Бәлә – аяҡ аҫтында » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Бәлә – аяҡ аҫтында\n20.01.2019 Бәлә – аяҡ аҫтында\nҺуңғы ваҡытта тауҙан тюбингта һәм саңғыла, сноубордта шыуыусыларҙың ҡолап, етди ҡазаланыуы, хатта үлемесле йәрәхәтләнеүе тураһында йыш ҡына ишетергә тура килә. Ысынлап та, ҡышҡы ялдың был төрҙәре, махсус күнекмәң булмағанда һәм һаҡлыҡ саралары күрмәгәндә, үтә лә хәүефле. Беренсенән, бейек тауҙан төшкәндә тиҙлек үтә юғары, икенсенән, улар менән идара итеүе ҡыйын. Мәҫәлән, тюбингты бер нисек тә үҙең теләгән яҡҡа бороп булмай. Шунлыҡтан, әлбиттә, бындай шыуғыстарҙа махсус тәғәйенләнгән урындарҙа ғына шыуырға кәрәк, ә үҙ белдегең менән теләһә ниндәй тауға менеп түгел. Сөнки махсус әҙерләнгән трассала барлыҡ хәүефһеҙлек сараһы күрелә, юлда кеше ғүмере өсөн ҡурҡыныс тыуҙырыусы тотҡарлыҡтар ҙа бөтөрөлә. Икенсенән, тәжрибәң юҡ икән, тауҙың тәпәшерәген һайлау дөрөҫөрәк булыр.\nҠышҡыһын юлдар тайғаҡ булыу сәбәпле, ҡолап, берәй ереңде ауырттырыу хәүефе былай ҙа бермә-бер арта. Көтмәгәндә йығылып, тән йәрәхәте алыу аҙым һайын һағалап ҡына тора.\nЙәрәхәтләнеүҙән нисек һаҡланырға?\n- Таяҡҡа йәиһә ҡулсатырға таянып йөрөү ҙә тайып ҡолауҙан һаҡлай.\n- Ҡышҡы кейем йылы ла, уңайлы ла булырға тейеш. Сөнки тайып киткәндә, ғәҙәттә, аяҡ-ҡулдарҙы болғап, нисек тә ҡоламаҫҡа тырышабыҙ. Бына шул саҡта кейем хәрәкәтте сикләргә тейеш түгел. Тар итәк, салбар, шулай уҡ оҙон ауыр тундар ҙа аяҡ араһында буталып, тигеҙлекте һаҡларға ҡамасаулауы ихтимал.\n- Алға эйелеберәк, ашыҡмай йөрөргә кәңәш ителә.\n- Ҙур, ауыр сумкаларҙы күтәрмәҫкә тырышырға, сөнки улар аҫҡа тартып, кәүҙәне тигеҙ тоторға мөмкинлек бирмәй. Иң уңайлыһы – арҡаға аҫып йөрөү.\nИң мөһиме – үҙегеҙгә артыҡ зыяны булмаһын өсөн дөрөҫ ҡоларға өйрәнеү. Ҡолай башлағанда мөмкин тиклем мускулдарҙы көсөргәндереп, аяҡ-ҡулдарҙы йыйып, бер яҡ ҡабырғаға ҡоларға тырышығыҙ. Ҡолаған ваҡытта бер ҡасан да ҡулға таянырға ярамай, ҡушҡар һөйәген һындырыу ихтималлығы көсәйә. Артҡа ла ҡоларға тырышмағыҙ, баш менән боҙло ҡарға бәрелеү – бик насар. Иң хәүефлеһе – ҡолаған ваҡытта артҡа ултыра төшөү: ололарға – аяҡты төптән һындырыу, йәштәргә ҡоймос һөйәген йәрәхәтләү ҡурҡынысы янай.\nТайып ҡолап, берәй ерегеҙҙе ауырттырҙығыҙ йәиһә икенсе кешенең ҡолауына шаһит булдығыҙ икән, ябай ғына тәүге ярҙам күрһәтеү ҡағиҙәләрен иҫегеҙҙә тотоғоҙ.\n- Шунан һуң ауыртҡан аяҡ-ҡулды тығыҙ итеп бәйләп, бер нисә көн буйы уны ауырттырыуҙан һаҡларға кәрәк.\n- Ҡолаған ваҡытта тигеҙлекте һаҡларға тырышыу тарамыштарҙың тартылыуына килтереүе бар. Был осраҡта ла тәүге ярҙам шулай уҡ булырға тейеш. Тик ауыртҡан урынды бәйләгән ваҡытта зыян күргән ерҙе ныҡ ҡыҫмаһын өсөн бинт артыҡ тығыҙ булмаһын.\n- Ҡолағандан һуң мотлаҡ травматологҡа күренергә кәрәк, сөнки ҡайһы бер йәрәхәттәрҙең тиҙ генә беленмәүе лә мөмкин. Артыҡ көслө ауыртыу булмаһа ла, ниндәйҙер быуынығыҙ сығып тороуы ихтимал – дөрөҫ диагнозды табип ҡына ҡуя ала.\n- Әгәр ҙә ҡолаған ваҡытта арҡа зыян күрһә, умыртҡа һөйәгенең урынынан шылыуына юл ҡуймаҫ өсөн йәрәхәтләнгән кешене ҡапыл күтәрергә ярамай. Тап ошондай осраҡта дөрөҫ күрһәтелмәгән ярҙам кеше ҡолаған ваҡытта күргәндән дә ҙурыраҡ зыян килтерә.\n- Ғөмүмән, был осраҡта мөмкин тиклем тиҙерәк “Ашығыс ярҙам” саҡыртып, йәрәхәтләнеүсене профессионалдар ҡулына тапшырыу мөһим. Сөнки операция кәрәк икән, уны мөмкин тиклем тиҙерәк эшләгәндә, һөйәктәрҙең тиҙерәк һәм яҡшыраҡ уңалыуына ышаныс ҙурыраҡ. Өҫтәүенә, табиптар рентген, МРТ, компьютер томографияһы аша ҡарап, һөйәктәрҙең һәм йомшаҡ туҡымаларҙың ни тиклем зыян күреүен асыҡ һәм дөрөҫ билдәләй ала.\nҠолағанда баш менән боҙға төшөү баш мейеһе һелкенеүенә йәиһә ябыҡ баш һөйәге-баш мейеһе йәрәхәтләнеүенә килтереүе мөмкин. Аҙ ғына ваҡытҡа аңды юғалтыу һәм күңел болғаныу етди зыян күреүҙең асыҡ билдәләре булып тора. Һеҙҙең янда берәйһенең баш әйләнеүе үтмәй һәм зыян күреүсе үҙен хәлһеҙ тоя икән, “ашығыс ярҙам” машинаһын саҡыртығыҙ.\nМейе һелкенгәндә уның билдәләре бер нисә сәғәттән һуң ғына ла беленергә мөмкин. Шуға күрә ныҡ итеп баш ауыртҡанда, күңел болғанып уҡшытҡанда йәиһә тура ғына баҫып атлай алмағанда, мотлаҡ дауаханаға мөрәжәғәт итегеҙ. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: баш йәрәхәтләнгәндә мотлаҡ медицина ярҙамы алыу зарур. Юғиһә ул күреү һәләтен юғалтыуға, мигренгә һәм хатта эпилепсия өйәнәктәренә сәбәпсе булыуы ихтимал.


