ТӨНДӘЛЕКТӘР... “Хәсән ҡайҙа ултыра ул?..”\n19 Сентябрь 2019, 05:00\nТөндәлектәр... “Хәсән ҡайҙа ултыра ул?..” Эштәр былай ғына хәл ителмәне шул. Бер нисә айҙан Сафуан ағайҙың Хәсән ағайҙы, байтаҡ ҡына “егетләнеп” йөрөгәне өсөн “үҙ теләге менән” эштән ебәрелеүе менән тамамаланды. Мин был хаҡта һиҙенеп йөрөй инем, бер көн яңы костюмын кейеп, Хәсән ағай үҙе килеп инде.\nЭштәр былай ғына хәл ителмәне шул. Бер нисә айҙан Сафуан ағайҙың Хәсән ағайҙы, байтаҡ ҡына “егетләнеп” йөрөгәне өсөн “үҙ теләге менән” эштән ебәрелеүе менән тамамаланды. Мин был хаҡта һиҙенеп йөрөй инем, бер көн яңы костюмын кейеп, Хәсән ағай үҙе килеп инде.\n– Мин “Ағиҙел”дән китергә булдым. Мостай ағай һиңә шылтыратҡандыр, Миңә: “Рәлифкә бар”, – тип әйтте, – тине Хәсән Мөҙәрис улы, бәхәсләшергә урын ҡалдырмай.\nМин баҙап ҡалдым, тик һиҙҙермәнем. Артабан да һөйләшергә булып, әлегә хушлаштыҡ.\nИкенсе аҙнаһына кеҫә телефонына Мостафа Сафа улы шылтыратты.\n– Иртәнән бирле шылтыратам, Хәсәнде таба алмайым, – тине Мостай Кәрим. – Ҡайһы бүлмәлә ултыра ул? Телефонын бир әле.\nӘҙәбиәт бүлегендә ул көндө кеше юҡ ине. Мин юғалып ҡалманым:\n– Хәсән ағай командировкала, 22-16-24 телефоны буйынса иртәгә шылтыратырһығыҙ, – тип яуап бирҙем.\nИкенсе көнөнә әҙәбиәт бүлегендә Хәсән ағай күңелле генә итеп эшләй башланы.\nМостай ағайҙың ипле генә итеп: “Хәсән ҡайҙа ултыра ул?” – тигән һорауында олоғара кинәйә ята. Аҡыллы, үҙ баһаһын белгән, көслө кеше бер ваҡытта ла бойормай, һорамай, үтенмәй. Ә Мостай ағай тап шундай ине. Ул үҙ теләгенең тормошҡа ашырылыуын ғына раҫлай.


Йәки танышырға тура булараҡ таныштырҙы - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nЙәки танышырға тура булараҡ таныштырҙы\nШуға ла бындай ҡылым һәм хәрефе\nТанышыу - ҡылым, уның заман формалары булып тораТимәк, уға һорау биреү урынлы «тип эшләй.», юҡ ул «Ь». Киләһе аҙнанан руслан менән ҡыҙы үҙ ата-әсәләргә таныштыр. Донъя менән танышыуыбыҙ уның тағы ҙур аҡса. Женя был дәресте билдәле композиторҙарҙың ижады менән таныштырыу. Танышыу - инфинитив үҙе таныштырҙы, һорауҙарға яуап биреү «тип эшләй.».\nЙәки нисек дөрөҫ буйынан буйына\nҠылым суффиксы яҙылып «Ь», тип яҙылған. сөнки йомшаҡ билдәһе мәсьәләләре тикшерелде. Ул үҙенең кумиры менән танышырға хыяллана. Бөтә уҡытыусы уның менән танышырға теләүселәр булһа, ул уны уҡып булмай. Улар теләгән иң яҡшы кешелек уйлап менән таныштырҙы. Йәки нисек дөрөҫ мучать терезияны ыҙалата.\nВидеочивать рулеткой - рулетка менән швед ч ҡыҙы\nDating v Lyubertsy brezplačno, brez registracije, Dating za odrasle\nтеркәү телефоны менән башҡа ч рулетка видео трансляции онлайн башҡа бушлай теркәү ч 18 онлайн ч рулетка чатта теркәлергә ҡыҙы рулетка ҡатын-кыҙҙар видео 18 башҡа видеочивать 18 ч рулетка бушлай видеочивать ҡыҙы менән бушлай ч рулетка телефон номерҙары менән танышты


Күгәрсен районында Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырҙылар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nКүгәрсен районында Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырҙылар\n13:17, 28 октября 2013 Йәмғиәт\nШәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияны тапшырыу тантанаһы шәмбе, 26 октябрҙә, Күгәрсен районында үтте. Сарала БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов, БР Журналистар союзы рәйесе Артур Дәүләтбәков ҡатнашты.\n-Шәһит Хоҙайбирҙиндың тыуып үҫкән ауылы Хоҙайбирҙелә байрам ҡунаҡтары яҙыусы һәм публицистың һәйкәленә сәскәләр һалдылар, музейға барҙылар, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Мораҙым» район гәзите хәбәрсеһе Айгөл Әйетҡолова. — Һуңынан һәр лауреат йола буйынса ағас ултыртты. Тантаналы өлөшө Ялсы ауылы клубында үтте. Был премияға 24 журналист дәғүә итте, өсәүһе генә наградаға лайыҡ булды. «Өмөт» гәзитенең баш мөхәррире Рәдис Ноғоманов «Янырға икән — янырға...» китабы өсөн, «Башҡортостан» гәзитенең фото хәбәрсеһе Айрат Нурмөхәмәтов «Башҡортостан» гәзитендә сыҡҡан замандаштар тураһында фото баҫмалар серияһы өсөн һәм «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының телевидение студияһы бүлеге начальнигы Зөлфиә Рәхмәтуллина «Телеүҙәк» телетапшырыуҙар циклы һәм «Алло, һеҙҙе «Юлдаш» тыңлай»,«Йондоҙҙар хәтеренән» автор радиотапшырыуҙары өсөн премия лауреаттары булды. Район премияһын тележурналист Сәрүәр Сурина алды. Премияға 50 мең һум күләмендә аҡсалата бүләк ҡаралған.\nШәһит Хоҙайбирҙин премияһы 1989 йылдың 8 апрелендә БР Журналистар союзы тарафынан киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең ижади эшмәкәрлеген дәртләндереү маҡсатында булдырыла. Премия йылдағы иң яҡшы журналистик әҫәрҙәре өсөн айырым хәбәрселәргә йәки авторҙар коллективына бирелә. Конкурс еңеүселәренә «Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Журналистар союзы премияһы лауреаты» исеме, диплом һәм түшкә таға торған билдә тапшырыла. Беренсе лауреаттары «Советская Башкирия» гәзите хеҙмәткәрҙәре Анатолий Козлов, Виктор Шмаков, Алик Шакиров (авторҙар коллективы) һәм Башҡортостан телевидениеһы күҙәтеүсеһе Марсель Ҡотлоғәлләмов булды. Премияны Шәһит Хоҙайбирҙиндың ҡыҙы Тамара Шәһит ҡыҙы тапшырҙы. 1996 йылдың 30 сентябрендәге Министрҙар Кабинеты ҡарары менән премия республика статусына эйә булып, хәҙер йыл һайын бүләкләү тантанаһы Күгәрсен районында уҙа. Ошо ваҡыт арауығында 70 кеше был абруйлы журналистика премияһының лауреаты булды. Юғары исемгә лайыҡ булыусылар араһында билдәле журналистика ветерандары — Виктор Орлов, Рәүеф Насиров, Рәйес Ҡасимов, Рәиф Бадыков, Вячеслав Стрижевский, Алла Докучаева, Марсель Сәлимов, Альфред Стасюконис, Ирина Николенко, Тамара Нефедова.


Спортты үҫтереү өсөн йәшәү урынын алмаштырырға әҙер булғандарға 600 мең һум - Bash.News\nСпортты үҫтереү өсөн йәшәү урынын алмаштырырға әҙер булғандарға 600 мең һум https://bash.news/news/106622_sportty_tere_sn_jsh_urynyn_almashtyryra_er_bulandara_600_me_um\nКиләһе йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостанда "Ауыл тренеры" программаһы башлана. Уға ярашлы, алдағы биш йылда ауылдарға йөҙ тирәһе спорт өлкәһе белгестәре ҡайтарырға иҫәп тотола. Был турала республика етәксеһенең 2024 йылға тиклем төбәктең социаль-иҡтисади үҫеше тураһындағы указын тормошҡа ашырыуға арналған брифингта белдерелде. Документта шулай уҡ республикала 4 ҙур спорт үҙәге, 16 бассейн төҙөү планлаштырыла.\nМихаил Киреев, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы: “Документта спортты үҫтереү һәм йәштәр эштәре буйынса 8 төп йүнәлеш билдәләнгән. Төҙөлөштәр иң ҙур урында алып тора. Спорт көрәше, волейбол, гимнастика үҙәге, футбол стадионы һәм башҡа әһәмиәтле объекттар”.\nРуслан Хәбибов, Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры вазифаһын башҡарыусы: “Хөкүмәт тәү сиратта спорт менән шөғөлләнеү өсөн инфраструктура булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Уларға профессионал спортсылар ғына түгел, тотош ресапублика халҡы шөғөлләнә алырға тейеш. Күләмле спортты, физик культураны үҫтереү мөһим”.\nҮҫеш стратегияһында халыҡтың хәүефһеҙлегенә лә шаҡтай ҙур иғтибар бирелә. 2024 йылға тиклем тотош республиканы дөйөм иҫкәртьеү системаһына тоташтырыу күҙ уңында тотола. Әле тик 18 районда ғына ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә иҫкәртеү мөмкинлеге бар. Янғынды иҫкәртеү ҡорамалдарын бушлай алыусы граждандар категорияһы ла киңәйтеләсәк. 20 янғын һүндереү депоһы төҙөү ҙә ҡарала.\nФәрит Ғүмәров, Башҡортостандың ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы: “Үткән бишйыллыҡта республикала ни бары биш янғын һүндереү депоһы төҙөлгән. Киләһе биш йылда беҙ егермене төҙөйәсәкбеҙ. Иҫкеләрен яңыртыу менән бергә яңылары ла барлыҡҡа киләсәк”.


Хыялдарың сик белмәһен, ғалимә! » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nТәүге осрашыуҙан алған тәьҫораттар әҙәми заттарҙы нисектер ымһындырыусан, ысынбарлыҡҡа бигүк тап килмәй, ашығыбыраҡ яһаған һығымталар хаталарға илтә, тигәнерәк һүҙҙәр ишетелеп ҡуя халыҡта. Бер күреүҙән генә түгел, байтаҡ йылдар яҡындан аралашһаң, бот-бот тоҙ татыһаң да, кешеләрҙең эске донъяһын, күңел төпкөлдәрендә ниҙәр ятҡанын, булмышын тулыһынса төшөнөп бөтөү мөмкин түгелдер. Шуғамы, йыш ҡына «Кеше күңеле – ҡара урман» тибеҙ. Һәм был фекерҙә хаҡлыҡ юҡ, тип өҙөп кенә әйтеп булмай. Әле килеп, ҡалыплашҡан фекерҙе инҡар итмәксемен. Донъяла шундай заттар бар икән. Улар менән тәүге осрашыу-танышыу, һүҙ-лөғәт, фекер алышыу тиҙ арала яҡынайта, быға тиклем ниңә танышманыҡ та, баяғы бот-бот тоҙҙо ниңә иртәрәк татыманыҡ, тип уйлайһың.\nБер нисә йыл элек беҙгә йәш ғалимә – педагог, психолог Лилиә Халиҡова менән танышыу насип булды. Башҡортостан телевидениеһы журналисы Уйылдан Ғәлин «Арыҫлан» тапшырыуына өс шәхесте саҡырғайны. Әңгәмәсе-оппоненттар эстрада йырсыһы Иҙрис Кәлимуллин һәм Лилиә Рәшит ҡыҙы менән бән фәҡирегеҙ. Беҙ ҡораһы әңгәмә – «Ир һәм ҡатын-ҡыҙ араһында дуҫлыҡ буламы?» Эстрада йырсыһы һәм актер Иҙрис Кәлимуллин «Ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙ араһында ысын дуҫлыҡ булырға мөмкин түгел, ундай мөнәсәбәттәр тик мөхәббәт нигеҙендә барлыҡҡа килә» тигәнерәк фекерҙе сурытты, миҫалдар килтереп, әйткәндәрен ышаныслы дәлилләне. Һүҙ юҡ. Дуҫлыҡтан башланған мөнәсәбәттәр ҡайһы бер осраҡта мөхәббәткә күсеүен ишеткән бар. Ә беҙ – ике педагог бер тауыштан: «Ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙ араһында мөхәббәткә бәйләнмәгән ысын дуҫлыҡ була, бында енес айырмалығының ҡыҫылышы юҡ», – тип хәбәр һалдыҡ.\nҮҙебеҙ бәхәсләшәбеҙ, ә мин быға тиклем таныш булмаған коллегама ҡарап алам. Йәш, белемле, фекерен асыҡ әйтә, фәнни нигеҙләй белә, туған теленең моң-аһәңен оҫта файҙалана, педагог һәм психолог булараҡ, ғилми терминдарҙы урынлы ҡуллана, телмәрендә хис-тойғо менән логик фекерләү ыҡсым ғына үрелеп бара. Төҫ-ҡиәфәт, буй-һын – ыҡтымат! Килмәгән ере юҡ.\nШуныһы ҡыуаныслы: беҙ артабан да «БЮТ», «Ашҡаҙар», «Юлдаш» радио каналдары тапшырыуҙарында ихлас ҡатнашып йөрөнөк. Беребеҙ туған тел мәсьәләһен күтәрҙе, икенсебеҙ ғаилә, башҡорт балаларын ниндәйерәк психологик шарттарҙа тәрбиәләү, формалаштырыу, тәрбиә барышында милләтебеҙгә хас менталь үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алыу кеүек проблемаларҙы уртаға һалды. Лилиә Рәшит ҡыҙы менән бөгөн дуҫтар ғына түгел, ә хеҙмәттәштәрбеҙ ҙә. Ең һыҙғанып, Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтында хеҙмәт итәбеҙ.\nАлһыу йөҙлө бала саҡ\nБуласаҡ уҡытыусы һәм ғалимә Лилиә Халиҡова 1976 йылда Баймаҡ районының Йомаш ауылында көтөп алынған, бәхетле бала булып донъяға килә. Ғаилә башлығы Рәшит Ҡотлобирҙин – Башҡортостан ауыл хужалығы инситутында иҡтисадсы һөнәре алған йәш белгес. Ә әсәһе, Темәс һылыуы Флүрә Сафа ҡыҙы, Бөрө педагогия институтының филология факультетын тамамлаған алдынғы рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Һәр ғаилә үҙенсә бәхетле. Ҡотлобирҙиндарҙың бәхете – рухиәттә. Йәш ғаилә, күптәр ярышып гәлсәр ваза туплағанда, матди байлыҡ артынан ҡыуғанда, өй тултырып китап йыя. Донъя, рус һәм башҡорт әҙәбиәте классиктары әҫәрҙәре томдары – үҙе оло китапхана. Рәшит Ҡорбанбай улы тыуасаҡ ҡыҙына бынамын тигән исем дә әҙерләп ҡуя – Фәнисә! Мәғәнәһе «фән эсә», йәғни ҡыҙы белемгә тартылыр, башкөллө фәнгә сумыр, ғилемде һыу кеүек эсер, юғары үрҙәр яулар. Дөрөҫ, атаһының уй-хыялы ла ерле юҡтан түгел. Яҡын ҡәрҙәштәре Сәбилә Сөләймәнова ил-йортобоҙҙа фән һәм мәғариф әһеле, педагогия фәндәре кандидаты, доцент булып танылған. Уның тормош юлы бик күптәргә өлгө, ҡыҙы ла Сәбилә инәһе юлынан китһә, насар булмаҫ... Әммә әсә кеше ҡыҙының, ниндәй генә һөнәр һайлауына ҡарамаҫтан, сәскәләй наҙлы булыуын теләгән, күрәһең, Лилиә тип исем ҡушалар.


Башҡорт телен өйрәнәбеҙ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Башҡорт телен өйрәнәбеҙ\nБашҡорт телен өйрәнәбеҙ 27.12.2011 // Йәмғиәт\nТелевизор аша Ай, Дим һәм Светик менән бергә башҡорт телен өйрәнеүселәр көндән-көн арта. Улар араһында балалар ғына түгел, өлкәндәр ҙә байтаҡ. Быйыл Өфөлә уҙған “Ер һәм кешеләр” халыҡ-ара кино фестивалендә “Башҡорт телен өйрәнәбеҙ” тапшырыуы абруйлы жюри ағзаларының күңеленә лә хуш килде һәм “Балалар өсөн иң яҡшы тапшырыу” номинацияһында I урынды яуланы.\nКонкурсҡа “Мөхәммәт пәйғәмбәр – һуңғы пәйғәмбәр”, “Салауат Юлаев” хоккей клубы”, “Урал батыр” эпосы”, “Башҡорт һағыҙы” тигән тапшырыуҙар тәҡдим ителгәйне. Уларҙы Интернет менән бәйләп, заманса эшләү хуплау тапты. Музыкаль биҙәлештең, сценарийҙарҙың һәм текстарҙың профессиональ кимәлдә булыуы ла юғары баһаланды. Әйткәндәй, һәр береһе ҡыҫҡа спектаклгә торошло тапшырыуҙарҙың сценарийын Айгөл Үтәгәнова-Сиражетдинова, Гөлфиә Назарова яҙа, шулай уҡ Зөһрә Бураҡаева, Зөлфиә Күскилдина, Таңсулпан Ғарипова, Шәүрә Шәкүрова, Кристина Андрианова, Татьяна Краснова кеүек авторҙар йәлеп ителгән. Текстарҙы Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры актерҙары Рәмилә Ҡобағошова (Ай), Светлана һәм Альберт Имаметдиновтар (Светик, Дим) уҡый.\n2009 йылдың октябренән эфирға сығыусы тапшырыу – башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙы бойомға ашырыу маҡсатында республикабыҙ Хөкүмәте хәстәрлеге менән башланған эш. Телевизион дәрес тәүге көндән башҡорт теле һәм әҙәбиәте, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте дәрестәре программалары буйынса әҙерләнә. Һалынған тырышлыҡ бушҡа китмәһен, һуңынан тапшырыуҙарҙы мәктәп уҡытыусылары дәрестәрҙә ҡулланһын, тип теләй ижади төркөм. Шул ниәттә башҡорт батырҙары, тыуған яҡтың тәбиғәт ҡомартҡылары, арҙаҡлы яҙыусыларыбыҙ, тарихи шәхестәребеҙ, милли аш-һыуыбыҙ, фольклор темалары яҡтыртыла.\n— Башҡорт телен республикабыҙҙың дәүләт каналы аша өйрәтеү телебеҙҙең һәм халҡыбыҙҙың бәҫен күтәрә. Быны Хөкүмәтебеҙҙең дөрөҫ сәйәсәте һөҙөмтәһе тип билдәләргә кәрәк, – ти “Башҡорт телен өйрәнәбеҙ” проектының етәксеһе Хәбирә Хәмиҙуллина.


