Версия для печати >23 февраль байрамына арналған сценарий (на башкирском языке)\n23 февраль байрамына арналған сценарий (на башкирском языке)20-02-2011, 13:02 / Сценарий\n... Ниндәй Рәсәй hуң ул, туйыу белмәй,\nБашҡорт еркәйенә ҡаныҡҡан?\nАлтын түгел – беҙҙең hөйәк бит ул,\nНефть түгел – ул бит беҙҙең ҡан!!!\nҺеҙҙе урап ятҡан – офоҡ түгел,\nВаҡыттыр бит шуны аңларға.\nУл бит – беҙҙең ҡәбер. Ҡояш булып,\nБеҙ ҡалҡабыҙ hеҙҙе барларға.\nЙөҙөбөҙ саф, сөнки намыҫ таҙа,\nБеҙҙең намыҫ ҡанда сайҡалған...\nҠәберенән тороп саң ҡағам,\nЙөрәгенә бәрелеп саң ҡағам!\n(Рәис Түләк) (Мөмкин «Любизар»)\nЕгеттәр сәхнәнән сығырға мөмкин. «Карауанhарай» егеттәре рухлы йыр башҡара. Халыҡ йыры булhын. Йыр тамамланғас та сәхнә артынан текст яңғырай hәм уның артынса уҡ Мәхмүт Нәҙершин башҡарыуында «Ҡайҙа hеҙ, башҡорт егеттәре» йыры яңғырай. (Йыр барышында hалдат егеттәр ҡылыс-hөңгө менән яу күренеше сағылдырырға мөмкин. Ул саҡта улар алдағы йыр барышынан алда сәхнәнән сыға алмай).\nБашҡорт hәр ваҡыт батыр, сая яугир булған. Һуғышсан халыҡ яуҙан еңеүhеҙ ҡайтмаған.\nИшетмәйҙәр микән сит илдәрҙә\nУралтауҙың йәйелеп ятҡанын.\nНиндәй яуға ҡаршы барhалар ҙа,\nҺис күрмәнең еңмәй ҡайтҡанын.\nБоронғо тарихсылар башҡорт яугирҙәре хаҡында бына нимә яҙа: «Башҡорттар hөңгө менән бик оҫта hуғыша hәм мылтыҡ, hаҙаҡтан тоҙ ата. Уның уға алыҫ булмаған арала, мәҫәлән, 15 сажин, йәғни 30-40 метрҙан, кеше генә түгел, ә дошман атын да үтә тишеп сығып китә».\nАта-бабалар яугирлеге рухы бөгөн беҙҙә бармы hуң, башҡорт егеттәре?\n(Мәхмүт Нәҙершин «Ҡайҙа hеҙ башҡорт егеттәре?» йыры)\n(Иҫкәрмә: икенсе өлөштә 8 егет тә бөтөнләй сәхнәнән сыҡмаhа hәйбәт булыр. Ул саҡта егеттәрҙең актерлыҡ hәләте нығыраҡ асылыр ине)\nҺалдаттар тиҙ генә ике өҫтәлде алға килтереп ҡуя. Ике өҫтәлдә лә ике автомат АКМ. Был мәлдә Вәлит Илембәтов та hалдат булып торhон.\nСержант: Стоять! Смирно! Хәҙер ярыш ойошторабыҙ:\n«Сборка-разборка АКМ». Кем беренсе таратып йыя – шуға бүләк. Еңелеүсегә лә, hеҙгә лә (ҡалған hалдаттарға) сюрприз бар минең. Уныhы сер! Тә-әк, кемдәр теләй?\nИке hалдат сыға. (Үҙегеҙҙең ҡарамаҡҡа).\nСержант: Бер, ике, өс, башланыҡ!\nИке hалдат автомат таратып-йыйғанда башҡалар быларҙы «поддержать» итә. Ярыш сәме булhын, хатта тамашасылар ҙа ҡушылырлыҡ булhын. Шуға күрә, автоматлы hалдаттар бик ҡабаланмаhа ла ярар. Еңеүсе (әйтәйек, шул уҡ Вәлит Илембәтов) билдәләнгәс, егеттәр уны күккә сөйә.\nСержант: Молодец, Юморсатирилембәтов! (Уның ҡулын күккә күтәрә) Һиңә – бер көнлөк увольнение. Ҡалаға сығып, типтереп кил. Оятҡа ҡалдырма, ҡыҙҙар күрhәң, характерың подводить итмәhен! Ҡалғанығыҙ әҙерәк ял итегеҙ, хәҙер hеҙгә сюрприз булыр.(Мыҫҡыллы көлә)\nҺалдат сығыр алдынан ҡалған hалдаттар тиҙ генә аҡса йыйыша ла, йәнәhе сержант кермәй, уға бирә. В. Илембәтов сыға.\nҺалдаттарҙың береhе (Рәсүл Ҡарабулатов) (сержант hаман иғтибарhыҙ):\n– Егеттәр, характер тигәс иҫкә төштө. Беҙҙең ауылда бер ҡарсыҡ була торғайны. Был бер мәл бәләкәй ҡыҙы менән ҡайҙалыр китеп бара икән. Яланда аттар ашап йөрөй. Айғырҙың hемәге hәлберәп торғанын күргән дә ҡыҙыҡай әсәhенән hораған:\n– Аттың нәмәhе hәлберәп тора-а-а-а?..\n– Ҡыҙым, аттың характеры ул, – тип аңлатҡан.\nҠыҙы үҙен күрше ауылға кейәүгә сыҡты. Шунан әсәhе ҡыҙына ҡунаҡҡа барып, хәлдәрен hораша икән:\n– Йә, ҡыҙым, кейәү яҡшымы, характеры нисек hуң?\n– Әсәй, беҙ анау йылды күргән аттың характерынан бәләкәйерәк, тип яуаплаған.\n(Дөйөм көлөү. Һалдаттар тәгәрәшеп ятып көлөшә).\nСержант (уянып киткәндәй) Ниндәй тауыш? Бына мин hеҙгә хәҙер көлкөнө күрhәтә-ә-әм\nБыл сәхнә күренеше бик оҙаҡҡа hуҙылған кеүек булhа, кемдер йыр башҡарырға, йә башҡа hөнәр күрhәтергә мөмкин)\n1-се hалдат: Хәҙер бына сүпле приз күрhәтә, сержант.\nСержант: Нимә тиhең?\n1-се hалдат: Сүпле приз тим, иптәш сержант, hәйбәт нәмәлер ул, ә?\nСержант: Сүпле приз кәрәкме? Туалет таҙартырға, шагом марш!\n1-се hалдат биҙрә, иҙән йыуғысы алып, иҙән йыуырға керешә. Туңҡайып (мотлаҡ!)\nСержант: Кемдең десант булғыhы килә?\n2-се hалдат: (Заhир Байыҡ) (беләктәрен күрhәтә, күкрәктәрен киңәйтә, ҡалын тауыш менән) Әлбиттә, минең.\nСержант: Кем беҙҙә пулемет ярата әле?\n3-сө hалдат: (Мәхмүт Нәҙершин) Маленький мальчик\nСержант: Кем беҙҙә дошман тылына шыуышып үтә ала?\n4-се hалдат: Мин\n5-се hалдат: Мин\n6-сы hалдат: Мин (барыhы ла ҡулын күтәреп, бер-береhен бүлдерә-бүлдерә)\nСержант: Молодцы! Бөтәгеҙ ҙә дошман тылына барасаҡhығыҙ! Тыңлағыҙ! Беҙгә дошман ғәскәре hөжүм итте. Атакаға!\nЗаhир Байыҡ простыня ала ла койканың башынан «парашют» менән hикерә (бер-нисә тапҡыр) (Ул hикергәндә сержант: « Десанат ташлайбыҙ!» тип ҡысҡыра».) Мәхмүт Нәҙершин ултырғыс тотоп: «Та-та-та», пулеметтан ата (Был ваҡытта сержант: «Пулемет, огонь!» ти). Ҡалған hалдаттар карауат аҫтынан шыуыша (Сержант: «Разведчиктар, дошман тылына!»). Был ваҡытта 1-се hалдат – иҙән йыуыусы, hаман иҙән йыуыуын дауам итә.\nСержант: Вольно! Дошман еңелде. Молодцы! 30 секунд – отбо-о-о-ой!\nҺалдаттар сисенеп, кольцонда йоҡларға ята. Сержант сыға.\nШул ваҡыт арҡаhына оло-о-о-о-о рюкзаг аҫып, увольнениеға сыҡҡан hалдат (Вәлит Илембәтов) килеп сыға. Ауыҙ эсенән ниндәйҙер көйҙө мөңрәй, әҙерәк «hуғып» та алған, шикелле. Рюкзагын сәхнә уртаhына ҡуя. Шул арала hалдаттар рюкзакты «таҙартып», үҙҙәренең вещмешоктарына (тоҡсай) hалып ҡуялар. Был ваҡытта Вәлит Илембәтов үҙенең бер мәҙәген hөйләр, йә йырлар. Унан hуң ул сәхнәнән сыға.\nСығыштан hуң ут hалдаттар яғына төшә. Кемдер койкала ята, кемдер ултыра. Иң мөhиме – улар ашаналар, дөрөҫөрәге, тәртипhеҙ рәүештә «тығыналар». Һалдаттар үҙ-ара hөйләшә.\nФәдис Fәниев: Их, егеттәр, ауылды hағындырҙы... Әле өйҙә булып, билмән (үҙенең ҡулында оҙон «палька» колбаса йә булмаhа ҙур тауыҡ бото (hүрәте булырға мөмкин) ашаhаң икән.\nВилдан Яруллин: (ҡулында оҙон аҡ булка) Ауылдың ҡара икмәге лә hағындырҙы...\nВәхит Хызыров: (Ҡулында оҙон «палька» колбаса, уны болғай-болғай). Их, бигерәк тә ҡыҙҙар hағындырҙы... ҡыҙҙар (колбасаны нығыраҡ болғай) Нишләп кенә йөрөй икән, Зәлифәкәйем?\nРәсүл Ҡарабулатов: Нишләп йөрөйhөң?.. (Паузалар менән) Егет армияла! Иркен! Хөрриәт!\nВәхит hикереп тороп, Рәсүлдең яғаhынан эләктереп ала. Вәхит иҙәндә, ә Рәсүл койкала баҫып тора.\nВәхит: Нимә әйтмәксе булаhың?\nРәсүл: (тегенең ҡулын алып) Нормально йөрөйҙәр, тим Үҙ аяғында. Саф hауала гулять итеү насармы ни?\nВәхит: Гулять итә тиң инде, ә (Рәсүлгә бер «тондора»)\nРәсүл дә ҡарап тормой, тегене hалып осора. Китә «hуғыш». Башҡалар ҙа ҡушыла. Сержант (И. Илбәков) менән майор (В. Илембәтов) килеп инә.\nСержант: Отставить! (ҡапыл ауыҙын ҡулы менән яба)\nМайор: (ныҡ итеп сержантҡа ҡарай) Разойдись!\nҺалдаттар үҙ урындарына бара.\nМайор: (ҡулына баяғы колбасаны алып) Иптәш сержант! (Сержант «смирно» баҫа) Бында шмон наводить итергә кәрәк!\nСержант: Бөтәгеҙгә (hалдаттарға) тоҡсайҙарығыҙ менән алға.\nҺалдаттар алға сыға. Беренсе hалдат (Заhир Байыҡ) тоҡсайын аса – унда икмәк, консерва, керәндил, презерватив, h.б. сыға (Быны сержант ҡысҡырып hанап тора) Майорҙың күҙе «шар» була.\nМайор: Бөтәгеҙгә марш бросокка!\nБарыhы ла әйләнеп йүгерә башлай. Ул ваҡытта берәү йырлай. Һалдат бер-ике «круг» йүгерәләр ҙә туҡтайҙар, кейенәләр.\nЙыр тамамлана. Һалдаттар йөрөп ята. Фәдистең бер аяғында – ботинка, икенсеhендә – итек. Мәхмүт противогаз кейгән. Ҡалғандары үҙенсә йөрөп ята, йә ултыра.\nСержант: (ҡапыл Фәдисте туҡтатып): Һин нимә, бер аяғыңа – ботинка, береhенә итек кейеп йөрөйhөң. Бар тиҙ генә казармаға , алыштырып кил.\nФәдис: Барҙым мин унда. Тик унда шул уҡ hыңар ботинка ла, hыңар итек. Аптыраным инде.\nСержант ҡул hелтәп китеп абар.\nРәсүл Вәхит эргәhенә килә.\nРәсүл: Иптәш ефрейтор, миңә бурысҡа ун hум биреп тор әле?!\nВәхит (кеҫәhен рәтләп): Аҡсам юҡ.\nРәсүл: Улайhа, сигарет бир.\nВәхит (тәмәкеhен йәшереп): Мин тартмайым. Ике сәғәт элек ташланым.\nРәсүл: Әй, шайтан алғыры. Исмаhам, ваҡыт күпме икәнен әйт.\nВәхит сәғәтен күрhәтә.\nАлға Мәхмүт менән Вилдан сыға.\nМәхмүт (противогаз кейгән): Вилдан, миндә берәй үҙгәреш hиҙәhеңме?\nВилдан (аптырап ҡарай, Мәхмүтте әйләнеп сыға): Нимә, әллә теге бер аҙна төбө йыртыҡ йөрөгән салбарыңды тегеп алғанhың инде.\nМәхмүт: Яҡшылап ҡара, яҡшылап.\nВилдан: Әллә үтекләгәнhең дә инде?\nМәхмүт: Өҫкәрәк ҡара, өҫкәрәк.\nВилдан: Ә-ә, күрмәйҙә торам, ҡашыңды йолҡҡанhың да.\nБер hалдат: Почта килде, почта!\nҺалдаттар йүгерә-атлай бөтәhе лә артҡа китә.\nХаттар тотҡан. Кемдер йыр башҡара\nҺалдаттар ултырып хат уҡый.\nПри использовании материала ссылка на сайт «http://bishaul.ru» обязательна.


Был көн 1993 йылдың 12 декабрендә бөтә халыҡ тауыш биреүе менән ҡабул ителде. Ул Рәсәйгә бәхәсһеҙ ҡануниәт абруйы булған цивилизациялы донъя йәмғиәтенә ҡушылырға хоҡуҡи нигеҙ булды. Кеше хоҡуҡтарын һәм азатлығын юғары ҡиммәттәр итеп, Рәсәйҙең суверенитетын һәм уның ҡаҡшамаҫ демократик нигеҙен раҫланы.\nЯңы һулыш алған Рәсәй һуңғы ваҡытта еңел булмаған юл үтте. Йәмғиәттәге үҙгәрештәрҙең береһе лә еңел бирелмәне, ләкин улар рәсәйлеләрҙең үҙ көсөнә һәм илде тергеҙеүгә булған ышанысын һүндермәне. Бөгөн йәмғиәттә сәйәси һәм иҡтисади тотороҡлолоҡто һаҡлауҙа Конституцияның әһәмиәте ҙур. Илдең хоҡуҡи дәүләткә әйләнеүен дауам итә һәм беҙ был тарихи процестың тулы хоҡуҡлы ҡатнашыусылары.


Халыҡ йырсыһына арналды\n3 Август 2018, 12:10\nСарала республика Башлығы кәңәшсеһе, яҡташыбыҙ Рөстәм Рифат улы Ишмөхәмәтов, Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты, Башҡортостандың умартасылыҡ һәм апитерапия ғилми-тикшеренеү үҙәгенең генераль директоры, профессор Әмир Миңниәхмәт улы Ишемғолов, район хакимиәте башлығы Рәмил Зәкәриә улы Бохаров, уның урынбаҫарҙары, район йәмәғәтселеге, ойошма, предприятиелар хеҙмәткәрҙәре, уҡыусылар ҡатнашты.\nРайон китапханаһы хеҙмәткәре Елена Сәмиғуллина М.Ғафуриҙың тормош һәм ижад юлы менән таныштырып үткәндән һуң, митингыға килеүселәрҙе Р.З.Бохаров тәбрикләне. “Үҙе йәшәгән осорҙағы ауыр тормошто бар дөрөҫлөгөндә яҡтыртҡан шағирҙың тормошо беҙҙең өсөн йәшәү формулаһы ул. Шиғриәт классигы, бөйөк шағирҙың яҡташтары булыуыбыҙ менән сикһеҙ ғорурланабыҙ”, - тине хакимиәт башлығы һәм барыһын да ошо иҫтәлекле көн менән ҡотланы. Өфө ҡунаҡтары үҙ сығыштарында шағирҙың әҫәрҙәре бөгөнгө йәшәйешебеҙгә лә ауаздаш булыуын, йәштәрҙе, балаларҙы тәрбиәләүҙә баһалап бөткөһөҙ әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне. Артабан шағир һәйкәленә сәскәләр һалынды.\nМитингының икенсе өлөшөндә “Табын” гәзите призына райондың Сәсәндәр мәктәбе менән берлектә үткәрелгән М.Ғафуриға арнап шиғыр яҙыусылар конкурсына йомғаҡ яһалды. “Табын” гәзитенең яуаплы секретары Зифа Ғайсина, Сәсәндәр мәктәбе етәксеһе Фәүзиә Ҡотлогилдина райондың төрлө ауылдарынан килгән ижад итеүселәргә дипломдар, китаптар һәм бүләктәр тапшырҙы. Тәүҙә бәйгенең иң өлкән ҡатнашыусыһы – Яңғыҙҡайын ауылынан 93 йәшлек Иҙрис Вәлишин, балалар араһында еңеүсе – Родина ауылынан Эльвина Йәрмөхәмәтова бүләкләнде. 3-сө урынға Ерек ауылынан Миңтимер Кәримов, 2-сегә – Сәйетбабанан Фәниә Фәйзуллина, 1-се урынға Юлыҡтан Рима Рафиҡова лайыҡ булды. Ә инде конкурстың Гран-приһын Үзбәк ауылынан Фәрғәт Ғәлин яуланы. Һәр бүләкләнеүсе үҙ шиғырын да уҡып ишеттерҙе.\nМитингыға йыйылыусыларҙы ра-йон китапханаһы китапханасылары “Әҙәбиәтебеҙ йәме, еребеҙ ғорурлығы” тип аталған китап уҡыусылар эскәмйәһенә саҡырҙы. Теләүселәр шағирҙың шиғырҙарын яттан һөйләне.\nСара иҫтәлеккә фотоға төшөү менән тамамланды.


