Бәйге башланды! | Йәншишмә\nНаписал в 20 октября 2017, 10:28\nҠәҙерле йәш шахматсылар, һеҙ әҙерһегеҙме? Яңы шахмат конкурсын иғлан итәбеҙ. Октябрҙә башлап, декабрь бөткәнсе 10 мәсьәлә, башлыса миниатюралар (фигуралар һаны 7-гә тиклем), тәҡдим ителәсәк. Һөҙөмтәләр ғинуарҙа билдәле буласаҡ. Тимәк, 2018 йылға «Йәншишмә»гә яҙылып ҡуйырға кәрәк инде.\nБәйгелә мәктәп, лицей, гимназия уҡыусылары, шахмат түңәрәге ағзалары ҡатнаша ала. Еңеүселәрҙе редакцияның Почёт грамотаһы һәм иҫтәлекле бүләге көтә.\nЯуаптарығыҙҙы ебәргәндә тулы исем-шәрифегеҙҙе, адресығыҙҙы, ҡайһы мәктәптә, нисәнсе синыфта уҡығанығыҙҙы күрһәтергә онотмағыҙ, йәме.\nМәсьәләләрҙе сисеүгә 10 көн ваҡыт бирелә. Яуаптарығыҙҙы гәзиттең электрон почтаһына һуңлатмайынса ебәрегеҙ.\nПозицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Кра7, Фһ4, Сf8, Кb6, пd7 (5 фигура), ҡаралар – Крс7, Кс5 (2 фигура).\nМәсьәләнең авторы – В. Пильченко (Сухой Лог ҡалаһы, 1989). Уны сискәндә шуны иҫтә тоторға кәрәк: d7-ләге пешка теләһә ниндәй фигураға әйләнә ала. Өс вариантты ла күрһәтергә.\nПозицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крg5, Фb4, пс3 (3 фигура), ҡаралар – Кре5, Сd5, пd6 (3 фигура).\nБыл мәсьәләне Дондағы Ростовтан С. Радченко (2004) төҙөгән. Аҡтарҙың беренсе йөрөшөндә ҡара королгә ҡурҡыныс янамай. Мат уны көсһөҙләндерергә мәжбүр иткәс кенә ҡуйыла. Сиселештең ике вариантын да табырға кәрәк.\nПозицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крс5, Фһ1, Лg1, Сd3, пс2 (5 фигура), ҡаралар – Крс3 (1 фигура).\nБыл мәсьәләнең авторы – С. Радченко (2004). Сиселештең ике варианты бар.\nАҡтар башлап, был юлы ла ике йөрөштән мат ҡуйырға тейеш.\nПозицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крf7, Фb4, Сf3, Ке3 (4 фигура), ҡаралар – Кре5, Кb6, пf5 (3 фигура).\nМиниатюраны Польшанан Э. Зиммер төҙөгән (2004). Ул ҡыҙыҡлы йөрөш менән сиселә. Өс вариантты ла табырға кәрәк.\n« Яҡшембәттәр килде ҡунаҡҡа\nҠыҙыҡлы осрашыу »


Өфөләге бөтә илгә билдәлелек алған Шота Руставели урамындағы барак тирәләй ваҡиғалар ҡуйырыуын дауам итә - Bash.News\nӨфөләге бөтә илгә билдәлелек алған Шота Руставели урамындағы барак тирәләй ваҡиғалар ҡуйырыуын дауам итә https://bash.news/news/110241_flge_bt_ilg_bildlelek_alan_shota_rustaveli_uramynday_barak_tirlj_vaialar_ujyryuyn_dauam_it/?lang=bash\nАвариялы йортта бөгөнгәсә тиерлек күсеп китергә теләмәгән бүлмә хужалары йәшәгән. Ни өсөн ҡурҡыныс баракты Гүзәл Привалова ҡалдырырға теләмәй. БСТ каналы хәбәрсеһе Рәмилә Исмәғилева асыҡларға тырышты.\nИшекте ҡайырып алғандар, ә уға тиклем бүлмәне һыуға батырыр өсөн кранды асҡандар. Тәҙрә ватыҡ. Гүзәл Привалова әйтеүенсә, уны бынан шулай күсергә мәжбүр иткәндәр. Был тиклем емереклек ҡайҙан? Ниңә, ни өсөн. тигән һорауҙар тыуа. Авариялы йортта йәшәүселәрҙең бөтәһен дә күсергәндәр. Ул ғына ҡалған. Иҙәндә баҫыр урын юҡ, үлгән тараҡандар, ҡайҙа ҡарама, бысраҡ.\nӨфөләге Шота Руставели 70/ 7 йорто бөтә илгә билдәле. Тап шул данлыҡлы йорттоң беренсе ҡатындғы бүлмә Гүзәл Рәмил ҡыҙының милке. 1956 йылда төҙөлгән барак элек фанера комбинатына ҡараған. Комбинатта эшләүселәргә бында бүлмәләр бирелгән. Һуңынан дөйөм ятаҡ муниципалитет ҡарамағына тапшырылған. 60 йыл эсендә ул ныҡ таушалған.\nТәүҙә баракта йәшәүселәр уны авариялы итеп танытыу өсөн көрәшкән.. Хатта, дәүләт органдарында эшләүселәрҙе улар сәйгә саҡырған. Авариялы итеүгә ирешкәс, властарҙан үҙҙәрен күсеретә алмай беренсе каналдың «Мужское и Женское» тапшырыуына тиклем барып еткәндәр. Һөҙөмтәлә инвалид бала тәрбиәләүсе бер ҡатынға ғына фатир бирелгән. Гүзәл Привалова ла бер бүлмәле фатир биреүҙәрен көтә һәм шуға ла ул бынан күсеп китергә теләмәй.\nУның 13 һәм 16 йәшлек балалары бар. Ә бүлмә 13 квадрат метрлыҡ ҡына. Йәшәү шарттары булмаған йорттан уға Орджоникидзе районы хакимиәте ваҡытлыса йәшәү урынына күсерергә тәҡдим яһаған. Әммә ул унан баш тартҡан.\nНи өсөн барак авариялы йорттарҙан күсереү федераль проектына индерелмәгән, һорау тыуа. Йорттан граждандарҙы күсереү уның урынында төҙөлөш алып барасаҡ компания ҡарамағына тапшырылған. Тәүҙә СУ-10 , ә хәҙер бөтөнләй икенсе төҙөүсе – ПСК6. Тәүгеләре 100-ҙән ашыу кешене һәм улар йәшәгән йорттоң яҙмышын бер нисек тә хәл итә алмаһа, ПСК 6 был эш менән бер йыл тирәһе шөғөлләнә. Социаль найм менән йәшәгәндәргә һәм һәм милекселәргә улар аҡса тәҡдим итә.\nБарактағы 13 квадрат метрлыҡ бүлмә урынына улар Гүзәл Приваловаға ятаҡтан бүлмә, йә 600 мең һум аҡса бирергә уйлаған. Привалова бындай ҡарар менән килешмәй. Төҙөүсе компания вәкиле белдереүенсә, эш судҡа барып етеүе ихтимал. Һөҙөмтәлә муниципалитет бүлмәне унан тартып алып урынына 400 мең һум ғына тәҡдим итеүе ихтимал. Милексе күсергә ризалыҡ бирмәгән икән, төҙөлөш эштәре башлана алмай, йорт шулай торасаҡ әле авариялы йорттарҙан күсереү проблемаһына һәйкәл булып.\nКүмертауҙа наркотик һатыу менән шөғөлләнгән 10 кеше хөкөм ителде\n16:22, 10 ғин\n12:00, 10 ғин


Илдең коды — Башҡорт Википедияһы\nҡыҫҡа хәрефле йә цифрлы географик кодтар (геокодтар)\nИлдең кодтары — ҡыҫҡа хәрефле йә цифрлы географик кодтар (геокодтар); мәғлүмәттәр эшкәрткәндә һәм коммуникацияларҙа илдәрҙе һәм бойондороҡло территорияларҙы билдәләү өсөн эшләнгәндәр. Бер нисә төрлө система сығарылған, улар араһында иң билдәлеһе — ISO 3166-1.\nИлдең коды Викимилектә\nБыл стандарт донъяның күпселек илдәре һәм бойондороҡло территориялары өсөн кодтарҙы билдәләй:\nике хәрефле (ISO 3166-1 alpha-2),\nөс хәрефле (ISO 3166-1 alpha-3) һәм\nөс урынлы цифрлы (ISO 3166-1 numeric) код.\nИке хәрефле кодтар башҡа ҡайһы бер кодтар өсөн нигеҙ итеп ҡулланыла, мәҫәлән:\nISO 4217 буйынса валюталар кодтары өсөн,\nИнтернетта юғары кимәлдәге домен исемдәре (ccTLD) бер аҙ ғына айырмалар менән.\nБашҡа ҡулланылыштарҙы ISO 3166-1-ҙә ҡарағыҙ.\nРәсәй Федерацияһында һәм ҡайһы бер БДБ илдәрендә ГОСТ 7.67-94 халыҡ-ара стандарты ҡулланыла. «Илдәр атамалары кодтары» 7.67.ГОСТ-ы стандарты ил атамаларының хәрефле һәм һанлы билдәләрен кодлаштыра, улар мәғлүмәт эшкәртеүҙең, һаҡлауҙың һәм алмашыуҙың төрлө системалары өсөн берҙәм булып тора. Шулай уҡ кодтар төҙөүҙең берҙәм ҡағиҙәләрен сығара. ISO 3166-88 «Илдәрҙең атамаларын белдереү өсөн кодтар» ISO 3166-88 стандартының тәржемәһе булып тора.\nӘлеге ваҡытта 2005 йылдың 1 ғинуарында ғәмәлгә индерелгән ГОСТ 7.67-2003 стандарты эш итә.\nТехник көйләү һәм метрология буйынса федераль агентлыҡтың 2001 йыл 14 декабрҙә сыҡҡан 529-ст ҡарары (1/2003, 2/2003, 3/2004, 4/2004, 5/2005 һанлы үҙгәрештәр менән) менән 2001 йылда Дөйөм Рәсәй донъя илдәре классификаторы ғәмәлгә инә (MK (ИСО 3166) 004-97) 025—2001 (ОКСМ).\nЮғары кимәлдәге милли домен\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Илдең_коды&oldid=858533 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 ғинуар 2019 в 09:07\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:07 7 ғинуар 2019 үҙгәртелгән.


Яңы юлдарға ҡыуанабыҙ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Яңы юлдарға ҡыуанабыҙ\nЯңы юлдарға ҡыуанабыҙ 03.07.2018 // Иҡтисад / Анонстар\n– 1949 йылдан бирле был урамда йәшәйем. Совет осоронда, Вилданов етәксе булған саҡта асфальт түшәгәндәрен хәтерләйем. Йыл һайын юлдағы соҡорҙарҙы ремонтлап торҙолар. Әле яңы асфальт һалыуҙарын ҡыуанып ҡарап ултырабыҙ. Билдәләр һыҙып матурлағас, тағы ла килеп ҡарарһығыҙ, – тип ҡыуанысы менән уртаҡлашты 84 йәшлек Мария Ерошина.\nРаевка ауылының Дзержинский урамында дүрт саҡрым юлды яңыртасаҡтар. Асфальт түшәме ике ҡаттан тора: беренсеһе – биш сантиметр ҡалынлыҡта юлды тигеҙләү, икенсеһе – дүрт сантиметрлыҡ асфальт-бетон менән ҡаплау. Төҙөлөш эштәрен тендерҙа еңеп сыҡҡан Әлшәй юл ремонтлау-төҙөлөш идаралығы алып бара.\nШулай уҡ предприятие Раевканың Икмәкле тыҡрығында 700 метр арауыҡҡа асфальт түшәй. Бынан тыш, юлсылар ауылдағы төҙөкләндереү эшендә лә әүҙем ҡатнаша. Тыныслыҡ урамында юл сите кәртәләре ҡуйыла, ҡырсынташ, асфальт һалына. Тиҙҙән Ленин урамында йәйәүлеләр өсөн тротуар эшләй башлаясаҡтар.\n– Предприятие менән эште яҡшы белгән Рафаэль Рәсүл улы Нурҡаев етәкселек итә. Идаралыҡтың заказдары етерлек, тендерҙарҙа еңеп сығабыҙ. Шулай уҡ күперҙәрҙе рәтләү кеүек эштәр ҙә өҙлөкһөҙ алып барыла, – ти мастер Рәсим Мөхәмәҙиев.\nРәсим Борис улының эш стажы бөтәһе 46 йыл булһа, шуның 20-һен юл төҙөлөшөнә арнаған. Тәжрибәле мастер хеҙмәттәштәренән юл эшсеһе Николай Мальцевты, Сергей Дмитриевты, түшәүсе машинист Олег Скуловты, юл катогы машинисы Анатолий Герасимовты, Рушан Әбитовты, асфальт ташыусы водителдәр Юрий Копьевты, Владимир Дергуновты, Филүз Ғариповты маҡтап телгә алды. Шулай уҡ ирҙәр менән бер шарттарҙа асфальт түшәү эшендә Алевтина Рябых һынатмайса тир түгә.\nҺуңғы йылдарҙа республика етәкселеге муниципаль юлдарҙы төҙөүгә, ремонтлауға ҙур иғтибар бирә. Киләсәктә лә ошондай ҡараш кәмемәҫ, хәл тағын да яҡшырыр, тип ышана юлсылар.\nӘйткәндәй, Башҡортостан Хөкүмәтенең 6 июндә ҡабул иткән 250-се ҡарарына ярашлы, республикала төбәк һәм муниципаль-ара юлдар оҙонлоғо 13598,7 километрҙан 13619 километрға тиклем артҡан. Былтыр автомобиль юлдарының айырым участкаларын реконструкциялап, паспортлаштырып, инвентаризациялап, кадастр эштәре үткәреп, муниципаль милектәге дөйөм ҡулланыуҙағы юлдарҙы – республикаға, ә төбәктекен муниципаль милеккә тапшырылған. Айырып әйткәндә, Ишембай – Воскресенск – Мәләүез юлында – 1,8, Мораҡ – Побоище юлында – 3,9, Вознесенск – Саруа юлында 0,7 километр юл муниципаль милеккә бирелһә, “Кама йылғаһындағы причал – Нефтекама станцияһы – Товарная” юлы республика милкенә күсерелгән. Башҡарып сыҡҡан эш һөҙөмтәһендә автомобиль юлдарының оҙонлоғо, исеме, улар үткән муниципаль райондар тураһында мәғлүмәт асыҡланған.


Гүзәлиә ҠАЗЫЕВА: «Үҙ-үҙем булып ҡалыу көс бирә...»\n23 Ноябрь 2010, 13:49\n«Көтмәгәндә шундай ҡыҙҙар осрай, шундай ҡыҙҙар осрай – ят та үл инде!» Был шиғри һүҙҙәр һеҙ һүрәттә күргән һылыу башҡорт ҡыҙы Гүзәлиә ҡазыеваға бағышланған һымаҡ. Аҡ ҡайындай зифа буй-һынлы, үткер ҡарашынан нур, йылылыҡ һибеүсе, ҡарлуғастай ҡыйғас ҡара ҡашлы, алсаҡлығы, һөйкөмлөлөгө, нескә күңеле менән айырылып торған сибәркәй 1989 йылдың 17 мартында Силәбе ҡалаһында ғаиләлә икенсе бала булып донъяға килгән. Балыҡ йондоҙлоғо аҫтында тыуған ҡыҙҙың эскерһеҙ бәхетле бала сағы Баймаҡ районының йәмле Бетерә буйында үтә.\nТемәс ауылы урта мәктәбен тамамлаған Гүзәлиә әлеге көндә Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының 4-се курсында ҡыҙыҡлы ла, ҡатмарлы ла журналист һөнәрен үҙләштерә. Ләкин бының менән генә сикләнмәй. Киләсәктә икенсе юғары белем алып, иле, халҡы өсөн хеҙмәт итеү хыялы менән янып йәшәй. Кешеләрҙә ғәҙеллекте, ихласлыҡты, рухи матурлыҡты үҙ иткән һылыуҡай ял сәғәттәрендә әҙәби китаптар уҡыуҙы, милли аш-һыуыбыҙҙы төрләндереп бешереүҙе, дуҫ-иштәре менән театрға, ял парктарына йөрөүҙе хуп күрә. Айырыуса мәшһүр Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева, Бальзак, Морҙың ижады күңеленә яҡын. Йырлауға, сәнғәт донъяһына ла битараф түгел. Баш ҡалабыҙҙа үткән рухи-мәҙәни кисәләрҙең береһенән дә ситтә ҡалмай тиерлек. Гүзәлиә икейөҙлөлөк, яманлыҡ, хыянат юлынан барған замандаштарын кешелекле, сабыр, ауыр минуттарҙа үҙ-үҙең булып ҡалырға саҡыра. Халҡының батыр рухына, шанлы тарихына, ғөрөф-ғәҙәттәренә ғашиҡ илһөйәр һылыу республикабыҙ матбуғатында әүҙем сығыш яһап тора. Ер йөҙөндә идеаль кешеләр булмай, һәр кеше үҙенсә матур, тип иҫәпләй буласаҡ журналист.\nБаҫҡан ерендә ялҡын уйнатҡан, шаян, шуҡ, һәр кемгә ихлас йылмайыуын бүләк иткән, кәрәк саҡта ярҙам ҡулы һуҙған әхирәтемдең болоҡһоу, күңелһеҙ саҡтарын күрмәҫһең. Мөғжизәгә, яҡтылыҡҡа инанып, яҡындарын, туғандарын ҡыуандырып, изге эштәренән көс-ҡеүәт, дәрт-дарман алып, тормоштоң һәр мәлендә матурлыҡты күрә белеп йәшәй Гүзәлиә. Ә ундайҙар юғалмаҫ, бәхет тажын кейер.


