Нәфсе теләктәрҙән ваз кисеү | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Нәфсе теләктәрҙән ваз кисеү\n« Мөьтә яуы (Битва у Мута)\nМөхәммәд ғәләйһиссәләмгә иман »\nНәфсе теләктәрҙән ваз кисеү\nИхлас күңел менән Аллаһы Тәбәрәкә үә Тәғәләгә ғибәҙәт ҡылырға йыйылған мөхтәрәм мосолмандар: әссәләәмү ғәләйкүм үә рахмәтуллаһи үә бәракәәтүһү!\nАллаһы Сөбхәнәһү үә Тәғәлә бөтөн кешелектең атаһын, беренсе пәйғәмбәрҙе Әҙәм ғәләйһиссәләмде йәннәттә бар ҡылған. Һауа әсәбеҙҙе (Аллаһ унан риза булһа ине) Әҙәм ғәләйһиссәләмдең һул ҡабырғаһынан яратҡан. Улар бергә йәннәттә йәшәгәндәр. Аллаһы Тәғәлә Үҙенең маҡсатын тормошҡа ашырыу өсөн, Әҙәм ﷺ менән Һауаны (Аллаһ унан риза булһа ине) һынауҙар, ауырлыҡтар доньяһына ебәргән.\nКире мәңгелек йәннәткә, Аллаһтың сикһеҙ рәхмәтенә ҡайтыр өсөн, Әҙәм ﷺ һәм уның балалары билдәле һынауҙар аша үтергә тейеш булған. Был имтиханды үткәндә кеше үҙенең зәғифлеген, көсһөҙлөгөн танып, Бөйөк Раббыһына, Уның ярҙамына ярлы булғанын танып белергә тейеш, әлбиттә.\nМөхтәрәм йәмәғәт! Аллаһы Тәғәлә Үҙенең пәйғәмбәрҙәре һәм китаптары аша асыҡтан-асыҡ итеп хаҡиҡәтте һәм ялғанды күрһәткән, хәләлде һәм хәрәмде билдәләгән. Аллаһы Раббыбыҙ кешене аҡыл менән бүләкләп, уға һайлау иреген биргән.\nИзге Ҡөръәндә «Бәләд» сүрәһенең 10-сы аятында ошолай тип әйтелгән:\n10. Үә һәдәйнәәһү-ннәдждәйн.\n10. Беҙ уға ике юлды (изгелек һәм гонаһ) юлын күрһәттек.\n"Беҙ уға ике юл күрһәтмәнекме (береһе – дин юлы, икенсе – динһеҙлек юлы)".\nИслам ғалимдары әйтеүенсә, кешелә булған яҡшы һәм насар ынтылыштар, сифаттар ике үҙәккә барып тоташа. Уларҙың береһе нәфсе, икенсеһе рух тип атала. Нәфсе – кешенең асылы ул, уның ярҙамы менән тән төрлө физик тән хәрәкәттәр башҡара. Шулай уҡ нәфсе тип, кеше йәненең тиҫкәре, кире сифаттарын, теләктәрен дә атайҙар. Әгәр ул тәрбиәләнмәһә, кешене гонаһлы ғәмәлдәргә килтерергә мөмкин.\nРух тип кешенең йәнен атайҙар. Уның тураһында кешегә бик аҙ мәғлүмәт бирелгән. Рухтың асылын тәғәйен танып бөтөрә алмайбыҙ. Аллаһы Тәғәлә рух тураһында Ҡөръәндә былай тип әйтә:\n85. Үә йәс'әлүүнәкә ғәни-рруухи ҡули- рруухү мин әмри раббии үә мәә үүтиитүм минәл-ғилми илләә ҡалииләә.\n85. Улар һинән рух (йән) тураһында һорай. Әйт: «Рух (йән) — Раббым хөкөмөндә, һеҙгә ул хаҡта бик әҙ белем бирелгән», — тиең.\n"Улар һинән рух тураһында һорашалар. Әйт һин уларға:\n- Рух Раббымдың бойороғонда. Һеҙгә уның тураһында белем бик аҙ бирелде, – тиген« („Исра“ сүрәһе, 85-се аят).\nРухының йоғонтоһо арҡаһында кеше изге ғәмәлдәр итә, Аллаһҡа ынтыла, Уға мөрәжәғәт итә. Был рух кешенең үлеменән һуң да юҡҡа сыҡмай, уның аңлау, ҡабул итеү һәләте лә ҡала.\nМөхтәрәм йәмәғәт! Шуны онотмаҫҡа кәрәк, әгәр кеше нәфсе талабына эйәреп йәшәһә, рухтың көсө кәмейәсәк һәм кеше изгелектәрҙән йыраҡ булып, бик түбән дәрәжәгә төшәсәк. Бөгөнгө вәғәҙемдә, инша Аллаһ, нәфсе теләктәренән ваз кисеү тураһында һөйләргә теләйем.\nХәләлгә ҡарағанда хәрәмде нәфсе артығыраҡ күрә. Ярамаған, тыйылғае ғәмәлдәр нәфсе теләккә күберәк оҡшай, шунлыҡтан ул кешеләрҙе үҙ артынан эйәртә. Нәфсе еңел булған эштәргә ынтыла, уға рәхәтлек, ләззәт килтерә торған ғәмәлдәр, уйындар бигерәк тә оҡшай.\nКеше был донъяға һыналыр өсөн килгәнгә күрә, ул үҙенең үлеменә тиклем нәфсе теләк теләктәре менән көрәшеп, уны ғибәҙәткә, изге ғәмәлдәрҙе күберәк ҡылырға саҡырырға тейеш. Хатта кеше бик юғары рухи дәрәжәләргә ирешһә лә, ул һәр ваҡыт үҙенең нәфсеһе менән ғүмер буйына көрәшә.\nХөрмәтле мосолмандар! Шуны аңларға кәрәк, нәфсе тулыһынса юҡҡа сыҡмай, уны тәрбиәләргә, йәғни нәфестең насар сифаттарын бөтөрөп, уларҙы күркәмерәктәре менән алмаштырырға кәрәк. Был эш, әлбиттә, еңел түгел. Быға ҙур тырышлыҡ ҡуйырға кәрәк. Һөйөклө Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ үҙенең бер хәҙисендә әйткән:\n»Дөрөҫөн әйткәндә, ысын көрәшсе – үҙ нәфсеһе менән көрәшкән кеше", – тигән (Тирмизи).\nНәфестең насар теләктәре менән көрәшеүҙең ауырлығы тураһында Рәсүл әкрам ғәләйһиссәләмдең икенсе бер хәҙисендә былай тиелгән. Джәбир (Аллаһ унан риза булһын) риүәйәт итә, Пәйғәмбәребеҙ ﷺ ауыр һуғыштан ҡайтҡан сәхәбәләргә мөрәжәғәт итеп:\n- Һеҙ еңел жиһадтан ауырына ҡайттығыҙ! – тине\n- Нимә һуң ул ауыр жиһад? – тип һоранылар.\nАллаһтың рәсүле ﷺ былай тип яуап бирҙе:\n- Ул Аллаһ ҡолоноң үҙ нәфсеһе менән көрәшеү , – тине (Байһаҡый).\nҠайһы бер ғалимдар фекеренсә, нәфсе ул өйрәтелмәгән ат кеүек. Ҡайҙа теләй, шунда барырға тырыша. Хужаһын кәрәк ергә алып бармай, уны юлда атып-бәреп ҡалдырырға мөмкин, шуның өсөн Аллаһы Тәғәләнең ризалығын өмөт итеүсе мосолмандар, нәфсене тәрбиәләргә тейештәр. Был эште башҡарыу өсөн Әҙәм балаһы аҡылын ғилем менән байытырға тейеш. Шул белемдәргә таянып ҡына, ул яман ғәмәлдәрҙән арынырға мөмкин. Белгәнебеҙсә, мосолмандар белемде бишектән алып ләхеткә ҡәҙәр алырға тейештәр.\nКөсһөҙ һәм аҡылһыҙ кеше генә нәфсегә эйәрә. Ул үҙенең нәфсе бойороғона ышанып, киләсәктә тамуҡтан ҡотолормон тип уйлай. Был ихтыярһыҙ кеше һәр ваҡыт үҙенең нәфсеһенә эйәрә, шуның менән йәннәткә инергә ынтыла, «миңә Аллаһы Тәғәлә рәхмәтле булыр» тип өмөтләнә. Шулар тураһында Аллаһтың рәсүле ғәләйһиссәләм әйткән:\n"Зирәк кеше ул шундай, үҙенең нәфсеһе менән идара итә һәм үҙен киләсәк тормошона әҙерләй. Көсһөҙ кеше үҙ нәфсеһенә эйәреп, Аллаһтың рәхмәтен өмөт итә" – тигән (Тирмизи).\nОшо хәҙистән күренгәнсә, мосолмандарға бер ҡасан да нәфсе ҡоло булырға кәрәкмәй, шуның өсөн аҡылды эшкә егеп, күркәм ғәмәлдәр ҡылырға тырышырға кәрәк.\nӘбү Һөрәйрә тигән сәхәбә (Аллаһ унан риза булһын) риүәйәт итә, Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм әйткән:\n"Йәһәннәм нәфсегә оҡшаған нәмәләр менән солғап (әйләндереп) алынған, ә йәннәт нәфсегә хуш килмәгән нәмәләр менән уратып алынған", – тигән (Бохари, Мөслим).\nДөрөҫө шул, нәфсе – ул алтын кәсәгә һалынған ағыу кеүек. Кеше шул һауыттың матурлығына ҡыҙығып, ағыу эскәнен һиҙмәй ҙә ҡала.\nӘбү Һөрәйрәнән (Аллаһ унан риза булһын) риүәйәт ителә, Пәйғәмбәребеҙ ﷺ әйткән:\n"Аллаһы Сөбханә үә Тәғәлә йәннәттә яратҡандан һуң, Джәбраил ғәләйһиссәләмгә былай тип бойорҙо:\n- Йәннәткә барып, уны ҡара әле!\nДжәбраил ﷺ йәннәтте ҡарап ҡайтҡандан һуң, әйтте:\n- Йә Раббым! Һинең Бөйөклөгөң менән ант итәмен, йәннәтте күргән кеше, унда инмәй ҡалмаҫ!\nАллаһы Тәғәлә Йәннәтте нәфсегә оҡшамаған нәмәләр менән уратып алды. Шунаң һуң Джәбраил ғәләйһиссәләмгә йәнә бойорҙо:\n- Йәннәткә барып, уны тағы бер ҡат ҡара әле!\nДжәбраил ﷺ ҡабаттан ҡарап ҡайтҡандан һуң әйтте:\n- Йә Раббым! Һинең Бөйөклөгөң менән ант итәмен, йәннәткә берәүҙә инә алмаҫ тип ҡурҡам.\nАллаһы Тәғәлә йәһәннәмде яратҡандан һуң, Джәбраил ғәләйһиссәләмгә бойорҙо:\n- Йәһәннәмгә барып, уны ҡара әле!\nДжәбраил ﷺ йәһәннәмде ҡарап ҡайтҡандан һуң әйтте:\n- Йә Раббым! Һинең Бөйөклөгөң менән ант итәмен, уның ҡотосҡос тауыштарын ишетеп, уға берәү ҙә инмәҫ тип уйлайым.\nАллаһы Тәғәлә йәһәннәмде нәфсегә оҡшаған нәмәләр менән уратып алды. Шунаң һуң Джәбраил ғәләйһиссәләмгә йәнә бойорҙо:\n- Йәһәннәмгә барып, уны тағы бер ҡат ҡара әле!\nДжәбраил ﷺ йәһәннәмде ҡабаттан ҡарап ҡайтҡандан һуң әйтте:\nЙә Раббым! Һинең Бөйөклөгөң менән ант итәмен, йәһәннәмгә инмәй ҡалмаған кеше булмаҫ тип ҡурҡам" (Әбү Дауыт).\nМөхтәрәм йәмәғәт! Иғтибар итегеҙ, хатта ҙур фәрештәләрҙең береһе булған Джәбраил дә күпселек кешеләрҙең йәһәннәмгә эләгеү мөмкинлектәре булыуынан ҡурҡан.\nАллаһы Тәғәлә Ҡөръәндә былай тип әйтә:\nقَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا(9)وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا( 10\n9. Ҡад әфләхә мәң зәккәәһәә.\n10. Үә ҡад хаабә мәң дәссәәһәә.\n9. (Йәнен) сафлаған кеше уңды,\n10. уны (яуызлыҡты) йәшергән кеше бөлдө.\n“Йәнен саф тотҡан кеше мораҙына (Сәғәҙәткә) ирешәсәк. Выжданың кер ҡаплаған кеше, әлбиттә, хәтәр зыян күрәсәк" («Шәмс» сүрәһе, 9-10 аяттар).\nАллаһы Тәбәрәкә үә Тәғәлә һәр ҡайһыбыҙға нәфсебеҙҙе тәрбиәләп, ике донъя бәхетенә ирешергә насип итһен!\nТатарсанан тәржемә, Күрәмөхәммәт-хажый Рамазанов\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 06.11.2018 в 00:59, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҒАИЛӘМЕ? УЛ МӨХӘББӘТ СӘСКӘҺЕН ЙӘ ҺУЛЫТА, ЙӘ ЕМЕШ БИРҘЕРӘ - 2016 - Мәҡәләләр\nҒАИЛӘМЕ? УЛ МӨХӘББӘТ СӘСКӘҺЕН ЙӘ ҺУЛЫТА, ЙӘ ЕМЕШ БИРҘЕРӘ\nБер ҡыҙҙан хат алдыҡ. Бөгөнгө ҡыҙҙарҙың күпселегенә хас булған һорауҙар ҡуйыла унда. Шуға күрә, кәңәш тә дөйөмләштерелеп бирелә. Әгәр егеттең холоҡ-фиғеленә хас булған сифаттарына ҡушып, уның теге йә был шарттарҙа үҙен нисек тотоуы күрһәтелһә, йә башҡа төрлө шәхсән мәғлүмәттәр булһа, яуап та анығыраҡ булыр ине.\n"Үәт, исмаһам, бының менән ғаилә ҡорорға була", тип, башкөллө яратырлыҡ егеттәр һирәк бөгөн, - тип яҙа Көнһылыу исемле ҡыҙ. - Бына мин һәр байрамда, һәр ялда ауылға ҡайтам. Дуҫтарым менән осрашҡан саҡтарҙа нисек кенә күңелле булмаһын, тәбиғәт үҙенекен талап итә: күңел наҙ, иғтибар көҫәй, барыһы ла парлы булғанда, айырыуса ҡыйын. Мин дә таптым шулар араһынан күңел өсөн генә берәүҙе. Ваҡыт бушҡа уҙмаһын, йыуаныс эҙләгән күңел зарығып йөрөмәһен, тип уйланым. Осрашыуҙар артты. Ауыр саҡта ышыҡланып, күңелле мәлдә уйнап-көлөп йөрөй торғас, күнегеп киттем уға. Хәҙер иһә бәләкәс кенә бер тойғо ярала башлағандай. Үҙем һаман "Ярай, үҙемә тиңде осратҡас та, ташлашырбыҙ бының менән", тип йыуанам. Ни өсөнмө? Был һорауға үҙем дә төрлө яҡлап яуап эҙләйем. Тик уға кейәүгә сығыуҙан Хоҙайым һаҡлаһын, тием. Берҙән, үҙем юғары белем алып, кеше булырға тырышып ятҡанда, тормош иптәше итеп белемле кешене һайлағым килә. Йүнле эш табыр өсөн диплом кәрәк. Уҡыған кешегә ҡараш башҡа. Киләсәктә иһә уҡымаған кешегә айырыуса ауыр буласаҡ. Ярай, эш белемле булыуҙа түгел, ти. Профессорҙар араһында ла берәҙәк хәлендә йөрөгәндәр бар. Уҡымаған булыуына ла ризамын. Дипломлы иҫәрҙәр, дипломһыҙ аҡыллылар бар. Йүнсел булһа, хәстәрен табыр. Дипломды һатып алырға ла була, әммә үҙен уҡытып алыу мөмкин түгел: теләге лә юҡ, уҡый ҙа алмаясаҡ - базаһы һай. Уны уҡытыу өсөн балаларҙың өлөшөн бүлеп, уртаҡ килемде һәм энергияны сарыф иткем дә килмәй. Тағы ла шуныһы: уны уҡытыу - тимәк, уны хәстәрләү ул. Баштан уҡ минең хәстәрләүгә өйрәнеп, хәстәрләү бурысын ғүмер буйы мин үтәүгә күнегәсәкбеҙ.\nУның менән еңел-елпе темаларға ғына һөйләшергә мөмкин. Ғаилә, бала тәрбиәләү, бер-береңде сетерекле хәлдәрҙә аңлай белеү кеүек үтә нескә, ләкин ҡатмарлы нәмәләрҙе уртаҡлашып булмай. Дөйөм ҡиммәттәрҙе аңлап бөтмәй. Ярай, уныһы менән дә көрәшербеҙ, ти. Тик уртаҡ аңлашыуҙар таба алмай, үҫеш тә ике кимәлдә барыу сәбәпле, үҙен минән кәм күреп, ирлек дәрәжәһе төшөп ҡуймаҫмы? Минең бит уны көслө терәк, ир, балаларҙың атаһы итеп күргем килә, шуға ысын-ысындан ышанғым килә. Тик ир булып алғас, ҡул күтәрер, эсер, йәберләр, тип ҡурҡам. Шулай булыры һиҙелә. Ҡалалағы дуҫтары менән эскеләп ала. Көнләшә. Үпкә, үс һаҡлай. Мине шәхси әйбере кеүек күрә. Яратҡанға ғына өндәшмәй әлегә, тыйылып тора. Ә тормош гел яратыуҙан ғына тормай. Документҡа мисәт баҫылғас та үҙенекен тылҡыясаҡ. Ыңғай яҡтарын да күрәм: кешеләргә ярҙамсыл, шаян, маҡсатлы, йүнсел, ғәҙеллек ярата, алдашмай, туғандары өсөн өҙөлөп тора, йомарт.\nНисә тапҡыр араларҙы өҙөргә тырыштым. Ял көндәрендә Өфөлә ҡалып, башҡа егеттәр менән танышыр урынға, тағы ҡайтып китәм янына. Яңғыҙлыҡтан ныҡ арыйым да, йәнә үҙем шылтыратам. Ә ул белә минең шул йомшаҡлығымды - шатланып ҡаршы ала. Мөнәсәбәттәрҙе өҙөү-өҙмәү минән тора. Эгоист та түгел үҙем: осҡан ҡоштан да көнләшеп, үҙәгемә үткән саҡтары булһа ла, илатһа ла, кәмһетһә лә ғәфү итәм.\nВаҡыт үткән һайын аҡыл арта, әле теге, әле был етешһеҙлеге күренә. Идеаль кеше булмағанын да беләм. Үҙем дә Алланың ҡашҡа тәкәһе түгел. Уның менән бәхетле була алмаясаҡмын. Тик нимә табам һуң мин унда, ниңә өҙә һуғып ҡына китә алмайым? Нисек көс табырға?\nКәңәште психология фәндәре кандидаты Римма САФИНА бирә: Көнһылыу, һорауҙарыңа иң дөрөҫ яуапты һинең үҙеңдән башҡа бер кем дә таба алмай. Шулай ҙа тел төбөңдө аңларға тырышып, һинең осраҡта ниндәй кәңәш мөһимерәк булыуы тураһында уйланайыҡ.\nБеренсенән, теләгеңде асыҡларға кәрәк: һин ни теләйһең? Ғаилә ҡороу өсөн һиңә ниндәй егет кәрәк? Әгәр ҙә егетеңдең насар яҡтарын күрәһең икән, тимәк, һин уны яратмағанһың, йәки һыуынып өлгөргәнһең. Ғашиҡ кеше бит һөйгәнен нисек бар, шул килеш ярата, хатта уның кәмселектәрендә лә ыңғай яҡтар эҙләй. Ҡыйын саҡтарында ул һөйгәненә ярҙамға ашыға, үҙ мәнфәғәттәрен, "мин"ен икенсе урынға ҡуя, сөнки ғашиҡ кеше күп нәмәгә күҙ йомоп ҡарай.\nИкенсенән, был көнгә тиклем арағыҙ өҙөлмәгән һәм һин уның менән осрашыу эҙләйһең икән, тимәк, ул һиңә ҡайһылыр бер сифаттары менән ҡәҙерле. Шуға күрә киләсәк тураһында ла уны ҡушып уйларға батырсылыҡ итәһең. Әммә һин маҡсатыңа бик тиҙ ирешергә теләйһең, бөтәһе лә һин теләгәнсә генә бер көндә булмай бит. Үҙ бәхетен һәр кем үҙе сүкей. Ҡайҙан көс алырға, тиһең. Көс бит һинең үҙеңдә. Ә инде матурлыҡҡа, яҡшылыҡҡа ынтылыу - тәбиғи күренеш. Ваҡыт үтә килә, әлбиттә, егетеңә ҡарата фекерең дә үҙгәрә, улар, бер килеш ҡалмай, яңы кимәлгә күсә. Бындай һынауҙарҙы икегеҙ ҙә үтәһегеҙ.\nСтатистикаға килгәндә инде, һалҡын аҡылға, иҫәп-хисапҡа ҡоролған ғаиләләр ҡайнар мөхәббәт нигеҙендә ҡоролғандарға ҡарағанда, күпкә тотороҡло.\nЫғы-зығынан, башҡалар фекеренән арынып, тик үҙеңсә генә уйлан әле. Әгәр ҙә маҡсат йәшәр өсөн этәргес көс бирә икән, ул ни тиклем ваҡ булһа, кеше тормош ығы-зығыһында шул тиклем ваҡлыҡтарға күмелә. Шағир әйтмешләй, "Кеше тауға түгел, түңгәккә абына". Һин бит әле бер тапҡыр ҙа кейәүҙә булмағанһың, ә тәжрибә туплап, башҡаларҙы сағыштырып, һығымталар яһап маташаһың. Хатта шундай уй тыуып ҡуя: һин кейәүгә сығырға уйламайһың (бәлки, ҡурҡаһыңдыр), ә һине көсләп бирергә йыйыналар. Яңғыҙлыҡтан яңғыҙлыҡҡа ҡасып булмай. "Йәш күңел нимә өмөт иткәнен үҙе генә белә", тиһең. Әлбиттә, белә. Бына минеке минеңсә белә, һинеке - һинеңсә. Тик киреһенсә түгел. Күрәһең, әле һин күңел тауышын ишеткәнең юҡ. Уны ишетһәң, аҡыл-сафсата һатырға хәлең ҡалмаҫ ине. Иң алда күҙең томаланып, йөрәгең урынынан сығып, аҡылдан яҙыр инең. Бәлки, был тойғо һиндә булғандыр ҙа? Мөхәббәт килгәндә кеше ғаилә ҡороу тураһында онота хатта. Ғаилә тигән бәләкәй генә йәмғиәт шул мөхәббәт сәскәһен йә һулыта, йә ул емеш бирә.\nИсмәғзәм ИСМӘҒИЛЕВ яҙып алды.\nЯҙылған: 19.09.16 | Ҡаралған: 959


