Халҡыбыҙҙың һөйөклө улы, арҙаҡлы ғалимы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Халҡыбыҙҙың һөйөклө улы, арҙаҡлы ғалимы\nХалҡыбыҙҙың һөйөклө улы, арҙаҡлы ғалимы 30.12.2016 // Шәхестәр\nПәйғәмбәр, тархандар затынан\nЙәшәгән имәндәй, мыҡты, ғорур буй-һынлы, иң бейек тауҙарҙың түбәһендә ятҡан ап-аҡ ҡарҙай сал сәстәре менән донъя балҡытыр, ырамлы аҙымдары менән ер һелкетеп йөрөр, ел-ямғырға бер ваҡытта ла ҡаҡшамаҫ төҫлө тойолған Әхмәт ағай, Әхмәт Сөләймәнов, Әхмәт Мөхәммәтвәли улы, хәйерһеҙ килгән ҡыштың тәүге һыуығында шартлап һыныр ҙа гөрһөлдәп ергә ауыр тип кем уйлаһын?! Ә тормоштоң ниндәй генә бөгөлмәләрен, һынау баҫҡыстарының ҡалайын һис бирешмәй үтәр бәһлеүән, ышаныслы шәхес, сая рухлы уҙаман, милләтебеҙҙең тотҡаһы, ғилем һәм аҡыл эйәһе ине ағайыбыҙ. Бына хәҙер, ни тиклем ауыр булмаһын, “ине”, “булды” кәлимәһен ҡулланырға мәжбүрбеҙ, халҡыбыҙға еткерәһе фекер ағышыбыҙҙы ла хәтирәләргә, хәтернамәгә бормайынса сарабыҙ юҡ.\nБашҡорт халҡының һөйөклө улы, арҙаҡлы ғалим-фольклорсы, әҙәбиәтсе, шағир, педагог, әүҙем йәмәғәт эшмәкәре, аҫыл шәхесебеҙ Әхмәт Сөләймәнов, һис шикһеҙ, ике быуат, ике мең йыллыҡ арауығында заманыбыҙҙың бөйөк заттарының береһе дәрәжәһенә күтәрелде. Республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филология фәндәре докторы, профессор, Халыҡ-ара төркиәт академияһы академигы, РФ-тың, БР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, мәғариф алдынғыһы, Ғафури районының Жәлил Кейекбаев исемендәге премияһы лауреаты – был шөһрәтле исем-шәрифтәрҙе Әхмәт Сөләймәнов, үҙ өлөшөнә төшкән көмөштәй, һауаланмайынса ҡабул итте, үҙенә Хоҙайҙан бирелмеш миссияны һуңғы һулышына тиклем намыҫ менән үтәне. Ана бит, Ер йөҙөндәге һуңғы һынауы – һанаулы минуттар ҡалғанда балаларына, яҡташтарына, зыялыларға, халҡына йөрәк һәм аҡыл һүҙҙәрен әйтеп ҡалырға көс тапҡан арҙаҡлы замандашыбыҙ! Бындай васыяттарҙы теләһә кем әйтмәгән, аҫыл заттар, ғәйре уҙамандар ил-ғәм имен рух аманаты итеп ҡалдырған, ғүмере буйына мәрхүмебеҙ үҙе фәнни нигеҙҙә өйрәнгән халыҡ ижадында ла күпте күргән ил ҡарттары, аҡһаҡалдар башҡарған был изге йоланы...\nАрҙаҡлы ғалим, олуғ шәхес, һоҡланғыс замандашыбыҙ Әхмәт Сөләймәнов 1939 йылдың 15 мартында Бөрйәндең тау-урмандар араһында ятҡан Нәби ауылында донъяға килә. Сабыйҙы ҡулына алып, ҡоро төргәккә биләп, сөйөп-сөйөп алған кендек инәйе башҡа тиҫтәләгән шул йылда тыуған балаларҙан бер нәмәһе менән дә айырылмаған Мөхәммәтвәли улы Әхмәттең бөйөк зат дауамы икәнен уйлап ҡаранымы икән?! Баланан саҡ ҡотолған әсәһе Нурикамалда ла зат-ырыу ҡайғыһы булмағандыр, әүәлгеләр ете йоҙаҡ аҫтында ине бит. Аҙан әйткәндә Нәби ҡарттары ла бер ни һиҙенмәгәндер. Ә сабый маңлайына яҙылмыш үҙ тәҡдире, үҙ ырыҫ-бәхете, ҡан-бабалар өмөт-теләктәре менән донъяға килгән икән дәбаһа! Уйын эшме, ырыу-затыңа Лоҡман-Хәким пәйғәмбәрҙең үҙе йән өрһөнсө әле! Дәшт Ҡыпсаҡ, Боҫҡон бей, Бабсаҡ бей, Күҫәк бей, Дәүләтбай, Баҙан тархандар, Сөләймән, Ғәббәс Сөләймәновтар, тағы әллә ниндәй арҙаҡлы уҙаман-аҫабалар килә-китә, юйылмаҫ эҙ ҡалдыра торған Ҡыпсаҡ ырыуы һәм башҡорт тарихында. Ана, шәжәрә лә ни һөйләй бит: “Ун ике йәшендә Күсәк би килүб, Ҡараҡоломбәткә етүб тибенди. Бу Ҡараҡоломбәт буңа чара табмади, нәкәре илә ҡачуб, Шүлгән тишүгенә керди. Анда Ҡараҡоломбәтнең бер кызи берлән бер егет бер түн качуб, Базал тагында чыкуб китди... Олуғ атасы Тура хан әйтүб ирди: – Аллаһыдин носрат булуб, сән алсаң, нәселең өзмәң!” Өҙөлмәгән нәҫел, быуаттар буйы быуындан быуынға ялғана килгән: Хәйрулла – Мөхәммәтвәли – Әхмәт – Ләйсән – Шамил, Айҙар; Жәлил – Мәликә, Камилә; Нәркәс – Мөхәммәт, Диләрә. Киләсәктә лә пәйғәмбәр, тархандарҙан килмеш ырыу-зат дауам итер, башҡорт халҡының тарихында аҫыл биттәр яҙыр әле, насип булһа!\nЯҙмыш. 1942 йылда дүрт йәшлек сабый атайһыҙ ҡала, Нурикамал инәй ҡулында эреле-ваҡлы Мөхәммәткилде, Мөхәммәтзәки, Мәрйәм, Әхмәт, Гәүһәр тороп ҡала. Һуғыш һәм аслыҡ бер кемде лә аяманы. Йор күңелле, сәсән телле ағайыбыҙ ул саҡты көлөбөрәк, шаяртыбыраҡ иҫкә алыр ине: “Беҙ ашап үҫкән үләндәр шифалы булған икән. Баҡтиһәң, беҙ төрлө витаминдар ейгәнбеҙ, шуға үҙем дә, тиҫтерҙәрем дә бер ваҡытта ла тешкә зарланманы”. Тешкә генә түгел, һаулығына ла бер ҙә зарланманы иҫән сағында Әхмәт Мөхәммәтвәли улы. Һуңғы көнөнә тиклем гимнастика яһаны, саф һауала йөрөнө.\nҠайҙа ла яҡшы ғәҙәтен ташламаны. “Ҡандракүл” пионерҙар лагерында республикабыҙҙың “Урал батыр” конкурсын үткәреп ятабыҙ. Таң һарыһы менән тороп өлгөргән, иртәнге һалҡын һыуҙа йөҙөп-сайынып алған. Кәйефе иҫ киткес шәп. Ә беҙ иренешеп ятабыҙ. Имәндәй таҙа кәүҙәһе, Мәсем ҡаяһылай төҙ буй-һынын оҙаҡ йылдар ташламауы һәр саҡ сәләмәт тормош менән йәшәүенә бәйле булды. Көс-ғәйрәтен юҡҡа сарыф итмәне.\nӘхмәт Сөләймәнов Байназарҙа урта мәктәп тамамлағас, Яңы Монасипта Сталин исемендәге колхозға эшкә төшә. Ул саҡтағы барлыҡ егеттәр кеүек машина, тракторға ынтыла. Эш араһында ауылдаштарының төртмә һүҙҙәрен ялға туҡтаған арала йыр-бейеү башланһа, әсе телле таҡмаҡтарҙы күңеленә һалып йөрөй. Әсәһенең моңло йырҙары йөрәк түрендә оялай тора, шул йылдарҙа ишеткән-күргәнен айырым дәфтәргә теркәү башлана. Район гәзитендә лә колхозсыларҙың удар хеҙмәте тураһында тәүге мәҡәләләре күренгеләй.\nБәһлеүәндәй егет 1958 – 1961 йылдарҙа Совет Армияһында Ҡараҡом сүллегендә танк дивизияһында еңел танк командиры сифатында намыҫлы хеҙмәт итә. 78107-се танкы аҙ гиҙмәне ҡайнар сүллекте. Бархандарҙа тағы сыныға төштө, рухи яҡтан үҫте сәйәси һәм хәрби әҙерлек отличнигы сержант Сөләймәнов. Урта белемле Урал бөркөтө хәрби журналист булып та китә ине, ғәзиз әсәһенә кем булышыр? Запасҡа кесе лейтенант булып ҡайтып төшөүе күпте һөйләй.\n1961 – 1967 йылдарҙа ул Башҡорт дәүләт университетының тәүҙә тарих-филология, улар айырым факультеттарға бүленгәс, филология факультетының рус-башҡорт бүлегендә уҡый. Һабаҡташтары кемдәр бит әле: Ирек Кинйәбулатов, Вафа Әхмәҙиев, Данис Тикеев, Борис Әхмәтшин, Юныс Латипов, Миңдиәр Дилмөхәмәтов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Риф Мифтахов, Миҙхәт Мәмбәтов һ.б. Һәләтле студентҡа Жәлил Кейекбаев, Кирәй Мәргән, Лев Бараг, Марат Минһажетдинов күҙ һалғылып йөрөй: фольклористикаға йүнәлткәндә арыу булмаҫмы ҡобайырҙар, риүәйәттәр төбәгендә тыуып үҫкән егетте? Шул юлды һайлай буласаҡ атаҡлы фольклорсы. Университет дипломлы белгес тыуған төйәгенә, ғәзиз Бөрйәненә уҡытыусы-филолог булып ҡайтып төшә. 1967 – 1972 йылдарҙа Нәби һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә “киң профилле” уҡытыусы (рус теле, тарих, рәсем, физкультура, хеҙмәт) булып эшләй. Һәм шул арала фольклористика буйынса төндәрен кандидатлыҡ диссертацияһын яҙа.\nӘхмәт Сөләймәновтың ғилми эшмәкәрлегенә аптырайһы түгел. Бөтә сер шунда: уҡытыусы-ғалим биш йыл буйы халҡы араһында, уның ауыҙ-тел ижадын, рухи ҡомартҡыларын йыйып, картотекаға һалып, системалаштырып, анализлап, композиция-сюжет мәсьәләләрен асыҡлап йәшәгән, оҙайлы фольклор экспедицияһында булған икән дәбаһа! Йәнле ауыҙ-тел ижады, әсәһе Нурикамалдың йыр-моң, тәүарих, риүәйәт, Көнсығыш поэзия өлгөләре үҙе бер ғәжәйеп хазина булған икән. Китапханала ғына ултырыр инең, әле башҡорт халыҡ ижадының 18 томы тупланмаған, айырым китаптар булып ташҡа баҫылмаған... Йәнә килеп, пәйғәмбәрҙәр, олуғ тархандар, ата-бабаларҙан бирелмеш ҡөҙрәт, аҡыл-зиһен, әллә кемеңә етерҙәй егәрлелек. Боронғоларҙан ҡалған аманатҡа хыянат итә буламы Әхмәт Сөләймәнов?!\nАҡыл-зиһене, ғилмиәте менән халҡын данланы\nНәби мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әхмәт Сөләймәнов 1972 йылдың сентябрь айында БДУ-ның башҡорт фольклоры һәм әҙәбиәте кафедраһына өлкән уҡытыусы итеп эшкә саҡырыла. Буласаҡ ғалим уҡытыусыларҙың һәр башланғысын “Бәрәкалла!” тип хуплап торған атаҡлы фольклорсы, профессор, күренекле прозаик Ә.Н. Кирәевтең ҡулы аҫтында ғилми-педагогик эшмәкәрлеген башлай. Ауыл мәктәбе уҡытыусыһының “Башҡорт легендалары”, “Великий Октябрь в башкирской устной прозе” тип аталған мәҡәләләре донъя күреп өлгөргән була. Ә артабанғы йылдарҙа бер-бер артлы “Әбйәлил йырҙары”, “Күңел хазиналары” һәм башҡа йөҙҙәрсә фәнни хеҙмәт баҫыла.\nҒалимдың ғилми эшмәкәрлеген байҡап сығыу өсөн бик күп ваҡыт һәм ҙур күләмле эҙләнеү алып барыу кәрәк, сөнки Хоҙай тарафынан бирелгән аҡыл һәм зиһен ҡөҙрәтен ул бушҡа сарыфламаны, оҙаҡ йылдар дауамында емешле ижад итте. Ғилми дәрәжәләре лә эҙмә-эҙлекле үҫә барҙы. Ул 1976 – 1986 йылдарҙа БДУ-ның башҡорт фольклоры һәм әҙәбиәте кафедраһында доцент вазифаһын уңышлы башҡарҙы.\nСәсәндәр затынан булған ғалим лекцияларын мауыҡтырғыс итеп ойошторҙо. Үҙе йыйған фольклор өлгөләрен магнитофон таҫмаһы аша тыңлатыр, уларға төплө комментарий бирер ине. БДУ студенттары уны талапсан куратор, атайҙарса ҡайғыртыусан педагог тип хәтерләй. Шуныһы үҙенсәлекле: ғалим бик оҙаҡ йылдар кисәге студенттарының ҡайҙан булыуын, исем-шәрифтәрен, ҡайһы мәктәптә эшләүен белде, даими ҡыҙыҡһынып торҙо. Әхмәт Сөләймәнов 1991 – 2002 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында фольклор һәм сәнғәт бүлегенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре булып эшләне. 1991 йылда Мәскәү дәүләт университетында “Башҡорт халыҡ көнкүреш әкиәттәре: сюжет составы үҙенсәлеге, персонаждар типологияһы, жанр һәм поэтика проблемалары” тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, ә 1995 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.\nҒалим өс тиҫтәгә яҡын монография яҙа, улар араһында “Тормош-көнкүреш әкиәттәре: жанр үҙенсәлектәре” (1990), “Башкирские народные бытовые сказки: сюжетный состав и поэтика” (1994), “Башҡорт халҡының архаик эпосы” (2000), “Башкирская народная новелла” (2005), “Башҡорт балаларының ҡарһүҙе” (2009) һ.б. бар. Арҙаҡлы ғалимдың уңышлы фәнни ижады хаҡында шул һөйләй: ул төрлө йылдарҙа барлығы 800-гә яҡын ғилми мәҡәлә баҫтырҙы. Был һандарҙы яҙыуы һәм әйтеүе генә анһат.\nӘхмәт Мөхәммәтвәли улының халҡыбыҙ, уның рухи донъяһын үҫтереү өсөн баһалап бөткөһөҙ йәнә бер мөһим эшмәкәрлеге бар – ғалим күп томлы “Башҡорт халыҡ ижады” тупланмаһын әҙерләүҙә, уларҙы мөхәррирләү, ташҡа баҫтырыу эшендә әүҙем ҡатнашты. Был эшмәкәрлеге 1987 йылда Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы менән билдәләнде. Һуңғы йылдарҙа, атап әйткәндә, 2001 йылдан башлап ул Төркиә ғалимы доктор Oner Gokgun менән берлектә туғыҙ томлыҡ “TURK DUNYASI EDEBIAT TARIHI” тип аталған фольклор һәм әҙәбиәт тарихын яҙҙы. Шул уҡ ваҡытта әҙәби төшөнсәләр һәм терминдар энциклопедияһын төҙөү эшен Анкара профессоры Mustafa Isen менән алып барҙы. “TURUK DUNYASI EDEBIAT KAVRAMLARI VE TERMINLARI ANSIKLOPEDIK SOSLUGI” алты томда донъя күрҙе. Тағы ике блок яҙыусылар тураһындағы энциклопедиянан һәм текстар антологияһынан торҙо. Бығаса сит ил ғалимдары менән был тиклем титаник эштәрҙең республикабыҙ тарихында ойошторолғаны булманы. БДУ доценты Ғәйнислам Ибраһимов былай тип яҙҙы: “Төрки донъяһы әҙәбиәте тарихы” 30 томдан ашыу хеҙмәт булып ташҡа баҫылды, башҡорт өлөшөнөң координаторы һәм авторы булып Әхмәт Сөләймәнов торҙо, проект тормошҡа ашһын өсөн ул көсөн, ваҡытын йәлләмәне”.\nХалҡыбыҙҙың аҫыл улы, күренекле фольклорсы, әҙәбиәт белгесе, профессор Әхмәт Сөләймәнов 2006 йылдан алып Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге педагогия университетында башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте кафедраһында эшләне. Шунда уҡ университет ректоры профессор Р.М. Әсәҙуллин тәҡдиме менән башҡорт филология факультеты ҡарамағында ойошторолған Халыҡ ижады һәм этнопедагогика лабораторияһына етәкселек итте. Ун йылға яҡын атаҡлы ғалим ошо уҡыу йортонда ең һыҙғанып юғары белемле белгестәр әҙерләүгә тос өлөш индерҙе. Профессор Раил Әсәҙуллин уның эшмәкәрлеген юғары баһаланы: “Мәшһүр Урал батыр, Йәншишмәнән тереһыу услап тирә-яҡҡа һирпеп, донъяны йәнләндергәндәй, Һеҙ ҙә, арҙаҡлы ғалим булараҡ, башҡорт халҡының бай мираҫын донъяға тараттығыҙ!” – тине.\nӘлбиттә, олуғ ғалимдың, аҡыл эйәһенең бар эшмәкәрлеген һанап сығыу мөмкин эш түгел, сөнки ул ғәжәйеп күп яҡлы һәм тәрән ине. Шуға ла артабанғы һүҙҙә уның юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләүенә туҡталмаҡсыбыҙ. Билдәле, ғалимдың ғилмиәте уның фәнни мәктәбе, ул әҙерләгән ғалимдар исеме менән билдәләнә. Мәшһүр ғалим етәкселегендә Г.С. Ғәлина, И. Әхмәтйәнова, Е. Торокова, И. Фазлетдинов, Г. Ҡотоева, Р. Аҡкөбәков, Р. Йәғәфәров, Н. Сиражетдинова, С. Бәҙретдинов кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланы. Күп кенә докторлыҡ диссертацияларының рәсми оппоненты булып сығыш яһаны, улар араһында И. Карпухин, К. Миңнуллин, З. Мофазалова, В. Котовтың хеҙмәттәре бар, ике тиҫтәнән ашыу диссертацияның рәсми булмаған оппоненты булыу яҙҙы уға. Әхмәт Сөләймәновтың ғилми эшмәкәрлеге, башҡорт фольклоры һәм әҙәбиәтен үҫтереү өлкәһендәге талымһыҙ хеҙмәте хаҡында төрлө баҫмаларҙа йөҙҙән артыҡ ғилми мәҡәлә, тикшеренеү эштәре башҡарылған. Улар араһында Рәшит Шәкүр, Ирек Кинйәбулатов, Фәнил Күзбәков, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Фәнүзә Нәҙершина, Марсель Ҡотлоғәлләмов, Ғ.Д. Ибраһимов һ.б. очерктары бар.\nАрҙаҡлы ғалим-фольклорсының фәнни хеҙмәттәре һәр саҡ юғары баһаланды. 1967 йылдың 18 майында Салауат Ғәлин авторҙың “Башҡорт легендалары” (етәксеһе Марат Минһажетдинов) тип аталған диплом эшенә бына ниндәй баһа биргән: “Дипломсы фәнни эш кенә башҡармаған, һигеҙ баҫма табаҡҡа тиклем легенда туплаған, комментарий төҙөгән. Әлегәсә бындай эштәр булманы”. “Совет Башҡортостаны” гәзите ул көндәрҙә: “Тимерғәле Килмөхәмәтов менән Әхмәт Сөләймәнов диссертацияға яҡын хеҙмәт яҙған”, – тип Ким Әхмәтйәнов һүҙҙәрен хәбәр итте. Ғалимдың кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары башҡорт фольклористикаһы өсөн генә түгел, илебеҙ һәм донъя фәне өсөн оло ҡаҙаныш булды. ТӨРКСОЙ-ҙың генераль директоры Дюсен Касеиновтың һүҙҙәрендә оло хаҡлыҡ бар: “Әхмәт Сөләймәнов донъя фольклористикаһын үҫтереүҙә ҙур роль уйнай, уның хеҙмәттәре Башҡортостандан ситтә лә киң билдәле”. Әҙәбиәт белгесе, профессор Зәйтүнә Шәрипова данлы яҡташы тураһында былай тип яҙғаны мәғлүм булһын: “Һоҡланғыс шәхес. Эйе, буй-һыны ла килешле, төҫкә-башҡа ла күркәм ул. Итәғәтлек тә биҙәй үҙен: дуҫ-иштәре, таныш-тоноштары ғәжәп күп булһа ла, һәр береһенә айырмай иғтибарын бүлеп, олоно – оло, кесене кесе итә белә, мөләйем йөҙлө, сабыр холоҡло”. Шулай булды, шулай булып халҡыбыҙ хәтерендә мәңге һаҡланыр сабыр холоҡло, ғәжәйеп итәғәтле ағайыбыҙ.\nИл ғәме, халыҡ мәнфәғәте менән йәшәне\nЗаманында Әхмәт Сөләймәнов интервьюларының береһендә: “Фән ҡоло булып ҡалам”, – тиһә лә, уға байтаҡ йылдар үҙ халҡының намыҫлы “ҡоло” булыу насип булды. Ул 2002 – 2006 йылдарҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты етәксеһе итеп һайланды. Башҡарма комитет ағзаһы, тел комиссияһында урынбаҫар, һуңынан рәйес булып эшләү форсаты тейҙе үҙебеҙгә. Әхмәт Мөхәммәтвәли улының эшмәкәрлеген ишетеп түгел, яҡындан беләбеҙ. Арҙаҡлы ғалим ғүмере буйы шул эште атҡарған төҫлө еңел булмаған шарттарҙа йәмәғәт эшен тилбер алып китте. Хәтерҙә ҡалғаны: Башҡортостан, күрше Ырымбур, Силәбе, Пермь, Татарстан тарафтарына күп йөрөнө, туҡтауһыҙ халыҡ менән осрашты, урындағы ҡоролтайҙарҙың эшен әүҙемләштерҙе. Шәхсән эшмәкәрлеге ҙур баһаға лайыҡ булды. Башҡортостан Премьер-министрының, Ҡурған өлкәһе губернаторының рәхмәт хаттары, “Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙәге хеҙмәттәре өсөн”, Кемерово өлкәһенең “Ышаныс һәм изгелек өсөн” миҙалдары менән бүләкләнде. Халҡыбыҙҙы бер ҡорға туплауға, киҫкен осраҡтарҙа иң дөрөҫ юлды билдәләүҙә ғалим-ойоштороусы һүҙ ҡөҙрәтен уңышлы файҙаланды, гәзит-журналдарҙа аналитик яҙмалар менән даими сығыш яһаны. Мәҡәләләрҙең исемдәренә генә иғтибар итәйек: “Бергә булайыҡ!” (2002), “Ерен һатҡан – илен һатҡан”, “Татарһыҙ – башҡорт, башҡортһоҙ татар юҡ” (2003), “Һайлауҙар тамам, һайлауҙар тағы башлана”, “Ниңә әсә телебеҙ ҡәҙерһеҙ?” (2005). Күренеүенсә, ҡоролтай рәйесе һәр ваҡыт мөһим мәсьәләләр күтәргән, Башҡарма комитет ултырыштарын да ул үҙенә хас инанғанлыҡ, эске ҡөҙрәт менән ярһып алып барҙы, хәҡиҡәтте асып һалды.\nНисек кенә булмаһын, ул осорҙа БДБ ҡоролтайының абруйы бик юғары ине. Донъя булғас, төрлөһө була. Арҙаҡлы ғалим, абруйлы йәмәғәтсенең дә абынып киткән саҡтары, эмоцияға бирелеп киткән мәлдәре булғандыр. Үҙһүҙлелек, үҙ инанысыңдан тыйыла алмағанлыҡ кәмселек түгел, киреһенсә, принципиаллек, ҡыйыулыҡ та тип ҡарала алалыр. Бөрйәндәр яҡшы хәтерләй Байназарҙа Х класс уҡыусыһы Әхмәт физика уҡытыусыһының “Ҡыуыҡбаштар!” тигән яһил һүҙенә сая ҡаршы сыҡҡанын. Ҡайһы бер бәндәләр кинәнеп ҡулланған “Халыҡ дошманы улы” мөһөрлө егеттең ауыҙынан яңғыраған “Беҙ ҙә кое-что знаем!” тигән һүҙҙәре аяҙ көндә йәшен кеүек яңғырай. Характер шулай нығына. Бындай ғәҙелһеҙлекте, бәғзеләрҙең ваҡлығын йыш осрата ул тормошонда. Әммә үҙен кәмһетергә, кеше һәм ирлек намыҫын аяҡ аҫтында тапатырға юл ҡуймай.\nҠоролтайҙағы абруйлы вазифаһын ҡалдырыу ҙа буштан булманы. Хәҙер беҙгә дөрөҫ эшләгән тиергә ҡала, сөнки ул, үҙе әйтмешләй, бер ваҡытта ла ҡағыҙҙан сәүкә осороп йөрөмәне. Кемдең кемлеге лә шул саҡта беленә. Үҙе эшләгән уҡыу йорттарының ишеге асылмағанда, М. Аҡмулла исемендәге университет ректоры Раил Әсәҙуллин ғалимды ҡолас йәйеп ҡаршы ала. Үҙ милләтеңдең бәғерһеҙлеге ихтыярын һындырмаһа ла, бындай мәлдәр эҙһеҙ үтә буламы, йөрәк иткәйҙәрендә уйылып ҡала улар, ғүмер буйы һыҙлап ыҙалата. Һис бирешерҙәй түгел ине әле дуҫыбыҙ. Вафатына бер ай самаһы элек ҙур юбилей уртаһында булды, ҡобайырын әйтеп, шиғырын уҡып, мәҙәк хәбәре менән халыҡтың, юбилярҙың күңелен асҡайны. Һай, был ғүмер!..\nДуҫлығыбыҙ ҡаҡшамаҫ булды\nӘхмәт Мөхәммәтвәли улы менән беҙҙе, бик күп милләттәштәребеҙ, замандаштарыбыҙ кеүек, Өфө кеше итте. Уҙған быуаттың 60-сы йылдарынан бирле йәнәш йәшәлгән, тиҫтә йыл бергә эшләнгән, көнитмешебеҙҙең төрлө мәлдәрендә лә дуҫлығыбыҙға тап төшөрөлмәгән рухташ замандаштар булдыҡ.\nӘхмәттең 60-сы йылдар башында әрме хеҙмәтенән һуң БДУ-ның филология факультетына уҡырға индек. Бер үк ятаҡ, бер үк арҙаҡлы ғалимдар Жәлил Кейекбаев, Закир Шакиров, Әхнәф Кирәев, Миҙхәт Ғәйнуллин, Марат Минһажетдинов, Вера Синенко, Давид Гутман, Лев Бараг кеүектәрҙән белем һәм тәрбиә алдыҡ. Шуға ла уҡыған, аралашҡан мөхит беҙҙең кеүек ауыл малайҙарына, һис шикһеҙ, йүнәлеш биргән, кеше булараҡ формалашыуыбыҙға көслө йоғонто яһағандыр. Уҡыуҙан тыш, ул һәммәбеҙ күңеленә ятҡан түңәрәктәргә йөрөнө, йәмәғәт эштәрендә ҡатнашты. Мәҫәлән, халыҡ ижадына күңелен һалды. Йәйен экспедиция, агитбригадаларға йөрөп, көҙөн колхозсыларға ярҙам йөҙөнән (үҙебеҙҙең дә өҫ-башты төҙәтеүҙе уйлап) уңыш йыйыуҙа ҡатнашып, һуңғы курсҡа килеп еткәнде һиҙмәй ҙә ҡалғанбыҙ. Марат Минһажетдинов етәкселегендә диплом эштәре башҡарҙыҡ. Дәүләт комиссияһы Әхмәттең эшен юғары баһалап, китап итеп сығарырға тәҡдим итте. Ысынлап та, диплом эше легендаларҙы системаға һалған, жанр үҙенсәлектәрен фәнни методологияға нигеҙләп, төплө өйрәнелгәйне.\nАртабан егәрле егет 1969 йылда китаптың ҡулъяҙмаһын остаздары Кирәй Мәргән, Марат Минһажетдинов хөкөмөнә тапшыра. Китап сыҡҡас та уға Өфөлә эш тәҡдим итә улар, әммә икенсе кешене алып ҡуйғайнылар. Уңмаған юлды ҡыума тигәндәй, Әхмәттең быға иҫе китмәй, Бөрйәнгә ҡайтып, уҡытыусылыҡ эшен дауам итә. Етәксеһе Марат Минһажетдинов хат аша диссертация яҙа башлауын үтенә. “Бөрйәндә ятып, кандидатлыҡ диссертацияһын яҙыу – оло ҡаһарманлыҡ!” тип дәртләндерә остаз (был ваҡиға профессор Фәнил Күзбәков мәҡәләһендә ентекле тасуирлана). Әхмәт ғилми эҙләнеүҙәрен киңәйтә, яңы күҙәтеүҙәр, материал менән байыта, кандидатлыҡ имтихандарын уңышлы тапшыра.\nМарат Хәләф улы менән булған һәм үҙемә ҡағылышлы ваҡиғаны иҫкә алмай булмай. 1974 йылда минең Мәскәүҙән һуң профсоюздарҙың өлкә комитетында бүлек мөдире булып эшләй башлаған сағым. Бер көн кабинетыма Марат Хәләф улы килеп инде. Кеше күп булғанлыҡтан, коридорға сыҡтыҡ.\n– Миҙхәт, диплом эшең төплө ине, юғары баһаланды. Кафедрала бер урын килеп сыҡты, әйҙә, тәүәккәлләп ҡара! – ти етәксем.\nШулай итеп, Марат Минһажетдинов арҡаһында мин Кирәй Мәргәндең аспиранты булып киттем. Ошо уҡ йылда Әхмәт тә әҙәбиәт кафедраһында өлкән уҡытыусы булып эш башланы. Ана нисек ҡайғыртҡан остаздарыбыҙ башҡорт ғилмиәте үҫешен!\nҮҙ ғүмеремдә ҡатмарлы яҙмышлы, төрлө холоҡло кешеләр менән аралашырға, бергә эшләргә насип итте. Ярты быуаттан ашыу мин белгән Әхмәт Мөхәммәтвәли улы күңелемдә тик үҙ көсөнә ышанған, үҙ тырышлығы менән маҡсатына өлгәшкән, башҡалар өлөшөнә ымһынмаҫ, әҙәм башы аша йөрөмәҫ, намыҫсан, ғорур, илтифатлы, ярҙамсыл, егәрле кеше булып ҡалды. Быға уның менән ғүмер кисергән дуҫтары һәм фекерҙәштәре лә шаһит. Замандашыбыҙҙың эске донъяһын, булмышын бар тәрәнлегендә асыу, ғилми-фәлсәфәүи ҡараштарын, шиғыр-ҡобайырҙарын ғилми анализлау әлеге яҙманың маҡсаты түгел. Форсаттан файҙаланып, мин Әхмәт Мөхәммәтвәли улын ихтирам иткән, ололаған гәзит уҡыусыларын уның һуңғы ижад емеше – “Ҡобайырҙарым – нәсихәт” (Өфө, 2014) китабында автор хаҡында Риф Мифтахов, Фәнил Күзбәков, Ирек Кинйәбулатовтарҙың мәҡәләләренә иғтибар итергә кәңәш итер инем. Унан тыш йыйынтыҡтағы бағышлауҙар, сит ил һәм Рәсәй ғалимдарының фекер-баһалары Әхмәт Мөхәммәтвәли улының кеше, ғалим, ижадсы һәм педагог булараҡ күркәм сифаттарын күҙ алдына баҫтырырға, йәнә бер һоҡланырға, ғорурланырға мөмкинлек бирәсәк.\nДуҫымдың вафаты көтөлмәгән тетрәндергес ваҡиға булды. Ҡайғылы хәбәр бик һуң килде, ышанмайынса улы Йәлилгә, йәмәғәте Фәниә Байгилде ҡыҙына шылтыраттым. Кәүҙәһен өйөнә алып ҡайтҡас та, ҡатыным менән барып еттек, төнөн ҡайғынан шаңҡыған балалары, яҡындары менән мәрхүмдең табуты янында ултырҙыҡ. Шунда тәүгеләрҙән булып, дуҫымды аяуһыҙ сир аяҡтан йыҡҡас, диктофонға яҙылған васыятын ишетергә тура килде. “...Донъя хәлен белеп булмай, бер-бер хәл була ҡалһа...” Артабан донъя менән иҫәп-хисабын теүәлләгәндәй, һәр һүҙен, һәр фекерен аныҡ, аңлайышлы итеп әйтеп өлгөрөргә ашыҡҡан мәрхүм.\nТеатрҙа бәхилләшеү митингыһында, унан сыҡҡас та күптәр: “Ҡайҙа ҡуялар икән? Ниңә ауылда? Ниңә Дан аллеяһында түгел?” тигән һорауҙар бирҙе. Мәрхүмдең теләге ошолай булған: “Тик әсәйем янына алып ҡайтырһығыҙ, тик әсәйем янына...” Яҙмышының төрлө мәлендә изгелек күрһәткәндәрҙең исемдәрен атап, уларҙың рухтарына рәхмәттәрен еткерә. Улар: Ш.Х. Чанбарисов, Ә.Н. Кирәев, М.Х. Минһажетдинов, З.Ш. Аҡназаров, М.З. Шакиров. Хаҡһыҙ рәнйеткәндәргә исемләп туҡталмай, бары: “Уларҙың намыҫында...” һүҙҙәре менән сикләнгән. Күптән түгел уҙған юбилейымда уҡыған шиғырында ошондай юлдар бар ине:\nБеҙҙе еңә алмаҫһығыҙ,\nЮлыбыҙға ҡапҡан ҡороп,\nБүтән этлектәр ҡылып.\nШиғыр юлдарының “улар намыҫында”ғыларға арналғаны асыҡ күренә. Ғилми мираҫына, әҙәби ижадына, китаптарына ҡарата ошондай уй-теләктәрен белдергән мәрхүм: “...Минең ҡулъяҙмаларым, шиғырҙарым күп. Улар дәфтәрҙәрҙә, блокноттарҙа. Шиғырҙарҙы матбуғатҡа бирергә тартындым... Китаптарҙы Ләйсән менән Нәркәс айырырҙар, кәрәктәрен һайлап алырҙар, ҡалғандарын Республика китапханаһына тапшырырҙар”. Ғалим кешенән ана шулай, мираҫ булып, рухи хазиналар ҡала шул. Шуның менән бөйөк зыялылар. Әхмәт Мөхәммәтвәли улы йәнә йәмәғәте менән бергәләп үҫтергән дан балалары менән дә бөйөк шәхестәребеҙҙең береһе ине. Ҡыҙҙары фән юлын үҙ итте. Ләйсән – философия фәндәре кандидаты, БДУ доценты. Нәркәс Ҡазанда филология фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡланы. Йәлил Сөләймәнов – билдәле рәссам, республиканың Ш. Бабич исемендәге премияһы лауреаты.\nТағы йәшлеккә ҡайтып, 60-сы йылдарҙағы бер ваҡиғаны иҫкә алмаһам, Әхмәт дуҫымдың яҡты образы тулы булмаҫ кеүек. Был хәл 1963 йылдың хозур йәйендә булды. Беҙ, БДУ студенттары, һүҙ оҫтаһы Риф Мифтахов, баянсы Тимербай Исхаҡов, бейеүселәрҙән Вәли Байморатов, Мөнирә Фәттәхова, Сәғәҙәт Хәлилов, Зилә Шәрәфетдинова, Зәйтүнә Мортазина, Зилә Шәйәхмәтова, йырсылар Сафуан Әлибаев, Рәжәп Шәрипов, Даһи Әбдрәшитов, мин, агитбригада етәксеһе, Белорет, Учалы, Бөрйән, Ишембай районы халҡын хеҙмәтләндереп йөрөйбөҙ. Бөрйәндә Нәби ауылында ла сығыш яһаныҡ. Беҙ Вәли Байморатов менән Әхмәттәргә фатирға төштөк. Нурикамал апай беҙҙе шул тиклем ихлас, үҙ балаларылай күреп ҡаршыланы. Ни тиһәң дә, улы кеүек, беҙ ҙә атайһыҙ үҫкән малайҙарбыҙ. Беҙ күргәндә апайҙың 60-ы ла тулмағайны, шул ғүмеренең 21 йылын Мөхәммәтвәли ағайһыҙ, донъяның бар михнәтен татып, йәнгенәһе алҡымына килгәндә лә бөгөлөп төшмәй, балаларын кеше итергә ынтыла. Беҙ, атайһыҙ үҫкән һуғыш осоро балалары, һәләкәттән, әжәлдән ҡурсалап алып ҡалған ҡаһарман әсәләребеҙгә ғүмер буйы рәхмәт әйтеп, муйындан бурыслы булып йәшәнек.\n..Беҙ барып төшкәндә Әхмәт Мөхәммәтзәки ағаһы менән Монасип яғында бесәндә ине. Көндәр ямғырлы торҙо, Иҙел ташып, ярынан сыҡты. Эшләй алмай, бесәнселәр ҙә ҡайтып төштө. Осрашыу-күрешеүҙәр ғәжәп йылы булды, Нәби беҙҙе нығыраҡ яҡынайтты, ғүмерлеккә дуҫлаштырҙы, һөйләшеп һүҙҙәребеҙ бөтмәне. Шул осорҙа тыуған эскерһеҙ дуҫлыҡ ярты быуат буйы дауам итте. Ауыл халҡы, Киров исемендәге колхоз етәкселеге бик иғтибарлы булды. Колхоз машинаһы беҙҙе Байназарға тиклем илтеп ҡуйғаны хәтерҙә.\nҺуңғы юлға оҙатҡанда\nҮҙенең һөйөклө улын, һөйкөмлө ғалимын һуңғы юлға оҙатырға халҡыбыҙ, уның ул-ҡыҙҙары, ил ағалары, киләсәгебеҙ – юғары уҡыу йорто студенттары күпләп килгәйне. Оло юғалтыу йөҙҙәренә сыҡҡан, ҡайғылы хәбәр барыһын да берҙәй шаңҡытҡан, һәр кем иң ҡәҙерле һүҙҙәрен әйтеп ҡалырға тырышҡандай тойолдо. Бик күбе ғалимдың балаларының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашып күкрәктәренә ҡыҫты, йыуатыу сараһын күрҙе. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты етәкселеге, филология факультетының уҡытыусылары, студенттары ойоштороу мәшәҡәтен иңдәренә һалды. Республикабыҙ етәкселеге, Хөкүмәт ағзалары, депутаттарыбыҙ, яҡташтары йөрәк түренән сыҡҡан һүҙҙәрен әйтте. Һәр кемдең уйында тик бер фекер йәшәне: “Әхмәт ағай бөтә ғүмерен үҙ халҡына, ғилми эшкә һәм ижадҡа арнаны. Халҡыбыҙ күңелендә мәңге балҡыр эҙ ҡалдырҙы”.\nВафатыңа ҡырҡың тулған көндәрҙә беҙгә бер теләк белдерәһе ҡала. Тыныс йоҡла, остазыбыҙ, гүрең һәр саҡ яҡты, рухың шат булһын!\n– Мин Нәбигә килдем, Әхмәт ағай,\nТыуған ауылыңа, Ҡуянға.\nТаңдан тороп сығып баҫтым әле\nАғиҙелгә баҡҡан ҡаяға.\nШаһит булдым ошо иртәләрҙә\nКүктең тәүге ярһып күкрәүенә.\nТауҙар бында ятып серем итә\nЙылы ла ғына ерҙең күкрәгенә.\nТауҙар, тауҙар! Ҡайһығыҙ бейек тип,\nБаҡҡан саҡта улар һырттарына,\nӘхмәт рухы өндәшкәндәй булды:\n“Ҡайырылып ҡара үткәнеңә!\nҮткәнеңдә һинең – Самрау рухы,\nНәсихәте Урал батырҙың.\nМеңәр быуат аша хәтерҙәрҙән һарҡып,\nСалауатты тауға баҫтырҙы!”\n– Хәтер, хәтер… Тимәк, Әхмәт ағай,\nХәтер бейекме ни тауҙарҙан?\nЯҙған саҡта том-том әҫәрҙәрең\nКөсөң алдың һуң һин ҡайҙарҙан?\n“Эйе, тауҙар миңә терәк булды,\nТайһам, ҡаяларға таяндым.\nЙәнде ҡурыштырыр әрһеҙ һүҙҙән\nУрманыма инеп ял алдым.\nҺыуһылыуын эҙләп күлгә сумған\nҺәүбәнеләй ғәзиз халҡымдың,\nҺәр көн иртән мин тарихҡа сумдым,\nЫнйы тапһам, ҡабат ҡалҡындым.\nУл ынйылар инде һеҙгә ҡалды,\nБер мыҫҡалы меңгә торошло.\nТәһәрәттәр алып, аят уҡып,\nҠағылыуҙар булыр отошло.\nУлар һеҙгә ҡалды, вариҫтарым,\nИлен, телен һөйгән йәш ҡурпы.\nЙәшәү сығанағы шунда беҙҙең,\nУңыр ҙа ғына илдең, ай, ҡото”.\nРәхмәт һиңә, Әхмәт!\nРәхмәт һиңә, Әхмәт! Рәхмәт һеҙгә, Әхмәт Мөхәммәтвәли улы! Былай тип өндәшкәндәр һиңә – атаҡлы фольклорсы Әхмәт Сөләймәновҡа – бик күп булғандыр. Киләсәктә лә күп буласаҡ.\nМин дә мәңгелеккә бәхилләшкәндә һиңә шулай тип әйтәм: “Рәхмәт һиңә, Әхмәт дуҫ! Рәхмәт бөйөк хеҙмәттәрең өсөн. Рәхмәт бар булғаның өсөн. Рәхмәт халҡыбыҙҙың рухи хазиналарын туплағаның өсөн, уларҙы том-том китаптар итеп баҫтырып мәңгеләштергәнең өсөн, башҡорт милләтенең данын Башҡортостандан алыҫ-алыҫтарға, уҙғандан бөгөнгөгә, бөгөнгөнән киләсәккә еткерә алғаның өсөн. Рәхмәт халҡыбыҙҙың тауҙай хазинаһына үҙеңдең хазинаңды – тау-тау хеҙмәттәреңде өҫтәй алғаның өсөн.\nҺинең уҡыусыларың күп булды, шәкерттәрең күп булды. Һин ғүмерең буйы уҡытыусы, мөғәллим генә түгел, рухи остаз булдың. Шәкерттәрең остаз юлын тоғро дауам итә, һин ғаиләлә тәрбиәләгән балаларың атай юлын дауам итә. Һин бәхетле кешеһең, Әхмәт!\n1995 йылда беҙ Ҡырғыҙстанда бөйөк Манастың мең йыллыҡ юбилейында бергә булғайныҡ, мең тирмәнән ҡоролған Манас ауылында ҡунаҡ булып йөрөгәйнек. Ниндәй мәшһүр шәхестәрҙең юлдаштарым булғанлығын йылдар үткән һайын нығыраҡ аңлайым. Милләтебеҙҙең юлбашсылары атаҡлы башҡорт археологы Нияз Мәжитов, бөйөк фольклорсыбыҙ Әхмәт Сөләймәнов менән бергә сәфәр йөрөп ҡайтыу бәхете тейгән бит миңә!\nҺин ғүмерең буйы миңә аҡыллы кәңәштәреңде әйтә килдең. Әле лә хәстәрлекле һүҙҙәреңде ишеткән һымаҡ булам. Бөтә булмышың менән бөгөн дә йөрәк һүҙҙәреңде беҙгә әйтәһең һымаҡ:\n– Бер-берегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ! Башҡараһы эштәребеҙ бик күп, ә беҙ бик аҙбыҙ. Берҙәм булығыҙ, зинһар, ваҡланмағыҙ, тарҡалмағыҙ! Оло маҡсаттарыбыҙға тоғро ҡалығыҙ! Күңелегеҙ күтәренке, рухығыҙ һәр саҡ ҡанатлы булһын!\nОшо изге теләктәреңде тоғро үтәргә тырышырбыҙ, ҡәҙерле дуҫыбыҙ, милләтебеҙҙең һөйөклө улы!\nАвтор: Миҙхәт МӘМБӘТОВ, Фәнзил САНЪЯРОВ.


Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамдарын билдәләй // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамдарын билдәләй\n11:41, 25 марта 2014 Мәҙәниәт\n25 март – Рәсәй Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө. Был байрамды дәүләт байрамы булараҡ мәҙәниәт һәм сәнғәт, киноматография, китап нәшер итеү, полиграфия, киң мәғлүмәт сараларында мәшғүл булған бөтә ижади һөнәр кешеләре, йәмғиәттең рухи үҫешенә һәм илдең мәҙәни мираҫын популярлаштырыуға тос өлөш индереүселәр билдәләй.\nҺөнәри байрам көнөндә Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә арналған тантаналы сара уҙасаҡ. Баш ҡала хакимиәтенең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идаралығы хәбәр итеүенсә, Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнөн байрам итеү сиктәрендә тармаҡтың лайыҡлы хеҙмәткәрҙәрен ҡотлау, «Муниципаль мәҙәниәт учреждениеһының иң яҡшы хеҙмәткәре» почет билдәләре менән наградлау уҙасаҡ. Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә арналған концертта артистар, ҡаланың иң яҡшы коллективтары вәкилдәре сығыш яһаясаҡ.\nБайрам 2007 йылда Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡарары буйынса ойошторолған.\nРәсәйҙә мәҙәниәт һәм сәнғәт менән бәйле башҡа байрамдар ҙа ҡаралған – Музейҙар көнө, Рәсәй матбуғаты көнө, Рәсәй киноһы көнө, Бөтә Рәсәй китапханалар көнө.\nБөгөн һөнәри байрамдарын мәҙәниәт һаҡлаусылары һәм уны барлыҡҡа килтереүселәре билдәләй – музейҙар һәм китапханалар хеҙмәткәрҙәре, театр һәм концерт ойошмалары эшмәкәрҙәре, мәҙәниәт йорто, ҡала һәм ауыл клубтары белгестәре, художество үҙешмәкәрлек коллективтары.


