Ер: Һыу-һаҙлыҡтар көнө.\nҠысҡырып уҡыу көнө.\nЕгелмә эттәр көнө.\nАҠШ: Документтарға ҡул ҡуйыу көнө.\nИран: Космос технологиялары көнө.\nРәсәй: Хәрби дан көнө (Сталинград янында еңеү хөрмәтенә).\nТаиланд: Ауыл хужалығы көнө.\nАҠШ: Ҡатын-ҡыҙ спорты көнө.\nТаиланд: Уйлап сығарыусылар көнө.\n1701: Рәсәй империяһының Балтика флоты ойошторола\n1892: Шешә ябыу өсөн тимер бөкөгә патент алына.\n1919: РСФСР һәм Эстония араһында Тарту солох килешеүе төҙөлә.\n1947: «Октябрьский нефтяник» гәзитенең беренсе һаны баҫылып сыға.\nЗендель Моисей Львович (1892—22.07.1964), табип-инфекционист. 1945—1960 йылдарҙа Өфө ҡалаһының хәҙерге Черниковка биҫтәһендә урынлашҡан инфекция дауаханаһының баш табибы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1947), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1942). Сығышы менән хәҙерге Белоруссияның Полоцк ҡалаһынан.\nЛарин Юрий Анатольевич (1922—27.07.1981), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, артиллерист, өлкән лейтенант (1952), Дан орденының тулы кавалеры.\nМуллагилдин Йомабай Абдулғәни улы (1932—2003), механизатор. 1949—1994 йылдарҙа Баймаҡ районы Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумы тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1976) ордендары кавалеры.\nМаликов Марат Фәйзелҡадир улы (1937), юғары мәктәп ветераны, ғалим-хоҡуҡ белгесе. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986 йылдан дәүләт хоҡуғы кафедраһы мөдире; 1995 йылдан Стәрлетамаҡ филиалының иҡтисад һәм хоҡуҡ факультеты деканы, 2000—2006 йылдарҙа филиал директоры; 2008—2013 йылдарҙа Башҡортостан социаль технологиялар институты уҡытыусыһы. Юридик фәндәре докторы (1992), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1992).\nРәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы (1937), сәнәғәт өлкәһе ветераны, йәмәғәтсе. 1958 йылдан Салауат машина эшләү заводында өлкән мастер, бюро начальнигы, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, директорҙың капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары; 1975 йылдан Күмертауҙағы төҙөлөүсе «Искра» заводы директоры; 1978—1998 йылдарҙа ғәмәлдәге «Искра» заводы директоры. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған машина эшләүсеһе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.\nҒайнанов Флорид Ғәбделйән улы (1947—25.11.1995), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1977 йылдан Мәсетле районы Фрунзе исемендәге колхоз рәйесе, 1982—1983 һәм 1991—1992 йылдарҙа район ауыл хужалығы идаралығы начальнигы; 1987—1991 һәм 1992—1995 йылдарҙа Мәсетле төҙөлөш материалдары комбинаты директоры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1982). Сығышы менән ошо райондың Мәләкәҫ ауылынан.\nЙәнсурин Миңлейән Ғәйнетдин улы (1947), хеҙмәт ветераны. «Баштрансгаз» берекмәһе Ҡансыра ер аҫты газ һаҡлау станцияһының технологик компрессорҙар машинисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1984). Сығышы менән Күмертау ҡалаһынан.\nХарисов Марат Шамил улы (1947—2017), хәрби хеҙмәткәр, полковник, йәмәғәтсе. 1977—1996 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге комитеты һәм Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең яуаплы хеҙмәткәре. Афған һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһының икенсе (1999—2003) һәм өсөнсө (2003—2008) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәйҙең Почёт ордены һәм Афғанстан Республикаһының 3-сө дәрәжә «Йондоҙ» ордены кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Аҙнағол ауылынан.\nКовальский Алексей Алексеевич (1968), Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы директоры, физика-математика фәндәре кандидаты. 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы кавалеры. Рәсәй Федерацияһының II класлы дәүләт советнигы.\nҠыуатов Сафа Солтанморат улы (1919—21.08.1991), журналист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1956—1971 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең баш мөхәррире, 1963 йылдан — директоры. 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969), матбуғат отличнигы (1984).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=2_февраль&oldid=1108451 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:00 1 февраль 2022 үҙгәртелгән.


Һайланғанда фекер ҙә, һәләт тә булыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Һайланғанда фекер ҙә, һәләт тә булыр\nҺайланғанда фекер ҙә, һәләт тә булыр 15.03.2013 // Йәмғиәт\n“Беҙгә уңышлы эшләгән закон сығарыу власы кәрәк, — тигәйне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға 2013 йылғы Мөрәжәғәтнамәһендә. — Сөнки парламент, халыҡ власы органы булараҡ, йәмәғәтселек мәнфәғәтен күҙәтергә бурыслы”. Артабан республика башлығы быйыл сентябрҙә үтәсәк һайлауға йоғонтоло эшләүсе, фекер алышырға һәләтле депутаттар корпусы барлыҡҡа килеүенә иҫәп тотоуын белдерҙе.\nҺуңғы бер нисә һайлауҙа депутат мандаты алыуға тик ышаныслы, эште теүәл башҡарған һәм күндәм кешеләр генә дәғүә итә алды. Ошо Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары Федерация субъекттары башлыҡтарының (В. Путиндың 2006 йылғы Указына ярашлы) ғына түгел, урындағы үҙидара етәкселәренең дә тәғәйенләнеп ҡуйылыуына фатиха бирҙе. Башҡортостан Республикаһы Президентының йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә иҫкә алыныуынса, урындағы үҙидара — дәүләт аппаратының дауамы түгел, граждандар йәмғиәтенең айырылғыһыҙ өлөшө, уның менән граждандар урындағы әһәмиәткә эйә мәсьәләләрҙе (мәғариф, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, юл һалыу һәм башҡалар) дәүләттең ҡатнашлығынан тыш хәл итә. Был институт батша Рәсәйендә үҙ бурыстарын ярайһы уңышлы атҡарған, һәр олоҫ (волость) старшинаһы һайлап ҡуйылып, уның үҙ ерендәге проблемаларҙы хәл итергә ҡулынан килгән. Әлбиттә, олоҫ бөгөнгө ауыл Советы ултырағы ғына түгел, уның составына тиҫтәләрсә ауыл ингән. Мәҫәлән, үҙәге Табылды ауылында (хәҙерге Стәрлебаш районы) урынлашҡан Ҡарағош олоҫона 30-лаған ауыл ҡараған, халҡы 21 меңдән ашыу булған. Хәҙерге Стәрлебаш районында ла шул сама кеше йәшәй, тик идара итеү аппараты ғына кәмендә ун тапҡырға күберәк.\nШуны ла иҫкә төшөрәйек: олоҫ үҙәктәре аҫаба башҡорт ауылдарында урынлашһа, районлаштырыу сәйәсәте үткәреүселәр яңы идара үҙәктәрен бөтөнләй кире принцип буйынса атҡара. Совет власы индергән яңы система тотош бюрократик нигеҙгә ҡоролған идара булып, борондан килгән һәм халыҡ ихтыяжын ҡәнәғәтләндергән йоланы боҙа. Ғәмәлдә район директиваларын өнһөҙ үтәүгә ҡулайлашҡан ауыл Советы өлгөһө уны дәүләт аппаратының дауамы итеп ҡарауға килтерә лә инде. Ләкин бында шуны иҫкә алыу мөһим: большевиктар ҡорған идара итеү системаһы уларҙың ихтыяждарына ҡулайлашҡан була һәм команда-административ ҡоролош эшмәкәрлеген тотҡарлыҡһыҙ тәьмин итә.\nНисек кенә ғәжәп тойолмаһын, 90-сы йылдарҙа ил халҡын яңынан капитализм ҡоролошона ҡайтарған власть даирәләренең район һәм ауыл Советы системаһын бөтөрөп, өйәҙ-олоҫ системаһын ҡайтанан тергеҙеүгә әллә башы етмәне, әллә иҫкергән ҡоролошто үҙе өсөн уңайлыраҡ күрҙе. Быны башланған эштең ярты юлда туҡталып ҡалыуы тип кенә аңлатырға мөмкин. Ләкин шуныһы асыҡ: иҫке система яңы шарттарҙа эшләргә ҡулай түгел, киреһенсә, ҡамасаулай ғына. Мәҫәлән, ауыл хужалығы етештереүе шәхси ихаталарға күсә барғанда, ауыл ултыраҡтары үҙҙәрен аҫрарлыҡ та һалым йыя алмай. Хәйер, аҡсаһыҙлыҡ — хатта район чиновниктары өсөн дә көс еткеһеҙ мәсьәлә, һәм улар башлыса республика бюджеты иҫәбенә көн күрергә мәжбүр. Был да баҙар ҡанундарына тап килмәй.\nБашҡортостанда райондар системаһын бөтөрөп, алты йәки унан да күберәк өйәҙ һәм уның эсендәге олоҫтар ойоштороуға 90-сы йылдарҙа уҡ тотонорға кәрәк ине. Был хаҡта Федераль Йыйылыштың юғары палатаһы — Федерация Советында ниндәйҙер фекерҙәр әҙерләнә шикелле. Ләкин был инициатива “түбән”дән сыҡһа, әлбиттә, отошлораҡ булыр ине.\nБыл административ-территориаль реформа шуның менән отошло: һәр өйәҙ бер нисә олоҫто берләштерһә, унда һалым йыйыу мәсьәләһе еңелләшә һәм өйәҙ ысынлап та урындағы әһәмиәткә эйә булған проблемаларҙы хәл итә аласаҡ. Был осраҡта, әлбиттә, өйәҙ идараһының ҡалала урынлашыуы шарт. Реформаны 30-сы йылдарҙағы ише бер һелтәүҙә атҡарып сығыу мөмкин түгел, уны ентекле уйлап, биш йыл эсендә тамамлау мөмкинлеге бар. Был — бер. Икенсенән, урындағы үҙидара етәкселәре бөгөнгө кеүек тәғәйенләп түгел, ә туранан-тура граждандар тарафынан һайланып ҡуйылмай тороп, был берәмектәрҙең эшләп китеүенә, республика парламентына һыналған, абруйлы кешеләр үтеүенә, чиновниктың дәүләт хеҙмәткәре этикаһын яҡшы үҙләштереүенә иҫәп тотоуҙың эшкә ашасағы шикле, сөнки әлегәсә етәкләп йөрөтөүгә өйрәнгән кеше бер ҡасан да юлды үҙаллы һайлай алмай. Был принцип — Башҡортостан Республикаһы Президентының йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә телгә алынған граждандар йәмғиәте формалаштырыуҙың төп шарты. Һәлкәүлек, теге йәки был мөһим аҙымды кемдәрҙеңдер яһауын көтөү, шуның арҡаһында күп кенә теләктәрҙең ғәмәлгә ашмай, ҡағыҙҙан ҡағыҙға күсеүе тап шул турала һөйләй. Әйткәндәй, быға ғинуар аҙаҡтарында федераль хөкүмәттең иҡтисад мәсьәләләренә арналған ултырышында Рәсәй Президенты Владимир Путин да иғтибар итте. “Үҙгәрештәр кәрәклеге менән һис һүҙһеҙ килешәбеҙ, — тине ул, — шул уҡ ваҡытта күнегелгән юлдан сыҡмайбыҙ”. Ә сығырға кәрәк. Юл көрсөккә илтһә — бигерәк тә.


Йондоҙнамә 18-24 октябрь\n16 Октябрь 2010, 14:23\nЫлаҡ (22.12 – 20.01) Аҙнаның тәүге яртыһында кешеләргә ҡатыраҡ бәрелеүегеҙ үҙ-ара мөнәсәбәттәргә зыян килтереүе мөмкин. Был арала кеше кәңәштәренә лә һаҡ ҡарағыҙ. Улар әйткәнсә эшләһәгеҙ, һөҙөмтәләре кире буласаҡ.\nАҙнаның тәүге яртыһында кешеләргә ҡатыраҡ бәрелеүегеҙ үҙ-ара мөнәсәбәттәргә зыян килтереүе мөмкин. Был арала кеше кәңәштәренә лә һаҡ ҡарағыҙ. Улар әйткәнсә эшләһәгеҙ, һөҙөмтәләре кире буласаҡ.\nҡатмарлы осор. Һеҙгә ярҙам итергә вәғәҙә биргән кешеләрҙең һүҙендә тормауы ла ихтимал. Шаршамбыла үҙегеҙҙе ҡыҙыҡһындырған ниндәйҙер яңылыҡ ишетерһегеҙ, моғайын. Ғөмүмән, ул һеҙҙең өсөн ыңғай буласаҡ.\nЙондоҙҙар аҡса мәсьәләләрендә бик һаҡ эш итергә ҡуша. Ғөмүмән, бурысҡа бирергә, алырға ярамай. Янығыҙҙағы кешеләрҙе тыңлап, хаталаныуығыҙ ҙа бар. Был хәл оҙаҡҡа бармаҫ, бер аҙ түҙергә тура килер.\nИкеле осор. ҡайһы ваҡыт ташып торған дәртегеҙ арҡаһында хаталанырһығыҙ ҙа. Был арала яңы әйбер һатып алыуҙы кисектереп торорға ҡушыла, яңы кейем кейергә лә кәңәш ителмәй. Шәмбе бик күңелле үтер.\nАҙнаның һөҙөмтәләре файҙалы булыр. Аҡса мәсьәләһендә бер ниндәй ҙә ҡыйынлыҡ тоймаҫһығыҙ. Элеккенән аҙыраҡ, ләкин барыбер етерлек килем ҡулығыҙға инеп торор. Кесе йомалағы яңылыҡ кәйефегеҙҙе күтәрер.\nОсорҙоң тәүге яртыһында бигүк оҡшамаған, ләкин ниндәйҙер кәрәкле эште тулыһынса тамамларһығыҙ, моғайын. Иҫке әйберҙәрҙән ҡотолоу ҙа файҙалы. Йомала алыҫтағы кеше менән бәйләнешегеҙ боҙолор.\nБыл арала иғтибарлыраҡ булығыҙ. Шишәмбелә бәләкәй генә юғалтыуҙар булыуы ихтимал. Икенсе яҡтан, йомала һеҙҙе уйламаған ерҙән килем йә табыш көтөргә тейеш.\nЭштәрегеҙ һәүетемсә генә барыр. Үҙегеҙ өсөн иң мөһим ваҡиғаларҙы шаршамбыла көтөгөҙ. Аҙна барышында ниндәйҙер элекке бурысығыҙҙы ла ҡайтара алырһығыҙ. Иң өмөтлө көнөгөҙ – кесе йома.\nКиләсәгегеҙ тураһында күп уйларһығыҙ, моғайын. Бөгөнгө фекерегеҙҙең дөрөҫ булмауы ла мөмкин. Бер аҙ көтһәгеҙ, яҡшыраҡ булыр. Һәр хәлдә, артығын һөйләмәгеҙ.\nЭштәрегеҙҙә ҡайһы ваҡыт буталсыҡ күҙәтелер. ҡатмарлы саҡтарҙа башҡаларҙың ярҙамына өмөт итмәгеҙ. Был арала һеҙҙе алдаған кешеләргә башҡа бер ҡасан да ышанмағыҙ. Йомала ниндәйҙер әйберегеҙ боҙолһа, һис тә ҡайғырмағыҙ.\nАҙна бигүк уңышлы башланмаҫ. Ләкин шаршамбыла кире көндәрҙең эҙемтәләрен еңерһегеҙ. Элекке эшегеҙ өсөн ниндәйҙер аҡса алыуығыҙ ҙа ихтимал. Йома бигерәк тә уңышлы үтер.\nВаҡиғалар һеҙ уйлағанса түгел, күпкә яйыраҡ барыр кеүек. Юҡҡа эсегеҙ бошмаһын, хәл барыбер һеҙҙең файҙаға тамамланыр. Был арала рәсми урындарҙа эшләгәндәр бигерәк тә уңыр.