Радий Хәбиров операция мәлен күҙәтте\n4 Апрель 2019, 19:49\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров “Сәләмәтлек сәғәте” тәртибендәге күсмә кәңәшмә барышында Өфөләге 21-се ҡала клиник дауаханаһы нигеҙендә урынлашҡан Төбәк ҡан тамырҙары үҙәгендә булды.\nТөбәк етәксеһенә диагностика, тикшереү кабинеттарын, интенсив терапия һәм реанимация палаталарын, буласаҡ табиптар өсөн муляждар һәм ҡорамалдар ҡуйылған залды күрһәттеләр. Радий Хәбиров инсульт кисергән пациентҡа операция яһағандарын күҙәтте.\nДауахананың бүлек мөдире Илшат Мөхәмәтйәнов әйтеүенсә, көнөнә ошондай 15-әр операция яһайҙар.\n21-се дауаханала 10 хирургия, ике реанимация бүлеге бар, 36 хирург эшләй.


Һаулығыңды ҡайғыртһаң – кил!\nБөгөндән Башҡортостан ауылдары һәм ҡалаларында “Халыҡ һаулығы көндәре” акцияһы башланды. 31 майға тиклем дауам итәсәк сараны Республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы менән Республика кардиология үҙәге ойоштора. Төп маҡсат – башланғыс мәлендә йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен асыҡлау һәм, ғөмүмән, халыҡтың үҙ һаулығына иғтибарын арттырыу.\nАкция сиктәрендә фәнни-ғәмәли конференция, йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен иҫкәртеү буйынса күсмә семинарҙар үтәсәк. Ҡала һәм райондарҙың поликлиника биналарында “Асыҡ ишектәр” көнө ойоштороласаҡ. Унда артериаль ҡан баҫымы кимәле, буй, ауырлыҡ үлсәнәсәк. Шулай уҡ сәләмәт тормош алып барыу буйынса кәңәштәр биреләсәк.\n29 майҙа Белорет районының Тирлән ауылында “Мобиль кардиолог” акцияһы үтәсәк. Шулай уҡ кардиология үҙәге хеҙмәткәрҙәре йөрәк ауырыуҙарын иҫкәртеү тураһында “Башавтотранс” пассажирҙарына һөйләйәсәк (31-се маршрутта).\nБөгөн Өфөләге “Динамо” стадионында республика кардиология дауаханаһы, Ғ. Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһы табиптары һәм трансплантация кисергән пациенттар һәм уларҙың хирургтары ҡатнашлығында футбол матчы үтәсәк.\n30 майҙа Ленин исемендәге ял паркында “Һаулыҡ байрамы”ойошторола. Бынан башҡа ла бик күп саралар планлаштырылған. Һаулығын ҡайғыртҡан һәр кемгә унда ҡатнашырға кәңәш ителә.


Республика Президенты: «Бөгөн бөтә власть кимәлдәренән социаль тотороҡлоҡто һаҡлау талап ителә» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспублика Президенты: «Бөгөн бөтә власть кимәлдәренән социаль тотороҡлоҡто һаҡлау талап ителә»\n15:34, 24 апреля 2014 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Волга буйы һәм Урал федераль округтарына ингән, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының һайлау комиссиялары рәйестәре менән семинар-кәңәшмәлә сығыш яһаны. Ике көнлөк форумдың эше бөгөн, 24 апрелдә, Өфөлә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Владимир Чуров рәйеслегендә башланды.\n— Бөгөн бөтә власть кимәлдәренән социаль тотороҡлоҡто һаҡлау, сәйәси көстәр, власть органдары һәм гражданлыҡ йәмғиәте араһында конструктив диалогтың үҫеше талап ителә. Был эштә ҙур яуаплылыҡ һайлау комиссиялары ағзаларында ята. Һеҙ үҙ илебеҙ менән идара итеүҙә ҡатнашыуҙа кешеләрҙең конституция хоҡуғын тормошҡа ашырыуҙы тәьмин итәһегеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nБашҡортостан Президенты, власты легитимизациялау органдары булып торған, һайлау комиссиялары ағзаларының яуаплылығын билдәләне.\nРөстәм Хәмитов, Украинала килеп сыҡҡан, ябай булмаған хәлгә баһа бирҙе һәм Ҡырымға үҙ сәфәренең яҡынса йомғаҡтары менән уртаҡлашты.\n— Белогорск районы менән килешеүгә ҡул ҡуйҙыҡ, әммә иң мөһиме – кешеләр, райондың активтары менән осраштыҡ. Белогорск халҡы беҙҙең Рәсәй власын юғары кимәлдә ҡабул итә, — тип билдәләне төбәк башлығы. — Кешеләр дәртле, изгелекле, ихлас, беҙгә ҡарата асыҡ. Властың был йылдарҙа кешеләргә күпте бирмәгәне күренеп тора.\nБашҡортостан Президенты, Белогорск районы ғәҙәти һыу тәьминәтен мәхрүм ителгән, газ, юл юҡ, ҡырым татарҙары менән бәйле бик күп мәсьәләләр бар, тип һөйләне.\nҠырым менән хәл, Президент әйтеүе буйынса, киләһене раҫлай: «әгәр власть кешеләр менән эшләмәһә, мәсьәләләренә иғтибар итмәһә, әлбиттә, бындай власть кәрәкмәй. Ул унан айырыла».\nТеги: бр президенты,һайлау комиссиялары


Беҙҙең аңлауыбыҙса, трансфер – ул үҙ транспортың булмаған хәлдә кәрәкле урынға тиҙ һәм комфорт менән барып етеү. Өфөгә килгәс, тәү сиратта ҡала буйлап, ҡайһы саҡ ҡала ситендә хәрәкәт итеү мәсьәләһе килеп тыуа.\nТрансферға алдан заказ биреү хеҙмәтен файҙаланғанда, Һеҙ сәйәхәтегеҙҙе планлаштырып, ваҡытығыҙҙы һәм аҡсағыҙҙы һаҡлап алып ҡалырһығыҙ, аэропортта трансфер хеҙмәтен түләгәндә иһә, кәрәкһеҙ сығымдар күтәрергә тура килеүе ихтимал.\nБеҙгә теләктәрегеҙҙе белдерегеҙ һәм беҙҙең хеҙмәткәрҙәребеҙ юғары квалификациялы водитель һайларҙар, ул Һеҙҙе уңайлы һәм иркен автомобилдә ҡаршы алыр.\nКонгресс-холл Өфө ҡалаһында Һеҙҙе иң уңайлы һәм кәрәкле ваҡытта трансфер менән тәьмин итергә әҙер. Беҙ Һеҙгә, аэропорттан һәм вокзалдан алып теләгән бер ҡунаҡханаға, йәиһә Конгресс-холдың үҙенә тиклем, шулай уҡ ҡала һәм уның эргә-тирәһенә трансфер тәҡдим итәбеҙ.\nКонгресс-холл Һеҙгә кәрәкле ваҡытҡа кәрәкле ергә хәүефһеҙ һәм уңайлы рәүештә барып етергә ярҙам итәсәк.\nТрансферҙың хаҡы ҡаршылау урыны, тәғәйенләнгән урын һәм автомобилдең маркаһынан сығып иҫәпләнә.\nТрансфер хеҙмәттәре менән файҙаланығыҙ – беҙҙең хәстәрле мөнәсәбәтебеҙ һәм конкуренцияға һәләтле хаҡтарыбыҙ менән Һеҙҙең башҡорт ерендә булыу ваҡыты еңел һәм уңайлы үтәсәк!


Баланың хаҡы булмаһа ла, уны баҡҡанға хаҡ юғары... » Башҡортостан гәзите\nБаланың хаҡы булмаһа ла, уны баҡҡанға хаҡ юғары...\n17-03-2017, 03:39 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға\nБыл айҙа балалар баҡсаһы өсөн түләү квитанцияһын ҡулына алғандарҙың күбеһе ҡапма-ҡаршылыҡлы тойғолар кисергәнен һәм ҡәнәғәтһеҙ ҡалғанын аңларға була: ошоға тиклем тотороҡло льготалар менән ҡулланып өйрәнгән ата-әсәләрҙе байтаҡҡа артҡан түләү суммаһы аптыратты ла, хафаға ла һалды (иҫәпле донъя бит!). Бигерәк тә был ҡалала йәшәгәндәрҙең бәкәленә һуҡты. Хатта ҡайһы бер ҡәнәғәтһеҙҙәр тиҙ арала петиция әҙерләп, уны йәмәғәтселек ҡарамағына сығарҙы.\nБашҡортостандың Мәғариф министрлығында белдереүҙәренсә, эш 1 марттан республиканың “Мәғариф тураһында”ғы Законына үҙгәрештәрҙең үҙ көсөнә инеүендә. Әммә әлегә түләүҙәрҙең иҫәпләү һәм ташламалар биреү тәртибе тулыһынса раҫланып бөтмәгән. Хоҡуҡи мәсьәләләр хәл ителеү менән, киләһе ике айҙа, түләүҙәр күләмен ҡабатан иҫәпләйәсәктәр һәм, яңы нормативтар буйынса ташлама ҡаралған икән, артыҡ түләнгән аҡсаны ата-әсәләрҙең иҫәбенә кире ҡайтарасаҡтар.\nБыға тиклем балалар баҡсаһына йөрөгән кескәйҙәр өсөн компенсацияны барлыҡ ғаиләләр ҙә ала ине. Яңы ҡағиҙәләр буйынса, компенсацияға документтарҙы атай йәки әсәй тапшыра, шул уҡ ваҡытта ғаиләнең уртаҡ килеме уның һәр ағзаһы өсөн йәшәү минимумының 1,5 тапҡырлыҡ дәүмәленән артмаҫҡа тейеш. Ябай итеп әйткәндә, әлеге ваҡытта республикала йәшәү минимумы күләме 8323 һум тәшкил итә. Ошо һанды 1,5-кә ҡабатлаһаҡ, 12 485 һум килеп сыға. Компенсацияға өмөт иткәндәргә ғаиләнең уртаҡ килемен, ағзаларының һанына ҡарап, ошо күрһәткескә ҡабатларға ҡала. Мәҫәлән, һеҙҙең ғаилә дүрт кешенән тора икән, баҡсаға йөрөгән балаларығыҙ өсөн компенсация алам тиһәгеҙ, уртаҡ килемегеҙ 49 940 һумдан артмаҫҡа тейеш. Компенсацияның күләме үҙгәрешһеҙ ҡала: беренсе бала өсөн – 20, икенсеһенә – 50, өсөнсөгә 70 процент ташлама ҡаралған. Тик 2017 йылдың 1 ғинуарына тиклем тапшырылған документтарға өҫтәп, ғаиләлә йән башына уртаса килем йәшәү минимумының 1,5 тапҡырлы дәүмәленән артмауы тураһындағы белешмә килтерергә кәрәк. Был документты тейешле Ҡарар ҡабул ителеү менән, балалар баҡсаһы урынлашҡан йәки ғаилә йәшәгән райондағы халыҡты социаль яҡлау органдары бирәсәк. Белешмәне баҡсаға 1 майға тиклем тапшырып буласаҡ.\nРәсми власть вәкилдәре хәлгә асыҡлыҡ индерһә лә, әлегә бер генә түгел, ике, хатта өс балаһын баҡсаға йөрөткән ата-әсәйҙәр баш вата: үҙгәрештәрҙе яйға һалған хоҡуҡи ҡарарҙар эшләй башлағансы, документтар туплағансы, артабан нисектер йәшәргә, ғаилә ҡаҙнаһынан бүлеп, ҙур сумманы түләргә, сығымдарҙы экономиялаған саралар күрергә, ҡайһы бер уй-теләктәрҙән баш тартырға кәрәк буласаҡ.\nАльмира ҒӘНИЕВА, Башҡортостан мәғариф министры урынбаҫары:\n– Уртаса килемде иҫәпләгәндә, ғаиләнең эшкә яраҡлы, эшләгән һәм белем биреү учреждениеһында көндөҙгө бүлектә уҡыған (16 йәштән 60 йәшкә тиклемге ирҙәрҙең; 16 йәштән 55 йәшкә тиклемге ҡатындарҙың) барлыҡ ағзаларының килеме иҫәпкә алына. Инвалидтарға һәм инвалид балаларға; 20 аҙна һәм унан күберәк ауыры булған ҡатындарға; билдәләнгән тәртип буйынса эшһеҙ тип табылғандарға; өс йәшкә тиклем бала ҡарағандарға; 18 йәшкә тиклемге инвалид баланы, I группа инвалидын, 80 йәше тулған оло кешене тәрбиәләгәндәргә; ауыл ерендә йәшәгән күп балалы ғаиләләргә; тулы булмаған күп балалы ғаиләнең бер генә эшкә яраҡлы ағзаһы эшләһә йәки тулы күп балалы ғаиләләрҙең эшкә яраҡлы ағзаларынан береһе генә эшләһә йәки уҡыһа, уларға ташлама ҡаралған. Компенсация юллағанда, уларҙың уртаҡ килем дәүмәле иҫәпкә алынмай.


