Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация по башкирскому языку на тему " Көҙ. Сифат темаһын ҡабатлау"\nКӨҘ. СИФАТ ТЕМАҺЫН ҠАБАТЛАУ\nИртәнге ҡояш кеүек, Башҡорт теле, туған телем Өйрәнергә тип килдек!\nЙо – Йы – Йө – Йү – Йә – Уы – Йе - йомшаҡ, йомро йылы, йылғыр йөнтәҫ, бөйөк йүгерек йәшел,йәмле һыуыҡ бейек Артикуляцион күнегеү\nЙәшел яулыҡтарын һалған, Аҡ ҡайындар моңайып. Һарыға һабышҡандарҙыр, Көҙ килгәнгә моғайын.\n1-се туҡталыш «МӘКТӘП» Иҫемдә алтын һуҡмаҡҡа Тәү аяҡ баҫҡан көнөм – Тәү башлап мәктәп ишеген Үрелеп асҡан көнөм!\n2-се туҡталыш «көҙгө Өфө»\n3-сө туҡталыш «Тәбиғәттә ҡунаҡта» Балан - Калина Ҡайын - Береза\nСаған - Клён Миләш - Рябина Шыршы - Ель Уҫаҡ - Осина\nУрман ниндәй? Нимәләр үҫә? Хайуандар Ниндәй? ағас сәтләүек балан япраҡ бәшмәк тәмле әсе һары ағыулы төлкө хәйләкәр ҡуян ҡурҡаҡ терпе сәнскеле\nЯл минуты Һаумы, алтын ҡояшым! Һаумы, зәңгәр күгем! Иҫәнме һин, елкәйем! Барығыҙҙы сәләмләйем!\n«Тасури уҡыу» туҡталашы\nНомер материала: ДБ-074113


Республика мәктәптәре ашханаларында тикшереүҙәр дауам итә - Bash.News\nРеспублика мәктәптәре ашханаларында тикшереүҙәр дауам итә https://bash.news/news/107345_respublika_mktptre_ashxanalarynda_tiksherer_dauam_it/?lang=bash\nӨҫтәлдәргә ҡулланыу ваҡыты сыҡҡан продукция, тулы булмаған порциялар ҡуйылырға тейеш түгел. Республика башлығы Радий Хәбиров етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә бер аҙна ваҡыт бирҙе. Ашханалар тәртипкә киләме? БСТ хәбәрсеһе Флорида Ким асыҡларға тырышты.\nБер аҙна элек кенә Булгаков мәктәбе ашханаһында үткән тикшереүҙәр продукция сифатын «икеле» билдәһенә баһаланы. Ит ризыҡтарының ҡаптарында маркировкалар табылмай, һөт аҙыҡтарының ҡулланыу ваҡыты күптән сыҡҡан була. Төбәк етәксеһе Радий Хәбиров социаль селтәрҙә бындай учреждениеларҙы тәнҡитләп, хаталар өҫтөндә эш алып барыу маҡсатын ҡуйҙы.\nДезинсекция сараларынан һуң, ашханала быға тиклем ҡайҙалыр юғалып торған көндәлек меню эленә башлай. Малай-ҡыҙҙарға тәғәйен порция күләме лә боҙолмай.\nВиталий Черевков, мәғариф өлкәһендә туҡландырыу предприятиелары ассоциацияһы рәйесе: “Бөтә иҫкәрмәләр менән етди эш алып барылды. Ашханаға өҫтәмә һыуытҡыстар, кәштәләр килтерелде. Асылған ит ҡаптарына ҡулланыу ваҡытын күрһәткән билдәләр йәбештереләсәк”.\nАшхаан эшмәкәрлеген тикшереүҙән ата-әсәләр ҙә ситтә ҡалманы. Өлкәндәр өсөн махсус дегустация ойошторолдо. Әсәләр ризыҡтар тәмле, порцияларға аҙыҡ тейешенсә һалынған тип билдәләне.\nИрина ЯруллинаЮ, ата-әсәләр комитеты ағзаһы: “Мәктәптә ашап балаларымдың үҙҙәрен насар тойған осраҡтар булманы. Ашханала бешерелгән ризыҡтар сәләмәт туҡланыуға ярашлы әҙерләнә. Беҙҙең дәғүәләребеҙ юҡ”.\nБулгаков лицейы – 17 ауыл уҡыусыларын берләштергән учреждение. Төҙөлөш проектына ярашлы, мәктәп 500 балаға белем биреүгә иҫәпләнгән, ә ысынында бында ике сменала меңдән артыҡ кеше уҡый. Был күрһәткес тә ашхана эшмәкәрлегенең еренә еткерелеп ойошторолмауына йоғонто яһауы ихтимал. Республиканың барлыҡ белем биреү учреждениеларында ла даими тикшереүҙәр дауам итәсәк.


Рөстәм Хәмитов Gebr.Heinemann компанияһы вәкилдәре менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Gebr.Heinemann компанияһы вәкилдәре менән осрашты\n10:07, 6 сентября 2012 Сәйәсәт\n5 сентябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Gebr.Heinemann немец компанияһын Көнсығыш Европала һәм БДБ илдәрендә үҫтереү буйынса директор Ойген Сирота менән осрашты.\nОсрашыуҙа «Өфө» халыҡ-ара аэропорты нигеҙендә Эшлекле авиация үҙәген булдырыу проекты тәҡдим ителде, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Комплекс майҙаны яҡынса 1000 квадрат метр тәшкил итәсәк, унда конференц-залдар, һөйләшеүҙәр үткәреү бүлмәләре, магазиндар, ресторан һәм отель буласаҡ.\nРөстәм Хәмитов үҙәк төҙөү менән ҡыҙыҡһыныуын белдерҙе.\n— Республикала 2015 йылда ҙур халыҡ-ара саралар – Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС илдәре саммиттары үтәсәк. Бынан тыш, Башҡортостан Европа һәм Азия илдәренең бихисап инвесторҙарында ҡыҙыҡһыныу уята. Эшлекле әүҙемлек арта, — тине Рөстәм Хәмитов.\n— Республика менән хеҙмәттәшлек итеүҙе тәрәнәйтергә планлаштырабыҙ. Һәм беҙҙең артабанғы аҙым – Эшлекле авиация үҙәген булдырыу. Өфөнөң һәм Башҡортостан территорияларының эшлекле авиацияны үҫтереүгә ҡағылышлы мөмкинлектәре ҙур булыуын күрәбеҙ, — тип билдәләне Ойген Сирота.\nТеги: бр президенты,эш осрашыуҙары,аэропорт