Тауҙар ҡосағына һыйынып... - Wikisource\nТауҙар ҡосағына һыйынып...\nИжад итеү ваҡыты: 2016. Нәшер ителгән: 2016. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Тауҙар ҡосағына һыйынып... // «Башҡортостан» гәзите, 2016, 5 август\nРеспубликабыҙҙың хозур тәбиғәтле көнсығыш төбәгендә, мәшһүр Урал армыттары ҡосағында ятҡан был ерҙәрҙе Шығайға нигеҙ һалған ата-бабаларыбыҙ юҡҡа ғына һайламағандыр. Иҫерткес саф һауаның, күккә ынтылған тау түбәләренең, ылыҫлы һәм япраҡлы ағастарға, йөҙәрләгән төр шифалы үләнгә, хуш еҫле сәскәгә, емеш-еләккә һәм бәшмәккә бай урмандарҙың илаһи көс биреүенә бер шик тә юҡ. Ошонда йәшәгән йомарт һәм алсаҡ күңелле, һәр саҡ ярҙамға килергә әҙер, тырыш һәм эшһөйәр, күп шөғөлгә һәм кәсепкә маһир милләттәштәребеҙ менән аралашыу бары тик ыңғай тойғолар уятты. Сәфәрем йомаға тура килгәнлектән, мәсеттән яңғыраған аҙан тауыштары ла был илаһи тәбиғәт мөйөшөндә үҙенсәлеклерәк ҡабул ителде. Ҡайтыр юлға сыҡҡанда «бында тағы бер киләм әле» тигән уй күңелдә ныҡлы урын алды...\n1 Тарих яҙылған ташына\n2 Улар шундай бай...\n3 Орденлы килен\n4 Ергә берегеп эшләгәс\n5 «Иң мөһиме – кешеләрҙе яратыу...»\nТарих яҙылған ташына\nКүренекле ғалим Әнүәр Әсфәндиәров «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында билдәләүенсә, XIX быуат башында Шығай ауылында 31 йортта 129 ир-ат һәм 88 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Артабан халыҡ һаны һиҙелерлек артҡан: тағы ла алтмыш йылдан 56 хужалыҡта 780 кеше теркәлгән. Улар башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнгән, Ҡағы, Ҡыҙыл, Үҙән һәм Рысыҡай йылғаларының күркәм туғайлыҡтарына йәйләүгә сыҡҡан. Ошо осорҙа ауылда 500-ҙән артыҡ йылҡы, 300-ләгән һыйыр, 150 һарыҡ һәм өс тиҫтәнән ашыу кәзә аҫрағандар, игенселек менән дә даими шөғөлләнгәндәр.\n1920 йылда ауылдағы 161 йорт-хужалыҡта йәшәгәндәр 849-ға еткән. Артабан XX быуат барышында халыҡ һаны бер артып, бер кәмеп торған. Мәҫәлән, 1961 йылда урыҫ телендә нәшер ителгән «Башкирская АССР. Административно-территориальное деление» тигән белешмә-китапта Шығайҙа 491 кеше көн итеүе күрһәтелгән. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 599 ир һәм ҡатынды теркәһә, 2010 йылда был һан 747-гә еткән.\nАуыл хакимиәте мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн Шығайҙа 773 кеше көн күрә, шуларҙың 400-ө гүзәл зат булһа, ҡалғандары – ир-ат. Мәктәпкәсә йәштәге балалар ҙа, хаҡлы ялдағылар ҙа – һәр береһе йөҙҙән күберәк, 18 йәшкә тиклемгеләр – 133, хеҙмәт йәшендәгеләр – 400-ҙән ашыу. 27 ғаилә – күп балалы. Урындағы 232 хужалыҡта бөтәһе 600 баш мал-тыуар, шул иҫәптән 224 һыйыр, 178 ат, 230 башҡа яҡын һарыҡ-кәзә, ике тиҫтәгә яҡын йорт ҡуяны ҡарайҙар, 400 баштан ашыу ҡош-ҡорт тоталар.\nКүрше ауылдарҙан йөрөп уҡыусылар өсөн интернаты булған урта мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, бер нисә магазин эшләй. «Өлкәр» башҡорт мәҙәни үҙәгенең әүҙем эшмәкәрлеге, үҙешмәкәрҙәрҙең сағыу сығыштары районда яҡшы билдәле.\nБай тарихлы Шығайҙың арҙаҡлы шәхестәре үткән дәүерҙәрҙән үк яҡташтарын ситтә лә данлаған. Француз илбаҫарҙарын үҙ өңөнә тиклем ҡыуып, батша хөкүмәтенең «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдарына лайыҡ булған Ҡужәхмәт Ғәҙикәев, Бурансы Амангилдин һәм Әбделмәжит Ҡотломбәтовтан башлап фашистарҙы дөмөктөрөүҙә тиңһеҙ ҡаһарманлыҡ күрһәткән Советтар Союзы Геройы Шаһи Ямалетдинов, тирә-яҡҡа шаулаған «Заря» миллионер колхозы заманында малсылыҡта һәм игенселектә фиҙакәр хеҙмәт һалған колхозсыларға, ерҙәштәренә белем биргән төрлө быуын тырыш уҡытыусыларға, танылған композитор Абдулла Хәлфетдинов менән мәртәбәле бәйгеләрҙә өс тапҡыр гран-при яулаған 73 йәшлек мәшһүр ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мөхәмәт Түлебаев ағайға һәм үҙҙәре һайлаған өлкәлә алдынғылыҡ тотҡан башҡа билдәле яҡташтарына тиклем барыһы ла – шығайҙарҙың оло ғорурлығы.\nУлар шундай бай...\nБыуаттар төпкөлөндә Шығайға нигеҙ һалыусыларҙың туранан-тура вариҫтары һәм уларҙың нәҫел ебен дауам итеүселәр булған Әбсәләмовтарҙың бөгөнгө быуыны – ауылда иң хөрмәтлеләр иҫәбендә. Уларҙың иң өлкәне Мәһәҙей Бикбай улы, Бөйөк Ватан һуғышының әлеге ваҡытта ауылда иҫән ҡалған берҙән-бер ветераны, 92-се йәше менән бара. Алты тиҫтә ярым йыл бергәләшеп татыу ғүмер кисергән пар ҡанаты Фатима Алсынбай ҡыҙы менән улар ете балаға ғүмер биргән. Өс улы һәм өс ҡыҙының ғаиләләрендә ветерандың егерме ейән-ейәнсәре, егерме һигеҙ бүлә-бүләсәһе бар.\nҠасандыр үҙе һалған йортонда кесе ҡыҙы Шәүрә тәрбиәһендә йәшәгән Мәһәҙей бабай асыҡ йөҙ менән йылмайып, әйҙүкләп ҡаршы алды. Унынсы тиҫтәһен ваҡлауына ҡарамаҫтан, хәленә бер ниндәй зар белдермәй, йәшлек иҫтәлектәре менән уртаҡлашты, хәтеренең әле лә етерлек кимәлдә яҡшы икәнен күрһәтте. Ғүмерҙә тәмәке тартмауын, ир ҡорона ингәнсе хәмерҙең ни икәнен дә белмәүен, алтмыш йәшен тултырғас та уны бөтөнләй ауыҙына ла алмауын оло ғорурлыҡ менән телгә алды.\nҒаиләлә икенсе бала булып тыуған Мәһәҙей бабай үҙ быуыны иңенә төшкән заман ауырлыҡтарының барыһын да татыған. Атаһының сәйәси золом ҡорбаны булып төрмәгә ултыртылыуы, бер нисә йылдан әйләнеп ҡайтһа ла, тиҙҙән яҡты донъя менән мәңгелеккә хушлашыуы, үҙенең артабан ярты етемлектә үҫеүе үҫмер аңында оло эҙ ҡалдырған, уны теш ҡыҫып, ауыр тормош арбаһына бик иртә ныҡлап егелергә мәжбүр иткән. Күрше ауыл урыҫтарында һарыҡ көтә, һуғыш алдынан колхозда ат ҡарай, Сермән мәктәбенең ете класын тамамлай. 