Өфөлөләрҙең күбеһенә публицист һәм нәшерсе Владимир Львович Бурцевтың (1862 - 1942) исеме таныш түгелдер, бәлки. Ул 17 ноябрҙә штабс - капитан ғаиләһендә донъяға килә, атаһы\nкүп ваҡыт өйҙә булмауы сәбәпле, туғандарында, Бөрөлә,\nсауҙәгәр ғаиләһендә тәрбиәләнә. Өфөлә ирҙәр гимназияһында\nуҡый, Ҡазан гимназияһын тамамлай, артабан Ҡазан һәм Петербург университеттарында белем ала. Бурцевтың шәхесе "народоволец" билдәһе аҫтында формалаша, ул ғүмер буйы үҙен шулай тип йөрөтә.\nВладимир Бурцев 1890 йылда эмиграцияла сығара башлаған\nжурналын да "Народоволец" тип атай. Әммә 1900 йылда сит илдә, 1906 йылдан башлап Петербургта баҫылған "Былое" журналы уға ҡарағанда билдәлерәк була. Унда рус азатлыҡ хәрәкәте тарихы тураһындағы документтар һәм мемуарҙар баҫтырыла.\nБурцев шулай уҡ "Общее дело", "Будущее" (Париж) исемле журналдар нәшер итә. Улар 1908 - 1914 йылдарҙа сыға һәм башлыса батша хөкүмәте сәйәсәтенең ғауғалы аспекттарына арнала. Был ваҡытта Владимир Бурцев ғүмерен ҙур ҡурҡыныс\nаҫтына ҡуйып, революционерҙар араһындағы полиция департаменты агеттарын фашлауға тотона. Провокаторҙар Рәсәйҙә лә, сит илдәрҙә лә етерлек була.\nУның Азефты фашлауы аяҙ көндө йәшен йәшнәүенә тиң. Евно Азеф (1869 - 1918) - провокатор, 1892 йылдан алып полиция департаменты хеҙмәткәре. 1899 йылда ул "Социал - революционерҙарҙың төньяҡ союзына" инә. Эсерҙарҙың ышанысын яулап, партияның "хәрби ойошмаһына" етәкселек\nитеүгә ирешә. Ҡыҙыу эшмәкәрлек ойоштора, террорсылыҡ\nакттары әҙерләй ( Вячеслав Плевены һ. б. үлтереү). Һуңынан был эштә ҡатнашыусыларҙы һалҡын ҡан менән "охранкаға" тапшы ра. 1908 йылда, мәҫәлән, Азефтың ошағы буйынса "хәрби ойошманың" ете ағзаһы язаға тарттырыла. Әммә хыянатсының үҙе өсөн дә был йыл яҡшыларҙан булмай. Ул Бурцев тарафынан ф ашлана, эсерҙар уны үлем язаһына хөкөм итә, әммә ул сит илгә\nҡасып өлгөрә. Шунда вафат була.\nИкенсе хыянатсы Роман Малиновский 1912 йылдан алып хатта РСДРП Үҙәк комитеты ағзаһы булыуға ирешә, большевиктарҙың д ума фракцияһына етәкселек итә. Уның фамилияһын Ленин да үҙ я ҙмаларында бер нисә тапҡыр иҫкә алып китә, әммә хатта ул да 1907 йылдан башлап Малиновскийҙың үҙ ирке менән полиция өсөн мәғлүмәт йыйыуын белмәй. Уны ла Бурцев фашлай. 1918 йылдың бишенсе ноябрендә провокатор атып үлтерелә.\nОхранканың фашланған агенттары исемлегендә А. М. Гартинг,\nЗ. Н. Геригросс - Жученко һәм башҡалар бар.\nШикле әҙәмдәрҙең ысын йөҙөн асыҡлаусы арбитр булараҡ Бурцев ҙур уңыш ҡаҙана. Лев Николаевич Толстойҙың уны бик\nхөрмәт итеүе билдәле.\nБурцевтың китаптары һәм мәҡәләләре баҫылған журналдар киң\nӘммә Бурцевтың төп эштәре сит илдәрҙә баҫыла һәм рәсәйлеләрҙең күпселеге өсөн билдәле түгел. Улар араһында "Ирекле Рәсәй өсөн көрәш. Минең иҫтәлектәрем", "Йөҙ йыл эсендә", "Пушкиндың "Евгений Онегинды" нисек итеп нәшер итергә теләүе хаҡында" һәм башҡалар бар.\nҮҙ ғүмерен Бурцев тынғыһыҙ һәм яңғыҙ үткәрә. 1942 йылдың 21 авгусында Париж янындағы ярлылар өсөн дауаханала вафат\nбула. Үлем алдынан ул Бөрө киңлектәрен дә, Өфө гимназияһы\nбуйынса дуҫ - йәштәштәрен дә хәтеренә төшөргәндер, моғайын.\nВладимир Львович Бурцев Париж эргәһендә рус зыяратында ерләнгән. Шунда уҡ тағы бер яҡташыбыҙ - Бурцевтың үлеменән һуң 25 йыл үткәс кенә сит илгә сыҡҡан бөйөк бейеүсе Рудольф\nНуриев та һуңғы төйәген ошонда тапҡан.


Кеше күңеленә мәрхәмәтлек орлоҡтары сәсеү өсөн ирекмәндәр хәрәкәтен үҫтереү мотлаҡ\nБыл турала бөгөн Башҡортостан Хөкүмәтендә үткән ултыршта белдерелде. Хәйриә эшмәкәрәлеге, ирекмәндәр хәрәкәтен үҫтереү буйынса Республика советы ултырышы квартал һайын үткәрә. Сарала ошо йүнәлеште камиллаштыруға ҡағылған мәсьәләләр күтәрелә.\nБөгөнгө ултырышта коммерция булмаған ойошмаларға, үҙ ирке менән төрлө сараларҙы ойоштороуҙа ҡатнашыусыларға дәүләт ярҙамы күрһәтеү хаҡында ла һүҙ барҙы. Ирекмәндәр хәрәкәтен камиллаштырыу өсөн дәртләндереү саралары ла ҡаралырға тейеш. Мәҫәлән, транспорт менән тәьмин итеү, туҡландырыу, ниндәйҙер ташламалар биреү буйынса. «Өсөнсө быуын халыҡ университеты» социаль үҙәге вәкилдәре әйтеүенсә, әле хәйриә эшмәкәрлегенә уҡыусылар, студенттар әүҙем ҡушыла, ә бына урта быуын битараф. Шуға күрә оло йәштәгеләр был йәһәттән өлгө күрһәтергә тырыша. Улар инвалидтар, балалар йорттарына йөрөп хәлдәренән килгәнсә ярҙам күрһәтә, олоғайған көндә яңғыҙ ҡалғандарға булышлыҡ итә. Изгелек күрһәтеү кешенең тормош рәүешенә әйләнергә тейеш, ти улар.\nӘ бына православ сиркәүе вәкилдәре сирлеләргә ярҙам күрһәтеү буйынса үҙәк йәки хоспис асырға уйлай. Проблема бина табыуға барып төртөлә. Шулай уҡ асарбаҡтар өсөн махсус автобус йөрөтөргә мөмкин. Транспортта уларҙы ашатыу, медицина ярҙамы күрһәтеү ойошторорға була. Был тәҡдимдәр хуплау тапты. Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов белдереүенсә, Республика советында яңғыраған тәҡдимдәр юл картаһында, йәғни эш планында сағылыш табырға тейеш.


Милли матбуғат киләсәге | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nМилли матбуғат киләсәге\n20 января 2017 — 16:25 ГТРК «Башкортостан»\nБеҙҙең телерадиокомпанияның медиа үҙәгендә көнүҙәк мәсьәләрҙе күтәреү дауам итә. Һорауҙарҙы уртаға һалып һөйләшеү, бәхәс, фекер алышыуҙар ваҡытында хаҡиҡәт эҙләү “Башҡортостан- 24” интернет каналында һәр шишәмбе онлайн тапшырыла бара. Был аҙнаның шишәмбеһен беҙ милли матбуғаттың үҫешендәге проблемаларға һәм уны хәл итеү юлдарын табыуға арнаныҡ. Конференцияла тыуған фекерҙәргә һәм ҡараштарға, мәсьәләрҙе хәл итеү ысулдарына байҡау яһарға һеҙҙе лә саҡырабыҙ. Баҫма, дана, интернет, уҡыусы, мәсьәләләр, ысулдар – Рәсәй-Башҡортостан каналының медиа үҙәге был көндө ҡайнап торҙо. Милли матбуғаттың бөгөнгөһө, киләсәге, мөхәррирҙәр алдына ҡуйылған проблемалар һәм уларҙы сисеү юлдарының барлығы-юҡлығы мөхәррирҙәрҙе, хәбәрселәрҙе, яуаплы сәркәтиптәрҙе, йәмәғәт ойошмаһы вәкилдәрен бергә тупланы. Донъя кимәлендә баҫмаларҙың данаһы кәмеүе күҙәтелһә лә, яңы йылға яҡшы күрһәткестәр менән баҫыусы редакцияларҙың да барлығы һөйөндөрҙө. Шулай ҙа был күренеш, ҡыҙғанысҡа күрә, бик һирәк баҫмалар өсөн генә хас. Гәзит-журналдарҙы яҙҙырыусыларҙың һаны ни өсөн кәмей? Һөйләшеүҙә төрлө фекерҙәр яңғыраны. Был тормошта сиселеше булмаған бер мәсьәлә лә юҡ. Төптән уйлап эш итергә, башҡаларҙың фекеренә ҡолаҡ һалып кәңәш ҡорорға һәм үҙең өсөн иң яйлы ысулдарҙы ҡуллана белергә. Конференцияла килеп тыуған проблемаларҙы хәл итеү юлдарын тәҡдим итеүселәрҙең фекере тап шулай булды. Милли баҫмаларҙа рухи ҡиммәттәргә өҫтөнлөк бирелеүе һуңғы йылдарҙа гәзит-журналдарҙы халыҡҡа яҡынайтты. Донъя селтәре һәм баҫма матбуғат араһындағы бәйләнеште башҡорт, татар телендәге газета-журналдарҙы популярлаштырыу мәнфәғәтендә ҡулланыуға өҫтөнлөк биреү ҙә – заманға яраҡлашыу һәм уның талаптарына ҡыйыу ҡарай алыу күренеше. Күрше өлкәлә йәшәгән милләтттәштеребеҙҙең милли матбуғатты уҡый алыу мөмкинлеге лә конференция барышында тикшерелде. Ырымбур башҡорттарының берҙән-бер гәзитенең ябылыуы, Ямал-Ненец автономиялы округында, киреһенсә, яңы баҫма донъя күреү ҡыуанысы, төбәктәге хәл менән бер рәттән — былар барыһы ла мөхәрририәттәр ҙә, дәүләт кимәлендә лә берҙәм хәл ителергә тейеш, тигән фекерҙәр яңғыраны. Милли матбуғаттың киләсәге-үҙенсәлекле булыуҙа һәм шул уҡ ваҡытта берҙәмлектә. Йәмғиәттә ҙур резонанс тыуҙырған ваҡиғаларҙы төрлө яҡлап яҡтыртыу, тикшереү, был йәһәттән радио һәм телевидение менән эш итеү кәрәк тигән фекерҙә, конференцила ҡатнашыусылар, бындай осрашыуҙарҙың һөҙөмтәле булыуын һәм йышыраҡ үтеүен теләп таралышты.\nХөрмәтулла Үтәшевҡа - 60\nРәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшев 60 йәшлек юбилейын билдәләне. Бенефис Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә үтте. Башҡорт театры мэтрын ҡотларға бихисап тамашасы, коллегалары һәм уҡыусылары йыйылды. Уларҙың араһында беҙҙең ижади төркөм дә бар ине....\nБаҡалы районы үҙәгендә йәшәгән үҫмер үҙ ҡулдары менән трактор йыя. Тимер ат ярҙамында ғаилә яҙғы баҡса эштәрен башҡара, ҡышын урам-ихаталарҙы ҡарҙан таҙарта. Оҫта менән хәбәрсебеҙ Нәркәс Йосопова ла танышты. Көнкүрештә иң кәрәкле техника - тракторҙы йыйыр өсөн теүәл өс ай ваҡыт талап ителгән....\nБашҡортостандың ҡайһы бер райондарында бүреләр эттәрҙе һәм малдарҙы тамаҡлаған. Кешеләр хәҙер төндәрен генә түгел, ә көндөҙ ҙә урамға сығырға ҡурҡа. Иртән йоҡоһонан тороп, этен ашатырға сыҡҡан Любовь Николай ҡыҙы тәүҙә нимә булғанын аңламай. Ул төндә күп итеп ҡар яуып ишек алдын тотош ҡаплағайны,...\nМедицина битлектәре етешмәү сәбәптәре\nКоронавирустан һаҡланыу саралары хаҡында Хөкүмәттәге брифингта ла һүҙ барҙы. Һаулыҡ һаҡлау министры дарыуханаларҙа медицина битлектәре етешмәү сәбәптәрен атаны. Максим Забелин һүҙҙәренә ҡарағанда ошондай уҡ хәл илдең бөтә төбәтәрендә тиерлек күҙәтелә. Башҡортостанға яҡын арала ҙур партия һаҡланыу...\nКоронавирус сәбәпле мәктәптәрҙә каникулдарҙың оҙайтылыуы ихтимал\nЮғары белем биреү йорттары дистацион уҡыуға күсә. Радий Хәбиров Башҡортостанда коронавирустың таралыу хәүефен сикләүгә йүнәлтелгән ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Республика хөкүмәтендә үткән сираттағы оператив кәңәшмә ошо хаҡта белдереүҙән башланды. Башҡортостанда коронавирус инфекцияһы шиге сәбәпле өс...\nМихаил Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы Йәлил Сөләймәновтың “Атайсал” исемле күргәҙмәһе үтте. Экспозицияла авторҙың утыҙға яҡын эше ҡуйылғайны. Исеменән үк аңлашылыуынса, рәссам Башҡортостандың тәбиғәтен, ата- бабаларҙың...\nМилли симфоник оркестрҙың 19 мартҡа тәғәйенләнгән Берлиндағы концерты булмаясаҡ\nКоронавирус арҡаһында гастролдәре күсерелһә лә, коллектив репетицияларын туҡтатмай. Әҙерләгән концертты Өфө һәм Стәрлетамаҡ тамашасылары күрҙе. Берлинда оркестр менән Самуэль Галь Альтерович дирижерлыҡ итәсәк. Израиль дирижеры Өфө тамашасыһы алдына сығыр алдынан оркестр музыканттары...\n100 йәшлек юбиляр\nБашҡаланың Дим биҫтәһендә йәшәүсе Сәйҙә Ҡорбанғәлиева үҙенең 100 йәшен билдәләне. Юбилярҙы балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүләләре, туғандары, Дим районы хакимиәт башлығы ҡотланы. Сәйҙә Ҡорбанғәлиева 96 йәшкә тиклем үҙ аллы Салауат ҡалаһында йәшәгән, хәҙер иһә 4 йыл ейәнсәре янында. 100 йәшен ул иң...\nБашҡортостанда ауыл ипотекаһын биреү башланды. Уны беренсе булып Өфө ҡыҙы Татьяна Карнилова алды. Дәүләт яҡлауы программаһы ғинуарҙа эшләй башлағайны. Уға ярашлы, һәр теләгән кеше 3 процентлы ставка менән ташламалы ипотека алыу мөмкинлегенә эйә. Был...\nӨфөнөң Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында ике пациентҡа яңы бөйөр күсереп ултыртыу буйынса операция үтте. Әле Башҡортостанда йөҙ ҙә етмешкә яҡын кеше бөйөр трансплантологияһына мохтаж. Святослав Ирниченко сысҡан биҙгәген йоҡтороп, хроник бөйөр сире менән яфалана. Һөҙөмтәлә...\nБашҡортостан парламенты яҙғы сессиялағы сираттағы ултырышын уҙғарҙы. Башҡортостан парламенты депутаттарының яҙғы сессиялағы был ултырышын тарихи ваҡиға тип билдәләргә мөмкин. Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ағзалары “Йәмәғәт власы” тураһындағы федераль ҡанунға үҙгәрештәр индереүҙе хупланы. Федераль...\nӨс мең яңы закон, төбәктең тотороҡло ҡануниәтенә нигеҙ һалған власть органы\nБашҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай сирек быуатлыҡ юбилейын билдәләне. Тантана парламент ветерандары һәм депутаттарҙы бүләкләүҙән башланды. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтай Рәсәй төбәк парламенттары араһында иң ҙуры. Ул 110 депутатты берләштерә. Ҡоролтай рәйесе Константин...\nӨфөлә балалар араһында гүзәллек конкурсы үтте\nӨфө ҡалаһының балалар ижады үҙәктәренең береһендә ҡыҙҙар араһында гүзәллек конкурсы ойошторолдо. Сарала биш йәштән алып ун йәшкәсә балалар ҡатнашты. Бәләкәй генә майҙансыҡ бер көнгә ысын сәхнәгә әйләнде, ә ижад үҙәгендә шөғөлләнеүсе ҡыҙҙар ысын мәғәнәһендә үҙҙәрен иң һылыуы һәм отҡоро итеп...\n12 йәштә спорт мастерына кандидат!\nОшо көндәрҙә Мәскәүҙә үткән ярыштарҙа Өфө егете Әзиз Әхмәров үҙенән ике йәшкә өлкән спортсылар араһында йөҙөү буйынса алтын миҙал һәм спорт мастерына кандидат исемен алып ҡайтты. Бындай йәштә дәрәжәле исем Рәсәй тарихында беренсегә тапшырыла. Йәш егет күптән үҙен...\nИрекмәндәр изге эшкә саҡыра\nӘле республикала Бөйөк Ватан һуғышында дошмандар менән алышып, тыуған яҡҡа еңеү менән ҡайтыусы меңгә яҡын ветеран йәшәй. Уларға мәктәп уҡыусылары ла иғтибар бүлергә, йорт эштәрендә ярҙамлашырға тырыша. Баҡалы районында йәшәүсе 97 йәшлек ветеранға ирекмәндәр менән берлектә беҙҙең хәбәрселәр ҙә барып...\nӨфөнөң 7 район хакимиәте башлыҡтары ла яуапҡа тарттырыла\nУларға шелтә сәпәйәсәктәр. Был турала баш ҡала хакимиәте етәксеһенең беренсе урынбаҫары Салауат Хөсәйенов белдерҙе. Дисциплинар яуапҡа тарттырыу сәбәбе – ихаталар һәм урамдарҙы боҙҙан ваҡытында, тейешенсә таҙартмау. Тайғаҡ боҙға бәйле хәл үтә лә ҡатмарлы. Өфөләге 3 мең 800 ихатаны тәртикә килтереү...\nРәсәй коронавирустан ныҡлы һаҡлана. Өфөлә тест үҙәге асылды\nРәсәйҙә һаҡланыу һәм көрәш саралары көслө булғанға күрә коронавирусҡа бәйле хәл башҡа илдәргә ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ. Донъяла сирлеләр һаны 116 мең 600-гә етһә, Рәсәйҙә ауырыу 20 кешелә генә асыҡланған. Әйткәндәй, хәҙер Рәсәйҙең һәр төбәгендә коронавирусты асыҡлау мөмкиндлеге бар. Үтә лә хәүефле...\nКонституцияға үҙгәрештәр индереү тураһындағы закон өсөнсө уҡыуҙа ҡабул ителде\nРәсәй Дәүләт Думаһы Конституцияға үҙгәрештәр индереү тураһындағы президент законын өсөнсө уҡыуҙа ҡабул итте. Үҙгәрештәрҙең төп маҡсаты - йәмғиәт үҫеше һәм граждандарҙың лайыҡлы тормошон тәьмин итеү. Рәсәй парламенты түбәнге палатаһының дәүләт ҡоролошо буйынса комитеты рәйесе билдәләүенсә, был закон...\nӨфөлә инклюзив театр һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәт студияһы асылды. Студия мөмкинлектәре сикләнгән сабыйҙар менән генә түгел, ә барлыҡ балалар менән эшләргә әҙер. Ата-әсәләр ҙә буш ултырмай, балалары шөғөлләнгән арала улар ораторлыҡ оҫталығын өйрәнәсәк. Балалар бармаҡтар менән әкиәт геройҙарын...\nМатурлыҡ һәм физик көс\nРәсәй милли гвардияһының махсус тәғәйенләнештәге отрядында ир-егеттәр менән рәттән гүзәл зат та хеҙмәт итә. Ҡул һуғышы ғына түгел ғөмүмән спорт менән Илина Петрова күптән шөғөлләнә. Уның физик әҙерлеге менән махсус тәғәйенләштәге отряд һалдатын да арҡаһына әйләндереп һалыу бер ни түгел....\n“Тыуған урам” программаһы\nБашҡортостанда 2024 йылға тиклем 400-гә яҡын ҙур ауылға асфальт юл түшәләсәк. Республика Хөкүмәте “Тыуған урам” комплекслы программаһын раҫланы. Республика башлығының 310-сы указын бойомға ашырыу сиктәрендә ҡабул ителгән программа буйынса быйыл 113 километр оҙонлоғондағы юлдарҙа асфальт һалыу...\nБашҡортостанда үткән ҡыш һуңғы 80 йыл эсендә иң йылыһы һәм һуңғы 20 эсендә иң ҡарлыһы булды. Ә йылғаларҙа боҙ ике аҙнаға иртәрәк китә башлар, тип көтөлә. Төбәктә гидрологтар көн һайын йылғаларҙағы һыу кимәлен тикшерә. Ҡышты оҙатып, яҙ үҙ көсөнә инде. Йылға-күлдәрҙәге боҙ иреп ҡуҙғала башланы...\nБеҙ үҙебеҙҙекеләрҙе ташламайбыҙ\nБашҡортостан башлығы Радий Хәбиров хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә Нефтеюганск ҡалаһында бәләгә тарыған яҡташыбыҙга һәм уның ғаиләһенә ярҙам күрһәтергә ҡушты. Өфөлә Федор Шаляпин исемендәге Халыҡ-ара вокал сәнғәте академияһы асыла. Март башында уның эшмәкәрлегенә лицензия алынған. “Минең...