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Шәйехзада Бабич\nАЛ ДА НУР СӘС ХАЛҠЫҢА! Шағирҙың өлгөрөүе уйҙарының халыҡ фекерен сағылдырыу дәрәжәһенә күтәрелеүенән башлана торғандыр. Бындай юғарылыҡҡа халыҡтың хыялдары менән ҡанатланып, уның теләктәре менән дәртләнеп йәшәгәндә генә күтәрелеү мөмкин. Бабичтың ваҡиғаларҙы тетрәп-тетрәп кисереү һәләте, ил яҙмышына иғтибарлы булыуы уның шәхси һыҙланыуҙарын бик күптәр өсөн уртаҡ итте. Ул халыҡтың өмөтө менән өмөтләнде, халыҡ ҡайғыһы менән ҡайғырҙы, халыҡ нәфрәте менән нәфрәтләнде. Быларҙың барыһы ла уның күңеленә халыҡтағы иң яҡты ынтылыштарҙы тупланы. Бабичтың “Кем өсөн?” (1916) исемле шиғырында ижадтың маҡсаты бик үҙенсәлекле асыла: Айға үрләп, нурҙа уйнап, Күкрәгемде нурланым: — Ит ғәфү әй, ай, тинем мин, Нурҙарыңды урланым. — Һис зарар юҡ, ал, тине ай, Ал да сәс нур халҡыңа. Мин дә бит төн хаҡына Алдым ҡояштың нурҙарын. Ал да нур сәс халҡыңа! Иң изге бурысын, ғүмеренең маҡсатын шағир бына нәмәлә — халыҡты уратып алған ҡараңғылыҡты таратыуҙа, тыуған ергә яҡтылыҡ бөркөүҙә күрә, “Халҡым өсөн” (1914) шиғыры менән Бабич шиғриәтенең иң ҡәҙерле биттәре асылып китә. Уның сабый саҡтарҙан йыйылып килгән ғәзиз уй-теләктәре бергә тупланып, был шиғырҙа аҫыл кристалл хәленә етеп балҡый. Был әҫәр — шағирҙың ижад программаһы, эстетик кредоһы. Бында ижадтың тамырҙары ла, шағирҙың илһам шишмәһе лә асыҡ күрһәтелгән. Тар ғына донъяһына бикләнеп үкһегән, үҙ шәхесендә генә соҡсонған шағирҙарға ҡаршы сыҡҡандай, Бабич “Халҡым өсөн” тигән принципты байраҡ итеп күтәрә. Ул “данлыҡ өсөн”, “алтын өсөн” дә, шәхси зауҡы, дәрте өсөн дә йырламай, саф йөрәкле, дәртле, көләс кешеләрҙе яҡлап, “үҙ туған халҡы өсөн” һүҙ әйтәсәген, шуның яҙмышын ҡурсалап көрәшәсәген белдерә: Йәш сағым, алтын сағым, Ялҡын сағым булһын фиҙа Халҡым алдында минең Биргән таҙа антым өсөн. Шағирҙы үҙ ҡайғыһынан бигерәк халыҡ ҡайғыһы борсой. Башҡалар бәхетһеҙ саҡта ул үҙенең бәхетле була алмаясағын белә. Ил зары алдында Бабичтың үҙ ҡайғылары кесерәйеп ҡалғандай була: Иламайым мин көндәрем Һырғаҡ, һыуыҡ, һалҡын өсөн, Илайым тик ярлы, меҫкен, Ҡыҙғаныс халҡым өсөн. Шулай итеп, халыҡ Бабичтың ғүмер буйы табынасаҡ иң оло мөхәббәтенә әйләнә һәм ҡалған барлыҡ кисерештәре ошо бөйөк тойғо тирәһенә туплана. “Был шиғырҙа шулай уҡ Бабич ижадын аңлау өсөн мөһим асҡыс булырҙай бер нәмә күҙгә ташлана: шағир халыҡҡа тик бер яҡлы ғына ҡарамай. Уның тыуған халҡы социаль һәм милли колониаль иҙеү һөҙөмтәһендә ҡарап тороуға аяныс, меҫкен бер хәлгә килеп терәлгән, ләкин йәшәү дәрте, рухи ҡеүәте һүнмәгән: ул “мәңге шат, дәртле, көләс”. Ысынлап та, Бабич лирикаһында аяныс яҙмышҡа зарланыу, хәсрәтләнеү тойғоларына халыҡтың киләсәгенә ышаныу, өмөт сатҡылары яҡтылыҡ һибеп тора. Шағирҙың халыҡ алдында “таҙа ант” биреүе лә был ышаныстың ни тиклем көслө булыуы тураһында һөйләй: тыуыр көнгә өмөт булмаһа, ант биреүҙең дә кәрәге ҡалмаҫ ине. Салауаттан алып Бабичҡа тиклемге ҙур тарихи арала шағирҙың халыҡ менән яҡынайыу юлында төрлө миҙгелдәр үтелгәйне. Салауат бының һәйбәт үрнәктәрен ҡалдырҙы, ләкин шиғриәт ун туғыҙынсы быуат аҙаҡтарында — егерменсе быуат баштарында халыҡ тормошона тәрәнерәк үтеп инә башланы. Бабичтың ижад принциптары формалашҡан йылдарҙа башҡорт халҡының поэтик хазинаһында Аҡмулланың “Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!” тип, туранан-тура халыҡҡа төбәлгән ижады, Мәжит Ғафуриҙың ябай кешеләрҙе яҡлаусы шиғриәте, Сафуан Яҡшығоловтың башҡорт хәлдәрен ҡайғыртып яҙылған әҫәрҙәре кеүек байтаҡ ҡына байлыҡ тупланып өлгөргәйне. Бигерәк тә Мәжит Ғафури 1912 йылдарҙа “Үҙем һәм халҡым”, “Мин ҡайҙа” исемле шиғырҙарында әҙәбиәттең тормоштағы урыны, шағир менән халыҡ араһындағы мөнәсәбәт мәсьәләләренә ҙур иғтибар биргәйне һәм “ҡайҙа ярлы, ҡайҙа зарлы, ҡайҙа моңлолар була, мин шулар янында булам” тигән принцибына таянып: Бер аҙым алға баҫам да Әйләнәм мин артыма. Ҡайҙа баҫҡандар икән, тип Күҙ һаламын халҡыма, — тип белдергәйне. Башҡорт әҙәбиәтендә ижадҡа ошондай реалистик ҡараштың билдәле традициялары бар ине. Бабич менән бер осорҙараҡ башҡорт әҙәбиәтенә килгән йәш шағирҙар бына ошо традицияларҙы дауам итеп, артабан үҫтереп алып киттеләр. Дауыт Юлтыйҙың “яҙыр йырҙарымды яҙалмайым, ҡара таммаҫ борон йәш тама” тигән һүҙҙәрендә уларҙың уртаҡ уйҙары әйтелгән, ләкин йәшкә ҡапланһа ла, уларҙың күҙҙәре халыҡҡа төбәлгәйне. Йыш ҡына ҡара томандар эсендә аҙашып ҡалғанда, күңелдәре билдәһеҙлек эсендә өҙгөләнгәндә, улар тыуған халыҡҡа ҡарап өмөтләнделәр. Был осорҙа халыҡ һүҙе дөйөм төшөнсә булып ҡына ҡалмайынса, уның йөкмәткеһе шаҡтай асыҡлана бара. Аҡмулланың “башҡорттарым!” тип өндәшеүе бөтә милләтте уянырға саҡырыу ине. Ғафуриҙың ҡайҙа зарлы, ҡайҙа ярлы — шунда ынтылыуы, Юлтыйҙың иң түбән тормош төбөнән моң алыуы, йырҙарының иң түбән халыҡ йөрәгенән ағыуы — шиғриәттә көндән-көн йышыраҡ ишетелә башлаған ошондай фекерҙәрҙә элек күберәк дөйөм һүҙ булып йөрөгән халыҡ төшөнсәһе конкретлаша төшә, ул асыҡ социаль йөкмәтке менән тулылана башлай. “1914 йылда яҙылған “Халҡым өсөн” тигән шиғыр менән Бабич ижадының өлгөргән һәм күп яғы менән шул замандағы башҡорт һәм татар шағирҙарының бик күбеһенән өҫтөн күтәрелгән осоро башлана” икән, был осорҙоң иң төп һыҙаты шағирҙың тормошҡа яҡынайыуы, халыҡ яҙмышын ҡайғыртырлыҡ ил улы булып өлгөрә барыуы ине. Бабич ижадындағы йылдар ваҡыт теҙмәһе генә түгел, улар шағир ҡарашының киңәйеүен, ышаныстарының, инаныуының нығыныуын сағылдырған үҙенсәлекле баҫҡысты хәтерләтә. 1914 йылды шағир “Халҡым өсөн” тигән поэтик лозунг менән башлап ебәрһә, 1915 йылда замандаштарына “Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде!” тип оран һалды, иҙелгән халҡын “Әйҙә, милләт!” тип алға саҡырҙы. 1916 йылда “Көтәм”, “Кем өсөн?” кеүек мәшһүр шиғырҙарында Бабичтың был йүнәлеше тағы ла тормошсаныраҡ төҫ алды. Әлбиттә, милләтен алға әйҙәһә лә, уны алға илтер юлдарҙы, күптәр кеүек, Бабичҡа ла күреү түгел, хатта төҫмөрләүе ҡыйын ине. Алда, яҡты офоҡҡа тиклем һуҙылып, киң юл ялтырап ятҡанда, илдең иртәгәге бәхетле яҙмышы көн кеүек асыҡ саҡта шағирҙың халыҡты тиҙерәк алға ашыҡтырыуы, туҡтауһыҙ алға әйҙәүе, бәлки, әллә ни ҙур егетлек тә түгелдер. Ибраһим Нуруллиндың “шағир “Әйҙә, милләт!” шиғырында милләткә алда яҡты көн вәғәҙә итә һәм “ана күренә ҡибла яҡлап бик матур аҡ шәүләһе” тип тамамлай. Был һүҙҙәр ҙә томан эсенән ялтыраған ут шәүләһе булып ҡына күренәләр” тигән күҙәтеүе Бабичтың ҡараштарындағы ҡаршылыҡлы моментты дөрөҫ сағылдыра. “Әйҙә, милләт!”, “Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде!” кеүек шиғырҙарҙың әлегә беҙҙе башҡа яғы ҡыҙыҡһындыра. Юл ауыр, юл болғауыр булһа ла, шағир халыҡты, “алда рәхәт ҡәҙерене белмәккә михнәт файҙалы” тип алға өндәй. Нурлы көндәрҙең ҡайҙа көткәнен уның зирәк күңеле бары һиҙемләй генә әле. Бабич кешеләрҙе ошо болғауыр, тынсыу тормоштан сығыу юлдарын бергә-бергә эҙләшергә саҡыра, бәхет эҙләү юлындағы михнәттәрҙе улар менән уртаҡлашырға әҙер тора. Күпме шағирҙар кешене “теге донъя” рәхәтлектәренә әҙерләгәндә, уның ихтыярын бығаулап, тәңре алдында теҙ сүктергәндә, хан замандарындағы “алтын дәүерҙәрҙең” көйөн көйләп, күңелде йоҡомһоратырға тырышҡанда йәки мөхәббәт идиллияһы менән әүрәткәндә әлегә үҙе киләсәккә атлар юлдарҙы асыҡ ҡына күрмәһә лә, кешеләрҙе активлыҡҡа, көрәшкә саҡырыуы үҙе үк Бабичтың был йылдарҙағы ҡаһарманлығы ине. Был йәһәттән “Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде!” исемле шиғыры ла бик характерлы. Ҡанын ағыулап, йәнен сығарырҙай булып, көйҙөргән-һыҙлаған күңеленә шағир былай тип өндәшә: Үҙеңде һин иҙеп янған менән Уйлама һин ваҡыт үтер тип, Ҡара төндә ҡара болот булып, Ерҙе баҫҡан золом китер тип. Шағир аяҡ-ҡулдағы бығауҙарҙы тиҙ генә өҙөп булмаясағын, аяҡ аҫты тулы тәрән соҡорҙарҙың юлды бүләсәген киҫәтә. Тимәк, үҙ-үҙеңде иҙеп яныу менән генә донъяны әллә ни үҙгәртә алмаясаҡһың. Шуға ла: Төкөр донъяһына, бул түҙемле, Ағыулама юҡҡа тамырыңды, Ысын ирекле алғы көндәр өсөн Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде! Һинең һыҙланыуҙарың алдағы ирекле көндәр өсөн уртаҡ көрәшкә ҡушылғанда ғына был ғүмерҙең мәғәнәһе буласаҡ. Шиғырын “Ник һыҙлайһың, күңелем?” тигән һорауҙан башлаған шағир үҙ-үҙенә ошондай яуап бирә. Шиғыр “Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде!” тигән юл менән йомғаҡланған төҫлө. Ләкин уның башҡортса “һайланма әҫәрҙәр”гә инмәгән ошондай дауамы бар: Һөйөү, выждан, иман, хаҡлыҡ кеүек Матур һүҙҙәр — иҫкән ел генә; Улар — сәмауи һүҙ, күктә улар, Уларҙы тик һөйләй тел генә. Ҡарғалған ер үҙенең тамуғында Әле бик күп йылдар янасаҡ. Рыя, нифаҡ, вәхшәт һаҙлығында Бик күп йылдар батып ятасаҡ. Ерҙең ире — йыртҡыс, тура килһәң, Йыртыр, нисек йырта айыуҙар... Ҡатын — зәһәр йылан, тейә ҡалһаң, Мәңгелеккә һине ағыулар. Уйлама һин, тиҙҙән емерелер, тип, Яҡтылыҡты япҡан таш диуар, Бик күп йылдар әле көсһөҙҙәрҙең. Күҙҙәренән ҡанлы йәш ағыр. Баяғы урында тамамланһа, шиғыр бөгөнгө күҙлектән ҡарағанда “дөрөҫөрәк” килеп сығыр ине. Ысынлап та, “Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде!” тигән орандан һуң килгән юлдар шағирҙың, позицияларҙы ташлап, артҡа сигенеүе түгелме? Ләкин был юлдарҙың шул замандың рухи атмосфераһында тыумай ҡалыуы мөмкин түгел ине. “Һөйөү”, “выждан”, “иман”, “хаҡлыҡ” кеүек һүҙҙәрҙең аяҡ аҫтына һалып тапалыуын, вәхшәт һаҙлығына, тамуҡҡа әйләнгән был донъяның күҙҙәрҙән әле байтаҡ ҡанлы йәш ағыҙасағын шағир уҡыусының күңелен төшөрөр өсөн һөйләмәй. “Төкөр донъяһына!” тигәс, ул ошо “ире — айыу”, “ҡатыны — йылан” булған донъяның портретын күҙ алдына баҫтыра. “Бул түҙемле” тигән һүҙҙәр ҙә социаль иҙеүҙә түҙеп йәшәргә өндәү түгел, әлбиттә. Шиғыр баштан аҙаҡ көрәш юлында түҙемле, көслө булырға саҡырыу рухы менән һуғарылған, сөнки, һуңғы юлдарҙа әйтелгәнсә, “бик күп йылдар әле көсһөҙҙәрҙең күҙҙәренән ҡанлы йәш ағыр”. Шағир ниндәйҙер әҙер бәхет, еңел көрәш (көрәш еңел булмайҙыр ҙа) вәғәҙә итмәй, алда торған ҡыйынлыҡтарға ла иғтибарҙы бора. Башҡорт шағирҙарының халыҡ яҙмышын уйлап һыҙланыуҙары, уның тормошон яҡшыртырлыҡ бер генә сара таба алмайынса, төшөнкөлөккә бирелеүҙәре әҫәрҙәрҙә йыш ҡына уҙғандарҙы идеаллаштырыуға, киң сәхрәләрҙе, йәмле йәйләүҙәрҙе һағыныуға килтерҙе. Бындай мотивтар айырыуса Сафуан Яҡшығолов, Фазыл Туйкин кеүек шағирҙарҙың әҫәрҙәрендә йыш ишетелде. Мәжит Ғафуриҙың ҡайһы бер шиғырҙарында “ата-бабаларҙың тормошона ниндәйҙер яҡшы өлгө итеп ҡарау, үткәнде идеаллаштырыу ныҡ ҡына сағылып ҡалды”. “Тәүҙә башҡорт милләтенең үткәне өсөн янған шағир хәҙер татар һәм дөйөм төрөк милләтселегенә лә өлөш сығарҙы”. Дауыт Юлтый ҙа тыуған халҡының бөлгөнлөккә төшөүенә аптырап: “Ҡайҙа, башҡортҡайым, һауалыҡтар, ғорурлыҡтар тулған күкрәгең?” — тигән һорауҙы ҡабатлап ҡуйҙы. Әлбиттә, бындай әсенеп әйтелгән һүҙҙәр уҙғанды идеаллаштырыуҙан бигерәк халыҡтың бөгөнгө көндә шул тиклем иҙелеп йәшәүенең сәбәптәрен аңларға тырышыуҙан килә ине. Башҡорт әҙәбиәтендә революцияға тиклем һиҙелерлек урын алған ошондай мотивтар Бабич шиғырҙарында бөтөнләй тиерлек юҡ. Был яғы менән ул 1914 — 1916 йылдарҙағы ижад осоронда күпселек башҡорт шағирҙарынан айырылып тора. Уның туҡтауһыҙ алға ынтылыуы, алға әйҙәүе бында ла еңеп сыға. Ҡара томандар эсендә лә киләсәктәге яҡтылыҡты күрергә өмөтөн өҙмәгән шағир уҙғандар хаҡында хыялдарға бирелеп ултыра алмай. Уның ҡарашы — киләсәктә. Хыялдары — киләсәктә. Шулай итеп, Бабичтың тынғыһыҙ шиғри тәбиғәте уның ижадындағы темпераментта, ярһыуҙа ғына түгел, әҫәрҙәренең ҡайһы яҡҡа төбәлгән булыуында ла күренә. Был осорҙа Бабичтың алыҫ уҙғандарҙы иҫкә төшөрөп, аҙыраҡ моңайып алған тик бер генә мәлен күрәбеҙ. Был мәл уның “Ҡанун тыңлағанда” исемле шиғырында сағылған. Революцияға тиклемге башҡа бер генә шиғырында ла был хәл ҡабатланмай. Шиғырҙың башына автор “Фараби хәҙрәттәренә бағышлайым” тип ҡуйған. Фараби Әбү Насыр Мөхәммәт (870 - 950) Урта Азияла йәшәгән философ. Ул боронғо грек философияһын Шәреҡтә таратыусыларҙың береһе була, йәндең үлемһеҙлегенә, әхирәттәге тормошҡа ышанмауҙа, ҡыҫҡаһы, аллаһыҙлыҡта ғәйепләп, Фарабиҙы дин әһелдәре эҙәрлекләйҙәр. Фараби — музыка тураһында фәндең урта быуаттарҙағы үҫешенә ҙур йоғонто яһаған кеше. Үҙенең капиталь хеҙмәтендә ул музыканың килеп сығыу тарихы, теорияһы, эстетикаһы, уйнау ҡоралдары кеүек күп мәсьәләләрҙе киң яҡтыртҡан. Урта Азия халыҡтарында киң таралған ҡанун исемле боронғо музыка ҡоралының килеп сығышын легенда шулай уҡ уның исеменә бәйләй. Ҡаҙаҡтарҙағы ике ҡыллы думбыраны ла Фараби уйлап тапҡан тигән ҡараш бар. Йыр-моңға ғашиҡ Шәйхзаданы Фараби шәхесенең иң элек шул музыкаға бәйле яғы үҙенә тартҡан булырға тейеш. Әй Фараби хәҙрәте, төркөм, ҡаным, нәҫелем, йәнем, Мәңге онотолмаҫ әҫәрҙән беҙгә ҡалдырҙың ҡанун, — тип башлана шиғыр. Фарабиҙың музыкаль талантына баш эйеү, ҡанун моңона һоҡланыу шиғырҙың буйынан-буйына дауам итә. Ҡанундың сихри моңон тыңлап тәьҫирләнгәндә Бабичта ниндәй тойғолар уяна һуң? Уның күҙ алдынан ниндәй тормош күренештәре үтә? Нисәмә йөҙ йылдар буйына төрлө халыҡтарҙың күңелендәге аһ-зарҙы үҙенә йыйған ҡанун тауышы “иҫке хәлдәр, иҫке саҡтарҙы терелтә, тыңлата” икән һәм ошо тауыш аша шағирға “әллә ҡайҙа, әллә ҡасанғы ҡәүемдәр” ыңғырашыуы ишетелә икән, бындай кисерештәр нескә күңелле Бабичтың тәбиғәтенә бик тап килә. Арфа йәки лира тауышы беҙҙең уйҙарҙы үҙебеҙ ҙә һиҙмәҫтән боронғо Элладаға, көснә ҡылдарының сыңлап китеүе боронғо рус тормошона борған кеүек, ҡанундың Бабичта туғандаш моңдарға һоҡланыу уятыуы, уның күҙ алдына алыҫ уҙғандарҙы, бабайҙар донъяһын баҫтырыуы ғәжәп түгел. Уҙғандарҙы күҙ алдынан кисергәндә шағир уларға үҙенең мөнәсәбәтен дә асып һала. Былары инде шағирҙың боронғо моң менән тәьҫирләнеүе генә түгел. Был юлдарҙа башҡаларҙы ҡол итеп, ҡурсаҡ итеп тотҡан саҡтарҙы һағыныу, уҙғандарҙы идеаллаштырып, ҡайҙа ул саҡтар тип аһ ороу шаҡтай ныҡ һиҙелеп ҡала. Шуға ла “Ҡанун тыңлағанда” шиғыры шул осорҙа башҡорт интеллигенцияһы араһында “абруйы” бөтөнләй үк төшмәгән дөйөм төркилек лозунгылары Бабич күңелендә лә аҙмы-күпме урын алыуы хаҡында һөйләй. Фарабиға “төркөм, ҡаным, нәҫелем” тип өҙөлөп өндәшеү ҙә туғандаш моңға һоҡланыуҙан ғына түгел, шағирҙың дөйөм төркилек идеялары менән мауығып алыуынан килә. “Сит уйындарҙан күңел ҡайтты хәҙер” тигән һүҙҙәрҙә Бабичтың тыуған халыҡ моңона һыуһауы ла күренеп ҡуя. Башҡортостанда киң генә таралған “төркилек биҙәгенең” Бабичҡа бөтөнләй ҡағылмайынса урап үтеүен көтөүе ҡыйын ине, әлбиттә. Ләкин сәләмәт күңелле, халыҡсан рухлы шағир был ауырыуҙы еңел үткәрҙе. Бабичҡа һирпелә биреп ҡалған был ҡыҫҡа ваҡытлы зәхмәт, шағир йөрәгендә туған халҡы өсөн дөрләгән ут-ялҡында янып, юҡҡа сыҡты, Бабичтың 1914 — 1916 йылдарҙа ижад ителгән шиғырҙарында халыҡ төшөнсәһе, конкрет социаль ерлек һәм һыҙаттар алып, тулылана бара. Шағирҙың поэтик оҫталығы үҫеү менән бергә уның донъяға ҡарашы, тормошҡа мөнәсәбәте лә үҙгәрешһеҙ ҡалмай. “Халҡым өсөн”, “Көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде!”, “Әйҙә, милләт!” кеүек ижадтың маҡсатын, программаһын нигеҙләгән шиғырҙарға халыҡ хәлен реаль күренештәрҙә һүрәтләү өҫтәлә. Башҡорт яҙмышын төрлөсә юраған бәхәстәргә үҙ мөнәсәбәтен туранан-тура белдермәһә лә, Бабич туған халҡы тураһында һүҙ көрәштереүҙәргә битараф ҡала алмай, әлбиттә. Күптәрҙең аңында әле һаман да төрөксөлөк, мосолмансылыҡ кеүек иҫкергән пәрҙәләргә төрөнөп ятҡан халыҡ төшөнсәһенең Бабич шиғырҙарында ысын йөҙө, тормошсан һыҙаттары йышыраҡ күренә башлай. Был осорҙа шағирҙың халыҡ менән яҡыная барыуы башҡорт фольклорының үҙенсәлекле йоғонтоһонда ла күренә. Мәҫәлән “Халҡым өсөн” шиғыры үҙенең яңғырашы менән йырҙарға бик яҡын тора. Хатта уны шағир мандолинаһына ҡушылып йыш ҡына йырлай ҙа торған булған. Шулай уҡ “Тимергә” исемле шиғырҙа: Доға ҡылдым Тимергә, Бәхете булһын ғүмергә; Бәхетең үҫеп, бай булһаң, Мин баймын, тип тилермә, — кеүек строфаларҙың ҡобайырҙарҙа, сеңләүҙәрҙә йыш осрай торған теләк формалары менән (мәс., “Ишет быны ҡартыңдан, һүҙ булмаһын артымдан” йәки “Эштәреңдә үрнәк бул, ыласындай зирәк бул”) шиғри техника яғынан да, мәғәнәүи яҡтан да туғанлыҡ ярылып ята. “Яҙғы йыр”ҙа “йырҙар яҙам тауҙың күкрәгендә” тигән юлдарҙа башҡорт фольклорындағыса кешенең тыуған ергә һыйынып илһамланыу, тау күкрәгенә йыр яҙыу традицияһының Бабичҡа тәьҫире һиҙелеп ҡала. Ә “Ситлектәге һандуғас янында” исемле шиғырҙағы ҡайһы бер строфалар шағирҙың, башҡорт йыры стихияһына сумып, ваҡыты менән бөтөнләй уның ағышына бирелеп китеүенә асыҡ миҫал: Йөрәгемдә янған һағыштарҙы Һиҙҙеңме әллә, моңло һандуғас? Мин йырламай, былбыл, кем йырлаһын, Йөрәк ялҡындарым ҡабынғас... Ҡараһана, былбыл, ситлегеңдән: Урал тауы тора күгәреп, Шул тауҙарға ҡарап, мин йырлайым, Уйҙарымды йыраҡ ебәреп. Бабич бала сағынан уҡ йыр, әкиәт тыңларға һәүәҫ була, уларҙы дәфтәрҙәренә лә байтаҡ күсереп ала. Юғарылағы ҡайһы бер миҫалдар ғына ла шағирҙың башҡорт фольклорындағы рухи ынтылыштарҙы, шиғри традицияларҙы йөрәгенә һеңдереп, шулар йоғонтоһонда ижад итеүен иҫбатлай. Шағир был йылдарҙа йырҙарын күтәреп ятҡан Уралға ҡарап, халыҡ йөрәгенә төбәп йырлаған ҡаялағы егет ҡиәфәтендә күҙ алдына баҫа. Уның ихлас йөрәктән сыҡҡан моңо халыҡ күңеленә нығыраҡ үтә бара. Туған халҡына мөхәббәте, уның киләсәгенә бағлаған өмөттәре Бабичтың 1916 йылда яҙылған “Көтәм” исемле шиғырындағы һәр юлға мөлдөрәмә тулған. Был шиғыр — Бабич ижадында ғына түгел, барлыҡ башҡорт лирикаһындағы иң аҫыл әҫәрҙәрҙең береһе. Гөлөстан кеүек йәйрәп ятҡан башҡорт ерҙәре... Уның йәмле туғайҙарын, сәскәгә күмелгән сәхрәләрен күреп, шағирҙың күңеле әллә ҡайҙарға елкенә. Тауҙарына менһә, уның алдында йәннәт нурҙары балҡығандай була. Ләкин башҡорт ауылына килеп инеү менән был яҡты тәьҫораттарҙың әҫәре лә ҡалмай. Ошо гөлөстан кеүек тәбиғәт ҡосағындағы тормоштан аһ-зар, хәсрәт аңҡып тора: Гүрстандай ғәмле ауылдарҙа Ҡыбырҙаша йәнле мәйеттәр. Йәнле мәйеттәрҙең ғәмен көйләп, Илап аға Һаҡмар, Яйыҡтар. Башта балҡып торған тәбиғәт, ентекләберәк ҡараһаң, бер ҙә улай шат йөҙлө түгел икән: йылғалары ла уның, ил ғәмен көйләп, илап аға. Туған халҡының ошондай тетрәткес тормош эсендә һыҙланыуы, шағир күңеленә йыйылып, һағыш булып һығылып тама: Янып-көйөп, бәғерем, өҙгөләнеп, Ләғнәт уҡыйым, кемгә — белмәйем. “Килер микән аҡ көн беҙгә лә?” тип Уралҡайға ҡарап илайым. Шағир был фажиғәле яҙмышты ситтән килгән бер үткенсе кеүек күҙәтмәй. Ул үҙен ошо йәнле мәйеттәрҙең, Һаҡмар, Яйыҡтарҙың бер туғаны итеп иҫәпләй, улар менән бергә “килер микән аҡ көн беҙгә лә?” тип ғазаплана. Әле генә Урал тауҙарына ҡарап йырлаған егет хәҙер шул тауҙарға ҡарап илай. Ләкин шатлыҡ елкендергәндә лә, ҡайғы йөҙәткәндә лә, тойғолары менән бүлешергә теләгәндәй, Бабичтың Уралға ҡарауы һис тә юҡҡа түгел. Мөһабәт Уралға ҡараһа, ундағы ғәйрәт, уңдағы сабырлыҡ шағирға лә күскәндәй була. Урал тупрағына һеңгән моң-хәсрәт менән бергә шул ерҙәге йәшәү дәртенең дә үҙ йөрәгенә ҡойолғанын, ошо ерҙең ҡайғыһы менән дә, өмөтө менән дә тулышҡанын тоя шағир: Күрәм: үҙ олпатын боҙмай һаҡлап, Урал ята әкрен, тын ғына; Ала шунда йәнде тынлыҡ ҡаплап, Килә башлай тәмле уй ғына. Урал — шағирҙы гүрстандай ауылдарҙа йөрөтөп илатыусы ла, яралы күңелен өмөт менән һауыҡтырыусы ла. Башҡорт халҡының героик эпостарында, ялҡынлы ҡобайырҙарында, йырҙарында данланып, Башҡортостандың, халыҡ берҙәмлегенең символына әйләнгән, ауырлыҡтарҙа ла олпатлығын һаҡлап ҡалған Уралға Бабич торған һайын нығыраҡ таяна, табаны тыуған тупраҡ йылыһын һиҙгерерәк тоя. Ошондай бәйләнеш арҡаһында һүҙен шағир: Ишеткәндәй булам әллә ҡайҙан Ырыҫ-бәхет, өмөт йырҙарын; Өмөт ҡайнап, ташып күкрәгемдән, Көтәм тиҙҙән аҡ көн тыуғанын, — тип тамамлай. Иле хатта гүрстанға әйләнгән заманда, күкрәгенән ҡайнап, ташып торорлоҡ өмөтө булғанға ла шағир әҫәрен “Көтәм” тип исемләгән. Башҡорт ерҙәренең таланыуы, халыҡтың аяныс социаль хәле хаҡында ун туғыҙынсы быуат аҙағында — егерменсе быуат башында прогрессив рус яҙыусылары айырыуса борсолоп яҙҙылар. Бигерәк тә Г. Й. Успенскийҙың “Ырымбурҙан Өфөгә тиклем” исемле әҫәрендә, Уралдың талантлы йырсыһы Д. Н. Мамин-Сибиряктың романдарында, повестарында, хикәйәләрендә һәм очерктарында, башҡа байтаҡ яҙыусыларҙың китаптарында Башҡортостандың һоҡландырғыс тәбиғәте менән ундағы хеҙмәтсән халыҡтың бөлгөнлөгө ҡапма-ҡаршы ҡуйылды. Рус яҙыусылары башҡорт халҡының азатлыҡ өсөн көрәш тарихы, уның героик эпостары, музыкаль һәләте хаҡында оло хөрмәт менән һөйләнеләр һәм, уның социаль-ижтимағи хоҡуҡтарын яҡлап, ҙур гражданлыҡ ҡыйыулығы күрһәттеләр. “Башҡорттар араһында шундай һәйбәт, аҡыллы шәхестәр бар, етерлек ғәйрәт запасы бар, үлеүгә табан барыусы башҡорттарҙы күтәрә торған күп һәйбәт һыҙаттар бар, аҙаҡ килеп, яҡты ғилем һәм бөйөк мөхәббәт кешеләре бар ҙабаһа — һис бер юл, һис бер ҡотолоу юҡмы ни?” — тип яҙҙы Д. Н. Мамин-Сибиряк. Егерменсе быуат башында ошондай уҡ кисерештәр Н. А. Крашенинниковты ла борсоно. Революцияға тиклемге башҡорт халҡының тормошон төрлө яҡлап сағылдырған “Һүнеп барыусы Башҡортостан” (1907) исемле китабында ул: “Әй, хәҙрәттәр иле, ҡол ҡатындар иле, бында тимерҙән дә ҡатыраҡ — ҡараңғылыҡ!.. Ҡасан һуң таң атыр, ҡасан атыр?” — тип һыҙланды. Рус яҙыусыларының күпселек әҫәрҙәрендә башҡорттарҙың ауыр хәлен аяуһыҙ дөрөҫлөк менән һүрәтләү уның ижад һәләтенә һоҡланыу, потенциаль көстәренә оло өмөт һәм ышаныс һаҡлау менән һуғарылғайны. Ш. Бабичтың “Көтәм” исемле шиғырындағы уй-кисерештәр рус яҙыусыларының ошондай гуманистик рухтағы әҫәрҙәре менән ауаздаш ине. “Көтәм” исемле шиғырҙың башҡортса яҙылыуы ла уны әҙәбиәтебеҙҙең формалашыу юлында үҙенсә бер тарихи факт дәрәжәһенә күтәрә. Башҡорт телен танымаҫҡа тырышыусыларҙың тауышы әленән-әле ишетелеп торған саҡта уҡ Бабичтың туған телдә шиғыр яҙырға һәм уны матбуғатҡа тәҡдим итергә ҡыйыулығы етә. Ул үҙенең “көрәшеп үткәр ҡыҫҡа ғүмереңде” тигән тормош ҡағиҙәһенә тоғро булып, туған теленә матбуғатта тулы хоҡуҡ биреү өсөн тәүгеләрҙән булып эшкә тотона. Башҡортса яҙылған был шиғырҙың ниндәй резонанс тыуҙырыуы ла ҡыҙыҡлы. 1916 йылдың йәйендә “Тормыш” газетаһы редакцияһы рамазан ғәйете айҡанлы Мәжит Ғафури, Сәғит Рәмиев, Нәжип Думави, Сәғит Сүнчәләй, Зариф Бәшири һәм Шәихзада Бабичтың берәр шиғырын баҫтырып сығарырға була һәм гәзиттең 18 июль һанында Ғафуриҙың, Сүнчәләйҙең, Бәшириҙең шиғырҙары баҫылып та сыға. Был номерҙы әҙерләгәндә Бабич үҙенең “Көтәм” тигән шиғырын алып килә һәм ҡалған биш шағир ҙа был ваҡытта редактор янында була. “Бабичтың шиғырын уҡыр алдынан әйткән ошо һүҙҙәре, — тип хәтерләй Зариф Бәшири,— бөгөнгөләй хәтеремдә ҡалған: — Алдан уҡ әйтеп ҡуяйым: шиғырымдың ике сәйер яғы бар. Беренсенән, ул шаҡтай ҡыйыу мәсләкле, икенсенән, шиғыр башҡорт телендә яҙылған. Сөнки башҡорттоң бөгөнгө гүрстандай ауыр тормошо хаҡында милләте башҡорт булған шағир үҙ шиғырын башҡортса яҙмай булдыра алманы, һәм мин уның гәзиттә башҡортса баҫылыуын теләр инем”. ...Бабичтың был “Көтәм” тигән шиғыры миңә лә, башҡаларға ла оҡшаны. Шулай ҙа уны “Тормыш” газетаһының редакторы Закир Ҡадири хупламаны. — Мин был шиғырҙы, — тине ул, — Бабич үҙе әйткән сәйер яҡтарын алып ташлағанда ғына баҫып сығара алам, ә был көйө — юҡ. Бындай хөкөмдө ишеткәс, Бабич шиғырҙы ҡуйын кеҫәһенә тыҡты ла урынынан торҙо һәм Закир Ҡадиригә: — Беҙҙең халыҡҡа ирекле көндәр килмәйенсә, был шиғыр донъя күрә алмаҫ, ахыры. Ә мин ул көндө көтәм! — тине лә редактор бүлмәһен ташлап сығып китте”. Ошо ваҡыттарҙа яҙа башлаған “Китабеннас”ының бер бабында Бабичтың Закир Ҡадириҙе ҡанһыҙлыҡта, деспотлыҡта (истибдад) ғәйепләп: Әл-Ҡадирҙың ҡәҙере төшмәк әлмисаҡтан бирлелер, Аҡылына, фәһеменә, истибдадлы хиссиәт мөдир! —. тип ҡаты ғына эләктереп китеүенә редактор бүлмәһендәге ваҡиға ла ниндәйҙер дәрәжәлә сәбәпсе булғандыр, моғайын. (Рауил Бикбаев) 1981 й.


