«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ИР-ЕГЕТЕ АТТАН АЙЫРЫЛҒЫҺЫҘ - 2018 - Мәҡәләләр\nXX быуатҡа тиклем башҡорттарҙың төп шөғөлдәренең береһе йылҡысылыҡ булған. Башҡортостандың тәбиғәте лә, башҡорт атының үҙенсәлеге лә йылҡысылыҡтың меңәр йылдар дауамында башҡорт тормошоноң айырылғыһыҙ өлөшө булып ҡалыуына мөмкинлек биргән.\nБашҡорттар тураһында тәүге яҙма мәғлүмәттәр ҡалдырған боронғо грек тарихсыһы Геродот та (бынан 2 мең йыл ярым элек йәшәгән), ғәрәп илсеһе Ибн-Фаҙлан да (11 быуат элек), XVII-XVIII быуаттарҙағы урыҫ ғалимдары, сәйәхәтселәре, яҙыусылары ла башҡорт көнитмешенең нигеҙендә йылҡысылыҡ ятыуын билдәләгән. Быны үҙебеҙҙең фольклор ҙа ҡеүәтләй. Эпостар, әкиәттәр, йырҙар, мәҡәлдәребеҙ "ир-егеткәй менән ат башы"ның мәңге бергә булыуын раҫлап ҡына торалар. Башҡорт кешеһе йылҡы һәм ат төшөнсәһе араһына тигеҙлек билдәһе ҡуймаған. Ат - ул өйрәтелгән йылҡы малы. Ул хужалыҡта менеү, егеү өсөн файҙаланыла. Ул - хеҙмәтсе. Ә йылҡы - ул өйрәтелмәгән, иректә йөрөгән өйөр, ул мөлкәт, байлыҡ. Атты кеше ҡарай, ашата, һуғара, аҙбарҙа тота. Ә йылҡы ҡырҙа, ҡышын тибендә йөрөй. Ул ярым ҡырағай хайуан, үҙен-үҙе аҫрай. Уны көтмәйҙәр ҙә. Йылҡы өйөрөн айғыр көтә. Башҡорт телендә "өйөр айғыры" тигән төшөнсә лә әлегә тиклем һаҡланып килә. "Иректә йөрөгән йылҡы өйөрҙәре ниңә әллә ҡайҙарға сығып китмәгән, ниңә бөтөнләйгә ҡырағайға әйләнмәгән һуң?" тигән һорау тыуа. Ә яуабы ябай ғына. Һәр хужа өйөрөнә (өйөрҙәренә) билдәле бер урында ғына, ғәҙәттә, үҙ йорто янында, ялатырға тоҙ биргән. Һәм йылҡы малы өсөн тәүге тапҡыр тоҙ ялаған урын тыуған ергә әйләнә. Тоҙ ялау теләге тыуған һайын, шул урынға әйләнеп ҡайта. "Ситтән ат алма" тигән мәҡәл йылҡы малының ошо үҙенсәлегенә, йәғни тәүге тапҡыр тоҙ ялаған урынына барыбер әйләнеп ҡайтасағына ишара яһай. "Тоҙ ялау", "тоҙ ялатыу" күренеше башҡорт тормошона шул тиклем ныҡ ингән, бынан бер нисә тиҫтә йылдар элек кенә әле бер урынға йыйылып, һөйләшеп торған ирҙәрҙе күргән ҡатындар: "Нимәгә йыйылдығыҙ, тоҙ ялаталармы әллә?" - тип тәләкәләй торғайны.\nЙылҡысылыҡ иң төп шөғөлдәрҙең береһе булғанға күрә, башҡорт телендә уға ҡарата йөҙәрләгән һүҙ тыуған. Хәҙер, ҡыҙғанысҡа күрә, ул һүҙҙәрҙең байтағы ҡулланылыштан сыҡҡан, онотолған, юғалған. Элегерәк ҡайһы бер ғалимдар, башҡорт телендә йылҡы төҫтәрен белдергән йөҙҙән артыҡ һүҙ булған, тип әйтә торғайны. Башҡорт теленең ике томлыҡ ҙур һүҙлегенә шул йөҙ терминдың 42-һе генә индерелгән. Бөгөн шуларҙың да тиҫтәләбе генә, бәлки, ҡулланылһа, ҡулланылалыр. Йылҡы малы төҫөн белдергән һүҙҙәрҙең икенсе мәғәнәлә ҡулланылыу осраҡтары бар. Мәҫәлән, һабантуйҙарҙа ат сабышын, хәҙер саптарҙар ярышы башлана, тип иғлан итә башланылар. Ә бит саптар - ул ат төҫө. Ялы, ҡойроғо сал, үҙе ерән атҡа саптар тиҙәр. "Сап" һүҙен "сабыу, сабыш" һүҙҙәренә оҡшаталар ҙа, саптарҙы урыҫ телендәге скакунға әйләндерәләр. Ә башҡорт телендә ошо мәғәнәләге сапҡыр тигән иҫ киткес матур һүҙ бар. Шуға күрә, дөрөҫө "саптарҙар ярышы" түгел, "сапҡырҙар ярышы" була. Халыҡ шағиры Хәсән Назар ошо ике һүҙҙе бына нисек матур итеп ҡулланған:\nҮрәпсеп тора үрләстә\nҠырас яллы саптарым.\nЗыңҡылдата өҙә баҫыр,\nСаҡма сағыр сапҡырым.\nБашҡорт халыҡ йырҙарында ла ат төҫтәрен белдергән бик күп һүҙ һаҡланып ҡалған. Бына шуларҙан бер нисә генә миҫал ҡарайыҡ.\nСалауат менгән, ай, кираттың,\nКүкрәк түшкәйҙәре киң икән... ("Салауат")\nЕрәнсәй ҙә менеп, елән кейеп\nЙөрөһәң ине, Саңды үҙәкте буйлатып... ("Саңды үҙәк")\nТурсанай ҙа аттың саңдауы... ("Турсанай")\nМинең генә менгән, ай, туратым,\nЯр ағалап осҡан ҡош кеүек... ("Кәкүккәй")\nБүртә аттар менеп, бүреләр ҡыуа\nБашҡорттарҙың ата балаһы\nҠаһым түрә менгән һор юрғаның\nМаңлайында булыр урайы...\nЯлан ғына ерҙә бер юртамын\nҠыҙыл туры бурыл ат менән... ("Юныс")\nМенгән атҡайҙары ҡан ерән... ("Муса").\nБашҡорттарҙа атҡа ҡушамат биреү тәртибе булмаған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, йөҙәрләгән йылҡы малы араһынан үҙенә кәрәклеһен малдың төҫө, йәше, енесе буйынса һүрәтләгән һүҙ буйынса таба алған башҡорт. Мәҫәлән, "Өйөрҙән ҡоба туры дүнәженде алып ҡайт әле" тигәнде ишеткән кеше, "Дүрт йәшлек аҡһылланып торған туры бейәне тот", тип аңлай. Ғүмер буйы йылҡы көткән кеше малға бер ҡарау менән ниндәйҙер билдәләре буйынса уның йәшен дә билдәләй алған. Шуға ла йылҡы малының йәшен белдерә торған һүҙҙәр телебеҙҙә күп булған һәм уларҙың байтағы әле лә ҡулланылыштан төшмәгән. Ҡарайыҡ әле: ҡолон, ҡолонсаҡ, ҡолоҡай (тыуғандан алып алты-ете айға тиклем), ябаҡ, ябаға (ете айҙан бер йәшкә тиклем), тай (бер йәштән йәш ярымға тиклем), ҡырҡмыш тай (ике йәшлек айғыр), байтал (ике йәшлек бейә), ҡонан (өс йәшлек айғыр), ҡонажын (өс йәшлек бейә), дүнән (дүрт йәшлек айғыр), дүнәжен (дүрт йәшлек бейә), тулаҡ (биш йәшлек айғыр, тай-тулаҡ һүҙендә һаҡланған), тыуар (алты йәшлек айғыр, мал-тыуар һүҙендә һаҡланған).\nБашҡорт телендә атты саҡырыу ымлығы ла юҡ. Ә бит бөтә башҡа йорт хайуандарын һәм ҡоштарын саҡырыу ымлыҡтары бар. Мәҫәлән, һәү-һәү-һәү (һыйыр саҡырыу), бәр-бәр-бәр (һарыҡ саҡырыу), тип-тип-тип (тауыҡ саҡырыу). Ә ниңә атҡа саҡырыу һүҙе юҡ һуң? Беренсенән, ат саҡырһаң да килмәй. Икенсенән, атты саҡырмайынса ғына барып тотаһың, ғәҙәттә, ат үҙ эйәһенән ҡасмай. Өсөнсөнән, өйөрҙә йөрөгән йылҡы малының кәрәклеһен ҡороҡ менән тотҡандар.\nБашҡорт телендә аттың эшен, хәрәкәттәрен белдергән һүҙҙәр ҙә бик күп. Мәҫәлән, юрта (ҡайһы бер һөйләштәрҙә юғырта; йүгерә һүҙе менән туған икәнде күрһәтеп тора), саба, юрғалай, йоморая (ҡолаҡтарын ятҡырып, асыуланғанын күрһәтә), кешнәй, сапсый (алғы тояҡтары менән ергә һуға), үрәпсей (алғы аҡтарын күтәреп, артҡы аяҡтарына ғына баҫа), сығынлай (егелгән аттың тыңлашмауы), саға (алғы аяғы менән тибә), юшай, ҡолонлай, бышҡыра, аунай, һөрөнә һ.б.\nШулай уҡ кешенең атҡа ҡарата эш-ғәмәлдәрен белдергән һүҙҙәр ҙә байтаҡ: егә, менә, атлана, эйәрләй, тышаулай, тышай, һуғара, өйрәтә, шаҡара (егелгән атты бер яҡ тәртәгә башын бороп бәйләп ҡуя), менгәшә, ауыҙлыҡлай, ҡороҡлай, туғара. Ыңғайҙан толпар һүҙенә лә иғтибар бүләйек әле. Бөгөн был һүҙ ҡанатлы ат мәғәнәһен алған. Ә элек ул бик тә сыҙам, түҙемле, көслө атҡа ҡарата әйтелгән. Билдәле булыуынса, башҡорт аттары яҙ ҡолонлай. Тәбиғәт уны шулай яралтҡан. Далала, тибендә ҡыш үткәрергә тейешле ҡолон, көҙгә тиклем нығынып, һыуыҡтар етеүгә баҡта сығарып өлгөрөргә тейеш. Шул саҡта улар һыуыҡҡа бирешмәйенсә, ҡыш сығалар. Ләкин тәбиғәт тә ҡайһы саҡта яңылыша. Бик һирәк осраҡтарҙа ҡолон яҙ түгел, ә көҙ тыуа һәм һыуыҡ ҡышҡа тиклем баҡта сығара алмай ҡала. Тәбиғи, "йылы тун"һыҙ ҡалған ҡолондоң яҙмышы аяныслы, ул һалҡынды күтәрә алмай, үлә. Шулай ҙа, бик һирәк булһа ла, ошо көҙ тыуған ҡолондарҙың ҡайһылыр берәүһе ҡаты ҡышты үткәрә ала, иҫән ҡала. Бына ошо ҡолон иҫ киткес сыҙам, иҫ киткес көслө мал булып үҫә лә инде. Шуларҙы толпар тип атап йөрөткәндәр. Ошо көслө, түҙем аттарға бирелгән толпар һүҙенә аҙаҡтан шағирҙарҙың тырышлығы менән "ҡанатлы" мәғәнәһе лә өҫтәлеп китә.\nБашҡорт әкиәттәрендә йыш ҡына шундай хәл ҡабатлана. Әкиәт батырына кемдер берәү былай ти: "Өйөргә бар һәм йүгәнеңде шалтырат, ҡайһы мал әйләнеп ҡарай, шуны йүгәнләрһең". Егет өйөр янына килеп, йүгәнен шалтыратҡас, уға баҡталары ҡойолмаған алама ғына тай әйләнеп ҡарай. Егеткә ул оҡшамай, тағы шалтырата - шул уҡ хәл, өсөнсө тапҡыр ҙа шул тай әйләнеп ҡарай. Егет, яҙмышына буйһоноп, баяғы тайға йүгәнен кейҙерә, һәм ни ғәжәп: тайҙың баҡталары шунда уҡ ҡойола, ә үҙе толпарға әйләнә.\nБашҡорт аты ғына түгел, башҡорт һыбайлыһы ла ғәжәп һәләттәргә эйә булған. Малайға өс йәш тулыу менән уны атҡа мендергәндәр. Һәм ғүмеренең аҙағына тиклем башҡорт кешеһе аттан "төшмәгән". Башҡорт кешеһенең һыбай йөрөгәндә арымауына, текә тауҙарҙан төшкәндә лә ат өҫтөндә ҡалыуына, һаҙлыҡ, керәкәләрҙе лә һыбай килеш үтеүенә Башҡортостанға килеп, уны тикшереүсе-сәйәхәтселәр, тарихсылар, яҙыусылар шаҡ ҡатып һоҡлана торған булған. Бөтә Европаны ат өҫтөндә үтеп, Сена йылғаһында, унан йөҙ утыҙ йыл үткәс, "Висла, Одер, Дунай тигән алыҫ ярҙарҙа" меңәрләгән милләттәштәребеҙҙең ат эсереүе шуны раҫламаймы ни? Башҡорт егете өсөн, Мостай Кәрим һүҙҙәре менән әйткәндә, "аты йығып ҡасыуҙан" да хурлыҡлыраҡ хәл булмаған. Бөгөнгө һабантуйҙарҙа, сапҡырҙарына эйәрһеҙ ултырып сабышҡан малайҙарҙы күрһәң, халҡыбыҙҙың ошо боронғо шөғөлөнөң бөгөн дә һаҡланыуына һөйөнөргә генә ҡала.\nпедагогика фәндәре кандидаты.\nЯҙылған: 17.04.18 | Ҡаралған: 389


Хәбәрҙәр: Франция хөкүмәте: риза булмағандар китергә тейеш.\nФранция хөкүмәте: риза булмағандар китергә тейеш.\nФранцияла Мануэль Вальс хөкүмәте отставкаға китте. Әммә президент Франсуа Олланд шул уҡ премьер-министрға, “ил өсөн һайланған ориентирҙарға таянып,” яңы кабинет төҙөүҙе йөкмәтте.\nУрындағы киң мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, Елисей һарайында асыҡ итеп шуны аңғарттылар: Олланд сәйәсәте менән риза булмағандар китергә тейеш. Бюджет экономияһына ҡаршы сыҡҡан иҡтисад министры Арно Монтебурҙың сираттағы белдереүе менән бәйле ғауға отставкаға сәбәпсе булды.\n“Бөтә донъя еврозонаны аҫҡа этәргән был мәғәнәһеҙ экономия сәйәсәтен туҡтатырға саҡыра, хатта инәлеп һорай,-тине айырым алғанда Монтебур.- Ҡыйыулыҡ табып, “ҡорһаҡты тартып бәйләү” сәйәсәтенең үҙе хәл итергә тейешле дефицит проблемаһын киҫкенләштерә генә барыуын танырға кәрәк.”\nХөкүмәттең яңы составын шишәмбе иғлан итерҙәр тип көтәләр. Күҙәтеүселәр әйтеүенсә, унда тынғыһыҙ Монтебур ҙа, уны яҡлап сыҡҡан мәғариф һәм мәҙәниәт министрҙары Бенуа Амон һәм Аурэлия Филиппетти ҙа булмаясаҡ.\nКонсерватив оппозиция көрсөктө иҡтисадтағы ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе яйға һала алмаған идара итеүсе социалистарҙың параличы тип атаны.


Башҡортостанда журналистар өсөн вакансиялар буйынса мәғлүмәттәр базаһы булдырыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда журналистар өсөн вакансиялар буйынса мәғлүмәттәр базаһы булдырыла\n16:20, 29 апреля 2015 Йәмғиәт\nБашҡортостанда төбәктең бөтә киң мәғлүмәт саралары редакциялары индерелгән мәғлүмәт системаһы булдырыла. Шулай уҡ журналистар өсөн вакансиялар буйынса мәғлүмәттәр базаһы әҙерләнә. Был хаҡта республиканың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов 29 апрелдә Өфөлә үткән ведомство коллегияһының киңәйтелгән ултырышында хәбәр итте.\n— 2015 йылдың 1 ғинуарына тармаҡта рәсми эшләүселәр 3,7 мең кеше тәшкил итте, — тип һөйләне Борис Мелкоедов. — Уларҙың 1873-ө — гәзит-журнал редакциялары, 797-һе — «Башҡортостан» ТРК ДУП-һы, 874-е — район һәм республика типография-нәшриәттәре, 166-һы — редакция-нәшриәт комплексы составындағы типография, 21-е — республиканың Матбуғат архивы хеҙмәткәрҙәре.\n2014 йыл йомғаҡтары буйынса тармаҡта хеҙмәт өсөн уртаса айлыҡ түләү хаҡы 20,7 мең тәшкил иткән. 2013 йыл менән сағыштырғанда, эш хаҡының 10 процентҡа артыуы билдәләнгән. Матбуғат агентлығы етәксеһе билдәләүенсә, штатты оптималләштереү иҫәбенә ведомство ҡарамағындағы предприятие һәм учреждение хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын күтәреүгә өлгәшелгән. 2014 йылдағы оптималләштереү йомғаҡтары буйынса хеҙмәткәрҙәрҙең һаны 2013 йыл менән сағыштырғанда ете процентҡа ҡыҫҡартылды. Ведомство ҡарамағындағы предприятие хеҙмәткәрҙәренең уртаса йәше — 45. Етәкселәрҙең 19 проценты пенсия йәшенә еткән.\nБорис Мелкоедов әйтеүенсә, йәш белгестәрҙе йәлеп итеүгә, кадрҙар әҙерләү, уларҙың квалификацияһын күтәреү системаһын камиллаштырыуға ихтыяж бар. Шуның менән бергә кадрҙар менән эшләүҙең бөтә өлкәләренә лә мәғлүмәт технологияларын индереү персонал менән идара итеүҙең заманса системаһын булдырыуҙа мөһим фактор булып тора. Тармаҡ сиктәрендә һөҙөмтәле идара итеү ҡарарҙарын ҡабул итеү өсөн барлыҡ ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндереүсе берҙәм мәғлүмәт системаһы эшләргә тейеш.


