болгария тарихы — Башҡорт Википедияһы\nБоронғо заманда Болгария территорияһында б. э. т. V быуатта Одрисск батшалығы төҙөгән фракиясылар йәшәгән, һәм был ерҙәр б. э. т. IV быуатта Македония державаһы составына ингән. Ә б. э. I быуатында Боронғо Рим хакимиәте аҫтында (Мёзия һәм Фракия провинциялары) торған. II быуаттан VI быуатҡа тиклем күп һанлы варвар ҡәбиләләренең һөжүменә дусар ителгән. 395 йылдан — Византия составында булған, VI—VII быуаттарҙа унда протоболғарҙар һәм славяндар йәшәгән. 681 йылда Аспарух хан баш ҡалаһы Плиска булған Беренсе Болгар батшалығына нигеҙ һала. 865 йыл тирәһендә кенәз Борис I христиан динен ҡабул иткән. Симеон I дәүерендә ил «алтын быуат»ында йәшәгән. 1018 йылда Болгария тағы ла Византия составына ингән. 1186 йылда болгар дәүләте — яңы баш ҡалаһы Тырново булған Икенсе Болгар батшалығы тергеҙелә. Иван Асень II (1218—1241 йй. идара иткән) Болгария яңы күтәрелеш кисерә. 1396 йылда уны төрөктәр баҫып ала. XVI быуатта болгар ерҙәрендә үҙәге София булған Румелия бейлербейлеге барлыҡҡа килгән. Ислам диненә күскән болгарҙар помактар тип аталған. Болгарҙар Константинополь сиркәүе юрисдикцияһына күсерелгәндән һуң дини хеҙмәттәр болгар телендә түгел, грек телендә үтәлә башлай.\nXVIII быуат уртаһында болгарҙарҙың милли үҙаңы үҫеше башлай. Рус-төрөк һуғышы (1877—1878) һөҙөмтәһендә 1878 йылда автономиялы Болгар кенәзлеге барлыҡҡа килә. 1908 йылда үҙ аллы Болгар батшалығы иғлан ителә. Ике донъя һуғышында ла Германия яҡлы булған. 1944 йылда немец Кобургтар династияһы ҡыйратыла. Икенсе бөтөн донъя һуғышынан һуң Болгарияла социалистик режим урынлаштырыла, ил СЭВ-ҡа (1949) һәм Варшава килешеү ойошмаһына (1955) ҡушыла. 1989 йылда Т. Живковты идара итеүҙән бушатҡандан һуң илдә баҙар реформалары башлана.\n1 Славян осоронан алда\n1.2 Рим хакимлығы\n2.1 Славян һәм протоболғарҙарҙың күсенеүе\n2.2 Беренсе Болгар батшалығы\n2.2.1 Византия менән VII быуат аҙағындағы — IX быуат башындағы һуғыштар\n2.2.2 Христиан динен ҡабул итеү һәм «алтын быуат»\n2.2.3 Тарҡалыу һәм Византия яулап алыуы\n2.3 Византия хакимлығы\n2.4 Икенсе Болгар батшалығы\n2.4.1 Тарҡалыуы һәм һәләкәте\n3 Төрөк иҙеүе\n4 Болгар милли яңырыуы\n5 Өсөнсө Болгар батшалығы\n6 Иң яңы тарихы\nСлавян осоронан алда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМагура мәмерйәһендәге һүрәттәр\nБолгария территорияһында тәүге кешеләр иртә палеолит (200 меңгә яҡын йыл элек) дәүеренән бирле йәшәгән. Урта неолит дәүерендә Болгария территорияһында Караново-I мәҙәниәте булған. Б. э. т. III меңйыллыҡта ер эшкәртеүсе ҡәбиләләрҙең бер төркөмө Болгарияның көньяҡ һәм көнбайыш райондарында йәшәгән. Был кешеләрҙең ултыраҡтары тигеҙлектәрҙә урынлашҡан, бәләкәй булған. Шундай уҡ мәҙәниәт Сербия һәм Румыния территорияларында ла булған. Икенсе, һуңғыраҡ, ҡәбиләләр төркөмө Көньяҡ Болгариялағы һәм Грециялағы табылдыҡтар аша билдәле. 30—50 торлаҡтан торған һәм ер валдар йәиһә таш диуарҙар менән нығытылған был ултыраҡтар йылға сығанаҡтары эргәһендә урынлашҡан. Был мәҙәниәттең үҙенсәлекле балсыҡ һауыт-һабаһы Кесе Азия ҡайһы бер ерҙәрендә табылған һауыт-һабаһына оҡшаған. Неолит һуңына үҙәк һәм көнсығыш Болгарияла Украиналағы триполь мәҙәниәтенә (балсыҡтан эшләнгән ҙур торлаҡтар) оҡшаған мәҙәниәт таралған.. Баҡыр быуаты эпохаһында ил территорияһы Көнсығыш Урта диңгеҙ мәҙәниәтенә, Криводол-Селькуца и Коджадермен-Гумельница-Караново VI мәҙәниәттәренә ҡараған, көньяҡ райондарҙа металлургия үҙәге булған. Был осорҙа халыҡ ер эшкәртеү, малсылыҡ, шулай уҡ виноград (йөҙөм) үҫтереү менән шөғөлләнгән. Мәҙәни ҡатламы 12 метр тәшкил иткән баҡыр-таш быуат ауылдары ҡалдыҡтары табылған. Бер нисә мең йылдар дауамында йәшәп килгән был ауылдар 20—100 торлаҡтан торған. Алтын әйберҙәрҙән торған Вылчитрынск хазинаһы бронза быуатына ҡарай.\nФракийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБолгария территорияһында йәшәгән фракий халҡының формалашыуы б. э. т. II—I меңйыллыҡтарға ҡарай. Фракийҙар ер эшкәртеү (бойҙай, арпа, арыш, тары, киндер, етен сәскәндәр; емеш-еләк һәм йәшелсә үҫтергәндәр), малсылыҡ (йылҡысылыҡ, һарыҡсылыҡ), сауҙагәрлек, һөнәрселек, шулай уҡ ҡорал яһау менән шөғөлләнгәндәр. Б. э. т. V—IV быуаттарҙа фракий мәҙәниәте үҙенең үҫеш осорон кисерә. Б. э. т. VIII—VII быуаттарҙа Фракия өлкәләре гректарҙың колонизацияһына дусар ителә. Ҡара диңгеҙ яр буйҙарында ҡалалар (полистар): Анхиал, Месамбрия, Аполлония, Дионисополь, Одесс барлыҡҡа килә. Ҡалаларҙың яҡын-тирә менән аралашыуы фракийҙарҙың эллинләшеүенә алып килә. Фракийҙар араһында юғары ҡатлам (знать) айырылып сыға, ҡол биләүселек барлыҡҡа килә. Б. э. т. VI—V быуаттарҙа фракийҙарҙың одриз ҡәбиләһе төҙөгән Одрисск батшалығына яҡын ятҡан грек колонияларының күпселеге уға буйһона. Одриздарҙың төп ҡалаһы Ускудама (хәҙер төрөк ҡалаһы Эдирне) була. Одрисск батшаһы Севт III баш ҡалаһы Севтополь була. Одрисск юғары ҡатламының күпселеге эллинләшкән була. Одрисск державаһының сәскә атыуы б. э. т. V быуатҡа, одрисск сәнғәтенең сәскә атыуы б. э. т. IV—III быуаттарға тура килә. Казанлык ҡәберлегенең һәм Панагюриштск алтын хазинаһының килеп сығыуы ла был осорға тура килә. Б. э. т. IV быуатта Одрисск батшалығы оҙаҡ тормай емерелгән Македония державаһына ҡараған. Македонсылар фракийҙар ултырағы урынында Филиппополь (хәҙерге Пловдив) тигән ҙур ҡала төҙөй. Грек ҡалалары менән һуғыш шарттарында фракийҙар ере бөлгөнлөккә төшә.\nРим хакимлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nВарналағы рим термылары\nБ. э. т. II быуатта римлеләр фракийҙар еренең күпмелер өлөшөн, ә б. э. 44 йылдағы ихтилалдан һуң — бөтөн Одрисск батшалығын буйһондора, уның территорияһы рим провинциялары Мёзия һәм Фракияға индерелә. Болгария территорияһының ҙур булмаған өлөшө Кесе Скифия провинцияһына инә. Балҡанға христиан дине беҙҙең эра башында үтеп инә. Рим хакимиәте Фракияла рим гражданлығына эйә булған урындағы юғары ҡатламға таянған. Рим осоронда ҡалалар күберәген Ҡара диңгеҙ һәм Дунай ярҙарында урынлашҡан булған. Римлеләр яңы ҡалаларға нигеҙ һала, шулар араһында Росицалағы Маркианополь һәм Никополь. Мёзиялағы рим лагерҙары урынына Абритус һәм Монтана тигән нығытылған ҡалалар барлыҡҡа килгән. II быуатта ҡол биләүселек үҙәктәренә әйләнгән фракийҙарҙың иҫке ултыраҡтары Сердика, Пауталия, Берое үҫеш ала. Ҡолдар хеҙмәте файҙалы ҡаҙылмалар рудниктарында киң ҡулланыла. Земледельцы Мёзияның ер эшкәртеүселәренең күпселеге рекрут бурысын атҡарыусы ирекле крәҫтиән булған. Римдең балҡан провинцияларының сәскә атыуы 170—230 йылдарға тура килгән. Стара-Планин тауҙарынан төньяҡтағы эске райондарҙың күпселеге тулыһынса романлаша. Ҡара диңгеҙ буйындағы грек ҡалаларына яҡын урынлашҡан ерҙәрҙә халыҡ эллинләшкән көйө ҡалған. Стара-Планинынан көньяҡҡараҡ ауыл райондарында фракий мәҙәниәте һаҡланған. VI быуаттың беренсе яртыһына славяндар килгәнгә тиклем фракийҙар халыҡ булараҡ юғалған. Рим империяһын 395 йылда бүлгәндән һуң Болгария Византия хакимлығы аҫтына эләгә. Ҡолдар аҡрынлап колондарға ҡушылған.. Ауыр хәлдә ҡалған Фракия халҡы 364 йылда Прокопий ихтилалыда ҡатнаша. VI быуатта мәжүсилек закондан тыш тип иғлан ителә. V быуатта биш-алты йылға бер тапҡыр йышлығы менән һунндар, готтар, протоболгарҙарҙың һөжүмдәре ҡабатланып торған. VI быуатта Юстиниан I дәүерендә варварҙарҙан һаҡланыу маҡсатында Дунай йылғаһы ярҙарында нығытмалар төҙөлә \nСлавян һәм протоболғарҙарҙың күсенеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКонстантинополде ҡамау (626)\nСлавяндарҙың Балҡанға күсенеүе Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүенең һуңғы этабы була. Ант исеме менән йөрөтөлгән славяндар үҙҙәренең Византияға тәүге походын 518 һәм 527 йылдар арауығында ойоштора. Һуңғараҡ славяндар, йыш ҡына аварҙар менән бергә, Дакиянан, Константинополгә етә яҙып, Византияға һөжүм итәләр. 550/551 йылдағы походта славяндар беренсе тапҡыр Византия биләмәләрендә ҡышларға ҡалалар. Шул ваҡыттан башлап славяндарҙың Византия ерҙәренә күпләп күсенеүе башлана. «Дакия» славяндарына Дунайҙы кисеүҙең төп урыны булыпТимер ҡапҡа районы хеҙмәт иткән. 626 йылда аварҙар үҙҙәренә буйһонған славяндар һәм протоболғарҙар менән Константинополде ҡамап ҡарайҙар, әммә еңеләләр. Шунан Авар ҡағанаты, Дунайҙан көньяҡҡараҡ славяндар өҫтөнән идаралығын ҡулынан ысҡындырғас, Балҡан тарих сәхнәһенән юғала. VII быуатта славяндар Балҡанда славинияларға берләшә, шуның береһе «Ете ырыу» тип аталған була. Яңы ерҙәрҙә славяндар ырыу общинаһы ҡалдыҡтарынан күрше община йәшәйешенә күсәләр. Был етештереү мөнәсәбәттәре бында электән йәшәп килгән колонатты алмаштыра. Славяндарҙа ҡол биләүселек үҫешә алмай. Славян юғары ҡатламы күпмелер ваҡыт арауығында Византия менән бәйләнештәр урынлаштыра, грек мәҙәниәтенә яҡыная. 580 йылдан 670 йылға тиклем балҡан славяндары Фессалоника ҡалаһын, үҙҙәренең буласаҡ дәүләт берләшмәһенең үҙәгенә әйләндерергә өмөт итеп, баҫып алырға теләп уға биш тапҡыр һөжүм итәләр. Әммә улар византий ғәскәре тарафынан ҡыйратыла һәм өлөшләтә Кесе Азияға күсереләләр. Славяндар йәшәгән яңы ерҙәрҙә Византия фемалар төҙөй. 685 йылда Фракия фемаһы барлыҡҡа килә\nПротоболғарҙар сығышы буйынса Урта Азиянан килгән төрки ҡәбиләлр берләшмәһе булған. Протоболғарҙар IV быуатта, Төньяҡ Ҡаф, Ҡаф тауы артында, Азов буйында йәшәй башлағас, тәү тапҡыр яҙма сығанаҡтарҙа иҫкә алына. Протоболғарҙарҙың бер өлөшө IV быуат аҙағында һунндар менән Паннонияға күсенгән. 540—550 йылдарҙа улар, ҡайсаҡ славяндар менән берлектә, Византияға йыш һөжүм итә башлайҙар. Ул замандағы Византия сығанаҡтары буйынса күсмә протоболғарҙар «булғар» исеме аҫтында билдәле булған. Азов буйында 632 йылда Ҡубрат етәкселегендәге протоболғарҙар, византийҙар «Бөйөк Болғар» тип йөрөткән, хәрби-сәйәси берлек барлыҡҡа килтерә. Ҡубрат үлгәндән һуң был берлек тарҡала, уның улы Аспарух протоболғарҙарҙың бер өлөшө менән хазар ғәскәренән Дунай тамағына сигенә.\nБеренсе Болгар батшалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Беренсе Болгар батшалығы\nVII быуаттың икенсе яртыһында протоболғарҙар Дунайҙы аша сығалар һәм Болгария территорияһына таралып ултыралар. 681 йылдың авгусында византий император протоболғарҙарға тыныслыҡ тәҡдим итә. Килешеү Византияның Аспарух хан етәкселегендәге болғар дәүләтен таныуын аңлата. Был дәүләт үҙенең тәүге көнөнән көнбайышта Тимер ҡапҡанан алып көнсығышта Ҡара диңгеҙгә саҡлы, көньяҡта Стара-Планин тауҙарынан алып Дунайҙың һул ярына саҡлы (ысынында Карпатҡа һәм Днестрға саҡлы) ерҙәрҙе биләгән. Археологик мәғлүмәттәр протоболғарҙарҙың күпселектә Добруджала нигеҙләнгәнен иҫбатлай. Протоболғар дәүләтенең баш ҡалаһы, ауыл кеүек кенә барлыҡҡа килеп, хәҙерге славян Плискаһы урынында барлыҡҡа килә. Славяндар, протоболғар идаралығын танып, уларҙың хәрби походтарында пехота булараҡ ҡатнаша башлай. Славян и протоболғарҙар түләгән яһаҡ (нигеҙҙә игенселек һәм малсылыҡ аҙыҡ-түлеге) Византияла байлыҡ нәмәләренә алмаштырыла. IX быуатта протоболғарҙар күсмә һәм ярымкүсмә көнкүреште һаҡлаған булған әле. Ваҡыт үтеү менән улар көтөүселеккә һәм ултыраҡ тормошҡа күсә, күпселекте тәшкил иткән славян этносына ҡушыла..\nОмуртаг хан осоронда Болгарияны протоболғарҙарға һәм славинияларға бүлеүҙе комитаттарға алмаштыралар. Хандың улдары Звиница һәм Енравота славян исемле була. Омуртаг византийҙар емергән Плисканы яңынан тергеҙә, христиандарҙы эҙәрлекләй. Пресиан хан (852 й. үлгән) драговит, верзит, шулай уҡ струмян славян ҡәбиләләре йәшәгән Урта һәм Көньяҡ Македония территорияларын ҡуша. Пресиан дәүерендә 839 йылдан 842 йылға тиклем болғар-серб һуғыштары теҙемендә беренсе һуғыш ойошторола, ахырында, серб кенәзе Властимирҙың еңеүе менән тамамлана. Болғар хакимдары титулы «хан сюбиги» («ғәскәри юлбашсы» мәғәнәһендә) тип аталған. Юғары дәрәжәле протоболғарҙар «болиадтар» йәиһә «боилдар», ҡалғандар — «бағаиндар» тип йөрөтөлгән. VIII быуатта ғәҙәттәге хоҡуҡи нигеҙҙә «Игенселек закон»ы барлыҡҡа килгән. IX быуатта, христиан дине ҡабул ителгәс, «Закон судный людем» барлыҡҡа килгән. VII быуат аҙағындағы — IX быуаттың тәүге яртыһындағы игенселектә йәиһә һөнәрселектә файҙаланылған ҡолдар тураһындағы мәғлүмәт юҡ кимәлендә.\nВизантия менән VII быуат аҙағындағы — IX быуат башындағы һуғыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nIX быуаттағы болғар яугирҙары. « Василий II императоры менологияһы» миниатюраһынан (XI быуат)\n689 йылда Юстиниан II «Славиний һәм Болгарияға» ҡаршы походҡа сыға; шул поход һөҙөмтәһендә болғарҙар ҡыйратыла, ә бик күп македон славяндары Кесе Азияға күсерелә. Хазарҙарға ҡаршы походта Дунайҙа һәләк булған Аспарух урынына Дуло ырыуының башҡа вәкиле — хан Тервел килә, һәм ул Юстиниан II батшаға император хакимлығын кире ҡайтарырға ярҙам итә. Бының өсөн Тервель Юстиниан II батшанан Стара-Планиндан көньяҡтағы ҙур Загора өлкәһен бүләккә ала. 717—718 йылдарҙа Болгария Константинополде ҡамаған ғәрәптәрҙе ҡыйратыуҙа ҡатнаша. Шул уҡ быуатта ил менән идара итеүҙе үҙ ҡулына алыу маҡсатында протоболғар ырыуҙары Дуло, Вокил һәм Угаин араһында көрәш башлана. 762 йылдағы түңкәрелештән һуң славяндар Болгариянан күпләп ҡасып китә. 755 йылда Византия кинәт кенә яһаҡ түләүҙән баш тартҡас, болғар ғәскәре Константинополгә һөжүм итә, ләкин ҡыйратыла. 756 йылда византийҙар Болгарияға көньяҡтан һәм төньяҡтан һөжүм иткәс, тыныслыҡ һорай. 