Нурҡояш һәм Маһинур\n26 Сентябрь , 12:10\nЛегенда Юл ҡитғаның бер сигенән икенсеһенә тиклем һуҙылған. Ҡасандан ята был ерҙә – берәү ҙә белмәй, иҫләмәй ҙә. Хәтәр бөгөлмәләре, суғырмаҡлы соҡор-саҡыры менән ул йә, Күккә олғаша яҙып, бейек тауҙарға артыла, йә түбәнгә – ҡараңғы тәрән тарлауыҡтарға тиклем төшә. Осо-ҡырыйы ла, иге-сиге лә күренмәй уның. Юл буйлап кемдер әкрен генә барһа, башҡа берәү сабып үткән, ә бәғзеләр елдәй етеҙ елгән. Һәр кем уға үҙенең серен һөйләгән, уй-кисерештәре, хис-тойғолары, иң яҡты хыялдары менән уртаҡлашҡан.\nУртаһында күрер күҙгә ябай ғына таш ятҡан икән. Бөтә юлсылар уға барып төртөлөр булған. Йәйәүлеләр урап үткән, ҡайһы саҡта терәлеп ял итеп тә алған, юртып барыусылар эләгеп һөрлөккән, ә елдәй етеҙ елеүселәр, ҡырына бәрелеп, селпәрәмә килгән. Таштың юл уртаһында ҡайҙан хасил булыуын Аллаһы Тәғәлә үҙе генә белгән. Ошо урында оҙаҡ йылдар ятып, ниҙәр генә күрмәгән таш. Ҡойма ямғырҙарға, зәһәр елдәргә, ҡар-буранлы дауылдарға дусар булһа ла, һис тә үҙгәрмәгән, бирешмәгән. Әгәр көндәрҙең береһендә юлдан матур көймәле арбала Күк һылыуы Маһинур үтмәһә, ул шулай тағы ла оҙаҡ йылдар ятыр ине, моғайын.\nЕлеп барған көймә, ҡаршылыҡҡа төртөлөп, туҡтап ҡала. Һанһыҙ һаҡсылар ҙа, ялсылар ҙа ташты урынынан ҡуҙғата алмай. Көймәле арба, гүйә, уның менән бер бөтөнгә әйләнгән дә ҡуйған. Тәүәккәл Маһинур, көҙгө бысраҡтан да, ҡойма ямғырҙан да, үтә һуҡмалы елдән дә ҡурҡмай, ергә төшөп, ауыр ташҡа үҙе барып тотона. Һәм шул мәлдә ғәжәйеп хәл була: һылыуҙың ҡулында таш яңы бешкән икмәк кеүек йылына, аҡҡош ҡауырһынындай еңелгә әйләнә. «Ниндәй мөғжизә был!?» – тип уйлай Күк һылыуы һәм табышын үҙе менән хан һарайына алып ҡайта.\nТашты таҙартҡандар, йыуғандар һәм хан ҡыҙының бүлмәһенә алып килгәндәр. Маһинурҙың нескә ҡулдарында ябай таш төрлө төҫтәге йәйғорҙай балҡыған, күҙҙе сағылдырырлыҡ һирәк осрай торған аҫылташҡа әйләнеп, илаһи нурын сәскән. Тик шуныһы: башҡалар өсөн ул һаман да ерҙә ятҡан ябай һоро таш булып ҡалған. Улар хатта мөғжизәле үҙгәреште лә һиҙмәгән. Аҫылташтан һибелгән тылсымға мөкиббән китеп торған Маһинур, янында хасил булған һылыу егетте күреп, ныҡ ғәжәпләнә. Егет таштың йәне икән, исеме – Нурҡояш. Ике йәш йөрәк бер-береһенән күҙҙәрен алмай оҙон-оҙаҡ хайран ҡалып торған, әйтерһең дә, бер бөтөндөң ике яртыһы табылған. Шул уҡ мәлдә икеһенән дә тирә-яҡҡа иҫ киткес нурлы яҡтылыҡ бөркөлгән.\nЛегенданың тулы вариантын журналдың 9-сы (2021) һанында уҡығыҙ.


Шалтыраша башланы.\nКәләш һорай башланы... йәиһә,\nКейәү һорай башланы... – тип, төрлө тамашалар ҡороп, күңел асҡандар.\nДауыл-ғәрәсәттәр, бола замандарҙа был тауҙың мәмерйәгә оҡшаш ҡыуышлыҡтары халыҡты үлемдән йолоп ҡалған.\nҠаяташтан тирә-яҡ ус төбөндә ята кеүек. Ана, Наурыҙ ауылын, МТС-ты үҙ ҡосағына алған Боғасты (Бүгәсәү-Пугачев яуы туҡтап киткән), Ҡалсығай тауҙары, килә бирә үҙенең сафлығы менән дан ялғап Балэскән шишмәһе тау үҙәндәренән бормаланып килеп Яйыҡ-Уралға ҡоя. Бурһыҡ, Иван ташы, Аратүбә, Ялай, Өй ташы, Ҡанса, Аҡтүбә, Ҡантүбә тауҙары пәйҙә була. Был тау-түбәләр бөгөн дә сал тарихтың, Тиләү ырыуына ҡараған ер-һыу атамаларының серле мөғжизәләрен һаҡлап килә.\nГраждандар һуғышында ҡан ҡойошҡа шаһит Верхнеурал-Талҡаяла биләмәләре менән Типәү ерҙәре үҙҙәре генә был төбәк кешеләренең дауыллы йылдарҙағы ҡаһарманлығы йылъяҙмаһы ул.\nОкоп соҡорҙары менән уратылған Аҡтүбә һәм Ҡантүбәләрен Дутов етәкселегендәге аҡ ғәскәрҙәрҙән азат итеү өсөн алышта баштарын һалған Верхнеурал, Волков, Форштадт, Мәҫкәү, Йәндек (Йәһүҙә), Ташҡыя, Ахун, Наурыҙ, Сораман, Көсөк (Маяҡ) ҡыҙырармеецтары, партизандары хаҡында йылъяҙмалар тыуып торор әле. Был төбәктәр утлы өйөрмәнең уртаһында ҡайнаған Зәки Вәлиди Туған, Муса Мортазин, Әмир Ҡарамышев һ.б. ҡаһарманлыҡтарын уҡыусы Роберт Байымовтың «Сыбар шоңҡар» тарихи-документаль романын уҡып үҙенә күп нәмә аласаҡ.\nАуылымдың тыуған йыл танытмаһы билдәле түгел. Күренекле тарихсы Ә.Әсфәндиәров китаптарында ла Ташҡыя (Мишкино) исеме генә телгә алына. Күрше Мәҫкәү, Йәһүҙә, Ғәҙелша ауылдарының барлыҡҡа килгән йылынан тоҫмаллағанда, Ташҡыя-Мишкәнең дә яҡынса тыуған йылын билдәләп булалыр. Ул 1750-1760 йылдар арауығы. Әгәр шул һандарҙы шартлы рәүештә алһаҡ, атайымдың нәҫел шәжәрәһендә Шаһиәхмәт олатайымдың ағаларынан Шаһишәриф олатай 1818 йылда тыуғаны билдәле. Уның ағаһы Шаһимәрҙән, атаһы Мөхәмәтйәндәрҙең йәше тағы ла олораҡ. Һис юғында ошо фараздың ҡалыуы хәйерлерәктер. Был датаны инҡар итеү кәрәкмәйҙер, сөнки был йылдарҙы күрше ауыл, ундағы йәшәгән халыҡтарҙың хәтирәләре, үҙ-ара мөнәсәбәттәре, ғаилә бәйләнештәре, туғанлыҡ гендары, урындағы ауыҙ-тел ижады, легендалар, йырҙар нығыта төшә һымаҡ.\nБеҙ бала саҡта оҫта хикәйәтсе, хәтер төбөнөң тәрәнлеге, тормошсан көләмәстәре менән тирә-яҡҡа исем-шәрифе сыҡҡан, ҡул оҫтаһы, ауылдың тере тарихсыһы Хәйбулла олатай Нәсибуллин һөйләгәндәре иҫтә ҡалған. Ошо легенданы Ташҡыя ауылында тыуған, әлеге көндә Учалы ҡалаһында йәшәгән Ғәҙәкә апай ҙа дәлилләп ҡуйғайны, ул да әсәһе Мәйсәрә инәйҙән, ололарҙан ишетеп, хәтер һандығына һалып ҡуйған.\n...Борон ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ һәм нуғайҙар беҙҙең ерҙәргә барымтаға килгән. Бер мәл ҡаҙаҡтар килеп баҫҡан. Ҡаҙаҡ батырына ҡаршы көрәшкә башҡорттарҙан Хисмәтуллин Харрас ҡарттың улы Уйылдан ҡаршы сығып баҫа. Майҙан түңәрәгендә аяуһыҙ алыш башлана. Тотошлай кәүҙәһе майланған, ҡояшҡа йылҡылдап торған ҡаҙаҡ батырының билен ҡымтырлыҡ түгел. Уйылдан ни тиклем генә ғәйрәтле булмаһын, майлы тос кәүҙәне матҡып ала алмай ҙа ҡуя икән. Төш ауыша, көрәш яланы таҡырайып бөтә. Албырғап бөткән ике батыр тубыҡтарына ултыра төшә. Шул мәл Харрас ҡарттың асыулы тауышы яңғырай:\n- Тиләүҙең намыҫын һатаһың, мәлғүн малай! Ике ҡабырғаһын тишә төрт, бармаҡтарыңды батыр, бөрөп ал, аяғын үләндән айыр, күкрәгеңә һал, башың аша ялпайт, - тип улының яурынына ҡыллы сыбыртҡыһын һыҙыра тарта.\nКүҙҙәренән уттар күренә егеттең. Көрәш яланы менән бергә ҡайнашып торған халыҡ әйләнеп үк киткәндәй итә. Оҙаҡ айҡашалар былар. Ҡаҙаҡтар яғынан: «Бына, исмаһам, көрәшә, уй-бай, батыр, как Мишка алыша!» - тигән хайран тауыштары ишетелә. Сыбыртҡы осо ныҡ сәменә тейә Уйылдандың, ҡайҙандыр илаһи көс килә, дәрт ала ул. Таҫыллы егет ҡаҙаҡты күкрәгендә бер-ике һикерттереп, баш өҫтөнән ергә бырғый. Йәйләү халҡы «аһ» итеп тә өлгөрә алмай ҡала. Ҡаҙаҡ батырын ат септәһенә һалып, майҙандан алып сығалар. Эйе, тарихта бындай хәлдәр күп булған.\n«Мишка»ның «Мишкино» булып китеүенә бер ҙә аптырарға ярамай. Ә Ташҡыя ҡая ташлы тау аҫтына һырынып ҡына урынлашыуы менән исемен халыҡ тарих ташына яҙып ҡалғандыр.\nБеҙ иҫ белгәндән ауылдың оло кешеләре һаналған Сәлим, Тайфур, Сабит, Хәйбулла олатайҙарҙың исем-шәрифтәрен атап үтәһе килә.\nАуылда иң оҫта сәс алыусы, үҙенең «ғәли» бәкеһе менән баштарҙы ялтлатып ҡырып ҡуйған Сабит бабай Сәғитуллиндың алсаҡлығы иҫтә ҡалған. Болдоронан малай-шалай өҙөлмәне. Беҙ килеп тулабыҙ ҙа, беребеҙ һепертке, икенсе-өсөнсөбөҙ тырма, һәнәк алып ҡапҡа эсендә өйөрөлөп йөрөп эшләгән булабыҙ, ҡартың ҡыуанып китә, киң итеп, ихластан һөрән һала: «Хәбирә, Хәбирә, тейем, ана, минең помощниктар килде, май-икмәгеңде, ҡатыҡ сығар, һыйлап ебәрәйем әле еүеш танауҙарҙы», - тейер ҙә, үҙе лә беҙҙең менән ҡапҡылап алыр ине. Шунан сәс ҡырыу башлана, мәҙәктәр һөйләй, беҙҙе көлдөрә.\nҺәр саө шаян, төртмә телле, теремек, малайҙарға төрлө шуҡлыҡтар уйлап табыусы, махоркаһына сәсәй-сәсәй мәрәкәләр, тәләкәләр һөйләүсе Сәлим бабай, үҙенең сәсән теллелеге, боронғо хикмәттәрҙе түкмәй-сәсмәй еткереүсе Хәйбулла бабай бөгөн дә тереләй күҙ алдына килеп баҫа.\nУл колхозға ридуан (бесән тейәүгә ҡулайлаштырылған ҡоролма), тырма, лобогрейкаларға, веялкаларға рәшәткәләр яһай ине, кәҫ менән ябылған оҫтаханаһында тимерлеге гөрләп эшләп торҙо. Тәүхизә әбей менән ғүмер иттеләр.\nАуылда тәүге мунса Тайфур олатайҙарҙа булды. Ул – Яйыҡ буйындағы картуф баҡсаһының һөҙәк урынында ергә уйып кереп, ситән менән үрелеп, ҡыҙыл балсыҡ, һалам онтағы менән һылатып нығытылған ҡара мунса ине. Мунса мөрйәһенән һис тә төтөн өҙөлмәне. Кешеләр сират алып мунса төштө. Алсаҡ күңелле Тайфур ҡарт кәзә һаҡалын елпетеп, ауылдаштарына ихлас булды. Кәүҙәһе дәү булыуға ҡарамаҫтан, шәп йүгерер ине ҡартың. Матур итеп күрептәр иште ул. Ҡаҙ, тауыҡ ситәүкәләренең иҫәбе-һаны булманы. Тирлән знакумдары, Верхнеурал урыҫтары, нуғай ҡаҙаҡтары килеп, кәрзинкәләрҙе маҡтай-маҡтай алып китә торғайны. Ҡала баҙарына барһа: «Тайфурка приехал, жулдос Тайфурка приехал!» - тип торалар ине уны. Шыйҙап торған муйыл үҫентеләренән үрелгән күрептәр ауыл кешеләренең хужалығында ла, колхоз эшендә лә оҙаҡ йылдар хеҙмәт итте әле. Уның таш келәтендә булмаған нәмәнең үҙе юҡ ине, шикелле. Был йүнсел ҡарт үҙенең улы Мотаһарға ла яҡшы хеҙмәт тәрбиәһе бирҙе. Мотаһар ағай ҙа егәрле булды. Һуғыштан ҡайтҡас, ғүмерен малсылыҡҡа арнаны. Ҡотой ауылы ҡыҙы Хөсниямал еңгә менән уңған улан-ҡыҙҙар үҫтерҙеләр. Миңә ҡорҙаш Рәйестең әсәһе ауылда тәүгеләрҙән булып кишер, һуған, ҡыяр, шалҡан сәсте, емерелеп уңа торғайны. Уларға кергән бала-саға буш сыҡмай, шуныһы етмәгән, төндәрен халыҡ йоҡоға талғас, «Ҡасҡын» уйыны һылтауы менән шуҡ малайҙарҙың алыштырғыһыҙ башлыҡтары Мөхәммәт, Тәлғәт, «түтәлдәр» хужаһы Рәйестең күрмәмешенә һалышҡан «ярҙамы» менән баҡсалағы күҙҙе ымһындырған йәшелсәләрҙе һирәгәйтеп тә сығырға өлгөрә инек.\nАуылым кешеләре борондан татыу йәшәй, шатлығын да, ҡайғы-хәсрәтен дә бауыр баҫып бергә кисерә килә. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, унан һуңғы быуын вәкилдәренең хәтһеҙе юҡ инде бөгөн. Күптәре әле лә үҙҙәренең ниндәйҙер сифаты, айырым ғына холоҡ-фиғеле менән үҙҙәрен оноттормай.\nДәминдәр Сәлихов, Аҡыл, Хәйбулла, Мөхәммәт, Мәхмүт, Ғәйфулла, Мофассал, Ҡадир, Ишбулды Аллаяровтар, Тәлғәт, Ишмөхәмәт Фәхрисламовтар, Һағынбай Хисмәтуллин, Әсғәт, Сөләймән, Ғәлимйән Йәрмөхәмәтовтар, Нәбиулла, Ғәлиулла, Фәйзулла, Алмас, Зиннәт Мәүлетовтар, Ғамир, Шәмсетдин, Фәрит Сөләймәновтар, Әхмәт, Нәзир, Әмир Хәйбуллиндар, Мотаһар, Рәйес, Вәрис Иштимеровтар, Мөғәллим, Мөхтәр, Әхмәр, Әбрәр, Ғиззәт Бапаниндар, Әүхәзи, Вәли, Мөхәмәҙиә, Фәһим, Фуат, Рәүеф Шаһиевтар, Вәкил, Ғәлиәхмәт, Нуриәхмәт, Талха Сәғитуллиндар, Риф, Рим Махияновтар хужалыҡтың төрлө тармағында тир түктеләр. Мөғәллим ағайҙың ғаиләһе күптәргә өлгө булып торҙо. Үҙе «Ворошилов» исемендәге колхоздың умартаһын ҡараны, ҙур уңыштарға өлгәште. Балэскән йылғаһының башында урынлашҡан бал ҡорто станынан кешеләр өҙөлмәне, төрлө тарафтан тәжрибә уртаҡлашырға йыш килер булдылар. Хәснә еңгә менән эш һөйөүсән балалар үҫтерҙеләр. Миңә тиҫтер Мөхтәр генә яҡты донъянан иртәрәк китеп барҙы юл фажиғәһендә. Ҡыҙҙары Мәрйәм, Таңсулпандың үҙ ғаиләләре ишле. Әхмәр Мәҫкәү ауылында совхоз хужалығында, Әбрәр – Межозерныйҙа эшләй, кеселәре – Ғиззәт атай нигеҙендә. Бер мәрәкә иҫкә төшә. Мөғәллим ағай эштән «төшөрөп» ҡайтҡан, кеҫәһендә бер «шкәлник»те еңгәй абайлап, тартып алғансы көрмәкләшеп китәләр былар. Ағай аҫта ята: «Подожди, Хәснә, өҫкә сығып алайым әле, покажу», - ти икән был ғәйрәт ҡылып.\nҒәлимйән Ағзам улы Йәрмөхәмәтов бала саҡтан һәйбәт спортсы булды, оҙон дистанцияға йүгереүҙә уның алдына сығыусы һирәк ине, шикелле. Стәрлетамаҡ педагогия институтының физика-математика факультетын уңышлы тамамлап, тыуған районына эшкә ҡайтты. Тормош иптәше, Кәрим ауылы ҡыҙы Лия еңгәй менән ғүмерҙәрен йәш быуынды тәрбиәләүгә бирҙеләр. Зөһрәләре бөгөн Илсе ауылы мәктәбендә география фәненән уҡыта, директорҙың уҡытыу буйынса урынбаҫары, директор булып эшләй, мәғариф алдынғыһы. Иптәше Ғәлим Батыршин, инженер, һәләтле композитор, билдәле эстрада йырсыһы.\nҒәлимйән ағай ауылда беренселәрҙән булып юғары уҡыу йортон тамамланы. Бөгөн ул РФ мәғарифы отличнигы, ихтирамға лайыҡ уҡытыусы-ветеран. Әсәһе Сәлиха инәйҙең әйткән һүҙҙәре, өгөт-нәсихәттәре һаман да ҡолаҡ төбөндә сыңлай. «Ағайҙарың малсы, механизатор, Ғәлимйән, һәйбәт уҡының, һүҙ тейҙермәнең, йөҙ ҡыҙартманың, һиңә ярҙам итергә хәлебеҙ бар, артабан уҡырға тырыш инде, йәме!..»\nӘсәнең әйткәнен Ғәлимйән ныҡ тотто, ауырлыҡтары осрап торһа ла, ҡулына янып торған диплом алды. Әхмәт ағай Хәйбуллин Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды булһа ла тик ятыуҙы белмәне. Күп йылдар келәт, ырҙын табағы мөдире, бригадир, иҫәп-хисапсы, һатыусы булып торҙо. Үҙе ҡулдан ырып-ҡырып эшләгән шахмат уйынында уның алдына сығыр кеше булмағандыр. Уйын барышын көн дә күҙәткән беҙгә, малай-шалайға, уның шашка, шахмат серҙәренә яҡындан танышырға, өйрәнергә лә насип булды. Тура һүҙле, эш өсөн үтә лә яуаплы ине.\n«Һүҙен бирмәҫ, тырыш Әхмәт!» - тиерҙәр ине уның хаҡында. Бесән мәлендә лапаҫ башында йоҡлап китеп, ат төшөп егергә һуңлап ҡалған малайҙар сандырына аҙ эләкмәне инде кесерткән, шыйыҡ тал сыбығы ағайҙың. Был уның беҙҙе эшкә, тәртипкә өйрәтеү ғилләһе булғандыр инде, күрәһең. Әхмәт Муса улы ул заманда ауылдың иң ҙур түрәһе, әйткәне закон булды. Шулай ҙа, түрә кешеләрҙе йәберләмәне, ҡайһы бер ауыл бригадирҙары кеүек, һыбай килеш ҡамсы менән ярманы. Кәрәк саҡта ныҡ ҡына ярҙам да итте.. Өйҙәренән кеше өҙөлмәне, Сажиҙә еңгәнең еҙ самауыры һәр саҡ шыжлап ултырыр ине. Балалары Рәйҙә, Нәзир, Әмир ҙә үҙҙәренә оҡшап тиҫтерҙәренә ҡарата әүҙем-баһымсаҡ булдылар, түрә балалары икәнлегенә һылтана белмәнеләр, ҡуҡырайып йөрөмәнеләр. Әйткәндәй, ауыл халҡы ул заманда бригадирҙарҙан уңды. Бер-бер артлы Сабир Сәйетҡужин, Фазылйән Йәнтүрин, Р әшит Вәлиев, Солтанғәли Сәйетғәлин, һуңынан «Байрамғол» совхозы ойошторолғас, управляющийҙар Уйылдан Рәхмәт улы Исламов, Ҡамса Закир улы Ғайсин үҙҙәренең тыңғыһыҙ эшмәкәрлеге, йүнселлектәре менән әүрәтә белделәр, кешеләр, оло-кесеһе эш тигәндә атлығып торҙолар.\nНәбиулла ағайҙың «Натий»ы, Ғамир ағайҙың «Коммунар»ы (һуңынан «СК-3»,«СК-5») баҫыуҙарҙа көн-төн эшләне. Комбайнына мөкиббән ғашиҡ Ғамир «аҡай» (кешеләр шулай яратып әйтер ине) Сөләймәнов иҫ китмәле итәғәтле, ярҙамсыл кеше булып хәтерҙә уйылған. Бункер төбөндә ҡайтҡан бойҙай-һолоһо ла халыҡтың ҡош-ҡортонан артмай, үҙенә булмаһа булмаһын, һепереп алырға килгән күрше-күләнде кире бороп сығармаҫ ине. Йылдың-йылы Муса Ғәлләмов менән сәмле ярышып иген һуғыуҙарын, күсмә вымпелдарҙың, йондоҙсоҡтарҙың бункерҙан-бункерға күсеүен ауылдаштар ҡыҙыҡһынып күҙәтер булды. Шул мәрәкә генә хәл иҫтә һаман да. Мөхәммәт күршем менән зыярат түбәһендә беттекәй-йыуа ашап йөрөйбөҙ. Ул шым ғына миңә өндәшә:\n- Рәүеф, ҡара әле, «аҡай» комбайнынан иген түгеп ята, әй! Мин дә күҙ һалдым. Шул арала Мөхәммәт миңә:\n- Ҡараңғы төшкәс тә тоҡ алып сәлдерәйек әҙерәк, тауыҡтарҙың еме юҡ, - ти. Килешмәй хәл юҡ, беҙҙең ҡош-ҡорттар ҙа элмәндән йөрөй шул. «Ярай, әтү», - тием. Төн булды, сентябрь айы, туптай атылып айы ла ҡалҡып килеп сыҡты, хәйерсегә ел ҡаршы, тигәндәй. Тоҡтарҙы йомарлап төшкәнбеҙ. Киндер араһына килеп керҙек. Өс-дүрт тоҡтай бойҙай баҙырап ята. Икебеҙ ҙә ялан-йолан ҡарайбыҙ, арба тәгәрмәсе келтер-келтер сылтырауы, ат бышҡырғаны ҡолаҡҡа салына. Ашыҡ-бошоҡ ике тоҡҡа икешәр биҙрәләй ишкәнебеҙҙер. Йәш бойҙай тос ҡына, күтәрергә хәлдән килә килеүен, шулай ҙа һөйрәп алып киттек. Күпмелер шыуғас, хәл алып ятабыҙ. Йәшел киндер янында Ғамир ағай менән Рауза еңгәнең тауышы сыға.\n- Муса килеп етмәҫ борон ошонда ғына түгеп киткәйнем, ана, тегендәрәк микән, һин ошо тирәне һәрмә әле, мин төпкәрәк керәйем, - тип шыбырлай. Ағайыбыҙ беҙҙең яҡҡа ыңғайлай, өҫкә менеп килә. Ҡот бот буйына килеп ятабыҙ, тын алған да юҡ. Рауза еңгәнең: «Ғамир, таптым, бына бор атыңды!» - тип әйтә һалды, «Уф!» ҡотолдоҡ, баштан тәүҙә шул уй үтте. Улар ҡуҙғалғансы шәүләләрен генә күҙәтеп ятырға тура килде. Емле булдыҡ, йәнәһе. Ул мәлдә беҙ үҙебеҙҙең колхоз милкенә ҡул һонғаныбыҙҙы аңланыҡ микән, бөгөн әйтеүе ҡыйын. Бәлки был төнгө «ем» операцияһы йәшәргә тырышып-тырмашып ятыуҙың бер касафаты, йәиһә, юҡлыҡтың бер ғилләһе лә булғандыр инде. Фәһим ағайым Совет Армияһы сафында Ҡаҙағстанда хеҙмәт итте, хеҙмәттән һуң шунда төҙөлөш эшендә ҡалды ла, 3 йылдан ғына ауылға ҡайтты. Фуат ағайым Вознесенкала механизаторҙар курсын бөтөп тәүҙә Ғамир ағайҙың СК-3 комбайнында ярҙамсы булып эшләне лә армияға китте. Хәйбулла ағай менән Польшала хеҙмәт иттеләр. Уларҙың 3-әр сумаҙан тулы күҙҙең яуын алырҙай тауар, беҙҙең ғүмерҙә лә күрмәгән әйберҙәр тейәп ҡайтҡаны хәтерҙә. Уйскийҙа шоферҙар курсын тамамланы, оҙаҡ йылдар машинала эшләне. «Байрамғол» совхозында, партия сафына инде, һуңғы йылдарҙа вафатына ҡәҙәр Благовар районының Языково ҡасабаһында шофер, гараж мөдире, механик, диспетчер, предприятиела партия ойошмаһы секретары, пенсияға сыҡҡас та Благовар ҡошсолоҡ фабрикаһында диспетчер вазифаларында эшләне. Ғәлиә еңгә менән ике ҡыҙ: Әлфиә, Лилиәне үҫтерҙеләр. Хәҙер үҙҙәре лә ғаиләле. Фуат ағайым Илнар ейәнен генә иркәләп ҡалырға өлгөрҙө. Фәниә һеңлем менән Өфөлә уҡығанда беҙҙең төп ярҙамсыбыҙ булды. Уральскийҙа ике бүлмәле фатир алып инәйем менән йәшәне. Машинала эш менән Өфөгә килһә, тоҡ-тоҡ ашамлыҡ ҡалдыра, беҙгә шул ғына кәрәк, 10-15-әр көн байрам булып ҡала ине беҙҙең өсөн. Фәһим ағайым менән Тәнзилә еңгәнең бик аҡыллы Ләлә ҡыҙҙары үҫте, гел «бишле»гә уҡыны урта мәктәптә, юғары белем алды, әлеге көндә баш бухгалтер булып эшләй Учалылағы балалар йортонда. Анатолий кейәү менән Андрей улдарына, Алена ҡыҙҙарына юрист, экономист һөнәрҙәренә юл астылар.\nФәһимә апайым Мәҫкәү ауылында китапханасы булып эшләне. Өфө китапхана техникумын тамамлағас та юғары белем алырға әҙерлеге лә, теләге лә бар ине. Иртәрәк тормошҡа сыҡты, уҡыу туҡтап ҡалды. Төрлө йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнашты, агитатор, үҙешмәкәр түңәрәктәрҙә сәхнәнән төшмәне, үҙе матур итеп йырлай, ихласлыҡ, юғары патриотик рухта шиғырҙар яттан һөйләр ине. Нәсим еҙнәй менән ишле ғаилә үҫтерҙеләр. Зөһрәнең, Рәмзиә, Илүзәнең хәҙер үҙ ғаиләләре бар. Нил, Рәсим улдары армиянан ҡайтҡас гүр эйәһе булып ҡуйҙылар. Йәмилдәре ауылда йәшәй. Техниканың «ене» ҡағылған кешеләр Ташҡыя ауылының яртыһын биләгәндәр, ҡалғандары малсылыҡта хеҙмәт итте.\nАуылымдың ҡатын-ҡыҙҙары ғаилә тотҡаһы булараҡ күптәргә өлгө булып донъя көттөләр, һуғыш йылдарында ир-зат уҙамандарын алмаштырҙылар, балаларын да ас-яланғас итмәнеләр. Иң олоһо Хәшүрә инәй, уға ҡала Хәҙисә, Хөсниямал, Шәрифә, Сәлиха, Хәбирә, һуңғараҡ Мөхөпъямал, Мәликә, Мөслимә, Фатима, Хәлисә, Хәбибъямал, Хөсниямал, Латифа, Зөләйха, Маһикамал, Мәйсәрә инәйҙәрҙең, йәшерәк быуын Хәлиҙә, Ғәлимә, Ғәҙәкә, Тәүхиза, Маһира, Ғәззә, Зөбәйҙә, Мәүжиҙә, Зәйтүнә, Шәмсиямал, Мәстүрә, Өмөкамал, Рәйсә, Әсмә, Фәһимә, Мәүлиҙә, Нура, Фәриҙә, Мәймүнә, Саима апайҙарҙың, Сажиҙә, Рауза, Мөслимә, Асия, Әҡлимә, Хөмәйрә, Мәүжиҙә, Ғәнидә, Рәшиҙә, Хәснә, Ғәлиә еңгәләрҙең матур итеп донъя көткән, буй еткергән, ауылы өсөн хеҙмәт иткән бала-сағалары менән күптәр ғорурлана ала.\nӨргөн ҡыҙы Ғәлиә еңгә, Ташҡыя килене булып, хаҡлы ялға сыҡҡансы һатыусы булып эшләне. Алмас ағай менән татыу ғүмер иттеләр, тырыш балалар тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Ауылда иң күркәм, йыйнаҡ һәм ҙур уларҙың йортолор, моғайын.\nТиҫтерҙәремдән Рим, Мөхтәрҙең, беҙҙән кесерәк Нәзирҙең ғүмерҙәре иртә өҙөлөүе үкенесле. Римдең гармун-баянда һыҙҙыртып уйнап ебәреүҙәре ҡолаҡ төбөндә сыңлай, йәшлеккә алып ҡайта. Улар ғаилә ҡороп, матур итеп йәшәргә, балалар үҫтерергә хыялланды. Аталарының төҫө, түл хәтере булып улан-ҡыҙҙары буй еткерҙе, ғаилә ҡорҙо. Нәзирҙең улы Ишморат Ғәрәбстанда юғары дини белем алып Өфөлә иман нурҙары тарата. Ташҡыя ауылынан 28 ир-уҙаман (һәр өйҙән берәү) Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Шуларҙың 18-е яу яланында ятып ҡала. Тиҫтәләгән яугир һуғыштың тәүге йылында уҡ хәбәрһеҙ юғала. Шаһибал Иштимеров госпиталдә ҡаты яранан үлә. Бер ғаиләнән Сәлмән, Әнүәр Йәрмөхәмәтовтар 1941-1942 йылдарҙа аяуһыҙ һуғышта баш һала. Минең Әүхәҙи бабайымдың улы, ике туған ағайым Мөхәмәҙиә Шаһиев 1945 йылда батырҙарса һәләк була. Һуғыштан ҡайтып, колхоз эшендә, төрлө тармаҡтарҙа хәләл көсөн биреп эшләп яҡты донъянан киткән 10 һуғыш һәм хеҙмәт ветераны һәр кемебеҙҙең күңел түрендә урын биләгән. Ҡәһәрле һуғыш ауылда бер ғаиләне лә урап үтмәне. Беҙ көллөбөҙ ҙә Ташҡыя мәктәбендә башланғыс белем алдыҡ. Беҙҙе Мозафар Дәминдәр улы Йәһүҙин уҡытты. Ул күрше Йәһүҙә ауылы кешеһе. Оҙаҡ йылдар ғүмерен мәғарифҡа арнаны ағайыбыҙ. Хаҡлы ялға сыҡҡас, мөғәллим ғаиләһе менән Мулдаш ауылында, һуңынан Алтынташ станцияһында йәшәне. Улар мәктәптең бер яғында торҙо. Мозафар ағай бай мәғлүмәтле уҡытыусы ине. Беҙҙең өсөн иң ауыр арифметика, иң ҡыҙыҡлыһы хеҙмәт, физкультура, рәсем, йыр дәрестәрен һаман да иҫләйбеҙ. Ағайыбыҙҙың һәр һөйләмендә мотлаҡ «безобразие Баку» һүҙбәйләнешенең ҡыҫылып китеүе беҙгә ул ваҡытта ҡыҙыҡ күренә. Һуңынан, ҙурая төшкәс кенә белдек, уҡытыусыбыҙ Бакула хеҙмәт иткән булған икән беҙгә килгәнсе. Мозафар ағай бик оҫта итеп мандолинала уйнауы әле лә ҡолаҡ төбөндә ҙыңлап тора кеүек. Мандолина ҡылдарын сиртә башлауға ағайҙың бөтә кәүҙәһе музыкаға ҡушылып тирбәләме ни! Ирен-урттары, ҡолаҡтары, танау япраҡтары хәрәкәткә килә, һорғолт күҙҙәре яна, осҡонлана, ҡалын ҡаштары ҡыбырлай, башы сайҡала, аяҡтары тыпырлай башлай. Был мәлдә ул бөтә донъяһын онотоп уйнаған көйөнә бөтөнләй йотола. Бындай кешеләрҙе сәнғәттә виртуоз тиҙәр, оҫталыҡтың иң бейек нөктәһе. Хәләл ефете Нажия апайҙың уҡыусылар менән бергә концерт ҡуйыуҙарын, уның моңло итеп башҡорт халыҡ йырҙары «Сәлимәкәй», «Зөлхизә», «Таштуғай», «Ҡара урман», «Томан», «Төнгө Урал», «Ирәмәлкәй» һ.б. йырлауын, тасуири итеп шиғырҙар һөйләүен, бәйеттәр әйтеүен ауылдаштарым хәтерләй торғандыр. Ул саҡта өҫтәл аҫтында йүгереп йөрөгән ҡыҙҙары Мәрйәм, моғайын, ишетелгән көй-моңдо тыңлап, сабый күңеленә һеңдереп йөрөгәндер. Ул да әсәһе кеңек моңло итеп йырлай бөгөн. Оҙаҡ йылдар көндәлек матбуғатта хеҙмәт итте, журналистика өлкәһендә ҙур уңыштарға өлгәшкән шәхес.\nЙылдар үткән һайын бала саҡ сәхифәләре «Ҡасҡын», «Ҡушйөҙөк», «Үгеҙйөҙөк», «Һапалаҡ», «Сөрәпә», «Соҡор туп», «Бура һуғыу» һ.б. уйындар үҙе бер матур тәрбиә мәктәбе булып һағындыра икән. Ялан тәпәй баҫҡан Тирмәндек, Иҫке йорт, Бурһыҡ, Тәпәк бил буйҙарының еләк-емеше, Нурбаһа, Мөғәҙ ҡолағы, Таш аҫты, Ҡыҙыл яр, Сусаҡ, Тал төбө, Тирәк-ерек аҫты суртан-шамбылары, ажау-сабаҡтары, йылғыр бәрҙе-бурыштарынан биҙрә-биҙрә бешерелгән балыҡ һурпаларының иҫ киткес тәме әле булһа тел осонда торамы ни!?\nБауырыбыҙ ҡалҡып, билдәр нығый төшкәс, һәр кемебеҙ атын төшөп, арба-ридуандар егеп, бесән өмәләрендә ҡатнашыу, кемуҙарҙан кәбән ҡойоуҙар, ырҙында кәҫ аҡтарыу, «веялкалар» әйләндереү, кистәрен Мәҫкәү клубында таң әтәстәре ҡысҡырғансы «Марш» уйынын һуғыуҙар, оҙатҡанда ауылдың төртмә телле ҡыҙҙарҙың беҙҙе үсекләгәндәй:\nТаш ҡаяның таштары


Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡорттар араһында эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә булышлыҡ итә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡорттар араһында эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә булышлыҡ итә\n9:27, 2 марта 2011 Сәйәсәт\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Иҡтисад, эшҡыуарлыҡ һәм ер сәйәсәте буйынса комиссияһының Мәсетле районында үткән күсмә ултырышы Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарында эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә арналды. Унда республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарындағы хакимиәт, бизнес-берләшмә вәкилдәре ҡатнашты. Ултырышты комиссия рәйесе Иршат Аҫылғужин алып барҙы.\nБашҡорттар араһында эшҡыуарлыҡты үҫтереү Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшмәкәрлегендәге өҫтөнлөктәр иҫәбенә инә, тип билдәләне Иршат Аҫылғужин. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының 2010 йыл аҙағында ойошторолған “Бизнес-үҙәге” башҡорттарҙы эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә әүҙем йәлеп итергә, уларға мәғлүмәти-методик ярҙам күрһәтергә, Рәсәй Федерацияһының төрлө төбәктәрендәге, алыҫ һәм яҡын сит илдәрҙәге бизнесмендарҙың үҙ-ара эш итеүен көсәйтергә тейеш.\nУлтырышта ҡатнашыусыларға Мәсетле районында эшҡыуарлыҡты үҫтереү тураһындағы фильм күрһәтелде. Әле районда 722 бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекты теркәлгән. Был башҡа райондарҙағы ошондай уҡ күрһәткестән күпкә юғарыраҡ. Былтыр бөтә милек формаһындағы предприятиелар тарафынан 30 миллион һум самаһы аҡса үҙләштерелгән, 168 яңы эш урыны булдырылған. 34 бәләкәй бизнес субъекты эшен үҫтереү өсөн 100 мең һум күләмендә субсидия алған. Туғыҙ эшҡыуарға бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күрһәтеүҙең республика программаһы сиктәрендә 3 миллион 300 мең һумдан ашыу субсидия бүленгән.\nБәләкәй бизнесты үҫтереүҙең төрлө өлкәләрен тикшереп, ултырышта ҡатнашыусылар был эште тотҡарлаусы ҡайһы бер проблемаларҙы билдәләне. Ундайҙарға норматив-хоҡуҡ базаһының етешһеҙлектәре, административ ҡаршылыҡтарҙың булыуы, биналар етмәү һәм юғары аренда түләүе, эшҡыуарҙарға консультация ярҙамы күрһәтеү һәм уҡытыу механизмдарының етмәүе инә. Сәнәғәт етештереүе, инновацион өлкә, төҙөлөш, торлаҡ-коммуналь өлкә, халыҡ художество кәсептәре һәм һөнәрҙәре, эске туризм төньяҡ-көнсығышта бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙең перспективалы йүнәлештәре тип билдәләнде.\nУлтырыш йомғаҡтары буйынса ҡабул ителгән резолюцияла фекер алышыу барышында әйтелгән тәҡдимдәр сағылыш тапты. Атап әйткәндә, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамын бүлгәндә республика райондары һәм ҡалаларының социаль-иҡтисади үҫеш кимәлен иҫәпкә алыу; яңы эш башлаған эшҡыуарҙарға һалымдар күләмен кәметеү; ер пайҙарын рәсмиләштереүҙе аҙағына еткереү һәм ер участкаларын межалауға республика бюджетынан айырым маҡсатлы средстволар бүлеү; Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнсығыш зонаһын артабан үҫтереү буйынса комплекслы дәүләт программаһын ҡабул итеү зарурлығы билдәләнде.\nТеги: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, эшҡыуарлыҡ


Өфөлә республиканың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә республиканың иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә дәүләт наградалары тапшырылды\n15:28, 30 сентября 2016 Йәмғиәт\nФото: Эдуард Дилмөхәмәтов\nӨФӨ, 2016 йыл, 30 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\n30 сентябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһе Сергей Молчанов иң яҡшы хеҙмәткәрҙәргә хөкүмәт наградаларын һәм маҡтаулы исемдәр тапшырҙы. Ул бүләкләнеүселәргә Рөстәм Хәмитов исеменән намыҫлы хеҙмәттәре, төбәктең социаль-иҡтисади үҫешенә тос өлөш индергәндәре өсөн рәхмәт белдерҙе.\nДәүләт наградаларына 42 кеше — сәнәғәт, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт, спорт хеҙмәткәрҙәре лайыҡ булды. Улар араһында ауыл биләмәләре башлыҡтары, министрлыҡ хеҙмәткәрҙәре, предприятие директорҙары, крәҫтиән хужалығы, агрофирма етәкселәре, төҙөлөш тармағы, сауҙа хеҙмәткәрҙәре, табиптар бар.\n«Бөгөн бында төрлө һөнәр вәкилдәре йыйылған. Һеҙҙең ҡаҙаныштарығыҙҙы, асыштарығыҙҙы, тырыш хеҙмәтегеҙҙе танымау мөмкин түгел. Һөнәри оҫталығығыҙ, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәтегеҙ, иҡтисадты, социаль өлкәне үҫтереүгә индергән өлөшөгөҙ менән лайыҡ һеҙ бөгөнгө бүләктәргә. Һәммәгеҙҙе лә юғары профессионализм, яуаплылыҡ, илһөйәрлек сифаттары берләштерә. Һеҙ башҡа һөнәр эйәләре өсөн дә матур өлгө булып тораһығыҙ, — тип мөрәжәғәт итте йыйылыусыларға Сергей Молчанов. — Һеҙ — Башҡортостандың алтын фонды, беҙҙең төп капиталыбыҙ, беҙ һеҙҙең менән бик ғорурланабыҙ. Һеҙҙең арҡала бөгөн республикабыҙ бөйөк Рәсәйҙең уңышлы төбәге һәм ышаныслы терәге булып тора. Башҡортостан иҡтисадтың һәм ижтимағи-сәйәси тормоштоң реаль секторында, төҙөлөш, инвестиция, социаль яҡлау, мәшғүллек, медицина, мәғариф, мәҙәниәт, спорт, фән, йәштәр сәйәсәте өлкәһендә яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. Һис шикһеҙ, бында һеҙҙең тос өлөшөгөҙ бар».


Гәзиттең номеры: 136 » Гәзиттең номеры: 136 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 136\nУҙған аҙнала район хакимиәтендә төбәгебеҙҙә йәшәгән инвалидтарҙың проблемаларын хәл итеү буйынса кәңәшмә уҙҙы. Сараға физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр менән эшләүсе ойошма, бүлек, үҙәк һәм комитет вәкилдәре саҡырылғайны.\nИнвалидлыҡ проблемаһы бөгөн беҙҙә генә түгел, бөтә Рәсәй буйынса борсолоу тыуҙыра. Уларҙың һаны йылдан-йыл арта барыуы хәүефләндерә. Илдәге һәр унынсы кеше инвалидлыҡ буйынса пенсия ала. Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә 12 миллион инвалид иҫәпләнә, Башҡортостанда өлкәндәр араһында физик мөмкинлектәре сикләнгәндәр - 9,4%, Учалыла 9,9% тәшкил итә. Күрһәткес бөтә илдәрҙә лә төрлөсә. Европала зәғифтәрҙең иң күбе Финляндияға тура килә - 32,2%, унан ҡала Бөйөк Британияла - 27,7%. Был һандар, беҙгә ҡарағанда сит илдәрҙә инвалидтар күберәк, тигәнде аңлатмай. Уларҙа ни бары ауырыған кешеләргә дәүләттән пособие түләнә һәм йәшәү кимәле лә юғары. Халыҡ аҡсаға мохтажлыҡ кисермәй.\nУңыш серен беләләр26.11.2014\nТуңғатар табип амбулаторияһында «Тиҙ ярҙам» пункты 1995 йыл Учалы үҙәк ҡала дауаханаһының филиалы булып эшләй башланы. Филиал Устиново ауылынан алып Шартым станцияһына тиклем 28 ауылдың халҡына ярҙам күрһәтә.\nТуңғатар табип амбулаторияһының «Тиҙ ярҙам» күрһәтеү пунктында тырыш, ныҡышмалы, кеше һаулығын һаҡлап ҡалыуға ҙур көс һалған фельдшерҙар һәм шәфҡәт туташтары эшләй.\nЭйе, был коллектив ҙур эш башҡара, халыҡ араһында абруй ҡаҙанғандар. Бер ваҡытта ла төҫтәрен боҙоп, ҡаты бәрелеп, кәйефте боҙмайҙар. Йәшәгән ғаиләләрендә лә матур тормош ҡоралар.\nТуңғатар табип амбулаторияһын оҙаҡ йылдар етәкләүсе Ынйы Вәли ҡыҙы Дәүләтшина айырым маҡтауға лайыҡ.\nҺөнәрҙәренә тоғро оло йөрәкле эшһөйәрҙәргә тормошта яҡты ниәттәр бағлап ҡалып, үҙҙәрен артабан да аямай, кешеләргә ярҙам итергә тырышыуҙарын теләп, уларға ысын күңелдән уңыштар, һаулыҡ, оҙон ғүмер теләп ҡалаһы килә.\nӨс һуғыш ветераны26.11.2014\n1978 йылда Ҡотой ауылында киномеханик булып эш башланым. Клубҡа көн дә олпат кәүҙәле бер бабай кино ҡарарға килә ине. Үҙе ябай, хәбәрҙе күп һөйләй, кәйефе һәр саҡ күтәренке, йәштәр менән дә ихлас һөйләшә, миңә лә һәр саҡ мәрәкә һүҙҙәр ҡуша. Киноны гел бер урынға ултырып ҡарай. Әгәр ҙә берәйһе алдан килеп уның урынына ултырһа, шаяртып: «Төш, был минең урын», - тип ебәрә. Моталлап бабай килмәгән көндө киноның ҡыҙығы ла юҡ һымаҡ тойола торғайны. Тик күп йылдар үткәс кенә, уның өс һуғыш ветераны икәнлеген, Ҡолош ауылында тыуып, Ҡотой ауылында ғүмер итеүен белдем.\nМоталлап Дәүләтшинды 1914 йылда башланған I Донъя һуғышына ла Ҡолош ауылынан алып китәләр. Шул һуғышта ул әсирлеккә эләгә - өс башҡорт егетен Австрияла шәкәр заводы тотҡан бер бай һатып ала. Эшкә шәп, көслө Моталлапты үҙҙәрендә ҡалдырыр өсөн немец ҡыҙына өйләндерәләр. Унда уның ике улы тыуа. Тора-бара егеттәр тыуып үҫкән илдәрен һағына башлайҙар. Һағышҡа сыҙай алмай, әсирлектән ҡасалар, әммә уларҙы тоталар. Тағы ҡасалар, тағы тоталар, тик өсөнсө тапҡыр ғына ҡасып ҡотолалар. Өс егеттән икәү генә ҡала: береһе юл ғазабын күтәрә алмайынса, ятып ҡала. Байтаҡ яфалар күреп, әсирҙәр тыуған яҡтарына саҡҡа ҡайтып йығылалар. Моталлап Дәүләтша улы граждандар һуғышында ла ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышына 1942 йылда китә һәм Бөйөк Еңеүҙе тағы ла шул уҡ Австрия ерендә ҡаршылай. «Был һуғышта мин үҙемдең улдарыма ҡаршы һуғышып йөрөнөмме икән?» тигән һорау уға ғүмере буйы тынғы бирмәй. Тыуған еренә 1946 йылда ғына әйләнеп ҡайта.\n- Һөйөндөк яғынан шинель кейеп ҡайтып килгән һалдатты күреп, атайым ҡайтып килә, атайым ҡайтып килә, тип беҙ ҡаршы йүгерҙек, - тип хәтерләй.\nМоталлап бабайҙың үҙ илендә өс ҡыҙы үҫә Әсмә (1927й), Әнисә (1935й) һәм Рәйсә (1939й).\nӨс һуғыш ветераны Моталлап Дәүләтшин 99 йәшендә вафат була.\nТанылған рәссам Рим Юнысов Моталлап Дәүләтша улының портретын эшләй. Был һүрәттә оҫта Моталлап бабайҙың бар булмышын һүрәтләгән: өс һуғышта ҡатнашып, ауыр, ҡатмарлы тормош уны бөкмәгән, ғорурлығы һынмаған.\n* РФ Дәүләт Думаһы депутаттары яң ы инициатива менән сыҡты - паспорт тапшырҡанда һәр кемдән Граждандар анты әйттереү. Бик хуп, тик бына депутаттарҙың үҙҙәренә лә ҡамасауламаҫ ине: мандат тотторор алдынан урлашмаҫҡа, олигархтарҡа һәм хакимдарҡа һатылмаҫҡа, халыҡ тураһында онотмаҫҡа…\n* Литва президенты Даля Грибаускайте: «Украина бөтә Европалаҡы тыныслыҡ өсөн көрәшә. Күршеһендәге террорсы дәүләт (йәҡни Рәсәй) туҡтатылмаһа, агрессия бар донъяҡа тараласаҡ», - тип телмәр тотто. РФ Сит ил эштәре министрлыҡы, бындай мөһөр баҫыуҙар килешмәгән эш, тип белдереү яһаны. Һәм Грибаускайте ханымҡа «…комсомол дәрт-сәмен теҙгендә тоторҡа» кәң әш итте. Сәбәбе аң лашыла: Даля заманында ялҡынлы комсомолка, һуң ынан коммунист була, совет халыҡтары дуҫлыҡы тураһында тел болҡап карьера яһай, шул иҫәптән Вильнюс юҡары партия мәктәбендә политэкономия уҡыта. Хәҙер генә атаҡлы антикоммунист һәм Америка ҡуштанына әйләнде лә ҡуйҙы шул.\nСпорт түгел, сихәт!25.11.2014\nЙыш аралашып та, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры Рәмил Ҡусариндың бер кеше тураһында ла насар әйткәнен ишетергә тура килгәне юҡ әле.\nҺәр әҙәм балаһында ыңғай яҡтарҙы күрә белә. Спортсыларҙың өҫтөнлөгө була торғандыр инде был - күң елдәге бөтә кире хис-тойғолар хәрәкәт, физик көсөргәнеш аша эҙһеҙ юғалалыр. Шулай ҙа, Наталья Риф ҡыҙы тураһында һорашҡас, маҡтау һүҙҙәренә айырыуса йомартланды: «Бик тә ихлас һәм тырыш кеше. Бар булмышы менән теннисҡа бирелгән һәм был һөйөүен балаларға бирә белә. Яҡшы спортсы һәм педагог тип баһалар инем мин уны. Үҙенең улын да өмөтлө спортсы итеп тәрбиәләне. Теннис буйынса турнирҙар үткәргәндә ярҙам итергә генә тора. Ярыш секретары вазифаһын башҡарыу өсөн ҡатындарға ҡына хас йыйнаҡлыҡ һәм теүәллек талап ителә бит».\nПудовкина Наталья Риф ҡыҙы 1978 йыл Ҡаҙағстандың Арҡалыҡ ҡалаһында тыуған. Мәктәптә уҡығанында уҡ теннис менән ныҡлап шөғөлләнә, 13 кенә йәшендә спорт мастерына кандидат дәрәжәһенә ирешә, Бөтә Союз чемпионаттарында призер була. Мәктәпте тамамлағас, атаһының тыуған ҡасабаһы Миндәккә күсеп киләләр. Советтар Союзы тарҡалған дәүерҙә Башҡортостан, Рәсәйҙән ситтә ҡалырға теләмәйҙәр.


Тарихыбыҙҙы оноторға хаҡыбыҙ юҡ!\n9 Май , 13:25\nЕңеү байрамына арнап Аҡморон мәктәбендә бик күп саралар ойошторола.\nБеҙҙең уҡыусылар ауыл халҡы өсөн шиғырҙар, һуғыш тураһында тарихи йырҙар, концерт номерҙары әҙерләне. Шулай уҡ һәр синыфта синыф сәғәттәре үтте. Унда уҡыусылар совет һалдаттарының ҡаһарманлығы тураһында төрлө мәғлүмәт алды, тарихи фильмдар, кинокартиналар ҡараны. Еңеү көнөнә арналған флешмобта ла мәктәп уҡыусылары әүҙем ҡатнашты.\n– Үҙебеҙҙең тарихыбыҙҙы оноторға хаҡыбыҙ юҡ! – ти аҡморондар.\nСания Байымова, башҡорт теле\nһәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.


Өфөлә иң юғары һауа температураһы теркәлде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә иң юғары һауа температураһы теркәлде\n15:29, 8 сентября 2015 Йәмғиәт\nӨфөлә иң юғары һауа температураһы теркәлде Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nКисә Өфөлә иң юғары һауа температураһы — 32,2 градус йылы теркәлде. Бары тик 1996 йылда ғына был көндө нәҡ шундай эҫе булған, сентябргә хас булмаған һауа температураһы 29,5 градус тәшкил иткән.\nСиноптиктар әйтеүенсә, көндөң йылыныуына республика биләмәһендә өҫтөнлөк иткән йылы һауа массаһы сәбәпсе. Әммә Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығында билдәләүҙәренсә, 9 сентябрҙә һалҡын атмосфера фронты тәьҫир итә башлай, һауа температураһы түбәнәйә. Күпмелер ваҡыт төбәктә йәнә һалҡын буласаҡ.\n«Ошо йылы көндәрҙе йәш «әбейҙәр сыуағы» тип атарға мөмкин, унан һуң бер аҙ һалҡынайта, һуңынан йәнә йылыта. Ысын «әбейҙәр сыуағы» — һалҡындарҙан һәм ҡырауҙарҙан һуң көндәрҙең оҙаҡ ҡына йылы тороуы ул», — тип аңлатты Башгидрометтың матбуғат секретары Елена Орлова.\nСиноптиктар билдәләүенсә, аҙна аҙағында Башҡортостандың ҡайһы бер таулы һәм төньяҡ райондарында ҡырау төшөүе ихтимал. 12 һәм 13 сентябрҙә һауа температураһы көндөҙ — 14-16 градус, төндә 7-8 градус йылы буласаҡ, тип хәбәр итә Рәсәй Гидрометүҙәге.


Автомобиль тәҙрәһен таҙартыу шыйыҡсаһын нисек һайларға? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n24 ноября 2016 — 15:21 ГТРК «Башкортостан»\nКүп кенә водителдәр юлдарҙа автомобиль тәҙрәләрен таҙартыу шыйыҡсылары менән сауҙа итеүселәрҙе күргәне барҙыр. Ҡайһы берҙәр уны машиналарына ҡойоп, һуңынан табиптарға мөрәжәғәт итергә мәжбүр.\n2000-се йылдар башында туңмай торған шыйыҡсалар метил, этил һәм изопропил спирты нигеҙендә етештерелде. Хәҙер ул тик изопропил спирты нигеҙендә генә эшләнә. Белгестәр автомобиль тәҙрәһен таҙарта торған шыйыҡсаны һатып алғанда уны һелкетеп ҡарарға тәҡдим итә. Әгәр, ул күперһә, тимәк сифатлы шыйыҡса. Бынан тыш, һауыт төбөндә төрлө ҡалдыҡтар йөҙөп йөрөргә тейеш түгел. Ҡайһы бер шыйыҡсаларҙа метанол барлығы асыҡланған. Ул кеше сәләмәтлеге өсөн ныҡ зарарл. Күреү һәләтен юғалтыуығыҙ мөмкин, ә ауыҙ иткән осраҡта, бөтөнләй донъя менән хушлашыуығыҙ ихтимал.