Республика Президенты: «Биотехнологиялар эшләү менән шөғөлләнгән предприятиеларға ярҙам итергә кәрәк» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика Президенты: «Биотехнологиялар эшләү менән шөғөлләнгән предприятиеларға ярҙам итергә кәрәк»\n10:22, 7 августа 2013 Иҡтисад\nРеспубликала биотехнологиялар инжиниринг үҙәген төҙөү буйынса проектты тормошҡа ашырыуға Башҡортостан 2013 йылда федераль бюджеттан 50 миллион һумдан ашыу аҡса алырға планлаштыра.\nКисә, 6 августа, Башҡортостанда биотехнологияларҙы үҫтереү һәм уларҙы ауыл хужалығында ҡулланыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмәлә республика Президенты Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, биотехнологиялар һәр яҡлап та перспективалы тармаҡ булып тора.\n— Беҙҙә биотехнологиялар өлкәһендә эшләгән һәм биотехнология продукттары етештергән бер нисә предприятие бар. Был үҫемлектәрҙе һаҡлау һәм ерҙәрҙе яңыртыу препараттары, биологик ашламалар, малсылыҡ тармағы өсөн дарыу препараттары, шулай уҡ ҡалдыҡтарҙы утилләштереү саралары. Бындай продукция етештергән предприятиелар араһында — «Агромастер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «БашИнком» ғилми-үҙләштереү предприятиеһы, «Биомедхим», «Экохимтех» һәм башҡалар. Улар ярайһы уҡ уңышлы эшләй, әммә бергә хәл итеүҙе талап иткән проблемалар ҙа бар, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика башлығы һүҙҙәренсә, Башҡортостанда иген культураларын һәм башҡа үҫемлектәрҙе тәрән эшкәртеү буйынса алға китеш бар. Әммә был йүнәлештәге тәүге аҙымдар бының еңел булмауын күрһәтә. Тармаҡты финанслауҙан тыш, барлыҡ кәрәкле процестарҙы ойоштороу, белгестәр әҙерләү, бындай предприятиеларҙы республика биләмәһендә локалләштереү кеүек мәсьәләләр килеп тыуа. Төбәк башлығы бындай проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн бергәләп ныҡышмалы эшләргә кәрәклеген билдәләне.\nМәҫәлән, Рөстәм Хәмитов биотехнологиялар менән ҡулланыусылар өсөн ҡайһы бер ташламалар булдырырға тәҡдим итте. Икенсе вариант – биотехнология продукцияһын һатып алыуға сығымдарҙың бер өлөшөн дәүләт үҙ өҫтөнә алырға йәки субсидия бүлергә тейеш.\n— Беҙ дөрөҫ йүнәлеш буйынса эш башланыҡ. Биотехнологиялар эшләү һәм уларҙы ҡулланылышҡа индереү менән шөғөлләнгән предприятиеларға ярҙам итеү зарур. Республикалағы инновацион предприятиеларҙың яңы биотехнология препараттарын теркәүгә сығымдарын субсидиялау механизмын әҙерләргә кәрәк. Был эште Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы башҡарырға тейеш, — тине Башҡортостан Президенты.\nТеги: бр президенты,ауыл хужалығы,биотехнологиялар


Рәшит Ниғмәти. "Сиҙәмселәр"\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти – ғүмере оло һынылыштар осорона тура килгән, ижады ла шуға бәйле үҙ заманы рухында формалашҡан әҙип. Рәшит Ниғмәтулла улы Ниғмәтуллин 1919 йылдың 27 ғинуарында Һамар губернаһы Диңгеҙбай ауылында тыуа, бик иртә йәтим ҡалып, балалар йорттарында тәрбиәләнә. Йәшләй яҙыша башлай, тәүге йыйынтығы 1933 йылда баҫыла. Яңы тормош ҡороу, илһөйәрлек– шиғриәтенең төп юҫыҡтары.\nМуса Сиражи шиғырҙары. Илшат Йомағолов уҡый.\nКеше ғүмере йөрәк йәше менән,\nЯнып йәшәү менән үлсәнә.\nМуса Сиражиҙың ошо һүҙҙәрен үҙенең ижадына ла ҡайтарып булыр. Шағир, йәмәғәт эшмәкәре, журналист Муса Шәрәфетдин улы Сиражетдинов 1939 йылдың 1 февралендә Туймазы районы Төпкилде ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетында уҡыған мәлендә үк яҙыша башлай, шиғырҙары “художестволы фекерләү“ кимәле йәһәтенән тәнҡитселәр тарафынан юғары баһалана. Урыҫ, укр...\nБаязит Бикбай шиғырҙары.\nБаязит Бикбайҙың шиғри шәлкеме Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшев уҡыуында яңғырай.\nХисмәт Юлдашевтың шиғри шәлкеме автор уҡыуында яңғырай.\nБаш осомда ҡояш балҡыр әле, -\nОлпат һүҙле, баҫалҡы хис-тойғоға бай әҙибә Әнисә Таһирова – ғүмере буйы шиғриәт мөғжизәһенә инанып, шул инаныстан дәрт-илһам алып ижад итеүсе зат. Әнисә Таһированың шиғырҙары автор уҡыуында яңғырай.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, йәмәғәт эшмәкәре Рауил Бикбаев - хәҙерге башҡорт шиғриәтенең аҡһаҡалы, әҙәбиәтебеҙҙе ил һәм донъя ҡоласында танытҡан олуғ әҙип. Рауил Бикбаевтың шиғырҙары автор уҡыуында яңғырай.\nРәзилә Рыҫҡужина уҡыусыға тормошсан сәсмәүерҙәре, оҫта юморескалары менән дә таныш. Рәзилә Ишбулды ҡыҙы Рыҫҡужина Баймаҡ районы Йәнегет ауылында тыуып үҫкән. Башҡорт дәүләт университетын тамамлағас, радиола, матбуғатта, мәғариф өлкәһендә эшләй. Әлеге ваҡытта – Шәһит Хоҙайбирҙиндың Өфөләге йорт-музейы хеҙмәткәре. Һәр саҡ күңелде байытыр, зауыҡты үҫтерер йүнәлештә барыу уның ижадын баҙыҡлата, талапсан уҡыусыға өлгөргән яҙ...\nЙомабикә Ильясова шиғырҙары\nЙомабикә Сәләхетдин ҡыҙы Ильясова Хәйбулла районы Аҡъюл ауылында тыуа. Бала күңелле ата-әсәһе, йәнтөйәгенең күркәм тәбиғәте һәм кесе йәштән башҡорт китаптарын йотлоғоп уҡыу уның нәфис һүҙгә һәләтен ҡеүәтләй, ижадҡа дәртләндерә. “Яуа, яуа алтын япраҡтар” тип исемләнгән тәүге йыйынтығы 1990 йылда баҫыла. “Һарғайма, йәй”, “Ҡабырсаҡта”, “Бәхет янында” тупланмаларында ла тәрән хисле, нескә лирикаға, үҙенсәлекле фек...\nШағирә Тамара Юлдашева - оло әҙәбиәткә уҙған быуаттың 80-се йылдарында ҡатмарлы йәшәйеш сөңгөлдәрен иңләп, ғәйрәтле тулҡын булып ҡушылған быуын вәкиле. Бар тормошо тынғыһыҙ журналистикаға арналһа ла, Тамара Искәндәриә әҙәбиәт яланында мәңгелек ҡиммәттәрҙе раҫлаған бай шиғриәт баҡсаһын үҫтереүгә өлгәшә. Тәрән поэтик образлылыҡ, затлы фекерҙе нескә шиғри зауыҡ кимәленә күтәреү – ижадының төп һыҙаттары. Драматургия һәм тәржемә өлк...\nШағир, ғалим-педагог, башҡорт ижтимағи-мәҙәни мәсьәләләрен хәл итеүгә күп көс һалған әүҙем йәмәғәт эшмәкәре Рауил Ниғмәтуллин уҙған быуаттың 70-се йылдарында яҙыша башлай. Башҡорт әҙәбиәтен ул балалар һәм өлкәндәр өсөн әҫәрҙәрҙән тупланған тиҫтәләгән китабы менән байытты. Күп жанрҙа ижад итә: төп юҫығы шиғырҙар һәм поэмалар булһа, поэтик зауығы ҡобайыр, мәҫәл кеүек формаларҙы ла үҙләштерә.\n“Минең аша йыһан аға” тип яҙған Гүзәл Ғәлиеваның шиғриәте – шул сикһеҙ ғаләмдә айырым йыһанға тиң күңел даръяһының сағылышы. Әҙәбиәттә үҙен уҙған быуаттың 80-се йылдарында ныҡлы танытҡан шағирәнең илһамлы ҡәләме бер ваҡытта ла тынғы белмәй.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың шиғырҙары мәшһүр диктор, бәрхәт тауышы менән халыҡ күңелен яулаған Башҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Мортазин уҡыуында яңғырай.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Факиһа Туғыҙбаеваның шиғри шәлкеме автор уҡыуында яңғырай.\nФронтовик-шағир, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Хәким Ғиләжев 1923 йылдың 1 мартында хәҙерге Бүздәк районы Ҡаңны-Төркәй ауылында донъяға килә. “Совет Башҡортостаны”(хәҙерге “Башҡортостан”) газетаһында бүлек мөдире, “Ағиҙел” журналының мөхәррире булып эшләй, Башҡортостан Яҙыусылар союзына етәкселек итә. “Погонһыҙ һалдаттар” романы, поэмалары, шиғырҙары төрлө йылдарҙа баҫылып сығып, халыҡта танылыу яулай. Хәким Ғиләжевтың шиғри шәлкеме автор уҡ...\nКүренекле шағирә, милләтебеҙҙең арҙаҡлы гүзәл заты Таңһылыу Ҡарамышева Бөрйән районы Байназар ауылында тыуып үҫә, Башҡорт дәүләт университетында уҡығанда уҡ әҙәбиәткә ныҡлы аяҡ баҫа. Шиғриәтенә йәнтөйәккә һөйөү, халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадында сағылыш тапҡан мәңгелек ҡиммәттәр рухы хас. Таңһылыу Ҡарамышеваның шиғри шәлкеме автор уҡыуында яңғырай.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Әнғәм Атнабаевтың тыуыуына 90 йыл тулды. Әнғәм Атнабаев уҙған быуаттың 50-се йылдарында уҡ тәүге шиғырҙары менән үҙенсәлекле талант эйәһе исемен таныта. Уның һәр китабын уҡыусылар йылы ҡабул итә, тормошто яратыу, мөхәббәт хистәре һәм йәшлек саялығы менән һуғарылған шиғырҙары ятлап алына, композиторҙар тарафынан байтаҡ лирик йыр ижад ителә.\nӘнғәм Атнабаевтың шиғырҙарын Башҡортостанды...\n“Йылдар буйы моңдар тулып,сыңлап торған күңелле” Сафуан Әлибаевтың шиғриәте яҡты моңо, тормошто бар матурлығында сағылдырыуы менән арбай. Шиғырҙары композиторҙар тарафынан көйгә һалынып, яратҡан йыр сифатында ла танылыу яуланы. Сафуан Әлибаевтың шиғри шәлкеме автор уҡыуында 2008 йылда яҙылған.\nРәми Ғарипов - туған башҡорт телебеҙҙе яҡлап тәүге ҡыйыу һүҙ әйткән, халыҡ аңын уятыр ижади мираҫ ҡалдырған шағир. Кеше тәбиғәтенә хас иң тәрән хис-тойғоларҙы ябай ҙа, шул уҡ ваҡытта зәргәр оҫталығы менән илаһи нескәлегендә еткергән әҫәрҙәре – башҡорт шиғриәтен мәңгелек иткән хазина. Рәми Ғариповтың шиғри шәлкеме радио фондына Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Илшат Йомағолов уҡыуында 1981 йылда яҙылған.\nНазар Нәжмиҙең шиғри шәлкеме радио фондына 1979 йылда яҙылған. Шул замандан беҙҙе байтаҡ ғүмер айырһа ла, шиғырҙар Нәжми күңеленән аҡ дәфтәргә әле генә төшкән кеүек, әҙип бөгөнгөнөң заңын тойоп, күҙгә тура ҡарап уҡығандай.\nСалауат Әбүзәр – моңон, фәлсәфәһен, ғәмен-заңын үҙенә генә хас шиғри һүҙгә һалып биреү оҫталығына эйә әҙип. Хәҙер иғтибарығыҙға Салауат Әбүзәрҙең мөхәббәт лирикаһынан шәлкем тәҡдим итәбеҙ. Автор уҡый.


Беренсе класты тамамлаусыларҙы, уҡыу алдынғыларын, төрлө конкурстарҙа: спорт уйындарында, һүрәт төшөрөүҙә һәм башҡа төр ярыш-конкурстарҙа ҡатнашҡан өлгөр уҡыусыларҙы диплом, грамоталар менән бүләкләне.\nШаулап-гөрләп мәктәп-гимназияларҙа “Әлифба байрам”дары уҙа. Ошо көндәрҙә Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында ла “беренсе”ләр беренсе тапҡыр тигәндәй ата-әсәләр, олатай-өләсәйҙәр алдында йыр-бейеүҙәре менән сығыш яһаны. Үҙҙәренең йыл буйына йыйып килгән уңыштары, ҡаҙаныштары менән уртаҡлашты. Ә уҡыусыларҙың бар яҡлап та өлгәшеүҙәре туранан-тура уларҙың беренсе уҡытыусыларына бәйле. "Аҡбуҙат" та тәүге тапҡыр беренселәргә Әлифбаның битен башлап асыусы, хәреф-өндәр менән таныштырыусы, матур итеп таяҡтар һыҙырға, хәрефтәр яҙырға, ҡушыу-алыу серҙәрен өйрәтеүсе һәр-бер уҡытыусыға, һәм шулай уҡ 1 "А" класс етәксеһе: Гөлназ Әнүәр ҡыҙы Мөхәмәтйәноваға ҙур рәхмәтен еткерә.\nГимназия етәкселәре лә, уҡытыусылары ла буш килмәгән был байрамға. Беренсе класты тамамлаусыларҙы, уҡыу алдынғыларын, төрлө конкурстарҙа: спорт уйындарында, һүрәт төшөрөүҙә һәм башҡа төр ярыш-конкурстарҙа ҡатнашҡан өлгөр уҡыусыларҙы диплом, грамоталар менән бүләкләне. Афарин, "Аҡбуҙат"тың тоғро дуҫтары!


Өфөлә бер көн эсендә сиркәү төҙөләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә бер көн эсендә сиркәү төҙөләсәк\n17:16, 13 сентября 2011 Йәмғиәт\nӨфөлә яңы сиркәү бер көн эсендә төҙөләсәк. Уны төҙөү 21 сентябрь көнөнә билдәләнгән.\nӨфө епархияһының мәғлүмәт-аналитика хеҙмәте хәбәр итеүенсә, сиркәү Православия меценаттары клубының «Бер көн эсендә ете ҡалала ете сиркәү» исемле бөтә Рәсәй проекты сиктәрендә төҙөләсәк. Проекттың төп үҙенсәлеге – ғибәҙәтхана төҙөүҙә нәҡ халыҡтың ҡатнашлығы. Был илебеҙҙең боронғо православия йолаһы, уға ярашлы ауырыуҙарҙан йәки башҡа бәләләрҙән ҡотолоу өсөн, йә булмаһа һуғышта еңеү яулау айҡанлы рәхмәт белдереп, кешеләр ҡыҫҡа сроктарҙа күмәкләшеп сиркәү төҙөгән.\nСиркәү әҙер ағас бурсаларҙан һалынасаҡ. Элегерәк бындай ғибәҙәтханалар Мәскәүҙә, Киевта, Минскиҙа, Кемеровола төҙөлгән. Өфөнән тыш, уларҙы Рәсәйҙең йәнә алты ҡалаһында төҙөү планлаштырыла. Улар – Тверь, Калининград, Сочи, Екатеринбург, Иркутск, Көньяҡ Сахалин.