759—760 йылдарҙа Константин V Македония славинийҙарына ҡаршы яңы поход ойоштора, Болгарияға үтеп инһә лә, еңелә. Болғарҙар һәм византийҙар араһындағы хәрби алыштар славяндарҙың бер өлөшө византийҙар тарафынан шунан тағы Кесе Азияға күсерелгән әлеге Фракия ерендә йәйелдерелә. 763 йылда болғарҙар ҡыйратыла, әсирлеккә төшкән болғарҙар Константинополь диуарҙары янында үлтерелә. Яңы түңкәрелештән һуң Телец хан Угаин ырыуының башҡа вәкилдәре менән бергә юҡ ителә. 768 йылда византийҙар болғар ерҙәренә яңынан баҫып инәләр, Византия менән тыныслыҡ тураһында килешеү төҙөгәндән һуң Паган хан үлтерелә. Сираттағы Телериг хан 774 йылда Македония славинийҙарына хужа булырға ынтылып ҡарай, ләкин Византияның ҡаршылығына осрай. Шул осорҙан Византия һәм Болгария араһында македон славинийҙары өсөн оҙайлы көрәш башлана. Телериг Константинополгә ҡаса, унда христиан динен ҡабул итә, батшабикәнең туғанының ҡыҙына өйләнә. 792 йылдағы алыштан һуң Византия тағы ла Болгарияға бурыс түләүсегә әйләнә. Аварского кағанатын Бөйөк Карл ғәскәре ҡыйратҡандан һуң болғар ханы Крум 805 йылда кағанаттың көнсығыш ерҙәренә эйә була. Шул замандың сығанаҡтарында «Дунай йылғаһының ҡаршы ярындағы Болгария», тип йөрөтөлгән төньяҡ сиктәре тураһында әйтеп тә булмай. 807 йылда византийҙар болғарҙарға ҡаршы яңы һуғыш башлай, ләкин үҙ дәүләтендәге тотороҡһоҙ хәлдәр арҡаһында сигенергә мәжбүр була. Болғарҙар Средец ҡәлғәһен емергәс, Византия Македонияға империяның төрлө мөйөшөнән сыҡҡан халыҡты кисектермәйсә күсереп ултырта башлай. 811 йылда Никифор I Плисканы һәм уның халҡын ҡыйрата. 25 июлдән 26 июлгә ҡаршы төндә Вырбиш үткәлендә ҡаты алыш була, Никифор I һәләк була, византий ғәскәренең күпселеге үлтерелә. 813 йылда болғарҙар Андрианополь янындағы алышта византийҙарҙы ҡыйраталар. Византия менән алып барылған һуғыштар протоболғар һәм славян юғары ҡатламын байытҡан.\nХристиан динен ҡабул итеү һәм «алтын быуат»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nX быуатта Болғар батшалығы\n863 йылда византий ғәскәре баҫып ингәс, Борис I (889 й. үлгән) тыныслыҡ килешеүе төҙөгән һәм, уның нигеҙендә Загораны һаҡлап ҡалһа ла, Ҡара диңгеҙ буйындағы ҡалаларҙан баш тартҡан, христиан динен ҡабул итеү бурысын иңенә алған. 864 йылда болғарҙарҙы суҡындырыу башлана. 865 йылда Бористы бәреп төшөрөү һәм төрөк диненә кире ҡайтыу маҡсаты менән юғары ҡатлам болаһы (башлыса протоболғар сығышлыларҙың) башланған. Фетнә Бористың еңеүе һәм 52 юғары ҡатлам ғаиләләренең юҡ ителеүе менән тамамланған. Болғар сиркәүе архиепископия һымаҡ ойошторолған булған. Византияның 879—880 йылдарҙағы сиркәү соборында болғар сиркәүенә, Византия менән папство араһында Болгарияны сиркәүгә буйһондороу өсөн көрәш шарттарында, автокефалия мөмкинлеге биреләБолгар архиепископы резиденцияһы Плискала урынлаша. Ул ваҡытта сиркәү руханиҙары византий сығышлы булып, литургиялар грек телендә атҡарылған. IX быуат аҙағында Болгарияға Кирилл һәм Мефодийҙың Бөйөк Моравиянан ҡыуылған уҡыусылары килгән. Улар Болгарияла мәҙәни-ағартыу үҙәктәре — Охрид һәм Преслав китап мәктәптәренә нигеҙ һалған. Болгарияла X быуат башына тиклем ҡулланылған грек яҙыуы йоғотоһонда славян азбукаһы грек хәрефтәре яҙылышына яҡыная, бының һөҙөмтәһе булып яңы славян яҙыуы — кириллица барлыҡҡа килгән. 893 йылда «солун ағай-энеленең» уҡыусыһы Климент Охридский Великая һәм Драгувития өлкәләрендә тәүге славян епискобы булған. Ошонан һуң грек руханиҙарын болгарҙар менән алмаштырыу һәм ғибәҙәт ҡылыуҙы славян телендә атҡарыу башлана. Сиркәү дәүләт хакимиәтен нығытыуға булышлыҡ иткән. Шулай итеп, X быуаттың тәүге яртыһында болгар китапсыһы Козьма Пресвитер раҫлауы буйынса «батшалар һәм болярҙар алла тарафынан һайланған».\nФеодор Стратилаттың керамик иконаһы,\n870 йылда болгар ғәскәре серб ерҙәренә поход ойошторған, әммә ҡыйратылған. Бөйөк Моравияға ҡаршы немецтәр менән Борис союздаш мөнәсәбәтендә торған. Уның вариҫы Владимир-Расате 893 йылда Германским короллеге менән Бөйөк Моравияға ҡаршы килешеү төҙөгән. Шул уҡ йылда Владимир-Расате мәжүсилеккә кире ҡайтыу аҙымы яһаған: христиандарҙы эҙәрлекләү, сиркәүҙәрҙе туҙҙырыу башланған. Тиҙҙән Владимир-Расате үҙенең элегерәк монахлыҡҡа киткән атаһы тарафынан һуҡырайтыла һәм төрмәгә оҙатыла. Урта быуаттар Болгарияһының һуңғы «халыҡ йыйылышында» Борис баш ҡаланы Плисканан Преславҡа күсереүҙе иғлан иткән һәм яңы кенәз тип үҙенең монахлыҡта йөрөгән өсөнсө улы Симеонды (893—927 йй. идаралыҡ иткән) ҡуйған. Симеон Византияла 10 йылға яҡын йәшәгән, Магнавр мәктәбендә белем алған. Замандаштары уны юғары мәғрифәтле булғаны өсөн «ярымгрек» тип йөрөткәндәр. 894 йылда Византия Константинополдә болгар сауҙагәрҙәре өсөн өҫтөнлөктәрҙе юҡҡа сығара. Шуға асыу итеп, Симеон, венгрҙарға таянып, Византияға һуғыш асҡан, болгарҙарҙы тар-мар иткән. Византийҙар менән килешеү төҙөп, бәшнәктәргә таянып, Симеон венгрҙарға һөжүм иткән. Венгрҙар 896 йылда Паннонияға киткән, унда 906 йылда Бөйөк Моравияны ҡыйратҡандар. 907 году Болгария ерҙәренән Царьградҡа поход ойошторған кенәз Олег ғәскәре уҙған. 897 йылда Симеон византийҙар ерҙәренә ваҡыты-ваҡыты менән, үлем сәғәте еткәнсе, дауам итәсәк һөжүмен башлаған. 913 йылда Византия императоры хакимлығына ынтылған Симеонға византийҙар «Басилевс болгар» титулын бирә. Әммә Константинополь тәхетенә әрмән Роман Лакапин ултыра. Моғайын, 920 йылдар башында Симеон үҙен «(болгарҙар һәм) ромейҙар императоры» тип ҙурлап йөрөткән. 924 йылда Симеон Болгарияға серб ерҙәрен ҡуша. 927 йылда болгарҙар византийҙарҙың союздаштары хорваттар менән алышта ҡыйратылалар. Шул уҡ йылда Симеон көтмәгәндә вафат була. Симеон хакимлығы болгар әҙәбиәтенең сәскә атыуына тура килә. Болгарияла сиркәү һәм дәүләт рәсми теленә әйләнгән славян теленә сиркәү өсөн әһәмиәтле булған мөһим һәйкәлдәр тәржемә ителгән. Оригиналь әҙәбиәт барлыҡҡа килә: Черноризец Храбрҙың "Хәрефтәр хаҡында хикәйәт"е, Константин Преславскийҙың «Азбука доғаһы». IX быуаттың икенсе яртыһында — X быуат башында иртә феодаль болгар халҡының формалашыуы тамамланды. Берҙәм дин һәм әҙәби тел протоболгарҙар һәм славяндар араһындағы мәҙәни айырманың юғалыуына булышлыҡ итте.\nСимеон хакимлығы осорондағы Болгария юридик документтарында ил «болгар батшалығы», һирәгерәк — «держава» (иҫке.-слав. Блъгарско царство/дръжава) тип йөрөтөлә башлаған. VII—IX быуаттарҙа Болгариялағы ергә милекселек күрше Византиялағына оҡшаған булған: шәхси ер биләү крәҫтиәндәр йәиһә феодалдар ҡулында, община ере — крәҫтиән общиналары милегендә, ҡалған ер монархтыҡы булған. Яулап алынған яңы ерҙәр дәүләт башлығы милеген тулыландырған, һәм ул ғына был ерҙәрҙе феодалдарға бүләк иткән. IX—X быуаттарҙа Болгария элекке Византия ҡалаларын: Средецты, Пловдивты, Скопьены, Одессаны, Охридты һәм башҡаларҙыяулап алған.