Рәсәй Американың дошманымы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Рәсәй Американың дошманымы?\nРәсәй Американың дошманымы? 05.04.2012 // Сәйәсәт\nҺуңғы арала Рәсәй менән Америка ҡайһы бер мәсьәләләр буйынса килешеүгә килә алмай йонсой. Тәү сиратта, был Американың Европала ПРО системаһын урынлаштырырға тырышыуы менән бәйле. Рәсәй быны үҙенә янау тип иҫәпләһә, АҠШ, Яҡын Көнсығышҡа ғына тоҫҡаласаҡ, ти. Ошондай шарттарҙа ике дәүләттең дошманлашып китеүе лә бар, тигән һүҙҙәр ҡуйыра. Был хаҡта политологтарҙың һәм ябай халыҡтың фекерен белештек.\nМарат ҮТӘШЕВ, сәйәсәт фәндәре докторы, профессор, БДУ-ның кафедра мөдире:\n— Ике ил бер-береһенә дошман түгел. Үҙ-ара низағ ҡайҙалыр ресурстар етешмәй башлағанда барлыҡҡа килә. Беҙҙең бүлешер нәмә юҡ. АҠШ-та күп йылдар үҫешкән демократик ҡоролош Рәсәйгә ҡарата агрессив мөнәсәбәтте сағылдырмай.\nМарсель ҠОТЛОҒӘЛЛӘМОВ, публицист:\n— Бер илде лә бер-береһенә дошман тип ҡарау дөрөҫ түгел. Рәсәйҙең, әлбиттә, тарихтан күренеүенсә, низағлашҡан илдәре күп булған. Ниндәйҙер позициялар буйынса ҡапма-ҡаршылыҡ булған саҡта ла, дошманлашыуға юл ҡуйырға ярамай. Америка — донъялағы ҙур, көслө дәүләттәрҙең береһе, ул иҡтисади, сәйәси яҡтан үҫешкән. Уның менән хеҙмәттәшлек итергә кәрәк. АҠШ-тың ҡеүәтле ил булыуының сәбәбе — халҡының талантлы һәм аҡыллы булыуында. Бының менән иҫәпләшергә кәрәк.\nРөстәм ЛАТИПОВ, сәйәсәт фәндәре докторы:\n— Америка Рәсәй өсөн дуҫ та, дошман да түгел. Рәсәй сәйәси һәм иҡтисади яҡтан Америкаға бәйле. “Һалҡын һуғыш” йылдарында бер һүҙһеҙ капитуляция тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйып, Рәсәй беҙҙең өсөн файҙаһыҙ булған бурыстар алды һәм бөгөнгәсә уны үтәй. Минеңсә, АҠШ Рәсәйҙе үҙ файҙаһына контролдә тота. Яҡын арала ғына был хәл үҙгәрмәҫ, тип уйлайым.\nСуфия ҠАҺАРМАНОВА, хеҙмәткәр:\n— Рәсәй Америка өсөн түгел, ә Америка Рәсәй өсөн дошман булырға тырыша. Беҙ бер кемгә лә дошманлыҡ тойғолары һаҡламайбыҙ. Илебеҙҙә ер күп, ресурстар буйынса байбыҙ. Шулай булғас, беҙгә АҠШ-тан бер нәмә лә кәрәкмәй, уларҙың бер нәмәһенә лә дәғүә итмәйбеҙ. Минең өсөн иң мөһиме — донъяла тыныслыҡ булһын. Кемдәрҙеңдер сәйәси амбициялары, йоғонто яһау, байлыҡ өсөн һуғыш асыуына юл ҡуйырға ярамай.\nМарат ӘЛИБАЕВ, студент:\n— Әлбиттә, донъялағы иң көслө ике державаның бер-береһе менән ярышыуы, ниндәйҙер кимәлдә тартҡылашып та алыуы — тәбиғи хәл. Быға тыныс ҡарарға кәрәк. Һуғыш юрау, дошманлыҡ көҫәү урынһыҙ.\nӘлфиә ӘЙҮПОВА яҙып алды.


Өфөлә Владимир Спиваков «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Владимир Спиваков «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланды\n10:28, 17 июня 2013 Мәҙәниәт\nРәсәй Милли филармония оркестрының һәм «Мәскәү виртуоздары» дәүләт камера оркестрының баш дирижеры, Мәскәү халыҡ-ара Музыка йорто президенты, СССР-ҙың халыҡ артисы маэстро Владимир Спиваков «Башҡортостан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланды. Награданы дирижерға республика Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов «Мәскәү виртуоздары» дәүләт камера оркестрының концертында тапшырҙы.\nДанлыҡлы коллектив Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында сығыш яһаны.\n— Хеҙмәтемә юғары баһа биреүегеҙ мине бик тулҡынландырҙы, — тине Владимир Спиваков. – Бөгөн хеҙмәттәштәрем, оркестр музыканттары, Өфөләге балалар өсөн оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе. Улар бындағы балаларҙың иҫ киткес матур булыуын билдәләне. Бының менән һеҙҙе ҡотлайым. Балаларҙа музыкаға ҡарата һөйөү тәрбиәләргә кәрәк, матурлыҡтан тыш, музыка әхлаҡлылыҡҡа өйрәтә. Музыка нисек бәхетле булырға түгел, ә бәхеткә лайыҡлы булырға өйрәтә.\n— «Мәскәү виртуоздары»ның концерттары — һәр ваҡыт көтөп алынған ваҡиға, уларҙың сығыштары ҙур уңыш менән үтә, — тип билдәләне БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов. – Әлеге концерт хәйриә сараһы булараҡ ойошторола. Бында Владимир Спиваков исемендәге хәйриә фондының хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ.\n«Мәскәү виртуоздары»ның сығышы өс сәғәт тирәһе дауам итте. Данлыҡлы музыканттар менән бергә сәхнәлә пианиносылар Маргарита Шевченко һәм Тимофей Владимиров, шулай уҡ виолончелист Искәндәр Ханнанов сығыш яһаны. Улар Вольфганг Моцарт, Йозеф Гайдн һәм Йоханес Брамстың әҫәрҙәрен башҡарҙы.\nТеги: концерттар, мәскәү виртуоздары, владимир спиваков


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - СЫҒАРЫЛЫШ УҠЫУСЫҺЫНЫҢ МАҠСАТЛЫ САҒЫЛЫШЫ - 2017 - Мәҡәләләр\nСЫҒАРЫЛЫШ УҠЫУСЫҺЫНЫҢ МАҠСАТЛЫ САҒЫЛЫШЫ\nӨфөләге "Яҙғы бал" байрамы Ленин, Пушкин урамдары буйлап урынлашҡан ете майҙансыҡта төрлө бейеү коллективтарының концерт номерҙарынан башланып китте. Был майҙансыҡтарҙа халыҡ бейеүҙәре, брейк-данс, бал бейеүҙәрен оҫта башҡарыусы уҡыусылар сығыш яһаны. Пушкин һәм Ленин урамдары буйлап теҙелгән "Сығарылыш уҡыусылары аллеяһы - 2017" бөтәһе өсөн дә ҡыҙыҡлы күргәҙмә булып сыҡты. Унда баш ҡаланың белем усаҡтарында уҡыған балаларҙың фотолары аҫтында һәр кемдең киләсәктә үҙләштерәсәк һөнәре тураһында мәғлүмәт бирелгәйне. Ойоштороусылар ҙур плакаттарҙа статистик мәғлүмәттәр ҙә килтерергә онотмаған. Шулай итеп, баш ҡала сығарылыш уҡыусылары араһында 257 кеше - инженер, 171 кеше - табиб, 166 кеше - программист, 101 кеше юрист булырға хыяллана икән. Тағы ла киләсәктә Башҡортостанда 69 космонавт, 87 архитектор, 11 тату оҫтаһы, 10 министр, 7 биоинженер һәм генетик, 6 продюсер, иретеп йәбештереүсе һәм һалым инспекторы, 5 шағир һәм утын ҡырҡыусы һөнәрле йәштәр үҫеп етеүе бар. Һөнәрҙәр исемлеге менән танышҡанда балаларҙың күбеһе үҙ киләсәген аныҡ күҙ алдына килтерә, маҡсатлы икәненә инанаһың. Сөнки ҡайһы берәүҙәр хатта ҡайһы ойошмала, ниндәй вазифала эшләйәсәгенә тиклем билдәләгән. Әлбиттә, беҙҙең балалар аҡыллы ғына түгел, уғата шаян да һәм араларында инквизиция судьяһы, кардинал йә күрәҙәсе булам тип яуап биреүселәре лә бар ине. Синыф менән төшкән фотолар конкурсына ла ошо "Яҙғы бал" байрамы үткәрелгән көндә йомғаҡ яһалды. Унда Өфө ҡалаһы 23-сө һанлы мәктәбенең 11 "А" синыфы уҡыусылары беренсе урын алды. Күргәҙмәлә был конкурста ҡатнашыусы синыфтарҙың үҙенсәлекле, сағыу һәм күңелле фотолары ла бар ине.\n"Яҙғы бал" байрамының иң күркәм өлөшө - аҡ алъяпҡыслы ҡыҙҙар һәм бөхтә костюмдар кейгән егеттәрҙең парлашып вальс бейеүе иҫ киткес бер күренеш булды. Уны ситтән күҙәтеүсе оло йәштәрҙәге тамашасылар "Эх, беҙҙең "Һуңғы ҡыңғырау" шулай үткәрелгән булһа!" - тип һоҡланып, бер аҙ көнләшеп тә баҡһа, өлкән ағай-апайҙарын күрергә килгән балалар киләсәктә ошо майҙанда үҙе бейеп йөрөйәсәген күҙ алдына килтереп торҙо. Ә быйыл Совет майҙанында үткәрелгән байрамдың уртаһында ҡайнап йөрөгән сығарылыш уҡыусылары иң шатлыҡлы минуттарының береһен кисерҙе. Республика инженерҙар лицей-интернатының ун беренсе синыф уҡыусыһы Сыңғыҙ Нәҙерғолов әйтеүенсә, ғүмерҙә бер тапҡыр ғына була торған был сарала ҡатнашыу мәңгелеккә иҫтә ҡаласаҡ. Уның синыфташы Азат Хоҙайғолов: "Өфөләге бөтә ун беренсе синыф уҡыусыларын берләштергән "Яҙғы бал" сараһы меңләгән кешене бергә йыйыуы менән генә түгел, бейеү флешмобында төрлө халыҡ бейеүҙәрен башҡарыу һәм вальс бейеү менән хәтерҙә ҡаласаҡ", - тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты.\n"Яҙғы бал" сараһы сығарылыш синыф уҡыусыларының ғына түгел, ата-әсәләр һәм педагогтарҙың да яратҡан байрамына әүерелде. Ойоштороусылар әйтеүенсә, былтыр ни бары һигеҙ уҡытыусы ғына вальс бейеһә, быйыл һикһәнгә яҡын педагог һәм ата-әсәләр балалар менән бергә майҙанға сыҡҡан.\nЯҙылған: 05.06.17 | Ҡаралған: 538