З. Биишева ижадында баланы милли традициялар, халыҡ ижады өлгөһөндә тәрбиәләү проблемаһы\n1 Октябрь 2018, 13:52\nҺәр башҡорт яҙыусыһыныңәҫәрендә тәрбиәүи моменттар, педагогик ҡараштар ярылыпята. Нимә һуң ул «педагогик ҡараш»? Был төшөнсәнеаңлатыу өсөн тәүҙә «педагогика» терминынааңлатма бирәйек.\n“Педагогика –ул тәрбиә һәмбелем биреү тураһындағы фән”. Ошо аңлатманансығып, түбәндәгеләрҙе аныҡларға була: авторҙың педагогик ҡарашытип уның әҫәрҙәрендәуҡыусыны тормошта дөрөҫ юлһайларға, айыҡ аҡылменән эш итергә өйрәтеүҡағиҙәләренең тупланмаһына әйтәләр.\nБашҡортәҙәбиәтендә яҙыусыларҙың педагогикҡараштары әле яңы өйрәнеләбашланы. Шундай хеҙмәттәрҙең береһенбилдәле ғалим И. Вәлиев яҙҙы.Ул, М. Кәримдең педагогик ҡараштарынөйрәнеп, «Педагогика Мустая Карима» тигән хеҙмәтенбаҫтырып сығарҙы.\nБалалар әҙәбиәте – бөтә совет әҙәбиәтенең айырылмаҫ бер өлөшө, әҙәбиәттең дөйөм закондарына нигеҙләнә. Ләкин шул уҡ ваҡытта балалар әҙәбиәте – ул үҙенсәлекле әҙәбиәт. Балалар яҙыусыһы үҙ ижадында педагогикаға, психологияға нигеҙләнергә, тәрбиә бурыстарынан сығып эш итергә һәм балаларҙың ҡыҙыҡһыныуҙарын, ихтыяждарын иҫәпкә алырға тейеш.\nЗәйнәб Биишева ла, ҙур бурыстар һәм балалар әҙәбиәте алдында торған маҡсаттарҙан сығып, балалар өсөн күп кенә әҫәрҙәр ижад итте. Хикәйә һәм повестары аша ул тыуған илгә һәм хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләргә өйрәтте.\nЗ. Биишева оҙаҡ ҡына йылдар балаларға белем һәм тәрбиә биреүгә бәйле эштәр башҡара: тәүҙә ул бер нисә йыл мәктәптә уҡытыусы, унан «Пионер» журналында әҙәби хеҙмәткәр, нәшриәттә уҡытыу-ғилми әҙәбиәтен сығарыу буйынса редактор, ә Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Башҡортостан радиокомитетында балалар өсөн тапшырыу бүлегенең яуаплы редакторы булып эшләй. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа (1947 – 1951) ул Башҡорт дәүләт нәшриәтендә балалар әҙәбиәте секторының мөдире була.\nБыл эштәр З. Биишеваның яҙыусы булараҡ формалашыуына, уның ижади эшмәкәрлегенең йүнәлешенә йоғонто яһамай ҡалмай. Тап ошо йылдарҙа әҙибә балалар өсөн әҫәрҙәр ижад итә. Ошо өлкәлә оҙаҡ ҡына йылдар эшләп, М. Кәрим, Ә. Бикчәнтәев, Ғ. Ғүмәр, Ф. Иҫәнғолов, Ҡ. Даян, Ш. Биҡҡол, К. Кинйәбулатова, Ф. Рәхимғолова, Р. Ғабдрахманов кеүек яҙыусылар менән бер рәттән, башҡорт балалар әҙәбиәте үҫешенә ҙур ғына өлөш индерә.\n1941 йылда З. Биишева тыуған илде фашист илбаҫарҙарынан һаҡлауҙа балаларҙың да ҡатнашыуын һәм батырлыҡ күрһәтеүҙәрен һүрәтләгән “Партизан малай” повесын яҙа.\nЯҙыусының һуғыш ваҡиғаларына мөрәжәғәт итеүе көсөргәнешле, героик ваҡиғаларға бай сюжет тыуҙырырға мөмкинлек биргән. Һәм был, үҙ сиратында, балаларҙың батырлыҡ эшләүҙәрен мауыҡтырғыс итеп күрһәтеүгә килтергән.\nӘҫәрҙә ун дүрт йәшлек ҡыйыу малай, тыуған илдең ысын патриоты Иректең һуғыш осоронда күрһәткән батырлыҡтары героик планда кәүҙәләндерелә. Яҙыусы фашистар менән көрәш ваҡиғаларын тап һуғышта булырға мөмкин булған мажараларға бәйләп һүрәтләй. Йәш геройҙың исеме менән автор дөйөмләштереү яһай. Ирек – ул ирекле, азат булыу тигән һүҙ, был исем менән азатлыҡ ҡоллоҡҡа ҡапма-ҡаршы ҡуйыла. Мауыҡтырғыс ваҡиғаларҙы, балаларҙың төрлө батырлыҡ эшләүҙәрен яҙыусы мажараға тартым итеп, нигеҙҙә, ышандырырлыҡ итеп күрһәтә.\nЗ. Биишева балаларҙың психологияһын, ҡыҙыҡһыныу өлкәләрен яҡшы белә. Шиғыр менән яҙылған рәсемле әлифба – “Йәнле хәрефтәр” (1947) баланы төрлө тормош күренештәре менән таныштыра, уның донъя хаҡындағы төшөнсәләрен киңәйтеп ебәрә:\nҺабан һөрә трактор,\nҺуҡа бабай, ҡарап тор.\nВагондар уҙып бара,\nВәли ҡул болғап ҡала.\nЮлдаш осорҙоҡ Ергә,\nЮл һалдыҡ күккә, үргә, –\nкеүек юлдар бәләкәй бала аңына һеңерлек итеп бирелә.\nБөйөк яҙыусы З.Биишеваның ижады – ҙуртәрбиә һәм белем\nусағы. Уның ижады аҡһаҡалдар, дәүләт эшмәкәрҙәре, ата-әсәләр һәм бигерәк тә, балалар өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. «Дуҫ булайыҡ»повесы – авторҙың педагогикҡараштарын сағылдырған иң сағыуәҫәр: бында З.Биишева мәктәп педагогикаһы менәнхалыҡ педагогикаһын оҫта итепбергә бәйләп ебәрә.И. Вәлиев яҙғанса, “мәктәп педагогикаһыменән халыҡ педагогикаһы айырылһа, тамырҙарөҙөлә, милли хәтерһәм үҙаң юғала,шәхестең формалашыу процесы тотҡарлана,изге күңеллелек, матурлыҡкеүек рухи сифаттар юҡҡа сыға”. З. Биишева быныуҡытыусы булараҡ яҡшы аңлайһәм «Дуҫ булайыҡ» повесынахалыҡ педагогикаһы өлгөләрен дә уңышлы индерә. Мәҫәлән, Юлдаш ауылғаҡайтҡан ваҡытта өләсәһеуға әкиәттәр һөйләй,мәҡәлдәр әйтә. М.Кәрим фекеренсә, халыҡ педагогикаһыкешене тулыһынса тәрбиәләүгә ҡоролған. “Шәхесте төрлөяҡлап тәрбиәләүҙә туғантел ҙур рольүтәй, ғәҙеллек һәм намыҫкешегә туған телаша бирелә», – тиМ. Кәрим.\nЯҙыусы ижад процесында фольклор мотивтарын, уның стиль, һүрәтләү алымдарын, ғөмүмән, уның иң яҡшы традицияларың ижади рәүештә ҡулланып эш итһә, ауыҙ-тел ижадының был гүзәл традицияларын яңы шарттарҙа тағы ла үҫтерергә, тағы ла юғарыраҡ күтәрергә мөмкин.\nЗәйнәб Биишева – үҙ халҡының фольклорын тәрән белеүсе, аңлаусы яҙыусыларҙың береһе. Был – тәбиғи, сөнки яҙыусы бик бәләкәйҙән үк халыҡ ижады әҫәрҙәрен яратып тыңлай, уларҙы яҙып ала, өйрәнә килә.\nУл “Кирәй Мәргән”, “Ҡамыр батыр”, “Ел-ел арбам!”, “Бүре менән кәзә”, “Бәхет ҡыҙы хаҡында әкиәт” тигән халыҡ әкиәттәрен яҙып алып, эшкәртеп, киңәйтеп, айырым мотивтарын ҡуйыртып, баҫтырып сығара. Быны дәлилләү өсөн “Кирәй Мәргән” (халыҡта “Килтәй Мәргән”) сюжетына мөрәжәғәт итеү ҙә етә. З. Биишева эшкәртеүендә баҫылып сыҡҡан был әкиәт сюжетының ҡатмарлылығы, тематикаһының киңлеге һәм геройҙарының күплеге менән айырылып тора. Әкиәттең халыҡ араһында таралған варианты иһә ябай, унда бер нисә генә герой хәрәкәт итә. Күренеүенсә, яҙыусы был сюжетҡа айырым деталдәр, хатта ваҡиғалар өҫтәй. Артабан сюжетта халыҡ әкиәттәрендә күп осрай торған традицион күренештәр ҡабатлана.\nФольклор әҫәрҙәрен эшкәртеү, хатта уларға нигеҙләнеп яңы әҫәр ижад итергә ынтылыу яҙыусының бынан һуң яҙылған әҫәрҙәрендә лә күренде. 1949 йылда ул “Бәхет-ҡыҙ хаҡында әкиәт”ен баҫтырҙы. Был әкиәттә авторҙың үҙ ижад манераһы ла асыҡ һиҙелә. Яҙыусының теле халыҡтың йәнле һөйләү теленә яҡыная бара.\nБилдәле булыуынса, робағи формаһы башҡорт халыҡ ижадында киң ҡулланыла. Айырым шағирҙар, көнсығыш поэзияһын белеүселәр тарафынан эшкәртелгән халыҡ ижады әҫәрҙәрендә лә был форманы күрергә була. “Бәхет-ҡыҙ хаҡында әкиәт” ошо шиғыр алымы менән яҙылған. Ваҡиғаларҙы хикәйәләү геройҙарҙың монолог һәм диалогтары менән дә аралашып бара.\nЯҙыусы әкиәттең төп идея-эстетик йөкмәткеһен көсәйтеү өсөн төрлө алымдар ҡуллана, уны “әҙәбиләштерә” төшә. 1969 йылда сәхнәгә ҡуйылған “Серле йөҙөк” әкиәт-пьесаһында З. Биишева, нигеҙҙә, ошо “Бәхет-ҡыҙ хаҡында әкиәт”тең сюжетын файҙаланды. Яҡшылыҡтың яуызлыҡҡа ҡаршы көрәшен һүрәтләгән әкиәт-пьесала ваҡиғалар йәнлерәк тә, байыраҡ та. Уның социаль йөкмәткеһе лә көсәйгән, яңы персонаждар өҫтәлгән. Әкиәт-пьесалағы геройҙар конкретыраҡ төҫ алалар, тормошсаныраҡ яңғырайҙар. Яҙыусы “Серле йөҙөк” сюжеты өҫтөндә эшләүҙе артабан да дауам итә, архивында һаҡланған яҙмалар, ҡулъяҙмалар быны асыҡ раҫлай. Был әҫәр 1970 йылда “Серле ҡурай” исеме аҫтында тағы сәхнәгә ҡуйыла. Аҙаҡ уның исеме лә “Серле ҡурай” тип үҙгәртелә. Был хәлендә инде ул жанр яғынан әкиәт-пьеса түгел, ә философик драма формаһын ала. Әҫәрҙә халыҡ һәм батыр, батырлыҡ һәм ике йөҙлөлөк, азатлыҡ һәм ҡоллоҡ кеүек проблемаларға ярашлы рәүештә драма геройҙарының идея-эстетик йүнәлеше тәрән мәғәнә ала, ҙур дөйөмләштереүҙәргә күтәрелә.\nЗ. Биишева фольклорҙың традицион һүрәтләү алымдарына нигеҙләнеп тыуҙырған образдарына яңы йөкмәтке һала, уларҙың идея- эстетик мәғәнәләрен хәҙерге заман талаптарынан сығып билдәләй.\nДрамала, беренсе сиратта, шәхес һәм халыҡ мөнәсәбәте асыҡ күрһәтелә. Ошоға бәйләп унда геройҙарҙың хәрәкәте баһалана, ҡылыҡ- холоҡтары анализлана. Әҫәрҙең төп геройы – халыҡ һәм уның батыры Кинйәбай. Ул, халыҡ менән берлектә, яуыз юханы еңеп, халҡының өмөтөн, хыял-теләген тормошҡа ашыра. Ә халыҡтың был күптәнге уй-ниәтен, маҡсатын Кинйәбайға, йәш быуын вәкиленә, уның атаһы ҡарт батыр Ирәмәл еткерә:\nУландарым, ярам ҡаты минең,\nҺеҙгә ҡала донъя көтөргә.\nИл ағаһы булып ил-ырыуға\nҒәҙел, тоғро хеҙмәт итергә.\n“Тылсымлы ҡурай”ҙың башында уҡ һәр саҡ халыҡ бәхете өсөн көрәшеүсе, үҙ халҡына ғәҙел, тоғро булған ил батыры Ирәмәл образын һүрәтләп, яҙыусы халыҡ батырына булған талаптарҙы билдәләй. Ирәмәл үлер алдынан улдарына:\nКөрәш булды Аллам. Ғәҙеллекте\nКүҙ ҡарамдай изге һаҡланым.\nХаҡлыҡ, тоғролоҡтан, именлектән\nОло хазинаны тапманым, –\nти һәм улдарын һәр саҡ берҙәм булырға һәм яуызлыҡҡа ҡаршы аяуһыҙ көрәшергә саҡыра.\nҮҙ васыяттарын әйтеп бөткәс, батыр далала Ирәмәл тауға әйләнә. Бының менән батыр һәм тыуған ер бер бөтөнгә әүрелә. Тимәк, Ирәмәл батырҙың улдарына әйткән һүҙҙәре – ул тыуған ер, туған халыҡтың һүҙе, йәш батырҙарға булған васыяты булып яңғырай.\nКинйәбай бына ошо васыятты үтәү, халыҡ теләген, өмөтөн тормошҡа ашырыу өсөн ҙур көрәшкә сыға. Әммә яуызлыҡҡа ҡаршы көрәшкә сыҡҡан батыр әле яңғыҙ. “Батыр булһаң, халыҡтарҙы уят, һаҙҙы ҡорот, шунда белерһең”, – ти уға Юха һаҙлығына батып барыусы ҡарт.\nТимәк, батыр үҙ халҡы, ере менән бергә, уның көсө лә тап бына ошо берҙәмлектә. Халыҡ исеменән ҡарттарҙың береһе Кинйәбайға – толпар ат, икенсеһе – ҡылыс, өсөнсөһө – уҡ-һаҙаҡ тапшыра. Аҙаҡ әсә, батыр тик халҡы өсөн генә йәшәй, ти. Артабан драмала геройҙар конкрет шәхес рәүешендә кәүҙәләндерелә. Әҫәрҙең үҙәк образдарының береһе – Ер-Әсә. Ил һәм халыҡ батыры Кинйәбайҙың күңеленә шик төшөп, күңеле һына яҙғанда, ҡараңғы төндө яҡтыртып, иҫ киткес гүзәл Ер-әсә тороп баҫа. Ул Кинйәбайға үҙенең улы, үҙенең батыры тип өндәшә. Ер-әсә образы – ул дөйөмләштерелгән тыуған ил, халыҡ образы булып күтәрелә, сөнки “Ер-әсә күкрәгенә халыҡ ҡаны һеңгән”, “йөрәгенә халыҡ йәне ингән”, күҙҙәренә халыҡ йәше тулған, ҡуйынынан халыҡ үҙе урын алған, бөтә быуындар “ҡайғыһын да, өмөтөн дө” уға түккән. Бына шундай ул Ер-әсә!\nЕр-әсә ҡулы менән тыуған ил, халыҡ үҙ батырына ерҙә үҫкән ҡырлы, моңло, серле ҡурай бүләк итә. Ә ҡурай серле көскә эйә, сөнки ул – йыр, ә йыр бер ваҡытта ла тотҡон булмай, уны бер кем дә, бер ниндәй көс тә бикләп тота алмай. Халыҡ моңо, йыры һәр саҡ иреккә, азатлыҡҡа саҡыра, һәм ул бер ваҡытта ла хәйлә, мәкер тоҙағына эләкмәҫ, бөтә ваҡиғаларға үҙенең дөрөҫ баһаһын бирәсәк, заман тамғаһын ҡуясаҡ.\nБыуындар аманаты булған ҡырлы ҡурай моңо аҫтында Кинйәбай, бер саҡ ҡартайыу белмәгән, мәңге йәш йыр кеүек үк, үҙенең элекке төҫөнә кире ҡайта, тирә-яҡ йәшәрә, ергә яҙ килә. Ҡурай аша халыҡтың быуаттар буйы йыйған тормош тәжрибәһе – йыры, моңо кәүҙәләндерелә. Ул – халыҡтың еңелмәҫ рухы.\n“Серле ҡурай” драмаһында драматик көсөргәнешлелек һәм хәрәкәт геройҙарҙың эшмәкәрлеге менән тыуҙырыла. Батыр Кинйәбай һәм яуыз Юха образдары аша донъяға булған ике ҡараш, ике төрлө философик һәм әхлаҡ нормалары күрһәтелә. Улар араһындағы конфликт береһенең икенсеһен еңеүе менән генә хәл ителергә мөмкин.\nХалыҡ батыры Кинйәбай алдына ҡуйылған маҡсат бик ҙур. Ул халыҡ, ил алдында торған оло проблемаларҙы хәл итеү өсөн көрәшкә сыҡҡан. Ижтимағи көрәш батырҙың үҙ шәхси мөхәббәтен яҡлауы менән тағы ла көсәйтелә һәм конкретлаштырыла.\nЮха, киреһенсә, яуыз, хәйләкәр, мәкерле, төрлө төҫкә инеп, кешеләрҙе бер-береһенә ҡаршы ҡуя, уларҙы юлдарынан яҙҙыра, шулай итеп һәр саҡ маҡсатына ирешеп килә. Юха – кешеләрҙе кеше булғаны өсөн күрә алмаусы, уларҙың хас дошманы, уларҙы физик һәм рухи яҡтан иҙергә, ҡол итергә тырышыусы зат.\nШулай итеп, Зәйнәб Биишева фольклорға туранан-тура таянып ҙур йөкмәткеле әҫәр ижад итте. Автор әкиәттәргә хас шартлылыҡты, аллегория, символиканы һәм романтик күтәренкелекте оҫта файҙаланды. Был әҫәр балаларға рухи һәм мораль тәрбиә биреүҙә лә ҙур роль уйнай. Изгелек һәм яуызлыҡтың асыҡ миҫалы булып торған Кинйәбай һәм Юха образдары балаларға тормошта ҡайһы яҡҡа юл тоторға икәнлеген күрһәтеүсе образдар булып тора.\nЗ. Биишева халыҡтың халыҡтың азатлыҡ өсөн алып барған көрәшен шәхес һәм халыҡ мөнәсәбәтенә бәйләп күрһәтә. Әгәр ҙә бынан алда ошо уҡ темаға яҙылған әҫәрҙәрендә яуызлыҡты батыр тик “серле балдаҡ” ярҙамында ғына еңеп сыға алһа, халыҡтың әүҙем роле күрһәтелмәһә, “Тылсымлы ҡурай”ҙа инде азатлыҡты батыр етәкселегендә халыҡ үҙе яулап ала.\nХалыҡ әкиәте образдарына нигеҙләнеп тыуҙырылған образдар бөтөнләй яңы йөкмәтке ала һәм хәҙерге заман талаптарынан сығып үҫтерелә.\nГеройҙар хәрәкәт иткән тирә-йүн, әҫәрҙә тасуирланған тормош күренештәре, әкиәттәрҙәге кеүек үк, шартлы. Тик ошо шартлылыҡ артында реаль тормош ята.\nЯҙыусы фольклорға туранан-тура мөрәжәғәт итеп, ҙур йөкмәткеле әҫәрҙәр ижад итте.\nЗ. Биишеваның “Мөхәббәт һәм нәфрәт” (1965), “Һөнәрсе менән Өйрәнсек”(1965) хикәйәттәре кеше, уның тормоштағы урыны, тәртибе, әхлаҡ йөҙө тураһында тәрән философик уйланыуҙарға нигеҙләнгән. Һин ысын кешеме, әллә тик үҙең өсөн генә ҡалтырап йәшәүсе ҡурҡаҡ йән-меҫкенме? Яҙыусының тормош, ғүмер, йәшәү хаҡында уйланыуын, үҙ эстетик ҡараштарын поляр сиккә ҡуйылған, ҡабартылған образ-символдар аша материаллаштырыуы осраҡлы күренеш түгел. Сөнки хәҙерге ҡатмарлы осорҙа, яңы йәмғиәт төҙөү осоронда һәр бер шәхестең әхлаҡи сифаттарын һүрәтләү мөһим, шуның өсөн кешене тәрбиәләү – иң актуаль әҙәби-художестволы проблемаға әйләнде.\n“Һөнәрсе менән Өйрәнсек”тә ике поляр ҡаршылыҡ: бер яҡта – бер ҡасан да тынғы белмәүсе, һәр ваҡыт эҙләнеүсе, өйрәнеүсе, шуға ла көндән-көн оҫтара барған Һөнәрсе, икенсе яҡта-көршәкте нисек тә күберәк һатыу яғын ғына ҡайырған Өйрәнсек. Хикәйәттә уларҙың хатта исемдәре бирелмәй. Был яғы менән дә ул ҙур дөйөмләштереүҙәргә ишара яһай. Был әҫәр уҡыусыларҙа хеҙмәткә хөрмәт, һөйөү, ҡыҙыҡһыныу тойғолары уята. Хикәйәтте уҡығандан һуң балалар Һөнәрсе кеүек оҫта, арыу-талыу белмәҫ эшсе булыу тураһында хыялланалар һәм киреһенсә, өйрәнсек менән булған күңелһеҙ ваҡиғанан ғибрәт алалар. Һөнәрсе – хикәйәттең төп геройы. Ул алтын ҡуллы кеше, көнө-төнө эштән бушамай, эҙләнә, уйлана. Уның төп маҡсаты – кешеләргә изгелек эшләү, уларҙың тормошон еңеләйтеү. Һөнәрсе тормоштоң ҡәҙерен, бәхетен тик хеҙмәттә генә күрә. Ғүмерен башҡа кешеләргә һәм яратҡан эшенә, сәнғәткә бағышлай. “Яҡшылыҡты эшлә лә диңгеҙгә ырғыт, халыҡ белер. Халыҡ белмәһә – балыҡ белер”, “Яҡшы атҡа атҡа ҡамсы кәрәкмәй” тигән мәҡәлдәр Һөнәрсегә арнап әйтелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Һөнәрсе үҙенең хеҙмәт емешен күрә алмай.\nӘ дөрөҫлөк, изгелек һуңлап булһа ла өҫкә ҡалҡа. “Хеҙмәтенә күрә-хөрмәте”, – ти халыҡ Һөнәрсе тураһында. Ә Өйрәнсек тураһында иҫкә төшөрөп: “Ялғандың бото ҡыҫҡа”, “Ҡырын эш ҡырҡ йылдан һуң да беленә”, – ти халыҡ.\nКүгәрсен районы Мораҡ ауылының З. Биишева исемендәге мәктәбе уҡытыусыһы\n Башҡорт теленең һүҙлеге: Ике томда / Рәсәй Фәндәр академияһы. Башҡортостан ғилми үҙәге. Тар., тел һәм әҙ. Институты. – М.: Рус. яз., 1993.\n Валеев И.И. Педагогика Мустая Карима. Изд. 2-е. – Уфа: Китап, 2003.