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Сочинение на тему “Һис ваҡытта былыҡҡан ир уңа алмаҫ, Ир уңмаһа, һис ваҡытта ил уңа алмаҫ.”\nРеспубликанский конкурс, посвященный Дню Республики Башкортостан и Году российского кино “Пою мою республику”\n“Һис ваҡытта былыҡҡан ир уңа алмаҫ,\nИр уңмаһа, һис ваҡытта ил уңа алмаҫ.”\n(185 лет со дня рождения Мифтахетдина Акмуллы, башкирского поэта-просветителя)\nВыполнила: Балагутдинова Альмира, ученица 9 “Б” класса муниципального бюджетного общеобразовательного учреждения средняя общеобразовательная школа № 2 с. Верхние Татышлы Муниципального района Татышлинский район Республики Башкортостан\nБашҡортостан Республикаһы көнө һәм Рәсәй киноһы йылына\nарналған “Республикама дан йырлайым” конкурсына\n(Мәғрифәтсе-шағир Мифтахетдин Аҡмулланың\nтыуыуына 185 йыл)\nБашҡортостанРеспубликаһы Тәтешле районы муниципаль районы Үрге Тәтешле ауылының 2-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының 9-сы “Б” класы уҡыусыһы Бәләғетдинова Әлмирә.\nҺәр халыҡтың шундай улдары һәм ҡыҙҙары була, уларҙы шул халыҡтың вәкилдәре үҙ төбәктәрендә, үҙ илендә генә түгел, бәлки, сит мәмләкәттәрҙә лә, башҡа ҡитғаларҙа ла ғорурлыҡ тойғоһо менән телгә ала, уларға таянып, башҡалар кеүек үк, тыуған ере һәм халҡы, уның үткәне һәм бөгөнгөһө хаҡында һис кенә лә кәмһенмәй һәм тартынмай һүҙ әйтә ала. Бына шуға ла уларҙы, әгәр ҙә шундай сағыштырыу урынлы булһа, туған халҡының ер йөҙөндәге үҙенсәлекле бер “танытмаһы”, башҡа мәмләкәттәрҙәге “визит карточкаһы” тип нарыҡлап булыр ине. Башҡорт халҡының тарихы бындай шәхестәргә шаҡтай бай: Салауат Юлаев, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев, Шәйехзада Бабич, Зәки Вәлиди, Таһир Күсимов, Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева һәм башҡалар. Халҡымдың арҙаҡлы улы Мифтахетдин Аҡмулла ла, һис шикһеҙ, ана шундай шәхестәр рәтендә оло ихтирам тойғоһо менән телгә алыуға, туған халҡының ғына түгел, бәлки, күп кенә ҡәрҙәш халыҡтарҙың да ихлас һөйөүенә лайыҡ ижади эшмәкәрҙәрҙең береһе.\nАҡмулла - ХIХ быуат башҡорт әҙәбиәтендә иң билдәле мәғрифәтсе шағирҙарҙың береһе. Ул башҡорт ерлегендә генә күтәрелеп сыҡҡан шағир түгел. Башҡорттар араһында башҡортса шиғыр, ҡобайыр әйткән, ҡаҙаҡтар араһында өләң сығарған. Башҡорттар уны сәсән телле шағир итеп һанаған, ҡаҙаҡтар аҡын итеп таныған. Аҡмулланың “башҡорттарым!” тип өндәшеүе лә, “ҡаҙағым!” тиеүе лә берҙәй тәбиғи яңғырай.\nМифтахетдин Аҡмулланың үҙе иҫән саҡта бер генә китабы – “Даменла Шиһабетдин хәҙрәттең мәрҫиәһе” донъя күрә. Шағир вафат булғандан һуң, уның бер нисә йыйынтығы Ҡазанда, Алматыла баҫылып сыға. 1981 йылда Өфөлә бер ни тиклем тулы шиғырҙар китабы нәшер ителә.\nШағирҙың көрәш ҡоралы – үткер теле. Үҙе әйтмешләй, уның “тура һүҙе – берәүгә им, берәүгә ыу” – ағыу ул.Ҡай саҡ Аҡмулла ҡыйыу – ҡыйыу һорауҙар ҙа ҡуя:\nЙыһанда тоғролоҡ менән хаҡлыҡ\nҺаман шулай иҙелерме, тапалырмы?\nВатылғас таш йөрәклек, аҡһөйәклек,\nФәҡир халыҡтар ҙа бер шатланырмы?!\nБына шундай һорау, иҫкәртеүҙәр шағир поэзияһында тәрән яңғыраш ала.\nМәғрифәтсе шағир ир-аттарҙы көслө итеп күрергә теләй. Ҡайберҙәренең әҙер нәмәләр, еңел эштәр көткәненә аптырай. Рухи һәм физик яҡтан көслө буған ирҙәр күп булһа ил дә көслө булыр ине, ти.\nҺис ваҡытта былыҡҡан ир уңа алмаҫ,\nИр уңмаһа, һис ваҡытта ил уңа алмаҫ.\nКүктән рәхмәт ямғыры яумайынса,\nҺис ваҡытта үлән үҫеп, ер уңа алмаҫ…\nАҡмулланың был юлдары бөгөнгө көн проблемаһы менән тиң. Күптәр еңел тормошта йәшәргә теләй. Юҡ бар нәмәнән ауырлыҡ күреп аптырап ҡала. Күҙ алдыма туған ауылыбыҙ кешеләре тормошо пәйҙә булды. Ҡыуанысҡа, беҙҙә егәрле ир-аттар йәшәй. Үҙемдең атайым Бәләғәтдинов Илдус Фәнғәт улы Бәҙрәш ауылын бәләкәй тип торманы, үҙ эшен асты. Ул бәләкәй саҡтан ауырлыҡтар күреп үҫкән. Шуға ла, кешеләргә эш булһын, йәшәү күңелле булһын тип тырыша. Ауылдаштар менән урман киҫәләр, яңы үҫентеләр ултырталар, таҡта, буралар әҙерләйҙәр. Ул, етәксе булараҡ, эште төгәл һәм тиҙ ойоштора. Ғорурланам атайым һәм ул башҡарған эштәр менән! Аҡмулла ла үҙ ижадында тырышып йәшәргә, әҙер менән ҡәнәғәтләнмәҫкә саҡырған бит:\nҺауаланма атаңдың байлығына,\nОлоланма йөҙөңдөң айлығына.\nАтаңдың байлығы – төшкән ҡырау тик,\nЙөҙөңдөң айлығы – ялған буяу тик.\nЙәки бына тағы бер миҫал:\nАйғырҙан ябыу һалма, яллы икән тиеп,\nЯманға, ҡулың һонма, маллы икән тип,\nҠарсығаның балаһы типмәй төшмәҫ,\nЯҡшы ташлап китәме, ярлы икән тип?\n(“Моңло егет зарын әйтер...”)\nБөйөк шәхес башҡорт шиғырының камиллаша барыуына үҙенең ижади өлөшөн ҡушты. Уны милли тематика, милли формалар менән байыҡтырышты.\n“Аҡыл” шиғырында кешенең аҡылын данлай, уны баһаларға саҡыра, кешенең ниндәй дәрәжәлә булыуға ҡарамаҫтан, аҡылға эйә булыуҙы өҫтөн ҡуя:\nМәртәбәне тапҡандар ауға эләгәләр,\nНәсихәт ҡылһаң, күнмәй, ҡарышалар.\nАлға ынтылып йөрөгәндә бәхет тапһа,\nТиңмен тигән юлдашын таба алмайҙыр,-\n“Дуҫлыҡ” шиғырында шағир ихласлыҡты, дуҫтың ышаныслы булыуын, тышы матур, эсе насар булмаһын, бай булмаһа ла ярай, эстән көнләшеп йөрөй торған булмаһын, тип өйрәтә.\nБыл күренештәр хәҙерге тормошта ла осрай. Яҡшыны ҙурлап һүҙ әйтмәҫ, яманды хурлап һүҙ әйтмәҫ, түрәләргә ялағайланып йөрөүсе, әгәр ауыр хәлгә ҡалһа, уны ташлаусы “кешеләр” мең төрлө һөйләп отолмаҫ, өҫтән ойотоп йөрөгәндәр быуатта ла бөтмәгәндәр.\nДонъяһы тар булһа булһын, күкрәге тар булмаһын,\nБар көнөндә дуҫ булып, тарлыҡҡа ташламаһын,\nБер ваҡытта хәжәт булып, боҙоҡ, зәғиф булмаһын, -\nтигән фекерҙе үткәрә. Дуҫың яман яғын эҙләп, ике йөҙлө, әшәке булмаһын, ваҡ-төйәк ғәйебенә күҙ һалмаҫҡа, ғәфү итергә, тышҡы яҡтан башҡа булһа булһын, ләкин күңеле башҡа булмаһын, ти. Ниндәй матур, ниндәй яҡшы, иҫ китмәле шиғырҙар...\nЙылдар үтһә лә был һүҙҙәр бөгөнгө тормошҡа ҡағыла. Баҙар иҡтисады заманында бындай кешеләрҙе күп осратырға тура килә. Бигерәк тә йәштәр, дин әһелдәре араһында ла тел майлап йөрөүселәр юҡ түгел...\nАҡмулла поэзияһы тормошҡа яҡынайтыу, ҡеүәт биреү менән яңы әҙәбиәткә нигеҙ һалышҡан ҙур поэзия. Башҡорт шиғриәтен бейеклеккә күтәрешкән. Халҡыбыҙҙың байлығына әүерелгән шиғриәт ул!\nАҡмулланың юбилей йылында, уның “Нәсихәттәр”ен таныусылар тағы артыр, “Аҡмулла булған ерҙә әҙәп булыр”. Быуаттарҙан быуаттарға исеме яңғырап торор, сөнки милләтем балаларын үҙ арбаһында хаҡ юлға төшөрөүсе бит ул, Аҡмулла!\nНомер материала: ДБ-212106\nПедагогический проект "Развитие творческих способностей младших школьников на основе визуального мышления"\nПрезентация на тему" значение овощей и грибов в питании человека"\nБаяндама "Бастауыш сыныптарында қазақ тілі пәнінен ойын технологиясын қолдану"\nРабочая тетрадь МДК 01. по профессии повар, кондитер


Рөстәм Хәмитов һәм Рөстәм Миңлеханов «КАМАЗ» йәмғиәтенең етештереү цехтарын ҡараны // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов һәм Рөстәм Миңлеханов «КАМАЗ» йәмғиәтенең етештереү цехтарын ҡараны\n14:04, 22 сентября 2011 Сәйәсәт\n22 сентябрҙә Татарстанға рәсми визиты сиктәрендә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Яр Саллы ҡалаһында булды. Ҡала аэропортында уны Татарстан Президенты Рөстәм Миңлеханов ҡаршы алды.\nЯр Саллыла Рөстәм Хәмитов менән Рөстәм Миңлеханов «КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең производство цехтары менән танышты. Төп конвейерҙа ике төбәк башлығы йөк машиналары шассийын йыйыуҙың төп этаптарын ҡараны. Тәүлегенә бында 180 автомашина эшләп сығарыла.\nРөстәм Хәмитов Татарстан Президенты оҙатыуында «КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Фәнни-техник үҙәгендә эшләп сығарылған йөк машиналары һәм автобустарының яңы моделдәр рәте менән танышты. 2010 йылда компания эске һәм тышҡы баҙарҙа 30 меңдән ашыу машина һатҡан.\n«КАМАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә Рөстәм Хәмитов бронялы «Тайфун» йөк машинаһына айырым иғтибар бүлде. Был машина Рәсәй Оборона министрлығына тәүге тапҡыр 2011 йылдың июнендә күрһәтелгән. Әлеге ваҡытта «Тайфун» тейешле һынауҙар үтә, бынан һуң уның ҡоралландырыуға ҡуйылыуы ихтимал. Рөстәм Миңлеханов менән бергә Рөстәм Хәмитов хәрби машинаның салонына инеп сыҡты һәм уның техник үҙенсәлектәрен, мөмкинлектәрен баһаланы.\nТеги: башҡортостан президенты, визиттар, камаз


Шишмә районын Яңауыл ауылында мифик заттың һөлдәһе табылған\nУрындағылар иҫбатлауынса, ул чупакабраныҡы. Билдәһеҙ йыртҡыс ике-өс йыл Яңауыл, Әмин һәм күрше тирәләге ауылдарҙағы йорт хайуандарын, ҡош-ҡортто ҡырған. Ниһайәт, ул дөмөккән, ти урында йәшәүселәр. Таныш түгел хайуандан һуңғы йылдарҙа республика төбәктәрендә лә байтаҡ хужалыҡтар зыян күрҙе.\nТәү ҡарашҡа ул төлкөгә оҡшаған. Әммә иғтибарлабыраҡ ҡарауҙа алғы аяҡтары ҡыҫҡараҡ, тәпәй суҡтары оҙон һәм артҡы аяҡтарының оҙонораҡ булыуын тоҫмалларға мөмкин. Быйыл фермерлыҡ менән шөғөлләнә башлаған Дамир Марат улы ул көндө элекке колхоз келәттәрен ҡарап йөрөгән. Йыйып алған уңышты һалырға урын булмаҫмы тип иҫке һарайға инеп уның тәҙрәһенән урамға баҡһа, сәйер йәнлектең үләкһәһен күреп ҡала. Ул үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай. Бер нисә йыл буйы тоттормаған чупакабраның һөлдәһе ята.\nБилдәһеҙ йәнлек төндәрен ауылға килеп Яңауыл, Әмин һәм күрше ауылдарҙағы һарыҡтарҙы, ҡош-ҡортто ҡыра. Зыян күреүселәр һөйләүенсә, ул кәртә-ҡураларҙы кеше кеүек асып инә, йорт хайуандарын быуып ҡанын эсә, итен ашамай. Тоттормай, ялт-йолт һикереп күҙ асып йомғансы юҡ була... Һыйыр кеүек эре малға теймәй. Ә эттәр ул ауылға килгәс тә шымып ҡала, йыртҡыс уларҙы ла талаған.\nҺуңғы йылдарҙа билдәһеҙ йәнлектән республикала бик күп хужалыҡтар зыян күрҙе. Дыуан районы үҙәге Мәсәғүт ауылында Людмила менән Валерий Хәзбиуллиндарҙың һарайында ниндәйҙер йыртҡыс мифик зат 55 ҡуян менән 16 тауыҡты быуып үлтерҙе. Бынан тыш, Ауырғазы, Ишембай һәм башҡа райондарҙа ла халыҡтың малын тамаҡланы. Баймаҡ районының Байым, Сәйғәфәр ауылдарында һарыҡтарҙы быуҙы.\nУл саҡта ла уны бер кем дә тота алманы. Күптәр "Малдарҙы кем ҡыра?" тип баш ватыуҙан ары китмәне. Ҡайһы берәүҙәр бәләлә берәҙәк эттәрҙе ғәйепләне. Чупакабра һүҙен тәржемә иткәндә, "Кәзәләрҙең ҡанын һурыусы" тигән мәғәнәне аңлата. Ысынлап та, мәғлүмәттәр буйынса уҙған быуатта ул Латин Америкаһында киң таралған. Рәсәйҙә лә булыуы билдәле. Башҡортостанға нисек килеп эләккән? Әлегә тиклем фән өсөн был йәнлек сер булып ҡала.\nВиктор Валуев, биология фәндәре кандидаты: «Мин хайуандарҙы өйрәнеүсе булараҡ тәбиғәттәге үҙенсәлекле күренештәр менән ҡыҙыҡһынам. Чупакабрамы- юҡмы икәнлеген тикшерергә ҡушһалар уны асыҡлауҙа ҡатнашырға ризамын».\nБилдәһеҙ йәнлек тоттормай, ялт-йолт һикереп күҙ асып йомғансы юҡ була. Ғәҙәттә, аҙбарҙарға төндә һунарға килә. Һыйыр кеүек эре малға теймәй. Ә эттәр ул ауылға килгәс тә шымып ҡала, йыртҡыс уларҙы ла талаған. Ниһайәт, мифик заттың сере сиселәсәк ти, Дамир Марат улы.\nЯңауылдағы келәттәр эргәһендә ятҡан һөлдә ысынлап та, малдарҙың башына еткән чупакабраныҡымы? Быныһы хайуандарҙы өйрәнеүселәрҙең тикшереүенән һуң билдәле булыр.


Өфөлә яҙғы юл өҙөклөгө ваҡытында йөк машиналары хәрәкәте сикләнәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә яҙғы юл өҙөклөгө ваҡытында йөк машиналары хәрәкәте сикләнәсәк\n14:20, 20 марта 2014 Йәмғиәт\nӨфөлә 25 марттан йөк машиналары йөрөүенә ваҡытлыса сикләнеү индерелә. «Был сикләү ике күсәрле һәм өс күсәрле, тулы ауырлығы 12 һәм 16,5 тоннанан артыҡ йөк машиналарына тарала», — тип хәбәр иттеләр ҡала автоинспекцияһында. — «Баш ҡала территорияһында үлсәү контроле хеҙмәте эшләйәсәк. Махсус рөхсәттә билдәләнгәндән 15 процентҡа күберәк, ауырлыҡты арттырыуға юл ҡуйған, яуаплы кешеләргә штраф һалынасаҡ». Сикләү 23 апрелгә тиклем индерелгән.