1944 йылдың көҙөндә һуғышҡа алалар. Дөрөҫөрәге, халҡыбыҙға хас ныҡышмалылыҡ менән ныҡлы дәғүәләшеп үҙе китә, сөнки насарыраҡ күреүе һәм ишетеүе арҡаһында табиптар уны әрмегә ебәреүгә ҡаршы була.\n– Тикшереүҙе уңышлы үткәндәрҙең сафына барҙым да баҫтым, башта ҡыуып ҡарағайнылар, һуңынан исемлеккә теркәнеләр, – тип хәтерләй үҙенең саялығын ветеран.\nБеренсе Украина фронтында элемтәсе була Мәһәҙей Әбсәләмов. Йөкмәтелгән хәрби бурыстарҙы тырышып, намыҫ менән үтәй. Еңеү көнөн, күкрәгенә бихисап миҙал тағып, Варшавала ҡаршылай, тағы ла йыл ярымдан артығыраҡ хәрби хеҙмәттә булып, 1947 йыл башында ғына тыуған ауылына ҡайтып төшә. Әйткәндәй, элекке һалдат бөтә улдары һәм ейәндәренең әрме хеҙмәтен намыҫ менән үтеүен, бөгөнгө көндә илебеҙ һағында тәүге бүләһе Рамазандың тороуын хәрбиҙәрсә оло ғорурлыҡ менән иҫкә төшөрҙө.\nВетерандың артабанғы тормошо һәм хеҙмәте лә матур бер китап яҙырлыҡ. Кисәге һалдат малсылыҡта эшләй, иҫәпсе була, шулай ҙа ғүмеренең күп йылдарын колхоздағы иң тынғыһыҙ вазифаға – бригадирлыҡҡа бирә. Эреләтелгән «Заря» хужалығының һигеҙ бригадаһының барыһына ла сиратлап етәкселек итә. Булдыра алмағаны өсөн күсереп йөрөтмәйҙәр, киреһенсә, юғары ойоштороу һәләте, һәр яңы ерҙә халыҡты дөйөм маҡсатҡа күтәрә алғаны өсөн шулай гел «ҡамыт»тың ауыры татый үҙенә. Һәр бригаданы түбән күрһәткестәр «һаҙлығы»нан алдынғылыҡҡа сығарыуға өлгәшә...\n– Бар ерҙә лә ололар менән кәңәшләшеп, халыҡ һүҙенә ҡолаҡ һалып эшләргә тырыштым, – тип хәтер йомғағын тағатты элекке етәксе. – Бер кемгә лә ҡаты бәрелмәнем, уртаҡ тел табырға ынтылдым. Мохтаждарҙы ярҙамдан да мәхрүм итмәнем. Шуға ла ҡул аҫтымдағылар араһынан эштәремә аяҡ салыусылар булманы, үҙем дә уларҙан һәм өҫтәгеләрҙән гел маҡталып йөрөнөм.\nШулай хеҙмәтенән йәм, тормошонан тәм табып эшләгән һәм йәшәгән Мәһәҙей Бикбай улы. Бер ниндәй маҡтауҙарға һәм бүләккә өмөт итмәй, һәүетемсә генә тартҡан донъя йөгөн. Билдәле булыуынса, малсылыҡта ла, игенселектә лә әллә ни юғары күрһәткестәргә өлгәшмәгән ҡырыҫ тәбиғәтле Белорет тарафтарына башҡа яҡтарға хас булған дан-шөһрәт тә әллә ни татыманы. Шулай ҙа «Заря» колхозының уҙған быуаттың 70-80-се йылдарында миллионер булып танылыуында, ул ваҡыттағы иң юғары баһаға – КПСС Үҙәк Комитеты, СССР Министрҙар Советы, ВЦСПС һәм ВЛКСМ Үҙәк Комитеты тарафынан бирелгән күсмә Ҡыҙыл байраҡҡа лайыҡ булып, уның мәңгелеккә ошо хужалыҡта ҡалдырылыуында, әлбиттә, коммунист Мәһәҙей Әбсәләмовтың да өлөшө ҙур.\nХәрби наградалары менән бер рәттән үҙенә нәҡ шул осорҙа бирелгән «Социалистик ярыш алдынғыһы» билдәһен һәм республикабыҙҙың ул саҡтағы иң оло бүләге – Башҡорт АССР-ы Юғары Советының Маҡтау грамотаһын иң ҡәҙерлеһе итеп һаҡлай һуғыш һәм хеҙмәт ветераны һәм бөгөн уларҙы ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәләренә ҙур ғорурлыҡ менән күрһәтә. Шулай ҙа Мәһәҙей бабайҙың тағы ла мөһимерәк байлығы – улдары һәм ҡыҙҙары. «Мин шундай бай!» – тип уларға һоҡланыуын йәшермәй аҡһаҡал.\nБалаларының барыһы ла тормошта үҙ урынын тапҡан, хөрмәт һәм ихтирам ҡаҙанған. Шығайҙа йәшәгән өлкән ҡыҙы Вәсилә апай ҡырҡ йылға яҡын ғүмерен туған мәктәбенә арнаған. Етенсе тиҫтәһен ваҡлаған ветеран-уҡытыусы яҡты донъяны иртәрәк ҡалдырған тормош юлдашы Фәрит ағай менән өс бала тәрбиәләп үҫтергән. Ике юғары белем алған улдары Ансар Белорет урман хужалығында маҡталып эшләп йөрөй. Ике ҡыҙы, Башҡорт дәүләт университетын ҡыҙыл дипломға тамамлап, әсәһе юлынан тағы ла өҫкәрәк үрләгән: олоһо Зифа тыуған төбәге халҡының йәшәйешенә арналған кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлаһа, төпсөгө Ғәлимә үҙ ауылының тәбиғәт үҙенсәлектәрен тикшергән.\nМәһәҙей бабайҙың икенсе улы Мансур ҙа – уҡытыусы, күп йылдар күрше Сосновка ауыл хакимиәте башлығы йөгөн дә тартҡан, ҡатыны менән биш балаһын оло тормош юлына сығарған.\n«Әбсәләмов» крәҫтиән (фермер) хужалығын да төбәктә яҡшы беләләр. Уның башлығы Әмин Мәһәҙей улы колхоз осоронда тракторсы булған, төҙөлөш эштәрен, артабан атаһы өлгөһөндә комплекслы бригаданы уңышлы етәкләгән. Ауыл һәм район Советтары депутаты итеп һайланып, ерҙәштәренең көндәлек мәнфәғәттәрен ҡайғыртҡан. Заман менән бергә атлаған ир-уҙаман бөгөн күңеленә яҡын шөғөлгә тотонған: ата-бабаларыбыҙ кәсебен дауам итеп, йылҡы үрсетә. Маҡсатын тормошҡа ашырыу йәһәтенән ҡуртымға етерлек майҙанда ер алған, ҡеүәтле техника ҡайтарған. Барлыҡ эшкә яҡындары менән үҙе егелгән. Ауыл биләмәһендә алдынғы фермер булып танылыу өҫтөнә, бер нисә йыл элек «Башҡортостандың иң яҡшы йылҡысыһы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған.\nМәһәҙей бабайҙың ҡалған балалары – үҙ эшен асҡан механизатор улы Зиннур, күп йылдар фельдшер-акушерлыҡ пунктында санитарка булған ҡыҙы Вәлимә, бөгөн ветеранды хәстәрләгән төпсөгө Шәүрә хаҡында ла ыңғай фекерҙәр генә ишеттем.