18 Октябрь 2019, 09:38\nСибай педагогия колледжы коллективы Республика Хөкүмәтенең туған телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү тураһындағы ҡарарына, “Мәҙәниәт”милли проектына ярашлы конкурста ҡатнашып һәм 1 миллион һумдан ашыу грант яуланы. Уҡыу йорто уҡытыусылары—Гөлнара Харисова, Гөлнара Шәкирова, Сәйҙә Мәмбәтҡолова, Татьяна Кузьмина, Гөлдәр Дәүләтбаеваларҙың конкурста еңгән “Рус һәм башҡорт халҡының мәҙәниәте аша Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү “Инеш”үҙәге” булдырыу проекты уңышлы тормошҡа ашырыла.\nСибай педагогия колледжы коллективы Республика Хөкүмәтенең туған телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереү тураһындағы ҡарарына, “Мәҙәниәт”милли проектына ярашлы конкурста ҡатнашып һәм 1 миллион һумдан ашыу грант яуланы.\nУҡыу йорто уҡытыусылары—Гөлнара Харисова, Гөлнара Шәкирова, Сәйҙә Мәмбәтҡолова, Татьяна Кузьмина, Гөлдәр Дәүләтбаеваларҙың конкурста еңгән “Рус һәм башҡорт халҡының мәҙәниәте аша Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү “Инеш”үҙәге” булдырыу проекты уңышлы тормошҡа ашырыла.\nТөйәләҫтә көҙ байрамы--“Осенины” уҙғарғандар. Сибайҙың Балалар ижады үҙәгендә телдәр үҙенсәлектәре һаҡланған башҡорт һәм рус халыҡ уйындарына үҙ студенттарын ғына түгел, паркта йөрөүселәрҙе лә йәлеп иткәндәр.\nУҡыу йортоноң күсмә фольклор бригадалары Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренә башҡорт фольклоры йыйыуға ғына түгел, урындағы халыҡ менән байрамдар ойоштороуға ла айырым иғтибар бүлә. Ошо көндәрҙә уҡытыусылар һәм уҡыу йортоноң II, IV курс студенттары Ырымбур өлкәһенең Уртазым ауылы мәктәбендә “Сөмбөлә” байрамы ойошторған.\n—Төрлө милләт вәкилдәре—рустар, ҡаҙаҡтар, башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктә сараны ике телдә алып барҙыҡ. Шулай ҙа башҡорт теленә айырым баҫым яһаныҡ: башҡортса йыр-бейеүҙәр, уйындар уйнаныҡ,--ти ижади төркөм ағзалары. —Көҙһылыу булып 9-сы класс уҡыусыһы Юлиә танылды. Фойены көҙ темаһына күргәҙмә биҙәне.\nПедагогтар һәс студенттар тиҙҙән Силәбе өлкәһендә Нардуған байрамы, Урал аръяғының Йылайыр, Баймаҡ райондарының рустар күпләп йәшәгән ауылдарында “Кузьминки” байрамдары ойошторорға ниәтләй.\nПроект сиктәрендәге эшмәкәрлектәренә башҡорт һәм рус ғаиләләре араһындағы ярыш йомғаҡлау яһаясаҡ. Иң һуңынан улар “Биҙәү ҡулланма сәнғәте әйберҙәрен эшләүҙә башҡорт милли стиле”, “Халыҡ йолалары һәм уйындары” китаптарын, методик ҡулланмалар сығарырға әҙерләнә.