«Өфө» аэропорты етәксеһе итеп Иван Тихонов тәғәйенләнде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Өфө» аэропорты етәксеһе итеп Иван Тихонов тәғәйенләнде\n12:08, 3 сентября 2012 Иҡтисад\nФедераль һауа транспорты агентлығында кәңәшмә үтте, унда яңыраҡ «Өфө» халыҡ-ара аэропортында булған осраҡ тикшерелде. Был хаҡта Федераль һауа транспорты агентлығынан хәбәр иттеләр.\nКәңәшмә эшендә «Трансаэро» авиакомпанияһы, «Домодедово» һәм «Өфө» аэропорттары етәкселеге вәкилдәре ҡатнашты.\n18 августа «Трансаэро» авиакомпанияһы рейсы пассажиры Светлана Мостафина ауыр операция кисергән дүрт йәшлек улы менән Өфөгә ҡайтып барған. Әммә пассажирҙар самолеттан төшкәндә, балаға инвалид коляскаһын алып килмәгәндәр. Асыҡланыуынса, «Домодедово» аэропорты техник сараларҙың эшендә өҙөклөктәр булыу сәбәпле, «Өфө» аэропорты хеҙмәткәрҙәренә балаға колясканы самолеттан төшкәс тә биреү кәрәклеге хаҡында хәбәр итмәгән.\nФедераль һауа транспорты агентлығынан хәбәр итеүҙәренсә, илдең барлыҡ авиакомпанияларына һәм аэропорттарына балалы пассажирҙарҙы һәм һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе хеҙмәтләндереү сифатын күтәреү тураһында тәҡдимдәр ебәреләсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 30 августа «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы ултырышы үтте, унда Рәмил Тимерғәзиндың «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры вазифаһын бушатыуы тураһында ҡарар ҡабул ителде.\n«Өфө» аэропорты етәксеһе вазифаһына бығаса предприятиеның генераль директоры урынбаҫары булып эшләгән Иван Тихонов тәғәйенләнде.\nТеги: өфө аэропорты,кадрҙар тәғәйенләү


Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы киҫәтә: сүп-сар, үлән һәм усаҡ яҡмағыҙ! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы киҫәтә: сүп-сар, үлән һәм усаҡ яҡмағыҙ!\n12.04.2019 Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы киҫәтә: сүп-сар, үлән һәм усаҡ яҡмағыҙ!\nЙыл башынан Башҡортостанда 1928 янғын булған, уларҙа 99 кешенең ғүмере өҙөлгән, 78-е төрлө йәрәхәттәр алған. Былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда, янғындар һаны 3,36% кәмегән (1995 ут сығыу осрағы), әммә һәләк булыусылар — 16,5% (85 кеше), йәрәхәтләнеүселәр 1,3% (77 кеше) артҡан.\nБашҡортостан Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәте буйынса, республикала көндәрҙең ҡоро тороуына бәйле үлән яныу осраҡтары күбәйгән. 107 мәртәбә ҡоро үләнгә ут тоҡанған, шуның 19-ы бер тәүлек эсендә, 9 апрелдә, булған. Янғындың дөйөм майҙаны 130,97 гектар тәшкил иткән. Ошо факттар буйынса административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында 31 протокол төҙөлгән, шуларҙың 19-ы — граждандарға, 12-һе — вазифалы кешеләргә ҡарата. 11 осраҡ буйынса административ хоҡуҡ боҙоу һәм административ тикшереү үткәреү тураһында енәйәт эше ҡуҙғатыу хаҡында ҡарар сығарылған.\n«Апрелдең һуңғы көндәрендә генә республикала ҡоро үлән яныуҙың 107 осрағы теркәлгән. Янғындың дөйөм майҙаны 1 миллион 300 мең квадрат метрҙан ашыу тәшкил иткән, — тине Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы начальнигы урынбаҫары Эдуард Иҙрисов. — Урман янғындарының төп сәбәбе — кеше. Кешеләр үләндәрҙе яндыра, тәмәке төпсөктәрен ташлап китә, усаҡтарҙы тулыһынса һүндермәй. Шунан урман янғындары башлай, йәнлектәр һәләк була, тотош ауылдар янып бөтә, тынды ҡыҫа торған төтөн менән торф сығанаҡтары барлыҡҡа килә. Башҡортостанда йәшәүселәргә янғын хәүефһеҙлеге талаптарын үтәргә, сүп-сар, үлән, усаҡ яҡмаҫҡа кәңәш итәм. Янғын хәүефһеҙлеге талаптарын боҙған өсөн яуаплылыҡ ҡаралған».\nӘйткәндәй, 10 апрелдә Архангель районының Князево ауылында янғын сыҡҡан.\nБер кеше мискәлә сүп-сар яндырған - һөҙөмтәлә өс йорт янындағы ҡыу үләнгә ут тоҡанған. Янғын артабан кәртә-ҡураға күскән. Ярай, ут һүндереүселәр йорттарҙы аралап ҡалған.\nЯнғын майҙаны 1 гектар тәшкил иткән.


Мәҙәниәтте үҫтереүгә йүнәлтелгән милли проект бойомға ашырыла\n20 Сентябрь 2019, 19:02\nБашҡортостан Республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арналған “Башҡортостан тарихы биттәре” фестиваль-марафоны дауам итә\nУға ярашлы, кесе йомала баш ҡалабыҙҙың Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Мәләүез районы вәкилдәре бай йөкмәткеле концерт менән сығыш яһаны. Башҡортостан Республикаһы Башлығы, мәҙәниәт министрлығы, Халыҡтар дуҫлығы йорто ярҙамында тормошҡа ашырылған проект Өфө тамашасылары араһында ҙур популярлыҡ яуланы. Айырыуса пенсионерҙар был сараны үҙ иткән. “Көн һайын булһа ла килер инек. Берҙән, концерттар буш. Икенсенән, һәр райондың үҙенә генә хас матур йолалары, үҙенсәлеге бар. Мәләүездәрҙең костюмдары, мәҫәлән, артыҡ заманлаштырылмаған, миллилекте һаҡлаған. Күргәҙмә артыҡ ҡыҙыҡһыныу уятмаһа ла, үҙешмәкәрҙәрҙең дәртле баҫып йөрөүенә, ихласлығына ҡарап, матур концертҡа өмөт итәм”, тигәйне сара башланыр алдынан сығышы менән Хәйбулла районынан Рауза Дәүләтшина.\nЮрағаны юш килде апайҙың: мәләүездәр филармония сәхнәһен дер һелкетеп ҡайтты!\nИң башта район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов оҙатыуында Рәсәй Дәүләт Думаһы һәм Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары Зариф Байғусҡаров, Рамаҙан Рамаҙанов, Розалия Хисмәтуллина һәм Валерий Шәрипов һәм башҡа маҡтаулы ҡунаҡтар фойелағы “Аҡ тирмән”, “Һөт-консерва комбинаты” йәмғиәттәре етештергән продукциялар, белем биреү учреждениелары ҡаҙаныштары күргәҙмәһе, музей экспозициялары менән танышты.\nКонцерт программаһы бер нисә өлөштән торҙо. Тәүҙә тамашасы район тураһында фильм ҡараны. Артабан Мәләүез ере тарихының иң сағыу биттәре тураһында сығыштар тәҡдим ителде. Үҙешмәкәр коллективтар тамъян ырыуының аҫаба ерендә юрматы, ҡыпсаҡ ҡәбиләләре иңгә-иң терәшеп, дуҫ йәшәүен, аҙаҡ унда сыуаш, урыҫ һәм башҡа халыҡтар күсеп килеүен, уларҙың тырыш һәм берҙәм хеҙмәте менән төбәк йылдам үҫеш алыуын һүрәтләгән музыкаль композиция күрһәтте. Унда Башҡортостандың үҙаллылығына нигеҙ һалған кешеләр иҫкә алынды.\nКонцерт күп жанрлы булды, йәғни фольклорға ла, эстрадаға ла, балалар ижадына ла ҙур урын бирелде. Шулай ҙа халыҡ ижады өҫтөнлөк итте. Программаны ял-мәҙәни үҙәгенең “Мәләүез ынйылары” коллективы башлап ебәрҙе. Артабан сәхнәгә Смаҡ ауыл мәҙәниәт йортоноң “Тамъян егеттәре” төркөмө, ҡала мәҙәниәт һарайының ир-егеттәр квартеты, “Көнгәк” халыҡ, “Йәйғор” өлгөлө, ҡурайсылар, “Аманат”, “Уральские самоцветы”, “Туслох”, “Рәйхан”, “Днипро” ансамблдәре сыҡты. Уларҙы балалар сәнғәт мәктәптәренең “Задоринка” бейеү коллективы, балалар инструменталь оркестры, йырсылар Роман Костин, Олег Попов, Людмила Михайлова, Ләйсән Вәлиева һәм башҡалар алмаштырҙы. Сығыштарҙың барыһы ла темаға тура килтереп, видеояҙмалар менән оҙатылыуы программаны байытты. Шулай уҡ Өфөлә йәшәгән талантлы яҡташтарыбыҙ Сәйҙә Ильясова, Флүрә Үҙәнбаеваларҙың йыры сағыу биҙәк өҫтәне.\nКонцерт бер тында үтте. Тамашасы һәр сығышты көслө алҡыш менән ҡаршы алды һәм оҙатты. Сара һуңында район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов Мәсетле районы Хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллинға марафон эстафетаһын тапшырҙы. Ул, үҙ сиратында, күңелле ял һәм байрам ойошторған мәләүездәргә барыһына ла рәхмәт әйтте.\nАлып барыусылар Гөлгөнә Саҡаева, Наталья Лукичева, Булат Биков, Ривал Мәхәмәтшин сараны “матурлыҡты, татыулыҡты күргегеҙ килһә, Мәләүезгә килегеҙ” тигән һүҙҙәр менән тамамланы. Был концерттан һуң күптәрҙең беҙҙең районды күрегеһе килгәндер, ә Өфөлә йәшәгән яҡташтарыбыҙ ғорурлыҡ хисе кисергәндер, тип уйларға урын бар.


Сибайҙа бөтәһе 23 һайлау участкаһы эшләй » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Сибайҙа бөтәһе 23 һайлау участкаһы эшләй\nСибайҙа бөтәһе 23 һайлау участкаһы эшләй 09.09.2018 // Сәйәсәт\nБашҡортостан Республикаһының алтынсы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтай депутаттарын һайлауға сибайҙар ҙа әүҙем ҡушылды. Ҡалала бөтәһе 23 һайлау участкаһы эшләй.\nРамазан Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейында урынлашҡан 635-се һайлау участкаһында һайлау үҙ ваҡытында башланды. Тәүгеләрҙән булып һайлау бюллетенен хаҡлы ялдағы ветеран Мөнир Йәрмөхәмәтов төшөрҙө.\nҺайлау участкаһы рәйесе Иштуған Ноғоманов әйтеүенсә, әлеге ваҡытта 121 һайлаусы үҙ тауышын биреп өлгөргән. Бөтәһе 2077 һайлаусы, шуның 27-е — тәүге тапҡыр килеүселәр. Беренсе тапҡыр тауыш биреүсе йәштәргә бүләк әҙерләнгән. Һайлау тыныс шарттарҙа бара, тауыш биреүселәрҙең күбеһе көндөҙ килер тип көтөлә.\nӘ бына ҡаланың 630-сы һайлау участкаһында иртәнге сәғәттән үк һайлаусылар ағыла. Был аңлашыла, сөнки районда күберәк оло йәштәгеләр йәшәй. Беренсе булып Илдар Туюшев тауыш бирһә, Нурия Исламова, Юлиә Байғусҡарова һәм Ксения Кисевалар тәүге тапҡыр һайлауҙа ҡатнашты. Йштәрҙең мөһим саранан ситтә ҡалмай, үҙҙәренең киләсәге өсөн тауыш биреүҙәре маҡтауға лайыҡ.\nШулай уҡ 88 йәшлек иң оло һайлаусы Надежда Бычкова ла үҙе килеп һайланы. Комиссия ағзалары әйтеүенсә, көн дауамында төрлө сәбәптәр арҡаһында һайлау участкаһына килә алмаусыларҙың өйҙәренә барыу ойоштороласаҡ.


Ипотеканы субсидиялау программаһы йыл аҙағынаса оҙайтылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИпотеканы субсидиялау программаһы йыл аҙағынаса оҙайтылды\n14:48, 17 марта 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 17 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nЯңы йорттарҙа торлаҡ алған граждандарҙың ипотека кредиты буйынса процент ставкаһын субсидиялау программаһы 2017 йылдың 1 ғинуарына тиклем оҙайтылды. Рәсәй Хөкүмәтенең тейешле ҡарарына ҡул ҡуйылған да инде.\nДокументҡа ярашлы, 2016 йылдың 1 мартынан бирелгән кредит буйынса субсидия йылына 2,5 процент күләмендә билдәләнә. Ғәмәлдәге төп процент ставкаһы йылына 11 процент тәшкил итә. Субсидиялау кимәлен төп ставкаға 1,5 процент күләмендә билдәләргә хәл ителгән. 2016 йылдың 1 мартына тиклем бирелгән ссудалар буйынса субсидиялау кимәле 3,5 процент тәшкил итә, тип аңлаттылар Башҡортостан дәүләт төҙөлөшөнөң матбуғат хеҙмәтендә.\nИпотеканы субсидиялау программаһы 2015 йылдың 1 мартынан ғәмәлгә инде. Рәсәй Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2016 йылдың 31 ғинуарына тиклем уның буйынса 405,1 миллиард һумлыҡ 227,6 мең ипотека кредиты бирелгән (субсидиялар күләме — 3,336 миллиард).\nСубсидиялау программаһы буйынса ипотека кредиты йылына 12 проценттан артмаған ставканы, фатир хаҡының 20 проценты күләмендә тәүге иғәнәне һәм 25-30 йыл дауамында түләү ваҡытын күҙ уңында тота.\nТәүҙә дәүләт ярҙамы программаһы 2016 йылдың 1 мартына тиклем иҫәпләнгәйне. Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Мень белдереүенсә, дәүләт субсидиялау программаһын оҙайтыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәс, байтаҡ төҙөүселәр үҙҙәренең проекттарын тергеҙә башлаған.