\nСовет заманында халыҡ хужалығының төрлө тармағында алдынғылар рәтендә хеҙмәт һалғандар бөгөн тәү сиратта үҙҙәренең баҫалҡылығы менән иғтибарҙы йәлеп итә. Башҡаларға ҡарағанда күберәк тир түкһәләр ҙә, үҙҙәрен бер йәлләмәй, юғарыраҡ күрһәткестәргә өлгәшһәләр ҙә, улар быны ғәҙәти күренеш тип һанай. Эш өсөн бирелгән бихисап бүләктәргә ишаралауға ла улар һаран ғына йылмайыу менән яуап бирә. Йәшерен-батырын түгел, уҙған быуатта төрлө дәртләндереү саралары әүҙем ҡулланылһа ла, хеҙмәт һөҙөмтәһе тиҙ генә күренмәгән уҡытыусыларға улар бик татып барманы шикелле. Орден-миҙаллы игенсе һәм малсы һәр ауылда бихисап, ә бындай данға лайыҡ мәғариф хеҙмәткәрҙәре тотош район буйынса ла бармаҡ менән генә һанарлыҡ булды. Ә Шығай мәктәбендә бындайҙар икәү икән, шуларҙың береһе – «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры Герна апай Өмөтбаева.\nБыйыл яҙ туғыҙынсы тиҫтәһенә аяҡ баҫҡан мәғариф ветераны – республикала билдәле Өмөтбаевтар затынан. Атаһы Ҡорбанғәле Хаммат улы заманында алдынғы кеше булған: уҙған быуаттың егерменсе йылдары уртаһында ВКП(б) сафына алынған, Мәскәүҙә Юғары партия мәктәбендә уҡыған, төрлө яуаплы вазифаларҙа эшләгән. Өлгөлө хеҙмәте өсөн 1944 йылда уҡ Башҡорт АССР-ы Юғары Советының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булған. Йыр-моңға һәм бейеүгә маһир, ул үҙенә тиң тормош юлдашын да тапҡан. Ҡатыны Учалы районының Ҡотой ауылы һылыуы Нуриямал Мостафа ҡыҙы Өфөлә мәҙәни-ағартыу мәктәбен тамамлаған була, аҙаҡ мәктәптә эшләй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өс балаһын ҡалдырып, йәшләй генә вафат була.\nӘсәһе үрнәгендәлер инде, Герна Ҡорбанғәле ҡыҙы уҡытыусы һөнәрен һайлай: етенсе кластан һуң ул саҡта танылған Темәс педагогия училищеһын, һуңынан ситтән тороп Магнитогорск пединститутының филология факультетын тамамлай. Бында тормош иптәшен – Шығай егете Әхтәм Ғәлиуллинды осрата. Әйткәндәй, ул да икенсе быуындағы уҡытыусы була, әрме хеҙмәтенә тиклем үк ул ваҡытта Дыуан районы үҙәге Мәсәғүттә эшләп килгән уҡытыусылар институтында уҡый. Йәштәр, үҙ-ара килешеү буйынса, өсөнсө курсты уңышлы тамамлағандан һуң сәстәрен сәскә бәйләй һәм тиҙҙән Шығайға килеп төпләнә. «Таш булып төшкән» орденлы килен – бөгөн ауылдың иң хөрмәтле ағинәйҙәренең береһе.\nДүрт тиҫтә йылға яҡын ғүмерен донъялағы иң мәрхәмәтле һөнәргә – балаларға урыҫ теле һәм әҙәбиәте серҙәрен асыуға бағышлаған Герна апайҙың хеҙмәтенә алда әйтелгән орден, иң-иң тырыштар һәм әүҙем йәмәғәтселәргә бирелгән «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» һәм «Хеҙмәт ветераны» миҙалдары, әллә күпме маҡтау ҡағыҙҙары – лайыҡлы баһа. Уның тағы ла бер бүләген – «Әсәлек миҙалы»н билдәләмәү мөмкин түгел: Әхтәм ағай менән биш балаларын оло тормошҡа сығарған. Ҡыҙҙары Зилә менән Дилә олатай-өләсәйҙәре, атай-әсәйҙәре эшен дауам иткән, юғары категориялы урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылыры, малайҙары Рәил, Ҡадир һәм Әғләм ирҙәргә хас ҡырыҫыраҡ һөнәр һайлаған, хоҡуҡ һаҡлау өлкәһендә уңышлы эшләп йөрөйҙәр.\n– Һәйбәт йәшәнем, бәхетле булдым, – тип йомғаҡ яһаны Герна Ҡорбанғәле ҡыҙы тормош юлы хаҡындағы ентекле хикәйәтенә. – Атайым һәм әсәйемдән бирелгән яҡшы сифаттар ғүмер буйы оҙатып килде. Әхтәм ялан яҡта тыуған кешене үҙенә генә түгел, Шығайҙың хозур урман-тауҙарына ла ғашиҡ иттерҙе, бигерәк тә тәбиғәт йәнле булды, уның менән матайҙа тирә-йүнде тотош урап сыҡтыҡ. Иремдең бар күркәмлеге балаларыбыҙға күскән, улар донъяла үҙ урынын тапты, хөрмәт һәм ихтирам яуланы.\nҮҙе белем биргән меңдән артыҡ уҡыусыһының, уларҙың ата-әсәләренең рәхмәте мәғариф ветераны өсөн айырыуса ҙур әһәмиәткә эйә, әлбиттә. Байрам һайын йылы һәм ихлас ҡотлауҙар ишетә, хәл белергә килеүселәр ишек-ҡапҡаны яптырмай икән – был да бәхет түгелме ни?!\nХеҙмәт эшмәкәрлеге барышында агитатор, ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы, «Белем» йәмғиәте лекторы һәм уның тәүге ойошмаһы етәксеһе, ауыл Советы депутаты кеүек йәмәғәт эштәрен күп йылдар барышында бер ниндәй тәнәфесһеҙ башҡарған уҡытыусы хаҡлы ялға сыҡҡас та күңеленә нығыраҡ яҡын булған үҙешмәкәр сәнғәттән айырылмаған. Ауылдың мәҙәни үҙәгендә сирек быуат уңышлы эшләп килгән «Гөлнәзирә» халыҡ фольклор ансамбленең иң әүҙем ағзаларының береһе ул. Афарин, Герна апай, һеҙгә ныҡлы һаулыҡ юлдаш булһын!\nЕргә берегеп эшләгәс\nАуылдың хөрмәтле механизаторҙары араһынан тәүгеләрҙән булып Ғайса Сәлмәновтың исемен атанылар һәм «тимер йәне ҡағылған бит уға» тип шаяртып өҫтәп ҡуйҙылар. Шулайҙыр. Юҡһа, Ғайса ағай «бүләк менән дә, түләүҙәр менән дә ҡыҙыҡһынманым, минең өсөн иң мөһиме эш ине» тип әйтмәҫ ине. Бәхеткә күрә, дөйөм хеҙмәт өсөн яныусылар халҡыбыҙҙа совет заманында ла күп булды, әле лә улар аҙ түгел...\nҒүмер йылдары сылбырының һигеҙенсе тиҫтәһен теүәлләүгә яҡынлашҡан Ғайса Әлипбай улының яҙмышы тиҫтерҙәренекенән әллә ни айырылмай. Бала сағы ауыр һуғыш осорона тура килгәнлектән, аслы-туҡлы йәшәүҙе лә кисергән, бик иртә ауыр хеҙмәткә егелгән, ете кластан һуң колхозға даими эшкә сыҡҡан, йылҡы көткән. Ауырлыҡтарға бер ҙә бирешмәгән, саф һауала һоҡланырлыҡ буй еткергән. Ваҡыты еткәс, әрмегә саҡырғандар, өс ярым йыл Байконурҙа хеҙмәт иткән. Техникаға нәҡ шунда тартылғандыр ҙа инде ауыл егетенең асыҡ күңеле. Әбйәлилдә киң профилле механизатор һөнәрен үҙләштерә һәм үҙенең бураҙналағы һабантурғай йырына күмелгән тәүге яҙын йыраҡ 1963 йылда ҡаршылай. Артабан хужалыҡҡа ҡайтҡан күп төрлө тракторҙа эшләй, ҡайҙа ебәрәләр, шунда бара, үҙен тырыш, ышаныслы итеп таныта: ерен дә һөрә, ашлыҡ та сәсә, мал аҙығы әҙерләүҙә лә һынатмай, иген йыйыуҙың да уртаһында ҡайнай. Ә ҡыштарын башҡа мәшәҡәттәргә егелә. Хаҡлы ялға ваҡыт етә башлап, “ҡорос ат”ын ҡалдырһа ла, төрлө эштә була, келәт өсөн яуаплылыҡты ла үҙ иңенә йөкмәй...