Башҡортостанда 5-8-се һәм 10-сы класс уҡыусыларын дистанцион уҡыуға күсерәләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:51, 22 сентября 2021 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 5-се, 6-сы, 7-се, 8-се һәм 10-сы класс уҡыусыларын дистанцион уҡыуға күсерәләр. Коронавирус буйынса эпидемиологик хәлде иҫәпкә алып, яҡын көндәрҙә үк уҡыусыларҙы өйҙән уҡыуға күсерә башлайҙар, тип хәбәр итте «Башинформ»ға республика хөкүмәтендәге сығанаҡ.\nЯҡынса мәғлүмәт буйынса, дистанцион уҡыу форматы ике аҙнаға индерелә.\nБынан алда Башҡортостандың Спорт министрлығы яңы коронавирус инфекцияһына бәйле тамашасыларҙың ябыҡ биналарҙа спорт сараларында ҡатнашыуына сикләү индергәйне. Роспотребнадзор идаралығы менән кәңәшләшкәндән һуң ведомство ошондай ҡарар ҡабул итте. Ведомствоның матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, сикләү 2021 йылдың 1 ноябренә тиклем ғәмәлдә була.\nШулай уҡ республикала планға ярашлы диспансеризация һәм медицина тикшереүҙәрен уҙғарыу ваҡытлыса туҡтатылды.\nБашҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, бер нисә аҙна дауамында республикала СOVID-19 менән сирләү кимәле юғары –тәүлегенә 300-ҙән ашыу осраҡ теркәлә, республикала һәм илдә коронавирустан вакцинация темпының кәмеүе билдәләнә.\nТеги: уҡыусылар, коронавирус


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - СӨЙӘЛ ҮЛӘНЕ - 2021 - Мәҡәләләр\nСөйәл үләненең (чистотел) бер бик ҡыҙыҡлы үҙенсәлеге бар. Ул шунда уҡ ауырыуҙың сығанағын таба. Әгәр ҙә үләндең һутын йәки онтағын биологик актив нөктәгә урынлаштырһаң, ул үҙгәреп, сир сығанағына күсә.\nБеҙҙә йыш ҡына сөйәл үләнен "урыҫ женьшене" тип тә йөрөтәләр. Уны һут, төнәтмә, сәй, экстракт рәүешендә лә ҡулланып була. Халыҡ сөйәл үләненең шифаһы тураһында борондан белә.\nКүҙ ауырыуҙарын дауалау өсөн сөйәл үләне һутын бал менән 1:1 нисбәтендә ҡушып, талғын утта күбеге бөтөп, үҙе лә бал кеүек булғансы талғын утта ҡайнатырға кәрәк. Был шыйыҡсаны бысый күҙ (трахома) һәм күҙгә төшкән аҡтан арыныу өсөн күҙҙәргә һөртөргә кәрәк.\nКәзә майына сөйәл үләне ҡушылған мазь ярҙамында ғәрәптәр тышҡы яраларҙы дауалай. Сөйәл үләне онтағы, ланолин һәм вазелиндан торған мазь "Плантазан Б" тип атала. Ул тире туберкулезының башланғыс төрөн, псориаз, тире яман шеше, ҡыҙыл сөсө (красная волчанка) ауырыуҙарын, сөйәлде дауалай. Майҙағы сөйәл үләне, ланолин һәм вазелин 10-ар грамм, 0,25 процент - 10 тамсы карбол кислотаһы. Урыҫ ауылдарында сөйәл үләне бешкән һыуҙа ҡылауырлы балаларҙы йыуындыралар, шулай уҡ тире туберкулезы, ҡорсаңғыны дауалайҙар, сөйәл һәм һипкелдәрҙе бөтөрәләр.\nСөйәл үләне шештәргә ҡаршы яҡшы сара, ул инфаркт һәм инсульттан һуң ҡалған яраларҙы яҡшы уңалта. Был осраҡта 1 ҡалаҡ сөйәл үләненә 1 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 15 минут термоста тоторға. Көнөнә 3 тапҡыр ашарҙан алда 2-шәр ҡалаҡ эсергә. Сөйәл үләне төнәтмәһе кесерткән һәм календула менән бергә шеш күҙәнәктәренең таралыуын тотҡарлай. Үләндәрҙе үлсәп, бер тигеҙ миҡдарҙа алырға һәм ваҡлап, бергә ҡушырға. Әҙерләмәнең 1 ҡалағына 1 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, термоста төнәтергә. Иртәнсәк ас ҡарынға яртыһын эсергә, ҡалған ярты стаканды киске аштан алда эсеп бөтөрөргә.\nСөйәл үләненең һутын һығып, сөйәл, кандилома, полип, парадонтоз урындарын яндыралар. Бауыр һәм үт ҡыуығы ауырыуҙары булғанда ла ҡулланалар, күҙгә аҡ төшкәндә, күҙ бысыйланғанда тамыҙалар, һыҙлаған тешкә һалалар. Йыуан эсәк полипы булғанда 50-60 грамм һыуға 5-7 тамсы сөйәл үләне һутын тамыҙып, төнгөлөккә клизма ҡуялар.\nСөйәл һутын ҡышҡыға ла әҙерләп ҡуйырға була. Бының өсөн 12-15 сантиметрлыҡ һабаҡтарын ипләп кенә ҡырҡып алып, ит турағыс аша үткәрергә һәм һутын һығып алырға кәрәк. 1 литр һутҡа 500 грамм араҡы йәки 250 грамм спирт ҡушырға. Ашҡаҙан ауырыуҙары менән яфаланғанда һутты түбәндәге кәңәш буйынса эсергә кәрәк: беренсе көндә 3 тапҡыр ашарҙан алда 1-әр балғалаҡ, икенсе унан һуңғы көндәрҙә 3 тапҡыр ашарҙан алда 1-әр ҡалаҡ эсергә. Сөйәл үләненең ағыулы икәнен дә онотмағыҙ һәм бик һаҡ ҡулланығыҙ.\nЯҙылған: 18.06.21 | Ҡаралған: 587