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ КИТАБЫ ҮТКӘН ТАРИХТЫ ЛА САҒЫЛДЫРҺЫН, КИЛӘСӘКТЕ ЛӘ КҮҘАЛЛАТҺЫН - 2014 - Мәҡәләләр\nБАШҠОРТ КИТАБЫ ҮТКӘН ТАРИХТЫ ЛА САҒЫЛДЫРҺЫН, КИЛӘСӘКТЕ ЛӘ КҮҘАЛЛАТҺЫН\nЯңыраҡ З. Биишева исемендәге "Китап" нәшриәте 95 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Ошо оло ваҡиға айҡанлы нәшриәтте төрлө йылдарҙа етәкләгән директорҙарҙы - яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ғәлим ХИСАМОВты, философия фәндәре кандидаты Зөфәр ТИМЕРБУЛАТОВты һәм нәшриәттең бөгөнгө директоры Илһам ЙӘНДӘҮЛӘТОВты редакциябыҙға саҡырҙыҡ. Әңгәмәбеҙҙе "Нимә ул китап?" тигән тәү ҡарашҡа ябай ғына һорау менән башлап ебәргәйнек, ҡунаҡтарыбыҙ был һүҙҙең беҙ бөтөнләй күҙ алдына ла килтермәгән тәрән мәғәнәһен асты, ул ғына ла түгел, беҙ сала-сарпы ғына ишетеп белгән "ҡарыкитап", "ҡарһүҙ" тигән онотола барған төшөнсәләргә лә аңлатма бирҙе. Түбәндәге әңгәмә ярҙамында башҡорт нәшриәте эшенең үткәненә, бөгөнгөһөнә байҡау яһай, нәшриәт эшмәкәрлегенең ҡайһы бер нескәлектәре менән таныша алырһығыҙ.\nНәшриәт тураһында һүҙ башлар алдынан тәүҙә "китап" һүҙенә аңлатма биреп үтеү яҙыҡ булмаҫ. Һеҙҙеңсә, нимә ул китап?\nЗөфәр Тимербулатов: Беҙ файҙаланып өйрәнгән ҡатырға тышлы, ҡағыҙ эсле китаптар ғына китап, тиһәк, был дөрөҫлөккә бик үк тап килеп етмәҫ, моғайын. Уның мәғәнәһе шаҡтай киң. Китап ул, тәү сиратта, белемде, тәжрибәне, аҡылды һаҡлау ысулы. Әйтәйек, таштарға төшөрөлгән һүрәттәр, яҙыуҙар булһынмы, пирамидаларҙағы иероглифтармы, телдән-телгә тапшырыла килгән ауыҙ-тел ижады өлгөләре булһынмы - барыһы ла китаптар. Шул уҡ Шүлгәнташ мәмерйәһендәге һүрәттәрҙе лә беҙ китап тип атай алабыҙ. Ни өсөн? Сөнки, ул һүрәттәрҙә меңәр йыл элек тупланған һәм таштарға төшөрөлгән мәғлүмәт, белем сағылыш тапҡан. Шүлгәнташ мәмерйәһендәге яҙмалар - әле өйрәнелеп, уҡылып бөтөлмәгән китап. Уны уҙған быуаттың 50-се йылдарынан алып бөгөнгәсә тиҫтәләгән ғалим өйрәнде. Һәр ғалим, үҙ сиратында, был яҙмаларға ҡарата үҙенсәлекле фекер әйтте, яңы тема асты. Башҡорт китабы тураһында һүҙ алып барабыҙ икән, һүҙҙе ошонан башларға кәрәк тә инде, миңә ҡалһа. Икенсенән, "Урал батыр" эпосы ла быуындан-быуынға, телдән-телгә еткерелә килгән китап ул. Китап халыҡты байыта, уға әхлаҡи тәрбиә бирә, телде, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлауға, үҫтереүгә булышлыҡ итә икән, был турала һүҙ алып барғанда алғы планға шул сығырға тейеш. Китаптың формаһы ниндәй булыуы иһә - бөтөнләй икенсе мәсьәлә.\nҒәлим Хисамов: Китап - ул белем сығанағы, белемдең башы. Зөфәр Мөхтәр улының әйткәненең төп мәғәнәһе лә шул. Әгәр Шүлгәнташтағы һүрәттәрҙе, билдәләрҙе һәр кем үҙенсә уҡый икән, әле был, ул һүрәттәр китап түгел, тигәнде аңлатмай. Хатта ташҡа баҫылған китапты ла кешеләр төрлөсә уҡый һәм төрлөсә аңлай. Шуға күрә, китаптың беренсе функцияһы - уның белем сығанағы булыуы. Шуға күрә, беҙ стенаға төшөрөлгән билдәләрҙе лә, ташҡа яҙылған Орхон-Йәнәсәй яҙмаларының Күлтигин яҙыуын да - һәммәһен дә китап тип атай алабыҙ. Әлбиттә, был бик шартлы атама. Башҡорттоң быуындан-быуынға телдән тапшырыла килгән ауыҙ-тел ижады үрнәктәрен дә белем сығанағы тип әйтәбеҙ. Уларҙы ла "китап" тип йөрөтөргә хоҡуғыбыҙ бар. Дөрөҫ әйтелде: китаптың формаһы төрлөсә булырға мөмкин: береһе - таш, икенсеһе - хәтер, өсөнсөһө - ҡағыҙ, дүртенсеһе - интернеттағы, эфирҙағы ниндәйҙер мәғлүмәт. Уларҙың бөтәһе лә бер исем менән йөрөтөлә ала. Ошо яҡтан, әлбиттә, китапты төрлө мәғәнәлә аңлап була: һәр кемдең үҙ хоҡуғы, үҙ ихтыяры. Беҙ уны был юлы киң мәғәнәлә ҡарайбыҙ.\nИлһам Йәндәүләтов: Иң мөһиме, китап үҙенең маҡсатына хеҙмәт итергә тейеш. Уның маҡсаты ниндәй? Быуындан быуынға белемде, аҡылды, фекерҙе күсерә килеү. Шул уҡ эпостарыбыҙҙы атанан улға һөйләп ҡалдырғандар. Уны яҙма рәүештә уҡымаһалар ҙа, ул беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән. Ғәжәп бит! Әлбиттә, беҙ ул эпосты бөгөн матур, шыма ҡағыҙҙан уҡыйбыҙ. Китаптың формаһы ғына үҙгәрҙе, ә эстәлеге шул уҡ ҡалды.\nҠарыкитап нимә ул? Уларҙың өлгөһө бөгөн дә бармы?\nҒәлим Хисамов: Ҡарыкитап (ҡарһүҙ ҙә тип әйтәләр) - ташҡа баҫылған боронғо китап ул. Шулай ҙа, "ташҡа баҫылған" тиелһә лә, ысынбарлыҡта, ташҡа бер ваҡытта ла бер ни ҙә баҫмағандар. "Ташҡа баҫыу" һүҙе балсыҡ-китаптар таш рәүешендә һаҡланғанға күрә барлыҡҡа килгән. Башҡорт халҡының ҡарыкитаптары бөгөн дә бар. Уларҙың ҡайҙа һаҡланғанлығын элек айырым кешеләр генә белгән. Ә ни өсөн был ҡомартҡыларҙы теләһә ҡайҙан табып булмай, тигән һорау тыуыуы тәбиғи. Сөнки был китаптар ныҡ йәшереп тотолған. Шуға ла уларҙы табына торған кеше һындары кеүек еңел осратырмын тимә. Килеп сығышына туҡталғанда, башҡорттоң ҡарыкитаптары - Орхон-Йәнәсәй яҙмаларының бер өлөшө. Икенсе вағыраҡ өлөшө лә бар - улары балсыҡҡа баҫып яҙылған. Улар махсус урындарҙа әле лә ята. Беҙҙең башҡорт, төрки халыҡтары археологтары был эшкә тотонғаны ғына юҡ. Әгәр ҙә махсус рәүештә өйрәнә башлаһалар, бер-нисә йыл эсендә был тема буйынса әллә ниндәй асыштар яһаясаҡтар. Әлеге ҡомартҡылар араһында руник яҙмалар ҙа, рунаға тиклемге яҙмалар ҙа бар. Әйтәйек, беҙҙең бөгөнгө ырыуҙар тамғалары - үҙҙәре үк яҙыу. Һәр тамға үҙе ниндәйҙер өн белдерә, ниндәйҙер һүҙ мәғәнәһенә эйә. Ана шулар менән яҙылған ул ҡарыкитаптар. Ул тамғалар менән яҙылған яҙыуҙарҙы беҙ бүтән әйберҙәрҙә лә осратабыҙ. Мәҫәлән, беҙҙең ҡара ҡыпсаҡтарҙың ырыу тамғаһы - һәнәк формаһындағы тамға төшөрөлгән берәй ағасты тапһаң, унан да байтаҡ мәғлүмәт уҡып була. Йәғни, ошо тамғаның үҙендә генә лә тотош ырыу тураһында бик күп мәғлүмәт ята. Йәғни, тамға - үҙе үк китап.\nҠарыкитаптарға ауаздаш ғибрәтле бер риүәйәт тә бар. Хәҙерге Учалы районындағы Уралтау тауы тирәһендә Уҡ йылғаһы аға. Ләкин ул йылға уҡ һымаҡ төҙ, йәғни тура ғына аҡҡан йылға түгел. Ә ниңә уны есеменә тура килмәгән исем менән атағандар һуң? Йылғаның исеме беҙҙең яҡҡа урыҫтар килмәҫ борон булған бер хәл менән бәйле. Биш ырыуҙың махсус йыйылған алтыны булған. Йәғни, ырыуҙар һәр береһе үҙ өлөшөн индереп, бөгөнгө тел менән әйткәндә, "алтын фонд" барлыҡҡа килтергән. Ул алтындың ҡайҙа ятҡанын һәр ырыуҙан бер генә кеше белгән. Урыҫтар, биш ырыу башҡорто ҡайҙалыр алтын һаҡлай икән, тигән хәбәрҙе ишетеп ҡалған да, серҙе белеүсе кешене эҙләп тапҡан. Теге кеше әлеге йылға буйында ғына көн күрә икән. Уны төрлөсә ҡурҡытып та, алдатып та ҡарайҙар, ләкин телен сисә - алтындың ҡайҙа икәнлеген әйттерә алмайҙар. Ахыр сиктә, араҡы килтерәләр. Эсерәләр. Баш еңеләйгәс, аҡыл ҡыҫҡарғас, тел оҙоная бының. Серҙе әйтергә, тип, ауыҙын асыуы була, эргәһендә ултырған әле балиғ тә булмаған улы уға уҡтан атып та ебәрә. Сер сиселмәй ҡала. Ошо ғибрәтле ваҡиғанан һуң йылғаға "Уҡ" исеме бирәләр. Китаптар менән дә шул уҡ хәл: уларҙы махсус һаҡлаған, серҙе сисмәҫкә тейешле кешеләр булған. Уларҙы "бабалар" тип атағандар. Беҙҙең Көйөргәҙе районында өс Баба ауылы бар. Беҙҙең тирәлә лә бер-нисә мәмерйә билдәле, уларҙың эсендә лә ҡомартҡылар йәшерелеүе мөмкиндер, тип уйлайым. Китап - аҡыл, белем сығанағы икәнен бик борондан белгәндәр, хәҙер генә бының мәғәнәһе юғалып бара...\nХалҡыбыҙҙың тәүге ҡағыҙ китаптары ҡасан барлыҡҡа килгән?\nЗөфәр Тимербулатов: Мин боронғо замандарҙағы баҫмалар тураһында хәбәрҙар түгелмен - сағыштырмаса яңы тарих тураһында ғына бер-ике һүҙ әйтмәксе булам. Билдәле булыуынса, Башҡортостанда нәшриәт эшен тәү башлап Зәки Вәлиди ойоштора. Ошо маҡсат менән ул, Петербургҡа кешеләр ебәреп, китап баҫыу ҡорамалы (типография) һатып алдыра. Яңылышмаһам, иң беренсе нәшриәт Стәрлетамаҡта урынлаштырыла. Төптәнерәк уйлап ҡараһаң, дәүләтселек нигеҙе - китап икән ул. Беҙҙең нәшриәт тап ошо ваҡиғаға нигеҙ булған да инде. Йәғни, нәшриәт - халыҡты тарих менән ныҡлап таныштыра, уны ойоштора, берләштерә торған көслө, әһәмиәтле ҡорал да ул. Нәшриәтебеҙ барлыҡҡа килгәс, Шәйехзада Бабичтың шиғырҙары баҫма рәүештә ҡулдан-ҡулға тарала бит.\nИлһам Йәндәүләтов: 1919 йылда нәшриәт бушҡа ғына барлыҡҡа килмәгән. Тимәк, уның ойошторолоуына маҡсатлы рәүештә булышлыҡ иткәндәр. Әле бына яңыраҡ нәшриәттең 95 йыллыҡ юбилейына тип Мәскәүҙән килгән ҡунаҡ та: "Һеҙ - Рәсәйҙә төҙөлгән иң беренсе нәшриәттәрҙең береһе", - тигәйне. Йәғни, Башҡортостан китап нәшриәтенең бик оло һәм олпатлы икәнен мәскәүҙәр ҙә таный. Китаптың әһәмиәтен элек-электән яҡшы белгәндәр. Яҙыусылар халыҡҡа фекерен тап ошо китап аша еткергән, бәйләнеш ептәрен тап китап ярҙамында нығытҡан. Уларҙың мөрәжәғәттәре, Батыршаның хаты һымаҡ, яҙма рәүештә таратылған. Башҡорт яҙма китабының XX быуат баштарындағы роле баһалап бөткөһөҙ ҙур. Әйткәндәй, Шәйехзада Бабич ошо типографияны күсереп алып китеп барған сағында үлтерелә бит, быны ла оноторға ярамай. Ул ваҡытта һүҙҙең әһәмиәтен белгәнгә күрә, типографияны үҙҙәре менән бергә күсереп йөрөткәндәр ҙә инде.\nҒәлим Хисамов: Ул типография әлеге китап нәшриәтенең типографияһы түгел - быға тиклем беренсе типография Темәстә урынлашҡан булған. Уны ла Зәки Вәлиди үҙе ойошторған. Шәйехзада Бабич Темәстән Мораҡҡа тап ошо типографияны күсергән ваҡытында үлтерелгән. Бабичтың "Зәки һеҙҙе алданы, тип уйламағыҙ" шиғыры шул типографияла баҫылып таратылған. Бабичты, Иркәбаевты язалап үлтергәс, типографияны ла юҡ итәләр. Уны һүтеп, урыҫ һалдаттары хәрефтәрен берәмләп өләшеп алып, тишеп, тәре яһап, муйындарына тағалар. Был - билдәле факт.\nЗөфәр Тимербулатов: Минеңсә, Бабичты ул шағир булғаны өсөн генә түгел, ә типографияны юҡ итеү өсөн үлтергәндәрҙер. Уйлап ҡараһаң, ниндәй генә ҡатмарлы ваҡыттарҙа ла халҡыбыҙҙың аҫыл улдары донъяуи мәсьәләләрҙе ситкәрәк ҡуйып, иң беренсе сиратта рухи байлыҡ, китап тураһында ҡайғыртҡан.\nҒәлим Хисамов: Эйе, Бабич башҡорт хөкүмәтенең сәркәтибе булғанға күрә, ул көндө типография менән бергә Башҡорт хөкүмәтенең документтары ла тартып алына.\nКитап тарихы тураһында һүҙ башлағанда, башҡорт китабының тамыры 95 йылдан күпкә төптәрәк ятыуын да билдәләргә кәрәк. Һәр хәлдә, төрки телле халыҡтарҙың XI-XIII быуаттарҙа ҡағыҙға, тирегә яҙылған китаптарын беҙ үҙебеҙҙең китаптарҙың башы, тип хаҡлы рәүештә атай алабыҙ. Бөгөнгө формалы китаптар шул мәлдән башлана. Бында боронғо иран телендә ташҡа (балсыҡҡа) баҫылған "Гилгәмеш" эпосын ғына иҫкә төшөрөү ҙә етә. Әйткәндәй, ул китап та тиҙ генә табылмаған - тау тишегенә йәшерелгән урынынан уны бик һуң табалар. Йомғаҡлап, шуны әйтке килә: беҙҙең китаптарҙың тарихы меңәр йылдарға һуҙыла. Ул электрон китап формаһында дауам итәсәкме, йә бүтән төрлө формаламы - барыбер дауам итәсәк. Китап, белем шишмәһе, белем сығанағы булараҡ, мәңгелек һаҡлана торған хазина. Китап булһа, халыҡ та бар. Ул халыҡты милләт итеп ойоштора торған бер ҡоралдарҙың береһе. Шул йәһәттән уның әһәмиәте бик ҙур. Бөгөн нәшриәт башҡарған эш кемгәлер көндәлек, ябай эш кеүек кенә күренергә мөмкин. Ана шул көндәлек эштән быуатлыҡ тарих йыйыла ла инде.\nТәүге китаптар, йә уларҙың барлығын дәлилләгән берәй документтар, һүрәттәр һаҡланғанмы?\nЗөфәр Тимербулатов: Беҙҙең Башҡортостан Дәүләт китап палатаһында ниндәйҙер нөсхәләр, боронғо китаптар фонды бар. Фондта ғәрәп хәрефтәре менән яҙылған китаптар бихисап. Ул фондтағы китаптарҙың барыһын да һанап бөтөрөү мөмкин түгел. Мине икенсе проблема борсой: ошо китаптарҙы өйрәнеү һүлпән бара. Хатта улар бөтөнләй өйрә-нелмәй, тиерлек. Мәҫәлән, Китап палатаһынан тыш, бындай ҡомартҡы-китаптар БДУ-ла ла һаҡлана. Төрлө урындарҙа һаҡланғанға күрә, ғалимдарҙың ул китаптарҙы комплекслы өйрә-неүҙә ҡыйынлыҡтар кисереүе көн кеүек асыҡ. Башҡортостан Дәүләт китап палатаһын етәкләгән сағымда ул китаптар менән эш итеүселәрҙең әрһеҙ ҡыланыуын, биттәрҙе бысратыуын күргәс, һирәк осрай торған китаптарҙы кемгәлер биреүҙе, хатта, кешеләрҙе уларға яҡын ебәреүҙе тыйыу тураһында бойороҡ та сығарғайным...\nКитап палатаһы бинаһын яҙ һайын һыу баҫа ине. Хәҙер уны ремонтланылар, әлбиттә. Хәҙер унда аҙмы-күпме шарттар булдырылған. Ике республикала - Башҡортостан менән Татарстанда ғына Китап палатаһы тороп ҡалды. Бөгөн ҡайһы бер кешеләр: "Әйҙәгеҙ, ошо палатаны бөтөрәйек, уның нимәгә хәжәте бар? Уны китапханаға ҡушайыҡ", - тип әйтергә лә тартынмай. Бинаны алырға ла һатырға - бөтөн ҡайғылары шул. Ә фондтың ҡиммәтен баһалаған кеше юҡ.\nБоронғо тарихтан бөгөнгө заманға әйләнеп ҡайтайыҡ. Һеҙ "Китап" нәшриәтендә директор булған саҡта ниндәй мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе төп маҡсатығыҙ итеп күрҙегеҙ, нимәгә төп иғтибар бүлдегеҙ?\nҒәлим Хисамов: Минең нәшриәтте етәкләгән осор тынғыһыҙ 90-сы йылдар башына тура килде. Ул заманда етәксенең иң ҙур бурысы - китап сығарыуҙы дауам итеү, уның өсөн аҡса эҙләү ине. Тырышлыҡтың һөҙөмтәһе булды -китап сығарыуҙы туҡтатманыҡ. Туҡтатмау ғына түгел, киреһенсә, аҙмы-күпме үҫешкә өлгәштек. Икенсенән, нәшриәтте икенсе бинаға күсерҙек. Тағы бер ҙур эшебеҙ шул булды - 50 мең тираж менән башҡортса Ҡөрьән Кәрим баҫтырып сығарҙыҡ. Эште һәүетемсә генә юлға һалып эшләп ятҡанда матбуғат министры булып эшләүсе Зөфәр Мөхтәр улы Сит ил эштәре министрлығы янындағы бер уҡыу йортона уҡырға китте. "Әйҙә, хәҙер һин министр бул инде", - тип, мине министр итеп тәғәйенләп ҡуйҙылар.\nЗөфәр Тимербулатов: Нәшриәттә йылдар буйына баҫылмай ятҡан ҡулъяҙмалар бик күп. Нәшриәт директоры булған сағымда шул ҡулъяҙмаларҙы сығарыуға, нәшриәттең матди-техник базаһын яҡшыртыуға аҡса табыу маҡсатында күп эш атҡарырға тура килде. Нәшриәт директорының төп эше - аҡса эҙләү икәне ошо өлкә менән таныш кешегә сер түгел. Китап сығарыу менән генә нәшриәт үҙенә үҙе аҡса эшләү һәләтенә лә, мөмкинлегенә лә эйә түгел. Учалыла, Сибайҙа, тағы бер-нисә урында үҙебеҙҙең магазиндарҙы астыҡ. Ә магазин ни өсөн кәрәк? Яуапты заман үҙе бирә: китаптарҙың ҡулъяҙмаһын алыу өсөн - нәшриәт, сығарыу өсөн - комбинат һәм һатыу өсөн магазин булырға тейеш. Әйткәндәй, нәшриәт янында үҙебеҙҙең келәтебеҙ, транспортыбыҙ, бер-нисә магазиныбыҙ булырға тейеш ине. Уныһын атҡарырға өлгөрмәнем. Йомғаҡлап әйткәндә, директор булып эшләү дәүерендә бар тырышлығым - башҡорт китабын һаҡлауға, уны үҫтереүгә йүнәлгән эштәрҙән ғибәрәт булды. Нәшриәт эргәһенә Зәйнәб апайыбыҙға һәйкәл тураһында тәҡдим менән етәкселелеккә мөрәжәғәт иткәйнек, әлегә ул эш хәл итеүҙе көтә. Нәшриәт эргәһендә ошо һәйкәл, магазиндар, полиграфия комбинаты урынлашһа, үҙенсәлекле бер китап йорто барлыҡҡа килер ине. Электрон китаптар сығарыуҙы ла беҙ башланыҡ. Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығына ҡарата бик күп тарихи китаптар, Бөйөк Ватан һуғышынан ҡайта алмаған яугирҙарға арналған "Память", еңеү яулап имен-аман ҡайтҡандарға арналған "Они вернулись с победой", илде, фронтты туйҙырыу, кейендереү, аяҡҡа баҫтырыу өсөн тир түккән эшселәргә арналған "Герои тыла" йыйынтыҡтарын да баҫтырҙыҡ. Шулай уҡ нәшриәтте яңы бинаға күсереү өсөн дә бик күп көс һалырға тура килде. Нәшриәт менән полиграфия комбинатын бер ойошмаға әйләндереү тураһындағы хыялым ғына тормошҡа ашмай ҡалды.\nИлһам Йәндәүләтов: Минең дә төп бурыстарҙың береһе - башҡорт китаптарын сығарыуҙы дауам итеү. Әлбиттә, элекке директорҙар һәм коллективтың тырышлығы менән матди-техник базабыҙ яҡшыртылған. Ҡағыҙ мәсьәләһе лә 90-сы йылдарҙағы һымаҡ киҫкен тормай. Шуға бөгөн беҙҙең төп бурыс - башҡорт китабының бәҫен төшөрмәй генә, китап сығарыуҙы дауам итеү һәм киләсәк быуындарға быуаттар буйы килгән аҡылды, фекерҙе тапшырыу. Әлбиттә, яҙыусылар, яҙырға теләүселәр күп, шул уҡ ваҡытта китабын нәшер итергә теләүселәр уларҙан да кү-берәк. Ләкин, Зөфәр Мөхтәр улы менән Ғәлим Афзал улы әйткәнсә, бөтәһе лә финансҡа барып тоташа. Шул сәбәпле, тиҙ арала барыһының да әҫәрҙәрен баҫтырып сығарыу мөмкин түгел, үкенескә ҡаршы. Әлбиттә, республика бюджетынан махсус аҡса бүленә. Әлеге осорҙа йылына 200-ҙән ашыу китап, шул иҫәптән мәктәптәр өсөн дәреслектәр, балалар әҙәбиәте, махсус төр баҫмалар, нәфис әҙәбиәт сығып килә. Рәсәй кимәлендә башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, был яҡшы күрһәткестәрҙең береһе иҫәпләнә. Тағы ла шуныһы: беҙ әле үҙебеҙҙә донъя күргән китаптарҙы республика буйынса таратыуға иғтибарҙы көсәйттек. Быйыл ғына бер нисә район-ҡалала сауҙа нөктәләре астыҡ, был юҫыҡта эштәр киләсәктә лә дауам итәсәк.\nХәҙер беҙҙә лә электрон китаптар барлыҡҡа килә. Ләкин уларҙы башҡорт яҙыусыһы һәм башҡорт уҡыусыһы ҡабул итәме?\nЗөфәр Тимербулатов: Электрон китап - ҡағыҙ китаптар һымаҡ уҡ мөхәррирләнгән, әммә ҡағыҙға түгел, ә интернет донъяһына ҡуйылған китап ул. Икенсе төрлө әйткәндә - виртуаль китап. Уны йәштәр бик тиҙ ҡабул итте. Оло быуын яҙыусылары иһә әлегә китаптарын ошо форматта таратыуға бик һаҡ ҡарай. Ҡағыҙ китаптар һымаҡ уҡ, электрон китапты ла, сығарыуын сығарғас, һатырға кәрәк. Бының өсөн ниндәйҙер яңы компьютер программалары талап ителә. Ҡыҫҡаһы, электрон китап сығарып таратыу ҙа еңел эш түгел. Хеҙмәткәрҙәрҙе өйрәтеп алыу күп көс талап итә. Уның ҡарауы, бындай китаптарҙы донъяның теләһә ҡайһы мөйөшөнән һатып алып, уҡып була. Нәшриәттә электрон китаптар сығарыуҙы ойошторғас, уларҙы сайтыбыҙға урынлаштырҙыҡ. Шыттыра тип уйламағыҙ: баҡтиһәң, беҙҙең китаптарҙы һатып алырға теләүселәр Австралияла ла бар икән. Көнбайыш илдәрендәге уҡыусыларыбыҙ тураһында әйтеп тә тормайым. Башҡортостанда тыуып, үҫеп, сит илгә киткән милләттәштәребеҙ, милли матбуғатыбыҙҙы, художестволы әҙәбиәтебеҙҙе уҡырға теләп, беҙҙең сайтҡа юлыға ла, электрон китапты һатып алып, күңелен баҫа икән. Хатта ҡайһы бер китапханалар ҙа беҙҙең менән хеҙмәттәшлек булдырҙы. Мәҫәлән, Германиялағы бер китапхана даими рәүештә беҙҙә баҫылған китаптарҙы һатып ала. Был - бер. Икенсенән, электрон китаптар кәрәкме? Әлбиттә! Сөнки, был китаптар күсереп йөрөтөүгә, юлда уҡыуға шул тиклем уңайлы. Шулай ҙа улар кешенең, айырыуса балаларҙың күҙенә зыян килтерә. Уларҙы бер туҡтауһыҙ уҡыу һаулыҡ өсөн хәүефле. Бала китапты ҡағыҙҙан уҡырға тейеш. Был йәһәттән электрон китаптар ҡағыҙ китаптарҙан ҡалыша. Әммә беҙҙә электрон китаптар ҙа, ҡағыҙ китаптар ҙа булырға тейеш.\nИлһам Йәндәүләтов: Беҙ йылына 10-12 электрон китап сығарабыҙ. Сығарабыҙ ҙа, осһоҙ ғына хаҡ ҡуйып, үҙебеҙҙең сайтҡа урынлаштырабыҙ. Сайтҡа ингән уҡыусы үҙенә уңайлы түләү ысулын һайлай ҙа, бер-нисә минут эсендә электрон китапты һатып та ала. Бер уйлаһаң, был еп-еңел эш. Әммә электрон китаптар менән ҡыҙыҡһыныусылар бик әҙ. Шуға әле уларҙың ҡағыҙ китаптарҙы ҡыҫырыҡлап сығарыуы тураһында һүҙҙең булыуы ла мөмкин түгел. Киләсәктә, әлбиттә, электрон китаптар күберәк сығыр һәм таралыр тип күҙаллайым.. Минең уйымса, улар икеһе лә параллель рәүештә үҫешергә тейеш. Әлегә яҙыусыларҙың күбеһе бындай китаптар сығарыуға психологик яҡтан әҙер түгел. Был турала һөйләшһәң, улар: "Электрон китаптарымды уҡыусыларыма нисек күрһәтергә тейешмен, уларҙы бүләк итә лә алмайым бит?"- тигәнерәк һорау ҡуя. Уларҙы ла аңларға була.\nМин яңыраҡ Германияла булғайным. Унда Майндағы Франкфурт ҡалаһында йыл һайын китап йәрминкәһе үтә. Йөҙгә яҡын илдән бик күп нәшриәттәр үҙҙәренең продукцияһын күргәҙмәгә ҡуйған. Мин уларҙың күбеһе менән танышып сыҡтым. Баҡтиһәң, алға киткән Көнбайыш илдәре, электрон китаптар этабын үтеп, уның етешһеҙлектәрен аңлап, кире ҡағыҙ китаптарға ҡайтып яталар икән. Японияла ла шул уҡ хәл. Ә беҙ, ул илдәрҙән 10-15 йылға арттараҡ ҡалып, улар баҫҡан "тырмаға" баҫырға итәбеҙ һымаҡ килеп сыға.\nХалыҡтың зауығы тураһында һөйләшәйек әле. Китап һайлау мәсьәләһенә туҡталғанда, халыҡ ниндәй китаптарға өҫтөнлөк бирә? Уҡыусының күңел талабы ниндәй?\nИлһам Йәндәүләтов: Был һорауға аныҡ ҡына яуап биреп булмай. Кемгәлер - детектив, кемгәлер - мөхәббәт, кемгәлер балалар әҙәбиәте жанрҙары кәрәк. Дөйөмләштереп, башҡорт китабы тураһында әйткәндә, балалар әҙәбиәте һәм нәфис әҙәбиәт ҙур һорау менән файҙалана. Балалар өсөн яҙылған әҫәрҙәрҙе теләп алалар. Ата-әсә бер ваҡытта ла кескәйҙәре өсөн китапҡа аҡса йәлләмәй. Сөнки, бәләкәйҙән китап уҡып үҫһә, балам киләсәктә аҡыллы һәм яҡшы кеше буласаҡ, тигән инаныу бар әле ата-әсәләрҙә. Башҡорт прозаһы ла уҡыусылар араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Беҙҙең билдәле яҙыусыларыбыҙ бар - уларҙың сәсмә әҫәрҙәрен бик теләп һатып алалар. Фәнни-популяр стилдә яҙылған әҙәбиәткә, тәбиғәт, тарих тураһындағы китаптарға ла ихтыяж ҙур. Республиканан ситтә йөрөһәк, башҡорт халҡының тарихы тураһындағы китаптар менән бик ҡыҙыҡһыналар. Яңыраҡ Ғәлим Афзал улының ярҙамы менән башҡортса Ҡөрьән Кәримде яңынан баҫтырҙыҡ. Шул китапты, ғөмүмән, Ислам дине буйынса әҙәбиәтте ныҡ һорайҙар. Һуңғы ун йылда дини китаптарға иғтибар бермә-бер көсәйҙе. Мосолман календары, көн дә кәрәкле доғалар ҙур һорау менән файҙалана.\nЯҙыусының бурысы, уның китапты китап итер өсөн һалған көсө нимәлә?\nҒәлим Хисамов: Яҙыусы, әлбиттә, беренсе сиратта, яҙғандарын китап итеп сығарыу маҡсатын алға һөрә. Ул үҙенең фекерен кешеләргә еткереү ысулы ошо китап аша икәнен бик яҡшы белә. Әлбиттә, яҙыусылар ҙа төрлө-төрлө: уның береһе - яҡшыраҡ, икенсеһе ҡайтышыраҡ яҙа. Шуға күрә, китаптар ҙа төрлө-төрлө: һәйбәте бар, йығылып ятып уҡый торғаны бар, уҡылмай торғаны ла бар. Тимәк, китап нәшриәте беренсе сиратта яҙыусыларға талапты арттырырға тейеш. Бер-нисә китабын сығармайынса, ҡулъяҙмаларҙы кире ҡайтарһа, яҙыусы икенсе төрлөрәк яҙа башлаясаҡ. Әле тарих тураһында әйтелде. Тарихи китаптарҙы, һис шикһеҙ, яҙырға кәрәк. Башҡорт тарихынан да ҙурыраҡ тарихлы халыҡ беҙҙең илдә бүтән бармы икән әле! Бына ошо тарихты яҙыусы ҡағыҙға күсерергә тейеш. Бер тарихсы ғына эшләп бөтөрә алмай был эште. Тарихсы яҙған тарих менән яҙыусы яҙған тарих, бер үк факт тураһында яҙылһа ла, икеһе ике әйбер. Ошо арала мин яҙыусыларға бер тәҡдим яһаным: "Әйҙә, прозаиктар, төрлө темаларҙы, төрлө документтарҙы бүлешеп алайыҡ һәм коллектив рәүештә китап барлыҡҡа килтерәйек", - тинем. Әле беҙ 25 кешенән торған төркөм барлыҡҡа килтерҙек. Алла бирһә, яҡын арала ошондай китаптар сығарасаҡбыҙ.\nӘлбиттә, китапҡа ҡағылышлы тағын бер уй: яҙыусы йөҙәр йыл артҡа ҡарарға һәм йөҙәр йыл алдағыһын күрергә тейеш. Шул ваҡытта ғына ул яҙыусы була. Әгәр ҙә ул үткәндәрҙе генә байҡап, алдағыһын күрмәһә, йә алға ғына ҡарап, үткән тарихты күрмәһә, яҙыусы була алмай. Ундай яҙыусы халыҡҡа кәрәкмәй. Беҙҙең башҡорт китабы ла халҡыбыҙҙың үткән тарихын да сағылдырырға, киләсәген дә төҫмөрләргә тейеш. Шул ваҡытта башҡорт китабы мәңге буласаҡ.\nБөгөнгө һөйләшеүҙең һығымтаһы ҡунаҡтарыбыҙ тарафынан бик аныҡ әйтелде: китап - халыҡты халыҡ итеп тотҡан, уны алға әйҙәгән ҡорал. Заман үҙгәрә килә, ҡорал да үҙ формаһын үҙгәртергә мөмкин, әммә эстәлеге үҙгәрмәй. Ул һәр ваҡыт бер маҡсатҡа - телде, мәҙәни байлыҡттарҙы һаҡлауға хеҙмәт итә, киләсәктә лә хеҙмәт итһен.\nЯҙылған: 01.12.14 | Ҡаралған: 2279


