Шәһүрә Әхмәҙиева - Журнал Агидель\nМиңә исем-шәрифе башҡорт халҡына киң билдәле шәхес Уйылдан мулла менән бер ауылда тыуып, уны күреп-белеп йәшәргә насип итте. Дин әһеле булмаһам да, күпселек ғүмеремдең күренекле мулла-хәҙрәттәр солғанышында үткәненә һәм уларҙың ихтирамына лайыҡ булғаныма ғәжәпләнә биреберәк ҡуям. Уйылдан мулла! Ул миңә ауылдаш булараҡ ғәҙәти ҙә, шул уҡ ваҡытта сәйер ҙә кеше булып тойола ине. Уйылдан мулла минең өсөн өс йәшемдән табип, шифалы, мөғжизәле тынын өрөп дауалаусы булды. Бала саҡта йыш ҡына ауырып китһәм, әсәй: “Уй, баламдың өйәнәге тота”, – тип Уйылдан мулланан өшкөртөп алған тоҙон һыуға һалып эсерә, артыш-мәтрүшкәгә ут төртөп ебәреп, төтөнө менән ыҫлай ине. Ошо им-том менән “өйәнәк” үтеп китһә, әсәй тыныслана, ә ауырыу оҙаҡҡа һуҙылһа, мулланы өйгә саҡыра. Табип-мулланың килеүен сабырһыҙланып көтөп алған саҡтар, ниһайәт, күҙ алдына килә. Илаһиәт һин теләгәнсә, һә тигәнсә килеп етә алмай шул. Ситтән килгәндәрҙе ҡабул итеү күбәйһә, сират бер нисә көнгә һуҙыла, әсәй ҡат-ҡат бара. Мулла ла бит донъя көтә, дүрт бала атаһы, промартель аттарын ҡарай. Утын-бесән ташый, өй һала. Ауырыуҙар ҡабул итеү өсөндөр инде, һәр саҡ ике өйлө булды. Хәйер, был яҡтарҙа төп йорттан тыш “избүнкә” һалыу – ғәҙәти күренеш. Беҙ, Үрге Нөгөштәр өсөн ауырыған хәлдә таблеткалар ашау – ят күренеш. Хәйер, беҙ дарыуҙың нимә икәнен дә белмәнек. Танауыбыҙ ҡанаһа ла, тиребеҙ бетсәләһә лә, Уйылдан муллаға мөрәжәғәт итәбеҙ. Ҡунаҡбай еҙнә, Уйылдан мулланың ике туған ҡустыһы, оҙаҡҡа һуҙылған эсеүенән ауырығанда ла ағаһынан өшкөртөлөп шәбәйер ине. Тәнебеҙ бетсәләһә, мулла һеркә, таҙа дегет өшкөртөлөп бирә. Район үҙәгенә табиптарға барып күренмәйенсә төҙәләбеҙ.\nКласташтарым Яманаева Ғәлиә, Әхтәмова Сәрүәр, мин Нөгөш буйына төштөк. Ауылды үтеп, ике йөҙ метр ҙа атламаныҡ, алдыбыҙҙа ҡыр кәзәһе пәйҙә булды. Шәп йүгерә алмай, ҡанлы эҙ ҡалдырып, һылтыҡлай-һылтыҡлай алдыбыҙҙан әкрен генә бара. Тотондоҡ баҫтырырға, яралы януарға етә яҙып ҡуябыҙ. Әммә кейек сос, тоттормай, тегеләй ҙә, былай ҙа ялтана. Һунарсылар баҫтырып, яралап ебәргәндән һуң, арманһыҙ булып арыһа ла, кейек кейеклеген итә. Беҙ, бала-саға, үҙебеҙ ни эшләгәнебеҙҙе аңламай, баҫтырабыҙ ҙа баҫтырабыҙ. Тотһаҡ та, уның беҙгә бер ниндәй ҙә хәжәте юҡ икәнлеге башыбыҙға ла инмәй. Һуйырға бысағыбыҙ ҙа юҡ. Шулай ҙа, ныҡыша торғас, мин уны ҡыуып етеп, матҡып йөнөнә йәбештем. Урман януары йылғыр ҙа, көслө лә булып сыҡты, мине бер һелтәүҙә боҙға быраҡтырҙы. Нимәлер өҙөлөп киткәндәй булды, мин боҙға салҡатан барып төштөм. Ниндәйҙер зәхмәт еле ҡағылдымы, хәлһеҙләнгәндән-хәлһеҙләнә барам. Ҡыҙҙар бындай хәлдә ун бер саҡрым араны үтеп Ғәлиәкбәргә барып етә алмаҫымды аңланылар. Мине ҡултыҡлап, ауылға кире боролдолар, көскә килтереп еткереп, әсәй ҡулына тапшырҙылар. Әсәй ғәҙәттәге өйәнәк тотоу түгеллегенә тиҙ төшөндө. Уйылдан мулланан өшкөртөп алған тоҙ, мәтрүшкә, артыштар менән им-том итте лә, өйгә алып ҡайтып өшкөртөү маҡсатында һөйләшеү өсөн табип-муллаға йүгерҙе.\nБеҙ, Үрге Нөгөштәр, был изге ҡөҙрәтле кешене хаҡлы рәүештә улай атай алабыҙ, сөнки ауылыбыҙҙа бер ваҡытта ла дауахана хеҙмәткәре булманы. Дөрөҫ, 1955 – 1960 йылдарҙа Күжәбаева Ғәфиә, Мырҙабаева Сәмиға өс айлыҡ курс бөткәндән һуң трахоматозка булып эшләне. Ул осорҙа ла, ҡаты ауырып китһәк, төп таянысыбыҙ Уйылдан мулла булды.\nБаш әйләнә, өҙлөкһөҙ уҡшыта, ҡоҫоп булмай. Тән ҡыҙыуы бармы, юҡмы – белмәйбеҙ, сөнки үлсәргә градусник та юҡ. Ниһайәт, әсәй ҡайтты, әммә ҡыуандырманы. “Муллаға Баймаҡ яғынан кешеләр килгән, иртәгә сәғәт етеләргә генә бушай”, – тине ул. Янып барам, маңлайыма тир бәреп сыҡты. Балаһы өсөн йәнен бирергә әҙер әсәй эргәлә, маңлайыма ҡулын ҡуйып, минең температураны билдәләй. “Өйәнәге генә түгел шул, Кинйәбулат туғайының ене ҡағылған”, – тип диагноз ҡуя төрлө көстәрҙең барлығына ышанған изге йән. Ҡағылған зәхмәт шауҡымын тәнемдән ҡыуыр өсөн өйҙә дары быҫҡыта, дарыны эҫе һыуҙа иҙеп алып, маңлайыма, түштәремә һөртә. Тәндәремә әсәйемдең ҡулы ҡағылыуы минең хәлемде еңеләйткән һымаҡ. Хәлем мөшкөл булһа ла, мөмкин тиклем мыжымаҫҡа тырышам, сөнки беләм: әсәй елкәһендә – донъя мәшәҡәте, ике өйҙөң мейесенә ут яғыу, икмәк бешереү, ике йөҙ метр алыҫлыҡтағы мәкенән һыу ташыу, өс һыйырҙың, егермеләгән ваҡ малдың аҫтын таҙартыу, атай, ағайҙарҙың ҡайтыуына тамаҡҡа бешереү. Ҡыҫҡаһы, ун өс кешенән торған ғаиләнең хеҙмәткәре ине ул. Күңеле һәр саҡ ауырыу балаһы янында булһа ла, ошо мәшәҡәттәр буйынса сығып йүгерергә мәжбүр.