Аслыҡ йәки һатлыҡ ҡыҙ - Wikisource\nҒәйшә абыстай бынан биш йыл әүәл бик яҡшы көн итә торған бер ғаиләнең мөрәббиәсеһе ине. Мәрйәм ул ваҡытта ун йәшендә булып, ауыл муллаһының өйөнә барып һабаҡ уҡый ине.\nУҡытыусы ни ҡәҙәр тәртипһеҙ уҡытһа ла, Мәрйәм өс йылда яҙыу таныны, әҙәпле бер бала булып, һис ваҡытта ярамаџ эш ҡылманы. Нескә ҡәлебле улмаҡлы бәрәбәр зирәк булып, күргән кешенең диҡҡәтен йәлеп итер, һәр кеше: минең балам да буйлә улһа, нә ҡәҙәр сәғәҙәтле булыр инем, тип уйлар ине. Әсғәт быйыл биш йәшендә булып, бик йәш көйөнсә, бының кеүек ҡара йылдарға тура килде.\nБынан ике йыл мөҡәддәм Рәхмәтулла ағай вафат булып, был өс кеше ҡарауһыҙ ҡалғандар ине. Һәм, ни ҡәҙәр, Рәхмәтулла ағайҙың яҡындары булһа ла, таш күңелле, рәхимһеҙ кешеләр булып, үлергә ятҡанда ағыҙға һыу һалыр ҡәҙәре шәфҡәттәре юҡ ине.\nРәхмәтулла ағай вафат булғанда Ғәйшә абыстай илә Мәрйәмгә шул ҡәҙәр тәьџир итте, быларҙың күҙ йәштәре туҡтауһыҙ ағыр, быларҙы күреп, Әсғәт бала ла йығлар ине. Рәхмәтулла үлгән көндө булмаһа ла, күп тормай, Хөснөтдин ағай мал дәғүә ҡыла башлаған ине. Бер сәнә дәғүә һуңында күп малдар бөттө. Ғәйшә абыстайҙар ҙа көндән-көн фәҡирлеккә ҡала башланылар. Быларҙың ҡараусыһы булмаған кеүек, башҡа йәһәттән һис бер химая итеүселәре юҡ ине. Ғүмерҙәрендә тәрбиә күрмәгән ауыл ағаларыбыҙ быларҙың хәлдәрен күреп, зәррә ҡәҙәре булһын, ярҙам итмәй, бәлки быларҙың фәҡирлектәренә шатланалар ине. Рәхмәтулла ағайҙан яҡшы ғына мал ҡалһа ла, ике сәнә эсендә тамам булды. Әҙәм балаһы, тәбиғи, залимдарға ярҙамсы улдығынан, Хөснөтдин ағаларға тел илә ярҙам биреп, бисара Ғәйшә абыстайҙарҙың мазлумдар икәнен белә тороп та, шәфҡәт күҙҙәре илә күҙ һалманылар.\nБәғзе ваҡытта, бәхет-дәүләт кире китһә, уйламаған урындарҙан бәлә-ҡазалар килеп, инсанды зилләтә дусар итәлер. Шуның кеүек, мотлаҡан Ғәйшә абыстайҙарҙың бәхетһеҙлеге сәбәп булған кеүек, былар сәнә аслыҡ булды. Ҡайғы өџтөнә ҡайғыларҙың ямалыуы, нә ҡәҙәр ағыр идеке, һәр бер кешегә мәғлүм булһа кәрәк. Шуның кеүек был өс кешенең башына буйлә ағыр йылдарҙың килеүе үткән ҡайғыларҙы онотторҙо. «Кашки атағыҙ улһа ине, был йыл йәннәт кеүек рәхәт илә кисер ине» тип, үткән мәғишәттәрҙе иџкә төшөрҙө. Бының кеүек ағыр йылдар, дәгел етем ҡалған ҡатындарҙы, бәлки ҙур байҙарҙы ҡайғыға төшөрә. Бөтә мәмләкәткә зарар килтереп, аџтын өџкә килтерәләр. Нисә сәнәләрҙә бер килгән был ҙур бәлә үтеп киткәс тә, ҡурҡынысы нисә сәнәләр күңелдән китмәйҙер. Ярабби, буйлә бәләләрҙе икенсе күрһәтмә!— тип доға итергә мәжбүр итәлер. Һәр нә ҡәҙәр тәхәмелле улһа ла, инсан аслыҡ кеүек ҙур эштәргә тәхәмел итә алмай, алтындан ҡәҙерле йөҙ һыуҙарын бер һыныҡ күмәскә алыштырырға рази улыр. Бер көнлөк ризыҡ өсөн ғүмер буйы күрәсәк сәғәҙәттәренән мәхрүм ҡалырға сәбәп булыр, киләсәк көндәре нисек булһа булһын, бөгөн ашаған бер киџәк күмәсте ғәнимәт белеп, йәнен фида итер. Ни ҡәҙәр яҡын күргән мөхәббәтле дуџтар был көндө берәр-берәр айырылып бөтөр. Һәр береһе башлы-башына эш күрер.\nБөтә донъяға тәьџир итә торған был аслыҡ Ғәйшә абыстайҙарға ла тәьџир итте. Һәр кем үҙ ҡайғыһында булған кеүек, былар ҙа тамаҡ туйҙырырға сара эҙләй башланылар. Һатылғандан тороп ҡалған кескенә өйгә яғырға утын кәрәк. Һатып алырға аҡса юҡ, урмандан барып алырға ат юҡ, Хөснөтдин ағай, әлбиттә, ярҙам итмәй. Ашарға икмәк кәрәк, эсергә — сәй, быларға аҡса юҡ инде, ни эшләргә?\nОҙон төндө һалҡын өйҙә ас уҙҙырырға кәрәк. Яндырырға май юҡ. Ғәйшә абыстай, үҙенән бигерәк, Мәрйәм илә Әсғәтте ҡыҙғанып, күҙенән йәштәрен туҡтамай ағыҙа. Әсғәт йығлап-йығлап йоҡоға китә ине. Мәрйәм, бисара иң йәш сәскә кеүек, ғүмерҙәренең ас, рәхәтһеҙ үтеүеи иџкә төшөрөп, тынын киџеп-киџеп, ыуынып йығлай ине. Ғәйшә абыстай ҙа быны күреп, дәһа хафа була. Мәрйәм әсәһенә ҡарап:\n— Әсәй, иртән нисек итербеҙ икән, был көн уҙҙы, Әсғәт йоҡланы, иртән тороп икмәк һораһа, ни тип әйтербеҙ? Әйгә яғырға утын юҡ, уны ҡайҙан алырбыҙ?\n— Балам, нисек итәйем һуң? Иртәгә намаҙ ваҡытында, мин урманға барып, еп илә күтәреп, бер-ике яғырлыҡ утын алып килермен. Урман яҡын — ике генә саҡрым, Әсғәт уянғансы ҡайтырмын. Һин Хөснөтдин ағайҙарыңа барып, берәр ярты күмәс һорап ҡара, шайәт, рәхим итһәләр, бирерҙәр. Әгәр ҙә бирмәһәләр, ҡайтҡас, алабута онон ҡамыр итеп баџып тор. Әсғәт уянғансы, күмәс бешереп торорбоҙ.\n— Ғәзиз әсәйем, шул кеүек һалҡын көндө урмандан нисек итеп утын күтәреп ҡайтырһың? Бик ағыр булыр бит, был ғәзиз йәнең нисек сыҙар!\n— Нисек итәйем? Балам, беҙгә кем шәфҡәт итеп утын килтереп бирер? Әйҙә балаларым илә туңып вафат булғансы, яңғыҙым һеҙҙең өсөн вафат булһам, шайәт хоҙай ҡаршыһында һауаплы булырмын. Атайың вафат булғас, һеҙҙең тәрбиәгеҙ өсөн мин бурыслымын, һеҙҙең тәрбиәгеҙ өсөн йәнемде фида итһәм, һис бер ғәжәп түгел, сабыр ит, балам.\nМәрйәм яуап бирергә хәле килмәй, йығлай башлап йоҡлап китә. Ғәйшә абыстай төн буйынса ике ғәзиз балаһын ике яғына алып, өшөтмәџ өсөн, ҡосаҡлап таң аттыра. Намаҙ ваҡытында Мәрйәмде уятып, балтаһын алып, күҙе йәшле хәлдә, сығып китә. Мәрйәм дә, Әсғәтте уятмаџ өсөн, аҡрын ғына тороп, Хөснөтдин ағайҙарға китә. Оҙаҡ та үтмәй, Әсғәт уянып, йығлай башлай. Был бисараларҙың. буйлә ҡыҙғаныслы хәлдә, көн иткәнен кем күрһә лә, ошо шиғырҙарҙы әйтергә мәжбүр булыр ине:\nӘйҙәре насар ғына,\nИшектәре тар ғына,\nБер бала йығлап ята.\nБиш-алты йәштәр генә.\nИшектән һалҡын керә,\nӘйҙөң нурын бөтөрә,\nАслыҡ илә һалҡындан\nМеџкен бала үкерә.\nБыл сәнә булды аслыҡ,\nЏџмәне бер ҙә ашлыҡ.\nБыларҙы күргән кеше\nБалаһының тамағы ас,\nКейеме юҡ — яланғас,\nҺис булмаһа мейестәренә —\nЯғырға юҡтыр ағас.\nТуҡтың күңеле хикмәттә,\nАстың күңеле икмәктә,\nИкмәк аулап, ниндәй матур\nҠыҙҙар сығып китмәктә.\nАшарлыҡ юҡ ашарға,\nОн юҡ икмәк яһарға,\nБылай насар көн иткәс,\nНисек күңел асырға.\nБыл донъяның яфаһы,\nҺис тә бөтмәй хафаһы.\nНисә төрлө михнәттәргә ,\nМәрйәм Хөснөтдин ағайҙарҙың өйөнә барып керә. Хөснөтдин ағайҙың ҡатыны, Мәрйәмде күргәс, бер нәмә һорарға килгәнен белеп, асыулы йөҙ илә ҡаршы ала. Бисара Мәрйәм, һәр ни ҡәҙәр үҙенең яратылмаған ҡунаҡ икәнен белһә лә, ғәйәт күңелһеҙләнеп тора, ниңә килдең? — тип һораусы булмағас, һүҙ башларға бата алмай. Бының кеүек мөләйем, саф ҡәлебле мазлумәнең хәлен күреп тә, зәррә ҡәҙәре улһын, илтифат вә шәфҡәт итмәй, Хөснөтдин ағайҙың тәрбиәһеҙ ҡатыны, үлгән ваҡытта ла, бер эсем һыу бирмәџ. Таш ҡәлебле инсан ни ҡәҙәр ҡыҙғаныс нәмәләрҙе күрһә лә, ғибрәт алмаџ, ярҙам кәрәк икәнлеген хис итмәџ. Мәрйәм бер аҙ торғандан һуң, Хөснөтдин ағай күреп: «Ниңә килдең?!»— тип асыуланып һораған кеүек һорай. Мәрйәм дә, ике күҙенән йәш ағыҙып: «Әсәйем утынға китте, Әсғәткә ашарға бер һыныҡ та күмәсебеҙ юҡ, шулай булһа ла, күмәс һорап йығлай, шуға аҙыраҡ күмәс бирмәџһегеҙме икән тип, һорарға килгән инем»,— тип, һөйләп бөтөр-бөтмәџтән Хөснөтдин:\n— Һеҙҙең кәрәк нәмәгеҙ бөтмәџ, бында ҡаҙна бар тип беләһегеҙме әллә? Әйбер һорап килә-килә хәлебеҙҙе бөтөрҙөгөҙ инде. Былай булһа, көн итер хәлебеҙ ҡалманы. Ҡатын, бир шул Мәрйәмгә аҙыраҡ икмәк,— тип, тышҡа сығып китә.\nҠатын бер-ике киџәк ҡатып бөткән арыш икмәге һыныҡтарын килтереп биреп: «Бар, алып ҡайт, беҙҙән өмөт итмәгеҙ, бында кеше өсөн бешереп ҡуйған икмәк юҡ»,— тип, ике киџәк икмәкте ике киџәк алтын биргән кеүек күреп бирә, бисара Мәрйәм бының был ҡәҙәр асы һүҙен ишетһә лә, туғаны Әсғәттең йығлауҙан туҡтауын уйлап, шатланып сығып китә. Был донъяның шул кеүек золомдарын күреп йөрөүсе Мәрйәм кеүек хисапһыҙ бисаралар барҙыр. Фекер итһәң, был донъяла бер сәғәт тороу мөмкин дәгел кеүек күренә. Мәрйәм кеүек ун биш йәшлек ҡыҙҙарҙың ни ҡәҙәре сәғәҙәтле торғандары бар. Улар бейек гүзәл биналар эсендә, гөлдәр араһында сәскәләр кеүек ғүмер итәләр. Бер көн кейгән күлдәктәрен икенсе көн кеймәй. Бер сәғәт мөҡәддәм бешкән ләззәтле аштарҙы: «Был һалҡын, йәиһә насар бешкән»,— тип, ашамайҙар. Тәрбиәле, тәртипле мәктәптәрҙә тәхсил иткәндәре булып, мал арҡаһында ни ҡәҙәр сәғәҙәттәргә ирешәләр. Саф-саф булып гимназияларға йөрөйҙәр. Былар Мәрйәм кеүек бер инсан балаһы, әммә аҡса арҡаһында нисек булалар. Рәхәт ғүмер итәләр, камәләткә ирешеп, донъя-әхирәт сәғәҙәткә юл әҙерләйҙәр.\nМәрйәм өшөп өйгә ҡайтып керә, шул саҡ Әсғәт ҡалтырап йығлап ултыра ине. Мәрйәм дә алып күмәстең яртыһын Һындырып, Әсғәткә бирә, Әсғәт йығлауҙан туҡтап, ашай башлай. Мәрйәм дә әсәһенең был кеүек һалҡын көндә урманға утын алырға киткәнен иџкә алып, ғайәт ҡайғы итә. «Иџән ҡайтһа ярар ине»,— тип, ҡайғырып йығлай башлай, нисек итергә белмәйенсә, урманға табан ҡарай. Шул урман юлы илә бик аҡрын бер кеше килгәнде күреп ҡаршы алырға бара. Буран булыу сәбәпле, юлдар ҡар илә өрөтөлгән, сабата тишегенән ҡар тула, тиҙ атлап булмай ине. Мәрйәм әсәһе янына барып, утынды күтәреп алып килергә хәле бөткәнде күреп, әсәһенән күтәреп алып ҡайта башланы. Ғәйшә абыстай хәлһеҙ ҡалып, саҡ-саҡ Мәрйәм артынан эйәреп ҡайтты. Мәрйәм өйгә алып ҡайтҡас та мейескә яҡты. Ғәйшә лә ҡайтыу илә ауырый башланы. Ғәйшә абыстай ауырый башлағас, быларҙың, эштәре дәхи ағырлашты. Бөтә ғаиләне тәрбиә итмәк яңғыҙ Мәрйәм өџтөнә тороп ҡалды. Бер һыныҡ икмәктән мәхрүм ҡалған өс йән башҡа нәмәләрҙе ҡайҙан тапһындар? Был ағыр хәлдәрен кемгә барып шикәйәт итһендәр? Быларҙы ҡыҙғаныр һис кеше юҡ.\nҒәйшә абыстайҙың хәле көндән-көн ағырлашты, тышҡа сығырға хәле ҡалманы. Мәрйәм, бисара, аслыҡ сәбәпле, ҡайғы-хәсрәт илә һарғая башланы. Бының кеүек ҡурҡыныслы мәғишәттәрҙе йәнәбе хаҡ дошмандарға ла күрһәтмәһен!..\nБер көн, яғырға утын бөттө, Мәрйәм утын һорап Хөснөтдин ағайҙарға барырға мәжбүр булды. Улар ҙа бер-ике яғырлыҡ утынды нисә төрлө зәһәрле һүҙҙәр илә ҡатыштырып бирҙеләр. Икенсе мәртәбә бирмәүҙәре мәғлүм ине. Мәрйәм утынды урам буйынса саҡ күтәреп алып ҡайтты. Шул ваҡытта Ғәйшә абыстайҙың хәле насарланған ине. Ауыл ерендә табиб-фәлән юҡ, ҡайҙан дәрткә дарман өџтәргә. Аллаһы тәғәләнән башҡа һис ярҙамсыһы булмаған был бисара янында яңғыҙ ун биш йәшлек ҡыҙы илә биш йәшлек улы Әсғәттән башҡа кеше булмағас, үҙенең насарланғанлығын белдермәџ, бәлки ҡурҡыр ине, ни ҡәҙәр сабыр итһә лә, бер ваҡыт белдереү тейеш идекен белеп, Мәрйәмде саҡырып шул һүҙҙәрҙе әйтте:\n— Күҙем нуры, балам, бәнем бөгөн хәлем бик насар. Зинһар, күрше ҡатыны Хәсбиҙе саҡырып кил, аҙыраҡ һөйләшеп ултырайым, бер аҙ сирем таралһын, бик тарыҡтым, йәндәрем бик рәхәтһеҙ була башланы.\nМәрйәм дә ғәйәт зирәк булдығынан, әсәһенең был ағыр хәлдәрен күреп ҡыҙғанып, күҙҙәрендә бөртөк-бөртөк йәш улдығы хәлдә:\n— Ярар, әсәй, барайым, саҡырайым,— тип сығып китә.\nБыл донъя ғәйәт сәриғ хәрәкәт иткән бер машина кеүектер. Бик тиҙ хәле алмашыныр, рәхәте артынан зәхмәте нәүбәт илә килеп етер. Бынан бер-ике йыл мөҡәддәм ни ҡәҙәре рәхәт йәшәмеш, бөтөн бер ғаиләне идара итмеш Ғәйшә абыстай, бөгөн сараһыҙ ас үлем түшәгендә ята. Был донъяның рәхәттәре даим булмаған кеүек, зәхмәт вә мәшәҡәттәре лә, әлбиттә, даим булмайҙыр. Шулай булһа ла, бәғзе кешеләрҙең аҡтыҡ һулыуҙары михнәт вә мәшәҡәт эсендә булғаны хәлдә, был донъянан айырылалыр. Мәрйәмдең киләсәктә нисек ғүмер итәсәген белеп булмаһа ла, Ғәйшә абыстайҙың был ауырыуҙан сәләмәтләнеп, рәхәт ғүмер итмәк ғәйәт бәғид күреләлер. Кешеләрҙең асыл фитраттарында бер-береһенә ярҙам-шәфҡәт итмәк булһа ла, был фитрат тәрбиә вә тәғлим арҡаһында арталыр. Был ауылда быларҙың ағыр хәлдәрен, бер мәртәбә булһын, килеп һорарлыҡ ҡәҙәр, инсаниәт наменә лайыҡ бер кеше табылманы. Урамда аҙашып йөрөгән эт, бесәй балаһына шәфҡәт итмәк бик ҙур эш булған хәлдә, быларҙы шул дәрәжә ҡыҙғаныусы табылманы. Тәрбиәнән мәхрүм ҡалып, вәхши тәбиғәтле булып ҡалмыш таш ҡәлебтәргә быларҙың был аяныслы хәле, әлбиттә, тәьџир итмәйәсәктер.\nБыларҙың был хәлдәренә шәфҡәт итәсәк кешеләр яңғыҙ был китапты уҡыған камил мосолмандар, инсаниәт шәрәфенә малик булған хөрмәтле заттар уласаҡтыр. Ләкин һәйһат... Ул ваҡытта Мәрйәм, Ғәйшә абыстайҙар был өйҙә, хатта был донъяла булырҙармы, юҡмы?\nЛәкин улар булмаһа ла, Русиә мосолмандары араһында аслыҡ, яланғаслыҡ илә мөбтәлә булған, рәхәттән мәхрүм ҡалып йөрөгән нисә йөҙләп Мәрйәмдәр, Ғәйшәләр табылыр, шуларға ярҙам итерһегеҙ. Исламиәт наменә ярҙам иткән булып табылырһығыҙ.\nБер аҙ ваҡыттан һуң Мәрйәм илә Хәсби килеп керәләр ҙә һикегә ултыралар. Бер аҙ бер-береһенә ҡарашып торғандан һуң, Хәсби шулай һүҙ башланы:\n— Нихәл, Ғәйшә? Ауырып ҡалған икәнһегеҙ. Мин әле былай насар бер хәлдәлер тип белмәй инем, тамам бөткәнһегеҙ икән.\n— Бөгөн хәлем бигерәк насар. Џҙем ауырыу булдым. Утын юҡ, ашарға икмәк, эсергә сәй, кейергә кейем юҡ. Бер яҡтан — аслыҡ, икенсе яҡтан — ауырыу тамам хәлемде бөтөрҙө. Џҙем асҡа үлһәм дә, һис бер ҡайғырмаџ инем. Бары Мәрйәм бисара илә Әсғәтте ҡыҙғанам. Бигерәк тә Әсғәт, икмәк һорап, маҙамды алды. Алабута, имән әкәләһе илә ҡатышҡан ондан икмәк бешергән инек, һис ашар хәл юҡ. Кешенән һорап алыр инек, быйыл кем бирһен! Аһ, хәлем бөттө. Ҡаҙнанан бирелгән арышты алып ҡайтыр кеше юҡ, инде тамам ғажиз булдыҡ. Бының кеүек ағыр көндәрҙе күрермен тип уйлағаным юҡ ине. Мин сабыр иттем, тәҡдиргә иман килтерҙем,— тип күҙҙәренән йәш ағыҙып, йығлай башланы. Уны күреп Мәрйәм дә ынйы-ынйы йәштәрҙе яулыҡ илә һөртөп, мөләйем тауыш илә: «Әсәй, һүҙҙәрең бигерәк йәнемә үтте, уф»,— тип кире йығлай башланы.\nХәсби, йығлаған тауыш илә, ҡуйынынан бер аҙ икмәк сығарып өскә бүлеп, бер киџәген Мәрйәмгә, береһен Әсғәткә, береһен Ғәйшә абыстайға бирә. Был икмәктәрҙең һәр бер киџәге бер алтын кеүек күренеүендә шөбһә юҡтыр. Бәндәнең бай, сихәт вә сәләмәт ваҡытындағы нә ҡәҙәре малы, дәүләте булһа ла, бер тинлек ҡәҙере булмайҙыр. Әммә тамам ғажиз улһа, ҡәлеб вә күңел башҡа була, бер лоҡма нәмә йәндән артыҡ ҡәҙерле-ҡәҙерле күренә, һәм шуның өсөн йәнде фида итергә әҙер тора. Минең күңелемә был урында сараһыҙ шул шиғырҙар килде:\nНан кеүек ҡиммәт нәмә бармы икән был донъяла?\nЙән кеүек ҡиммәтле нәмә нан өсөн булыр фида.\nБәғзеләр мәрйәнә һәм мохтаж дәгел һәм алтынға,\nБәғзеләрҙе бер күмәскә мохтаж итмеш хоҙа.\nҠалмаһа яныңда малың, дуџ-ишең һинән биҙер,\nНи ата ҡалмаџ, ни ағай, ни ҡоҙағый, ни ҡоҙа...\nМәрйәм мейес янына барып ултырып рәхәтләнеп, шатланып ашай, нисә көндәр ас тороу сәбәпле, ни ҡәҙәр ҡайғы булһа ла, ашамай тороп булмай, имеш...\nШул ваҡытта Әсғәтте күрһәгеҙ ине. Ул икмәктең бер ул яғын, бер теге яғын әйләндерел ҡарап, әллә ни ҡәҙәре нәмәгә малик булған кеше кеүек шатлана. Ғәйшә лә ғәйәт ас булыу сәбәпле бер-ике рәт ҡаба ла: «Мә, Мәрйәм, алып ҡуй, кискә ҡаршы Әсғәткә бирерһең!»— тип алдырып ҡуйҙыра.\n– Һуң инде хәлегеҙ бик насар, ярҙам итер кешегеҙ юҡ,нисек итерһегеҙ икән инде? Бөтә ауылда шәфҡәт итерлек бер кеше күренмәй, күп халыҡ аслыҡтан үҙҙәре һәләк блыу дәрәжәһенә килделәр.\nУф алла! Инде аллаға тапшырҙым, бер ярҙам итер кеше ҡалманы. (Шул ваҡыт Мәрйәм мейескә яғырға китә) – Хәсби күршем! Инде бән ахыр хәлгә еттем. Ғүмер итеүемдән бөгөн өмөт өҙҙөм. Хатта, тиҙ үлмәһәм ярар ине тип, ҡурҡа башланым. Бар хәсрәтем шул — ике бала... Улар хәҙер хәлемде белмәйҙәр. Әгәр белһәләр, сыҙай алмаџтар тип, белеп әйтмәйем.\n— Инша аллаһы рахман, терелерһегеҙ әле, өмөт өҙмәй тороғоҙ. Мин иремә әйтермен, арышығыҙҙы алып килер. Ул барыбер үҙе лә шул ауылға барасаҡ.\n— Зинһар, әйтә күрегеҙ, алып килә күрһен! Уф, хәлем бөттө, һүҙҙе көс-хәл илә әйтәм.\n— Хуш, һау булып тороғоҙ әле, мин дәхи килеп китермен, — тип, сығып китә.\nУл арала көн кис була. Шәм яндырырға кәрәсин юҡ. Ҡараңғыла ултыралар. Ҡояш батҡан, ҡараңғы төшкән, өйҙөң манзараһы ни ҡәҙәр йәмһеҙ.\nБизарур шул шиғырҙарҙы уҡырлыҡ:\nҠояш батып, тамам бөтмөш өйҙөң нуры,\nҠәбер кеүек, был урындың юҡ хозуры.\nҺәр кемдең был донъяла һүрәте бер,\nБер-береһенә ҡарағанда юҡ ҡысуры.\nБыларҙың көнкүреше ниңә насар?\nӘйҙәренә кергән кеше ҡурҡып ҡасыр.\nМәхрүм ҡалмыш бисаралар һәр нәмәнән,\nБыларға ярҙам итер ҡайҙа дуџтар?\nҺалҡындан тәҙрәгә ҡаталыр боҙ,\nФәҡирлектән өйҙәр насар һәм дә тығыҙ.\nНи ҡәҙәре ҡыҙғаныслы бер һүрәттә:\nАуырыуҙар, бала-саға, ҡатын һәм ҡыҙ.\nҠайғы һәм хәсрәт илә үтмеш аҡшам.\nЯндырырға кәрәсин юҡ һәм дәхи шәм.\nАуырыу илә аслыҡ ҡаты тәьџир итеп,\nАғыҙҙа зәррә ҡәҙәр ҡалмаған тәм.\nҠайғынан ултыралар ағыҙып йәш,\nЭсергә сәй, ашарға юҡ быларҙа аш.\nБылар ҙа һеҙҙең кеүек берәр инсан,\nВә ләкин беҙ татарҙа күкрәк таш.\nБыларға һис урында юҡ иғанә\nФекер итһәк, әфәнделәр, йөрәк яна.\nМосолманға, уртаҡ ҡылып, ашау кәрәк,\nБер тән кеүек булыу кәрәк һәр замана.\nБисаралар бер киџәктер үҙебеҙҙән,\nЯрҙамлы өмөт итә былар һеҙҙән.\nМалыбыҙҙы тәҡсим ҡылып бирмәһәк тә,\nБирәйек артҡандарын үҙебеҙҙән,\nИлтифат юҡ. Ҡайҙа беҙҙә инсаниәт?\nБеҙҙә юҡ меџкендәргә изге ниәт.\nКүҙ алдында аш табалмай асҡа үлһә,\nҺис кемде ҡыҙғанырлыҡ юҡ хәмийәт.\nКистең бер аҙы уҙғас, Мәрйәм илә Әсғәт йоҡларға яталар.\nТөн урталарында Ғәйшә абыстай, үҙенең аҡтыҡ сиккә еткәнен белеп, Мәрйәмде көс-хәл илә уята. Хәлде йыйып алып, сыра яндырырға ҡуша. Сыраны яндырғас, Мәрйәмдн янына саҡырып, шул һүҙҙәрҙе әйтә:\n– Күҙем нуры, балам! Бәнем хәлем ғәйәт ағырланды. Тыным бөттө. Зинһар, ҡурҡмай ғына Хәсбиҙе саҡырып килә күр!\nМәрйәм, бисара, әсәһен был хәлдә күреп: «Ярар, әсә йем, ярар»,– тип сығып китә. Ун биш йәштәге ҡыҙ төн уртаһында, ҡаты буранда урамға сығып китә лә Хәсбиҙе саҡыра. Ни өсөн бер ҙә ҡурҡмайынса төнө илә йөрөй? Әлбиттә, кешенең ҡурҡаҡ һәм ялҡау булыуы рәхәт ваҡытында ғына булалыр. Ҙур эштәр, ҙур ҡайғылар башҡа төшһә, кеше һис нәмәнән хәүеф итмәџ.\nХәсби илә Мәрйәм килеп кергәс, Ғәйшә абыстай Мәрйәмде ишара илә саҡырып ала ла, ҡыџып-ҡыџып һөйөп: «Инде ике күҙем нуры – балаларымды яңғыҙ аллаһы үҙенә тапшырҙым. Башҡа һис тапшырыр кешем юҡ»,— тип күҙҙәренән йәш ағыҙып, һуҙылып ята. Мәрйәм, был хәлде күреп, сыҙай алмай, йығлай башлай. Хәсби быны күреп ҡурҡып: «Бар, Мәрйәм, беҙҙең өйҙәге ағайыңды саҡырып кил. Беҙҙең лампаны (сиражды) ла алып кил. Төн оҙаҡ, бер аҙ һөйләшеп ултырырбыҙ»,— тип әйтә. Мәрйәм дә тиҙ генә сығып китеп, бергә алып та килә. Ул арала Ғәйшә абыстай, күҙен әйләндереп-әйләндереп, гүйә шул шиғырҙарҙы хәл теле илә әйтә:\nЙәнем кеүек күҙем нуры, ғәзиз балам,\nҺеҙҙең өсөн был ваҡытта утҡа янам.\nЙәш булһаң да, мин әсәңде ҡыҙғанаһың,\nКитә, тип, был донъянан ғәзиз анам.\nЕтем булып тороп ҡалды бисара ҡыҙ,\nХисапһыҙ золом булды был вафаһыҙ.\nҠыҙғанам Әсғәт илә Мәрйәмемде,\nҠалдылар һәм атаһыҙ, һәм әсәһеҙ.\nҺәр кемгә һеҙ бигерәк ҡыҙғанырлыҡ,\nНи өсөн һеҙ мине ҡыҙғанаһығыҙ?\nДонъяла шәфҡәт итер кешегеҙ юҡ,\nЯт кешеләрҙең ҡулына һеҙ ҡалаһығыҙ.\nБер ваҡытта йоҡлап ятҡан Әсғәткә башын әйләндереп ҡарарға тырыша ла ҡарай алмай — уф! — тип, түбә таҡтаһына ҡарап ята, оҙаҡ та тормай, был донъянан, бер-ике генә ҡарай ҙа, китә. Мәрйәм быны күреү илә һикегә йығылып һушһыҙ кеүек булып ята. Нә ҡәҙәр ҡыҙғаныслы бер манзара, бөтә донъя халҡы рәхәт-рәхәт йомшаҡ түшәктәрҙә йоҡлап ятҡанда, быларҙың бөтә өмөттәре бағланған әсәләре үлеп, йығлай-йығлай ас, етем ҡалалар!\nИртән торғас, Әсғәт, әсәһен был хәлдә күреп, әкрен генә тауыш илә апаһынан һорай: «Апай, әсәй ни эшләп ята, ни өсөн өџтөнә ябып ҡуйҙығыҙ?» Мәрйәм дә яуап биреп: «Ғәзиз туғаным, әсәйебеҙ инде беҙҙе ташланы, беҙ инде икебеҙ ҙә, ҡош балаһы кеүек, етем ҡалдыҡ!» Әсғәт йығлай башлағас, Мәрйәм: «Йығлама, туғаным, йығлама!»— тип туҡтата ла, Хәсби күршеләренең өйөнә алып барып ҡуя. Инде Ғәйшә абыстайҙы ҡәбергә оҙатырға кәрәк, кәфенгә вә башҡаларға аҡса кәрәк. Аҡса ҡайҙан алырға? Был ауылда йәмғиәти хәйриә бармы? Йәиһә иғанә ҡылып күмдерерлек һиммәт эйәһе бай бармы? Һәр береһе юҡ. Ғәйшә абыстайҙың вафат булыуы һәр кемгә ишетелһә лә, фәҡир булғас кем килһен?\nРәхмәтулла ағайҙың бер туған энеһе Лотфулла килһә лә, ағаһы Хөснөтдин, ни өсөндөр, килмәне. Инде ни эшләргә? Һатырға мал юҡ. Мәрйәм, ни эшләргә белмәй, һушһыҙ кеүек тора. Ғәйшә абыстай ун көн күмелмәй ятһа ла, ҡулынан килерлек эш юҡ. Уйлап-уйлап мамыҡ түшәкте һатмаҡсы булдылар, уны ла алыусы күренмәй. Ахырҙа нисек булһа ла ярты хаҡ илә шул түшәкте һаттылар. Тиҙ-тиҙ Ғәйшә абыстайҙы ҡара ҡәбергә оҙаттылар. Бисара Мәрйәм илә Әсғәт йығлап ҡарап, әсәйҙәрен оҙатып ҡалдылар. Бән дә был урында был етемдәрҙе ҡыҙғанып, ошо шиғырҙарымды әйтергә мәжбүр булдым:\nЕтемдәрҙең хәле мөшкөл дәгелме?\nҠырау төшөп ҡырылған гөл дәгелме?\nБыларҙың өйҙәрендә ҡалманы йәм,\nЙығлап ҡалды шул Әсғәт илә Мәрйәм.\nЙөрәктәр ут кеүек яндылар утһыҙ,\nБыл донъя күп яфа ҡылды ваҡытһыҙ.\nЗолом ҡылмаҡ һин, донъя, һәмишә,\nҠылырһың һин ҡояшлы көндә — кисә.\nБыларҙың нурына һин пәрҙә сиктең,\nГонаһһыҙ ынйыларға ник үсектең?\nБыл эштәрҙә , йә донъя, әйт, ни сер бар?\nҒәдәүәтең быларға ҡылдың иҙһар.\nҒәйшә абыстай донъяның михнәт вә мәшәҡәтенән ҡотолдо. Ләкин Мәрйәм илә Әсғәт дәхи ҙурыраҡ ағырлыҡҡа тотолдо. Инде быларҙы кем тәрбиә итәсәк? Инсан балаһы тәрбиәһеҙ камәләткә ирешмәџ. Бының кеүек аслыҡ йылда быларҙы кем ҡыш буйы туйҙырып аџырап сығарыр? Кем шәфҡәт итеп, таш ҡәлебтәрҙе иретеп, быларға күҙ һалыр? Был көндө Мәрйәмдең күҙенән йәш ағыу туҡтаманы. Әллә ниндәй уйҙар уйлап, үкһеп-үкһеп, хәсрәтен йәш илә йыуҙы. Иртә торғас Лотфулла илә Хөснөтдин ағай мөшәүәрә итеп, был ике етемде, ни өсөндөр, бик тиҙ, Лотфулла тәрбиә итмәксе булып, күсереп, үҙенең өйөнә алып барҙы. Лотфулланың ҡатыны Әсхәп йыуаш ҡатын ине, ул тәрбиә итергә риза булһа, ғәжәп түгел. Әммә таш ҡәлебле Лотфулла ағай бының кеүек ағыр йылда нисек итеп бик тиҙ ике кешене тәрбиә итмәксе булды?\nКөндәр үтә... Мәрйәм илә Әсғәт етем булырға өйрәнә башланылар. Лотфулла бер көн Ҡазанға бесән һатырға китте. Бында ишетте, Кавказдан килгәндәр — ҡыҙ алыусылар бар, имеш. Артыҡ ҡыҙ булһа һатырға кәрәк. Бына уйламаған ерҙән аҡса килә! Йөҙәр һум, хатта матурыраҡ ҡыҙҙар йөҙ илле һумға етә, имеш. Беҙҙең халыҡҡа ҡыҙҙар һатып йөрөтөлөр өсөн яратылған ике аяҡлы хайуан кеүектер. Ауылда бирһә лә, теләһә кемгә көсләп бирәсәк. Был файҙалы сауҙа Лотфулла ағайға бик файҙалы кеүек күренде. Барыбер Мәрйәмде кейәүгә бирергә кәрәк. Ике йыл тәрбиә ҡылып мәшәҡәтләнгәнсе, хәҙер үк биреп ебәрергә кәрәк. Йылда-йылда ҡыҙ алыусылар тура килмәџ. Хосусан, Мәрйәм — йәш ҡыҙ, ундай-бындайҙы белмәџ, һатып ебәрһәң дә, һис дәғүә ҡылыусы юҡ. Әлбиттә, һатырға кәрәк! Шулай итеп, Ҡазанда ҡыҙ алыусыны тапты. Был ҡыҙ илә сауҙа итеүселәр ҡыҙҙы күрмәк булып, әгәр күңелдәренә оҡшаһа, йөҙ утыҙ һумға алмаҡ булдылар. Лотфулла тиҙ көндә Мәрйәмде килтермәк булып, Ҡаҙандан ҡайтты. Беҙгә ҡарағанда, Лотфулла ағайҙың бының кеүек инсаниәтһеҙлеге, сәскә кеүек матур ҡыҙҙы һыйыр кеүек вәхши кешеләргә һатыуы ни ҡәҙәр аяныслы хәл булып күренһәләр ҙә. Лотфулла ағай аллаға шөкөр итеп, йән биргәнгә йүн бирә бит, тип, маҡтанып ҡайтты! Мәрйәмде Ҡазандағы туғандары янына ҡунаҡ булыр өсөн алып барасағын һүҙләне. Мәрйәм быны ишеткәс, аптырап китеп, унда буйлә ҡунаҡ итерлек туған-ҡәрҙәштәре юҡ идекен әйткәс, Лотфулла ағай аҡырып: «Бында һине ашатып, эсереп тороуы бик еңел эш дәгел. Мин әйткәс, ни өсөн ҡаршы тораһың? Яҡшы булһаң, атайың-әсәйең вафат булмаџ ине!»— тип, ҡаты-ҡаты яуап биргәс, Мәрйәм сыҙай алмай, үкереп йығлап ебәрҙе.\nӘсәһенең вафат булыуына ун биш көн юҡ, нә кеүек туҡтамай йығлап, бер яҡ ситкә ятты, Лотфулла ағайҙың һүҙен тыңламаһа, тәрбиә итеүсе юҡ, башҡа өмөт итер урын юҡ.\nИртән торғас, Лотфулла Ҡаҙанға китергә ат егә башланы, Мәрйәмгә кейенергә ҡушты. Мәрйәм йығлай-йығлай, кейемдәрен кейенде.\nАпаһының был хәлен күреп, Әсғәт тә ҡыҙғанды. Нисек булһа ла санаға Мәрйәм йығлап барып ултырҙы. Шул урында Мәрйәм бисараны күрһәгеҙ, ошо шиғырҙарҙы әйтергә мәжбүр улыр инегеҙ:\nЙәш көйөнсә йәшең ағыр, етем бала,\nБынан һуң инде һеҙҙе кем ҡыҙғана?\nҺабаҡ уҡып рәхәт-рәхәт йөрөр ваҡыт,\nУрынығыҙ булды һеҙҙең утын-сана.\nСәғәҙәткә ирешергә сәбәп булған,—\nВафа ҡылмай вафат булды ата-ана.\nМәрйәмдең ҡара көнөн ҡарап торған\nҺәр бер нәмә хәл тел илә хайран ҡала.\nВаҡытһыҙ ватҡан өсөн өмөттәрҙе,\nСыҙай алмай эстә булған дәрт ҡуҙғала.\nҠайғынан һуң ҡайғы килеп бисараға,\nҒәреҡ ҡылған һыуҙан алып утҡа һала.\nАслыҡ йыл вә етемлек бәләһе булараҡ, Мәрйәм ғәзиз туғанынан айырылды, сараһыҙ, санаға ултырып китте. Әсғәт быны күреп, сабый булһа ла, ни эшләргә белмәй, йығлап ҡалды. Быларҙың былай ҡайғы-хәсрәт сигеүҙәренә Лотфулла ағай, зәррә ҡәҙәре улһын, ҡәлебен йомшаҡ ҡылмай, бәлки күңеленән, ҡыҙҙар шулай йығлап ҡайғы-хәсрәт күрер өсөн яратылған, тип уйлаған кеүек тора ине. Йәш ҡаҙ бәпкәһен әсәһенән айырып алып киткән рәхимһеҙ ҡарға кеүек, Лотфулла ла Мәрйәмде һатырға алып китте. Мәрйәм йәш бер ҡыҙ булып, һис бер тәрбиә итеүсеһе булмағас, Лотфуллаға нисек ҡаршы тора алһын вә был залимдан кемгә шикәйәт итһен?\nЛотфулла, Ҡаҙанға барып, фатирға төшәү илә Мәрйәмде ҡалдырып, ҡыҙ илә тижәрәт итеүсе кавказлыларҙы күреп, ҡыҙҙы алып килгәнде белдерҙе. Улар ҙа Мәрйәмде күрмәк булып барҙылар. Мәрйәмдең үҙенә белдермәйенсә күреп, яратып, йөҙ утыҙ һумға алмаҡсы булдылар. Мәрйәм бисара: «Беҙҙең ҡәрендәштәр ҡайҙа һуң?»— тип һорап торған ваҡытта, бының кеүек әллә ниндәй сит кешеләрҙең кереп-сығып йөрөгәнен күреп, ҡурҡа башланы.\nЛотфулла, хәҙер яҡын ҡәрҙәштәрең килерҙәр, улар өйҙә юҡ ине, инде ҡайтырҙар, сабыр итә күр, тигән булып,алдарға тырышты.\nКүңеленән, ҡыҙҙы нисек итеп поезға ултыртырға инде, тип, хәйлә эҙләй башланы. Фекер итә торғас, ике ҡатын табып, ун ете һумға яллап, Мәрйәм янына алып килде. Беҙҙең милләттә бының кеүек ҡыҙҙарҙың, йәш егеттәрҙең һәләк булыуына сәбәп була торған ҡарсыҡтар күптер. Ҡазанда вә, башҡа ерҙәрҙә, шуның кеүек эштәрҙә бик тиҙ эште булдырып, бер сәғәттә бер мәғсүмәнең сәғәҙәтен пракәнд ҡылырҙар. Инсаниәтле, хәмийәтле инсандар ҡаршында бер кешенең сәғәҙәтен бөтөрмәк, донъя ватылған кеүек, ағыр күренһә лә, быларҙың ҡаршында бик ҙур файҙалы эш күренәлер. Мәрйәм донъя күргән йәиһә тәрбиә итеүсеһе булған бер ҡыҙ булһа ине, әлбиттә, быларға алданмаџ ине. Ләкин Мәрйәмдең шул хәлдә булыуы алданырға мәжбүр итәлер. Был ике шайтан кеүек ҡатын Мәрйәмде бик тиҙ алданылар. Ғәйшә абыстай кеүек шәфҡәтле күҙ илә ҡараған булып, ҡыҙғанышып, төрлөсә мәрхәмәт күрһәттеләр. Бер-ике көндә тамам Мәрйәмдең әсәһе кеүек булып, Мәрйәм дә быларға ҡәрҙәш күҙе илә ҡарай башланы.\nӘсөнсө көн, гүйә, былар Мәрйәмде ҡунаҡҡа алып бармаҡ өсөн алып сыҡтылар. Лотфулла ағай ул ваҡытта әллә ҡайҙа китмеш ине. Мәрйәмде һатып алған Кавказ кешеһе, бер сәғәт мәҡәддәм вокзалға барып, билет алып әҙерләп ҡуйған ине. Ҡунаҡҡа барғанда, былар вокзалда осрағас, Мәрйәмгә вокзалды тамаша иттермәк булған булып, вагондарға алып керҙеләр. Ул арала поездың китер өсөн өсөнсө звоногы ҡағылды ла ҡуҙғалып китә башланы. Был ике яуыз ҡатын да кавказлы кеше ултырған вагонға кермештәр икән. Кавказлы янына барып еткәс, ҡыҙға: «Бына инде һеҙҙе был матур егеткә бирәбеҙ»,— тигәс, Мәрйәм ҡысҡырып йығлай башланы. Кавказлы, ҡара йөҙ, Мәрйәм аңламаған бер төрлө һүҙ менән Мәрйәмде ҡурҡытып туҡтатты. Мәрйәм ҡурҡыуынан ҡалтырап, ергә йығылып китерҙәй булды. Мәрйәм был кеүек хәлдәргә осрағанды тамам белгәс, бүре тырнағына эләккән һарыҡ кеүек ҡалтырап, бер яҡ мөйөшкә ҡарап йығлап бара ине. Мәрйәмдән башҡа бүтән ҡазанлы кешенең булмауы, донъя хәлен белмәгән Мәрйәмгә, һис ҡайҙа барып, шикәйәт итергә урын юҡлығын белдерә ине. Шул ваҡытта Мәрйәмдең бөтә вөжүде, үҙенең бәхетһеҙлегенән, был аслыҡ йыл Мәрйәмдең һәләк булыуы өсөн генә килгәнлегенән, хәл теле илә шул шиғырҙарҙы әйтмәктәлер ине:\nКүҙемдән ҡәтрә-ҡәтрә аға йәшем,\nХур булды йәш көйөнсә ғәзиз башым.\nТәҡдиргә ни эшләһәң дә, сара юҡтыр,\nЛайыҡмы миңә бөгөн был юлдашым?\nЙәш көйөнсә бәнем хәлем булды ғәжәп,\nФәҡирлегем хур булырға булды сәбәп.\nБыл кешене яҡын күреп яратырлыҡ,\nХуш һүрәт юҡ был кешелә һәм дә әҙәп.\nБармы икән насар нәмә, заман кеүек,\nКүренде һәр бер эше яман кеүек,\nЯуыздар аҡса алып, мине биреп,\nҺаттылар дүрт аяҡлы хайуан кеүек.\nУйлаһам, сыҙап булмай, килә асыу,\nАсыуҙы нисек итеп инде баџыу.\nҺатып алған шайтан кеүек был кешенән\nЗәғиф ҡыҙға мөмкин дәгел инде ҡасыу.\nБеҙҙәрҙе был золомдан һаҡлаусы юҡ.\nҺыйәнәт итәм тип яҡлаусы юҡ.\nҺатылды сәғәҙәтем бер аҡсаға.\nНи өсөндөр хаҡыбыҙҙы хаҡлаусы юҡ.\nСәскә кеүек зифа буйга төштө ҡырау,\nБулманы, ризамы, тип беҙҙән һорау.\nАфрикала вәхши халыҡ балаһындай,\nҠоллоҡтан беҙ бисара булманыҡ һау.\nИлаһым, күп торғоҙма, ал йәнемде,\nОҙаҡ ҡылма әсир булған заманымды.\nСитлектә мәхбүс булған һандуғастай\nҠайғы-хәсрәт эџтәрендә ҡалғанымды.\nТиҙ үлһәм дә, шуға саҡлы биргел сабыр.\nҠылдылар ҡәрҙәштәрем беҙгә йәбер.\nБыл вәхшигә хеҙмәт итеп торғанымдан\nАртыҡтыр нисә кәррә ҡара ҡәбер.\nҠайҙа китте ун йәштәге йәш заманым?\nТороп ҡалды бик мөбәрәк ҙур Ҡазаным.\nБәнем илә тигеҙ ҡыҙҙар сәғәҙәттә,\nНи өсөндөр ҡайғы күрҙе ғәзиз йәнем?\nЙә, ағастар, күрәһегеҙме бәнем хәлем,\nБер эткә насип булды хуп ямалым.\nЯратмаған яман юлдаш ярың булһа,\nБер тин кеүек күренерме донъя малың?\nҺарғайтты бәни быға ҡушылғанлыҡ,\nЭсемдә бар был кешегә ҙур дошманлыҡ,\nҺаттылар аҡса өсөн мин фәҡирҙе,\nБыл халыҡта ҡайҙа ҡалды һуң мосолманлыҡ?\nҠәлебтәр ҡатып ҡалған таш көйөнсә.\nЗарарлы ҙур залимдар баш көйөнсә,\nКүҙ алдында утта янып көл булалар\nБеҙҙең кеүек бисаралар йәш көйөнсә.\nЙыраҡ ерҙә тороп ҡалды Әсғәт энем,\nХәсрәт илә һүҙ әйтергә бармай телем.\nБеҙҙәрҙе был бәләнән ҡотҡарырлыҡ\nЯҡын күргән туғандарҙа бармы белем?\nАслыҡ йылдың зарары, бер татарҙың инсаниәтһеҙлеге илә Мәрйәм шул тәриҡә Кавказға китте. Мәрйәмдең бынан һуңғы күргән ағыр хәсрәттәре, ҡан аралаш түккән ынйы кеүек бөртөк-бөртөк йәштәре вә ни һүрәттә моңайып барыуы миңә мәғлүм түгелдер. Мәрйәмдең бөтә вөжүде, күңеле үҙенә ҡарап Ҡазанға тартһа ла, ҡеүәт илә бар вагондар ихтыярһыҙ Мәрйәмде Ҡазандан йыраҡлатып алып баралыр. Ҡазан тарафынан киткән поездар, хатта саналар ҙа Мәрйәмгә йәннәткә киткән нәмәләй күрендеге кеүек. Уның ултырған поезы уның күҙенә йәһәннәмгә барған кеүек күренеүендә шик юҡтыр. Бының кеүек ихтыярһыҙ тартылып барған Мәрйәм тиҙ ваҡытта үҙен-үҙе һәләк итәсәге мәғлүмдер.\nБән дә Мәрйәмдең был күргән хәлдәрен яҙған ваҡытта ғәйәт ҡыҙғандым. Мәрйәм китте, инде барып алып ҡайтыр хәл юҡ. Әммә беҙҙең милләт араһында, хосусан, шуның кеүек аслыҡ йылда хисапһыҙ Мәрйәмдәр вә Әсғәттәр барҙыр. Џҙебеҙҙең бер киџәк итеп уйлаған ваҡытта, бер һыныҡ күмәстең яртыһын һындырып биреп, ярҙам итмәк тейешлелер. Әхүти исламиәне бының кеүек ағыр ваҡытта күрһәтмәһәк, ни ваҡытта күрһәтербеҙ?.. Милләттә, диндә бер ҡәрҙәш икәнебеҙҙе белдермәк, астарыбыҙға икмәк, яланғастарыбыҙға кейем бирмәк илә булыр. Бының кеүек Мәрйәмдәрҙе ҡыҙғанған кешеләр ярҙам итмәк теләһәләр, мәғлүм илә һәр ерҙә астар өсөн асылған комитеттарға аҡса күндерә белер. Дин ҡәрҙәштәрҙе үҙенән бер киџәк тип белһә, бер киџәк күмәсте лә бүлеп бирер. Ебәргән аҡсалар, шикһеҙ, Мәрйәм, Ғәйшә, Әсғәттәргә барасаҡ.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Аслыҡ_йәки_һатлыҡ_ҡыҙ&oldid=638764"