Алыҫ араларҙы яҡынайтып » "Урал" гәзите\nОшо аҙнала ҡала Картиналар галереяһының бәләкәй залында Тѳмән ҡалаһында йәшәгән рәссам, Рәсәйҙең Рәссамдар союзы ағзаһы һәм Рәсәйҙең Эклибрис (китап билдәһе, йәғни китап тышының эске яғынан йәбештерелгән иллюстрация, унда авторҙың исеме һәм уның кемлеген асыҡлаусы девизы яҙыла йәки эмблема тѳшѳрѳлә) ассоциацияһы ағзаһы Юрий Александрович БЫЧКОВтың картиналар күргәҙмәһе асылды.\nБыл офорттар (боронғо графика техникаһының ме- талдағы тәрән гравюраһы тѳрҙәренең береһе) күргәҙмәһенең инициаторы күренекле рәссам Виталий Шеповалов. Улар Юрий Александрович менән йәш саҡтан уҡ ижадташ дуҫтар булған. Әле лә алыҫ араларҙы яҡынайтып, дуҫлыҡ ептәрен ѳҙмәй, аралашып торалар. Күргәҙмәнең асылыу тан- танаһы Юрий Бычков ебәргән видеосәләм менән\nбашланып китте. Ул бер аҙ үҙе һәм ижады тураһында һѳйләне, нисек итеп офорт эшләүе тураһында оҫталыҡ дәресе күрһәтте. Артабан күргәҙмәнең асылыу тантанаһына килгән ҡунаҡтар сығыш яһағас, рәссамдың күргәҙмәгә ҡуйылған ижад емештәре менән танышты. Юрий Бычковтың һүрәттәрендә себер халҡының йәшәйеше, кѳнкүреше күберәк сағылдырылған, сѳнки ул оҙаҡ йылдар Ханты-\nМансы округының Нижневартовск ҡалаһында йәшәй. Тап ошонда ул эклибрис стилендә ижад юлын башлай ҙа инде. Шуға күрә уның офорттарында урындағы халыҡ тормошо тѳп урынды биләй. Ысынлап та, бѳгѳнгѳ кѳндә Рәсәйҙә офорт эшләүсе рәссамдар бармаҡ менән һанарлыҡ ҡына, сѳнки\nбыл ҡатмарлы һәм ауыр хеҙмәт. Офортты башҡарыусынан эске тәрән логика һәм ваҡ ҡына деталдәр менән эшләй белеү оҫталығы талап ителә. Офорт эшләү процесында металға тѳрлѳ ҙурлыҡтағы энәләр һәм кислоталар ярҙамында һүрәт тѳшѳрѳлә. Бындай мәшәҡәтле, күп кѳс һалынған хеҙмәт, әлбиттә, ҡиммәт баһалана. Ижад һѳйѳүселәрҙе һәм эклибрис менән ҡыҙыҡһыныусыларҙы Картиналар галереяһындағы яңы күргәҙмә кѳтѳп ҡала.


“Хата өсөн язаның көсәйтелеүе ихтимал”\n1 Ноябрь 2019, 11:09\nИнвалидлыҡты билдәләгәндә хатаға юл ҡуйған табиптар бар. Калининград өлкәһендә йәмәғәтселек вәкилдәре менән осрашҡанда Рәсәй Президенты Владимир ошондай медицина хеҙмәткәрҙәренә ҡарата яуаплылыҡты көсәйтеү ихтималлығын билдәләне.\n“Бурыстарын намыҫһыҙ үтәгән өсөн яза, ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, әле лә ҡулланыла ала. Бындай хоҡуҡ “Росздравнадзор”ға бирелгән. Мотлаҡ медицина страховкаһы өлкәһендә ошондай системаны ойоштороу шарт, – тине Президент. – Һаулыҡ һаҡлау министрынан һәм ошо өлкәне көйләгән вице-премьерҙан бының буйынса тәҡдимдәр көтәм”.\nВладимир Владимирович юристар мөхитендә таралған принципҡа иғтибарҙы йүнәлтте. “Язаны көсәйтеү түгел, ә уның ҡотолғоһоҙлоғо мөһим. Шул саҡта яза сараһын көсәйтеүҙең дә кәрәге ҡалмаясаҡ. Тап ошо юҫыҡта эшләргә кәрәк”, – тине ул.\nИнвалидлыҡты билдәләгәндә хаталарға килгәндә, Президент әйтеүенсә, һаулығында кәмселектәре булған кешеләрҙең хәле кеүек үк, был тема ла бик нескә һәм тәрән.


Башҡортостанда иң яҡшы агрономдар билдәләнде\nРеспубликала ауыл хужалығы культураларын үҫтереү технологиялары буйынса VIII интерактив олимпиада үтте.\nӘхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала ҡулъяҙмар һәм һирәк осраған баҫмалар, китаптар күргәҙмәһе асылды\nБилдәле башҡорт һәм рус яҙыусы-шағирҙарҙың юбилейына арналған экспозицияла Иван Тургеневтың тыуыуына - 200 йыл, Лев Толстойҙың - 190, Зәйнәб Биишеваның 110 йыл тулыу уңайынан тупланған бай материал менән танышырға мөмкин.\n24 фев, 19:05\nРәми Ғарипов исемендәге премияның быйылғы лауреаттары билдәләнде\nБүләкләү тантанаһы халыҡ шағиры исемен йөрөткән 1-се Республика башҡорт гимназия-интернатында үтте.\nХалыҡ-ара туған телдәр көнө ЮНЕСКО тарафынан 2000 йылдан билдәләнә\nЮҡҡа сыға барыусы телдәрҙе һаҡлау, үҫтереү, туған телдә белем алыу, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе киңерәк таратыу маҡсатында ойошторола. ЮНЕСКО мәғлүмәттәренә ярашлы, Рәсәйҙә 136 телгә юғалыу ҡурҡынысы янай. Ә шул арала 16-ы бөгөн юҡ. 2003 йылда мәҫәлән, Мағадан өлкәһендә бабин саам телендә һөйләшкән һуңғы кеше вафат булған, Краснодар крайында убых, көньяҡ һөм төньяҡ мансы телдәре юҡҡа сыҡҡан. Бөгөн 20 телгә хәүеф янай. Улар иҫәбендә башҡорт теле лә бар.\nӨфөнөң 39-cы гимназияһында билдәле телсе ғалим Жәлил Кейекбаев исемендәге «Халыҡ-ара туған телдәр көнө» фестивале ойшторолдо\n7-се тапҡыр үткәрелгән сарала уҡыусыларҙың теге йәки был телде һаҡлау кимәле ҡыҙыҡлы квест конкурстары аша билдәләнде. Егермеләгән команда араһында Әзербайжан, Ҡырғыҙстан һәм Белоруссия илдәре мәктәптәре ярышта скайп аша ҡатнашты. Гимназияларҙа белем алыусы үҫмерҙәр башҡорт халыҡ мәҡәлдәрен һәм әйтемдәрен өйрәнеп конкурсҡа етди әҙерләнеп килгән.\n20 фев, 20:59\nБашҡалабыҙ Өфөнөң Мостай Кәрим исемендәге 158- cе башҡорт гимназияһында «Ғаилә йылы» уңайынан күләмле саралар үтте\nКиләләсәк быуынды рухлы, ышаныслы итеп тәрбиәләү маҡсатында асыҡ дәрестәр, ҡыҙыҡлы әңгәмәләр ойошторолдо.\nҮтә алмаҫлыҡ һынау түгел\nМин тапшыра алмаҫ инем, тигән икеләнеүҙәр урынһыҙ. Ата-әсәләр берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырып ҡарағандан һуң, фекерен ҡырҡа үҙгәртте. Тулҡынланыу бар , әммә күҙ алдына килтергәнсә һынау шарттары ҡатмарлы түгел, ти улар. Бөгөн сығарылыш синыф уҡыусыларының ата-әсәләре рус теленән дәүләт имтихандарын тапшырып ҡараны.\n20 фев, 18:21\nБашҡортостанда рус теленән тоталь диктантка әҙерлек башлана\nӨфөлә 21 февраль рус теленән бушлай курстар башланасаҡ. Дәрестәр апрель уртаһына тиклем һәр шаршамбы дауам итәсәк. Уҙғарыу ваҡыты: 18:30; урыны: Башҡорт дәүләт медицина университетының ғилми китапханаһы, Пушкин урамы 96/98, 7-се корпус, 1-се ҡат.\nУҡытыуҙа заманса ҡараш, яңы алымдар\nӨфөләге 39-сы гимназияның инглиз теле уҡытыусыһы Эмма Сәфиуллина «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы -2018» конкурсында еңеүсе тип табылды. Ике тиҫтә йылға яҡын хеҙмәт тәжрибәһе булған уҡытыусының дәрестә яңы технологияларҙы уңышлы ҡулланыуы, педагогик оҫталығы юғары баһалана. Әлеге ваҡытта ул республика конкурсына әҙерләнә.\nУчалы уҡыусыларына яңы автобус бүләк иттеләр\nУчалы районы хәкимиәте билдәләүенсә, был транспорт Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы булдырған мәктәптәрҙе автобус менән тәьмин итеү программаһы сиктәрендә бүләк ителде.\nӨфөлә тыуған яҡты өйрәнеү лекторийы үҙ эшен башланы\nАй һайын һәр өсөнсө шәмбе Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала билдәле тарихсылар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, мәҙәниәт өлкәһе белгестәре менән осрашыуҙар ойоштороласаҡ. Бөгөн тәүге лекция менән тарих фәндәре докторы Михаил Роднов сығыш яһаны.\nЙәш урмансылар Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы менән осрашты\nУрман хужалығы техникумында ойошторолған сара халыҡ-ара урман көнөнә арналды. Әҙәби осрашыуға Ноғоман Мусиндың саҡырылыуы осраҡлы түгел. Халыҡ яҙыусыһы ижадының ҙур өлөшө тап урманға, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләһенә бағышланған.\n16 фев, 19:48\nТуған телдәрҙе уҡытыу мәсьәләләре бөгөн Башҡорт дәүләт университетында уҙған кәңәшмәлә тикшерелде\n3-сө Бөтә Рәсәй фәнни-методик конференцияла ҡатнашыусылар милли телдәрҙе уҡытыу сифатын күтәреү буйынса фекер алышты. Этник йолаларҙың, халыҡ педагогикаһының роле билдәләнде. Мәктәп уҡыусыларын әҙәбиәт, мәҙәниәт аша тәрбиәләү мәсьәләләре лә ҡаралды. Конференцияла Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Татарстан, Ҡырым республикаһы, Ырымбур, Һамар өлкәләренән һәм Белоруссиянан килгән ғалимдар, методистар үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашты.\n15 фев, 21:35\nБашҡортостанда уҡыусыларҙың 87 проценттан ашыуы туған телен өйрәнә\nКүрһәткес 2016-2017 йылғы уҡыу йылы менән сағыштырғанда, 28 процентҡа күберәк. Был хаҡта бөгөн Башҡортостан мәғариф министрлығының коллегия ултырышында билдәләнде. Кәңәшмәлә йәш быуындың һәләтен үҫтереүгә иғтибар бүлеү һәм ошо йүнәлештә әүҙем эш алып барыу юлдары ла барланды. Был йәһәттән республика моно ҡалаларҙа асылған «Кванториум» технопарктарын миҫалға килтерергә мөмкин. Проект Благовещен, Күмертау, Нефтекама, Учалыла уңышлы эшләй. Шулай уҡ юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары менән берлектә талантлы балаларҙың белемен камиллаштырыу, уларҙы төрлө конкурстарға әҙерләүҙе ойоштороу тәжрибәһе ҡарала. Һөнәри белем биреүгә килгәндә, былтыр Өфө дәүләт нефть техник университеты республиканың инновацион, технологик һәм социаль үҫеш үҙәге булараҡ конкурста еңеү яулаған. Вуз шулай уҡ донъяның иң яҡшы университеттары исемлегенә ингән, исемлектә Өфө дәүләт авиация техник университеты ла бар.\nӨфөнөң иң яҡшы уҡытыусыларын атанылар\nБаш ҡалала “Йыл уҡытыусыһы”, шулай уҡ “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса йыл уҡытыусыһы” конкурстарына йомғаҡ яһалып, еңеүселәр тәбрикләнде. Ике бәйгелә барлығы 60 педагог ҡатнашты.\nБашҡортостанда предуниверсарийҙар селтәрен булдырасаҡтар\nБашҡортостанда предуниверсарийҙар – вуз янындағы һәләтле балаларға тәғәйенләнгән махсус мәктәптәр – селтәрен булдырасаҡтар. Был турала Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы коллегияһы ултырышында хәбәр иттеләр.\n15 фев, 10:47\nӨфөлә билдәле ғалим Әхмәт Баҡыев иҫтәлегенә мемориаль таҡта асылды\nЦеремония Блюхер урамындағы ғалим йәшәгән йорт янында үтте. Исеме бар донъяға билдәле белгес нефть институты студентынан Фәндәр академияһының республика бүлексәһе академик-секретарына тиклем юл үткән.\n14 фев, 15:04\nБөгөн Өфөлә билдәле ғалим, техник фәндәр докторы, профессор Әхмәт Баҡыевтың исеме мәңгеләштерелде\nУның иҫтәлегенә Блюхер урамында академик йәшәгән йортҡа таҡтаташ ҡуйылды.\nБашҡортостан уҡыусылары Рәсәй Мәғариф һәм фән министрына һорау бирә ала\nБөгөн, 13 февралдә, Башҡортостан уҡыусылары Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы башлығы Ольга Васильеваға үҙенең һорауын бирә ала. Мәскәү ваҡыты буйынса 18.30 сәғәттә министр #VKLIVE ҡушымтаһында тура эфирға сығасаҡ.\n13 фев, 16:58


11 Февраль 2021, 15:35\nМин үҙем ҙур ғаиләлә тыуып үҫтем. Атай менән әсәй күп итеп мал үрсетерҙәр, ҡош-ҡорт көтөрҙәр ине, беҙ уларға, әлбиттә, ярҙам итер инек. һалҡын ҡыштарын берәйебеҙ ауырып китһә, әсәйебеҙ тәмле итеп һурпа ҡайнатып, һурпаға күп итеп ҡорот һәм борос һалып эсерер ине.\nНисә йылдар үтте, мин инде үҙем дүрт бала әсәҺе, ә әсәйемдең дауалы һурпаһын онотманым. Балаларым да ҡороттоң бик шифалы икәнен яҡшы белә. Һәм, әлбиттә, уҙемдең кескәйҙәрҙе лә ошо "тылсымлы" ризыҡ менән таныштырып китеүем - минең бурысым тип һанайым.\nШулай итеп, беҙ Әмин ауылы "Гөлкәй" балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре менән күрше балалар баҡсаһының тәрбиәсе апайҙарын ҡунаҡҡа саҡырып, ихлас итеп “Ҡорот әүәләү" дәресен үткәреп ебәрҙек.\nБашҡорт халҡы борондан алып ҡоротто һалҡын тейгәндә тирләткес дауа итеп иҙеп эскән, эс китеүҙе баҫыу, күңел болғанғанда, йөрәк тулҡынғанда ла, хатта организмда булған паразиттарҙы ла ҡыуып сығарыр өсөн ҡорот ашағандар. Ҡорот унан тыш төрлө фермент-микроэлементтарға бай, мәҫәлән, иң файҙалы витаминдарҙың береһе С витамины ла ҡоротта етерлек. Был тәмлекәсте һаҡлауы ла уңайлы: кемдер ҡоротто пластик һауыттарға шыйыҡ көйөнсә ҡойоп, кемдер туңдырып, ә кемдер беҙҙең һымаҡ әүәләп киптереп, йә инде туңдырып һаҡлай.\nШулай итеп балалар ҡоротто ҡайҙан алалар, нисек итеп ҡайнаталар, нимә ул һапырыу, һәм аҡ моҡсай нимә өсөн кәрәк икәнлеген хәҙер бик якшы беләләр. Бәләкәй генә ҡулдары менән матур итеп ҡоротто әүәләп, апайҙарға дәртле итеп концерт күрһәтеп, тәмлекәстәр менән сәй эсеп, ҡунаҡтарҙы оҙатып та ҡуйҙылар!\nӘ мин инде үҙемдең исемдән бәләкәстәремә рәхмәт әйтеп, килгән ҡунаҡтарға рәхмәттәребеҙҙе еткереп, тағы ла көтөп ҡалам!