Халҡыбыҙҙың моңло һандуғасы Фәриҙә Ҡудашева тураһында шағир Роберт Миңнуллин китап сығарған.\nРәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фәриҙә Ҡудашева тураһында китапты яҡташыбыҙ йырсының үҙе иҫән сағында уҡ яҙа башлай. Унда иҫтәлектәр, мәҡәләләр, диалогтар, фотолар, хаттар урын алған. Фәриҙә Йәһүт ҡыҙы 1920 йылдың 15 декабрендә Башҡортостандың Шишмә районы Келәш ауылында тыуған. Дүртөйлөлә 7-се синыфты тамамлағас 1936 йылда Өфө сәнғәт техникумының театр бүлегендә белем ала. 1939−1941 йылдарҙа Дүртөйлө колхоз-совхоз театрында эшләй. 1956 йылдан, Башҡорт дәүләт филармонияһында йырсы булып эшләгәндә тамашасылар һөйөүен яулай, киң билдәлелек ала. Башҡорт эстрада сәнғәте үҫеше Фәриҙә Ҡудашева ижадына бәйле. Уның сығыштарын Башҡортостан, Татарстан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Ҡаҙағстан, Себер һәм Азия, Балтик буйы илдәрендә йәшәүселәр яратып ҡараған. Фәриҙә Ҡудашева 2010 йылдың 9 октябрендә 90-сы йәшендә вафат булды.\nРобер Миңнуллин Татарстанда йәшәй, китапты сығарыуҙа Башҡортостанда йәшәүсе дуҫтары ярҙам иткән. Презентация уңайынан «Ҡызыл таң» гәзите редакцияһында шағирҙар, күренекле йәмәғәт эшмәкәрҙәре, журналистар менән осрашыу үтте.