Башҡорт дәүләт педуниверситетының «Кружева» ансамбле концерт программаһы менән Сочиға юллана // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт дәүләт педуниверситетының «Кружева» ансамбле концерт программаһы менән Сочиға юллана\n19:23, 5 февраля 2014 Мәҙәниәт\nМ. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының «Кружева» ансамбленең тәүге сығышы 9 февралдә була. Был көндө коллектив Ҡыҙыл яланда урынлашҡан Олимпия ауылдарының (улар бөтәһе өсәү) береһендә концерт ҡуясаҡ.\nАнсамбль етәксеһе, БР атҡаҙанған артисткаһы Ольга Андреева әйтеүенсә, былтыр йәй Сочиҙағы Уйындарҙың рәсми сайтында улар илдең ижади коллективтары араһында конкурс тураһында мәғлүмәт күреп ҡала. Үҙҙәренең бейеүҙәре менән видеоны ебәрәләр һәм йомғаҡтар буйынса иң күп тауыш йыялар.\n— Ойоштороусылар беҙҙең менән бәйләнешкә инде һәм Сочиға саҡырҙы, — тип һөйләй Ольга Андреева. – 30 минутлыҡ концерт программаһы менән сығыш яһаясаҡбыҙ, уны коллективыбыҙҙың визит карточкаһы булған «Шкатулка» урыҫ бейеүе асып ебәрә. Өс урыҫ бейеүенән башҡа, ҡыҙҙар һәм егеттәр башҡорт, татар һәм ҡаҙаҡ бейеүҙәрен башҡарасаҡ.\n«Кружева» ансамбленең бейеүселәре Сочиҙа бөтәһе өс майҙансыҡта сығыш яһаясаҡ.