Нух кәмәһендә кемдәр бар? » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Нух кәмәһендә кемдәр бар?\nНух кәмәһендә кемдәр бар? 27.03.2018 // Йәмғиәт\n...Элмәк әҙер. Баш тығаһы ғына ҡалды. Тик ашыҡмай Андрей. Ошо мәлдә ирекһеҙҙән бөтә тормошоң күҙ алдынан үтә тигәйнеләр шул уға, ир уйлана. “Үлһәм, берәй кемгә ауырлыҡ килтермәмме? Юҡтыр, киреһенсә, кемдер “ҡотолдоҡ” тиер, кемдер “ана бит, әйттем дә инде аҫылынып үлеп ҡуйған” тип үҙенең хаҡлығын иҫбат итергә тотонор”. Телефондағы исемлекте шылтыратып үтеп сыҡҡас, был уйҙарының хаҡлығына тамам ышана үҙенә ҡул һалырға йыйынған бәндә – берәүҙәр ваҡыт тарлыҡҡа һылтанып, һөйләшмәй, бәғзеләр трубканы алып та тормай. Хәйер, уларҙы был ҡылыҡҡа Андрей үҙе этәрҙе түгелме ни – һүгенде-ҡоторондо, әрләне, мыжыны, һуғышты наркотиктар ҡулланған ир, күҙенә теләһә нәмә күренгән мәлдә (галлюцинация) күпме яфаланы. Әсәһе, һөйгән йәре, дуҫтары — һәммәһенең үҙәгенә үтте, ваз кисерлек, күрә алмаҫлыҡ кимәлгә еткерҙе.\nШулай ҙа... трубканы алырлыҡ бер кеше бар – дини юлдан барған дуҫы, һәр саҡ ихлас тыңлай, әңгәмә ҡора. Андрей уға шылтырата һәм, ниәтен әйтеп, доға ҡылыуын үтенә. Аңлай дуҫы, алдына алғас – эшләйәсәк, шуға үлемдән йолоп алырға теләп, кәңәш бирергә тотонмай, фәлсәфәүи әңгәмә ҡормай, “Ярай”, — тип кенә сикләнә һәм, һөйләшеү тамамланғас, смс-хәбәр ебәрә. Ул смс-хәбәрҙә Хоҙайҙың барлығы һәм берлеге, әҙәм балаһының йәшәү мәғәнәһе хаҡында әйтелгән текст була. Күҙ йәштәренә быуыла-быуыла уҡый Андрей изге китаптан өҙөктө һәм йәнә уйҙарға сума. “Эйе, кемдер иркен тын алып ҡуйыр, кемдер ҡайғырыр, тик минең тормоштан ҡәнәғәт булыусылар табылырмы? Аяҡ-ҡулым иҫән, башым эшләй, яуызлыҡты күп тыуҙырҙым, ниңә мин артымдан яҡты эҙ ҡалдырып, кешеләргә инде изгелек ҡыла алмайыммы ни? Кемдеңдер тормошон ыңғай яҡҡа үҙгәртергә, кемделер үлемдән ҡотҡарып ҡалырға. Ауырлыҡ килтергән яҡындарға, бөтөнләй таныш булмағандарға... Ә элмәккә башты тығырға бер ҡасан да һуң түгел...”\nАшарға киләләр, йәшәргә ҡалалар\nЙылы ҡыштың яҙы һыуыҡ булмаҡсы, ахырыһы. Минус 5-7 градус килде лә март башланыу менән минус 30-ҙан да түбән төшөп китте. Хәйер, был һыуыҡтар ғына беҙҙе ҡурҡытмай, күнеккәнбеҙ. Аллаға шөкөр, йылы өйөбөҙ бар, транспорт йөрөп тора, өҫкә кейергә кейем етерлек. Эйе, йылы өйөбөҙ бар, тик бына төрлө сәбәптәр арҡаһында урамда йәшәгәндәргә нимә эшләргә һуң ошондай тәбиғәт шарттарында? Ирекһеҙҙән шағирә Римма Ғәлимованың “Аслыҡ” исемле шиғыры иҫкә төшә:\nИлдә сәпсек үлмәй, тиеүҙәре\nАңға һеңдерелгән тыумыштан.\nДомофонлы йортҡа инә алмай,\nТуңып үлә тышта бомждар.\nХәйер, атлап инергә тупһалары булмаһа ла, улар ҙа күнеккән инде, үҙҙәренсә сара күрә: кемдер подвалда үткәрә һыуыҡты, унда инә алмаһалар, баҡса өйөндә йәшәй, тик бар ерҙән дә ҡыуылып, ҡышҡы (әлеге осраҡта яҙғы) селләлә урамда ҡалған асарбаҡтар ҙа етерлек. Улар үлемгә дусар була. Тик... Стәрлетамаҡта түгел. Бында үткән йылдың декабрь айынан “Ковчег” тип исемләнгән социаль ярҙам һәм адаптация үҙәге эшләй башланы. Уның етәксеһе һәм ойоштороусыһы – нәҡ ҡасандыр үҙенә ҡул һалырға йыйынғанда башҡаларға изгелек ҡылып йәшәү идеяһын кисергән Андрей Лейхнер.\nҮҙәк башта социаль ашхана булараҡ эшләй башлағайны. Тамаҡ ялғарға урамда йөрөгән асарбаҡтар ҙа, өйлө булып та матди хәле түбән кешеләр ҙә ашарға йөрөй. Үҙәк продукция бирһә, “Ашхана” исемле ашхана бушлай аш бешерә. Һуңғылары араһында хаҡлы ялдағы инәй-бабайҙар, инвалидтар бар... Йылы ашҡа йәки сәйгә өмөт итеү, аяҡ-ҡулдарыңды туңдырмау өсөн күп кәрәкмәй, тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында ишектәге ҡыңғырауға ғына үрелергә кәрәк, теләк кәрәк. Бөгөнгәсә йәки өс ай эсендә унда бушлай 1,5 меңгә яҡын өлөш таратылған. Был өлөштәргә әле социаль үҙәктә йәшәүселәрҙең иртәнге, төшкө һәм киске ашы инмәй. Эйе, хәҙер “Ковчег” ярҙамында кисәге 12 асарбаҡ ашлы ғына түгел, өйлө лә булды.\n— Бинаны ваҡытлыса сиркәү бирҙе. Ашхана ла, торлаҡ та – шунда. Башта тамаҡ ялғарға, йылынып сығырға киләләр ине, шунан йәшәргә ҡала башланылар, — тип таныштыра үҙәктең эшмәкәрлеге менән Андрей. – Бер саҡ асарбаҡтар араһындағы Радик исемле ир менән һөйләшеп киттем. Баҡтиһәң, Радик эсмәй, тартмай, урамға килеп юлығыуы – ағаһы ҡыуып сығарған. Үҙәктә йәшәргә ҡалаһыңмы, тип һорағас, шунда уҡ күнде.\nШуныһы мәғәнәгә эйә: кисәге асарбаҡтың бөгөн йылы мөхиттә йәшәүен күреп, дуҫтары ла бында тартыла башлай, кемдең урамда этләнгеһе килһен инде. Әйҙә, рәхим ит – урын һәр кемгә етә, тик шарттарҙы ғына үтәй күр: эсмә, тартма, өҫ-башыңды тәртиптә тот, урлашма, алдашма һәм башҡаларға ярҙам ит!\nБыл үҙәктең социаль селтәрҙәге рәсми битенә инеп ҡараһаң, кешеләрҙең изгелегенә хайран ҡалырлыҡ: кемдер кейем килтерә, кемдер сумкалап-сумкалап ашарға ҡалдырып китә – бит үҙәк нәҡ кешеләрҙең ярҙамы нигеҙендә эшләп килә. Әйткәс әйтәйек инде, фотоларҙан күренеүенсә, аҙыҡ-әйбер килтереүселәр араһында бер генә үтә зауыҡлы кейемдәге әҙәм балаһы ла күренмәй. Ярлы хәлен бай белмәй, тиме...\n— Ошо көндәрҙә ярҙам иткән кешеләрҙе һанап ултырҙым, 200-ҙән ашыу булып киткән. Араларында ике-өс кенә хәллене тап иттем, — тип Андрей ҙа ошо хаҡта әйтә.\nРәсми биттәге мәғлүмәттәр хаҡиҡәтте төрлө яҡлап асып һала. Мәҫәлән, бер ханым: “Ғүмер буйы шуға аптыраным: ниңә беҙ берәҙәктәр менән эскеселәргә ярҙам итергә тейеш, улар бит үҙҙәре теләп шул көнгә төшкән, ярҙам итһәк, тағы ла эсә башлаясаҡтар”, — тигән фекерен яҙа. Бер яҡтан уйлағанда, был комментарий авторы хаҡ та һымаҡ – миҫал өсөн әлеге үҙәк тарихына күҙ һалһаҡ та, бер-ике көн туҡланып, йәшәп, рәхәтлеккә “сыҙай алмай”, кире урамға атлыҡҡандар бар. Әммә барыһын да бер сафҡа теҙергә ашыҡмайыҡ әле: мәҫәлән, алдараҡ телгә алған Радикты ағаһы ҡыуып сығарған, кемдер мутлашыусылар арҡаһында фатирынан ҡолаҡ ҡағып, урамда ҡалған, бәғзеләр хатта ҡатынының хыянатына үс итеп сығып олаҡҡан. Был сәбәптәрҙең бигерәк тә һуңғыһы уйға һала: нимә генә күрмәй ир башы, ниндәй ауырлыҡтар ғына кисермәй, ә бына ҡатынының хыянатын күтәрә алмай! Әйткәндәй, социаль үҙәктәге тиҫтәнән ашыу ирҙең күбеһе урамда ошо сәбәп арҡаһында тороп ҡалған. Кемдеңдер хәләл ефете сит-яттар менән түшәк уртаҡлашһа, бәғзе ҡатындар иренең дуҫына һөйәркә булып йөрөгән. Ғөмүмән, аңлашылыуынса, кешеләр һәр саҡ “үҙ теләге” менән асарбаҡ булып китмәй, ә үҙҙәренең үтә лә йомшаҡлығы арҡаһында эләгә урамға.\nТашландыҡ заводта иман йорто\nУйлай китһәк, Андрейҙың яҙмышы ла әлеге асарбаҡтарҙыҡынан артыҡ йәки кәм түгел һәм ҡылған хаталары ла иманһыҙ икәнлеген аңлатмай әле. Ҡасандыр ул наркотиктар һатҡан өсөн төрмәгә эләгә, әммә ултырып сыҡҡандан һуң үҙенә: “Тик хәләл көс менән тапҡан ризыҡты ғына ашаясаҡмын, хәләл малды ғына ҡулға аласаҡмын”, — тип һүҙ бирә һәм вәғәҙәһендә тора. Ҡулға оҫта егет башта таныштарына йыһаз яһай, тора-бара заказдары күбәйеп, үҙенең мебель фабрикаһын булдыра, эштәр алға бара, системаға һалынған бизнес табыш килтереп тора. Табыштан мохтаждарға ярҙам итә, урындағы балалар йортона тулыһынса бушлай мебель алмаштыра. Ә бер мәл ул тетрәндергес ваҡиға кисереп, бәхеттең матди етешлектә генә түгеллегенә төшөнә.\n— Ташландыҡ заводтың бер өлөшөн һатып алырға булдым һәм объект менән танышҡанда бер бинаға юлыҡтым – ул сафтан сыҡҡан сиркәү ине. Бынан бер быуат элек үҙ бурысын үтәүҙән туҡтаған был йортто күргәс, күңелдә аңлата алмаҫлыҡ хистәр уянды – уны төҙөкләндереү теләге яралды, — тип бәйән итә социаль үҙәк етәксеһе был ваҡиғаны.\nШуныһы ғәжәп: был биналарға элекке хужа күтәрә алмаҫтай хаҡ ҡуя, әммә һатып алыусының ниәтен белгәс, ташлама яһап, ярты хаҡҡа ҡалдыра. Тик ул сумманы түләргә лә аҡсаһы булмай сыға Андрейҙың – аҡса уйламаған ерҙән ҡулына килеп инә, мебель эшенән ҙур табыш алып, тиҙ генә түләп бөтә. Быны ла әңгәмәсем мөғжизәгә тиңләй. Ләкин, үкенескә ҡаршы, ниәте генә саҡ селпәрәмә килмәй эшҡыуарҙың – Андрей йәнә наркотик ҡолона әйләнә, бизнесын уртаҡлашырға теләүселәр барлыҡҡа килеп, уларға үс итеп эшмәкәрлеген ябып ҡуя, торлаҡ мәсьәләһе, яҡындар менән ара боҙолоу проблемаһына юлыға, төрмәгә эләгә яҙа һәм, башта әйтелгәнсә, үҙенә ҡул һалыу кимәленә етә. Күрәһең, әҙәм балаһы мөғжизәләргә, һынауҙарға тарый-тарый төшөнә тормош асылына.\nШул саҡ кешеләргә изгелек ҡылыу теләге менән әлеге иман йортон тергеҙеү хыялы ла (бәлки, был донъялағы бурысылыр) ебәрмәгәндер уны “тегендә”. Һәр хәлдә, Андрей һаман да сиркәүҙе сафҡа индереү хыялы менән яна, шул көндән алып наркотиктар менән дә хушлашҡан, ә ҡылған изгелеген әйтеп үттек инде – бөгөн генә лә тиҫтәнән ашыу ир-егеттә ул йәшәү теләге, тулы тормошҡа өмөт уятты. Ә бит был теләкте башҡарыу еңелдән түгел һәм һүҙем Андрейҙың эске бәрелеш-кисерештәре хаҡында ғына түгел. Ярай әле, юлында яҡшы кешеләр осрап тора: кемдер һүҙ ярҙамы менән килә, кемдер ризыҡ ташый, кемдер аяҡ салмаһа – үҙе ярҙам тигәндәй.\nБыл тәңгәлдән медицина ярҙамы, әлбиттә, айырым иғтибарға мохтаж. Тәртип һаҡсыларының, табиптарҙың әлеге категорияға ҡараған кешеләргә ҡарата ҡарашы йәмғиәттә күптән өйрәнелә. Киң мәғлүмәт сараларында мәҡәләләр, фекерҙәр, хатта лаҡаптар тулып ята, сөнки мөнәсәбәт тә бер яҡлы ғына түгел бит. Кемдер сирҡана, кемдер уларҙы үҙ файҙаһына ҡуллана, бәғзеләр иһә, киреһенсә, ярҙам итергә тырыша. Барыһынан арынып, Лейхнерҙың нисек итеп ҡарауҙағы кешеләрен дауалағанын ғына әйтеп үтке килә.\n— Документтары, пропискаһы булмаған (ярай әле алдан йыуындырып, әҙәмсә кейендереп алып барабыҙ) кешене ҡабул итергә ашығып бармағандар ҙа бар, кешеһенә ҡарап, киреһенсә, ҡулынан килгәнсә булышырға ашҡынғандар ҙа етерлек. Ғөмүмән, әле бер кем дә медицина ярҙамын күрмәй ҡалғаны юҡ, — тип һөйләй дауаханаға барыу мажаралары хаҡында үҙәк етәксеһе.\nДөрөҫөрәге, тәүге медицина ярҙамы күрһәтелә, ә бына уларҙы оҙайлы дауаланыу өсөн стационарға һалыу ҡыйын икән. Шуға элекке булһалар ҙа, асарбаҡтар дауаханаға яңғыҙы йөрөргә ҡурҡа, баш тарта. Хурлыҡтан, мөһөрҙән шөрләйҙәр. Асарбаҡ түгел, пропискаң, ҡулыңда амбулатор картаң була тороп, һыу буйы йыйылған сиратҡа, мәҫәлән, табипҡа алдан яҙылған ваҡыт буйынса күренергә теләгеңде белгертеп ҡара әле...\nХәйер, тикшереүҙәр, хөкөмдәр был учреждение менән генә сикләнмәй әле.\n— Урындағы власть ҡулынан килгәнсә ярҙам итә, тик уларҙың да ҡулы закон-талаптарға, положениеларға бәйле, — ти Андрей. Шулай, ярҙам итеү ҙә еңелдән түгел икән. Нисек кенә булмаһын, Стәрлетамаҡта ғына түгел, хәҙер был үҙәк менән күрше-тирә муниципалитеттар ҙа ҡыҙыҡһына икән – Лейхнерҙың һүҙҙәренсә, яҡын арала Ишембай һәм Салауат ҡалаларында филиал барлыҡҡа килеүе мөмкин. Унда ла йомшаҡлыҡтары арҡаһында урамда ҡалған асарбаҡтар етерлектер. Лейхнберҙың маҡсаты бөтә ерҙә лә бер – был әҙәми заттарға аяҡҡа баҫып китергә ярҙам итеү, уларҙың күңелендә көс туплау. Бит һәр кемгә лә тигеҙ мөмкинлек, аҡыл һәм рухи ныҡлыҡ бирелмәгән. Бәғзеләр ун әҙәм балаһы күтәрә алмаған һынауҙарҙы иңендә йөрөтә, кемдер тәү ауырлыҡтан һына. Асарбаҡтар менән Андрейҙың араһында айырма шунда ла инде – үҙәк етәксеһе үҙендә көс тапҡан, ә былар – ярҙамға мохтаж, һыуға батып барғанда Нух кәмәһенә мохтаж. Иң мөһиме — был ярҙам өсөн Андрей кемдеңдер рәхмәт әйтеүен көтмәй, үҙ эшен эшләй бирә. Бөгөн ун кешене ашата, иртәгә икеһен үлемдән ҡотҡара. Бындай кешеләрҙең күберәк булыуын теләргә генә ҡала, тик тормоштоң мәғәнәһенә хаталарһыҙ ғына төшөнһәк ине...\nБүре лә туҡ,\nһарыҡ та иҫән!\nКешегә балыҡ ҡаптырыу бер, ҡармаҡларға өйрәтеү фарыз. Әлбиттә, өшөгән, асыҡҡан асарбаҡтарҙы кейендереп, йоҡлатыу өсөн генә тырышмай “Ковчег” етәксеһе (баяғы ханым әйтмешләй, ғүмер буйына ҡарап булмай), ә проекты күп ҡырлы. Мәҫәлән, кисәге асарбаҡтар ҡала буйлап социаль хәле насар булғандарҙың өйөндә ваҡ ремонт башҡара, йөрөй алмағандарҙы йыуындыра, дауаханаға алып барыу өсөн күтәреп алып сыға. Ғөмүмән, социаль хеҙмәттең “икмәген” бүлешә, тик... был эштәрҙе ирҙәр бушҡа башҡара. Кемгәлер күсенергә кәрәк, бура күтәрергә... һәммәһенә булышырға өлгөрә улар. Был, әлбиттә, адаптацияның бер методикаһы.\n— Асарбаҡтарҙа шундай тойғо уятыу мөһим: улар үҙҙәрен йәмғиәттә кәрәкле итеп тойорға тейеш, шул саҡта ғына тулы тормош менән йәшәү теләге буласаҡ, улар аяҡҡа баҫып китһен өсөн саҡ ҡына ярҙам итеп, кәңәш биреп, өҫ-башын йүнәтеп, эш урынын хәстәрләп ебәрергә кәрәк, — ти Андрей был алым хаҡында. Бүре лә туҡ, һарыҡ та иҫән!\n— Һатып алынған, әммә әлегә эшһеҙ ултырған заводта егеттәргә хеҙмәт урыны – цех булдырырға ине иҫәп, бының өсөн ҡоролма-станок һәм башҡа шарттар бар, янында ғына иман йорто ҡалҡып сығыр тигән өмөт менән йәшәйем, — ти ул.\nЦех тигәс, ошо урында күңелдә, әлбиттә, ниндәйҙер шик барлыҡҡа килә. Тарих асарбаҡтар, эскеселәр, наркомандарҙы ҡоллоҡҡа дусар итеп, аҡса һуҡҡан мәғәнәһеҙҙәрҙе лә яҡшы белә. Ирекһеҙҙән бынан бер нисә йыл элек янғында һәләк булған 12 кеше лә иҫкә төшә. Әйткәндәй, яҡындары Андрейҙың үҙен дә ҡасандыр ошондай наркомандарҙы дауалаусы йортҡа алып барған.\n— Башта башҡа бер сәғәт буйы һыуыҡ һыу ҡойҙолар, унан бәйләп ҡуйып, психологтар лекция уҡыны, — тип иҫләй ул көндәрҙе әңгәмәсем. – Минеңсә, ундай үҙәктәр наркоманды дауалау түгел, ә уның яҡындарынан аҡса алыу өсөн булдырылған, үҙем ул йорттан ҡасҡас, тағы ла нығыраҡ наркотиктар донъяһына сумдым.\n...Шиккә килгәндә, бер генә күренеште күҙ алдына баҫтырыу ҙа күпкә ишара һымаҡ – социаль үҙәктең тәҙрәләрендә рәшәткә юҡ! Үҙәк етәксеһе эш хаҡын ҡулға бирмәй, яйлап ирҙәрҙең торлаҡ мәсьәләһен хәл итергә уйлай. Улай ғына ла түгел, Андрей, опекаға алған тип әйтәйекме, дуҫтары менән бергә ашай, бергә йоҡлай, бергә йәшәй, ғөмүмән. Тимәк, ул, ысынлап та, изге ғәмәл менән яна.\nСудноны һәүәҫкәр төҙөгән\n...Һүҙем (коммерция нигеҙендәге эшләгән ойошма булмаһа ла) социаль үҙәкте рекламалағандай килеп сыҡты һымаҡ. Ҡайһылай ғына булмаһын, ундай үҙәктәр һәр саҡ аҡса эшләү маҡсатында барлыҡҡа килмәгәнен, шул үҙәктәргә кемдәр һәм нисек барып эләккәндәрен, нисек аяҡҡа баҫып киткәндәрен генә күрһәтеү ине теләк. Реклама... Хәйер, булһа булһын – йәнә Андрей Лейхнер белдереүенсә, республикала ике меңдән ашыу асарбаҡ бар, уларҙың 10 проценты, йәшәргә урын, ашарға аш булһын тип, үҙ теләге менән (!) төрмәлә ултыра. Ә рәшәткә артындағы бер кешене ҡарау өсөн дәүләт йылына 500 мең һум аҡса бүлә. Шул уҡ ваҡытта ул кешенең иректә эш, йәшәү урыны булһа? (Шуға ҡайһы саҡ һәүәҫкәрҙәр төҙөгән Нух кәмәһенә өмөттәр бағларға ҡала). Ә беҙ һалым тибеҙ, пенсия йәше тип баш ватабыҙ, социаль түләүҙәр...