\nБылар – тотош һанап киткәндә. Ҡырыҫ тәбиғәтле Шығай тарафтарының теңкәгә тейгән оҙайлы ямғырҙарын, үҙәккә үткән көҙгө елдәрен, трактор тоҡанырға теләмәгән ҡышҡы ыжғыр һыуыҡтарын һәм бер яҡҡа ла сығармаған йәнгә тейгән бурандарын бер ҙә ғәйепләп хәтерләмәй ветеран. Тыуған яҡ бит – уның алға китеүе өсөн йылын йылға ялғап тырыша тракторсы, күптәргә өлгө була. Үҙаллы эш башлауына биш миҙгел тигәндә колхозда ғына түгел, районда алдынғылыҡҡа күтәрелә, бының өсөн уның күкрәгенә тәүге оло бүләк – «РСФСР ауыл хужалығының социалистик ярыш отличнигы» тигән билдә тағыла.\nҮҙен бер күрһәтеп, тәүге үрҙе яулаған ир-ат ярты юлда туҡтаймы ни? Юҡ, әлбиттә. Ғайса ағай ҙа нәҡ шулай итә. Ҡушылғанды намыҫ менән башҡара, тейешле шарттарҙың барыһын да теүәл үтәй: эш сифатын тәү сиратҡа ҡуя, техникаһын ҡарай, яғыулыҡ-майлау материалдарын юҡҡа сарыф итмәй, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен дә онотмай, ҡыҫҡаһы, бер ни дауламай, хеҙмәтен һәүетемсә дауам итә. Уҙған быуаттың 70-се йылдары башында тағы ла ҙурлайҙар ер кешеһен: «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалын тағып йөрөргә өйрәнеп тә өлгөрмәй, ҙур залға саҡырып, «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» тигән икенсе миҙалды тапшыралар...\nБер нисә йылдан алдынғы механизаторҙы тағы яңы уңыштарға дәртләндергән ваҡиға була: күрше Учалы районының данлыҡлы «Байрамғол» совхозы ерҙәрендә буй еткергән, һатыусы һөнәре алып, Шығай магазинына йүнәлтмә менән эшкә килгән Нәсимәне күреп ҡала. Ҡояшлы көндә лә түгел, ямғыр яуып, тракторы баҫыуға инә алмай өйгә ҡайтҡанда. Шулай итеп, бер кирегә бер ыңғай сыға. Алдынғы кеше алдынғы инде, башҡалар ҡыҙ тирәһендә ураланғансы, уйлағанын тормошҡа ашырып та ҡуя: буш ҡалған моңһоу яланда һуңғы бураҙнаһын һалып ҡайта ла гөрләтеп туй яһай.\nБына хәҙер 42 йыл бергә ғүмер итәләр. Улдары Рөстәм үҙҙәренә оҡшап эшһөйәр: төрлө һөнәр үҙләштергән, әрме хеҙмәтендә лә йөрөп ҡайтҡан, Себер тарафтарын да күреп килгән, һөҙөмтәлә атай нигеҙе ҡаршыһына төпләнгән. Уға тиклем Әбйәлил уңғаны Миләүшәне, тейешле белем алдырып, Йылайырҙан табып алып ҡайтҡан. Уныһы, Шығайҙың башҡа «таш булып төшкән» килендәре кеүек, шунда уҡ ауыл тормошона сумған: һөйгәненә өс сабый бүләк иткән, өйҙә лә өлгөрә, дәүләт эшен дә маҡталып тарта. Ә өлкәндәр, уларҙың етеш һәм татыу тормошона һоҡланып, ике ейән һәм ейәнсәрен һөйә.\n...Башлы-күҙле булғас та, Ғайса ағай тамсы ла үҙгәрмәй: әлеге шул колхоз эше тип йәшәүен дауам итә, алдынғылыҡты бер кемгә лә бирмәй: биш йыллыҡ алдынғыһы, йыл ярышында еңеүсе булып таныла, 1986 йылда СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең бронза миҙалы менән бүләкләнә. Ветеран-тракторсы баҫалҡы ғына «наградалар менән ҡыҙыҡһынманым» тиһә лә, уларҙы махсус һанап сыҡтым. Был бүләктәр хаҡында бөгөн тәү сиратта уның ейән-ейәнсәрҙәре, Шығайҙың йәш быуыны белергә тейеш. Һоҡланыу һәм ғорурланыу өсөн генә түгел, ә иң әһәмиәтлеһе – ысын хеҙмәт кешеһенән өлгө һәм үрнәк алыу өсөн!\n«Иң мөһиме – кешеләрҙе яратыу...»\nУҡытыусылар ғаиләһендә үҫеп, барлыҡ туғандары ла мәғариф юлын һайлағанда бер үҙе шәфҡәт туташының аҡ халатын кейгән Филүзә Миһранова менән оҙаҡ ҡына һөйләшеп ултырҙыҡ. Йәшлегендә күңеленә оҡшаған һөнәрҙе үҙләштереп, өс тиҫтә йылға яҡын уға тоғро ҡалған, бөгөн ауылда иң кәрәкле һәм ихтирамлы кешеләрҙең береһенә әйләнгән замандашым әүәҫ әңгәмәсе булып сыҡты.\n– Республикала көслөләрҙән һаналған Белорет медицина училищеһын 1989 йылда тамамланым. Төплө белем биреп, ғүмерлеккә әйләнгән эшемә ныҡлы һөйөү тәрбиәләгән уҡытыусыларыма рәхмәтлемен, – тип һөйләп алды ул. – Бөгөн иһә һөнәрҙәштәремдең бар яҡлап та көндәлек ярҙамын тоям. Тәү сиратта Сосновка участка дауаханаһының өлкән шәфҡәт туташы Лариса Шәрәфетдинова менән амбулатория мөдире Филиә Тимерғәлинаны билдәләр инем. Ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлегенең өлкән фельдшеры Алла Кириллова методик йәһәттән һәр саҡ тейешле булышлыҡ күрһәтә.\nШығайҙың һигеҙ йөҙгә яҡын кешеһенә медицина ярҙамы күрһәтә фельдшер-акушер Филүзә Салауат ҡыҙы. Уҡыу йылы барышында мәктәп интернатында аҙналап йәшәгән илле уҡыусы баланың һаулығын ҡайғыртыу ҙа уның өҫтөндә. II һәм III төркөм инвалидтары, диспансер иҫәбендә тороусылар, оло йәштәгеләр, сабыйҙар һәм күп балалы ғаиләләр, афған һәм чечен һуғышында ҡатнашыусыларҙың сәләмәтлегенә төп иғтибарын бүлә. Мохтаждарҙың береһе лә ситтә ҡалмай. Ниндәйҙер сир билдәләре күренгәндәрҙе кисекмәҫтән дауаханаға ебәреүҙе хәстәрләй, йорт-хужалыҡтарҙың санитар торошон ҡарарға ла өлгөрә. Ҡыҫҡаһы, вазифаһын күңел биреп һәм еренә еткереп үтәй. Уҡытыусы ата-әсәһенең матур өлгөһөндә һәм тейешле тәрбиәһендә милләтебеҙгә хас матур сифаттарҙы үҙенә һеңдереп үҫкән кеше башҡаса булдыра ла алмайҙыр ул!