26 февралдә Башҡортостан кинотеатрҙарында «Әсә» фильмының премьераһы прокатҡа сыҡты. Әлеге көндә ул Сибай ҡалаһының «Мир» кинотеатрында үҙ тамашасыларын ҡыуандыра, һоҡландыра, тетрәндерә, уйландыра. Ысынлап та, башҡорт телендә сыҡҡан кино оло баһаға лайыҡ. Уның режиссеры—яҡташыбыҙ, Хәйбулла районы егете Айнур Асҡаров. Сценарий авторы—Шәүрә Шәкүрова. Әйткәндәй, фильмдың йәш геройҙары—игеҙәк малайҙар ҙа беҙҙең төбәктән. Йылайыр районында тыуып, әле шунда буй еткереүсе Айгиз һәм Нургиз Такаловтарҙы беҙ Сибай кинотеатрында осраттыҡ һәм ҡыҫҡа ғына әңгәмә ҡорҙоҡ.\n—Егеттәр, һеҙ был киноға нисек барып эләктегеҙ?\nНургиз: Әсәйебеҙ радионан киноға кастинг иғлан итеүҙәрен ишеткән. Беҙ Сибайға килдек. Барлығы ете игеҙәк үҙ көсөн һынарға йыйылған ине. Айнур ағай беҙгә текст бирҙе лә, һәр беребеҙгә һөйләп күрһәтергә ҡушты. Һөҙөмтәлә, беҙҙе һайланылар.\n—Киноға төшөү ауыр булдымы?\nАйгиз: Эйе. Ролгә инеп китеү ҡыйын булды. Һуңғараҡ өйрәнеп алдыҡ. Фильмды Бөрйән һәм Нуриман райондарында төшөрҙөләр.\n—Иң иҫтә ҡалған эпизод?\nАйгиз: Соҡорға ҡолап төшкән эпизод.. Был иң иҫтә ҡалғаны ла, иң ауыры ла булды.\n—Ә быға ҡәҙәр ҡыйыулыҡ талап иткән берәй сарала ҡатнашҡанығыҙ бар инеме?\nНургиз: Беҙ бәләкәй саҡтан бейеү менән шөғөлләнәбеҙ. Fаиләбеҙ менән «Байыҡ» конкурсында ҡатнашҡайныҡ. Йәнә кикбоксинг түңәрәгендә шөғөлләнәбеҙ.\n—Кинола күп эпизодтарҙа һеҙ һыйышмай китәһегеҙ. Тормошта ла шулаймы?\nАйгиз: Була инде ундай хәлдәр (көлә). Шаярып та, талашып та китәбеҙ (тағы көлә).\n—Ә үҙегеҙҙе ҙур экрандарҙа күреү нисек?\nНургиз: Ҡыҙыҡ. Киноны төшөрөп бөткәс тә еңеллек кисерҙек. Туғандарыбыҙ, дуҫтарыбыҙ киноны ҡарап беҙҙе маҡтай. Фильмды оҡшаттылар.\n—Үҙегеҙ фильмды тәү тапҡыр ҡайҙа ҡаранығыҙ?\nНургиз: Өфөлә ҡараныҡ. Фильмдың премьераһына саҡырғайнылар.\n—Киләсәктә үҙегеҙҙең яҙмышығыҙҙы киноматография менән бәйләргә уйламайһығыҙмы?\nАйгиз: Әллә, әлегә был хаҡта уйлағаныбыҙ юҡ.\n—Тамашасыларға ни әйтер инегеҙ?\nНургиз: Иң тәү сиратта ата-әсәйебеҙгә рәхмәт белдерәбеҙ. Ә башҡалар иһә 8 Март алдынан халыҡ хөкөмөнә сығарылған был киноны байрам бүләге итеп ҡабул итһен.\n—Егеттәр, рәхмәт. Киләсәктә лә һеҙгә уңыштар юлдаш булһын. Бәлки һеҙҙе тағы ла зәңгәр экрандарҙа күрербеҙ әле!\nФирғәт Мәтинов әңгәмәләште.\nҺүрәттә: Айгиз һәм Нургиз Такаловтар режиссер Айнур