Башҡортостан Республикаһы йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһына дәғүә итеүселәр араһынан икенсе турға үтеүсе ижади коллективтарҙы һәм авторҙарҙы билдәләп үттеләр. Бүләкләнеүселәр араһында М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының йәш артистары Руслан Хайсаров (Ҡара юрға), Ирада Фазлаева (Маҡтымһылыу) һәм Урал Әминов (Мәсем хан) та бар. Театрыбыҙҙың визит карточкаһына әйләнгән «Маҡтымһылыу,\nҠупты туфан, эй, ҡуҙғалды…\n5-11 октябрҙә Ҡазанда Ғ.Камал һәм К.Тинчурин театрҙарында Туфан Миңнуллин иҫтәлегенә бағышланған театраль декада үтә. Был саранан Туфан ағайҙың байтаҡ әҫәрен сәхнәгә сығарған Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры ла ситтә ҡалманы. 6 октябрҙә Ҡазан тамашасыһын «Мин – ҡатын -ҡыҙ» спектаклен күрһәтте. Туфан Миңнуллиндың киң билдәле «Әсәйҙәр һәм бәпәйҙәр» пьесаһына театрҙың йәш режиссеры Илсур Ҡаҙаҡбаев\nМиҙгел асты «…Ҡара юрға»\n2 октябрҙә театр 96 -сы ижад миҙгелен асты. Тамашасылар, баш ҡала ҡунаҡтары, театрҙың күп һанлы дуҫтары фатихаһы менән, тантаналы шарттарҙа башланы театр үҙенең сираттағы ижад миҙгелен. Спектакль алдынан тәҡдим ителгән концерт барышында уҙған миҙгелдә эшләнгән эштәр, премьера спектаклдәре, гастролдәр, фестивалдәрҙә ҡатнашыу хаҡында йәнә бер иҫкә төшөрҙө концертты алып барыусылар, алдағы миҙгелгә пландар менән уртаҡлашты. Дәртле\n«Гөлли Мөбәрәкова. Тормошо һәм ижады» фотоальбомына Диплом !\nБеҙгә алыҫ Төркмәнстан Республикаһынан ҡыуаныслы хәбәр килде. З.Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә донъя күргән «Гөлли Мөбәрәкова. Тормошо һәм ижады» фотоальбомы Ашхабадта уҙған Китап йәрминкәһенең («Художестволы баҫма» номинацияһы) Дипломына лайыҡ булды. Был йәрминкәлә Рәсәйҙең 30-ҙан ашыу китап баҫыу һәм таратыу учреждениелары ҡатнашты. Юғары баһа алған «Гөлли Мөбәрәкова. Тормошо һәм ижады » фотоальбомы, уникаль баҫма булараҡ, Төркмәнстан\n2 октябрь — яңы ижад миҙгелен асыу!\nЙәй буйы тамашасыһын үллеп һағынған сәхнә геройҙары ошо — ара «кем яңы миҙгелде аса? » тип «ысынлап» бәхәс башлаған, имеш. Шул саҡ, йөрәге Маҡтымһылыу тип ярһыған, ҡыйыу Әбләй, кеше рухлы, үрәпсеп торған сая Ҡара юрғаһына атланып, елдәй елеп инеп, көр тауыш менән: «Беҙ!» тигән ти, Һәм… барыһы ла тын ҡалған… Был бәхәстең шаһиты булған сәхнә\nЙөҙ йыллыҡҡа ҡала 4 миҙгел\n28 сентябрҙә 96 — сы ижад миҙгелен асыр алдынан театр етәкселеге, режиссер һәм артистарҙың республика матбуғаты, радио, телевидение журналистары менән осрашыуы булды. Был ихлас әңгәмәлә яңы миҙгелдә ниндәй премьералар буласағы, фестивалдәр һәм гастролдәр ойоштороласағы хаҡында театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов уртаҡлашты. Ғөмүмән, пресс- конференцияла театрҙың яңы ижад миҙгеленә ҡағылышлы күп кенә һорауҙар булды. Балалар өсөн\nОлег Хановҡа «Василий Шукшин» миҙалы\nҠыр ҡаҙҙары оса йылы яҡҡа…\nОшо көндәрҙә Ҡыйғы районында ҙур мәҙәни ваҡиға булды. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, яҙыусы Хәниф Кәримдең тыуыуына 105 йыл тулыуҙы билдәләне яҡташтары. Был сарала СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Гөлли Мөбәрәкова ла ҡатнашты. Шундай ҙа бәхетле тап килеү: Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Ҡыйғы районы Йыланлыға күренекле шағир, драматург, театрыбыҙҙа бер нисә йыл әҙәбиәт бүлеге етәксеһе булып эшләгән әҙип, ғүмер\n«Театр төнө » — яҡты, нурлы, сағыу байрам!\n19 сентябрь «Театр төнө» акцияһы уҙған төн быйыл уғата йылы булды, ағастарҙан яй ғына һары япраҡтар һибелеп, йомшаҡ ел йәндәрҙе иркәләне. Театрға килгән Һәр кем мөғжизә көтөп ашҡынды. Өлкәндәр Арыҫлан Мөбәрәков һәйкәле янында уйнаған театр оркестрын тыңлаһа, (кескәйҙәр театр майҙанына йыйылды). Һәйкәлдең артҡы яғында сығыш яһарға үҙ сиратын көтөп торған артистар, араларында әллә ҡайҙан күҙгә\nҠазан ҡунаҡтары менән «Ихлас» та\nАй-һай, исеме есеменә тура килә ихласлығы менән үҙенә ылыҡтырып торған был иман йортоноң. Театрыбыҙҙа барған һәр ваҡиғаға, һәр премьераға ҡыҙыҡһыныу белдерә уның етәкселеге, бигерәк тә «Ихлас» мәсетенең имам-хатибы Мөхәмәт хәҙрәт Ғәлләмов. Был юлы ла баш ҡалабыҙҙа Ғәлиәскәр Камал театры гастролдәре барған мәлдәрҙә, күрше республика ҡунаҡтарын ҙурлап, хөрмәт күрһәтеп, Башҡорт академия драма театры коллективы менән бергә\nКүңелдәрҙе балҡытыр «Театр төнө»\n19 сентябрҙә уҙасаҡ «Театрҙар төнө» акцияһына етди әҙерлек башланды, һәм, шуны ла билдәләргә кәрәк, был юлы «Театрҙар төнө» программаһы тағы ла байыраҡ һәм ҡыҙыҡлы булмаҡсы. Сараға килгән һәр тамашасы театрлаштырылған тамаша-спектаклдәр ҡарап, актерҙар, театр һәм сәхнә арты мөхите менән яҡынданыраҡ танышып, төрлө спектаклдәрҙән персонаждарға үҙенең һорауҙарын биреп, улар менән аралашып, иҫтәлеккә фотоға төшә аласаҡ. Ә\nМиҙгелдең тәүге премьераһы – балалар өсөн әкиәт\n96-сы миҙгел әлегә асылмаған, ә театрҙың кескәй тамашасыларын ҡаршылау өсөн спектакле әҙер ҙә инде. Ул — А. Волковтың «Зөбәржәт ҡала тылсымсыһы» (Волшебник изумрудного города) тигән әҫәре буйынса әкиәт. Хәйер, был миҙгелдә лә театр репертуарында иң талапсан тамашасының да зауығын ҡәнәғәтләндерерлек төрлө жанрҙағы спектаклдәр күп буласаҡ: драма һәм трагедия, мелодрама һәм мюзикл, музыкаль комедия һәм тәрән