Быуындар сылбыры өҙөлмәҫ!\nКүптән билдәле бер хәҡиҡәт бар – тарихҡа күҙ һал да, киләсәгеңде күҙалла. Был күркәм сараның төп ҡаҙанышы – ата-бабаларыбыҙға, нәҫелебеҙгә ҙур хөрмәт күрһәтеү ул. Барыһы сарала 5 ғаилә үҙ шәжәрәһен барланы. Ауылдаштары Назыровтар, Вәхитовтар, Аллаяровтар, Зариповтар, Мингаевтар ғаиләләренең шәжәрәһе менән танышты, улар менән ғорурланып, һоҡланып ултырҙы.\nБашҡортостан Республикаһы хөкүмәтенең 2006 йылдың 10 майында баҫылып сыҡҡан Шәжәрә байрамдары үткәреү тураһындағы ҡарары халыҡтың нәҫел-зат тамырҙарына ҡыҙыҡһыныуын көсәйтеүгә һәм милли йолаларҙы тергеҙеүенә, һис шикһеҙ, ҙур этәргес булды.\n— Хәҙер күп урындарҙа шәжәрә байрамдары ойошторола, бик күптәребеҙ үҙенең ырыу, ара, ғаилә шәжәрәләрен асыҡлап, ата-бабаларының кем булыуын танып, ошоғаса белмәгән туған-тыумасаларын таба, — тип уйҙары менән уртаҡлаша Өфө районы Миловка ауылы урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Зилә Фәрүәз ҡыҙы Шафиҡова. — Байрамдар була ла үтә, әммә ете быуын ҡәрҙәшеңде таныу, үҙ ғаиләңдең тамырҙарын, тарихын белеү кеүек йән талабы үтмәҫ, әхлаки һәм тәрбиәүи әһәмиәтен бер ваҡытта ла юғалтмаҫ.\nАлдыңғы ҡарашлы уҡытыусы, рухлы Ғафури районы ҡыҙы 2006 йылда уҡ әле йәшәп ятҡан һәм эшләп йөрөгән рус ауылында сикһеҙ әһәмиәтле сараларҙың береһе — Шәжәрә байрамын башлап ебәрә. Был юлы ла сара бик матур ойошторолған ине. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Филюс Ҡалмырҙин башҡарыуындағы мәшһүр “Уралым” йыры, Республикабыҙҙың халыҡ артисы Артур Туҡтағоловтың дәртле сығышы, виртоуз ҡумыҙсы Миңлеғәфүр һәм милли биҙәүестәр эшләүсе Гөлгөнә Зәйнетдиновтарҙың ҡатнашыуы байрамға бәҫ өҫтәне, уйландырҙы, күңелдәрҙе елкендерҙе.\nКүптән билдәле бер хәҡиҡәт бар – тарихҡа күҙ һал да, киләсәгеңде күҙалла. Был күркәм сараның төп ҡаҙанышы – ата-бабаларыбыҙға, нәҫелебеҙгә ҙур хөрмәт күрһәтеү ул. Барыһы сарала 5 ғаилә үҙ шәжәрәһен барланы. Ауылдаштары Назыровтар, Вәхитовтар, Аллаяровтар, Зариповтар, Мингаевтар ғаиләләренең шәжәрәһе менән танышты, улар менән ғорурланып, һоҡланып ултырҙы. Быуындар араһындағы бәйләнеште, туғанлыҡ хистәрен нығытыуҙа, һәр ырыуҙаштың, ара-нәҫелдәштең үҙ шәжәрәһе алдында яуаплылыҡ тойғоһон көсәйтеү, тарихи хәтерен тергеҙеү, арҙаҡлы шәхестәрҙең данын күтәреү йәһәтенән шәжәрә байрамдарының әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ ҙур. Шуға ла һәр кем үҙ тамырҙарын белергә тейеш. Был сарала ҡатнашыусы ғаиләләр төрлө райондарҙан күсеп килгән был Миловка ауылына. 5 ғаилә шәжәрәһе шул уҡ ваҡытта 5 төбәк тарихы булыуы менән дә ҡыҙыҡлы булды.\nБыл матур байрамды ойоштороусылар нәҫел тамырҙарын барлауға, быуындар сылбырын нығытыуға, тарихҡа аныҡ маҡсат менән сәйәхәт ҡылыуға, үҫеп килеүсе быуында тыуған ере тарихына, туғанлыҡ тамырҙарына яңы ҡараш тыуҙырырға тырышты. Ошондай ойоштороусылар, данлы ғаиләләр барҙа быуындар сылбыры өҙөлмәҫ!\nСара тураһында тулыраҡ "Ватандаш" журналының алдағы һандарында.