Ҡатайҙарҙың ҡотло ерендә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡатайҙарҙың ҡотло ерендә\nҠатайҙарҙың ҡотло ерендә 26.12.2017 // Йәмғиәт\nУрал аръяғы райондары кешеләре араһында Инйәр ауылын белмәгәндәр һирәктер. Өфөгә барғанда күптәр унда туҡтап ял итә, кафеларына кереп тамаҡ ялғай.\nШәхсән мине был ауылдың хозур тәбиғәте һәм ямғырҙан һуң ҡалҡҡан бәшмәктәй йыл һайын күбәйгән яңы йорттары һоҡландыра ине. Шыңғырҙап торған, эре төҙ бүрәнәләрҙән һалынған көлөп ултырған өйҙәрҙә тырыш, эшһөйәр кешеләр йәшәгәнлегенә икеләнмәнем дә. Һәм бына миңә Инйәр ауылы, уның халҡы менән яҡынданыраҡ танышыу форсаты тейҙе.\nТарих XVIII быуатҡа барып тоташа\nИнйәр ере – Ҡатай ырыуының тарихи тыуған төйәге. Һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнеп, мал аҫрап көн күргән улар. Тарихи мәғлүмәттәргә ҡарағанда, XVIII быуат аҙағында Инйәр урынында Хәсән тип аталған башҡорт ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, унда 30 йорт иҫәпләнгән.\nИнйәр ауылы 1859 йылда барлыҡҡа килгән. Ваҡыт 19-сы быуаттың икенсе яртыһын ваҡлағанда, бында урман сәнәғәтселәре пәйҙә була, уларҙың артынан таусылар килеп төпләнә. Күп тә үтмәй ауылда суйын иретеүсе завод төҙөлә. Ҡуйы урмандар яғыулыҡ һәм төҙөлөш материалдары сығанағына әйләнә. Завод эшмәкәрлеге оҙаҡ йылдарға инйәрҙәрҙең социаль статусын билдәләй, әммә халыҡ ер эшенән дә айырылмай. Һуңғараҡ Инйәр леспромхозы асылып, байтаҡ эш урындары булдырыла. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тиҫтә йылдар ауылдың социаль инфраструктураһы үҫешенә ҙур йоғонто яһаған предприятиеның хәле 2000 йылдар башында һүнеп ҡала.\nБөгөнгө көндә Инйәр – Белорет районының иң ҙур һәм үҙәктән иң алыҫ урынлашҡан биләмәләренең береһе. Ауыл Советы составына 21 ултыраҡ ҡарай, төрлө милек формаһындағы илленән ашыу предприятие эшләй.\nБиләмәгә үҙ эшенә яуаплы ҡараған, талапсан, райондың иң тәжрибәле ауыл Советы хакимиәте башлыҡтарының береһе Ғайса Мөфтәхетдинов етәкселек итә. Ғайса Ғәбделхаҡ улы оҙатыуында беҙ Инйәр биләмәһе, уның халҡының йәшәйеше менән ентекләберәк таныштыҡ.\nДемографияла ыңғай динамиканың күҙәтелеүе – бөгөнгө көндә ултыраҡта йәшәү кимәленең юғары икәнлеген билдәләүсе төп күрһәткестәрҙең береһе. Биләмәлә 2511 йортта барлығы ете меңдән ашыу кеше йәшәй, шуларҙың 855-е – уҡыусылар, 357-һе – мәктәпкә тиклемге йәштәге балалар. Күп балалы 115 ғаилә иҫәпләнә. Халыҡтың байтағы шәхси хужалығында мал, ҡош-ҡорт аҫрап, баҡсасылыҡ менән шөғөлләнеп көн күрә.\nХеҙмәт йәшендәгеләрҙең күбеһе тимер юл станцияһында, ауыл Советы территорияһында урынлашҡан Көньяҡ Урал дәүләт ҡурсаулығында һәм башҡа предприятие-учреждениеларҙа хеҙмәт итә, шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр ҙә байтаҡ, һуңғы биш йыл эсендә генә туғыҙ крәҫтиән (фермер) хужалығы теркәлгән. Никахҡа инеүселәр һәм яңы тыуған сабыйҙар һаны йылдан-йыл үҫә. Быйыл ғына 55 сабый донъяға ауаз һалған. Ултыраҡта өс балалар баҡсаһы иҫәпләнһә лә, сират ҙур. 140 урынлыҡ балалар баҡсаһы өсөн урын бүленеп, проект эшләнгән, ата-әсәләр объекттың төҙөлә башлауын түҙемһеҙлек менән көтә.\n— Йәштәр күпләп ауылда төпләнергә тырыша, урын алып, йорт төҙөргә теләүселәр байтаҡ. Тәү сиратта ер участкаларын йәш һәм күп балалы ғаиләләргә бүлергә тырышабыҙ. Йыл һайын утыҙлап ғаилә өй туйлай, — тине Ғайса Ғәбделхаҡ улы.\nБелем усағына – сирек быуат\nИнйәрҙең үҙендә ике-өс урта мәктәп, бер тулы булмаған белем биреү усағы эшләй. Беҙ иһә күптән түгел үҙенең сирек быуат юбилейын билдәләгән башҡорт мәктәбе менән яҡынданыраҡ таныштыҡ.\n90-сы йылдарҙа республикала башҡорт теленә, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, мәҙәниәтте үҫтереүгә иғтибар арта. Төбәктәрҙә милли аңды тергеҙеү маҡсатында ойошмалар төҙөлә башлай. Инйәрҙә “Елмерҙәк” башҡорт халыҡ клубы ойошторола. Уның сираттағы бер ултырышында башҡорт мәктәбен асыу тураһында һүҙ ҡуҙғатыла.\nКүмәкләгән – яу ҡайтарған, 1992 йылдың авгусында ошо турала ҡарар ҡабул ителә, әммә бина табыу проблемаһы килеп тыуа. Ошо йылдарҙа балалар баҡсаларында тәрбиәләнеүселәр һаны ҡырҡа кәмеү сәбәпле, берәүһе ябылып, уның бинаһы башҡорт мәктәбенә бирелә. Учреждениеның директоры итеп Насир Әлибаев тәғәйенләнә. Асылған йылда белем усағына 162 бала уҡырға килә. Уҡытыусылар балаларға тырышып белем бирә башлай. Ваҡыт үтеү менән башҡорт мәктәбе бинаһы иҫкерә һәм коллектив яңы мәктәп төҙөтөүҙе юллай башлай. Ниһайәт, 2007 йылда өс ҡатлы яңы бина ҡалҡып сыға.\nБөгөн мәктәптә 191 балаға 37 уҡытыусы төплө белем бирә. Тирә-яҡтағы 14 ауылдың балалары йөрөп уҡый. Мәктәп эргәһендә интернат та бар, унда бөгөн ситтән килгән 44 уҡыусы йәшәй. Директор Рәфил Иҙрисов мәктәпте заманса йыһазландырыуға, уҡытыусылар һәм уҡыусылар өсөн бар уңайлыҡтар булдырыуға ваҡытын да, көсөн дә йәлләмәй.\nИнтерактив таҡталар, проекторҙар, Интернет селтәренә тоташтырылған компьютерҙар дәрестәрҙе юғары кимәлдә ойоштороуға булышлыҡ итә. Тәрбиәләнеүселәр төрлө кимәлдәге олимпиада-конкурстарҙа призлы урындар яулап, сығарылыш уҡыусылары юғары уҡыу йорттарына уҡырға инеп, белем усағының данын арттыра.\nИнйәрҙең үҙәк майҙанына килеп етеү менән иң тәүҙә өс ҡатлы мөһабәт бина иғтибарҙы йәлеп итте. “Мәҙәниәт йорто” тип ҙур хәрефтәр менән яҙылып ҡуйылған уға. Бындай ҙур бина ҡайһы бер район үҙәктәрендә юҡтыр әле, тип уйлап ҡуйҙым. Уның икенсе ҡатында китапхана һәм балалар музыка мәктәбе урынлашҡан. Район мәҙәниәт йортона 42 филиал инә, һәм ул район кимәлендә иң ҙур мәҙәни-ял урыны һанала.\nБөгөнгө учреждениела балалар, йәштәр һәм ололар өсөн тәғәйенләнгән төрлө йүнәлештәге 19 түңәрәк эшләй. “Елмерҙәк” театры, “Тау шишмәһе”, “Россияночка” вокаль ансамблдәре һәм “Өләсәйем һандығы” ижад түңәрәге “халыҡ” исемен йөрөтә, ә “Ҡолонсаҡ” балалар театры коллективы өлгөлө тип танылған.\nМәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, үҙешмәкәр коллективтар район, хатта республика кимәлендә уҙғарылған фестиваль-конкурстарҙа сығыш яһап, призлы урындар яулай, биләмәлә һәр байрамды, датаны ауылдаштарына күңелле һәм файҙалы булырлыҡ итеп уҙғарырға тырышалар. Беҙ барғанда улар Яңы йыл байрамына әҙерләнә ине. Әйткәндәй, майҙан уртаһында байрам хужаһы — 20 метрлыҡ бейеклектәге йәшел шыршы урын алып та өлгөргәйне.\nФизкультура-һауыҡтырыу комплексы ла үҙәк майҙанда урынлашҡан. Бында мини-футбол, хоккей, баскетбол, бокс, еңел атлетика буйынса ярыштар уҙғарыла. Бигерәк тә хоккейҙы яҡын күрә инйәрҙәр, йыл һайын спорттың был төрөн үҫтереүгә ҙур көс һалып, яҡты хәтирәләр ҡалдырған ауылдаштары С. Овчинников һәм В. Смердов иҫтәлегенә уҙғарылған турнирҙарҙа олоһо ла, кесеһе лә әүҙем ҡатнаша.\nЙәнә бер ял урыны иғтибарҙы йәлеп итте – “Елкин шишмәһе” тип атала ул. Декабрҙең ҡаты һыуығына ҡарамай, беҙ барғанда ла шишмәнән урғылып һыу аға ине. Былтыр “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” программаһы нигеҙендә һыу сығанағының тирә-яғы төҙөкләндерелгән, ошо маҡсатта республика бюджетынан — 204 мең һум, урындағы ҡаҙнанан 10 мең һумға яҡын аҡса бүленгән.\n— “Елкин шишмәһе” — инйәрҙәрҙең иң яратҡан ял урыны, уның һыуы шифалы һанала, керәшен байрамында христиан ауылдаштарыбыҙ бында һыу инә, йәштәр туй тантанаһында иҫтәлеккә фотоға төшә, ғөмүмән, һәр ҡунаҡты инйәрҙәр ошо шишмәгә алып килергә күнеккән, — тине хакимиәт башлығы.\nАуылдың тағы ла бер иҫтәлекле урыны – Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булыусыларға ҡуйылған обелиск та әллә ҡайҙан үҙенә саҡырып тора. Ҡалҡыу ерҙә урынлашҡан иҫтәлекле урын матур итеп кәртәләнеп алынған, Ассы ташынан плитәләр түшәлгән, яугирҙәрҙең исем-шәрифе ташҡа уйып яҙылған. Инйәрҙәрҙең беҙгә тыныслыҡ яулап, башын һалған ата-бабаларыбыҙға хөрмәте, иғтибары, шанлы тарихыбыҙҙы онотмауҙарына дәлил был. Быйыл “Реаль эштәр” программаһы буйынса республиканан бүленгән 248 мең һум аҡсаны бергәләп кәңәшләшкәндән һуң башҡа нәмәгә түгел, ә тап обелискты төҙөкләндереүгә йүнәлтеүҙәре лә күп нәмә тураһында һөйләй бит.\nКәңәшле эш – тарҡалмаҫ\nЭйе, бөтә мәсьәләләрҙе, борсоған проблемаларҙы халыҡ менән бергә хәл итергә тырышалар Инйәрҙә. Бында старосталар институты һөҙөмтәле эшләй. Хатта иң бәләкәй, төпкөл ауылдарҙа ла халыҡ араһында ихтирам яулаған, абруйлы кешеләр староста итеп һайлап ҡуйылған. Депутаттар менән бергә, эш хаҡы өсөн түгел, йөрәк ҡушыуы буйынса көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә һанап бөткөһөҙ ҙур эш башҡара улар. Әйткәндәй, инйәрҙәрҙең бындай тәжрибәһе менән уртаҡлашыу маҡсатында күптән түгел район кимәлендә семинар ҙа үткәрелгән.\nБеҙ хакимиәттә ауылдаштары хәстәре менән йөрөгән Арышпар старостаһы Эльвира Таржиминаны тап иттек. Эльвира Ишмырҙа ҡыҙы сығышы менән Хөсәйен ауылынан, 1994 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумын тамамлағас, клуб мөдире итеп Арышпар ауылына эшкә йүнәлтелә. Ул йылдарҙа ауылда мәктәп, клуб, медицина пункты, магазин, ғөмүмән, халыҡҡа кәрәкле бөтә социаль объекттар ҙа була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн уларҙың береһе лә юҡ, 90-сы йылдар аҙағында Арышпарға ла “перспективаһыҙ” мөһөрө һуғыла. Ауылдың үҙәктән 23 километр алыҫлыҡта урынлашыуы ла йәштәрҙең бында ҡалмауына сәбәп булғандыр.\nБөгөн ауылда 15-ләп йорт иҫәпләнә, һәм уларҙа башлыса ололар көн күрә. Эльвира Ишмырҙа ҡыҙы тормош иптәше Фәрит менән яңы йорт һалып, ҡура тулы мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап, баҡса үҫтереп етеш тормошта йәшәйҙәр, өс бала тәрбиәләйҙәр, икәүһе — мәктәп йәшендә.\nАрышпарҙарҙың төп проблемаһы — Өшөрә йылғаһы аша һалынған күперҙең авария хәлендә булыуы. Ошо сәбәпле йөк машиналарына һәм автобустарға йөрөү тыйылғас, ауылдың өс уҡыусыһын һәм күрше Айыс ауылынан бер баланы уның атаһы Вәрис Әғзәмов менән сиратлап шәхси автомобилендә Инйәр мәктәбенә уҡырға йөрөтөргә тура килә “тимер ат”ты күптән йүгәнләгән тырыш ҡатынға.\nАуылда оло кешеләр күп булғас, билдәле, сирләп тә китәләр, Арышпарҙа телефон бәйләнеше лә насар. Ауырыуҙарға ашығыс медицина ярҙамы күрһәтеү Эльвира Таржиминаға йөкмәтелгән.\n– Күпер юл хужалығы идаралығы балансында, яңыһының проекты эшләнеп, экспертиза үткән, тиҙәр, киләһе йыл проблеманың хәл ителеренә ышанабыҙ, – тип өмөтөн белдерҙе Ғайса Мөфтәхетдинов.\nҮҙидаралыҡтың ыңғай тәжрибәһе итеп тағы бер миҫалды килтерергә була. Инйәр ауылында күп фатирлы 30 йорт иҫәпләнә, уларҙа 476 кеше йәшәй. Һәр береһендә йорт комитеты һәм уның рәйесе һайлап ҡуйылған. Шуға ла күп фатирлы йорттарҙа таҙалыҡ һәм тәртип күҙәтелә.\n— Һәр ерҙәге кеүек, беҙҙә лә бөтәһе лә шыма ғына бармай, бигерәк тә заман ауырыуы – эскелек, йәштәр араһында тәртип боҙоуҙар, имен булмаған ғаиләләр борсоуға һала, был афәткә ҡаршы көрәшкәндә ауыл старосталарының, йорт комитеттары рәйестәренең, ағинәйҙәр ойошмалары кәңәшенә, ярҙамына таянабыҙ. Ысынлап та, уларҙың һүҙе үтемле, абруйлы. Бергәләп көрәшкәс, һөҙөмтәләр ҙә күҙгә күренә, — тине хакимиәт башлығы.\nБиләмәнең Инйәрҙән ҡала иң ҙур ултырағы – Манышты ауылы менән яҡынданыраҡ танышыу теләге тыуҙы. Ауылға етмәҫ борон уҡ аллы-гөллө төҫтәргә буялған балалар майҙансығы күҙгә салынды.\n– Бына был – Манышты ауылы халҡының берҙәм, тырыш булыуҙарына бер миҫал, – тип ғорурлығын йәшермәне Ғайса Ғабделхаҡ улы. – Быйыл урындағы инициативаларҙы яҡлау программаһында әүҙемлек күрһәтеп, маныштылар кескәйҙәргә ошо майҙансыҡты бүләк итте.\n366 мең һумлыҡ проекттың 60 мең һумын ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә йыйып бирә улар, ҡалған аҡса республика, район, урындағы ҡаҙнанан бүленә. Бағыусылар ҙа ситтә ҡалмай. Манышты ауылы элек-электән балта оҫталары менән дан тота, майҙансыҡты матур итеп кәртәләп тә ҡуя улар, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа буяу эштәрендә әүҙем ҡатнаша. Бөгөн ул балаларҙың ғына түгел, ололарҙың да иң яратҡан ял итеү, күңел асыу урынына әйләнгән. Ауылдың старостаһы Ғаян Абдрахмановтың тырышлығын айырыуса билдәләргә кәрәк, ауылдаштарының хөрмәтен яулаған ир-уҙаман – һәр башланғыста маныштыларҙы ойоштороп, дәртләндереп йөрөүселәрҙең береһе.\n– Урындағы инициативаларҙы яҡлау программаһын бик кәрәкле тип һанайым. Күктән көтөп ятмай, үҙ өлөшөңдө индереп ниҙер булдырыу, төҙөү, уртаҡ тырышлыҡтың һөҙөмтәһен күреү халыҡты берләштерә, яңы эштәргә дәртләндерә. Тәрбиәүи әһәмиәте лә ҙур – үҙ ҡулың менән тыуҙырған әйбергә нисек һаҡсыл ҡарамайһың инде? Артабан да был программала мотлаҡ ҡатнашасаҡбыҙ, киләһе йыл Инйәрҙә лә ошондай балалар майҙансығы төҙөмәксебеҙ, – тип фекерҙәре һәм пландары менән уртаҡлашты хакимиәт башлығы.\nАуылда йорттарҙың төҙөклөгө, семәрләп биҙәлгәндәренең күплеге һоҡландырҙы. Әллә ҡайҙан йәм биреп ултырған ике ҡатлы бинаға йүнәләбеҙ. Уны “Маныштының йөрәге” тип атаһаҡ та хата булмаҫ. Был бина 2005 йылда файҙаланыуға тапшырылған, унда мәктәп, клуб, фельдшер-акушерлыҡ пункты, балалар баҡсаһы, китапхана урынлашҡан.\nМанышты төп дөйөм белем биреү мәктәбенең бер быуатлыҡ тарихы бар. Бөгөн бында 60 балаға 13 уҡытыусы төплө белем бирә. Тиҫтә йылдан ашыу мәктәп директоры булып эшләгән Мансур Байрамғәлин беҙгә мәктәп буйлап экскурсия ойошторҙо.\nУҡыусыларға тырышып уҡыу өсөн бөтә шарттар ҙа тыуҙырылған: иркен, таҙа, заманса йыһазландырылған класс бүлмәләре, Интернет селтәренә тоташтырылған кабинеттар, спорт залы, ашхана – бер ҙә ҡала мәктәптәренән ҡалышмайҙар, тигән уй тыуҙы башта. Уҡыусылар ҙа һынатмай — район кимәлендә уҙғарылған “Урал батыр” эпосын яттан һөйләү һәм сәхнәләштереү бәйгеһендә, төрлө фәндәр буйынса олимпиадаларҙа даими призлы урындар яулайҙар. Әйткәндәй, шиғыр яҙыусы балалар ҙа бар ауылда, былтыр йәш ҡәләм тирбәтеүселәрҙең ижады тупланмаһынан торған “Белорет шишмәләре” китабында дүрт уҡыусының шиғырҙары донъя күргән.\nЙәш быуынды патриотик рухта тәрбиәләүгә, халҡыбыҙҙың данлы һәм шанлы тарихы аша тыуған ергә, туған телгә ҡарата һөйөү уятыуға айырым иғтибар бирелә Маныштыла. Мәктәп музейы тупһаһы аша атлап ингән һәр кем быға инаныр.\nМәктәптең спорт залы уҡыуҙан һуң тамаша майҙаны итеп файҙаланыла. Маныштылар йыр-моңға һәләтле. Йыл һайын уҙғарылған “Инйәр хазиналары” конкурсында призлы урындарға лайыҡ булалар, бынан тыш, район кимәлендәге мәҙәни сараларҙа ла әүҙем ҡатнашалар.\nӘйткәндәй, клуб мөдире Айһылыу Хәсәнова быйыл “Кәйеф оҫтаһы” район конкурсында 3-сө урынды яулаған. Ауыл һәүәҫкәрҙәре йыл һайын берәй спектакль әҙерләп тә ауылдаштарын ҡыуандыра.\nАуыл китапханаһына инеү менән ундағы йыйнаҡлыҡ, кәштәләрҙә китаптарҙың айырым бер тәртиптә урынлаштырылыуы, үҙенсәлекле стендтар күҙгә ташланды. Маныштыларҙың бында юлдарын һыуытмауҙары күренеп тора.\n— Китапханаға алты йәштән алып 75-кәсә 422 кеше йөрөй, 11 меңдән ашыу китап иҫәпләнә. Мөмкинлектәре булмағандарҙың өйҙәренә барып уҡ хеҙмәтләндерергә тырышабыҙ, — тине китапханасы Гөлфиә Шайхетдинова.\nФельдшер-акушерлыҡ пункты ла ошо бинала урынлашҡан, уға бинаның икенсе яғынан инеү урыны эшләнгән.\n— Кәрәкле дарыуҙар, тәү ярҙам күрһәтеү саралары менән тейешле кимәлдә тәьмин ителгәнбеҙ. Ауылда бер йәше тулмаған алты сабый иҫәпләнә, бәпес көткән йәш ғаиләләр ҙә бар — уларға айырым иғтибар бирәбеҙ, — тине йәш белгес Эльвира Фазылова.\n...Тышта шат ауаздар ишетелде, Маныштының киләсәге — балалар баҡсаһына йөрөүсе кескәйҙәр саф һауала уйнарға сыҡҡан икән.\nИнйәргә илткән юлдар\nМаныштыға барғанда, бер көн алда ғына ҡар яуып, һепертмә буран булыуға ҡарамаҫтан, юлдарҙың ҡарҙан таҙартылып, ҡом һибелеп ҡуйылғанлығына иғтибар иткәйнем. Ҡайтҡан саҡта Ғайса Ғабделхаҡ улынан ошо турала ҡыҙыҡһындым.\n— Инйәрҙә Белорет юл ремонт-төҙөлөш идаралығының производство участкаһы бар. Улар Инйәр, Ассы, Йөйәк ауыл биләмәләрен хеҙмәтләндерә. Предприятиеға халыҡты борсоған проблемаларға битараф булмаған, тәжрибәле етәксе, ауыл Советы депутаты Андрей Акатьев етәкселек итә, ниндәй мәсьәлә менән мөрәжәғәт итһәк тә, ярҙамдан баш тартмай, — тип һөйләне хакимиәт башлығы.\nУчастка контораһына туҡтап, Андрей Владимировичтың үҙе менән дә аралаштыҡ.\n— Предприятиела 60 кеше эшләй, 24 берәмек техникабыҙ бар. Беҙгә 236,1 километр юлды хеҙмәтләндереү бурысы йөкмәтелгән, шуларҙың 76 саҡрымы – региональ әһәмиәттә. Юлдарҙың күбеһенән мәктәп автобустары йөрөй, шуға күрә балаларҙың именлеген тәьмин итеү маҡсатында тәү сиратта ошо участкаларҙы ваҡытында һәм сифатлы итеп таҙартырға тырышабыҙ, — тине әңгәмәсем.\n— Борсоған проблемалар бармы? – тип ҡыҙыҡһынам Андрей Владимировичтан.\n— Йәштәр ни өсөндөр эшсе һөнәрен һайлап бармай. Лайыҡлы эш хаҡы тәҡдим итһәк тә, хеҙмәткәрҙәребеҙҙең күбеһе оло йәштә. Йүнәлтмә биреп, үҙ аҡсабыҙға уҡытып та алыу мөмкинлеге бар. Әлегә эшселәребеҙ етә, әммә бер нисә йылдан был проблеманың киҫкен тороуы ихтимал, — тип борсолоуын белдерҙе ул.\nАуылдар эсендәге юлдар ҙа даими таҙартылып тора биләмәлә. 2014 йылда хакимиәт республика программаһы сиктәрендә ЛМЗ-804 тракторын ҡайтарта. Рәсәй заводтарында йыйылған Ҡытай техникаһын тәжрибәле тракторсы Ишбирҙе Йомағоловҡа ышанып тапшырғандар. Биләмәгә ҡараған 21 ауылдың һәр береһенә барып, ауыл эсендәге юлдарҙы ваҡытында таҙартып өлгөрөргә тырыша яуаплы механизатор.\nИнйәрҙә төрлө йүнәлештә эшмәкәрлек иткән 50-нән ашыу эшҡыуар теркәлгән. Күптән түгел бында бер нисә магазин, “Кристалл” сауҙа комплексы, “Магнит”, “Полушка” универсамдары асылған. Биләмәнән региональ әһәмиәттәге юл үтә. Туристар, юлаусылар өсөн һуңғы йылдарҙа ҡунаҡханалар, кафелар йылдам төҙөлә.\n— Белорет районының иң сигендә урынлашҡан Ҡолмас ауылын беләһегеҙҙер? Тиҫтә йыл элек ауыл халҡы ситкә китеп бөтөп, бер генә кеше ҡалғайны. Әммә тыуған ер үҙенә тарталыр, күрәһең. Зәлиә Ғәлиәнова, Заһир Абдуллин һәм Мәрғинә Абдуллина тыуған ауылдарына ҡайтып, ана ниндәй кафелар асып ебәрҙе. Эш урындары булғас, ауыл да йәнләнде. Әлбиттә, әлегә электр мәсьәләһе асыҡ килеш ҡала, әммә киләсәктә был проблема хәл ителер, тип ышанабыҙ, — тине Ғайса Ғабделхаҡ улы.\nКүптән түгел асылһа ла, юлаусыларҙың яратҡан ял урынына әйләнгән “Урал” кафеһы хужаһынан уңыш серҙәре тураһында ҡыҙыҡһындым.\nМиңлехан Ғәйнетдинов — һөнәре буйынса урмансы. 1985 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының урман факультетын тамамлап, Инйәр леспромхозында эш башлай. Мастер, техник, инженер булып хеҙмәт итә. Йәмәғәте Гөлназ менән магазин да асып ебәрәләр. Күп тә үтмәй, уртаҡ фекергә килеп, ауылдарында ҡунаҡхана менән кафе төҙөргә ҡарар итәләр. Бинаның проектын да үҙҙәре эшләй, исемде лә бергәләп ҡушалар.\nТырышлыҡтары бушҡа китмәй, дүрт йыл элек Инйәргә йәм биреп ултырған мөһабәт бинала “Урал” кафеһы асыла. Хужалар тәү сиратта юлаусыларға уңайлыҡ тыуҙырыуҙы, аҙыҡ-түлектең сифатлы, тәҡдим иткән ассортименттың бай булыуын маҡсат итеп ҡуя. Ауылдаштарына ике тиҫтәләп эш урыны ла булдыралар.\nКешеләрҙең рәхмәтен ишетеп, бергәләп эшләргә лә йәшәргә ине... Әммә тормош ҡайһы саҡ бигерәк рәхимһеҙ шул, бынан ике йыл элек ҡапыл ауырып Гөлназ баҡыйлыҡҡа күсә. Ҡанаты һынһа ла, Миңлехан Насретдин улы төшөнкөлөккә бирелмәй. Өс ҡыҙы – өс тағанға таянып башлаған эште дауам итә. Бөгөн улар барыһы ла дин юлында, бина эргәһендә намаҙ бүлмәһе лә асыла. Игеҙәктәр ситтә төпләнһәләр ҙә, атайҙары эргәһенә йыш ҡайталар, ә өлкән ҡыҙы Әлиә – Миңлехан Ғәйнетдиновтың уң ҡулы. Аш-һыу, меню, аҙыҡ-түлек ассортименты өсөн тулыһынса ул яуаплы, әйткәндәй, кафела хәләл ризыҡ ҡына әҙерләнә. Киләсәктә юлаусыларға тағы ла уңайлыраҡ булһын өсөн шиномонтаж хеҙмәте асыу һәм башҡорт тирмәһе формаһында төҙөлә башлаған сәйхананы эшләп бөтөү пландары менән яна эшҡыуар.\n— Миңлехан Насретдин улы ауылдаштарына һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер, бигерәк тә ололарға бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтә. Беҙгә лә йә техника, йә башҡа нәмә менән ярҙам итеп кенә тора, — тип рәхмәтен белдерҙе хакимиәт башлығы.\nҮҙ һөнәреңде еренә еткереп башҡарыу, кешеләрҙең рәхмәтен ишетеү, тормош ауырлыҡтарына баш эймәү – ошолор инде уңыш нигеҙе, тигән һығымтаға килдем Миңлехан Ғәйнетдинов менән аралашҡандан һуң.\nМәҡәлә башында яҙғаным дөрөҫлөккә тап килде, ысынлап та, матур тәбиғәтле урында, күркәм йорттарҙа уңған, эшһөйәр, берҙәм кешеләр йәшәй икән. Декабрҙең сатлама һыуығы биттәрҙе семетеп-семетеп алһа ла, күңелемдә уларҙың ихласлығынан, киң күңеллелегенән сикһеҙ йылылыҡ тойҙом. Инйәр мине аллы-гөллө уттарын ҡабыҙып оҙатып ҡалды...


Бәлә әҙәм башынан йөрөй...\n27 Ноябрь 2010, 15:43\nИнтернет мөмкинлектәренең сикһеҙ булыуына шатланып, Мәскәү башҡорттары сайты директоры Марат Булатовтың беҙгә, «Йәшлек»тәргә, күстәнәс итеп ебәргән хатын, башҡортсаға тәржемә итеп, гәзит уҡыусыларыбыҙға ла еткермәксе булдыҡ. Сөнки, халыҡ әйтмешләй, бәлә ағас башынан түгел, әҙәм башынан йөрөй.\nИнсульт икәнен нисек белергә?\nТәбиғәткә ял итергә сыҡҡайныҡ. Китеп барған ерҙән дуҫымдың ҡатыны ҡапыл ергә ҡоланы. «Ашығыс ярҙам» саҡырайыҡ, тигән тәҡдимебеҙгә ул: «Юҡ, юҡ, бер нәмә лә булманы, барыһы ла яҡшы. Ташҡа ғына эләктем – яңы аяҡ кейемемә өйрәнеп етә алмайым», – тигән булды. Уға торорға ярҙам иттек, һәм ул, тәбиғәт хозурлығынан рәхәтлек алып, ял итеүен дауам итте.\nӨйҙәребеҙгә таралышҡас, дуҫым ҡатынын «Ашығыс ярҙам» менән дауаханаға алып китеүҙәре һәм киске сәғәт 6-ла уның вафат булыуы тураһында хәбәр итте. Баҡһаң, ул тәбиғәттә ял иткән ваҡытта инсульт кисергән икән.\nӘгәр ҙә беҙ инсульт билдәләрен күрә белгән булһаҡ һәм, табип-невролог әйткәнсә, өс сәғәт эсендә ярҙам итһәк, йәш ҡатын иҫән ҡалған булыр ине.\nИнсультты нисек белергә һуң?\nБының ябай ғына өс төп алымы бар һәм уны УЗП тип йөрөтәләр:\nУ (йәғни улыбнуться): бәләгә ҡалған кешенән йылмайыуын үтенегеҙ.\nЗ (йәғни заговорить): асыҡ итеп тулы һөйләм менән һөйләшеүен үтенегеҙ. Мәҫәлән: бөгөн көн матур.\nП (йәғни поднять): ике ҡулын да өҫкә күтәреүен һорағыҙ.\nБыларҙан тыш, инсультты тағы ла бер юл менән белеп була: телен сығарып күрһәтеүен һорағыҙ. Әгәр ҙә теле ҡыйшайған булһа, йә теге-был яҡҡа һәленеп төшһә, тимәк, был инсульт билдәһе. Тиҙ генә «Ашығыс ярҙам» саҡырығыҙ һәм килеп еткән медицина хеҙмәткәрҙәренә ауырыуҙың билдәләре тураһында һөйләп бирегеҙ.\nИнфарктты нисек үткәрергә?\nӘйтәйек, әле киске сәғәт алты ти. Һеҙ ауыр эш көнөнән һуң яңғыҙ ғына өйгә ҡайтып бараһығыҙ. Арығанһығыҙ, йонсоғанһығыҙ. Өҫтәүенә, етәксегеҙ менән ыҙғышып та алғанһығыҙ...\nБер ваҡыт күкрәгегеҙ тәңгәлендә ҡапыл ауыртыу һиҙәһегеҙ. Ауыртыу ҡулығыҙға һәм муйынығыҙға бирә. Өйөгөҙҙән алыҫ түгел генә дауахана барлығын беләһегеҙ ҙә ул, тик унда нисек итеп барып етеү форсатын белмәйһегеҙ. Табиптарҙың әйтеүенсә, йөрәге ауыртҡан кеше 10 секундтан аңын юғалта. Нимә эшләргә?\nҡурҡмағыҙ, шәп-шәп һәм көслө итеп йүтәлләгеҙ. Һәр йүтәл алдынан тәрән итеп тын алығыҙ. Йүтәлегеҙ тәрән, күкрәгегеҙ төпкөлөнән һәм оҙайлы (ҡаҡырғансы) булырға тейеш.\nТын алыуҙы һәм йүтәлләүҙе яҡынса ике секунд һайын өҙлөкһөҙ, йөрәгегеҙ һәүетемсә тибә башлағансы ҡабатларға.\nТәрән һулыш үпкәләргә кислород илтә, ә йүтәл йөрәкте ҡыҫылырға мәжбүр итә, һөҙөмтәлә ҡан әйләнеше шәбәйә һәм йөрәк тибеше нормалләшә. Ошолай эшләгәндә, дауаханаға барып етеүегеҙ ихтимал.\nМинең менән инфаркт булыуы мөмкин түгел, тип уйламағыҙ. Сөнки бөгөнгө йәшәү ритмында был ауырыу хатта 25 – 30 йәшлектәрҙе лә ситләп үтмәй. Үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ һәм ауырыуҙарҙы иҫкәртә белегеҙ.