\nНиһайәт, мулла килде, нисегерәк ауырып китеүем менән ҡыҙыҡһынды. Барыһын да һөйләп биргәс: “Кинйәбулат туғайы, Арыҡтай – ен-шайтандар йәшәгән урындар. Был урындарҙы үткәндә аят-сүрәләр уҡырға кәрәк, өйрәтмәгәс, белмәйҙәр шул”, – тип көрһөнөп ҡуйҙы.\nЫсынлап та, ул саҡта “бисмилла”нан башҡа бер генә ауыҙ ҙа Ҡөрьән һүҙҙәрен белмәй инек шул. Мулланың уҡығандары ҡолаҡҡа ниндәйҙер илаһи моң булып яғыла ла, минең яҡҡа ҡарап шифалы тынын өрөп ебәрһә, йәнгә ниндәйҙер рәхәтлек өҫтәлә. Бер сәғәттән артыҡ уҡыны мулла. Һуңынан әсәйемә: “Ясин”, “Тәбәрәк” һәм башҡа ваҡ сүрәләрҙе ете мәртәбә уҡымайынса, ҡағылған зәхмәттәрҙән арындырып булмаҫ. Тағы ике мәртәбә килермен, мин өшкөрөп биргән тоҙ, артыш, мәтрүшкәләр менән дауалауыңды дауам ит”, – тине. Көндөҙ бер аҙ еңелләшһә лә, хәлем кискә табан мөшкөлләнә. Тәнем ут һымаҡ яна, тирләйем. Сыҙай алмай, юрғанды атып бәрәм. Бындай саҡта әсәйем менән өләсәйем минең янда. Тирләгән көйө асылып, һыуыҡ үткәреүҙән һаҡлайҙар.\nЕгерме көндән артыҡ яттым түшәктә. Мулла һүҙендә тороп, тағы ике тапҡыр өшкөргәндән һуң, хәлем еңелләште. Әҙләп ҡайнар һурпа һемерәм. Ашағанды һеңдерә алмай ҡоҫоп торғас, ҡаҡ һөйәккә ҡалдым. Бәҙрәфкә хәжәтемә лә йөрөй алмаҫлыҡ хәлдәмен. Әсәйем имсәк бала кеүек тәрбиәләй. Ниһайәт, мин аяҡҡа баҫтым, ун дүрт йәшемдә ниндәйҙер илаһи ҡөҙрәти көс менән әжәл тырнағынан йолоп алындым. Аллаға шөкөр, оло йәшкә етеп, халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып, республика ауылдары буйлап йөрөгән саҡтарымда, кешеләрҙең ауылдашым Уйылдан мулланың бик юғары илаһи көскә эйә булыуы тураһында һөйләгәндәрен ишетеп, сикһеҙ ғорурланам.\nУйылдан мулла бар республика төбәктәренән нисә кешене, киләсәктә һауығыуҙарына инандырып, доғалар уҡып өшкөрҙө икән? Битарафлыҡ арҡаһында тулы мәғлүмәт юҡ, әлбиттә. Әммә халҡы өсөн янып-көйгәндәр күңелдәрҙә мәңге йәшәй. Уйылдан мулланы мин иҫ белгәндән алып изге йәндәй күрәм. Иҫ белгәнемә тиклем дә, өйәнәгем тотһа, әсәй, әлбиттә, муллаға алып барғандыр. Ә иҫ белгәндән һуң уның өшкөрөп биргән әйберҙәре һәр саҡ эргәмдә булды, файҙаһын күрҙем. Ул яҙып биргән бетеү бала саҡта муйынымда тағыулы булды. Һуңынан ул өҫкө кейемдең эске ҡатына йәшереп тегелде (комсомолец бетеүҙе күрһәтеп, муйынына тағып йөрөй алмай бит инде). Йәшлек хаталары арҡаһында бер аҙға бетеүҙән айырылып торҙом. Әрме сафына алынып, граждан кейемен хәрби кейемгә алмаштырған саҡта, әсәй өгөтөн онотоп, пинжәгемдең эске ҡатындағы бетеүҙе йолҡоп алып, кеҫәгә һалырға онотҡанмын. Һөҙөмтәлә бер йыл да һигеҙ ай хеҙмәт иткәндән һуң, ҡапыл ғына өйәнәк тотоп ауырып киттем. Ярославль тигән ҙур ҡаланың госпиталендә профессор табиптар ҡулында бер айҙан артыҡ дауаланһам да, һөҙөмтә булмағас, “уйлау һәләте ауырыуы” тигәнерәк диагноз менән артабан хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ, тип тапты комиссия. Әрме хеҙмәте менән хушлашып, ауылға ҡайттым. Был юлы әсәй ни тиклем генә муллаға алып барырға тырышмаһын, барманым. Уҡытыусы Таһир ағайым йоғонтоһонда миндә атеистик ҡараш ярала башлағайны ул саҡта. “Рәсәйҙә билдәле профессорҙар дауалай алмағанды, баш ауырыуын мулла нисек итеп өшкөрөп-төкөрөп шәбәйтә алһын инде”, – тинем.\nБындай һөйләшеүҙәр барыһы ла йәшлек хатаһы булған. Йылдар үткәс, Уйылдан муллала күренекле ғалим-табиптарҙың килеп тәрбиәләнеүенә шаһит булдым. Һуңынаныраҡ аҡылыма килеп, мулланың мөғжизәле тәрбиәһенә ныҡлы ышана төшкәс, уға ҡайтҡан һайын күрендем. Хәйер, күрендем тип әйтеүем дөрөҫлөккә тап килмәҫ. Ни өсөндөр мулла мине ҡайтҡан һайын әсәйем, ҡустым менән бергә ҡунаҡҡа саҡырҙы. Йомшаҡ мендәр һалып, мине эргәһенә саҡырыр ине. Уңайһыҙланып, бындай оло хөрмәттән баш тартырға маташһам да, ул әйткәс, күңелен ҡыйырһытмай, күрһәткән урынға ултырырға мәжбүр булам. Мулла: “Һәр саҡ ҡунаҡтың урыны түрҙә, ул оло хөрмәткә лайыҡ”, – тиер ине.