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Факиһа Туғыҙбаева\nФакиһа Туғыҙбаева (1950)\nФакиһа Һаҙый ҡыҙы Туғыҙбаева (Нафиҡова) 1950 йылдың 1 ғинуарында Башҡортостандың Бүздәк районы Бәләкәй Ҡаңны ауылында тыуа. Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Хеҙмәт юлын «Башҡортостан пионеры» («Йәншишмә») гәзитендә башлай, 1979 йылда «Пионер» («Аманат») журналына күсә. 1990 йылдан «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире.\nФакиһа Туғыҙбаева — үҙенең лирик, фәлсәфәүи шиғырҙары, шулай уҡ поэмалары менән шиғриәт һөйөүселәрҙең мөхәббәтен күптән яулаған талантлы әҙибә.\nФакиһа Туғыҙбаеваның «Мәк ялҡыны» тигән тәүге шиғырҙар китабы 1980 йылда донъя күрә. Унан һуң бер-бер артлы «Күҙ ҡараһы» (1984), «Йондоҙ асам» (1987), «Сәғәт моңо» (1991), «Фатихамды бирәм һиңә» (1994), «Минең ҡошом Һомай» (2000) шиғырҙар һәм поэмалар йыйынтыҡтары баҫылып сыға.\nШағирә балалар әҙәбиәтендә лә ихлас эшләй. «Шаҡмаҡлы дәфтәр» (1981), «Яңы күлдәк» (1983), әкиәттәр һәм хикәйәләр, «Болонда уйнай сәскәләр» (1995) тигән шиғыр китаптары авторы. Факиһа Туғыҙбаеваның рус телендә «Хлеб да соль» (1989), «Камень счастья» (1998) исемле шиғырҙар йыйынтыҡтары бар.\n1992 йылда шағирә «Сәғәт моңо» китабы өсөн Рәми Ғарипов исемендәге әҙәби премияға лайыҡ була, ә 1995 йылда «Фатихамды бирәм һиңә» китабы өсөн уға Башкортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә.\n1981 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nҠӘРҘӘШЛЕК Шағирҙар, ысын шағирҙар — рух илсеһе улар. Тормошто, асылда, рух көсө тота. Илдең, мөхәббәттең, азатлыҡтың ғүмере ошо көскә бәйле. Рух ул, образлы итеп әйткәндә, шоңҡарҙың үҙенән былай, уның осошо ул. Ниндәй осош, ниндәй бейеклек — быныһы инде асылдан, кимәлдән. Шиғриәт — матурлыҡты, изгелекте, унан да бигерәк, аҡылды, моңдо сәнғәтсә ғүмерле итеү. Моң, аҡыл, ваҡыт, шәхес — шулар бер бөтөнгә әүерелһә, һүҙ сәнғәтенең тажы тигән шиғриәт тыуа. Факиһа Туғыҙбаева шундай ижадсы булыуы менән күренекле. Быны дәүләт тә билдәләне, ул — Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты. Уйлаһаң, ижади, рухи ҡиммәттәрҙе билдәләр үҙ дәүләтебеҙ булыу — беҙҙең быуатта яуланған бәхет. Был бит Аҡмуллаларҙың төшөнә лә инеп сыҡмаған, Бабичтарҙың мораҙы ғына булған. Шөкөр, вариҫлыҡ өҙөлмәне: Факиһа — рухи яҡтан Аҡмулланың ҡыҙы, Бабичтың һеңлеһе. Был — ҡәрҙәшлек. Көнөбөҙ, еребеҙ уны дауамлы итһен. Халыҡ шағиры Назар Нәжми, беҙҙә башҡорт телендә яҙған һәм башҡортса яҙған шағирҙар бар, ти. Тәрән мәғәнәле һүҙҙәр. Бында ул телде, стилде генә күҙ уңында тотмай. Тәбиғәтең, ерлегең, фекерләү асылың, образлылыҡ, ижади маҡсатың — хикмәт шуларҙа. Башҡортса яҙыуҙың бер өлгөһө, мәҫәлән, Назар ағайҙың “Урал” поэмаһы. Факиһаның “Ҡаңным — Һомайғоштоң ҡәлғәһе” тигән дастаны ла ана шундай. Был — шағирә ҡәләменең башҡорт ырыуы тарихына мөрәжәғәте генә түгел, ә уны үҙ халҡы рухында, үҙ хиссиәтендә хәл итеүендәге күкрәлеш. Ул — Октябрь ихтилалы алдынан профессионаллеккә сыҡҡан башҡорт шиғриәтендәге тәүге дастан. Яҙылышы, художество ҡиммәте менән ул халыҡ эпостары һалған юлды дауам итеүе менән мөһим. Үҙенең эпик һулышы, сәсәнлек алымдары менән дә ул, әлбиттә, поэма түгел, ә дастан. Күләме генә хәл итмәй уңышты. Был яҡтан “Ҡушҡайын” да, “Тәлгәш ҡайын” да түгел, ә рухи һәм милли төпкөллө урман ул. Тел, стиль, аһәңле туҡыма һутлы итә, ҡотло итә. Уға әҙәбиәт белгестәренән, тәнҡитселәрҙән көтөлгән төплө анализ үҙе бер фәһем булыр ине. Ошоно уҡ “Тәүбә”, “Яуап көнө”, “Атылған йыр” тигән поэмаларға ҡарата ла әйтеп була. Уларҙағы образдар, деталдәр — йәғни әҫәрҙәрҙең умыртҡа һөйәге ныҡлы, һәлмәк; фекерҙәге, уй-тойғолағы парадокстар, ҙур кинәйәләр уҡыусы яһар асышлы һығымталарға килтерә. Урал батыр тапҡан йәншишмәлер Бәп-бәләкәй ошо яҡты инеш. Йәнбикә лә, Йәнбирҙе лә уны Күргәндәрҙер әле ошо килеш. Ташландылар дуңғыҙ көтөүҙәре Эсергә тип уның тере һыуын. Эсеп бөтөп ҡуймағайҙары, тим, Ҡалтыранып торҙо теҙ быуыным. Көткән әкиәтем ошомо ни, Әкиәтем шулай шомломо ни? Инеш һыуын эскән бар хайуандар Кеше ҡиәфәтен, күр, алғандар! Ысынбарлыҡ сағылышы бит был! Көнөбөҙҙө, хәлебеҙҙе уйлап, йән әсенә. Урал батыр миссияһына быуаттар үткәс шундай ҡапма-ҡаршылыҡ булыр тип боронғо эпос ижадсыһы ҡайҙан уйлаһын, ти! Аһ, бирелгән миңә ниңә хәтер? Хәтерлегә ауыр яҙмыш тәтер, — Мин таныным бынау әҙәмдәрҙе, Хәтерҙән юҡ ҡотолор әмәлдәре! Йәшәү — сәңгелдәк менән табут арауығы ғына түгел. Ул — мөхәббәт һәм мәкер, изгелек һәм золом, миллилек һәм космополитлыҡ, ҡоллоҡ һәм азатлыҡ, байғошлоҡ һәм батырлыҡ, бөркөтлөк һәм сусҡалыҡ арауығы ла. Тормош ҡына түгел, ижад азатлығына бәйле ауырлыҡтар ҙа тап шунан. Хәтер ҡаяһына, рух ҡаяһына шағирҙарҙың мең ғазапты үткәндәре генә күтәрелә. Милләте, Ватаны хаҡына күтәрелгәндәре. Менеп баҫҡым килә ҡаялағы Шәйех торған изге бер аҡ ташҡа. Күңелемдәге һыны етәкләгән... Өҫтә — Ҡояш көлә, упҡын — аҫта. Факиһа Тутыҙбаеваның ошондай әҫәрҙәрен уҡыу ижад, шиғриәт тураһындағы уйҙарҙы яҡтыртып, киңәйтеп ебәрә. Был һирәктәр менән шулай була. Ғәҙәттә, шулай була донъяға үҙен асҡан, үҙендә донъяны асҡан шағирҙар менән. Әленән-әле донъяны — яуҙар, кешене нәфселәр ҡыйратмаҡта булған хәлдәрҙә лә, хеҙмәт менән мөхәббәт, тәбиғәт менән әҙәбиәт, тотоп бүлгеләй алмаҫ Ҡояш һымаҡ, тәғлимәттәрҙән, ҡанундарҙан өҫтөн ҡала ерҙә. Сөнки ижад бар, рух көсө бар. Иман бар. Уларҙы һаҡлар һәм яҡлар шиғриәт бар. Беҙҙең эраға тиклемге антик әҙәбиәттән донъялағы, бәлки, иң тәүге шағирә Сафо бар. Шекспирҙар, Гетелар, башҡорттан Мостай Кәримдәр бар. Күңел драмалары аша, моң аша фанилыҡ һәм баҡыйлыҡ юлында йәнде сыңраткан Есениндар, Туфандар, Назар Нәжмиҙәр бар. Социаль ғәҙелһеҙлектәр, рухи томаналыҡтар һәм зирәк яңғыҙлыҡ тыуҙырған трагедияларҙа күкрәгән Лермонтовтар, Рәми Ғариповтар... Пушкиндың даһиҙарса яҡтылығына, Туҡайҙың милли хәсрәтенә торошһоҙ замандар... Рәшит Назаров кеүек яҙмыш ҡәһәрен үткән метеорҙар... Фашизм дәһшәтенән аҙаҡ ижадын реквием менән йомғаҡлағанда гражданлыҡта, социаль юҫыҡта йәшнәй биреп ҡалған, әммә асылда “саф” шиғриәт зыялыһы булған Анна Ахматова, беҙҙә халыҡтың потенциаль көсөн раҫлап, ошо быуатта шағирәләр тигән күренеш ҡапҡаһын асҡан Зәйнәб Биишева, Кәтибә Кинйәбулатовалар... Артабанғы шул тулҡынды ҡеүәтләүсе бына тигән исемдәр... Барлыҡ ошо бай һәм ҡатмарлы, сағыу һәм аһәңле солғанышта, күсәгилешлектә, шиғриәт тигән берлектә халҡыбыҙҙың әрнеүле һәм сәмле, ғорур һәм ғәмле шағирәһе Факиһа Туғыҙбаева — донъяға, кешеләргә ҡәрҙәшлекте йырлаусы, уға көс өҫтәүсе аҫыл зат ул. Ҡайһы саҡта, бәлки, ҡоро асырғаныуҙар ҙа, аҡты — аҡ, ҡараны ҡара тип раҫлаусы ябайлыҡтар ҙа булғылайҙыр, әммә, тотошлай алғанда, ул — рухи күтәрелешебеҙ өсөн йәнен фиҙа ҡылыусы, аҡыллы, инабатлы шәхес, ысын ижадсы. Ул ҙурыраҡ әҫәрҙәрендә айырыуса тулыраҡ асыла. Балалар өсөн бына тигән хәтһеҙ шиғырҙары ла иш янына ҡуш. Бына нисә йылдар инде кескәйҙәр өсөн “Аҡбуҙат” журналының баштан алып бөгөнгөсә хәстәрле мөхәррире булараҡ та халыҡ рәхмәтен ҡаҙанған. Йәмәғәтселек алдында, Яҙыусылар союзы тормошонда һүҙе төплө, күтәрмәлекле. “Мин бер бисә инде” тигән меҫкенлектән дә, хаяһыҙ өҫтөнлөктән дә азат ул. Мин-минлек уға бөтөнләй ят. Дәрәжәһен белгән хәлдә лә. Хәйер, бөйөк Гете, күлдәк аҫтында беҙ барыбыҙ ҙа яланғас йөрөйбөҙ, тигән. Уңыштар, бүләктәр ижадсы өсөн, гүйә, шул күлдәк ише ул. Уны, дан күлдәген, әшнәлек менән, сиратта тороп, хатта осраҡлы ғына алыусылар ҙа бар. Факиһала — хәләл көс һәм талант мәртәбәһе. Ябайлыҡ уға — тәбиғилек ул. Һүҙ көсө, һүҙ моңо ата аңы менән, әсә ҡаны менән бирелгән. Кеше булараҡ, һәр саҡ инсафлы, зирәк, ғәҙел. Зауыҡлылыҡ, талапсанлыҡ, иғтибарлы ябайлыҡ — уның ҡәҙер һәм хөрмәт һаҡсыһы. Бына, исмаһам, шағир тигән оҫтаның әҫәрҙәренә лә ана шулар хас. Иң элек, үҙ асылыңды асыу, рухи бөтөнлөк хас. Үҙ-үҙең булып ҡалыуға ни етә! Бигерәк тә сыбар мөхиттә, күңел юғарылығына тиң булмаған йәшәйештә. “Башҡортостан, һинең исемеңде йырлау мөмкин түгел баш эйеп”; “Ҡолдар иле һәм шағирҙар иле — минең тыуған илем шул инде”. Йәнде һиҫкәндерер, зиһенде йәшен һымаҡ яҡтыртыр был юлдар бөркөтлөктән, һандуғаслыҡтан торған башҡорт йөрәгенең асылын аса, ғазаплы мөһабәтлек менән арбап ала. Ул — мәңгелек моң. Аҫаба йырсы Абдулла Солтановҡа арналған шиғыр тап шулай “Мәңгелек моң” тип атала. Был шиғыр шағирәнең барлыҡ ижадына эпиграф булырлыҡ: ...Йырлайһың һин баҫып ҡая ташҡа — Күкрәктәрен киреп ир йырлай! Ирҙең һағышына түҙмәйенсә, Урман-һыуы менән ер йырлай! Бындай һағыш, бындай моң-зарҙарҙы Ир йөрәге нисек күтәрә? Йырлайһың һин баҫып ҡая ташҡа, Уйым менән ашам күктәргә... Шаңдаҡтары шәфәҡтәргә әйләнер моң эйәһе булған халыҡ — бөйөк халыҡ. Уға тоғролоҡ — үҙ-үҙеңә тоғролоҡ ул. “Көн битенә тулып еләк бешә, усыңа ул үҙе тирелә” — шундай ерҙә йәшәүселәрҙе күтәреү өсөн рух шәмдәрен яға шағирә, хөрлөк, ирлек өсөн фатихалар бирә. Халыҡ шағиры Мостай Кәрим тапҡыр итеп былай тип әйтте: Беҙҙәргә лә килеп етте фатихаһы, Ә һуң ҡайҙа тороп ҡалған Факиһаһы? Фатихаһы, Факиһаһы бергә икән, Бәндәләргә терәк кәрәк ерҙә икән. Шул икәүһе бер йөрәккә һыя икән, Яуызлыҡты илай-илай тыя икән. Ысынлап та, үҙе шулай йәшәгән, шулай яҙған ижадсы ғына рухи бөтөнлөк һаҡсыһы ул. Кеше күҙ алдында илағанда Булғанмындыр, ахыры, йәшерәк. Һаран тама хәҙер күҙ йәштәрем, Шуға, ахыры, улар әсерәк. Аҡҡош киткән юлдан аҡ ҡар яуа. Төшөнмәһәң — төшөн серенә: Бейеклеккә күтәрелгән ҡоштоң Күләгәһе төшмәй еремә. * * * ...Тәлгәш-тәлгәш еләк өҙөп бирҙем, Хуш еҫтәре иҫте алырлыҡ. Һинең күҙҙән — мине, минең күҙҙән Мөмкин ине һине танырлыҡ. Мин һаман да шул тауҙамын кеүек, Юлға ҡыш бит китте ҡар һалып, Һине нисек онотайым, дуҫым, Донъяны беҙ тауҙан ҡараныҡ. Хаҡтыр: бындай юлдарҙы донъяға тауҙан ҡараусы ғына яҙа ала. Тормош тауынан, мөхәббәт тауынан. Юғарылыҡҡа юғарылыҡ ҡына әйҙәй. Ошо фәлсәфилек, ошо лиризм күләмле әҫәрҙәрендә пафос менән бергә ҡушылғанда шағирә айырыуса ҡалҡыу күренә. “Тәүбә” поэмаһында, “Ҡаңным — Һомайғоштоң ҡәлғәһе” дастанында ул ана шул алтын урталыҡҡа өлгәшә. Халыҡ шағиры Рәми Ғарипов һүҙҙәрен ҡабатлап, “йән бирерлек эшем бар минең”, тип әйтерлек ул әҫәрҙәр. Пушкин васыятындағыса, йөрәктәрҙең гүзәл ашҡыныуын Ватанға арнаған өсөн дә, милли һулышлы шиғри һүҙҙең ихласлыҡтан фиҙаҡәрлеккә күтәрелеүе менән дә улар — ҡаҙаныштар. Үткән дәүерҙәрҙәге шәриғәт һәм тормош ҡыҫымынан күңел һәм һүҙ азатлығына сыҡҡас, осоробоҙҙоң бер үҙенсәлеген билдәләгән, Факиһа әйткәнсә, Шәреҡ ҡаны миндә, Шәреҡ аңы, Ҡанундар бит уртаҡ борондан. Артыҡ күрәм дөрләп яныуҙы мин Батып йәшәүҙәрҙән ҡоромға, — тип һүҙ сәнғәтендә танылған шағирәләребеҙ — беҙҙең ҡаҙаныштар. Тимәк, мөхәббәттә, көн итмештә генә түгел, иң ғазаплы, иң арҙаҡлы ижад төрө булған шиғриәттә лә ҡатын-ҡыҙ үҙ бәхетен яулай ала икән — улай уҡ өмөтһөҙ көндә, улай уҡ өмөтһөҙ илдә йәшәмәйбеҙ, тимәк. Уларҙың элгәрҙәре — ил инәләре Һәҙиә Дәүләтшина менән Зәйнәб Биишева-ларҙың әҙәбиәттә ҡулы ла, юлы ла уң булды, тимәк. ...Донъяла ҡатын-ҡыҙ әҙәбиәте тигән төшөнсә юҡ, әммә әҙәбиәткә улар ғына өҫтәй алыр затлылыҡ, нәфислек бар. Әгәр беҙ ҡайһы саҡта ҡатын-ҡыҙ шиғриәте тибеҙ икән, тик улар ғына үҙе бер нағыш итер нескәлектәр, теүәллектәр һәм камиллыҡтарҙы күҙҙә тотабыҙ. Ни генә тимә, Ахматова ла, Цветаева ла — үҙ затына ғына хас күңел ҡиссалары, асылда камерный юҫыҡтағы драматизмдар. Уларға, музыка сәнғәтендәгесә әйтһәк, сопраноны баритон йә бас тауыштар дәғүәсеһе итеү-итмәүҙең хәжәте лә, мәғәнәһе лә юҡ. Улар — һәр ҡайһыһы үҙ тәбиғәтендә, үҙ заты ҡеүәтендә, гүзәллеге һәм тәрәнлегендә. Факиһа Туғыҙбаевала мин тап шул тәбиғилек еңеүҙәрен күрәм. Миҫалға, Ахматоваларҙан айырмаһы шунда — Факиһаның шиғри асылында гүйә Салауат Әминәһенең мөхәббәте менән илен-ерен ҡурсып, халыҡ риүәйәттәрендә данланған, кәшәнәһе изге күреп һаҡланған Бәндәбикәнең саялығын — ике сифаттың бергә үрелеүен тоям. Был — заман талабынса, был халыҡсанлыҡтан килә. Факиһа ла, башҡа шағирәләр ҙә беҙҙең шиғриәттең ил күңелендәге Сыңрау торна моңдарын хәтерләткән бер һыҙаты тиһәм, ижад һәм ижадсы психологияһын өйрәнеүселәр кире ҡаҡмаҫ, моғайын. Хәйер, ундай ғилем эйәләре бармы һуң әле беҙҙә? Үҙе тыуып үҫкән Бүздәк районының илһөйәр, телһөйәр Ҡаңны-Төркәй ауылынан сығып, шиғриәткә сәфәрен Аҡмулла арбаһында башлаған, Бабич күтәрелгән аҡ ҡаяны рухына терәк иткән күренекле шағирә, йәмәғәт эшмәкәре булып танылған Факиһа Туғыҙбаева тураһында һүҙемдең бисмиллаһы бына ошолор. Ҡалғанын һәр кем үҙе асыр, үҙенсә асыр хазинаны, меңәрләгән күңелгә уның китаптары еткерер. Йылдарҙан йылдарға, быуындарҙан быуындарға. Өҫтәп шуны әйтмәксемен: болғансыҡ был йылдар күп нәмәне аңҡы-тиңке итте. Ҡиммәттәр үҙгәрҙе. Ниндәй илаһи йырҙар вариҫы була тороп, мәҫәлән, эстрада сәнғәте ваҡланды, һайыҡты. Әммә, бер нигә лә ҡарамаҫтан, әҙәбиәт, бигерәк тә шиғриәт милләттең выжданы, иманы булып ҡалды. Тап ошо һыҙат үҫә, көсәйә. Яңы быуатты ул, беҙҙең шиғриәт, аҫаба башҡорт һымаҡ, күкрәк киреп ҡаршылай. Был шиғриәт — асылы тулы аҡыл һәм моң фиҙаҡәрлеге. Ул — ысын-ысындан рух илсеһе. Быға Факиһа Туғыҙбаева ижады ла сағыу дәлил. (Хәсән Назар) 2000 й.


Урау булһа ла юл яҡшы\nБелорет районында Магнитогорск яғына йүнәлеүселәргә ҡаланы урап үтеү мөмкинлеге биргән юл асылды. Хәйер, яңы юл ҡаланы ситләтеп үтһә лә күптәр өсөн тура һанала. Уның аша йөрөүселәр ярты сәғәткә тиклем ваҡытын һәм байтаҡ арауыҡты ҡыҫҡарта ала. Шулай ҙа ул башлыса йөк автомобилдәре хәрәкәтен кәметеү өсөн төҙөлдө.\nХәҙер иһә транзит транспорты хәрәкәте Белоретҡа яҡын да бармаясаҡ. Өфөнән Магитогорск, Әбйәлил, Учалыға юлланыусылар Ҡаҙыш ауылын үтеү менән уңға борола ала. Ни бары ун минут һәм Белорет ҡалаһы артта тороп ҡала. Ә быға тиклем водителдәргә ҙур ғына ырғаҡ яһарға тура килә ине. Яңы юлдан тәүге үтеүселәр уңайлыҡтарҙы баһалап та өлгөрҙө.\nБелорет ҡалаһын ситләтеп үтеүсе юлдың оҙонлоғо 21 саҡырым. Төҙөүселәр был арауыҡта тиҫтәгә яҡын торба һәм Буғанаҡ йылғаһы аша күпер һалған. Абҙаҡ карьерынан 140 мең тонна таш һәм 40 мең тонна асфальт бетон ҡатнашмаһы ташылған. Төбәктең ҡырыҫ тәбиғәтен иҫәпкә алып юл һалыуҙа яңы технологиялар ҡулланылған.\nБелорет ҡалаһын ситләтеп үтеүсе юл бер нисә йыл элек үк төҙөлә башлағайны. Ләкин 2010 йылда юлдың беренсе өлөшө файҙаланыуға тапшырылды ла эш туҡтатылып торҙо. Федераль ҡаҙнанан йәлеп ителгән аҡсалар ғына мәсьәләне хәл итеү мөмкинлеге бирҙе, ти юл төҙөүселәр.\nЯңы юлдың сафҡа инеүен Белорет халҡы ла күптән көтә ине. Ҡала уртаһынан йөрөүсе транзит транспорт беренсенән бысраҡ ташыһа, икенсенән автомобилдәр хәрәкәтендә көсөргәнешлектәр тыуҙыра. Иң мөһиме, ҙур йөк машиналарының ҡаланы ситләтеп үтеүе, экологияны күпкә яҡшыртасаҡ, ти улар. Ҙур заводтар урынлашҡан Белорет өсөн был үтә лә әһәмиәтле.


Өфөлә сираттағы пирамида эшмәкәрлегенән зыян күреүселәр бар\nУға аҡса һалып алданыусылар һаны 200-гә еткән. «Дуҫтар» клубы исеме аҫтында эш итеүсе ойошма ҡармағына эләгеүселәр араһында йәштәр ҙә, өлкәндәр ҙә етерлек. Билдәле булыуынса, пирамида Америка системаһы буйынса эшләгән. Клубта ҡасандыр эшләп китеүсе ҡатын әйтеүенсә, хеҙмәткәрҙәр бер төркөм кешене электрон системаға индермәгән.\nУтыҙ ике мең һум аҡсаңды һал да йөҙ егерме итеп ҡайтарып ал. «Дуҫтар клубы» клиенттарға ошондай вәғәҙәләр бирә. Йәнәһе, дуҫтар бер-береһенә аҡса бүләк итә, һәм фекерҙәштәрен күбәйтеүсе кеҫәһен ҡалынайта. Һәр кем үҙе менән ике кеше алып килергә бурыслы. Һәр кеше артында дүртәү торорға тейеш. Ошондай юл менән ойошма үҙенә клиенттар туплай. Пирамида ҡорбандары араһында һаңғырау-телһеҙҙәр ҙә бар.\nЛариса Василевская, зыян күреүсе: «Мин ике кеше алып килдем. Ә улар артабан уйнамаған. Утыҙ ике мең һум аҡсамды ят кешеләргә бүләк иттем булып сыға».\n2012 йылда Лариса Василевскаяны танышы ҡунаҡҡа саҡыра һәм еңел юл менән ҙур аҡса алып булыуы хаҡында һөйләй. Бер ҡатлы ханым уға ышана. Клиент менән бер ниндәй ҙә килешеү төҙөлмәй. Электрон вариантта теркәләһегеҙ тип аңлаталар.\nВалерий Шәрипов, финанс омбудсмены: «Минеңсә, был осраҡта енәйәт эше ҡуҙғатырға мөмкин. Приамида билдәләре бар, һәм мутлашыу тип ҡарарға була. Кешеләр үҙ теләге менән һәр төрлө ойошмаға аҡса тапшырғанда уның Үҙәк банкта теркәлгәнме-юҡмы икәнен тикшерһендәр ине».


Иғтибарлы һәм ихтирамлы булыу кәрәк\n13 Ғинуар , 11:25\nӨлкән йәштәгеләр магазинға бик кәрәк булғанда ғына йөрөй.\nШулай бер көн Сафия аҙыҡ-түлек алыр өсөн магазинға инә. Кәрәген алғас уға һатыусы 200-лөктән 800 һум ҡайтарып бирә. Сафия аҡсаларҙы тиҙ генә көшөлөгөнә һала ла, һау буллашып сығып китә.\nБер нисә көндән уға тағы ла кибеткә барырға кәрәк була, был юлы ул икенсе магазинға юллана. Әйбер хаҡын түләү өсөн кассаға барып баҫа, теге ваҡыттан ҡалған аҡсаларҙы сығарып кассирға һона. Ул аҡсаларҙы ҡулына алғас, бер аҡсаға, бер Сафияға бер ни тиклем ҡарап тоғас, “Һеҙ шаяртаһығыҙмы?”- тип һорай.\n– Әллә теүәл бирмәнемме?-тип һорауға һорау менән яуаплай.\nБыл һүҙҙәр һатыусының һарыуын ҡайната башлай, ул ҡулдарын болғай- болғай. төкөрөктәрен сәсә- сәсә аҡсалар араһында бер купюраның ысын түгеллеген әйтеп Сафияның күҙҙәре алдында болғай башлай. Бындай хәлде көтмәгән ҡатын уңайһыҙланыуҙан, оялыуҙан нимә эшләргә белмәй. Ғәфү үтенә-үтенә “алдаҡ” купюраны алып, тейешле сумманы түләп тиҙерәк магазиндан сығыу яғын ҡарай.\nАуыл ерендә йәшәүсе Сафия телевизорҙан ишеткән, гәзиттәрҙән уҡып белгән хәлдәр үҙе менән булыр тип ҡайҙан ғына белһен инде.\nБер-беребеҙгә ихтирамлы, ваҡиғаларға иғтибарлы булайыҡ!


Өфө вакансиялар йәрминкәһендә 600 эш эҙләүсе ҡатнашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфө вакансиялар йәрминкәһендә 600 эш эҙләүсе ҡатнашты\n10:31, 9 сентября 2011 Иҡтисад\nҺаҡ предприятиелары өсөн Өфөлә үткән вакансиялар йәрминкәһендә 500-гә яҡын эш тәҡдим ителде. Унда Башҡортостандың баш ҡалаһынан 30-лап эш биреүсе һәм 600 эш эҙләүсе ҡатнашты.\nӨфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең предприятиелар менән бәйләнеш буйынса бүлеге начальнигы Ирина Турчина һүҙҙәре буйынса, ҡарауылсыларҙың эш хаҡы кешенең йәшенә, әрмелә хеҙмәт итеүенә, эш тәжрибәһенә һәм ҡоралға лицензия булыу-булмауына бәйле. Был һөнәр вәкилдәренең минималь эш хаҡы ҡалала ете мең һум тәшкил итә.\nБыл вакансияларҙан тыш, йәрминкәлә төҙөлөш, сауҙа һәм транспорт өлкәһендәге буш эш урындары тәҡдим ителде.\nКиләһе вакансиялар йәрминкәһе Өфөлә 15 сентябрҙә үткәреләсәк, үҙҙәренең вакансияларын сәнәғәт предприятиелары тәҡдим итәсәк.