\n– Беҙҙең эштә иң мөһиме – кешеләрҙе яратыу, – тип ныҡлап әйтте Филүзә әңгәмә барышында.\nБыға ниҙер өҫтәүе урынһыҙ. Үҙенә килгәндә инде – тормошҡа ғашиҡ шәфҡәт туташы гөрләтеп донъя көтә, ғүмер юлынан ышаныслы аҙымдар менән атлай. Йәшерәк сағында үҙе әҙерләгән маскарад кейемдәрендә яңы йыл шыршыһы тирәләп ауылдаштарының күңелен күтәрһә, һуңғы йылдарҙа ҡышҡы хозур биҙәктәргә сумған урман-тауҙарға саңғыла сығырға күптәрҙе үҙ артынан әйҙәй. Ихатаһын тултырып күҙҙең яуын алып ултырған төрлө сәскәләр үҫтерә, һәр ауыл кешеһе кеүек тулы кимәлдә хужалыҡ алып бара – мал-тыуар тота, бәрәңге һәм йәшелсә үҫтерә, емеш-еләк йыйып, ҡайнатма әҙерләй. Өйҙәге яҡындары өсөн күңел наҙын һалып, телеңде йоторлоҡ ҡамыр аштары бешереүен дә өҫтәһәң, уның уңғанлығына һоҡланырға ғына ҡала. Йыр-моң тыңлап, яҡшы кәйеф менән башҡарғас, көнкүреш хәстәрҙәрен бер ни тип тә белмәй. Шиғыр йыйынтыҡтарын йә яратҡан әҙиптәре Фәрит Иҫәнғолов, Әхиәр Хәким, Ноғман Мусин, яҡташы Яныбай Хамматовтың романдарын ҡулға алғанда нескә хисле Филүзә бар хәстәрҙәренән ял итә. Нисек өлгө алмайһың инде шундай замандаштан?! Киләсәктә лә уға шулай матур йәшәргә яҙһын.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Тауҙар_ҡосағына_һыйынып...&oldid=503912"


Тиволи — Башҡорт Википедияһы\nТиволи (итал. Tivoli) — Италия ҡалаһы. Был ҡала Италияның Лацио төбәгендәге Рим провинцияһында урынлашҡан. Ҡала Анио йылғаһы буйында, Римдан төньяҡ-көнсығышҡа табан 24 км алыҫлыҡта тора. Тиволи ҡалаһында 57 мең самаһы кеше йәшәй. Төп иҫтәлекле урындары: боронғо рим Адриан виллаһы, папа II Пий замогы(1458—1461), атаҡлы д’Эсте виллаһы (XVI быуат) һәм Григориан виллаһы (XIX быуат).\nРим[d] һәм Рим[d]\n56 542 кеше (1 ғинуар 2018)\n235 ± 1 метр\nКастель-Мадама[d], Гуидония-Монтечельо[d], Рим, Сан-Грегорио-да-Сассола[d], Виковаро[d], Марчеллина[d] һәм Сан-Поло-дел-Кавальери[d]\n68,65 км² (9 октябрь 2011)\n00010, 00011 һәм 00019\nCategory:Views from Tivoli (Italy)[d]\nCategory:Views of Tivoli (Italy)[d]\nКатегория:Похороненные в Тиволи[d]\nCategory:Films shot in Tivoli[d]\nҠаланың ҡурсалаусылары — изге Лаврентий һәм Симфороз, улар хөрмәтенә Тиволи ҡалаһында йыл һайын 10 августа байрам үткәрелә.\n3 Төҙөлөш сәнғәте\nҠасандыр римллеләрҙең күҙен ҡыҙырып торған ҡала Икенсе бөтә донъя һуғышы барышында создаштар ташлаған бомбаларҙан үҙенең күркәмлеген юғалтҡан . Шулай ҙа ҡала торған Сабин тауҙарының көнбайыш битләүенән ҡарағанда икһеҙ-сикһеҙ Кампаньяның матур күренеше, ҡала янындағы Анио йылғаһының ҙур шарлауыҡтары туристарҙы үҙенә йәлеп итә. Быға дәлил булып «Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге» тора.\nБорон Тиволи ҡалаһы Тибур тип аталған һәм ул Рим менән Тибуртин юлы менән тоташҡан. Тибур аша Римдан Италияның бөтә көнсығышына юл үткән. Риүәйәт буйынса, Тибур беҙҙең эраға тиклем XIII быуатта , Троя һуғышынан алда, Амфиарайҙың ике улымы, ейәнеме булған Катилл һәм Корас тарафынан нигеҙләнгән. Уларҙың ағаһы Тибурт хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Икенсе риүәйәт буйынса, ул сикулалар йәки сиканалар тарафынан нигеҙләнгән, һуңынан пеласгтар хакимлығына буйһона һәм, ниһайәт, латиндар ҡулына күсә.\nЛатиндар хакимлығы ваҡытында ҡала Латин союзының эре ҡалаларының береһе булараҡ, бер аҙ ваҡыт Римдың үҙе менән ярышҡан. Б. э. тиклемге 90 йылда Тибур халҡы римгражданлығына эйә була. Тибур ҡалаһы Октавиан Август батшалыҡ иткән саҡта Италияның иң модалы һәм матур урындарының береһе була.\nТибур тирәһендәге хәлле римлеләр бында бай виллаларын төҙөгән. Августың үҙенән башҡа, Меценат, Гораций, Секст Проперций һәм Гай Валерий Катулл йәшәгән.\nX быуатҡа ҡарата ғына варварҙар тарафынан таланған Тиволи үҙ байлығын һәм именлеген кире ҡайтарған. Императорҙан байтаҡ хоҡуҡтар алған һәм 1816 йылға тиклем ирекле ҡала булып торған. XVI быуатта ҡала д’Эсте йорто ҡулында булған.\nТибур шарлауыҡтары өҫтөндәге Меценат виллаһы. Гаккерт Филипп картинаһы\nАрхитектура тарихына Тиволи исеме алтын хәрефтәр менән яҙып ҡуйылған. Уның антик емереклектәре Италияла бик мөһим тип иҫәпләнә. Боронғо виллаларҙы XVI быуатта уҡ ҡаҙый башлағандар һәм ҡаҙыуҙар әле лә дауам итә. Бик күп антик һындар императорҙарҙың иң ҙур һәм бай Адриан виллаһында табылған. Шулай уҡ бик бай ҡомартҡылар Геркулес ҡорамында һәм Горацийҙарҙың Сабин округында табылған.\n1549 йылда кардинал Ипполито II д' Эсте Лигорио Пирроға Тиволи ҡалаһында фонтандарға бай вилла төҙөргә ҡушҡан. Был вилла баҡсаһы хәҙерге ваҡытта бер аҙ ташландыҡ хәлендә булыуға ҡарамаҫтан, Яңырыу дәүеренең һәйкәле булараҡ, бЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. 1920-се йылдарҙа һәм артабан Икенсе донъя һуғышынан һуң бомбаларҙан зыянланған виллала ҙур күләмле реставрация үткәрелә. Вилланың паркы 2007 йылда «Европаның иң матур паркы» бүләген ала.\n↑ Обнорский Н. П. Тибур // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\ncomune.tivoli.rm.it — Тиволи рәсми сайты\nТиволи // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тиволи&oldid=891009 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 май 2019 в 12:09\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:09 30 май 2019 үҙгәртелгән.