\nХоҙай Тәғәлә тарафынан биреләлер инде ул айырым кешеләргә үҙенсәлекле булмыш. Бөгөнгөләй күҙ алдымда: алтынсы синыфта уҡығанда, мәктәп директоры – тарих уҡытыусыһы Лотфулла Сибәғәт улы Ишбулатов: “Уйылдан мулла ошолай итеп шәп-шәп баҫып атлап йөрөһә, муллаға оҡшар инеме?” – тип, класс буйлап атлап күрһәтте. Директорыбыҙ хаҡлы ине. Уйылдан мулланың йөрөш-торошо ла, эш мәшғүллеге лә башҡаларҙан айырылыр ине. Атлағанда ҡабаланмай, әкрен генә баҫып йөрөй. Бесән сапҡанда ла уның бакуйҙары үҙенсә. Беҙ, һикһән метр самаһында ҡырҡым алып, бакуйҙарҙы бер рәттән теҙһәк, ул ҡыҫҡа ғына ҡырҡымдар менән бер урында өйөрөлә лә өйөрөлә. Промартелдә башҡарған эше лә үҙенсәрәк һымаҡ тойола ине бала саҡта. Ул башҡалар кеүек ҡыуғын да ҡыумай, һалабаш та төшөрмәй. Аттар ҡарай.\nМулла ни өсөндөр олатайҙар быуыны бәйләнешен – шәжәрәһен – яҙып ҡалдырмаған. Төпсөк улы Рәсүл оло олаталары Мөхәмәтҡазый булыуын ғына белә. Мөхәмәтҡазыйҙың уландары – Мөхәмәҙиә, Ғөбәйҙулла, Ғиниәтулла, ҡыҙы – Сәхипьямал. Иҫ белгәнемдә Ғиниәтулла бабай, Сәхипьямал инәй иҫән ине. Уйылдан мулла – Мөхәмәтҡазыйҙың баш балаһы Мөхәмәҙиәнең улы. Бөгөн иһә Мөхәмәтҡазыйҙан таралған ике йөҙгә яҡын кеше бар. “Кәмәкәйҙәр бер-береһенә яғымлы ла, туғанға тартымлылар”, – тип, уларҙан үрнәк алырға өндәй торғайны атай менән әсәй. Был нәҫелдең ошондай һыҙаттарын иҫәпкә алып, ҡоҙа-ҡоҙағыйлашырға уйлағандарҙыр инде. 1933 йылғы Басир ағайҙы ике йәшлек сағында, йола буйынса вәғәҙәләшеп, буласаҡ еңгә Ишбикә менән, ҡолаҡ тешләткәндәр. Һәм үҫеп еткәс, улар, бер-береһен оҡшатып, өйләнешеп, һигеҙ бала тәрбиәләп үҫтерҙе.\n“Атайым Зәки Вәлидиҙең атаһы Әхмәтшаһ хәҙрәттә ун йыл уҡыған”, – ти Рәсүл мулла. Белем алыуға ынтылыш бөгөн дә дауам итә нәҫел-нәсәбендә. Уйылдан мулланың оло улы Ишмөхәмәт ағай мәрхүмдең биш балаһы ла юғары белемгә эйә. Ишмөхәмәт ағай үҙе лә тәбиғи һәләтле кеше булғандыр, тип уйлайым. Шахматты һәйбәт итеп уйнарға мин унан өйрәндем. Ә бына ул кемдән өйрәнгән? Армияла хеҙмәт итмәне (Күпселектә ир-егеттәр был уйынға әрмелә өйрәнеп ҡайтыр ине).\nРәсүл ағай һөйләүенсә, Мөхәмәҙиә олаталары балаларын мөмкин тиклем уҡытырға тырышҡан. Буласаҡ мулла Уйылдан Көҙәндә Әхмәтшаһ хәҙрәттә ҡустыһы Йосоп менән бергә белем алған. Ҡустыһы ла һис һүҙһеҙ мулла булыр ине, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул йәшләй генә вафат булған. Мөхәмәҙиәнең ҡустыһы Ғиниәтулла ла дини белемле ине. Мәзин булараҡ, манараһы ҡолатылған мәсеткә моңайып ҡарай ҙа, уфтанып ҡуя торғайны. Репрессия шауҡымынан ҡурҡыпмы, Уйылдан мулла Ураҙа, Ҡорбан ғәйете намаҙҙарын уҡығандан һуң өгөт-нәсихәт һөйләмәне. Күпселектә оло йәштәге Ишҡужа суфый өгөтләр ине. Аңлағанға ишара итеү ҙә етә тигәндәй, ошондай мөхиттә йәшәүҙең йоғонтоһолор, Аллаһҡа шөкөр, тура юлдан тайпылмаҫҡа тырыштыҡ.\nБуласаҡ мулла бала саҡтан уҡ тырыш, ныҡыш булғандыр, тип уйлайым. Көҙән ауылы беҙҙең Үрге Нөгөштән етмеш саҡрым самаһы алыҫлыҡта. Ҡыш, ҡар тәрәнәйеп, юл өҙөлһә, ҡайтып-китеп йөрөү бик тәтемәгәндер шәкерттәргә. Дөрөҫөрәге, ғәмһеҙлегебеҙ арҡаһында мөһим ваҡиғаларҙы ваҡытында һорашып, яҙып алмағас, шулайҙыр, былайҙыр, тип фаразларға ғына ҡала. Халҡыбыҙҙың бөйөк шәхесен, Әхмәтзәки Вәлидиҙе, атаһы Әхмәтшаһ хәҙрәтте белеп күргән кеше ауылыбыҙҙа йәшәгән, ә беҙ асығауыҙлығыбыҙ арҡаһында ниндәй ҡиммәтле хазинаны юғалтҡанбыҙ.\nУйылдан мулланың ҡөҙрәти өшкөрөүенең килешеүе тураһында күптәр ауыҙынан ишетергә тура килде. Ошондай шаяртыу ҙа хәтерҙә ҡалған. Әсәйемдең ҡустыһы Әхмәҙулла ағай дин әһелдәрен хөрмәт итә ине. Уйылдан мулла Ғәлиәкбәргә килһә, ҡунаҡҡа саҡыра. Ағай үҙе мулланың эргәһенә ултыра. “Уйылдан ағай, мин сәйгә кәнфит һалмағайным да инде”, – ти, ғәжәпләнеп. Мулла өндәшмәй көлә лә ҡуя. Уйылдан мулланың илаһиәте тураһында түбәндәгеләрҙе ишетергә тура килде.\nМәләүез ҡалаһында йәшәүсе Миңзәлә Иҫәнова: “Көтмәгәндә Таһир ҡустым ауырып китте. Сәбәбе: аяғын ботинкаһы өйкәгән. Табипҡа күренеп, ниндәйҙер май яҙҙырып алып һөртөүе менән, аллергия булып, бөтә тәнен ҡабартма һытҡы баҫып алған. Төҙәлмәҫтәй булғас, Мәләүездән Өфөгә оҙатҡандар. Алып киткәндән һуң ике-өс көн үткәс, эргәһенә барһам, тәне ҡарарлыҡ түгел, лысҡылдап тора. Күрҙем дә Уйылдан муллаһыҙ бер эш тә ҡырып булмаясаҡты аңланым. Шул көнө Һәргәй ауылына ҡайтып, атай менән әсәйгә хәлде һөйләп бирҙем. Иртәгәһен етмеш саҡрым араны йәйәүләп, Уйылдан муллаға ярҙам һорарға киттем. Сентябрь аҙаҡтары, Нөгөштөң һыуына башлаған сағы. Биш кисеү кисеп, Уйылдан муллаға барып еттем. Хәл-әхүәлде ентекләп һорашҡандан һуң, алып барған әйберҙәрҙе өшкөрөп бирҙе. Ике тәүлек тигәндә, уларҙы Таһирға алып барып тапшырҙым. Ҡустым бер аҙнанан ҡайтып инде. Бына ғәжәп: тәне янғандан һуң була торғанса ҡыҙарып кипкән”, – тип һөйләне.