«Әсәйемдең үгәй балаһымын» » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » «Әсәйемдең үгәй балаһымын»\n«Әсәйемдең үгәй балаһымын»\nУҙған аҙнала матур байрам – Әсә көнө уҙҙы. Әсәйемде, ҡатын-ҡыҙ туғандарымды ҡотлап сыҡҡас, әсә булған әхирәттәремә лә шылтыратырға тотондом. Алина исемле танышыма:\n– Сәләм! Байрам менән һине!\n– Рәхмәт, Гүзәл. Ниндәй байрам әле, онотоп торам...\n– Әсәйеңде ҡотларға ла оноттоңмо ни? Әсәйҙәр көнө бит бөгөн!\n– Аһ, шулаймы? – тине лә, танышым түгелеп иларға кереште. – Уға минең йылы һүҙем кәрәк тип беләһеңме?!\n– Туҡта, Алина, тыныслан. Берәй хәл булдымы әллә?\n– Алина, һин эштәһеңдер? Әйҙә, миңә сәйгә кил, тәмле итеп алма бәлеше бешерҙем. Иптәшем өйҙә юҡ, аулаҡлап һөйләшеп ултырырбыҙ.\n– Рәхмәт... Ҡырҡ минуттан эш ваҡытым бөтә, инермен.\nАлина менән ике йыл элек танышҡайныҡ. “Үҙәк баҙар” туҡталышы янынан ҡуртымға фатир алып, күсенеп йөрөгәндә бер ҡыҙ подъезд алдында яныма килде лә:\n– Әйберҙәрең күп күренә, әйҙә ярҙам итәм, – тип, ай-вайыма ҡарамай, ауыр сумкаларымды күтәреште. – Күрше булабыҙ икән, мин бынауында торам, – тип, ҡаршы ишеккә төртөп күрһәтте. – Үҙем Өфөнән, шулай ҙа ирем менән ҡуртымға фатир алып йәшәйбеҙ, – тип хәбәрҙәрен теҙҙе. – Берәй әйбер кәрәкһә, оялып торма, ин!\nАлсаҡ, ярҙамсыл, һәр саҡ йылмайып торған йәш ҡатын менән шулай аралаша башланыҡ. Уның эскерһеҙ һәм ябай булыуы мине арбаны. Алинаның донъяны тик сағыу төҫтәрҙә күрә белеүе, кешене яманлап һөйләмәй торған һыҙаты оҡшаны. Зарланғанын бер ҡасан да ишеткәнем юҡ ине. Ул сауҙа үҙәгендә һатыусы булып эшләй, малайы үҫә. Был фатирҙан күсеп киткәс тә Алина менән дуҫлыҡ өҙөлмәне. Һирәк-һаяҡ булһа ла, хәлдәребеҙҙе белешеп торҙоҡ.\n...Бер сәғәттән Алина килеп инде. Әхирәтемдең икенсегә әсәй булырға йыйыныуын күреп, шатланып киттем. Тәмле сәй артында һүҙ артынан һүҙ ялғанды.\n– Гүзәл, һиңә бер ҡасан да әсәйем тураһында һөйләгәнем юҡ.\n– Әллә берәй насар хәл булдымы? Күңелеңдәге йөктө бушат, еңелерәк булып ҡалыр.\n– Ғүмер бүләк иткән кешем мине күрә алмай.\n– Әсәһе менән уртаҡ тел таба алмай йөрөгән үҫмер бала түгелмен. Миңә 29 йәш, дүрт йәшлек улым бар. Әсәлек хисе миңә ят түгел. Балаңды йәнеңдән артыҡ күрәһең, сирләп китһә, үҙем ауырыһам, яҡшыраҡ булыр ине, тип өҙгөләнәһең... Ә бына әсәйемде аңлай алмайым.\nУл биш балаға ғүмер биргән. Ике ағайым, бер апайым һәм һеңлем бар. Мин тыумаҫ элек атайым менән әсәйемдең аралары боҙолған. Эш айырылышыуға барып еткәндә, әсәйем үҙенең йөклө икәнен аңлаған. Тәүҙә аборт эшләтергә уйлаған, әммә атайым аяғына йығылып, баланы һаҡлауҙы һораған (был турала әсәйем миңә кескәй саҡтан уҡ ҡат-ҡат иҫкәртә ине). “Табып ҡына бир, үҙем ҡарармын”, – тип инәлгән атайым. “Әгәр ҙә дүрт бүлмәле фатирыбыҙҙың бер метрына ла дәғүә итмәһәң, баланы табам”, – тигән әсәйемдең шартына ул бер һүҙһеҙ риза була.\nАтай менән әсәй рәсми рәүештә айырылышһа ла, тыуасаҡ сабый хаҡына бергә тороуын дауам иткән. Донъяға килгәс, әсәйем менән ике ай ғына йәшәгәнмен. Шунан атайым мине Нуриман районына, ҡартәсәйем янына алып ҡайтҡан. Ә әсәйем күп тә тормай икенсе кешегә кейәүгә сыҡҡан һәм унан ҡыҙ бала – һеңлем Азалияны тапҡан. Тик ире эшендә фажиғәгә тарып һәләк булған.\nИҫләйем, атайым мине Өфөгә алып килеп, бына һинең әсәйең, апай-ағайҙарың, тип күрһәтә ине. Бергәләшеп кинотеатрға, кафеға, аттракциондарға йөрөй торғайныҡ. Мин уларҙы бик һағына инем. Өфөгә барам, тип йыш мыжығаным хәтерҙә.\nМиңә биш йәш булғанда ҡартәсәйем үлде, ә өсөнсө класта уҡып йөрөгәндә атайым гүр эйәһе булды. Ул бик яҡшы, изге күңелле кеше ине. Ғүмере ҡыҫҡа булды шул. Бөгөн янымда булһа, ҡәҙерләп кенә торор инем.\nЯңғыҙы дүрт бала аҫраған әсәйем тәүҙә минән баш тартҡан. Атайымдың бер туған ҡустыһы: “Алинаны үҙем ҡарайым”, – тип, документтар әҙерләй башлағас, әсәйем оялышынан мине үҙенә алырға мәжбүр булған.\nКескәй саҡтан үҙемде артыҡ йән итеп тойоп үҫтем. Әсәйемдең үгәй балаһы булдым. Әйтерһең дә, атайыма булған бар үсен минән ала ине. “Биш балам араһында иң ямаҡайы һин булдың. Шул тиклем имәнес инең, хатта ҡулға ла алғы килмәй торғайны”, – тип һаһылдап һөйләп ултыра торғайны. Барыһын да һөйләй башлаһаң – әҙәм ышанмаҫ, йә мине ваҡсыллыҡта ғәйепләй башларһың.\nАпайымдан ҡалған иҫке-моҫҡоно кейҙем, ә минән ике йәшкә кесе һеңлем Азалия гел сәскәләй йөрөнө. Иң бәләкәйе булғанғамы, уға һәр саҡ иң яҡшы әйбер, иң тәмле ризыҡ тәтене.\nӘсәйем, уның ыңғайына апайым менән һеңлем һәр саҡ теләгемә, фекеремә ҡаршы килде. Ҡайһы саҡ үҙемде “Көлһылыу” әкиәтенең геройы итеп хис итә инем. Унда ла бит ҡыҙҙың ике яуыз ҡыҙ туғаны бар. Өлкән ағайымдың миндә бер ҡасан да эше булманы, Тимур ағайым ғына мине аңлай. Ул төҫө һәм холҡо менән атайыбыҙға оҡшаған.\nӘсәй ғүмер буйы бухгалтер булып эшләне. Биш баланы ашатып-эсереүгә, тәрбиә биреүгә күп көс, аҡса кәрәк булғандыр. Ҡырыҫлығы, бәлки, шунан да киләлер. Хәмер менән дуҫ булманы. Үҙенә ир йоратын башҡа яҡынайтманы.\nМәктәпте тамамлағас, мине ҡайҙалыр уҡырға индереү мәсьәләһе күтәрелмәне. Әхирәтем ыңғайына иҡтисад колледжына барып ҡараным, әммә уңманым. Шунан төҙөлөш әйберҙәре һатылған ҙур сауҙа үҙәгенә эшкә урынлаштым. Шунда һаҡсы булып эшләгән Нуриман районы егете Ринатты осраттым. Әсәйем уны баштан уҡ оҡшатманы. “Азалия кеүек берәй хәллерәк кешенең балаһы менән осрашһаң булмаймы? Апайыңдан өлгө ал, ҡайныһы – судья, ире – бизнесмен”, – тип туҡтауһыҙ һөйләнде.\n23 йәшем тулған көндө Ринат тәҡдим яһаны. Йола буйынса никах ҡыҙ яғында үткәрелергә тейеш булһа ла, ул тормош иптәшемдең өйөндә булды. Унда минең яҡтан атайымдың ҡустыһының ғаиләһе һәм Тимур ағайым, еңгәйем генә килде. Әсәйем иһә, эше күплегенә һылтанып, килеп тә торманы.\nАзалияның туйы минекенән бер ай алда булды. Әсәйемдең нисек әҙерләнгәнен күрһәгеҙ?! Бай ҡоҙалар менән туғанлашыу уны ныҡ дәртләндерҙе. Азалияның ҡайныһы – ҙур чиновник. Туй затлы ресторанда бик шәп үтте. Өҫтәл ят һыйҙан һығылып торҙо, сығыш яһамаған сәхнә “йондоҙо” ҡалманы. Әсәйем никахлашыусыларҙы күҙ йәштәре аша ҡотлап, әле Азалияны, әле кейәүен үбеп-үбеп алды.\nӘ мин туйымда үҙемде шул тиклем яңғыҙ тойҙом. Әсәйем ҡотлау телмәрен ҡоро ғына тотто, бүләге өсөн ныҡ уңайһыҙландым (әйткәндәй, туй сығымын тулыһынса кейәү яғы ҡапланы). Ул үҙен башҡаларҙан өҫтөн тотто, ҡәйнәм менән бөтөнләй һөйләшмәне. Шунан бар ҡунаҡтарҙы аптыратып, банкет бөтмәҫ элек иң беренсе булып ҡайтып китте. Яңы туғандарым алдында оялышымдан ер тишегенә инерҙәй булдым. Их, шул саҡта нисек ҡайғырғанымды белһәң?!\nБәхетемә, ҡайны-ҡәйнәм менән уртаҡ тел таптым, кенәсел түгелдәр. Урта хәлле, айыҡ аҡыллы ябай ауыл кешеләре, башҡаларҙан кәм-хур йәшәмәйҙәр. Ҡыҙ балалары булмағас, мине ҡыҙҙарылай күрәләр. Ҡәйнәм, әсәйем менән арамдың һалҡын булыуын күреп, тәүге аҙым яһарға өгөтләне. “Әсә әсә булып ҡала, холҡо, бәлки, бер аҙ ауырыраҡтыр, әммә ул һине барыбер ярата, борсола. Янына йышыраҡ барып йөрө, хәлен белеш. Ярҙам һораһа, берүк баш тартма”, – тине ул. Һүҙен ҡаҡманым. Бүләк-күстәнәстәр алып, әсәйемә ике тапҡыр барҙым. Тәүгеһендә йылы ғына һөйләшеп ултырҙыҡ. Икенсеһендә тупһанан уҡ ажғырып ҡаршы алды:\n– Фатирҙан өлөш тамыр тип, бында йышланыңмы? Ишетһен ҡолағың: фатир өсөн туғандарың менән ғауға ҡуптарып йөрөмә!\n– Нимә һөйләйһең? Фатирың да, аҡсаң да кәрәкмәй. Әсәй, миңә һин кәрәк! Әйҙә, татыу йәшәйек!\n– Юхаланырға килгәнһең, ҡартәсәңә оҡшап, кешенең эс-бауырына үтеп бараһың! Ауыл йолҡоштары ниндәй этлектәргә өйрәтеп ебәрҙе?\n– Әсәй! Нимә һөйләйһең, мин бит һинең балаң?! Һин мине донъяға килтергәнһең!\n– Аборт эшләтмәгәнемә әле лә үкенәм! Тыуырға тейеш түгел инең…\nИзге ниәт менән килеп, бысраҡ һүҙҙәргә ҡойоноп сыҡтым был йорттан. Үтә ныҡ көйәләнгәнгә ҡаты итеп сирләп киттем. Хәҙер ҡәйнәм менән ҡайным, киреһенсә, әсәйем менән артыҡ аралашыуҙан араларға тырыша.\nУлым тыуғас, донъям түңәрәкләнде. Үҙемде Ер йөҙөндәге иң бәхетле кеше итеп тоя башланым. Ҡәйнәм менән ҡайным баланы һөйөп туя алмай. Ә әсәйем ейәнен йәш ярымлыҡ сағында тәүге мәртәбә күрҙе. Күңел өсөн бер ҡулъяулыҡ та бүләк итмәне.\nАзалия һеңлем оҙаҡ ҡына балаға уҙа алмай йөрөп, саҡ ҡыҙ тапты. Тик ул сирле булып донъяға килгән. Сит ил клиникаларына күп йөрөттөләр. Ниһайәт, һауығып бара шикелле.\nӘсәйем менән бик һирәк күрешәбеҙ. Бер ҡасан да: “Балам, хәлең нисек, мохтажлыҡ кисермәйһеңме?” – тип һорамай. Икенсегә ауырлы икәнемде Тимур ағайымдың ҡатыны аша белеп ҡалған. Кисә эшемә килеп китте.\n– Күрәҙәсегә барҙым. Ул, Азалияны туған тейешле бер ҡатын сихырлаған, тине. Бына шуға ул сирле бала тапҡан. Был һинең генә эшең, мөртәт! Барыбыҙға ла насарлыҡ теләйһең, һәр саҡ көнләшәһең бит. Нисауа, сихырыңды үҙеңә ҡайтарттыҡ. Бик тиҙҙән Азалия кисергән ауырлыҡтарҙы һин дә күрерһең әле, – тип бәддоға уҡып сығып китте.\nБер һүҙ ҙә әйтә алмай, таш һын кеүек ҡатып тороп ҡалдым. Бергә эшләгән ҡыҙҙар тынысландырыусы дарыу эсереп, саҡ кеше хәленә ҡайтарҙы. Әле һин шылтыратып: “Әсәйеңде ҡотланыңмы?” – тигәс, үҙемде тыя алманым. Миңә ғүмер биргән кеше тормошомдо һәр саҡ тамуҡҡа әйләндерергә маташа. Уға иғтибарым да, бүләгем дә кәрәкмәй шул. Был хаҡта кешеләргә һөйләгәнем юҡ ине, атай-әсәйеңде насарлап һөйләү оло гонаһ, килешмәгән эш икәнлеген аңлайым.\nАлина тағы ла үкһеп иларға кереште.\n– Гүзәл, ниндәй гонаһтарым өсөн Хоҙай миңә бындай яза ебәргән? Әллә тәүге ғүмеремдә бик күп насар эш ҡылғанмын да, хәҙер шуның өсөн яуап бирәмме икән?\nБыл һорауға бер ни тип тә яуап бирә алманым. Миңә – әсәһен иң яҡын серҙәше һәм таянысы итеп күргән кешегә – бындай хәл-ваҡиғаны башҡа һыйҙырыуы ауыр. Алинаға сабырлыҡ теләнем һәм ҡәйнәһенә күберәк хөрмәт күрһәтергә кәрәклеген әйттем. Ә һеҙ, гәзит уҡыусылар, уға ниндәй кәңәш бирерһегеҙ? Редакцияға хаттар яҙығыҙ.\n(Әхлаҡи күҙлектән сығып, исемдәр үҙгәртелде).\nСығыу ваҡыты 29-11-2013, 13:27 | Ҡаранылар: 2231\nБашҡаларға Хоҙай минең йән ғазаптарын күрһәтмәһен...


Муниципаль депутаттарға кандидаттар араһында ир-егеттәр 59 процент тәшкил итә — Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМуниципаль депутаттарға кандидаттар араһында ир-егеттәр 59 процент тәшкил итә — Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы\n17:42, 20 июля 2015 Сәйәсәт\nБашҡортостанда урындағы үҙидараның вәкиллекле органдарына кандидаттарҙың 59 проценты (9201) — ир-егеттәр. Депутат мандаты өсөн көрәшергә әҙер гүзәл заттарҙың һаны 6395 тәшкил итә. Күрһәтелгән кандидаттарҙың составын Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы тапшырҙы. Республиканың барлыҡ 53 районында ла урындағы үҙидараның вәкиллекле органдарына депутатлыҡҡа кандидаттар күрһәтеү тамамланды. Бөтәһе 15596 кеше документ биргән.\nДәғүәселәрҙең күбеһе 40-49 йәштә — 5344 (34,27 процент). 50-59 йәшлектәр ҙур әүҙемлек күрһәтә — 4920 (31,55 процент). 30 йәше тулмаған 1224 кандидат (7,85 процент) депутатлыҡҡа дәғүә итә. Кандидаттарҙың алты проценттан ашыуы 60 йәштән өлкән. 30-39 йәшлек дәғүәселәр 20,29 процент тәшкил итә.\n2015 йылдың 13 сентябрендә — Берҙәм тауыш биреү көнөндә — Башҡортостандың 53 районында (Белорет районынан тыш) урындағы үҙидараның вәкиллекле органдарына депутаттар һайлау уҙғарыла. Ике ҡала биләмәһе Советтарына (Бәләбәй районының Приютово һәм Шишмә районының Шишмә ҡасаба Советтары) депутаттар һәм 775 ауыл биләмәһе Советтарына депутаттар һайлау планлаштырыла.\nТеги: муниципаль һайлауҙар,башҡортостандың үҙәк һайлау комиссияһы


Башҡортостанда 20 градусҡа тиклем һыуытасаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда 20 градусҡа тиклем һыуытасаҡ\n18:45, 22 декабря 2014 Йәмғиәт\nҺуңғы көндәрҙә үҙәк Рәсәй биләмәһендә, шул иҫәптән Башҡортостанда аномаль йылы һауа торошо өҫтөнлөк итте. Айҙың икенсе ун көнлөгөндә термометр күрһәткестәре норманан ете градусҡа юғарыраҡ булды.\nСиноптиктар хәбәр итеүенсә, киләһе аҙнала көндәрҙең болотло булыуы, ҡар яуыуы, буран сығыуы һәм һауа температураһының бер аҙ түбәнәйеүе көтөлә. Гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы буйынса Башҡортостан идаралығы начальнигы Людмила Вафинаның һүҙҙәренсә, шишәмбе, 23 декабрҙә, һауа температураһы көндөҙ һәм төндә нуль градус тирәһе буласаҡ.\n— 23 декабрҙән һауа температураһы түбәнәйә. Аҙна уртаһында ҡар яуыуы, буран сығыуы, юлдарҙы көрт баҫыуы ихтимал. 26-27 декабрҙә яуым-төшөм кәмейәсәк. Төндә минус 15-20, аяҙайтҡанда минус 25 градусҡа тиклем төшәсәк. Ял көндәрендә көндөҙ 17-20 градус һалҡын буласаҡ, — тип һөйләне Людмила Вафина.\nУҙып барған йылдың һуңғы көндәрендә һауа температураһы түбән буласаҡ, яуым-төшөм көтөлмәй. Синоптиктар әйтеүенсә, төбәктә һалҡын һауа торошо һаҡланасаҡ.