Матбуғатҡа яҙылыу декадаһында ҙур ташлама ҡаралған — Рәсәй почтаһы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nМатбуғатҡа яҙылыу декадаһында ҙур ташлама ҡаралған — Рәсәй почтаһы\n15:17, 3 декабря 2015 Иҡтисад\n3 декабрҙән 13-нә тиклем илдә матбуғатҡа яҙылыу декадаһы уҙғарыла: яратҡан баҫмаларығыҙға ташламалы хаҡҡа яҙылырға мөмкин. Рәсәй почтаһының Башҡортостан филиалында аңлатыуҙарынса, федераль баҫмаларға — 5, төбәк гәзит-журналдарына 10 процентлы ташлама ҡаралған. Рәсәйҙең Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы раҫлаған исемлектәге социаль әһәмиәтле баҫмаларға иһә 15 процентлы ташлама яһала.\nАғымдағы матбуғатҡа яҙылыу компанияһында магистраль ташыуға, баҫма продукцияны төрҙәргә бүлеүгә һәм яҙылыусыларға еткереүгә почта тарифтары туңдырылған. Шулай итеп, клиенттар өсөн баҫмаларҙы килтереү хаҡы үҙгәрмәгән һәм быға тиклемге кимәлдә ҡалған.\nТеги: рәсәй почтаһы,матбуғатҡа яҙылыу


Граждандар мәнфәғәтен яҡлаусылар\n12 Ғинуар 2018, 17:26\nХөрмәтле район прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандары! Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ менән ихлас күңелдән ҡотлайым! Прокуратура хоҡуҡ һаҡлау органдары системаһында айырым урын алып тора, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен нығытыуҙа мөһим роль уйнай.\nХөрмәтле район прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандары!\nҺеҙҙе һөнәри байрамығыҙ менән ихлас күңелдән ҡотлайым!\nПрокуратура хоҡуҡ һаҡлау органдары системаһында айырым урын алып тора, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен нығытыуҙа мөһим роль уйнай.\nПрокуратура хеҙмәткәрҙәренең һөнәре үтә лә яуап-лы – һеҙ граждандарҙың конституцион хоҡуҡтары һәм азатлығы һағында ныҡлы тораһығыҙ, енәйәтселеккә һәм коррупцияға ҡаршы көрәш алып бараһығыҙ. Һеҙҙең юғары һөнәри оҫталығығыҙ һәм эшегеҙгә тоғролоғоғоҙ йәмғиәт тормошоноң барлыҡ өлкәләрендә лә закондар өҫтөнлөгөн тәьмин итеүгә булышлыҡ итә.\nҺеҙгә, хөрмәтле район прокуратура хеҙмәткәрҙәре, яуаплы һәм ҡатмарлы эшегеҙҙә хеҙмәт уңыштары теләйем. Һеҙгә һәм яҡындарығыҙға һаулыҡ, именлек, ныҡлы сәләмәтлек, бәхет, шатлыҡтар юлдаш булһын. Байрамса кәйеф һеҙгә!


Алдағы шәмбелә Өфөлә инвалидтар араһында йөҙөү буйынса ярыштар үтә\n22 Апрель 2010, 16:37\nШәмбелә, 24 апрелдә Өфөлә «Буревестник» физкультура йортонда Башҡортостан Республикаһы инвалидтарының II комплекслы спартакиадаһы иҫәбенә йөҙөү буйынса ярыштар үтәсәк. Бында терәк-хәрәкәт аппараты имгәнгән, ишетеү, күреү һәләте насар йөҙҙән ашыу спортсы ҡатнашасаҡ.\nСпартакиада программаһына пауэрлифтинг, саңғы уҙыштары, йөҙөү һәм еңел атлетика буйынса ярыштар индерелгән, ә быйыл уға өҫтәл теннисы ла өҫтәлде. Пауэрлифтинг һәм саңғы уҙыштары буйынса ярыштар бығаса үткән булһа, еңел атлетика буйынса ярыштар - май айына, ә өҫтәл теннисы октябргә планлаштырылған.\nЙөҙөү буйынса ярыштар сәғәт 12-лә башлана.


Хәбәрҙәр: Төркиә-ЕС: ярты быуатҡа һуҙылған вәғәҙәләр.\nТөркиә-ЕС: ярты быуатҡа һуҙылған вәғәҙәләр.\nЕврокомиссия Төркиәнең ЕС-ҡа инеү юлындағы алға китеше хаҡындағы йыл һайын яһалып торған докладында Анкараны кеше хоҡуҡтарын боҙоуҙа һәм азатлығын сикләүҙә ғәйепләне. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: доклад республикаға нигеҙ һалған Мостафа Кемаль Ататөрктөң вафат булыуының 77 йыллығында донъя күрҙе.\nТөркиә ЕС-ҡа инеүгә өмөтөн өҙҙө булһа кәрәк. Ғинуарҙа уҡ Төркиә президенты Иртуған киҫкен сығыш яһағайны:\n“Әлеге мәлдә Төркиә- ҡеүәтле ил. Беҙҙең республика Евроберләшмә ишеге төбөндә ишек асыҙарын һорап көтөп тормаясаҡ. Төркиә бер кемгә лә ялынмаясаҡ. Ул үҙ аллы йәшәй ала торған ил. Әгәр яҡын арала беҙҙе ЕС-ҡа алмаһалар, беҙ үҙ юлыбыҙҙы һайлаясаҡбыҙ.”\nАсылда Төркиә ультиматум ҡуйҙы: йәки Төркиә, ЕС-тың оҙайлы вәғәҙәләренән һуң берләшмә ағзаһы була, йәки яҡын арала уҡ евроинтеграция уйынан баш тарта.\nЕврокомиссияның яңы доклады Төркиә президентының асыуын нығыраҡ ҡабартты. Иртуған шуны аңғартты: Брюссель фекерен ситкә ҡуйып, Анкара үҙ юлын һайланы.\nТөркиәнең ЕС-ҡа оҙайлы юлы ошонда тамамланыр, моғайын. Төркиәнең Европа илдәре менән яҡынайыуына нигеҙ һалыныуына ярты быуаттан ашыу ваҡыт уҙҙы- 1963 йылда Ассоциация хаҡындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды, әммә әле булһа Төркиә һәм Евроберләшмә бер-береһенә хроник һәм тәрән шикләнеүҙән ыҙа сигә.\nИке сәйәсмән- Николя Саркози һәм Ангела Меркель- Төркиәнең Европа берләшмәһенә инеү юлына кәртә ҡуя килде.\nБыйыл миграция көрсөгө шуға алып килде: төрөк досьеһын, алыҫтағы йәшниктән алып, йәнә өҫтәлгә һалдылар. Ҡасаҡтар ағымын туҡтатыу өсөн, Европаға Төркиә кәрәк булды. Меркель ханымдың октябрҙәге Төркиәгә визиты ваҡытында ЕС-ҡа инеү буйынса Анкара менән һөйләшеүҙәрҙе ҡайтанан башларға вәғәҙә биреүе шунан ғибәрәт. Брюссель Анкараны, Төркиә территорияһы аша Европаға ынтылыусы мигранттар ағымын кәметеү өсөн, уларҙы ташыусыларға ҡаршы саралар күрергә саҡыра. Ә ЕС ағзалығына килгәндә, бер ниндәй ҙә, хатта яҡынса сроктар хаҡында ла һүҙ юҡ.