Ике йәшенән үк еңеүсе булған | Йәншишмә\nИке йәшенән үк еңеүсе булған\nНаписал в 24 ноября 2017, 15:03\nГөлмирә Нарынбаева II синыфта уҡый. Ике генә йәшендә «Шоңҡар» журналы үткәргән «Минең Рәми» I интернет-конкурсында сығыш яһап, еңеү яулағайны. Ул бәләкәй сағынан шиғырҙар ятланы, әкиәттәр һөйләне, йырларға өйрәнде, хатта таҡмаҡтар ҙа сығара башланы.Ата-әсәһе – сәнғәткә ғашиҡ кешеләр, ғаиләләре ауылда өлгөлөләрҙән һанала. 87 йәшлек өләсәһе лә ейәнсәре менән күп шөғөлләнде. Ҡыҙҙа әҙәбиәткә, сәнғәткә ҡыҙыҡһыныу уяттылар инде. Хәҙер ошо йүнәлештәр буйынса конкурстарҙы көтөп ала. Баҡһаң, бәйгеләрҙә бүләк алыу түгел, Маҡтау ҡағыҙы мөһимерәк икән ҡыҙ өсөн. Гөлмирә портфолиоһын өләсәһенең һандығында ғына һаҡлай. Быны, бер яҡтан, ҡыҙыҡлы, икенсе яҡтан, ғорурланырлыҡ та күренеш, тип әйтеп була. Бәләкәй булһа ла, туғаным әле үк башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булырға хыяллана. Киләсәктә яңынан-яңы үрҙәр яулар әле, уға уңыштар теләйек.\n« Ғөрөф-ғәҙәттәр һаҡлана\nАбҙанда шахмат яраталар »


Үҙен һөйөклө һәм бәхетле тойор, һис нимәнән ҡурҡмаҫҡа өйрәнер өсөн һәр балаға уйын кәрәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҮҙен һөйөклө һәм бәхетле тойор, һис нимәнән ҡурҡмаҫҡа өйрәнер өсөн һәр балаға уйын кәрәк\n07 июня 2017 — 16:25 ГТРК «Башкортостан»\nОшо алыштырғыһыҙ тормош шартын тәьмин итеү бөгөн ата-әсә иңенән йәмғиәт бурысы дәрәжәһенә күсә. Өфөлә физик мөмкинлеге сикләнгән балалар өсөн махсус уйын майҙансығы асылды.\nӨс бала әсәһе Александра Кондукторова ҡыҙы Софьяны урмансылар паркынан алыҫ йәшәүенә ҡарамаҫтан байрам ҡарарға килтергән. Мөмкинлеге сикле балалар осрашып уйнар урындарҙың ҡалала күп түгел, ә уңайлы булыуы мөһим, ти ул.\nИнклюзив ял урындары мәсьәләһе илдә киҫкен тора. Өфөнөң Салауат Юлаев паркында эшләгән уйын майҙансығы мөмкинлеге сикле балалар һәм уларҙың ата-әсәһе өсөн әлегәсә берҙән-бер осрашыу урыны булһа, урмансылар паркындағыһы бындай ғаиләләрҙең аралашыу мөмкинлеген тағы ла киңәйтә.\nБыл майҙансыҡтың үҙенсәлеге – балаларҙы тиң ҡабул итеүендә. Электән спорт-уйын урыны булараҡ ҡыҙҙар һәм малайҙарҙың һөйөүен яулап өлгөргән майҙансыҡ хәҙер мөмкинлеге сикләнгәндәр өсөн махсус элементтар менән байытылған. Башҡаланың Совет районы хакимиәте сығымдарҙы республиканың “Мәрхәмәтлек” хәйриә фонды менән уртаҡлашҡан.\nБергәләп уйнап бәләкәстәр үҙен йәмғиәттә тоторға, башҡаларға тиң күрергә, йәштәштәр менән аралашырға өйрәнә. Өфөлә бындай уйын үҙәктәре киләсәктә тағы ла күберәк булыр, тигән ышаныс бар.


Белоретта мәктәп уҡыусыһы юғалған\nЯҡындары 9 йәшлек Яна Перчаткинаны бер тәүлектән ашыу эҙләй. Мәктәп уҡыусыһы 3 май иртәһендә дәрескә тип өйҙән сығып китә һәм юғала. Билдәле булыуынса, бала белем биреү учреждениеһына барып етмәгән. Был хаҡта Янаның класс етәксеһе ата-әсәһенә төш ваҡытында ғына хәбәр итә. Туғандарына һәм дуҫтарына шылтыратҡандан һуң ғаилә хоҡуҡ һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итә. Полиция хеҙмәткәрҙәре тарафынан тиҙ арала эҙләү саралары ойошторола.\nМаксим Родионов, Башҡортостан республикаһы буйынса эске эштәр министрлығының мәғлүмәт һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлеге етәксеһе: «Эҙләү сараһына ирекмәндәр, кинологтар һәм урындағы халыҡ йәлеп ителде. Әлеге ваҡытта эштәр дауам итә. Өфөнән Белоретҡа Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре юлланды, шулай уҡ сит райондарҙан өҫтәмә көстәр ярҙамға килә».\nУҡыусы оҙон һары сәсле, буйға ҡарап тороуға метр ярым самаһы. Ул бәйләнгән аҡ кофта, ҡара юбҡа, алһыу колготка кейгән, аяҡ кейеме зәңгәр төҫтә, ҡулында ҡара төҫтәге рюкзак булыуы ихтимал. Баланың юғалыу осрағы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Эҙләү сараһына тикшереү органдары ла ҡушылған.\nЯнаның яҙмышы тураһында ниндәй ҙә булһа мәғлүмәт белеүселәргә әле экранда күренгән телефон һандарына йәки полицияға хәбәр итеүҙәре һорала.


Бүләк һайлау – үҙе һөнәр\n22 Декабрь 2017, 15:25\nБайрам яҡынлашҡан һайын “Кемде ниндәй әйбер менән ҡыуандырырға?” тигән һорау башты ҡатыра башлай. Бүләк һайлай белеү – үҙе бер мөһим сифат ул. Әлбиттә, егет кеше, етмеш төрлө һөнәренә өҫтәп, был йәһәттән дә маһир булырға тейеш.\nБелдекле ағай-апайҙар әйтеүенсә, кешегә бүләкте йәшенә ҡарап алырға кәрәк. Мәҫәлән, ҡусты-һеңлеләрегеҙгә, тиҫтерҙәрегеҙгә, үҙегеҙҙән әллә ни оло булмаған ағай-апайҙарығыҙға байрам уңайынан сюрприз яһарға уйлайһығыҙ, ти. Түбәндәге кәңәштәр һис тә зыян итмәҫ.\n3-5 йәштәгеләргә, кәнфит һәм һут кеүек тәм-томдан тыш, уйынға бәйле әйберҙәр бирергә мөмкин: ғәҙәти булмаған фломастерҙар, уйын-китаптар, малайҙарға – конструктор, ҡыҙҙарға – ҡурсаҡтар, уйынсыҡтар йыйылмаһы (аш бүлмәһе, дауахана һ.б.).\n6-8 йәштәге балалар, мәктәпкә йөрөгәс, уҡыуҙа кәрәгерлек, һабаҡташтарға күрһәтеп маҡтаныр-лыҡ шундайыраҡ әйберҙәргә шат буласаҡ: ғәҙәти булмаған пенал, төрлө төҫтә янып тороусы юйғыс, күренмәҫ пасталы ручка һ.б. Шулай уҡ компьютер уйындары, иң ҡыҙыҡлы йәнһүрәттәр яҙҙырылған дисктар, йомшаҡ уйынсыҡтар, өҫтәл уйындары, спорт кәрәк-ярағы биргән саҡта ла ҡуй тимәҫтәр.\n9-12 йәштәгеләргә 6-8 йәштәгеләргә биргән әйберҙәр ҙә бара. Ҡыҙҙарға кейем (байрам күлдәге һ.б.), биҙәүестәр, сәс ҡыҫтырғыстар, балалар өсөн косметика айырыуса оҡшаясаҡ.\n13-15 йәштәгеләргә иһә компьютер уйындары, яҡшы косметика, модаға ярашлы еңел кейем-һалым, китаптар бүләк итергә була. Улар хыялланған иң яҡшы бүләк, әлбиттә – кеҫә телефоны һәм шуға аксессуарҙар.\nҺеҙ тапшырған әйберҙең башҡаларҙыҡына оҡшамауы, ниндәйҙер мәғәнәгә эйә булыуы, ысын күңелдән әҙерләнгән икәне күренеп тороуы мөһим. Хаҡы күптәрҙе ҡыҙыҡһындырмаясаҡ, үҙең дә уныһын әйтергә уңайһыҙланасаҡһың. Хатта ябай ғына шарҙы ла, әгәр матур һүҙҙәргә “төрөп” бирһәң, ҙур бүләктәй ҡабул итерҙәр. “Бына ошо шар һымаҡ гел юғарыға ынтылып йәшә, башҡаларҙың күңелен-дә гел яҡшы хис-тойғолар ғына тыуҙыр, сағыу бул”, – тип теләһәң, кем ҡыуанмаһын?\nӨлкәндәр, шул иҫәптән атай-әсәйегеҙ ниндәйҙер әйбер һатып алып биреүегеҙгә мохтаж түгел-дер. Улар бит үҙ аҡсаһына үҙе хужа: нимәлер кәрәк икән – шәхсән хәл итәләр. Ә бына балаларының бүләккә тип үҙ ҡулдары менән тырышып, күңел һалып яһаған әйберҙәренә сикһеҙ шат булырҙар.


Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы йәш һайлаусылар өсөн викторина ойоштора\n23 Ғинуар 2012, 15:44\nБашҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы йәш һайлаусылар өсөн викторина үткәрә, ул төбәк баҫмалары ярҙамында уҙғарыласаҡ. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһынан хәбәр иттеләр.\nТәүге бындай викторина 2011 йылда Дума һайлауҙары алдынан үткәрелде һәм йәштәр араһында ул ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Шуға күрә бындай викторинаны икенсе тапҡыр үткәрергә ҡарар ителде. Был юлы ул Рәсәй Президентын һәм урындағы үҙидара органдарына депутаттар һайлауға бағышланасаҡ.\nВикторина үткәреүҙә республиканың өс баҫмаһы - «Йәшлек» «Молодежная газета», «Өмет» ҡатнашасаҡ. Йәш һайлаусылар өсөн өс блоктан торған һорауҙар тап ошо гәзиттәрҙә баҫтырыласаҡ.\nВикторина йәш һайлаусыларҙың хоҡуҡи мәҙәниәтен арттырыуға, уларҙа әүҙем гражданлыҡ позицияһын нығытыуға, йәштәр иғтибарын һайлау хоҡуғының ҡайһы бер мәсьәләләренә йүнәлтеүгә булышлыҡ итәсәк, тип иҫәпләй ойоштороусылар.


Үҙеңдән дә оло табип юҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Үҙеңдән дә оло табип юҡ\nҺаулыҡтың һаҡлауға мохтаж икәнлеген хәтерҙә тотайыҡ.\nҺуғыш тамамланған осорҙа хеҙмәт юлын башлаған 1-се ҡала дауаханаһын бөгөн Октябрьскийҙың “һаулыҡ һаҡлау бишеге” тип хаҡлы рәүештә атарға мөмкин. Күп профилле, бөтә дауалау учреждениеларын үҙ эсенә алған, район-ара үҙәк статусына эйә дауаханала медицина эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре буйынса ярҙам күрһәтеү мөмкинлеге бар.\n2011 йылдан дәүләт-шәхси партнерлыҡ нигеҙендә амбулатор гемодиализ үҙәге эшләй башлаған. Медицина учреждениеһының ҡеүәте ҙур – сменаға 2 535 пациентты ҡабул итергә мөмкин. Утыҙҙан ашыу бүлексә эшләй, үҙенсәлекле ысулдар һәм манипуляциялар нигеҙендә иң алдынғы хирургия технологиялары ҡулланыла. Дауахана базаһында биш муниципаль-ара үҙәктең эшләүен дә билдәләргә кәрәк. Скайп элемтәһе, телемедицина мөмкинлектәренән файҙаланыу ҙа ҡаралған. Пациенттарҙы һауыҡтырыу өсөн ошондай ҡеүәтле базаһы булған дауаханала эшләү табип өсөн үҙе оло бәхеттер. Айырыуса хеҙмәт юлын ҡыйыр-ҡыймаҫ, икеләнеүҙәр менән башлаған йәш белгес өсөн.\nБынан 12 йыл элек тыуған ҡалаһына эшкә ҡайтҡан табип Айрат Бирдин өсөн үҙәктә эш башлау һис тә ауыр тойолмай. “Үҙ йортоңда стеналар ҙа ярҙам итә. Аҙым һайын таныш йөҙҙәр, эргә-яғыңда һәр һорауыңа яуап бирергә әҙер хеҙмәттәштәр… Яҡташтарыңдың ышанысын аҡлау өсөн, һис һүҙһеҙ, көс һалырға, белемеңде ғәмәлдә нығытырға кәрәклеген аңлайым”, – ти табип-эндокринолог Айрат Рәмиз улы.\nҠала хакимиәтенең йәш белгестәрҙе ошо ергә еректереү өсөн башҡарған ҙур эше лә иғтибарға лайыҡ.\n– Килеү менән фатирлы иттеләр. Ғаиләле кеше өсөн был бит мөһим. Ҡатыным да – табип-терапевт. Апайым Лилиә лә ошонда уҡ эшләй, ул – реаниматолог. Ҡайҙалыр бәхет эҙләп китеү уйы башыбыҙға инеп сыҡҡаны ла юҡ. Хеҙмәт хаҡы ла һис зарланырлыҡ түгел. Өҫтәүенә ҡыҙҙарыбыҙҙы һәм улыбыҙҙы тәрбиәләү, уҡытыу өсөн ҡалала бөтә уңайлыҡтар, мөмкинлектәр етерлек.\nӘлеге ваҡытта дауахана кадрҙарға ҡытлыҡ кисерә тип әйтеп булмай. Араларында фән кандидаттары ла, атҡаҙанған медицина хеҙмәткәрҙәре лә, һаулыҡ һаҡлау отличниктары ла булған коллективыбыҙ тотороҡло, һәләтле. Шулай ҙа бер нисә терапевт һәм эндокринолог эшкә килһә, шат булыр инек, сөнки һуңғы ваҡытта шәкәр диабеты менән сирләгәндәр һаны ишәйгәндән-ишәйә. Ә һеҙ уның ниндәй мәкерле сир икәнен яҡшы беләһегеҙ, ауырыуҙарҙы ваҡытында асыҡлау, контролдә тотоу, иҫкәртеү сараларын ҡулланыу, тәьҫирле дауа тәғәйенләү – ҡатмарлы һәм оҙайлы процесс, – ти Айрат Бирдин. – Дөрөҫөн әйткәндә, донъяла үҙеңдән дә олораҡ табип юҡ, һаулыҡтың һаҡлауға мохтаж байлыҡ икәнен хәтерҙә тотһаҡ, байтаҡ сирҙәргә юлығылмаҫ та ине.\nТабип һөнәре, ниндәй генә заманда йәшәһәк тә, һәр саҡ абруйлы, ихтыяж менән файҙаланған мөһим шөғөлдәрҙең береһе булып ҡала. Һуңғы осорҙа заманса технологиялар индерелеү, “Һаулыҡ” милли проектына ярашлы тармаҡ эшмәкәрлегенә яңы бурыстар ҡуйылыуы менән бәйле, медицина хеҙмәткәрҙәренең күберәк талап ителеүе сер түгел.\nАйрат Рәмиз улы әйтеүенсә, талаптар үҫеү менән бергә белгестәрҙең тормош сифатын, эш һәм көнкүреш шарттарын яҡшыртыу буйынса ла республикала күп эш башҡарыла. “Һуңғы өс-дүрт йылда табиптарҙың эш хаҡы күҙгә күренеп үҫте. Бер ставка – 13 мең һум, уға стаж, категория, башҡарған эш күләме өсөн түләүҙәр өҫтәлә, һөҙөмтәлә лайыҡлы хеҙмәт хаҡы килеп сыға. Мин үҙем шәхси клиникала ауырыуҙарҙы ҡабул итергә лә ваҡыт табам, – ти ҡаланың штаттан тыш баш эндокринологы. – Пациенттарыңа шәфҡәтлелек күҙе менән ҡарап, эшеңде яратып башҡара алһаң, табип һөнәренән дә юғарыраҡ, бәҫлерәк, кешелеклерәк һәм лайыҡлы баһаланған шөғөл Ер йөҙөндә юҡтыр”.\nРайон: Октябрьский ҡалаһы\nОшо көндәрҙә Сибай ҡалаһының балалар поликлиникаһы йәнә бер йәш белгес менән тулыланды. Өфөнән...\nХалыҡ һаулығын алға ҡуйып 05.03.2019 // Сәләмәт булайыҡ\nСтәрлебаш районы Ҡуғанаҡбаш ауылының фельдшер-акушерлыҡ пунктынан халыҡ бер ваҡытта ла өҙөлмәй,...\nЯҙҙың үҙенсәлекле "бүләге" лә бар... 02.03.2019 // Сәләмәт булайыҡ\nКөтөп алған матур миҙгелебеҙгә лә аяҡ баҫтыҡ. Шулай ҙа, дуҫтар, яҙҙың ҡояш нурҙарына ғына түгел,...