\nТарҡалыу һәм Византия яулап алыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРиль монастыры, X быуатта нигеҙ һалынған\nСимеондың улы Пётр Константинополдә Византия менән 30 йылға тыныслыҡ килешеүе төҙөгән, император Роман I менән туғанлашҡан. Византия Петрҙың «василевса болгар» титулын таныған. Болгар сиркәүе етәкселегенә патриарх ҡуйылған, Византия шарттары буйынса, уның резиденцияһы Дристала урынлашырға тейеш булған. Византия Болгарияға йыл буйы түләй торған яһағын түләргә ризалашҡан. Константинополдә 928 йылда болгар тәхетенә «запас» кандидат табылыу менән, Византия, үҙенең Балҡандағы хакимлығын тергеҙергә теләп, күрше дәүләтте быуыу сәйәсәтенә тотонған. Шул ваҡытта Болгариянан ҡасып киткән серб кенәзе Часлав Сербияның Болгариянан азат булыуын иғлан иткән. 934 йылда венгрҙар болгар ерҙәре буйлап Константинополь диуарҙарына саҡлы үткәндәр. Венгрҙарҙың Болгарияға һөжүмдәре 960 йылдар аҙағына саҡлы дауам иткән. 944 йылда Болгария Дунайға рус походы менән Царьградты алырға килгән бәшнәктәр тарафынан бөлгөнлөккә төшөрөлә. Яҡынса X быуат урталарына илдә болгар «руханийы Богомил» ойошторған богомилдар ересе (өҫтөнлөк итеп килгән дингә ҡаршы барыусы тәғлимәт) тарала. Богомилдар бигерәк тә «томаналыҡ кенәзе» булдырған дәүләт һәм рәсми сиркәүҙе күрә алмағандар.\nСамуил яҙыуы — бик боронғо кириллица һәйкәле (993)\n968 йылда рус кенәзе Святослав болгар ғәскәрен ҡыйратҡан һәм Дунай ярындағы ҡалаларҙы үҙ биләмәләре тип иғлан иткән. 969 йылда ул Преславты алған. Шулай ҙа, Святослав Болгарияны баҫып алыу теләге менән янмаған. Дунай тамағынан йыраҡ булмаған Переяславец (йәиһә Кесе Преслав) уның резиденцияһы булған. 970 йылда Святослав Пловдив менән бергә Фракияны ҡыйратҡан һәм Константинополгә юлланған. Уның византийҙар менән һуғышы 971 йылда һуңғыларының еңеүе менән тамамланған. Емерелгән һәм яндырылған Преславты алғас, император Иоанн Цимисхий болгар баш ҡалаһының атамаһын Иоаннополь тип үҙгәрткән, Борис II Константинополгә алып киткәндәр һәм публика алдында регалияларынан мәхрүм иткәндәр. 976 йылда Византияға ҡаршы көрәште Болгарияның көнбайыш комитаттары менән идара иткән ағай-энеле-«комитопулдар» етәкләгән. Төньяҡ- Көнсығыш Болгариянан баҫҡынсыларҙы ҡыуып сығарып, улар баш ҡалаһы Охрид булған болгар дәүләтен аяҡҡа баҫтырған. Өс ағай-эне үлгәндән һуң, Болгария менән идара итеү дүртенсе улға — Самуилға күсә, 997 йылда ул үҙен батша тип иғлан иткән. 998 йылда ул Сербияны Болгар батшалығына ҡушҡан. X быуаттың ахырында болгарҙар йыл һайын уларҙы бөлгөнлөккә төшөрөүсе византийҙарҙан гел еңелеп торған. 1001 йылға византий ғәскәре Балҡан арты Болгарияһын Видины менән бергә баҫып алған. 1014 йылда византийҙар 14 мең болгар яугирын әсирлеккә алған, һәм улар Василий II Болгаробойца фарманы менән һуҡырайтылалар. Самуил һуҡыр ғәскәрен күреп, көтөлмәгәндә вафат булған. 1018 йылда Диррахияны ҡамағанда, болгар хакимы Иван Владислав үлтерелә. Василий II — триумф менән баҫып алынған илдең баш ҡалаһы Охридҡа ингән, ҡала диуарҙарын ер менән тигеҙләргә тигән фарман биргән .\nВизантия хакимлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nДелян һәм Тихомир баш күтәреүселәр менән\nБарыһынан алда яуланған Төньяҡ — Көнсығыш Болгарияла Паристрион (йәғни Подунавье) йәиһә «Истра буйы ҡалалары» фемаһы барлыҡҡа килгән. Сирмия айырым бер фема булып бүленгән. В особую административную единицу был выделен Диррахий ҡала яны менән үҙенә башҡа административ берәмек итеп айырымланған. Башҡа ерҙәр Болгария тип аталған провинцияға индерелә. XI быуат аҙағында—XII быуатта төньяҡ-көнсығыш Болгария ерҙәренә Византияға дошман булған күсмә бәшнәктәр һәм ҡыпсаҡтар (половцы) таралып ултырған булған. Болгар ерҙәре руханиҙарға, Византия империяһының башҡа мөйөштәренән килгән крәҫтиәндәргә, шулай уҡ әсирлеккә эләккән элекке күсмә халыҡтарға бирелгән. XI быуат ахырына византий юғары ҡатламының биләмәләре ҙурая. Көньяҡ — көнбайыш болгар ерҙәренең бер өлөшө императорҙар тарафынан пронияларға бирелгән. Урта һәм Көньяҡ Македонияның элекке болгар ерҙәре XII быуатта византий императорҙары биләмәләрендә ҡалған. Урындағы болгар юғары ҡатламы үҙенең биләмәләрен өлөшләтә һаҡлай алған. XI—XII быуаттарҙа буйһондоролған халыҡтың нигеҙен шәхси ирек менән файҙаланған париктар тәшкил иткән. Һалымды аҡсалата түләү крәҫтиәндәрҙе баҙарҙа аҙыҡ-түлек менән һатыу итеүгә килтергән. Тау-мәғдән эше һәм һөнәрселек күтәрелеш осорон кисерә. XII быуат аҙағынан Тырнов ҡалаһы эре сауҙа үҙәгенә әйләнә. 1037 йылда Болгария архиепискобы итеп Лев исемле грек ҡуйыла. Аҡрынлап ғибәҙәттәрҙе грек телендә алып барыу нығына. 1040 йылда Моравала Петр Делян һәм Диррахия районында Тихомир етәкләгән ихтилалдар булған. 1041 йылға төньяҡта Дунайҙан, көньяҡта Урта Грецияға тиклем ерҙәрҙе үҙ эсенә алған ихтилал баҫтырыла. 1072 йылғы ихтилал барышында баш күтәреүселәр болгар тәхетенә серб княжичы Константин Бодинды саҡыра һәм уға Пётр батша тип исем бирәләр. 1073 йылда ялланған немец һәм франк ғәскәрҙәре ҡатнашлығында ихтилал баҫтырыла. XII быуаттың башҡа ихтилалдары Болгарияның төньяҡ-көнсығыш һәм урта ерҙәрендә барған. Сит-яттар хакимлығы шарттарында болгар мәҙәниәте үҫеше һүлпәнләнгән. Тик иҫке монастырҙар ғына (Рильский, Вирпинский, Охрид күлендәге Изге Наум, Пресла күлендәге Изге Климент) мәҙәниәт усағы булып ҡалған. Ошо осорҙағы аҙ һанлы оригиналь әҙәбиәт Болгар батшалығындағы үткән заман тормошон данлаған.\nИкенсе Болгар батшалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТырново — «Яңы Царьград»\n1186 йылда ағай-энеле болярҙар Фёдор һәм Асень Төньяҡ-Көнсығыш Болгарияла башлаған ихтилал византийҙарҙы ҡыуып сығарыу мөмкинлеге бирә. Фёдор шул ваҡытта Петр исеме менән үҙен батша тип иғлан иткән. Тиҙҙән хакимлыҡ Петрҙың ағаһына — Асенгә күсә, ул батша тип иғлан ителгән. XII быуат аҙағында болгар ерҙәре аша Өсөнсө тәре походы уҙған. 1190 йылда византийҙар Тырново ҡалаһын ҡамаған, ләкин еңелгән. Византия юғары ҡатламы болгарҙыҡына алмашынһа ла, феодаль тәртиптәр тейелмәй һаҡланған. Болгар болярҙары, үҙҙәренең хәл-торошона ҡарап, «бөйөк» һәм «кесе» тип аталғандар. Әммә улары ла, былары ла тик батшаға ғына буйһонған. Һалымды аҡсалата түләүҙе дауам иткән париктарҙың шәхсән буйһоноуы көсәйгән. Влах һәм отрок-көтөүселәр ул дәүерҙә крепостнойҙар хәленә төшкән. Тырнов, Средец, Боруй, Видин, Анхиал, Червен, Несебыр, Каварна, Созопол, Силистра ҡалалары һәм башҡалар эре сауҙа-һөнәрселек үҙәктәренә әүерелгән. Болгар батшалығы батшалары тәү тапҡыр аҡса һуғыуҙы индерәләр. Дубровник, Генуя һәм Венеция сауҙагәрҙәренә Болгарияла пошлина түләмәй һатыу итеү хоҡуғы бирелгән.