Төбәктә 15 кешегә эҫе ҡапҡан // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә 15 кешегә эҫе ҡапҡан\n10:02, 3 августа 2016 Йәмғиәт\nТөбәктә 15 кешегә эҫе ҡапҡан Фото: Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2016 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБашҡортостанда көндәрҙең эҫе тороуы арҡаһында ашығыс медицина ярҙамы бригадаларын саҡырыу йышайған. Ун биш осраҡ эҫе ҡабыуға бәйле, шуларҙың алтауһы — балалар. Һуңғы дүрт көндә ете тапҡырға артҡан, тип хәбәр итә республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы.\nВедомство мәғлүмәттәре буйынса, 29 июлдән 1 авгусҡа тиклем Өфөнөң тиҙ ярҙам хеҙмәтенә мөрәжәғәттәр һаны 11 процентҡа күбәйгән. Шул уҡ ваҡытта йөрәк өйәнәгенә, артериаль баҫымдың күтәрелеүенә бәйле саҡырыуҙар артмаған. Йөрәк сирлеләр һәм гипертониктар, улар башлыса өлкән йәштәге кешеләр, эҫе көндә һаҡланыу саралары күрә, тип әйтергә мөмкин.\nБынан тыш, эҫе көндә ҡояшта яныуҙың бер осрағы теркәлгән. Зыян күреүселәрҙең барыһына ла тейешле медицина ярҙамы күрһәтелгән.\nТеги: башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министрлығы,эҫе ҡабыу


16 сентябрь — Башҡорт Википедияһы\nБМО: Озон ҡатламын һаҡлау көнө.\nҠырғыҙстан: Дәүләт һағы хеҙмәткәрҙәре көнө.\nМалайзия: Ҡораллы көстәр көнө.\n1492: Христофор Колумб Саргасс диңгеҙен аса.\n1810: Мексика Испаниянан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.\n1857: Джейн Пирпонт «Jingle Bells» йырына авторлыҡ хоҡуғы ала.\n1907: Санкт-Петербургта трамвай йөрөй башлай.\n1908: «General Motors» компанияһы ойошторола.\n1908: Өфө медицина колледжы асыла.\n1918: СССР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ ордены булдырыла.\n1931: Башҡорт АССР-ы Балтас район гәзитенең тәүге һаны баҫыла.\n1931: С. В. Образцов исемендәге Дәүләт академия үҙәк ҡурсаҡ театры эш башлай.\n1975: Папуа — Яңы Гвинея бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.\n1998: «Нотр-Дам де Пари» мюзиклы тәүге тапҡыр сәхнәгә ҡуйыла.\n2000: Сиднейҙа XXVII Йәйге Олимпия уйындары асыла.\nҒәлиев Ғатаулла Фәсхетдин улы (1861—1939), шағир-импровизатор. 1892—1929 йылдарҙа тыуған ауылында мөҙәрис һәм мулла. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Ниғмәтулла ауылынан.\nБатанов Николай Яковлевич (16.09.1916—13.03.1983), партия һәм дәүләт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1946 йылдан КПСС-тың Боҙаяҙ район комитетының икенсе, 1952 йылдан — Хәйбулла һәм 1962 йылдан — Ҡырмыҫҡалы район комитеттарының беренсе секретары. 1972—1979 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының партия комиссияһы рәйесе. РСФСР-ҙың 5-се, Башҡорт АССР-ының 4—9-сы саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).\nАбдуллин Кинйәғәли Әбүбәкир улы (1941—14.01.2020), агроном, журналист, шағир, йәмәғәтсе. 2010 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1988—2001 йылдарҙа Көйөргәҙе район гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. 2001 йылдан Күмертау яҙыусылар ойошмаһы етәксеһе. Көйөргәҙе районының Баязит Бикбай исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2011), райондың почётлы гражданы (2018).\nЯҡупова Валентина Тимофеевна (1941), педагогик хеҙмәт ветераны. 1963—2001 йылдарҙа Кушнаренко ауылы урта мәктәбе уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992).\nМихайлова Ирина Даниловна (1956), мәҙәниәт өлкәһе ветераны, хореограф. Белорет ҡалаһының «Вдохновение» халыҡ бейеү театрын ойоштороусы һәм 1981 йылдан уның алмаштырғыһыҙ етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1999). Сығышы менән ошо ҡаланан.\n16 сентябрҙә тыуғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=16_сентябрь&oldid=1071989 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 14 сентябрь 2021 в 16:40\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:40 14 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


Иҫке йортҡа – яңы ғүмер » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nТин һумды һаҡлай, тигән әйтем бөгөн ғаилә сығымдарының байтаҡ өлөшөн тәшкил иткән торлаҡ-коммуналь хужалығындағы түләүҙәргә бигерәктә ныҡ ҡағыла. Хәбәрҙар булмағанлыҡтан, бәлки, битарафлыҡтандыр, был тәңгәлдәге байтаҡ яңылыҡтар, мәҫәлән, капиталь ремонтҡа ҡағылышлылары, күптәр өсөн ҡарурмандай аңлайышһыҙ. Танылған адвокат, Рәсәй Федерацияһы Президенты В.В. Путиндың ышаныслы кешеһе, «Халыҡ фронты» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте төбәк бүлексәһенең рәйестәше Надежда Николаевна КРЫЛОВА менән әңгәмәбеҙ – иҫке йортҡа яңы төҫ кенә түгел, яңы ғүмер биргән капиталь ремонт хаҡында.\n...– Республикабыҙ торлаҡ фондындағы күп фатирлы йорттарҙың 41 проценттан ашыуы иҫке, йәғни 40 һәм унан да күберәк йыл элек төҙөлгән. Йорттарҙың яртыһы тиерлек 30 процентҡа таушалған һәм капиталь ремонтҡа мохтаж. РФ Торлаҡ кодексына күп фатирлы йорттарҙың дөйөм милкен капиталь ремонтлауҙы ойоштороу хаҡында махсус 9-сы бүлек индерелде. Бүлектә капиталь ремонт фондынан финансланыусы хеҙмәттәр исемлеге билдәләнгән. Уларға йорт эсендәге электр, йылылыҡ, газ, һыу менән тәьмин итеү, канализация системаларын йүнәтеү, файҙаланыуға яраҡһыҙ тип танылған лифт һәм уның шахтаһын төҙәтеү йәки алмаштырыу, фасад, ҡыйыҡ, подвал, нигеҙҙе ремонтлау ҡарай...


Уртаҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Уртаҡ\nУртаҡ 15.01.2019 // Әҙәбиәт\nСолтан һуңғы йылдарҙа йыш ауырыны. Район табиптары уны төрлөсә әүеш-тәүеш килтереп ҡараны ла, бер ни ҙә булдыра алмағас, дауаханаға үҙ аяғы менән килгән ҡартты таяҡҡа таяндырып, ҡала табиптарына ебәрҙе. Һуғышта ярты Европаны йәйәүләп ауылына ҡайтып төпләнгән Солтандың тыуған төйәген ташлап йыраҡҡа һәм оҙаҡҡа бик сыҡҡаны юҡ ине. Теләһәң-теләмәһәң дә ҡуҙғалырға кәрәк хәҙер.\nСәфәр башы — Табанлы станцияһы. Солтан ҡарт бәхетенә, поезға ултырғас, тыныс, ипле юлдаштар тап булды: береһе, кепкаһын ҡашына тиклем батырып кейгән ир заты, әллә йоҡлай, әллә йоҡлағанға һалышҡан, уның күршеһе, урта йәштәрҙәге ҡатын, мауығып китеп бәйләм бәйләй. Тағы ла ҡыҙыл-мыҙыл һөртөп ялтыратылған, иҙеүе кендегенә ҡәҙәр йырыҡ йәш кенә ханым, вагон тәҙрәһенән күренеп-күренеп ҡалған телеграф бағаналарын һанағандай, бар иғтибарын тышҡа йүнәлткән. Ҡиәфәте бик бойоҡ, ә сибәрлеге, ус төбөнә ултыртып, өф итһәң дә ҡара сәстәрен елберләтеп елгә осорға торған күбәләктәй ханымдарға бойоғоу һис килешмәй. Ни һыҙа, ни ҡыра гүзәлкәйҙең күңелен? Солтан түҙмәне:\n— Бигерәктәр бойоҡһоң, ни булды, ҡыҙым? — тип һораны.\nЯуап теүәл һәм ҡыҫҡа булды.\n— Какое ваше дело?!\nАй-һай, сәскә ауыҙҙан да дорфа һүҙ сыға икән, ләкин кешене төрлө халәттә күрергә күнеккән Солтандың иҫе китмәне.\n— Кәнишне, беҙҙеке. Шатлыҡты үҙең генә лә күтәреп була, ә ҡайғыла кеше кәрәк. Бүлешһәң — еңеләйә. Баштан үткән хәлкәйҙәр.\nЭйе, Башҡортостандың көньяғындағы Үҙән ауылында ғүмер кисергән “Уртаҡ” Солтанға — “Уртаҡ” мулла ҡушҡан исеме түгел, ауылдаштарыныҡы — үҙ ғүмерендә күпте кисерергә тура килде, кеше хәлен еңеләйтәм тип үҙе лә ярты танаулы булып ҡалды. Көлһәң — көл, илаһаң — ила.\nЭш былай булды. Көндәрҙең береһендә “Уртаҡ” Солтан урамда замандашын осратҡайны. Теге ни үле, ни тере — үлтереп башы ауырта икән. Таныш хәл, бындай саҡта кешегә нисек ярҙам итмәйһең инде — замандашын өйөнә алып китте. Һәм нимә кәрәк — барын да өҫтәлгә ҡуйып, табын хәстәрләне. Эсенә бер-ике “ҡырлы” кергәс, сәрхүш сикһеҙ рәхмәтен белдереп, “Уртаҡ”ты ҡосағына йомарланы һәм, уның танауынан үбеп, ахыр сиктә шаҡтай өлөшөн тешләп алды...\n“Уртаҡ” Солтан, танауының өҙөлгән өлөшөн кеҫәһенә һалып, дауаханаға барғайны ла: “Инде һуң, урынына тегеп булмай”, — тинеләр. Баҡһаң, теге сәрхүш, төшөрөп алһа, кешенең йә танауын, йә ҡолағын тешләп алырға ымһына икән. Нисә йыл бергә йәшәп, шуны ла белмәгән.\nКупелағы сибәркәй ике тишеге шыр асыҡ ярым-йорто танауға ҡат-ҡат ҡарап алды ла ерәнеп башын ситкә борҙо. Ауылдың ауыр тормошонда таушалып кәкшәйгән ҡарт уның күңеленә хуш килмәне, ахыры. “Уртаҡ” Солтан зыянлы түгел, юғиһә. Элегерәк, һуғыштан һуң, социализм төҙөгән таҡы-тоҡо заманда ауылдарында ярлы ғына япа-яңғыҙ Хисаметдин йәшәй торғайны (ауыр тупрағы еңел булһын!). Көндәрҙең береһендә шул Хисаметдин, салбар урынына ҡырыҡ ямаулы, теткеләнеп бөткән бер һәләмә кейеп, урамдан үтеп бара ине.\nБал ҡорттарының гөжләп осҡан, “Уртаҡ”тың кәрәҙҙән генә ҡойолған әсе балы ҡымырҙаған мәл ине был. Солтан, көнө буйы алйыған тәненә ял биреп, ҡапҡа төбөндә тәмәке быҫҡытып ултыра. Сүмес менән генә һемереп эскән бал уны шаҡтай мәлйерәткән, күңелдең күтәренке, кәйефтең шәп сағы.\n— Ә-ә, Хисаметдин бабай! Иҫәнмеһегеҙ! Әйҙә, ултырып китегеҙ! – “Уртаҡ” Солтан, урынынан шыуышып, аҡ һаҡаллы бабайға эскәмйәнән урын бирҙе.\nХисаметдиндың сәләм бирә, сәләм ала торған ғәҙәте юҡ. Әле лә: “Зыян итмәҫ”, — тип мығырлап ҡына “Уртаҡ” ҡырына яйлашты. Ситтән генә күҙгә ташланмаған икән, бабайҙың буй-буй аҡ һыҙыҡлы ҡыҙыл ыштаны теткеләнеп бөткән дәбаһа! Инде ямау һалырлығы ла ҡалмаған, иләккә әйләнгән, арыҡ тәне күренеп тора. Заманында бик тә ғәйрәтле, мәсет манараларын ауҙарып, коммунизм төҙөп йөрөгән, байҙарҙан тартып алынған ҙур өйҙә япа-яңғыҙы йәшәп ятҡан Хисмәйҙең (ауылдаштары уны шулай атай) ҡиәфәте бик тә, бик тә ҡыҙғаныс ине. “Уртаҡ” уны йәлләп бөтә алманы, ҡартҡа нисек тә булһа ярҙам иткеһе, күңелен күтәргеһе килде.\n— Ыштаның бик туҙған икән, Хисаметдин бабай. Мә, булмаһа, минекен кейеп ҡара! Һиңә ярарға тейеш, — тине “Уртаҡ”, салбар ҡайышын ысҡындыра-ысҡындыра.\nСолтандың салбары ныҡ ине әле, кейерлеге бар ине. Хисмәйгә үлсәп теккән кеүек, тап-таман булып сыҡты үҙе. Бабайға ярҙам итә алған өсөн “Уртаҡ” һөйөнөп бөтә алманы. Тик ҡарттың ғына бик иҫе китмәне: “Ярар, яраған”, — тип мығырланы ла, рәхмәтен әйтергә лә онотоп, ҡыштыр-ҡыштыр китеп барҙы. Эске аҡ ыштанына көлөн ҡоя-ҡоя тағы бер махра быҫҡытҡас, Солтан ихатаһына кереп, лапаҫ аҫтындағы арбаһына түшәлгән йәшел бесән өҫтөнә һуҙылып ятты. Йәйге ятағы шул уның, ожмахың да кәрәкмәй, танауҙы ҡытыҡлаған үлән еҫе, ат бышҡырыуы, һыйырҙың иренеп кенә көйшәүе, еңелсә генә тиреҫ һәм мал еҫе, һәндерәлә сысҡандарҙың ҡыштырлап алыуы — барыһы ла йәнгә тыныслыҡ бирә, иҙрәтә, күҙҙе йомдора. Бигерәк тә эсендә бал балы семерләп торһа.\nЛәкин бер рәхәттең бер ҡыйыны була — иртән ҡатыны, Хәнифә, Солтанды эттән алып эткә һалып һүкте — баҡһаң, йорт хужаһының алмаш салбары юҡ икән, Хисмәйгә һуңғыһын һалып биргән. Ҡояш менән бергә тороп йөрөргә күнеккән төҙөүселәр бригадиры Солтан беренсе тапҡыр эшкә һуңланы, сөнки Хәнифәһе иҫке бер салбарҙы кейерлек хәлгә килтергәнсе шаҡтай ваҡыт үтте. Ауыртҡан башҡа ла дауам эләкмәне.\nХәмер менән шаярырға әүәҫ ине шул “Уртаҡ” ул замандарҙа. Колхоздың төҙөү материалдары уның ҡулында булды. Кемгә нимә кәрәк — бер кемде лә кире борманы — яйын тапты. Ауылда уның оҫта ҡулы теймәгән ҡаралты-ҡура ла юҡтыр. Эш хаҡы, билдәле, хәмерләтә — “Уртаҡ”ҡа йыш ҡына өйөнә “һалып” ҡайтырға тура килде. Хәнифәһе асыулана ине. “Һаҫыған көмөшкәгә һатылғансы, аҡсалата алыр инең” йә “Эсеп туйыр башың бармы һинең, сусҡа”, — ти. Ҡылған изгелегең өсөн ауылдаштарыңдан нисек инде аҡса алаһың?! Был уныңса — “Уртаҡ”са түгел. Ә инде эштән һуң хужа һый хәстәрләһә — быныһы икенсе хәл. Ултыраһың бергә-бергә, күңелдәр булғансы һөйләшәһең, көлөшәһең. Булғаны уртаҡ. Бына быныһы дөрөҫ. Мәжлес ахырында әлеге лә баяғы бер йырын һуҙыптырмы-һуҙҙы:\nАҡрын кәрәк. Ипләп кәрәк\nИшетергә һандуғас һайрауҙарын...\nҠалған юлдарын, һүҙҙәрен белмәй ҙә ине. Хәйер, белһә лә, артабан йырларға хәле лә, тыны ла ҡалмай ине, ахыры.\nЙырланды инде, ләкин ауыл өҫтөндә йөҙ ҡыҙартырлыҡ бер генә ғәмәл дә ҡылынманы. Хужалар ҙа бик асыуланып барманы, сөнки кистән һалмыш Солтандың төн эсендә колхоз өсөн урмандан ағас ҡайтарып ауҙара торған ғәҙәте лә бар ине. Урланғанмы ул, рөхсәт менәнме — бының менән ҡыҙыҡһыныусы булманы. Тик бер йылда ғына шундай төнгө ағастарҙан Аҡ әбейҙең өйөн һипләп биргәс, колхоз рәйесе әрләргә уйлағайны ла, Солтан:\n— Ағасты урман ҡарауылсыһынан бер яртыға һатып алдым да ике яртыға һаттым. Файҙа ғына булды, — тигәс, хужа кеше, ни әйтергә белмәй, өнһөҙ ҡалды.\nУндай “файҙалы эштәр”, һанай китһәң, бихисап булғандыр, кем уны иҫәпкә алған. “Уртаҡ”тың инанғаны бер: таш менән атҡанға аш менән ат! Булғанды — бүлеш. Быны балаларҙың ҡолағына ла ҡат-ҡат киртеп ҡуйҙы. Улар инде ни эшләр. Өлкәне әсәләренә тартҡан, ҡыҫмыр, ә төпсөгө һораһаң — бирә, һорамаһаң — бирмәй. Бирһәң — ала, бирмәһәң — алмай. Нисектер битараф ул. Был донъянан ваз кисеп, бер ҡайғыһыҙ йоҡлап барған юлдаш ир затына оҡшаған ул. “Уртаҡ” юлға тип өйөнән алған тауыҡтың бер ботон уға биргәйне, шуны тәмләп ашаны ла, “спасибо”һын әйтеп, йәнә күҙен йомдо. Бошмаҫ. Ә вагон тәҙрәһенән барған һанап барыусы тәтәй ханым, уның ҡыҫтауына ҡарамаҫтан, ҡарттың инде ағармаҫ ҡыршылған ҡулдарынан ерәнеп, купенан сығып уҡ китте. Ярай әле бәйләмле ҡатын ҡыҫтауға килде — икәүләшеп өҫтәлдәге ризыҡтарҙы матур ғына ялтыратып ҡуйҙылар.\nҺөйләшеп, һыйлашып барғас, ваҡыттың үткәне лә һиҙелмәне. Поезд ни арала Шишмәһен, Димен үтеп, Ағиҙел күперенә дөбөрҙәп барып керҙе. Өфөгә еткәнбеҙ ҙәбаһа. Солтан ҡарт, инде был донъяла иң кәрәкле терәккә әүерелгән таяғына таянып, ишек яғына туҡылдатты.\nВокзал буйында кешенең күплеге: барыусылар, ҡайтыусылар. Ауыл ғәҙәте буйынса, “Уртаҡ” һәр береһе менән иҫәнләшеп сыға, тик уға ҡайтарып яуап биреүсе генә юҡ, киреһенсә, артынан ғәжәпһенеп ҡалалар, ҡайһы береһе бармағы менән сикәһенә төртөп күрһәтә — иҫәр, йәнәһе. “Уртаҡ” быны һиҙмәй. Уның үҙ ҡайғыһы ҡайғы — ошо тиклем ығы-зығы араһында ул бер мәлгә юғалып ҡалды. Бында береһенең дә туҡталып торорға ваҡыты юҡ икән, бында барыһы ла урыҫ икән. Ярай арала бер иманлыһы килеп сыҡты, ул вокзалдан нисек сығырға икәнен, ҡалаға күтәрелгән трамвайҙарҙың ҡайҙа туҡтағанын әсә телендә аңлатып бирҙе. “Уртаҡ” та бурыслы булып ҡалманы, тегенең көрәктәй ҡуш усына майҙа ҡыҙҙырылған көнбағыш тултырҙы.\nТрамвай яҡында ғына, вокзал ҡаршыһында ғына туҡтай икән. Солтанға ҡала үҙәгенә барырға кәрәк. Ана, Аллаға шөкөр, “етенсе” күренде, халыҡ өйөрө алға ынтылып, болғанып алды. Бергә килгән, “Уртаҡ”ты бигүк өнәп бөтмәгән ханым да бында икән, алда ғына, арҡаһы менән баҫып тора. Әйберҙәре лә күп күренә. Солтандың йәш сағы түгел шул, ханымды әйбере-ние менән бергә генә күтәреп трамвайға ултыртыр ине лә бит. Ҡартайылған. Дәрт булһа ла, дарман юҡ. Шулай ҙа бер сумканы күтәрерлек кенә көсө бар.\n— Йөгеңдө еңеләйтәйем әле, ҡыҙым, — тип ханымдың нәфис аяҡтары ҡырында торған ҙур ғына сумканы ҡулына алды Ҡатын “ялт” итеп артына боролоп ҡараны һәм, кирза итекле, ҡат-ҡат йыуылып үтекләнгән, инде үҙ төҫөн юғалтҡан пинжәк кейгән ярым-йорто танаулы теге шөкәтһеҙ ҡартты күреп, аҡырып ебәрҙе:\nКәрәк сағында эт менән эҙләп таба алмаҫ инең, милиция кейемендәге әзмәүерҙәй өс егет әллә ҡайҙан килеп сыҡты ла бисара ҡартты ҡаптырып та алды. “Уртаҡ” Солтан ҡаушап, ҡойолоп төштө. Бер аҙ һушын йыйғас, хәлде аңлатырға теләгәйне лә, ләкин тегеләр ҡолаҡ та һалманы, Солтанды типкеләп, төрткөләп рәшәткәле “УАЗ”-ға ултыртты ла китеп барҙы. Таяғы туҡталышта аунап ҡалды.\n...Иртәгәһенә “Уртаҡ” Солтан үҙе төбәп килгән дауахана тирәһендә күренмәне. Ғүмер кисергән ауылына, бер киҫәк икмәкте лә бүлешеп ашаған замандаштары янына ла ҡайтманы. Һыуға төшкән таш кеүек юҡҡа сыҡты ул.\nАвтор: Ғәли ҒАТАУЛЛИН\nРайон: Бүздәк районы\nТотош уҡырға 302