15 Май , 05:31\n– Ә ул мине берәй ваҡыт яраттымы икән?...Ошо уй башына килгәс, тамам тыныслығын юғалтты Мансур. Бер уйлаһаң, булыры булған, буяуы уңған, тигәндәй. Нишләп ҡапыл башына килде әле бындай уй? Улының һүҙҙәре күңеленә шик һалды, күңелендә генә үткән тормошона кире әйләнеп ҡайтты ул. Буласаҡ ҡатыны менән осрашҡан, танышҡан мәлдәренә...\nҠала урамындағы тирәктәр мамыҡ осорған йәмле йәй айы ине. Иптәштәре кем ҡайҙа таралып бөткән, ятаҡханалағы бүлмәлә үҙе генә ҡалған егеткә уғата ла күңелһеҙ. Ҡайҙа барырға, нимә эшләргә? Институтты тамамларға ла күп ҡалманы, тиҙҙән юғары белемле белгес булып, ҡулына диплом аласаҡ. Буйы-һыны ла бар, төҫ-башы ла ярайһы ғына. Ә яратҡан ҡыҙы юҡ. Иптәштәренең байтағы инде ғаиләле, хатта ҡайһы берәүҙәренең балалары ла бар. Һоҡланып та, көнләшеп тә ҡарай уларға Мансур. Уның да үҙенең икенсе яртыһын табып, ғаилә ҡорғоһо, бөтә күңел йылыһын, йөрәк наҙын яҡын кешеләренә биргеһе килә лә бит... Ҡайҙарҙа ғына йөрөйҙөр инде уның өлөшөнә төшкән көмөшө...\nНимә менән ваҡыт үткәрергә белмәй йөрөгән ерҙән генә барып инде ул ҡала мәҙәниәт йортонда барған башҡортса дискотекаға. Башлыса ҡыҙ-ҡырҡын булған бейеү залында ир-атҡа ҡытлыҡ булғанғамы, ул иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Үҙенә ҡарап йылмайып-көлөшкән ике ҡыҙҙың береһен вальсҡа саҡырҙы. Еңел генә ризалашты тегенеһе лә, яй ғына итеп бейеп әйләнеү барышында танышып та өлгөрҙөләр. Зөһрә Иваново ҡалаһына эшкә киткән дә, байтаҡ йылдар шунда эшләп йөрөй, ә был ҡалала ата-әсәһе йәшәй икән. Зөһрә ялға ғына ҡайтҡан булып сыҡты. Ата-әсәһе яҡындағы ауылдан бында күсеп килгәндәр, башҡорт мөхитен һағыналар, ҡыҙҙарын да тик башҡортҡа кейәүгә бирергә хыялланалар икән. Ивановола башҡортто ҡайҙан тапһын инде ҡыҙ? Ҡыҫҡа ғына ваҡытта ошоларҙы белеп өлгөрҙө егет. Ҡалған бейеүҙәрҙе лә бергә бейей торғас, күптән таныш кешеләр һымаҡ тойолдолар, дискотека бөткәс, егеттең оҙата барыуы ла бик тәбиғи һымаҡ күренде. Зөһрәнең һеңлеһе лә бик алсаҡ, йор һүҙле, шаян ҡыҙ булып сыҡты. Ҡыҙҙың ялы бөткәнсе тағы ике тапҡыр ғына осрашып өлгөрһәләр ҙә, адрестарын алмашып, шылтыратырлыҡ телефон номерҙарын бирешеп хушлашты йәштәр. Араларҙа хаттар йөрөй башланы. Һирәгерәк булһа ла, телефон аша ла һөйләшеп алалар ине. Осрашырға-күрешергә теләк, киләсәккә хыялдар, юғары маҡсаттар ине егет яҙған хаттарҙа. Киләһе йәй, диплом алғас, ғаилә ҡорорға, тәғәйенләнеш буйынса эшкә юлланырға, фатирлы булып, балалар үҫтерергә ине теләге. Мансур матур пландар ҡорҙо, ул үҙ ғаиләһен бәхетле итәсәгенә һис кенә лә шикләнмәй ине. Ҡатыны,балалары өсөн йәнен-тәнен аямаясаҡ, уның ғаиләһе бер ҡасан да мохтажлыҡ кисермәйәсәк! Мөхәббәт, яратҡан кешеләре өсөн бөтәһен дә эшләйәсәк!\n– Ә өйләнешкән саҡта ул мине яраттымы икән? – тигән уй әле генә мейеһен игәй башланы уның. Хатта туй мәлендә лә, ҡауышыу төнөндә лә «яратам» тигән һүҙҙе ишетмәне бит ул кәләшенән. Әллә үҙе “яратам, яратам” тип ҡабатлағанға иғтибар итмәнеме икән? Нишләп кәләшенең һалҡынлығына иғтибар итмәгән, яҡынлыҡтан тартылыуын да бары тик башҡорт ҡыҙҙарына хас тыйнаҡлыҡ итеп ҡабул иткән? Сафлығы тураһында һорашырға ла ҡыйманы, кәләшен үпкәләтеп ҡуйыуҙан ҡурҡты. “Ҡасандыр уның кемелер булған икән, был мөһим түгел, ул бит хәҙер минең менән, тимәк, минеке генә!”– тип үҙен үҙе генә алданымы икән ни? Яратмаһа, кейәүгә сыҡмаҫ ине, тип ышанған инде. Улай тиһәң, Зөһрәһе үҙе үк әйтте бит ата-әсәһенең уны тиҙерәк кейәүгә бирергә теләгәнен, егерме биш йәш ҡыҙҙар өсөн бик күп икәнен, башҡорт кейәүен табыуы еңел түгеллеген. Ә яратыуы тураһында – ләм-мим.\nДиплом алып, Стәрлетамаҡ ҡалаһына юллама буйынса эшкә китте Мансур. Бер бәләкәй генә ятаҡ бүлмәһендә үҙҙәренсә тормош ҡороп ебәргән булдылар. Ҡаланы үҙһенмәне Зөһрә. Эшкә лә урынлашырға ынтылманы. Ауырға ҡалып, токсикоз башланғас, мыжыуҙан туҡтаманы. Арып-талып, асығып эштән ҡайтҡан Мансурҙы йөҙө емерелгән кәләше түшәктә ятҡан килеш зарланып ҡаршы ала ине. Ашарға әтмәләп, кәләшен дә өгөтләп ашата ла, башы мендәргә тейер-теймәҫтән йоҡоға китер ине. Ауыр булһа ла, осоп ҡына йөрөнө: ул атай буласаҡ, яратҡан кәләше уға бала табып бирәсәк! Кәләше ҡәнәғәт булһын өсөн ул барыһын да эшләйәсәк! Сит ергә берекмәне шул Зөһрәһе, тиҙерәк ата-әсәһе ышығына һыйынды. Ауырлы булыу осороноң өстән ике өлөшөн атай йортонда үткәрҙе. Йәш ир сит ҡалала, яңғыҙы, буш бүлмәһендә көн күрҙе, һирәк кенә эләккән ялдарҙа кәләшен күреп килергә тырышты ла бит... Ҡыҙҙары тыуғас, эшенән ғариза яҙып, үҙ теләге менән бушатылып, ғаиләһен барып күрҙе лә, оҙон аҡса эҙләп, алыҫ Себер тарафтарына юлланды. “Китмә, ҡал янымда, һағынам, – тимәне кәләше. – Бар, аҡса эшлә, мин бында ҡалам, аҡса ебәреп торһаң етә. Фатир алғас, күсеп барырбыҙ әле”, – тине. Шулай булырға тейеш тип ҡабул итте Мансур. “Нисек айырым йәшәрбеҙ, мин бит һине яратам”,– тигән һүҙҙәрҙе ишетергә бик теләгәйне лә... Беҙҙең башҡорт ҡыҙҙары хистәрен аса һалып бармай шул, тип үҙен алдаштырҙы ла яңғыҙ башын алып билдәһеҙлеккә ҡаршы атланы.\nҺөнәре буйынса эшкә урынлашып, тиҙ арала етәкселәренең хөрмәтен яулаған йәш ир ике йыл үтеүгә ике бүлмәле фатир алды. Үҙ һөнәрен яҡшы белгән тырыш белгесте юғары баһаланылар, йәшәр өсөн шарттар булдырҙылар. Бик теләмәй генә күсенеп килде ҡатыны. Ата-әсәһен һағынды, йәшәү шарттарына зарланды, юҡ-бар сәбәп табып, иренә мыжыны. Ул арала икенсегә атай булырға йыйынған ир кеше тешен ҡыҫып түҙҙе, ҡатынына ҡаты бәрелеп, рәнйетеп ҡуйыуҙан ҡурҡты. Ни теләй – уныңса булды. Ирен малай урынына йомшарға ла тартынманы ҡатыны, әрләгәндә лә һүҙ һайлап торманы. Токсикоздың йоғонтоһона һылтап, барыһына ла түҙҙе ир, ҡатынын өрмәгән ергә ултыртманы, һәр бер теләген үтәне. Улдары тыуғас, түбәһе күккә тейҙе, йәнәһе лә, ырыуын дауам итеүсеһе бар! “Үҙең кеүек бер булдыҡһыҙ булыр инде улың да, һиңә оҡшаған бит!” – ҡатынының ошо һүҙҙәре бер аҙ кәйефен ҡырһа ла, өндәшмәне, түҙҙе. “Гормондар ғәйепле, бала тапҡас, ҡатын-ҡыҙ организмында киҫкен үҙгәрештәр була икән ул”, – тип үҙен үҙе алдаштырҙы. Улы тыуыу шатлығынан ҡатынына алтын алҡалар бүләк иткәс, рәхмәт ишетергә өмөтләнгәйне лә... Шулай тейеш итеп ҡабул итте ҡатыны, еңел ҡотолдоң, тигәндәй ҡарап. Йәне ни теләй, шуны кейҙе ҡатыны. Кейһә, кейем килешер ине үҙенә, биҙәнһә – артистарың ситтә торһон! Әхирәттәре менән кейенеп-яһанып сығып китһә, өйҙә ултырып ҡалған Мансурҙың күңелендә бер аҙ ҡыҙғаныу ҡорто ҡыймылдап ҡала торғайны. Балалар үҫте. Эшкә урынлашыу тураһында һүҙ ҙә сығарманы ҡатыны. Нисек инде, ул бит донъя тотҡаһы, ул балалар үҫтерә! Ә ир кеше эшләргә, табырға, ғаиләһен тәьмин итергә тейеш! Был – уның бурысы. Ай буйына ата-әсәһендә ҡунаҡлап ятырға ла тартынманы, эштә йонсоп йөрөгән иренә йылы һүҙен дә, яҡты йөҙөн дә ҡыҙғанды. Ире эшләп тапҡан аҡсаны ҡатыны үҙ туғандарына туҙҙырыуына ла түҙҙе ире, өндәшмәне. Яратһаң, түҙәһең инде ул.\nБалалар үҫте, башта – балалар баҡсаһына, аҙаҡ мәктәпкә киттеләр. Йыйылыштарға ҡатыны үҙе йөрөнө, балаларҙың дәрестәрен тикшерҙе, йәйге каникулдарын Башҡортостанда үҙенең яҡындарында йә иһә диңгеҙ буйында үткәрҙе. Ир кеше аҡса эшләне лә эшләне. “Аҡса етте, кәрәкмәй, әйҙә бергә ял итергә барайыҡ”, – тимәне ҡатыны. Тун өҫтөнә тун, күн өҫтөнә күн алды. Алтын йыйҙы, шкафҡа гәлсәр һауыт-һаба теҙҙе. Башҡаса бала табыу тураһында ишетергә лә теләмәне. “Хәйерсе үрсетергә теләгем юҡ!” – тип ҡырт киҫте. “Хәйерсе түгелбеҙ бит, аҡса етерлек эшләйем, һиңә тағы нимә етмәй?” – тип төбәлгән иренә: “Һиңә шулай тойола ғына, ашаған белмәй, тураған белә”, – тип яуапланы. Башын эйҙе лә артабан эшкә тотондо ир кеше, тик күңелендә бер генә шатлығы ла юҡ ине инде...\n– Бөтөнләй ҙә яратманымы икән ни? – игәй ҙә игәй мейеһен ошо һорау. 35 йыл бергә йәшәп, бер генә тапҡыр ҙа «яратам» тип әйтмәне шул ҡатыны. Араларында бөтөнләй йылылыҡ та булмаған, ахыры, уртаҡ һөйләшер һүҙҙәре лә булманы бит. Икеһе генә бергә ҡалғанда нимә тураһында һөйләшергә белмәй баш ватыр ине Мансур. Ни арала айырым бүлмәләрҙә йоҡларға күсеүҙәренә лә иғтибар итмәне. Эштән арып ҡайтып, тамаҡ ялғағас, тиҙерәк ял итергә ауа ине. Таңдан тағы эшкә, аҡса эшләргә кәрәк бит, ғаилә уға ҡарап тора, ни тиһәң дә. Ә ҡатыны әхирәттәре менән сәйгә йөрөштө, сәй тигәндәре мәйгә әйләнеп, кәйефе күтәрелеп ҡайтҡан саҡта хатта иренә лә иғтибар итте ҡайһы берҙә. Нимәнән ғибарәт ине был иғтибар? Йә кәмһетте, мыҫҡыллап көлдө, йә булмаһа, һорау алырға тотона ине: “Һин мине ысынлап яратаһыңмы? Минең өсөн нимә эшләргә әҙерһең? Нисек иҫбатлай алаһың?” Ике осраҡта ла аҙағы бер иш тамамлана – үкһеп-үкһеп илаған ҡатынынан тиҙерәк башҡа бүлмәгә ҡасыу яғын ҡарай ине Мансур. “Исмаһам, эшкә урынлашһа, тынысланыр ине. Өйҙә ултырып тамам ялҡты, буғай”, – тип уйҙары менән бүлешергә самалағайны, Зөһрәһе ҡырт киҫте: “Үҙем эшләр булғас, миңә ир нимәгә? Ҡарай алмағас, өйләнмәйһең уны!” Башын эйҙе лә артабан йәшәүен дауам итте ир.\n– Ул яратһын өсөн мин бөтәһен дә эшләнемме һуң? Бәлки, ғәйеп үҙемдә булғандыр? – Бергә йәшәгән ғүмерҙең сағыу мәлдәрен берәм-берәм күҙ алдынан үткәрҙе Мансур.\n... Эштән арып ҡайтып түшәгенә ауған ир ҡатыны төрткөләгәнгә иләҫләнеп килеп уянды ла нимә булғанын аңламай торҙо. “Мин һиңә бала менән килмәнем! Был һинең дә балаң, мин ярты төн ҡараным, хәҙер һин ҡара!”– тип ҡатыны илап буҫлығып бөткән улын уның ҡулына тотторҙо ла, йоҡо бүлмәһенең ишегеп шап ябып, инеп тә китте. Ойоп китеүҙән ҡурҡып, улын күкрәгенә ҡыҫҡан килеш бүлмә буйлап ике сәғәт самаһы кәләп һалғандыр, моғайын. Әллә баланы иларға мәжбүр иткән сәбәп юҡҡа сыҡты, әллә бала үҙе йоҡоһоҙлоҡтан арыны, яйлап тынысланды. Улын дивандағы түшәгенә һалып, ҡаҡ иҙәндә йоҡлап китте атай кеше. Эшкә торорға ла күп ваҡыт ҡалмағайны инде.\n...Ҡыҙының класс етәксеһен урам буйында осратып, хәл һорашҡайны, нишләп һораштым тигән көнгә төштө Мансур. “Һеҙ балаларығыҙ менән бөтөнләй ҡыҙыҡһынмайһығыҙ, ахыры, мәктәпкә килмәйһегеҙ, йыйылыштарға йөрөмәйһегеҙ, хатта Атайҙар көнөндә булған сараға килеүҙән дә баш тарттығыҙ,” – тигәс, нимә әйтергә лә белмәне. “Ниндәй сара? Миңә әйтеүсе булманы,” – тиһә, ҡатынын һәм ҡыҙын уңайһыҙ хәлгә ҡалдырыуҙан ҡурҡып, уңайһыҙланып ғәфү үтенде лә тиҙерәк китеү яғын ҡараны. Өйҙәгеләренән һорашҡыһы килһә лә, өндәшмәй түҙҙе. Артыҡ т асыуланышыуҙан ҡурҡты. Балалары тыныс йәшәһен тип үпкәләрен йотоп өйрәнгән бит инде ул.\n...Ҡыҙының туй мәжлесе лайыҡлы үтһен өсөн хәленән килгәнде лә, хәленән килмәгәнде лә эшләне Мансур. Ҡатыны күпме аҡса талап итһә, шунса аҡса табып бирҙе. Төндәрен “һулаҡай” проекттар эшләне, кредитҡа ла аҡса алды. Туй ҡыҙған мәлдә күңелләнеп алған ҡатыны күп һанлы ҡунаҡтар алдында телмәр тота башлағас, аяҡ аҫтында ер убылдымы ни?! “Балаларым, әсәйегеҙ барҙа кәм-хур булмаҫһығыҙ! Минең ҡулдан килмәгән бер нәмә лә юҡ!” – тигән һүҙҙәре йәнен телде, намыҫын ярһытты. Тик өндәшмәне, түҙҙе. Туй һынлы туйҙы боҙоп тороп булмай бит инде, бары ҡыҙы ғына бәхетле булһын!\n... Улы спорт менән шөғөлләнеүҙән баш тартып, һынлы сәнғәт менән мауыға башлағас, тағы бер тапҡыр күтәрелеп һуғылды ҡатыны. “Атайың кеүек йүнһеҙ, булдыҡһыҙ! Исмаһам, улым ир-егет булыр тип уйлағайным, булмаҫ! – тип улын әрләп-әрләне лә – Һинән ала ла тыумаҫ, ҡола ла тыумаҫ, тыуһа ла тормаҫ!” – тип иренең йөҙөнән алды. Улын яҡларға, үҙен аҡларға маташыуҙан бер нәмә лә сыҡманы: һәр ваҡыттағыса, үҙ туҡһаны ғына туҡһан ине шул Зөһрәгә. Уйлағанын шартлатып әйтә лә, башҡаларҙың күңелен уйлап та тормай, әйткән һүҙҙәрен дә ишетмәй.\n«Ә мин бит уны ярата инем,» – тип уйлағас, йәнә йәш саҡтарына әйләнеп ҡайтты хәтере. Кейәүгә сығырға әҡдим яһап, Зөһрәнең ризалығын алғас, төн йоҡламай ҡала урамдарын ҡыҙырғайны. Ҡыҙы тыуғас, донъяла унан да бәхетле кеше юҡ кеүек тойолдо. Ә фатир алғас?! Һөйөп-һөйөлөп йәшәр, ғаиләһенең бәхете өсөн йәнен дә йәлләмәҫ Мансур! Эй хыялый, хыялый.\n...Ҡатынының яман сиргә тарыуын белгәс, донъяны һөрөм ҡаплағандай тойолдо Мансурға. Ҡайҙа ғына алып барманы, ниндәй генә табипҡа, белемсегә йөрөтмәне! Операция ла яһаттылар. Файҙаһы ғына булманы. Көндән-көн шиңде ҡатыны. Бығаса ванна бүлмәһенең ишегенә лә яҡын килтермәгән ҡатын хәҙер иренең йыуындырыуына ла, туалетҡа күтәреп йөрөтөүенә лә, аҙаҡ түшәккә ятҡас, таҙартып тороуына ла күнде. Башҡаса сараһы ҡалмағас... Ә Мансур риза булып тәрбиәләне, сөнки – уның ҡатыны, балаларының әсәһе ине. Яратмаһа, күнмәҫ ине, моғайын. Ҡатынынының тиҙҙән шәбәйеп китеренә өмөтөн өҙмәне, балаларын да дәртләндереп торорға үҙендә көс тапты, эшенә лә йөрөргә өлгөрҙө. Өйгә алып ҡайтып та эшләне проекттарҙы. Аҡса, бик күп аҡса талап итте был ҡәһәрле сир, ә ғаиләлә Мансурҙың үҙенән башҡа аҡса эшләүсе юҡ ине шул.\nҠатыны үлгәс, байтаҡ ваҡыт шаңҡып йөрөнө әле ул. Кем өсөн, нимә өсөн йәшәргә хәҙер? Ярай, әлдә балалары бар. Әммә уларының атайҙары иҫтәренә аҡса кәрәкһә генә төшә шикелле. Бер уйлаһаң, үҙе, шәхсән үҙе генә берәйһенә ҡәҙерлеме икән һуң ул? Ҡыҙының үҙ балалары бар хәҙер үҙ ғаиләһенә мөкиббән киткән. Улын өйләндереү ине маҡсаты, башлы-күҙле итһә, өҫтөнән бурысы төшөр ине. Ошо турала һүҙ башлағайны, уныһы ҡырт киҫте:\n– Мин бары тик оло мөхәббәт буйынса ғына өйләнәсәкмен! Һеҙҙең кеүек бер-береңде күрә алмай йәшәгәнсе, яңғыҙ ҡартайыуың хәйерлерәк!\nУлына нимә тип яуап бирергә лә белмәй аптырап ҡалды Мансур. Башына һеңкәҙәтә һуҡтылармы ни?! Ысынлап та, әллә ул хаҡлымы? Бәхетле ғаилә тормошо ҡороу өсөн ул бит үҙен-үҙе аяманы, ҡулдан килгәндең бөтәһен дә эшләне, түҙмәҫ ерҙә уртын сәйнәп түҙҙе. Бушҡа булғанмы ни уның бөтә биргән ҡорбаны? Тиҙерәк улы янынан китеп, кейенеп тышҡа сығыу яғын ҡараны Мансур. Уйҙары тағы ла әллә ҡайҙарға алып китте.\n– Нишләп мине яратманы икән ул? – тигән һорауға яуап эҙләй торғас, бер ваҡиғаны иҫләне. Яңы фатирға күсенгәндә бер шкатулканан ҡойолған фотоһүрәттәргә иғтибар иткәйне ул. Зөһрәһе нинләйҙер егет менән пляжда, бергәләп һыу эсендә, йөҙөндә – бәхетле йылмайыу. Ҡышҡы кейемдә шыршы төбөндә ҡосаҡлашып баҫып торалар, икәүләп бер-береһенә ҡарап йылмаялар. Ҡатынының бындай ҡарашын бер ҡасан да күргәне булманы бит Мансурҙың. Ә был егеттең кем икәнен дә һорашырға ҡыйманы, ғәйепле кеше кеүек, тиҙ генә фотоларҙы йыйыштырып һауытына һалды ла ябып ҡуйҙы. Урлашып тотола яҙған бала кеүек ҡыланды шул. Зөһрә үҙе лә һөйләмәне, ләкин фотолағы кеүек итеп бер ҡасан да бәхетле йылмайманы. Ә Мансур көттө. Үҙенең мөхәббәте менән боҙҙо ла иретер кеүек ине. Ҡатын-ҡыҙ наҙына һыуһау күңелен өмөттәр менән йыуатты. Аҡылдан яҙҙыра торған мөхәббәтте яҙыусылар, шағирҙар ғына уйлап сығарғандыр, тип икеләнә башланы хатта. Ҡатыны бер ҡасан да яҡынлыҡҡа ынтылманы, иренең наҙын да ҡатынлыҡ бурысын үтәү итеп ҡабул итте. Икеһенә лә был бергәлек ләззәт бирмәне, киреһенсә, гонаһ ҡылған кеше кеүек, уңайһыҙланыу, ытырғаныу тойғоһо ғына ҡалдырҙы. Һалҡын ине ҡатынының ҡосағы, йылытманы, ҡыҙҙырманы. Киреһенсә, үҙенән ситкә этәрҙе генә. Шулай булырға тейештер инде, башҡаса булмайҙыр, тип үҙен үҙе тынысландырҙы Мансур, ләкин яҡынлыҡҡа ул да ынтылып барманы. Айырым бүлмә, айырым түшәк, айырым ултырып ашау йәшәү торошона, нормаға әйләнде. Һөйләшергә уртаҡ һүҙҙәре лә юҡ ине шикелле. Тыныс йәшәүсе күршеләр тип әйтергә булыр ине уларҙың көнкүрешен.\n– Яратмағандыр инде, күрәһең. Башҡаны яратып, миңә күнеп йәшәгәндер. Ғәйепләргә хаҡым юҡтыр... Һуң инде. Беҙҙең поезд күптән киткән, – тип үҙен йыуатты ул.\nКөтмәгәндә интернет селтәрендә тәүге мөхәббәтен – Рәмзиәне яңылыш ҡына осратып, йөрәге урынынан ҡупты ла китте инде бына Мансурҙың. Тол ҡалыуына байтаҡ йылдар уҙһа ла, үҙенә күҙ һалыусы ҡатын-ҡыҙҙар булһа ла, яңынан ғаилә ҡороу йәки ниндәйҙер мөнәсәбәттәр ҡороу тураһында уйланғаны юҡ ине бығаса. Азатлыҡҡа сыҡҡан ҡош яңынан ситлеккә ынтылып тормай бит инде аҡылы булһа. Ләкин социаль селтәрҙәге фотолағы таныш һыҙаттар, ихлас йылмайыу күңелен ҡуҙғыртты. Байрам һылтауы менән сәскә һүрәте ебәреп, ябай ғына ҡотлау ҙа йөрәген тулатты. Ә инде уйламаған-көтмәгәндә яуап алыу бөтөнләй күңел тыныслығынан яҙҙырҙы. Хат яҙыша башланылар. Ул да яңғыҙ икән. Бер нисә йыл элек ирен юғалтҡан. Балалары үҫеп таралышҡан, ейәндәрен бик ярата. Ошо ябай ғына аралашыу ҙа йәшәргә дәрт бирә, күңелен иләҫләндерә ине Мансурҙың. Телефон номерын алып шылтыратып, тауышын да ишеткәс, бөтә йәшлек хәтирәләре яңырҙы, яурынына ҡанаттар үҫеп сыҡтымы ни?! Бер аҙ ғына ҡалынайған тауыш, ләкин шул уҡ таныш сылтыратып көлөү, шаярыу ҡатыш борсолоу. Йәшлек хәтирәләре менән уртаҡлаштылар. Һин дә мин араларҙың өҙөлөүенең сәбәбен әле генә аңланы Мансур – Рәмзиә уның мөхәббәтенең ныҡлығын тикшереп ҡарарға ғына теләгән, әммә егеттең был шаярыуҙы шул тиклем етди ҡабул итерен белмәгән. Уйындан уймаҡ сыҡҡан икән. Аралары өҙөлөп, өс йыл үткәс, һөйгәненең өйләнгәнен ишеткәс, ул да тормошҡа сыҡҡан, ире бик ыңғай холоҡло кеше булған, татыу ғүмер кисергән. Ләкин йәшлек мөхәббәтен һис онотмаған, һаман да иҫкә алып тора икән. Хатта оло улына уның исемен дә ҡушҡан.\nТормошона ниндәйҙер бер яҡтылыҡ килеп ингәндәй булды Мансурҙың. Эшкә барыу – үҙе бер шатлыҡ, эштән ҡайтыу тағы ла, тигәндәй. Йөҙөнән серле йылмайыу китмәне, хатта аяҡтарының йөрөүе еңеләйҙе. Балаларының, коллегаларының ҡыҙыҡһыныу ҡатыш һорау менән үҙенә төбәлгән ҡараштарын тоя ул. Ләкин серен асырға ла ҡурҡа: бынау йәшкә етеп, алтынсы тиҫтәне ваҡлағанда, ниндәй мөхәббәт теи инде?\nЙәйге ялда осрашырға килештеләр. Үҙҙәренең йәшлек ҡалаһында, элек осраша торған парктағы эскәмйәлә көтөргә килештеләр. Тулҡынланыуын еңә алмай, бер сәғәт алдан китте Мансур осрашыуға, ләкин эскәмйәгә барып ултырманы, ә яҡындағы ағасҡа барып һөйәлде. Аллея буйлап ашыҡмаҫҡа тырышып атлаған Рәмзиәне ул бер күреүҙән үк таныны. Тулыланған йөҙөнә, оло сырайы ингән, ләкин һаман да күрер күҙгә күркәм, йыйнаҡ, ыҡсым, һөйкөмлө был ҡатын ҡарашты үҙенә тарта ине. Рәмзиәгә яҡынламаҫҡа ла уйлап ҡуйҙы хатта, уның эргәһендә үҙе ҡотһоҙ, ҡарт күренеүҙән ҡурҡты. Әммә уны күргәс, Рәмзиәнең нисек шат-асыҡ йылмайыуы бөтә шик-шөбһәһен онотторҙо, егеттәрсә етеҙлек менән ике аҙымды бер атлап сәскә гөлләмәһен һуҙҙы ла ипләп кенә уны ҡосағына алды. Байтаҡ ваҡыт бер һүҙһеҙ ҡосаҡлашып торҙо улар парк уртаһында. Халыҡ юҡ кимәлендә, уларға иғтибар итеүсе лә, ҡамасаулаусы ла булманы.\nЭскәмйәгә ултырып, ҡулға-ҡул тотоношоп нисә сәғәт һөйләшкәндәрҙер – Хоҙай үҙе генә белә. Һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәҫ төҫлө ине. Тотош ике ғүмерҙе хикәйә иттеләр, иланылар ҙа, көлдөләр ҙә, тигәндәй. Телефондарынан яҡындарының фотоларын күрһәтеп таныштырҙылар, бер-береһе менән яңынан таныштылар. Зөһрә менән бер ҡасан да уртаҡ тема, һөйләшер һүҙе булмаған икән дә баһа Мансурҙың, ике фраза әйтешһәләр ҙә, ҡатыны асыуланып тауыш күтәрә башлай торғайны. Әле бына тиҫтәләрсә йылдарҙан һуң тәүгә осраған кеше алдында күңел тоҡсайындағы бөтә серен әйләндереп түңкәреп һипте лә ебәрҙе инде! Иҫ китмәле хәл дә баһа! “Был минме ул? Былай рәхәтләнеп көлгәнем, бөтәһен дә асып һалып ихлас һөйләшкәнем булдымы икән берәй ҡасан? Нимә ҡыланам һуң ул мин?!” – тип үҙен аҡылы менән тышауларға маташһа ла, ул ошо ҡиәфәтендә үҙенә үҙе оҡшай ине: ҡыйыу, үткер һүҙле, алсаҡ, асыҡ тура ҡарашлы. Батыр ҙа, йәш тә итеп тойҙо ул үҙен, тау аҡтарырға ла көсө етер ине, бары тик ошо ҡатын ғына булһын янында. Иманы камил: ул, ниһайәт, тормошта үҙенә тейешле урында, үҙенә кәрәкле кеше янында, ә ҡырыҫ ҡараш менән һалҡын ҡосаҡ – артта ҡалған ҡурҡыныс төш кенә...