Өфөлә Рәсәй власть органдары һәм уның субъекттарын ың үҙ - ара\nэшмәкәрлеген ойоштороу буйынса халыҡ - ара конференция тама мланды. Унда ҡатнашыусылар ике көн дауамында Канада, Рәсәй Федерация һы һәм Башҡортостан миҫалында үҙәк һәм төбәктәрҙең үҙ - ара мөнәсәб әтен\nтикшерҙе. Сарала Канада делегацияһы, РФ Президентының Волга\nфедераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Леонид Гильченко, БР Президенты хакимиәте етәксеһе Радий Хәбиров, Дәүләт Йыйылышы\n- Ҡоролтай депутаттары, БР Президенты эргәһендәге Башҡортостан\nдәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы белгестәре ҡатнашты. Конфе ренцияла "Федераль һәм төбәк власть органдары мәнфәғәттәрен көйләү ме ханизмдары" тип исемләнгән Рәсәй - Канада проекты өйрәнелде.\nҮҙәк һәм төбәктәр араһында файҙалы хеҙмәттәшлек булдырыуғ а нисек өлгәшергә мөмкин Кешелек донъяһында тупланған тәжрибәгә иғт ибарлыраҡ күҙ һалырға кәрәктер, моғайын. Рәсәй кеүек күп кен ә башҡа илдәр ҙә территориялар һәм идара итеүсе федераль үҙәктең шәхси мәнфәғ әттәрен көйләү йәһәтенән ябай булмаған юл үтә. Канада башҡаларҙы ла үҙенә тиңләшергә тырышырға мәжбүр иткән ошондай дәүләттәрҙе ң береһе. РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы в әкиле Леонид Гильченко юҡҡа ғына инде тиҫтә йылдар дауамында\nсәйәси эксперттар Канадалағы дәүләт процессарын ентекле күҙәтеп бара тип таным аны. Бында\nкәм тигәндә лә 25 йыл власть кимәлдәре араһында үҙ - ара ф айҙалы эшмәкәрлек һаҡлана. Был бик һығылмалы бәйләнеш, әйткә ндәй, Канаданың төпкөлдә йәшәүсе халҡы тарафынан тәҡдим ител гән үҙгәрештәр ҙә йыш ҡына иң юғары кимәлдә ишетелә - хатта конституция закондарына үҙгәреш индереүгә тиклем барып етә. Леонид Гильченко билдәләүенсә, үткән йыл федераль власть муниципаль власть менән эшләү буйынса республика практикаһын а дәғүә белдерҙе. Һәм БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Радий\nХәбиров халыҡ - ара тәжрибәне файҙаланып, хөкүмәт - ара мөнәсәбәттәрҙе көйләү өс өн уртаҡ һөҙөмтәле механизм булдырыу тәҡдиме менән сығыш яһаны. Бер яҡтан, бындай эҙләүҙәр башҡа төбәктәрҙә яһалған хаталарҙы ҡабатлама ҫҡа, икенсе яҡтан - төбәк һәм федераль власть органдары араһында ҡапма -\nҡаршылыҡ булдармаҫҡа мөмкинселек бирә. Бер һүҙ менән әйткәндә, тап К анада тәжрибәһен һайлау осраҡлы хәл түгел. Квебек провинцияһында к өрсөктө уңышлы үткәреү айырыуса иғтибарҙы йәлеп итә. Был тәжрибәне ф едераль хөкүмәттең Башҡортостан Республикаһы менән үҙ - ара мөнәсәбә ттәрендә лә файҙаланырға була, тип иҫәпләй проектта ҡатнашыу сылар. Канадала күҙәтелгән проблемалы хәлдәр һәм уларҙы хәл итеү технологиял арын тикшереп ҡарау практикумы конференция һәм дөйөм проекттың бе р өлөшөнә әйләнеүенә аптырарға түгел. Бында Рәсәйҙәге пробле маларҙы хәл итеү өсөн асҡыс табыуға ышаныс бар.\nРәсәй яғынан координатор булып РФ Президентының Дәүләт - хоҡуҡ\nидаралығы сығыш яһай. Идаралыҡтың референты Олег Тарасов әй теүенсә, "беҙҙең һөйләшеүҙәр асыҡ һәм үҙ - ара ғәйепләүҙәрһеҙ үтһен т игән теләгебеҙ тулыһынса аҡлана. Был федерация һәм уның субъ екты араһындағы мөнәсәбәтте унификацияларға маташыу түгел, ә\nиң ҡатмарлы проблемаларҙы хәл итеү юлын эҙләү. Был проектта бары тик Башҡортостан Республикаһы ғына ҡатнаша, сөнки уның хөкүмәт - ара мөнәсәбәт төҙөүҙәге тәжриб әһе иғтибарға лайыҡ".\nПроект сиктәрендә Рәсәй һәм Канаданан эксперттар төркөмө -\nдәүләт хоҡуғы өлкәһендә ҙур белгестәр - эш башланы. Уларға конференция һәм семинарҙар эшенең һөҙөмтәһен дөйөмләштерергә , федераль һәм төбәк власть органдарының эшмәкәрлеге буйынса\nуртаҡ тәҡдимдәр әҙерләргә тура киләсәк.\nӘлеге конференция барышында эксперттар Башҡортостанда ике нсе тапҡыр булды. Ике ай элек улар төбәк менән ентекле таныш ып, дәүләт власть органдарының хөкүмәт - ара өлкәһендәге эш практикаһын, муниц ипалитет тәжрибәһен, урындағы кимәлдә федерализм проблемаларын өйрәнг әйне.\nПроектты Канада хөкүмәте финанслай. Был осраҡта уның үҫеш е буйынса тулы хоҡуҡлы агент булып Канада дәүләт идаралығы мәктәбе сығ ыш яһай. Әйтелгән ойошманы, мәҫәлән, БР Президенты эргәһендәге Башҡор тостан\nдәүләт хеҙмәте һәм идаралыҡ академияһы менән сағыштырырға б улыр ине. Канада яғынан проект директоры Алан Милингтон Рәсәй хөкүмәте\nһәм республика етәкселеге менән эшмәкәрлеккә юғары дәрәжәлә ҡыҙ ыҡһыныу белдерҙе: " Беҙҙең тәжрибә Рәсәй өсөн бары тик дөйөм ҡыҙыҡһы ныу ғына түгел, Канадалағы новацияларҙың пратик рәүештә ҡулланыу күҙл егенән дә\nфайҙалы булыр тип ышанабыҙ".\nРекомендациялар проекттың эше тамамланғас, әҙер буласаҡ. Рәсәй һәм Башҡортостан өсөн Канаданың сәйәси диалог ойоштороу тәжрибәһ е беҙҙең илдә дәүләт сәйәсәтен билдәләгәндә партия институттарының ро ле артыуы менән дә мауыҡтырғыс. Канадала хөкүмәтте һайлауҙарҙа еңеүсе\nпартия формалаштыра. Әммә уларҙың һәр береһе реформалар күсәгилешле ген һәм дәүләт программаларын һаҡлай. Ә бит бындай проблемалар парти я принцибы буйынса төҙөлгән һәр сәйәси системала барлыҡҡа ки лә. Рәсәйҙең "башта нигеҙенә тиклем емерәйек, аҙаҡтан..." тигән йолаһы ил үҫешен\nкүп йылдарға артҡа ташлай. Проектта ҡатнашыусылар фекеренсә, Канадала, ки реһенсә, административ власть күсәгилешлеген һаҡлауҙың уникаль механи змы бар, ул да булһа федераль кимәлдең барлыҡ элекке юғары е тәкселәре ингән Йәшерен совет. Исемендә конспиративлыҡ яңғыр аһа ла, улар халыҡ өсөн файҙалы эш менән шөғөлләнә - формаль\nрәүештә булмаһа ла, әлеге ваҡытта эшләүсе власть органдарын контролдә тоталар һәм барлыҡ әҙерләнеүсе д әүләт ҡарарҙарын тикшереү аша үткәрәләр. Тимәк Канадала бер үк тыр маға ҡабат баҫырға мөмкин түгел. Әйткәндәй, Канада делегацияһының барлы ҡ эксперттары ла үҙ ваҡытында Йәшерен советта эшләгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЛА ТӘРБИӘЛӘГӘНДӘ ЕТДИ ХАТАЛАРҒА ЮЛ ҠУЯБЫҘ - 2014 - Мәҡәләләр\nҮҙемдең йәшлек хаталары менән уртаҡлашып киткем килә. Беҙ тормош иптәшем менән ике ҡыҙ тәрбиәләйбеҙ. Тәүге хатабыҙ нимәлә булды: оло ҡыҙыбыҙҙы төрлө яҡлап үҫешкән бала итеп күргебеҙ килде. Мәктәпкә йәше еткәс, үҙем эшләгән гимназияға уҡырға алып килдем. Гимназияның беренсе класына уҡырға инер өсөн тест үтергә кәрәк. Бер йыл буйына ҡыҙыбыҙҙы ошо тест программаһына әҙерләнек: алфавит ятлатабыҙ, һанарға, яҙырға өйрәтәбеҙ һәм башҡалар. Бала тырыша, ләкин нимәлер килеп сыҡмай, әйҙә әрләп киренән өйрәтә башлайбыҙ. Ҡыҙыбыҙ өйрәнде, әммә ҡыҙыҡһынып, теләк менән түгел - беҙ ҡушҡанға йәки теләгәнгә генә. Беренсе класта уҡығанда шашка түңәрәгенә алып килдем - ул теләгәнгә түгел, ә мин шулай яҡшыраҡ булыр, баланың уйлау, күреү һәләте, аңы үҫешер, тип уйлағанға. Шашка түңәрәгенә биреү яҡшы йәки насар булды, тип әйтә алмайым, сөнки уның ыңғай һәм кире яҡтары ла етерлек, һәр нәмәнең үҙ самаһы була. Төп хата шунда: мин балала тәүҙә ҡыҙыҡһыныу тойғоһо (мотивация) булдырырға тейеш инем.\nИкенсе ҡыҙыбыҙҙы мәктәпкә бер йыл алдан бирҙек. Беренсе класҡа килгәндә ул яҙа ла, уҡый ҙа белмәй ине. Класында шундай берҙән-бер уҡыусы булды. Башланғыс кластар уҡытыусыһы осраған һайын миңә ҡыҙыбыҙ менән шөғөлләнергә кәрәклекте һыҙыҡ өҫтөнә алды. Беҙҙең ваҡыт юҡ. Ярты йыл үткәс, ҡышҡы каникулдар ваҡытында, ҡыҙыбыҙҙың ҡурсаҡтарын, уйынсыҡтарын теҙеп ултыртып, уларға китап уҡығанына шаһит булдыҡ. Нимәлер менән мәшғүл булғас, беҙ уға артыҡ иғтибар итмәйбеҙ, үҙ алдына һөйләнәлер, тип уйлайбыҙ. Каникулдар тамамланып, уҡырға барғас, уҡытыусыһы аптырап һорай: "Һеҙ шулай тиҙ генә ҡыҙығыҙҙы нисек уҡырға, яҙырға өйрәттегеҙ ул?" Каникул ваҡытында ул, ысынлап та, ҡурсаҡтарына китап уҡып ултырған булып сыҡты. Беренсе класты тамамлаған саҡта беҙҙең ҡыҙыбыҙ класында башҡорт һәм урыҫ теленән тиҙлеккә иң күп һүҙ уҡый ине. Шулай уҡ беренсе класта уҡығанда, үҙебеҙ эштә булғас, уны оҙайтылған көн төркөмөнә йөрөтөргә уйланыҡ, әммә ҡыҙыбыҙҙың бер ҙә унда ҡалырға уйы юҡ. Апаһы шашка түңәрәгенә йөрөгәс, уның менән эйәртеп ебәрәбеҙ. Шулай ул да шашка менән шөғөлләнә башланы. Бер нисә айҙан шашка буйынса Башҡортостан беренселеге үтте. Апаһы был ярышта өсөнсө урын алып, грамота һәм миҙал менән бүләкләнде. Икенсе ҡыҙыбыҙ урынһыҙ ҡалды. Өйгә ҡайтҡас: "Минең дә грамота менән миҙал алғым килә", - тип ярһып илай. "Бына шашка менән нығыраҡ шөғөлләнһәң, һин дә миҙал алырһың", тип йыуатабыҙ. Ошонан башлап, уның бер генә ярыштан да урынһыҙ, миҙалһыҙ ҡайтҡаны булманы. Ҡайһы саҡта түбәнерәк урын алһа, ғәрләнә башлай. Миңә оят, мин еңергә тейешмен, барыбер еңәсәкмен, тип тағы ла нығыраҡ шөғөлләнә. Шуға ла ул апаһына ҡарағанда тиҙерәк уңыштарға өлгәште: шашка буйынса күп тапҡырҙар Башҡортостан, Рәсәй, ике тапҡыр Европа һәм Донъя чемпионы титулдарын яуланы. Уның һәр ваҡытта ла уҡыуға, шашка менән шөғөлләнеүгә ҡыҙыҡһыныуы кәме-мәне, сөнки беҙ өҫтән көсләп таҡманыҡ, ә дәртләндереп кенә торҙоҡ. Оло ҡыҙыбыҙҙы һәр саҡ контролдә тотоу, нимәлер килеп сыҡмаһа - әрләү уның үҙенә булған ышанысын кәметте, күңелендә ҡурҡыу тойғоһо уянды.\nАта-әсәләрҙең төп хатаһы шунда, улар тиҙерәк үҙ балаларын бөйөк кеше итеп күргеләре килә. Ләкин был берҙән-бер хата түгел, уның икенселәре, тағы ла үкенеслерәктәре бар.\nАта-әсәне баһа ғына ҡыҙыҡтыра\nДәрес тамамланыр-тамамланмаҫтан, уҡыусылар көндәлектәрен тотоп, эргәгә йүгереп килеп етәләр ҙә баһа ҡуйыуымды үтенәләр, әгәр ул баһа "4"-ле йәки "5"-ле булһа инде. Дәрес ваҡытында яуап бирһәләр, шунда уҡ үҙҙәренең ниндәй билдә алыуын һорай башлайҙар. "3"-лө тиһәң, ауыҙҙарын бәлшәйтеп: "Ә ниңә?" - тип һорайҙар, "Улай булғас, ярай, "5" ҡуйырмын", - тиһәм, ауыҙҙары йырылып китә. Шунда класҡа һорау бирәм: "Һеҙ мәктәпкә ни өсөн йөрөйһөгөҙ?" Бөтәһе лә бер тауыштан: "Уҡырға, белем алырға!"- тип ҡысҡырып яуап бирәләр. "Ә баһа һиңә нимәгә кәрәк?"- тип һораһаң, әсәйем көндәлекте тикшерә йә әсәйемә күрһәтәм, тип яуаплайҙар.\nТөптән уйлаһаң, ата-әсәләр баланың белеме менән түгел, ә ниндәй баһа алыуы менән ҡыҙыҡһына. Әйтерһең дә, көндәлектәге йә журналдағы баһа баланың ысынбарлыҡтағы белеме менән тап килә. Уҡытыусыларҙың уҡыусыларҙың белем кимәлен баһалаған билдәләр - ул шкала ғына. Баланың уҡыуға ҡыҙыҡһыныуын арттырыусы (мотивация булдырыусы) шкала. Үкенескә күрә, беҙгә белем, уҡыуҙың сифаты кәрәкмәй, ә ошо шкала кәрәк. Ошо шкалаға ҡарап, ниндәйҙер уҡыу сифаты тураһында һүҙ йөрөтәләр.\nБылтырғы уҡыу йылында беҙҙең гимназияға икенсе бер райондан бер ҡыҙ бала уҡырға килде. Уҡыу кимәле уртаса. Күренеп тора: баланың ҡыҙыҡһыныу тойғоһо бар, ул өйрәнергә әҙер, әммә белем нигеҙе әлегә түбәнерәк. Уҡыу йылының беренсе сиреге тамамланғас, әсәһе уны кире алып ҡайтып киткән. Ни өсөн? "Мин баламды "3"-лөгә уҡытырға алып килмәнем", - тип әйткән әсә, сөнки уның бер фәндән "3"-лө билдәһе сыҡҡан. Тимәк, әсә кешегә балаһының белеме түгел, ә ниндәй билдә алыуы мөһимерәк. Аҙаҡ, 11-се класты тамамлағанда БДИ һөҙөмтәләре түбән булһа, "Ә ниңә улай булды һуң, ул бит яҡшы уҡыны?" тип баштарын тотоп аптырайҙар.\nБыл ата-әсәләрҙең икенсе хатаһы. Шуға ла балаларҙың көндәлектәге, журналдағы баһаларына ҡарап ҡына уның уҡыуы тураһында тулы фекер йөрөтөргә ярамай. Нимәлер килеп сыҡмай икән, психологтар, тәжрибәле уҡытыусылар менән кәңәшләшеп, баланы нисек үҫтереү юлдарын эҙләп табырға кәрәк. Был эште ни тиклем иртәрәк башлайһың, шул тиклем яҡшыраҡ буласаҡ.\nҠурҡыу тойғоһо көслө\nКиләһе хата алдағы билдәләп үткән хаталар һөҙөмтәһендә килеп сыға. Ниңәлер күп кенә балалар дәрес ваҡытында оялып, ҡыйыуһыҙ ғына яуап бирәләр йәки бөтөнләй ҡатнашмайҙар, һораһың да яуап бирмәйҙәр, ә бит улар белемһеҙ, фекер йөрөтә белмәгән бала түгел. Класҡа һорау бирһәң, башта, әйләнеп, бер-береһенә ҡарайҙар. Ә ниңә шулай килеп сыға? Мин быны уҡыусыларҙың үҙҙәренән һораным. Улар былай тип яуап бирҙе:\n- Мин оялам;\n- Башҡалар ҡул күтәрмәй бит;\n- Дөрөҫ яуап бирмәҫмен һәм "2"-ле алырмын, тип ҡурҡам.\nҺуңғы яуап күберәк яңғыраны. Тимәк, балаларҙа ҡурҡыу, үҙенең көсөнә, белеменә ышанып етмәү тойғоһо көслө. Ә ул тойғо ҡайҙан килә? Әлбиттә, беҙҙән, ололарҙан. Бер яҡтан - "ҡулына ҡамсы тотҡан" ата-әсәләр, икенсе яҡтан - һәр көн уҡыу талап иткән, "2"-ле менән ҡурҡытҡан уҡытыусылар. Һине йүгереп килеп ҡосаҡлаған, үҙҙәренең эс серҙәрен рәхәтләнеп һөйләгән беренсе класс уҡыусыһы менән үҙ-үҙҙәренә йомолған, нимәнәндер һәр саҡ ҡурҡҡан, урыны менән тупаҫлығын күрһәткән ун беренсе класс уҡыусыларын сағыштырып ҡарағыҙ. Был беҙҙең, ололарҙың, тәрбиә емеше. Етмәһә, беҙҙең илдә шундай әйтемде ҡабатларға яраталар, ҡурҡа - тимәк, хөрмәт итә.\nЫсынлап та, ҡурҡыу тойғоһо бик көслө. Мин шундай миҫал килтерәм: һеҙ күп тапҡырҙар йығылып, аяҡ-ҡулдарҙы һыҙырып, велосипедты ватып, шунан ғына унда йөрөргә өйрәндегеҙ, сөнки теләгегеҙ ҙур ине һәм ҡурҡыу тойғоһо булманы. Ә әле нимәнән ҡурҡабыҙ, аяҡ-ҡулдар һыҙырылмай, бер нәмә лә емерелмәй бит. Эйе, хаталанырбыҙ, әммә хаталар ғына беҙҙе белем алырға, дөрөҫ йәшәргә өйрәтә.\nУҡыуың мәктәп өсөн, белемең үҙең өсөн\nТөрлө кимәлдә үткән олимпиадаларҙа, ғилми-эҙләнеү эштәрендә лә бер үк уҡыусылар ҡатнаша. Күптәрҙе көсләп тә ҡатнаштырып булмай. Әйтерһең, ул уҡытыусыға ғына кәрәк. Ҡайһылары инәлтергә ярата. Уҡыусылар олимпиада менән ғилми-тикшеренеү эштәренең ни тиклем кәрәклеген, ни тиклем ҙур әһәмиәткә эйә булыуын баштарына ла индереп сығармай. Был ике ғәмәл һине үҙ аллы белем алырға, эҙләнергә, һөйләргә, уйларға өйрәтә, зиһенеңде, талапсанлығыңды арттыра, башҡаларҙан бер башҡа өҫтөн ҡуя.\nАта-әсәләрҙән шундай һорау ишетергә тура килгәне бар: "Минең балам мәктәп данын арттырып йөрөй, ә конкурстарға барғанда, юлға аҡса ла түләмәйҙәр" йәки "Минең балама кәрәкме ни ул, ана, уҡытыусыға кәрәк, әйҙә, ул түләһен" һ.б. Ҡайһы саҡта аптырап ҡуяһың беҙҙең ата-әсәләргә. Уҡытыусылар (уларҙың да бит өйҙәрендә ғаиләһе көтөп тора) кискә тиклем ҡалып, уларҙың балалары менән шөғөлләнә, бушҡа белем бирә, ә улар барыбер ҡәнәғәт түгел. Шундай мәҡәл бар: "Эшләгәнең кеше өсөн булһа ла, өйрәнгәнең үҙең өсөн". Был мәҡәлде икенсерәк итеп әйтер инем: "Уҡыуың мәктәп өсөн булһа ла, белемең үҙең өсөн". Быны яҡшы аңлаған ата-әсәләр ҙә бар, әлбиттә. Улар менән аралашыу беҙҙең дә күңелде үҫтерә.\nАта-әсә - ул инвестор, балаһының төрлө яҡлап үҫеүен инвестициялай, аҙаҡ үҙе лә бәхетле, етеш ҡартлыҡта йәшәү өсөн.\nМин үрҙә балалар тәрбиәләгәндә ебәрелгән ҡайһы бер хаталарҙы телгә алып үттем, ә һанай китһәң, улар иҫ китмәле күп, әйтәйек, артыҡ иркәләү, бала нимә һораһа, шуны алырға тырышыу, яҡшы баһа өсөн бүләкләү һәм башҡалар. Тағы ла бер, минеңсә, ҙур хатаны күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай: беҙ балалар менән һөйләшмәйбеҙ. Һөйләшмәйбеҙ, тигәндә, мәктәптә нисек уҡының, ниндәй баһалар алдың, тигәндәрҙе иҫәпкә алмайым. "Балам, һин бөгөн нимә белдең, уҡытыусы һине нимәгә өйрәтте, ниндәй фән һине ҡыҙыҡһындыра?" йәки "Балам, ә һинең кем булғың килә, һин нисегерәк йәшәргә теләйһең?" кеүегерәк темаларға һөйләшкәнегеҙ бармы?\nМәктәптә уҡыған йылдарында балалар киләсәкте яҡты бер мираж һымаҡ ҡабул итә. Әйтерһең, 11 йыллыҡ "туннелдең" теге осонда уларҙы бәхет үҙе ҡолас йәйеп көтөп тора. Уҡыусылар реаль тормошто күҙ алдына баҫтырырға теләмәй, бөгөнгө көн менән генә йәшәй. "Әле мәктәптә уҡыйым, атай-әсәй ашата, кейендерә, аҙаҡ юғары уҡыу йортона уҡырға инәм, яҡшы һөнәр алам, шунан аҡсалы эшкә урынлашып, күп аҡса эшләйем дә фатир, машина һатып алам…" тип еңел генә уйлап, хыялланып йөрөй улар. Ә бына ошо хыялдарҙың барыһына ла өлгәшер өсөн көн дә тырышып белем алыуҙы, фән тауына үрләргә кәрәклекте онотоп ебәрәләр. Шуға ла уҡыусыларҙың күпселеге мәктәп йылдарын парта артында тыныс ҡына ултырып үткәрә: арлы-бирле төрлө сараларҙа ҡатнашалар, бер нисә тапҡыр конкурстарҙа сығыш яһайҙар. Дөйөм алғанда, иҫтә ҡалдырырлыҡ бер нәмә лә юҡ. Уларҙың башында бер генә уй: нисек тә 11-ҙе тамамлармын, атай-әсәйем берәй нисек уҡырға индерер әле. 11-се класҡа еткән уҡыусыларҙың ҡайһы берҙәре ниндәй һөнәр һайлауҙарын, ҡайҙа уҡырға инергә, киләсәктә кем булырға теләүҙәрен дә ул тиклем күҙ алдына килтермәй. Берҙәм дәүләт имтиханын тапшырам да, шунан ҡарармын әле, тип яуаплайҙар. Шундайыраҡ яуаптарҙы ишетергә тура килә:\n- Әллә, белмәйем;\n- Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырғас ҡарармын;\n- Уйларға ваҡыт бар әле.\nУҡыусыларҙың бик аҙы ғына үҙҙәренең ниндәй һөнәр һайлауҙары һәм ни өсөн ошо һөнәр кешеһе булырға теләүҙәре тураһында һөйләп бирә ала. Ҡайһы берәүҙәр хатта 11-се класта бер профилдән икенсеһенә күсеп, һайлаған һөнәрҙәрен алмаштыра башлай. Шундай уҡ һорауҙы 5-се һәм 7-8-се класс уҡыусыларына бирҙем. 7-8-селәр араһында бер нисә уҡыусы ғына киләсәктә үҙенең кем булырын әйтеп бирҙе, ҡалғандары яурын һелкетте. Ә бына 5-селәрҙең фантазияһы киңерәк булып сыҡты: программист, табип, конструктор, уҡытыусы, тәрбиәсе һәм башҡалар. Аҙаҡ беленеүенсә, уларҙың ата-әсәләре шул һөнәр эйәләре икән, йә дуҫтары шул һөнәрҙе һайлаған. Тимәк, шундай һығымта яһарға тура килә: күп уҡыусылар ҙурая килә үҙҙәрен бик тә аҡыллыға һанап, балалыҡ фекерҙәрен, теләктәрен алмаштыра башлай, тотороҡлоҡ юғала. Бында, әлбиттә, мәктәптең һәм ата-әсәләрҙең ғәйебе лә ҙур. Профессия тураһында һөйләшеүҙәр бик һуңлап, юғары кластарҙа ғына башлана. Баҙар иҡтисады шарттарында илебеҙгә ниндәй һөнәр кешеләре талап ителеүе тураһындағы һөйләшеүҙе 7-се кластан да һуңламай башларға кәрәк. Ата-әсәләр балаларына "Һин киләсәктә кем булырға хыялланаһың?" тигән һорауҙы йыш бирәләрме икән? Урта класс уҡыусыларының 80 проценты "Юҡ!" тип яуап бирҙе. Тик 20 процент ата-әсәләр генә балаларына ниндәйҙер һөнәр һайларға кәңәш бирә. Балаларҙың йыл да төрлө түңәрәктәрҙе алмаштырыуы быға асыҡ миҫал булып тора. Ололарға барыбер, иң мөһиме, балалары урам буйлап йөрөгәнсе, ҡайҙалыр шөғөлләнһен. Ә бәләкәйҙән уларға дөрөҫ йүнәлеш бирергә, характерҙарын сыныҡтырырға, рух көсөн тәрбиәләргә онотабыҙ. Шуғалыр ҙа юғары уҡыу йортон тамамлаған талиптарҙың 70 проценты уҡып сыҡҡан һөнәрҙәре буйынса эшләмәй.\nҮҙебеҙгә килгәндә, оло ҡыҙым техник уҡыу йортон һайланы, Өфө нефть техник университетында геолог һөнәрен үҙләштерә. Үҙе һайланы, беҙ көсләп таҡманыҡ. Геолог, тигәндәй, мин мәктәпте тамамлағанда геолог булырға хыяллана инем. Математика уҡытыусыһы Абдрахманов Салауат Гәрәй улы мине Стәрлетамаҡ педагогия институтына уҡырға барырға өгөтләне, әммә минең уҡытыусы булырға теләк юҡ ине. Шулай булһа ла, Башҡорт дәүләт университетының "Башҡорт филологияһы һәм журналистика" факультетына уҡырға инергә насип булды. Бишенсе курсты тамамлағанда факультет деканы Ҡунафин Ғиниәт Сәфиулла улы мине университетта уҡытырға ҡалырға тәҡдим итте. Уҡытыусы булғым килмәй, тип ризалашманым. Яҙмыш үҙе мәктәпкә алып килде.\nЯңыраҡ бер ваҡиға ҡылт итеп иҫкә төштө. 4-се класта уҡығанда уҡытыусы беҙҙән "Киләсәктә кем булырға хыялланаһығыҙ?" тигән темаға инша яҙҙыртты. "Мин киләсәктә уҡытыусы буласаҡмын, сөнки минең өләсәйем уҡытыусы булған", - тип яҙып биргәйнем. Бәлки, бала саҡта теләгән теләгем мине ғүмер буйы үҙе артынан йөрөтәлер, кем белә. Шуға балаларҙың күңелендә бәләкәй генә хыялдарға ла урын ҡалдырырға кәрәк.\nДөйөм алғанда, шуны әйтке килә: беҙ был донъяла күп хаталар ебәрәбеҙ, аҙаҡ төҙәтәбеҙ, тик ҡайһы бер хаталарҙы төҙәтеүҙә бик һуңлап китмәһен ине, бигерәк тә балаларға ҡағылғанын.\nИшембайҙағы Ә. Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле уҡытыусыһы.\nЯҙылған: 01.09.14 | Ҡаралған: 1321


Иҫке Сәпәш — Башҡорт Википедияһы\nИҫке Сәпәш (рус. Старосепяшево) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 133 кеше. Почта индексы — 452136, ОКАТО коды — 80202819004.\nИбрай ауыл Советы һәм Әлшәй районы\nРайон үҙәгенә тиклем (Раевка): 4 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 4 км\nДәүләкән Ғайсаров (1786—?), хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.\nӘйүп Ҡәйепов, хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы, 2-се Башҡорт атлы полкының поход старшинаһы, подпоручик (1812).\nМиңлеғолова Зөлфирә Ғәлиәхмәт ҡыҙы (6.11.1959), мәғариф ветераны. 1985–2007 йылдарҙа Әлшәй районы Раевка ауылындағы Мөхәмәтша Буранғолов исемендәге Башҡорт лицейы педагогы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2002), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1996), «Рәсәй Федерацияһының иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (1995).\nХәкимова Светлана Фәрит ҡыҙы (21.06.1963), театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2006).\nИҫке Сәпәш // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелгән 8 февраль 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иҫке_Сәпәш&oldid=914922 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 октябрь 2019 в 10:27\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:27 30 октябрь 2019 үҙгәртелгән.


Һайлау алды көрәше ҡыҙа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Һайлау алды көрәше ҡыҙа\nҺайлау алды көрәше ҡыҙа 02.03.2012 // Сәйәсәт\n"Ғәҙел Рәсәй" партияһы инициативаһы буйынса ЛДПР-ҙан Өфө ҡала Советына депутатлыҡҡа кандидат Олег Ротов теркәүҙән төшөрөлдө. Күрәһең, был хәлде либерал-демократтар бик ауыр ҡабул иткән. Күптә үтмәй, улар "эсер"ҙарға яуап итеп, Башҡортостан Юғары судына дәғүә ғаризаһы менән мөрәжәғәт итә. Һөҙөмтәлә Башҡортостан Юғары суды ҡарары менән бер мандатлы округ буйынса "Ғәҙел Рәсәй" партияһынан Өфө ҡала советына депутатлыҡҡа күрһәтелгән 10 кандидат теркәү исемлегенән алынды. Был хәлгә ҡарата ЛДПР-ҙың төбәк бүлексәһе етәксеһе Иван Сухарев бына нимә ти:\n– Беҙҙең партия һәр ваҡыт ғәҙел һайлау яҡлы булды, дәғүәселәребеҙгә ҡарата мәкерле эш алып барманыҡ. Әммә "Ғәҙел Рәсәй" башҡаса эш итергә булды. Беҙ бер ваҡытта ла башҡа партиялар менән судлашырға йыйынманыҡ. Беҙ ҙә бит юристар, үҙебеҙҙең хоҡуғыбыҙҙы яҡлай алабыҙ.\nИван Сухарев һайлауҙың һөҙөмтәһенә судтарҙа түгел, ә һайлаусыларҙың ышанысын яулау аша ирешергә кәрәк тип иҫәпләй.\nШул уҡ ваҡытта Өфө ҡала Советына һайлау алды көрәше "ҡыҙғандан-ҡыҙа". Тәртип һаҡлау хеҙмәткәрҙәре КПРФ-тан үҙен-үҙе тәҡдим иткән кандидат Павел Васильевҡа ҡаршы листовка таратҡан ике ҡыҙҙы тота. Тикшергәс, уларҙың "Ғәҙел Рәсәй"ҙән депутатлыҡҡа кандидат Юлиә Заһитованың һеңлеләре булыуы асыҡлана. Йәнә "Трамплин" туҡталышында билдәһеҙ әҙәмдәр яҡындағы йорттарҙың почта йәшниктәренән кандидат Андрей Борисовтың листовкаларын яндыра. Уның ярҙамсылары был күренеште фотоға төшөрөп йөрөгәндә, уларҙы туҡмарға уйлай. Һуғыш суҡмарҙарының "Ғәҙел Рәсәй" партияһының кешеләре булыуы мөмкин.\nЙәнә бер мәғлүмәт: Ленин районы буйынса депутатлыҡҡа кандидат Любовь Белышева ("Ғәҙел Рәсәй"-ҙән) агитацияға бәлиғ булмағандарҙы йәлип иткән. Балалар листовка таратҡан, ә был тыйыла.