\nХәҙер дәүләт комитаттарға түгел, ә хораларға (йәғни ерҙәргә) бүленгән. XIII быуаттың тәүге яртыһында етәкселегендә ду́ктар торған унлаған хора иҫәпләнгән. Гарнизон коменданты һәм градоначальник (ҡала түрәһе) уларға буйһонған. Хоралар катепани́кияларға бүленгән. Ауыл-общиналарҙа һалым йыйыу функцияларын примикю́рҙар һәм староста-кметтар башҡарған. Килеп сығышы яғынан византийҙарҙан булған болгар хакимдарының «болгарҙарҙың батшаһы һәм болгар самодержецы» тигән титулы ныҡлы урын алды. Батша эргәһендәге боляр советы әһәмиәтле булған. Юғары түрәләр грекса аталғандар: юғары гражданлыҡ вазифаһы — бөйөк логофет, финанстар башында протовестиарий, ғәскәрҙе тәьмин итеү менән протостратор шөғөлләнгән. Батшаның үҙенә буйһонғандарға биргән ҡәҙерле титулдары араһында севастократор и деспот тигәне лә булған. Византия өлгөһөндә сиркәү дәүләткә буйһонған: сиркәү башлығын һайлауҙы батша ҡәтғи атҡарған. 1204 йылға тиклем сиркәү башлығы Тырново архиепискобы булған, 1204 йылдан сиркәү башлығы — примас, 1235 йылдан— патриарх\nXIV быуаттың көмөш тәңкәһе\n1190 йылдарҙа Асень Средецты, Струма йылғаһының үрге һәм урта ағымындағы ерҙәрҙе, Видин, Шиш, Белградты ала. Эске сәйәси көрәш һөҙөмтәһендә Асень, ә аҙаҡ ағаһы Пётр ҙа үлтерелгән. Тарихҡа греклашҡан Калоян исеме менән ингән кесе ҡустылары Иван яңы батша булып киткән. 1199 йылда Калоян Византияға һуғыш асҡан. 1204 йылда Калоян, католик сиркәү менән унияға ҡул ҡуйған, батша титулынан да баш тартмаған, папанан король титулы ла алған. Был Калоянға Белград, Браничев, Ништы венгрҙар һөжүменән һаҡлап алып ҡалыу мөмкинлеге биргән. Болгар сиркәүе көнсығыш йолаларын һәм славян телендә ғибәҙәт алып барыуҙы һаҡлап ҡалған. Шул уҡ йылды Византия тәре йөрөтөүселәр һөжүменән һәләк ителгән. Баҫып алыусылар Калояндың элекке Византия ере булған Болгарияға «хоҡуғы юҡ» тип белдергән. 1205 йылда болгар-ҡыпсаҡтар һәм тәре йөрөтөүселәр араһында Адрианополь янындағы алышы булған, һуңғылары ҡыйралған. Калоянды папа анафемаға дусар иткән. 1207 йылда ул үлтерелә. Иван Асень II дәүерендә (1218—1241 йй. идара иткән) Икенсе Болгар батшалығы үҙенең апогейына еткән. Ул үҙенә Көнбайыш Фракияны, Македонияны, Көнбайыш Эпирҙы һәм Төньяҡ Фессалияны тамсы ҡан түкмәй буйһондорған. Күрше Сербия менән Асень дуҫтарса мөнәсәбәт һаҡлаған. Ҡырҡ ғазап сигеүсе Тырново сиркәүенең бер колоннаһына батша түбәндәге һүҙҙәр соҡоп яҙырға бойорған: «6738 (1230) йылдың йәйендә… мин, Иван Ясень, Христос аллалы болгарҙарҙың тоғро батшаһы һәм самодержецы… идара итеүемдең ун икенсе йылында грек ғәскәрен ҡыйраттым, ә Феодор Комнин батша әфәндене (ғәли йәнәптәрен) барса болярҙары менән әсирлеккә алдым. Һәм уның бөтөн ерҙәрен яулап алдым…»\nТарҡалыуы һәм һәләкәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБолгария Иван-Александр дәүерендә\nИртә Болгар дәүләтнең ул осорҙағы төп халҡын романлашҡан фракийҙар (валахтар) һәм славяндар тәшкил иткән. Күсмә болғарҙар ул саҡта үҙҙәре менә болғар руналары яҙмаһын алып килгән. Әммә дунай болгарҙарының икенсе ханы Тервел грек христианлығына ынтыла һәм үҙенең ғүмерен монастырҙа тамамлай. IX быуатҡа болгар хандары йыш ҡына славянкаларға өйләнгән булған, шуның өсөн дә уларҙың тоҡомдары славян һыҙатын алған (Крум). Шул осорҙа болгарҙар славяндарҙы яҡлаусылар тигән дан алған, ә Болгария үҙенә Македонияны һәм хатта Албанияны үҙенә индерә башлаған (Пресиан хан ваҡытында). 865 йылда Борис батша Болгарияны суҡындыра, был берҙәм болгар этносы сиктәрендә славян менән булгар араһындағы айырымлыҡтың юйылыу мөмкинлеген биргән. Велики-Преслав христиан Болгарияһының үҙәгенә әүерелә, унда славян кириллица алфавиты төҙөлә, автокефаль Болгар православие сиркәүе һәм Преслав китап мәктәбе ойошторола. X быуат аҙағына урыҫ-византий союзы булдырыла һәм Көнбайыш Болгарияның үҙәгенә әүерелгән македондарҙың Охрид ҡалаһы баш ҡала булып китә .\nВизантия хакимлығы дәүерендә Болгар православие сиркәүе Константинополь патриархына буйһонған булған, күп кенә юғары ҡатлам ырыуҙары империяның Азия өлөшөнә күсерелгән.\nТөрөк иҙеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Болгарияның ғазап сигеүсе ҡыҙҙары»\nрәссам К. Е. Маковский (1877)\nXIV быуатта Болгария янында дәшһәтле һәм хәтәр ҡурҡыныс күрше — Кесе Азия биләмәләрен баҫып алған Ғосман төрөктәре барлыҡҡа килгән. 1320 йылдарҙан уҡ улар Балҡан ярымутрауына емергес сапҡындар менән килгән, ә 1352 йылда Балҡандағы тәүге ҡәлғәне — Цимпены баҫып алған.\nТөрөктәргә ҡаршы бергәләп көрәш алып барыр өсөн союз булдырырға тырышыу уңышһыҙ тамамлана. Күршеләр менән тыныслыҡ мөнәсәбәттәренә өлгәшә алған Иван Александр (1371 йыл) вафат булғас, төрөктәр Икенсе Болгар батшалығына һөжүм иткән.\n1371 йылда Марица йылғаһындағы Черномен янында төрөктәр ике македон хөкөмдарҙары ағалы-энеле Вукашин һәм Углеша ғәскәрҙәрен ҡыйратҡан. Македонияға, Сербияға һәм көнбайыш болгар ерҙәренә юл асылған. Иван Шишма үҙен Морад солтан вассалы тип танырға һәм хатта үҙенең Тамара исемле һеңлеһен солтан гаремына кейәүгә бирергә мәжбүр булған.\nШул уҡ ваҡытта Балҡан тауҙарының көньяғындағы болгар ерҙәре лә төрөк хакимлығына эләккән, ғосман һөжүме башҡа болгар өлкәләренә лә башланған. 1385 йылда " Средец (София) алына. Солтан Морат башта Сербияны язаларға теләй, ләкин сербтар менән Косово яланындағы алышта 1389 йылда ул һәләк булған.\nБолгарияға һөжүмде Баязит I солтан дауам иткән. 1393 йылдың йәйендә төрөктәр ҡамауында ҡалған Болгарияның баш ҡалаһы Тырново тар-мар ителгән. Урта быуаттар Болгарияһының һуңғы патриархы Евфимий Тырновский һөргөнгә оҙатыла. Болгар батшаһы Иван Шишман был ваҡытта Никополда булған, уны тотоп алғандар һәм башын киҫкәндәр (1395 йыл). Был ваҡытта Добруджа ҡалаһы ла төрөктәр хакимлығында ҡалған. 1396 йылда Видин батшалығы ла еңелгән, Болгария биш быуат оҙайлығына үҙ аллы дәүләт булыуҙан туҡтаған.\nБолгар милли яңырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБолгар милли яңырыуы\nXVIII—XIX быуаттар аҙағы хәҙерге болгар милләтенең аяҡҡа баҫыуы һәм Ғосман империяһынан мәҙәни һәм сәйәси бойондороҡһоҙлоҡҡа сығыу өсөн көрәшенә бәйле.\nБолгар Яңырыуы традиция буйынса өс осорға бүленә: иртә осоро — XVIII быуаттан XIX быуат башына тиклем, урта — ғосман реформалары осоро, 1820 йылдарҙан 1850 йылдарға ҡәҙәр (Ҡырым һуғышы) һәм һуңғы осоро — Ҡырым һуғышынан алып Болгарияның 1878 йылда азатлыҡ алыуына саҡлы..\nБыл эпоха милләтселек күтәрелеше, халыҡтың тарихи үткәне менән ҡыҙыҡһыныуы, хәҙерге заман болгар әҙәби теле формалашыуы менән билдәле. Мәҙәни эшмәкәрлектең яңы формалары — донъяуи фәндәр өйрәтеүсе мәктәптәр, читалиште, һәүәҫкәр театрҙар — булдырылды. Болгар телендә тәүге уҡыу әсбаптары, гәзит һәм журналдар баҫыла башланы. Башта улар Румынияла һәм Австро-Венгрияла, ә һуңғараҡ Ғосман империяһында ла баҫылды.