Эскенән алкоголизмға – бер аҙым » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Эскенән алкоголизмға – бер аҙым\nАпрель аҙағында “Йәшлек” гәзите редакцияһында билдәле нарколог, юғары категориялы табип Азат Рәил улы ӘСӘҘУЛЛИН менән “тура бәйләнеш” үтте. Редакцияға республикабыҙҙың төрлө төбәктәренән бик күп шылтыратыуҙар булды. Улы өсөн йөрәге һыҙлап, атай-әсәләр мөрәжәғәт итте, ҡатындар тиҫтә йылдар эскенән ҡотола алмаған тормош иптәше өсөн борсолоуы менән уртаҡлашты, апайҙары һеңлеһенә, ҡустыһына ярҙам эҙләне. Рәил Азат улы уларҙың һәр береһенә төплө һәм аңлайышлы итеп яуап бирергә тырышты.\nНимә ул алкоголизм?\n– Алкоголизм насар ғәҙәтме, әллә ауырыумы?\n– Алкоголизм – ул хроник ауырыу, ә эскелек – ул алама ғәҙәт. Бер генә хроник ауырыуҙы ла дауалап булмаған кеүек, алкоголизм да үтмәй ҙә, бөтмәй ҙә, ваҡытлыса ғына туҡтап тора. Хроник ауырыуҙарҙан бөтөнләйгә ҡотолоу осраҡтары булыуы ихтимал, әммә бик һирәк. Нигеҙҙә, мөмкин түгел. Ә дауалау ярҙамында ваҡытлыса еңеләйтеп торорға мөмкин. Нарколог булып 11 йыл эшләү дәүеремдә бик күп пациентты ҡабул итергә тура килде. Шулар араһында 9 – 10 йыл эсеүҙән тыйылып тороусылар бар, әммә уларҙы алкоголик түгел тип әйтә алмайбыҙ. Алкоголизм – бик ауыр сир, кешеләр айҙар, йылдар буйы интегә, тик ҡотола алмай. Алкоголь ҡабул итеү – ул ауырыу түгел, ә ауырыуҙың билдәләренең береһе генә. Тағы бер үҙенсәлеге: алкоголизм – ул психиатрик ауырыу. Бармаҡ ауыртһа, йөрәк ауыртһа, шунда уҡ тоябыҙ, ә күңел ауырыуын тойоуы ҡыйын. Шуға күрә лә күп кенә алкоголик үҙенең ауырыуын аңлай алмай.\n– Алкоголизм менән эскелектең айырмаһы нимәлә һуң? Бында ниндәйҙер сик билдәләп буламы?\n– Йыш ҡына, мин алкоголик түгелме, тип һорайҙар. Яуап бер: әгәр ҙә кисәге эскенән иртәнсәк башы ауыртып килеп торған кешегә бер рюмка алкоголь тәҡдим итһәң, ул уға ҡарай ҙа алмай, еҫенән уҡшый башлай икән, тимәк, унда бәйлелек юҡ. Ә алкоголик өсөн был бер рюмка араҡы тере һыу кеүек, шуны эсмәй тороп, уға йәшәү юҡ.\nБер үк һыҙланыу…\n– Мине беҙҙең ауылдағы эскелек проблемаһы борсой. Иптәшем дә ошо сир менән яфалана. Эсмәйенсә бер-ике ай ғына йөрөй ҙә, 4 – 5 көн туҡтамай эсә. 6-сы көнөнә ныҡ итеп ауырый башлай. Бер нисә көн шулай ҡаты ауырып алғандан һуң бер аҙ туҡтап тора ла, тағы ла эсә. Уға нисек ярҙам итергә мөмкин? Һеҙ ниндәй кәңәш бирер инегеҙ? Бәлки, үҙен һеҙгә алып барырғалыр? Теләге булмаған кешене көсләп дауалап буламы?\n– Проблема бар. Беҙгә алып килеү өсөн иптәшегеҙҙең үҙенең был проблеманы аңлауы кәрәк. Күп кенә пациенттарҙың проблемаһы шунда, уларға эсеү өсөн уңайлы шарттар тыуҙыралар. Йәғни ул эсә, ауырый, ә янындағылар, йәлләп, нисек тә хәлен аңларға, ярҙам итергә тырыша. Шуға күрә ул дауаланыуҙың мәғәнәһен дә күрмәй. Уға былай ҙа насар түгел. Әгәр ҙә ысынлап та эсеүен туҡтатырға теләйһегеҙ икән, үҙе эсеүҙән баш тартһын, йә дауаланырға теләге уянһын өсөн түҙеп торғоһоҙ шарттар тыуҙырырға кәрәк. Балаға ла бит гел яңы уйынсыҡ алһаң, шуға өйрәнә. Әммә бер тапҡыр алмаһаң, таптыра-таптыра ла, һуңынан күнә.\nТабиптар йыш ҡына, ауырыуҙы башланғыс стадияһында дауаларға кәрәк, ти. Ябай ғына миҫал. Шул уҡ кариесты ла тәүге стадияһында дауалауы еңелерәк тә, арзанға ла төшә. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, проблема килеп тыумайынса табипҡа мөрәжәғәт итмәйбеҙ. Шуның кеүек, алкоголизмды ла тәүге стадияһында дауалауы еңелерәк һәм һөҙөмтә лә икенсе. Ә кешене көсләп дауалау мөмкин түгел. Физик йәһәттән дә, әхлаҡи яҡтан да хоҡуғыбыҙ юҡ.\n– Ҡустымдың дауаланырға теләге бар, тик нисек дауаланырға? Код менән дауалау хәүефле түгелме? Был алымдың кешене үлемгә килтереүе ихтимал, тиҙәр, шул дөрөҫмө?\n– Кодировкалау хәүефле түгел, ә һуңынан алкоголь менән бәйләнешкә инеү – икенсе мәсьәлә. Кодировкалауға ҡарағанда, алкоголизмдан үлеү осрағы күберәк түгелме ни? Бөтә енәйәттәрҙең 96 проценты тиерлек эскән килеш башҡарыла. Суицид, урлашыу, талау, туҡмау һ.б. Шул уҡ юл-транспорт ваҡиғаларының күбеһенә эскән водителдәр ғәйепле. Кеше, кодировка үтеп, үлеп ҡуйһам, тип, дауаланмаҫ өсөн сәбәп кенә эҙләй. Күптәр, мәҫәлән, теш табибына йөрөргә ҡурҡа, әммә барырға кәрәк. Шулай бит?! Һәм тағы – күптәр кодировкалауҙы, ампула тегеп ҡуялар, тип аңлай. Был дөрөҫ түгел. Быяла ампуланы бер кемгә лә тегеп булмай. Кодировкалау кеше организмына дарыу ебәреүҙе аңлата. Уның йоғонтоһо ярты йыл, бер, ике, өс йыл дауам итеүе бар. Бөтә ғилләһе шунда – ул кешелә эске килеү тойғоһон баҫа.\n– Үҙебеҙҙең ҡайғы менән уртаҡлашып, Бәләбәй яҡтарынан шылтыратабыҙ. Улыбыҙ ярты йыл инде туҡтамай эсә. Үҙенең эсеүҙе ташларға теләге лә юҡ шикелле. Нисек уны был ғәҙәтенән арындырырға? Зинһар, кәңәш бирегеҙ әле.\n– Үҙегеҙ генә уға ярҙам итә алмаясаҡһығыҙ, мотлаҡ дауаханаға алып барырға кәрәк. Уны был хәленән сығарыу өсөн оҙайлы дауалау курсы үтергә тура киләсәк. Хатта бер нисә ай дауам итеүе ихтимал. Шуға күрә, үҙегеҙҙең наркологтан йүнәлтмә алып, кәрәкле анализдарҙы тапшырып, Өфөгә, Республика наркология диспансерына килегеҙ.\n– Дауаланғым килә, әммә ҡурҡам. Кешеләр минең бахмурҙан ныҡ итеп ауырыуыма ышанмай. Түҙергә тырышып ҡараһам да, түҙә алмайым, баш төҙәтеү теләге минән көслөрәк. Эргәмдәге кешеләргә хәлемде нисек аңлатырға һәм унан нисек ҡотолорға? Үҙемде алкоголик тип һанамайым.\n– Кешене ауырыуы түгел, ә был ауырыуға башҡаларҙың мөнәсәбәте борсой. Бында артыҡ ҙур проблема күрмәйем, 40 минут самаһы яҡшы ғына итеп эш алып барыу ҙа етә тип уйлайым. Эске килеү – ул киҙеү ваҡытында танау тонған, йә ангинанан тамаҡ ауыртҡан кеүек үк ауырыуҙың билдәһе. Ауырыу, әлбиттә, яҡшы нәмә түгел. Әммә шуны аңларға кәрәк, ауырыуыңды таныуы ҡыйынмы, әллә ауырыуымы? Ауырыуын таныған кешегә ярҙам итергә әҙербеҙ.\n– Һеңлемә ярҙам итергә ине. Ул ауылда йәшәй, эсә, үҙе лә ыҙалана, атай-әсәйемде лә йонсота. Ҡайҙа ғына йөрөтөп ҡараманыҡ, бер ҙә файҙаһы булманы. Нисек һеҙгә эләгергә икән? Дауаланыу түләүлеме?\n– Үҙәк район дауаханаһынан йүнәлтмә алып, Республика наркология диспансерына мөрәжәғәт итә алаһығыҙ. Йүнәлтмә менән килһәгеҙ, дауаланыу бушлай. Ә дауалау курсының оҙайлығы ауырыуҙың хәл-торошона бәйле. Ғәҙәттә, ете көндән 45 көнгә тиклем.\n– Йылайыр районынан шылтыратабыҙ. Ирҙәрҙең эсеүе үҙәккә үтте. Укол да эшләтеп ҡараныҡ, файҙаһы юҡ. 3 – 4 ай айыҡ йөрөйҙәр ҙә, эсеп ала ла китәләр. Бер башлаһалар, аҙна-ун көн дауам итә. Эскелектән ҡотолоу юлы бармы икән?\n– Дауаханаға һалып, тикшереү үткәреп, дауаларға кәрәк. Дауалау йылдар буйы дауам итеүе ихтимал, сөнки бөтә торған ауырыу түгел. Оҙаҡ дауаланғанда ғына һөҙөмтәһе күренә. Сибай ҡалаһындағы наркология диспансерына барырға мөмкин, теләгегеҙ булһа, Өфөгә лә килә алаһығыҙ.\n– Ирем эсә. Нимә эшләргә лә белмәйем. Ғаиләне һаҡлап алып ҡалып буламы, әллә айырылышырғамы? Уны нисек эскелек йоғонтоһонан арындырырға? Һеҙгә алып барырға мөмкинме?\n– Һәр кем үҙе ҡарар ҡабул итә. Алкоголдән башҡа ғаиләне тотоп тороусы башҡа факторҙар ҙа бар бит әле. Эсеүҙең дә төрлөһө була: нисек эсә, күпме… Беҙгә алып килергә ярай, әлбиттә. Консультация алырға мөмкин. Кәрәк икән, дауалау курсы үткәрәбеҙ.\n– Республика наркология диспансерына барып, дауаланғым килә лә, һуңынан иҫәпкә ҡуйырҙар, тип ҡыйынһынам. Иҫәптә тороуҙың берәй зыяны бармы? Водитель танытмаһы алыу өсөн кәртә булып тормаҫмы?\n– Наркология диспансерында иҫәптә тороуҙан ҡурҡыуҙың мәғәнәһен күрмәйем, ул бер нәмәгә лә ҡамасаулай алмай. “В” категорияһына водитель танытмаһы алырға мөмкин. Әлбиттә, профессиональ водитель була алмайһығыҙ. Эскән кешегә берәү ҙә пассажир тулы автобусты ышанып тапшыра алмай.\n– Мин Бәләбәй ҡалаһында йәшәйем. Бер тапҡыр Республика наркология диспансерына барҙым. Сит ил препараты тип, дарыу һалдылар, әммә мине алданылар шикелле. Психолог менән дә һөйләшкәнем булды. Һөйләгәнендә бер яңылыҡ та күрмәнем. Бер рюмка араҡы эсһәм, туҡтай алмай ҙа ҡуям. Миңә хәҙер нимә эшләргә?\n– Әйтәләр бит, тәүге рюмканы мин алһам, икенсеһе мине ала, тип. Дауалауға килгәндә, бер кем дә һеҙҙе алдамағандыр, тик ҡайһы берәүҙәр дарыу йоғонтоһона бирелмәй, дарыуҙың уларға көсө етмәй. Тимәк, һеҙҙе икенсе препарат менән дауалап ҡарарға кәрәк. Теләгегеҙ һәм тырышлығығыҙ булһа, яңынан дауалау курсы үтеп ҡарарға мөмкин. Барыһы ла үҙегеҙҙән тора.\n– Алкоголизмдан үҙ аллы дауаланып буламы?\n– Дауалау һүҙе, ғөмүмән, табиптарға ҡарата ғына ҡулланыла. Табип үҙ-үҙен дауалай ала, ә инде кемдер ниндәйҙер башҡа саралар ҡуллана, өшкөртәме, йә ниндәйҙер препараттар эсәме – ул дауаланыу тип аталмай.\n– Һеҙгә был проблема буйынса мөрәжәғәт итеүселәр күпме? Көнөнә күпме кеше ҡабул итәһегеҙ? Дауаланыу ниндәй һөҙөмтәләргә килтерә?\n– Беҙҙең стационарҙа 45 урын, уның бер ваҡытта ла буш торғаны юҡ. Шулай уҡ шәхси ҡабул итеү алып барам, көнөнә мотлаҡ 4 – 5 кеше мөрәжәғәт итә. Теркәп барғандарынан ғына былтыр 2300-ҙән ашыу кеше килеп сыға. Ғөмүмән, наркология диспансерына мөрәжәғәт итеүселәрҙең 80 процентында ыңғай яҡҡа үҙгәреш бар. Әлбиттә, иң мөһиме – пациенттың теләге. Теләге булғанда уның менән эшләүе лә еңелерәк, дауалау ҙа яҡшы һөҙөмтә бирә.\n– Дауалағанда ниндәй алымдар ҡулланаһығыҙ?\n– Ысулдар бик күп. Иң беренсе рациональ психотерапия ҡулланыла. Йәғни беҙ аңлатырға тейешбеҙ: нимә, нисек, ҡайһылай яҡшыраҡ һ.б. Шул ваҡытта кеше ни өсөн эсергә ярамауы хаҡында уйланасаҡ. Баланы ла, был ярамай, тегеләй эшләмә, тип тыйһаң, унда ҡыҙыҡһыныу көсәйә генә бит. Ҡайһы осраҡта беҙгә пациентты алып киләләр ҙә, ҡурҡытығыҙ, башҡа эсмәҫлек булһын, тиҙәр. Үҙ тормошонда нимә генә күрмәгән әзмәүерҙәй ир-егетте нисек ҡурҡытырға мөмкин һуң?! Наркологтың төп маҡсаты – уның менән һөйләшеп, ауырыуҙың асылын, эҙемтәһен аңлатыу.\n– Дарыуханаларҙа алкоголизмдан төрлө препараттар һәм биологик әүҙем ҡушылмалар (БАД-тар) тәҡдим итәләр. Улар ярҙам итәме?\n– Препараттар, дарыуҙар күп, бик яҡшылары ла бар. Әммә уларҙы ҡулланыу өсөн табипҡа күренергә кәрәк. Бер үк дарыуҙың бар кешегә лә тура килмәүе ихтимал. Шуға күрә табип ниндәй дарыу эсергә үҙе тәғәйенләй. Ә биологик ҡушылмаларға килгәндә, уларҙы ҡулланмайым да, тәҡдим дә итмәйем.\n– Әйтегеҙ әле, һеҙҙең дауалау алымы халыҡ табиптарыныҡынан нимәһе менән айырыла? Кемдер өшкөрә, кемдер гипноз менән дауалай… Шуларҙың ҡайһыныһы иң дөрөҫө?\n– Ниндәйе килешә, шуныһы дөрөҫтөр. Беҙҙең дауалау нимәнән ғибәрәт? Пациент менән осрашабыҙ, һөйләшәбеҙ, лаборатор тикшереүҙәр үткәрәбеҙ, шунан һуң ғына уға дауалау схемаһын тәҡдим итәбеҙ. Йә стационарҙа ятып дауалана, йә амбулатор-стационар дауаланыу курсы ала, йә реабилитация үҙәгенә ебәрәбеҙ. Әйткәндәй, беҙҙең республикала бик яҡшы ике реабилитация үҙәге бар. Унда бушлай реабилитация үтергә мөмкин.\n– Аноним рәүештә дауаланыу мөмкинлеге бармы?\n– Бар, түләүле.\n– Наркодиспансерға эләгеү өсөн ниндәй документтар кәрәк? Наркологтан йүнәлтмә алыу мотлаҡмы? Түләүле дауаланыу курстары бармы? Яҡынса күпмегә төшә?\n– Бушлай дауаланыу үтеү өсөн үҙегеҙҙең наркологтан мотлаҡ йүнәлтмә алырға кәрәк, анализдар ҙа бирергә тура килер, ә түләүле дауаланыуға булмаһа ла ярай. Хаҡтарға килгәндә, ятып дауаланғанда, өс урынлы палатала бер урын көнөнә 1300 һум, ике урынлы палатала – 1400 һум.\n– Киҙеүҙән, ҡыҙылсанан, башҡа ауырыуҙарҙан профилактика рәүешендә прививкалар эшләтәләр. Эскелектән прививка уйлап табырҙармы икән?\n– Генетика шул кимәлгә етһә, бик тә булыуы ихтимал. Әлегә юҡ.\n– Ә тәмәкенән?\n– Тәмәкенән дә юҡ, дарыуҙар ғына бар.\nЭскелек ниндәй эҙемтәләргә килтерә?\n– Эскән ата-әсәнең балаһы эскегә тиҙ бирешә, тиҙәр. Шул дөрөҫмө?\n– Алкоголизм – ул генетик бәйле кәмселек. Беҙ әле тикшереүҙәр алып барабыҙ, ДНК сылбырын өйрәнәбеҙ. Ата-әсәһе эскелек менән мауыҡҡан балаларҙа генетик кәмселеге булған гендар кимәле, башҡа тиҫтерҙәре менән сағыштырғанда, күпкә юғары. Алкоголизмдың үҫешеү хәүефе лә көслө. Бер яҡтан, биологик бәйлелек көслө булһа, икенсенән, ғаилә тәрбиәһе лә ҙур роль уйнай. Көн һайын ата-әсәһенең эсеүен күреп үҫкән бала уны норма тип ҡабул итә башлай, үҙе лә шулай йәшәргә өйрәнә.\n– Күп йыллыҡ күҙәтеүҙәрегеҙҙән сығып, алкоголиктарҙың уртаса йәшен билдәләй алаһығыҙмы?\n– Яҡынса 35 – 45 йәш. Шуныһы ҡыуаныслы, йәшерәк быуын эсеүҙең зыянын аңлай башланы. Эсеү ул иҡтисади яҡтан да отошһоҙ. Беренсенән, иҫерткес эсемлек һатып алыу өсөн аҡса түгергә кәрәк, икенсенән, эсеп, эшкә бармаһа, эш хаҡы түләнмәй, йәғни, тағы аҡса юғалтаһың, тигән һүҙ. Әлбиттә, эш аҡсала ла түгел, сәләмәтлек юғала. Тормошта уңышлы кеше булыу өсөн сәләмәтлек кәрәк.\n– Эскән ҡатындар күберәкме, ирҙәрме?\n– Бик бәхәсле мәсьәлә. Мөрәжәғәт итеүселәр араһында көслө зат вәкилдәре күберәк. Эш дәүеремдә ҡатындар алкоголизмы менән ирҙәр алкоголизмы араһында айырма күрмәнем. Ә бына эскән ир менән эскән ҡатынға ҡарата йәмәғәтселектең мөнәсәбәте айырыла. Урамда эскән ир күрһәләр, әллә ни иғтибар ҙа итмәйҙәр, ә иҫерек ҡатын бөтөнләй икенсе ҡараш уята. Шуның кеүек, эскән ҡатынға табипҡа барып, үҙенең эсеүен таныуы ла оят. Миңә йыш ҡына ҡатындар – ирҙәрен, әсәләр улдарын дауаларға алып килә, ә ир кеше ҡатынын алып килгән осраҡ ни бары ике тапҡыр ғына булды. Улары ла һуңынан ҡатындарын айырып, икенсегә өйләнгән булып сыҡты. Шуны әйтергә теләйем: ҡатындар ирен алкоголизмдан ҡотҡарыу өсөн аҙаҡҡаса көрәшһә, ирҙәр был мәсьәләгә башҡасараҡ ҡарай.\n– Ниндәй һөнәр кешеләре алкоголизмға тиҙ бирешә? Берәй статистика бармы?\n– Статистика бар, әлбиттә. Иң беренсе сиратта күберәк стресҡа килтергән һөнәрҙәр. Бында адвокатура, көс структуралары, шул уҡ медицина өлкәһен индерергә мөмкин. Ғөмүмән, медицина иң алдынғы урындарҙың береһен биләй. Минең пациенттарым араһында ла табиптар бар. Быны нисек аңлатырға? Әйтәйек, хирург төнгө дежурҙа. Аварияға эләккән, йә башҡа сәбәп менән йәрәхәтләнгән ауырыуҙы килтерәләр. Бите-ҡулы ҡан, эсендәге яранан эсәктәре сығып килә һ.б. Ошо күренеш бер нисә көн күҙ алдынан китмәй, йоҡлай алмай интегә. Бына шунда берәр рюмка эсһә, онотола, еңел булып ҡалған кеүек. Һәм яйлап-яйлап үҙенең араҡы ҡолона әйләнгәнен һиҙмәй ҙә ҡала. Шулай уҡ ауыр физик эш менән бәйле һөнәр кешеләре араһында ла алкоголиктар күп. Сәбәбе – эштәге арыуын баҫыу өсөн эсә башлайҙар. Ғөмүмән, пациенттарым араһында төрлө һөнәр эйәләре бар: механизатор ҙа, уҡытыусы ла, табип та, мәҙәниәт хеҙмәткәре лә, бизнесмен да, профессор ҙа, академик та.\n– Эскелеккә ихтыярһыҙҙар тиҙ бирешә, тиҙәр…\n– Юҡ. Минең ауырыуҙарым араһында бер кеше бар, ул университет бөткән, Мәскәүҙә аспирантура тамамлаған, сит ил вуздарында уҡыған, үҙенең эшен асҡан, бик тә уңышлы кеше. Әммә ваҡыты-ваҡыты менән беҙгә килеп, дауаланып сыға. Мин уның хаҡында, ихтыяр көсө юҡ, тип әйтә алмайым. Көслө ул, әммә алкоголизм менән ауырый.\n– Һуңғы ваҡытта һыра алкоголизмы йышайҙы. Уның айырмаһы нимәлә?\n– Айырма бар, әлбиттә. Дауалауҙа түгел, ә ауырыуҙың үҫешендә. Кешеләрҙең иң төп хатаһы – һыра менән мауығыуҙың хәүефен күрмәүҙә. Беҙгә был мәсьәлә менән киләләр, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, араларында үҫмерҙәр ҙә бар.\n– Наркомания нимәһе менән ҡурҡыныс? Уны дауалап буламы? Һеҙгә наркомандар менән күберәк эшләргә тура киләме, әллә алкоголиктар менәнме?\n– Наркомания – ул күпкә ҡатмарлыраҡ һәм хәүефлерәк. Хәҙер наркотиктарҙың тарта, һура торған яңы төрҙәре барлыҡҡа килде. Улар элеккеләренә ҡарағанда күпкә көслөрәк, ярты йыл, йыл ярым эсендә кешенең психикаһын тотош юҡҡа сығарыу һәләтенә эйә. Аҙаҡ бер нисек тә ярҙам итеп булмай. Шуға күрә, әй, ул тәмәке кеүек кенә бит, тип ҡарарға ярамай, улар героинға ҡарағанда ла яманыраҡ емергес көскә эйә. Беҙҙең пациенттар араһында алкоголиктар күберәк.\n– Үҫмерҙәрҙе наркобәйлелектән нисек һаҡларға?\n– Иң беренсе сиратта, ата-әсәһе, мәктәп менән эш алып барырға кәрәк. Сөнки үҫмер бөтә хәүефте аңлап етмәй. Уның әле үлемдән дә, бер нәмәнән дә ҡурҡмаған сағы. Үлемдең нимә икәнен кеше ул йәштә аңлап етмәй. Тыйыу кәрәк. Икенсенән, спортҡа, башҡа ҡыҙыҡлы шөғөлдәргә йәлеп итеү мөһим. Ваҡыты файҙалы шөғөл менән үтһен, үҙенең һәләтен, мөмкинлектәрен үҫтерһен.\n– Улым, Азат, Ейәнсура районынан шылтыратабыҙ. Ҙур рәхмәт һеҙгә. Ауылдан бер нисә кешене алып барып дауаланыҡ. Күпме кешене эскелек һаҙлығынан ҡотҡарҙығыҙ. Эсеп, йонсоп, үлер сиккә еткәйнеләр. Ағыулы Ҡаҙағстан араҡыһы әҙәм балаһын бөтөрөп бара бит. Иҫән-һау ғына булығыҙ, ҡыуанып йәшәгеҙ. Бәхетле булығыҙ. Шул тиклем һеҙгә рәхмәтлебеҙ.\nСажиҙә ЛОТФУЛЛИНА, Илфат ИШМӨХӘМӘТОВ ойошторҙо.\nСығыу ваҡыты 2-05-2014, 10:13 | Ҡаранылар: 1493