25 Ноябрь , 20:00\nӘ теге кис күптәрҙең яҙмышына йоғонто яһаны. Наза, күпме генә тырышмаһын, башҡа уҡый алманы. Аҙып-туҙып, аҙмы-күпме йөрөнө лә, Себер яғына сығып олаҡты, тинеләр. Шунда Ҡафтау яғынан сыҡҡан егеттәрҙең тырнағына эләккән. Магазинда ҡол хәлендә һатыусы булып эшләгән. Өҫтөнә әллә күпме аҡса сыҡҡан. Аҙаҡ, эскегә һалышып, бөтөнләй эҙһеҙ юғалған. Араларында Зифа исемле ҡыҙ бар ине. Үҙ аллы инглиз, немец, төрөк телдәрен үҙләштерҙе, уҡыу араһында сит илдән килгән ҡунаҡтарҙы оҙатып йөрөнө, һомғол буйлы, һылыу ҡыҙыҡай ине. Ҡырҙан килгән ҡунаҡтар менән төнө буйы дауам иткән бер мәжлестән һуң ҡайтып киткән дә, юлда йығылып, туңып үлгән. Шул кисәнән һуң Гәүһәрҙең Сания исемле әхирәте лә баҙарҙа бер егет менән танышҡайны.\nҠыҙҙарым, талибәләрем (хикәйә)\nУҡыу йылы башланып, күп тә үтмәне, район үҙәгенән, ваҡ-төйәк эштәр ҡушып, күрһәтмәләр ағыла ла башланы. Дәүләтҡол мәктәбе оло юлда урынлашҡан, шуға бик һирәк урап үтәләр. Был юлы ла шулай булды. Ҡоролтай эштәре менән йөрөйҙәр, тиме, бер “Газель” булып килеп төштөләр ҙә, мәктәп буйлап таралдылар.\nГәүһәр Самат ҡыҙы өсөнсө дәрескә әҙерләнеп ултыра ине, коридорҙан уҡ таныш тауыштар ишетеп, бер аҙ туҡталды. Кемдәр килде икән? Уҡытыусылар бүлмәһенә инһә, Зөлфиә апай менән әлеге Фәнәүи Яныбаевич тора. Ир Гәүһәрҙе күргәс тә:\n– Һаумыһығыҙ! Беҙ һеҙҙең менән таныш түгелме? – тип өндәште.\n– Әллә тағы. Белмәйем, – тип аҡланған һымаҡ һөйләнеп кенә ҡуйҙы ҡатын.\n– Ҡайҙа уҡып бөттөгөҙ? Стәрлетамаҡтамы, әллә Сибайҙамы? – тип ныҡыша теге һаман.\nГәүһәр аңлашылыр-аңлашылмаҫ ҡына итеп мөңгөрләне лә, урынына барып ултырып, китабына тексәйҙе. Юҡ, һаман ҡалмай бит. Эргеһәнә үк килеп ултырҙы. Уф, хатта йылын да онотмаған бит әле. Һуң, 25 йыллап ваҡыт үтте түгелме һуң? Күҙҙәрен майландырып, төпсөнә лә, төпсөнә.\nГәүһәр һүҙҙе икенсе яҡҡа бороға теләп:\n– Өфөлә хәлдәр нисек? – тип һорашып ҡарағайны.\n– Өфө урынында. Ҡалабыҙ гөрләп тора, – тине.\n– Ә тел уҡытыу мәсьәләһендә алға китеш бармы һуң? – тип һорашҡан булды Гәүһәр, артыҡ ҡыуанырлыҡ хәбәр көтмәһә лә.\n– Бына, халыҡтың тын алышын белешеп йөрөйбөҙ ҙә, – тип асылғандай булды Фәнәүи Яныбай улы. – Һеҙҙән дә әүҙемлек кәрәк ине. Хаттар яҙығыҙ, ата-әсәләрҙән ҡултамғалар йыйырға кәрәк. Йыйылышып, ошо яҡтан сыҡҡан абруйлы ағайҙарҙың да һүҙҙәре артыҡ булмаҫ, Ҡоролтай ҙа эшен күрһәтһен.\nҺаман элекке Фәнәүи икән. Бар кәсебе – шау-шыу сығарып, ашап-эсеү ойоштороп, олораҡ ағайҙарҙың күңелен күреү инде. Әле икенсе һүҙҙәр һөйләп аҙапланған була.\nУл арала булмай, ҡыңғырау шылтыраны. Йә тағы һорауҙар менән күмә башлар. Гәүһәр Самат ҡыҙы класына кереп ултырҙы.\nУл йыл ифрат ҡоро килде. Урмандарҙа еләк-емеш түгел, баҡсаларҙа картуф ҡурылып бөттө. Иң ауыры шул, колхоз-совхоздарҙа эшләгән ата-әсәләр эш хаҡынан мәхрүм ҡалды. Уҡырға килеүҙәренә, студенттарға, стипендияғыҙ быйыл һуңлаясаҡ, тип иғлан иттеләр. Студенттарҙың сосораҡтары ҡайҙандыр эш тапты. Егеттәр – ҡарауылға, ҡыҙҙар иҙән йыуыуға эшкә ялланды. Ҡала ҙур, уларҙан башҡа ла ас халыҡ етерлек, асығыусы улар ғына түгел. 90-сы йылдарҙың уртаһы бына шундай ауыр һынауҙар менән хәтерҙә ҡалған. Гәүһәр шунда беренсе тапҡыр Фәнәүи Яныбай улын күреп ҡалды. Элегерәк комсомолда, заманалар үҙгәргәс, студенттар советындамы, әллә профсоюз тирәһендәме, урын биләгәндер. Әлеге һымаҡ, сәстәре ап-аҡ түгел, килешһеҙ мыйығы туҙып бөтмәгәйне әле. Уның коридорҙа күренеүе, ҡиәфәтенә ҡарағанда, бик яуаплы эш башҡарған һымаҡ тойолһа ла, бер яҡшылыҡ та, изгелек тә вәғәҙә итмәй. Үҙенә Зөлфиә эйәреп алған, ул тағылһа, бер яҡшылыҡ та көтмә инде. Фәнәүи ҡабалана, әле бында, әле тегендә уның:\n– Йәгеҙ, йәһәтерәк ҡыйланығыҙ. Ағайҙарығыҙҙы көттөрмәгеҙ! – тип екеренеү менән генә сикләнмәй, ҡайһыларын, йомшаҡ һүҙҙәр табып, өгөтләп тә ебәрә.\nГәүһәр өсөн ул килде ни ҙә, килмәне ни. Уға эйәреп йөрөй торған ҡыҙҙарҙан түгел. Егете сельхозда уҡый, бына-бына килеп етергә тейеш.\nГөлсара килеп, әхирәтен ҡосаҡлап алды:\n– Гәүһәркәйем, – тине ул. – Теге зәңгәр күлдәгең хатта миңә килешә ине!..\nГәүһәр әхирәтен этеп ебәреп, күҙенә ҡараны:\n– Бәй, һин дә бараһыңмы ни?\nТегеһе, уңайһыҙланып, аҫҡа ҡараны:\n– Һуң, бармай, ни эшләйем, бер тин аҡсам юҡ. Асығып йөрөйөм бит. Исмаһам, һин тыйма инде.\n– Күпме кәрәк, бирәм, – тине Гәүһәр.\n– Ҡуйсы, әхирәткәйем. Былай ҙа, бурысҡа батҡанмын. Көҙгөлөккә итегем дә юҡ. Бармай, сарам юҡ.\n– Эх, һин!.. – тип Гәүһәр, әхирәтенә күлдәген тоттороп сығарҙы.\n– Нимә, тағы йыялармы? – тине мәғәнәле генә итеп, бүлмәләш ҡыҙҙарының береһе. – Баяраҡ Фәнәүи менән Зөлфиә йөрөп ята ине шул.\nУтты һүндерҙе лә, икенсе ҡаттан ятаҡтың артҡы яғын ҡараны:\n– Оһо, автобус менән килгәндәр! Бик күмәктәр, тимәк, күмәк кәрәктер инде.\nГәүһәр ҙә тәҙрәгә ҡараны. Ысынлап та, автобус ултыра, артҡы ишектән генә сығып, ятаҡ ҡыҙҙары шул яҡҡа ыңғайлай. Ҡыҙҙар араһында тәмәке тартыусылар ҙа бар.\nГөлсара, колхозда ике йыл һыйыр һауып, тормоштоң әсеһен-сөсөһөн татып килгәс, автобусҡа ултырыр-ултырмаҫ, Фәнәүи эргәһенә килеп, мөмкин булғанса, ҡыҙҙарҙың мәнфәғәтен яҡлай башланы:\n– Хаҡын алдан уҡ һөйләшәйек, Фәнәүи ағай, күпме түләйһегеҙ? – тине ул шунда уҡ.\n– Күпмешәр, тип, хаҡы, билдәле инде, үткәндәгеһенән кәм булмаҫ. 12-гә заказ бирҙеләр, аҡса йыя торабыҙ, тинеләр.\n– Үткәнендә һин бармай ҡалдың, йөҙәр һум, тинеләр, иллешәрҙе генә бирҙеләр, аҙаҡ унарҙы өҫтәнеләр.\n– Мин унда булманым, әйтә алмайым, – тип аҡлана башланы Фәнәүи.\n– Булмаһаң, ни, һин ултырытып ебәрҙең, һин вәғәҙә иттең,\n– Был юлы теүәл булыр, алдан уҡ вәғәҙә итәм, баштан алып, аҙаҡҡа тиклем үҙем булам. Әйткәндәй, берәүегеҙ минеке.\n– Ҡарарбыҙ, – тине Гөлсара ҡәтғи генә. – Тәк. Ҡыҙҙар ас. Ашатыу һеҙҙең иҫәптән һәм барғас та.\n– Быныһы еңелерәк буласаҡ, – тине Фәнәүи. – Өҫтәлдәрен күрҙем, мул ғына йыйғандар, импортный шоколадтар күренә ине.\n– Шоколад менән алдаштырма, ағай. Туйымлыҡ нәмә түгел. Ит, колбаса, шашлык булмаһа, барып та тормайбыҙ.\nФәнәүи Гөлсараға килеп бышылданы:\n– Ә быны нимәгә эйәрттегеҙ? – тине һәм бәләкәй генә буйлы Назаға күрһәтте. – Уға кем ҡыҙығыр, тиһең? Ҡалһын.\n– Һуң, үҙе барам, ти бит. Мин уға әйтмәнем. Йөрөһөн. Ашап, булһа ла, ҡайтыр.\n– Тәк, ун ике кеше булды, – тине Гөлсара.\n– Ә кемдәр саҡырҙы? – тип һораны Гөлсара.– Кәңәшмәгә килгәндәр. Күрше өлкәләрҙән дә бар. Аҡсалы, йомарт халыҡ күренә. Директор үҙе эргәләрендә йөрөй, – тип кәперенде Фәнәүи.\n– Борсолмағыҙ, беҙҙең мәнфәғәттәрҙе ҡайғыртып йөрөйҙәр, – тип ҡушылды Зөлфиә.\n– Эй, һеҙҙең һәр ваҡыт важный кешеләр инде. Үткәнендә лә алтын тауҙар вәғәҙә иттегеҙ, биргән күстәнәстәрен дә аҡсалата хисаплап ҡуйғандар.\n– Ни хәл итәһең, төрлө ваҡыт була инде.\n– Ятаҡта эҫе һыу юҡ. Мунса, бассейн буламы? – тип һаман ныҡышты Гөлсара.\n– Һорап тораһың тағы. Мунса ғына түгел, һабын менән шампунь да бар, үҙем күрҙем, – тине Фәнәүи.\nКилеп еттеләр, ахыры. Йорттар араһынан, бер йорттоң башында подавалға терәлеп, тигәндәй, туҡталдылар.\n– Бәләкәй генә иғлан! – тине Фәнәүи. – Һеҙҙе ағайҙарығыҙ һағынып көтә. Улар бөгөн көнө буйы кәңәшмәлә эшләп, арынылар. Кеше һымаҡ ял итеп, ҡунаҡсыл ҡыҙҙар менән танышып, һеҙҙең менән күңел асһындар. Бер үтенес – эстә һәм ҡайтҡанда хәүефһеҙлек мәсьәләләрен һаҡлауығыҙ талап ителә, – тине һәм автобустың ишеген асырға ҡушы.– Рәхим итегеҙ, ҡыҙҙарым, талибәләрем!..\n– Хәйерле сәғәттә! – тип сәрелдәе Зөлфиәһе. – Үҙегеҙҙе лайыҡлы тотоғоҙ, балаҡайҙарым!\nҠыҙҙар быҫҡаҡлап ямғыр яуып торған урамдан подвалда урынлашҡан саунаға килеп ингәс, йылы һауаға иҙрәп ҡалғандай булдылар.\nФәнәүи, алдан килеп:\n– Йә, хөрмәтле ҡунаҡтар, беҙҙең гүзәл заттар менән танышығыҙ инде, – тигәс, өҫтәлгә ҡапланып ултырған ир-ат дәррәү башын күтәрҙе һәм ҡыҙҙарҙы барлай башланы.\nМунса шундай урын, ғәҙәттә, кейемһеҙ осрашыу кешеләрҙе үҙ-ара тигеҙләй һәм барыһы ла бер дәрәжәлә, бер кимәлдә, хатта бер енестә, бер милләттә һымаҡ тойола. Был юлы ла шулай булды. Ҡыҙҙарҙың әрһеҙерәктәре туйғансы ашап алырға ла, саунала йыуынып сығырға ла, хатта подвалдың яртыһын биләп торған бассейнда сумып алырға ла өлгөрҙө. Бындай урында әҙәп-әхлаҡ мәсьәләләре бөтөнләй онотола һәм иҫкә төшмәй, хатта йәш айырмаһы ла күҙ алдында юйыла. Хатта Назаны яраттылар. Силәбенән килгән ҡунаҡ менән бер түрә, Ырымбурҙыҡы тинеләр, ҡурсаҡ ҡына һымаҡ ҡыҙыҡай өсөн үҙ-ара төрткөләшеп тә алдылар.\nГөлсара Фәнәүиҙе туҡтатып:\n– Ана, күрәһеңме, кемде яраттылар? – тип ҡәнәғәт булыуын йәшермәне. – Теге, нисек әле, американдар нимә тип әйтә әле, секс-бомба тигәндәре ошо булалыр инде.\nДөйөм ятаҡта ғына түгел, уҡыуҙа ла бик һөйләшеп бармаған Наза, үҙе ҡыҙып алғас, килеп, бер тел биҫтәһе икән. Теге ике дәрәжәле ҡунаҡты албырғатты ла ҡуйҙы.\nЗөлфиәһе лә ҡәнәғәт, хатта, тағы ла кәрәк булырҙар, тип ҡыҙҙарҙың исемдәрен, бүлмәләрен яҙып алды. Былай байтаҡ ял иттеләр. Ҡунаҡтарҙың да, ҡыҙҙарҙың да күңелдәре булды. Эргәлә генә икешәр метрлы тахталар һыйышлы бүлмәләре бар, уныһын кабина, тиҙәр икән. Ҡәҙимге “Камаз” кабинаһынан саҡ ҡына ҙурыраҡтыр. Шунда юғалып-юғалып алдылар. Тик быйыл килгән Сәриә генә эште боҙҙо бер аҙ. Килгәс тә, Һарытауҙан килгән бер ҡунаҡ үҙенә күҙ һалғайны. Сәриә бындай урында беренсе тапҡыр ҡатнаша булып сыҡты. Бер заман сар-саулап, илап, кабинанан йүгереп килеп сыҡмаһынмы! Артынан дүрт аяҡлап, тигәндәй, түрәһе килеп сыҡты. Гөлсараға йүгереп барыуҙан башҡа сара ҡалманы.\n– Ул бит мине көсләргә итә, – тип ҡалтырана-ҡалтырана бышылданы Сәриә Гөлсараның ҡолағына.\n– Нисек көсләй? Беҙ бит шуның өсөн килдек. Улар бит аҡса түләй, – тип аңлатты уға Гөлсара.\n– Мин бит белмәнем, – тип һаман ҡалтырана тегеһе.\n– Нисек белмәйһең, – тип ныҡыта Зөлфиә апаһы.\n– Мин беренсе тапҡыр, – әллә үҙе алып китерҙәр, тип ҡурҡҡан һымаҡ, Гөлсараны ҡосаҡлап ултырған.\n– Һылыуым, ни эшләрһең икән? – тип аптыранды Гөлсара.\n– Мин ҡайтам, – тине Сәриә, кейемдәрен тотоп алған.\nУл арала булмай, Фәнәүи килеп сыҡты:\n– Нимә булды тағы?Гөлсара еңел генә итеп аңлатып бирҙе:\n– Сәриә беренсе тапҡыр һәм ул, нисек әйтергә, ҡатнашырға теләмәй.\nФәнәүиҙең күҙҙәре майланды:\n– Үҙемә генә килһәңсе, улай булғас. Йә, ярай, ана, трамвайҙар, троллейбустар йөрөй, теләмәгәс, ҡайтаһың.\nКистең иң ҡыҙыу мәлендә Сәриәне кейендереп, сығарып ебәрҙеләр. Ебәрҙеләр ҙә, шартлатып, ишекте бикләп тә ҡуйҙылар.\nУйын булғас, ҡағиҙәләре бар һәм улар теүәл үтәлергә тейеш. Гөлсара еңелсә халатын эләктереп, Фәнәүиҙе арғы бүлмәләрҙең береһендә эҙләп тапты.\n– Тәк, абзый, аҙағына етеп киләбеҙ, ҡыҙҙарға рәхмәт әйтәһең дә, тейешле әжерен тоттораһың.\nАҡса тураһында һүҙ сыҡҡас, Фәнәүиҙең йөҙө етдиләнде:\n– Ҡыҙҙарың өҫтәлде һыпырып, ашап бөттө. Ҡунаҡтарға бер нәмә лә ҡалманы. Директор киске ашты һеҙҙән дә тоторға ҡуша, – тине аҡлана-аҡлана.\n– Уф, тағы отолдоҡ, – тип бот сапты Гөлсара. – Шулай булыр, тип уйлағайным да. Өҫтәлегеҙ, ташҡа үлсәйем, ҡалдыҡ-боҫтоҡ, икмәк тә етмәне хатта.\n– Йә, ярай, – тине Фәнәүи. – Һикһәнешәрҙе бирәм.– Ниндәй һикһәнешәр? Йөҙ тип әйттең, йөҙҙө бирәһең.\n– Ағайҙарығыҙ һеҙҙең өсөн йөрөй! – тип ҡыҫылды Зөлфиәһе. – Саҡ ҡына намыҫ кәрәк! Ятаҡта бер тин түләмәйҙәрҙер әле.\n– Түләйме, түләмәйме, уныһы – беҙҙең эш, – ти Гөлсара, бирешеп тормай.\n– Ярай, әлегә туҡһанышар. Ун икегеҙгә – 1080. Теге ҡыҙыҡайҙыҡын алып ҡалам.\n– Ярай, быныһына ла рәхмәт. Ә нисек ҡайтабыҙ?\n– Хәҙер директорҙан һорармын.\nФәнәүи, директорҙы эҙләп, байтаҡ йөрөп килде.\n– Автобус юҡ, – тине ул килгәс. – Ике сәғәт түҙегеҙ. Анауында трамвай ҡуласаһы, ә был яҡта – троллейбус. Улар икеһе лә буш.\n– Эх, алдандыҡ, – тине тағы ла Гөлсара. – Буш, тимәк, юҡ тигән һүҙ ул. Буш, тип иғлан итеү менәнме ни, йүнләп йөрөмәгәс улар.\nҠыҙҙар йылы подвалдан һалҡын һауаға сыҡты һәм боҙ ерҙе шатырлата-шатырлата, ҡаланың икенсе башында урынлашҡан ятаҡтары яғына ыңғайланы.\nГәүһәр Самат ҡыҙы әхирәте Гөлсара һөйләгәндәрҙән сығып, шулай хәтирәләргә бирелеп, үткәндәрҙе уйлай, үҙе дәрес биреп аҙаплана. Тәҙрәгә килеп, Өфө ҡунаҡтары ултырып килгән автобусты ҡарай. Китһәләр генә ярар ине, анауы, һөмһөҙ Фәнәүи менән Зөлфиәһен күргеһе килмәй.\nӘ теге кис күптәрҙең яҙмышына йоғонто яһаны. Наза, күпме генә тырышмаһын, башҡа уҡый алманы. Аҙып-туҙып, аҙмы-күпме йөрөнө лә, Себер яғына сығып олаҡты, тинеләр. Шунда Ҡафтау яғынан сыҡҡан егеттәрҙең тырнағына эләккән. Магазинда ҡол хәлендә һатыусы булып эшләгән. Өҫтөнә әллә күпме аҡса сыҡҡан. Аҙаҡ, эскегә һалышып, бөтөнләй эҙһеҙ юғалған. Араларында Зифа исемле ҡыҙ бар ине. Үҙ аллы инглиз, немец, төрөк телдәрен үҙләштерҙе, уҡыу араһында сит илдән килгән ҡунаҡтарҙы оҙатып йөрөнө, һомғол буйлы, һылыу ҡыҙыҡай ине. Ҡырҙан килгән ҡунаҡтар менән төнө буйы дауам иткән бер мәжлестән һуң ҡайтып киткән дә, юлда йығылып, туңып үлгән. Шул кисәнән һуң Гәүһәрҙең Сания исемле әхирәте лә баҙарҙа бер егет менән танышҡайны. Ике тапҡыр килгән егет быны өйөнә ҡунаҡҡа саҡырған. Бер ҡатлы ауыл ҡыҙы ышанып, эйәреп барған. Барһа, егеттең тағы ла дүрт дуҫы көтөп ултыра икән. Ҡайтармайынса, тәүлектән артыҡ тотҡандар. Көсләгәндәр, ҡаршылашҡас, туҡмағандар. “Әгәр ялыу итһәң, үлтерәбеҙ”, – тип ҡурҡытҡандар. Гәүһәр менән былай бәйләнештә торалар. Уҡып бөткән, ауылға ҡайтҡан, кейәүгә сыҡҡан, ике ул үҫтерә. Ара-тирә һөйләшкәндә Гәүһәр шуға иғтибар ите: Сания үткәндәрҙе оноторға тырыша. Уҡыған йылдар тураһында һүҙ сыҡһа, һүҙҙе шунда уҡ икенсегә бороп ебәрә. Ә Сәриә барыбер үҙе булып ҡалды. Шунда уҡыған бер егет менән танышып, уға кейәүгә сыҡты һәм әле лә төпкөл райондарҙың береһендә бәхетле ғаилә ҡороп йәшәп яталар. Ә Гөлсара менән нимә булып бөттө? Үкенесле хәл, уңған, егәрле ҡыҙ уҡып бөткәс, ауылға китте. Зөлфиә апаһы бер генә килеп киткән, әллә күпме ғәйбәт ҡалдырған. Үҙ теләге менән эшенән киткән, икенсе районға күсенгән, ләкин үткәндәге мажараларға бай тормошо бында ла ҡыуып еткән. Бер генә күрҙе әхирәтен. Ҡартайған, бик таҙарған. Баҙарҙа ваҡ-төйәк һата ине. Ҡалғандарының яҙмышы билдәһеҙ.\nТәнәфестә тағы уҡытыусылар бүлмәһенә йыйылдылар. Фәнәүи Яныбай улы һөмһөҙләнеп, тағы ла Гәүһәр эргәһенә килде:\n– Һеҙ 95-се йылдарҙа уҡынығыҙ, шикелле, – тине ул ниндәйҙер аҙғын хәтирәләргә бирелгән һымаҡ, ҡатындың күҙҙәренә ҡарап.\n– Эйе. Уҡыным, – тине Гәүһәр уға хатта уҫал ғына итеп. – Тик мине үҙегеҙҙең ҡорбандарығыҙ араһынан эҙләмәгеҙ. Һеҙҙең исемлектә юҡ мин. Ә булғандарҙы мин беләм. Уларҙың һәр береһен хәтерләйем һәм йәлләйем. Күбеһенең яҙмышы ауыр булды. Рәхәт тормоштан эйәреп китмәне улар һеҙгә. Ә һеҙ уларҙың ауыр хәлдә ҡалыуынан бик оҫта файҙалана торғайнығыҙ. Ә улар һеҙҙең төшөгөҙгә инеп йонсотмаймы?\nФәнәүи ағарынды, һирәк мыйыҡтары тырпайғандай булды һәм нимәлер тип мөңгөрҙәп, ситкә китте.\nАҙаҡ Гәүһәр үҙе лә үкенеп ҡуйҙы. Бушҡа яһилланды. Хәйер, үҙе ғәйепле, йөрөй шунда, үткәндәрҙе иҫкә төшөрөп.


Баш ҡалала күп функциялы уҡыу комплексы барлыҡҡа киләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала күп функциялы уҡыу комплексы барлыҡҡа киләсәк\n15:47, 20 ноября 2013 Йәмғиәт\nӨфөнөң Инорс-4 биҫтәһендә күп функциялы уҡытыу-тәрбиә комплексы барлыҡҡа киләсәк. Ошо көндәрҙә биҫтә халҡын төҙөлөш проекты менән таныштырҙылар, тип хәбәр иттелләр ҡала хакимиәтенән.\nБаш ҡаланың баш архитекторы Илдар Ибраһимов һәм «Башкиргражданпроект» Проект институты ябык акционерҙар йәмғиәте 1-се архитектура оҫтаханаһының төркөм етәксеһе Тәнзилә Дулатова ҡала халҡын яңы уҡыу йорто проекты концепцияһы менән таныштырҙы. Был 1990 урынлыҡ, дөйөм майҙаны 36 мең квадрат метрҙан ашыу тәшкил иткән берҙәм, заманса комплекс буласаҡ. Уның эсендә 345 урынлыҡ балалар баҡсаһы, башланғыс мәктәп, аҙыҡ блогы, урта һәм өлкән йәштәге уҡыусылар өсөн мәктәп, 600 урынлыҡ йыйылыштар залы һәм физкультура-сәләмәтләндереү комплексы урынлашасаҡ. Бер бина эсендә бала эҙмә-эҙ мәктәпкәсә һәм урта дөйөм белем алыу процесы баҫҡыстарын үтә аласаҡ.\n— Проект уникаль булып һанала, әлеге ваҡытта Волга буйы федераль округында быға оҡшаш комплекс юҡ, — тип билдәләне Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко. — Проектты тормошҡа ашырыу Калинин районының социаль инфраструктура үҫеше мәсьәләһен хәл итергә ярҙам итәсәк.\nТөҙөлөштө 2014 йылда башлап, 2015 йылда тамамларға планлаштыралар. Был белем биреү комплексы, 51-се мәктәп уҡыусыларынан һәм белем биреү учреждениеһы уҡытыусыларынан тыш, биҫтәнең яңы райондарынан балаларҙы ҡабул итәсәк.\nРайондың ата-әсәләр берләшмәһе һәм белем биреү учреждениелары етәкселәре үҙҙәренең тәҡдимдәрен индерҙе, улар белем биреү комплексы проектының һуңғы вариантын төҙөүҙә иҫәпкә алынасаҡ, тип ышандырҙы архитекторҙар.\nЯңы комплекс ябылған 51-се мәктәпте алмаштырырға тейеш. 2012 йылда был белем биреү учреждениеһында авария хәле тыуа. Тикшереүҙәрҙән һуң бинаны техник сәбәптәр арҡаһында эксплуатациялауға яраҡһыҙ тип табалар. Мәктәп бинаһының иҫке һәм ныҡ туҙған булыуы сәбәпле, уны төҙөкләндереү эше маҡсатһыҙ тип танылған.