Хәбәрҙәр: Сочи Олимпиадаһы: “субтропик, компактлы.”\nСочи Олимпиадаһы: “субтропик, компактлы.”\nСочиҙа XXII ҡышҡы Олимпия уйындары асылды. “Фишт” стадионындағы сағыу һәм ғәйәт ҙур тантанала 3000 артист, 2000 волонтер ҡатнашты. Илдең именлеген, асыҡлығын, киң күңеллелеген күрһәтергә тейешле Олимпиаданы ойоштороуға Рәсәй аҡса йәлләмәне. Уйындарға әҙерлек барышында именлек мәсьәләләре генә хәүеф тыуҙырҙы. Бәлиғ булмағандар араһында гей-пропаганданы тыйыусы закон да тәнҡит утына дусар булды.\nОлимпиаданы асыу тантанаһына Рәсәй президенты Владимир Путин һәм премьер Дмитрий Медведев килде. Абруйлы ҡунаҡтар араһында- Халыҡ-ара Олимпия комитеты вәкилдәре һәм уның президенты Томас Бах, тиҫтәләрсә сит илдәрҙең дәүләт башлыҡтары, шулай уҡ БМО-ның һәм Европа Советының генераль сәркәтибе.\n-Ҡышҡы Олимпия уйындары баш ҡалаһынан беҙгә хәбәрсебеҙ Денис Локтев ҡушыла.\nБарыбыҙ ҙа Олимпиадаға әҙерлек барышын күҙәтеп торҙоҡ. Уны ойоштороуға ғәләмәт ҙур сумма сарыф ителде. Бөйөк тырышлыҡтар һөҙөмтәһе ниндәй тәьҫир ҡалдыра? Байрам атмосфераһы һиҙеләме? Был Олимпиадала башҡаларында булмаған нәмәләр бар?\n-Һуҙылып ултырған был ҡалала һәр нәмәлә байрам кәйефе һиҙелә. Сочи Ҡара диңгеҙ яры буйында урынлашҡан (Ысынында ул бер нисә айырым райондан тора), спорт ярыштары ла Олимпия паркының һәм тауҙар кластерының бик компактлы районында тупланған.\nБыл ифрат компактлы Олимпиада- башҡаларынан иң төп айырмаһы шунда. Бәләкәй территорияны контролдә тотоу еңел, төп байрам саралары тап ошонда.\nЙәнә бер айырма- ҡала урамдарында полициянан ғына түгел, казактарҙан торған патрулдәрҙе күрергә мөмкин. Казактар- Рәсәйҙең көньяғына хас айырым бер үҙенсәлек. Күреүебеҙсә, улар хәҙер Олимпия уйындарының именлеген тәьмин итә.\n-Рәсәйҙең көньяғындағы теракттар арҡаһында, именлек мәсьәләһе, ысынлап та, мөһим темаға әйләнде. Сочиҙың үҙендә ниндәйҙер хәүеф һиҙелмәйме? Ҡала режим оъектына оҡшамаймы һәм был урындағы халыҡтың, ҡунаҡтарҙың, журналистарҙың тормошон ҡатмарландырмаймы?\n-Дөрөҫөн әйткәндә, именлек саралары масштаблы һәм һиҙелерлек булыр, тип уйлағайным. Әммә ошо көндәрҙә беҙ Сочиҙа ниндәйҙер иҫ китмәле хәүефһеҙлек сараларын күрмәнек. Дөрөҫ, юлдарҙа патрулдәр бар(бигерәк тә Олимпия утын күтәреп үткән Сочи урамдарында), транспорт үҙәктәре контролдә, сөнки Рәсәй территорияһында теракттар йыш ҡына йәмәғәт транспортында ойошторола.\nШунан башҡа именлек саралары күҙгә ташланмай. Бәлки, беҙ урамда күргән нәмәләр- айсбергтың өҫкө өлөшө генәлер. Рәсәй властары яҡшы аңлай: Олимпиадаға килгән ҡунаҡтар үҙҙәрен террористарға ҡаршы операция зонаһына эләккәндәй тойорға тейеш түгел, юғиһә был Уйындарҙан алған тәьҫоратты боҙор ине.\n-Һауа торошо хаҡында ла бер нисә һүҙ... Ҡышҡы Олимпия уйындары тәүге тапҡыр субтропиктарҙа уҙғарыла. Ҡышҡы уйындар бик үк ҡышҡы һымаҡ килеп сыҡмаҫ тигән хәүеф бар ине. Ысынында хәлдәр нисек?\n-Әлбиттә, Сочиҙы белмәгән кеше өсөн был сәйер тойолор ине. Сочи- диңгеҙ курорты. Ҡала рәхәтләнеп ҡыҙынырға, пляжда ятырға, Ҡара диңгеҙҙә һыу инергә мөмкин булған урын булараҡ билдәле.\nШуға ҡарамаҫтан Олимпиада проблемаһыҙ үтә. Ярыштар үтәсәк тау битләүҙәрендә апарыу һалҡын, спортсылар әйтеүенсә, ҡарҙың сифаты иҫ киткес шәп.\nБында аҫта, һауа температураһы 10-12 градусҡа еткән диңгеҙ буйында ҡояшлы, көндөҙ хатта эҫерәк тә булып китә, ә япмалы ареналарҙа ярыштар өсөн кәрәкле булған һауа температураһы һаҡлана. Шул рәүешле йылы Сочи һауаһы Уйындарҙы комфорт менән үткәрергә мөмкинлек бирә.\nДенис Локтев, ҡышҡы Олимпиада баш ҡалаһы Сочиҙан. Рәхмәт.


«Матрица» супермаркетында хеҙмәткәрҙәр эш урындарынан бушатыла\nСауҙа селтәре кибет кәштәләрендәге аҙыҡ-түлек иҫәбен икеләтә кәметә. Шул иҫәптән Өфөлә лә. Бизнестағы был үҙгәрештәргә эшҡыуар Тимур Ғиззәтуллинды финанс ҡатмарлыҡтар алып килә. Шәхсән «Бинбак»ка сауҙа селтәренең ярты миллиард һумлыҡ бурысы бар.\nШунлыҡтан компания әлеге ваҡытта ҡорамалдарын һата. Был хаҡта «Коммерсант» гәзите хәбәр итә. Яҙғылыҡҡа «Матрица»ның ни бары егерме нөктәһе генә ҡалыр, тип көтөлә. Быға тиклем Башҡортостан юлдаш телевидениеһынан сауҙа селтәрҙәрендә яраҡлылыҡ ваҡыты үткән аҙыҡ-түлек һатылыуы хаҡында һөйләгәйнек.


Рәсәй Хөкүмәте 2019 йылға эшһеҙлек пособиеһының күләмен раҫланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәй Хөкүмәте 2019 йылға эшһеҙлек пособиеһының күләмен раҫланы\n10:47, 20 ноября 2018 Иҡтисад\nРәсәй Хөкүмәте 2019 йылға эшһеҙлек пособиеһының күләмен раҫланы Фото: автор\nӨФӨ, 2018 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nРәсәй Федерацияһы Хөкүмәте 2019 йылға эшһеҙлек пособиеһының минималь һәм максималь күләмен раҫланы. Тейешле ҡарарға премьер-министр Дмитрий Медведев ҡул ҡуйған. Документ рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.\nҠарарҙа билдәләнеүенсә, эшһеҙ тип танылған граждандар өсөн пособиеның иң аҙы — 1 500 һум, иң күбе 8 000 һум тәшкил итә.\nПенсия алды йәшендәге кешеләр өсөн эшһеҙлек пособиеһының иң аҙы — 1 500 һум, иң күбе 11 280 һум була.\n«2019 йылдың 1 ғинуарынан ошо датанан һуң эшһеҙ тип танылған граждандарға эшһеҙлек пособиеһын түләүҙең яңы тәртибе индерелә. Атап әйткәндә, пенсия алды йәшендәге граждандарға эшһеҙлек пособиеһын түләүҙең яңы шарттары билдәләнә, — тиелә документтың аңлатмаһында. — Федераль бюджетта 2019 йылға билдәләнгән тәртиптә эшһеҙ тип танылған граждандарға социаль түләүҙәр өсөн 53,4 миллиард һум күләмендә бюджет ассигнованиелары ҡаралған».\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, октябрҙә Башҡортостанда эшһеҙлек пособиеһының уртаса күләме 4 189 һум, йәки эшкә һәләтле халыҡ өсөн йәшәү минимумы дәүмәленән 43,9% тәшкил итте. Ноябрь башына республикала 17,9 мең самаһы теркәлгән эшһеҙ иҫәпләнгән. Йыл башында төбәктә яҡынса 20,7 мең «рәсми» эшһеҙ йәшәгән. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, Башҡортостанда иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һаны — 1,964 миллион кеше. Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттарына ярашлы, республикала эшһеҙҙәр һаны 95,5 мең кеше тәшкил итә. Әле Башҡортостанда хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме — 12 837 һумдан ашыу. Төбәктә уртаса хеҙмәт хаҡы — 32 227 һум.\nТеги: эшһеҙлек, Рәсәй Хөкүмәте


ДОНЪЯ КӨТӨҮГƏ ҺАМАН ДА ШƏП | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» ДОНЪЯ КӨТӨҮГƏ ҺАМАН ДА ШƏП\nДОНЪЯ КӨТӨҮГƏ ҺАМАН ДА ШƏП\nБыйылғы Ололар көнөн əсəйебеҙ 92 йəшен тултырып ҡаршылай.\nГөлйөҙөм Әхмәҙулла ҡыҙы Бикмаева 1926 йылдың май айында донъяға килә. Ғаиләлә 5 бала үҫә. Әсәйгә 7 йәш сағында аталары мәрхүм булып китә. Үҙенең тиңдәштәре кисергән барлыҡ ауырлыҡтарҙы ла татып буй еткерә. Ир-егеттәр фронтҡа киткәс, трактор курсын тамамлап, тракторсы булып эшләргә тура килә.\n1944 йылда һуғыштан яраланып ҡайтҡан егет кеше - Ғилметдин Ғәйнетдин улы Бикмаевҡа кейәүгә сыға. Туғыҙ балаға ғүмер биреп: биш малай, дүрт ҡыҙҙы уҡытып, өйләндереп, тормошҡа аяҡ баҫтыралар.\nӘсәйебеҙ бар яҡтан да оҫта булды, бик матур итеп шәлен дә бәйләне, ейәндәренә бирсәткәләрен дә бәйләп кейҙерҙе. Оло йәштә лә ырғак менән ултырғыс япмалары бәйләне. Аш-һыуға ла бик оҫта, бигерәк тә, һуғым ашын бешергәндә үҙенә генә хас булған оҫталыҡ менән һалма бешерә, өйгә шундай тәмле еҫ таралып китә ине. Әсәйебеҙ йыр-моңға ла маһир кеше, балаларының туйҙарында «Сәлимәкәй»ҙе йырлап ҡоҙаларын таң ҡалдыра ине.\nӘсәйебеҙҙең хәтере һаман да шәп, хәрәкәте лә етеҙ. Әтейебеҙ гүр эйәһе булғанға ла 25 йыл тула, әсәйебеҙ үҙ алдына донъя көтөп, әле һаман ҡош-ҡорт аҫырап донья көтә, баҡса үҫтерә. Ошо көндә уның 22 ейән-ейәнсәре, 39 бүлә-бүләсәре бар. Әлеге көндә кинйә улы менән донъя көтә.\nӘсәйебеҙгә алдағы көндә лә иҫәнлек һаулыҡ, тағы бик күп байрамдарҙы ҡаршыларға яҙһын, тип теләйбеҙ.\nФәсхетдин һәм Мәҙинә БИКМАЕВТАР\nЯҡшымбәт ауылы Фото ғаилә архивынан


«Тамсы»ларҙан моң тама - Bash.News\n«Тамсы»ларҙан моң тама\n«Тамсы»ларҙан моң тама https://bash.news/news/88349_tamsylaran_mo_tama\n19 ғин 2019, 20:51\nТуймазы балалар һәм үҫмерҙәр ижад йортоноң "Тамсы" вокаль ансамбле тәрбиәләнеүселәре Бөтә Рәсәй конкурсында беренсе урын яуланы. Иванов ҡалаһында үткән бәйгелә яҡташтарыбыҙ баһалама ағзалары һәм тамашасы күңелен халыҡ йырҙарын башҡарып арбаған.\nЙәш йондоҙҙарҙың юғары кимәлдәге музыка бәйгеләрендә һынау тотоуы һәм еңеү яулауы беренсегә түгел. Шулай ҙа ансамбль етәксеһе билдәләүенсә, һәр бер конкурс малай-ҡыҙҙарға дәрт, илһам өҫтәй. "Тамсы" вокаль ансамбле Туймазыла 2001 йылдан уңышлы эшләп килә. Коллективта биш йәштән 18 йәшкәсә ҡыҙҙар-егеттәр шөғөлләнә.\nӘлеге ваҡытта ансамблдә барлығы 70 бала улар башлыса Туймазы ҡалаһынан. Ижади төркөмдә шөғөлләнеү ҡыҙҙар-егеттәргә ҙур сәхнәгә сығыу мөмкинлеге лә бирә. Ивановта ойошторолған конкурста Башҡортостан данын яҡлаусы ҡыҙҙар соло номинацияһында ла һынатмай.\nАделина Шәймөхәмәтова, "Тамсы" ансамбле тәрбиәләнеүсеһе: “Геленджикта үткән конкурста ла, Иванов ҡалаһында ла мин лауреат исемен алдым. Бик шатмын”.\n17:05, 11 ноя\nБөгөн балалар һәм йәштәр театрҙарының республика фестивале башлана\n10:10, 11 ноя\n«Һеңлекәш» фильмы «Нурлы фәрештә» кинофестивалендә Гран-при һәм тамашасы һөйөүе призы яулаған\n23:46, 08 ноя\nФилармония сәхнәһендә – Саҡмағоштар\n13:45, 08 ноя


Илһам шишмәһе урғыла “Күңелем кәрәҙҙәре”нән | Башкирская гимназия с.Малояз\nИлһам шишмәһе урғыла “Күңелем кәрәҙҙәре”нән\nКөндәлек мәшәҡәттәр, ығызығы менән тулы заман менән бергә атларға тырышыу беҙҙе әҙәбиәттән, рухи ҡиммәттәрҙән ситләштерә.\nБөгөн, донъяның матди яғы өҫтөнлөк алғанда, һәр кемдең күңеле рухи шиғриәткә сарсаған. Донъялағы бөтә матурлыҡты, гүзәллекте, тормошта булған төрлө хәлдәрҙе ябай ҙа, тапҡыр ҙа итеп шиғри юлдарға һалыу – тик илһамлы, шиғри күңел өсөн генә еңелдер, ә шиғырҙар аша халыҡ күңеленә уй-фекерҙе еткереү – үҙе бер бәхеттер.\nГимназиябыҙҙа тап ошондай шиғриәткә бай күңелле ижади шәхестәр менән осрашыу кисәһе үтте. Был сара “Салауат ерендә” редакция-нәшриәт комплексында яңы ғына сыҡҡан “Күңелем кәрәҙҙәре” шиғри йыйынтығының исем туйына арналды. Шиғыр яҙыусы яҡташтарыбыҙ Ғәтиәт Садиҡов, Нурия Яруллина, Флорис Ғайсин, Люциә Һаҙыева менән күрешеп-һөйләшеү бик күңелле булды. Улар үҙҙәренең шиғырҙарын һөйләне, йырҙарын йырлап ишеттерҙе. Йәш быуынға рухи ҡиммәттәрҙе һаҡлап, уны дауам итәсәгенә ышаныс белдерҙе. Әлеге йыйынтыҡты әҙерләүҙә ярҙам күрһәткән журналист Зәйтүнә Хановаға, Зилә Вәлиеваға, Фатима Әхмәтйәноваға, Лена Латиповаға авторҙар бик рәхмәтле. Һәммәһенә һаулыҡ, уңыштар юлдаш булһын.\n“Йүрүҙән” гәзите мөхәррире Рәйлә Латипова район типографияһында төрлө китаптар нәшер ителеүе хаҡында һөйләне.\n– Бөйөк шағирҙарыбыҙ Рәми Ғарипов, Сафуан Әлибай, арҙаҡлы яҙыусы Зәйнәб Биишева беҙҙең район гәзиттәрендә эшләп киткән. Тап ошо район матбуғатында ҡанат нығытҡан, ижадын камиллаштырған. Хөрмәтле уҡыусылар, һеҙ ҙә “Йүрүҙән” гәзитенә яҙылып, уҡып, даими яҙышып торһағыҙ, бәлки Рәми, Сафуан ағайҙарығыҙ кеүек билдәле шәхестәр булып китерһегеҙ, – тине ул.\nҠунаҡтарыбыҙ өсөн 11-се класс уҡыусылары йыйынтыҡҡа ингән шиғырҙарҙы уҡып ишеттерҙе.\nОшо сараға арнап яҡташ-яҙыусыларға күргәҙмә ҡуйылды, “Күңелем кәрәҙҙәре” йыйынтығы тураһында видеопрезентация күрһәтелде.\n“Дуҫлыҡ бүлешкәндә генә арта” – тигән халҡыбыҙҙың бөйөк шағиры Мостай Кәрим. Илһам да берләшкәндән ишәйә. Шиғри йәнле кешеләребеҙ күберәк булған һайын, донъябыҙ йәмлерәк, йәшәйешебеҙ ҙә ғәмлерәк була бара.\nИсем туйына арналған кисәне башҡорт теле уҡытыусылары Индира Ҡазиханова, Фәнүзә Гәрәева гимназия китапханаһы менән берлектә ойошторҙо.\nҠунаҡтарыбыҙға матур сарала ҡатнашыуы, балалар менән фәһемле осрашыу үткәреүенә рәхмәт белдереп, уларға ижади уңыштар теләйбеҙ.\n“Йүрүҙән” гәзите http://iyryzan.ru/node/2905


Башҡортостан Республикаһының Милли музейының «Әҙәби ҡунаҡхана»һы\n19 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһының Милли музейы «Әҙәби ҡунаҡхана»һында ҡунаҡтар ҡабул итте. БР Милли музейында «Әҙәби ҡунаҡхана»лар үткәреү яҡшы традицияға әйләнеп китте. БР Милли музейының үткән «Әҙәби ҡунаҡхана»ларында республикабыҙҙың әҙәбиәт, мәҙәниәт һәм сәнғәт донъяһы вәкилдәре менән осрашыуҙар ойошторола. Бындай иҫтәлекле осрашыуҙар йәш быуын өсөн эҙһеҙ үтмәй. Әҙәбиәт һәм сәнғәт кешелә тик изге һәм саф тойғолар ғына тәрбиәләй. Бындай тойғолар менән көн иткән шәхес изге эштәр генә башҡарыусан. Шуға ла Милли музейҙа үткән «Әҙәби ҡунаҡхана» ларҙың киләһе быуын вәкилдәре өсөн әһәмиәте лә ҙур. «Әҙәби ҡунаҡхана» музей ҡараусыларына әҙәбиәтте, сәнғәтте тыуҙырыусы шәхестәр менән туранан-тура аралашып, үҙ фекерен еткереү мөмкинселеге тыуҙыра.\nСираттағы «Әҙәби ҡунаҡхана» ултырышында «XXI быуатта башҡорт әҙәбиәте һәм милли матбуғат» тигән темаға фекер алышыу ойошторолдо.\n«Әҙәби ҡунаҡхана»ла Башҡорт дәүләт университетының, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филалогияһы факультеттарынан студенттар ҡатнашты.\n«Әҙәби ҡунаҡхана»ла билдәле журналист Башҡортостан Республикаһының Атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының Мәғариф отличнигы, Ш.Хоҙайбирҙин, Ш.Бабич исемендәге дәүләт премиялары лауреаты Сәлмән Шәкирйән улы Ярмуллин, шағир, яҙыусы, Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар ойошмаһы, Башҡортостан Республикаһының Журналистары берлеге ағзаһы, «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире урынбаҫары Әхмәр Ғүмәр улы Үтәбаев, сатирик, фельетонсы, драматург, Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар ойошмаһы, Башҡортостан Республикаһының Журналистары берлеге ағзаһы, «Тамаша» журналының баш мөхәррире Сөләймән Йәнғәле улы Латыпов, Башҡортостан Республикаһының Халыҡ, М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актрисаһы Миңзлә Ғәйнетдин ҡыҙы Хәйруллина студенттар алдында сығыш яһаны.\nСәлмән Шәкирйән улы Ярмуллин бөгөнгө көндәге милли матбуғаттың тарихы, бөгөнгө хәл-торошо менән таныштырҙы. Әхмәр Ғүмәр улы Үтәбаев матбуғат биттәрендә сыҡҡан яҙыусыларҙың, шағирҙарҙың әҫәрҙәре буйынса викторина үткәреп, дөрөҫ яуап биргән студенттарға китаптар бүләк итте. Сөләймән Йәнғәле улы Латыпов бөгөнгө көндә белем алыуҙың әһәмиәте, быға милли баҫмаларҙа сыҡҡан материалдарға нигеҙләнеү кәрәк икәне тураһында сығыш яһаны. Был сарала Сөләймән Латыповтың «Кәмит» тип аталған сериалынан бер серия һәм М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында ҡуйылған «Көнләш Америка! Көнләш!» тигән спектакленән өҙөк күрһәтелде. Башҡортостан Республикаһының Халыҡ артисы, М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актрисаһы Миңзлә Ғәйнетдин ҡыҙы Хәйруллина ошо спектаклдең ҡуйылыу тарихы, шулай уҡ драматургтарҙың әҫәрҙәре менән театрҙарҙа нисек эш алып барылыуы тураһында һөйләне.\nБашҡортостан Республикаһының «Әҙәби ҡунаҡхана»һы ултырышынан һуң студенттар саҡырылған ҡунаҡтар менән иҫтәлеккә фотоға төштө, автографтар алды. «Әҙәби ҡунаҡхана»ның һәр ҡунағына Башҡортостан Республикаһының Милли музейы күргәҙмәләрен ҡарау мөмкинлеге бирелде, экскурсия ойошторолдо.