Тыл хеҙмәтсәндәре хәтере мәңгеләштерелде | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nТыл хеҙмәтсәндәре хәтере мәңгеләштерелде\nАсҡын районында Еңеү хаҡына эшләгәндәр хәтере мәңгеләштерелде - тыл хеҙмәткәрҙәренә, һуғыш йылдары балаларына һәйкәл ҡуйылды. Монумент өсөн аҡсаны район халҡы йыйҙы. Ошо турала Асҡын районы хакимиәтенән хәбәр иттеләр.\nРеспубликала тыл хеҙмәтсәндәренә иң ҙур һәйкәл - Өфөлә, Еңеү паркында урынлашҡан. Ә тәүге һәйкәлде иһә Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан Ауырғазы халҡы ҡуйҙы.


Республикала Башҡорт телендәге киң мәғлүмәт сараларының форумы була // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n12:03, 19 февраля 2021 Мәҙәниәт\nРеспубликала Башҡорт телендәге киң мәғлүмәт сараларының форумы була Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБашҡортостанда 2021 йылда Башҡорт телендәге киң мәғлүмәт сараларының форумы – «Медиайыйын» ойошторола. Тейешле бойороҡҡа республика етәксеһе ҡул ҡуйған.\nФорум Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тәҡдиме менән уҙғарыла. Сара республиканың Ғафури районында була.\nХөкүмәт вице-премьеры Азат Баҙранов һәм Башҡорт ҡоролтайы президиумы рәйесе Эльвира Айытҡолова етәкселегендәге ойоштороу комитетына форумды үткәреү буйынса саралар планын әҙерләү һәм раҫлау бурысы йөкмәтелгән.\nБашҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы матбуғатта форум сараларын яҡтыртыуҙы тәьмин итергә тейеш.