\nТаһирҙы 7 – 8 йәштәр самаһында Кәшәлә ауылында йәшәгәндәрендә күргәнем бар ине. Хәҙер уға илле йәштәр самаһы. Ниһайәт, мин уны автовокзал тирәһендә осраттым.\n– Һеҙ Таһир Иҫәнов түгелме? – тип һораным.\n– Ҡайҙан беләһегеҙ мине? – тине ул, ғәжәпләнеп.\n– Миңзәлә апайығыҙ һеҙҙең ныҡ ауырып, Өфөлә дауаханала ятыуығыҙ тураһында һөйләгәйне, шул дөрөҫмө? – тинем.\n- Дөрөҫ, дауаханала шәбәйә алмаҫымды һиҙемләгәс тә, һорап сыҡтым да, атайым менән һыбай муллаға барҙыҡ. Шулай тәрбиәләнә торғас, Аллаға шөкөр, һин дә мин йәшәп ятам. Шул йылдарҙың иҫтәлеге булып, тәнемдә ҡара таптар ғына ҡалды...\nИҫке Собханғол ауылынан Байморатов Әҡсән былай хәтерләй: “Беҙҙең Ялтыран ауылында, ҡайҙандыр күсеп килеп, Хәмзә исемле кеше йәшәне, бик мәғлүмәтле ине үҙе. Гәзит-журналдарҙы күпләп алдыра, ғөмүмән, ҡулында һәр саҡ китап булды. Осрашҡанда бар донъя яңылыҡтарын Хәмзә ауыҙынан ишетәһең. Ат ҡараусы ғына булып эшләһә лә, белемле, зиһенле булғас, “профессор” тип йөрөтәбеҙ. Хәйер, уҡыуын ташламаған булһа, һис һүҙһеҙ, фән докторы ла, профессор ҙа булыр ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, пединституттың беренсе курсын, мединституттың икенсе курсын уҡып, артабан белем алыуға ҡул һелтәгән. Эсеп алһа, тотона фәлсәфә һатырға.\n– Ен-пәрейҙәр, мәскәйҙәр юҡ ул донъяла, улар барыһы ла дин әһелдәре тарафынан уйлап сығарылған, – тип кенә ебәрә. Берәйһенең Уйылдан муллаға барып дауаланып ҡайтҡанын ишетһә:\n– Нимәлер мөңөрҙәп уҡып, үҙеңә төкөргән өсөн аҡса бирергә барҙыңмы? Улар халҡы бит аҡса алырға ярата инде, – тип көлә. Берҙән-бер көн: “Хәмзә алкаш, эсеп иҫереп, ат һарайында ятып йоҡлаған да, телдән яҙған”, – тигән хәбәр таралды ауылда. Урамда йөрөгәнен күрмәгәс, хәл белешергә индем. Ысынлап та, ҡатыны, балалары менән ым менән генә аралаша.\n– Уйылдан муллаға барайыҡ тиһәм, теше-тырнағы менән ҡаршы, кирегә бөткән нәмә. Ишембайға дауаханаға алып барыуҙы талап итә. Әйтеүе генә анһат. Күпме юл мәшәҡәттәре! Егерме саҡрым арбала, артабан 70 – 80 саҡрымды үткенсе машинала барырға кәрәк. Ауырыуы ла табиптар һауыҡтыра торған түгеллеге күренеп тора. Ен ҡағылған бит инде уға, төнө буйына һаташып, лысма һыу булып тирләй, – тине ҡатыны. Хәмзәнең үҙ һүҙен һүҙ итә торған кеше икәнен белгәс, ҡатынына, теләгенә ҡаршы килмәй, Ишембайға алып барырға кәрәклеген төшөндөрҙөм. Петровскиҙа ике аҙна ятҡандан һуң, аҡылына килеп, яҙма рәүештә дауахананан сығарыуҙарын һораған һәм Уйылдан муллаға алып барҙырттырған. Мулла бер көрөшкә һыу өшкөргән дә эсергә ҡушҡан. Үҙе тирә-яҡты байҡап, ни әйтергә белмәй торған Хәмзәгә:\n– Нөгөш һыуы шифалы ул, эсеп ебәрерһең дә, һыуһыныңды ҡандырған өсөн миңә рәхмәт әйтерһең, – тип көлөмһөрәй. – Йә, рәхмәтеңде әйт тә, сәй эсергә ултыр. Өшкөрткән һыу эсеп кенә, утыҙ саҡрымдағы ауылыңа юлланһаң, билбау аҫтың тиҙ бушар, – тип, мулла сәй эсергә ултырта. Мулла биргән һорауҙарға һин дә мин яуап биреп, сәй эсә Хәмзә. Шул көндән алып Хәмзәнең муллаларҙан көлөп хәбәр һөйләгәнен ишетмәнем.\nҠатыным мулла йәшәгән Үрге Нөгөш ауылынан булғас, уның менән йыш осрашырға, ауырыған саҡтарҙа, бәләгә тарығанда күп тапҡырҙар мөрәжәғәт итергә тура килде. Мулла үҙенең ҡөҙрәти һәләте менән һәр саҡ ярҙам итте. Ҡайным, Вафир ҡайнаға вафат булғас, 16-сы калибрлы мылтығын биргәйне. Ҡайнағаның иҫтәлеге итеп, күҙ ҡараһындай һаҡлап ҡына алып йөрөгән ҡәҙерле нәмәм соланда элеүле торған урынынан юғалды. Эҙләп-эҙләп таба алмағас, илаһиәткә барып һөйләп бирҙем. Уҡынып, бетеү яҙҙы ла шуны мылтыҡ аҫылып торған сөйгә элеп ҡуйырға ҡушты ул.\n– Хафа булма, табылыр, мылтығың әллә ҡайҙарға алыҫҡа китмәгән, – тине.\nУл әйткәндәрҙе үтәгәс, өс-дүрт тәүлек тә үтмәне, мылтыҡты солан аҫтынан табып алдым. Уғры ҡурҡышынан килтереп ырғытып китте, ахыры...”\nЗөфәр Толомғужин, яҙыусы.