Шиғри күңелле ҡыҙ | Йәншишмә\nШиғри күңелле ҡыҙ\nНаписал в 11 августа 2017, 11:04\nҺәр республика, район, ауыл, ҡала үҙенең арҙаҡлы улдары, ҡыҙҙары менән ғорурлана. Сәйетбаба, тиһәк, иң беренсе күҙ алдына 10 яҙыусы тәрбиәләп сығарған Жәлил Кейекбаев исемендәге мәктәп күҙ алдына килеп баҫа. Ғорурланырлыҡ уҡыусыларыбыҙ бөгөн дә етерлек. Шуларҙың береһе – Азалиә Аҙнаева. Мәктәптә иң әүҙем уҡыусыларҙың береһе. Шиғри күңелле ҡыҙ ул. Йыл да мәктәп уҡыусылары араһында «Табын» район гәзите менән берлектә Гөлнур Яҡупова ойошторған «Өмөтлө ҡәләм» ижади конкурсында төрлө номинация еңеүсеһе булды. Балалар ижады үҙәге тарафынан үткәрелгән ҡәләм тибрәтеүсе уҡыусылар араһындағы бәйгелә лә I урын алды.\nФәнни-эҙләнеү эштәре менән дә шөғөлләнә Азалиә. Район кимәлендә уҙғарылған «Ғафури уҡыуҙары»нда, «Кейекбаев уҡыуҙары»нда ҡатнашып, II, III урындарға лайыҡ була. Үткән уҡыу йылында Өфөлә Жәлил Кейекбаев исемендәге V республика фестивалендә «Халҡым яҙмышында – илем яҙмышы» темаһы буйынса уңышлы сығыш яһаны. Быйыл Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына105 йыл тулыуға арнап уҙғарылған республика фәнни-практик конференцияһында ҡатнашып, Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто тарафынан Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнде.\nУҡыуҙа ла һынатмай Азалиә. «Дүртле» һәм «бишле» билдәләренә генә өлгәшә. Тел дәрестәрен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән өйрәнә. Әйткәндәй, Ишембайҙағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге башҡорт интернат-гимназияһы менән берлектә Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҙғарған 1-се республика олимпиадаһында ҡатнашып, Маҡтау ҡағыҙына эйә булды. «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүселәр бәйгеһендә лә I урын алып, төбәк ярышында ҡатнашты.\nБейеү алиһәһе, тиһәк тә хата булмаҫ Азалиә хаҡында. Бәләкәйҙән сәнғәттең ошо төрөн үҙ итә. Мәҙәниәт йортонда эшләп килгән «Шаяндар» түңәрәгендә шөғөлләнә. Гәүһәр Хөрмәтулла ҡыҙы Байбулдина уға «Заһиҙә», «Кәкүк», «Бөрйән ҡыҙҙары» кеүек матур-матур бейеүҙәр өйрәтә. Тәүге уңыштары ла бар. Районда уҙғарылған «Таланттар йәрминкәһе»ндә I урынға лайыҡ булһа, балалар араһында ойошторолған «Байыҡ» телевизион бейеү конкурсында – «Һығылмалылыҡ» номинацияһы еңеүсеһе.\nАзалиә киләсәктә журналист булыу теләге менән яна. Шиғри күңелле ҡыҙҙың теләге тормошҡа ашыр, тип ышанырға ғына ҡала.\nҒафури районы, Сәйетбабалағы Жәлил Кейекбаев исемендәге мәктәп.\n« Игеҙәктәр – илгәҙәктәр\n«Театрҙар – балаларға» »


Дошмандар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Дошмандар\nӘбйәлилдең генә түгел, республикабыҙҙың да олуғ шәхесе булған, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре кандидаты хаҡындағы бер тарих мине таң ҡалдырҙы. Уны «Йәшлек»те уҡыусылар иғтибарына тәҡдим итәм.\nПалаталар буйлап «обход» яһап сыҡҡан табип Ишмырҙа Һиҙиәтов ординатор бүлмәһенә инеп ултырҙы. Хәҙер ул ауырыуҙарҙың карталарын тултырып сығырға тейеш ине. Ләкин яҙышырға ҡулы барманы. Көтөлмәгән осрашыуҙан башында төрлө уйҙар сыуалды.\n«Бына бит ниндәйһең һин, яҙмыш... Уйламаған урында сюрприз яһайһың... Бына бит, донъя! Үҙеңде инвалид яһайым, тип ант иткән дошманың хәҙер һинең бысағың аҫтына ятасаҡ бит. Ул һиңә дошман, ә һин уны ҡотҡарырға бурыслыһың! Әгәр һинең урыныңда булһа, ул нишләр ине икән...»\nХәтирәләр Ишмырҙаны алыҫ йәшлегенә, Темәс педагогия училищеһында уҡып йөрөгән саҡтарына, алып ҡайтты...\nӘбйәлил егете беренсе курста уҡып йөрөй. Уҡытыусылар һәйбәт, тиҫтерҙәре менән танышып, дуҫлашып алғас, мөнәсәбәттәр ҙә арыу. Егеткә баш баҫып уҡырға ғына ҡала. Тик һуңға табан студенттарҙың тыныс тормошо боҙолдо: өлкән курста уҡыған Әнүәр (исем үҙгәртелде) беренселәргә тынғы бирмәй башланы. Ул, аулағыраҡ урындарҙа һағалап, йә аҡса таптыра, йә булмаһа, үҙенә оҡшаған нәмәңде тартып алыр ине. Есеменә ҡарата исеме тигәндәй, уның ҡушаматы ла «Алпамыша». Был баһадир кәүҙәле, бокссы егеттән хатта курсташтары ла ҡурҡа ине. Хәҙер улар студенттарҙы асыҡ талай башланы, тегеләре үҙ ҡулдары менән «яһаҡ» түләргә мәжбүр. Эште Әнүәрҙең «Ҡоҙғон» ҡушаматлы курсташы һәм яҡташы алып барҙы. Ул, бесәй кеүек һаҡ ҡына баҫып яныңа килә лә, ҡолағыңа шыбырлап «әмер» биреп китә.\n«Бөгөн кискә һинән бер түңәрәк икмәк», «Ауыл күстәнәсеңдең яртыһын алып кил», «Бынау кепкаңды миңә бүләк ит» – шундай бойороҡтар менән ҡурҡытты улар. Тик нишләптер Ишмырҙаға ҡағылмай йөрөнөләр. Әммә егет уларҙы һәр саҡ көттө, үҙенсә яуап бирергә әҙерләнеп йөрөнө һәм яңылышманы.\nБер көндө Ишмырҙа Асҡарҙан килеүселәр аша ауылдан күстәнәс алды. Был инде бүлмәләгеләр өсөн ҙур байрам ине. Дәрестәр бөткәс, егеттәр кемуҙарҙан йүгерешеп ҡайтып инде. Ишмырҙа тоҡсайҙы бушатҡансы, өҫтәл әҙер ине. Танауҙарҙы ҡытыҡлап, тыуған йорт еҫен таратып, күпереп бешкән хуш еҫле икмәк, ҡайнатма, һары май, талҡан, ҡорот өҫтәлдә урын алды. Тап ошо ваҡытта ишек асылып китте лә, ата күркә кеүек күкрәген киреп, бүлмәгә эре ҡиәфәттә «Ҡоҙғон» килеп инде. Ул, ауыҙ эсенән һыҙғырған булып, өҫтәлгә ҡарап торҙо ла:\n– Эй, һин Әбйәлил маңҡаһы, тоҡсайыңа быларҙың яртыһын тултыр ҙа «Алпамыша»ға илт, ул ашарға һорай, – тине. Ишмырҙа икмәк ҡырҡҡан бысағын «дыңҡ» иттереп өҫтәлгә ҡаҙаны ла:\n– Кәрәк икән, үҙе килеп алһын! Ҡасан күргәнең бар икмәктең ҡорһаҡ артынан йүгергәнен, – тип екерҙе. Тегенеһе көтөлмәгән яуапҡа ни әйтергә белмәй, урынында тапанып торҙо ла, әйләнеп сығып китте. Ә Ишмырҙа, һис бер ни булмағандай, бөтәһен дә өҫтәл артына саҡырҙы. Ләкин берәү ҙә ҡыбырламаны. Сөнки һәр кем саҡырылмаған ҡунаҡтың килеүенән шөрләй ине.\nЫсынлап та, улар оҙаҡ көттөрмәне, икәүләшеп килеп тә инде. «Алпамыша» бүлмәләгеләргә тишерҙәй булып күҙ йөрөтөп сыҡты ла, баш бармағы менән ишеккә күрһәтеүе булды, Ишмырҙанан башҡалары сығып та тайҙы. Аулаҡта ҡалғас, ул егет алдына килеп баҫты ла, ҡулдарын кеҫәһенә тығып, ниҙер әйтергә тип ауыҙын асып та өлгөрмәне, ауыр кәүҙәһе менән карауаттар араһына ауҙы. Ни булғанын аңламай ҡалған «Ҡоҙғон»ға ла «өлөш» эләкте. Уныһы йонсоуыраҡ булғас, Ишмырҙа йәлләберәк ҡундырғайны, барыбер тәгәрәне. Уларҙың аяҡҡа баҫҡанын көтөп торманы егет:\n– Хәҙер үк табанығыҙҙы ялтыратығыҙ! Ҡарағыҙ уны, әгәр беҙҙең егеттәргә бәйләнеп йөрөһәгеҙ, ошо табурет менән башығыҙҙы иҙгәнсе туҡмаясаҡмын! – тип ҡысҡырҙы. Тап ошо минутта Ишмырҙа, күкрәгендә дөрләп янған нәфрәт уты һүнеп, ҡурҡыу тойғоһо баҫып алғанын һиҙҙе – тубыҡтары дерелдәп ҡалтырай, йөрәге дарҫлап тибә ине. «Уй, нишләнем мин? Хәҙер икәүләшеп туҡмайҙар инде», – тигән уй мейеһен телеп үтте. Ләкин ул һуңлап шөрләгәйне. Теге икәү, алан-йолан ҡаранып, яңаҡтарын тотоп сығып тайҙы.\nБыл хәл студенттар араһында тиҙ таралды. Хәҙер инде «Алпамыша» менән «Ҡоҙғон»доң хакимлыҡ итеү көндәре бөткәне һәр кемгә мәғлүм ине. Ишмырҙаның училищела абруйы күтәрелде, уны хатта өлкән курс егеттәре лә хөрмәт итә башланы. Уҡыу менән ихлас мәшғүл булған Ишмырҙаға уяулыҡ һаҡларға тура килде. Бер көндө ул яҫтыҡ аҫтынан хат табып алды, унда: «Һин, молокосос! Ғүмер буйы иҫеңдә тот: мин барыбер үсемде аласаҡмын! Инвалид яһаясаҡмын мин һинән! Көт! Алпамыша», – тип яҙылғайны. Ишмырҙа уны уҡып сыҡты ла, берәүгә лә күрһәтмәне, утҡа яҡты.\nБына тағы көтөп алған яҙ, уҡыу йылы ла аҙағына етте. Училищены тамамлаусылар диплом алып, ҡош балалары кеүек төрлөһө төрлө яҡҡа таралышты. Уларҙы оҙатыу тантанаһында Ишмырҙаға «Алпамыша» менән күҙмә-күҙ осрашырға тура килде. Диплом эйәһе дошманының ҡотлауын, изге теләктәр теләүен үҙенсә ҡабул итте:\n– Рәхмәт... Мин дә һиңә шуны теләйем... Тик минең хатты һәр саҡ иҫеңдә тот! Ҡайҙа булһа ла эҙләп табасаҡмын мин һине... Пушкиндар мәле түгел, дуэлгә саҡырыр инем үҙеңде. Һин минең ғүмерлек дошманым, белеп ҡуй. Ярай, хуш! Осрашҡанға тиклем! – тине лә әйләнеп китте. Әлбиттә, Ишмырҙаның кәйефе ҡырылды:\n– Ярай, «Пушкин», йәшәрбеҙ – күрербеҙ, урыҫтар әйтмешләй, – тип тороп ҡалды.\n«Бына бит, Әнүәр... беҙҙең яҙмыштар ҡайҙа киҫеште. Ярай, хәлкәйең мөшкөл булһа ла, аяҡҡа баҫтырырбыҙ. Организмың көслө бит һинең... Ҡыҙыҡ, һин мине таныныңмы икән? Алла бойорһа, бөтәһе лә яҡшы үтеп китһә, мин һине үҙем дуэлгә саҡырырмын», – тип йылмайып ҡуйҙы табип.\nАнализдар әҙер булғас, Ишмырҙа алдағы йомаға операция тәғәйенләне. Уның алдынан ауырыу янында обход мәлендә туҡталып китергә тура килде.\n– Доктор, теге ней, Ишмырҙа Хәй... Хәйри... Әй, әттәгенәһе, атайыңдың исемен онотам да ҡуям... Һинең кеүек бер Ишмырҙа ғүмеремдә онотолмаҫлыҡ булып иҫемдә ҡалған... Һөйләһәң, мәҙәк инде. Темәстә уҡығанда елле бокссы инем, бөтәһе лә минән ҡурҡа торғайны. Һуңғы курста бигерәк шашып киткәйнем. Бына шул Ишмырҙа мине аҡылға ултыртты... Ну, хәтәр итеп тондорҙо. Бына хәҙер нисәмә йыл бокс буйынса тренер булып эшләп йөрөйөм... Ундайҙарҙы осратҡаным юҡ әле... Шул... күрергә ине, ваҡыт юҡ... Дөрөҫөн әйткәндә, һеҙҙең күҙ-ҡараштарығыҙ, кәүҙәгеҙ оҡшаған... Әллә бөтә Ишмырҙалар ҙа бер ишме икән? – тип шарҡылдап көлдө ул. Ишмырҙа ла үҙе тураһында шулай яҡшы һүҙ ишеткәс, иреп, күңелләнеп киткәндәй: «Ярай, һауыҡ та, мине дуэлгә саҡырырһың», – тигән булды. Тегенеһе: «Юҡ, мин унан, киреһенсә, ғәфү үтенер инем... Ғүмерлеккә дошмандар булып айырылыштыҡ беҙ уның менән...» – тине, кәйефе ҡырылып.\nОперация уңышлы үтте... Әнүәр бик тиҙ һауығыуға китте... Ишмырҙа ҡайтаһы көндө уға үҙенә инеп сығырға ҡушты.\nУлар күңелле генә донъя хәлдәре тураһында һөйләшә-һөйләшә кофе эсте. Әнүәр күпселеген үҙе тураһында һөйләне. Ул бокс буйынса спорт мастерлығына кандидат икән (Ишмырҙа ла ул ваҡытта юғары разрядлы бокссы ине), ғаиләһе бар, ике ҡыҙ үҫтерә.\n– Ярай, доктор... бөтәһе өсөн дә рәхмәт һиңә! Ҡатының менән икегеҙҙе ҡунаҡҡа көтәм. Мин һунарға, балыҡҡа йөрөргә яратам. Әйҙә, ялдарыңда бергә йөрөйөк. Һин дә бит ауыл малайы... – тип хушлашырға урынынан торғайны табип, уны бүлеп:\n– Рәхмәт, уйларбыҙ... Ә бына ҡасан мине боксҡа рингҡа саҡыраһың, «Алпамыша»? Мин дә бокс менән күптән шөғөлләнәм... Бәлки, был юлы һин минең томшоҡто онтарһың, – тип әйткәйне, тегенеһе гөрһөлдәп креслоға ауҙы ла, күҙҙәрен аҡайтып, Ишмырҙаға тексәйҙе. Ҡаршыһында ғүмерлек дошманы ултырғанына һис ышанғыһы килмәне, «Алпамыша» ҡыҙарынды, бүртенде, маңлайына бәреп сыҡҡан тирҙе ҡулъяулығы менән һөртөп, Ишмырҙанан күҙен ала алмай иҫенә килде:\n– Әллә өнөммө, әллә төшөммө?! Бына мөғжизә! Йә, күңелем һиҙгәндәй булды ул һине тәүге тапҡыр күргәндә... Тәк, һин нисек уҡытыусылыҡтан доктор булып киттең ул?! – тип хайран ҡалды. Бер аҙ ҡулдарын ыуғылап ултыра торғас, аяҡ үрә баҫты ла:\n– Ишмырҙа, әйҙә, ғүмерлеккә дошмандар түгел, ә дуҫтар булып ҡалайыҡ... Ғәфү ит минең ул саҡтағы алйотлоҡто. Аҙаҡ, шул хушлашҡанда әйткәндәрем иҫкә төшһә, йөрәгем әрнеп, һине күрге килә торғайны, – тине эш боҙған малай ҡиәфәте менән. Шулай көтөлмәгәндә осрашты улар.\n– Ишмырҙа, ғүмерем ахырына тиклем тик изге теләктәр генә теләйәсәкмен мин һиңә. Табипҡа уҡып, дөрөҫ эшләгәнһең. Һин – ысын мәғәнәһендә докторһың. Миндәге яман шеште генә түгел, күңелем төбөндәге сирле төйөрҙө лә ҡырҡып ташланың бит... – тигән һүҙҙәре табипҡа ошоға тиклем әллә күпме дауаланыусыһынан ишетелгән рәхмәт һүҙҙәренең иң матуры һымаҡ тойолдо.\nСығыу ваҡыты 21-12-2010, 10:26 | Ҡаранылар: 1802\nҺаҡланыусы биләмәләр арта


Сальник М 19 латунный IP68 аналог PG\nСальник М 19 латунный IP68 аналог PG Есть звоните!\nСальник М 22 латунный IP68 аналог PG\nСальник М 22 латунный IP68 аналог PG Есть звоните!\nСальник М 30 латунный IP68 аналог PG\nСальник М 30 латунный IP68 аналог PG Есть звоните!\nСальник М 42 латунный IP68 аналог PG\nСальник М 42 латунный IP68 аналог PG Есть звоните!\nСальник М 48 латунный IP68 аналог PG\nСальник М 48 латунный IP68 аналог PG Есть звоните!


Габдюково – Белорецкий историко-краеведческий музей\n/ События/ Габдюково\nҒәбдүк ауылының тарихы.\nТарихсы Р.Ғ. Шәйбәков мәғлүмәте буйынса 18-се быуатта был ауылдың исеме Ҡолман, ә һуңынан Сысҡан тип йөрөтөлгән. Чурко М.Ф. үҙенең “Тарихи Тамьян-Ҡатай кантоны очеркында Ғәбдүк Нурай улы Йәүғәсниндең шәжәрәһен төҙөгән. Ул кеше кантондың ярҙамсыһы була, ошо версиянан сығып ауылдың исеме Ғәбдүк булып ҡала.\nЯҡынса 1880-1885-се йылдарҙа ошо ауыл эргәһендә француз промышленниктары тимер рудаһы, һоро зализняк сығарғандар. Ауыл халҡы шул рудникта ялланып эшләгәндәр, яңы йорттар төҙөгәндәр, бейек яр башында мәсет төҙөгәндәр.\nРеволюциянан һуң 1918-1919-сы йылдарҙа Блюхер армияһы көнбайыштан, Архангельск яғынан, ә аҡгвардеецтар отряды көнсығыштан килеп осрашып был урында һуғыш була. Шунан һуң ҡыҙылдар отряды Ҡыҙыл таш тауының һул яғында урынлашҡандар, ә аҡгвардеецтар – уң яҡ яр буйында, тигеҙлектә. Был май айында, һыу ташҡан мәлдә булған. Ике яҡ та ауыл халҡын талаған, ҡайһы берәүҙәр генә үҙ хужалығын урманда йәшереп һаҡлап ҡала алған.\nХәҙерге ваҡытта ла ер эшкәрткән мәлдә лә баҡсаларҙа патрондар, гильзалар килеп сыҡҡылай.\n1918 – се йылдан совет мәктәбе эшләй башлай. Беренсе уҡытыусыһы булып Абдулла Абдрахманов тәғәйенләнгән. Тәүге мәлдә уҡыу латин графигы буйынса, ә һуңынан заманса уҡытыла.\n1930-сы йылда колхоз ойоштороп ҡарайҙар. Булған ерҙәр һөрөлөп, иген, арыш сәселә, ләкин балсыҡлы ерҙә бер нимә лә уңмай. “Смычка” исемле артель барлыҡҡа килә.\nСана, арба, дуға,тәртә эшләйҙәр, ағас ағыҙалар, йүкәнән кәрәк-яраҡ эшләгәндәр, ағас ултыртҡандар, бәрәңге сәскәндәр, шул уҡ ваҡытта һунарсылар бригадаһы барлыҡҡа килгән.\n1973-1977-се йылдарҙа тимер юлы төҙөлә. 1982-се йылда ғына ауыл халҡының көсө менән электр уттары үткәрелә.Хөкүмәт был ауылдың көн-күреше менән танышҡандан һуң ҡыҫҡа ваҡыт эсендә социаль үҙәк төҙөлә, уның эсенә мәктәп, клуб, китапхана һәм медпунк урынлаша.