Тимер атың ҡайҙа тора?\n9 Апрель 2020, 18:39\nГазондарға ҡуйылған автомобилдәрҙе фотоға төшөрөп һалыу, тимер аттарын тыйылған урындарҙа ҡалдырған хужаларға ҡарата тәнҡит һүҙҙәре яҙыу кеүек күренештәр күп.\nГазондарға ҡуйылған автомобилдәрҙе фотоға төшөрөп һалыу, тимер аттарын тыйылған урындарҙа ҡалдырған хужаларға ҡарата тәнҡит һүҙҙәре яҙыу кеүек күренештәр күп. Быға тиклем дә балалар майҙансығы, ихаталарҙағы кер элеү өсөн махсус бүленгән урындарға ҡуйылған, йәйәүлеләр өсөн тәғәйен тротуарҙар буйлап йөрөгән машиналар бар ине, әлбиттә. Былтыр иһә был эште контролдә тотоуға республика етәкселеге етди иғтибар бүлә башланы һәм халыҡты ташландыҡ автомобилдәр хаҡында хәбәр итергә саҡырҙы. Уҙған йылдың апреленән бындай кире күренештәр өсөн яуапҡа тарттырыу ҡаралды.\nЗаконға ярашлы, административ хоҡуҡ боҙоусылар өсөн төрлө кимәлдә штраф һалына. Балалар һәм спорт майҙансыҡтарында, газонда, сүп-сар йыйыу майҙансығында ҡалдырылған машина хужаларына ҡарата 1 мең һумдан 2 меңгә тиклем, етәксе вазифаһы биләгәндәргә - 10 мең һум, ойошмалар өсөн 20-30 мең һум күләмендә штраф һалына. Хәл ҡабатланған осраҡта ул бермә-бер арта.\nУрамдағы иҫке, ташландыҡ машиналар ҡала, ауылдарҙы биҙәмәй. Ихаталарҙа, юл ситтәрендә йылдар буйы торған автомобилдәр граждандарға ғына түгел, торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәткәрҙәренең эшенә лә ҡамасаулыҡ тыуҙыра. Был бигерәк тә ҡыш миҙгелендә, ҡар таҙартҡанда беленә. Көрт баҫып киткән машиналар юл хәрәкәтен тотҡарлай. Йәй көндәрендә иһә улар торған ерҙе сүп үләндәре баҫыуы матур күренеш түгел.\nЭйәһеҙ техниканы асыҡлау, уларҙы эвакуациялау һәм утилләштереү тәртибен үҙ эсенә алған 351-се ҡарар район хакимиәте тарафынан уҙған йылдың 21 авгусында ҡабул ителде һәм уға ярашлы, хужаһыҙ тимер аттар менән «көрәш» башланды.\nҘур ҡалалар менән сағыштырғанда беҙҙә бындай кире күренештәр әллә ни күп түгел, асыҡланған 8 машинаның ни бары икеһе генә хужаһыҙ тип табылған.\nУрамда ултырған бар автомобилде лә хужаһыҙ тип уйлау хата, сөнки кемдер оҙайлы осорға эшкә китеүе сәбәпле, уның урамда тороп ҡалыуы мөмкин. Тикшереү ваҡытына хужаһыҙ йәки асыҡланмаған техника ла шул иҫәпкә инә.\nУларҙан башҡа, йылдар дауамында асыҡ һауала ултырып эшлектән сығыу сәбәпле, урынынан күсереү мөмкинлеге булмағандары ла осрай. Былары ташландыҡ машина булып һанала. Улар хаҡында мәғлүмәтте ҡала хакимиәтенә граждандарҙың мөрәжәғәте нигеҙендә хоҡуҡ һаҡлау һәм идара итеүсе ойошма вәкилдәре тапшыра. Алынған мәғлүмәт өс эш көнөндә махсус журналға теркәлә һәм 15 көндә комиссия тикшереүе ойошторола. Уның һөҙөмтәләре буйынса акт төҙөлә, фотоматериалдар теркәлә. Барлыҡ сараларҙан һуң автомобиль хужаһына ике аҙна эсендә уны урынынан күсереү кәрәклеге хаҡында иҫкәрмә ҡалдырыла. Кире осраҡта өс эш көнө эсендә идара итеүсе ойошма мәғлүмәтте хоҡуҡ һаҡлау органына ебәрә, һәм транспорт сараһының хужаһын асыҡлау маҡсатында ул рәсми сайтҡа ҡуйыла.\nРөхсәтһеҙ урында торған машина 30 көн эсендә урынынан алынырға тейеш. Талаптар үтәлмәгән осраҡта, комиссия техниканы эвакуациялау тураһында акт төҙөй һәм автомобиль махсус туҡталҡаға күсерелә, хужаһыҙҙары иһә утилләштерелә.\nҘур ҡалаларҙа бындай осраҡтар йыш күҙәтелһә, беҙҙә халыҡ барлыҡ талаптарҙы ла аңлап ҡабул итә һәм ваҡытында үтәй, шуға күрә әллә ни ҡатмарлыҡтар юҡ.\nАдминистратив комиссия рәйесе урынбаҫары Ольга Акшенцева белдереүенсә, уҙған йылда транспорт сараларын парковкалауға ҡағылышлы бөтәһе 181 эш ҡаралған. 143-нә штраф һалынған, ҡалғандары менән аңлатыу эштәре алып барылған. Штрафтың дөйөм күләме 145 мең һум тәшкил итә.\nӘ һеҙ тимер атығыҙҙы тыйылған урындарҙа ҡалдырмайһығыҙмы? Ул башҡаларға уңайһыҙлыҡ тыуҙырмаймы? Ҡағиҙәләргә ҡолаҡ һалмағандарға машиналарын махсус туҡталҡанан эҙләргә тура киләсәк. Өҫтәүенә, эвакуация һәм туҡталҡа өсөн түләргә кәрәклеге хаҡында ла оноторға ярамай. Ошондай күңелһеҙ күренештәргә юл ҡуймаҫ өсөн талаптарға битараф булмаһағыҙ, уларҙы теүәл үтәһәгеҙ һәм үҙ мөлкәтегеҙгә яуаплы ҡараһағыҙ ине.


Ҡыҙыл Вена — Башҡорт Википедияһы\nКарл-Маркс-Хоф, 1927—1930 йылдар арауығында төҙөлгән\nҠыҙыл Вена — социал-демократтар ҡала парламентында өҫтөнлөк алған, ә ҡала менән беренсе тапҡыр демократтар идара иткән 1918 йыл һәм 1934 йылдар арауығындағы Австрия баш ҡалаһының рәсми булмаған исеме.\n1 Беренсе донъя һуғышынан һуңғы ижтимағи хәле\n2 Дөйөм сәйәсәт\n3 Дәүләт торлағы\n4 Медицина хеҙмәте\n5 Финанс сәйәсәте\nБеренсе донъя һуғышынан һуңғы ижтимағи хәле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБеренсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң, Австро-Венгрия империяһының тарҡалғанынан һуң һәм Австро-Венгрия империяһын бүлгеләгәндән һуң, 1918 йылдың 12 ноябрендә Габсбургтар династияһының скипетры аҫтындағы элекке рухани Монархия Deutschösterreich (Герман Австрияһы) тип аталған ил Австрия республикаһы тип йөрөтөлә башлай. 1919 йылдың 4 майында үткән гемейндератҡа (ҡала парламентына) һайлауҙа ҡатнашыу өсөн беренсе тапҡыр бөтә бәлиғ булған ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-аттар тауыш биреү хоҡуғына эйә булалар. Һайлауҙарҙа социал-демократик партия күпселек тауыш йыя: социал-демократтарҙың беренсе мэры итеп Якоб Рейман һайлана. 1923 йылдағы муниципаль һайлауҙарҙа уны Карл Зейц алмаштыра.\nБыл ваҡыт эсендә ҡала бик күп үҙгәрештәр кисерә. Һуғыш ваҡытында Рәсәй армияһы баҫып алған Австрия Галицияһының (хәҙерге Көнбайыш Украина) күп кенә ҡасаҡтары баш ҡалаға килеп төпләнәләр. Һуғыш аҙағында Император һәм Король армияһының бик күп һалдаттары, ваҡытлыса булһа ла, Венала ҡалырға ҡарар итә, шул уҡ ваҡытта Император һәм Король хөкүмәте министрлығының элекке чиновниктары тыуған яҡтарына ҡайтып китә. Хәрби облигация ҡабул иткән урта синыф вәкилдәре хәҙер инде файҙаһыҙ булып сығалар һәм гиперинфляция арҡаһында, фәҡирлеккә дусар булалар. Йөҙәр йылдар һуҙымында Венаны туйындырған Австрия һәм яҡын-тирәләге региондар араһындағы яңы сик һыҙығы, хәҙер килеп, баш ҡаланы аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе ҡыйынлаштыра. Фатирҙар шығырым тулы була, һәм унда туберкулёз, испанка һәм сифилис кеүек ауырыуҙар ҡотора. Яңы Австрияла Вена бәләкәй ил өсөн үтә ҙур баш ҡала тип иҫәпләнә, һәм Австрияның башҡа яҡтарында йәшәгән кешеләр уны йыш ҡына Wasserkopf тип атағандар.