Илдә тәрбиә стратегияһының нигеҙле йөкмәткеһе юҡ - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nИлдә тәрбиә стратегияһының нигеҙле йөкмәткеһе юҡ. Рухи-әхләҡи ҡағиҙәләрҙе аңлатыу, гражданлыҡ, илһөйәрлек тойғоларын үҫтереү, хеҙмәткә һөйөү һәм һөнәр һайлау, тәрбиә ҡанундарын мәктәптәрҙә өйрәтеү һәм ғаилә тәрбиәһенә булышлыҡ итеү бурыстарын бер стандартҡа килтереү бөгөн көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе.\nБөгөн Өфөлә асылған Бөтә Рәсәй семинар-кәңәшмәлә тәрбиә нигеҙе йөкмәткеһен этномәҙәниәт һәм милли үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып төҙөү зарурлығына баҫым яһалды. Ил төбәктәренән йыйылған мәғариф өлкәһе белгестәре фекеренсә, белем биреүҙең федераль дәүләт стандарттарына ярашлы тәрбиә нигеҙҙәре һәр төбәк өсөн берҙәм булырға тейеш.\n27 октября Өфөлә ике ҡыҙҙың 17-се ҡаттан һикереп һәләк булыуы республика халҡын тетрәндерҙе


Һүҙҙәрҙең барлыҡҡа килеүе - Страница 3 - Башҡорт телендә аралашыу - Башҡорт форумдары\nОтправлено 24 Январь 2012 - 03:30\nҺорауың аңлашылып бөтмәне, бәлки урыҫса ла бирерһең?\nМин боронғо төрки телде беләм тип әйтә алмайым, әммә бөгөнгө башҡорт телендә кейендер(еү), көлдөр(өү), көйөндөр(өү), кәйелдер(еү) кеүек формалар бик тәбиғи.\nғәфү итегеҙсе! Насар телемде беләм....\nИмел ввиду - допустима-ли логически данная конструкция, когда "заставляют, чтобы проявился страдательный эффект". Например, такая конструкция слова не возможна в древнееврейском языке, но зато повсюду используется в башкирском. Например - как можно заставить человека, чтобы его простил другой человек - ведь всё зависит от другого человека (хотя, если не важен сам процесс, но его результат, то логически, конечна, допустима такая ситуация, когда человек прилагает усилия, чтобы его простили по просьбе другого человека. Или, к примеру, можно сказать человеку, чтобы он осветился светом при переходе из тени на свет...)\nУйлайымса - үҙем яуап таптымдыр).\nСағыштырығыҙ: "Өй төҙөлгән" һәм "Өй төҙөтерелгән".\nИке һөйләмдә - төшөм йүнәлеше (страдат.залог).\nТик икенсе һөйләм бойороҡ хымаҡ яңғырай, миненсә.\nЙәки "китап уҡылған" - "китап уҡытырылған"\n"Кеше гәфү ителгән" - "кеше ғәфү итерелгән"(?)\n"ҡашағаяҡ йыуылған" - "ҡашағаяҡ йыуҙырылған"\n"һөйләм төҙәтелгән" - "һөйләм төзәттерелгән"\nдөрөҫ булмаһа филологтар төҙәтһен\nБорон заманда ул йүнәлеш нисек кулланылған икән, мин белмәйем.\n"Өй төҙөтерелгән" - өй төҙөттөрөлгән\n"китап уҡытырылған" - китап уҡыттырылған\n"кеше ғәфү итерелгән"(?) - кеше ғәфү иттерелгән\n"һөйләм төҙәтелгән" - һөйләм төзәттерелгән.\nКемдеңдер мәжбүр итеүе арҡаһында эшләнелгән эш килеп сыға инде.\nБик ҡыҙыҡ форма - урыҫ теленә "временами исправлялось под (чьим-то) воздействием или по принуждению", башҡортса бер генә һүҙ менән - ТӨҘӘТТЕРЕЛГЕЛӘНГӘН\nМунса һүҙе. Мына нимэ тип яҙғандар: "Тюркские соответствия: алт., тел., леб., шор., саг. мылча баня; тоб. муйлца; кур. мойлча, кирг. монша = мунча; каз. мунча баня (Радл. Сл. IV, 2120, 2123, 2144, 2170, 2189-2190); башк. мунса баня. М.Рясянен тюркские формы возводит к форме мыльня, мыльница" Был дөрөҫ микэн?\nНа мой взгляд,йаки карауымса -всё не просто взаимствования.Раньше города с населением в несколько тысяч человек и приезжающие для бартера народы -были связаны подобно нам -вроде и город и деревня есть,есть джамшуды и равшаны,татары сознают себя татарами,башкиры-башкирами -так на самом деле было всегда -суть вещей в энергетике природы не меняется.Человек может измениться,уничтожить природу(видоизменить) -но суть энергий не меняется.))Я родился в Бурзяне,вырос -всё поменялось,но дух незыблемый остался -вы можете все деревья там вырубить,но место от этого по-другому не станет влиять.Была бабушка,которая в 28 лет в первый раз настоящий чай пила,есть дядя,которого первым мотоциклом "Урал" чуть не задавили,в деревне.Сейчас там интернет,кафе и терминалы- но сути вещей в природе это не изменило!!-я чувствую,что и после моей смерти будет также.Бурзян остался тем же Бурзяном.также,как и другие места...Можно говорить о ваимствованиях...Например,Шереметевы,известная дворянская фамилия,происходит от предка Шир-Ахмед(Лев-Ахмед) -иранско-персидское происхождение)).Отчасти прав был политик,говоривший,что Ломоносов на немцев жаловался -Россией то немцы правили,то голланцы и прочие-грузины,евреи и т.д.\nТӨҘӘТТЕРЕЛГӘН -исправлено кем-то по чьему-либо повелению,неопределённая форма.\nТӨҘӘТТЕРЕЛГЕЛӘНГӘН -"исправляли",пренебрежительное -исправляли неоднократно!по чьей либо инициативе,не досконально,как попало и не до конца.\nЧем сложнее и древнее язык -тем больше он несёт эмоционально-смысловой нагрузки,причём в оттенках,так что однозначно калькировать с одного на другой иногда просто невозможно -смысловой оттенок не передаётся -это является одной из составляющих народа,отличающего от других.\nА вот Илеш,Самара или Хамар,Сакмагош,Яйык и другие -откуда это?\n"Буҙа" һүҙе "бойҙай" һүҙенән барлыкка килмәгән микән? Бойҙайҙанда буҙаны бешерәләр бит. Әлбиттә, буҙаны һолонан йышырак бешерәләр.\nОтправлено 17 Март 2012 - 10:39\nМин монголса-башҡортса һүҙлек эшләйем (тәржемә итәм) Викиһүҙлектә. Бына шунан миҫал\nМонголса - будаа\nБудаа һәм бутҡа һүҙе әйтелеше яғынан яҡын. Шул уҡ ваҡытта, буҙа, бойҙай һүҙҙәренең этимологик яҡынлығы күренә.\n"төҙәтелгән-исправлено самостоятельно,..." - "төҙәтенгән" (әллә "төҙәнгән") ҡулланыла алмай микән?\n"Тупһа" (тупфа ла тиҙәр ҡайһы берәуҙәр) һүҙе "табан" һүҙенән килеп сыҡмағанмы икәң? Рустарҙа "крыльцо" крыло һуҙенән. Тән өлөштәренең береһенең атамаһын алмағандармы икән өйҙөң был өлөшөн атағанда? Тупһа табанға оҡшаған ул) "Туп", "тип" һүҙҙәре лә "табан" һүҙе менән бәйле шикелле.\nБик ҡыҙыҡтырҙығыҙ әле был һүҙ менән. "Балалар тупылдашып уйнап йөрөйҙәр" тип тә әйтәләр бит инде."Тыпылдатып тороп бейене" тиҙәр тағы.Ғөмүмән, ауаз-хәрәкәтте белдергән һүҙҙәр барыһы ла "п" хәрефенә тмамлана ла ул."Шапылдай,тыпылдай,супелдәй,ләпелдәй " һ.б.Табан,тамыр һүҙҙәре лә бер тамыр һымаҡ.\nШапылдай, тыпылдай һ.б. һеҙ яҙған һүҙҙәр ниндәй һүҙҙәр менән бәйле икенен белмәйем, уйларға кәрәк.\n"Табан" һүҙе боронғо ностратик һүҙҙер, бәлки. Рустарҙа "стопа"-"топать"-"ступени" һүҙҙәре бар. Йә ностратик һүҙ, йә беҙҙән үҙләштергәндәр.\n"Туп" "табан" һүҙенән булһа, "туплау" һүҙе туптан килеп сыҡҡанмы?\nОтправлено 03 Май 2012 - 10:33\n"Төп"тән "төпләү" килеп сыҡҡас,"туптан""туплау"ҙыр инде.Ә ниңә "тупһа" "тубыҡ"тан түгел?\nОтправлено 05 Май 2012 - 08:27\nТупһаның баҫҡыстары табанға оҡшағандар бит, туҡһан градус мөйөштәре менән\nОтправлено 06 Май 2012 - 08:38\nТуп - ул бер урынға йыйылған, ойошҡан мәғәнәһендә. Шунан тупланыу һүҙе, ҡоштар тубы (стаи). Элек тупты мал йөнөн ойоштороп эшләгәндәр (яҙын һыйыр төләгәндә, мәҫәлән)\nТубыҡ - беҙҙә колено мәғәнәһендә, татарҙа тубыҡ - беҙ шайтан ашығы тип атаған ағза. Туп һүҙенә ҡағылмайҙыр.\nТупһа бәлки тап бына төпһә һүҙенән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал. Әҙ-аҙ, шәл-шал варианттары бар бит.\nӘйткәндәй, көнъяҡ башҡорттар шал тип шәлде (большой платок) атай, ә Белорет районында, мәҫәлән, майлы буяу, төҙөлөш буяуы - шал\n"Табыш" hузе. Рустарза "добыча" hузе. Без рустарзан узлэштергэнбез микэн был hуззе эллэ улар беззэнме?\nМиненсэ улар беззэн. "Табыш", "Табыу", "тапалау".\nОтправлено 21 Декабрь 2013 - 06:01\nБаҙарларҙа аҙашмаҫ өсөн яҙылған юл курһәткестәр башҡортса "Рәт" тип атала. Тик рустарҙала "ряды" һүҙе бар. Тимәк был һуҙҙе башҡорттар рустарҙан үҙләштерелгән хымаҡ?\nЛәкин башҡортса тағы "рәтләу" һуҙе бар. Улай булғас "рәт" һүзе мәғәнәһе буйынса куберәк "порядок" һүҙенә яҡын, тәржемә иткәнде. Кем нисек уйлай?\nБеҙҙен телдә "ряды" һүҙен тағы "саф" тип тәржемә итәләр. Мәҫәлән, "армия сафтарына"- "в ряды армии".\nОтправлено 04 Январь 2014 - 08:20\nҠәҙерле халыҡташтарым! Әйҙәгеҙ яңы башҡорт тѳшѳнсәләр тураһында әнгәмә итәйек, бәлки ҡайһыларын да барлыҡҡа килтерербеҙ:


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Эҙләнеү эше " Мостафа ауылының топонимикаһы"\nМостафа ауылының топонимикаһы\nБашҡарҙы : Насиров Илдар\nVII класс уҡыусыһы\nЕтәксеһе : Э. Р. Насирова\nМостафа урта дөйөм белем биреү мәктәбе\nИнеш ---------------------------------------- 3\nМаҡсат һәм бурыстар --------------- 4\nКомонимдар ---------------------------- 5\nГидронимдар --------------------------- 7\nМикротопонимика -------------------- 8\nОронимика ----------------------------- 10\nҺығымта --------------------------------- 11\nҠулланылған әҙәбиәт --------------- 12\nТыуған өйөн белмәгән,\nТыуған ауылын белерме ?\nТыуған ауылын белмәгән ,\nТыуған илен белерме ?\nҺуңғы йылдарҙа башҡорт ономастикаһы (онома грек телендә — «исем», ономастика — «яңғыҙлыҡ исемдәрҙе өйрәнеүсе фән») дөйөм терки ономасиологияһының айырым бер бүлеге буларак ҙур күтә-релеш кисерҙе: бигерәк тә быны ҙур әһәмиәтле һәм фән буларак үҙенсәлекле тармағы һаналған топонимикаға (топос грекса — «урын», топонимика — «ер-һыу атамалары тураһындағы фән») ҡарата әйтергә була. Ғилми әҙәбиәттә айырым бер региондың топонимияһына арналған тикшеренеүҙәр бәрлыҡка килде, Башкортостан, Ырымбур һәм ғөмүмән Көньяҡ Урал ер-һыу атамаларына бағышланған мәҡәләләр, махсус хеҙмәттәр баҫылып сыҡты. Шулар рәтенә билдәле ғалимдар Т. Г. Баишев, Ж. Ғ. Кейекбаев, А. А. Камалов, М. Ғ. Усма-нова, Р. 3. Шәкүров, Ф. Ғ. Хисаметдинова, С. М. Стрелыников кеүек белгестәрҙөң хеҙмәттәрен индерергә мөмкин.\nБилдәле булыуынса, топонимика фәненең түбәндәге бүлектәренә ҡараған лексик берәмектәре бар:\n1. Ойконимдар үҙҙәрө ике төргә бүленә:\nа) астионимдар — ҡала һәм ҡала тибындағы ҡасаба исемдәре: Лондон, Мәскәү, Өфө, Ташкент;\nб) комонимдар — ауыл, утар һәм башҡа кеше йәшәгән урын атамалары: Йәрәбәкүл, Имәнйорт, Бесәнсе, Аллабирҙе, Ҡотлоюл.\n2. Гидронимдар — диңгеҙ, йылға, һыу, күл, шишмә, шарлауыҡ һәм башҡа гидро-график объекттарҙың атамалары. Мәҫәлән: Каспий — диңгеҙ, Волга, Дим — йылғалар, Байҡал — күл, Бәхет — шишмә.\n3. Оронимдар — тау, уба, ҡалҡыулык (киң планда — рельеф) атамалары: Алтай, Урал, Мөхәббәт — тауҙар, Харуба — уба, Йәштәр ере — ҡалҡыулыҡ.\n4. Дромонимдар — юл, шул иҫәптән һыу өҫтө, һыу аҫты, ер еҫтө, ер аҫты (тоннель), һауа һәм башҡа төрлө йәйәү йәки транспорт ярҙамында йөрөү өсөн ҡулайлаштырылған юлдар атамалары: Өфө — Ташкент тимер юлы, Силәбе — Мәскәү автомобиль трассаһы, Кейәү һуҡмағы, Көтөүсө юлы.\n5. Микротопонимдар (микро грекса — «бәләкәй») — ҙур булмаған географик объект йә сағыштырмаса аҙ кешеләр даирәһенә (мәҫәлән, бер ауыл йәки бер нисә ҡасаба халҡына) билдәле булған атамалар. Микротопонимдарға көтөүлек, сәсеүлек, һыулау, төбәк, соҡор-саҡыр, шишмә, ҡойо һәм башка микрообъекттарҙың исемдәре инә.\n1. Мостафа ауылы биләмәһендәге топонимдар менән танышырға;\n1. Ауыл топонимикаһы менән , ауыл тарихы менән башҡорт халҡының үткәненең бәйләнешен күрһәтергә ;\n2. Ауылдың топонимикаһында Һеңрән – Айыу ырыуы башҡорттарының, төрлө заман ваҡиғаларының эҙҙәрен өйрәнергә;\nМинең тыуған ауылым – Баҡалы районының Мостафа ауылы.\nҮҙ ауылымдың топонимикаһын барлау һәм тикшереү миҫалында асыҡлап, эҙлекле системаһын бәйәнләйем.\nКүп кенә ауылдарға һәм улар тирәһендәге ҡыр – баҫыу, йылға – инеш , күл – соҡор , тау , урман , юл – һуҡмаҡ һ.б. ерле физик – географик объекттарға әүәл замандарҙа уҡ исем бирелгән. Ауыл исемдәре ,барлыҡ төр ерле географик атамалар кеүек , халыҡ һәм тел тарихы , география , тәбиғәт һәм башҡа фәндәр өсөн ғаят мөһим фәнни мәғлүмәттәр хәбәр итәләр.\nБаҡалы районы Мостафа ауылының ҡыҙыҡлы һәм иғтибарға лайыҡлы тарихтары бар. Уларҙың күбеһе бынан 1000 йылдан ашыу элек булған осорҙарға барып тоташа .\nКөньяҡ Уралдан Сөн менән Ағиҙел йылғаһы ҡушылған ергә килеп урынлаша һәм Ыҡ йылғаһына тиклем һуҙыла. Был ырыу Ҡорос, Ҡорсай, Әзмей, Шарашлы ауылдарына нигеҙ һалыусы булып тора. Мостафа ауылына ла нигеҙ һалыусы ошо ырыу була. Ҡулланылған сығанаҡтар буйынса был ырыу ниндәйҙер һуғыштанмы ҡасып ,аҙ ғына ҡалып , ҡабат нәҫел үрсетеүгә ныҡлы иғтибар бүлгән. Был ырыу кешеләре урман ҡырҡмаған, йылғала балыҡ тотмаған, ҡош - ҡорт ауламаған. Тәбиғәтте ҡоротоуға йүнәлтелгән кәсепте харам күргән, һуҫыл үләнгә бай туғайҙарҙа өйөр - өйөр йылҡы , һыйыр, һарыҡ малдары йөрөгән. Хуш еҫле болондарҙа бал ҡорттары геүләгән. Көтөүселәр, умартасылар бер юлы хәбәр йөрөтөүсе ролен үтәгән. Йылдар үтеү менән халыҡ үрсегән. Нәҫел үрсетеүгә ырыу ҙур иғтибар биргән. Мәҫәлән, бер атаның биш улы булһын ,ти. Уларҙың һәр ҡайһы өсәр ҡатынға өйләнгән һәм беренсе, икенсе ҡатындарын балалары менән башҡа сығарған. Малды бүлешеп алыр булғандар. Яңы ниғеҙ ҡорғандар. Ырыу шулай үрсегән һәм Ыҡ йылғаһына таба күсә барған. Шулай был ырыу беҙҙең ауылдың Иҫке ауыл соҡоро (был ауылдың үҙ исеме булған, ләкин ваҡыт үтеү менән онотолған) тип аталған төбәгенә килеп урынлаша һәм ерҙәрҙе үҙләштерә .\nКазан ханлығы емерелгәс, беҙҙең яҡтарға өс татар ғаиләһе күсенеп килгән ,тиҙәр . Ырыу башлығы уларға ауылдың көньяғынан ер бирә, һуңғараҡ, ырыу башлығы ауылдың төньяҡ өлөшөнә күсенә һәм , әллә ерҙең уңдырышлығына һылтанып, татарҙарҙы түбән осҡа күсерәләр. Ырыуҙың башҡа кешеләре лә тура юғары ос яғына күсенеп килә. Шулай ауылда ике ос барлыҡҡа килә : : Башҡорт осо һәм Казан татарҙары осо. Ауылдың исеме Мостафа булып ҡала. Ауылдың атамаһы тураһында ике төрлө фараз йәшәй :\n1.Күсеп килгән кешеләрҙең башлығы Мостафа атлы булған. Улар түбән осҡа күсһәләр ҙә ауылдың исеме булып , ошо исем ҡалған , тиҙәр\n2. Ислам динен тотоусы ерле халыҡ Мөхәммәт Рәсүллуллаһ бәйғәмбәребеҙҙең атаһының исемен мәңгеләштереү маҡсатынан ошо исемде биргән , тиҙәр\nТәүҙә ул ике ауыл булып йәшәй. : Мостафа 1, Мостафа 2. Ауыл халҡы бер береһе менән бик аралашып бармай. Һуңғараҡ Мостафа халҡы бергәләп йәшәй башлай, әлбәттә . Кәләш әйттереп, килен төшөрөшөп йәшәй ауыл халҡы. Мостафа ауыл халҡы тураһында әлеге көндә лә әйтелгән әйтемдәр йәшәп килә: "Мостафа ҡунағы" (3 -4 көн ҡунаҡ итеү )" Алапайы- ҡөҙрәтле, балаҡайы- ҡеүәтле" (көрәшселәр күп) Унан башҡа һәр остоң үҙ зыяраты бар. Халыҡ бөгөнгө көндә ныҡ аралашҡан. Шуға өлкән кешеләр фани донъяға күсер алдынан, үҙҙәрен ҡайһы зыяратҡа ҡуйырға кәрәклеген алдан уҡ әйтеп ҡуялар.\n“ Ҡыҙыл шишмә ” колхозы\nБыл беҙҙең колхозыбыҙҙың исеме . Әлбәттә , ул инде хәҙер тарих\nМостафа ауылында колхоз 1930 йылда ойошторола һәм уға “ Ҡыҙыл шишмә ” тип исем биргәндәр. Ни өсөн был исемгә туҡталғандар?\nОлатайҙарыбыҙ һөйләүенә ҡарағанда Мостафа халҡы әүәл - әүәлдән бәхет тураһында һәм туҡ тормош тураһында хыялланған. Ошо хыял уларҙы төрлө урындарға күсенеп йәшәргә мәжбүр иткән. Һуңғы тапҡыр күсенеүҙәре туҡ ғүмер итеүгә мөмкинлек биреүсе шишмә буйына килтергән. Бәхет тураһында быуындан –быуынға килгән хыялдары иҫтәлегенә Мостафа халҡы төҙөлгән колхозға “ Ҡыҙыл шишмә ” тип исем бирә. Улар был исемде дөрөҫ һайлағандар. Сөнки “ Ҡыҙыл шишмә ” колхозы үҙе йәшәгән дәүерҙә Баҡалы районында эштә генә түгел , бөтә төр ярыштарҙа ла ( үҙешсән сәнғәттә, спортта ) алдынғылыҡты бирмәй. Быныһы инде бөтөнләй икенсе тарих\nАуылыбыҙҙың уртаһынан , уны икегә бүлеп , Сөн йылғаһының һул яҡ ҡушылдығы Саҡат йылғаһы аға. Исеме Саҡат ауылынан алынғандыр ,күрәһең. Ул Саҡат башы шишмәһенән ағып сыға., төньяҡҡа бормалана – бормалана аға. Уның иң ҙур ҡушылдығы Ҡоморғо йылғаһы. Бөгөн уны Мостафа йылғаһы тип йөрөтәләр.\nАуылды икегә бүлеп ( юғары осҡа , түбән осҡа ) Ҡоморғо йылғаһы аға. Ул Ҡоморғо шишмәһенән башлана. Исеме “ ҡом ырғый ” һүҙенән яһалған. Ысынлап та , ул шишмә һыу менән бергә ҡом да ырғыта.\nБыл йылғала быуа төҙөлгән. Уны халыҡ Иҫке быуа тип атай. Хәҙер инде ул йылдан йыл кибеп , кесерәйеп ҡалды.\nБөгөнгө көндә был Ҡоморғо шишмәһенең һыуы бөтә ауылды туйындыра.\nМирзаит ауылы янында урынлашҡан. Ул баҫыуҙы\nошондағы халыҡ Татарстан яғына күсенә башлағас ҡалдырып киткән тиҙәр. Сәбәбе : 1) Яҙ көнө Ыҡ йылғаһы ныҡ ташыу арҡаһында сәсеү һуңға ҡалған .Ер ҡалҡыу урында булғас иртә өлгөргән, тиҙәр\n2) Бында ҡалған халыҡ уларҙы был яҡҡа сығармаҫ өсөн тауҙан улар өҫтөнә таш тәғәрткән, тигән фараздар йәшәй.\nҠырғыҙ - бүләк ере\nБыл ауылға ингәндә уң яҡтағы ҡалҡыу урын – баҫыу. Бөгөнгө көндә ул Зиәш ауылы биләмәһенә ҡарай.Өлкәндәр һөйләүе буйынса бында ҡырғыҙҙар дөйәләргә тейәнеп килеп бер аҙ йәшәгәндәр. Шул баҫыуҙы ауыл байҙарынан ҡуртымға алғандар. Ләкин улар нисек тиҙ килһәләр , шулай уҡ тиҙ генә йыйынып киткәндәр. Был атама һирәк ҡулланыла, оло кешеләр генә белә булһа кәрәк. Уны ауылда Зиәш һырты тип атайҙар.\nАуылдың иң тәрән соҡорҙарының береһе. Ул Мирзаит ауылына бара торған юл өҫтөндә ята.Уның бәләкәй инеше лә бар. Яҙ көнө ташып, ул көтөүлекте ҡып – ҡыҙыл балсыҡҡа күмә. Үҙе оло йылға кеүек ғәйәт шаулап аға. Йәй көнө был соҡор ҡып – ҡыҙыл еләккә күмелә. Ауыл халҡы рәхәтләнеп йыйып ҡыуана. Был соҡор яғынан иҫкән елдәр ҙә уҫал. Бөтә нәмәне өшөтә. Яҙ көнө ерҙе тиҙ елләтә. Шуға баҡсалары шул тарафта ятҡан ауыл халҡы картуфты ла , мал сөгөлдөрөн дә иртә ултырта. Түбән ос халҡы “ Ел Һеңрән яғынан иҫә - һыуыта , “- ти йыш ҡына.\nЭлек беҙҙең ауыл Бәләбәй волосына ҡараған. Бер заман Бәләбәйҙән урыҫтар килеп ярайһы ғына ерҙе ауыл халҡынан ҡуртымға алғандар . Килешеүҙе 100 йылға төҙөгәндәр. Йөҙ йыл үткәс , ауылдан вәкилдәр һайлап, ерҙе кире ҡайтарыу өсөн Бәләбәйғә китәләр. Барһалар , тегеләр килешеүҙе күрһәтәләр һәм унда “ на вечное пользование ”тип яҙылғанын әйтәләр. “ На век ” тип аңлаталар. Вәкилдәр ауылға ҡайтҡас , ҡул һелтәп :” Унда на бик, тип яҙылған. Ер беҙҙеке түгел икән ,“- тип әйтәләр. Ауыл халҡы бөгөн дә ул баҫыуҙы Набик баҫыуы тип атай.\nАлтынбикә тигән бай ҡатын (ырыу башлығы булыуы ла мөмкин ) соҡор аша йөрөр өсөн һуҡмаҡ һалдырған. Замана барған һайын бикә һүҙе төшөп ҡала , Алтын һүҙе күпер һүҙенә ҡушылып йәшәй. Был һуҡмаҡ урынында хәҙер заманса күпер һалынған.\nБыл соҡор ауылға ингәндә уң яҡта ҡала. Элек ул мул һыулы булған. Әйтәләр “ һыуы күкрәккә етә ине ” тип. Хәҙер уның һыуы юҡ. Бындағы шишмәләр ҡороп бөткән. Сөнки : 1) һуңғы йылдарҙағы ҡоролоҡ быға булышлыҡ итһә,\n2) Алтын күпер башында түбән остоң сүплеге урынлашҡан.\nБыл һаҙлыҡ ауыл осонда урынлашҡан. Элек унан өй һипләргә ауыл халҡы мүк алған. Шунан ошо ярлыҡ йәбешеп ҡалған. Ауылдың аҡһаҡалы Әнүәр бабай уның ләме тураһында ” Красноусол шифаханаһы ләменә торорлоҡ “ тип әйтә торғайны.\nБыл ерҙең исеме кирбес заводынан ҡалған. Мостафа ауылында кирбес заводы 1969 йылдың 31 июлендә үҙенең беренсе кирбесен һуға. Эш ике сменала ойошторола . Тәүлегенә 10- 11 мең дана кирбес һуғыла был заводта. Кирбесте көндәр һалҡынайтҡансы һуғалар ҙа , унан ҡыш буйы уны сыныҡтыралар. Яҡты хыялдар менән төҙөлгән был завод хәҙер инде нигеҙенә тиклем юҡ , ә ул торған урын Кирзавод исеме менән һаман дә йәшәй. Бөгөн ул урында Фәһим ағай Хужиндың\n- Үҙәк шишмә\nАуылдың нәҡ уртаһында урынлашҡан. Ҡоморғо йылғаһына ҡоя\n- Хужин шишмәһе\nҠоморғо йылғаһының һул ҡушылдығы. Был шишмә ҡороған шишмәләр һанын тулыландыра.\n- Гаврил (Гәнкә) шишмәһе\nСаҡат йылғаһының һул яғында урынлашҡан.\nШишмә минутына 110 литр һыу бирә. Температураһы +7 градус\n- Ғәлим шишмәһе\n- Шәрәфи шишмәһе.\nБыл шишмәгә Шәрәфетдин тигән кеше баҫма һалған Исеме шунан ҡалған.\n- Ҡаршы ҡайынлыҡ шишмәһе\nБыл шишмә хәҙер Иҫке быуа аҫтында ҡалған.\nБыл тауҙа Ғәлиә исемле ҡыҙ үҙенең иптәш ҡыҙҙары менән һәр ваҡыт шунда уйнаған, тиҙәр. Киске уйындар ҙа ошо тауҙа уҙған.\nБыл атама бөгөн шулай уҡ бик ҡулланылмай. Уны пожар тауы тиҙәр Сөнки унда пожар часте урынлашҡан.\nЫсынлап та, ер-һыу атамалары Тыуған илгә, ергә һәм үҙ телеңә һөйөү тәрбиәләй, тел ғилеменә ҡыҙыкһыныу уята, беҙҙең тәбиғәткә ыңғай ҡарашыбыҙҙы үҫтерә, телмәр мәҙәниәтен тулыландыра. Бигерәк тә башҡорт мөхитендә тыуып - үҫмәгән, башҡорт телен, тарихын, мәҙәниәтен белеп бөтмәгәндәр өсөн топонимдар үҙенсәлекле һәм файҙалы материал булып тора.\nЭҙләнеү эше башҡарғанда төрлө ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәрғә тап булдым. Был Һеңрән – Айыу ырыуына ҡағыла. Алда әйткәнемсә, ырыу Ыҡ йылғаһы аша сығып, Татарстан яҡтарына ла күсенә. Татарстандың Ютаҙы районында Айыу ауылы бар икән. Аҙнаҡай районында Сәпәй тигән ауыл бар. Шул ауылдың элекке исеме лә Айыу булған. Ләкин сәпәйҙәр уны Һеңрән –Айыу ырыуы менән бәйләмәйҙәр. Улар был ерҙә айыу күп булған тип фаразлайҙар. Ә бит тирә - яҡта урман юҡ, ҡола ялан. Уйланыр , өйрәнер урындар ифрат күп әле.\nДөйөм алғанда , миңә был эште башҡарыуы ҡыҙыҡлы ла , файҙалы ла булды. Үҙ бабаларым , тыуған ерем тарихын әҙ генә булһа ла белдем.\nТамырҙарым башҡорт халҡының тарихы менән ауаҙҙаш булыуына инандым. Үҙ ауылымдың топонимикаһы килер быуындарға васыят итмәле ғорурлыҡ тыуҙырҙы миндә.\nК. Аҙнаев “ Юғалған яҙмаларҙың сере ”\n“ Башҡортостан “ газетаһы 22, 23 октябрь 1991 йыл\n2. “ Ҡыҙыл таң “ “ Үҙебеҙҙең кирбес менән ”\n12 гинуар , 1974 йыл\n3. “ Ҡыҙыл таң “ “ Ауылдың яҡты уйҙары ”\n1 ноябрь 1969 йыл\n4. “ Коммунизм байрағы “ “ Быны совет власте бирҙе ”\n4 декабрь 1972 йыл\n5. Мостафа шишмәләре китабы\nТөҙөүсе Х. Мөхәмәҙиева , 2008 йыл\nНомер материала: ДВ-159178