Башҡортостанда лигрҙар тыуған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n28 апреля 2020 — 13:19 ГТРК «Башкортостан»\nАрыҫлан менән юлбарыҫ көсөктәре Бәләбәйҙәге күсмә зоопаркта донъяға яңы килгән. Тик пандемия арҡаһында хайуандарҙың хәле мөшкөл. Уларҙы ашатыу өсөн ризыҡ етмәй. Шулай ҙа, йәнлектәргә кешеләр ярҙам итә. Был лигр көсөгөнөң ырылдауы әлегә бесәй балаһының мыяулағанын ғына хәтерләтә. Принцесса ҡушаматлы лигр тиҙҙән ҙур хайуанға әйләнеп, әле эскән кәзә һөтөн иткә алыштырасаҡ. Әйткәндәй, Бәләбәйҙә тыуған өс лигр балаһының икәүһен Һамарға ебәргәндәр. Ул көсөктәр әле ныҡлап аяҡҡа баҫа алмаған. Принцесса ҡушаматлы лигр өсөн бөтәһе лә ҡыҙыҡлы.\nУның ҡалған туғандарын Башҡортостанға карантин тамамланғас ҡына ҡайтарасаҡтар. Әлегә кескәй яныуарға кешеләр менән уйнарға тура килә. Йылы террариумда ҡоштар, кимереүселәр һәм төрлө һөйрәлеүселәр көн итә. Вольерҙарҙа иһә тиҫтәләгән хайуан урын тапҡан. Ә лигрҙар иһә бесәйҙәр төркөмөнә ҡараған иң ҙур йәнлектәр буласаҡ. Әйткәндәй, ауырылығы ярты тоннаға еткән ҙур хайуандарҙың кәүҙәһенең оҙонлоғо дүрт метрға яҡынлаша. Әлегә иң ҡыйыны — хайуандарҙы ашатыу. Быға тиклем арыҫлан менән юлбарыҫҡа көнөнә 30 килограмм ит бирһәләр, пандемия башланғас был ризыҡты бөтә хайуандарға бүлергә тура килгән. Йәнлектәрҙе ашатыу өсөн зоопарк үҙенең бер вагоныны тимергә тапшырған. Йәнлектәргә ярҙамға битараф булмаған кешеләр ҙә килә. Ризыҡ мул булмаһа ла, хайуандар ас түгел.\nЗоопарк етәксеһе һүҙҙәренә ҡарағанда, әле тамашасылар ҙа юҡ. Карантин арҡаһында, йәнлектәрҙе тамашасыларға күрһәтә алмайҙар. Тимәк, аҡса ла эшләп булмай. Әлегә иһә зоопарк хеҙмәткәрҙәренә кешеләр миһырбанлығы һәм уңышҡа ғына ышарынға ҡала.


Республиканың төнъяҡ-көнсығыш райондарына бюджеттан инвестиция ике тапҡырға артасаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n22 февраля 2019 — 19:11 ГТРК «Башкортостан»\nБыйыл социаль объекттар, газ, һыу үткәргестәр төҙөүгә 1 миллиард 100 миллион һум аҡса бүлеү күҙаллана. Асҡын һәм Оло Ыҡтамаҡ ауылдарында һыу үткәреү, Нуриман районында социаль-мәҙәни үҙәк төҙөү, газ үткәреү, 8 районда яңы балалар баҡсалары һәм мәктәптәр төҙөү күҙаллана. Ошо турала Мәсәғүттә “Төнъяҡ-көнсығыш райондарҙа кесе эшҡыуарлыҡты үҫтереү”гә арналған кәңәшмәлә Хөкүмәт премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Илшат Тажетдинов белдерҙе. Субрегионға йәлеп ителгән инвестиция үҫеше уртаса республика күрһәткестәренән юғары. Ауыл хужалығы тауарҙарын етештереү күләме бер йыл эсендә 18 процентҡа артҡан. Быға төнъяҡ-көнсығыш райондарҙы комплекслы үҫтереү программаһы этәргес бирә. Әйткәндәй, ул ике йылдан үҙ эшен йомғаҡлай, шуға ла район етәкселәренә һәм йүнселдәргә мөмкинлектән файҙаланып ҡалырға һәм күберәк яңы эш урындары булдырыу өҫтәндә эшләргә саҡырҙы программа кураторы.


Мехико — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Мехико (мәғәнәләр).\nМе́хико (исп. Ciudad de México) — Мексиканың федераль округы (исп. Distrito Federal), баш ҡалаһы һәм иҡтисади, сәйәси, мәҙәни үҙәге.\nаст. Āltepētl Mēxihco\n19°25′10″ с. ш. 99°08′44″ з. д.HGЯO\nКлаудия Шейнбаум Пардо с 01.07.2018\nБаш ҡала с\n9 100 000 кеше (2017)\nметисы, белые, миштеки, отоми\n90 % католиктар\nUTC-6, йәйге UTC-5\nМехико Төняҡ Американың мөһим финанс үҙәге булып тора. Ҡала Мексиканың ҡалҡыу урынында, диңгеҙ кимәленән 2240 метр бейеклектә урынлашҡан.\nХалыҡ һаны (2010 й.) — 8,85 млн кеше, майҙаны — 1 485 км². Федераль хөкүмәттең рәсми мәғлүмәттәре буйынса, ҡала агломерацияһында 21,2 млн кеше йәшәй, донъяла ҙурлығы буйынса бишенсе агломерация буйып тора.\nИсеме ацтек һуғыш алиһәһе Мехитли хөрмәтенә бирелгән.\n4.1 Этник составы\n6.1 Ҡала транспорты\n6.2 Ҡала-ара транспорт\nҠалаға 1325 йылда ацтектар тарафынан Теночтитлан исеме аҫтында нигеҙ һалына, был «кактус ҡаяһы урыны» тигәнде аңлата. Әммә был ҡалала ацтек һуғыш аллаһы Мехитли хөрмәтенә ҡорамдар булғанлыҡтан, ҡаланың икенсе исеме — Мехико (унда ко — суффикс урын). Тап ошо икенсе исемен XVI быуат башында ҡаланы тулыһынса баҫып алғандан һуң испан баҫҡынсылары үҙләштерә. Рус теле традицияларына ярашлы, Мексика һәм Мехико атамалары, испан теленән айырмалы рәүештә, төрлөсә яҙыла.\nАцтектарҙың боронғо ҡалаһы Теночтитлан (реконструкция)\nМехико 1325 йылда индейҙарҙың ацтек ҡәбиләһе тарафынан төҙөлә. Ҡалаға нигеҙ һалыусылар — боронғо ацтектар — башта күсмә тормош алып барғандар һәм һунарсылыҡ, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгәндәр. Уларҙың ҡәбиләләре хәҙерге Мехиконың тирә-яғында яҡынса 1200 йылдарҙа барлыҡҡа килә. Боронғо һинд риүәйәтенә ярашлы, уларға бында килергә ҡояш аллаһы Уицилопочтли ҡуша, ул ацтектарға, бейек кактуста ултырған һәм суҡышында йылан тотоп торған бөркөт осрай, шул урында урынлашырға ҡуша. Индейҙар шул Уицилопочтли һүрәтләүенә тап килгән урынды таба ла инде, һәм улар бында, Тескоко күленең көнбайыш яры буйында, матур үҙәндә ауыл — Теночтитлан (ацтек тәржемәһенән — «кактус ҡаяһы йорто») төҙөй, ул ацтектар дәүләтенең баш ҡалаһы булып китә.\nБоронғо Мехико — Теночтитлан территорияһы — 7,5 км² тирәһе була. Теночтитланды каналдар селтәре киҫеп үтә, ә ҡоро ер менән бәйләнеш күтәрмәле күперҙәр менән тәьмин ителгән дамбалар ярҙамында башҡарыла. Ҡаланы күлдәр — дөрөҫөрәге, ацтектар быуынының тырышлығы менән төҙөлгән һыуһаҡлағыстар системаһы уратып ала. Өс дамба ҡала үҙәген ҡоро ер менән тоташтыра.\n«Теночтитландың һуңғы көндәре»\nXV—XVI быуаттарҙа Теночтитлан донъяла иң ҙур ҡала иҫәпләнә: халыҡ һаны XVI быуат башына 500 мең тиерлек кеше тәшкил итә. Был мөһабәт ҡала ике быуат тиерлек йәшәй. Испан конкистадорҙары Эрнан Кортес етәкселегендә Теночтитланға 1519 йылдың 8 ноябрендә килеп инә. Утрауға килгән бер испандың һүҙҙәре буйынса, «…бындайҙы бер кем дә бер ваҡытта ла күрмәгән, ишетмәгән һәм төшөндә лә быға оҡшаш нәмәне күрмәгән». Ацтектар — бик үк тыныс халыҡ түгел — хәрби көс менән күршеләренең күп өлөшөн үҙенә буйһондора, әммә испандарҙы, ғәжәпкә ҡалдырып, алсаҡ йөҙ менән ҡаршы ала, боронғо легендалар буйынса, индейҙар тарафынан ҡыуылған һаҡаллы аҡ йөҙлө — аҡ тәнле — Кецалькоатль аллаһы ҡамыш сыбыҡ йылында кире килергә тейеш була. Ләкин Кортес сәйәсәте конфликтҡа килтерә: ихтилал ҡабынып китә, һәм испандар Теночтитланды ҡалдырырға мәжбүр була. Еңелгәс, Кортес армияны кешеләр һәм ҡорал менән тулыландыра һәм ацтектарҙың баш ҡалаһына — шул саҡта Теночтитланды испандар Мехико тип атаған ҡалаға яңы һөжүм аса. 1521 йылдың 13 майында Э. Кортес тантаналы рәүештә ҡаланың Испания короле ҡулына күсеүе тураһында иғлан итә.\nМехико 1628 йылда\n1521 йылда емерелгән Теночтитлан урынында хәҙерге Мехикоға нигеҙ һалына, ул Яңы Испания тип аталған колония баш ҡалаһы статусын ала. Колониаль дәүер башында испандар һыу ағыуҙың ҡатмарлы системаһын һаҡламайынса, күлде киптерергә ҡара итә. Мексиканың баш ҡалаһы — хәҙер инде рәсми аталған Мехико халҡы был уйланылмаған ҡарар өсөн бөгөнгө көнгә тиклем яфа сигә.\n1810 йылда ҡалала күмәк халыҡ ихтилалы ҡабына: баш күтәреүселәр испан баҫҡынсыларының хакимлығына ҡәтғи ҡаршы сығыш яһай. 1821 йылда, испан хакимлығынан азатлыҡ өсөн оҙайлы һуғыштан һуң, Мексика, ниһәйәт, бойондороҡһоҙлоҡ ала, һәм Мехико яңы дәүләттең баш ҡалаһы тип иғлан ителә. 1847 йылда, Техас биләмәһе өсөн Америка-Мексика һуғышы ваҡытында ҡаланы АҠШ ғәскәрҙәре баҫып ала.\nАмерика-Мексика һуғышы, 1847 йыл\n1910—1917 йылдарҙа генерал П. Диастың 30 йыллыҡ диктатураһы ҡолатылғандан һуң, ҡалала ҡан ҡойошло революцион көрәш башлана, ул демократик революцияның еңеүе менән тамамлана. 1929 йылдан баш ҡалала илдең хөкүмәте урынлаша, революция ун йыллығы аҙағында Мехикола элек АҠШ һәм Бөйөк Британияның сәнәғәт фирмаларына ҡараған предприятиеларҙы дәүләтләштереү башлана.\n1968 йылда Мексиканың баш ҡалаһында йәйге XIX Олимпиада уйындары үтә. Ә 1970 һәм 1986 йылдарҙа Мехико футбол буйынса донъя чемпионатын ҡабул итә. Ҡаланың финанс һәм хужалыҡ үҫеше өлкәһендә Канада һәм АҠШ менән тышҡы сауҙа мөнәсәбәттәре ҙур әһәмиәткә эйә. 1999 йылда «Майор башняһы» бейек йортон төҙөү башлана.\nМехико илдең иң уртаһында тиерлек урынлашҡан. Ҡала диңгеҙ кимәленән 2240 м бейеклектә ята. Бөтә яҡтан тауҙар менән уратып алынған.\nМашиналарҙан сыҡҡан газдарҙан һауаның бысраныуы сәбәпле, Мехико ҡалаһы ситендә һауала монарҙың даими ҡуйы болото тора. Әммә, айырыуса яҙғы-йәйге осорҙа, күк зәңгәр булып ҡала. Йыл дауамында ваҡыты-ваҡыты менән ер тетрәү күҙәтелә, улар ғәҙәттә урындағы халыҡты айырыуса борсомай һәм емергес зыян килтермәй. Ҡайһы саҡта Мехикола көслө ер терәүҙәр була. Ер тетрәүҙәрҙең иң көслөһө 1985 йылдың 19 сентябрендә, урындағы ваҡыт меннән 7 сәғәт 19 минутта була, уның һөҙөмтәһендә 10 мең кеше һәләк була һәм 100 метрлыҡ телебашня емерелә. Ҡала территорияһында саң бурандары ла һирәк күренеш түгел. Тәбиғи үҫемлектәр пальма ағастарының төрлө төрҙәренән, имән, ҡарағай, аҡ шыршынан ғибәрәт. Ҡала тирә-яғында ҡоштарҙың күп төрҙәре осрай.\nМексика баш ҡалаһының климаты субтропик муссонлы. Тропиктарҙың төньяҡ сиге өсөн хас булған ҡышҡы юғары температураларға ҡарамаҫтан (+13 °C), температура ноябрҙән алып апрелгә тиклем ҡайһы саҡта 0 градусҡа тиклем төшөүе ихтимал. Был ҡаланың океандан ҙур алыҫлыҡта булыуы менән бәйле. Ғинуарҙа һауа температурһы +12 °C, июлдә — +17 °C тәшкил итә. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм — 750 мм.\nАгломерация: һоро — ҡала төҙөлөшө, аҡ — Федераль округ, йәшел — Мехико штаты муниципалитеттары, һары — Идальго штаты мниципалитеты.\n2005 йылда үткәрелгән муницпаль халыҡ иҫәбен алыу буйынса, Мехико баш ҡалаһы федераль округында 19 331 365 кеше йәшәгән, был бөтә Мексика халҡының дөйөм һанынан 20 процентын тәшкил итә.\nҠала халҡының күпселеге — метистар (ҡатнаш Европа сығышлы һәм ерле халыҡ). Метистарға ҡарата Мексиканың ерле халҡы баш ҡала халҡының бер процентын ғына тәшкил итһә лә, бөтә федераль округта индей халҡы күберәк. Илдә бөтә этник төркөмдәрҙең 360 меңдән ашыу Мексика индеецтары баш ҡала федераль округында йәшәй. Һаны буйынса Мехикола йәшәгән иң ҙур этник төркөм — науа халҡы. Федераль округта йәшәүсе ерле халыҡтың башҡа вәкилдәре төбәк өсөн туған түгел, улар башҡа территорияларҙан килеп ултырған. Ҡалала тағы миштектар, отомиҙар, сапотекиҙар һәм масауалар, пурепечалар, майялар һәм башҡа аҙ һанлы төркөмдәр йәшәй.\nМехикола тыуған яңы быуын индейҙары, XXI быуат башында ҡалала йәшәүсе төп мәҙәниәт вөкилдәре араһында протест күренештәре күҙәтелһә лә, мегаполистың испан телле мәҙәниәтен өҫтөнлөклө һанап, ассимиляциялана. Мехикола йәшәгән индейҙарҙың күпселеге испан теленә күсә, әммә төп телдә аралашыу көнкүрештә булһа ла һаҡланып ҡалған.\nМексикаға башлыса Латин Америкаһының ярлыраҡ илдәренән яҡшы өлөш эҙләп иммигранттар килә. Федераль округ шулай уҡ Мексикала йәшәгән күпселек сит ил кешеләре өсөн туған йорт һанала. Мексикандар, американдар, аргентиндар, колумбийҙар, француздар, немецтар һәм ливандарҙың күп һанлы общиналары дөйөм халыҡ һанының ҙур булмаған процентын булдырып, баш ҡаланың ҡалған өлөшөн тәшкил итә.\nМексикалағы кеүек үк, федераль округта өҫтөнлөклө тел булып испан теле тора, ул телдә баш ҡаланың күпселеге һөйләшә. Бынан тыш, бизнес-мөхиттә (эре бизнеста) һәм ғилми мөхиттә йыш ҡына инглиз теле ҡулланыла.\nҠала территорияһында башҡа аҙ һанлы этник төркөмдәр ҙә йәшәгәнлектән урамдарҙа йыш ҡына Мексиканың ерле халҡының башҡа ҡалған телдәрҙе лә ишетергә мөмкин, күпселеге уларҙың — ацтек теле (37 450 кеше һөйләшә), отоми теле (17 083), миштек теле (16 268), сапотеки теле (14 117) һәм масауа теле (9 631).\nМехикола кафедраль собор\nМехиконың күпселек халҡы католиктар. Һорауға яуап биреүселәрҙең күпселеге — суҡындырылған, уларҙың дине католицизм, әммә күптәре сиркәүгә даими йөрөмәй. Католиктарҙың һаны федераль округта элекке йылдарға ҡарағанда байтаҡҡа кәмегән. Мәҫәлән, 1960 йылдарҙа был күрһәткес федераль провинцияһы халҡының 90 % тәшкил итә ине, ә XXI быуат башында, был күрһәткес барлығы 80 % тәшкил итә.\nБер ниндәй ҙә дин тотмаған халыҡ һаны арта. Өҫтөнлөклө католик сиркәүе менән бер рәттән ҡалала католицизмдың ортодоксаль тармаҡтары киң таралған, улар Мехикола халыҡ йолалары һәм ышаныуҙарын берләштереп, төрлө культтар менән үҫешә, әммә уларҙы Рим-католик сиркәүе танымай. Бынан тыш, ҡалала ҙур йәһүд общинаһы һәм ҙур булмаған мосолман общинаһы бар.\nҠаланың үҙәк һәм көньяҡ өлөшө көньяҡ тау алды менән Мексика составында штат кимәлендәге айырым административ берәмекте, федераль округты булдыра. Ҡала агломерацияһының ҡалған өлөшө Мехиконың төньяҡ-көнсығыш штатының төрлө муниципалитеттарына һәм Идальго штатының бер муниципалитетына инә. Федераль округ 16 районға бүленә (исп. delegaciones):\n14. Тлальпан (Tlalpan)\nХалыҡ артыҡ тығыҙ ултырғанлыҡтан Мехикола автомагистралдәрҙә тығындар проблемаһы ҙур. Был проблеманы хәл итеү өсөн властар юлдар һәм юл үткәргестәр төҙөй. Шулай уҡ шәхси автомобилдәрҙе файҙаланыуға сик индерелгән — 8 йылдан да иҫке бөтә автомобилдәргә аҙнаһына бер тапҡыр һәм айына бер тапҡыр йәкшәмбе генә файҙаланыу рөхсәт ителә. Киң таралған һәм уңайлы транспорт төрө булып такси тора, өҫтәүенә асыҡ йәшел «Фольксваген Жук» маркалы автомобилдәр өҫтөнлөк итә. 2010 йылдан Мехико властары таксопарктан яйлап экоголик булмаған «Жукты» алыу буйынса курс алып бара. Бер үк ваҡытта таксиҙың төҫө алтын-һоро төҫкә алмашына, яңынан буяу бюджет иҫәбенә эшләнә. Иң яңы үҙгәреш — «CDMX» (Ciudad de México) яҙыу менән аҡ-алһыу төҫтәге такси.\nМехикола төп йәмәғәт транспорты — метрополитен, ул Латин Америкаһында иң оҙон метро. Үҙәгендә ул ер аҫтынан үтә, ә ситтәрендә өҫкә сыға. Көн һайын метро менән 4 млн ашыу кеше ҡуллана.\nҠала буйлап шулай уҡ троллейбуста, тиҙ йөрөшлө трамвайҙа, ҙур автобустарҙа һәм Рәсәй маршруткалары аналогы булған "песерос"та йөрөргә мөмкин. Йәмәғәт транспортының яңы төрө — метробус, махсус бүленгән һыҙаттар буйлап йөрөүсе тиҙ йөрөшлө тоташма автобус бар.\nМехиконың төп аэропорты — Бенито Хуарес исмендәге Халыҡ-ара аэропорт.\nҠаланың рәсми сайты\n↑ Kahn, Carrie Meet Mexico City's First Elected Female Mayor. NPR (25 July 2018). — «Both Sheinbaum's parents, also scientists, are children of Jewish immigrants from Bulgaria and Lithuania. Sheinbaum says she celebrated holidays at her grandparents', but her home life was secular»\n↑ Mexico City elects first Jewish mayor, Jewish Telegraphic Agency (2 July 2018). 2 июль 2018 тикшерелгән.\n↑ WFE – Member Exchanges. World-exchanges.org (April 1, 2003). Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 май 2012. 25 март 2010 тикшерелгән. 2010 йылдың 25 март көнөндә архивланған.\n↑ United Nations World Urbanization Prospects (2007). Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 июль 2007. 27 декабрь 2009 тикшерелгән. 2009 йылдың 23 декабрь көнөндә архивланған.\n↑ 7,0 7,1 Поспелов, 2002, с. 268\n↑ Мехико — Словаря «Современные географические названия»\n↑ Indígenas de la Ciudad de México 2009 йылдың 6 ғинуар көнөндә архивланған., en el sitio en internet de la Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas de México, consultado el 17 de enero de 2007\n↑ Distrito Federal. Tabulados definitivos del Censo de Población y Vivienda de 2000\n↑ Presenta Semovi Nueva Cromática Para Taxis En La Cdmx | Agu — Síntesis Informativa 2016 йылдың 16 апрель көнөндә web/20160416170902/http://www.agu.df.gob.mx/sintesis/index.php/presenta-semovi-nueva-cromatica-para-taxis-en-la-cdm/ архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мехико&oldid=1135594 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 май 2022 в 10:31\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:31 16 май 2022 үҙгәртелгән.