Үҙ өйөң бит был, үҙеңдеке! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Үҙ өйөң бит был, үҙеңдеке!\nҮҙ өйөң бит был, үҙеңдеке! 10.08.2018 // Социаль мәсьәлә\nЭшкә дәртле, сәмле йәштәр күп беҙҙә. Тик улар быны, кем әйтмешләй, әллә ни ҙур эшкә һанамай. Һәүетемсә генә донъя көтөп, балалар үҫтереп, үҙҙәренсә йәшәп яталар.\nЯй ғына ишеккә туҡылдатабыҙ. Өндәшкән кеше юҡ. Эстә шат балалар тауышы ғына ишетелә. Бармаҡтар нығыраҡ туҡылдай. Бына танау төбөндә генә тигәндәй ишек шар асылып китте. Бәләкәй генә малай ауыҙын йыра. Беҙҙе танырға тырышып, сәйер ҙә, балаларға ғына хас ҡыҙыҡһыныусан да ҡараш ташлай.\n– Мин – Павел, – ти ул. – Ә һеҙ кем?\nУныңса булмай, аш бүлмәһе яғынан алъяпҡыс быуған хужабикә лә сыҡты. Тағы ике ҡыҙыҡайҙың башы күренде.\n– Инегеҙ, ин, – тип, уңайһыҙланғандай, үтергә саҡыра хужабикә Екатерина. – Мин хәҙер, үтә тороғоҙ…\nТөпкө бүлмәнән ҡулына сүкеш тотҡан хужа ла күренде.\n– Беҙ ни, эш менән булышып, ишетмәгәнбеҙ ҙә, – тине Константин да уңайһыҙланғандай. – Яңы йорт бит: шаҡылдарға, ҡағырға, юнырға тура килә.\nЯңы йорт. Ниндәй матур, әйтеп аңлата алмаҫлыҡ, ғорурлыҡ тойғоһо уйнатҡан һүҙ. Бигерәк тә йәш ғаиләләр өсөн. Был төшөнсәгә барыһы ла һыйған: сирәм үҫкән ергә нигеҙ һалыныуы, пилорама еҫе лә бөтмәгән бурсалар, балта эҙен һаҡлаған бүрәнәләр, яңы буяу еҫе аңҡыуы, яңы кисерештәр, яңы хистәр, өмөттәр – барыһы-барыһы…\nЕкатерина менән Константин Иҙиәтовтарға, йәш ғаилә булараҡ, “өй төҙөү өсөн ер биләмәһе бирәләр. Тәүге шатлыҡтар – үҙҙәренә нигеҙ ҡорасаҡтар! Ошо нигеҙҙе ҡороп бөтөүгә, Әсәлек капиталын алып, үҙҙәре эшләгәнен ҡушып, стеналарын күтәрәләр, әлегә тәҙрәһеҙ булһа ла, башын ябып ҡуялар. Өсөнсө балалары тыуғас, күп балалы булараҡ, тағы ла бер миллион 260 меңлек дәүләт ярҙамы алалар. Шунан инде тәҙрәләр ҙә асыла, эске эштәр башлана, электр йылытҡысы менән генә булһа ла (оҙаҡламай газ үтергә тейеш) өйҙәрен йылыталар, эске эштәрҙе башҡаралар.\nЙәштәр үҙҙәре лә тырышып эшләй. Иҙиәтов Константин – “Победа” хужалығының алмаштырғыһыҙ водителе, Екатерина Дмитриевна – урындағы “Виктория” магазинында һатыусы. Сабрина, Татьяна исемле ике ҡыҙ, Павел исемле ул үҫтерәләр. Константин ошо Шүдек ауылыныҡы булһа, Екатерина Пермь крайынан.\n– Нисек таныштығыҙ һуң, ара яҡын түгел бит, – тип шаяртып һорайым.\n– Киске уйындарға 45 километрҙа ятҡан ҡасабаға йөрөй торғайным, шунда “эләктерҙем”, – тип көлә Константин.\nБына шулай, бер йәш ғаиләнең бәләкәй генә тарихы. Ә ундайҙар күпме беҙҙә!\nШүдек ауыл хакимиәте башлығы Миңзилә Вәлихан ҡыҙы Минлекәйева әйтеүенсә, Шүдек ауылының ошо урамында ғына ла 112 өй һалынасаҡ икән. Барыһы ла йәш ғаиләләрҙеке! Күптәре “Победа” асыҡ йәмғиәтендә эшләй. Бында балалар баҡсаһы, спорт майҙансыҡтары төҙөләсәк. Ҡыҫҡаһы, бар шарттар тыуҙырыласаҡ. Ауыл биләмәһендә әле күп балалы 17 ғаилә иҫәпләнә. Бынан тыш, башҡа урамдарҙы оҙонайтып, мохтаждар өсөн 45 социаль өй һалырға ер майҙаны бүленгән. Яңауыл ҡалаһы 15 саҡрымда ғына булһа ла, күпселек бында төпләнергә тырыша. Тиҙҙән 112 өйгә тәбиғи газ үткәреләсәк.\nЙәшермәйем, мин һандар менән эш итергә яратмайым. Тик быларҙы Иҙиәтовтар һымаҡ ғаиләләргә булған ярҙамды күрһәтеү өсөн генә килтерәм. Нәҡ ошондай ярҙамдар, программалар арҡаһында бөгөн бик күп йәш ғаилә торлаҡлы була, үҙ нигеҙен ҡора. Ә беҙҙә программалар етерлек, бигерәк тә ауылда төпләнгән йәштәр өсөн. Иҙиәтовтар – быға асыҡ миҫал.\nХушлашҡан саҡта Павел кескәй генә ҡулын һуҙа. “Тағы килегеҙ”, – тип йылмая ул, һөт тештәрен сағылдырып. Киләбеҙ, тим, саҡырған ергә бармайынса булмай. Ул саҡта һин дә, һинең һымаҡ башҡа малай, ҡыҙҙар ҙа үҙегеҙҙең урамда ғына төҙөлгән балалар баҡсаһына йөрөгән булырһығыҙ. Асфальт юлдан!


Нефтекамск. Официальный сайт администрации городского округа - Эшләгән пенсионерҙар пенсияны яңы ҡағиҙәләр буйынса аласаҡ — Башҡортостан буйынса Пенсия фонды - Яңылыҡтар - Новости\n2016 йылдан эшләгән пенсионерҙар страховка пенсияһын һәм уға билдәләнгән түләү ала. Индексация быға ҡағылмай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген туҡтатҡандан һуң уларға бөтә индексацияларҙы иҫәпкә алып тулы күләмдә пенсия түләнә.\nӘлеге ваҡытта, пенсия ҡануниәтенә ярашлы, эш биреүсе Рәсәй Пенсия фондына мәғлүмәттәрҙе ваҡытында биргән осраҡта эштән киткәндән һуң өс ай үткәс пенсияның индексацияһы тергеҙелә һәм ул тулы күләмдә түләнә башлай. Яңы закон пенсионерға эштән киткән айҙан һуң 1-се көндән алып пенсия алырға мөмкинлек бирә.\nПенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, пенсияның тулы күләме түбәндәгесә түләнә.\nМәҫәлән, пенсионер март айында эштән китте, ти. Апрелдә Рәсәйҙең Пенсия фондына эш биреүсенән пенсионерҙың эшләүе хаҡында отчет килә. Майҙа Фонд пенсионерҙың эшләмәүе тураһында отчет ала. Июндә Пенсия фонды индексацияны тергеҙеү тураһында ҡарар ҡабул итә, һәм июлдә пенсионерға тулы күләмдәге пенсия, шулай уҡ алдағы өс ай — апрель, май, июнь өсөн пенсияның элекке һәм яңы күләме араһындағы аҡсалата айырма түләнә. Йәғни пенсионер эштән киткәндән шул уҡ өс ай эсендә тулы пенсияһын ала башлай, ләкин ошо өс ай компенсацияланасаҡ.\nӘлеге ваҡытта Башҡортостанда 200 меңдән ашыу пенсионер эшләй. Уларҙың иң өлкәненә 93 йәш.


Республика Башлығы иҫерек водителдәрҙең машиналарын тартып алырға тәҡдим итте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:42, 23 ноября 2020 Йәмғиәт\nРеспублика Башлығы иҫерек водителдәрҙең машиналарын тартып алырға тәҡдим итте Фото: Олег Яровиков\nРеспублика Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостандың транспорт һәм юл хужалығы министры Алан Марзаевҡа юл-транспорт ваҡиғаларында һәләк булғандар һанының артыуына бәйле хәлде төҙәтеү өсөн һуңғы мөмкинлек бирҙе. Республика Башлығы бөгөн хөкүмәттә уҙған оператив кәңәшмәлә милли проекттың маҡсатлы күрһәткестәре булыуын хәтергә төшөрҙө. 2030 йылға республикала юл-транспорт ваҡиғаларында вафат булғандарҙың һаны йылына 160 кешенән артмаҫҡа тейеш, быйыл ошо һан әле үк 404 кеше тәшкил итте. Радий Хәбиров иһә был күрһәткесте йылына 400 кешенән арттырмау бурысын ҡуйғайны.\n«Һеҙҙең команда мин ҡуйған бурыстарҙы үтәй алмай. Ә улар нигеҙләнгән ине. Был турала уйланырға сәбәп бар. Мин Рәсәй Президенты ҡуйған бурысты һеҙҙең менән йәки һеҙһеҙ үтәрмен. Һеҙгә тағы бер мөмкинлек бирәм», — тине республика етәксеһе.\nУл декабрь уртаһында юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге темаһына арналған ҙур кәңәшмә үткәрергә ҡушты. Радий Хәбиров Башҡортостан Хөкүмәтенә һәм Дәүләт Йыйылышына бер нисә тапҡыр иҫерек килеш рулгә ултырған водителдәрҙең автомобилен конфискациялау буйынса закон башланғысын әҙерләргә һәм шуның менән Дәүләт Думаһына мөрәжәғәт итергә тигән тәҡдим индерҙе.\n«Беҙҙә күп аварияларға юлдар ғына түгел, ә иҫерек водителдәр сәбәпсе. Бына шундай әҙәмдәр балаларҙы үлтерә, уларҙың транспортын тартып алырға кәрәк. Башҡаса килеп сыҡмай, күрәһең. Мин ҡаты саралар яҡлы түгелмен, ләкин ошондай аҙымға ла барырға тура килер. Башҡа төбәктәрҙән күп кенә коллегалар был тәҡдимде хупларға әҙер, федераль министрлыҡта уҙған кәңәшмәлә улар был хаҡта әйткәйне», — тине Башҡортостан Башлығы.\nТеги: Радий Хәбиров, юл-транспорт ваҡиғаһы, иҫерек водителдәр


Төштәге батырлыҡ | Йәншишмә\nНаписал в 17 ноября 2017, 07:20\nҒашиҡ булған ҡыҙына: «Мин һине яратам!» – тип әйтергә оялыуҙан малайҙар ҙа ғазаплана. Хәйҙәрҙе генә алайыҡ, Флүрәһенә мөхәббәт тойғоларын еткерә алмай күпме интегеп йөрөнө. Һыҙланып ҡына ҡалһа ярар ҙа, ашай алмай, шыр һөйәккә ҡалды. Ә Салауат һуң, күҙе томаланып, һөйөү шиғырҙары яҙа башланы. Әлдә ҡыйыулығы етте. Бер күргәнендә һөйгәненә бер куплетын тоттороп китте.\nМинең дә башымдан уҙҙы был иләҫ-миләҫ саҡ. Зөбәржәттәрҙең йорто, беҙҙеке кеүек, Ағиҙел ярында ғына. Бер мәл «Ҡотҡарығыҙ, ҡотҡарығыҙ, батам!» тигән тауышҡа йүгереп килһәм, ҡыҙ ағып китеп бара. Башы ғына күренә, сәбәләнә, ҡулдары нәмәгәлер тотонорға тырыша. Тиҙ генә һыуға һикерҙем. Батып барғанда уны нисек ҡотҡарырға, тоторға икәнен яҡшы беләм. Зөбәржәттең сәсенән эләктерҙем. Ә ул ҡурҡыуынан мине ҡосаҡлап, йәбешергә маташа. Саҡ алып сығып, ҡом өҫтөнә һалдым. Яратҡан ҡыҙыңды күтәреүҙән дә оло бәхет юҡ икән! Ул арала эргә-тирәләге кешеләр ҙә күп йыйылып өлгөргәйне. Хатта Зөбәржәттең атаһы ла бар.\n– Тереме? – тип һорай.\n– Тере, тәне йылы, тын ала,– тинем. Ул ҡыҙын дауаханаға алып китте. Иртәгеһенә мине ауыл советына саҡырып, Зөбәржәтте үлемдән ҡотҡарғаным өсөн Почёт грамотаһы тапшырҙылар, ике көндән район хакимиәте «Восход» мотоциклы менән бүләкләне. Мине маҡтап район гәзитенә яҙҙылар. Батыр уҡыусы тәрбиәләйҙәр, тип синыф етәксемә «Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы» исемен юлланылар, мәғариф бүлеге, беҙҙең Байназар урта мәктәбен өлгөлө булыуҙа маҡтай-маҡтай, ремонтҡа күп аҡса бирҙе.\n– Үҫкәс, ҡыҙымды һиңә кейәүгә бирәм, – тип Зөбәржәттең атаһы ҡулымдан ҡыҫты.\nМотоцикл менән урамға сығыуым булды, батыр ҙа батыр, тип үҙемде иптәш малайҙар күтәреп, һауаға сөйҙө. Тик ниңәлер улар мине тотманы, үҙем дөңк итеп ергә килеп төштөм. Тәнем ауыртҡанға уянып китһәм, урындыҡтан ҡолағанмын икән.\n– Нимә, улым, төш күрҙеңме әллә? – тип һораны олатайым. Өләсәйем дә мин йығылғанға ҡапыл уянып, ҡурҡыуынан төҫө ҡасҡан. Бөтәһен дә һөйләп бирҙем.\nТөштәрен юратырға күптәр өләсәйемә килә. Уға ышаналар. Минекен дә тиҙ генә юрап:\n– Ҡулыңа ҡыҙ баланы күтәргәнһең – ул ҙур бәхет, – тине. Ә олатайым төшөмә үҙенсә баһа бирҙе.\n– Эй, улым, йәшлектә, өләсәйеңә ғашиҡ булған осорҙа, уны әллә нисә тапҡыр төшөмдә күрҙем. Матурҡайымды немецтар урлап киткән, имеш. Дошмандарға автоматтан атам, ә пулялар көбәктән алыҫ китмәй ҙә ҡуя. Үҙҙәре күҙгә күренеп яй ғына осалар. Ни эшләргә? Дошмандарҙы ҡыуып етеп, өләсәйеңде саҡ ҡотҡарып алып ҡалдым. Ярай әле, Зөбәржәт һәр саҡ һинең күҙ алдында. Бергә уҡыйһығыҙ, уйнайһығыҙ. Ә һуғыш ваҡытында күңел күҙең күргән ҡыҙың эргәңдә юҡ. Бына быныһы аяныс, улым, – тип башымдан һыйпап, йоҡоға сумдырҙы.\n– Олатай, кемделер күрһәң, ул да шул ваҡытта ошо төштө күрәме? – тип һораным.\n– Юҡ. Ғүмерем буйына ике кешенең дә бер үк төш күреүен бер ҡасан да ишеткәнем булманы, – тине олатайым.\nМинең батырлығым тик төштә генә булды ла шунда уҡ мәңгелеккә тороп ҡалды, әммә онотолманы. Шулай ҙа Зөбәржәттең минең турала ниндәйҙер матур төш күреүенә малайлыҡ йылдарым уҙғансы ышанып йәшәнем.\nРубрика: Күңелдәрҙең иләҫ-миләҫ сағы\t| Комментировать | Permalink\n« Йылға тәлмәрйене\nТәбиғәт тә үс аламы? »


Динир Хәмитов үҙ аллы аяғына баҫа алмай. Шуға ла ауыр конструкция кейергә мәжбүр. Ата-әсәһе улын һауыҡтырыу өсөн көн дә күнекмәләр яһай.\nДинирҙың ауырығанын невролог алты айлыҡ сағында аңлай. Әсә баланы табиптан-табипҡа йөрөтә. Малайға йәш тә өс айлыҡ сағында церебраль фалиж диагнозы ҡуйыла. Яңыраҡ уның умыртҡа һөйәге урынынан күскәне асыҡлана. Әсә табиптарға мөрәжәғәт итеп, һөйәкте урынына ултырта торған махсус ҡоролма һатып ала. Динирға әле Силәбе өлкәһендә махсус курс үтергә кәрәк. Уның хаҡы - 117 мең 600 һум. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Хәмитовтарҙың быға мөмкинлеге юҡ. Әгәр ҙә һеҙ Динирға ярҙам итергә теләһәгеҙ, 63900206 9019150190 иҫәбенә аҡса ебәрә алаһығыҙ. Белешмә өсөн телефон - 8-965-93-16-930. Мәрхәмәтле булайыҡ!


Бөгөн Пархоменко һәм Галле урамдары киҫелешендә юлдан үтеп барған йөк автомобиле өҫтөнә бетон бағана ауҙы\nИртәнге сәғәттәрҙә юлды ҡарҙан таҙартыуға йәлеп ителгән грейдерҙың тормозы тотмайынса артҡа тәгәрәп электр бағанаһына төкөй. Һөҙөмтәлә ауыр техника уны тулыһынса тиерлек өҙөп сығара. Бетон бағана юлдан үтеп барған йөк Газеленең өҫтөнә ауа. Водитель тән йәрәхәттәре менән дауаханаға оҙатылған. Осраҡ буйынса тикшереү бара.


«Бабич» һәм «Беренсе республика» фильмдары Мәскәүҙә кинофестивалдәрҙә ҡатнаша // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n11:46, 21 августа 2019 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 21 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБулат Йосоповтың «Бабич» һәм «Беренсе республика» фильмдары Мәскәүҙә кинофестивалдәрҙә ҡатнаша.\n27 августа — 3 сентябрҙә ике фильм да Мәскәү өлкәһенең Дзержинский ҡалаһында «Мөхәббәт һәр йөрәктә» халыҡ-ара кинофестиваленең конкурс программаһында күрһәтелә. Фильм менән «Йәнле таҫма» кинокомпанияһының йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса хеҙмәткәре Гөлнара Яруллина таныштыра.\n5-6 сентябрҙә «Беренсе республика» фильмы Skey-cinemа халыҡ-ара кинофестиваленең конкурс программаһында ҡатнаша.\n6 сентябрҙә Мәскәүҙең милләттәр йортонда ла «Беренсе республика» фильмын асыҡ күрһәтеү күҙаллана.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфөлә «Көмөш Аҡбуҙат» халыҡ-ара кинофестивале «Беренсе республика» картинаһы менән асыла.