«Был, һис шикһеҙ, уңыш!»\n14 Июль 2021, 17:15\n12 июлдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре буйынса 100 балл алған мәктәп тамамлаусылар менән осрашты.\nРеспублика етәксеһе ике фәндән юғары балл йыйған йәштәргә Башҡортостан Республикаһы Башлығының Рәхмәт хатын тапшырҙы һәм уларҙың һорауҙарына яуап бирҙе. Осрашыу ҡатнаш онлайн һәм оффлайн форматта уҙҙы.\nБашҡортостан Республикаһының мәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин һүҙҙәренсә, быйылғы уҡыу йылында республикала бөтә фәндәрҙән дә тиерлек берҙәм дәүләт имтиханында уртаса балл артҡан. Шулай уҡ юғары балл йыйыусылар ҙа күп – 84 уҡыусы 99 балға яҙған.\n«Уңыштарығыҙға шатмын! Һеҙгә пандемия, коронавирус сикләүҙәре ваҡытында уҡырға һәм һынау тоторға тура килде. Ләкин ныҡлап әҙерләнеп, алға ҙур аҙым яһай алдығыҙ. Был, һис шикһеҙ, уңыш,\nтине Радий Хәбиров.\nХәҙер һеҙгә тормоштағы иң мөһим ҡарарҙарҙың береһен ҡабул итергә – юғары белем алыу өсөн вуз һайларға кәрәк. Күптәрегеҙ республикабыҙҙың юғары уҡыу йорттарында туҡталды. Ҡайһы берәүҙәр башҡа төбәктәргә уҡырға китә. Диплом алып, яңы белем һәм компетенциялар менән тыуған төйәгегеҙгә ҡайтһағыҙ, бик шат булырбыҙ. Әйткәндәй, Башҡортостандың юғары уҡыу йорттарында уҡыуын дауам итергә теләгәндәр өсөн 150 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған премия булдырҙыҡ».\nАралашҡанда мәктәп тамамлаусылар Башҡортостан вуздарына уҡырға ингәндә льготалар, һәләтле уҡыусыларға – федераь олимпиадаларҙың төбәк этаптары еңеүселәренә матди ярҙам менән ҡыҙыҡһынды.\n«Һеҙҙең менән аралашыу артабан идара итеү ҡарарҙарын ҡабул итеү өсөн бик һөҙөмтәле һәм файҙалы булды,\nтип йомғаҡ яһаны Радий Хәбиров.\n– Ҡәҙерле мәктәп тамамлаусылар, һеҙҙе берҙәм дәүләт имтиханында юғары балл алыуығыҙ менән ҡотлайым һәм киләсәктә уңыштар теләйем!».


Мексикала булған, унда барһаң, башҡа менән осрашыу өсөн гей. Сираттағы мәҡәлә\nШуның өсөн, шулай уҡ иң ябай яуап, башҡа көнбайыш илдәрендәге кеүек, теләһә ниндәй — теләһә ҡайһы ҡалала ҙур, клубта төрлө ҡыуып етерлек, һәм улар яғынан поспрашивать күренә. Google эҙләү өсөн гей-парадтың теҙмәһе йәки конвенция (ҡаланың атамаһына) һәм табырһың һин шул ваҡытта, ҡасан күпселеге яҡташтарыбыҙ гей ҡала.\nТурагент ярҙам итә ала, шулай — асыҡтан-асыҡ түгел, бөтә альтернатив йәшәү рәүеше ҡунаҡхана бар, ләкин улар урынына шул булыр»ҡабул итәләр». ҡабул итеү йәки уларҙың берләшмәләрен менән бәйләнештә булыу өсөн күп тәнҡит гей ғына бар, конкрет ваҡытта йәшәйбеҙ (конгресын үткәреү ваҡытындағы кеүек, ул тора, ни өсөн мин был мәсьәлә күтәрә).\nБындай ҡала, Пуэрто-Вальярта, Канкул, Мехико, Акапулько, Гвадалахара, Кабо-С-Лукас, уларҙың барыһы ла гей булдыҡ сәскә-берләшмәһе\nҺеҙ ҡасан барырға әйҙә, үҙенән һорайыҡ ҡунаҡхана, персонал урындағы гей-сәхнә һәм клубы — журнал йәки ҡалаға махсус брошюралар менән ҡайһы бер туристик ЛГБТ-татыу предприятие була алманы (бәлки, был урындарға бәйле), әммә буйынса һорауҙар бирергә мөмкин буласаҡ.\nЛәззәт ала һәм хәүефһеҙ булыр\n← Мексика ҡыҙы интернетта танышҡан. Мексика ҡыҙы менән таныштырҙы. Интернет-сайтында танышыу\nәйберҙәр, уларҙы белергә кәрәк, аңлар өсөн мексиканка →


Благовар районының Иҫке Күсәрбай ауылында йәшәүсе Хәмәҙийәровтар өлгөлө ғаиләләрҙең береһе\nУлар ауылда эш юҡ тип зарланмай, үҙҙәренең хужалыҡтары ярҙамында донъя көтә.\nҒәҙилә Хәмәҙийәрова йырлай-йырлай һыйыр һауа. Һөттөң үҙҙәренә етерлеген алып ҡалһалар, ҡалғанын шәхси эшҡыуарҙарға тапшыралар. Ауылда һөт тапшырып табыш алыусылар күп, ти хужабикә.\nҒаилә башлығы Илдус Хәмәҙийәров кредитҡа автобус алған. Эшҡыуар баш ҡалаға пассажирҙар ташыу менән шөғөлләнә.\nҒаиләлә ике бала үҫә. Өлкән ҡыҙҙары университетта белем алһа, кинйәләре Ильяс мәктәптә уҡый. Үҫмер спорт менән шөғөлләнә. Киләсәктә хоккейсы булырға хыяллана.\nХәмәҙийәровтар хужалыҡ эштәренән ял итеү өсөн Иҫке Күсәрбай урта мәктәбе ойошторған төрлө конкурстарҙа ла әүҙем ҡатнаша. Ошондай сараларға татыу ғаилә үҙҙәре тураһында үҙенсәлекле видеояҙма ла әҙерләгән.


Оло Ҡыялым — Башҡорт Википедияһы\n55°16′03″ с. ш. 59°54′04″ в. д.\nОло Ҡыялым Викимилектә\nОло Ҡыялым — рус. Большой Киалим - Рәсәй Силәбе өлкәһе Башҡортостан Республикаһы  биләмәләрендә аҡҡан йылға. Йылға Мейәс йылғаһының һул ярына тамағынан 535 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.\nУралтау һыртының ярып, Ҡарабаш ҡалаһы янында Мейәс йылғаһына ҡоя. 1979 йылда тамағына яҡын ерҙә ҙур булмаған һыуһаҡлағыс ҡоролған, реконструкциялағпн шартта ул Мейәс, Сыбаркүл, Алтынтамаҡ (Златоуст) ҡалаларын һыу менән тәьмин итә ала.\nОло Ҡыялым диңгеҙ кимәленән 670 метр бейеклектә Мүкле Һаҙ тигән ерҙә баш ала. Һаҙҙың майҙаны Силәбе өлкәһендә бишенсе урында тора, тектоник уйпатта урынлашҡан.\nЙылға ноябрь уртаһында туңа, боҙ апрель уртаһына тиклем тора. Ташҡын май уртаһына тиклем дауам итә. Һыу температураһы ғәҙәттә, иң йылы айҙарҙа ла 16 градустан артмай.\nОло Ҡыялымда алабуға, сабаҡ, бәрҙе, йәйен, ҡорман тереклек итә. Оло Ҡыялым һыуһаҡлағысында суртан..\nОло Ҡыялымдың үҙ легендалары ла бар - имеш, бында әбей өрәге күренгеләй, уны "Ҡыялым әбейе" тип йөрөтәләр. Ул, имештер, кемгәлер дөрөҫ юлды күрһәтә, кемделер аҙаштыра \nДәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003565\nГидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200356\nҠыялым һуҙенең аныҡ ҡына шәрехләмәһе юҡ, әммә башҡорт теленең диалектындағы "ҡаялы (ҡыялы)" һүҙе менән бик яҡын, тип яҙа Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә. Йылға, ысынлап та, Уралтау һыртының текә ҡаялы тауҙары араһынан юл ярып аға һәм "ҡаялы" атамаһы уға бик тап килә ..\nЙәйге Оло Ҡыялым\nОло Ҡыялым юлы\nОло Ҡыялым ағышы\n↑ Река Большой Киалим .\n↑ 6,0 6,1 РФ һыу реестры: Оло Киалим.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Оло_Ҡыялым&oldid=877429 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:39 30 март 2019 үҙгәртелгән.


30 Март 2018, 12:05\nҺәр кемдең ниндәйҙер эшкә тотоноуы алдынан күңеленә илһам, йөрәгенә дәрт килеүе шарттыр ул. Бына мин дә һуңғы ваҡытта бик популярлашып киткән иҙеүҙәр (селтәр, һаҡал) эшләү менән мауығып киттем. Күңелемә ял биргән шөғөл ваҡытында башыма шундай уй килде. Бәй, һәр бер әйберҙең үҙ тарихы була ла баһа!\nБыл уйҙар мине ауылыбыҙҙа һаҡланған боронғо башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәүестәрен үҙ ҡулдарым менән тотоп ҡарау, тикшереү, өйрәнеү теләгенә килтерҙе. Был инде интернеттан ҡарап, йә иһә китаптарҙан уҡыу ғына түгел. Был—ваҡыт даръяһы буйлап рухи ҡомартҡылар донъяһына сәйәхәт, тамаша ине минең өсөн.\nШулай итеп, Баймаҡ районының Ярат ауылында боронғо өс иҙеү һәм бер иҙеүле күлдәк табылды. Эйе-эйе, баймаҡтар селтәр тип атай тиһәләр ҙә, беҙҙең инәйҙәр иҙеү тип атаны был биҙәнеү әйберен. Иң оло йәштәге боронғо биҙәүес хужаһы Мырҙабулатова Гөлсөм инәй: «Хәҙер әллә ҡайҙан һаҡал, селтәр тип үҙгәртеп исем тағып бөттөләр. Минең ҡартәсәйем ғүмер буйы иҙеү тип атаны. Башҡа инәйҙәрҙең дә шулай әйткәнен хәтерләйем»,—тип нығытып ҡуйҙы. Гөлсөм инәйҙең ҡомартҡыһы бик боронғо, көмөш тәңкәләрҙән һәм ысын коралдан эшләнгән. Түш өлөшөнөң тамамланған еренә 7 бөртөк аҡыҡ таш баҫылған. Аҫҡы өлөшө шау тәңкәнән тора. Ауырлығы—1 кг. Гөлсөм инәй әйтеүенсә, был иҙеү ҡыҫҡағыраҡ булған һәм ул аҫҡы яғына туҡыма өҫтәп, тәңкәләр тегеп оҙонайтып алған. Шуға күрә лә бында совет аҡсаларын да күрергә була икән. Иҙеүҙең артына кәзә ҡылынан эшләнгән туҡыма тегелгән. Иң боронғо тәңкә 1860 йылғы булып сыҡты. Шулай уҡ «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ла баҫылған. Миҙалдың номеры ла асыҡ күренеп тора—2079870. Әммә был миҙалдың кемдеке икәнлеген Гөлсөм инәй белмәй. Сөнки иҙеү быуындан-быуынға тапшырылып, уға 4-се булып килеп эләккән. Мин «Подвиг народа» сайты аша миҙал хужаһын эҙләп ҡарағайным да, ыңғай һөҙөмтәгә юлыға алманым. Үкенес!\nГөлсөм инәйҙең ҡартәсәһе Миңлебикәнең Үмербикә исемле апаһынан тапшырылып килә икән был биҙәүес. Миңлебикә инәй (1886 йылғы) иҙеүҙе ҡыҙы Бүләкбикәгә 1936 йылда бирә. Бүләкбикә инәй Хәйбулла районы Рафиҡ ауылында йәшәй. Үҙенең ҡыҙҙары булмау сәбәпле, иҙеүҙе 2002 йылда Гөлсөм инәйгә ҡомартҡы итеп тапшыра. Килендәренең үпкәләүенә лә ҡарап тормай, сөнки өләсәләренән аманат итеп әйтелгән—ҡатын-ҡыҙ линияһынан ғына тапшырырға! Аманатҡа хыянат итмәгән Бүләкбикә инәйҙең иҙеүе шулай итеп, Яратҡа килеп юлыға. Гөлсөм инәй ҡомартҡыны бик тә ҡәҙерләп һаҡлай. Әммә артабан кемгә тәғәйенләнеп ҡуйылғанын әйтмәне, сер. Шулай ҙа боронғоноң баһаһын белгән туғанына тапшырылаһы асыҡ.\nНазарова Рәсимә апайҙың шау көмөш иҙеүе иһә тап китаптарҙа һүрәтләнгән көньяҡ-көнсығыш башҡорттарыныҡы. Өҫкө яғы ысын коралдан тултырып ҡыя биҙәктәр һалып тегелгән. Был мәрйендәрҙең һәр бер бөртөгө, ныҡлыҡ өсөндөр инде, айырым типселгән. Түш бүлемдәре лә айырым асыҡ күренеп тора. Ә түшенең ҡап уртаһына ҙур ғына мәрүәт беркетелгән. Мәрүәтте халыҡ ауырыуҙарҙан һаҡланыу сараһы булараҡ ҡулланған икән. Билбау өлөшөнән аҫта суҡтар менән тамамланған коралл селтәр, селтәр өҫтөнә сулпы беркетелгән. Иҙеүҙең артҡы өлөшөнә шулай уҡ кәзә ҡылынан һуғылған туҡыма тегелгән. Шуныһы ҡыҙыҡлы: Рәсимә апайҙың да, Гөлсөм инәйҙең дә иҙеүҙәрендә бер үк итеп эшләнгән ҡаптырма өлгөләре тағылған. Тимәк, был иҙеүҙәрҙең көмөш элементтары бер үк оҫта тарафынан һуғылған тигән һығымта яһай алабыҙ. Тағы ла бер ҡыҙыҡлы мәғлүмәт—иҙеүҙә Рейхстаг төшөрөлгән тәңкә лә, Николай батша төшөрөлгәне лә бар. Был үҙ сиратында иһә ир-егеттәрҙең ҡайҙа барһа ла (хатта һуғышҡа барғанда ла) ҡатын-ҡыҙҙар өсөн бүләккә тәңкәләр алып ҡайтып биреү йолаһы булғанлығы тураһында һөйләй түгелме? Халыҡ йырында ла бит ана:\nАлмиҙеүкәйеңә лә баҫырһың,—тип йырлана.\nРәсимә апай иҙеүҙе 15 йылдар элек ауылдаш ҡатындан һатып алған булып сыҡты. Үҙенең ҡартәсәләре иҙеүҙәрен һаҡлай алмағандар, граждандар һуғышы йылдарында һалдаттар тәңкәләрен талап аптыратҡандар, аҙаҡ Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында танк эшләүгә тип тағы ла хөкүмәткә тапшырғандар. Ошо хаҡта әсәһе Мәрхәбә инәй һәр ваҡыт әсенеп һөйләй торған булған.\nӘ был биҙәүестең төп хужаһы Баймаҡ районының 2-се Этҡол ауылынан булған икән. Рәсимә апай 4-се, йә 5-се хужаһы булырға тейеш. Был бик үҙенсәлекле, боронғо биҙәүесте һаҡлап тотҡаны өсөн Рәсимә апайға оло рәхмәттән башҡа һүҙ юҡ.\nТағы ла бер тарихи иҙеү Fәҙелшина Хәбирә апайҙа табылды. Уның иҙеүе шау тәңкәнән тора. Өҫкө яғында бер рәт итеп 9 бөртөк мәрүәт төймә тағылған. Был иҙеүҙең яҙмышы иң аяныслыһы тойолдо миңә. «Минең өләсәйем Абдуллина Файза сығышы менән Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районынан. Уны 9 ғына йәшендә Йомаш ауылына кейәүгә бирәләр. Әммә ул 1914 йылғы ярман һуғышына китеп һәләк булғас, өләсәйем Батҡаҡлы ауылына Сөләймән ҡартатайыма тормошҡа сыға. Был ауыл хәҙер юҡ инде. Граждандар һуғышы ваҡытында ҡартәсәйемдең боронғо хәситәһен һалдаттар талап алып китә. Саф көмөш биҙәүестәр ҙур байлыҡ һаналған бит ул ваҡытта ла. Ҡалған тәңкәләрен йәшерер өсөн өләсәйем уларҙы ситәнгә һыйыр тиҙәге менән ҡуша һылап ҡуя. Аҙаҡтан, донъялар именләнгәс, 1931 йылда ошо иҙеүҙе эшләй. Өләсәйем 107 йәшенә етеп донъя ҡуйҙы. Ул иҙеүҙе әсәйемә тапшырҙы, унан миңә күсте. Мин тәүҙә матурлап, яңыртып эшләргә уйлағайным да, өләсәйемдең ҡул йылыһы бөркөлөп торған әйберҙе һүтергә ҡыйманым. Әйҙә быуындан-быуынға ошо килеш тапшырылып килһен. Хәҙер инде ҡыҙым Гөлсәсәккә аманат ҡылдым»,—тип һөйләне Хәбирә апай.\nДәүләтбаев Ильяс олатайҙың ҡулында тағы ла бер ҡыҙыҡлы ҡомартҡы осраны. Был—уның әсәһе Мәликә инәйҙең (1905 йылғы) иҙеүле күлдәге. Элек күлдәктәрҙе түшенә төрлө туҡыманан ошолай иҙеү һалып теккәндәр икән. Уҡа иҙеүҙәр ҙә булған.\nЛәү-ләү, ләү сәтин,\nЙөрәгемдең түҙеүе,—тигән таҡмаҡ шул замандан ҡалғандыр ҙа. Иҙеүҙе тәңкәләр баҫып биҙәгәндәр. Был күлдәктең иҙеүендә лә боронғо көмөш тәңкәләр бар. Мәликә инәй һуғыш ваҡытында кашауар (ашнаҡсы) булып эшләгән ҡатын. Ире һуғышҡа киткәс, ике балаһы менән яңғыҙ ҡала. Ильяс олатай әсәһенең ошо күлдәген ҡәҙерле ҡомартҡы итеп һаҡлап, әлеге көндә ауыл музейына тапшырған. Музей эсендәге тирмәнең түрендә тап ошо күлдәк тора.\nКүрше Fүмәр ауылында йәшәүсе Хәсәнова Айһылыу апай иҙеүен 2007 йылда уҡ дәрт итеп үҙе эшләгән. Әммә уның иҙеүендә лә ысын коралл ҡулланылған булып сыҡты. Айһылыу апайҙың иҙеүендә ҡортбаштар, көмбәҙле тәңкәләр, Ҡөръән сүрәһе яҙылған тәңкә лә бар хатта. Ҡайһы берәүҙәрен ул талир тәңкәләр тип атаны. Был боронғо тәңкәләрҙе ул ҡәйнәһе Хәсәнова Сәмсиямал инәйҙең (1905 йылғы) ҡомартҡы сулпыһынан (сәсбау) алып теккән. Ҡортбашты таҡ һанда ҡуйырға кәрәклеген дә әйтте Айһылыу апай.\nБына ниндәй тарихлы иҙеүҙәрҙе күрергә, улар менән хатта күңелемдән серләшергә тура килде миңә! Аҙаҡ был башҡорт ҡатын-ҡыҙының ғорурлығы булған биҙәүестәрҙең фотоларынан ғына ла айырыла алмай һәр бер биҙәген өйрәнергә, ҡулымда саҡта күрмәгәнде күрергә тырышып ултырғанымда иҙеүҙәрҙең милли хазинабыҙ, тарихыбыҙ сығанағы икәнлегенә ҡабат-ҡабат инандым. Ысынлап та халыҡ яҙмышы. Иҙеүҙәрҙә—халыҡ яҙмышы…