\nМилли яңырыуҙың мөһим өлөшө булып Константинополь православие сиркәүе (Бөтөн Йыһан патриархаты) юрисдикцияһына буйһондоролған болгар епархияларының (өҫтөнлөктө тәшкил иткән халҡы буйынса) сиркәү — идаралыҡ автономияһы өсөн көрәш торҙо.\nӨсөнсө Болгар батшалығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСан-Стефан килешеүе буйынса Болгария сиктәре\nРәсәй менән 1877—1878 йылдарҙа барған һуғышта Төркиә еңелгәс, Болгария территорияһы азат ителә.. Тәүҙә Сан-Стефан тыныслыҡ килешеүе буйынса яңы славян дәүләтенә Балҡандың киң биләмәләре бирелергә тейеш була, әммә ярты йылдан Берлин конгресы йыйыла, унда көнбайыш державаларҙың баҫымы аҫтында Болгария территорияһы етди киҫелә. Айырым алғанда, ил Македониянан ҡолаҡ ҡаға һәм үҙаллылыҡ урынына Ғосман империяһы сиктәрендә тик киң автономия ғына алған. Был күрше Балҡан илдәренең территориаль бәхәстәренә нигеҙ һала, һәм ошо аңлашылмаусанлыҡ ҡан ҡойошло һуғыштарға этәрә. Үҙ аллы болгар дәүләте православиеға күсеп тә тормаған немец принцы Александр монархияһына әүерелә. Яңы дәүләттең төп хоҡуҡи документы булып кенәз идараһын сикләүсе һәм болгар православие сиркәүенең рәсми статусын нығытыусы Тырново конституцияһы торған. Ә икенсе болгар кенәзе Фердинанд Көнсығыш Румелия өҫтөнән контроль урынлаштырып, Болгарияны берләштереүҙе иғлан иткәнгә, Серб-болгар һуғышы тоҡана. Был һуғыш Болгарияның позицияларын нығыта. 1908 йылда Фердинанд үҙен болгар батшаһы тип иғлан итә һәм рәсми рәүештә үҙаллылыҡты таныуға ирешә.\n1912—1913 йылдарҙа Болгария Балҡан һуғыштарында ҡатнаша, һөҙөмтәлә ул Ғосман империяһы иҫәбенән Македония һәм Фракияла ерҙәргә хужа була, Эгей диңгеҙенә сығыу мөмкинлеге ала.\n1915 йылда Болгария Үҙәк державалар яғында беренсе Бөтөн донъя һуғышына ҡушыла. Еңелеүгә дусар булғас, үҙенең байтаҡ ерҙәрен юғалта һәм Эгей диңгеҙенә сығыуҙан мәхрүм ҡала.\n1941 йылдың мартында Болгария 1940 йылғы Берлин пактына ҡушыла, уның территорияһына немец ғәскәрҙәре индерелә, болгар ғәскәрҙәре Югославияны оккупациялауҙа ҡатнаша. Йәйҙән бирле Болгарияла антифашисик ҡаршы тороу хәрәкәте башлана. 1941 йылдың декабрында Болгария Бөйөк Британияға һәм АҠШ-ҡа һуғыш иғлан итә.\n1944 йылдың 5 сентябрында СССР Болгарияға һуғыш иғлан итә. 9 сентябрҙа хөкүмәт ҡолатыла, идаралыҡҡа «Ватан фронты» килә. Артабан болгар ғәскәрҙәре Германияға һәм уның союзниктарына ҡаршы һуғыш хәрәкәте башлай. Шул уҡ ваҡытта 1944 йылдың 9 сентябрынан һуң ил территорияһында антикоммунистик Горян хәрәкәте баш ҡалҡыта.\n15 сентябрҙа совет ғәскәрҙәре Софияға инә һәм бер аҙҙан Болгарияның территорияһын бөтөнләй тиерлек яулайҙар.\n1946 йылдың 15 сентябрында Болгария Халыҡ Республикаһы иғлан ителә.\n1989 йылдың 10 ноябрында БКП Генераль секретары посында Петр Младенов Тодор Живковты алмаштыра. Болгарияла тәрән иҡтисади һәм сәйәси реформалар башланды.\n1990 йылдың 15 ноябрында илБолгария Болгария Республикаһы тип атала.\n2004 йылдың 29 мартынан Болгария НАТО -ла.\n2007 йылдың 1 ғинуарынан Евросоюзда (ЕС)\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 13, 15, 16\n↑ История Болгарии, 1954, с. 22\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 37—39, 41\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 42—46\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 46—51, 57\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 64—66, 71, 72, 73\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 81—84\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 84—87\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 87—89\n↑ Краткая история Болгарии, 1987, с. 91—99, 104\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Болгария_тарихы&oldid=682763 ҡабул ителгән


БӨРЙӘН ҺӨЙЛӘЙ ....\n"Бөрйән һөйләй, тыңлай, кәңәш бирә" берләшмәһе (төркөме) райондағы яңылыҡтарҙы, хәбәрҙәрҙе халыҡҡа еткереп барырға, улар буйынса фекер алышыуға, бәхәс ҡороуға арналған. Шулай уҡ, һеҙ үҙегеҙҙе борсоған һорауҙарығыҙҙы бирә алаһығыҙ, беҙ хәлдән килгәнсе яуап бирергә тырышырбыҙ.\nҺеҙҙән хәбәрҙәр көтөп ҡалабыҙ! Хәбәрҙе\n"Предложить новость" кнопкаһы аша ебәрә алаһығыҙ!\nҺуңғы арала беҙҙә тойолмай шикелле бюджетниктарҙың юл буйында ҡый сүпләп йөрөгәне.\nТәбиғәтте, эргә - тирәбеҙҙе кемдер ҡыйлай, кемдер түгел инде, шул үҙебеҙҙекеләр! Бөгөн тағы юл буйҙарындағы суп - сарҙы таҙаларға сыҡтыҡ. Был юлы клуб мөдире Гөлсәсәк Әминева менән. Етмәһә, отпускаламын бит әле!Expand text… Сәғилә Ғайсинаға рәхәт, отпуск алды ла туйҙа байрам итә атыу бер ваҡытта ла ундай экологик өмәнән ҡалғаны юҡ ине. Ярай инде, ҡыйын булһа ла, һөйләнә - һөйләнә, һәр беребеҙ йөрөгән юл ситтәрендә ятҡан һут, һыра, араҡы шешәләрен, салфетка, ҡағыҙ киҫәктәрен йыя - йыя, шуларҙы ташлап киткән әҙәмдәрҙе әрләй - әрләй йыйҙыҡ инде. Был юлы иң аптыратҡаны нимә булды, тиһегеҙ?! Әйтәйем әле Ней, ауылдан сығып үргә менеп барған ерҙә, ул урынды үҙебеҙҙә, Һырт башы ти ҙә ҡуябыҙ бит әле, ну, короче, шул урында ярты биҙерә бер нәмә ултыртып киткәндәр. Алары, ҡоромағыр, үлмәгән дә бит әле! Биш литрлыҡ биҙрәлә Колорадо ҡуңыҙы! Ҡарағыҙ әле, ҡайһы аҡыллы баштың башы етеп, картуфлығынан ыҙалаааап ҡына йыйған Колорадо ҡуңыҙын йәлләмәй ҡайҙа - ҡайҙа алып барып ташла ла китсәле! Әллә берәйе, яңылыш, сейә тип урлап китеп барҙымы икән?! Әйе шул, ысын әле, шулай булыуы ла бик мөмкин! Улай булһа ла ҡурҡыныс бит, әй! Картуфлыҡтағы ҡорттарыбыҙҙың бөртөгөн дә ҡалдырмай урлап бөтөрҙәр! Кит, Аллам һаҡлаһын! Яҙҙан бирле шул юл ситен таҙаларға тип инде нисәнсегә сығабыҙҙыр инде? Бөтә ауыл халҡы менән сыҡһаҡ ни асыу бит әле! Атыу урайбыҙ ҙа беҙ сығабыҙ, урайбыҙ ҙа беҙ! Ну, кем ул һеҙ тип! Шул инде, мәҙәниәт, ауыл хакимиәте хеҙмәткәрҙәре, мәктәптән ир - егет уҡытыусылар ҙа, ир - егет мәктәп хеҙмәткәрҙәре, тағы ... тағы тип, башҡалар шул ситтә ҡала инде. Их, шул суп - сар ташлап китеүселәрҙе елкәһенән тотоп алып үҙҙәренән йыйҙыртҡанда ла бер аҙ үҫ ҡалыр ине! Атыу, бер эшһеҙ кеше кеүек, ураған һайын кеше артынан йыйыштыр ҙа йөрөсәле! Ысын, үҙебеҙҙең күпме эш ята! Ауылдаштар рәхәтләнеп бесән эшләй, кемдер еләк - емештән ҡайта, берәүҙәр Талҡаҫтан һыу төшөп, ҡыҙынып ҡайтып килә. Эй, йән әсей инде! Китапхана эше ятһа ятып тора, клуб эше эшләнмәһә эшләнмәй, юҡ инде, шул юлдан ҡайтып инмәҫәле! Йәнең көйөрмө, юҡмы?! Әйҙәгеҙ, күмәкләп һөйләшәйек тә, йә бергәләп эшләйек шул эштәрҙе, йә беребеҙ ҙә ҡыйламайыҡ тирә - яғыбыҙҙы! Әллә халыҡты үҙебеҙ ҡоторттоҡ инде. Ярай, ҡалдыр шунда, ана китапханасы, йәки клуб мөдире алыр әле, тиһегеҙме икән?! RS: теге биҙерәне алманыҡ. Ҡуңыҙын түктек былай. Ҡуңыҙҙары йыбырҙашып ятҡас, сикәндек. Ике тоҡ һыра шешәһе йыйҙыҡ. Бер ваҡыт Гөлсәсәк түҙмәне, их, ниңә ошо һыра шешәләрен ашарлыҡ итеп сығармай икән хөкүмәт, ти. Ыста, эйе шул, тием мин дә ризалашып. Йә, йәһәт кенә эсеп бөтөгөҙ ҙә, төбөн мин ашайым тип ултырһалар ине тип өҫтәп ҡуям. Бер эш кәмер ине😡\nТултырылған газ баллондары һатам. Һаны сикләнгән. Алмашҡа баллон булһа 1000һум, булмаһа 1500һум. Заправкала заправить ителгән. Шулай уҡ, газ баллондары һатып алам, 500 иҫәбенән.