Башҡортостанда сығарылыш уҡыусыларының ата-әсәләре БДИ тураһында клип төшөргән\nШишмә районың Әлкә-2 ауылында ата-әсәләр балаларының сығарылыш кисәһенә үҙенсәлекле бүләк әҙерләгән. Ата-әсәләр уҡытыусылар менән бергә БДИ темаһына «Время и Стекло» төркөмөнөң «Навернопотомучто» көйөнә юмористик йыр яҙҙырған.\nВидеоклипта ата-әсәләр балалары менән ҡатмарлы имтихандарға әҙерлек ауырлыҡтарын уртаҡлашыуын күрһәтә. Әсәләр йорт мәшәҡәттәре менән булғанда: үтекләнгәндә, ашарға бешергәндә, бәләкәй балалар менән саф һауала йөрөгәндә «Был бөтә нәмә тиҙерәк бөтһөн ине!» тип үтә ауыр белдерә һәм БДИ-ны тапшырыу улар өсөн ҡатмарлы эш булыуына зарлана. Аталар ҙа көндәлек мәшәҡәттәрендә бөтә ғаиләһе өсөн ҡатмарлы осорҙо кисерә.\nЙырҙа ата-әсәләр «Моғайын, БДИ кемгәлер кәрәктер... » тип үҙҙәренең һәм балаларының ғазаптарына аңлатма бирә.\n«Беҙ быны оҙаҡ төшөрҙөк, эшләнек. Сығарылыш кисәһенә саҡ өлгөрҙөк. Рәхәтләнеп ҡарағыҙ. Әлкә-2 ауылы урта белем биреү мәктәбенең сығарылыш уҡыусылары, беҙ һеҙҙе яратабыҙ», — тип мөрөжәғәт итә улар мәктәпте тамамлаусыларға урта мәктәптең YouTube-каналында.


Йәшлек хатаһы булған өсөн генә балаларҙы тормош упҡынына ташламайыҡ!\n5 Март 2019, 13:07\nНиһайәт, һинең йөрәгеңде ярып, донъяға «Мин тыуҙым!» тип һөрән һалып, үҙ бәхете, ашар ризығы менән сабый тыуа. Туғыҙ ай буйы түңәрәк ҡорһағыңды һыйпай-һыйпай иркәләп-һөйөп, наҙлы һүҙҙәреңде йәлләмәй, уның менән һөйләшәһең, бына-бына матур күҙҙәрен һиңә тултырып ҡарар бәләкәсең тыуыр, тип көтәһең…\nНамыҫығыҙ етем ҡарашын еңә алырмы?\nйәки Йәшлек хатаһы булған өсөн генә балаларҙы тормош упҡынына ташламайыҡ!\n«Бала – бауыр ите», «Йөрәк телеп сыҡҡан бала икән», «Балаңдың балаһы балдан татлы» кеүек мәҡәл-әйтемдәр күп беҙҙә. «Әсә күңеле – балала, бала күңеле – далала» тип тә әйтәләр. Эйе, башҡорт ғаиләләре элек-электән ишле булған. Һуңғы йылдарҙа уларҙың һаны бер йәки икегә ҡалғайны ла, Аллаға шөкөр, “Әсәлек капиталы” программаһы эшләй башлау менән тыуым тағы артты. Шуға ла бөгөн демографик хәл яҡшырҙы тип ауыҙ тултырып әйтергә була, шикелле. Балалар баҡсаларына сират, дауаханала этеш-төртөш, урам тулы коляска эткән әсәләр, бала табыу йорттарында ла ауырлы ҡатындар байтаҡ, хатта урындар ҙа етмәй китә. Атаһы һәм әсәһе етәкләгән баланың шат йылмайып урамдан үтеүенә ҡыуанып ҡарап ҡалаһың. Әммә миҙалдың ике яғы булған кеүек, бала табып, нисек булһа ла үҫә ул, тип ҡараусылар ҙа бар шул... Уның әсе һағыштарға һалған, күпме ғүмерҙәрҙе юҡҡа сығарған, бәләкәстәрҙе иртә өлкәнәйткән, тормоштоң әсеһен-сөсөһөн, һәр төрлө михнәттәрен татытҡан, атай-әсәй тәрбиәһенән һәм иркәләүенән мәхрүм иткән етемлек тигән яғы ла була.\nЕтемдәр нисек барлыҡҡа килә? Баланан баш тартыуҙың сәбәбе нимәлә? Мәҡәләлә ошо һорауҙарға яуап эҙләмәксебеҙ. Әлегә уның башланғысын эҙләп ҡарайыҡ. Ғәҙәттә, үҙҙәренең ауырға ҡалғанын белмәй йөрөгән ҡыҙҙар абортҡа бара алмай. Тапҡан балаһын да алып ҡайта алмай, сөнки әсәһе белһә лә, атаһынан, кеше һүҙенән ҡурҡалар. Бындай ҡыҙҙарын өйгә индермәгән атайҙар ҙа күп. Уларҙы ла аңларға була: бынан һуң ул ни йөҙө менән кеше күҙенә күренер? Һәр кем уға: «Һинең ҡыҙың уйнаштан бала тапҡан», йәки “Тағы бер “кәкүк әсә” өҫтәлде” тип әйтер төҫлө. Йә булмаһа, уның үлеп яратҡан егете баланы табыу менән уны ташлап китәсәген белдерә, шуға ла баланан баш тартырға тура килә. Шулай итеп, туғыҙ ай ваҡыт үтеп тә китә.\nНиһайәт, һинең йөрәгеңде ярып, донъяға «Мин тыуҙым!» тип һөрән һалып, үҙ бәхете, ашар ризығы менән сабый тыуа. Туғыҙ ай буйы түңәрәк ҡорһағыңды һыйпай-һыйпай иркәләп-һөйөп, наҙлы һүҙҙәреңде йәлләмәй, уның менән һөйләшәһең, бына-бына матур күҙҙәрен һиңә тултырып ҡарар бәләкәсең тыуыр, тип көтәһең… Тик һәр кемдә лә бындай түҙемһеҙләнеп көтөү, шатлыҡ тойғоһо булмай шул. Ни өсөнмө? Сөнки уның тыумаҫ борон яҙмышы билдәләнгән: ул ташландыҡ бала буласаҡ. Осраҡһыҙ рәүештә ауырға ҡалған ҡыҙ-ҡатын икенсегә мотлаҡ бала табасаҡ. Әммә бәхетле ғаиләлә, бер-береһен яратҡан ир һәм ҡатын донъяһында. Ә был бала ни бары түлһеҙ ҡалыуҙан ҡурҡып йәки аборт ваҡытын үткәреп ебәреү хатаһы ғына. Хата?! Тап ул яҙмыштарҙы әсе елдәр ҡаршыһына ҡуя, аҡтыҡ йәнде ала, бәғзе саҡта ҡанға батырып, үлем менән йөҙгә-йөҙ осраштыра. Әгәр ҙә һине бәләкәй саҡтан берәй һәйбәт кенә ғаилә алып тәрбиәләһә, тимәк, һин – бәхетлеһең. Ә балалар йортона эләкһәң? Үҙ йүнеңде үҙең күрергә мәжбүрһең.\nРеспубликабыҙҙа киҫкен торғонлоҡ барған 90-сы йылдарҙа Тимур биш йәшендә балалар йортона эләгә, үкһеҙ етем булып, атай-әсәйһеҙ ҡалып. Тормоштоң әсе-сөсөһөн тиҙ татый, өҫтәүенә өлкән йәштәге малайҙар етерлек рәнйетә, илата (бында «бабайлыҡ» төшөнсәһе армиялағы һымаҡ уҡ булмаһа ла, бар. Мәҫәлән, өлкәндәр өсөн иҙән йыуыу кеүек эштәрҙе). Ҡайһы саҡ уларҙың әйберҙәрен, кейемдәрен тартып алыу сәбәпле, ҡар өҫтөнән ялан аяҡ ботинкаһыҙ ҡайтҡан саҡтары ла була, аслыҡ та үҙәктәренә үтә. Дәрестәрҙә балалар йорто тәрбиәләнеүселәренән айырым класс төҙөйҙәр, сөнки башҡалар менән бергә уҡыу мөмкин түгел. Әлбиттә, етемдәрҙең тормошо хаҡында беҙ әллә ни белмәйбеҙ. Матбуғат баҫмалары йәки телетапшырыуҙан күпме бала яңынан ғаиләле булып, патронат тәрбиәгә алынғанлығы тураһындағы мәғлүмәткә эйәбеҙ. Әммә бындағы тормош, хәл-ваҡиғаларҙың ысын дөрөҫлөгө барыбер яҡтыртылмай. Ғаиләгә алынып та ыҙа сигеп йәшәүсе, хатта үлеүсе балалар хаҡында һуңғы ваҡытта күп тапшырыуҙар күрһәтелә башланы. Яҙмыш ҡушыуы буйынса 10 йылға яҡын ғүмерен балалар йортонда үткәрергә мәжбүр булған Тимур етемлек тормошон бер ҡасан да йөрәгенән юйып ташлай алмаҫ, моғайын. Бала сағы һәм үҫмер йылдарының шундай шарттарҙа үтеүен берәү ҙә теләмәҫ ине.\n«Иҫемдә, беҙ класта ете бала уҡый торғайныҡ, – ти ул. – Яңы ғына эшкә урынлашҡан йәш ҡыҙ беҙҙе аҡылға «ултыртырға» маташты. Әммә килеп сыҡманы. Бер нисә тапҡыр дәрестәрҙән илап сыҡҡандан һуң сыҡты. Шунан үҙ теләге менән эштән китте. Уҡытыусыларҙың «нервыһында» шәп уйнай торғайныҡ шул. Кем сыҙаһын инде? Ҡыҙҙар ҙа малайҙар кеүек яһил булды. Оҙон ғына сәсле бер ҡыҙ була торғайны. Артҡы партанан уның үҙенә һиҙҙермәй генә сәсен ултырғыстың һөйәнгесенә ҡуша бәйләйбеҙ. Уҡытыусы таҡтаға сығырға йәки һорауға яуап бирергә саҡыра, ә ул тора алмай, сөнки сәстәре ебәрмәй. Беҙгә мәрәкә, ә ул илар сиккә етә.\nБалалар йорттарына һәр ваҡыт ҙур-ҙур машиналар менән ашарға килтерә торғайнылар. Беҙ шуларҙы эскә ташыйбыҙ. Бер нисә ҡапты йәки һауытты аҙаҡ алып ашар өсөн ҡарға күмеп йәшерәбеҙ, кеҫәгә, күлдәк-кофтаның эсенә һыйған тиклем тултырабыҙ һәм бүлмәгә индереп йә яҫтыҡ аҫтына, йә тумбочкаға, йә тағы ла берәй «күренмәгән» ергә, икенселәр алып ҡуймаһын тип, тығып ҡуябыҙ. Ул – запас, сөнки беҙҙе киске алтынан һуң башҡа ашатмайҙар ине (ябығырға теләктәре бик көслө булғандар ҙа киске 6-нан һуң ашамай торорға ихтыяр көсө тапмай, ә бында – бәләкәй балалар – авт.). Ә үҫеп килеүсе йәш быуындың һәр ваҡыт ашағыһы килә. Беҙгә татлы ризыҡтар әллә ни эләкмәй торғайны. Бер шулай бина алдына ҙур булмаған йөк машинаһы килеп туҡтаны. Ә унда күп итеп туңдырмалар тейәлгән. Беҙгә алып килделәрме икән, әллә юҡмы, ни булһа ла, беҙ йәшеренеп-боҫоп сыҡтыҡ та водитель күрмәҫ борон бер нисә йәшниген бәрҙек (“урланыҡ” мәғәнәһендә). Шунда үҙебеҙгә бер байрам ойошторғайныҡ.\n«Mars», «Snickers» шоколадтары яңы ғына сыға башлағанда (әлегә Башҡортостанда юҡ ине) Германиянан бер нисә ҡап итеп ярҙам рәүешендә ебәрҙеләр. Һәр балаға берешәр тараттылар. Әллә ҡалғанын беҙҙән йәлләнеләр, әллә икенсе сәбәп булдымы, ҡаптарҙа ятып, был шоколадтар ҡортлап бөттө. Һуңынан уларҙы сығарып ташланылар. Икенсе бер осраҡ та иҫемдә ҡалған. Өлкән йәштәге инәй-апайҙар хәйер булһын тип балалар йортона алма, тәмлекәс күстәнәстәр алып килә торғайны. Бер апай өйҙә үҙе бешергән печеньелар алып килде. Ҡамырға шул тиклем күп итеп сода һалынған, уны ауыҙға алып та булмай. Ә ундай татлы ризыҡты күрмәүселәрҙең һуңынан ашҡаҙан ауыртыуынан нисек сыҙай алмай йөрөүҙәрен күҙ алдына килтерә алаһығыҙҙыр. «Штуклап» таратылған алма ла ҡайһы ваҡыт етмәй ҡала, ә бер кемдең дә бүлешкеһе килмәй. Яҙмыш елдәре һәм аяуһыҙ тормош ҡанундары арҡаһында балалар йортона ташланғандар бына шундай шарттарҙа йәшәргә мәжбүр.\nТәрбиәселәр беҙҙе тыңлатып тота алмай ине. Бәлки атай-әсәйҙең булмауы йоғонто яһағандыр, бәлки күмәк малайҙар менән йәшәп, шулай баш баштаҡланып өйрәнгәнбеҙҙер, беҙҙең күптәребеҙ өсөн кеше фекере, кеше һүҙе мөһим түгел ине. Етәкселектең, шул иҫәптән тәрбиәселәрҙең, уларҙы тыңламаған өсөн язаһы ҡаты булды: берәй ғәйебең булһа, һине ас тоталар. Һыуыҡ, ҡараңғы бүлмәгә бикләйҙәр ҙә аштан мәхрүм итәләр. Башҡалар рәхәтләнеп үҙ ризығын ашай, ә һиңә – юҡ, сөнки һин тәртип боҙғанһың йә тыңлашмағанһың. Аслыҡтан иҫтәрен юғалтыусылар була торғайны. Тап ашағы килеү теләге арҡаһында бындағы балалар урлашырға әүәҫләнә, бикле торған йоҙроҡтай ғынаһынан алып ат башына тиклемге йоҙаҡты ла асыу әллә ни ҡыйынлыҡ тыуҙырмай.\nӘлбиттә, был йортҡа килеп эләккәс, һин бындағы талаптарға буйһоноп йәшәргә тейешһең. Әммә иң әсендергәне шул: балалар туғыҙынсы синыфты тамамлау менән уларҙы балалар йортонан сығаралар. Алда – билдәһеҙлек: йәшәр урын, аҡса юҡ, өҫтә бер ҡат ҡына кейем, туғандарың булһа ла, «детдом» балаһын һәр кем ҡабул итмәй. Ошо ваҡыт эсендә һин уҡырға инә алһаң, ятаҡта аслы-туҡлы булһа ла көн күрәсәкһең. Уҡымайһың икән, 15 йәшлектәрҙе бер ергә лә эшкә алмайҙар. Хатта ваҡытлыса йөк ташыусы итеп тә урынлашып булмай, сөнки йүнле ашау булмаған ерҙә балалар ҙа «итһеҙ», ябыҡ ҡына була. Бына ошо туғыҙҙан һуң сығарыу арҡаһында, балалар йорттарының етәкселәре уларҙан енәйәтсе яһай. Ни өсөнмө? Әйтеп үтеүемсә, үҙенән башҡа бер нәмәһе лә булмаған үҫмерҙәр йоҡлар урын, ашар тамаҡ эҙләп, баҡсаларға, өйҙәргә төшә, урлаша башлай. Һөҙөмтәһе – төрмә. Ғәҙеллек бармы һуң бында? Үҙ башынан кисермәйенсә берәү ҙә быға төшөнә алмаясаҡ. Төрлөсә юлдар эҙләп-эҙләп тә таба алмаған үҫмер ирекһеҙҙән баҫа бит шундай аҙымға. Хөкүмәт тарафынан етем балаларға фатир биреү тәртибе лә үҙенә күрә ҡаты, уны һәр кем ала алмай. «Тамаҡ тамуҡҡа илтә» тигәндәре ошо булалыр инде. Төрмәлә, исмаһам, күпмелер ваҡыт ятып-торор урының була, ашаталар, кейендерәләр. Ә ҡайһы берәүҙәр баштан уҡ тормошоноң шундай йүнәлеш алыуына көйөп, ыңғай яҡҡа үҙгәртеү, яйға һалыу, матур һәм бәхетле ғаилә ҡороу өсөн барыһын да эшләй, тырыша.\nБеҙ йәшәгән балалар йортона бер малайҙы ҡалдырып китәләр. Ул бер нисә айлыҡмы, әллә йәше тулып өлгөргән булғанмы, уныһын белмәйем. Әммә уның әсәһе балаһын бында алып килерҙән алда йән ерен ҡырҡып ташлаған. Ҙурайғас та был егет кесе ярауын трубка аша ғына бушата ине. Шунлыҡтан бик ныҡ оялды, кәмһенде. Үҙенең киләсәктә ирлек бурысын үтәй алмаясағына бошондо. Әсә кешене ниндәйҙер ир көсләп, ошо бала тыуған булған, тип һөйләнеләр. Ул бар ирҙәрҙән дә үсен алыу маҡсатынан малайын күрәләтә зәғифләй, ғүмерлеккә уның күңелен яралай. Һөҙөмтәлә, үҫкән егет үҙ тормошона төкөрөп ҡарай башланы, һөмһөҙгә әйләнде. Балалар йортонан сығыуға енәйәт ҡылып, төрмәгә лә эләкте».\nДинебеҙ буйыңда булған баланан ҡотолоуҙы (аборт) тыйһа ла, был ҡатын енәйәтселәрҙе арттырыуға булышлыҡ иткәнсе (уның ысулы менән көсләүсе ирҙәрҙән үс алырға маташыу – аңһыҙлыҡ, кешелекһеҙлек), баланы тапмаһа күпкә яҡшыраҡ булыр ине, минеңсә (Аллаһы Тәғәлә бер үк ғәфү итһен). Етемдәр һаны шуға ла арта бит, ә уларҙы ташлап киткән саҡта кемдер алып көтөр тип уйлау гелән тормошҡа ашмай. Ғөмүмән алғанда, балалар йорто тәрбиәләнеүселәренә кешелек тарафынан да ҡараш бик үк шәптән түгел. Хәҙерге ваҡытта балаларҙы ғаиләләргә патронат тәрбиәгә алыусылар күбәйһә лә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың урынын башҡалар биләп, бушағанды ҡаплап тора. Сөнки тап “Әсәлек капиталы”н алыу, шулай уҡ “Газель” машинаһын эләктереү өсөн күп ғаиләләрҙә балалар һаны арта. Был күренештең ирле-ҡатынлы эскән ғаиләләрҙә булыуы тағы ла нығыраҡ эсте бошора.\nБалалар йортонда тәрбиәләнеүсе етемдәрҙең 90-сы йылдар ваҡытында булған бер генә күренеше бәйән ителде. Бөгөн балалар йорттарында бик яҡшы шарттар, улар үҙ өйҙәрендәге кеүек йәшәйҙәр. Хәҙерге ваҡытта уларға төрлө яҡлап ярҙам күрһәтелеүен, спонсорҙарҙың бүләктәр, кейемдәр, тәмлекәс күстәнәстәр бирелеүен телгә алып үтергә кәрәк. Өфө ҡалаһында апрель айында үткән баймаҡтарҙың осрашыуы тап балалар йорто тәрбиәләнеүселәренә ярҙам акцияһы рәүешендә уҙҙы ла инде. Улар йыйылған аҡсаны, бүләктәрҙе Баймаҡ районының Түбә ауылындағы балалар йортона тапшырҙы. Эйе, быларҙың барыһы ла хуплауға лайыҡ, әммә бер генә кеше лә балаһына ысын әсәй һәм атай һөйөүен, наҙын бирә алмай. “Бүрене бүреккә һалһаң да ул урманға ҡарай” ти халыҡ мәҡәле. Балалар үҙ әсәләренең һәм аталарының кем икәнлеген белә икән, ул барыбер уға ынтыласаҡ, тик уларҙы ғына яҡшы кешегә һанаясаҡ. Эсәме ул, әллә төрмәлә ултырамы, икенсе ғаиләһе бармы – бала өсөн был кәртәләр юҡ! Ауыҙына ниндәй генә татлы ризыҡты һалһа ла, өҫтөнә ниндәй генә затлы кейемде кейҙерһә лә – сит кеше уға үҙ ҡаны булмаясаҡ. Ваҡытлыса өләсәй-олатайҙарының ҡарамағына ҡалдырып торғанда ла беҙҙең балаларыбыҙ беҙҙе юҡһына, һағына, түҙемһеҙлек менән көтә. “Ҡасан килеп алаһың?”, йәки “Нисә көн йоҡлағас мине алып ҡайтаһың?” тип шылтырата башлай. Ә бит әсәйҙәребеҙ уларҙы матур итеп ҡарай, тәмле аштарын ауыҙҙарынан өҙмәй, әкиәттәрен һөйләп йоҡларға һала... Бына шуға ла “Терпе балаһын – йомшағым, ҡарға – аппағым тип ярата” тигәндәрҙер инде. Ә бәпестәребеҙ яныбыҙҙа булғанда өлкәндәр: “Кемдән тыуған – шул көтһөн, үҙ ата-әсәһе үҙенә генә ҡәҙерле булһын!” ти. Тимәк, уйланырға урын етерлек.\nСтатистика мәғлүмәттәре буйынса, балалар йорттарына эләгеүсе бәләкәстәрҙең бер нисә проценты ғына тулы етем һанала. Йәғни атаһы ла, әсәһе лә үлгәндәрҙе (ә улар күпселек төрлө кимәлдәге фажиғә арҡаһында) ҡайһы берҙә туғандары алып көтә, ундай мөмкинлектәре булмағандар балаларҙы хөкүмәт ҡарамағына тапшыра һәм килеп хәлдәрен белешеп, каникулдарға, байрамдарға үҙҙәренә алып ҡайтып йөрөй. Ә ҡайһы берҙәре ата-әсәһе тере килеш тә етем була. Ғаиләлә тәртипһеҙлектең көсәйеүе, йәғни эскелек менән икеһенең дә берҙәй мауығыуы арҡаһында бер сылбыр барлыҡҡа килә: өйҙәге бар мөлкәтте «йәшел йылан»ға алмаштырыу, ата-әсәлек хоҡуғынан мәхрүм ителеү, бәләкәстәрҙең ғүмерҙәрендә бер тапҡыр ғына була торған иң-иң иҫтәлекле мәлдәре – шат бала-сағын урлау, уларҙы иртә йәштән тормош яҡтылығынан мәхрүм итеү… Шунан һуң үҙебеҙгә һорау бирәбеҙ: балаларҙағы яуызлыҡ, кеше хеҙмәтенә төкөрөп ҡарау (нәмәне ватып-емереү), тыңлашмау ҡайҙан килеп сыға икән?\nҮҙ ҡаҙаныбыҙҙа ғына ҡайнап, ҡайһы ваҡыт дуҫ тип һанап йөрөгән кешеләрҙең дә яҙмышын белмәйбеҙ. Кеше йөрәгенең иң төбөнә йәшерелгән ваҡиғаларҙы кире аҡтарып, ҡайғыһын яңынан кисерергә мәжбүр итеү ҙә ҡыйын. Тик нисек кенә булмаһын, ниндәй генә шарттарҙа йәшәмәһен, әҙәм балалары кеше булып ҡала белергә тейеш. Эскелек менән үтә мауығып, шешәне беренсе урынға ҡуйып, селпәрәмә килтергән яҙмыштарҙы аҙаҡ кире бергә туплау бик ауыр һәм оҙайлы ваҡыт талап итә. Айырыуса йәштәр бындай мәсьәләгә етди ҡарап, кеше һүҙенә һәм ғәйбәтенә ҡолаҡ һалмай, балаларын етем итмәһен ине. Ташланған бәләкәстәрҙең йәш аралаш ҡараған нәфрәт тулы күҙҙәре уларҙы ҡайҙа барһалар ҙа оҙатып йөрөй, төштәренә инеп, һаташтыра. Йәшлек хатаһы, эскелек арҡаһында үҙ бәпестәрегеҙҙе етем иткән өсөн һеҙҙең намыҫығыҙ ошо ҡараштарҙы һәм эҙәрлекләүҙәрҙе еңә алырмы? Ғүмер буйы ғазап кисереп йәшәргә әҙерһегеҙме? Балағыҙҙы ташлап китеп, уның һеҙгә бер ҡасан да кәрәкмәйәсәгенә шикләнмәйһегеҙме? Урамда шат бала тауыштарын ишетеп һәм матур-матур кескәйҙәрҙе күреп йөрәгегеҙ һыҡрамаҫмы? Яман аҙымға баҫыр алдынан иң тәүҙә ошондай һорауҙарға яуап биреп ҡарағыҙ. Әгәр һеҙҙе кеше күҙенән “йәшереп-боҫороп”, никахһыҙ бала тыуған өсөн өйгә индермәйҙәр, кеше һүҙенән ҡурҡалар икән, ул – ваҡытлыса күренештер. Сөнки көндән-көн үҫеп, матурайып килгән баланы кем генә яратмаҫ та, бөтөнләй сит-ят тарафта ташлап китергә кемдең йөрәге етер?