Республикала 23 мышы, 35 ҡабан һәм 3 ҡоралай браконьерҙар ҡорбаны булған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала 23 мышы, 35 ҡабан һәм 3 ҡоралай браконьерҙар ҡорбаны булған\n16:31, 26 марта 2013 Йәмғиәт\n2013 йыл башынан алып Башҡортостанда законһыҙ рәүештә 23 мышы, 35 ҡабан һәм 3 ҡоралай атып алынған. Был ваҡыт эсендә республикала һунарсылыҡ ҡағиҙәләрен боҙоу буйынса йәмғеһе 132 осраҡ асыҡланған. Был хаҡта 26 мартта «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Йәнлектәр донъяһын һаҡлау буйынса идаралығының дәүләт контроле бүлеге начальнигы Глеб Егоров хәбәр итте.\n— Хоҡуҡ һаҡлау органдарына һунарсылыҡ ҡағиҙәләрен боҙоуҙа ғәйепләнгән 41 һунарсыға ҡарата материалдар йүнәлтелде. Нигеҙҙә, һүҙ законһыҙ рәүештә тояҡлы хайуандарға һунар итеү хаҡында бара, — тип хәбәр итте журналистарға Глеб Егоров.\nШул уҡ ваҡытта Башҡортостанда 37500-ҙән ашыу кеше федераль өлгөләге һунарсы билеттары алған. Улар республика халҡының 0,8-0,9 процентын тәшкил итә. Һунарсыларҙың күпселеге ҙур ҡалаларҙа йәшәй.\n— Башҡортостанда һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән кешеләр күп түгел. Шуға күрә һунарсылыҡ биләмәләренә әлегә ҙур ауырлыҡ төшмәй, — тип билдәләне Йәнлектәр донъяһын һаҡлау буйынса идаралыҡтың дәүләт контроле бүлеге начальнигы төбәктә һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ хужалыҡтарын артабан үҫтереү буйынса матбуғат конференцияһында.\nТеги: һунар,һунарсы билеттары


Инфоурок › Другое › Рабочие программы › Рабочая программа по башкирскому языку и литературе\n8-се класс өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән эш программаһы уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-11 кластары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәт программаһы (2008) нигеҙендә, шулай уҡ:\nФедераль закон «Об образовании в Российской Федерации» от 29 декабря 2012г. № 273 –Ф3;\nБашҡортостан Республикаһы законы «Об образовании в Республике Башкортостан» от 01 июня 2013г. №693-з;\nБашҡортостан Республикаһы законы «Закон о языках народов Республики Башкортостан»;\nРәсәй Федерацияһы белем биреү һәм фән министрлығының бойороғо 30.08.2013 №1015 «Об утверждении порядка организации и осуществления образовательной деятельности по основным общеобразовательным программам – образовательным программам начального общего, основного общего и среднего общего образования»;\nРәсәй Федерацияһы белем биреү министрлығының бойороғо «Об утверждении федерального базисного учебного плана и примерных учебных планов для образовательных учреждений Российской Федерации, реализующих программы общего образования» от 09.03.2004 г. № 1312 (с изменениями, внесенными приказами Министерства образования и науки Российской Федерации от 20 августа 2008 г. N 241 и от 30 августа 2010 г. N 889, от 03.06.2011г. №1994);\nБашҡортостан Республикаһы белем биреү министрлығының бойороғо«О рекомендуемых базисном учебном плане и примерных учебных планах для общеобразовательных организаций Республики Башкортостан на 2015-2016 учебный год» от 29.04.2015 № 905;\nРәсәйҙең белем биреү һәм фән министрлығының бойороғо 31.03.2014й. № 253 «Об утверждении федерального перечня учебников, рекомендуемых к использованию при реализации имеющих государственную аккредитацию образовательных программ начального общего, основного общего, среднего общего образования»;\nРәсәй Федерацияһының баш Дәүләт санитар врачы ҡарары «Об утверждении СанПиН 2.4.2.2821-10 «Санитарно-эпидемиологические требования к условиям и организации обучения в общеобразовательных учреждениях» от 29.12.2010 № 189, (зарегистрировано в Минюсте Российской Федерации 03.03.2011 № 19993);\nБашҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһы ҡала округының 15-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһының 2015-2016 уҡыу йылына йыллыҡ календарь уҡыу графигы;\nБашҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһы ҡала округының 15-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһы Уставы ;\nТикеев Д.С., Ғафаров Б.Б., Хөснөтдинова Ф.Ә. Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслегенә тура килтереп төҙөлдө.\nТуған телдең метапредмет белем биреү функцияһы мәктәптә белем алыу процесында бала шәхесен формалаштырыуҙа “Башҡорт теле” предметтың универсаль, дөйөмләштереү характерын билдәләй. Башҡорт теле баланың фекер үҫешенә булышлыҡ итә; белем һәм күнекмәләрҙе үҙ аллы үҙләштереү һәләттәрен үҫтерә, шулай уҡ уҡыусыларҙың үҫтереүсе уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора. Туған тел башҡорт мәҙәниәтенән өйрәнеүгә нигеҙбулып тора һәм башҡорт әҙәбиәтенең рухи тел байлығын үҫтереүгә булышлыҡ итә; уҡыусыларҙы кешелектең мәҙәни тарихи тәжрибәһенә ылыҡтыра. Киләсәктә төрлө белемде үҙләштереү һәм һаҡлау формаһы булараҡ, башҡорт теле бөтә предметтар менән тығыҙ бәйләнештә тора һәм профессиональ күнекмәләрҙе үҙләштереү сифатына йоғонто яһай. Аралаша белеү, шул һөҙөмтәлә уңыштарға өлгәшеү, юғары профессиональ һәм социаль әүҙемлек шәхес тормошоноң төрлө өлкәләрендә өлгәшелгән уңыштарын билдәләүсе характеристикаһы булып тора. Туған тел баланың төрлө тормош ситуацияларында тәрбиә-этик нормаларын формалаштырыу нигеҙе; үҙ ҡылыҡтарына дәлилле баһа биреү мөмкинлеген үҫтерә.\nЭш программаһы стандарттың йөкмәткеһен аса, деталләштерә.\nЭш программаһының реализация срогы - 1 йыл (2015-2016) уҡыу йылы.\nЭш программаһы 8 бүлектән тора:\nУҡыу предметына дөйөм характеристика;\nУҡыу предметының уҡыу планындағы урыны;\nУҡыу предметын үҙләшереүҙең шәхсән, метапредмет, предмет һөҙөмтәләре;\nУҡыу предметының йөкмәткеһе;\nУҡыу процесын уҡыу-уҡытыу методик һәм матди-техник яҡтан тәьмин итеү;\nБыл күренештәрҙең эҙемтәһе шул: республикалағы милли составы күп төрлө булған ауыл, ҡасаба һәм ҡалаларҙа башҡорт балаларының байтағы туған телендә һөйләшә, аралаша белмәй. Шул арҡала туған теленән, мәҙәниәтен туған халҡының тарихынан айырылған, уны белмәгән кеше генә түгел, ә башҡа илдәргә, башҡа халыҡтарға, уларҙың телдәренә, мәҙәниәтенә ҡарата ихтирам һәм иғтибар тойғоһо булмаған быуын үҫә, ә былар бөтәһе лә ошо йәһәттән һиҙелерлек саралар күреү зарурлығын тыуҙыра.\n1995 йылда үткәрелгән Беренсе Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы, башҡорт халҡын тергеҙеү, тыуған телде, тарих менән йолаларҙы, әҙәбиәт менән мәҙәниәтте өйрәнеү кәрәклеген билдәләп, тейешле ҡарарҙар ҡабул итте.\nБашҡортостан Республикаһы Президентының Указы менән 1999 йылдың 15 февралендә башҡорт теле, рус теле менән бер рәттән республикала дәүләт теле тип ҡабул ителде. Рус телендә белем биреүсе мәктәптәрҙә уҡыусы башҡорт балаларына туған телен өйрәнә алһын өсөн мөмкинлектәр тыуҙырылды. Ошо указға ярашлы һәм Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында » законы нигеҙендә республика мәктәптәрендә уҡытыу һәм тәрбиә биреү Концепцияһы төҙөлдө. Концепцияла әйтелә: « Ҡайһы ғына проблеманы алма:\nУҡытыусылар әҙерләүеме, программалар һәм дәреслектәр яҙыуымы, милли башҡорт мәктәбендә йәки башҡорт булмаған мәктәптәрҙә балаларға телде өйрәтеүеме- барыһын да хәл итеү өсөн башҡорттарҙың тел йәһәтенән өс төркөмгә бүленеүен иҫәпкә алырға кәрәк». Былар түбәндәгеләр:\nбашҡорт мөхитендә тыуып үҫкән һәм башҡорт мәктәбендә әсә телендә уҡыған балалар;\nбашҡорт мөхитендә үҫмәгән, рус һәм башҡа телдә эшләүсе мәктәптәрҙә белем алған, башҡорт телен предмет булараҡ өйрәнгән балалар;\nбашҡорт телен белмәгән башҡа милләт балалары. Улар рус мәктәптәрендә белем алалар, башҡорт телен предмет булараҡ практик күҙлектән сығып өйрәнәләр.\nБыл программа Концепцияла күрһәтелгән икенсе һәм өсөнсө төркөм балаларына, йәғни уҡытыу рус телендә барған мәктәптәрҙә белем алыусы балаларға тәғәйенләнә.\nБындай мәктәпәтрҙә башҡорт теленә өйрәтеүҙе түбәндәге принциптарға нигеҙләнеп атҡарырға кәңәш ителә:\nБашҡорт теле- балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, уларҙвң тарихи асылына ҡайтарыу асҡысы.\nБашҡорт телен туған теленә таянып өйрәнеү.\nБашҡорт телен тик телмәр һәм аралашыу, фәҡәт практик маҡсаттарҙан сығып өйрәнеү.\nБашҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан күп кенә рус мәктәптәрендә, шулай уҡ республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарында быға тиклем татарса уҡытып килгән мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу индерелде. Ата-әсәләр ҙә үҙ балаларының туған телен һәм әҙәбиәтен өйрәнеү зарурлығы менән ҡыҙыҡһына башланы.\nМәктәптә башҡорт теленә өйрәтеү «Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI синыфтары өсөн башҡорт теле программа» һына нигеҙләнеп төҙөлә.\nБашҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһы ҡала округының 15-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учрежденияһында 8-се класс өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән эш программаһы 70 сәғәткә бүленгән (35 аҙнаÍ 2 ) , шул иҫәптән контроль эштәр өсөн 4 сәғәт. 1 семестрҙа 17 аҙна; 2 семестрҙа- 10 аҙна; 3 семестрҙа- 8 аҙна.\nУҠЫУ ПРЕДМЕТЫН ҮҘЛӘШТЕРЕҮҘЕҢ ШӘХСӘН, МЕТАПРЕДМЕТ, ПРЕДМЕТ ҺӨҘӨМТӘЛӘРЕ\nБашҡорт телен башҡорт халҡының төп милли - мәҙәни ҡиммәте булараҡ аңлау, интеллектуаль, ижади һәләтлектәрен һәм шәхестең мораль-этик сифаттарын үҫтереүҙә туған телдең ролен уның мәктәптә белем алыу процесындағы әхәмиәтен билдәләү;\nБашҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау; телгә ҡарата ихтирам уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; милли мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү; телмәр үҙ камиллаштырыуға ынтылыу;\nАралашыу процесында кәрәклек һүҙлек запасына эйә булыу һәм үҙ фекереңде иркен еткереү өсөн тейешле грамматик сараларҙы үҙләштереү; үҙ телмәреңде күҙәтеү һәм уны баһалау күнекмәһен булдырыу.\nБашҡорт (туған) теле программаһын үҙләштереүҙең метапредмет һөҙөмтәләре булып;\nТелмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәрен үҙләштереү :\nтөрлөсә уҡыу күнекмәлрен булдырыу (эҙләнеү, ҡарап сығыу, танышыу, өйрәнеү); төрлө стилдәге, жанрҙағы текстарҙы үҙләштереү;\nтөрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты ишетеп, адекват ҡабул итеү; төрлө төрҙәге аудирование менән эш итеү (һайлап алыу, танышыу;\nтөрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтте һайлап алыу һәләтлеге (матбуғат саралары, уҡыу өсөн тәғәйенләнгән коммпакт-дискылар, Интернет ресурстары); төрлө типтағы һүлектәр менән иркен ҡулланыу, белешмә өсөн әҙәбиәт, шулай уҡ электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәләрен булдырыу;\nһайлап алыу алымдары менән эш итә белеү һәм тәғәйен темаға материалды ситемаға килтереү; уҡыу йә аудирование һөҙөмтәһендә алынған мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу; мәғлүмәтте ҡайтанан эшләй алыу, еткерә белеү;\nстилистик үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, йөкмәткенән һәм ҡулланылған тел сараларынан сығып, фекерҙе сағыштыра алыу;\nалдағы уҡыу эшмәкәрлегенең (индивидуаль һәм коллектив) маҡсатын билдәләү һәләтлелеге, хәрәкәтең эҙмә-эҙлелеге өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау һәм уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү:\nтыңланған йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә (план, һөйләү, конспект, аннонация) һөйләй алыу;\nтөрлө стилдә һәм жанрҙа адресланыуға ҡарап һәм аралашыу ситуацияһына ҡарап телдән һәм яҙма текст төҙөй алыу;\nтөрлө төрҙәге монологты (хәбәрләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү; төрлө төрҙәге монологтарҙың берләшеүе) һәм диалог (этикетты һүҙ эсенә алған, диалог-һорашыу, диалог - аралашыуға өндәү, диалог- фекер алышыу һ.б. ; төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүен) үҙләштереү;\nуҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ телмәреңде контролдә тота алыу; йөкмәткенән, һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып, үҙ телмәреңде баһалай белеү; грамматик һәм телмәр хаталарын таба һәм уларҙы төҙәтә алыу; үҙ тексыңды мөхәррирләү һәм камиллаштыра белеү;\nүҙ тиңдәштәрең аудиторияһында ҙур булмаған доклад, реферат менән сығыш яһау; бәхәстә, төрлө аргументтар ҡулланып, көнүҙәк проблемалар буйынса сығыштарҙа ҡатнашыу;\nалынған белем һәм күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡуллана белеү; туған телде башҡа фәндәрҙә белем алыу сығанағы булараҡ файҙаланыу; тел күренештәрен анализлау буйынса алған белем һәм күнекмәләрҙе прдмет-ара (сит тел, әҙәбиәт һ.б. дәрестәрҙә) ҡулланыу;\nаралашыу процесында тирә- яҡтағы кешеләр менән коммуникатив маҡсатлы бәйләнештә ниндәйҙер эш төрөн бергә эшләү, бәхәстә, күтәрелгән көнүҙәк темаларҙа фекер алышыуҙа ҡатнашыу; шәхестәр менән мәҙәни аралашыу барышындағы төрлө ситуацияларҙа телмәр этикетының милли-мәҙәни нормаларын үҙләштереү.\nтел ғилеменең төп аңлатмалары: лингвистика һәм уның төп бүлектәре; тел һәм телмәр, телмәр аралашыуы, һөйләү һәм яҙма телмәр, монолог, диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары, фәнни, публицистик, рәсми-эшлекле стилдәр, матур әҙәбиәт теле; функциональ-мәғәнәүи телмәр төрҙәре,хикәйәләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү); текст, текст төрҙәре; телдең төп берәмектәре, уларҙың билдәләре һәм телмәрҙә ҡулланыу үҙенсәлектәрен үҙләштереү;\nбашҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһының төп стилистик ресурстарын, башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын, һөйләү этикет нормаларын үҙләштереү;\nтелдең төп берәмектәрен, грамматик категорияларын анализлау һәм таныу, тел берәмектәрен аралашу шарттарына ярашлы ҡулланыу;\nһүҙгә төрлө төрҙәрен(фонетик, морфематик, һүҙьяһалыш, лексик, морфологик), төп билдә һәм структура күҙлегенән сыҡып, күп аспектлы анализ яһау;\nМәктәп – белем шишмәһе 3 сәғәт\nМорфология буйынса үтелгәндрҙе ҡабатлау.\nЯбай һөйләм синтаксисы 3 сәғәт\nЯбай һөйләм синтаксисы һәм пунктуация, һүҙбәйләнеш һәм һөйләм. Һүҙбәйләнештәр, уларҙың яһалышы һәм төҙөлөшө. Ҡушма һүҙ һәм һүҙбәйләнеш, уларҙың оҡшашлығы һәм айырмаһы.\n«Ике сәсән», «Сура батыр» ҡобайырҙарының идея-тематик йөкмәткеһен үҙләштереү, образдарын асыу.\nКөҙ – хеҙмәт һәм байлыҡ миҙгеле 7 с.\nР. Ханнановтың “Икмәк ҡәҙере” әҫәре менән танышыу. Әҫәрҙә көҙгө ураҡ, игенсе хеҙмәтенең һүрәтләнеше. Хәким ағай һөйләгән ваҡиғаныңтәһәмиәте.\nР. Өмөтбаевтың ижады. Уның «Әмир баҫыуы» әҫәрен өйрәнеү.Һуғыш йылдарында ябай халыҡтың фиҙакәр хеҙмәте. Тыл менән фронттың берҙәмлеге. Бригадир Әмирҙең кешелеклеге, НКВД кешеләренең ҡанһыҙлығы.\nБашҡортостан - алтын бишек 4 с.\nА.Игебаевтың «Башҡортостан-илгенәм» һәм «Башҡортостан» шиғырҙарын өйрәнеү.\nТиң һәм тиң булмаған аныҡлаусылар.Тиң аныҡлаусыларҙың предметтарҙы, заттарҙы бер яҡтан ғына асыҡлауы. Тиң булмаған предметтарҙы, заттарҙы төрлө яҡтан\nӨҫтәлмәлектәр, уларҙың үҙенсәлектәре.Эйәреүсе киҫәктән һуң килеп, уның мәғәнәһенә өҫтәмә аныҡлыҡ биреүе.\nН.Нәжмиҙең «Өфө йүкәләре» йырының тексын үҙләштереү.\nТултырыусылар, уларҙың ҡылым менән белдерелгән һөйләм киҫәгенә ҡарауы, исем һәм исемләшкән һүҙҙәрҙән килеүе. Тултырыусыларҙың үҙе эйәргән һүҙгә килеш ялғауҙары, тултырыусылар.\nСалауат батыр ир ине. 7 с.\n“Салауат батыр” ҡобайырын өйрәнеү. Илен, халҡын һөйөүсе, ирек өсөг көрәшеүсе Салауат образы.\nХәлдәр. Уларҙың төрҙәре. Рәүеш хәле. Урын хәле. Ваҡыт хәле. Уларҙың телмәрҙәге роле.\nҠыш 8 сәғәт\nШ.Бабичтың ижады. «Ҡышҡы юлда». М.Ғәйфуллинаның «Ҡыш моңдары» шиғырҙары. Шиғырҙарында ҡышҡы тәбиғәттең һүрәтләнеше. Шиғырҙарҙы тасуири уҡып, ҡышты тасуирлау алымдарын асыҡлау.\nБ.Рафиҡов «Бүреләр» әҫәренең йөкмәткеһен үҙләштереү. Бер ғаиләнең тормошо аша һуғыш йылындағы аслыҡ, ауыр тормоштоң һүрәтләнеше. Образдарға характеристика.\nИ.Теләүембатов «Маралым таңы». Әҫәрҙә тәбиғәт, кейектәрҙең һүрәтләнеше.Кешеләрҙең тәбиғәткә мөнәсәбәте.\nШарт хәле. Кире хәл. Хәлдәрҙең мәғәнәләре, үҙҙәрк эйәргән һүҙҙәргә бәйләнеү саралары, бирелеше. Башҡорт телендәге хәлдәрҙе рус телендәге хәлдәр менән сағыштырыу, уларҙың оҡшашлығы һәм үҙенсәлектәре.\nДанлы йылдар, шанлы йылдар 9 с.\nМ.Кәрим ижады. «Үлмәҫбай» поэмаһы (өҙөк). Поэманың идея-тематик йөкмәткеһе.Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Үлмәҫбай, Теребай образдарында башҡорт яуғирҙарының батырлыҡ сифаттарының һүрәтләнеше.\nЯбай һөйләм синтаксисы. Синтаксик анализ яһау күнекмәләре.\nТиң киҫәктәр тураһында төшөнсә, уларҙың һөйләмдә бер үк һүҙгә ҡарауы, бер һорауға яуап биреүе. Һөйләмдең бөтә киҫәктәренең дә тиң була алыуы, уларҙың ябай һәм тарҡау төрҙәре. Тиң киҫәктәрҙең үҙ-ара теркәүесле һәм теркәүесһеҙ бәйләнеүе. Тиң киҫәктәрҙе бәйләүсе теркәүестәр йыйыу теркәүестәре, ҡаршы ҡуйыу теркә-естәре, бүлеү теркәүестәре. Тиң киҫәктәр эргәһендәтыныш билдәләре, дөйөмләштереүсе һүҙҙәр. Уларҙың тиң киҫәктәрҙе алмаштыра алыуы, тиң киҫәктәрҙән алда ла, һуң да килеүе, шуға бәйле тыныш билдәләренең ҡуйылышы.\nӘсәйем - күңел ҡояшым 9с.\nТ. Ғиниәтуллин ижады. “Әсә һәм бала” әҫәрендә әсә һәм бала образдары, уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәттәренең сағылышы. Бер составлы һөйләмдәрҙең төрҙәре. Билдәле эйәле һөйләм. Билдәһеҙ эйәле һөйләм. Эйәһеҙ һөйләм . Атама һөйләмдәр. Тулы һәм кәм һөйләмдәр.Һөйләм аңлатҡан мәғәнәне тулы асыҡлығы өсөн кәрәк булған киҫәктәрҙең һөйләмдә бирелеүе. Алдағы һөйләмдәрҙән йәки фекер ағышынан аңлашыла торған һүҙҙәрҙең еңел генә төшөп ҡалыу мөмкинселеге. Тулы һәм кәм һөйләмдәрҙең рус телендәге шул төргә ҡараған һөйләмдәр менән сағыштырыу. Ике һәм бер составлы, тулы һәм кәм һөйләмдәр тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nӘҙәп барҙа – иман бар 3 с.\nМ.Ямалетдиновтың “Иман” хикәйәһенең идея-тематик йөкмәткеһен асыҡлау.\nЗ.Ғәлимов “Ялан сәскәләре” әҫәрендә ата һәм ул мөнәсәбәте.\nШаулап – гөрләп яҙ килә 4с.\nЗ.Ураксин “Алмағас”, “Сәскә ғүмере” хикәйәләрендә кешенең тәбиғәткә мөнәсәбәте. Әҫәр нигеҙендә балаларҙы матурлыҡ тойғоһо тәрбиәләү.\nАй Уралым, Уралым” 7.\nБ.Бикбайҙың “Ер” поэмаһында ер өсөн көрәш проблемалары.\nН.Мусин. “Һуңғы солоҡ” романы. Әҫәрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү. Төп идеяһын, проблемаһын асыҡлау.\nЙәй 5 с.\nШ.Янбаевтың “Дегәнәк” хикәйәһендә үҫемлектәрҙең әһәмиәте. Ашарға яраҡлы һәм яраҡһыҙ үҫемлектәр тураһында әңгәмә.\nР.Солтангәрәев “Һуңғы һунар” әҫәре. Әҫәрҙә нәфселек һәм намыҫлылыҡ проблемалары.Эт кешенең тоғро дуҫы.Төп геройҙың этенә булған мөнәсәбәте.\nӘ. Хәмәтдинова “Йәшел дарыухана”. Әҫәрҙә дарыу үләндәренең әһәмиәте.Уларҙы таныу һәм ҡулланырға өйрәнеү.\nУҠЫУ ПРОЦЕСЫН УҠЫУ-УҠЫТЫУ МЕТОДИК ҺӘМ МАТДИ ТЕХНИК ЯҠТАН ТӘЬМИН ИТЕҮ\nАслаев Т. Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.-Өфө:Китап, 1996Усманова М. Ғ. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа.\nБаһауетдинова М.И., Йәғәфәрова Г.Н. - Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен заманса уҡытыу.-Өфө: Китап, 2009.\nЖурналдар: «Ағиҙел», «Аҡбуҙат»,«Аманат», «Башҡортостан уҡытыусыһы».\nУсманова М. Ғ., Ғәбитова З.М.- Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы: Рус мәктәптәренең 5-11-се клас уҡытыусылары өсөн ҡулланма.- Өфө: Китап, 2009.\nХөснөтдинова Ф.Ә. ,Тикеев Д.С., Ғафаров Б.Б. Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек.\nӘхтәмов М.Х.- Омонимдар һүҙлеге.-Өфө: Китап, 2006.\nӘхтәмов М.Х.- Башҡорт теленең антонимдар һүҙлеге.-Өфө: Китап,1987\nҺүҙ төркөмдәре һәм һөйләм киҫәктәре араһындағы айырманы аңлата белеү.\nТөрлө типтағы ябай һөйләмдәр төҙөү күнекмәләрен нығытыу, уларҙы яҙма һәм һөйләү телмәрендә файҙаланыу, дөрөҫ интонация менән уҡыу.\nУҡылған әҫәрҙең темаһын билдәләү, образдарға хас сифаттарҙы аса белеү, текста ҡулланылған һүрәтләү сараларының функцияларын төшөнөү.\n110-120 һүҙ күләмендә диктант яҙыу; ошо уҡ күләмдә изложение һәм инша яҙа белеү; һорауҙарға яуаптар яҙа белеү, план төҙөү.\nПрограммала күрһәтелгән шиғырҙарҙы яттан белеү; күберәк үҙ аллы уҡыу.\nНомер материала: ДВ-463009