\nЮл төшмәгәс, ҡай берәүҙәрегеҙҙең заказын үтәй алманым.\nФәһим, шул турала яҙ әле! Тегеләй ҙә былай, бер нәмә лә эшләмәйҙәр, тудым-судым ...,- тип әйтеп, яҙып ташлайҙар. Әйтеүе рәхәттә ул, шул яҙыуы инде ... . Был Фәһимгә тағын нимә етмәй инде, ултыра шунда, донъя болғап,Expand text… килделе-китте хәбәр яҙып тип әйтәсәктәр. Хотя, уныһына өйрәнеп бөтөлгән. Кемдер яҙырға тейештер. Донъяны шул тиклем итеп болғап бөтөрҙөләр, интернет киңлектәрендә етешһеҙлектәрҙе асыҡтан-асыҡ яҙып ултырырлыҡ кешеләр бармаҡ бөгөп һанарлыҡ ҡына. Үҙебеҙҙең Бөрйән районы миҫалында. Гәзитте телгә алып тормағанда ла була, унда тәнҡит мҡәләләре күптән сыҡҡаны юҡ. Ярай интернет бар. Аноним булһа ла яҙып торалар. Тик, аноним булғас, күп нәмәләр ләстит формаһына әйләнә лә китә.\nЯҙ тигәстәр, яҙайым булмаһа.\nИлебеҙ түрәләре шуны төҙөйбөҙ, быны ремонланыҡ тип хәбәр һөйләргә яраталар. Ни хәл итәһең, төҙөлгән нәмәләр ике мөйөш бер ҡыйыш булһа ла, риза булып баш һелккән булаһың. Гел генә сайҡапта тороп булмай башты.\nБыл юлы юл төҙөлөшөн яҙайым. Ни тиһәңдә, көн һайын тапай торған нәмәбеҙ. Йыл һайын районда ҡайҙалыр юл төҙөп, ремонтлап торалар. Һәйбәт күренеш. Тик, ул юлдар шартына килтерелеп һалынмай.\nУл, юл һалыу төҙөлөшө нисек башлана һуң?\nХалыҡ йылдар дауамында йыйылыштарҙа зыулай торғас, ул төҙөлөшкә лә сират етә. Проект эшләнә. Аҡсаһы бүленгәс, артабан, тендерға сыға. Төҙөлөштө алып барыусы асыҡланғас, төҙөлөш башланырға, шулай уҡ, башлап ташланырға ла мөмкин. Шулай итеп, этеп төртә торғас , төҙөлөш аҙағына етә. Эште алып барыусы эшен комиссияға тапшырып, ҡултамғалырын алып, аҡсаһын кәҫәһенә һалып ҡайтып китә.\nАртабан, сират халыҡҡа етә. Улары тағын зыулай башлай, сөнки, эшләп киткән эштәренең рәт-сираты булмай сыға.\n- Кем ғәйепле!?\nҒәйептең ике осрағы ғына бар. Береһе эште ҡабул итеп алған комиссия, икенсеһе халыҡ үҙе.\nТөп ғәйеп комиссияла. Комиссия килешеүҙә ҡаралған талаптарҙың үтәлешен тикшерергә тейеш, етешһеҙлектәр асыҡлана икән, эш башҡарыусынан етешһеҙлектәрҙе бөтөртөргә бурыслы. Ғәҙәттә ул етешһеҙлектәр нисек бар шулай үтеп китә, ә ҡағыҙҙа алда-гөл.\nКомиссияларҙың шундай эш алып барыуы халыҡтың вайымһыҙлығынан килеп сыға. Эш уҙғас ҡысҡырышып алырға оҫтабыҙ, ваҡытында ҡыбырламайбыҙ.\nМиҫалдар килтереп нығытып ҡуймаһам, тағын ғәйеп ташларҙар.\nҠырға китеп йөрөмәйем, үҙебеҙҙең Монасип ауылы миҫалында. Миҫалға Монасипты ғына килтерһәмдә, ул башҡа ауылдарға ла ҡағыла.\nБер нисә йыл элек ауыл урамын рәтләп таш түктеләр. Баймаҡ егеттәре. Шарт буйынса, түгә торған таштың ҙурлығы 40-70мм. булырға тейеш ине. Ысынында нисек булды? Ат башындай тиһәм бәләкәй, к..ендәй тиһәм, әҙәпһеҙ булыр микән, но шул, аттың арт һынындай таштар түгеп киттеләр. Ул таштарҙың күбеһе әле лә юл ситтәрендә ята. Шул арҡала, юл тигеҙләнәһе урынға элеккеһенә ҡарағанда ла һикертмәккә әйләнеп ҡалды. Бер нисә ағай-эненең әйтеүе менән генә артыҡ эш ҡыйратып булманы. Эш нисек бар шулай ҡабул ителеп, Баймаҡ егеттәре Баймаҡҡа, комиссияла торған силсәүит башлығы таштан ташҡа һикереп өйөнә ҡайтып та китте.\nЯрай уныһы, үпкән-ҡоҫҡан елгә осҡан тигәндәй, үтеп киткән.\nОҙаҡламай, шул юл төҙөлөшөн дауам итеп, асфальт йәйеп сығырға тейештәр. Былтыр башлағайнылар, асфальт йәйергә, быйыл бөтөрөп ҡуйырға иҫәптәре. Әгәр ҙә, юлсылар былтырғы һымаҡ эшләһәләр, килешеү шарттары үтәлмәйәсәк.\nКилешеүҙең шартары буйынса нимәләр ҡаралған, һанап үтәм:\nРемонт (асфальтирование) ул.С.Юлаева д.Старомунасипово протяженностью 1,756 км;\n1. Устройство оснований толщиной 15 см из щебня фракции 40-70 мм однослойных, 7902м.кв. (Щебень из природного камня для строительных работ марка 800, фракция 40-70 мм - 1493м.куб.; Щебень из природного камня для строительных работ марка 800, фракция 10-20 мм - 118.5м.куб.);\n2. Устройство покрытия толщиной 4 см из горячих асфальтобетонных смесей плотных мелкозернистых типа АБВ, плотность каменных материалов 2,5-2.9т/мЗ - 7902м.кв. (Асфальтобетонные смеси дорожные, аэродромные и асфальтобетон (горячие и теплые для плотного асфальтобетона мелко и крупнозернистые, песчаные), марка II, тип Б - 763.3т.; Битумы нефтяные дорожные марки БНД-60/90, БНД 90/130 - 0,0853т.).\nХалыҡҡа аңлайышлы телгә әйләндерәйем.\n1. Таш түгелеп сығылырға тейеш 15см. ителеп. Таштың ҙурлығы, ат менән сағыштыра башлағас шуның менән сағыштырайыҡ, әйтәйек .... кү- күҙе ҙурлыҡ булырға тейеш, башы - бер ниндәй арт һыны ҙурлыҡта ла түгел, именно күҙе ҙурлыҡта. Аттың күҙе ҙурлыҡ 1493м.куб. таш йәйелеп сығып, өҫтөнә асфальт йәйелгәс, ситен тигеҙләп аттың теше ҙурлыҡ 118.5м.куб. таш түгелергә тейеш.\nНисә машина таш түгелергә тейешлегендә иҫәпләп ҡуяйыҡ. 1м.куб. таш уртаса 1.5 тонна тарта, тимәк 1493+118.5=1611,5м.куб.*1.5т.=2417,25т./15т.(1 машина 15т. тип алайыҡ)=161.\nТимәк, 15 тонна күтәрмәле 161 камаз машинаһы таш түгергә тейеш булалар. Был ҙур камаздарға иҫәпләнде. Элекке стандарт карьерный камаздарға иҫәпләһәк, 161-ҙе 1.5 ҡабатларға кәрәк, 161*1.5=241 камаз була.\n2. Асфальт 763.3т./15т.=51 машина булырға тейеш. Елде камаздан.\nОшо үрҙә һанап үтелгән шарттар үтәлһә генә, комиссия эште ҡабул итеп алырға тейеш. Шул осраҡта, халыҡтың ниндәйҙер дәғүәләренә урын ҡалмаясаҡ. Үҙегеҙҙең һайлап ҡуйған депутаттарығыҙ аша үҙегеҙҙәге эшләнеп ятҡан төҙөлөш эштәренең нисек эшләнешен контроль-ләй алаһығыҙ. Шул осраҡта ғына төрлө мутлашыу-урлашыуҙарға юл ҡуйылмаясаҡ.\nЮл төҙөлөшөнөң смета документацияһын бркетелгән файлда ҡарай алаһығыҙ. Унда Иҫке Собханғол ауылының Кирбес тыҡрығыныңда сметаһы бар. Хаҡтарын үҙегеҙ ҡарарһығыҙ. Ошоноң ише төҙөлөштәрҙең документтары менән “Портал Закупок” zakupki.gov.ru сайты аша таныша алаһығыҙ.\nҺеҙ эргә-тирәгеҙҙәге юлдарҙың торошона ҡәнәғәтһегеҙме?\nЭйе ҡәнәғәтмен. Юлдар бынамын тигән! · 4\nҠайҙан ҡәнәғәт булырға! Юл ишараты ғына бар. · 32\nЮҡтың көнөндә бара. Илебеҙ шулай булғас, ни хәл итәһең. · 18\nРадуйте своих родных и близких шикарными букетами не выходя из дома!\nНаписать в личное сообщение - Регина\nПозвонить - 89378388438Expand text…\nНаписать в Watsap\nБукеты и цветочные композиции розы от 75 руб ,хризантемы от 80\nДобро пожаловать! Доставка по Старосубхангулова .Букеты можно посмотреть тутhttphttp://vk.com/club151489383\nХөрмәтле райондаштар! һеҙгә бер үтенесем бар, мүзейға ҡуйыр өсөн тамыры менән ҡуша, 1.5-2метр оҙонлоҡта 5-6 ҡурай кәрәк ине, хаҡы буласаҡ әлбиттә.