Барыһы ла ғаиләнән башлана\n4 Ғинуар 2019, 21:26\nУҙған йыл Бишбүләктән Хәйруллиндар өсөн республика конкурсында ҡатнашыу менән бәйле иҫтә ҡалған\nУҙған йыл Бишбүләктән Хәйруллиндар өсөн сағыу ваҡиға — «Быуын» («Поколение») өс быуынлы ғаилә ижады республика конкурсында ҡатнашыу менән иҫтә ҡалған. Конкурс һөҙөмтәләре буйынса ғаилә маҡтаулы икенсе урынды алған. Был юлы уны Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулыуға бағышлағандар. Ун ғаилә ғариза биргән, шуларҙан Стәрлетамаҡ, Учалы hәм Бишбүләктән өс ғаилә финалға сыҡҡан.\nДинар hәм Зилә Хәйруллиндарҙың ғаилә стажына 14 йыл. Улар өс бала тәрбиәләй: 13 йәшлек Айгөл, ете йәшлек Лилиә hәм ике йәшлек Әғзәм. Хәйруллиндарҙың олаталары Ғәзинур менән өләсәләре Фәниә бар, улар hәр ваҡыт ярҙам итеп тора. Баш ҡалаға конкурсҡа улар бара алмаған, әммә йәш ғаиләгә Динарҙың туғаны Руслан менән Зиләнең һеңлеһе Алһыу Хажғәлиева теләктәшлек белдергән. Хәйруллиндарҙың ҙур ҡыҙҙарының күреү һәләте буйынса проблемалар бар. Ауырыуға ҡарамаҫтан, ҡыҙ яҡшы уҡый, сәнғәт мәктәбенең сәнғәт бүлегендә шөғөлләнә. Yҙ рәсемдәрен ул конкурсҡа «Минең династия» күргәҙмәһендә күрһәтергә алып барған, уны ҡатнашыусы ғаиләләр әҙерләргә тейеш ине. Бишбүләк ғаиләһе жюри ағзаларына мауыҡтырғыс шөғөлдәрен, ғаиләнең яратҡан аштарын сағылдырыусы бай күргәҙмә, шәжәрә ағасы, стена гәзите тәҡдим иткән. Бай табында бауырһаҡ, ҡоймаҡ, бәлеш, ҡымыҙ, бал, төрлө ҡайнатмалар ҡуйғандар. Жюри ағзаларына олаталарының атаһы Сөләйман Нуриевтың ижади альбомын тәҡдим иткәндәр. Ул һуғышта ҡатнашҡан ваҡытта һуғыш тураһында шиғырҙар hәм хикәйәләр яҙған. Ҡатнашыусыларҙың күргәҙмәләрен яҡлауы, ғаилә тормошоноң йәшәү рәүеше тураһында һөйләүе өсөн биш минут ваҡыты булған. Бәйгенең сираттағы этабы «Таныш булайыҡ!» визит карточкаһы. Хәйруллиндар ғаилә ағзаларының барыһын да үҙенсәлекле итеп тәҡдим иткән hәм уларҙың «hәр йәшәлгән көн, hәр ваҡ-төйәк, hәр ваҡиға»ның ҡәҙерен белеүҙәрен күрһәткән — уларҙың иҫәлектәрен һандыҡта һаҡлайҙар. Бында беренсе күрешеүҙе символлаштырыусы зонтик, фата, бала тыуҙырыу йортонан бирка, фотолар менән ғаилә альбомы. Өсөнсө этап интеллектуаль була — «Әсәй булдыра, атай булдыра, ә олатай менән өләсәй — ярҙам итәсәк!». Командаларға алып барыусының республиканың 100 –йыллығына бағышланған һорауҙарына яуап бирергә кәрәк була. «Бишек йыры» бәйгеһендә балалар үҙҙәренең ижади hәм артислыҡ һәләттәрен күрһәткән. Айгөл hәм Лилиә әсәйҙәр тураһында йыр башҡарған. «Модалы ҡыҙҙар» конкурсында командалағы ҡатын-ҡыҙҙар бәйгене ойоштороусылар тәҡдим иткән кейемдәрен кейеп, дефиле күрһәтергә тейеш булған, һуңынан уларҙы конкурсанттарға бүләк иткәндәр. «Ир-аттар кухняһы» конкурсы өсөн атайҙарға тырышырға кәрәк була. Атайҙарының яратҡан ризығын нисек әҙерләүен видеоға алдан төшөрөп, ойоштороусыларға ебәргәндәр. Динар былау бешерергә ярата, шуға күрә ул был конкурсты еңел генә башҡарып сыҡҡан. Был көн Хәйруллиндарға бик күп күңелле миҙгелдәр бүлeк иткән. Татыу ғаиләне грамоталар hәм иҫтәлекле бүләктәр менән бүлдәкләгәндәр\n— Беҙҙең ғаиләлә балалар тураһында ҙур хәстәрлек күрелә, беҙ өлкән быуынға хөрмәт менән ҡарайбыҙ. Яҡындарыбыҙҙы һынатмаҫҡа тырышабыҙ, бай тупланған тәжриәбәне hәм өлкән быуындың тормош зирәклеген иғтибар менән һеңдерәбеҙ. Беҙ гаиләне һаҡлаясаҡбыҙ, бергәләп ижад, традицияларҙы хөрмәт итәсәкбеҙ hәм лайыҡлы быуын тәрбиәләйәсәкбеҙ, — тип һөйлә й ғаилә ҡиммәттәре тураһында Зилә Хәйруллина. — Беҙгә конкурста ҡатнашыу бик оҡшаны. Беҙгә «Йөрeктән-йөрәккә» әсәләрҙең район ижтимағи ойошмаһы етәксеһе Римма Индус ҡыҙы Әхмeтова теләктәшлек күрһәтте. Уға ҙур рәхмәт. Башҡа ғаиләләр ҙә конкурстарҙа ҡатнашһындар.\nФото Хәйруллиндарҙың ғаилә архивынан.


Өфөлә биш кеше Аксаков исемендәге премия лауреаты булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә биш кеше Аксаков исемендәге премия лауреаты булды\n14:58, 12 сентября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nӨфөлә Аксаков исемендәге премия лауреаттары билдәле булды. «2014 йыл өсөн С.Т.Аксаков исемендәге Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы Премияһы тураһында»ғы ҡарарҙы кисәге кис ҡала Советы Президиумы ҡабул итте. Был документҡа ярашлы, 10-шар мең һум күләмендәге премия менән конкурстың биш ҡатнашыусыһы бүләкләнәсәк.\nҠала Советының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Иң яҡшы ғилми-тикшеренеү эше өсөн» номинацияһында ике премияны Башҡорт дәүләт университеты студенттары аласаҡ.\n«Практик өлкәләге иң яҡшы эш өсөн» номинацияһында өс премия бирелде. Уларҙы «Башҡортостан Республикаһының Бәләкәй Аксаков ҡулсаһында Байрамтау комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы һәм мәҙәни мираҫ проекты» эше өсөн Башҡорт дәүләт университеты студенттары төркөмөнә тапшырырға ҡарар ителде. Тағы ла ике премияны Өфө дәүләт сәнғәт академияһы һәм Өфө сәнғәт училищеһы студенттары Константин Аксаковтың «Болот» фантастик повесы буйынса «НЕБОльно. Вольно» һығылмалы эссе һәм «Аксаков Диме: йыл миҙгелдәре» график һәм һынлы сәнғәт эштәре серияһы өсөн аласаҡ.\nҠала Советы Президиумы шулай уҡ тағы ла ике конкурста ҡатнашыусыны рәхмәт хаттары менән дәртләндерергә һәм конкурста ҡатнашыусыларҙың ғилми етәкселәренең (тәрбиәләнеүселәре бер нисә ҡат был премияға лайыҡ булған) береһен махсус премия менән бүләкләргә булды.\nЛауреаттарҙы бүләкләү тантанаһы 19 сентябрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһында XXIV Халыҡ-ара Аксаков байрамы сиктәрендә уҙасаҡ. Наградаларҙы Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко тапшырасаҡ.\nТеги: аксаков премияһы


2018 йылдың 10 ноябрендә Баймаҡ ҡалаһында Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенең филиалы – «Башҡорт китабы» магазины асылды. Тантанала район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов, район башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Р.В. Ишембәтов, «Китап» нәшриәте директоры И.М. Йәндәүләтов ҡатнашты.\nИлшат Хәмит улы үҙенең ҡотлау һүҙҙәрендә артабан да «Китап» нәшриәте менән хеҙмәттәшлек уңышлы дауам итһен, яңы магазиндар асылып торһон, һатып алыусылар күп булыуын теләне.\nИлһам Миңлеғәле улы баймаҡтарҙы был тантана менән ҡотлап «Башҡорт китабы» магазинына һәм ҡунаҡтарға «Китап» нәшриәтендә сыҡҡан китаптар бүләк итте. Район Советы депутаты Рөстәм Нәбиуллин район башҡорттары Ҡоролтайына Башҡортостан энциклопедияһын тапшырҙы.\nСауҙа урыны етәксеһе Яңылбикә Мөхәмәтйәнова әйтеүенсә, халыҡ милли китапҡа һыуһаған. «Хәҙер кеше уҡымай тигән һүҙҙәр менән килешмәйем, – ти ул. – Яҡшы әҫәрҙе халыҡ хатта эҙләп, һорап, таптырып ала. Бигерәк тә балалар өсөн ике телдә сыҡҡан китаптар бик үтемле. Башҡортса дини, йыртма, мәктәп, ғаилә календарҙарын һорағандар күп. Сауҙа урынының айырым бинала урынлашыуы бигерәк тә уңайлы, эш тағы ла көйләнер тигән ниәттәбеҙ. Башҡорт әҙиптәренең китаптарын таратыуға ҙур өлөш индерәсәкбеҙ».\nМагазиндың адресы Салауат Юлаев проспекты 17.


«Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар – үҫеш территорияһы» форумы Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта үтәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар – үҫеш территорияһы» форумы Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта үтәсәк\n10:45, 8 ноября 2011 Иҡтисад\n«Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар – үҫеш территорияһы» форум-күргәҙмәһе 24-25 ноябрҙә Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта үтәсәк. Сараны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәте, төбәктең йәмәғәт эшҡыуарлыҡ ойошмалары һәм фәнни учреждениелары сығыш яһай.\nДәүләт комитетының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, форумдың тәүге көнөндә Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәте ҡарамағындағы Эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеү буйынса республика советы ултырышы үтәсәк.\nСтәрлетамаҡта уҙғарыласаҡ форумды асыу тантанаһында вице-премьер Әнүәр Мәхмүтов ҡатнашасаҡ.\nФорум сиктәрендә эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса тематик секциялар, бәләкәй һәм урта бизнес өлкәһендәге төрлө мәсьәләләр буйынса түңәрәк өҫтәлдәр һәм семинарҙар ойоштороласаҡ.\nСекцияларҙың береһендә «Рәсәй терәге» дөйөм Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы президенты Сергей Борисов ҡатнашасаҡ. Ул дәүләт ярҙамы саралары, шулай уҡ бәләкәй һәм урта бизнес проблемалары һәм перспективалары тураһында һөйләйәсәк.\nСекциялар эше һәм анкета тултырыу һөҙөмтәләре «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар – үҫеш территорияһы» форум-күргәҙмәһенең резолюция проектын тәшкил итәсәк.\nБынан тыш, пленар ултырыш сиктәрендә Башҡортостанда эшҡыуарҙар өсөн мәғлүмәт-консультация үҙәктәрен булдырыу тураһында «Рәсәй Һаҡлыҡ банкы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе менән республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты араһында килешеү төҙөләсәк.\nФорум-күргәҙмә аҙағында «Йыл эшҡыуары — 2011» республика конкурсында һәм «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабында еңеүселәрҙе наградлау тантанаһы үтәсәк.


Ҡар өҫтөндә сәскәләр\nКүмертауҙар Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә үҙенсәлекле бүләк әҙерләгән. Ҡаланың гүзәл заттары хәҙер бысраҡ ҡар урынына сәскә гөлләмәләре, ҡотлау һүҙҙәре күреп ҡыуана. Ирекмәндәр юл буйҙарында, парктарҙа төҫлө буяуҙар менән төрлө рәсемдәр төшөргән. Яҙҙың яҡынлашыуы был һүрәттәрҙе яйлап юҡҡа сығара, шулай ҙа ҡатын-ҡыҙҙар байрам кәйефе алып өлгөрҙө .\nРоман Фәрхетдинов, ҡарҙа һүрәт төшөрөүсе: «Мөмкин тиклем күберәк ҡатын-ҡыҙҙарҙы ҡотлау теләге этәрҙе был аҙымға. Һүҙ менән бер нисә гүзәл заттарҙы ғына тәбрикләп була бит, ә былай бар ҡала халҡы күрә. Икенсенән, матур ҙа булып тора. Ҡала хакимиәтенән рөхсәт алырға тура килде. Әгәр ҡатын-ҡыҙҙарҙың кәйефен күтәрә алһам бик шатмын».


Ҡайһылары хәүеф менән янай? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Ҡайһылары хәүеф менән янай?\nҠайһылары хәүеф менән янай? 12.09.2015 // Эй ултыра балыҡсы...\nЭлектрлы йыланбалыҡ. Ул һөжүмдән бик һәйбәт һаҡлана. Һуңғы сиктә алыш 600 вольтлыҡ электр тогы һуғыу менән тамамлана – был һөжүм иткән кешене йәки башҡа йән эйәһен үлтереү өсөн етерлек. Йыланбалыҡ Көньяҡ Америкала һәм Амазонкала йәшәй.\nЮлбарыҫ балыҡ. Шундай уҡ йыртҡыс зат. Уны “голиаф балыҡ” тип тә йөрөтәләр. Бритва һымаҡ осло тештәре һунар итеү өсөн бик ҡулай. Был ҡан көҫәгән ҡурҡыныс балыҡтың ауырлығы 50 килограмға етеүе ихтимал. Һыуға осраҡлы килеп ингән хайуандарҙы ашай, кәзәләргә һөжүм итә.\nГунч. Непал менән Һиндостан араһында аҡҡан Кали йылғаһында йәшәй. Кеше итен ашай, урындағы халыҡҡа айырыуса ҙур ҡурҡыныс менән янай. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы берәүҙәр мәйеттән ҡотолоу өсөн Кали йылғаһын файҙалана.\nТашбалыҡ. Иң ҡурҡыныс һәм сәйер балыҡтарҙың береһе. Ташҡа оҡшаған мәрйен рифтары араһында йәшәй. Ағыулы. Тешләһә, кешене лә үлтерә. Ағыуына ҡаршы дарыу табылмаған.


Йыяһың да һатаһың... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Йыяһың да һатаһың...\nЙыяһың да һатаһың... 15.06.2016 // Йәмғиәт\nҠатмарлы ғына осорҙа йәшәйбеҙ: иҡтисади көрсөк бөтә тармаҡтарҙы ла ялмап алды. Ҡайҙа ҡарама, табыш кәмей, сығымдарҙы ҡулайлаштырырға тура килә. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер тәүәккәлдәр үҙ эшен асырға йөрьәт итә. Хәйбулла районының Быҙаулыҡ ауылында йәшәүсе Гөлнара менән Булат Әптековтарҙы тап шундайҙар рәтенә индерергә була. 2013 йылдан бирле ғаилә башлығы, күрше ауыл халҡынан һөт йыйып, уны Йылайыр районының Яманһаҙ ауылына илтеп тапшырып тора.\nТөп табыш һөттән икәнлеген аңлаған тырыш ғаилә шәхси ихатала малсылыҡ менән шөғөлләнеү хаҡында хыяллана. Иш янына ҡуш тигәндәй, район етәкселеге ярҙамы менән “Яңы эш башлаусы фермер” программаһына ярашлы, Булат Сәхиулла улы дәүләттән 300 мең һумлыҡ субсидия алыуға өлгәшә. Малдарҙы ишәйтеү ниәтендә тағы ла 11 баш һыйыр хәстәрләйҙәр, артабан тоҡомло үгеҙ һатып алалар. Йылы ҡура ла эшләйҙәр. Иҫке трактор менән булһа ла, бесән әҙерләп, етерлек мал аҙығы туплана.\n– Бөгөн эре малдарҙың барыһы ла ҡырҙа, ә быҙауҙарҙы өйрәнгәнсе сығармаҫҡа булдыҡ, – ти йорт хужабикәһе. – Һыйырҙарҙы үҙем һауҙым, һөт артҡас, бер кешене эшкә алдыҡ. Яҡын-тирәлә ҡаланың булмауы ғына уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра. Көн дә баҙарға сығып булмай, шуға һөттө шул килеш тапшырып тороу отошлораҡ. Ҡулға “тере” аҡса ла керә, һөтөң дә әсеп ултырмай.\nАуыл хужалығында техникаһыҙ алға китеп булмай. Яңы эш башлаусының “Беларусь” тракторы бигерәк иҫке, яңыһын алырға әлегә мөмкинлеге юҡ. Шуға күрә ғаилә, дәүләт ярҙамына ышанып, киләсәктә “Ғаилә һөтсөлөк фермаларын үҫтереү” дәүләт программаһында ҡатнашырға теләй. Бының өсөн кәрәкле документтарҙы тултырыу, бизнес-план төҙөү менән булыша ла башлағандар.\n– Яйлап мал һанын арттырып, аҙбарҙарҙы яңыртҡанда, эште артабан киңерәк йәйелдерергә була. Хәҙер балалар ҙа ярҙамлаша, ауылдаштар ҙа кәсебебеҙгә ыңғай ҡарай, – ти ғаилә башлығы.