Моңдоң милләте юҡ, моңдоң көсө бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Моңдоң милләте юҡ, моңдоң көсө бар\nМоңдоң милләте юҡ, моңдоң көсө бар 24.02.2012 // Әҙәбиәт\n— Быға тиклем әле бер генә ҡурайсының да, “Нефтсе” мәҙәниәт һарайын шығырым тултырып, ике көн буйына тамаша күрһәткәне булманы, — тине күренекле ҡурайсы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов, концерт хаҡында фекерен һорағас. — Ә бит залда башҡорттар ғына ултырманы. Тамашасы араһында татарҙар ҙа, урыҫтар ҙа, йәһүдтәр ҙә, башҡа милләт вәкилдәре лә бар ине.\nНиндәй концерт хаҡында һүҙ бара, тиһегеҙме? Виртуоз ҡурайсы Роберт Юлдашев үҙенең дуҫтарын музыкаль фестивалгә йыйҙы.\nБаш ҡала ҡунаҡтарының береһе — Тыванан килгән “Хуун-Хуур-Ту” коллективы. Улар, донъяның алтмышлап илендә сығыш яһап, Голливуд фильмдарында саундтректар менән ҡатнашып, халыҡ-ара кимәлдәге фестивалдәрҙә үҙҙәрен танытҡан, ВВС-live music премияһына лайыҡ булған.\nБыл төркөмдөң музыканттары игил, дошпулуур, бызаанчы һәм кенгирге (барабан), шоор (хас беҙҙең ҡурай, сор ҡурай ҙа булған бит беҙҙә), дуюг (ат тояғы), хапчык (үгеҙ тиреһенән эшләнгән, тауыш эффекты бирә торған инструмент) кеүек милли халыҡ уйын ҡоралдарында уйнап, тамаҡ төбө менән өзләп йырлап сығыш яһаны.\nТөркөмдән берәйһенең ҡулына ҡурай тотоп уйнап ебәреүе тамашасыларҙы иң аптыратҡаны булғандыр. Шоор тип аталған был инструменттың тауышы хас та ҡурайҙыҡы кеүек ине. Башҡарыусыһы үҙе лә башҡортҡа оҡшап тора. Исеме лә — Радик. Фамилияһы Тюлюш. Ҡыҙыҡһынып, икенсе көндә лә тамашаға барғас, Тыва артистары янына инеп, музыканттар менән таныштым. Радиктан, тамырҙарыңда башҡорт ҡаны бармы әллә, тип һораным. Инструментын тотоп ҡараным.\n— 1917 йылға хәтлем беҙҙә уйнағандар шоорҙа, — тине ул. — Аҙаҡ онотолған. Бына һуңғы ваҡытта тергеҙелә башланы. Йәштәр ҙә өйрәнә.\nПластмассанан эшләнгән шоорҙың уйылған тишектәренә хәтле ҡурайҙыҡы һымаҡ.\n— Өҫ яғында өс тишек кенә ине, тағы ла берҙе уйып алғас, тауышы моңлораҡ яңғырай башланы, — ти Радик. — Ағастан да эшләргә мөмкин. Тик был йөрөтөргә яйлы.\n— Ә һеҙҙә тәбиғәттә үҫкән ҡурай бармы?\n— Эйе, бар. Ләкин ул бына ошолай йыуан, — тип баш бармағы менән һуҡ бармағын тоташтырып күрһәтә.\nЭстән генә уйлап ҡуйҙым, беҙҙәге көпшә хаҡында һүҙ бармаймы икән, тип.\n“Ай-һай, был ҡурай ҡасандыр Себер яҡтарына һөрөлгән башҡорттарҙың һаҡланып ҡалған уйын ҡоралы түгелме икән?” — тип иптәшем дә күңелгә уй һалып ҡуйҙы. Нисек кенә булһа ла, тыва музыканты беҙҙең ҡурай сығарған кеүек моңдарҙы башҡарып күрһәтмәне.\n— Сөнки шулай уйнар өсөн уларҙың беҙҙеке һымаҡ тетрәткес халыҡ йырҙары юҡ, — тине Юлай Ғәйнетдинов.\nЭйе, һәр милләттең үҙ тарихы, үҙ моңо. “Хуун Хуур-Ту” төркөмөнөң художество етәксеһе Бапа Саян әйткәнсә, уларҙа тамаҡ төбө менән өзләп йырлау киң таралған. Рәсәйҙең һәм Тываның атҡаҙанған артисы, төркөмдөң аҡһаҡалы, йөҙәрләгән халыҡ йырын белгән Ховалыг Кайгал-Оол, шулай уҡ Тываның атҡаҙанған артисы Тюлюш Радиктың һәм Бапа Саяндың, Сарыглар Алексейҙың өзләүҙәрендә ниндәй генә тауыш ишетмәнек: флейта моңо ла, ҡоштар һайрауы ла, урман шауы ла, ат бышҡырыуы ла, сылтырап һыу ағыуы ла, мәңгелектең ауазы ла... Тәнәфес ваҡытында төркөмдөң дисктарын, видеояҙмаларын моңға арбалған тамашасылар тиҙ арала һатып алып та бөттө.\n— Был төркөмдөң яҙмаһы ун йыл самаһы элек килеп эләкте миңә, — ти Роберт Юлдашев. — Әллә нисә сәғәт буйына айырыла алмай тыңланым. Улар менән бергә сығыш яһаһаң икән, тип уйланым.\nРоберттың был теләге Аллаһы Тәғәләнең “Амин!” тигән сағына тура килгәндер, күрәһең. Әлеге концертта ул, ҡурайы менән “Хуун Хуур-Ту” музыканттарына ҡушылып, Өфө тамашасыһы алдында тәүге тапҡыр бергә сығыш яһаны. Иҫ китмәле булды улар башҡарыуында “Тайга тауышы” тигән композиция. Ә нисек таныша һуң Роберт Юлдашев “Хуун Хуур-Ту”лар менән? Был һорауға төркөмдәренең продюсеры Александр Чепарухин былай тине:\n— Йыл һайын үтә торған “Сотворение мира” халыҡ-ара йәнле музыка фестивале былтыр йәй Ҡазанда үтте. Унда ҡатнашыусылар әллә күпме ваҡыт алдан үҙҙәре хаҡында хәбәр итеп, тыңланып ҡарағандан һуң ғына һайлап алына. Ә Роберт Юлдашев, үҙенең коллективы менән фестивалгә килеп, тыңлап ҡарауҙарын һораны. Сығыштары беҙҙе таң ҡалдырҙы, шуға ҡайһы бер ҡағиҙәләрҙе ситкә ҡуйып, уларға уйнарға мөмкинлек бирҙек. Ҡазан урамдарында йыйылған 200 мең халыҡ Роберт Юлдашевты һәм уның “Ҡурайсы” төркөмөн алҡыштарға күмде. Һөҙөмтәлә, “Фестиваль асышы” тигән бүләккә лайыҡ булдылар.\nБына ошо фестивалдә таныша ла инде “Хуун Хуур-Ту” һәм “Ҡурайсы” төркөмдәре. Ғәжәп үҙенсәлекле Тыва музыканттары менән Өфө халҡын да таныштырыу ниәтенән сығып, Роберт Юлдашев уларҙы әлеге фестивалдә Башҡортостанға саҡыра. 20 йыл буйы донъяның бөтә ҡитғаларында ла гастролдәрҙә йөрөгән Тыва артистарының сығышы баш ҡала музыка һөйөүселәренә ҙур бүләк булды.\nФестивалдең икенсе ҡунаҡтары — Санкт-Петербургтан “Терем-Квартет” төркөмө. Улар менән Роберт Юлдашев “Рәсәй-Мәҙәниәт” телеканалында үҙ төркөмө менән бергә сығыш яһағанда таныша. Бында тик иң көслө фольклор коллективтары ғына һайлап алынған була.\n“Терем-Квартет”тың ойошторолоуына — 25 йыл. Ошо ваҡыт эсендә улар 60-тан ашыу илдә булып, 2500-ҙән күберәк концерт биргән. Музыканттарҙың репертуарында 500-ҙән ашыу классик һәм заман композициялары тупланған. 17 диск сығарғандар. 1994 йылда Иоан Павел II саҡырыуы буйынса Ватиканда ла сығыш яһағандар, фильмда төшкәндәр. Өфө тамашасыларын донъя халыҡтарының фольклор музыкаһын виртуоз уйнауҙары менән һоҡландырҙылар.\nИке көн буйы юғары кимәлдә башҡарылған моңдо тыңлап кинәнде баш ҡала халҡы. Башҡа концерттарҙағы һымаҡ сәхнә күҙ ҡамаштырырлыҡ итеп биҙәлмәгән. Артта — ҡара шаршау, алда — башҡарыусылар, сәхнәлә — яҡтылыҡ һәм музыка, залда — моң. Тамашасыларҙың ҡайһы берҙәре, күҙҙәрен йомоп, ләззәтләнеп тыңлай.\n— Италияла, Ла-Скала сәхнәһендә лә иғтибарҙы ситкә йүнәлтерлек бер нәмә лә юҡ, ап-аҡ нур аҫтында ҡойоноп, кинәнеп уйнайһың, шул яҡтылыҡты залға — тамашасыларға кире ҡайтараһың, — ти Роберт. — Сығыш яһап бөткәндән һуң бер ханым беҙҙең янға килде лә: “Мин һеҙҙең уйнағанды күҙҙәремде йомоп тыңланым. Йәшел бейек тауҙар, ҡуйы урмандар, зәңгәр йылғалар, икһеҙ-сикһеҙ далалар, әйтеп аңлатып бөткөһөҙ гүзәл ерҙәрҙе күрҙем. Һеҙ ҙә беҙҙең Швейцариянанмы әллә?” — тип һораны.\nСит илдәге был ханымдың әйткәндәренә ғәжәпләнәһе түгел. Роберт Юлдашев ҡурайҙа, ә уның төркөмө төрлө музыка ҡоралдарында уйнаған саҡта тотош тарихыбыҙ күҙ алдынан үткән кеүек була. Романдарға һыймалы ваҡиғалар бер-бер артлы теҙелә. Нисә тапҡыр халҡыбыҙ азатлыҡ яулар өсөн ихтилалдарға күтәрелә, нисә тапҡыр илен, ерен яҡлап яуға сыға, күпме ҡорбан ятып ҡала, ниһайәт, илгә тыныслыҡ ҡайта. Тамашасы моң менән бер бөтөн булып ҡушыла, шул ваҡиғалар уртаһында йөрөй, бергә кисерә, ғазаплана, һағышлана, ҡыуана... Музыканың тәьҫир көсө иҫ киткес! Ошоларҙы тойҙора алыу, күңелебеҙҙе уятыу, рухыбыҙҙы күтәреү көсөнә эйә юғары сәнғәт! “Ҡурайсы” төркөмөнөң композиторы, көйҙәрҙе аранжировкалаусыһы Азамат Йәғәфәров, барабанда, дөңгөрҙә уйнаусы бер туған Рәфис менән Рәсим Лоғамановтар, думбырасы, гитарасы Евгений Чугаев, йырсы, “Дуҫлыҡ йыры” конкурсында гран-при яулаусы Зилиә Бәхтиева, бейеүсе Гүзәл Исламғолова тыуҙырған был сәнғәтте. Алты йыл элек төҙөлгән төркөмдөң һәр музыканты — төрлө конкурстарҙа еңеүселәр һәм лауреат исемдәре яулаусылар.\nРоберт Юлдашев — ҡурайҙы, халҡыбыҙҙың боронғо музыкаль инструменты булараҡ, донъя кимәленә сығарған данлыҡлы яҡташыбыҙ. Ул Владимир Спиваков етәкселегендәге “Мәскәү виртуоздары” оркестры менән бергә сығыш яһаған. Ҙур театр оркестры менән нәфис фильмдарға саундтректар, “Электрон” композитор Марат Татурас менән заман электрон музыкаһына ҡурайҙы ҡушып, “Haua” клуб проекты яҙҙырған. Билдәле актерҙар Николай Носков һәм Гарик Сукачевтар менән бергә сығыш яһаған. Гарик Сукачевтың “Ҡояш йорто” тигән кинофильмында ла Роберттың ҡурай моңо яңғырай. Был күренеште бөтә донъяға әрмән дудугын танытҡан легендар музыкант Дживан Гаспарян менән сағыштырырға мөмкинлек бирә. Тимәк, моңло ҡурайыбыҙҙы киләсәктә донъяның бик күп илдәрендә лә ишетәсәктәр әле.\nБашҡортостанда үткән ҡурай байрамдарында дүрт тапҡыр гран-при яулаған, республикабыҙҙың Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Роберт Юлдашевты башҡа милләт халыҡтарын да башҡорт моңо, башҡорттоң бөйөк ҡурайы менән таныштырыу өсөн ил, донъя буйлап оло сәфәрҙәре көтә.\n— Тиҙҙән коллектив Рәсәй буйлап ҙур гастролдәргә юлланасаҡ, — тиҙәр Өфөләге SHAW-SHOW Entertaiment продюсер үҙәге директоры Заһир Ҡотлосурин менән “Мәҙәни ҡала” продюсер үҙәге етәксеһе Рөстәм Бикмөхәмәтовтар. Ә уға тиклем “Ҡурайсы” төркөмө менән Роберт Юлдашевты Санкт-Петербургка ла саҡыралар.\n“Нефтсе” мәҙәниәт һарайындағы тамашанан һуң концерт хаҡында фекерҙәрен белер өсөн ике данлыҡлы ҡурайсы Юлай Ғәйнетдинов менән Азат Айытҡоловҡа мөрәжәғәт иттем. Һәм юҡҡа ғына түгел. Улар өсөһө лә — күренекле ҡурайсы-педагог Әҙһәм Исҡужиндың уҡыусылары. Ә Юлай Ғәйнетдинов — Роберт Юлдашевтың да уҡытыусыһы. Бынан байтаҡ йылдар элек, Роберт алтынсымы-етенсеме класта уҡығанда булғайны филармонияның бәләкәй залында ҡурайсылар концерты. Уны Юлай ойошторғайны. Өлкәндәр сығыш яһап бөткәс, Юлай Робертҡа һүҙ бирер алдынан былай тине: “Ҡарағыҙ ҙа Роберт Юлдашев тигән исем-шәрифте иҫегеҙҙә ҡалдырығыҙ. Өфөлә тыуып, атаһы инженер, әсәһе врач булған ғаиләлә үҫкән ҡала балаһы ҡурайҙа нисек оҫта уйнай. Киләсәктә ул данлыҡлы ҡурайсы буласаҡ”. Юлайҙың ошо һүҙҙәрен килтереп, әлеге концерт хаҡында үҙем эшләгән “Башҡортостан пионеры” (хәҙерге “Йәншишмә”) гәзитендә мәҡәлә лә баҫтырғайным. Роберттың фотоһы ла бирелгәйне. Әүлиәлеге булған икән: Юлайҙың юрауы юш килде. Бөгөн Роберт — Башҡортостанда иң танылған ҡурайсыларҙың береһе. Тамашасы һәр сығышын “Афарин!”, “Браво!” кеүек һоҡланыу һәм ҡеүәтләү һүҙҙәре менән алҡышланы.\n— Бындай кимәлдәге концерттарҙы Мәҙәниәт министрлығы ойошторорға тейеш тә бит, — тине күренекле ҡурайсы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Азат Айытҡолов. — Роберт Юлдашевтың үҙ моңо ғына түгел, ә тормошҡа, донъяға үҙ ҡарашы бар. Ҡайһы берәүҙәр шикелле ел ҡайһы яҡҡа иҫһә, шул яҡҡа бөгөлмәй. Ундайҙар уртаҡул етәкселәрҙең фекерләүенә тап килмәй. Шуға күрә Робертты Хөкүмәт концерттарында сығыш яһарға программаға индермәйҙәр. Талантлы ҡурайсы күптән “Башҡортостандың халыҡ артисы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ.\n— Был кешенән көслө энергетика килә! Ҡурайҙан шул тиклем моң сығарып була икән тип һис уйламағайным быға тиклем.\nӘлеге һүҙҙәрҙе беҙҙең башҡорт әйтмәне. Тамашанан таралышҡан урыҫтар шулай үҙ-ара һөйләшә ине. Моңдоң милләте юҡ. Уның көсө бар. Илаһи көсө. Ошо көстө бүләк итте беҙгә Роберт Юлдашев.


13 Ғинуар 2020, 16:33\nЗаһит МӨРСИЕВЗаһит Мирхәйҙәр улы Мөрсиев 1950 йылдың 21 ноябрендә Ҡариҙел районының Әбүталип ауылында тыуған. Күп йылдар «Ҡариҙел» район гәзитендә эшләй. Баҫма биттәрендә тәүге хикәйәләре, шиғырҙары донъя күрә. «Мөхәббәтте һаҡлағыҙ» (2004), «Һандуғас бүләге» (2007), «Солтанйәр» (2019) китаптары авторы. 2015 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Әҫәрҙәрендә тыуған яҡ тәбиғәтен, кешеләр мөнәсәбәтен сағылдыра, тормош мәғәнәһе тураһында уйлана.\nҠыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай, йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә – рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. «Ниндәй булыр икән?» – тигән һорау яҙылған был ҡарашта. Ниндәй һөйгән йәр, ниндәй ир? Шәһиҙәнең дә бар күҙе төшкән егете. Күҙе төшкән тип, уныһы арттырыу инде, аҙыраҡ оҡшай кеүек, бары шул ғына. Оҡшаған нәмә күп булыр, тип үҙ-үҙен тыя ҡыҙ был хаҡта уйлағанда. Ваҡытһыҙ килгән хистәр ҡурҡыта шул. Ағастар ҙа бит яҙ килмәй бөрө ярмай.\nШулай ҙа күңелдә ул бөрө бар инде. Юғиһә, Шәһиҙә: «Ниңә мине ваҡытында уҡырға бирмәнегеҙ?» – тип әсәһенә үпкә белдерер инеме ни. Ноябрь айында тыуған ул. Шуға, йәше тулмаған тип, беренсе сентябрҙә уҡырға алмағандар һәм ул бер синыфҡа түбән уҡып йөрөй. Былай булһа, бергә барып, бергә ҡайтып, бәлки, бер партала ултырып уҡырҙар ине. Күңел тартҡан малай менән йәнәшә ултырыуы нисек була икән ул, ҡыҙ быны күҙ алдына килтерергә тырыша ла, биттәренә ҡыҙыллыҡ йүгереүен тоя.\nҠыҙҙың теләгәне күктәргә барып иреште, ахыры. Инде бер нисә йыл үткәс, Шәһиҙә уҡытыусы булып эшләй башлағас, ә Сайран, механизаторҙар курсын тамамлап, тракторға ултырғас, яҙғы бер көндә умырзаялар тотоп килгән ине ул ҡапҡа төбөнә.\n– Сөбөханалла, ҡара әле, ниндәй матурҙар! Ҡайҙан йыйҙың? – тип шатланды ҡыҙ.\n– Ҡыҙылбай урманында күп ул, – тине егет.\n– Ҡыҙылбай урманында?! Шунда ҡәҙәр барҙыңмы? Йыраҡ бит.\n– Бер ҙә йыраҡ түгел, – тине Сайран. – Һинең өсөн әллә ҡайҙа барыр инем әле... – һүҙен әйтеп бөтөрмәне.\nЭйе шул, ғәжәп нәмә икән ул һөйөү тигән илаһи хис. Йәштәр көн буйына бер-береһен иҫтән сығармай, бөгөн осрашһаҡ шулай әйтер инем, былай әйтер инем, тип икеһе лә әллә күпме матур һүҙҙәр уйлап ҡуя, ә осрашҡас инде, бөтәһе лә онотола. Зиһен сыуала, хыялдар таша, йөрәк сәйер тибә, әллә ләззәт, әллә ғазап кисерә – аңламаҫһың. Хәйер, уйлап ҡараһаң, һөйләшеүҙең артыҡ хәжәте лә юҡ бит, тип йыуана ҡыҙ. Сәскәләр килтергән, тимәк, ул ярата! Ярата торғандыр. Теле менән дә әйтер, ниңә ашығырға.\nӘ йәмле май айында Сайранға повестка килде. Башты ташҡа орорҙай бәлә түгел, һәр егет армияға бара. Ләкин ғашиҡтар өсөн ул иҫ киткес аяуһыҙлыҡ, көтмәгәндә башҡа ишелеп төшкән тау шикелле тойолдо. Егетте оҙатҡанда Шәһиҙәнең йөҙө сепрәк кеүек аҡ, ирендәре ҡалтырай ине. Барыһы менән дә һаубуллашып сыҡҡас, Сайран үҙен көтөп торған машинаға табан йүгерҙе. Ләкин кинәт туҡталып ҡалды, ҡайырылып артына ҡараны.\n– Кире боролма! – тине уны аңлап торған дуҫы.\nХикәйәнең тулы вариантын журналдың 12-се (2019) һанында уҡығыҙ.