Хикәйә Ауыл. Кис. Көн хужаһы ҡояш ҡаршылағы бейек тауҙың түбәһенә барып терәлгән. Һаубуллаша ул бөгөнгө үткән көнө менән. Шундай тынлыҡ, хатта ел дә иҫмәй. Тик ҡапҡа алдында уйҙарға бирелеп ултырған Сәйәрғәли ҡарттың эскәмйәһе генә замана ауазы сығарып шығырлап ҡуя. Ҡарт бынан егермеләп тирәһе йыл алда, ҡулдарында көс барҙа эшләп ҡуйғайны уны. Бик матур килеп сыҡҡайны. Өй алдындағы баҡса буйына сығарып ултыртҡас, өлкән килене төрлө төҫтәге буяуҙар менән матурлап та ҡуйғайны. Эй, ваҡыт тигәнең, нужа күргән шул эскәмйә лә: кибеп ярылып, ҡоршалып бөткән, буяуҙары уңып, ҡойолоп төшкән.\nБулды заманалар... Күрше-күлән кистәрен килеп һөйләшеп ултыра торғайны. Ишбулат ҡарт, мәрхүм, һәр кис бесәндән һуң килеп ултырыр ҙа, нисә күбә эшләүен, ҡойған кәбәндәренең иҫәбен барлап, тағы ла күпме сабаһы, йыяһы барын һөйләр ине. Йәшлек дуҫы Сәғит ҡарт килеп ултырһа, түш кеҫәһенән алдан дүртмөйөшләп ҡырҡып әҙерләгән гәзит киҫәген алып, мохоркаһын төргәс, өндәшмәй генә шуны көйрәтер булды. Шулай тыңлап ултыра торғас, кеткелдәп көлөп алыуы Сәйәрғәли ҡарттың ҡолағы төбөндә һаман да ишетелеп торған кеүек. Ҡорҙашы Әғзәп килһә, гелән йылҡыларын барлар булды. Ат йәнле ир йәшлек хәтирәләрен дә шул йылҡылар менән ҡушып һөйләй торғайны. Ҡайҙарҙа йөрөй икән хәҙер ҡарт: бынан дүрт-биш йыл элек улы ҡалаға алып киткәйне. Башҡа ҡайтҡандары юҡ ауылға. Хәйер, ҡайтыр урын булһа, юҡ шул...\nЭскәмйә... Ауылдың боронғолоғон сағылдырған ошо бер иҫке әйбер күпме хәтирәләр, иҫтәлектәр һаҡлай. Эй, әбекәйе Зөләйха иҫән булһа икән... Ул да бит көн үҙәгендә күрше әбейҙәре менән ошо эскәмйәлә ултырып йөн иләй торғайны. Ҡайһы саҡта моңло итеп, ишетелер-ишетелмәҫ кенә йыр һуҙалар ине.\nӘ бына ейән-ейәнсәрҙәре килһә, ошонда ултырып көнбағыш сирыр булды, кистәрен иһә ипле генә теҙелешеп ултырып, ҡайһы саҡта сыр-сыу килеп ҡараңғы төшкәнсе күңелле уйнай торғайнылар. Сәйәрғәли ҡарт һуҡранып та китә ине.\nБер заман йәштәр эйәләшеп китте. Эскәмйәгә ял бөттө. Улары теҙелешеп ултырып шаярҙы, көлдө. Ә инде парлылар килһә, бәхеттәренән илереп, ололарҙы бөтөнләй иҫәпкә лә алманы. Шуға ла бер заман эскәмйә ҡапҡаның эс яғына инеп, күпмелер шунда ултырҙы...\n...Сәйәрғәли ҡарттың уйҙарын үтеп барыусылар бүлде: рус телендә әрһеҙ һөйләшкән йәш ғаилә, яңғыҙ бабайҙы күрмәйенсә, ары атланы. Моңһоу булып китте ҡартҡа. Юҡ, сит халыҡ вәкилдәренең уға иғтибар итмәүенән дә, сәләм бирмәүенән дә түгел, ә ул тыуып үҫеп, ғаилә ҡорған, балаларын, ейән-ейәнсәрҙәрен үҫтергән башҡорт ауылының ошо көнгә килеп терәлеүен аңлау, кисереү күңеленә ауыр тойғолар һалды. Сәйәрғәли ҡасандыр ауылдың хужаһылай ошо урамдарҙан, ошо ерҙән ҡыҙыу аҙымдар менән атлай торғайны. Урындағы хужалыҡты күтәреүгә, ҡара тупраҡта икмәк үҫтереүгә лә күп көс һалған кеше ул. Һәр кем ихтирам итеп, күргән-береһе һаулыҡ һорашып, хәл-әхүәлен белешеп китер булды. Ә бөгөн ерҙе тырнап иларлыҡ хәл: сит милләт кешеләре ҡыйыу атлап ошо урамдарҙан үтә. Ауыл матур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан. Тирә-яғын бейек-бейек тауҙар, мәғрүр ҡаялар, япраҡлы һәм ылыҫлы ҡуйы урмандар уратып алған, тирәләп ике йылға аға. Ана шул рәхәтлеккә ете ят әҙәмдәр ҡыуана...\nҠуянсыҡ ауылы ике тиҫтә йыл самаһы элек үҙ тормошо менән йәшәй ине. Йәй айҙарында ололар ҙа, көс-дәрте ташып торған ирҙәр менән ҡатындар ҙа, йәш елкенсәк менән бала-сағалар ҙа дәррәү йыйылып бесән эшләй торғайны. Шул сәбәпле көн үҙәгендә ауыл урамдары бушап ҡала ине. Ҡыш килһә, һәр кем үҙ йорт-ҡураһы тирәһендә булышты, бер-береһенә ҡунаҡҡа йөрөшөр булды. Гөрләтеп туйҙар яһап йәштәр өйләнешә ине. Күптәре ауылда төпләнеү яҡлы булды, хатта ҡайһылары юғары белем алып ҡайтһа ла, ауылда өйҙәр һалды. Халыҡ берҙәм: йәштәргә күмәкләшеп, өмә итеп йәштәргә йорт-ҡура күтәрешә торғайны. Балалар ҙа күп ине, йәй йылға буйынан, ҡыш тау итәгендә сана шыуыуҙан ҡайтмай торғайнылар. Тәүҙә - туғыҙ, аҙаҡ ун бер йыллыҡ мәктәп эшләне. Ауыл шулай йәшәр ҙә йәшәр һымаҡ ине лә бит.\nБер ваҡыт 50-60 саҡрымдағы ҡаланан сит ил машинаһында артыҡ йыуан кәүҙәле, ҡайҙандыр үҙ килбәтенә яраған костюм табып кейгән бер ир килде. Аҙаҡ та йыш-йыш ауыл тирәһендә күренгеләне. Сәйәрғәли һуңынан ғына белде: был урыҫ начальнигы дача төҙөү өсөн ер һорап килгән булған. Һатыусыһы ла табылған: ауылдың үҙәгендә йәшәгән күршеһе Ишбулат ҡарттың оло улы Мәүлит үҙенең төйәк иткән ерен өйө, мунсаһы, кәртә-ҡурыһы менән бергә һатып ебәргән.\n- Ә улың үҙе ҡайҙа бара һуң? – тип Сәйәрғәли ҡарт иҫе китеп күршеһенән һораны. - Әллә һиңә күсәләрме?..\n- Эй, күрше-күрше, ҡартлыҡ көнөмдә оло улымдан көтмәгәйнем дә... Өй өсөн урыҫ ҙур ғына аҡса түләне, ти. Хәҙер ҡалаға күсеп китмәкселәр... – тип күршеһе һуҡранып һөйләгәйне.\nЫсынлап та, күп тә үтмәй, Мәүлит ҡаланан фатир алып, бар ғаиләһе менән күсеп китеп тә барҙылар. Тик күршеһенең ҡайғыһы бының менән башланған ғына булған икән. Мәүлит китеп ике-өс аҙна үтеүгә, ҙур-ҙур йөк машиналары, тракторҙар килеп туҡтаны. Ишбулат ҡарттың үҙ көсө менән, улым йортло булһын, тип һалған ҙур өйөн һүтеп ташланылар. Мунса, кәртә-ҡураһын бульдозерҙар менән эттереп тапатып, ер менән тигеҙләп тә ҡуйҙылар. Ишбулат ҡарт шунда барып, күҙ йәштәрен ағыҙып ҡарап торған, тип һөйләне ауыл халҡы. Ошо хәлдән һуң ул урамға сығып күренмәҫ булды. Йөрәгенә яҡын алды, үҙен ғәйепле тойҙо ҡарт. Тағы ла бер йылдан ул урында ике ҡатлы таш йорт пәйҙә булды. Тирә-яғын өс метрлыҡ таш ҡойма уратып алды.\nБер йыл үтеүгә Ишбулат ҡарттың икенсе улы ла бар мөлкәтен тағы ла юғарыраҡ хаҡҡа һатып ебәрҙе. Тик аталары ғына быны күтәрә алманы. Йәйҙең матур көндәренең береһендә яҡты донъя менән хушлашып, гүр эйәһе булды ла ҡуйҙы.\nУл ваҡытта Сәйәрғәли ҡарт бөтөнләй икенсе фекер йөрөттө, Ишбулат ҡарттың улдарын хуплаңҡыраны ла кеүек. Ҡалала йәшәүе күпкә отошлораҡ та, яҡшы эшкә урынлаштылар, фатирлы ла булдылар, тип уйланы.\nҮҙенең дә өс улының икәүһе юғары белем алғас, баштан уҡ ҡалала тороп ҡалғайны. Өлкән Рөстәмгә эш урынынан бушлай фатир алыу бәхете эләкте. Ә бына уртансы улы Рәмил бер нисек тә торлаҡҡа эйә була алманы. Ғаиләһе менән бер урындан икенсеһенә күсенеп, кеше тупһаһында яфа сикте.\nШул ваҡытта хәйләле уй килде атай кешенең башына. Уй-фекерҙәрен төйнәп, кәрәкле документтарын тотоп, ауыл советына юл тотто. Уйы менән Рәмилгә һәм үҙе менән йәшәгән кинйә улы Камилға өй төҙөү өсөн ер бүлдертеп алырға ине иҫәбе.\nШул саҡтағы һөйләшеү һаман да хәтерендә уның.\n- Ярай, кинйә улыңа ер кәрәктер. Уныһын аңлайым, - тип һүҙ башланы ауыл советы башлығы Илһам Ғәли улы. - Өй урыны булыр ҙа уға. Тик уртансы улыңа бер нисек тә ер бүлә алмайым. Беренсенән, ул бит ҡалала төпләнгән, эш урыны ла бар, ҡайта торғаны бармы һуң инде бында? Икенсенән, ауыл тирәһендә буш ерҙәр ҙә һанаулы ғына, ә ғаризалар бик күп йыйылған...\n- Илһам ҡустым... Әй, ней, Илһам Ғәлиевич, - ҡарт ни тип яуапларға белмәй бер аҙ тотлоҡто, шунан ҡәтғи дауам итте. – Был ни тигән һүҙ әле ул?.. Ҡасандыр беҙ атайыңдар менән теләгән урынға, теләгән ваҡытта өйҙәр төҙөп керҙек. Бер кемдән дә рөхсәт һорап, бахыр булып йөрөмәнек. Еребеҙ киң, ауылдың тирә-яғында буш урындар күп. Ниңә үҙ ауылдаштарыңдан йәлләргә. Әйҙә төҙөһөндәр, йәшәһендәр.\n- Эй, Сәйәрғәли ағай, заман башҡа бит хәҙер...\nХужаны оло кеше бүлдерҙе:\n- Илһам ҡустым, һәр замандың үҙ хәҡиҡәте. Элек тә еңел булманы. Атайың Ғәлиулла ағай ваҡытында колхозды нисек күтәргәнен белһәң икән... Алдынғылыҡты бирмәнек. Район гәзитенең һәр һанында тиерлек маҡтап ҡына торҙолар, сөнки председатель атайың халыҡты күтәрҙе, һәр эшсеһенә ярҙам итергә әҙер торҙо, шуға күрә лә барыһы ла тырышып эшләне.\nБыл һүҙҙәр тәьҫир иттеме икән хужа кешегә, әллә атаһы тураһында йылы иҫтәлек һүҙҙәреме: риза булды Илһам Ғәли улы. Ысынлап та, яҡшы рәйес булды атаһы. Шул хәтле эшен һөйгәнгәме икән, колхоз тарҡалғандан һуң оҙаҡ йәшәй алмай, хаҡлы ялға йәше тулһа ла, пенсияһын бер тапҡыр ҙа алып өлгөрмәй, вафат булды ла ҡуйҙы. Ер кешеһе ерһеҙ йәшәй алмай ер ҡуйынына иртә ятты.\nСәйәрғәли ҡарт бүленгән ер участкаһына ярты йыл тигәндә документтар әҙерләп бөттө. Шунда ғына уртансы улына хәйләһен асты. Рәмил атаһының планын ишеткәс тә урынынан һикереп торҙо.\n- Атай, улай ярамай... – тине ул. – Башҡорт булып, үҙ еребеҙҙе һатабыҙмы? Был бит үҙ тарихыңа хыянат итеү. Олатайҙарыбыҙ ошо ер өсөн йәнен биргән, ә беҙ сит кешеләргә һуҡыр тин аҡса өсөн...\n- Туҡта, улым, - Сәйәрғәли ҡарт улын бүлдерҙе. - Ниңә һуҡыр тин аҡса булһын? Ана Мәүлиттәр фатирлы булып бөттө. Ә һин кеше тупһаһында көн күрәһең... Аңла, балаларың үҫеп килә. Тиҙҙән өлкән улың кәләш алам тиер, ҡайҙа туй үткәрерһең? Унан ҡалһа, йәштәргә лә йәшәү урыны кәрәк булыр.\nРәмил уйға ҡалды. Күпмелер тын торғандан һуң телгә килде:\n- Һатҡан хәлдә лә, үҙ башҡортома ғына һатам. Ауылда былай ҙа сит-бот кеше күбәйә башланы. – Илһөйәр егеттең йөҙө бер аҙ асыла биргән һымаҡ булды.\n- Эй, улым-улым... Үҙ башҡортоңдоң аҡсаһы булһа икән? Булғандарын ғына ла ҡайҙан табаһың? Ситтәр тип ни, улар кемгә ҡамасаулай? Ана Мәүлиттең урыҫы йылына ике-өс тапҡыр килеп китә, үҙен күреүсе лә, белеүсе лә юҡ...\nРәмил атаһының ҡаршыһына килеп ултырҙы, янып торған күҙҙәрен уға төбәп:\n- Беләһеңме, атай, әгәр шулай үҙ еребеҙҙе һатабыҙ икән, бер-нисә йылдан ауылда сит милләт кешеләре бик күп булып китәсәк. Беҙ түгел, ә улар беҙҙең урмандарға, тауҙарға, туғайҙарға хужа буласаҡ, – тине.\n- Эй, балаҡайым, ҡалала ғүмер иткәндәр ауылды үҙ итеп, ошонда йәшәргә риза булыр тиһеңме? Бөгөн ҡыҙығып килерҙәр, иртәгә ялҡышып, ҡайтышып бөтөрҙәр.\n- Атай, етте. Был һөйләшеү миңә оҡшамай... Унан да бигерәк икенсе нәмә ҡурҡыта. Үтер ти йөҙ, ике йөҙ йыл, ана шул ситтәр үҙ башҡортоңдо ҡол итеп, ихатаһында эшләтер, малын ҡаратыр, ҡарын көрәтер, иҙәнен йыуҙырыр, ашарға бешерттерер. – Рәмил ризаһыҙлыҡ менән урынынан тороп китте, тәҙрә төбөнә барып торҙо. Ауылды күҙәтәлер тип уйланы атаһы.\nКешене нужа йөрөтә, тиҙәр. Рәмил, ярты йыл самаһы ваҡыт үткәс, күп өгөтләүҙәрҙән һуң риза булды. Һаманда кеше фатирына аҡса түгеп йәшәүҙән тама ялҡҡандыр инде. Илһөйәр егет, ысынлап та, башҡорт етәксеһен табып алып килде. Үҙе эшләгән заводта йәш сағынан хеҙмәт итеп, ябай токарҙән хужаның урынбаҫары дәрәжәһенә тиклем барып еткән кеше икән. Хаҡлы ялға сыҡҡас ауылға ҡайтып йәшәргә уйлай, сөнки оҙаҡ йылдар заводта йөрөү һаулығын ҡаҡшатҡан, тын юлдары сиренән яфалана башлаған. Рәмилдең йөҙөндә ҡәнәғәтлек тойғоһо сағыла ине. Бар бит үҙ башҡорттом байҙары ла, тип уйлағандыр инде.\nРәмил фатирлы булғас, кесе улы Камилдың ерен һатып алыусы ла табылды. Әлбиттә, теге таныш начальник булышлыҡ итте. Тик был юлы һатып алыусы урыҫ ине. Ҡатынының башҡорт милләтенән булыуын ғына иҫәпкә алып ризалаштым, тине Рәмил.\nҮкенескә күрә, атай кешенең уй-пландары был юлы етә барып сыҡманы. Алда хәүефле көндәр ҡаршы алды уларҙы. Инде Камил өсөн аҡсаны ҡулға алып, фатиры ла табылғас, түләүгә ярайһы уҡ ҙур сумманы тотоп сығып киткән кинйә улы ғәйеп булды. Икенсе көнө лә унан хәбәр булманы. Өсөнсө көн тигәндә, Камил тип йәнен бирергә әҙер торған әсә кеше йөрәген тотоп ҡоланы. Ҡатынын “Ашығыс ярҙам” машинаһында район үҙәгендәге дауаханаға алып барып, өйөнә ҡайтып инеүенә телефон шылтыраны. Теге яҡта улының тауышы ишетелде:\n- Атай, был мин - Камил. Мине юғалтмағыҙ. Барыһы ла яҡшы. Иҫән-һаумын, – тип ашығып һөйләне ул.\n- Камиил, ни эшләүең был, ә? Ҡайҙа йөрөйһөң? Әсәйеңде балнисҡа һалдың бит... – тине ҡарт ҡалтыраулы тауыш менән.\n- Атай, зинһар өсөн, ғәфү итегеҙ. Ярай, мин шылтыратырмын... Һау булығыҙ...\n- Камил... – Сәйәрғәли теге яҡтағы телефондың гудогын ғына ишетте.\nӨс-дүрт айҙан ғына Камилдың аҡсаны алып китеп, фатир урынына ҡиммәтле сит ил машинаһы алыуын, атаһынан әрләнеүҙән ҡурҡып ҡайтмауын белде. Әсәһе эргәһенә дауаханаға бер-ике тапҡыр барып та сыҡҡан икән, тик яҡын кешеһенең хәлен белешкән дә, уға күренмәйенсә, күстәнәстәр ҡалдырып китеп тә барған. Ә тыуған өйөнә ҡайтып күренмәне кинйә ул. Тағы ла ике ай самаһы ваҡыт үткәс, Камилдың ауыр аварияға осрап, машинаһынан тимер өйөмө генә ҡалғанын, үҙе оҙаҡ ҡына дауаханала ятып сыҡҡандан һуң себер тарафтарына эшкә сығып киткәнен өлкән улы Рөстәм аша ғына белә алдылар.\nЗөләйха иһә көнө-төнө улын көттө. Ҡайғы-хәсрәте, борсолоуҙары йөҙөнә яҙылғайны. Дауахананан сыға алманы. Туҡтауһыҙ ямғыр яуған көҙ көндәре ине, әсәнең улым тиеп көйгән йөрәге тибеүҙән туҡтаны...\nӘсәһен ер ҡуйынына оҙатырға ҡайтҡан Камил үҙен ғәйепле тоя ине. Аҙ һүҙле булды, туғандары менән йүнләп аралашманы. Әсәһенең етеһен уҡытҡас, тиҙ генә хушлашып, кире эшенә китеп барҙы.\nРәмил генә, атаһын йәлләптер инде:\n- Пенсияға сыҡҡас, ауылға һинең янға ҡайтабыҙ инде, - тигән булды.\n...Урамдан үтеп барған урыҫ ҡыҙҙарының тауышы ҡарттың уйҙарын бүлеп, әлеге көнгә ҡайтарҙы. Аптырап ҡараны оло кеше уларға: ҡыҫҡа ыштан кейгәндәр, өҫ яҡтары ярым яланғас. Үҙебеҙҙең ауыл ҡыҙҙары былай итеп ғүмерҙә лә йөрөмәне бит.\nСәйәрғәли ҡарашын ҡаршылағы тау битенә күсерҙе. Ана ултыра Рәмил улы тапҡан башҡорт байының өйө. Үкенескә күрә, ул килгәндәрҙән беренсе һәм һуңғы башҡорт булды. Район түрәләре ерҙе талашып-төртөшөп бүлешеп алған, тинеләр, тик улары ла тиҙ арала ҡала байҙарына һатып бөттө.\nСәйәрғәли урынынан торҙо. Һағышлы уйҙар күңелен ҡырып, башын ауырыта башлағайны, күрәһең, ҡан баҫымы күтәрелгәндер. Бәләкәй ҡапҡаны шығырлата асып, әкрен генә өйөнә табан атланы.\nӨй ишеген асып ингәс, телефон шылтыраған тауышты ишетте. Өлкән улы Рөстәм хәлен һораша. Рәмил ҡустыһының да эргәһендә ултырыуын әйтте ул.\n- Рөстәм, улым, Камил ҡустың күптән шылтыратҡаны юҡ. Хәлдәре нисек икән? Һөйләшеп торағыҙмы? – тип һораны ҡарт.\nТеге яҡта сәйер тынлыҡ барлыҡҡа килде, шунан тотлоғоңҡорап:\n- Атый, ней... бөгөн генә һөйләштек, - тине улы. - Тиҙ арала булмаҫ... Шулай ҙа, ауылға ҡайтырға ине иҫәп, ти. Ҡайтыр, алла бойорһа, ҡырағай ҡустыбыҙ...\nБыл һүҙҙәр ҡартты тынысландырҙы. Оҙаҡ ҡына аралашты ул: ейән-ейәнсәрҙәре, килендәре тураһында белеште, Рәмил улы менән дә һөйләшеп алды.\nТелефонды һалғас, “Аллаға шөкөр” тигән һүҙҙәрҙе ҡабалай-ҡабатлай урынына барып ятты. Күҙҙәрен йомдо...\n...Сәйәрғәли ҡайҙалыр шәп-шәп атлай, әй юҡ, йүгерә икән. Ҡалай аяҡтары еңел йөрөй һуң әле. Ҡайҙа бара ул?.. Билдәһеҙ... Туҡтаны... Ана, унан 20-30 аҙым алда бер егет бара. Ҡап-ҡара кейенгән, шулай булһа ла, аҙымдары таныш, кәүҙәһе белгән кешенекенә оҡшай... Хатта ҡәҙерле кешенекенә... Туҡта, был бит Камил... Йөрәге тулай башланы, тын алыуы шәбәйҙе. Ниңә Камил шул тиклем ҡабалана? Ҡыуып етергә ине... Йүгерергә итте, быуындары ҡатты. Ҡысҡырырға итте, тауышы сыҡмай...\nАна, ер ярылды... Егет йәһәннәмгә осто...\n- Ка... ми-и-и-ил!.. – ҡысҡырып, һикереп тороп ултырҙы ҡарт. - Камил, балам... – тине ыңғырашыу ҡатыш.\nҺырлы сикәләре буйлап күҙ йәштәре аҡты. Йәһәт кенә тороп, Рәмилгә шылтырата була телефон трубкаһын күтәрҙе лә, туҡтап ҡалды. Ни эшләй ул? Яңы таң атып килә. Был ваҡытта улына шылтыратып, нимә тип әйтер. Төш күрҙем, һаташтым тиерме? Бала-саға һымаҡ. Аҡылдан яҙа башлаған тиерҙәр. Былай ҙа яңғыҙ йәшәүе ҡыйын бит, кил ҡалаға, беҙҙең менән булырһың, тип ураған һайын әйтеп торалар.\n...Сәйәрғәли ҡарт тәҙрә төбөнә килеп баҫты. Ыштан кеҫәһенән дарыуын алып, тел аҫтына һалды.\nАуылда таң ата. Баҡсаһындағы үләндәр араһында турғайҙар сутылдаша. Өй алдындағы ҡарт алмағастың емештәре һарғайып бешә башлаған икән.\nҠарт алмағас... Йәшлегендә улы Рөстәм менән ултыртҡан тәүге емеш ағасы. Улдары алмаларҙың балланып, һары төҫкә кереп бешкәнен көтөп ала торғайны. Урам малайҙарынан һаҡлайбыҙ, тип баҡсанан сыҡмай йөрөрҙәр ине. Ә төндәрен йәштәр баҡсаға төшөп ыҙалатыр булды. Ул сағында Сәйәрғәли үҙе сыға торғайны. Йәнен әрнеткәне: йәштәрҙең алмағас ботаҡтарын һындырып, бешер-бешмәҫ алмаларҙы йолҡҡолап, урамда ташлап китеүҙәре. Эх, яңылыш уйлаған икән...\n...Йылдар үтте. Бөгөн алмағастың емештәрен ашаусы ла юҡ. Яңғыҙ баһадир булып ултыра ул баҡсала. Урам буйлап сыр-сыу килеп йүгереп уйнаған, баҡса ҡоймаһына менеп алма ашаған малайҙар ҙа юҡ... Төндәрен йоҡо бүлеп, эскәмйәлә мөхәббәт һүҙҙәре һөйләгән бәхетле парҙар, емеш алырға тип баҡсаға төшкән шаян һәм шуҡ егеттәр ҙә юҡ. Ауылды бер иткән, ергә хужа булырын белгән башҡорттар ҙа юҡ... Милләттәштәребеҙ хәҙер икенсе оста, дүрт-биш йортта ғына йәшәй. Ҡатындары ғына донъя көтә, ә ирҙәре - Себерҙә. Әйтерһең дә, һөргөндә, ҡоллоҡта.\nУн йыл тирәһе элек булған бер хәл иҫенә төштө Сәйәрғәли ҡарттың. Һуңғы ауыл йыйылышында (ҡарт һуңғы тип иҫләй) ҡаланан килгән бер егет әсенеп һөйләгәйне:\n- Ағай-эне, апалар-инәйҙәр, ниндәй хәлгә килтерҙегеҙ һеҙ башҡорт ауылын? Ҡайҙа ер һелкетә баҫып йөрөгән ағайҙар? Ҡайҙа аҡылға өйрәтеп, дөрөҫлөккә әйҙәгән бабайҙар? Ниңә үҙ балаларығыҙға торошло ерҙәрҙе ситтәргә бирәһегеҙ? Ошо ергә бит ата-бабаларыбыҙ ҡаны аҡҡан, уларҙың һөйәктәре ята аяҡ аҫтында. Һәр ус аяһындай ғына ер өсөн көрәшәһе урынға, бер айлыҡ аҡса өсөн алданаһығыҙ.\n- Ниңә улай булғас үҙегеҙ ҡала тормошон һайланығыҙ? Ни өсөн ауылға килеп төпләнмәнегеҙ? – тип, бер әсе теллеһе һорай ҙа ҡуйҙы.\n- Эйе, дөрөҫ һорау... – тине егет, шулайыраҡ һорау бирерҙәрен күҙаллаған булһа кәрәк, ауыл башлығына ҡарап алғас, тыныс ҡына дауам итте. – Минең атайым сығышы менән ошо ауылдан. Сабитовтарҙы иҫләйһегеҙҙер, Ғәбит олатайым мәрхүм булғас, туғандарыбыҙ уның йортон һатып ебәргән. Хәҙер ул тирәлә ҙур таш өй, яҡын барырлыҡ түгел. Шулай ҙа, килеп йөрөр нигеҙ булмаһа ла, ял көндәрендә, ошо ауыл эргәһенә килеп ял итә торғайныҡ. Рәхәтләнеп һыу төшөп, саф һауа һулап ҡайтыр булдыҡ. Шул ваҡытта, эх, үҙ өйөм ошо ерҙә булһа ине, тип уйлай торғайным. Ә беләһегеҙме, нисек килеп сыҡты, ысынлап та, ҡулыма диплом алғас, ауыл башлығына килдем. Өй һалырға ер һораным. Ә миңә, ситтән килгәндәргә участка бирелмәй, тинеләр...\nКүптәр, шул иҫәптән Сәйәрғәли ҡарт та, башлыҡтан яуап көттө, ләкин баш күтәреп һүҙ әйтеүсе булманы. Хужа кеше, бер ни ишетмәгәндәй, үҙ эше буйынса доклад һөйләүен дауам итте.\nБыл егет аҙаҡ та башлыҡтың янына бер-нисә тапҡыр килеп киткән, тик барыбер ыңғай яуап ала алмаған...\nЙөрәгенең сәнсеп ҡуйыуы ҡатты һиҫкәндерҙе. Бөгөнгө ауыр уйҙар, төшөндә Камилды насар итеү күреүе лә эҙһеҙ ҡалмаған икән: йөрәгенә биргән. Етмәһә, башы ауыртыуы ла бер нисек тә үтмәй. Сәйәрғәли ҡарт карауатына арҡаһы менән ятты, ҡулдарын түшенә һалды. Тынысланыр, йоҡлар кәрәк тип уйланы. Күҙҙәрен йомдо...\nКүпмелер ваҡыттан йоҡлап киткән ҡарттың тигеҙ тын алышын иҫәпкә алмағанда, бүлмәлә тынлыҡ урынлашты. Тағы ла шомло ваҡыт үтте. Ҡарт, карауатын шығырлатып, йоҡо аралаш ҡапыл тертләне, башын борғоланы, шунан яңғыратып тиерлек: “Камил... Камил” – тип ҡысҡырҙы...\nРөстәм, атаһы һуңғы көндәрҙә телефонын алмағас, ялы етеү менән ауылға ашыҡты. Әлбиттә, беренсегә түгел элемтәнең өҙөлөүө. Бер-нисә өйгә генә үткәрелгән булыу сәбәпле, телефон линияһын боҙолған осраҡта ла йүнәтә һалмайҙар. Бер нигә ҡарамай ҡышҡылыҡҡа булһа ла ҡалаға алып китергә тип, төптән уйлап юлға сыҡты Рөстәм.\nТыуған йорто ҡаршыһында машинаһын туҡтатты. Ғәҙәти тынлыҡ ҡаршы алды. Баҡсалағы алмағасҡа оҙаҡ ҡына ҡарап торҙо. Ҡарт ағас, бешкән алмаларына көсө етмәй, артыҡ ныҡ эйелгәйне.\nБикле ҡапҡаны аса алмағас, баҡса аша һикереп төштө. Тик эстән эленгән солан ишеге тағы ла юлын ҡапланы. Оҙаҡ ҡына ишек шаҡып торҙо. Атаһының насар ишетә башлағанын белә ине ул, шуға ла ныҡ итеп дөбөрләтеп ҡараны. Яуап биреүсе булманы. Йөрәге, нимәлер һиҙенгәндәй, дарҫ-дорҫ тибә башланы. Ҡалтыранған ҡулдары менән ишекте этеп ҡараны, булманы. Бер-ике тибеүҙә генә иҫке ишек таҡталары уртаға ярылды. Өйгә үтте. Хәтәр һыуыҡ. Насар еҫ таралған... Атаһының бүлмәһенә атлыҡты.\nХәрәкәтһеҙ ҡалған атаһы инде өс тәүлек элек күҙҙәрен мәңгелеккә йомған ине...