Тыуыр бала, йырланыр йыр өсөн... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Анонстар » Тыуыр бала, йырланыр йыр өсөн...\nТыуыр бала, йырланыр йыр өсөн... 29.06.2016 // Анонстар\nӨфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Республика перинаталь үҙәген төҙөү барышын тикшерҙе. Әйткәндәй, яңы бина 2011–2016 йылдарға иҫәпләнгән һаулыҡ һаҡлау тармағын яңыртыу программаһына ярашлы һалынды.\nҺуңғы йылдарҙа әсәлекте һәм балалыҡты яҡлау мәсьәләләренә иғтибар ныҡ артты. Билдәле: был илебеҙҙәге демографик хәлдең ҡырҡыулашыуына бәйле. Ни генә тиһәң дә, һәр осраҡта әсә менән баланың ғүмерҙәрен һаҡлап ҡалыу йәһәтенән заманса ҡорамалдарҙың файҙаһы ҙур. Әле һаулыҡ һаҡлауҙы модернизациялау программаһы әҙерләнгән ваҡытта уҡ бала табыу йорттарын йыһазландырыу, етлекмәгән сабыйҙарҙы хәстәрләүҙе ойоштороу, лаборатория-диагностика бүлектәре асыу, балалар поликлиникаларын арттырыу, “Ашығыс медицина ярҙамы” хеҙмәттәренә иғтибарҙы көсәйтеү тураһында һүҙ ҡуҙғатылғайны. Һәм 2014 йылда Башҡортостан етәкселеге, Рәсәйҙең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Мотлаҡ медицина страховкаһы фонды араһында Республика перинаталь үҙәген төҙөп файҙаланыуға тапшырыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Шул уҡ йылда проект-смета документтары төҙөлдө, объектты һалыуға ер бүленде һәм башҡа тейешле шарттар үтәлде.\nОшо көндәрҙә әлеге үҙәкте сафҡа индереү мәсьәләһе ҡарала ине. Тик республика Башлығы, бинаны ентекле тикшергәс, ҡайһы бер етди етешһеҙлектәрен тапты һәм яуаплы кешеләрҙе шелтәләне, хаталарҙы төҙәтеүгә бер ай ваҡыт бирҙе.\nПеринаталь үҙәк 130 койка-урынға иҫәпләнгән һәм проблемалы йөклөлөк, яңы һәм етлекмәй тыуғандарҙың патологияһы, акушер-физиологик һәм гинекологик бүлектәрҙән торасаҡ. Медицина ярҙамын 62 табип һәм 50 урта медицина хеҙмәткәре күрһәтергә тейеш. Шуныһын да әйтеп үтергә кәрәк: дөйөм майҙаны 24 мең 322,1 квадрат метр тәшкил иткән сәләмәтлек йортона килеүселәрҙе бала тотҡан ир менән ҡатын һәйкәле сәләмләп торасаҡ.


29 Ғинуар 2019, 19:07\nӘйтегеҙ әле, студент өсөн иң ауыр һынау нимә? Ул – иртә. Эйе-эйе!Бына һин будильнигың шылтырауына түгел, ә бүлмәләш дуҫ-иштәреңдең “бик матур” һүҙҙәренә уянып китәһең. Әлбиттә, уларҙың беренсе парҙары булмағанға егерменсе тапҡыр зыңғырлаған сәғәтең ғәйепле түгел.\nӘйтегеҙ әле, студент өсөн иң ауыр һынау нимә? Ул – иртә. Эйе-эйе!\nБына һин будильнигың шылтырауына түгел, ә бүлмәләш дуҫ-иштәреңдең “бик матур” һүҙҙәренә уянып китәһең. Әлбиттә, уларҙың беренсе парҙары булмағанға егерменсе тапҡыр зыңғырлаған сәғәтең ғәйепле түгел. Нисек булһа ла, уянып етмәгән күршеләреңдән ғәфү үтенергә теләгәндәй, бар бүлмәгә: “Хәйерле иртә!” - тип ҡысҡыраһың. Ләкин изге теләктәреңде бик оҡшатып етмәгән бүлмә һиңә “иртәнең хәйерһеҙ булыуы хаҡында” бик елле генә иҫкәртә. Шулай ҙа бүлмәләштәреңдең вайымһыҙлығына иғтибар итмәйһең. Аҡыллы кеше һәр саҡ әҙәпле булып ҡалырға тейеш. Шуға һәр береһенән ғәфү үтенеп сыҡмайынса тыныслана алмайһың. Бәләкәй бүлмәлә алты кеше йәшәгәс, икенсе ярусыңдан ипләберәк төшөргә тырышаһың. Аҫтағыларҙың башына йә аяғына баҫып ҡуймаҫ өсөн. Әтеү… Бөттө баш!\nТөшөң иҫеңә төшә. Тәмле табын инеме әле? О-о-о, был төштөң нимә аңлатҡанын Ванга булмаһаң да белергә мөмкин. Етмәһә, ашҡаҙан да үҙенең йырын һуҙып ебәрҙе. Һәм һин һыуытҡысты барып асаһың. Ә унда… Унда бер бәләкәй генә тараҡандан башҡа бер генә нәмә лә юҡ. Ул да, күрәһең, аҙыҡ эҙләп, һыуытҡыс эсенә инеп ултырған. Буш ашҡаҙаныңды тынысландырыу өсөн: “Африкала ошоларҙы ла ашайҙар түгелме?!” – тип уйлап та өлгөрмәйһең, тараҡан юҡ була. Әйтерһең, студенттың әрһеҙенә эләккәнен аңлаған.\nЛәкин ҡайғырырға ваҡыт юҡ, шуға ла ҡулсатырһыҙ һалдаттар һымаҡ, ҡойоп яуған ямғырға ҡарамай, троллейбус туҡталышына сабаһың.\nТроллейбус ярты сәғәттән генә килә. Ул урынынан ашыҡмай ғына ҡуҙғалғансы, фәлсәфәгә биреләһең, тормошоңдоң уңышһыҙ булғанына тағы ла көрһөнөп, үҙеңде әҙерәк кенә йәлләп алаһың.\nТроллейбус консерва банкаһы һымаҡ туп-тулы. Башың – бер яҡта, кәүҙәң – икенсе яҡта. Кем кемдең аяғына баҫа, кем кемгә йәбешә - троллейбус эсе шау-гөр килә. Бына халыҡ диңгеҙен ике яҡҡа ярып һиңә табан кондуктор “йөҙә”. Тәүҙә - тулы беләктәре, аҙаҡ – сумка аҫҡан кәүҙәһе. Шунан ғына уҫал йөҙө күренә.