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 14.06.2017\nТөньяҡ флот буйынса федераль именлек хеҙмәте Североморск хәрби объекттарынан алыҫ түгел урында 2 тонна диазот тетраоксидына юлыҡҡан. Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, токсик матдә шартлатҡыс эшләүҙә ҡулланыла. Әле хәүефле табыштың хужаһын эҙләү буйынса операция башланған.\nВашингтон ҡалаһының спорт майҙансыҡтарының береһендә билдәһеҙ ир кешеләргә ут аса. Был ваҡытта бейсбол яланында АҠШ конгресмены Стив Скализ һәм уның хеҙмәттәштәре күнекмәләр үткәргән булған. Һөжүм итеүҙән 5 кеше йәрәхәтләнгән. Улар араһында ике конгресмен да бар. Зыян күреүселәрҙең барыһы ла дауаханала, уларҙың хәле тотороҡло, тип баһалана. Ваҡиға урынына килеп еткән полиция хеҙмәткәрҙәре ҡоралланған ирҙе юҡ иткән.\nЛондондағы күп фатирлы йорттағы көслө янғында балаһын ҡотҡарам тип әсә кеше сабыйын унынсы ҡаттан ырғытҡан. Бәхеткә күрә, аҫтағылар уны тотоп өлгөрә. Баланың һаулығына зыян килмәгән, тип яҙа үҙәк сығанаҡтар. Уҙған төн Лондонда сыҡҡан янғында 6 кеше һәләк булған, 60-тан ашыуы дауаханаға илтелгән. Уларҙың 20 реанимацияла ята.\n«Европейская правда» гәзите яҙыуынса, Украина президенты икенсе аҙнаға Дональд Трамп менән осрашасаҡ. Һүҙ Порошенконың Вашингтонға эш сәфәре хаҡында бара. Америкалағы осрашыу 19 июнгә тәғәйенләнгән. Әммә әлегә ике президенттың осрашыуы тураһында рәсми мәғлүмәт юҡ. Агентлыҡ билдәләүенсә, Порошенконың Америкаға барыуы тураһында быға тиклем дә һүҙ сыҡҡан. Ул ваҡытта мәғлүмәт имеш-мимеш тип табылған. Шуға күрә Киев рәсми аңлатма биреүҙән тартына, күрәһең.\nАмерика сенаторҙары Мәскәүгә ҡаршы яңы санкциялар әҙерләй. Улар башлыса Башар Асад хөкүмәтен ҡорал менән тәьмин итеүселәргә һәм Рәсәй мәнфәғәтен ҡайғыртыусы хакерҙарға ҡағыла. Мәскәүгә яңы сикләүҙәр индереүҙең авторы республика партияһынан Көньяҡ Каролина сенаторы Линдси Грэм. Уның әйтеүенсә, Дональд Трамп указға ҡул ҡуймаған осраҡта президент демократтарҙы фашлаясаҡ.


Башҡортостанда «әбейҙәр сыуағы» октябрҙең икенсе декадаһына тиклем дауам итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:50, 28 сентября 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда «әбейҙәр сыуағы» октябрҙең икенсе декадаһына тиклем дауам итә Фото: автор\nБыйыл Башҡортостанға «әбейҙәр сыуағы» — ҡоро һәм йылы көҙгө һауа торошо 24 сентябрҙән һуң килде. Яҡынса фараз буйынса, республикабыҙҙа ошондай һауа торошо октябрҙең икенсе декадаһына тиклем дауам итергә тейеш.\ngismeteo.ru порталы мәғлүмәттәренә ярашлы, 28 сентябрҙән 9 октябргә тиклем республиканың үҙәк райондарында һауа көндөҙ +16 градусҡаса йылына, төндә термометр бағанаһы +4-тән түбән төшмәй. Алдағы ике аҙна ҡояшлы була, 6 октябрҙә Өфөлә бер аҙ ямғыр яуыуы ихтимал. Елдең талғын, секундына 4-8 метр тиҙлектә иҫеүе көтөлә.\n10 октябрҙән Башҡортостанда һауа торошо боҙола. Өфө күген болоттар ҡаплай, быҫҡаҡ ямғыр яуа башлай. Октябрҙең икенсе яртыһында көндөҙ ныҡ һалҡынайта, төндә термометр бағанаһы нулдән түбәнәйеүе мөмкин.


Бөрйән районында иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы билдәләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБөрйән районында иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы билдәләнде\n17:17, 11 января 2013 Йәмғиәт\nБөрйән районының Мәҙәниәт һарайында «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы- 2013» конкурсының финалы үтте.\nИң яҡшы уҡытыусы исеменә Иҫке Собханғол, Әбделмәмбәт, Ырғыҙлы, Байназар һәм Аҫҡар ауылы педагогтары көс һынашты. Район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, бәйгелә ҡатнашыусыларҙың барыһы ла яҡшы әҙерләнгән. Һөҙөмтәлә Байназар урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡытыусыһы Рәсимә Баязитова еңеүсе тип танылды.\nОйоштороусылар билдәләүенсә, конкурста ҡатнашыу уҡытыусының шәхси һәм профессиональ үҫешенә булышлыҡ итеп кенә ҡалмай, ә барлыҡ коллективтың үҫешенә йоғонто яһай, сөнки һәр ҡатнашыусыға ярышҡа әҙерләнергә бөтә коллектив ярҙам итә.\nТеги: муниципаль берәмектәр,конкурстар,мәғариф


1 июлдән минималь эш хаҡы күләме артасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n1 июлдән минималь эш хаҡы күләме артасаҡ\n7:26, 20 апреля 2017 Иҡтисад\n1 июлдән минималь эш хаҡы күләме артасаҡ Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2017 йыл, 20 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/. 1 июлдән минималь эш хаҡы күләме 7,8 мең һумға тиклем арттырыла. Ә алдағы бер нисә йылда – эшләүсе кешеләрҙең минималь йәшәү кимәленә ҡәҙәр еткерелә. Ошо хаҡта 19 апрелдә Рәсәй Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев белдерҙе.\nПремьер-министр билдәләүенсә, минималь эш хаҡы кимәлен һәм йәшәү минимумын тигеҙләү өсөн «бөтә мөмкинлектәр ҙә бар», тип хәбәр итә РБК.


Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты түләүле телеканалдарҙа рекламаны тыйырға тәҡдим итә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nДөйөм Рәсәй халыҡ фронты түләүле телеканалдарҙа рекламаны тыйырға тәҡдим итә\n12:19, 20 января 2015 Сәйәсәт\nДөйөм Рәсәй халыҡ фронтынан Дәүләт Думаһы депутаттары Рәсәй продукцияһын күрһәтеүсе кабелле телеканалдарға рекламаны таратыуҙы рөхсәт иткән закон проектын әҙерләне. Шишәмбе, 20 ғинуарҙа, документ мәғлүмәт сәйәсәте, мәғлүмәт технологиялары һәм бәйләнеш буйынса Дәүләт Думаһы комитеты ултырышында ҡараласаҡ.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 1 ғинуарҙа түләүле кабелле телеканалдарҙа реклама күрһәтеүҙе тыйыусы закон үҙ көсөнә инде. Шуның һөҙөмтәһендә муниципаль йәки төбәк властары яғынан финанс ярҙамы күрһәтелмәгән күп компаниялар ауыр хәлдә ҡалды.\nДөйөм Рәсәй халыҡ фронтының үҙәк штабы рәйестәше Ольга Тимофеева һүҙҙәренсә, законға төҙәтмәләр индереүҙең маҡсаты — төбәк каналдарын яҡлау.\n— Дәүләт Думаһының ошо закон өсөн көрәшеүе өсөн ҡәнәғәтбеҙ, — тип билдәләне Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы рәйестәше, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Үҙәк штабы ағзаһы Эльвира Айытҡолова. — Парламент ултырышында тапшырыусылар исеменән «Башҡортостан» ТРК ДУП-һы директоры, Милли телерадиотапшырыуҙар ассоциацияһы ағзаһы Ғәлим Яҡупов сығыш яһаясаҡ. Әммә төбәк телекомпаниялары мәнфәғәттәрен яҡлау темаһы әлеге закон нормаларына ҡарағанда күпкә киңерәк һәм тәрәнерәк. Телевидение тураһында айырым закон хаҡында мәсьәлә күптән өлгөрөп еткән.\nӨфөлә төбәк телеканалдары проблемалары тәүге тапҡыр «Төбәктәге телерадиотапшырыу хеҙмәтенең проблемалары» түңәрәк өҫтәлендә күтәрелде. Уны Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының журналистарға хоҡуҡи ярҙам үҙәге ойошторҙо.