Моғайын, һеҙҙең күптәрегеҙ өйгә ҡайтышлай\nмагазинға ингән ваҡытта, шарап-араҡы бүлеге ндәге үҙгәрешкә иғтибар иткәнһегеҙҙер. Мәғлү м булыуынса, 15 градустан көслө булған спирт лы эсемлектәргә төнгө ваҡытта иҫәп тотоу бөт тө. Асығыраҡ әйткәндә - киске сәғәт 11-ҙән и ртәнге 8-гә тиклем.\nБР Дәүләт Йыйылышы депутаттары ҡабул иткән\nзакон проекты яңы ғәмәлгә ашырыла башланы. Әммә "БАШвестЪ" һөйләргә әҙер: яҡташтарыбыҙ спиртлы эсемлектәрҙе һатыу тыйылыуы тураһынд а нимә уйлай икән, был эсергә яратыусыларҙы туҡтата алырмы?\nЕвгений Александрович, 50 йәш:\n- Быға минең ҡарашым насар. Минең уйымса,\nҡабул ителгән закон бер ни ҙә бирмәйәсәк. К емгә кәрәк, ул төн тип тормаясаҡ бит, барыбе р эсергә табасаҡ. Тағы көмөшкә "ход"ҡа китәс әк, күптән онотолған көмөшкә аппаратын сығар асаҡтар. Бындай тыйыуҙар беҙҙә беренсе тапҡы р түгел, совет осоронда ла шулай булды. Эскә н кеше барыбер юлын таба ул. Таушалған йөҙ м енән тәүлек әйләнәһенә эшләгән магазинға инһ әң, һиңә араҡы һатасаҡтар, быныһына ышанам. Иң мөһиме, йөҙөң тейешле булһын, тикшереүсе түгел, юғиһә ҡапылдан контролерҙар...\nКөнбайыш халыҡтары ҡабаҡтарҙа даими эсеп у лтыра. Өҫтәүенә, йыш ҡына һыра һөмөрәләр. Ә Ирландияла, ғөмүмән, иҫерек өйөнә ҡайтып етһ ен өсөн лампочка эләләр...\nДмитрий, 19 йәш, телефон аша яуап бирә:\n- Әлеге ваҡытта мин тренажер залында, бынд а насар ишетелә. Минең эсмәгәнде беләһең бит . Берәйһен тәҡдим итәйемме? Минең дуҫтарым - спортсылар. Афәт юҡ.\nСергей, 21 йәш:\n- Был проблема миңә ҡағылмай, сөнки мин сп орт менән шөғөлләнәм. Эскән хәлдә лә, тик һы ра ғына, уны көндөҙ ҙә, төннә лә һатып алып була.\nҠабул ителгән закондың ыңғай яғы ла бар. К үп кенә иҫерек водителдәр араҡы эҙләп, төнө буйына йөрөйҙәр. Ә хәҙер уларҙың гаишниктарғ а эләгеү ҡурҡынысы ун тапҡырға арта. Хәҙер күптәр уйланыр: араҡы эҙләп, водитель танытм аһын юғалтыуға дусар ителеп, руль артына улт ырыу кәрәкме?\nУны 19 йәшлек Илгиз бүлдерә:\n- Әммә икенсе яҡтан ҡарағанда, әгәр кешегә\nкәрәк икән, ул һыра эсәсәк. Бына беҙ һыра э сәбеҙ, әммә самаһын белеп. Ҡабул ителгән зак он беҙҙә сағылмаясаҡ. Ә бына минең атайым - эйе, "интекте". Ул араҡыға өҫтөнлөк бирә, шу ға ла ҡәнәғәт түгел, асыулана...\nҺатыусылар менән дә әңгәмә ҡорҙоҡ. Уларҙың\nһүҙҙәренә ҡарағанда, ҡыҙыл тышлыҡтарын болғ ай-болғай ҡиммәтле коньяк йә булмаһа виски талап итеүселәр - "төнөн һатып алыусылар" м енән бәрелешкәндәр инде. Бер һүҙ менән әйткә ндә, кем нисек булдыра ала: кемдер таушалған\nйөҙ менән, кемдер ҡалын аҡса янсығы менән.. . Халыҡ алкоголгә ҡаршы кәртәне еңергә һәм п роблеманы хәл итергә тырыша, кассанан йыраҡ китмәй...\nТатьяна, 34 йәш:\n- Минең уйымса, был эскелек проблемаһын хә л итмәйәсәк. Төндәрен алкоголле эсемлектәрҙе\nсупермаркеттарҙа һатыу рөхсәт ителһә, һәйбә т булыр ине. Улар бит һәр мөйөштә урынлашҡан\nтиерлек, уға тиклем барып етергә лә кәрәк б ит әле. Тәүлек әйләнәһенә эшләгән магазиндар ҙың кереме ҡайҙан килә? Аңлашыла, икмәк һәм һөт иҫәбенә түгел бит. Ҡаты алкоголь - бына ул төнгө керем сығанағы. Тәүлек әйләнәһенә э шләгән магазиндарҙың 11-гә тиклем эш режимын а күсеүе ихтимал бит.\nВладимир, 39 йәш, эшҡыуар:\n- Был законға минең ҡарашым ыңғай. Бәлки, уның ярҙамында енәйәт кәмер.\nЗилә, тәүлек әйләнәһенә эшләгән магазинда һатыу итә:\n- Ҡәнәғәт түгел тигән һүҙ - спиртлы эсемле к артынан килеүселәр өсөн үтә йомшаҡ билдә. Төнөн башлыса араҡы эскән кеше килә. Улар бе ҙҙе аты-юлы менән әрләп китә, әйтерһең дә бе ҙ ғәйепле. Нимәгә асыуланырға? Көнбайыш илдә рендә алкоголле эсемлектәрҙе тыйыу - күптән инде ғәҙәти күренеш, һәм бер кем дә ҡаршы тү гел, бөтәһе лә өйрәнде...\nЭльза Хамматова, баш ҡаланың "Матрица" маг азиндарында ваҡлап сауҙа итеү селтәренә идар а итеү буйынса менеджер:\n- Беҙ, закон проекты үҙ көсөнә ингәс, 13 м артҡа тиклем һәм унан һуң төнгө тауар һатылы уын сағыштырҙыҡ. Эйе, керем төшә, әммә күпкә\nАлкоголгә ҡаршы закон үтәлешенә яуап биреү селәрҙе лә тыңлап ҡарайыҡ әле. "БАШвестЪ" Ро спотребнадзорҙа асыҡлауынса, әлегә контролер ҙар төнгө рейд яһамаған. Закондың үтәлмәүе т ураһында мәғлүмәт төнгө рейд өсөн нигеҙ булы п тора. Закон сыҡҡандан һуң күпмелер ваҡыт ү тергә тейеш, тип белдерә ведомство белгестәр е. Шуға күрә был йүнәлештә эш планлаштырыла ғына.\nАҙыҡ-түлек тауарҙарының сифатын һәм әйләне шен контролдә тотоу һәм ҡулланыусыларҙың хоҡ уҡтарын һаҡлау буйынса буйынса БР Дәүләт инс пекцияһының бүлек начальнигы Елена Паничева бына нимә ти:\n- Хәҙергә беҙ төнгө ваҡытта законһыҙ алког оль һатыу предметына маҡсатлы тикшереү уҙғар маныҡ. Бөгөнгө көндә беҙ ҡулланыусыларҙы хеҙ мәтләндереү спектрын тикшерәбеҙ, йәғни магаз индар эшен. Бының өсөн беҙ контроль һатып ал ыу яһайбыҙ. Әлеге ваҡытта республика магазин дарында законһыҙ алкоголь һатып алыу осрағы теркәлмәгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №33, 15 - 21 август, 2020 - Информационные страницы\n№33, 15 - 21 август, 2020\nБашҡортостанда йыл да үткәрелгән "Ҡымыҙфест" республика конкурсына йомғаҡ яһалды. Быйыл ул, коронавирус пандемияһы сәбәпле, тәүге тапҡыр онлайн форматта уҙғарылды. Башҡорт халҡының боронғо кәсептәренең береһен һаҡлап ҡалыу, үҫтереүгә йүнәлтелгән проектты Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы һәм Халыҡтар дуҫлығы йорто ойошторҙо.\nКонкурста ҡатнашыу өсөн һәр етештереүсе үҙ продукцияһы тураһында видеоролик төшөрөп, БР Халыҡтар дуҫлығы йортоноң "YouTube" каналында урынлаштырҙы. Һөҙөмтәлә I урынды Әбйәлил районы "Тамъян" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт ҡымыҙсыһы Гөлназ Әминева (һүрәттә уртала) яуланы. Рязань өлкәһе, Рыбнов районы, Дивово ҡасабаһынан "Йылҡысылыҡ Бөтә Рәсәй ғилми тикшеренеү үҙәге" төшөргән видеояҙма II урын, ә Бүздәк районы Күҙәй ауылынан Альбина Сәлимоваға видеояҙмаһы өсөн III урын бирелде. Баймаҡ районы Бәхтегәрәй ауылынан Гүзәлиә Рәхмәтуллина "Әүҙем ҡатнашҡан өсөн" һәм "Ҡыҙыл Яр" урыҫ тарихи-мәҙәни үҙәк методисы Алена Шәмсетдинова "Иң билдәле ҡымыҙ" номинацияларында жюриҙың махсус приздары менән билдәләнде. Әйтергә кәрәк, әлеге ваҡытта Башҡортостанда 170-кә яҡын ҡымыҙ эшләү фермаһы бар, унда 8 мең баш йылҡы көтәләр. Был Рәсәйҙә үрсетелгән йылҡы һанының 9 процентын тәшкил итһә лә, ил буйынса бейә һөтөн етештереүҙең 45 проценты - 3,7 мең тонна, беҙҙең республикаға тура килә.\nЯңыраҡ, мәҫәлән, үҙенең банк картаһы ғәмәлдә булмау сәбәпле, балалар аҡсаһын ире алып ятыуы, ләкин ғаиләһенә бер тин дә эләкмәүе хаҡында зарланыусы тағы бер яҙма килеп сыҡты...\nТөпкө аңда ятҡан тойғо - кеше булмышының асылы ерҙә икәнен аңлау тойғоһо уянған хәҙер уларҙа. Бигерәк тә хәҙерге коронавирус афәтенән һуң уларҙың күҙҙәре нығыраҡ асылды.\nАЛТЫН УРТАЛЫҠ ҠАЙҘА?\nИке яҡты ла тыңлап, был диалогты асыҡ киңлеккә сығарыу кәрәк. Минеңсә, мәсьәләне көс ҡулланып хәл итергә тырышыу төбәк власына ышанысты юғалтыуға, республикала ҙур бүленешкә һәм агрессия үҫеүгә килтерәсәк.\n"Курал һәм Башгурд иленә килгәндә, уларҙың кешеләре буйһонмаҫ һәм мәкерле халыҡтарҙан ине. Үҙҙәренең тәкәбберлеге һәм ғорурлығы арҡаһында улар бер генә хаким алдында ла баш эймәҫ ине".\nҺәр хәлдә, етәксе булырға яҙғас, үҙеңдең аҡыл һәм тәжрибә бизмәнең булырға тейеш. Ҡарар ҡабул итәһең, төп стратегия-эштең барышын билдәләйһең, эшеңде бөтә халыҡ һәм ил тормошона ярашлы алға алып бараһың.\nӘ Ғәбит сәсән бер һөйләй башлаһа, туҡтай алмай, онотолоп китә, көлгән ерҙә көлөп ебәрә, илаған ерҙә илай, хатта ҡайсаҡ урынында тороп сыҙашмай, ергә ултыра, аунай, йырлап-бейеп тә ала...\nНиндәй ҙә булһа күңелһеҙлеккә осраһаҡ ҡына йәки уйлағаныбыҙ алдыбыҙға килмәһә, дөрөҫөрәге, үҙебеҙ теләгәнсә булмаһа, бер аҙ уйланабыҙ, ғәйеплеләрҙе эҙләйбеҙ.\n- Әле бына атайҙы ерләшергә ҡайттым да бер ыңғайҙан туғандарҙы барлап йөрөйөм, - тине ул. - Иҫән сағында бер тапҡыр ҙа күрергә насип булмағайны, әле бына һуңғы юлға оҙаттым.\nАрҡаның аҫҡы өлөшө финанс мәсьәләһе өсөн яуаплы. Әгәр матди хәлегеҙ менән ҡәнәғәт булмаһағыҙ, билегеҙ ауыртҡанына ғәжәпләнмәгеҙ. Матди килем тураһында көн-төн уйлаған йәки күп тотонған кешеләрҙә йыш осрай был сир.\nЭПОСТЫ ӨЙҘӘН ТОРОП ҺӨЙЛӘНЕЛӘР\n"Урал батыр" эпосын башҡарыусыларҙың республика конкурсы быйыл дистанцион рәүештә уҙғарылды. Егерме икенсе тапҡыр үткәрелгән конкурста Башҡортостандың 31 район һәм 7 ҡала округтарынан, Татарстан, Ханты-Манси автономиялы округы, Канаданан 101 уҡыусы ҡатнашты.