\nНи хәл итәһең, бер аҙ йәлләңкерәтеп булһа ла, унар тинлектәрҙән торған бар байлығыңды – аҙаҡҡы туғыҙ һумыңды сығарып бирергә мәжбүрһең. Тик “хазинаңды” кондуктор апай бер ҙә ҡыуанып ҡабул итмәй. Шулай ҙа баш та тартмай. Уның асыулы ҡарашына мөмкин тиклем мөләйем йылмайырға тырышаһың. Ә уға нимә, шундай тығын урында ла һин биргән тинлектәрҙе һанай. Һәм, ниһайәт, теүәлләгәс, билетын биреп ары китә.\nБына бер-береһенә йәбешеп торған халыҡ йә көрсөккә, йә сәйәсәткә һуҡрана башлай. Бәхәскә яңы тема индерергә теләп, артта торған бер ағай:\n- Ипләберәк йөрөй алмаймы икән? – тип ҡысҡырып ебәрә. Ысынлап та, халыҡ йә алға, йә артҡа “тулҡынланып” бара. Кондуктор - оло кәүҙәле, көр тауышлы ҡатын - бирешмәй:\n- Нимә, уҡый белмәйһеңме әллә? Яҙылған бит, рулдә - стажер. Әле ул өйрәнә генә, өйрәнһә, барып етәбеҙ…\nКешелектең насар ғәҙәте бар – һәр уңышһыҙлығында икенсе берәүҙе ғәйепләү. Ә бәлки, үҙебеҙ ғәйеплелер?! Академияға осоп тигәндәй барып еттең (троллейбус шулай шәп йөрөгәс, башҡа тиҙлек файҙаһыҙ).\nДәрестәр теҙмәһенә барып торманың, беренсе ҡаттағы барлыҡ аудиторияларға эре генә экскурсия ойошторҙоң. Ғәжәп, төркөмдәштәрҙән бер таныш йөҙ күренмәй. Икенсе… өсөнсө… дүртенсе ҡатта ла юҡ… Дәрескә килмәгәнең булды, шулай ҙа академияла аҙашырлыҡ хәлгә төшкәнең юҡ ине әле.\nАптырап йөрөй торғас, баяғы эрелек шиңде. Дәрестәр теҙмәһенә күҙ һалаһың. Ә унда… һеҙҙең курсҡа үҙ аллы эш көнө ҡуйылған.\nҺәм бына… выжданың һинән ашҡынып көткән һүҙҙәр әйтелә:\n- Их, иҫәр, таң менән тороп, ямғырҙа өшөп, троллейбуста иҙелеп, бөтә ҡаттар буйлап арып-талып ошоноң өсөн йөрөнөңмө? Ялҡаулығыңа баш була алмаһаң, шул кәрәк һиңә!?\nАкадемияның ишектәре артыңдан асыулы ябылып ҡала. Ярай, ҡайт. Йоҡла. Бер ваҡыт ҙур кеше булып китерһең. Аҙаҡ мәҙәк итеп иҫләйәсәк бәләкәй трагедияларың, комедияларың күп әле һинең.\n3 курс студенты.


Владимир Путин Суан Фук менән осрашты\nРәсәй Президенты Владимир Путин Кремлдә Вьетнам Премьер-министры Нгуен Суан Фук менән осрашты.\nЯҡтар иҡтисади, сәйәси өлкәләрҙә ике яҡлы хеҙмәттәшлек, тауар әйләнеше мәсьәләләрен тикшерҙе.\n– Һеҙҙе күреүгә шатмын. Беҙҙең аралағы мөнәсәбәттәр дуҫлыҡ традицияларына, күп йәһәттән ҡараштарҙың уртаҡлығына нигеҙләнгән. Делегацияғыҙҙың Рәсәйгә сәфәре программаһының бик бай булыуы тураһында хәбәрҙармын. Ул үҙ-ара бәйләнештәрҙе нығытыуға яңы этәргес бирер, тип ышанам, – тине Владимир Путин.\nНгуен Суан Фук, үҙ сиратында, Рәсәй Президентына ихлас ҡабул итеү, Вьетнамға һәр саҡ ярҙам күрһәткән өсөн рәхмәт белдерҙе.


Халыҡ иҫәбен алыуға әҙерләнәбеҙ\n17 Октябрь 2019, 14:20\nИлебеҙҙә төп ваҡиғаларҙың береһе 2020 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буласаҡ, һуңғы тапҡыр ул 2010 йылда уҙғайны.\nОшо йылдар эсендә илебеҙҙә 40 миллионға яҡын демографик ваҡиға (тыуым, үлем, никахҡа инеү һәм айырылышыуҙар, яңы йәшәү урынына күсеүҙәр) булды, киләһе йылдағы иҫәп алыу үҙгәрештәр күләмен баһаларға һәм Рәсәй йәмғиәте структураһы тураһында ҡиммәтле мәғлүмәт сығанағы буласаҡ.\nРайонда статистика бүлеге менән берлектә иҫәп алыуға әҙерлек һәм үткәреү комиссияһы төҙөлдө. Участкаларға йөрөгәндә регистраторҙар маршрут битенә индерелгән һәм картографик материалда күрһәтелгән йорттар, ҡоролмалар, торлаҡ һәм торлаҡ булмаған биналарҙың ғәмәлдә булыу-булмауын тикшерҙе. Документтарҙа йорттоң һаны һәм урам исемдәре яҙылған аншлагтарҙың булмауын билдәләне. Адрестарҙы тәртипкә килтереү – иҫәп алыуға әҙерлек этабындағы мөһим бурыстарҙың береһе, шуға ла иҫәп алыусылар эшен теүәл ойоштороу бик мөһим.\nБыл эшкә 23 регистратор йәлеп ителде, улар 51 ауылда йөрөнө. Әлеге ваҡытта Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек һәм үткәреү буйынса ойоштороу планын төҙөүгә мәғлүмәттәр эшкәртелә.\nРәсәй тарихында ун икенсе тапҡыр үткәреләсәк халыҡ иҫәбен алыу 2020 йылдың 1 октябренән 31 октябренә тиклем бөтә илдә яңы форматта уҙа. Кеше даими йәшәгән урыны буйынса иҫәпкә алынасаҡ. Иҫәп алыуҙа төп яңылыҡ – теләге булғандар үҙҙәре интернетта иҫәпкә алыу ҡағыҙын тултыра ала. Бының өсөн Дәүләт хеҙмәттәре порталында махсус бит булдырыласаҡ. Шулай уҡ йорттарға һәм фатирҙарға йөрөгәндә һәм унда йәшәүселәрҙән һорау алғанда иҫәп алыусыларға электрон планшеттар бирелә.\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу хеҙмәт баҙарын өйрәнеү һәм яңы эш урындары булдырыу мөмкинлеге бирәсәк. Ун йыллыҡтың төп статистик ваҡиғаһына һәр кем етди ҡараһын ине.\nӘлшәй районы буйынса халыҡ иҫәбен алыу уполномоченныйы.