Луизаның "батырлығы"н ҡабатланы...\nНефтеюганск ҡалаһынан бер ҡатын Башҡортостан "герой"ы Луизаның "батырлығы"н ҡабатлап, тарихҡа инеп ҡаласаҡ. Аңламаҫһың, был гүзәл заттарҙы, матур ғына эшләп йөрөгән урындан, енәйәтсе булып китәләр. Нимә этәрә һуң беҙҙең ипле ҡатын-ҡыҙҙарҙы, һөйөклө әсәйҙәрҙе ошо насар юлға?\nНефтеюганск ҡалаһынан бер ҡатын Башҡортостан "герой"ы Луизаның "батырлығы"н ҡабатлап, тарихҡа инеп ҡаласаҡ.\nАңламаҫһың, был гүзәл заттарҙы, матур ғына эшләп йөрөгән урындан, енәйәтсе булып китәләр. Нимә этәрә һуң беҙҙең ипле ҡатын-ҡыҙҙарҙы, һөйөклө әсәйҙәрҙе ошо насар юлға?\nНефтеюганск ҡалаһынан банк хеҙмәткәре бер ай буйына өйөнә бокстан валюта "ташый", был ханымға аҡса һаҡланған боксҡа инеү хоҡуғы булған икән. Шулай итеп, гүзәл зат алты миллион һумға яҡын аҡсаны үҙ кеҫәһенә һалған.\nРәсәй Эске эштәр министрлығының рәсми вәкиле Ирина Волк белдереүенсә, Нефтеюганск полицияһы хеҙмәткәрҙәре тарафынан кредит-финанс ойошмаһы хеҙмәткәре ҡулға алынған, уны ҙур күләмдә аҡса үҙләштереүҙә ғәйепләйҙәр. Асыҡланыуынса, Нефтеюганск ҡалаһы кешеһе банкта кассир-контролер булып эшләп, бер ай эсендә 5,7 миллион һум аҡса урлаған. Ғәйепләнеүсенең аҡса биреү ҡоролмаһына инеү хоҡуғы була, шуға ла ҡайһы саҡ бокста аҡсаның юҡлығын ул техник сәбәптәр арҡаһында сбой булыуы менән аңлата. Әле ҡулға алынған ханымға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылған, тикшереү эше бара, ул өйҙә һаҡ аҫтында тотола.\nҠатындың ике балаһы бар, урланған аҡса унда табылмаған. Урындағы киң мәғлүмәт саралары ханымдың урланған аҡсаның күп өлөшөн онлайн-казинола уйнатыуын да белдерә, ул ошо рәүешле урлаған аҡсаны банкҡа ҡайтарырға иҫәп тотҡан. Әммә бәхет уға йылмаймаған, күрәһең...