Өлкән ҡатын-ҡыҙҙарҙы таныштырыу видео - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nБындай мөнәсәбәт ҡасан булыр ул 19 йыл бар ине, күп Йылдар дауамында, уҡыу өсөн түләргә, Һәм фрэнк өсөн түләүҙәре ғаилә, Өс...\nШул мәлдәрҙә һәр ваҡыт булһа...\nЯҡшы, һин аҫтында кинәнес булды\nНасар ғәҙәт сәләмләп, минең исемем-Даша, 18 йәштән өлкән, мөхәббәт Менән, матур, аҡыллы балалар аҡса, Ни: Есилов 156см үҫеш күҙлегенән Ҡара, 30-йәйге адвокат, матур Ҡыҙҙар ҡаршы алаОсрашыу мөнәсәбәттәрҙе-ул мөнәсәбәте. Китап һәм һеҙҙе саҡырырбыҙ, үҙенсәлеклек Париж, һәм беҙ системаһын төҙөү, Уларҙы атҡарып 50-58 йәшлек Ир-ат. ҡатын-ҡыҙҙар.\nБелмәй нисек һин, кем менән Осрашырға теләй, тип бик мөһим.\nҠыҙ һөйкөмлө йәш егет йылдың 2...\nӘгәр был шулай, ҡыҙ эҙләү Сайтында атолин, мин әйтәм, бай Һәм йомарт булырға, башҡа малайҙарҙы Ла ҡыҙ типӨсөнсөнән, реаль бөтәһе нисә сәғәттән осраштылар.\nШәхси пляж бар.\nТураһында, һәм был ҡәҙимге көндәлек Тормош менән танышырға һәм ҡыҙҙар Тураһында һөйләргә түгел инде, уның Хеҙмәте һәм профессионалдар кеүек, ҡыҙы, Уларҙың балалары мөнәсәбәттәрҙе өҙөргә әҙер Хәҙер етмәй, яңы мөнәсәбәттәргә нисек Был ваҡыт етди мөнәсәбәтте һәм хатта.\nЛифт булһа, мөмкин түгел һәм Ул булырға мөмкин түгел. ҡатын-ҡыҙ һәм 50 йылдар, Уларҙы әҙерләп, тағы ла ҙур ...\nSaarlui ҡатын-Ҡыҙ менән Бушлай таныша, Сайтында\nӘгәр һеҙ үҙ тормошонда аҙ Еңеләйтеү ысулдары эҙләп, һеҙ тейеш, Инанырға, һеҙ ярҙам итеү дөрөҫ булмаҫИң арзан ябай ғына рецепт Торт, уларға ҡыҙыҡлы һәм файҙалыСаарлуи онлайн аласыз күрергә битендә Ҡатын-ҡыҙ, теркәлгән һәм бушлай Ҡулланыу өсөн саарлой профиль-яңғыҙ Ҡатын-ҡыҙ. Һәм һеҙҙең менән бәйләнешкә инеү Ҡатын-ҡыҙы һәм һуң бер Нисә минут эсендә теркәлгән ала, Башҡа ҡалаларҙа йәшәй. Ханымдар һәм әфәнделәр, эшләй биргән Мөхәббәт, никах һәм никахһыҙ саарлуй Ҡала.\nМенән Осрашыу Төркмәнстан: - Һеҙгә сығырға\nҺеҙҙең сайтта улар бөтөнләй бушлай һаҡланаТелефон номеры булыуын раҫлай әгәр Телисез икән, ҡуллана аласыз, уның Өсөн генә аралашыуҙың яңы төркмәнстан Һәм аралашыу ҡала. Был малайҙар һәм ҡыҙҙар өсөн Бөтөнләй бушлай төркмәнстан һәм селтәр Иң яҡшы ойошторолған. Беҙҙең сайтта хәбәр һанын сикләү Юҡ, ялған булыуы мөмкин йәки Ҡала иҫәбенә беҙҙең хат алышыу. Был һәр гражданы мөһим һәм Мөнәсәбәт системаһы индерелә. Һеҙ сайтында теркәлгән, улар бөтөнләй бушлай. Әгәр телисез икән, алырға телефон ...\nетди түгел, ул мин ала алмайым\nбәйләнгәнУлар ниндәй яңылыҡтары, шарттар булһа, Һеҙҙе автоматик идара итеү тәжрибәһе Булған раҫлау талап биттәр өҫтәлә Фотоһүрәттәр төркөм форматын, тап фотографиялар Менән файҙаланыусы йәки башҡа фотоларҙы профиль. Бындай тыйыу импульс бирәсәк, ул Шул гениталии тыйылған булған, был Фотоларҙа кемдәрҙе рефоматорға ғәҙәттә ваҡыт йәшерен. яҙыу: тирә, йәше, маҡсаттары һәм Идеялары башҡа осрашыуҙар, мәғлүмәттәр менән бәйле.\nҺеҙ, һис шикһеҙ, мөмкин булһа Үҙегеҙ теркәлгән веб-сайтта бушл...\nВидео-Кострома ч. Һеҙ тәъмин Июла, был.\nХәҙер күптән инде кеше тормошон Яҡшыртырға тырышыуҙа һәм интернет добросердечный Һыймаслык ташланыСөнки интернетҡа тоташыу һайлау һәм Ниндәй аҙыҡ-түлек, кейем, автомобиль, Күсемһеҙ милек һәм улар менән Бәйле әйберҙәр хатта. Күп кенә кешеләр бөгөн борсоған Реаль тормош булғас, ч, рулетка Аралашыу өсөн булараҡ, теге, кем Үҙенең застряла үҙ-эмоция һәм Был ысул менән ҡыҙыҡлы был Ауырлыҡты еңә, дуҫлыҡ кеүек. Видео чат-ике һүҙ рулетка Бурыс ала: яҙыу йәки экранғ...\nҺыу Гамильтон: Һин сығырға мөмкин.\nछ मा एक गम्भीर सम्बन्ध छ ।\nбез теркәлгән 18 видео чат чатта теркәлергә онлайн без рулетка онлайн видео чат танышты 18 видео чат башҡа танышыу сайттарына теркәлдем видеочивать онлайн 18 видеочивать өлкәндәр өсөн теркәлгән танышты видео танышты рус теркәлгән телефон менән фото менән танышты


Өфөлә инвалидтар өсөн юридик клиника асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә инвалидтар өсөн юридик клиника асылды\n10:39, 6 февраля 2013 Йәмғиәт\nӨфөлә «Йомарт йөрәк» хәйриә марафоны сиктәрендә инвалидтар өсөн юридик клиника асылды. Тәүге көндө консультация алырға 15 кеше килде, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Квалификациялы белгестәр барлыҡ һорауҙарға яуап бирҙе, дәүләт менән гарантияланған социаль ярҙам саралары тураһында һөйләне. Проект сиктәрендә бынай ярҙам бушлай күрһәтелә.\nМөрәжәғәт иткән граждандарҙың күпселеген инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу, шулай уҡ индивидуаль торлаҡ төҙөү өсөн уларға ер участкалары бүлеү мәсьәләләре борсой.\nОсрашыу барышында инвалидлыҡ буйынса пенсия күләме, өҫтәмә түләүгә хоҡуҡ, инвалидлыҡты билдәләү һәм уның буйынса ялыу биреү механизмы мәсьәләләре лә ҡуҙғатылды.\nӘлеге проектты ойоштороусылар киләсәктә граждандар менән бындай осрашыуҙарға РФ Пенсия фонды, Медицина-социаль экспертиза бюроһы, ҡала хакимиәтенең торлаҡты бүлеү һәм иҫәпкә ҡуйыу бүлеге белгестәрен йәлеп итергә планлаштыра. Шулай уҡ айырым мәсьәләләргә арналған тематик консультациялар ойоштороласаҡ.\nГраждандар Октябрь проспекты, 114/1 адресы буйынса Өфө хакимиәтенең Халыҡа социаль ярҙам идаралығында һәр шишәмбе һайын 16 сәғәттән 18-гә тиклем ҡабул ителә.


Уроки башкирского языка 7е классы | Школьные файлы SchoolFiles.net\nУроки башкирского языка 7е классы\n7-се кластар,13.10.2016й. Бал ҡорто.Башҡортостан.Исем.\nДәрес темаһы: Дәрес төрө: Яңы материалды өйрәнеү.\nДәрес маҡсаттары: Белем биреү: исемдәр менән таныштырыуҙы дауам итеү, һөйләмдәрҙә уларҙы билдәләй белеү.\nҮҫтереүсе: уҡыусыларҙың һүҙ байлығын үҫтереү.Тема буйынса һөйләү күнекмәләрен артабан үҫтереү.\nТәрбиәүи: тыуған төйәккә ҡарата һөйөү һәм ғорурлыҡ тойғоһо тәрбиәләү.\nКөтөлгән һөҙөмтәләр: Предмет УУЭ һөҙөмтәләре: был тема буйынса тәҡдим ителгән әҫәрҙәр менән танышыу, уҡыусыларҙың яҙыу һәм һөйләү телмәрен үҫтереү өҫтөндә эш алып барыла\nА)регулятив: уҡытыусы менән берлектә дәрес темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү, булған белемдәрҙе барлау, үҙ үҙеңде адекват баһалай белеү.\nБ)танып белеү: грамматика: исемдәр тураһында яңы мәғлүмәт алыу.\nВ)коммуникатив: фекерҙәре менән бүлешеү, төркөмдә хеҙмәттәшлек итә белеү, текст өҫтөндә эшләй белеү\nШәхес булараҡ формалаштырыу УУЭ һөҙөмтәләре: тыуған илгә, тәбиғәткә ҡарата һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү, грамматик ҡағиҙәләр менән ҡуллана белеү, уҡыу процесына ыңғай мөнәсәбәттә булыу; ҡыҙыҡһына белеү, белем алыуға ынтылыш арттырыу.\nЙыһазландырыу: Башҡорт теле дәреслеге, Башҡортостан тәбиғәте һүрәттәре, слайдтар, һүҙлектәр.\nДәрес этаптары: Уҡытыусы эшмәкәрлеге: Уҡыусылар эшмәкәрлеге: Дәрестең һәр этабында формалаштырылған УУЭ (регулятив, танып белеү, коммуникатив, шәхес булараҡ формалашыу)\n1.Уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация белдырыу. Белемдәрҙе актуалләштереү.\n-Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле уҡыусылар! Хәлдәрегеҙ нисек? Ә кәйефтәрегеҙ шәпме? Кемдәр бөгөн дәрестә юҡ?Сәбәбе?\nӘ хәҙер, телде шымартып алырға тәҡдим итәм. Минең артымдан ҡабатлағыҙ:\nҠара ҡарға ҡарға ҡунған.\nӘ хәҙер тиҙерәк.\nҮтелгәндәрҙе ҡабатлау, өй эшен тикшереү.\n-Уҡыусылар,нисек уйлайһығыҙ, беҙ бөгөн нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ? Таҡтаға иғтибар менән ҡарайыҡ. Был нимә ул? Дөрөҫ, бал. Ә нимәһе менән ул файҙалы һуң? Кеше балды ҡайҙан ала?\n- Уҡыусылар, бал ҡорто беҙгә уҙенең составы һәм дауалау көсө буйынса һирәк осрай торған уникаль продукт бирә. Балда организмдың нормаль эшмәкәрлеге өсөн кәрәкле бөтә элеметтар бар. Ауырыуҙы дауалау өсөн балдың тәүлек дозаһы кәүҙә ауырлығының бер килограмына бер грамм тәшкил итһә, йә иһә шул уҡ дозала кәрәҙле бал файҙаланылһа, кеше тиҙ рәүештә һау була.\n-Башҡорт балы тураһында тағы нимәләр беләһегеҙ?\nҺүҙлек дәфтәрҙәренә яңы һүҙҙәрҙе яҙып ҡуйығыҙ:\nЭшмәкәрлек – деятельность\nҺирәк – редко\nКәрәҙле бал – сотовый мед\nДауалау өсөн – для лечения\nТәүлек дозаһы – суточная доза.\n-Ә хәҙер 29-сы күнегеүҙе эшләйек. Һүрәттәрҙе иғтибар менән ҡарап, тәртибе буйынса һөйләгеҙ. Шул тәртиптә план төҙөп, шуның буйынса ҡыҫҡа ғына хикәйә төҙөгөҙ.\nБеренсе һүрәттә малай нимә тураһында уйлай? Ни эшләй? Ни өсөн улай эшләргә ярамай? Әлбиттә, уҡыусылар, умартасы булмаған кешегә былай ғына умартанан бал алып булмай. Бының өсөн айырым бер кейем, һәм, әлбиттә, белем кәрәк.\nБал ҡорто алдында кеше баш эйергә тейештер. Эшсән, тырыш, эшһөйәр кешегә “бал ҡорто һымаҡ” тиҙәр.\nӘ хәҙер хеҙмәт тураһында мәҡәлдәр яҙып алайыҡ.\n1.Эшлекле кеше – көслө кеше.\n2. Буй эшләмәй – ҡул эшләй.\n3.Ҡалған эшкә ҡар яуа.\n4.Эш батыры – ил батыры.\n5.Бөгөнгө эште иртәгәгә ҡалдырма.\n6.Ағасты япраҡ биҙәй, кешене хеҙмәт биҙәй.\nХеҙмәт, эш тураһында тағы ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ? Дәфтәрегеҙгә яҙып ҡуйығыҙ.\n-Шулай итеп, уҡыусылар, бөгөн беҙ нимә тураһында һөйләштек?\n-Ҡәҙерле уҡыусылар, бөгөн дәрестә беҙ нимәләр белдек?\nӨйгә эште яҙып алайыҡ.\n32-се күнегеү. Тексты һөйләргә әҙерләнергә.\nҺаубуллашыу. Уҡытыусы менән башҡорт телендә һаулашалар.\nТиҙәйткесте бергәләп уҡытыусы артынан ҡабатлап әйтәләр.\nӨйгә эште уҡып ишеттерәләр, күрһәтәләр, дөрөҫ эшләнгәнме икәнен тикшерәләр.\nУҡытыусыны тыңлайҙар, балдың файҙаһы тураһында әңгәмәләшәләр.\nУҡытыусы ҡуйған һорауҙарға яуапар бирәләр.\nҺүҙлек дәфтәрҙәренә яңы һүҙҙәрҙе яҙып алалар.\nДәфтәрҙәрҙә бөгөнгө числоны яҙып, 29-сы күнегеүҙәге һүрәттәргә таянып, бәләкәй генә хикәйә төҙөп ҡарайҙар.\nДәреслектә 30-сы биттәге 28-се күнегеүҙе иғтибар менән уҡып сығалар. Өҙөктөң төп фекерен аңлатҡан һөйләмде яҙып алалар.\n“Балы булмаған кәрәҙҙең, белемһеҙ ҡалған кешенең бер файҙаһы ла юҡ,” тигән фразаны нисек аңланылар – һөйләп бирәләр.\nМәҡәлдәрҙе дәфтәрҙәренә яҙып ҡуялар. Тәржемә итеп, нисек аңлағандарын әйтәләр.\nУҡыусылар уҡытыусы һорауҙарына яуап бирәләр.\nӨй эшен яҙып алалар.\nБашҡортостан тураһында 1-6 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлап, белгән фактик материалды эҙмә-эҙлекле итеп һөйләргә өйрәнеү. Был тема буйынса уҡыусыларға яңы мәғлүмәт биреү. Тыуған еребеҙҙең сал тарихы барлығын, Башҡортостан тураһында рус яҙыусылары, «Урал» эпосы, һуңғы йылдарҙағы тарихи Башҡортостан ерендә үткәрелгән фәнни экспедициялар мәғлүмәттәре менән таныштырып китеү («Арҡайым», «Сынташты», боронғо ҡалалар, алтын әйберҙәр табыу һ.б. тураһында), бының өсөн һуңғы йылдарҙа сыҡҡан матбуғат баҫмаларына мөрәжәғәт итеү. Был тема буйынса тәҡдим ителгән әҫәрҙәр менән танышыу, уҡыусыларҙың яҙыу һәм һөйләү телмәрен үҫтереү өҫтөндә эш алып барыла. Яңғыҙлыҡ исемдәр.\nР.: үҙҙәренең уҡыу эшмәкәрлеген ойошторорға өйрәнәләр.\nТ.б.: яңы белем алыу кәрәклеген аңлайҙар, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырырға өйрәнәләр. Яңғыҙлыҡ исемдәр тураһында яңы мәғлүмәт алалар. Яңы һүҙҙәр менән таныштырыу.\nҺөйләгәндә һөйләмдәрҙе дөрөҫ төҙөргә өйрәтеү.\nК.: һорауҙарға яуап бирергә, башҡаларҙы тыңларға, әңгәмәгә ҡушылырға өйрәнәләр.\nР.: уҡыу мәсъәләһен аңларға, ҡабул итергә, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырырға, ҡуйылған һорауҙарға яуап бирергә өйрәләләр\nК.: һорауҙарға яуап биреү, башҡаларҙы тыңлау, әңгәмәгә ҡушыла белеү формалаша.\nР.: яңы уҡыу мәсъәләһен ҡабул итергә, үҙҙәренең эшмәкәрлеген\nпланлаштыра белергә өйрәнәләр.\nК.: һөйләмдәр төҙөй белеү күнекмәһе формалаша.\nР.: үҙҙәренең эшмәкәрлегенә баһа биреү, уҡытыусының баһаһына адекват ҡараш формалаша.\nШ.: үҙен баһалау күнекмәһе үҫешә.\n2. Өйгә эште тикшереү\n3. Уҡыу мәсъәләһен ҡуйыу.\n4. Яңы материалды өйрәнеү. Уҡыу проблемаһын сисеү.\n5. Белемде нығытыу.\n6. Өйгә эш.\n7. Дәресте йомғаҡлау. Эшмәкәрлеккә рефлексия.\nУрок башкирского языка 5 классы, Ватаным — Башкортостан\nОрганизация исследовательской деятельности учащихся на уроках башкирского языка (инновационный проект)\n«Урок башкирского языка на тему «Правописание ь и ъ в сложных словах»(3класс)»\nАнализ урока башкирского языка\n«»Фонетическое сходство английского и башкирского языка»»


Марат Вәкилов РФ Юстиция министрлығының Пермь крайы буйынса идаралығы начальнигы вазифаһынан бушатылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМарат Вәкилов РФ Юстиция министрлығының Пермь крайы буйынса идаралығы начальнигы вазифаһынан бушатылды\n13:04, 3 ноября 2011 Йәмғиәт\nРФ Юстиция министрлығының Пермь крайы буйынса идаралығы етәксеһе Марат Вәкилов вазифаһынан бушатылды. Хәҙер уның вазифаһын идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары Наталья Михляева башҡара, тип хәбәр итә «Российская газета».\nМарат Вәкилов Пермдә өс йыл эшләгән һәм отставкаға йәше тулыу сәбәпле киткән. Хәҙер ул хаҡлы ялда, үҙенең тыуған яғы – Башҡортостанға ҡайтҡан. Әлеге мәлдә Өфөлә йәшәй.