Арыҫлан (рус. Арсланово) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 650 кеше булған. ОКАТО коды — 80257815001.\nӘсмә Шайморатова (9.12.1910—11.01.1992), йырсы (лирик-колоратура сопрано). 1942 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1948 йылдан — Татар филармонияһы (Ҡазан), 1950—1960 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1950).\nБикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы (28.07.1911—14.10.1995), театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1955) һәм атҡаҙанған (1940) артисы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1969) ордендары кавалеры.\nАрыҫлан (Шишмә районы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 10 февраль 2021)\nСело Арсланово Чишминского района Республики Башкортостан. «Сайт Командировка.ру» (рус.) (Тикшерелеү көнө: 8 август 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Арыҫлан_(Шишмә_районы)&oldid=1006799 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 февраль 2021 в 11:55\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:55 10 февраль 2021 үҙгәртелгән.


Атайлыҡ капиталына машина ал\nТиҙҙән ғаиләләргә яңы социаль ярҙам төрө күрһәтелә башлаясаҡ.\nРәсәйҙә күп балалы ғаиләләрҙе социаль яҡлау маҡсатында Франция менән Сахалиндың тәжрибәһен файҙаланасаҡтар.\nОшо көндәрҙә Йәмәғәт палатаһы Атайлыҡ капиталы мәсьәләһен тикшерҙе. Оҙаҡламай ғаиләле атайҙарға ла бәхет ҡошо йылмаясаҡ. Капиталдың был төрө ғаиләләге өсөнсө һәм артабанғы балалар өсөн биреләсәк. Күләме 453 мең һум тәшкил итәсәк. Әле Рәсәйҙәге ғаиләләрҙең 9 процентын күп балалылар тәшкил итә.\nНи өсөн ул Атайлыҡ капиталы тип атала тиһегеҙме? Cөнки бөгөн атай кешенең роле баһаланып етмәй, уның абруйын күтәреү фарыз. Икенсенән, күп балалы ғаиләлә әсәнең иҡтисади функцияһы түбәнәйтеп күрһәтелә, ә ир кеше финанс именлеге өсөн яуаплы булып һанала. Ниһайәт, тикшеренеүҙәргә ярашлы, нәҡ атай кеше өсөнсө баланың “заказсыһы” булып тора.\nАтайлыҡ капиталы – ипотека бурысының бер өлөшөн ғәмәлдән сығарыу өсөн Президент инициативаһының дауамы ла ул.\nЙәмәғәт палатаһының мәғлүмәттәре буйынса, Әсәлек капиталы торлаҡ һатып алыуға, баланы уҡытыуға тотонола. Атайлыҡ капиталына иһә машина һатып алырға ла була. Йәнә уны фермер хужалығын киңәйтеүгә, ауыл хужалығы техникаһы алыуға, ғаилә бизнесын асыуға тотонорға ла мөмкин.


Башҡортостанда IV Төбәк-ара мөнәжәтселәр конкурсы уҙа // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда IV Төбәк-ара мөнәжәтселәр конкурсы уҙа\n11:44, 24 августа 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 24 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n9 сентябрҙә Сибайҙа IV Төбәк-ара мөнәжәт башҡарыусылар конкурсы ойошторола. Бәйгелә мөнәжәт, нәсихәт, Мәүлит Ямалетдинов эшкәртеүендә Ҡөрьән сүрәләре номинациялары буйынса еңеүселәр билдәләнә. Сығыштарҙы компетентлы жюри ағзалары баһалай. Уның составына танылған сәсәндәр, мәҙәниәт һәм мәғариф эшмәкәрҙәре инә.\nКонкурсты ойоштороусылар — Республика халыҡ ижады эргәһендәге Сәсәндәр мәктәбе, Сибай ҡалаһы хакимиәте, Сибай сәнғәт колледжының «Урал батыр» сәсәндәр мәктәбе, «Ағинәйҙәр ҡоро», Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы. Конкурс халыҡ мәҙәниәтенең һирәк башҡарылған жанрын, милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, традицияларҙы һаҡлау, иң яҡшы башҡарыусыларҙы асыҡлау, мөнәжәттәрҙе тергеҙеүгә һәм башҡарыуға йәмәғәт ойошмаларының иғтибарын йәлеп итеү маҡсатында үткәрелә.\nКонкурс тураһында положение www.rcntrb.ru сайтының «Конкурстар һәм фестивалдәр» бүлегендә бирелгән.


25 ноябрь – Әсә көнө\n23 Ноябрь 2018, 15:13\nҺәр ваҡыт һоҡланам Әсәй кешегә үҙ балаһынан да ҡәҙерлерәк бер кем дә юҡ. Ул һәр ваҡыт ғәзизкәйен хәстәрләй, уның өсөн утҡа-һыуға ла инергә әҙер, ауыр саҡта кәңәштәрен бирә, ярҙам итергә өлгөрә.\nҺәр ваҡыт һоҡланам\nӘсәй кешегә үҙ балаһынан да ҡәҙерлерәк бер кем дә юҡ. Ул һәр ваҡыт ғәзизкәйен хәстәрләй, уның өсөн утҡа-һыуға ла инергә әҙер, ауыр саҡта кәңәштәрен бирә, ярҙам итергә өлгөрә.\nМинең әсәйем дә, балаларым, тип тырыша, ҡайғыра һәм беҙҙең өсөн өҙөлөп тора. Исеме – Сәриә Раҡаева. Ул – тыныс һәм изге кеше. Ҡарашында бер ҡасан да алдау, мәкерлелек һәм хәйләкәрлек юҡ. Һәр бер хәрәкәтендә бөхтәлек, нәфислек һәм еңеллек сағыла.\nБеҙҙе, ике баланы, кеше итеп аяҡҡа баҫтырҙы. Ҡәҙерлем менән һәр ваҡыт ғорурланам, өлгө алам һәм уның һымаҡ булырға тырышам.\nИлшат БАЙЫҠОВ, химия-технология колледжының III курс студенты.\nҺин минең бергенәм, әсәйем,\nҺин булғас, мин рәхәт йәшәйем.\nГел шулай йәш килеш, шат булып,\nЙәшә һин сафлыҡҡа ынтылып.\nЭльвина СӘФИУЛЛИНА, IV синыф уҡыусыһы.\nҠояшым һин минең, әсәйем,\nТик һинән нур алып йәшәйем.\nҺин – минең матурым, һин – гөлөм,\nӘсәй, тип асылған бит телем.\nӘсәкәй, гел рәхәт, шат йәшә,\nБулайыҡ гел бергә, йәнәшә!\nЛиә ХӘСӘНШИНА, II синыф уҡыусыһы.\nТуймазы районы, Иҫке Туймазы мәктәбе.\nӘсәйҙәр күп донъяла,\nӘ минеке бер генә.\nҺәр балаға үҙ әсәһе\nИң матуры күренә.\nӘсәһе булған һәр бала\nИң бәхетле һанала.\nСөнки әсәле балалар\nИң ҡәҙерле донъяла.\nГөлнара ҮЛЙӘБАЕВА, IV синыф уҡыусыһы.\nБаймаҡ районы, Сосновка мәктәбе.\nҺин – беҙҙең өйҙөң йәме.\nҺин булғанға донъям йәмле,\nАшар ашыбыҙ тәмле.\nБеҙ тип янып йәшәйһең.\nБалалар бәхете өсөн\nБар нәмәне эшләйһең.\nВәсилә ӘЙҮПОВА, VI синыф уҡыусыһы.\nҺәр саҡ арҡамдан һөйә\nҠошсоғом, ҡолонсағым, тип\nҺәр саҡ арҡамдан һөйә.\nМинең өсөн һәр ваҡыт та\nЙөрәк йылыһын бүлә.\nӘсәкәйем, һин булғанға\nБөтә донъя нур сәсә.\nЕр йөҙөндә һәр балаға\nИң ҡәҙерлеһе — әсә.\nАзамат ҠАРАҒОЛОВ, V синыф уҡыусыһы.\nӘсәй! Наҙлы ҡараштарың\nЙөрәгемә дәрт өҫтәй.\nҺинең тылсымлы ҡулдарың\nМине һәр саҡ иркәләй.\nКөләс йөҙөң, ҡояш кеүек,\nНурланып балҡып тора.\nСаф шишмәләй тауышыңдан,\nГүйә, бер моң ағыла.\nИртә һайын күреп һине,\nШатлана минең йөрәк.\nӘсәкәйем, был донъяла\nБулырмын һиңә терәк.\nАлһыу ҠӘҘЕРБӘКОВА, VII синыф уҡыусыһы.\nЕйәнсура районы, Яңыбай мәктәбе.\nБик тә уңған\nБарыһына ла өлгөрә,\nӘсәйем бик тә уңған.\nИртән иртүк тороуыма\nҠоймаҡ бешереп ҡуйған.\nЯрҙамынан да айырмай\nҠәҙерлем минең бер ҙә.\nРәхмәт һиңә, әсәкәйем,\nОҙаҡ йәшә был ерҙә.\nМәңге беҙ бала\nБерҙән-бер бит улар донъяла.\nҮҫеп ҙурайһаҡ та, һәр ваҡыт\nУлар өсөн мәңге беҙ бала.\nСаҡмағош районы, Иҫке Ҡалмаш мәктәбе.\nДонъялағы иң яҡын кешем\nЮҡҡа ғына гүзәл заттарҙы матур сәскәләргә тиңләмәйҙәр. Баҡса йәме сәскәләрҙә булһа, тыуған йорттоҡо, тормоштоң матурлығы – әсәйҙәрҙә. Улар өйҙә булғанда көнөбөҙ шәп, шатлыҡ-ҡыуаныстарға бай була.\nҠәҙерлемдең исеме – Гөлназ. Исеме есеменә тура килеп торғандай, гөлдәй наҙлы әсәй ҙә, өләсәй ҙә, атайыбыҙға терәк-таяныс, өйөбөҙҙә бына тигән хужабикә лә ул. Ә минең өсөн – донъялағы иң яҡын, ҡәҙерле кешем. Күңелһеҙләнеп китеп, үҙен барып ҡосаҡлап алһам, бөтә эс бошоуҙар юҡҡа сыға. Ҡәҙерлебеҙҙе ныҡ яратабыҙ, ҡулыбыҙҙан килгәнсә ҡәҙер-хөрмәт күрһәтергә тырышабыҙ.\nБайрам көнөндә барлыҡ әсәйҙәргә, өләсәйҙәргә һаулыҡ, сабырлыҡ, ғаилә именлеге теләйем!\nСалауат районы, Малаяҙҙағы 1-се мәктәп.\nӘсәй, тип әйтер кешең булыу –\nОло бәхет бит ул донъяла.\nСабый бәүеткән әсәйҙәрҙән\nТирә-яҡҡа нурҙар тарала.\nЙондоҙ менән сағыштырмайым,\nҠояш кеүек балҡый әсәйем.\nУнһыҙ бер ҙә өйҙөң йәме юҡ,\nҠапҡан ризыҡтарҙың тәме юҡ.\nБелореттағы Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы.\nМин бит ҙурайҙым\nТәүге һүҙем минең «әсәй» булды,\nИшетеп тә нисек ҡыуандың.\nҠояш кеүек йылы наҙҙарыңды,\nӘсәкәйем, беҙгә бит һалдың.\nЙәйге төндә йондоҙ һанай инек,\nӘкиәттәр беҙгә һөйләнең.\nБаштарымдан минең һыйпап ҡына\nМоңло ғына көйҙәр көйләнең.\nҮҫеп еттем ҡапыл, әсәкәйем,\nЭй, һағынам бала сағымды.\n– Кескәйһең бит, – тиеп торһаң да һин,\nӘсәкәйем, мин бит ҙурайҙым.


БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлауҙа 12 партия ҡатнаша » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлауҙа 12 партия ҡатнаша\nРеспубликала 8 сентябрҙә буласаҡ һайлауға кандидаттар күрһәтеү тамамланды.\nПарламент һайлауҙарында рәсми рәүештә 12 сәйәси фирҡә үҙ кандидаттарын тәҡдим итте. Улар – “Берҙәм Рәсәй”, Коммунистар партияһы, ЛДПР, “Ғәҙел Рәсәй”, “Рәсәй патриоттары”, “Яблоко”, “Рәсәй халыҡ идараһы партияһы”, “Рәсәй ветерандары партияһы”, “Гражданлыҡ платформаһы”, “Социаль теләктәшлек партияһы”, “Ирекле граждандар партияһы”, “Йәшелдәр Рәсәй экология партияһы”, “СССР-ҙа тыуғандар” һәм “Ғәҙеллек өсөн Рәсәй пенсионерҙары партияһы”.\nРеспублика парламентына депутат мандаты өсөн бер мандатлы округтарҙан барлығы 382 кандидат теркәлгән. 444 кеше күрһәтелгәйне. Кандидаттарҙың 366-һы сәйәси партияларҙан тәҡдим ителә, ҡалғандары – үҙ-үҙен күрһәтеүселәр.\nТерриториаль һайлау комиссиялары тауыш биреү көнөндә үҙенең һайлау участкаһында була алмағандарға махсус таныҡлыҡ – “открепительный”ҙар бирә башланы. Уларҙы 29 авгусҡаса алырға мөмкин.\n5 августа БР Үҙәк һайлау комиссияһында (Зәки Вәлиди урамы, 46, көндөҙгө сәғәт 2-лә) дәүләт матбуғат сараларында һайлау алды агитация материалдарын бушлай баҫтырыу өсөн йәрәбә үтәсәк. Шунан һуң баҫмалар тәҡдим иткән түләүле майҙандар өсөн дә, шул иҫәптән “Йәшлек” гәзитендә лә йәрәбә буласаҡ.\nБыл хаҡта ентеклерәк баҫмабыҙҙың сайтында (ye02.ru) белергә мөмкин.\nСығыу ваҡыты 2-08-2013, 12:15 | Ҡаранылар: 844\nМәғариф министрына – “икеле”?


Йылды - яҡшы күрһәткестәр менән\n4 Февраль 2019, 12:27\nРайон малсылары эш һөҙөмтәләрен барлай.\nБыл тармаҡ эшсәндәре йыл аҙағында түгел, ә йыл әйләнәһенә алһыҙ-ялһыҙ дауам иткән хеҙмәттәренең иң ауыр осоро - ҡышлатыу тамамланғандан һуң эш һөҙөмтәләрен барлай. Әммә йыл аҙағында ла өлгәшелгән уңыштарға йомғаҡ яһай.\nРайон малсылары 2018 йылды бөтә күрһәткестәр буйынса ла яҡшы тамамланы. Бөтә категория хужалыҡтарҙа тере ауырлығында 61860 центнер мал һәм ҡош-ҡорт үҫтерелгән, был үткән йыл кимәленә ҡарата 100,5 процент тәшкил итә, һуғымға 77873 центнер (104 процент) ҡош-ҡорт һәм мал һатылған. Һөт етештереү 355741 центнерҙан 379319 центнерға, йәғни 6,6 процентҡа артҡан. Һыйырҙарҙың уртаса продуктлылығы ла күтәрелгән, ул 4395 центнерға (100,9 процент) еткән. Һыйыр малдарынан - 9006 баш (101,3 процент), аттарҙан 1263 баш (115,8 процент) үрсем алынған. 100 һыйырҙан 86 баш (106,2 процент) быҙау тыуған. Йылҡысыларҙың да күрһәткестәре яҡшы – үткән йылдың шул уҡ осоро менән сағыштырғанда бейә һөтө етештереү 6,6 процентҡа артып, 3872 центнерға еткән.\nӘле фермаларҙа – ҡышлатыуҙың ҡыҙған осоро.\n- Райондың бөтә ауыл хужалығы предприятиеларында осор тыныс, эш режимында үтә. Малдарға сифатлы аҙыҡ бирелә, һауымдар арта, сәләмәт быҙауҙар алына, - ти район хакимиәтенең ауыл хужалығы бүлеге баш зоотехнигы Флүр Солтанов.\nҒәҙәттәгесә, бөтә тармаҡ эшенә йомғаҡ яһап, зоотехния хеҙмәте машина менән һыйыр һауыу буйынса иң яҡшы утыҙ һауынсыны ла билдәләй. Тулайым һөт һауыу буйынса рейтингта “Раевка” һәм “ Заря” ауыл хужалығы предприятиелары ал бирмәй. Казанканан тәжрибәле һыйыр һауыу оҫталары Гөлсимә Хәйретдинова, Людмила Соколова, Людмила Воробьева (улар тураһында бер нисә тапҡыр район гәзитендә лә мәҡәләләр баҫылып сыҡты) исемлектең тәүге урындарын биләй. Уларҙан һуң “Заря”нан Рәйлә Фәйзуллина, Альмира Ғәләүетдинова, Гөлфиә Миңлейәрова һәм Рәзилә Хөснөтдинова килә. Ә “Раевка” йәмғиәтенән Татьяна Предатченко йыл йомғаҡтары буйынса Әлшәй һауынсылары араһында еңеүсе тип табылды.\nКазанка һөтсөлөк фермаһы һауынсыһы Татьяна Викторовна ауыл хужалығында егерме биш йылдан ашыу хеҙмәт һала. Тәүҙә быҙау ҡараусы булып эшләгән, яңы тыуған һәм бер йәшкә тиклемге быҙауҙарҙы тәрбиәләгән. Йәш таналарҙы һауымға өйрәткән саҡтары ла булған, артабан инде һауынсы булып киткән. Ошо уҡ хужалыҡта Татьяна Викторовнаның ире Юрий Иванович та оҙаҡ йылдар шофер булып эшләгән.\n- Коллективыбыҙ һәйбәт. Ҡыҙҙар менән татыу эшләйбеҙ. Һауынсылар ҙа, мал ҡараусылар ҙа үҙ бурыстарын намыҫ менән башҡара. Бигерәк тә алмаш һауынсы Зөлфиә Биктимер ҡыҙын билдәләп үтке килә. Беҙ үҙ төркөмөбөҙҙәге һыйырҙар менән генә эшләйбеҙ, ә уға бөтә дүрт төркөмгә яраҡлашырға тура килә, һәр һыйырҙың холҡон белергә, малдың һаулыҡ торошон күҙәтергә лә кәрәк. Беҙ уның эшенән бик ҡәнәғәт, - ти райондың иң оҫта һауынсыһы Татьяна Предатченко.


Дөрөҫ утилләштереү мөһим\nКөндәр йылытып, ер ҡарҙан әрселеү менән һәр кем үҙ йортонда, урамында һәм баҡсаһында таҙартыу эштәренә тотона. Шуға күрә сүп-сарҙы дөрөҫ утилләштереү ҡағиҙәләрен хәтере-геҙгә төшөрәбеҙ. Йыйылған сүп-сар күбеһенсә ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигонына оҙатылһа ла, яндырған осраҡтар ҙа йыш була.\nЯндырырға яраған сүп-сар:\n- ҡағыҙ, ағас, башҡа тәбиғи әйбер, металдан эшләнгән консерва банкаһы. Һуңғыларын яндырғас та иҙеп күмергә кәрәк.\nЕргә күмергә ярай:\n- көнкүреш, аҙыҡ-түлек ҡалдыҡтары. Былтырғы үлән һәм япраҡты яндырыу зарарлы. Уларҙы ла йыйып күмеү яҡшыраҡ.\nМотлаҡ ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары өсөн тәғәйенләнгән бакка түбәндәге сүп-сарҙы ташларға кәрәк:\n- батарейкалар, буш газ баллондары, быяла. Уларҙы яндырырға ярамай, сөнки ҡалдыҡтары айырыуса зарарлы. Ағыулы матдәләрҙең һыуға эләгеүе, үҫемлектәргә, унан инде йәнлектәргә һәм ҡош-ҡорт организмына үтеп инеп, кешегә лә зыян килтереүе ихтимал;\n- полиэтилен, бер тапҡыр ҡулланыла торған һауыт-һаба, пакеттар, пластик һауыттарҙы яндырырға ярамай. Янған мәлдә улар ныҡ зарарлы матдәләр бүлеп сығара;\n- поролон, резина, пластик шешә ҡапҡастары, клеенка, уйынсыҡтар, иҫке фломастерҙар һәм башҡаларҙы тик ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары өсөн тәғәйенләнгән бактарға ташларға кәрәк. Янған мәлдә улар төрлө ауырыуҙарға сәбәпсе булған матдәләр бүлеп сығара;\n- пластик шешә, линолеум, электр үткәргестәрҙе яндырғанда ергә үтә хәүефле ағыу һеңә;\n- көнкүреш һәм сәнәғәт химияһы ҡалдыҡтары һәм һауыттары яндырғанда төрлө ауырыуҙарға сәбәпсе булған, кеше организмында үҙгәрештәргә этәргес биргән диоксин бүлеп сығара.\nЙыл һайын донъяла 2,1 триллион тонна сүп-сар ташлана. Был һандың күләме артҡандан-арта бара. Ҡулланылған яғыулыҡтан тирә-яҡ мөхиткә йылына 30 миллиард тоннанан ашыу зарарлы матдә ташлана.\nДонъяла бер кешегә йылына 350 килограмм сүп-сар тура килә. Шуның 10 проценты яндырыла, 10-ы ташлана, 80-е ергә күмелә.


Коканд танышып Сыҡҡас, башҡа - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nКоканд танышып Сыҡҡас, башҡа\nТиҙ, еңел һәм бушлай - Коканд Сайтына инеп таныша, башҡа теркәлгән\nФормаларын эҙләү күрһәтә, Мин: мин Эҙләгән егет ҡыҙҙы Ла мөһим: Был йәштә ҡыҙ-егеттәр: - Бында: Коканд, хәҙер министрлығының яңы сайты Фотоларҙан йөҙөн эҙләп.\nҮзбәкстан менән ауыҙ поискать икенсе Яртыһында ҡала, рухлы ир-аттар Уны тиҙ арала дөрөҫ һайлау Егеттәр һәм ҡатын ҡыҙ тап Һеҙҙең критерийҙар буйынса коканд. Һеҙ үҙе өсөн асып, уны Икенсе яртыһы ғына ҡалды, ә Алһын өсөн, ҡыҙыҡлы диалог уратып, Хайран һәм тәүге осрашыуға саҡырҙы. Нисек үҙгәртергә ир-егет, ҡатын-Ҡыҙҙарҙың күп булыуын теләйем, ир-Егет өсөн улар камил булған, Һәм уны үҙгәртергә маташып һәм Шуға переучивать. Әммә ҡатын-ҡыҙ затының икенсе Яртыһы, задавать мәсьәлә, ғөмүмән, был Мөмкин буласаҡ. Психологтар әйтеүенсә, кеше бала саҡтан Уҡ тәбиғәт формалашыусы, оло тормош Ябай һәм уны үҙгәртеү мөмкин түгел.\nӘммә был мәсьәлә һине һорап Ала, ә икенсе яҡтан.\nМәҫәлән, был һәм һеҙҙең өсөн Үҙ характеры, кеше яратыуына алмаштыра, Һәм оҡшаған өсөн генә шатландырҙы.\nКомментарии: 4 дәрес флирт, Флирт - Был күңел яҡшы, етди итеп Ҡабул итмәй ул нечто буйынса Сәбәптәр непонятным. Бушҡа эшләй. Эш шунда, был фәндәр нигеҙендә Ҡабул шул ваҡытта, ҡасан килеү Угодить кеше.\nФлирт уңышлы арҡаһында, кешеләрҙе йәлеп Итергә һәм үҙенә ышанысын арттыра ала.\nБыл ысын сәнғәтте, ул һәр Йәштә лә уҡып була, шуға Ла һәр йәш флирт ҡыҙҙарының Дәрестәрен ҡарарға тейеш ине, өсөн яуланы.Беренсе сиратта, көсһөҙ һүрәтләнә. Комментарий: 2 иҫәбе менән ауыр Кисергән һәм кисерә кеүек яратҡан Ял ял якыннары, был аҙымға Ниндәй сәбәп лә булыр ине. Көслө эмоциональ стресс тыуҙыра, тип Ауыр булыр ине, йоҡлап, эшләй, Уй-асыҡ. Тормошҡа ҡыҙыҡһыныуын юғалтмаған. Әммә күп кенә психологтар иҫбатларға Тырыштым, тырышам, һәр саҡ бергә Булырға һәм бындай хәл хатта Яңы тормош башларға йыйына.\nҠайһы бер психологтар, кеше өсөн Билдәле ҡағиҙәләрҙе эшләү нг.\nмиллер, хәсрәт кисерергә тура разлуки, Һәм хәҙер. Комментарии: 4.\nбесәй ирекле. бесәй,\nEvaluarea celor mai bune căi și locuri de cunoaștere: în cazul în care pentru a găsi un om bun, cu care el se întâlnește. O femeie cu tendința\nтаныш булмаған теркәлгән онлайн видео чат бушлай ч рулетка 18 йыл ч рулетка ҡатын-кыҙҙар видео шул тиклем ҡыҙҙар менән таныштырҙы. видеочивать менән теркәлгән башҡа сикләүҙәр юҡ видеочивать альтернатива ч рулетка ч танышты рулетка бушлай теркәү менән танышты


Эшһѳйәрҙе эш ярата » "Урал" гәзите\n«Рәсәй почтаһы” Федераль дәүләт унитар предприятиеһының Белорет почтамты начальнигы ЙОМАҒУЖИН Шайморат Мѳхәмәтдин улы 60 йыллыҡ ғүмеренең күп ѳлѳшѳн халыҡ хужалығының тѳрлѳ тармаҡтарын күтәреүгә бағышлаған.\nШайморат Йомағужин 1955 йылда Үткәл ауылында алдынғы колхозсылар Бәҙерниса һәм Мѳхәмәтдин Йомағужиндар ғаиләһендә дүртенсе бала булып донъяға килә. Ояһында ни күрһә, осҡанында шул булыр, тигәндәй, бәләкәй Шайморат та аяғына баҫҡандан алып Ирғәле, Ғаззали ағайҙарына, Бибинур апайына эйәреп ѳйҙә бѳхтәлеккә, ихатала ваҡ-тѳйәк йомош үтәргә ѳйрәнә. Ауыр йылдарҙа тракторсы булып эшләгән Бәҙерниса, һуғышта ҡатнашып иҫән ҡайтып, ғүмерен колхоз эшенә арнаған атаһы Мѳхәмәтдин ѳлгѳһѳндә эште еренә еткереп башҡарыуҙы ҡанына һеңдерә. Ата-әсәһенең уҡытырға тырышыуын аңлап, зиһенле бала белем алырға ла атлығып тора. Ул бигерәк тә теүәл фәндәрҙе ярата.\nНәҡ шул йылдарҙа Белорет мәктәп- интернатында балаларға белем биреү кимәле күтәрелә, ауыл балалары ѳсѳн бѳтә тѳр уңайлы шарттар булдырыла. Ата-әсәһенең фатихаһы менән Шайморат та мәктәп- интернат уҡыусыһы булып китә һәм уны тик яҡшы билдәләргә тамамлай. Алсаҡ, сәмле, ярҙамсыл үҫмер бында үҙенә әллә күпме яҡшы дуҫтар таба, бѳтә сараларҙа алда йѳрѳй. Хәҙер 60 йыллыҡ ғүмер рубежына барып еткән ир- уҙаман үҙенең балалыҡ, йәшлек йылдарына шулай һығымта яһай:\n- Беҙҙең бала саҡ, үҫмерлек йылдары ла гелән эштә ҡайнап, алға ҡуйылған маҡсатҡа ѳлгәшеүгә кѳслѳ ынтылыш менән үтте, шуға ла ул йылдарҙа бергә уҡыған дуҫтарҙың, туғандарҙың яҙмышы бер тѳрлѳрәк. Һәр беребеҙ күбеһенсә үҙ тырышлығы менән кеше булған, хеҙмәттең, ваҡыттың ҡәҙерен белгәнбеҙ. Уҡый- һыңмы, эшләйһеңме - иң тәүҙә дисциплинаға ҡарай- ҙар ине беҙҙең заманда. Мәктәптә үрнәк булырлыҡ, балаларҙы тѳрлѳ яҡлап та иғтибар үҙәгендә тотҡан остаздарыбыҙ, ѳйҙә эштән бушамаған атай-әсәй, ағай- апайҙар булды. Уларҙың барыһына ла рәхмәтлемен, - ти\nШайморат Мѳхәмәтдин улы. Һәр саҡ алға, камиллыҡҡа ынтылған ир-уҙаман элек- трик, тѳҙѳүсе һѳнәрҙәре менән генә сикләнмәй, Рес- публика Президенты ҡа- рамағындағы Академияның юридик факультетын да тамамлай.\nХеҙмәт юлын 1973 йылда электромонтер булып дан- лыҡлы “Заря” колхозында башлай һәм ошо уҡ йылды Совет Армияһы сафына алына. Ул хеҙмәт иткән ракета ғәскәрҙәре командованиеһы ата-әсәһенә Рәхмәт хаты ебәрә. 1979 йылдан алып Шай- морат Йомағужин “Бе- лорецкметаллургстрой” тре- сында ябай электромонтер булып эшкә урынлаша һәм баш механикка тик- лем үрләтелә. Тырыш эшсәнде артабан да ошо предприятиела алып ҡалырға теләйҙәр, әммә бурысына яуаплы ҡараған алдынғы комсомолецты ВЛКСМ- дың ҡала комитетына эшкә саҡыралар. Бер йылдан һуң уны комсомол путевкаһы менән Тѳркмәнстанға ебә- рәләр. 1984-1987 йылға тиклем ул электрик, кран хужалығы бригадиры, баш энергетик булып намыҫлы эшләй һәм етәкселектән тик Маҡтау ҡағыҙҙары алып ҡайта\nҠайҙа хеҙмәт дисциплинаһы ҡаҡшаған, ҡайҙа эш һѳҙѳмтәһе юҡ, Шайморат Мѳхәмәтдин улын шунда саҡыралар. Ҡайҙа хеҙмәт дисциплина- һы ҡаҡшаған, ҡайҙа эш һѳҙѳмтәһе юҡ, Шайморат Мѳхәмәтдин улын шунда саҡыралар.\n1990-97 йылдарҙа “БашкирЭнерго” акционер- ҙар йәмғиәтенең Белорет электр селтәрҙәре начальнигы вазифаһын башҡара. Артабан 7 административ районды, 5 ҡаланы хеҙмәтләндереүсе Башҡортостан Республика- һы буйынса “Башэнерго- надзор” федераль дәүләт идаралығының Белорет ра- йон-ара бүлексәһе началь- нигы итеп ҡуйыла. 2005- 2007 осоронда Шайморат Мѳхәмәтдин улы Йома- ғужин ошо уҡ системала технологик һәм экологик күҙәтеү буйынса идаралыҡтың (“Ростехнадзор”) Белорет район-ара бүлексәһе начальнигы вазифаһын башҡара. Артабан уны Белорет муниципаль район Советында ойоштороу бү леге начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр. Талапсан етәксене ҡатмарлы эш кѳтѳп кенә тора. “Торлаҡсервис үҙәге” муниципаль унитар предприятиеһы начальнигы вазифаһында дүрт йыл эшләү осоронда Шай- морат Мѳхәмәтдин улы һѳҙѳмтәле эш күрһәткесенә ѳлгәшкән коллектив туплай.\n2012 йылда Шайморат Йомағужин “Рәсәй почтаһы” федераль дәүләт унитар предприятиеһының Белорет почтамты начальнигы итеп тәғәйенләнде һәм бѳгѳнгәсә ошо ҡатмарлы, тынғыһыҙ вазифала эшләй. Белорет, Әбйәлил, Бѳрйән, Межгорье почта бүлексәләрен үҙ эсенә алған ҙур хужалыҡҡа етәкселек итеү ҙур сабырлыҡ һәм тырышлыҡ талап итә. Ғүмер байрамы һаналған юбилейҙар - кешенең үтелгән ғүмер йылъяҙмаһы. Беҙҙең юбилярҙың ғүмер йылъяҙмаһы тос яҙылған, Аллаға шѳкѳр, тип әйтерлек. Эш, вазифауи бурыс тип кенә ғаиләһен, туған- тыумасаларын, дуҫтарын, хатта класташтарын да иғтибарҙан ситтә ҡалдырмай Шайморат Мѳхәмәтдин улы. Үҙен гелән хәстәрләп, күтәрмәләп торған йомшаҡ күңелле, алтын ҡул- лы, иғтибарлы хәләл ефете Фәзилә Хызыр ҡыҙы менән аңлашып, татыу йәшәйҙәр, ҡыҙҙары Гѳлнараға матур тәрбиә, белем бирҙеләр.\nБер- береһенең атай-әсәйҙәрен ихтирам итеп, туғандарын яҡын итеп торалар, икеһе лә уңғандар. Ауылдағы баҡсалары йәшелсә-емеш менән тулы, йәйҙәрен ѳй алды сәскәгә күмелһә, ҡы- шын тәҙрә тѳптәре гѳлгә тѳрѳнә. Тере саҡтарында атай-әсәйенә, ҡәйнәһенә, әлеге мәлдә бергә-бергә ҡайнашып йәшәгән ҡайныһына кеселекле ул, кейәү. Ҡайҙа ғына, кем генә булып эшләһә лә, Шайморат Мѳхәмәтдин улы булмышына тоғро ҡалған ғаилә башлығы булараҡ, бѳтмѳр хужа, хәс- тәрлекле атай, ҡатынына тоғро ир, дуҫтарына ысын дуҫ. Шайморат Йомағужиндың, депутат булараҡ, Егәҙе, Абҙаҡ, Сосновка, Шығай ауыл Советтары халҡына күрһәткән эштәре бихисап. Уның фиҙаҡәр хеҙмәтен предприятие, район һәм ҡала, республика етәкселеге лә юғары баһалаған.\nРайондың электр селтәрҙәре тармағын үҫтереүгә индергән хеҙмәт ѳлѳшѳ ѳсѳн уға “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы” тигән юғары исем бирелгән. Үҙеңде үҙең маҡтама, үҙеңдән алда намыҫлы эшең маҡталһын, тип әйткән беҙҙең ата-бабалар. Районыбыҙҙың иҡтисадын үҫтереүгә ҙур ѳлѳш индергән Шайморат Мѳхәмәтдин улы Йомағужинға эшендә уңыштар, һаулыҡ, ғаилә именлеге теләйек.