Башҡортостан театры Мәскәүҙәге Мюзик-Холда сығыш яһай // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан театры Мәскәүҙәге Мюзик-Холда сығыш яһай\n12:30, 16 января 2018 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nТуймазы татар драма театры Мәскәүҙә сығыш яһай. Гастролдәр1 һәм 2 февралдә Мәскәүҙәге Мюзик-холл сәхнәһендә уҙа. Башҡортостан театры илебеҙҙең баш ҡалаһы тамашасыларына «Еҙнәкәй» һәм «Түтәйҙәр» спектаклдәрен тәҡдим итә.\nХәбибулла Ибраһимовтың ике бүлектән торған «Еҙнәкәй» музыкаль комедияһы (ҡуйыусыһы — Илнур Муллабаев) уңған ауыл егете Ғиззәт тураһында бәйән итә. Ярлылыҡтан тамам туйған Ғиззәт исемле йәш егет эш эҙләп ҡалаға килә һәм тиҙ генә үҙенә кәрәкле эш таба. Уға байыу өсөн еңел, ымһындырғыс мөмкинлек асыла: егеткә байҙың кейәүгә сығырға хыялланған ҡыҙы күҙ һала. Төп герой ҡотҡоға бирелерме әллә уға ҡаршы тора алырмы? «Еҙнәкәй» комедияһын халыҡсан юмор, һоҡланғыс бейеүҙәр биҙәй, матур йырҙар яңғырай. Рәссам-сценограф — Валерий Яшкулов, композитор — Илшат Яхин, хореограф — Сулпан Асҡарова.\nАлександр Коровкиндың «Түтәйҙәр» комедияһында (ҡуйыусыһы — Зиннур Сөләймәнов) иғтибар үҙәгендә — матур, боронғо йорт, унда пенсия йәшендәге апалы-һеңлеле йәшәй. Төп героиняларҙың ҡарт олатаһы һалған өй тарихи иҫтәлек булып тора. Мираҫҡа ҡалған ошо зиннәтле йорт ҡаланың үҙәгендә урынлашҡан. Уны урындағы чиновниктарҙан башлап һәммәһе лә үҙләштерергә, апалы-һеңлеләрҙе алдарға һәм ҡала ситендәге бер бүлмәле фатирға күсерергә, йортто иһә тыуған оялары хаҡында хыялланған туғандарына ҡиммәтерәккә һатырға тырыша.


Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров йәш ауыл уҡытыусыларына гранттар тапшырҙы - Правительство Республики Башкортостан\n600 мең һумлыҡ грант алдынғы ҡарашлы йәш ауыл уҡтыусыларына булышлыҡ итеү өсөн булдырылды. Республика Башлығы Радий Хәбировтың Указына ярашлы, 2019 йылдың 1 июленән йыл һайын конкурс нигеҙендә 100 грант тапшырыу ҡаралған. Әйткәндәй, 2020 йылда гранттар һанын 150-гә тиклем арттырыу күҙаллана. Уға ауыл ерендәге дөйөм белем биреү учреждениеһында ике йылдан күберәк эшләгән 35 йәшкә тиклемге уҡытыусылар дәғүә итә ала. Уҡытыусыларҙы муниципаль райондарҙың дөйөм белем биреү ойошмалары һәм мәғариф бүлектәре күрһәтә. Конкурста ҡатнашыу өсөн документтар Башҡортостан Республикаһының Мәғариф һәм фән министрлығында ҡабул ителә.\n– Яңы объекттар төҙөү, мәктәптәрҙә заманса технологиялар индереү буйынса пландарыбыҙ ҙур, — тине республика етәксеһе. — 2020 йылдың февралендә уҡытыусылар берләшмәһе менән мәғариф системаһынының артабанғы үҫешен айырым ҡарарға тәҡдим итәм. Ауыл уҡытыусыларына ярҙам күрһәтеүгә килгәндә, уны дауам итәсәкбеҙ. Кәрәк икән, йәш ауыл уҡытыусылары өсөн гранттар һанын арттырырға әҙербеҙ.