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЭТ КЕҮЕК ТОҒРО БУЛҺАҠ ЙЫЛДАРЫБЫҘ ИЗГЕЛЕКТӘР МЕНӘН БҮЛӘКЛӘР - 2018 - Мәҡәләләр\nКөнсығыш йондоҙнамә һәр йылды уның символы булып торған теге йәки был йәнлек йә ҡош сифаттары менән ҡылыҡһырлай. Ниһайәт, Эт йылына аяҡ баҫабыҙ. Мәғлүм булыуынса, эттең холҡо ябай һәм бер төрлө генә түгел, ләкин был йән эйәһе менән аралашҡанда күп нәмә үҙебеҙгә лә бәйлелер, шәйт, сөнки эт - кешенең тоғро дуҫы, юлдашы, һаҡсыһы. Шуғалыр ҙа, бәлки, эткә бәйле кеше сифаттары ла ифрат күп бит. Эт кеүек үк, намыҫлы, дуҫлыҡҡа, милли идеалдарыбыҙға, асылыбыҙға тоғро, ғәҙел булһаҡ, йылыбыҙ ҙа беҙгә шундай уҡ изгелектәр менән яуап бирер, моғайын. Әммә шул уҡ ваҡытта был хайуандың кире сифаттары хаҡында ла бик күп тапҡыр халыҡ мәҡәлдәре, әйтемдәре бар: "Эт яманы өрмәй тешләр", "Этте күп ашатһаң, эйәһен тешләй", "Эткә - эт үлеме", "Эткә таяҡ закон" һ.б. Бөгөнгө һөйләшеүҙә беҙ яңы йыл хужаһы - эткә бәйле ҡайһы бер кеше сифаттары һәм мөнәсәбәттәре хаҡында бер аҙ фекер йөрөтөп алмаҡсыбыҙ. Гәзитебеҙҙең әүҙем авторҙары - биология фәндәре докторы Әғләм ШӘРИПОВ, отставкалағы хәрби табип Хәлил ҺӨЙӨНДӨКОВ, Бөрйән районы "Таң" гәзите гәзите журналисы Таңһылыу БАҺАУТДИНОВА менән ситтән тороп әңгәмә ҡорҙоҡ.\nИң тәүҙә эттең тоғролоҡ сифаты күҙ алдына баҫа. Ләкин кешеләр араһында был сифат "ҡытлыҡҡа" әйләнеп бара түгелме? Һәм, ғөмүмән, тормошобоҙҙа осрап торған был әхлаҡи төшөнсә хаҡында ниҙәр һөйләр инегеҙ?\nӘ. Шәрипов: Тоғролоҡ тигән күренеш ябай ауыл ғаиләләрендә күберәк урын ала, тип иҫәпләйем. Улар ғүмерҙәре буйына тыуған телгә, милләткә, тыуған төйәккә, тәбиғәтебеҙгә тоғро ҡала бит. Ысынлап та, тормош ҡуйған ауыр һынауҙарға бирешмәй донъя көткән, шул уҡ ваҡытта үҙҙәрендә күп балалар тәрбиәләргә, иң мөһиме, уларҙы дөрөҫ тәрбиәләргә көс тапҡан ғаиләләр һәр ауылда бихисап. Бындай рухлы ғаиләләр исемлегенә мин үҙемдең ҡәҙерле атай-әсәйемде лә индерә алам. Хәҙер улар күп-тән мәрхүмдәр инде. Урындары йәннәттә булһын. Мин үҙем күптән илле йәште үткәнмен. Үҙемдең ошо йәш күҙлегенән сығып ҡарайым да атай-әсәйгә тағы бер һоҡланып ҡуям. Атайға ҡырҡ, әсәйгә утыҙ йәш тулған мәлдә улар ғаилә ҡороп ебәргәндәр. Уларҙың былай һуң өйләнеүенә замана ғәйепле. Атайға егерме йәш самаһы булған мәлдә уны, кулак балаһы булараҡ, Себер тарафтарына оҙатҡандар. Себерҙә ул шахтала егерме йыл самаһы эшләгән. Кире тыуған еренә әйләнеп ҡайтҡан мәлдә уға, алдан әйткәнемсә, ҡырҡ йәш самаһы булған. Ошо ҡырҡ йәштән һуң һигеҙ бала тәрбиәләп үҫтерергә дәрт иткән атай-әсәйгә нисек һоҡланмайһың инде! Быны мин үҙем батырлыҡ тип һанайым. Атай-әсәйгә рәхмәт, улар һәр беребеҙгә юғары белем бирҙе. Шуныһы фәһемле, ниндәй генә ауыр тормош һынауҙарын үткән булһалар ла, улар бер ваҡытта ла кемделер әрләп ултырманы. Атайҙың яратҡан һүҙе бар ине. "Ленин бабай нимә тип әйткән? Ул, уҡығыҙ, уҡығыҙ һәм эшләгеҙ, тип әйткән. Тәүҙә мәктәптә тырышып уҡығыҙ, унан институтта тырышып уҡығыҙ һәм аҙаҡ тырышып эшләгеҙ". Бер мәл арабыҙҙан кемдер әйтә ҡуйҙы: "Атай, Ленин бабай бит өс тапҡыр, уҡығыҙ, тип әйткән. Эш тураһында нишләптер өндәшмәгән". Атайҙың яуап ошолай булды: "Ун биш йыл буйы уҡып та аҙаҡ йүнләп эшләй алмаһағыҙ, һеҙҙең уҡыуҙан ней файҙа". Ысынлап та, бик дөрөҫ әйткән ул. Беҙ, балалары, үҙ сиратыбыҙҙа, атай-әсәй әйткән һүҙҙәргә, улар биргән тәрбиәгә, көс түгеп юғары белем биреүҙәренә, һайлаған һөнәрҙәребеҙгә тоғро ҡалдыҡ, тип әйтә алабыҙ. Алдан әйткәнемсә, мин үҙебеҙҙең ғаиләне миҫал өсөн генә килтерҙем. Дөйөм алғанда, туған телгә, милләткә, тыуған төйәккә тоғро булған бындай ябай ауыл ғаиләләре ифрат күп. Х. Һөйөндөков: Йондоҙнамәгә лә, күрәҙәләүҙәргә лә ышанмайым, ә шулай ҙа яңы йыл хужаһы эттең тоғролоғо, "кешелеклеге", ә бәғзе кешеләрҙең "этлеге" хаҡында әңгәмәләшеп алыу, эйе, файҙалы булыр. Кемдер берәү хаҡында "Ул бит эт йылында тыуған, шуның өсөн дә "абалап", кешегә ташланырға әҙер тора", тип әйтһәләр ҙә, уның ҡапма-ҡаршыһы булған икенсе бер яғымлы кеше тураһында ла нәҡ шулай уҡ "Ул бит эт йылында тыуған..." тиеүселәр табыла. Әҙәм балаһының ыңғай һәм кире яҡтарын ниндәйҙер хайуан сифаттары менән сағыштырыу борондан килгән бит инде. Ҡайһы бер эскерһеҙ, алсаҡ, ябай кешене "алабай" тип тә әйтәләр беҙҙең яҡта. Ҙур кәүҙәле, әммә ифрат та йыуаш булған шундай тоҡомло эт менән сағыштырғандар, күрәһең. "Ҡатыныңа, атыңа ышанма - этеңә ышан", тигән әйтем дә бар халыҡта. Был да бөтә ҡатындарға, аттарға һәм эттәргә берҙәй ҡағыла, тип уйлау ярамай, әлбиттә. Берәй мәл атың тыңламай, йәиһә ҡатының "сығынлай" башлау осрағында ғына ҡуллана торған әйтемдер был. Шул уҡ ваҡытта, әгәр ҡатыныңа ышанмай икәнһең, бер ғаиләлә йәшәүҙең һис мәғәнәһе юҡтыр, тип уйлайым. Тоғролоҡ хаҡында һүҙ йөрөткәндә, ғаиләңә, дуҫыңа, илеңә, телеңә ҡағылышлы булһынмы, уны һәр кемдә булырға тейешле иң гүзәл сифаттарҙың береһе, тип ҡарау кәрәк. Ә инде дингә килгәндә, был - айырыуса мөһим. Динебеҙҙә ике йөҙлөләр - ҙур гонаһ ҡылыусылар, башҡалар алдында динле булып ҡыланып, Аллаһ Тәғәләне лә алдарға маташыусылар. Уларға тоғролоҡ тигән сифат бөтөнләй хас түгел инде.\nТ. Баһаутдинова: Эттең тоғролоғо тураһында һүҙ сыҡһа, бала сағымдағы бер ваҡиға иҫкә төшә. Беҙҙе, 5 ҡыҙын, әсәйем яңғыҙы үҫтерҙе. Ғаиләлә иң өлкәне булған Сәйҙә апайым Сибай медицина училищеһында уҡып йөрөй ине ул мәлдә. Байрамға ҡайтыр булһа, Баймаҡ районының Бетерә ауылына тиклем автобуста килә лә, был яғына 25 саҡырымды йәй, яҙ, көҙ айҙарында, ғәҙәттә, йәйәү ҡайта. Ҡышҡыһын ҡурҡыныс - бүре күп. Беҙҙең Байғаҙы менән Бетерә араһында йүнле юл да юҡ. Әсәйем берәйһенән ат һорап тора ла, мине иптәшкә алып, кашауай санала апайҙы алырға китәбеҙ. Сөнки ғаиләлә ир заты юҡ. Береһендә апай киске автобус менән ҡайтты. Беҙ кирегә юлға сыҡҡанда эңер төшә башлағайны инде. Байтаҡ ҡына буранлап та тора. Әсәй һай-һайлап атты ҡабаландырған була. Бәхеткә күрә, ат хужаһының эте лә эйәргәйне беҙгә. Ат янында уйнаҡлап килде лә был бер ерҙә уңға ҡайырылып, өрөп тик ултыра. Ат та аҙымын яйлатты. Әсәй сыбыртҡылап ҡарай. Шунан ҡапыл аңлап ҡалды - эт бит беҙ ауыл яғына борола торған ерҙә ултыра. Ат юлына буран ҡар һалған да, беленер-беленмәҫ кенә булып ҡалған икән. Ә беҙ ағас ҡырҡҡан диләнкәгә китеп барғанбыҙ. Шулай эт беҙҙе ҡышҡы һыуыҡта төнгө урманда аҙашыуҙан алып ҡалды.\nЭйе, һунарға барамы, урманға йә башҡа тарафҡа юлға сығамы - үҙе менән һәр саҡ этен эйәртә әҙәм балаһы. Ә һеҙҙең был донъяла ышаныслыларығыҙ бармы? Ғүмер үтә килә, иң ышаныслы тип иҫәпләп йөрөгән дуҫтар ҙа ҡай саҡ был иҫәптән төшөп ҡала бара бит...\nӘ. Шәрипов: Әлбиттә, был тормошта ышаныслы дуҫтар бик кәрәк. Минең балалыҡ дуҫтарым Баймаҡ интернат-мәктәбе менән бәйле. Арыҫлан, Рәмил, Нияз кеүек дуҫ класташтарым менән беҙ һаман да бергәбеҙ. Бала саҡтан уҡ эс серҙәрен бергә түгеп, бер-береңә һәр ваҡыт ышаныс-таяныс булып йөрөгән дуҫтар бер ваҡытта ла иҫәптән төшөп ҡалмай икән ул. Улар менән, бәлки, көн һайын аралашып та булмайҙыр. Ә шулай ҙа һинең күңелдә, ауыр-кәрәк саҡта был иптәштәр һине ситкә типмәйәсәк, ҡулдарынан килгәнсә ярҙам итәсәк, тигән ныҡлы уй йәшәй. Мин ваҡыты-ваҡыты менән, был тормош ошондай ышаныслы кешеләр менән матур, тип ҡыуанып ҡуям. Докторлыҡ диссертацияһын яҙған мәлдә мин быға әллә нисә тапҡыр инандым. Әйткәндәй, был хеҙмәт бер кешенең генә хеҙмәте түгел бит ул. Уны бер нисек тә яңғыҙ яҙып булмай. Башҡаларҙың эскерһеҙ ярҙамы кәрәк. Миҫал килтереп китәйем әле. Бына миңә үҙемдең диссертация өсөн "Башҡортостан" дәүләт ҡурсаулығының һуңғы илле йыл эсендә йыйылған мәғлүмәттәре кәрәк булып сыҡты. Шуға күрә мин был ҡурсаулыҡтың етәкселегенә мөрәжәғәт иттем. Уның директоры Вәсилә Яныбаева, уның ярҙамсыһы Марс Нәбиуллин миңә шунда уҡ ярҙам ҡулы һуҙҙы, эскерһеҙ ярҙам итте. Ошо мәғлүмәт булмаһа, бәлки, минең был хеҙмәтем дә булмаҫ ине. Әйткәндәй, ошо диссертация яҙған мәлдә миңә уйламаған кешеләр ярҙам итеп ебәрҙе. Әлеге һөйләшеүҙә уларҙың барыһын да исемләп атарға мөмкин дә түгел. Был турала, бәлки, айырым яҙыу кәрәктер. Шуға күрә мин, тормош ни тиклем ҡатмарлы булмаһын, барыбер яҡшы кешеләр күп донъяла, тигәнерәк исем менән айырым мәҡәлә яҙырмын тип уйлап йө-рөйөм әле.\nХ. Һөйөндөков: Был донъяла башҡа кешеләр менән аралашмайынса йәшәп булмай, шуға күрә лә яҡын-тирәләгеләр араһынан ышаныслы булған дуҫтарҙы таба белеү ҙә бик мөһим. Йәшлек, студент йылдарында булған бер хәл хәтеремдә. Яҡын дуҫым, тип һанап йөрөгән бер яҡташым менән Өфө урамы буйлап китеп барабыҙ. Ҡаршыға ҡала хулигандары килеп сыҡты ла, ниҙер һорап, бәйләнә башланы. Шул саҡ йүгереүгә ифрат шәп булған минең "дуҫым" кинәт кенә йән фарман ҡасты ла китте. Ә әлеге егеттәр, ғәжәпкә, минең хаҡта, гүйә, бөтөнләйгә онотто, уның артынан йүгереп, кварталдар араһында юҡ булды. Күҙ асып йомғансы тиерлек булған ошо хәлгә аптырап, ни уйларға һәм ни эшләргә лә белмәй, урам уртаһында бер үҙем торҙом да ҡалдым. Дуҫым менән бергә "ҡасышмағаныма", тегеләрҙең артынан йүгермәгәнемә үкенеп тә алдым. Дуҫтарҙың тоғролоғо, күпселек осраҡта ауырлыҡтар килгән саҡта беленә шул. Ышаныслы дуҫтар әллә ни күп тә түгел, әммә улар - бар. Ер йөҙөндә яҡшы кешеләр һәр саҡ була килгән. Шулай ҙа, минең инаныуымса, тормошта иң тоғро кешеләрең бер туғандар араһында булалыр. Мин, шәхсән, үҙемдең ҡайһы бер эс серҙәрем менән, башлыса, ағай-энеләрем менән булешеүсәнмен. Йырсы Тимербаевтар парлашып:\n...Һөйгән ташлай һәм дуҫ һата.\nТуған - туған булып ҡала,\nЙән тартмаһа ла, ҡан тарта... тип йырлай бит әле. Ә күп кенә нәмәләр хаҡында хатта бер ҡасан да һәм бер кем менән дә бүлешмәйенсә, уны "үҙең менән алып китеү" хәйерлерәктер. Тик бер Аллаһы Тәғәләнән генә серҙәрҙе һис йәшереп булмай. Шуға күрә, аулаҡта Уның алдында ғына ниндәйҙер кире яҡтарың өсөн йыш ҡына ғәфү үтенеп тороу фарыз.\nТ. Баһаутдинова: Ышаныслы дуҫтарым бар, тип ауыҙ тултырып әйтә алам, шөкөр. Хеҙмәттәшем, бер бүлмәлә ултырып эшләгән яҡын дуҫым, әхирәтем, шағирә Айһылыу Ғарифуллина менән бөтә серҙәребеҙ уртаҡ тиһәм дә хата булмаҫ. Йылдар буйы һыналған дуҫлыҡ ул. Ауыр саҡта уның мине, минең уны ташламаҫыбыҙға иманым камил. Йылдар ағышында дуҫтар иләктән иләнә барып, иң ышаныслылары ғына ҡала ул барыбер. Бик талантлы ғына прозаик булып танылып килгән Миңнур Ҡасимова, сәсәниә Гүзәл Һырлыбаева, шағирә Айһылыу Ғарифуллина дүртәүләп шатлыҡта ла, хәсрәттә лә бергәбеҙ. Йәнә ныҡ ышаныслы күршем бар. Үҙемдән 10 йәшкә өлкән Фатима апай менән хәҙер 20 йыллап күрше йәшәйбеҙ. Апалы-һеңлеле кеүекбеҙ. Уның киң күңеллелегенә, кеше йәнле булыуына, егәрлелегенә һоҡланыуҙан туҡтағаным юҡ. Иң тәмле ризыҡтарыбыҙ ҙа уртаҡ. Уның медик булыуы ла Хоҙай тарафынан насип бүләктер тип уйлайым. Ниндәйҙер йөрәкте өйкәгән проблемам булһа ла уға йүгерәм. Ул да шатлығын да, хәсрәтен дә минең менән бүлешә. Ғөмүмән, дуҫың ышаныслы, өлгө алырлыҡ булырға тейештер ул.\nӘ бына "Эт күңеле бер һөйәк" тигәнде нисек аңлайһығыҙ? Ҡайһы саҡ аралағы мөнәсәбәттәрҙе йомшартыу, кәртәләрҙе емереү, мәсьәләләрҙе хәл итеү, компромисҡа килеү өсөн яҡты йөҙөбөҙҙө, йылы һүҙебеҙҙе, хатта бәләкәй генә иғтибар билдәләребеҙҙе йәлләмәйбеҙме икән? Ғорурлыҡ ҡушмай, йәнәһе. Ә бит килешеүгә беренсе булып аҙым яһауҙы динебеҙ ҙә хуплай. Ҡөрьәндә лә әйтелә ки: туғандарың менән өс көндән дә артыҡ һөйләшмәй йөрөү - гонаһ, тип...\nӘ. Шәрипов: Дөрөҫ, ваҡыты менән беҙҙең милләткә ҡатылыҡ сифаты хас булып китә. Баш эймәйем, тигән булып, ҡайһы саҡта баш китәрлек эштәр эшләп ташлайбыҙ. Ә бына элегерәк ауыл ағинәйҙәренең бындай мин-минлеген еңә алмай йөрөүселәрҙе бик оҫта тәрбиәләп алғанын хәтерләйем. Хәҙерге йәш күҙлегенән ҡарап, ул шул тиклем шәп тәрбиә мәктәбе булған икән, тип ҡуям. Әсәйем үҙ-ара бәхәстә булған кешеләрҙе телгә алып, "Эй, уларҙы яраштырырға бер самауыр сәйем етә", ти торғайны. Шунан беҙҙе: "Шуға-шуға барығыҙ ҙа, әсәйем һеҙҙе сәйгә саҡырҙы, тип әйтеп ҡайтығыҙ", - тип, теге бер-береһенә тәү башлап баш эйә алмағандарҙы саҡырырға сығарып ебәрер ине. Әлбиттә, әсәй ҡатындарҙы ғына сәйгә йыйып ала. Күршеләр ҙә ҡалмай. Ошо сәй табынына йыйылған ҡатындарға әсәй оло хөрмәтен күрһәтә. Һәр ваҡыт бикле, шуға күрә беҙгә һәр ваҡыт серле булған һандығын аса һәм унан һинд сәйен ҡулына ала. Әле уйлап ҡуям. Ауылда халыҡ бер-береһенә иғтибарын йәлләмәгән, килеп тыуған ҡытыршылыҡтарҙы мәлендә күрә һалып, уға үҫеп китергә мөмкинлек бирмәгән. Бына ошондай тәмле сәйгә, яҡты йөҙгә, йылы һүҙгә ҡоролған сәй табынында килеп тыуған тормош кәртәләре үҙенән-үҙе юҡҡа сығыуы көн кеүек асыҡ бит инде. Хатта апай-инәйҙәр аралағы бәхәстәр тураһында һүҙ ҙә ҡуҙғатып тормағандыр әле. Эйе, ауыл ағинәйҙәре үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе көйләүҙе бик уйлап һәм аҡыллы хәл иткән. Сәйгә хөрмәт итеп саҡырыу - үҙе генә лә "һәр эт күңеленә бынамын тигән бер елле һөйәк". Етмәһә, ағинәйҙәр ғәйеплеләрҙе әрләп түгел, ә сама менән маҡтап, сама менән шелтәләп, үҙ баштарынан үткәндәрен миҫал итеп һөйләп тәрбиәләгән бит.\nХ. Һөйөндөков: Эйе, был әйтем дә туранан-тура кешеләр араһындағы мөнәсәбәткә ҡағыла. "Кешеләргә бер йылы һүҙ етә..." тип тә йырлайҙар. Йылы һүҙ тигәндәй, уның ни тиклем мөһим булыуына ябай ғына бер миҫал: кемдер һиңә ниҙер хаҡында һорау бирҙе, ә һин яуабын белмәйһең икән, ти. "Ғәфү ит, был һорауға яуап бирергә ҡыйынһынам", йәиһә "Әлләсе, белмәйемсе..." тип кенә әйтеү, минеңсә - дөрөҫ. Ә инде "Мин уны ҡайҙан беләйем?", "Ҡайҙан алып бирәйем мин һиңә?" тигән һымағыраҡ яуаптар тиктомалдан кешенең күңелен ҡырыуы мөмкин. Бына шулай, бер үк мәғәнәле һүҙҙе төрлөсә итеп әйтергә мөмкин. Мин үҙем бала сағымдан уҡ шуның һымаҡ "арҡыс-торҡос" һөйләшеүҙәрҙе ифрат та ауыр кисерәм. Сирек быуат әрме шарттарында ла йәшәгән булыуыма ҡарамаҫтан, күп тапҡырҙар килеп бәрелгән кирбескә өйрәнә алмаған баш һымаҡ, үҙ-ара тупаҫ мөғәмәләләргә тәки күнегә алманым. Һәр кем дә башҡаларҙың үҙенә ҡарата яҡшы мөнәсәбәтен теләйҙер. Һөйләшкәндә бүтәндәрҙең күңелен, уй-кисерештәрен дә һәр саҡ күҙ уңында тотоу кәрәк. Яғымлы итеп һөйләшеүсе кешегә ҡарата шунда уҡ ихтирам тойғоһо уяныусан була бит.\nТ. Баһаутдинова: Мин үҙем өс минуттан артыҡ турһая алмайым шикелле ул. Йәшерәк саҡта ирем менән әҙерәк һүҙгә килешеп алһаҡ та, мин 3-5 минуттан онота ла ҡуя торғайным. Тегегә һүҙ ҡушһам, был өндәшмәһә, нимәгә улайтып ултыра һуң әле ул, тип уйлайым да, "Әй-й, һуң беҙ үсегешкәйнек бит әле", тип, уны ла "реанимациялау" яғын ҡарай инем. Ә туғандарға килгәндә, ике туған ҡустым: "Апай, һин бит ул беҙҙе берләштереп тороусы", - ти. Шунан да ҙур баһа юҡтыр ул.\n"Эт менән эт булма", тигәне лә бар аҡылдың. Ҡайһы саҡта тормош юлында шундай "эттәр" осрай, нисек ҡотолорға белмәҫһең. Быныһының да беҙҙең халыҡтың принципиаллегенә төбәп, тыйып әйтелгәне раҫтыр илла. Сөнки беҙгә йыш ҡына башлағанды ташлап ҡуймау, аҙағына еткереү һәм, иң мөһиме, бәхәс-низағты еңеү менән тамамлау теләге хас. Теләк - бер, ә бына берәйһенең этлегенә баттыңмы - унан бысранмай, имен килеп сығыуы, ай-һай, күпме нервы, йоҡоһоҙ төн һәм хәүеф-хәтәргә торошло. Ошо хаҡта һеҙҙең фекер?\nӘ. Шәрипов: Бик дөрөҫ һүҙҙәр былар. Беҙгә атай мәрхүм ошолай әйтә торғайны: "Тел менән түгел, ә эш менән еңегеҙ, ә телегеҙҙе уйлап ҡына ҡулланығыҙ". Был аҡыллы һүҙҙәр мине күп бәләнән ҡотҡарғандыр әле. Әле атайымдың был һүҙҙәрен мин үҙемдең балаларыма гел әйтә киләм. Әйткәндәй, мин үҙем биш балаға атай. Эш мәлендә төрлө хәлдәр була бит инде. Бына әле етәксе берәүҙе әрләп ташланы. Йәнәһе лә, ул эшләмәй, эшләһә лә, насар эшләй һәм фәлән дә фәсмәтән. Ә теге егеттең һәйбәт эшләгәнен, һис юғында, башҡаларҙан бер ҙә генә кәм эшләмәгәнен барыһы ла белеп тора. Ә бына мин "Уның урынында булһам, мин нимә эшләр инем икән?" тип фәһем алып торам. Ә теге егет аҡыллы. Эт менән эт тә булмай, шул уҡ ваҡытта үҙ бәҫен дә төшөрмәй. Ҡыҫҡаһы, етәксе әрләй, ә хеҙмәткәр өндәшмәй. Ҡаршы өндәшмәгән кешене оҙаҡ әрләп булмай икән, тигән һығымтаға килеп ҡуям мин. Етәксене әйтәм, аптырағас, теге егетте нисегерек кәмһетергә белмәй, ошолайыраҡ әйтеп ҡуйҙы: "Минең алда һайлау мөмкинлеге булһа, мин һине түгел, ә фәләнде һинең урынға ҡуйыр инем". Теге егет тыныс ҡына яуап бирә: "Ысынлап та, ул бик шәп егет бит, минең һайлау мөмкинлеге булһа, хатта мин уны һеҙҙең урынға директор итеп ҡуйыр инем". Бындай яуапты көтмәгән етәксе: "Нисек упёртый булдың, шулай упёртый булып ҡалдың", - тип кенә әйтә алды. Теге егет, аптырап киткән кеше булып, башын тырнап алды: "Ә мин ул һүҙҙе белмәйем, әллә маҡтанығыҙ инде", - ти. Эт менән эт булырға кәрәкмәй, мәле менән башты алйотҡа һалыу өсөн дә аҡыллы баш кәрәк, тип уйлап ҡуйҙым мин шул саҡ.\nХ. Һөйөндөков: "Эт менән эт булма", тип тә халыҡ юҡҡа әйтмәгән. Бында ла әлеге "бахыр" эттең һис кенә лә ҡыҫылышы юҡ. Ә насар кеше менән низағлашмауҙың хәйерлерәк булыуы хаҡындалыр был әйтем. Икенсе төрлө итеп әйткәндә, бында ниндәйҙер берәй артыҡ мөһим булмаған мәсьәлә буйынса кем менәндер бәхәс ҡуйыртыуҙың килешеп етмәгән яғы күҙ уңында тотола. Ундай миҫалдар тормошта етерлек. Һәр кем үҙенең дөрөҫлөгөн иҫбатларға тырышып, хатта оло ғауға сығыу осраҡтары ла булғылай. Мәктәп йылдарында бер малай менән бәхәсләшеп киттек. Ай менән Ер хаҡында. Ерҙең тәбиғи юлдашы булараҡ, Ай дүрт мәртәбәгә Ерҙән бәләкәйерәк булыуы хаҡында китаптан уҡыған инем. Был турала синыфташыма әйткәс, уға оҡшаманы. Ул, киреһенсә, Ай Ерҙән ҙурыраҡ, тигән уйҙа булған икән. Үҙемдең хаҡлығымды иҫбатлай торғас, шул "пүстәк" кенә нәмә өсөн тегенең менән һуғышып киттек. Хәҙер уйлайым: бәлки, миңә бәхәсләшергә кәрәк тә булмағандыр... Кемдер берәү һиңә насарлыҡ ҡылып та, уны ғәфү итһәң, һинең ниндәйҙер башҡа гонаһтарыңды Алла Тәғәлә ғәфү итер, тигән Бәйғәмбәр ғәләйһиссәләм. Икенсе төрлө итеп әйткәндә, һис юҡҡа башҡалар менән үсләшеп йөрөү мосолман кешегә хас булырға тейеш түгел. Шул уҡ ваҡытта, әгәр берәүҙең яман кеше икәнен белеп тә, уның менән дуҫлашып китеү ҙә "эт менән эт булыу"ға оҡшаш...\nТ. Баһаутдинова: "Эттәр" менән эт булмаҫҡа тормош үҙе өйрәтте. Йәнә "Тиҙәк менән булышһаң, эҙе ҡалмаһа ла еҫе ҡала" тиҙәр бит. Йәшерәк саҡта, эйе, еңге килеп кенә тора. Хәҙер "Алйот, еңдем, тиер, аҡыллы, ҡуйҙым, тиер" тигәне яҡыныраҡ. Эт этлеген итте, берҙе тешләп китте, тигән һымаҡ, эттәр ғүмере буйы эт булып ҡала инде ул. Юҡ-юҡта ла үҙҙәрен һиҙҙереп, абалап ҡалғылайҙар. Ләкин эт менән эт булмау принцибына инанғанмын. Йәнә Хоҙайға яҡынлау тормошҡа ҡарашты ныҡ үҙгәртә. Ҡиммәттәр үҙгәрә. Шул күҙлектән ҡарағанда, "эттәр" сүп кенә бит ул.\n"Эт этлеген иткән - үҙ башына еткән" - бындай хәлдәрҙе лә күреп-белеп торабыҙ йыш ҡына. Ғүмер буйы кеше менән булып, яманлашып, көнләшеп, ғәйбәт сәйнәп йәшәгән әҙәм ҡасан да булһа үҙ язаһын ала (әлегә алмағандары ла күп, әлбиттә). Ошоноң менән килешәһегеҙме?\nӘ. Шәрипов: Минеңсә, бындай кешеләрҙе йәлләргә генә ҡала. Улар бит сит кешенән бигерәк, үҙҙәрен эстән бөтөрә. Халыҡ та ихтирам итмәй уларҙы. Быны мин сит ил кешеләре менән аралашҡанда айырыуса аңланым. Бер мәл Бөрйәнгә немецтар килгәйне. Тәржемәсе мине алдан уҡ аңғартып ҡуйҙы: "Был немецтар бергә килһә лә, үҙ-ара артыҡ аралашмай-ҡатышмай. Быға аптырамағыҙ. Бында ғына түгел, хатта үҙ илдәрендә лә артыҡ ҡатышып бармайҙар. Хатта күршеһе күршеһенә бик һирәк инә. Ҡатышырҙар ине, сәбәп юҡ. Етеш, мул тормошта йәшәйҙәр. Аҡса бар, өй бар, өй эсендә бөтә нәмә бар. Шуға, нимә тип күршеңә инеп бараһың да, нимә тип туғаныңа китеп бараһың?" Тәржемәсе миңә ошоларҙы һөйләй, ә мин ипләп кенә эскәмйәлә ултырған дүрт немец ғаиләһенә күҙ һалам. Тәү ҡарамаҡҡа, ҡәҙимге кешеләр. Бары тик ҡараштары ғына моңһоу. Шул мәл урман араһынан тырылдап "Восход" матайында берәү килеп сыҡты. Килеп туҡтау менән үк, һаумы - һау, хәлдәр нисек - хәл бер көйө, тигәнерәк йәнле һөйләшеү башланып китте. Шул арала геүләп яныбыҙға "Жигули" килеп туҡтаны. Унан өсәү килеп сыҡты. Бишәү булып киттек хәҙер. "Ҡайҙа китеп барыу? - Балыҡҡа. - Селәү алдығыҙмы? - Һинән алырбыҙ тигәйнек. - Миндә бөттө шул, бер Баймаҡҡа ҡайтҡанда тағы алып килеп ебәрмәйенсә булмаҫ инде. - Теге һуңғы алып килгәнең бигерәк шәп үрсегәйне. - Улары таҙа тоҡомло ине бит. - Шулай шул, нисәмә йыл үтте, ә һаман "Б" тигән тамғалылары һирәкләп осрап тора. - Селәү булмағас, нимә эшләйбеҙ инде хәҙер? - Әлегә сиңерткәгә тотоп ҡарағыҙ. - Тотам тиһәң, ул һикерә лә инде..." Бына ошолай буш хәбәр һөйләп, шуға риза булып көлөшәбеҙ шунда. Ә аҙаҡ немецтар әйтеп ҡуйҙы: "Нисек бәхетле икәнегеҙҙе һеҙ үҙегеҙ генә белмәйһегеҙ". Уларҙың ошо һүҙҙәренән һуң тормошҡа ҡарашым күпкә үҙгәрҙе, буғай. Минең уйымса, ғүмер буйы кеше менән булышып, яманлашып, көнләшеп, ғәйбәт һөйләп йәшәгән әҙәм был тормошта уҡ үҙ язаһын ала башлай. Башҡалар менән ысын күңелдән һөйләшеп тороуҙан, кеше менән ихлас аралашыуҙан, ябай ғына һөйләшеүҙән дә шатлыҡ таба алмауҙан мәхрүм бит ундай кешеләр.\nХ. Һөйөндөков: "Эт этлеген иткән - үҙ башына еткән", тигәндәй, башҡаларға һәр саҡ яуызлыҡ ҡылып, кешеләр хаҡында һәр төрлө ғәйбәт һөйләп, ғөмүмән, тирә-йүндәгеләргә зыян эшләп йөрөүселәр, әлбиттә, Аллаһы Тәғәләнең иғтибарынан ситтә ҡалмай. Кешенең ғәмәл дәфтәрендә уның һәр бер ҡылығы яҙылып бара, яҡшыһы ла, насары ла. Ҡылған яҡшы ғәмәлдәре өсөн әжер-сауаптар, ә насар эштәре өсөн бәндәләренә был донъяла йә ахирәттә яза биреү, йәиһә, ысын күңелдән тәүбә иткәндәрҙе ярлыҡау - тик бер Раббыбыҙ ҡөҙрәтендә. Әҙәм балаһы, әлбиттә, "этлек" ҡылған берәй яуыздың фәҡәт ошо донъяла яза алыуын күреп ҡәнәғәтләнгеһе килә. "Нисек шундай әҙәмдәрҙе Ер күтәрә?.. Нишләп был "эттәр" менән һис бер ни ҙә булмай?" тип һөйләнгеләй бәғзеләр. Ә уның язаһын ғәҙел Аллаһ, бәлки, ахирәткә ҡалдыралыр... Шулай ҙа, яманлашҡан кешенең язаһы был донъяла ла ҡайтарылыу миҫалдарын әллә күпме килтерергә, дөрөҫөрәге, шул хаҡта уйланып, фаразларға булалыр. Оҙайлы хәрби хеҙмәтемде тамамлап бөтөп барғанда, ниндәйҙер бик ашығыс документ алырға тип, штабта ултырған бер кешегә мөрәжәғәт итергә тура килде. Теге кеше "хәҙер минең ҡабул итеү сәғәтем түгел" тигән һылтау менән минең үтенесемде кире ҡаҡты. Әммә минең дә бирешергә иҫәбем юҡ ине. "Мине, табип булараҡ, төн уртаһында йә ял көнө булһа ла, госпиталгә саҡыртып алып китәләр. Ошо көнгәсә бер кемгә лә ярҙам итергә баш тартҡаным юҡ. Һеҙ, исмаһам, минең табиплығымды булһа ла иҫәпкә алығыҙ, зинһар..." - тинем. Ә теге иптәштең яуабы ҡыҫҡа булды: "Ә мин табип түгел!" Тик бер-нисә көндән ул кинәт кенә сирләп, миңә приемға килде. Бында мине осратырмын, тип уйламағайны, буғай, йөҙөнә уңайһыҙланыу билдәһе сыҡҡанын тойомланым. Бер ҡасан да табипҡа бармаясаҡмын, тигән һымағыраҡ инаныуҙағы булған был кешегә, әлбиттә, бер ни ҙә өндәшмәнем, пациентымды иғтибар менән ҡарап, анализдар тапшырырға һәм рентгенға ебәрҙем. Тик ул миңә ҡабат әйләнеп килмәне. Оялғандыр, тип фаразланым. Был уның әлеге "этлеге" менән бәйлеме-түгелме икәнлеген, әлбиттә, беҙ раҫлай алмайбыҙ, Аллаһу Әғләм, йәғни, тик бер Аллаһы Тәғәлә Үҙе генә белә.\nТ. Баһаутдинова: Килешәм. Үҙебеҙҙе уратып алған тормошта бәғзе берәүҙәрҙең "этлеген итеп, үҙ башына еткән" миҫалдар етерлек. Их, кеше ошоларҙы өйөрөлтөп уйлап, киләсәгенә фәһем алһын ине лә бит. Бер нәмә лә осраҡлы түгел инде ул. Яҡшылыҡ сәсеп кенә изгелек урып була икәнен онотмаһын ине әҙәм балаһы.\nФәүзиә МӨХӘМӘТШИНА һорауҙар бирҙе.\nЯҙылған: 13.01.18 | Ҡаралған: 819