Бала саҡтың хәүефһеҙлеге үҙебеҙҙән тора\n17 Апрель 2019, 14:08\nРайон хакимиәтенең граждандар оборонаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса баш белгесе Ринат Кәримов Пионерҙар һәм уҡыусылар йортонда балалар менән осрашып, уларға янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен һөйләп үтте, янғындарға юл ҡуймаҫҡа саҡырҙы.\nРинат Ришат улы уҡыусылар өсөн хәүефһеҙлек нигеҙҙәре буйынса ҡыҙыҡлы һәм кәрәкле мәғлүмәт әҙерләгән. Әңгәмә барышында шырпының уйынсыҡ булмауы, ут менән уйнарға ярамауы, уттың көнкүрешебеҙҙә бик кәрәкле булыуы, әммә ҡарауһыҙ ҡалдырған осраҡта яуыз дошманға әйләнеүенә ихтимал булыуы тураһында һөйләне. Янғын сығыуына юл ҡуймаҫ өсөн ниндәй ҡағиҙәләрҙе үтәргә, янғын сыҡҡан осраҡта үҙҙәрен нисек тоторға кәрәклеге тураһында һөйләштеләр. Шулай уҡ бәлә килеп тыуған ашығыс осраҡта шылтыратыу өсөн хеҙмәттәрҙең телефон һандарын иҫкә төшөрөп үттеләр.\nЙылғалар янында балаларҙың үҙҙәрен хәүеф-һеҙ тотоуы мәсьәләһе бөгөн көнүҙәк булып ҡала. Ринат Кәримов ололарҙан башҡа һыу ятҡылыҡтары янында уйнарға ярамағанлығын һөйләп үтте. Һыу объекттарында хәүефһеҙ йөрөү ҡағиҙәләрен иҫкә төшөрҙөләр. Ташҡын, талпан энцефалиты, һыу ингәндә хәүефһеҙлек темалары ла күтәрелде осрашыу ваҡытында.\nӘңгәмә һуңында балалар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуаптар алды.


23 Апрель 2020, 17:29\nТаң алдынан Сәхәр ашағандан һуң һәм кисен ауыҙ асҡанда уҡый торған доғаларҙы беҙҙең сайтта табырһығыҙ.\nРамаҙан – мосолман календарының туғыҙынсы айы. Күптәр был айҙы ураҙа тотоуға ҡайтып ҡала тип кенә аңлай. Тик был изге айҙа кешеләр, көндөҙ ашауҙан баш тартыуҙан тыш, бик күп башҡа изгелектәр ҙә ҡылырға тейеш. Рамаҙан «яныу» тигәнде аңлата. Сөнки был айҙа ураҙа тотҡан һәм тәүбә иткәндәрҙең гонаһтары янған кеүек, юҡҡа сыға.\nУраҙа – Исламдың биш шартының береһе. Ҡөрьәндә Аллаһ Тәғәлә: “ Рамаҙан айы кешелəргə тура юл күрһəтеүсе, ялғандан хəҡиҡəтте айыра торған дəлилдəр менəн Ҡөръəн индерелə башлаған айҙыр. Шуға күрə, ошо айға килеп ирешкəндəр ураҙа тотһон. Сирле булғандар йəки сəфəрҙəгелəр (тотолмаған көндəрен һунынан) башҡа көндəрҙə ураҙа тотор. Аллаһ һеҙгə еңеллек телəй, ҡыйынлыҡ телəмəй. Һанаулы (ураҙа) көндəрен тамам итеп, һеҙгə тура юл күрһəткəне өсөн, Аллаһты ололағыҙ, шөкөр итегеҙ.” (2:185) Тимәк, үҙен мосолман тип һанаған һәр кем ураҙа тоторға тейеш. Әлбиттә, күптәр: «Ураҙаның мәғәнәһе нимәлә икән һуң, ашамай тороуыбыҙҙан Хоҙай Тәғәләгә ни файҙа?» – тигән һорау бирер. Хоҙай Тәғәләнең беҙҙең ашау йәки ашамауға мохтажлығы юҡ. Ғөмүмән, Ул бер нимәгә лә мохтажлыҡ кисермәй, ураҙа беҙгә генә кәрәк. Шуны ғына беләйек – Аллаһы Тәғәлә бәндәләрҙе файҙалы эштәр башҡарырға саҡырыр, насарлыҡтарҙан алыҫ торорға ҡушыр. Тимәк, ураҙа тотоуҙың файҙаһы хаҡында фекер йөрөтөргә кәрәк. Ураҙа тотоу йәшерен бер ғибәҙәт булһа – тағы ла яҡшыраҡ.\nИң тәү сиратта, ураҙа тотоу нәфсене еңергә өйрәтә. Юҡҡа ғына «ураҙа менән шайтанды ла еңеп була» тип әйтмәгәндәр, ә шайтан беҙҙең нәфсене уятыусы дошман бит инде. Ас ҡайғыһын туҡ белмәй – ә көнө буйы ашамай йөрөгән кешенең күңелендә фәҡирҙәргә ҡарата йәлләү, аңлау тойғоһо уянасаҡ. Бынан һуң кеше изгелектәрҙе күберәк эшләргә тырышасаҡ, ә был инде уның үҙенә лә ҙур файҙа. Ысынлап та, ураҙаның файҙаһы бик күп, мәҫәлән: 1. Ун бер ай дауамында эшләгән ашҡаҙан һәм уға бәйле булған ағзалар ял итер һәм сихәт-сәләмәтлеккә юл табыр. Тәндә тупланған көс ҡеүәтләнер.\n2. Ураҙалы кеше ҡыҙмаҫ, кеше күңелен ҡырмаҫ, һис кемде, хатта хайуандарҙы ла рәнйетмәҫ. Йылмайып ҡына торған кеше тирә-яҡтағыларға тик бәхет кенә өләшер.\n3. Ураҙа ризыҡты киңәйтер, аҡса һәм малды арттырыр.\n4. Ғәйбәт һөйләүселәрҙең дә, тыңлаусыларҙың да гонаһтары уртаҡ, шуға ла Рамаҙан айында ошо гонаһтан йыраҡ торолор. Ураҙаң ҡабул булһын өсөн игелекле булырға, кешене ҡыйырһытмаҫлыҡ һүҙҙәр генә һөйләп йөрөргә кәрәк.\n5. Ифтарға туғандарыңды, дуҫтарыңды саҡырыу менән дуҫлыҡ, ҡәрҙәшлек ептәре ҡеүәтләнер.\nҠыҫҡаһы, ураҙа тотоуҙың файҙаһы икһеҙ-сикһеҙ, ул тәнде лә, йәнде ла таҙарта, дауалай торған ғәмәл.\nУраҙаны аҡылы теүәл, тәне һау-сәләмәт булған бөтә мосолмандар ҙа тоторға тейеш. Ниндәйҙер сәбәп менән берәй көн ураҙағыҙҙы ҡалдырырға тура килһә, был көн өсөн һуңынан тотоп ҡуйырға мөмкин. Рамаҙан айы матур байрам – Ураҙа ғәйете менән тамамлана.\nУраҙаның бер шарты – йылына бер тапҡыр ай дауамында көндөҙ ашау һәм эсеүҙән туҡталып тороу. Ураҙа тотоу өсөн иртән тороп ашаған ризыҡҡа «сәхәр», ураҙаны асыуға «ифтар» тиҙәр. Түбәндәге доғалар ураҙа тотҡан кеше өсөн мотлаҡ уҡылырға тейешле.\nСәхәр ашағандан һуң түбәндәге доға уҡыла:\nҠояш ҡалҡырҙан ике сәғәт алда, сәхәр ашын ашағандан һуң, фарыз ураҙаны тотоу өсөн ошондай ниәт ҡылына:\nНәүүәйтү ән әсумә саумә шәһри рамаҙанә минәл-фәжри иләл-мәғриби халисәл-лил-ләһи тәғәлә. Аллаһу әкбәр, йәғни «Аллаһы Тәғәлә өсөн тип таң атҡандан башлап байығанға тиклем ихласлыҡ менән ураҙа тоторға ниәтләнем. Аллаһ – Бөйөк».\nАллаһүммә ләкә сумтү үә бикә әмәнтү үә ғәләйкә тәүккәлтү үә ғәлә ризҡиҡә әфтартү фәғ-фирли мә ҡаддәмтү үә мә әххартү.\n«Эй, Раббым! Һинең ризалығың өсөн генә тип ураҙа тоттом. һиңә генә иман килтерҙем. Эштәремде тик Үҙеңә генә тәүәккәлләйем. Һин биргән ризыҡ менән ауыҙ астым. Эй, гонаһтарҙы ярлыҡап ҡына тороусы Аллаһ, үткәндә эшләгән гонаһтарымды ла, эшләү ихтималы булһа, киләсәктәгеләрен дә ғәфү ит!»


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЫЙЫЛҒЫ ЙЫЛ БЫЛТЫРҒЫНЫ ҠАБАТЛАЙ, АХЫРЫ - 2017 - Мәҡәләләр\nБЫЙЫЛҒЫ ЙЫЛ БЫЛТЫРҒЫНЫ ҠАБАТЛАЙ, АХЫРЫ\nҺуңғы йылдарҙа тәбиғәт шарттарының ҡапыл үҙгәреп тороуына өйрәнеп бөттөк тиергә лә була. Элегерәк "Ҡыш арбаңды, йәй санаңды әҙерлә" тиһәләр, хәҙер иһә сана менән арбаның ҡайһы ваҡытта кәрәк булырын да алдан әйтеп булмай. Ҡыш уртаһында ямғыр ҡойоуына ла, йәйге селләлә боҙ яуып үтеүенә лә күнектек. Тәбиғәт менән бер тулҡында йәшәргә кәрәк икәнен белһәк тә, әллә үҙебеҙ шул тулҡынға көйләнә алмайбыҙ, әллә бар ҡанундарын боҙоп, үҙебеҙгә буйһондорорға маташҡан өсөн үпкәләгән тәбиғәт ирек бирмәй, аңламаҫһың.\nАта-бабаларыбыҙ элек-электән тәбиғәт менән килешеп йәшәгән, ундағы күренештәр буйынса күҙәтеүҙәр алып барған, һынамыштар йыйып, быуындан-быуынға тапшырған. Нәҡ ошо күҙәтеүҙәр буйынса йәшәйеш шарттарын көйләгәндәр, көтөлмәгән хәлдәргә әҙер торғандар. Ә бөгөн ошондай фараздар, һынамыштар тура киләме, тәбиғәт күренештәренә иғтибар итеүҙең файҙаһы бармы? Ошо хаҡта элек-электән үҙе өсөн фенолог күҙәтеүҙәре алып барған Әхмәт ағай Фазлетдинов менән әңгәмәләштек. - Элек күҙәтеүҙәр алып барыу, ниндәйҙер фараздар эшләү баҫыу, баҡса эштәренә тотоноп китеү, эште нисегерәк башларға кәрәклеген самалау өсөн дә кәрәк ине. Тәбиғәт ҡанундарына кешенең аяуһыҙ ҡыҫылыуы, заман техникаһының күбәйеүе был алымдарҙың боҙолоуына килтерҙе. Шуға күрә хәҙерге күҙәтеүҙәр ҙә әллә ни тура килмәй.\nМинең фаразлауымса, йыл ауыр булмаҡсы. Япраҡ ҡойолоп бөтмәйенсә ҡар яуыуы бер йылға алдан фаразлау мөмкинлеге бирә. Ҡарағастың энәләре лә һаманғаса шул көйө ултыра, ә ул ҡайын япрағы менән бер ваҡытта ҡойолоп бөтөргә тейеш. Ҡарҙың ваҡытынан алда яуыуы насар билдә. Элек бит ағастар тулыһынса яланғасланғас, ер ныҡлап туңғас, үҙ ваҡытын белеп кенә ҡар яуа торғайны. Ноябрь май айына тура килә, ошо айҙан сығып, йәйҙең нисек килеүен самалай торғайныҡ. Ноябрҙең сатлама һыуыҡтары, килделе-киттеле һауа шарттары, урыны менән ямғыр йә ҡар яуыуы майҙа үҙен иҫләтәсәк әле, был ваҡытта ҡырау ҙа күп булыр. Иҫкесә декабрь башы, 14 декабргә, ныҡ һыуыҡ көнгә тура килде. Бынан сығып, май аҙағы, июнь башы, йәғни картуф ултыртҡан осор ҙа йылы булыр тип самалайым, тик был ваҡытта ҡырауҙан һаҡ булырға кәрәк. Көҙөн миләштең емеше бик әҙ булды, урыны менән бөтөнләй булманы ла, бынан сығып, ҡыш йылы булыр тип фаразларға мөмкин. Тәбиғәт бит барыһын да белеп эшләй. Ғәҙәттә, һыуыҡ ҡышта йәнлектәргә, ҡоштарға аҙыҡ табыуы ауыр булмаһын өсөн емеш тә күп кенә була. Йыл ауыр килгәс, һарыҡтар ҙа берәр генә бәрәс килтерә.\nӘ бына ужым культуралары өсөн был йыл файҙалы булыр, ҡар ҙа сағыштырмаса күп яуҙы, ер үтә ныҡ туңманы. Шулай ҙа, хәҙер ҡар әҙерәк яуа, элегерәк был ваҡытта уның ҡалынлығы 30-40 сантиметрға етә торғайны. 2016 йыл наҡыҫ килде, картуф ҡайһы ерҙә уңды, ҡайҙа - юҡ, емеш-еләк тә әллә ни ҡыуандырманы, бының сәбәбен яҙҙың ҡоро килеүендә, ваҡытында ямғыр яумауында күрәм.\nҮҙемдең күҙәтеүҙәремдән сығып, быйылғы йыл былтырғыны ҡабатлай, тип әйтә алам. Хәҙер иҫкесә ғинуар башы, 14 ғинуарҙы көтөргә кәрәк. Уның нисек килеүенә ҡарап, йәйҙе билдәләргә булыр. Һыуыҡ, ҡарлы булһа, йәй ҙә яҡшы килер.\nЯҙылған: 09.01.17 | Ҡаралған: 612