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының 1-се Бөтә Рәсәй съезы эш башланы - Bash.News\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының 1-се Бөтә Рәсәй съезы эш башланы https://bash.news/news/93963_bashort_tele_m_bite_uytyusylaryny_1se_bt_rsj_sezy_esh_bashlany/?lang=bash\n1б синыфында һәр иртә саф башҡорт телендә сәләмләшеүҙән башлана. Әле балалар математика дәресендә. Уҡыусылар "Мобиль класс" программаһы менән шөғөлләнә. Һәр береһенең планшеты бар. Уҡытыусы теманы аңлатҡас, балаларҙың белемен компьютер аша тикшерә ала.\nДинара Латипова, Фатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы: “Мобиль кластың планшеттарында бөтә биремдәр башҡортса. Бөтә фәндәр башланғыс мәктәптә башҡортса уҡытыла”.\nФатима Мостафина исемендәге 20-се гимназияның башланғыс синыфтарыңды бөтә фәндәр башҡортса уҡытыла. Съезда ҡатнашыусылар бер нисә класта оҫталыҡ дәресен ҡараны. 3 синыф уҡыусылары "Я класс" сайтында ҡаҙанған уңыштарын күрһәтте. Башҡорт телен өйрәнеүҙә һанлы белем биреү мөхитен булдырыу-\nсъезда был темаға айырым майҙансыҡ бағышлана. Уҡытыусылар эш тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ.\nГөлшат Ғәбитова, Өфөнөң 7-се урта мәктәбе уҡытыусыһы: “Күбеһе шул түңәрәктәргә түләп йөрөй. Ә мин дәрестәремдә ҡулланам. Дәрескә балалар теләп йөрөйҙәр”.\nСъезды асыу тантанаһында Мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Айбулат Хажин әйтеүенсә, республикала башҡорт телен 2400 педагог уҡыта, 36 әсбап федераль исемлеккә индерелгән. Республика башҡа төбәктәрҙәге башҡорт теле уҡытыусыларын иғтибарынан ташламай.\nӘлфиә Агишева, Ырымбур өлкәһе Александровка районы Иҫәнгилде мәктәбе уҡытыусыһы: “Башҡортостан беҙгә китаптар ебәреп тора. Интернет ресурстар менән актив ҡулланабыҙ”.\nСъезда 7 майҙансыҡ эшләйәсәк. Шуларҙың береһе-туған телде һәм милли йолаларҙы һаҡлауҙа ғаиләнең роле. Делегаттар ата-әсәләргә методик ярҙам күрһәтеү һәм башҡорт телен һайлауға мотивация булдырыу тураһында ла фекер алышасаҡ. Мәҫәлән, Өфөлә саф башҡорт 10 балалар баҡсаһы бар, унда 78 төркөм эшләй.\nЗәкиә Нафиҡова, Башҡортостандың мәғарифты үҫтереү институты доценты: “Баҡсаларҙа башҡорт төркөмдәре асам тип тырышып йөрөгән ата-әсәләр юҡ. Программаларҙы яңыртыуу буйынса эшебеҙ ҙә әле тормошҡа ашмай. Шулай ҙа, халыҡтың ынтылышы һиҙелә”.\nФорумда 5 көнлөк уҡыу режимына күсеү үҙенсәлектәре, туған телдәрҙе уҡытыу күләмен һаҡлау, лингвистик мәктәптәр ойоштороу, башҡорт телен һанлаштырыу, телде өйрәнеүҙә күсәгилешлекте тәьмин итеү кеүек мәсьәләләр ҡараласаҡ.\nЗаман кешеһе ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш?\n22:53, 28 ноя


18 Ғинуар 2018, 11:28\nАуылдан өс саҡрымдай алыҫлыҡтағы Ҡөлөмбәт туғайында бик тә боронғо солоғо булған үтә лә йыуан ҡарағайҙы элек Ғариф ҡарағайы тип йөрөтһәләр, шул замандағы ҡарттар вафат булып бөткәс, был ағастың исеме бөтөнләй онотолдо. Элек ауылда төрлө осорҙа дүрт - биш Ғариф йәшәгән, был ҡарағай солоғон ҡайһыныһы, ҡасан уйған, ул кем нәҫеленән булған - билдәһеҙ.\nҺуғыш һәм унан һуңғы йылдарҙа солоҡ ташландыҡ хәлдә булып, тыраж (эре һағыҙаҡ) ояһына әйләнеп, солоҡ ҡапҡағы ла, кейәһе лә юҡҡа сыҡты.\nБынан 25 йылдар элек мәрхүм Мәхәмәт ағай солоҡто таҙартып, ҡорттар балауыҙ һуҙһын өсөн яңы сатраштар ҡуйҙы, кейәһен яңыртты, ҡапҡаҡтар ҡуйып, уны бер нисә ҡат туҙ менән көпләне. Шул йылды ҡорт айырған саҡта солоҡҡа күс тә ҡунды. Тик яҡшы кешеләр менән бер рәттән яуыздар ҙа була бит, шундайҙарҙың береһе шыр ботаҡлы еректән ваҡытлыса баҫҡыс яһап солоҡҡа менә һәм ҡапҡаҡтарын ҡутарып, дөрләп янған соляркалы факелды эскә тыға.\nШул осорҙа сиратым етеп, көтөү көткәндә малды ошо ҡарағай янына алып барҙым, унда туҙҙырылған солоҡто, ҡанаттары янып, ер ябып ятҡан үле ҡорттарҙы, теге ҡәбәхәттең баҫҡысын һәм факелын күрҙем.\nБик борондан ҡалған ҡомартҡы ағастарҙы әле лә осратырға була. Ҙур Ҡайынтауҙың төньяҡ битләүендә, ағас араһында диаметры бер метрҙай булған бер ялбыр имән бар. Уға биш йөҙ, хатта мең йыл тип әйтһәк тә хата булмаҫ.\nҺаҡлау урманына барғанда беренсе юл менән киткәндә, бик боронғо йыуан йүкә үҫә. Элегерәк ул йүкәгә умарта күтәреп, йылдың-йылы ҡорт ҡундырып алырҙар ине. 1976 йылда уның умарта ултырта торған күнәк йыуанлыҡ ботағы ҡайырылып төшкәс, аҙаҡ уға умарта күтәрмәйҙәр.\nАуылдан саҡрым ярымдай алыҫлыҡта - Ялтыр күлгә етәрәк Шафиҡ ҡарағайы бар. Ул унда йылдың-йылы умарта күтәргән була. Һуңғыһында ҡолап төшөп, шунда вафат була (тулы исеме – Ҡунысбаев Мөхәмәтшафиҡ).\nТәкәл тауының ҡайынлығында бер ағас ергә лыпын ятып өс метрҙай үҫкәндән һуң, ҡапыл өҫкә күтәрелеп, ҡәҙимге ҡайындар бейеклеге булып, әле лә һыр бирмәй ултыра. Ул ҡайын тураһында мәрхүм Утарбай ҡарттың (1870-1960): “Беҙ малай саҡта ул ҡайындың һыуын эсә торғайныҡ”, - тигән һүҙҙәре ле лә иҫтә.\nВаҡытында коммундар ҙа тик ятмағандар (1922-1924). Улар туғын, дуға, табан бөккәндәр, ялан яҡтарына алып барып һатыу өсөн күмер үртәгәндәр, септә һуҡҡандар, шул уҡ ваҡытта ағас та ултыртҡандар. Улар Ҡайынтау йылғаһын һул яҡлап, оҙонлоғо 300 метрҙай, киңлеге ике метр ярымдай итеп ҡайын ағастары ултыртҡандар. Аллея һымаҡ туп-тура үҫкән ағастарҙы 1970 йылға тиклем утынға тип урлап ҡырҡып бөттөләр. Һаҡлау (Ҡайынтау), Бәләкәй Ҡайынтау урмандарын да шул комундар ултыртһа, аҙаҡ улар колхоз урмандары тип иҫәпләнә.\nҺуғыш йылдарында күпер төбө Мөхәмәтйән ҡарт һәм Ҡунысбаев Зәкәрийә (1912-1954), аҙаҡ Вәхитов Хәйепйән (1906-1986) был колхоз урмандарының лесниктары була. 1955 йылдан һуң был урмандар Энәк лесничествоһы ҡарамағына тапшырыла.