Форли — Башҡорт Википедияһы\nФорли (итал. Forlì, эмил.-ром. Furlé) — Италияның боронғо Эмилиева юлында, Червиа адриатик портынан 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан,Эмилия-Романья төбәгендәге ҡала. Форли-Чезен провинцияһының административ үҙәгенән.\nФорли-Чезена[d], Рубикон[d], Legazione apostolica di Forlì[d] һәм Q106396892?\nGian Luca Zattini[d]\n117 863 кеше (1 ғинуар 2018)\n34 ± 1 метр\nАвейру[d], Бурж[d], Питерборо[d], Сольнок, Плоцк[d], Чичестер[d], Фоджа[d], Троян[d] һәм Калининград\nStadio Tullo Morgagni[d]\nБертиноро[d], Фаэнца[d], Мельдола[d], Равенна, Бризигелла[d], Кастрокаро-Терме-э-Терра-дель-Соле, Форлимпополи[d], Предаппио[d] һәм Русси[d]\n228,2 км² (9 октябрь 2011)\nКатегория:Похороненные в Форли[d]\n5 Массалы мәҙәниәттә\nТорлаҡ урынында палеолит ваҡында уҡ кешеләр йәшәгән. Легенда буйынса, Livii Forum («ливия форум»)исемле ҡалаға консул Салинатор Гай Ливий. 188 б. э тиклем йылда нигеҙ һала. Быуындар үтеү менән исеме «Форли» тип ҡыҫҡартыла.\nТарихи беренсе коммуна булдырған һәм 889 йылда үҙидара алған ҡала булып һанала. Гвельф һәм гибеллиндар ҡаршылыҡтарында Гогенштауфендар яғында сығыш яһай, бының турала ҡала гербындағы империк бөркөт хәтерләтә. Форли халҡы Фридрих II Фаэнцаны баҫып алғанда тос ярҙам күрһәтәләр һәм ауыр ваҡытта император власына тоғро полководец Гвидо I да Монтефельтроға һыйыныу урыны бирәләр.\n1302 йылда идара дилбегәләрен үҙ ҡулына һуғышсан Орделаффи ғәиләһе алғансы, XIII быуаттың аҙағында Форли бер нисә кондотьер ҡулы аша үтә. Рим папаһы менән уларҙың конфликттары, Сикст IV үҙ туғаны Риарио Джироламоға Форли идаралағын биргәндән һуң ғына туҡтай, ул ҡала халҡының болаһы ваҡытында үлтерелә. Рирариоға урындағы билдәле рәссам Мелоццо эшләй.\nБер нисә тиҫтә дауыллы йылдан һуң, ҡала Висконтилар (1488-99), Чезаре Борджиа (1499) һәм тағы Орделаффи (1503-04) ҡулында булғандан һуң, Форли өс быуат ярымға Папа өлкәһенен составына инә, һәм элекке сәйәси әһәмиәтен юғалта.\nКоммунаның ҡурсалаусылары булып Изге Богородица (Fuoco Madonna del), байрамы 4 февралдә, изге Валериан из Форли (итал.) һәм Форлинан изге Меркуриалий була.\nФорлиның үҙәк майҙаны билдәле Рисорджименто эшмәкәре Саффи Аурелио исемен йөрөтә. Майҙан уртаһына уға һәйкәл ҡуйылған, уның артында — урта быуат ломбард стилендәге 75 метрыҡ кампанилаһы менән С - Меркуриал аббатлығы, ҡасандыр кампанила Италияла иң юғары була. Шунда уҡ ҡала ратушаһы урынлашҡан. Урта быуат доминикан сиркәүендә музей булдырылған. Орделаффи ваҡҡыттарын урта быуат ҡәлғәһе — цитадель Равальдино хәтерләтә\nФорли Меркуриалий береһе — изге Форли епископы.\nДжованни Моргание — патологик анатомияға нигеҙ һалыусы.\nДжованни Чирри Баттиста — виолончелист һәм композитор, XVIII быуатта билдәле булған, Форлила тыуған һәм вафат булған.\nАнтонио Фратти — итальян политигы, революционер һәм офицеры, 1897 йылда грек - төрөк һуғышында волонтер булып ҡатнашҡанда вафат була.\nИларио Бандини — Automobili Bandini автомобилдәрен етештереүсе.\n1883 йылда Форли янындағы Предаппио ҡаласығында Бенито Муссолини тыуа (уны шунда уҡ ерләрәйҙәр).\nФорли дуҫтарса мөнәсәбәттә сираттағы туғандаш ҡалалар менән тора:\nПитерборо Бөйөк британия\nАssassin ' s creed II компьтер уйынында - Форли уйын локацияһы урыны (xv быуат аҙағында уйын хәрәкәте йәйелдерелә.). Уйында Форли бик күңелһеҙ урын булып күрһәттелә. Уйынсы ҡаланың аббатлыҡ-Меркуриал һымаҡ бер нисә иҫтәлекле урындарын ҡарай ала ( монастыр кампанилаһына менеп Форлиның тирә-яғын ҡарап була), шулай уҡ Катерина Сфорца — Рокка-ди-Равальдино ҡәлғәһе, ә миссияһының береһендә менеп булмаҫлыҡ ҡәлғә эсенә инеү.\n«Борджиа» сериалында (Канада—Венгрия—Ирландия; 2011-2013), Форли — Микелеттоның тыуған ҡалаһы һәм Катерина Сфорца ҡәлғәһе.\n↑ Maria Brouwer Organizations, Individualism, and Economic Theory — Routledge, 2012. — Б. 187. — 272 б.\n↑ Форли н ru.assassinscreed.wikia.com\nФорли туризм тураһында рәсми сайтында (итал.) (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Форли&oldid=869520 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 28 февраль 2019 в 16:56\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:56 28 февраль 2019 үҙгәртелгән.


Сәңгелде — Викидәреслек\nСәңгелде"Таң" гәзите, Мөнир ФӘЙЗУЛЛИН.Килдеғол мәктәбе уҡытыусыһы.\nЯуымбай ауылы — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы ауылдарының береһе. Яуымбай ауылынан Әбделмәмбәткә барған юлдың урта тошондараҡ ятҡан Сәңгелде тигән ерҙе был яҡҡа юлы төшкән һәр кем һәйбәт белә. Бер йылы Мәгниттәге ҡустым менән киленем дә мәңге онотмаҫлыҡ итеп белеп ҡайттылар уны. Яҙғы тайғалаҡ мәлдә килгәйнеләр.\n- һай, Сәңгелдегеҙ ямаҡай, ағай, өс ынтылдым, сыға алманым, аптырағас, машинамдың арты менән килеп менелде тауҙы, - тигәйне ҡустым. Шулай, бер алдыңды, бер артыңды күрһәттерер был үр. Үрендәге ҡырҡа боролошоноң текәлеге насар, машинаңдың ҡарыуын ала. "КамАЗ"дар, еңел машиналар яҙғы-көҙгө боҙлауыҡта тыпырсынып-тыпырсына бында. Үрҙе сыға алмай камазистарҙың аҫта төн үткәргән саҡтары ла булғылай. Ә аҫта, юлдан ситтә ҙур ғына ялан. 15 гектар, тиҙәр. Элек ул "Ағиҙел" колхозыныҡы ине. Ә хәҙер Яуымбайҙан эшҡыуар Фәһим Хәйбуллиндыҡы. Эшкәртеп, иген сәсте быйыл.\nТауҙан аҫта, юлдың "таш күпере" аҫтынан үтеп, өҫкө үҙәктән ағып төшкән кескәй шишмә сылтырай. Аҫҡы үҙәктә матур ғына сабынлыҡ. Йәй уртаһында күбәләр күренә торған.\nСәңгелде атамаһының килеп сығышын төрлөсә аңлата торғайнылыр. Сәңгелдәк һүҙенә лә бәйләүселәр булды. Ә бына Яуымбай ауылында ғүмер итеүсе 88 йәшлек Ғәрифә инәй Исмәғилева ысынын һөйләй:\n- Беҙҙең Яуымбайҙа элек һуҡыр Низаметдин тигән ҡарт йәшәне, Вәлитовтар араһынан. Данлыҡлы сәсән булды ул. Хәбәргә шәп ине. Бәйеттәрҙе, әкиәттәрҙе күп белде, оҫта һөйләне. Күренекле мулла ла ине. Уның турала бер китапта ла яҙҙылар. Ҡыпсаҡтағы Сабирйән сәсәндең яҡын туғаны, дуҫы була ул. Мин үҙәм шул ауылдан, Наҙарғолов Хәлилдең ҡыҙымын. Сабирйәндәрҙең күршеһендә торҙоҡ. Бер ваҡыт әсәйем, ана Сабирйәндәргә Низаметдин апаң килгән, ҡайтырға йөрөй, тип, мине уға эйәртеп Яуымбайға ебәрҙе. Ул ваҡытта Низаметдин һуҡыр түгел, типһә тимер өҙөрлөк ир ине. Ә мин үҫмер ҡыҙ. Сәңгелдене төшөп килгәндә бына нимә һөйләне Низаметдин сәсән:\n- Был тауҙың исеменең тарихын хәтереңә һеңдереп ҡуй, ҡыҙым, бәлки, киләсәктә ҡыҙыҡһыныусылар, һорашыусылар булыр.\nБик борон был тирәлә утар тотоп йәшәгәндәр. Ҙур һуғыш сыҡҡан. Утарҙан яуға 9 егетте оҙатҡандар. Туғыҙы ла имен-пау әйләнеп ҡайтҡан. Улар хөрмәтенә утарҙа ҙур байрам яһағандар. Егеттәрҙең имен ҡайтыуына, һәр береһе иҫән килде, тип ҡыуанышҡандар. Ана шул иҫән килде һүҙенән Сәңгелде атамаһы ҡалған да инде.\nБер осор бында ялан ситен беҙ саптыҡ, - тип һүҙен дауам итә Ғәрифә инәй. - Малайҙарыма гел шул тарихты һөйләп алыр инем. Әйткәндәй, йөҙөнән дә, һүҙенән дә зиһен ҡеүәте, белем тәрәнлеге аңҡып торған инәй заманында уҡытыусы булған, 9 бала әсәһе. «Ике улым йәшләй үлеп, ҡайғыға һалдылар. Ә былай бөтәһе лә һәйбәт, әле оло ҡыҙымдың 60 йәшен туйланыҡ», - тип яҙмышына риза булып, бөгөнгө тормошҡа ҡыуанып, өй артындағы күләгәлә, эскәмйәлә йылмайып ултырып ҡалды күпте күргән, күпте белгән мөләйем инәйем.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Сәңгелде&oldid=18688»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:43 5 декабрь 2017 үҙгәртелгән.


Краснокама районынан күп балалы ғаилә һәм йәш белгестәр торлаҡ төҙөүгә субсидия алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nКраснокама районынан күп балалы ғаилә һәм йәш белгестәр торлаҡ төҙөүгә субсидия алды\n10:08, 19 сентября 2013 Йәмғиәт\nКраснокама районынан күп балалы ғаилә һәм биш йәш белгес торлаҡ төҙөүгә субсидия бүлеү тураһындағы таныҡлыҡтар алды. Субсидияларҙың дөйөм күләме 5 200 000 һум тәшкил итте. Сертификаттар тапшырыу тантанаһы муниципаль район хакимиәтендә үтте.\nАуыл ерендә торлаҡ төҙөүгә (һатып алыуға) социаль түләү биреү тураһындағы таныҡлыҡтар Сауыҙбаш ауылынан дүрт бала тәрбиәләгән ғаиләгә тапшырылды. Ғаилә башлығы Руслан Йәһүҙин «Батыр» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә мал ҡараусы булып эшләй.\nҠалған таныҡлыҡтар райондың мәғариф өлкәһендә эшләгән йәш белгестәргә тапшырылды, тип хәбәр иттеләр Краснокама районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.\nЙыл һайын «Ауылды социаль үҫтереү» программаһы буйынса районда яҡынса 15 кеше бындай субсидия ала. 2012 йылда әлеге программа сиктәрендә субсидияларҙың дөйөм күләме 12 700 000 һум тәшкил итте. Шулай уҡ «Торлаҡ» программаһы буйынса дүрт йәш ғаиләгә бергә 2 200 000 һум күләмендә финанс ярҙамы күрһәтелде. Йәнә алты йәш ғаилә бала тыуыу (уллыҡҡа алыу) буйынса субсидия иҫәбенә торлаҡ шарттарын яҡшырта алды. Субсидияларҙың дөйөм күләме 1,5 миллион һум тәшкил итте. Һигеҙ Бөйөк Ватан һуғышы ветераны бер миллион һумдан ашыу суммаға торлаҡ алыу буйынса социаль түләүгә таныҡлыҡтар алды.


Королева байлыҡ | Coinfalls Казино\nКоролева байлыҡ - иҫ киткес уйын, автомат һүтеп йыйҙылар, ул Һеҙгә бирә 117,649 Megaways өсөн утарға. Структураны 6 х 7 катушка сетка, был оло уйындар туҡланыу матурлығы менән килһә полном барабанами дебри һәм характеристика илона барабана. Графика һәм дөрөҫ тойоп менән эшләнгән Jewel шипованная символдары, украшаем барабаны.\nБиг тайм гейминг-яңы уйынсыһы казино онлайн уйын индустрияһы һәм выпустить ун уйын автоматтары, шулай уҡ онлайн-Блэкажек һәм рулетке. Штаб-квартираһы булған Австралия, Сидней, бар клиенттар рәүешендә донъя күләмендәге ҡайһы бер казино бөтә донъя буйынса. Уларҙың уйындары артыҡ билдәле ике тиҫтә телдәрен, уларҙа ти донъяның төрлө поэмаларында.\nКоролева байлыҡ бик сезондың иҫтә ҡалырлыҡ уйын, автомат һүтеп йыйҙылар, ул китерелә менән уникаль структураһында барабана. Ул бар 6 барабаны менән 7 символдар йыйып, һарайының. Был символдар үҙ эсенә күҙҙәр Тавы, Скарабей, Ра гәүһәрҙәре менән бергә королево үҙе сифатында сығыш яһай дикого. Бөтә ҡараш хистәре уйындар-был стильный һәм индикаторы барлыҡ роскошный. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Королева бирә х множить барлыҡ выигрыш төп уйында тиҙ заменяет барлыҡ символдар был барабаны итергә туп-тулы ҡырағай катушка. Шулай булғас, әгәр һеҙ эштәре выигрыш комбинация ҡулланып, 2 ҡырағай барабаны, һеҙ получает матур 49x множить. The pyramid symbol is the only symbol that pays even if you land two of them on the adjacent reels. Бар тағы бер ни тиклем башҡа символдарын тыш, ҡырағай тәбиғәтте, шул иҫәптән, алты уйын символдарын йыуан эсәк. Уларҙы түләү мөмкин проверено юлы менән нажия был төймәгә paytable.\nХарактеристика вьюк клон башҡарыла сығыш яһауын осраҡлы хәл итеп теләсә ҡайһы спину. Бында барабана умножить етештерергә тиклем алты бер үк барабанов. Бынан тыш,, туп-тулы ҡырағай барабанов һәм приумножить тиклем етештерергә 5 бирелде туп-тулы ҡырағай барабанов һәм случайный множить уларға ҡулланыласаҡ.\nMegaways бирә Һеҙгә 117,649 ысулдары төҙөү выигрыш комбинация. Был ғына мөмкин, сөнки крупная структураһы вьюрок мин.е 6 барабаны һәм 7 символдар сетке.\nКоролева байлыҡ хужа шаҡтай яҡшы ҡайтыу менән иң ҡиммәтле уйынсыға процент бүләк 96.9. Минималь ставка ҡулландыҡ, уйнар өсөн был 0.20 һәм, күп тигәндә, £40.\nКоролева байлыҡ бик яҡшы күренә слот-тип ышандыра ул яҡшы итеп еңеүҙәр уйынсыһы. Туп-Тулы катушка һәм ҡырағай конов Катушка байтаҡ внушителен мөмкинлек бирә һәм Һеҙгә эйә булырға бик күп мауыҡтырғыс уйын ваҡытында.