13 ноябрь — Башҡорт Википедияһы\n13 ноябрь Викимилектә\n13 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 317-се көнө (кәбисә йылында 318-се). Йыл аҙағына тиклем 48 көн ҡала.\nЕр: Һуҡырҙар көнө.\nАргентина: Милли үҙаң көнө.\nЛюксембург: Ағас ултыртыу көнө.\nЭквадор: Белем көнө.\nЕр: Дистанцион банк хеҙмәте күрһәтеү белгестәре көнө.\nБеларусь: Радиация, химия һәм биология һағы ғәскәрҙәре көнө.\nПанама: Журналистар көнө.\nРәсәй: Радиация, химия һәм биология һағы ғәскәрҙәре көнө.\nҠораллы Көстәрҙең радио- һәм радиотехник разведка ғәскәрҙәре көнө.\nҠораллы Көстәрҙең дәүләт серен һаҡлау хеҙмәте көнө.\nЭквадор: Бухгалтерҙар көнө.\nБашҡортостан: 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы көнө.\n1805: Венгрия ит һатыусыһы Иоганн Ланер тәүге тапҡыр сосиска эшләй.\n1907: Поль Корню вертолётта беренсе осош яһай.\n1971: Беренсе яһалма Ер юлдашы Марс орбитаһына сығарыла.\n1994: Швеция Европа Берләшмәһенә инә.\nВикман Пётр Михайлович (1890—10.04.1958), СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1920 йылдың июленән 1921 йылдың майына тиклем ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы (беренсе) секретары. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Ленин (1956) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.\nБамдас Александр Маркович (1905—11.01.1972), ғалим-электроинженер. 1970—1972 йылдарҙа Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтының электр машиналары һәм аппараттары кафедраһы мөдире. Профессор, техник фәндәр докторы (1938).\nМиҙхәт Ғәйнуллин (1925—15.01.2001), партия, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим һәм яҙыусы. 1961—2001 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1989 йылға тиклем — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1992 йылға тиклем — журналистика кафедраһы мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1976). РСФСР-ҙың (1985) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған фән эшмәкәре. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), 3‑сө дәрәжә Дан (1945) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры.\nҒарипова Нинэль Фёдоровна (1945), сәнғәт ғалимы һәм педагогик хеҙмәт ветераны, пианист. Сәнғәт ғилеме докторы (2011), профессор (1995). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (1999), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). 1963 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы, 1969 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1987 йылдан фортепиано кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1990—2007 йылдарҙа уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nЯковлева Евгения Андреевна (1946), юғары мәктәп ветераны, ғалим-тел белгесе. 1971 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2002—2007 йылдарҙа рус теле кафедраһы мөдире, 2011 йылдан — Педагогика институтында. Филология фәндәре докторы (1998), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2009) һәм мәғариф отличнигы (2006), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007). Сығышы менән хәҙерге Беларусь Республикаһы Селец ауылынан.\nСөләймәнов Рәйес Насиб улы (1956), ғалим-физик. 1996 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университетының Октябрьский филиалы уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2005), доцент.\nДудник Людмила Александровна (1961), музыкант-педагог. 1985 йылдан Салауат ҡалаһының Балалар музыка мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011) һәм мәғариф отличнигы (2002). Сығышы менән ошо ҡаланан.\nСескутов Юрий Васильевич (1927—26.09.2008), хужалыҡ эшмәкәре, 1960—1979 йылдарҙа Салауат техник быяла заводының директоры һәм генераль директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1977). Ленин (1966) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) ордендары кавалеры, Салауат ҡалаһының почётлы гражданы (1998).\nШобухова Лилиә Булат ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Шаһбалова, 1977), спортсы, еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2002), донъя рекордсмены (2006), Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (2004, 2008), йүгереү буйынса халыҡ-ара ярыштар һәм марафондарҙа еңеүсе (2007, 2008), күп тапҡыр Рәсәй чемпионы (2005—2006), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2008).\nҒәниев Әҙһәм Ишмөхәмәт улы (1928), хеҙмәт ветераны һәм йәмәғәтсе. 1969—1992 йылдарҙа Кушнаренко ауыл хужалығы техникумы директоры, 1989—2007 йылдарҙа Кушнаренко районы ветерандар советы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, райондың почётлы гражданы.\nШәйбәкова Мөнирә Ғабдулла ҡыҙы (1948), хеҙмәт ветераны. Кушнаренко районы «Большевик» колхозының элекке механизаторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nХалиҡ Заимов (1914—9.02.1977), композитор, педагог, музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. 1952—1956 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы, 1963—1968 йылдарҙа — директоры. 1941 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1953—1954 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Композиторҙар союзы рәйесе. Ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1949, 1955).\nМихайлов Алексей Егорович (1949), Башҡортостан урман хужалығы ветераны, Салауат Юлаев ордены кавалеры.\n1312: Эдуард III, Англия короле.\n1768: Бертель Торвальдсен, Дания скульпторы.\n1850: Роберт Льюис Стивенсон, Англия яҙыусыһы.\n1954: Лидия Логинова, йырсы, Коми Республикаһының халыҡ артисы (1994).\n1976: Альбина Ахатова, Рәсәй биатлонсыһы.\n13 ноябрҙә вафат булғандар\n1359: Иван II, Мәскәү кнәзе.\n1903: Камиль Жакоб Писсарро, Франция рәссамы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=13_ноябрь&oldid=1092664 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:44 12 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


"БАШвестЪ" гәзите хәбәрсеһе "Ағиҙел" олимпия уйындарына әҙерлек үҙәгенән Өфө мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Евгений Петровтың уйындарҙан сығарылмаясағы тураһында хәбәр алды. Тимәк, Рәсәй спортсыһын "Тур де Франс" велоуҙышынан сәбәпһеҙ ситләткәндәр килеп сыға - ҡабатлап үткәрелгән теста р Петровтың тыйылған препараттар ҡулланыуын раҫламаған.\nХәтерегеҙгә төшөрөп үтәм, Евгений ярыштарҙан тест күрһәткестәре буйынса гематокрит кимәленең юғары булыуы сәбәпле, "сәләмәтлек йәһәтенән проблемалар" тигән формулировка аҫтында ситләтелгәйне. Әммә организмда был\nматдәнең миҡдары күп булыуы өфөлөнөң тыйылған препараттар ҡ абул итеүенә дәлил түгел. Артабанғы тикшереүҙәр Петровтың "намыҫһыҙлығын" иҫбатлаған осраҡта ғына уны допинг ҡулланыуҙа ғәйепләргә нигеҙ булыр ине.\n"Ағиҙел" олимпия уйындарына әҙерлек үҙәге директоры Ринат\nЛатипов Италиянан хәбәр итеүенсә, хәҙер инде барыһы ла артт а ҡалды, һәм Евгений үҙ командаһы составында 15 - 23 августа\nГерманияла уҙасаҡ "Дойчланд тур" велоуҙыштарына әҙерләнә.\nПетров эшендә ике факт ҡына ҡыуандырмай. Беренсеһе - "Тур де Франс" ярыштарында Евгений яҡшы ғына сығыш яһай ине, "ситләтеү" ваҡытына ул дөйөм классификацияла 45 - се\nкилеп , үҙ коллективында иң яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшеп өлгөрҙө.\nДопинг - комиссияның рәсәйлене көрәштән сығарыуы бер ҙә ғәҙел түгел. Ә бит Евгений лайыҡлы урын биләп яҡшы премия ла ала ине.\nҺәм тағы ла. Беҙҙең киң мәғлүмәт саралары Петровтың\nуйындан сығарылыуынан сенсация яһаны, әммә береһе лә уның әле яңы старттарға әҙерләнеүе тураһында хәбәр итергә уйламай. Бына һиңә патриотлыҡ тойғоһо.


Башҡортостан Башлығы менән «тура бәйләнеш»кә ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Башлығы менән «тура бәйләнеш»кә ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгән\n17:35, 29 марта 2016 Йәмғиәт\nФото: «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы\nӨФӨ, 2016 йыл, 29 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.\n«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының колл-үҙәгендә республика Башлығына һорауҙар ҡабул итеү бара. Ошо һорауҙарға Рөстәм Хәмитов 7 апрелдә тура эфирҙа яуап бирәсәк.\nБашҡортостандың бөтә ҡала һәм райондарынан шылтыратыуҙар бар. Халыҡты торлаҡ һәм балалар баҡсалары менән тәьмин итеү, хеҙмәт хаҡы һәм социаль пособиелар түләү, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, ауыл хужалығы, мәҙәниәт, спорт мәсьәләләре борсой. Бөгөн ике меңгә яҡын мөрәжәғәт килгән. Көнөнә 600-700 шылтыратыу була. Шуға бәйле «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы операторҙар һанын арттырған. Мобиль һәм стационар телефондарҙан шылтыратыу бушлай.\nҺорауҙарҙы 8-800-700-88-25 телефоны буйынса ебәрергә, шулай уҡ Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһы филиалы һәм Башҡортостан юлдаш телеканалы сайттарында ҡалдырырға мөмкин. Мөрәжәғәттәр иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 6-ға тиклем ҡабул ителә.\nБыл юлы һөйләшеү яңы форматта уҙыр тип көтөлә. Башҡортостан Башлығы менән әңгәмәләшеү өсөн республиканың дүрт, шул иҫәптән «Рәсәй-24» телеканалы журналистары саҡырылған. Тап улар республика халҡы исеменән төбәк етәксеһенә һорауҙар бирәсәк.\nТеги: бр башлығы,тура бәйләнеш


Һалым декларацияһы - АҠШ - Бөтә донъя юристар! Интернет-кафе адвокат менән юридик.\nҺалым декларацияһы - АҠШ\nбашҡа шарттары ҡәнәғәтләндерә\nАҡш декларацияны һалым отчеты, һалым идаралығына ғариза биреүенә аҡш (IRS) йәки һалым йыйыу буйынса дәүләт органдары йәки урындағы (Калифорния Франчайзинг Һалым департаменты, мәҫәлән), мәғлүмәт тупланған, иҫәп-хисап, һалым һәм башҡа һалым подоходный өсөн ҡулланылаҺалым декларацияһы, ҡағиҙә булараҡ, форма менән ҡулланып әҙерләү, ҡулланыу йәки башҡа һалым органдары irs ҡаралған. Йәки нисек кире ҡайтарып һалым декларацияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, һалым декларацияһын йәки эске кодты расклассифицировать булһа ла, һалым төшөнсәләр кире ҡайтырға' ҡайһы берҙәре өсөн ҡулланылған һүрәтләү киң мәғәнәлә ике төрөндә кире ҡайтарабыҙ. Һалым декларацияһы, тар мәғәнәлә - хисап, һалым һәм йөкләмәләр түләүҙәр, шул иҫәптән мәғлүмәт, финанс, һалым иҫәп-хисап өсөн ҡулланыла. Бик киң таралған формаһы федераль һалым-IRS формаһы 1040. Шулай итеп, мәғлүмәтте һалым декларацияларын биреү, һалым органы һалым түләүсенең иҫәп-хисапты тикшереү мөмкин булһа әгәр мөмкин тип түләүсе бурысының күләмен билдәләү өсөн мотлаҡ иҫәп-хисап йәки был сумма түгел.\nБыл айырмалы рәүештә, мәғлүмәт декларация-ул буйынса декларацияны бер нисә кешеләре, өсөнсө зат, шулай итеп, бер йәки унан күберәк түләүсе хаҡындағы мәғлүмәт потенциаль иҡтисади бирә.\nКире бәйләнеш өсөн мәғлүмәт тапшырған килемдәр тураһындағы мәғлүмәттәрҙе ҡулланып, мәсьәлә йәки башҡа квитанцияны, һалым йөкләмәләрен йоғонто яһарға мөмкин.\nМәҫәлән, w формаһы-килем суммаһын һәм отчет өсөн 2-се формаһы тураһында 1099 ҡулланып, эш тип, подряд бойондороҡһоҙ, йәки башҡа брокер түләүселәр һалым түләүселәр түләүҙәрен. Компания, эш бирегеҙ, йә яҡтан, уларҙың килемен түләүгә (йәки, бер нисә. осраҡ, килем, табыш алыу ахыр сиктә булыуы мөмкин түгел, тип билдәләне.) мәғлүмәт бирергә бурыслы irs түләүселәр менән туранан-туранан тура ҡайтарҙы. Кире ҡайтарыуға туранан-тура күсермә алыу мәғлүмәт ебәреп ҡарарға. IRS был процедура булышлыҡ итер, тип ышанам бондарев түләүселәргә килемде дөрөҫ. Аҡш, һалым түләүселәргә һалым хеҙмәте менән танышырға мөмкин декларацияһына асыҡлыҡ индереү, алдағы хаталарҙы төҙәтеү өсөн һалым декларацияһын.\nҠағиҙә булараҡ, асыҡлыҡ түләүселәр декларация бирергә тейеш түгел, әгәр уның кеүек хата төҙәтмәләр индерергә кәрәк булған йәки irs ул математик булған.\nФизик берәмектәр өсөн, 1040X декларация биреү формаһы ҡулланыла үҙгәрештәр индерелде, шәхси подоходный аҡш һалым индереү. 1045 түләүселәр ҡайһы бер осраҡта формалары ҡулланылырға мөмкин, мәҫәлән, алдағы һалым осороноң зыян килтермәгән таҙа операцион. 1045 күпкә ғәҙәттә тиҙ эшкәртеү формаһы, форма ҡарағанда 1040X. Федераль һалым декларацияһын тапшырырға кәрәк түгел аҫтында С. § 26 USA 6011 һәм С. Йөҙҙәре кем күберәк ала ҡарағанда, тулайым килемдең минималь суммаһы закон файл урынлаштырырға тейеш.\nАҠШ-ТЫҢ шәхси һалым декларация Формаһы стандарттары 1040.\nБыл бер нисә формаһы бар, һәм 1040A 1040EZ кеүек, шулай уҡ өҫтәмә формалары бик күп.\nАҡш һәм йәшәгән граждандар, уларҙы аңлауын күрһәтә суммаһы тулайым килемде арттырыу (инфляцияға төҙәтмә менән йыл һайын бирелә) федераль закон тейеш файл буйынса һалым декларацияһы (һалым һәм башҡа түләүҙәр, әгәр ҡулланыла).\nТулайым килем килем күпселек төрҙәр үҙ эсенә ала, шуға ҡарамаҫтан, легаль булмаған бизнестан килем барлыҡҡа килә. Законһыҙ наркотиктар һатып алынған килем, мәҫәлән, һалым түләгән. Күп енәйәтселәр кеүек Аль Капоне, һалым енәйәттәре ғәйепләү белдереү өсөн генә түгел, ә неподача декларациялар өсөн һалым (һалым һәм түләүҙәр). Һалым хеҙмәте күргән ҡайһы берҙә 'бишенсе төҙәтмә' кире ҡайтарған кешеләрҙе, уларҙың йыллыҡ килем һалым һәм йөкләмәләрҙең теүәл хәбәр иткәндәр, әммә ул баш тарта аҡса сығанаҡтары нигеҙендә асылған, нимә ул изобличать шәхесте раҫлаусы булыр ине. Артыҡ күп баһадирҙар таба американдарҙың һалым процесында форма тултырып, һалымды үҙе түләй. Хеҙмәт бушлай һәм түләүле варианты тәҡдим көсөргәнешлеген кәметеү өсөн күп кенә компаниялары, һалым декларацияһын әҙерләү йәлеп ителгән. Һалым түләүселәргә, һалым формаһында бирелергә мөмкин. 1040x элек шәхси файл подоходный ремонт хата таба улар. Федераль һалым подоходный йыллыҡ индивидуаль биреү срогы-15 апрель.\nЙәмәғәт контроле булырға тейеш\nИФНС осраҡта һанап, улар һалым кәрәк булһа, ул стандарт мөҙҙәте. Кире ҡайтарып, улар ғариза биреү срогы ИФНС ебәрә, әгәр уның ваҡыты алып үҙебеҙгә тиклем, йәғни 15 апрелдә, әммә мөмкин булған тиклем оҙайтыу өсөн һалым 2015 йылдың 18 апрелендә миҙгел, йыл 2016 календарь. Штемпеле менән аҡш-тан кире ҡайта, ул ваҡыттан һуң уның биреү, биреү үкенесле булмаһын, әгәр:- датаһы, ваҡыты почта штемпеле күрһәткәндән һуң түгел - указанный адресы кире ҡайтарыу дөрөҫ булмаһын - дөрөҫ почта ҡайта.\nВаҡытында биргәс, бюллетень ваҡытында ҡағиҙәләр уйлап, тип, кире ҡайтарып ебәрҙеләр.\nШулай итеп, кире ҡайтарып бирергә һәм шәхси булып һанала 20 апрелендә 20 апрелендә 16 апрелендә яҙыла ала. Ваҡытында был урынға иҫәпләнгән шәхси йөрөтөп алып ҡайтыу, аҙаҡ кире ҡайтарырға йәки дата записи әгәр ташып билдәһе түгел. IRS шәхси ташыуға тәғәйенләнгән мөмкин, әгәр ташыусы:- киң йәмәғәтселек уңайлы - ваҡытында һәм ышаныслы булған кеүек, почта АҠШ беренсе класс - тип яҙылған дата, пакеттарҙы илтеп тапшырырға була ул. Dhl курьерский асыҡланған һалым хеҙмәте, Федерал Экспресс, ташыу һәм сервис парсел юнайтед нисек итеп тәғәйенләнә. Башҡа саралар ярҙамында алып ҡайта, тейешле урынға тиклем почта бүлексәләренә килтерә йәки шәхси ташыу булырға тейеш. аҡш ҡарағанда ифнс датаһы ваҡытында йәки ул булырға тейеш. Электрон-электрон ғариза биреү срогы бирелә оператив штемпеле ҡайтыу менән, шарты менән, был декларация бирелә. тәртип урынлаштырыу өсөн электрон декларация. Датаһы һәм ваҡыты күрһәтелгән үҙе запис электрон почта штемпеле, һалым түләүселәрҙең ваҡытын зонаһы, быуындан-быуынға тапшырыу кире ҡайтарып алабыҙ тип танылһа электрон e-ның документтарын тапшырҙы хоста-системаһы. Закон, һалым декларацияларын, ҡағиҙә булараҡ, теләһә ниндәй мәғлүмәтте тыйылған һәл, госпошлина кире ҡайтарыу өсөн йыйылды. Бынан тыш, федераль хөкүмәт мөмкин түгел (ҡайһы бер осраҡтарҙан тыш) башҡа мәғлүмәттәрҙе һалым декларацияһын фильтр асырға рөхсәт, йәғни федераль ведомстволарҙың һәм һәр сикләнгән. шулай уҡ, башҡа федераль ведомстволар менән бындай мәғлүмәт менән уртаҡлаша ала уны.\nконгресы асылды өсөн көс түгә әленән-әле һалым декларацияһын талап итә.\nМәҫәлән, бындай закон хупланы һәм Джордж М лафоллета сенатор Роберт Норрис, физик һәм юридик ҡулланыу ҡайтарыу, һалым түләүселәр өсөн асыҡ һәм хәлле 1923-1926 асыу талап ителә. Ҡайһы берҙә үҙ ирке менән һалым декларацияһын кандидат президенты азат. Программа менән тәьмин итеү өсөн популяр һалымдар әҙерләнә TaxSlayer индереү, һалым акттар, ч р блоктарҙан йорт (элекке һалым кәмегән), һәм магазины булған. Ҡайһы бер илдәрҙә, һалым органдарына биреү процесын оптималләштереүгә кире ҡайтыуын күрһәткән, ә АҠШ был технологияларҙың нисек әҙерләргә һуң 2015 йылда компанияға һалым интуит лоббирлыҡ ҡабул итә алмай. Калифорния бындай реформаларҙың һөҙөмтәһеҙ маташыу, һуң, нисек, ҡайтып әҙер булараҡ билдәле. 1041 формаһы, АҠШ поместье һәм һалым подоходный н тресы (1993 йыл алдынан һәм артынан, был, билдәле булыуынса, 'подоходный һалым закондарын америка') 1065 формаһы, аҡш-тан кире ҡайта килемле хеҙмәттәшлек (1999 өсөн алдағы йылдарҙа һәм, билдәле булғанса, 'килем америка хеҙмәттәшлек тураһында декларация') (кире ҡайтарып мәғлүмәт).\nБизнес-бизнес эксперт-ой, кӓнгӓш дӓ ресурсвлӓм