19 июль — Башҡорт Википедияһы\n19 июль — григориан стиле буйынса йылдың 200-се (кәбисә йылында 201-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 165 көн ҡала.\n19 июль Викимилектә\nЛаос: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nМьянма: Азаниней көнө.\nНикарагуа: Революция көнө.\nАҠШ: Авиация хәүефһеҙлеге белгестәре көнө.\nНепал: Иженерҙар көнө.\nЯпония: Ҡатын-ҡыҙ министрҙар көнө.\n1900: Парижда метро эшләй башлай.\n1920: Совет Рәсәйендә Наҙанлыҡты бөтөрөү буйынса ғәҙәттән тыш комиссия төҙөлә.\n1965: Өфөлә Спорт һарайы нигеҙенә тантаналы шарттарҙа тәүге таш һалына.\n1980: Мәскәүҙә XXII Йәйге Олимпия уйындары асыла.\nВәлидов Әхмәтшаһ Әхмәтйән улы (1860—20.07.1937), имам-хатиб, мөҙәрис. Сәйәси золом ҡорбаны. Башҡорт милли хәрәкәте етәксеһе Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың атаһы.\nЯнғуразова Земфира Әхмәт ҡыҙы (1945), ғалим-эколог. 1970 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1985 йылдан экология һәм йәшәйеш хәүефһеҙлеге кафедраһы мөдире. Биология фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001), СССР-ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы (1985). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nИлһам Вәлиев (1975), опера йырсыһы (тенор). 2002 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, бер үк ваҡытта 2010—2016 йылдарҙа Екатеринбург дәүләт опера һәм балет театры солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2009), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2016), «Алтын битлек» милли театр фестивале лауреаты (2012).\nПарфёнов Евгений Владимирович (1975), ғалим-инженер-электроник. 2000 йылдан Өфө дәүләт авиация техник университеты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 2002—2009 йылдарҙа халыҡ-ара бәйләнештәр бүлеге начальнигы урынбаҫары, 2011 йылдан Күмертау авиация производство предприятиеһы хеҙмәткәре, 2014 йылдан — Бөйөк Британияның Шеффилд университеты менән берлектәге ғилми-тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы профессоры (2016), техник фәндәр докторы (2012). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nЛилиә Ишемйәрова (1976), йырсы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2000), халыҡ-ара һәм республика конкурстары лауреаты.\nБудов Виктор Михайлович (1927), Салауат техник быяла заводының 1962—1976 йылдарҙағы баш инженеры, Ленин ордены кавалеры.\nСәйетов Валерий Газиз улы (1947), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1992—2005 йылдарҙа Шаран районы хакимиәте башлығы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, райондың почётлы гражданы (2005). Сығышы менән ошо райондың Иҫке Теләүле ауылынан.\nСолтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы (1947), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nСолтанаев Йәүҙәт Тәлғәт улы (1948), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1997). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең почётлы хеҙмәткәре (2001), атҡаҙанған фән эшмәкәре (2010) һәм Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).\nГладков Александр Тимофеевич (1899—20.09.1968), ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1950—1968 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының мал аҙығы һәм техник культуралар кафедраһы мөдире. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1962), профессор (1963). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1952). Сығышы менән хәҙерге Воронеж өлкәһенең Борисоглебск ҡалаһынан.\nНизаев Әбүзәр Ғаяз улы (1914—7.01.1997), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Уҡсылар полкының разведка ротаһы командиры ярҙамсыһы, өлкән сержант. Дан орденының тулы кавалеры.\nЭйгенсон Александр Генрихович (1914—12.05.1979), нефтсе, хужалыҡ эшмәкәре. 1947—1956 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһе «Башнефтегазразведка» тресының бүлек етәксеһе, быраулау контораһының, артабан трестың баш инженеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, РСФСР-ҙың нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966), «Почёт Билдәһе» (1959) ордендары кавалеры.\nИшемғужин Евгений Измайлович (1939—4.10.2014), ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. 1993—2004 йылдарҙа Өфө дәүләт нефть техник университетының уҡыу эштәре буйынса проректоры. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1991), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). Сығышы менән хәҙерге Һарытау өлкәһенең Пугачёв ҡалаһынан.\nӘлибәкова Флүрә Мөҙәрис ҡыҙы (1959), Бөрйән районы үҙәк дауаханаһы педиатры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.\n19 июлдә тыуғандар\n810: Әл-Бохари, мосолман ғалимы, хәҙистәрҙе йыйыусы һәм өйрәнеүсе.\n1710: Прокофий Демидов, Рәсәй империяһы сәнәғәтсеһе, Уралдағы заводтар хужаһы.\n1855: Александр Эртель, Рәсәй империяһының үҙөйрәнсек яҙыусыһы.\n1895: Сюй Бэйхун, Ҡытай рәссамы, график.\n1910: Франсиско Колоане Карденас, Чили яҙыусыһы.\n1935: Василий Ливанов, СССР-ҙың киноактёры, кино һәм мультипликация режиссёры һәм сценарист, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1988).\n1960: Вера Сотникова, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, телетапшырыуҙар алып барыусы.\n1960: Атом Эгоян, Канада кинорежиссёры, сценарист, продюсер һәм актёр.\n19 июлдә вафат булғандар\n1944: Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы, Советтар Союзы Геройы (1945).\n1970: Банат Батырова, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан беренсе Социалистик Хеҙмәт Геройы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=19_июль&oldid=1047906 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 18 июль 2021 в 18:03\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:03 18 июль 2021 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - Июнь башында Беренсе Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы үткәрелеүгә 25 йыл тула. - 2020 - Мәҡәләләр\nИюнь башында Беренсе Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы үткәрелеүгә 25 йыл тула.\nСәйфулла ӘМИРОВ, Мәләүез ҡалаһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре: Уҙған быуаттың 90-сы йылдары аҙағында Башҡортостан ҡала-райондарында, күрше-тирә төбәктәрҙә барлыҡҡа килгән милли ойошмалар республика етәкселеге алдында башҡорт милләтен үҫтереү, әсә телен уҡытыуҙы яйға һалыу һәм башҡа бихисап мәсьәләләр күтәрҙе. Был проблемаларҙы төплө өйрәнеү маҡсатында етәкселек бөтә донъя башҡорттарын йыйып, кәңәшләшергә ҡарар итте. Беҙ предприятиеларға, ойошмаларға, ауылдарға сығып аңлатыу эштәре алып барҙыҡ. Бынан тыш, шефлыҡ ярҙамы күрһәтеү маҡсатында Мәләүез ҡалаһына һәм районына Ырымбур өлкәһен беркеттеләр. Ул тарафҡа ла барып, ҡоролтайҙан һуң район һабантуйына саҡырып ҡайттыҡ. Әйткәндәй, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы уҙғас, өлкә ҡоролтайының ойоштороу йыйынын уҙғарыуҙа булышлыҡ итеүҙе лә үҙ өҫтөбөҙгә алдыҡ.\nБашҡортостанда бындай донъя күләмендә форум үткәреү тәжрибәһе юҡ тип әйтерлек ине. Шуға күрә, уның нисек уҙырын бер кем дә күҙ алдына килтермәне. Ер шарының төрлө төбәктәренән килгән милләттәштәребеҙ халҡыбыҙ йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәне. Беренсе Ҡоролтай шуныһы менән әһәмиәтле: уның эшендә ҡатнашҡан сит ил вәкилдәренең күбеһе Башҡортостанда тыуыу ғына түгел, ә тарихи Ватанына беренсе тапҡыр килгәйне. Кемдең ата-әсәһе, икенселәренең олатай-өләсәһе был төбәктән булған икәнен иҫкә төшөрҙө улар. Ҡытайҙа тыуып-үҫкән бер милләттәшебеҙҙең ҡытай акценты менән башҡортса һөйләшеп маташҡанын ишетергә тура килде. Ил етәкселегенән вәкил булып Федерация Советы Рәйесе Владимир Шумейконың килеүе лә күп нәмә тураһында һөйләй ине. Форум эшенә күрше өлкә хакимиәттәре башлыҡтары сығыш яһауы ла мәртәбә өҫтәне. Германиянан килгән немец ғалимәһе Маргарет Эрсен-Раштың башҡортса телмәр тотоуы һоҡландырҙы һәм күптәрҙе уйланырға мәжбүр итте.\nМинең өсөн иң иҫтә ҡалғаны - Америка тарихсыһы Алтон Стюарт Донелли менән осрашыу булды. Алыҫ илдә йәшәгән Бөйөк Ватан һуғышы ветеранының башҡорт халҡы тарихын ентекле өйрәнеүе хайран итте. Ҡыпсаҡтарҙың үткәнен төплө белгән Морат Аджи менән аҙ аралашыуым өсөн аҙаҡ үкенеп бөтә алманым. Һанай китһәң, иҫкә алырлыҡ ҡунаҡтар ҙа, ваҡиғалар ҙа етерлек булды Беренсе Ҡоролтайҙа. 31 майҙа көндөҙ "Аҡбуҙат" ипподромында булып үткән саралар ҙа, район-ҡала вәкилдәре йыйындары ла бөтә донъя форумының ни тиклем етди икәненә ишара ине. Киске аштан һуң театрҙарҙағы сараларҙа ҡатнашмаған делегаттар баш ҡаланың Ленин урамын тултырҙы. Ҡайҙа ҡараһаң да, уйын-көлкө, танышыуҙар, аралашыуҙар. Әйтерһең дә, оҙаҡ күрешмәй торған ағай-эне йыйылған.\nТәүге көн пленар ултырышта урындағы етәкселәр форум эшенә йүнәлеш биреп сығыш яһаны, ситтән килгәндәр ҡоролтай эшенә теләктәшлек белдереп, уларҙың телмәрен ҡеүәтләне.\nИкенсе көндә ун секцияға йыйылдыҡ, делегаттар, көн тәртибен үҙҙәре һайлап, секцияларға ла үҙаллы килде. Пленар ултырышта ҡысҡырып ултырыусылар булманы, сөнки секцияларҙа теләгәндәрҙең һәр кеменә һүҙ бирелде, ҡарар ҡабул иткәндә фекерҙәре иҫәпкә алынды.\nБөгөн, 25 йыл уҙғас, ул көндәрҙе һағынып иҫкә алыу менән, ҡоролтай эшенә лә бер аҙ йомғаҡ яһарға мөмкин. Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетына, урындағы ҡоролтайҙарға яңы көстәр килде. Яңы яҡшы тигәнде аңлатмай әле. Ҡайһы берҙәре урындарҙа быға тиклем эшләп килгән милли хәрәкәт ойошмалары эшен дауам итте, икенселәре "өҫтән" күрһәтмә көттө. Ошо осорҙа телебеҙгә дәүләт статусы бирелде. Уны тормошҡа ашырыу юлдары, мөмкинлектәре тик үҙебеҙҙән тора. Райондарҙа башҡортса гәзиттәр асылды, республикала бер нисә телевидение каналы һәм башҡалар булдырылды. Беҙ быларҙың бөтәһен дә еңел генә, көндәлек ваҡиға кеүек ҡабул итәбеҙ. Ә бит уның артында бына ошо ҡоролтайҙы йыйыуға килтергән, уның программаһын булдырған, көндәлек эшенә йүнәлеш биргән милли ойошмаларҙың ныҡышмалы тырышлығы, беренсе бөтә милләт форумында нигеҙ һалынған йүнәлештәре ята. Унан һуң уҙғарылған 2-се һәм башҡа ҡоролтайҙар иң беренсеһенең бик ваҡытлы ойошторолоуы һәм унда ҡаралған мәсьәләләрҙең һәм ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың дөрөҫлөгө хаҡында асыҡ һөйләй.\nТәскирә ДАЯНОВА, Мәсетле районы, яҙыусы: Ул йылдарҙа мин тиктормаҫ хәбәрсе булараҡ, район гәзитенә тел, милләт хаҡында әсенеүҙәремде яҙа торғайным. Сөнки тел бөтөү алдында, халҡы тулыһынса тик башҡорттарҙан ғына торған ауыл мәктәбендә педсоветтар, йыйылыштар русса алып барыла. Минең ошо проблемаларҙы киң даиргә сығарыуыма иғтибар итеүсе булғандыр, күрәһең. Сөнки көтмәгәндә генә Беренсе Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайына делегат итеп һайландым. Бындай иҫ киткес ҙур сарала беренсе тапҡыр ҡатнаштым. Был ҙур масштаблы йыйында барыһын да күреп, ҡарап бөтөү мөмкин түгел ине, шуға күргәндәремде генә һөйләмәксемен. Иң беренсе миңә Президентыбыҙ Мортаза Рәхимов оҡшаны - саф башҡорт ҡиәфәтле олпат шәхес. Әхмәтзәки Вәлидиҙең ҡыҙы Иҫәнбикә Туғанды күреү бер бәхет ине. Саф башҡорт телендә һөйләгән немец ғалимәһе Маргарет Эрсен-Раш иҫтә ҡалды.\nБөтөн донъя ҡоролтайын ойоштороу, халыҡтың милли-мәҙәни кимәлен үҫтереү, традицияларҙы терелтеп, халыҡҡа кире ҡайтарыу, башҡорт теле, уның йәмғиәттә тотҡан урыны, йәшәү кимәлен яҡшыртыу кеүек темалар күңелемә хуш килде. Башҡорт халҡының рухи тормошо, уны тергеҙеү перспективаһы секцияһы эшендә ҡатнаштым. Сығыш яһарға алдан яҙылмаһам да, һүҙ алып һөйләү форсаты тейҙе. Ауыл халҡын баҫып алып, милли сифаттарҙы, кешелекте харап итеп һәләкәткә илтә торған эскелек хаҡында һөйләнем. Бик эмоциональ килеп сыҡты. Аҙаҡтан байтаҡ ҡына кеше рәхмәт әйтеп китте.\nРәсми өлөштән һуң хайран шәп кимәлдә ойошторолған концерт ҡарау насип булды. Шулай шаулап-гөрләп ике көн үтте лә китте. Әммә мин күп нәмәнең үҙгәргәнен тойҙом: мәктәптәрҙә башҡорт теле дәрестәре артты; йыйылыштар туған телебеҙҙә үтә башланы; районда башҡорт ҡоролтайы үҙәге булдырылды; яңы мәктәптәр, яңы юлдар һалынды; ҙурыраҡ ауылдарға әкренләп булһа ла газ килеп етте.\nШулай эйфория хәлендә йәшәгәндә бер ваҡыт килеп бөтәһе лә емерелә башланы. Өсәр-дүртәр ай эш хаҡы алмау, гөрләп эшләгән фермаларҙы тар-мар итергә керешеү, колхоздың инфраструктураһын юҡҡа сығарыу, колхоз малдарын бөтөрөү... Колхозсыларға эш хаҡы түләү онотолдо. Игенләтә, итләтә, фуражлата түләү бар ине, яйлап улар ҙа юҡҡа сыҡты. Ауылға ялмауыҙ эйәләшкән кеүек булды. Район етәксеһе булған йылғыр әҙәм барыһын да йотто тип һөйләүҙәр әле лә тынмай. Бөгөнгө хәл-тороштан сығып фекер йөрөткәндә, ауыл иҡтисади йәһәттән йөҙ йылға артҡа сигенде. Ул ғына ла түгел, бөттө - мин хәҙер кешеһеҙ тиерлек ауылда йәшәйем. Булғанды юҡҡа сығарыу ғына еңел, кире ҡайтарыу мөмкин дә түгел. Традициялар, халыҡтың элекке ғөрөф-ғәҙәттәре клуб саралары булып ҡына ҡалды. Берҙән-бер ыңғай күренгән хәл - диндең бер аҙ кире ҡайтыуылыр. Балаларға исем аҙанлау, никах йолаларын үткәреү кеүек матур йолалар онотолмай, улар электән йәшерен рәүештә булһа ла һаҡлана килде. Ауыл ерендә бына шулай. Ҡалала маҡсатлы, тәүфиҡлы күркәм холоҡло йәштәр күбәйеүе хаҡында уҡып шатланам.\nӘле килеп тыуған афәт тә кешелек донъяһын алға алып бармай. Дистанцион уҡыу - уҡыу түгел инде ул. Шулай уҡ күп кенә эштәрҙе лә йыраҡтан тороп башҡарыу эш түгел. Әҙәм балаһы яралғандан алып бергә ойошоп йәшәгән бит, шуның менән көслө булған. Беренсе Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы ла башҡорттарҙы шулай берләштергәйне, ойошторғайны, әммә бөгөн был ойошманың берләштереү эшмәкәрлеген күрмәйем.\nӘминә РАҠАЕВА, уҡытыусы: Ул ваҡытта беҙ Нефтекама ҡалаһында йәшәй инек. Мин мәктәптә уҡытам. Беренсе Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайына делегат булып һайланғас, был сараға ҙур өмөттәр бағлап килгәйнек. Өмөттәребеҙ аҡланды, тип әйтә алам, сөнки төньяҡ-көнбайыш башҡорттары мәсьәләһе төп урында булды. Ҡоролтайҙан һуң инде был төбәктә "Башҡортостан" гәзите нигеҙендә баҫтырылған башҡортса гәзит нәшер ителә башланы. Төбәк өсөн юғары белемле башҡорт теле белгестәрен әҙерләү маҡсатында Башҡорт дәүләт университетының филиалын асыу мәсьәләһе күтәрелгәйне - ул да тормошҡа ашты. Ошо Ҡоролтайҙа ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың үтәлешен раҫлап асылған Нефтекама ҡала филармонияһы бөгөн дә уңышлы эшләй.\nӘммә тормошҡа ашмай ҡалған мәсьәләләр ҙә булды. Мәҫәлән, төньяҡ-көнбайыш райондары мәктәптәренән йыйып, башҡорт балаларын уҡытыу өсөн Башҡорт гимназия-интернатын астырыу хыял ғына булып ҡалды. Төньяҡ-көнбайыш башҡорттарын үҙ асылына ҡайтарыу бурысына хеҙмәт итер был идеяны яңынан күтәреү, уны мотлаҡ тормошҡа ашырыу кәрәк. Шулай уҡ бөгөн БДУ-ның Нефтекама филиалы ябылыуы ла бик аяныслы. Ә бит ул да ана шул Беренсе ҡоролтай ҡарарҙарына ярашлы асылғайны.\nКамил ИЛЕМБӘТОВ, Хәйбулла районы: Поезд менән Өфө вокзалына килеп төшкәс тә Ҡоролтай делегатына шундай мөнәсәбәт, мәртәбә булыуына хатта күңелем тулып, күҙҙәремә йәш төйнәлде: башҡортса музыка уйнай, килеп төшөү менән ҡаршы алып, тәғәйен ергә алып барып ҡуйҙылар. Ул ваҡытта башҡорттар өсөн ойошторолған бындай сараны күреү генә түгел, хыялланған да булманы. Сара үҙе лә эшлекле шарттарҙа үтте: милләтте борсоған һәм йылдар буйына йыйылып килгән проблемалар күтәрелде, һәр теләгән кеше үҙенең фекерен белдерҙе, мәсьәлә уртаға һалып һөйләшенде. Хәҙерге кеүек алдан яҙылыу ҙа, фекереңде тыңлап бөтмәй бүлдереүсе лә булманы. Ысын мәғәнәһендә был сара рух байрамы булды. Ҡоролтайҙан һуң унда ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың күбеһе тормошҡа ашырылыуы ла күңелдә милләт, уның киләсәге өсөн ышаныс, дәрт уятты.\nБөгөн үткәндәргә боролоп ҡарап, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетын Нияз Мәжитов һәм Әхмәт Сөләймәнов етәкләгән ваҡыттар - иң уңышлы һәм иң һөҙөмтәле йылдар булған, тигән фекергә киләм. Тик йылдар үтә бара башҡорт милләтенең ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн булдырылған был ойошманың үҙ маҡсаттарынан ситләшеүе, уның исеме генә ҡалыуы бошондора барыбер. Әлбиттә, заман үҙгәрә килә маҡсаттар ҙа үҙгәрә, тип аҡларға булыр ине был хәлде. Ләкин проблемаларыбыҙ шул уҡ ҡала, әйләнеп килә лә ҡабатлана. Мәҫәлән, туған телебеҙҙе уҡытыу мәсьәләһе берәй заман аҙағынаса хәл ителерме икән? Ул мәсьәләне иғтибар үҙәгендә тотоу - Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының үҙгәрмәй, ситкә ҡуймай торған бурысы инде ул. Ғөмүмән, был ойошма башҡорт милләтенең мәнфәғәтен күҙәтеү өсөн булдырылған икән, тимәк, шул хәстәр хәстәрләнһен ине инде ул...\nЯҙылған: 29.05.20 | Ҡаралған: 299