Ике граждан - Дания Юрист. Адвокат бөтә Онлайн\nИке граждандары, сит ил һәм интеграцияһы\n2015 йылдың 31 сентябрендә тиклем\n2014 йылдың декабрендә парламентҡа ике гражданлыҡ тураһында яңы ҡағиҙәләр ҡабул датҠағиҙә, закон юҡ. формалаштырыу. 2014 йылдың декабрендә гражданлығы тураһындағы законға үҙгәрештәр тураһында дат (дания пошлинаһын түләү осраҡтарынан граждандары һәм гражданлығы ҡуш таныу), артабан -"ике гражданлыҡ тураһында закон". Закон тигәнде аңлата, тип, дания граждандары, сит ил гражданлығын алырға теләй, уларҙың был хоҡуғы булған граждандар эшләй ала юғалтыу дат алырһың. Дания тейеш түгел, уларға ҡарата власть нәмәләрҙе эшләргә мөмкинлек бар. Әммә был илдәрҙә лә закон бәйле булды, унда ул теге йәки гражданлығы алырға теләй ине, әгәр ҡабул ике гражданы, йәки гражданлығы уҡ хәл дания талаптар булыуы мөмкин түгел. Дания дания уларҙы ҡотҡарыу мөмкин булған граждандарҙың һорауы буйынса граждандарҙың дауам итә. Закон шулай уҡ, тигәнде аңлата, тип, сит ил граждандары, уларҙы һатып алырға теләйбеҙ Дания дания гражданлығы булмаған кешенең бар талаптарын хәл итеүгә күберәк. Әммә был илдең ҡануниәтенә буйһоноу шул, ул унда ул. гражданлығына эйә булған инде, әгәр ҡабул ике гражданы, йәки гражданлығы юғалтҡан кеше дат уҡ был илдең гражданлығын алыуы. Дат, шулай уҡ ике гражданлығы алыу менән бәйле хәл күсеш Закон бар, ғариза биргән. Дания граждандарҙың элекке, хәҙер улар ете indfødsretsloven юғалтыу аҫтында мәҡәлә сығара (мәҫәлән, уларҙың гражданлыҡ дания, сөнки теләһә ниндәй ил гражданы ғариза биргәндән һуң башҡа), в период с 1.\n2020 гражданлығына ғариза биреү юлы менән ҡабат август ОГА дат алырһың.\nДат алыу өсөн граждандар декларацияларын буйынса был тәүшарт булып тора, тип иректән мәхрүм итеү рәүешендә яза элекке осор граждандар араһында дат ҡаҡҡа ултыртты. дания һәм ғариза биреүсенең гражданлығын юғалтты. Егерме ике йыл буйына граждандар өсөн данияның элекке, тыуған илдәре өсөн, шул осраҡта йылдың 22 йәшендә юҡ. йыл граждандарҙы һаҡлау тураһында ҡарар ҡабул дания, indfødsretslovens 8-се бүлегенә ярашлы, артабан шарттары, йылдың 22 йәшкә тиклемге кешеләр тип ҡыҙыҡһынды. бында бер йыл йәки йылдан да кәм булмаған дөйөм батшалығы йәшәй пребывать в короле.\nДания гражданлығы кеше өсөн балалар, шул иҫәптән уллыҡҡа бала, әгәр был махсус килешелде, тип балаларҙы ла таралған.\nдекларативный шарттар бар, бала никахта тормаған тип түгел, ә башҡа ата-әсә, үҙе әсәй булырға ризалығын бирә. Был да балалар өсөн шарттарҙы ҡабул итергә, ҡануниәткә ярашлы, усыновление ысын дат булып тора. Был мөһим түгел, элек дания балаһы булған граждандар бар. Сит ил граждандары натурализациялау предмет бәйләнеше тураһында закон буласаҡ, 2012 йылдың декабрендә ҡабул йәки һуңыраҡ, тарихи хәл итеүҙе талап итеп, милләте, гражданлығы булмаған һәм үҙҙәренә бушаттырырға булған, 1 осор. 2015 йылдың 31 сентябрендә тиклем.\nШуға ҡарамаҫтан, был өлөшө оп\n2017 йылдың авгусында, хакимиәттең дәүләт декларацияларын биреү, дания ала һуң уларҙың граждандарына, гражданлығы булмаған бушатырға булды. Дат 1 гражданлығына ғариза биреү. март 2016 йылда йәки һуңыраҡ, кешеләр балалар, шул иҫәптән уллыҡҡа бала, әгәр был махсус килешелде, тип балаларҙы ла таралған.\nШуға ҡарамаҫтан, был өлөшө оп.\nдекларативный шарттар бар, бала никахта тормаған түгел, йәшенә етәсәк һәм бында йәшәүселәр йыл көнлөк түгел, батшалыҡ. Был да балалар өсөн шарттарҙы ҡабул итергә, ҡануниәткә ярашлы, усыновление ысын дат булып тора. Белдереүенсә, 2015 йылдың сентябренән 2016 йылдың февраленә тиклем эшләй дәүерҙәре булған, әммә, бала erklærendes түгел. Был ҡуллана, хатта, әгәр гражданлығына ғариза дания башта балалар erklærendes натурализациялау индереү юлы менән.\nБыл төркөм балалар өсөн булғас, закон юҡ.\nешләй яҙмалар. 6 111 булған. 2016 йылдың февралендә күрһәтә алмай, тип тв була.\n2016 йылдың 1 мартында махсус индерелгән-күсемле режим йылдарында, түбән ентекләберәк ҡара.\nКүсемле балалар өсөн махсус режим халыҡтар, 1 осор кеүек. 2015 йылдың 29 сентябре. Февраль 2016 ғариза биргән, дүрт пункты ике гражданлыҡ тураһында законға ярашлы, балалар, уларҙың ата-әсәһе менән бергә граждандар мөмкинлегенә эйә булған датка (икенсе пландағы персонаждарҙан сифат), дөйөм индереү тураһында закон проекты өсөн шарттары ҡәнәғәтләндерә.\nнатурализациялау мөрәжәғәт итергә тейеш.\nШарттар, түңәрәкләп юҡ.\nхат яҙыу. 2015 йылдың октябрендә өсөн натурализациялау.\nБыл юлы граждандарҙың ғариза дат натурализациялау балалар, шул иҫәптән уллыҡҡа бала, кеше, уның 2015 йылдың сентябренән 2016 йылдың февраленә тиклем осор.\nҒариза биреүсе дәүләт хакимиәте, дүрт пункты ике гражданлыҡ тураһында законға ярашлы, ай-һай, булды, әгәр ғариза биреүсе сит ил эштәре һәм интеграция буйынса 2017 йылда февралдә, парламент Indfødsretsudvalg күрһәтә ала. Комитет тураһында мәсьәләне ҡарайбыҙ, тип белдерҙе заявитель. naturalisationsbetingelser дөйөм сигенеү булыуы мөмкин, мөмкин түгел ағзаһы булараҡ осрай. Презентация барыусы була, әгәр был ата-әсә ҡарамағында заявитель erklæringstidspunktet декларативный ҡатнашып, заявитель һәм erklæringstidspunktet булһа ла өйләнеп, бында йәшәргә кесе һәм көнлөк йылдарҙа, батшалыҡ. Был да балалар өсөн шарттарҙы ҡабул итергә, ҡануниәткә ярашлы, усыновление ысын дат булып тора. Махсус анкета һәм ғариза биреүсе сит ил буйынса интеграцияһы эштәре буйынса министрлыҡ булырға тейеш: анкета - балалар.\nҒариза, документтар тыш, ике битен күрһәтеп, анкетаның күсермәһен күр statsborgerretsbevis декларативный ата-әсәгә бирергә, Ике гражданлыҡ тураһында законға ярашлы, дүрт дәүләт хакимиәтенең бүлек.\nЗаявитель өсөн, улар өлкән көнлөк йыл, 3 хаҡ. дания гражданлығына ғариза биреү. Һеҙ бер тапҡыр ғына түләнә.\nТүләү күләме, интеграция һәм сит ил министрлыҡтары түләү, ғариза биреүселәр иҫәбенә юлы түбәндәгесә: 0216 теркәлгән номерҙар, номерым иҫәбенә 4069073948.\nСит ил банк реквизиттары менән түләү түбәндәгесә ҡуллана: IBAN: 17 4069 0216 0418 DK89, Бик Свифт: DABADKKK. юҡ. түләү булырға тейеш күрһәтеү йәки исеме менән индерелгән. Ҡағиҙәләр раҫланған комиссия тураһындағы натурализациялау indfødsretslovens түләү менән бәйле § ун ике (һанлы бойороғо.\nДания менән 2018 йылда граждандарҙың июленән төҙәтмәләр индерелгән закон юҡ.\n2018 йылда декабрҙә). Дәүләт хакимиәте ғариза күрһәтергә тейеш булған. Хөкүмәт дәүләт менән идара декларация бланкын тапшырғайны өсөн сайтыбыҙ асыҡ.\nГраждандар өсөн дат\n(2018) ҡулланып түләнә\nНатурализациялау юлы менән дәүләттең гражданлығы алыу өсөн һеҙҙе эҙләйем дат (т\nҺеҙ быны эшләй ала, сит ил ғаризаһы ебәрелде, һәм интеграция Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы. Ул 1200 кр тора. Дания гражданы булараҡ, һеҙ башҡа илдәрҙән мөмкинлегенә эйә булған граждандар, гражданлығын юғалтыуы, үҙенең дат. Ҡайһы бер илдәрҙә ҡабул ителгән, әммә, был ике граждан, был илдәрҙә лә закон биреү, уларҙы асыҡлау, граждандарға дат үҙе һаҡларға мөмкин. Ошо рәүешле, сит ил граждандары, гражданлығы булмаған башҡа граждандар менән булһа хәл итергә тейеш улар. Әгәр һеҙҙең алда үҙе дат гражданлығын юғалтты, сөнки һеҙҙән башҡа илдең гражданы булып китә инде, һеҙ, билдәле бер шарт менән, яңынан үҙенең дат гражданлығын алыу өсөн ҡулланырға мөмкин.\nБыл дәүләт хакимиәте ғариза биреү юлы менән эшләнгән.\n31-се урында була. 2020 йылдың август. Тыуған гражданлығын алыу өсөн башҡа ҡағиҙәләр, ярашлы рәүештә тыш, бармы һуң йәки 1 йылға тиклем бала тыуа.\nӘге 1-се балалар тыуа\nИюль 2014 йыл. 2014 йылдың июлендә йәки һуңыраҡ тыуған граждандарға автоматик дания, әгәр атаһы, medmoderen йәки әсә-дания. 1 тиклем бала тыуа. Милләт ҡануниәткә бәйле 2014 йылдың июлендә, ысынбарлыҡта булмай тип, тыуасаҡ бала. Ул бл мөмкин. мәғәнәһе, ата-әсәләр, Дания граждандар булды, әллә ата-әсәнең балаһы тыуһа һәм никахһыҙ тыуған балаһы булған йәки сит илдә булғаның бармы мәл дания Әгәр бала тыуған дат гражданлығы булмаған, булһа ла, балалар аша ата-әсә үҙе гражданы була ала.\nБалалар, мәҫәлән, сит илдә тыуған, атаһы ғы һәм-дания, бәлки, дания баланың гражданлығы ала, әгәр элек өйләнешкән ата-әсәһенә, балаларына ҡарағанда көнлөк йәшкә еткән йыл.\nКесе ун ике йыл бала уллыҡҡа алған граждандар автоматтан дания, йә бер парҙың ғаилә дания граждандар ҡабул ителде йәки уларҙың ҡасан, ҡайҙа булһа ла инглиз яҡтарының береһе булып тора. Был юлы ун ике йылда баланы уллыҡҡа алған граждандарға өлкәне дания тураһында ғариза бирергә мөмкин. Был һуң ғына килеп ала, йәшәй кеүек илдәр баланы ике йылдан да кәм түгел. Әгәр һеҙ дат гражданлығы ала алмауы, береһенең юғарыла һанап кителгән алымдар, мөмкинлеге бар, һеҙгә ғариза биреү юлы менән граждандарҙың натурализациялау дат. Тимәк, закон буйынса һеҙ дат гражданлығы биреү мөмкин буласаҡ. Бер шарт булғанда, башҡарылыуы тейеш булған өсөн, шулай итеп, гражданлығын ала. Һеҙ гражданлығы булырға тейеш тип аталған имтихан үтә. Граждан, граждандар дәғүә итә натурализациялау юлы менән дания (закон буйынса) үтергә тейеш statsborgerskabsprøve. Сәйәси һәм көндәлек тормош деталдәре Statsborgerskabsprøven баҫым ҡуйып булмай, граждандар һеҙҙә булһа нисек үтә Данияның. Телисез икән, ялыу, дания гражданлығы менән бәйле, сит илгә барып килергә тейеш һеҙҙең, интеграция һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы. Һеҙ контакттан департаменты мәғлүмәте табылған, шул иҫәптән: ҡағиҙә өсөн хоҡуҡи нигеҙҙәрен, граждандарҙың закон тураһында граждандар өсөн ҡулланыу таба булып уны дат.\nГраждандарға - еңел\nзаявитель дания үткәрелә\nДат алыу өсөн бер нисә ҡағиҙәне үтәү граждандарҙың өҫтәмә хатта әгәр һеҙ формаль талаптарына яуап бирәОҙаҡ ваҡытҡа тартып талаптарын күҙәтмәү килтерә һәм эшкәртеү. Беҙ клиенттарҙың бл ярҙамға килә. Колумбия, Филиппин, Афғанстан, Марокко, дания, һиндостан һәм гражданлығына ғариза менән улар Таиланд. Беҙ властың бөтә ҡағиҙәләрҙе үтәргә тейешле гарантияланған һәм дания менән даими бәйләнеш өсөн яуап бирә алмайым. Беҙҙең эштәр тиҙ рәсмиләштереү һәм раҫлау гарантиялана тәүге заявкалар - юлы һәм беҙ барыһы да булырмын тоторға сезне курста бәйле. Конституцияға ярашлы, сит ил граждандарына ғына һатып алырға мөмкин дания, бәлки, закон буйынса, ул парламенттағы дат хәл ителергә тейеш. тимәк, элек дания гражданлығы биреү мөмкин түгел. Элек шулай булманы, һеҙ үҙегеҙҙеке тип гражданлығынан баш тартырға тура алдағы, дат алыу өсөн граждандар, әммә ул ҙур түгел кеүек. 2015 йылдың сентябрь айында башланды, унда яңы ҡағиҙәләр ҡабул ителә, уларҙы ике гражданлыҡҡа эйә булырға мөмкинлек бирә. Тимәк, башҡа ил граждандары яңы паспорт юллап ала. дания, шул уҡ ваҡытта шул уҡ ваҡытта үҙен һаҡлау дат паспорты, әгәр был мөмкин булған был илдең. Дания үҙгәртеү тураһында закон күп булды шатлыҡ дейн н гражданлығына, сит илдәрҙә эшләгән кеше булараҡ, уның шәхси һәм профессиональ күп ишектәр асыр. Мәҫәлән, граждандар Дания, АҠШ һәм эшләү өсөн америка гражданлығын алыу өсөн федераль хөкүмәт. Үткән ЕС үҙ гражданлығы булырға тейеш. Был шарттар заявитель булырға вәғәҙә тоғролоҡ һәм граждандар йәмғиәте мөнәсәбәте булды данияның. Ҡултамға был төрө була Бынан тыш, уның шул шарты булып тора, тип белдерҙе заявитель ҡануниәткә ярашлы, дания, дания һәм хоҡуҡтың төп принциптарын үтәргә. Дат алыуға хоҡуҡлы граждандарҙың Заявитель түгел, әгәр кеше төрмәгә ябыуға хөкөм ителгән йыл ярымдан да кәм түгел кире ҡаҡҡыһыҙ. Бынан тыш, кеше, улар алтмыш көн эсендә кәмендә бер һүҙһеҙ өсөн иректән мәхрүм итеүгә хөкөм терроризм, граждандар ҙа дәғүә итә. Дания өсөн граждандар ғариза биреү, уның тел оҫталығы, тип дәлилләүсе белешмә, ғариза күр, улар булырға тейеш. Был имтихан тапшырыусыларҙың 2 дания. Тест үткәреү шулай уҡ гражданлығы алырға тейеш тип атарға була. 1 йыл 2015 йылдың сентябренән һынау ауыр булған, һөҙөмтәһе булараҡ яңы хөкүмәт. Lærematerialet, көндәлек тормошта һәм демократик Дания, был мөрәжәғәт итә торған, әҙерләү өсөн ҡулланырға мөмкин. Махсус ҡағиҙә балаларға ҡарата ҡулланылмай, йәғни граждандар Дания бала була ала, әгәр ата-әсә иң гражданлығын ала. Бынан тыш, уллыҡҡа һәм балалар өсөн махсус ҡағиҙәләр юҡ бала, ата-әсә аша гражданлығын алыу мөмкинлегенә эйә түгел. Заявитель эшләй айырым төркөм өсөн айырым шарттары, талаптары тип оҙонлоғо opholdsperiodens аҙ булыуы мөмкин тигәнде аңлата. Дания гражданлығы, етә алмаҫ ине, әгәр бурыстары буйынса йәмәғәтселек элекке арҡаһында. Унан ярҙам килер, алименты, баҡсаға сығып түләргә, торлаҡ менән ярҙам итеү, boligindskudslån, һалым һәм йыйымдар. Шуға күрә, иң мөһиме, гражданлыҡ бурысы тип кереткәнсе ғариза бирергә тырышабыҙ, бөтә дат бөтмәйенсә, быныһы һынай кеүек. Дания гражданлығын алыу өсөн ошо шарттар, даими йәшәүсе һәм йәшәгән күренеш. Бар, әммә, был талаптарҙан тыш, әгәр заявитель булып тора, скандинавия, англия, дания sydslevigere әгәр сит илдә эшләгән йәки dansksindende ҡыҙыҡһына ҡатын.\nАдвокат - һигеҙ сәғәт дауамында бушлай алынған ҡырҡ өс цитата\nTasas de Seguro de salud 'dinamarca'


Баш мөхәррир һүҙе » Страница 2 » Башкортостан кызы\nҠатын-ҡыҙҙың иң зауыҡлы күлдәге – ул бәхет күлдәге. Уны сисмәй кейегеҙ! Бәхетле, нурлы кеше бер ҡасан да матур булыуҙан туҡтамаясаҡ. Беҙҙе бәхетле итер өсөн эшләнә ҡағыҙ сәскәләр, ҡул эштәре, муйынсаҡтар, һырғалар, балдаҡтар, беләҙектәр... Һөйөклө...\nБалҡыһын күңел ҡояшы!\nТуҡтауһыҙ ямғыр һибәләп тороуға ҡарамаҫтан, көҙҙөң үҙ матурлығы. Эҫелектәге кеүек әлһерәтмәй. Өйҙә йылы усаҡ яғып, тәмле сәйҙәр эсеп ултырыуға, яратҡан журналды ҡулға алып, күңелде нурландырыуға ни етә! Ә тышта – япраҡ яуыны! Туп-туп булып йылы яҡҡа...\nҠатын-ҡыҙға заман, йәмғиәт ҡуйған талаптар юғары: ул һылыу ҙа, уңған да, иргә, уның туғандарына яраусан, балаларын бағыусы, өйөн таҙа тотоусы, аш-һыу оҫтаһы, әүҙем йәмәғәтсе булырға тейеш... тейеш... тейеш... Элек-электән «Ҡыҙ булһа, ҡыҙ булһын,...\nhttp://kachurov.ru/porcha-sglaz как получить отличный результат снятие порчи.


Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы дәүләт аналитика контроле идаралығының лаборатор тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре буйынса, Урал аръяғында һыу объекттарының сифаты яҡшырған\nВедомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тимер, марганец, сульфаттар, нитриттар, нитраттар һәм хлоридтар күләме буйынса Таналыҡ йылғаһындағы һыуҙың сифаты тейешле нормаларға яуап бирә. Баҡыр һәм марганец буйынса Төйәләҫтә лә ыңғай динамика күҙәтелә. Таналыҡ һәм Төйәләҫ йылғалары буйындағы ерҙәр 2009 йылдан күҙәтеүгә алынған. Былтыр Төйәләҫтең уң ҡушылдығы булған Ҡарағайлы йылғаһының үҙәне таҙартып киңәйтелгән. Ошо маҡсатта федераль бюджеттан 8 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Уға ярашлы, 11 километрҙан ашыу ерҙе таҙартыу күҙаллана.