Фатирҙа ауыҙына ойоҡбаш тығылған ҡатындың кәүҙәһе табылған.\n15 Апрель , 13:06\nКисә Өфөлә ҡуртымға алынған фатирҙа 39 йәшлек ҡатындың мәйете табылған.\nҺәләк булыусының башы скотч менән уралған, ә ауыҙына ойоҡбаш тығылған. Мәйетте торлаҡ хужабикәһе тапҡан. Ул фатирҙы ҡуртымға алыусыға шылтырата. Телефонды алмағас, унда барырға була. Фатир хужабикәһе ишекте асҡысы менән аса алмаған, сөнки ул эстән бикле була, ишекте емереп инергә тура килә. Белгестәр фекеренсә, мәйет фатирҙа ике тәүлек самаһы ятҡан. Әле был хәл буйынса тикшереү бара.


Талпандарҙан тешләнеүселәрҙең һаны ҡырҡа артҡан | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 мая 2019 — 14:50 ГТРК «Башкортостан»\nМай байрамдарынан һуң талпандарҙан тешләнеүселәрҙең һаны ҡырҡа артҡан. Республика гигиена һәм эпидемиология үҙәгенә мөрәжәғәт итеүселәр ҙә күп. Сөнки паразиттың зарарлымы-юҡмы икәнен махсус лабораторияла ғына билдәләп була. Белорет районына сәфәр Евгений өсөн талпан ҡаҙалыу менән тамамланған. Бындай хәлгә беренсе тапҡыр тарыған егет тәүҙә хафаға бирелә.Гигиена һәм эпидемология үҙәгендә май байрамдарында Евгений һымаҡ талпан эләктергәндәр бихисап. Әммә сиратта тороусылар араһында тәбиғәткә ял итергә сыҡмайынса ла, үҙ участкаларында талпанға юлыҡҡандар ҙа бар.Кешегә ҡаҙалған талпанды ташларға ярамай. Уны һауытҡа һалып, лабораторияға тапшыралар. Шуныһы мөһим – бөжәкте тәндән имгәтмәй генә алырға кәрәк. Был осраҡта ғына талпандың вируслымы-юҡмы икәнен билдәләп була. Республиканың Гигиена һәм эпидемиология үҙегенә йыл һайын 6-8 мең тирәһе талпан алып киләләр. Быйыл лабораторияла тикшерелгән мең талпандың 2%-ы энцефалитлы, ә 700 паразиттың 7%- ы боррелиоз вируслы булыуы асыҡланған. Был ҡурҡыныс сирҙәрҙән үҙеңде аралар өсөн прививка яһатырға кәрәк, ти үҙәк белгестәре.Көндәр эҫеткән һайын талпандар әүҙемләшә, ти табиптар. Шуға кескәй бөжәктәргә ҡул һелтәмәй генә, һаҡланыу сараларын мотлаҡ үтәргә саҡыра белгестәр. Беҙҙең республикала талпан энцефалитын йоҡтороу ихтималлығы ҙур. Ул ҡурҡыныс сир, ваҡытында дауаламаһаң инвалидлыҡ, хатта үлемгә килтереүе ихтимал. Урманда йәки паркта йөрөгәндә асыҡ төҫтәге кейем, башлыҡ йәки яулыҡ ябыныу һәм салбар балағын итеккә тығып ҡуйыу мотлаҡ.


Байрам уңайынан Өфөнөң «Ватан» этнопаркында «Ватан һаҡсылары» тип исемләнгән хәрби-тарихи реконструкция ойошторолдо\nПатриотик йүнәлештә эшләгән клуб ағзалары уҙған быуаттарҙағы күләмле алыштар һәм һуғыштарҙан күренештәр менән таныштырҙы.\nРус дәүләтенең ныҡлығы - ир-егеттәрҙең батырлығында, ил сиктәрен һаҡлап ҡалыу өсөн үҙ ғүмерҙәрен йәлләмәй дошманға ҡаршы көрәшкә ынтылыуында. Өфөнөң «Ватан» этнопаркында сираттағы алыш - тарих биттәренән сәхнәләштереү күрһәтелде. Байрам уңайынан Урта быуат осорондағы хәрби кейемдәр һәм ҡоралдарҙың теүәл күсермәләре менән баш ҡала халҡы яҡындан таныша алды.\nАртабан барабан тауышы аҫтында ҡапыл 16-17-се быуатҡа эләгәһең. Хәрби-тарихи реконструкцияла стрелецтар, әйтерһең дә, сираттағы алышҡа әҙерләнә. Республика биләмәһендә ялланып эшләгән хәрбиҙәр Өфө ҡәлғәһе төҙөлә башлағас ойошторола. Бөрө ҡалаһынан килгән делегация шул осор көнкүреш әйберҙәрен дә күргәҙмәгә тәҡдим итә. Сәхнәләштереүҙә ҡатын-ҡыҙҙар ҙа ҡатнашты. Улар был кейемдәрен үҙҙәре теккән, барлыҡ биҙәүестәр ҙә - уларҙың ҡул эштәре. Таңһылыу Рәхмәтуллина башҡорт ҡыҙы булараҡ айырылып торҙо.\nБашҡортостандың тиҫтәгә яҡын хәрби-тарихи клуб ағзалары үткән быуаттарға кире әйләнеп ҡайтып, Наполеон армияһы менән ҡаты алыш, совет ғәскәрҙәренең ҡаһарманлығын да күрһәтте. Бөйөк Ватан һуғышы ла бит ни тиклем генә аяуһыҙ юғалтыуҙар килтермәһен, еңеү менән тамамлана.\nӨфөнөң «Ватан» этнопаркында ил батырҙарын бер минут тынлыҡ менән иҫкә алдылар. Уҙған быуат шаңын оноторлоҡ түгел. Башҡортостандың эҙәрмәндәр отрядтары тарафынан бөгөн дә хәбәрһеҙ юғалған һалдаттарҙың ҡәберҙәрен эҙләү эше дауам итә. Ниһайәт, «Ҡыҙыл Армия» сафында хеҙмәт иткән Илья Овсянниковтың да ҡәберлеге табылған. Ленинград блокадаһында һәләк булған яугирҙың туғандары өсөн был ҡыуаныслы яңылыҡ. Уларға рядовойҙың шәхси әйберҙәре тапшырылды.\nҺуңғы һалдат ерләнмәйенсә, һуғыш тамамланмай тиҙәр. Хаҡ һүҙҙәр. Хәбәрһеҙ юғалған һалдаттарҙың ҡәберҙәрен эҙләү эше тағы ла дауам итәсәк.\n«Ватан» этнопаркында концерт та ойошторолдо. Башҡортостан эстрадаһы йондоҙҙары үҙ сығыштары менән барыһына ла байрам бүләк итте. Сәхнәлә һуғыш йылдары йырҙары яңғыраны. Ҡурай моңдары тынманы. Артистарҙың күбеһе үҙҙәре лә ҡасандыр әрме сафында хеҙмәт итеп, Ватан алдындағы бурысын үтәгән.\nСара аҙағында баш ҡала халҡы һалдаттарҙың заманса ҡоралландырыуын да ҡараны. Йәштәр бөгөнгө әрме көслө һәм ныҡ икәнлеген ысын мәғәнәһендә күрһәтә алды. Шулай ҙа күк йөҙө тыныс булһын.


Мөхәббәткә таянып » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » Мөхәббәткә таянып\nӘле үҙҙәре һалып сыҡҡан бәләкәй өйҙәрендә йәшәйҙәр. Ишле ғаилә адреслы социаль ярҙам программаһы буйынса һыйырлы булған. Айгөл Рәис ҡыҙы быға тиклем Ҡунаҡбай ауылында ике йыл клуб мөдире булып эшләй. Мәҙәниәт эшенең ниндәй тынғыһыҙ, күп ваҡытты алғанын яҡшы беләбеҙ. Ахырҙа, клуб эшен ҡалдырырға тура килә уға. Әле тегеү фабрикаһында эш башлаған. Графигы ла, эш шарттары ла ҡәнәғәтләнерлек, ти. Ғаилә башлығы ла мәҙәниәт өлкәһендә эшләй, Аҡҡужа ауылы клубында режиссер. Самат Булат улының актерлыҡ һәләттәрен билдәләп китеү ҙә урынлы булыр. Оҙаҡ йылдар сәхнәнән төшкәне юҡ, «Юлдаш» халыҡ театрында уйнай. Ғөмүмән, Ғатауллиндарҙың ғаиләһе йәмәғәт тормошонда бик әүҙем. Бергәләшеп ғаилә конкурстарында, төрлө сараларҙа сығыш яһайҙар.\nСамат Булат улы шәхси хужалыҡ эшен яйға һалыу менән дә мәшғүл. 80 башҡа яҡын роман тоҡомло һарыҡтары бар. Ҡышҡыһын уларҙы ҡурала аҫраһалар, йәйгелек-кә көтөүсе яллап, ҡырға сығаралар. Көтөүлек ерҙәрен рәсмиләштергәндәр. Тимур атаһының алыштырғыһыҙ ярҙамсыһы, уң ҡулы.\nРоман тоҡомло һарыҡтар ите, йөнө буйынса яҡшыларҙан һанала. Һарыҡ булһа ҡураңда - тәңкәң йөрөр кеҫәңдә, тип халыҡ бушҡа әйтмәгән. Ғатауллиндарҙың продукцияһына йыл әйләнәһенә ихтыяж кәмемәй. Ваҡ мал ғаиләгә яҡшы табыш килтерә. Айырыуса, махсус һимертелгән һарыҡтарҙы ҡорбанға тип күпләп алалар икән. Әлбиттә, уларҙы көрәйтеү өсөн аҙығын да йәлләмәйҙәр. Көндәлек рациондарында бесәндән тыш, фураж да ҡаралған. Самат Булат улы киләсәктә бәрәндәр һанын тағы ла арттырып, хужалығын ҙурайтырға уйлай. Айгөл ханымға ла эш етерлек. Һарыҡ йөнө хәҙер бер кемгә лә кәрәкмәй. Ташлап әрәм иткәнсе, тип хужабикә уларҙы үҙе эшкәртергә булған. Орсоҡ менән йөн иләй, яҡындарына ойоҡ-бейәләйҙәр бәйләй.\n- Әсәйем иҫән саҡта өйрәткәйне, хәҙер кәрәге тейҙе. Киләсәктә кейеҙ баҫырға ла иҫәп бар, - ти Айгөл Рәис ҡыҙы.\nКүркәм ғаиләгә именлек, хыял-маҡсаттарының тормошҡа ашыуын теләйбеҙ.\n«Биш ҡыҙым - биш шатлығым»\nЯҙмышына мең рәхмәтле Айгөл Фәттәхова. Янында сәскәләй биш ҡыҙы, ҡар-бурандарҙан һаҡлап, яҡлап барыусы ныҡлы терәге - ире бар. Айгөл Шәфҡәт ҡыҙы... Тотош уҡырға\nҺарыҡсылыҡ - табышлы шөғөл\nБашҡортостанда һарыҡсылыҡ менән борон-борондан шөғөлләнгәндәр. Йөнөнән тула, кейеҙ баҫһалар, тиреләрен эшкәртеп тирмә өсөн кәрәк-яраҡ, төрлө... Тотош уҡырға\nТынғы белмәҫ Айгөл\n2007 йылдан Рәсәйҙә 25 март мәҙәниәт өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамы булараҡ билдәләнә. Был өлкәлә эшләүселәрҙең хеҙмәте күҙгә күренмәй, әммә... Тотош уҡырға\nТатыу йәшәү үҙе матурлыҡ\nОҙаҡ йылдар татыу, иңгә-иң терәшеп бергә ғүмер итеүсе ғаилә парҙары һәр саҡ һоҡландыра. Бөгөн һүҙем Илтабан ауылында йәшәүсе ғаилә - үҙҙәренең... Тотош уҡырға\nӨс быуын артистары\nҠунаҡбай ауылы мәҙәниәт йоротоноң һәүәҫкәр артистары Әнғәм Атнабаевтың «Мөхәббәт тураһында йыр» исемле драмаһы буйынса спектакль күрһәтте. Сәхнәгә... Тотош уҡырға