Бөгөн социаль селтәрҙәрҙә мәрәкәле видеояҙма барлыҡҡа килде\nРолик шунда уҡ интернет ҡулланыусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Авторҙар Дыуан районында төшөрөлгән үҙенсәлекле яҙманы "Иҫерек" юл һыҙаты тип атаған.\nЭш шунда, асфальттағы аҡ һыҙат уртанан һыҙылырға тейеш. Әммә видеонан күренеүенсә, бындай осраҡта юл хәрәкәте ҡағиҙәһе бөтөнләй иҫәпкә алынмаған. Әле бер яҡҡа, әле икенсе яҡҡа сығып киткән һыҙат ахырҙа бөтөнләй юл ситенән бара. Әйтерһең дә техникаға идара итеүсе хеҙмәткәр йоҡлап барған, ә бәлки ул шундай яуаплы эште иҫерек килеш башҡарғандыр. Һәр хәлдә һорау әлегә асыҡ ҡала.


«Башсельхозтехника» «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре-2010» энциклопедияһына индерелгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Башсельхозтехника» «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре-2010» энциклопедияһына индерелгән\n9:01, 9 апреля 2010 Иҡтисад\n«Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре – 2010» энциклопедияһына индерелде, тип хәбәр итте нәшриәттең матбуғат хеҙмәте.\n«Башсельхозтехника» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы 1961 йылда ойошторолоп,1978 йылда «Госкомсельхозтехника»ға үҙгәртелгән «Сельхозтехника» республика предприятиеһының вариҫы.\nПредприятие республика ауыл хужалығы продукцияһын етештереүселәр менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә.\nАгросәнәғәт комплексы предприятиеларына заманса техника һатып алыуҙа, тәғәйен запас частары менән тәьмин итеүҙә ярҙам күрһәтә. Йыл һайын БР Ауыл хужалығы министрлығы менән берлектә «Башсельхозтехника» республика тематик семинар-кәңәшмәләр ойоштора, унда техниканы эш барышында демонстрациялай.\n1994 йылдан предприятие лизинг компанияһы иҫәпләнә һәм «Росагролизинг» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең операторы вазифаһын башҡара. Яҡын арала предприятие белгестәре 2008-2012 йылдарға иҫәпләнгән ауыл хужалығы үҫеше һәм ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарын көйләү дәүләт программаһын ғәмәлгә ашырыу сиктәрендә федераль лизинг буйынса программаға ҡушылырға ниәтләй.\nБөгөн «Башсельхозтехника» мәрхәмәтлек проекттарында һәм социаль акцияларҙа әүҙем ҡатнаша. Балалар йорттарына, ололарға матди ярҙам күрһәтә, дини ҡоролмалар төҙөлөшөнә хәйриә иғәнәләре индерә.\nПредприятиены Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, өсөнсө һәм дүртенсе саҡырылыштағы Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Илдар Тимерғәлин етәкләй.\n«Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре – 2010» энциклопедияһы башҡарма властың федераль һәм төбәк органдары хеҙмәттәшлегендә «СПЕЦ-АДРЕС» нәшриәте менән сығарыла.\nТеги: ауыл хужалығы, лизинг