Башҡорт рухы ошонда һаҡлана\nСибай ҡалаһында һәм Баймаҡ районында булып ҡайтҡандан һуң, Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитов ваҡытлы матбуғат саралары хеҙмәткәрҙәре менән осрашты һәм Урал аръяғына булған эш сәфәре тәьҫораттары менән уртаҡлашты. Рөстәм Зәки улы менән ойошторолған әңгәмәне тәҡдим итәбеҙ.\n—Алты йыл элек Урал аръяғын комплекслы үҫтереүгә йүнәлтелгән махсус программа ҡабул ителгәйне. Әлеге көндә ниндәйҙер һығымталар яһарға мөмкинме? Был программа үҙен аҡланымы?\n—Әйткәндәй, Урал аръяғы үҫеше буйынса программа кәрәклеге ҡарарын беҙ тап Сибайҙа ҡабул иттек. Ул ваҡытта урындағы иҡтисадтың, социаль өлкәнең ниндәй хәлдә булыуы барыһының да хәтерендәлер. Төҙөлөш бармай, бизнес үҫешмәй, прогресс юҡ ине. Төбәкте күтәреү, уны торғонлоҡ хәленән сығарыу мәсьәләһе киҫкен торҙо. Уҙған биш йылдан ашыу ваҡытты «Урал аръяғын яңыртыуҙың башы» тип ышаныслы әйтергә була.\nОшо тәңгәлдә урында өс тапҡыр уҙғарылған төбәк-ара форумдар Урал аръяғы биләмәләрен Рәсәй кимәлендәге дискуссия майҙанына әүерелдерҙе. Улар эшендә властың федераль органдары һәм үҫеш институттары етәкселәре, күрше өлкәләрҙең губернаторҙары ҡатнашты. Һөҙөмтәлә субрегионды танып белә башланылар, уның инвестиция йәлеп итеү һәләте яҡшырҙы, бер нисә яңы проект барлыҡҡа килде. Айырым төбәктәр менән иҡтисади бәйләнештәр нығынды.\n—Аграр секторҙа позитив үҙгәрештәр бармы? Урал аръяғында ауыл хужалығын үҫтереү һәр ваҡыт ҡырҡыу темаларҙың береһе булды.\n—Урал аръяғында 2015 йылда хужалыҡтарҙың бөтә категориялары буйынса ауыл хужалығы продукцияһы күләме 17,5 миллиард һум тәшкил итте. 2010 йылғы кимәлгә ҡарағанда 1,71 тапҡыр артҡан (Башҡортостан буйынса—1,77 тапҡыр). Быйылғы уңыш тағы ла яҡшыраҡ булмаҡсы. Төбәктә 400 мең тонна иген йыйып алынған. Был һан былтырғы кимәлдән өс тапҡырға күберәк. Шуларҙың 35 мең тоннанан ашыуы ҡаты сортлы бойҙай. Ҡайһы бер иген культураларының ҡеүәте гектарынан 20 центнерға етте. Әбйәлил районының «Ҡыҙыл Башҡортостан» хужалығы баҫыуҙарында «Алмаз» сортлы ужым тритикалеһы баҫыуҙы бер әйләнгәндә 60 центнер уңыш бирһә, «Житница» сортының ҡеүәте хатта 80 центнерға етте. Бындай фантастик һөҙөмтәләргә No-till технологияһын уңышлы ҡулланыу һәм агротехник сараларҙы ваҡытында башҡарыу арҡаһында өлгәшкәндәр. Был тәжрибәне таратырға кәрәк. Әбйәлилдәр беҙҙең ерҙәрҙә лә мул уңыш үҫтереп булғанды иҫбатланы.\nАуыл халҡы «Яңы эш башлаған фермерҙарға ярҙам», «Fаилә мал үрсетеү фермалары» программаларында бик теләп ҡатнаша. Махсус грантҡа үткәрелгән конкурстарҙа 172 фермер ҡатнашып, 240 миллион һум тирәһе аҡсалата ярҙам алды. Был һан республика гранттарының дөйөм дәүмәленең 25 процентын тәшкил итә.\n—Юлдар хаҡында нимәләр әйтерһегеҙ? Нисек йөрөп ҡайттығыҙ?\n—Яҡшы ғына йөрөнөк. Шулай ҙа юлдарҙың айырым участкаларын мотлаҡ ремонтларға кәрәк. Элекке һымаҡ насар урындар күп түгел, әммә һикәлтәле урындар дөйөм тәьҫоратты боҙа. Юлдарҙы рәтләүгә күп көс һалына. Һуңғы йылдарҙа Урал аръяғы юлдарын ремонтлауға ғына 5 миллиард һумға яҡын бюджеттан инвестиция һалынды. Дөйөм алғанда бында 500 саҡрымдан ашыу автомобилдәр юлы төҙөлдө һәм ремонтланды. 17 күпер һәм күпер үткәүеле һалынды. Киләсәктә лә был юҫыҡта эште дауам итәсәкбеҙ. Асҡар-Сибай юлы төҙөлөшөн тамамлау зарур.\nУрал аръяғының иҡтисади үҫешенә «Стәрлетамаҡ-Ҡағы-Магнитогорск» автомобиль юлы яҡшы стимул буласаҡ. Был юл республиканың индустриаль көньяғын Силәбе өлкәһе менән бәйләп, төбәк-ара тауар әйләнешен киңәйтәсәк. Проект арзан түгел, 13 миллиард һум тирәһе тәшкил итә, әммә йәшәү өсөн мөһим проекттарҙың береһе тип әйтер инем. Әлеге көндә дәүләт-шәхси партнерлыҡ формалаша, әгәр ул тормошҡа ашһа, бының өсөн бөтәһе лә эшләнә, киләһе йыл юл төҙөлә башлаясаҡ.\n—Урал аръяғын комплекслы үҫтереү программаһының өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе—социаль инфраструктураны үҫтереү.\n—Әлбиттә. Республика адреслы инвестицион программа сиктәрендә был тәңгәлдә бик күп эштәр эшләнде. Биш йыл эсендә социаль инфраструктураға бюджеттан 6 миллиард һум тирәһе аҡса бүленде. Дәүләт капитал һалыуҙар күләмендә Урал аръяғының өлөшө 6 проценттан 10 процентҡа тиклем артты.\nБаймаҡ ҡалаһының 75 йыллығына әҙерлек барышында ҡаланы төҙөкләндереүгә 400 миллион һум аҡса бүленде. Бөрйән районы ҙур төҙөлөш майҙансығына әүерелде. Кеше башына һалынған бюджет инвестицияһы күләме буйынса бөрйәндәр республикала алдынғылар рәтендә. Был район өсөн бик мөһим, сөнки аҙаҡҡы ун йыл тирәһендә был төбәккә аҡса барып етмәгән. Ошондай миҫалдарҙы бөтә ҡала-райондар буйынса ла килтерергә мөмкин.\nТорлаҡ төҙөлөшө йылдам бара. Сибай ҡалаһында ғына һуңғы биш йыллыҡта 70 күп ҡатлы йорт ҡалҡып сыҡты. Ҡала тарихы үҫешендә был иң юғары темп. Бынан тыш ауыл, ҡалаларҙа фонтандар, аллеялар, бульварҙар, парк, спорт объекттары барлыҡҡа килде.\n—Ыңғай үҙгәрештәр эшҡыуарлыҡҡа тәьҫир итәме? Fөмүмән, эшҡыуарлыҡтың программа үтәлешенә йоғонтоһо бармы? Республика был өлкәгә ниндәй ярҙам күрһәтә?\n—Минең ҡарамаҡҡа Урал аръяғында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың үҫеше—мөһим ҡаҙаныш. Бөгөнгө көндә бында 10 меңдән ашыу эшҡыуарлыҡ субъекттары булдырылып, эшкә яраҡлы халыҡтың 35 процентының мәшғүллеген тәьмин итеп килә. Уртаса республика буйынса был һан түбәнерәк—30 процент тирәһе. Дәүләт ярҙамы сараларын көсәйтеү был тармаҡта 5,5 меңгә яҡын эш урыны булдырыуға булышлыҡ итте. Бәләкәй эшҡыуарлыҡтан урындағы ҡаҙнаға күскән килем 2 тапҡырға артты.\n—Тимәк, эшҡыуарлыҡ киләсәктә лә үҫешәсәк?\n—Һис шикһеҙ. Быйыл пилот проекты булараҡ инвестицион инициативаларға ярҙам Фонды эшләй башланы. Конкурс һөҙөмтәләре буйынса һайлап алынған бизнес-проекттарҙы тормошҡа ашырыуға ташламалы шарттарҙа 7 миллион һум тирәһе займ бирелгән. Төбәктә бизнес-секторҙы үҫтереүгә булышлыҡ итеүсе уҡытыу-демонстрацион йәштәр үҙәге проекты булдырылды. Бында эшҡыуарҙар заманса алымдарҙы һәм технологияларҙы өйрәнә, яңы тармаҡ асыуға, эшләп килгән производствоһын киңәйтеү өсөн квалификацияһын күтәрә ала.\nБеренсе тапҡыр Урал аръяғында балыҡ үрсетеү хужалыҡтары өсөн бассейн-каналдар төҙөү, агрофранчайзинг нигеҙендә ваҡ тауар етештереү производствоһын киңәйтеү буйынса пилот проекттары тормошҡа ашырыла башланы.\n—Белеүебеҙсә, эшҡыуарлыҡ ҡына түгел, ә төбәк халҡы ла биләмәләрен үҫтереү өсөн күп көс һала.\n—Һуңғы ике йыл дауамында халыҡтың инфраструктураға бәйле проблемалары урындағы инициативаларға ярҙам күрһәтеү проекты сиктәрендә уңышлы хәл ителде. 168 проектты ғәмәлгә еткереү өсөн 136 миллион һум аҡса тупланды. Был сумманың өстән бер өлөшөн халыҡ үҙе йыйҙы. Бағыусылар ҙа ҙур ярҙам күрһәтте. Юлдар һәм урамдар төҙөкләндерелде, һыу менән тәьмин итеүсе, мәҙәниәт, спорт объекттары, балалар майҙансыҡтары ремонтланды. Был проектты беҙ бөтә республикаға таратырға иҫәп тотабыҙ.\nБылар маҡтаныу түгел. Кемгәләр башҡарылғандар аҙ кеүек тойолор, әммә ауыр мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ҡабаланырға ярамай. Кешеләрҙе эшләргә, аҡса менән дөрөҫ эш итергә өйрәтергә кәрәк.\n—Урал аръяғын комплекслы үҫтереү программаһын оҙайтыуҙан фәтүә булырмы?\n—Һөҙөмтәләргә ҡарағанда программа эшләй һәм үҙенең эффектлылығын иҫбат итте. Шуға күрә беҙ уны 2020 йылға тиклем оҙонайтабыҙ. Был биш йыллыҡҡа бурыстар тағы ла ҙурыраҡ—бер ярым тапҡырға инвестицияларҙы үҫтереү, 30 процентҡа производство, 40 процентҡа ауыл хужалығы продукциялары күләмен арттырыу, уртаса эш хаҡын шулай уҡ бер ярым тапҡырға күтәреү, 5 мең яңы эш урыны булдырыу планлаштырыла. Беҙ был бурыстарҙы, һис шикһеҙ, тормошҡа ашырасаҡбыҙ.\n—Төп баҫым сәнәғәткә яһаласаҡмы?\n—Эйе. Урал аръяғы сәнәғәте үҫешенең төп локомотивы—тау-мәғдән тармағы. Программа сиктәрендә «Юбилей» ятҡылығында ер аҫты руднигы төҙөләсәк. Был Урал тау-металлургия комбинатының иң эре инвестицион проекттарының береһе. Проект сиктәрендә 1900-гә яҡын эш урындары булдырыласаҡ. Планға шулай уҡ Вишневское, Көнсығыш-Семеновск ятҡылыҡтарын эшкәртеү ҙә индерелгән.\nСибайҙа ҡеүәте 600 мең кубометр булған ОСП-плитәләр заводы төҙөү күҙаллана. Әлеге көндә кредит схемалары эшләнә, инвестициялар эҙләнә. Был эш ғәмәлгә ашһа, 1100 эш урыны булдырыласаҡ. Шуға күрә бөтә көстө туплап алға алғанды тормошҡа ашырырға тырышырға кәрәк. Эште яйға һалыу өсөн ағас етерлек тип уйлайым.\nӨҙлөкһөҙ базальт сүс производствоһы буйынса, композиция, төҙөлөш материалдары етештереүсе яңы йәмғиәттәр асыу зарур.\nТөбәктең энергия системаһын үҫтереү буйынса эш дауам итәсәк. Сибай ҡалаһында, Баймаҡ һәм Хәйбулла райондарында дөйөм ҡеүәте 55 МВт булған ҡояш электр станциялары төҙөләсәк.\n—Ауыл хужалығын үҫтереү буйынса ниндәй проекттар бар?\n—Ейәнсура районында «Маяҡ» предприятиеһы базаһында һарыҡ үрсетеү кластеры формалаша. Сибай элеваторы нигеҙендә эре агрохолдинг ойоштороу күҙаллана. Бында элеге көндә республикала аналогы булмаған тәүлегенә 300 тонна он етештереүсе тирмән сафҡа инде. Һалынған инвестиция күләме 500 миллион һум тәшкил итте.\nБер нисә һөт эшкәртеү заводы төҙөләсәк. «Башҡорт деликатестары» ит эшкәртеү предприятиеһы, «Ҡыҙыл Башҡортостан» ауыл хужалығы, «Байрамғол» агрофирмаһы реконструкцияланасаҡ. Көнбағыш эшкәртеү, комбикорма етештереү буйынса яңы объекттар асыласаҡ.\nБынан тыш, «Бөрйән» һәм «Башҡортостандың тау курорттары» туристик-рекреацион кластерҙар булдырыласаҡ. Бында тәбиғәт бик хозур. Урал аръяғына аяҡ баҫыу менән тәбиғәттең матурлығынан күҙҙәр ҡамашты. Республиканың берҙәм туристик селтәрен формалаштырыуға көсөбөҙҙө йәлләмәйәсәкбеҙ.\n—Беренсе биш йыллыҡта нимәләр тормошҡа ашмай ҡалды?\n—Планға алғандарҙың күбеһе беҙ теләгәнсә килеп сыҡманы. Ҡайһы бер проекттар, ярай эле улар күп түгел, урынынан да ҡуҙғалманы. Иҡтисади көрсөк, башҡа ҡаршылыҡтар йоғонто яһамай ҡалманы. Урындағы үҙидаралыҡтарҙың барыһы ла инвесторҙарҙы йәлеп итеү буйынса әүҙем эшләмәне.\nМиңә ҡалһа, ҡулымдан килгәндең барыһын да тормошҡа ашырырға тырышасаҡмын. Урал аръяғы үҫеше программаһының инициаторы булараҡ, мин унан бер ваҡытта ла баш тартмаясаҡмын.\n—Һеҙҙеңсә, программа теләгәндәренә ирешә алдымы? Урал аръяғы үҙгәреш кисерҙеме?\n—Яҡшы яҡҡа үҙгәрҙе. Элек был төбәктә халыҡ байыраҡ йәшәне, был тарафтарға бюджет аҡсаһы һыу булып аҡты, уларҙы берәү ҙә иҫәпләмәне тигәнде ишетергә тура килә. Буш хәбәр был. Үрҙә мин һуңғы биш йылда эшләнгән иң яҡшы миҫалдарҙы әйтеп үттем. 2010 йылда Сибай тау-байыҡтырыу комбинаты эшләмәй ине. Сибай элеваторы буш булды. Иҫке йорттар емерелеп торҙо. Беҙ төбәк халҡы менән бергәләшеп аҙымлап хәлде яҡшы яҡҡа үҙгәртәбеҙ. Әммә бөтә нәмә лә тиҙ генә килеп сыҡмай: илдә иҡтисади хәл насарайҙы, производство яй үҫешә.\nЕтмәһә, унар йылдар хәл ителмәй торған мәсьәләләр бар. Әммә бер нәмәгә ҡарамай, беҙ тырышабыҙ, шуға ла һөҙөмтәләр бар. Яйға һалынған, берҙәм эш алып барыу ғына үҫешкә, алға илтә.\n—Сибайҙарҙы БДУ-ның Сибай институты яҙмышы борсой. Һуңғы йылдарҙа Бөтә Рәсәй вуздарын оптималләштереү сиктәрендә уның ябылыу ихтималлығы бар тип һөйләйҙәр.\n—Сибай филиалы эшмәкәрлегенә килгәндә, күпме ваҡыт эшләһәм, шуның сама йылдар был уҡыу йортона ярҙам итәсәкмен, студенттарға бюджет урындарын арттырыу буйынса эш алып барыу менән бер рәттән, финанс яҡтан да ҡараясаҡмын. Шулай булды һәм буласаҡ. Беҙҙең төп бурыс—йәш быуынды тәрбиәләү. Улар ошо ерлектә уҡып белем алһын, ошонда эшләһен һәм алға ынтылһын. Белем алыуға бәйле бөтә тармаҡтарҙы ла ярҙамдан ташламаясаҡбыҙ.\n—2019 йылда республикабыҙ Башҡорт Хөкүмәте һәм Совет власы араһында илдә беренсе автономлы милли республика булдырылыуы тураһында килешеү төҙөүҙең 100 йыллығын билдәләй. Һеҙҙең инициатива менән «Республиканың 100 йыллығына—100 яңы объект» проекты ғәмәлгә инде. Урал аръяғы халҡын ниндәй яңы төҙөлөштәр көтә?\n—Республикабыҙҙың 100 йыллығы Урал аръяғы өсөн мөһим дата. Сөнки был төбәктең яҙмышы һәм тарихи миссияһы айырым. Беҙҙең республика тап бында яралған. Юбилейға әҙерлек башланды. Объекттар исемлеге әлегә төҙөлә. Урал аръяғы халҡы был мөһим проекттың башында торорға тейеш. Республикабыҙҙың барлыҡҡа килеү тарихына мөһим өлөш индергән Темәс ауылында бер нисә объект ҡалҡырына шик юҡ.\nУрал аръяғы халҡы талантлы, эшһөйәр генә түгел, рухлы, көслө булыуҙары менән башҡаларҙан айырыла. Иң яңғырауыҡлы республика брендтары—«башҡорт балы», «башҡорт ҡымыҙы», «башҡорт аты» Урал аръяғы райондары менән бәйләнгән. Беҙ уларҙы алға ебәреү буйынса күп эш башҡарабыҙ. Башҡорт телен, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һәм йолаларҙы һаҡлауҙа ла төбәктең өлөшө ҙур. Башҡорт рухы ошонда һаҡлана. Тәбиғәт байлыҡтар биргән төбәктә эшлекле һәм тырыш халыҡ барлыҡ проблемаларҙы ыңғай хәл итеренә, бурыстарҙы тормошҡа ашырасаҡтарына иманым камил.


Хәйбуллалағы тиҫтәнән ашыу ауыл менән транспорт бәйләнеше юҡ - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nХәйбуллалағы тиҫтәнән ашыу ауыл менән транспорт бәйләнеше юҡ\nТаштуғай йүнәлешендәге трасса ябыҡ булыу сәбәпле, балалар хәҙер өс аҙнанан ашыу мәктәпкә йөрөмәй. Биләмәләргә аҙыҡ-түлек ташыу, газ, электр энергияһы өсөн квитанциялар тапшырыу туҡтап ҡалған. Көрт һырынталары аҫтында хәҙер ҡасандыр юл булыуына ышаныуы ла ҡыйын. Март аҙағына яҡынлашһа ла, Хәйбулла һаман да ҡар аҫтында. Водитель Руслан Ҡунафин әйтеүенсә, юлды таҙартыу өс көн элек башланһа ла, һөҙөмтә ҡыуанырлыҡ түгел. Бурандан һуң яуған ямғыр ҡарҙы таш кеүек тығыҙлаған. Бер сменала ни бары йөҙ илле метр юл үтелә. Оло ерҙән юл килеүен Хәйбуллала бөгөн меңләгән кеше көтә. Ауыл халҡының бар ышанысы – ҡотҡарыусылар. Тап улар ауыр хәлдәге сирлеләрҙе дауаханаға алып бара, аҙыҡ-түлек ташый. Ильяс ауылында йәшәүселәр бейек көрттәргә өйрәнеп тә бөткән. Улар бер –береһенә аҙыҡ –түлек менән ярҙам итә. Мәктәп, балалар баҡсаһын ҡарҙан көрәүгә бөтәһе лә бергә сыҡҡан. Тик, башҡа биләмәләр менән бәйләнеш булмауы барыһының да бәкәленә һуға. Ивановка ауылында иһә хәлдәр күпкә ҡатмарлы. Ауыл кибетендә көндәлек кәрәк-яраҡтар, икмәк, он, тоҙ ҡалмаған. Быйылғы ғәрәсәт мәлендә ауылда йәшәгән ун ете йәшлек егеттең дә ғүмере өҙөлдө. Мәрхүмдең кәүҙәһен табыусылар әйтеүенсә, колледж уҡыусыһы ауылға ни бары 800 метр ҡалғас ҡына һәләк була. Ивановкала йәшәүселәрҙең аһ-зары бының менән генә бөтмәй. Мәрхүм егеттең кәүҙәһен зыяратҡа алып барыу өсөн кешеләргә ат санаһына егелергә тура килә. Ҡот осҡос ғәрәсәт алдында ҡеүәтле техника ла көсһөҙ булып сыға. Ивановкалағы фельдшер пункты дүрт ауылға тәғәйенләнһә лә, төп ярҙамды биләмә үҙәгендә генә йәшәүселәр генә ала. Әлеге лә баяғы – башҡа ауылдар менән бәйләнеш юҡ. Хәйбулла хакимиәте ауылдарға аҙна эсендә юл асыласаҡ тип вәғәҙәһә лә, бөгөн районда меңдән ашыу кеше ярҙам көтә.\n23 марта Бөгөн хоккей


Яңы йыл майҙансыҡтары өсөн боҙ әҙерләйҙәр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә яңы йыл майҙансыҡтары өсөн боҙ әҙерләйҙәр. Тәбиғи сеймал баш ҡала янындағы йылға-боҙҙарҙан ҡырҡып ташыла. Көндәрҙең һалҡын тороуо сәбәпле, һыу ятҡылыҡтарында боҙ ҡалынлығы 18 сантиметр самаһына еткән. Ленин районының коммуналь хеҙмәттәре майҙансыҡтар өсөн боҙҙо Затондан ташый. Ағиҙел боҙотап ошо микрорайон һәм Нижегородкала һындар әҙерләү өсөн тотонола. Быйыл Өфөлә барлығы 3 урында: Ҡала Советы, “Торатау” Конгресс-Холлы һәм Совет майҙанында боҙ ҡаласыҡтары буласаҡ. Ҡала эсендә тағы 52 урында һырғалаҡтар төҙөлә. Хоккей ҡумталары функцияһын 45 майҙан үтәйәсәк.


Сығарылыш синыф уҡыусылары юғары уҡы йорттарын һайлай\nБөгөн Башҡорт дәүләт университетында асыҡ ишектәр көнө үтте.\nБуласаҡ абитуриенттар университеттағы факультеттар, һөнәрҙәр һәм фәнни эшмәкәрлек менән ташнышты. Сараға күптәр ата-әсәләре менән килгәйне. Улар юғары уҡыу йорто уҡытыусылары менән аралашты, һорауҙарға яуаптар алды. Асыҡ ишектәр көнө университетта йылына бер нисә тапҡыр ойошторола. Был сығарылыш уҡыусыларына һөнәр һайларға ярҙам итә.


Силәбелә бөгөн ҡала башҡорттары ҡоролтайы үтә\n29 Ғинуар 2010, 13:11\nСиләбелә Силәбе өлкәһенең Халыҡтар дуҫлығы йортонда бөгөн өсөнсө ҡала башҡорттары ҡоролтайы үтә. Унда йөҙҙән ашыу делегат һәм ҡунаҡтар ҡатнаша.\nСиләбе өлкәһе башҡорттары Ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары Флүзә Ғайсинаның “Башинформ” агентлығына хәбәр итеүенсә, Силәбе башҡорттары Ҡоролтайы 31 мең башҡорттоң мәнфәғәтендә ун йылдан ашыу эшләй һәм ҡаланың ижтимағи-сәйәси һәм мәҙәни тормошона үҙ өлөшөн индерә. Ҡоролтай башҡарма комитетына Сәхрәгөл Ғатауллина етәкселек итә.\nБөгөнгө ҡоролтайҙа Силәбе башҡорттары Ҡоролтайы эшмәкәрлегенең мөһим мәсьәләләре, шул иҫәптән мегаполиста туған телде өйрәнеү, урындағы халыҡтың халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнашыуы кеүек көнүҙәк һорауҙар ҡараласаҡ. Ҡоролтай эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһау һәм башҡарма комитет етәксеһен, уның ағзаларын яңынан һайлау кеүек эштәр ҙә көн тәртибендә. Ҡоролтай үҙешмәкәр милли коллективтар концерты менән тамамлана.\nБындай ҡоролтайҙар башҡорт милләте компактлы йәшәгән Силәбе өлкәһенең бар ҡала һәм райондарында ла үтәсәк. Уның эш һөҙөмтәләренә өлкәнең алтынсы ҡоролтайында йомғаҡ яһаласаҡ һәм шунда уҡ III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегаттар һайланасаҡ.