Зәйнетдин ҡайҙа ашҡына? » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Зәйнетдин ҡайҙа ашҡына?\n15.03.2018 Зәйнетдин ҡайҙа ашҡына?\nБөгөнгө көн геройы Заһир ЗӘЙНЕТДИНОВТАН сабыйҙарса ихласлыҡ, башҡорт егеттәренә генә хас көс-дарман, мең кешегә етерлек тырышлыҡ, талант, мөләйемлек урғыла. Шуға ла сәхнәгә сығыу менән тамашасылар күңелен “һә” тигәнсе яулайҙыр ул. Күп яҡлы таланты менән халҡына хеҙмәт итеүҙе маҡсат итеп ҡуйған был йәш егеттең киләсәген күҙаллауы ауыр түгел: сәхнә! Дүрт йәшендә Өфө сәхнәһендә бейеп, республика башлығы ҡулынан бүләккә милли кейем алған кеше тап шулай булырға тейеш тә.\n– Заһир, һинең Мәсетле районында тыуып үҫеүеңде ишетеп беләбеҙ. Данлыҡлы Зәйнетдиновтар нәҫеленең дауамыһың...\n– Эйе, атайым Зөфәр Миңләхмәт улы ҙур, татыу ғаиләнең унынсы балаһы, Миңлеғәфүр Зәйнетдинов менән бер туғандар. Балалар, килен-кейәүҙәр, ейән-ейәнсәрҙәр менән һанағанда, ике туғандар ғына 74 кешебеҙ. Арабыҙҙа уҡытыусылар ҙа, спортсылар ҙа, башҡа һөнәр эйәләре лә бар. Әммә бөтәбеҙ ҙә сәнғәткә, йыр-бейеүгә ғашиҡ, халыҡ ижадын, ҡурай-ҡумыҙ моңдарын яратабыҙ. Райондың барлыҡ сараһында ғаилә ансамбле менән сығыш яһайбыҙ, йыш ҡына республика байрамдарында ла ҡатнаштыҡ.\nӘ әсәйем яҡлап мин Ейәнсура егетемен. Ул Үтәғол ауылында тыуып үҫкән. Өләсәйем дә сәнғәткә битараф түгел, “Йәмһибә” фольклор ансаблен етәкләй. Атай-әсәйемдәр Күмертау педагогия училищеһында уҡығанда танышып ғаилә ҡорған.\n– Сәхнә тураһында ҡасан хыяллана башланың?\n– Сәхнә тураһында хыялланманым, ә шунда үҫтем. Атайым бала саҡтан артист булырға хыялланған. Әммә төрлө сәбәп менән уны тормошҡа ашыра алмаған. Йәш сағында бейеү менән сит илдәрҙә лә сығыш яһаған. Мин тыуыу менән ул үҙенә, улымды артист итәм, тигән маҡсат ҡуйған. Сәңгелдәктән ошо йүнәлештә тәрбиәләндем. Атайым ҡурай уйнап йоҡлатыр булған. Һөйләшә белмәгәндә лә йырлап өйрәндем, хатта “Уйыл”, “Томан” кеүек оҙон көйҙәрҙе көйләп маташа инем. Тәпәй баҫыу менән атайым гармун уйнап бейетә башланы. Талапсан булды. “Нығыраҡ баҫ! Күҙҙәрең янып торһон! Арҡаңды тура тот!” – тип һәр ваҡыт шелтәләрен әйтә ине. Үксәм ауыртҡас, аяғыма ойоҡбаш кейеп шөғөлләндем. Дүрт йәшем тулғас, ҡурай, ҡумыҙ уйнарға, тип атайымдың артынан эйәреп йөрөнөм. 1988 йылда, “Ғаилә мозаикаһы” республика конкурсында 1-се урын яуланыҡ. Ҙур сәхнәләге тәүге сығышым булды ул.\n4-се класты тамамлағас Өфөгә, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатының тромбон класына уҡырға килдем. Рәшиҙә Туйсина етәкселегендәге бейеү ансамбленә, ҡурай түңәрәгенә, вокал дәрестәренә йөрөнөм, спорт менән ныҡлап шөғөлләндем. Ун йәштәр тирәһе булғандыр, “Нефтселәр” мәҙәниәт һарайында репетициялар бара, беҙҙең бейеү ансамбле, үҙ сиратын көтөп, залда ултыра. Шул саҡ ниңәлер сәхнәгә ҡарап күңелдә: “Ҙурайғас бына ошо сәхнәлә концертым буласаҡ!”– тигән хыял барлыҡҡа килде. Ул йылдар үтеү менән маҡсатҡа әйләнде. Әлеге көндә шуны тормошҡа ашырыу өсөн ең һыҙғанып йүгереп йөрөүем.\n– Һин бөгөнгө көндә – профессиональ бейеүсе, музыкант, режиссер. Икенсе юғары белем алып та йөрөйһөң шикелле. Был һөнәрҙәрҙе нисек үҙләштереп өлгөрҙөң?\n– Бөтөн йүнәлеш менән дә шөғөлләнгәс, һөнәр һайлауы ауыр булды. Бик оҙаҡ ваҡыт ҡайһы йүнәлештә юғары белем алырға икән, тип баш ваттым. Күңелдә донъяны яуларға, тигән хыял йәшәй, бар яҡлап та үҫеш һорай. Тромбон, ҡурай буйынса саҡырыуҙар булды, әммә ул яҡтан профессиональ кимәлдә уйнай алғас, икенсе яҡтан камиллашырға булдым һәм режиссер һөнәрен һайланым. Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр бүлегенә уҡырға инеп, йыл буйы уҡып, актер оҫталығы, режиссер һөнәре, байрамдар, тамашалар ойоштороу буйынса белем алдым да, артабан ситтән тороп уҡыуға күстем. Төп нигеҙҙе аңлағас, йылдар буйы бер йүнәлештә генә эшләп, парта артында ултырғым килмәне.\nПрофессиональ кимәлдә бейергә тигән маҡсатым бар ине. Бала саҡтан яратып ҡараған Хәлил Ишбирҙин нигеҙ һалған Стәрлетамаҡ бейеү театрын яуларға киттем. Махсус белемемде һораған етәксегә үҫмерлек максимализмы менән: “Диплом бейемәй бит, кеше бейей!”– тигән яуабым өсөн генә һынамаҡҡа эшкә алындым. Миңә профессионалдар менән бер кимәлдә сығыш яһау өсөн әҙерләнергә өс ай ваҡыт бирелде. Теләк шул тиклем ҙур ине, көнө-төнө бейенем. Репертуарҙы өйрәндем, репетициялар яһаным, башҡалар ҡайтып китә ине. Мин ҡалып, балалар менән бергә классик бейеү буйынса дәрестәр алдым. Бер йылдан театрҙа солист булараҡ та сығыш яһай башланым. Шул саҡта тәүге йырымды сығарып, клип төшөрҙөм. Ике дуҫ егет менән тамада булып туйҙар, юбилейҙар үткәреп тә йөрөнөк. Быныһы инде аҡса табыу ысулы булды.\nӘ икенсе юғары белемгә килгәндә, закондарҙы, үҙ хоҡуҡтарыңды белеү бер кемгә лә ҡамасауламай. Мөмкинлек булғанда уҡып ҡалырға кәрәк, тип уйлайым.\n– Ә Айҙар Ғәлимов студияһында эшләүең ниндәй тәжрибә бирҙе?\n– Сәхнә кешеһенә сәнғәт донъяһын өйрәнеү өсөн остаз кәрәк. Шуға ла Айҙар Ғәлимов студияһына саҡырыу булғас, ҡуш ҡуллап ризалаштым. Беренсенән, театрҙа халыҡ бейеүе менән сығыш яһаһаҡ, бында башлыса заманса стиль өҫтөнлөк итә. Хореографтар менән ошо йүнәлештә эшләнек. Икенсенән, уның командаһы 25 йыл дауамында тамашасыны ылыҡтырып тора, тулы зал йыя. Концерттар ойоштороу, гастролдәр графигы төҙөү, командала эшләү кеүек ҙур багаж тупланым. Бер йылда 150-нән ашыу концертта ҡатнашып, ил буйлап гастролдәргә йөрөп, профессиональ яҡтан үҫтем.\n– Һин “Zainetdin” проекты менән бер йыл эсендә тигәндәй халыҡ күңелен яулай алдың. Ә ни өсөн этно йүнәлешен һайланың?\n– Бейеп тә, йырлап та ҡараным, музыкант булараҡ та эшләнем. Ә этно-стиль шуларҙың бөтәһен бергә туплай. Был йүнәлеш бөгөн бөтә донъяла популяр. Бер көндө ҡумыҙ сиртеп ултырғанда, уның ритмына тап килтереп, заманса эшкәртелгән композиция яҙҙырыу идеяһы барлыҡҡа килде. Студиялар буйлап йөрөп, аранжировка эшләүселәр менән танышып, эҙләнеп, кәңәшләшеп, тәүге композиция яҙылды. Уның менән республиканың күп кенә мәҙәни сараһында, Алтайҙа, Төркиәлә һәм Ҡырғыҙстанда сығыш яһаным. Тамашасы бик йылы ҡабул итте. Был миңә һайлаған юлымдың дөрөҫ икәнен дәлилләне һәм артабан да ең һыҙғанып эшләргә стимул бирҙе.\nҺәйбәт аранжировка, сифатлы итеп тауыш яҙҙырыу ҙур ғына сығым талап итә. Мәскәү, сит ил музыканттары менән танышып, улар менән хеҙмәттәшлек итәм. Бер ваҡытта ла эшләп биргән вариантҡа риза булып ултыра торған кеше түгелмен. Мотлаҡ төҙәтеүҙәр индерәм, идеяларымды, теләктәремде еткерәм. Әлеге ваҡытта барлыҡ эшләп тапҡан аҡсамды артабан эшләр, үҫеш өсөн тотонам. Яңы костюмдар, музыка ҡоралдары, яңы композициялар, гастролдәр өсөн китә улар. Мәскәү, сит ил артистарының концерттарына йөрөп, уларҙың эштәрен өйрәнәм. Беҙгә, башҡорт йәштәренә, улар кимәленә ынтылырға кәрәк.\n– Башҡорт халыҡ ижады бик бай, нимәгә тотонһаҡ, шул бар: эпостар, музыка ҡоралдары, йырҙар, бейеүҙәр, ҡобайырҙар һәм башҡалар. Әммә башҡа халыҡтар кеүек этно йүнәлешендә донъяны яулай алмайбыҙ. Бының сәбәбе нимәлә?\n– Беҙҙең халыҡ тик үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнап өйрәнгән. Мин дә ошо “йомшаҡ зонала” ғына эшләй алам ул. Йырлап, бейеп, ҡурай тартып, йыйылма (солянка) концерттарҙа ҡатнашып, Башҡортостан буйлап гастролдәрҙә йөрөһәм дә бик популяр булыр инем. Тик үҙемде лә, башҡорт халҡының ижадын да донъя кимәленә сығарғым килә. Сит илдәге йәштәштәрем дә беҙҙең ҡурайҙы, ҡумыҙҙы, йырҙарҙы тыңлаһын, бейеүҙәрҙе, кейемдәрҙе күрһен, башҡорт тигән милләт барлығын белһен, тигән теләк менән йәшәйем. Ун йәштә “Башҡортостан” концерт залы тураһында хыялланһам, 20 йәштә инде минең икенсе маҡсаттар булырға тейеш һәм улар бар. Тәүге композицияларҙы яҙҙырғас, “Бәйләнештә” селтәренә һалманым, ә бөгөн һәр кем шулай популярлыҡ яулай. Ә мин интернет селтәренә инеп, төрлө халыҡ-ара фестиваль тураһында мәғлүмәттәр эҙләй башланым. Шулай итеп, Республика халыҡ ижады үҙәгенең ярҙамы менән Алтайҙа сығыш яһау бәхетенә ирештем. Шундағы сығышымдан һуң Ҡырғыҙстанда үткән Бөтә донъя күсмә халыҡтар (кочевников) уйындарына саҡырыу алдым.\n– Һин тағы ла КВН уйындары буйынса ла танылған шәхес бит әле...\n– Гимназияла 9-сы класта уҡығанда “Ҡыҙыҡ мажор” тигән команда тупланыҡ. “Шаяниум”да ике йыл рәттән “Өмөт” номинацияһы алғас, үҙебеҙгә мотлаҡ еңеү яуларға, тигән маҡсат ҡуйҙыҡ. Марсель Мөхәмәтйәновтан ярҙам һорап, ныҡлап әҙерләнеп, был маҡсатҡа ирештек. Аҙаҡ ул мине үҙҙәренең “Бытбылдыҡ” командаһына саҡырҙы. Стәрлетамаҡҡа күскәс тә уларҙы ташламаным. Көндөҙ репетициялар тамамланғас автобус менән Өфөгә киләм, КВН-ға репетициялар яһайбыҙ ҙа, Марселгә барып йоҡлап, иртәнге сәғәт 6-лағы автобус менән Стәрлетамаҡҡа кире ҡайтып китәм. Эш көнө башланыуға бейеү менән шөғөлләнергә тотонабыҙ. Был режимды ла күтәрә алдым. Өс йыл йөрөп, “хаҡлы ялға” гран-при менән сығып киттек.\n– Бөгөнгө тығыҙ эш графигында ялға, шәхси тормошҡа ваҡыт бүленгәнме? Дуҫлашып йөрөгән ҡыҙың бармы?\n– Өләсәйемдәр, ейәндәр һөйгө килә, тип өйләнеү тураһында һүҙ ҡуҙғата башланы инде. Тик шәхси тормошҡа әлегә ваҡытым етмәй, ғаилә ҡорғансы ижади хыялдарҙы тормошҡа ашырырға тейешмен. Башҡорт ҡыҙына өйләнергә, балаларымды милли рухта тәрбиәләргә тигән маҡсатым бар. Алла бирһә, был киләсәктә ысынбарлыҡ булыр.\nӘ ялға килгәндә, мөмкинлек булһа, йоҡо туйҙырып алам да, ҡабат музыка донъяһына сумам. Оҙайлы ял минең өсөн түгел, киреһенсә, арый башлайым. Һәр ваҡыт хәрәкәттә, эштә булырға тейешмен, күңелем алға ынтыла.\n– Атай-әсәйең бөтә балаларын да һинең кеүек рухлы итеп, йыр-моңда тәрбиәләнеме? Улар ниндәй һөнәр һайларға теләй?\n– Эйе, барыбыҙ ҙа сәхнәлә үҫтек. Салауат ҡустым Рәми Ғарипов исемендәге гимназияны тамамлап, Мәскәүҙә Әҙәбиәт институтында белем ала. Буласаҡ тәржемәсе. Бейеү ансамбленә йөрөнө, музыкаль һәләте лә бар. 9 йәшлек һеңлем Зөлфирә балерина булырға хыяллана. Ауылға ҡайтыр булһам, бүләккә мотлаҡ махсус кейем алам. Хореография училищеһына уҡырға килер, моғайын.\n– Әле һин бала саҡ хыялыңды тормошҡа ашырыу өсөн йүгереп йөрөйһөң. 4 мартта, “Башҡортостан” концерт залында һинең тәүге концертың үтә. Шул турала ла бер аҙ һөйләп үт әле?\n– Был концертҡа былтыр уҡ әҙерләнә башланым. Сәхнәлә 15 төрлө музыка ҡоралында уйнаясаҡмын. Музыканттар, дүрт төркөм бейеүселәр һәм этник стилдәге шоу-концерт буласаҡ. Килгән тамашасы үкенмәйәсәк.\n– Ә артабан ниндәй пландар?\n– Концерт үтеү менән Башҡортостан буйлап гастролгә сығам. Ай аҙағында махсус программа буйынса Европа илдәрендә сығыш яһайым. Ҡайтҡас, гастролдәр дауам итәсәк. Эшләргә, туҡталып ҡалмаҫҡа, алға барырға – минең ниәттәр!\n– Уңыштар һиңә, Заһир! Хыялдарың һәр саҡ тормошҡа ашһын!


Хәбәрҙәр: Япония: Советниктар палатаһына һайлауҙар Конституцияның яҙмышын хәл итәсәк.\nЯпония: Советниктар палатаһына һайлауҙар Конституцияның яҙмышын хәл итәсәк.\nЯпонияла Советниктар палатаһына (парламенттың юғары палатаһына) һайлауҙар үтә. Әлеге һайлауҙар премьер-министр Синдзо Абэ үткәргән, “абэномика” исемен алған иҡтисади сәйәсәткә урындағы халыҡтың ҡарашын да билдәләйәсәк, шулай уҡ һөжүм итеүсе Ҡораллы көстәр булдырыуҙы тыйған Конституцияны ҡайтанан ҡарауға мөнәсәбәтен дә асыҡлаясаҡ. Авангардында Япония Демократик фирҡәһе килгән оппозиция тәүге тапҡыр берҙәм фронт булып сығыш яһай, улар хатта берҙәм кандидаттар күрһәтеү хаҡында ла килешә алған.\nЯпонияла һайлау йәше 70 йыл эсендә беренсе тапҡыр 20 йәштән 18 йәшкә түбәнәйтелде. Һайлаусылар бына нимә тураһында һөйләй:\n“Конституцияны ҡайтанан ҡарау ауыр эҙемтәләргә килтерәсәк. Минең 4 ейәнем бар һәм мин уларға мираҫҡа идеаль Конституция ҡалдырғым килә. Һайлауҙарҙан мин тап шуны көтәм.”\n“Мин Япония граждандары һүҙенә ҡолаҡ һалған фирҡә өсөн тауыш бирәсәкмен. Уларҙың һәйбәт һөҙөмтәгә ирешеүен теләйем.”\nЯпония юғары палатаһы депутаттары 6 йыл срокка һайлана, әммә өс йыл һайын уларҙың яртыһы ҡайтанан һайлана. Әлеге һайлауҙарҙа 389 кандидат ҡатнаша. Абэның Конституцияны ҡайтанан ҡарарға ниәтләүенә ҡаршы тороу - оппозиция блогының төп программа пункты.\nКонституцияға төҙәтмәләр индереү хаҡындағы закон проектын ҡаршылыҡһыҙ тауышҡа ҡуйыу өсөн, идара итеүсе Либераль-демократик фирҡә һәм “Яңы Комэйто” коалицияһына Советниктар палатаһындағы урындарҙың өстән ике өлөшөн алырға кәрәк. 2014 йылда илдең үҙ оборона көтәренә илдең коллектив үҙ оборонаһында ҡатнашырға рөхсәт биреүсе һәм асылда япон һалдаттарына союздаштар менән уртаҡ миссияларҙа ҡатнашырға рөхсәт биреүсе ҡаршылыҡлы закон ҡабул ителгәндән һуң, парламентта был мәсьәләне хәл итеү зарурлығы килеп тыуҙы. Ләкин, 1945 йылдан бирле үҙгәрешһеҙ ҡалған Конституцияға төҙәтмәләр индереү өсөн, дөйөм милли референдум кәрәк. Ә уны үткәреү идара итеүсе блок һәм уның яҡлылар парламенттың ике палатаһында ла урындарҙың өстән ике өлөшөн алған хәлдә генә мөмкин буласаҡ.


“Быйыл да уңыштарға ирешеребеҙ”\n2 Февраль 2018, 14:16\nРеспублика аграрийҙары уҙған йыл республика бураһына 180 мең тонна иген йыйып һалды. Уртаса гектар ҡеүәте 31 центнер тәшкил итте. Малсылыҡ һәм игенселектәге юғары күрһәткестәр өсөн район аграрийҙары БР Хөкүмәте дипломы менән бүләкләнде.\nЕргән ауыл мәҙәниәт йортонда район ауыл хужалығы эш йомғағы һәм киләһе миҙгелгә план-маҡсаттарға арналған сара уҙҙы.\nРайон Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдиновтың ҡыҫҡаса сығышынан һуң Салауат исемендәге кооператив етәксеһе Сибәғәт Ғәйнуллин башҡарылған эштәргә йомғаҡ яһаны.\nБер яҡтан ҡыуаныслы хәл, әммә урылған игенде һатып булмауы бөгөн күптәр өсөн баш бәләһенә әйләнде. Һатып була, әммә ашлыҡ өсөн үтә лә арзан. Һөҙөмтәлә келәттәре булғандар яҡшы осор көтһә, һаҡлар урыны булмағандар, осһоҙ хаҡҡа булһа ла һатыу яғын ҡарай. Хужалыҡ сифатлы орлоҡ һатып алыу яҡлы. Ҡиммәт, әммә гектар ҡеүәте юғары. Уҙған миҙгел, мәҫәлән, көнбағыштың һуң өлгөргән сорты юғалтыуҙарға килтергән. Һауа шарттарына бәйле, һоло, арпа ла тулыһынса йыйып алынмаған.\nҺынауҙарға әҙер булырға кәрәк\nБер нисә йыл элек иген киптереү ҡоролмаһы төҙөү, әлбиттә, бөгөн файҙа бирә, культуралар тейешле нормаға еткерелеп, һаҡлауға һалына.\nТупраҡты ашлау, агросараларҙы ваҡытында уҙғарыу, заманса техника, сифатлы орлоҡ, белемле һәм тәжрибәле кадрҙар тупланыуы - уңышҡа илткән критерийҙарҙың иң мөһиме. Шәкәр сөгөлдөрөнөң гектар ҡеүәте бында гектарынан 400 центерға еткән. Картуф үҫтереү буйынса ла республика кимәлендә танылыу яулауға иреште салауаттар.\n200 кешене эш менән тәьмин иткән хужалыҡта уртаса эш хаҡы 21 мең һумдан ашыу тәшкил итә.\nИгенселек малсылыҡ бергә алып барыла һәм бер-береһен тулыландыра. Көтөүлектәрҙе тоҡомло мал иҫәбенә тулыландыыу, малсылыҡ объекттары төҙөү, заманса эш алымдарын һынау ғына түгел, үҙҙәрендә ҡулланыу ҙа хеҙмәт рентабеллеген күтәрә. Машина- трактор паркы уҙған йылда 50 миллион һумлыҡ яңыртылған. Миҙгелгә әҙерлек бында бөгөн башланған һәм уңышлы дауам итә.\nКиләсәк пландарға килгәндә, сифатлы орлоҡ, һыналған фирмалар менән тоҡомсолоҡ буйынса килешеү, малсылыҡ объекттары төҙөү, рентабеллеклекте күтәреү, аграрийҙарҙың хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу һәм башҡалар күҙалланған.\n“Бөгөн баҙар шарттарында беҙҙең продукцияның талап ителеүе шарт”,- тине йомғаҡлау сығышында Сибәғәт Абдулхай улы.\nТехника - төп көс\nАуыл хужалығы техникаһы – тармаҡтың ниндәй уңыштарға өлгәшеүендә төп талаптарҙың береһе. Ошо хаҡта ауыл хужалығы идаралығының баш инженеры Ринат Бикбулатов белдерҙе. Тармаҡта бөтә төр баҫыу эштәрен башҡарыуға техника етерлек тупланған. Ҡеүәтле техника менән идара итеү механизаторҙарға талапты арттыра, ошо йәһәттән сығып, районда яҙғы баҫыу эштәре башланыр алдынан белем камиллаштырыу курстары эшләй, имтихан ҡабул ителә. Бөгөн өлгөр етәкселәр уны ремонтлауҙы башлаған, запас частар һатып алынған һәм заявкалар буйынса килешеүҙәр төҙөлгән. Күптәр бер-береһенә ярҙам ҡулы һуҙа, был йолаға әүерелгән һәм районда изге башланғыс булараҡ дауам итә.\nРайон буйынса 2017 йылда 250 миллион һумлыҡ техника һатып алынған. Әммә уны яңыртыу буйынса бер үк хужалыҡтар эшләүе күҙгә салына. Миҙгел эштәре алдынан йылдағыса яғыулыҡ-майлау материалына хаҡтар артыуы ла осон-осҡа ялғап эшләгәндәргә генә түгел, көслө хужалыҡтарҙың эшен дә ҡатмарлаштыра.\nРинат Рим улы техникаға, ашлама, орлоҡтарға субсидия, техминимум буйынса уҡыуҙар тураһында мәғлүмәт менән таныштырҙы.\nРайон техник күҙәтеү секторы белгесе Илгизәр Кинйәбаев тармаҡта бөтә төр техника тиешереү графигы тураһында иғлан итте, йыш осраған етешһеҙлектәрҙе атаны.\nРайон ауыл хужалығының баш зоотехнигы Сергей Новоженин бөтә төр күрһәткестәр, фермалар торошо, малсылыҡ продукцияһы етештереү һәм һатыу, үрсем алыу тураһында сығыш яһаны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, мал һаны кәмегән, статистика үрсемдең дә тейешле кимәлдә түгеллеген күрһәтә. Быйыл 6 хужалыҡ тоҡомло мал һатып алыуға заявка биргән. Малсылыҡ объекттары төҙөү йүнәлешендә эшләгән хужалыҡтар ҙа байтаҡ. Етештерелгән һөттөң хаҡы түбән булыуы продукцияның рентабеллегенә кире йоғонто яһай.\nСарала район-ҡала ветеринария станцияһы етәксеһе Сергей Ковалец малсылыҡ хужалыҡтарына ҙур иҡтисади зыян килтергән бешмәне индермәү, башҡа төр ауырыуҙарҙы профилактикалау тураһында мәғлүмәт бирҙе.\nТармаҡта хәүефһеҙлек сараларын күҙәтмәүгә бәйле бәхетһеҙлек осраҡтары теркәлә. Уның сәбәбе - талаптарҙы инҡар итеү. Ошо турала район ауыл хужалығы белгесе Андрей Николаев сығыш яһаны һәм етәкселәрҙе был йүнәлештә әүҙем эшләү мөһимлеге тураһында иҫкәртте.\n“Район потенциалы ҙур. Бөтә йүнәлештә лә башланған эште дауам итеү мөһим. Ерҙә эшләргә кәрәк, ул шунда ғына уңыш бирә. Бөтә ышаныс үҙебеҙҙә, бер кем дә ситтән килеп эшләмәҫ. Белемле кадрҙар, заманса техника, тоҡомло мал, сифатлы орлоҡ һәм тырышлыҡ – уңыш нигеҙе. Башланып торған миҙгелдә лә уңыштарға ирешеүебеҙгә ышанам”, - тине район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов ултырышты йомғаҡлап.