Сохарый » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Сохарый\nСохарый 13.07.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nЕйәнсәрем мәктәптән ҡайтыу менән, иҫәнләшеп тә тормайынса:\n– Олатай, 23 февралдә мәктәпкә минең менән бараһыңмы? — тип һораулы ҡарашын төбәне. Ватанды һаҡлаусылар көнө икәнен белһәм дә, шаяртып:\n– Нимә, берәй этлек ҡылдыңмы, әллә тәртип боҙҙоңмо? — тигән булдым.\n– Ю-у-у-уҡ, тәртип боҙорға мин малай түгел бит, сәғәт икелә байрам була. Армияла хеҙмәт иткән ваҡытта берәй ҡыҙыҡлы йәки мажаралы хәлдәр булғандыр, шуларҙы һөйләрһең әле, класташтарымдың да олатайҙары килә, – тип уйға батырҙы.\nУндай хәлдәр күп тә кеүек, бер ҡараһаң, юҡ та кеүек. Нимә һөйләргә? Һөйләрһең, килешмәҫ йә көлкөгә ҡалырһың. Уйлай-уйлай баш ҡатты, шулай ҙа хәтер һандығынан бер хәлде тәки соҡоп сығарҙым. Һеҙгә лә һөйләйем әле, бәлки, берәй кәңәш бирерһегеҙ.\nӨләсәйем әйтмешләй, башым-тояғым менән һалдат тормошона яҙҙың матур бер көнөндә сумдым да ҡуйҙым. Тәүге аҙналарҙа карантинда булып, һуңынан үҙебеҙ хеҙмәт итәсәк роталарға бүлделәр. Барлыҡ көндәлек эш ваҡыты сәғәтләп түгел, минутлап, хатта секундлап үтәлә. Өйрәнеп киткәнсе ҡыйын ғына түгел, ауыр ҙа. Аҙыраҡ буш ваҡыт булһа, ауылдағы йәшәгән саҡтар иҫкә төшә, бигерәк тә әсәйемдең бешергән аштары, өләсәйемдең ҡорото, ҡыҙыл эремсеге... Ауыҙҙағы һеләгәйҙе йотоп өлгөрөп булмай хатта.\nШулай яйлап ҡына һалдат тормошона өйрәнеп барғанда, иртәнге аштан һуң, яҡташымдың ашхана ишеге төбөндә нимәлер эшләп торғанын күрҙем дә эргәһенә килдем.\n– Нимә эшләп тораһың? – тим.\n– Күрмәйһеңме әллә, кеҫәгә сохарый тултырҙым, – ти был.\n– Нимәгә кәрәк инде ул?! – тигән булдым, яҡташымдың да минең кеүек ауыл малайы икәнен белһәм дә.\nАуылда рәхәт ине шул, теләгән ваҡытта икмәккә ҡаймаҡ яғып сәй эсеп булһа, бында сәй генә түгел, теләгән ваҡытта ғына түгел, һыуһап, һыуға зарыҡҡан ваҡытта һыу ҙа юҡ, исмаһам.\n– Нимәгә, имеш, ҡыҫҡа ял ваҡыттарында бик яҡшы булып ҡала ул, кисә аҙыраҡ булды, бөгөн ике кеҫәне лә тултырҙым әле! — тип кеҫәһен күрһәтте. – Һин дә ал, барыбер тәмәке тартмайһың, икәүләп кетерҙәтербеҙ.\nҮәт, исмаһам, минең яҡташта баш, тип ишек төбөндәге “мине ал” тип күҙҙе ҡыҙҙырып торған сохарыйҙың ағын бер кеҫәгә, ҡараһын икенсеһенә тултырҙым. Сафтарға теҙелгәс, старшина беҙгә ҡараны ла ике аҙым алға сығырға ҡушты. Сығып баҫҡас, кеҫәгә нимә тултырылғанын белеште.\n– Ашарға етмәһә, миңә әйтегеҙ, Советтар Союзы һәм дә беҙҙең халҡыбыҙ үҙенең ҡәҙерле ил һаҡлаусыларын ас итмәне һәм итмәҫ!—тип ике һалдатҡа беҙҙең кеҫәләрҙе тегеп-ямап ҡуйырға ҡушты. Әйттеләр бит, әйттеләр, белмәһәң, тағы бер хәл, кеҫәгә артыҡ әйбер түгел, ҡулды ла тығып йөрөмәгеҙ, ниңә тыңламаным икән, иҫәр баш, тип үҙ-үҙемде әрләнем.\nСафта торған хеҙмәттәштәремдең береһе лә көлөп тә, мыҫҡыллап та ҡараманы, төртмәле һүҙ ҙә юҡ. Шулай ҙа миңә оят та, уңайһыҙ ҙа ине. Бер аҙна йөрөгәндән һуң алып ташларға ҡушты старшина, бер аҙна был еп-еңел нәмә, сохарыйҙы әйтәм, ауырлыҡ килтермәҫ, тип уйланым. Хатта ҡыҙыҡ булып китте. Тик ҡыҙыҡтың ҡыҙғанысҡа әйләнгәнлеге казармаға барып еткәнсе үк һиҙҙерҙе. Сохарыйҙың осло һырҙары, мөйөштәре ботто ҡыра, сыя башламаһынмы! Түҙергә була, бер аҙна хәҙер үтер ҙә китер, тип уйлайым. Еңел генә сохари бит ул, тип үҙемде йыуатам. Плацта сафта йөрөргә өйрәнәбеҙ, аяҡтарҙы күтәреп атларға, аҙаҡ боролорға, кирегә атларға кәрәк. Был бойороҡтарҙы үтәү ауырлашҡандан-ауырлашты. Хәҙер минең кеҫәлә сохари түгел, ә терпе дыулаған кеүек, ул бөтә энәләре менән сәнсә, сыя ине. Тәүге көн бик яй үтте, отбойҙы көтөп иҫ китте: ә төн бик тиҙ уҙҙы, “торорға” тигән бойороҡ яңғыраны.\nИртәнән алып тағы ла спорт майҙансығында мәж килергә, сафта йөрөргә кәрәк. Ике сәғәтләп устав өйрәнәбеҙ ҙә плацҡа сығабыҙ. Сәғәткә ҡараһаң, бик аҡрын ҡуҙғала телдәре, ватылдымы икән тиһәм, юҡ, текелдәй. Хәҙер атлау бик ауыр бирелһә лә, һиҙҙермәйем йә иһә һиҙҙермәҫкә тырышам. Алыҫ араға йүгергәндә һыҙырылып сыҡҡан, күгәргән урындар элек миңә уйын ише генә булһа, хәҙер үлем менән бер. Иртән бер-ике саҡрым араны тәүгеләрҙән булып йүгерһәм, хәҙер артта һөйрәләм. Атайым күрһә былай йүгергәнде: “Колхоздың ялҡау алашаһы ла былай юртмай, егет кеше бит һин, табаныңдан ут сығырға тейеш”, – тиер ине. Юртырһың, хатта атлауы ауыр. Хәҙер көндәрҙе бутаным инде, хәйер, кәрәк тә түгел. Иптәштәр менән бик аҙ һөйләшәм, һөйләшкем дә килмәй. Яйлап ҡына ултырам, тороп китеүе тағы ла яйыраҡ, кеҫәләге “терпеләрҙе” уятырға ҡурҡам.\nТора-бара “терпеләрҙең” энәләре ҡойолдо, сохарый ваҡланып, тир менән уҡмашып, мунса ташына әйләнде. “Мунса таштары” “терпеләр” һымаҡ түгел, тағы ла хәтәрерәк булып сыҡты. Аяҡтарҙы күтәреп атлағанда аллы-артлы ботҡа шап та шоп бәреләлер, бәлки, шапылдамайҙарҙыр ҙа, әммә миңә шулай тойолғандыр, шул ваҡытта күҙгә ялт-йолт итеп уттар күренә башлағайны инде. Бер ҡарағанда күгәрмәгәйне, хәҙер ҡарамайым ботҡа. Аштан ҡалған сусҡа майын һөрткәйнем, тоҙло булды, ахырыһы, былай ҙа тир тоҙло булғас, үлтереп әсетә. Аҙна бик яй үтте, мунсаға барыр алдынан старшина сохарыйҙарҙы алып ташларға ҡушты. Салбарҙы сисеп, ботҡа ҡараһам, иҫем китте – ботомда ус аяһы ҙурлыҡ ҡап-ҡара күгәргән эҙ, бер ҡат тиреһе һыҙырылып сыҡҡан, күгәргән урындың тирә-яғы ҡыҙғылт төҫтә, уны уратып һарғылт төҫ биҙәгән. “Һин, йылғыр, хәйләкәр төлкө, хәҙер үк кеҫәһенә сохарый тултырығыҙ, тегеп тә ҡуйығыҙ”, – тигән тауышҡа боролоп ҡараһам, минең яҡташты бейетә икән старшина. Яҡташ, ысынлап та, хәйләкәр булып сыҡҡан шул, бер-ике көн үткәс, кеҫәһен һүтеп, сепрәк тултырып теккән дә ҡуйған. Әлдә миңә әйтмәгән, мин дә уға ҡарап, уның кеүек эшләгән булһам, йөрөр инем тағы кеше көлдөрөп.\nОшо көндән һуң көн дә яҡташтың кеҫәһен тикшерҙеләр. Миңә йәл ине лә бит, нимә эшләй алам һуң? Хеҙмәттәштәрем дә көлөп йә юрамал уға: “Икмәгең көймәйме, йөҙө килгәнме, беҙгә лә тәмләт әле”, – тинеләр.\nБына ошо хәлде мәктәптә һөйләһәм, нисек булыр икән, һөйләргәме, юҡмы, һеҙҙән кәңәштәр көтәм...\nАвтор: Таһир ДӘҮЛӘТБАЕВ.


ДУҪТАРЫБЫҘҘЫ БҮЛӘКТӘР МЕНӘН ҠЫУАНДЫРҘЫҠ\n«Атайсал»ға яҙылыусылар араһында лото-уйын үткәреп, еңеүселәрҙе билдәләүебеҙ тураһында гәзитебеҙҙә хәбәр иткәйнек инде. Быйыл тѳп бүләгебеҙ—«Сибай» шифахана-профилакторийына путевка Сибай ҡалаһында йәшәүсе Лена Фәйзуллинаға эләкте. Шатлыҡлы яңылыҡты һѳйѳнсѳләгәс, инәйебеҙ шул тиклем ҡыуанды. Шул арала телефон аша Ѳфѳлә йәшәүсе ике ҡыҙына шатлығын еткерә һалды. Бына бит бәхет ѳсѳн күп тә кәрәкмәй. Бер һѳйѳнѳслѳ хәбәребеҙ менән үҙебеҙҙең даими уҡыусыбыҙҙы бер минут эсендә иң бәхетле кеше иттек тә ҡуйҙыҡ. Әлбиттә, бының ѳсѳн иң тәүҙә бағыусыбыҙ—«Урал аръяғы сәләмәтлек үҙәге» йәмғиәтенә (генераль директоры Р.М.Әминов) рәхмәтлебеҙ.\nЛена инәй Фәйзуллинаға 81 йәш. Сығышы менән Баймаҡ районының Иҫке Сибай ауылынан. Бәхетен алыҫтан эҙләмәгән, тыуған ерендә осратҡан ул. Ире Карл Абрар улы Фәйзуллин менән 50 йыл бергә ғүмер иткәндәр, биш бала тәрбиәләп үҫтергәндәр. Лена инәй 40 йыл баҡыр-кѳкѳрт комбинатының тимер юл цехында хеҙмәт иткән. Фиҙаҡәр хеҙмәте Почет билдәһе ордены менән баһаланған. Хәҙер инде хаҡлы ялда булған инәй әхирәттәре менән мәсеткә йѳрѳй. Фатиры йыйнаҡ, ҡотло. Ѳҫтәленән ҡамыр аштары, бәлештәр ѳҙѳлмәгәне күренеп тора. Бына шундай уңған, йәш күңелле булып сыҡты Лена инәйебеҙ.\n—«Сибай» шифаханаһында ошоға тиклем ике тапҡыр ял иткәнем булды. Бүләгегеҙ ѳсѳн ҙур рәхмәт, Алла бирһә тағы барып һаулығымды нығытып ҡайтырмын,—тине оло йәштәге әүҙем уҡыусыбыҙ.\nӘ «Атайсал»ға ярты йылға яҙылыусылар араһында уйнатылған микротулҡынлы мейесте шулай уҡ Сибай ҡалаһында йәшәүсе Һәҙиә Рәхмәтуллинаға тапшырҙыҡ. Ишекте мѳләйем, нурлы йѳҙлѳ инәй асты. Ул да даими яҙылыусыбыҙ һәм уҡыусыбыҙ.\n—Бындай әйберҙе бер ҡасан да алыу мѳмкинселегем юҡ ине. Пенсиям артыҡ ҙур түгел. Бына бит Хоҙайҙың ҡѳҙрәте, Мәүлит айында миңә ҙур бүләк насип булды,—тине ул шатлығы менән ихлас уртаҡлашып.\nКоллектив менән «Атайсал»ға яҙылыусылар араһында Сибай ҡалаһының «Сулпылар» балалар баҡсаһы коллективы иң ѳлѳшлѳһѳ булып сыҡты. Улар ҙа тѳҫлѳ принтерҙы ҙур ҡыуаныс менән ҡабул итте.\nГәзитебеҙгә ихлас яҙылыуығыҙ һәм быйыл да беҙҙең менән бергә булыуығыҙ ѳсѳн барлыҡ дуҫтарыбыҙға ла ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ.\nҺүрәттә: Лена инәй Фәйзуллина лайыҡлы отҡан бүләгенән ҡәнәғәт.


Артист булам, ти Айҙар | Йәншишмә\nАртист булам, ти Айҙар\nНаписал в 28 сентября 2018, 14:34\nДүрт йәшлек кенә сағында тәү тапҡыр сәхнәгә сығып, «Салауат» йырын башҡара. Кескәй йырсыны бик алҡышлап оҙаталар. Ундай саҡты онотоп буламы ни инде! Һаман хәтерендә Айҙарҙың. Улдарының йыр-моңға битараф булмағанлығын күреп, атай-әсәйҙәре уны 6 йәшендә Йәмилә Сабир ҡыҙы Рамаҙанова етәкләгән «Аҡбуҙат» башҡорт фольклор коллективына алып килә.\nУлар район кимәлендә ойошторолған ниндәй генә сараларҙа сығыш яһамай. Күмәкләп үҙҙәрендәге «Аҡбуҙатта ҡунаҡта», «Урал иле», Стәрлетамаҡта уҙған «Ашҡаҙар таңдары» фольклор төркөмдәре республика бәйгеләрендә йыл һайын I, II урындар яулайҙар. Сәхнәгә яңғыҙы ғына сығып та уңыштарға ирешә. Былтыр «Сулпылар» республика телевизион конкурсында ҡатнашып, «Серле ҡыҙ» йыры менән икенсе урынды ала. Беренселә уҡыусы туғаны Аделина менән дә бергә көстәрен һынап, призлы урынға сығалар.\nНәфис һүҙ һөйләүгә лә маһир икән үҙе. Зәйнәб Биишеваның шиғырын ятлап, Көйөргәҙелә еңеүсе булған. «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүсе йәш сәсәндәрҙең район ярышында быйыл беренселекте бер кемгә лә бирмәгән. Бейеүгә лә оҫталығы бар.\n– Айҙар яҡшы уҡый. Бик яуаплы, тырыш уҡыусы. Бөтә ҡушҡан эштәрҙе теүәл үтәй. Мәктәптә үткән көҙгө кроста ҡатнашып, икенсе урын яуланы, – тип уҡытыусыһы Айгөл Раһип ҡыҙы Хөсәйенова ла маҡтап телгә алды.\nЙәйге каникулын да матур уҙғарған ул. Руслан ағаһы менән футбол уйнап рәхәтләнгәндәр.\nКиләсәктә кем булырын һорағас, күп уйлап тормай: «Артист», – тип яуап бирҙе. Тамашасыларҙы йыр-моң, бейеүҙәрең менән ҡыуандырып торорға яҙһын, уңыштар һиңә!\nКөйөргәҙе районы, Илкәнәй мәктәбе.\n« Динозаврҙарҙы биш бармағындай белә\nЙәшлек бер генә, ҡәҙерен бел генә »


Йәйгеһен "КамАЗ" кеүек йөк машиналарын алыҫтан урап йөрөгөҙ! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Йәйгеһен "КамАЗ" кеүек йөк машиналарын алыҫтан урап йөрөгөҙ!\n17.07.2019 Йәйгеһен "КамАЗ" кеүек йөк машиналарын алыҫтан урап йөрөгөҙ!\nБындай ауыр йөк машиналарының тәгәрмәстәре ҙур хәүеф менән янай. Йәйге эҫелә улар ҡыҙа, өҫтәүенә ауыр йөк булһа сыҙамай шартлай. Диск менән покрышка тоташҡан урында стопор ҡулсаһы ҡуйыла - шартлау мәлендә ул ситкә оса һәм кеше тәнендә ҡылыс менән сапҡандағы кеүек тәрән яралар яһай. Шуға күрә лә юл буйында ултырған машинаны урап үтегеҙ, янына яҡын бармағыҙ.\nЯңыраҡ Өфөлә «КамАЗ» водителе шартлаған шина арҡаһында ауыр йәрәхәтләнгән. Совет районын төҙөкләндереү хеҙмәте учреждениеһының 39 йәшлек водителе ауыр йәрәхәт алған.\n20 июндә ир «КамАЗ»да ваҡланған асфальт ташыған. Өс рейс яһағандан һуң дүртенсеһе мәлендә машинаның артҡы тәгәрмәсе тишелгән. Водитель йөктө тәғәйен урынға алып барып бушатҡан һәм предприятиеның гараж боксына юл тотҡан.\nИр шиналар монтажлау оҫтаханаһында тәгәрмәсте һүткән, бортын айырған, камераны алмаштырған һәм компрессор ярҙамында һауа тултырған. Унан һуң ул тәгәрмәсте этеп сығарып һөйәгән һәм баҫымды тикшерергә булған. Шул мәлдә камера шартлаған һәм тәгәрмәс водитель яғына осоп китеп, уның башының уң яғын эләктергән.\nВаҡиға урынында булған хеҙмәткәрҙәр шунда уҡ «ашығыс ярҙам» саҡыртҡан. Ирҙе 22-се дауаханаға алып барып, табиптар унда мейе һелкенгәнен, баш һөйәгенең күп урында һыныуын асыҡлаған.


Беҙҙең яҡташыбыҙ Әлиә Яҡупова тракторсылар конкурсына әҙерләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБеҙҙең яҡташыбыҙ Әлиә Яҡупова тракторсылар конкурсына әҙерләнә\n06 сентября 2018 — 16:07 ГТРК «Башкортостан»\nБеҙҙең яҡташыбыҙ, Илеш районы ҡыҙы Әлиә Яҡупова тракторсылар конкурсына әҙерләнә. Быға тиклем йәш белгес бер-нисә конкурста ҡатнашып еңеү яулап өлгөргәйне. Бар яҡтан һәләтле ҡыҙ менән хәбәрсебеҙ Гүзәл Ишкинина осрашты.\nӘлиә Яҡупова эш башлар алдынан иң тәүҙә тракторҙың майын ҡарай. Транспорт та кеше кеүек иғтибарҙы ярата, шуға күрә ҡуҙғалыр алдынан уны ентекләп тикшерергә кәрәк, ти ҡыҙ.\nБала сағынан транспорт тирәһендә булышҡан атаһынан, ағаларынан бер тотам ҡалмай йөрөгән ҡыҙ, тора-бара үҙе лә техника менән ҡыҙыҡһына башлай.\nБересе тапҡыр, 15 ЙӘШЕНДӘ атаһының тракторын йөрөтөп ҡарай. Ҡатын-ҡыҙҙың бындай һөнәр һайлауына сәйерһенеп ҡараусылар ҙа бар, шул уҡ ваҡытта бында сая ҡыҙҙар менән һоҡланыусылар ҙа етерлек.\nҠыҙҙың ата-әсәһе Әлиәнең техника менән ҡыҙыҡһыныуын, тәүҙә ваҡытлыса мауығыу ғына тип ҡабул итә. Аграр университеттың механика факультетына уҡырға инергә теләүен белгәс, улар тәүҙә аптырап ҡала. Йәш белгес уҡырға инеп кенә ҡалмай, ә төрлө конкурстарҙа ҡатнашып еңеү яулай. Ир-егеттәр эшләй алмаған күнегеүҙәрҙе башҡара.\nЙәйге практиканы үткәндә лә Әлиә иң ауыр техниканың береһен – комбайынды һайлай. Үҙ районына ҡайтып уңыш йыйырға ярҙам итә.\nАграр университет уҡытыусылары билдәләүенсә, механика факультетына уҡырға инеүсе ҡыҙҙарҙың һаны йылдан йыл арта. Улар араһында конкурстарҙың йыш уҙғарылып тороуы, еңеүселәрҙең ҡиммәтле бүләктәр яулауы ла быға этәргес бирә.\nӘлиә Яҡупова тиҙҙән ойоштороласаҡ механизаторҙар конкурсында ҡатнашып үҙен тағы ла бер тапҡыр һынап ҡарарға теләй ул.


Республикала бүре һәм төлкө тиреләрен йыйыу иғлан ителде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала бүре һәм төлкө тиреләрен йыйыу иғлан ителде\n16:21, 3 февраля 2011 Йәмғиәт\nБыйыл мартта Башҡортостанда бүре һәм төлкө тиреләрен йыйыу иғлан ителде. Йәнлектәрҙе атып алыу республика биләмәһендә ҡырағай йыртҡыс хайуандарҙың иҫәбен көйләү һәм ҡотороҡ ауырыуы менән көрәш маҡсатында үткәрелә.\nБүре тиреһе өсөн һунарсылар 5000 һум күләмендә премия аласаҡ, ә төлкө тиреһе 500 һумға баһаланған, тип хәбәр итә БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәте.\nБыл саралар «Башҡортостан Республикаһы экологияһы һәм тәбиғәт ресурстары» айырым маҡсатлы республика программаһы сиктәрендә финанслана.\nӘлеге ваҡытта һунарсыларҙан тиреләр ҡабул итеү менән шөғөлләнәсәк ойошманы билдәләүгә конкурс иғлан ителгән.\nӨҫтәмә мәғлүмәтте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының рәсми сайтынан алырға мөмкин: www.mprrb.ru\nТеги: һунар, тәбиғәт