"Һылыуҡай - 1992": сирек быуат матурлыҡ өлгөһө улар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » "Һылыуҡай - 1992": сирек быуат матурлыҡ өлгөһө улар\n25 йыл элек, “Йәшлек” гәзите башланғысы менән, республикала тәүге тапҡыр “Һылыуҡай” матурлыҡ конкурсы үткәйне. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының мөһабәт сәхнәһенә сығып, тәүге тапҡыр башҡорт ҡыҙҙарының матурлыҡ өлгөһө булып сығыш яһаған ҡыҙҙарҙың батырлығына таң ҡалырлыҡ ине. Бөгөн, аҙналар буйы ойоштороусылар ярҙамында репетиция яһап, сәхнәлә игеҙәктәр кеүек бер иш 15 – 16 ҡыҙ йөрөһә, ул заманда ете ҡыҙ ике сәғәт буйы тәүге “Һылыуҡай” таҫмаһы өсөн көс һынашты.\nБөгөн тәүге һылыуҡайҙар ҡайҙа йәшәй? Нимә менән шөғөлләнә? Ниндәй эштәре менән башҡорт милләтен данлай? Ошо һорауҙар менән уларҙың һәр береһенә мөрәжәғәт итеп, яуаптар алдыҡ.\n1) Был тарихи фото “Йәшлек” архивында һаҡлана. Тәүге һылыуҡайҙарҙы Юлай Кәримов мәңгеләштергән.\n2) Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Лилиә РӘСҮЛЕВА ла тәүге матурлыҡ конкурсында ҡатнашҡан. Ире менән Зарема исемле ҡыҙ, Айҙар исемле ул тәрбиәләй. Тамашасыларҙы әленән-әле яңы йырҙары, клиптары менән ҡыуандыра.\n3)Ҡариҙел һылыуы Нурия ФӘТХЛИСЛАМОВА оҙаҡ йылдар юғары уҡыу йорттарында тарих фәненән студенттарға белем биргәндән һуң, үҙе лә оҫталығын арттырырға булған. Әлеге ваҡытта ул тарих фәне буйынса диссертация яҡларға әҙерләнә, шул уҡ ваҡытта Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара академияһында хоҡуҡ буйынса икенсе юғары белем ала. Аҡыллы, матур ҡыҙы Гөлназ үҙе “Һылыуҡай” тажы кейерлек.\n4) “Һылыуҡай – 1992” конкурсы еңеүсеһе, Федоровка районының Оло Сытырман ауылы ҡыҙы Ләйсән СОЛТАНҒОЛОВА – “Тамыр” балалар телеканалы режиссеры. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, ире менән ике ул тәрбиәләй.\n5) Икенсе урын яулаусы Эльза ШӘЙМӘРҘӘНОВА Миәкә районың Ҡаран-Ҡунҡас ауылында тыуып үҫкән. “Юлдаш” йыры –2014” конкурсы лауреаты, йырларға ярата. Республиканың “Ҡурай” телеканалында алып барыусы булып эшләй. Ике игеҙәк ҡыҙ әсәһе.\n6) “Тамашасылар һөйөүе” номинацияһына ул йылда Архангел районының Аҙау ауылы ҡыҙы Ғәзимә ИШТУҒАНОВА лайыҡ була. Ул Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлап, Халыҡтар дуҫлығы йортонда эшләй. Төрлө тамаша, концерт режиссеры булараҡ та танылыу яулаған.\n7) Билдәле артистар династияһынан булған Айгөл ЙОСОПОВА бөгөн Мәскәү ҡалаһында йәшәй. Баш ҡаланың билдәле киностудияларының береһендә эшләй, ижад менән шөғөлләнә. “Обручальное кольцо”, “Город соблазнов”, “Женщина желает знать” фильмдарында ҡатнашҡан.\n8) Баймаҡ һылыуы Винера БАТТАЛОВА бәйгелә өсөнсө урын яулай. Туризм өлкәһендә эшләй. 2004 йылда “Тархан” турфирмаһын асҡан, үҙе лә сәйәхәт итергә ярата. 2016 йылдың “Иң яҡшы турменеджеры”. Ире Илдар менән Данияр исемле ул үҫтерә.\nСығыу ваҡыты 2-03-2017, 10:20 | Ҡаранылар: 1303


Материалы за Август 2017 года » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Материалы за Август 2017 года\nМин башҡорт телен яратам29.08.2017\nБыл донъяла ниҙәр бар?29.08.2017\nАҠШ Милли разведкаһының элекке директоры Джеймс Клэппер борсолоу белдер-ҙе: атом ҡоралы системаһы шулай ҡоролған, әгәр ҙә Дональд Трамп Кореяға һөжүм итергә булып китһә, бер кем дә ҡамасаулап өлгөрә алмаясаҡ. Сәйер донъяла йәшәйбеҙ инде - демократия, халыҡ власы тик күпме генә һөйләнмәһен, һуғыш башланыу-баш-ланмауҙы бер генә әҙәм хәл итә! Һуғыш сығыу-сыҡмау гел генә иҡтисади сәбәптәр менән нигеҙләнә. Американың милли бурысы 20 триллион долларға етеп килә. Беҙҙең аҡсаға күсергәндә, бөтөнләй ишетеп тә белмәгән һандар менән яҙырға тура килә -1 квадриллион 200 триллион (1 триллионда - 1000 миллиард) һум. Бер ваҡытта ла түләй алмаясаҡтары көн кеүек асыҡ...\n35 йыл стажға эйә29.08.2017\nХәҙер инде дүртенсе тапҡыр 31 августа Ветеринария хеҙмәткәре көнө үткәрелә. Фәҡәт был датаның һайланыуы православие диненә бәйле, изге Флор һәм Лавр көндәренә тура килтерелде (мал ҡурсалаусылар булып иҫәпләнәләр).\nУчалы, дөйөм алғанда - Башҡортостан вете-ринарҙарының эшенә һүҙ әйтерлек түгел инде: Рәсәйҙә әленән-әле эпизоотиялар ( йоғош-ло сирҙәрҙең массалы рәүештә таралыуы) сыға, онотолған йә яңы ҡурҡыныс сирҙәр баш күтәрә, ә беҙҙә хәлдәр сағыштырмаса имен. Был именлек үҙенән-үҙе пәйҙә булмай бит ул, уның артында ветеринария хеҙмәткәрҙәренең көн-дәлек, сит кешеләрҙең күҙенә ташланып бар-маған хеҙмәте тора. Үҙегеҙ генә күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ - халыҡта ғына 23 меңдән ашыу һыйыр малы иҫәпләнә, һәр бе-реһенә даими рәүеш-тә прививкалар яһарға кәрәк, башҡа мал һәм башҡа эштәр ҙә баштан ашҡан.\n22 августа Илсе ауылында ул-тыраҡ эсендәге газ торбалары селтәре тантаналы рәүештә сафҡа тапшырылды. Илселә 1302 кеше көн күрә, йәштәр байтаҡ, тимәк, ауыл йәшәйәсәк әле, ҡоромаясаҡ. Әлеге ваҡытта һыу үткәреү сис-темаһы ла төҙөлә башлаған. Бар эштәр тамамланғас, күркәм ауылда тормош тағы ла йәмлерәк булып ҡалыр.\nҠояш кәрәк, ҡояш25.08.2017\nБыл аҙнала районда ураҡ эштәре старт алды. Беренсе булып «Күмәс-Агро», «Юлдаш», «Байрамғол» агрофирмаһы», «Урал аръяғы-Агро» МТС-ының Учалы филиалы кеүек предприятиеларҙа, ҡайһы бер крәҫтиән-фермер хужалыҡтарында уңыш йыйыуҙы башланылар. Һәммәһе 13,5 мең гектарҙа иген урыу бурысы тора, 700 гектары - ужым культуралары.\nМТС-тың Учалы филиалы техника хеҙ-мәтләндереүе күрһә-теү менән генә сик-ләнмәй, үҙе лә иң ҙур хужалыҡтарҙың бере-һенә әйләнде - 2 мең гектар һөрөнтө ерҙәрҙе арендалайҙар.\nБеҙ барғанда Йәм-йылға буйындағы «Утар арты» тип аталған ерлектә «MacDon» сапҡысы арыш саба ине. 130 гектарлыҡ киң баҫыу. Гектарынан 15 центнер сығырҙыр, тип самалайҙар. Ә тәүләп 19 августа МТС 60 гектар ужым бойҙайын яҫмаларға һалды. Унда ла уңыш шул сама.\nИң хәүефле һәм ауыр һөнәр25.08.2017\nБашта аңлатма биреп китергә кәрәктер: Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты 3 төп производствонан ғибәрәт - Учалы һәм Үҙйылға рудниктары, байыҡтырыу фабрикаһы. Үҙйылға руднигы Межозерный ҡасабаһынан 5 километр алыҫлыҡта, Үҙйылға, Талған һәм Йәштәр баҡыр-цинк рудаларын үҙләштерә. Мәғдәндең өҫкө ярусы 150 тирәһе метрҙан башланһа, аҫтағыһы - 600-700 метрҙа. Бөгөнгө көндә был рудник УТБК өсөн төп сеймал сығанағы. Ә комбинат эшмәкәрлегенең бөтә районыбыҙҙың йәшәйешенә тура ҡағылыуы сер түгел инде.\nВ лесах Башкортостана установилась высокая пожарная опасность23.08.2017\nЯңы уҡыу йылында ҡала мәктәптәрендә инженер кластары асыласаҡ, буласаҡ белгестәрҙе тау-байыҡтырыу комбинаты өсөн әҙерләйәсәктәр. Ошо турала Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты идаралығында уҙған кәңәшмәлә бәйән ителде. Ултырышта район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Гордиенко, Урал тау-металлургия компанияһының персонал буйынса идаралыҡ начальнигы Ольга Смирнова, Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының персонал буйынса идаралыҡ начальнигы Людмила Андросенко, мәғариф бүлеге начальнигы Нурзидә Абдрахманова һәм ҡала мәктәптәре директорҙары ҡатнашты. Кәңәшмәлә инженер кластарын нисек ойоштороу тураһында һүҙ алып барылды.\nЯрҙам вәғәҙә ителде15.08.2017\nОшо көндәрҙә район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев Амангилде ауыл Советы буйынса эш сәфәре башҡарҙы. Иң башта район етәксеһе Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылында төп дөйөм белем биреү мәктәбе эшмәкәрлеге менән танышты. Бында һәммәһе 102 бала белем ала, шул иҫәптән Ғәлиәхмәр, Амангилде, Ҡалуй ауылдарынан килеп уҡыйҙар. Бының өсөн ПАЗ автобусы беркетелгән. Фәрит Фәтих улы уҡыу кластарын, ашхана һәм спорт залын, мәктәп янындағы баҡсаны (уңышы дөйөм туҡланыу өсөн дә ҡулланыла) ҡарап сыҡты. Мәктәптә яңы пластик тәҙрәләр ҡуйылған, яңы уҡыу йылы алдынан косметик ремонт үткән. Тик бына 1978 йылда төҙөлгән бинаның ҡыйығы һәм йылытыу системаһы ремонт талап итә.\nДауахана халыҡ өсөн кәрәк15.08.2017\nРәсәй халҡының - 26, Башҡортостандың 39,6 проценты (1610,6 мең кеше) ауылда йәшәй. Һуңғы йылдарҙа илдә - 19 мең, республикала 54 ауыл ер йөҙөнән юҡҡа сыҡҡан. Бының төп сәбәптәренең береһе - тейешле медицина хеҙмәтенең булмауы. 2006 йыл менән сағыштырғанда, медицина учреждениеларына барып етеү ваҡыты һәм юлы өс тапҡырға оҙайған. Ауылда дауахананың булыуы бик мөһим, айырыуса район үҙәгенән йыраҡ урынлашҡан ауылдар өсөн. Мәҫәлән, районыбыҙҙың төньяғында урынлашҡан төпкөл ауылдарҙың береһе - Илсеғол ауыл хакимиәтенә 10 ауыл ҡарай, әлеге көндә Мулдаш, Һөйөндөк, Көсөк, Һөләймән, Кәрим, Мулдаш ауылдарында фельдшер-акушер пункттары эшләй, Илсеғолда участка дауаханаһы ҡабул итеүҙәр ойошторған. Тиҙ ярҙамды кәрәк ваҡытта Комсомольск участка дауаханаһынан саҡырталар.


Өфөнөң беренсе олимпия резервын әҙерләү спорт мәктәбендә янғын сыҡты - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nУтты һүндереүгә 5 кеше һәм бер техника йәлеп ителде. Был күнекмә сценарийы. Яңы уҡыу йылы алдынан мәғариф һәм спорт объекттарында ошондай күнекмәләр үтә. Янғын һүндереүселәр үҙҙәренең алымдарын камиллаштырһа, учреждение хеҙмәткәрҙәре һәм балалар менән аңлатыу эштәре алып барыла. Сигнализация эшләп ебәргәс, дежурҙа ултырған ҡатын шунда уҡ янғын һүндереүселәрҙе саҡыра. Ҡанунға ярашлы, ҡала эсендә белгестәр ваҡиға урынына 10 минуттан да ҡалмай килеп етергә тейеш. Янғын һүндереүселәрҙе яуаплы кешеләр ҡаршы ала, ә ҡалған хеҙмәткәрҙәр балаларҙы эвакуациялау менән шөғөлләнә, янғын һүндереүселәргә ярҙам итә, мәғлүмәт бирә. Күнекмә сценарийы буйынса, икенсе ҡаттағы методистарҙың бүлмәһендә янғын сыҡҡан. Янғын һүндереүселәр уртаса 30 килограмм ауырлыҡ менән йүгерә. Төтөндә һәм маскала быны эшләүе еңелдән түгел. Тәүҙә улар бүлмәләрҙе һәм янғын сыҡҡан урында тикшерә. Янғын икенсе ҡатта булғас улар ҡыйыҡты ла һыуға мансыны. Ошондай күнекмәләр Өфөлә даими уҙғарыла. Ойошмалар хеҙмәткәрҙәре менән аҙна һайын аңлатыу эштәре алып барыла. Ә Граждандар оборонаһы инженерҙары менән хәүефһеҙлек саралары өйрәнелә. Күнекмә сценарийы буйынса утта бер кем дә зыян күрмәне. Барлығы янғынды һүндереүгә 5 кеше һәм бер техника йәлеп ителде. Уларҙың эшмәкәрлеге ыңғай баһаланды. Күнекмәләр һуңынан белгестәр спорт мәктәбе тренерҙарына янғын һүндереү ҡоролмалары менән ҡулланыу сараларын хәтергә төшөрҙө. Күпселек өлкәндәр янғын хәүефһеҙлеге һәм һаҡланыу саралары тураһында яҡшы белә. Әммә, балалар ҡайһы бер әйберҙәрҙе аңлап етмәүе ихтимал. Шуға күрә, күнекмәләр уҡыусыларға һәм хеҙмәткәрҙәргә шул ҡағиҙәләрҙе төшөнөргә һәм иҫләтергә ярҙам итә. Яңы уҡыу йылына 20 көн самаһы ваҡыт ҡалды. Бындай күнекмәләр артабан да балалар учреждениеларында аҙна һайын ойоштороласаҡ.\n10 августа Балтач районында йәшәүсе ҡатын үҙенең балаларын үлтереүҙә ғәйепләнә