\nИкенсе яҡтан, оптимистар бында ижтимағи һәм сәйәси эшмәкәрлек өсөн киң юл асылыуын күргәндәр. Республика конституцияһын төҙөгән Ганс Кельзен һәм Карл Бюлер кеүек прагматик зыялылыр бик күп уртаҡлыҡтар табалар. Улар өсөн был «уяныу», яңы рубеждар һәм оптимизм осоро була.\nҠыҙыл Венаның интеллектуаль ресурстары бай була: Илона Дучинская һәм Карл Поланьи, һәм ҡайһы бер зыялы-социалистары ҙур теләк менән Венаға күсә йәки Венаның үҫешен һәм модернизацияһын үҙ итә Зигмунд Фрейд, Альфред Адлер, Карлу Бюлер, Артур Шницлер, Карл Краус, Людвиг Витгенштейн, Адольф Лоос, Арнольд Шёнберг һәм башҡа клеркаль консерваторҙар рәтенән социалист та, принципиаль оппозиция вәкиле лә булмаған ғалимдарға, рәссамдарға, нәшриәтселәргә һәм архитекторҙарға өҫтәлеп, унда башҡа региондарҙан ҡыуылғандар ағыла.\nДжон Гюнтер ике һуғыш осорондағы Венаның дөйөм ситуацияһын былай тип ҡылыҡһырлай: «Марксистик Вена һәм клерикаль ауылдар араһындағы тигеҙлектең боҙолоуы Адольф Гитлер власына күскәнгә тиклем, Австрия сәйәсәтенең өҫтөнлөклө мотивы һанала. Вена социалистик, антиклерикаль ҡала, ә муниципалитет булараҡ, бай ҙа була. Тарҡалыш хәлендә хәлдә ҡалған, рим-католик консерватив һәм Вена тормошоноң ярайһы уҡ юғары стандарттарына көнләшеп ҡараған ҡала ситендә йәшәүселәр ярлы була».\nДөйөм сәйәсәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГерман Австрияһы беренсе хөкүмәтенең яңы фракцияһындағы Ҡыҙыл-ҡара коалиция инициативаһы менән 1918 йылдың ноябрендә республика иғлан итеүгә бер аҙна үтеү менән үк, һигеҙ сәғәтлек эш көнө иғлан ителә. Бынан тыш, эшһеҙлек буйынса аҡсалата ярҙам түләү системаһы тормошҡа ашырыла һәм эшселәрҙең рәсми Германияла лоббизм сифатында ҡануниәткә нигеҙләнгән Эшселәр палатаһы (Arbeiterkammer, рәсми Kammer für Arbeiter und Angestellte) булдырыла. Беренсе донъя һуғышынан һуң христиандарҙың социалистик партияһы вәкилдәре власта торған ваҡыт эсендә, бындай үҙгәртеүҙәр үткәреү буйынса энтузиазм кәмегәндән кәмей бара.\n1920 йылда коалиция тарҡала, ошо ваҡыттан алып 1945 йылға тиклем социал-демократтар — федераль кимәлдә — йә оппозицияла була, йә йәшерен эш итә. Әммә «ҡыҙылдар» 1919 йылдың парламент һайлауҙарында күпселек тауыш йыйып, Вена менән идара итеүҙәрен дауам итә. Венаны сағыу итеү һәм социал-демократик сәйәсәт өлгөһө итеү — уларҙың төп маҡсаты була. Улар күргән саралар ул заман өсөн уңышлылы, хатта мауыҡтырғыс булып тойола һәм бөтә Европа быны күҙәтеп бара. Австрия консерванттары, ҡағиҙә булараҡ, бындай төр сәйәсәткә нәфрәт менән ҡарайҙар, ләкин социал-демократтарҙың Вена һайлауҙарындағы уңыштарына ҡаршы бер нәмә лә эшләй алмайҙар.\nВена ете быуат һуҙымында Түбәнге Австрия еренең үҙәге була. Венала күпселектә һәм Винер-Нойштадтта (округ) урынлашҡан сәнәғәт регионы эшселәренең тауышына эйә булған «ҡыҙылдар», хатта беренсе социал-демократ губернатор, ландсгауптман, һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә, Түбәнге Австрияның «ер капитанын» күрһәтергә хоҡуҡ алалар, һәм 1919 йылда улар Альберт Северҙы һайлайҙар. Ауыл ерендәгеләр, ул ваҡытта «ҡыҙылдарға» буйһонорға теләмәгәнлектән, ә социал-демократтар партияһына уларҙың ҡаланы модернизациялау сәйәсәтенә консерваторҙарҙың ҡыҫылыуы оҡшамағанға күрә, ике ҙур партия «ҡыҙыл Венаны» «ҡара Түбәнге Австриянан» айырырға килешәләр. Бының буйынса 1921 йылда Милли парламент конституцион ҡанун булдыра, һәм 1922 йылдың 1 ғинуарынан Венала федераль Австрия ере барлыҡҡа килә. 1939 йылдан һуң, Гюнтер былай тип билдәләй: «Венала социалистар бик яҡшы администрация әҙерләйҙәр, был уны, ихтимал, донъялағы иң уңышлы муниципалитет иткәндер […]. Социалистарҙың һуғыштан һуңғы осорҙа өлгәшкән уңыштары һәр төрлө Европа илдәрендә ижтимағи хәрәкәттәрҙе иң тулҡынландырған ваҡиға һаналды».\nДәүләт торлағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИмператор һәм король хөкүмәте 1917 йылда фатир алып тороусыларҙы яҡлау буйынса ҡанун ҡабул итә (Mieterschutzgesetz), һәм ул Венала ғәмәлгә ашырылырға тейешле тип иғлан ителә. Инфляцияның юғары булыуына ҡарамаҫтан, был ҡанун фатир алып тороу хаҡын 1914 йыл кимәлендәгесә күтәрмәй ҡалдырыуҙы күҙ уңында тота. Был шәхси торлаҡ проектын үҙ-үҙенә зыянға эшләй торғанға әйләндерә. Һуғыштан һуң һәр кем ала алырлыҡ фатирға ихтыяж саманан тыш арта. Венала йәмғиәт торлаҡ төҙөлөшө булдырыу социал-демократтарҙың төп хәстәрлегенә әйләнә.\n1919 йылда федераль парламент эшләп килгән торлаҡ структураларының эффектлылығын күтәреү өсөн, торлаҡҡа талаптар тураһында Ҡанун ҡабул итә (Wohnanforderungsgesetz). Төҙөлөш өсөн ерҙәргә шәхси ихтыяждың түбән булыуы һәм төҙөлөштөң түбән сығымдар талап итеүе ҡала администрацияһының дәүләт торлаҡ төҙөлөшөн ентекле планлаштырыу өсөн ҡулай факторға әйләнә.\n1925 йылдан алып (көслө шиллинг валютаһы девальвирләнгән кронаны (аҡса берәмеге) 1934 йылға тиклем гемейндебауҙар («төҙөлөш берекмәһе») ярҙамында 60 000 яңы фатирлы биналар төҙөлә. Ҙур йәшәү урындары үҫеп ултырған ағаслыҡ эргәһендә төҙөлә — мәҫәлән, Карл-Маркс-Хофта (1934 йылғы гараждандар һуғышының иң ҡыҙыу нөктәләренең береһе). Фатир алып тороусылар өсөн һайлау рейтинг системаһы үткәрелә, уның буйынса инвалидтар өҫтәмә «мәрәй» алғандар, шул арҡала, улар алданыраҡ фатир алыу өсөн дә һайланылыу мөмкинлегенә эйә булалар. Төҙөлөш өсөн сығымдарҙың 40 % — Венаның торлаҡ һалымынан, ҡалғандары байлыҡ өсөн һалымдан һәм федераль средствонан алынған. Төҙөлөш сығымдарын ҡаплау өсөн дәүләт средстволарын ҡулланыу фатирҙарҙарға арзан аренда хаҡы ҡуйыуға мөмкинлек бирә: Килемле йорттарҙа фатир алып тороу хаҡы ғаилә килеменең 4 % тәшкил итә, шәхси йорттарҙа торлаҡ алып тороу хаҡы 30 %.була. Бынан тыш, әгәр торлаҡта йәшәүселәр йә ауырып китһәләр, йә эшһеҙ тороп ҡалһалар, уларға аренда өсөн түләүҙе кисектеү мөмкинлеге бирелә.\nМедицина хеҙмәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАта-әсәләр һәр балаға «кейем пакеты» ала, был «Венала йәшәгән бер бала ла гәзиткә төрөнөп йөрөмәҫлек» булһын өсөн эшләнелә. Әсәләргә үҙҙәренең эш урынына кире сығырға мөмкинлек бирер өсөн һәм урамдан балаларҙы «алыр» өсөн, балалар баҡсалары, «төштән һуңғы йорттар» һәм балалар курорты асыла. Медицина хеҙмәте бушлай бирелә. Физик әҙерлек кимәлен күтәреү һәм ял итеү өсөн, спорт майҙансыҡтары, йәмғиәт мунсалары һәм спорт ҡоролмалары асыла. Социаль һәм медицина хеҙмәттәре күрһәтеү буйынса ҡала берләшмәһе ағзаһы [Юлий Тандлер былай тип билдәләй: «Беҙҙең йәштәр йорттары өсөн тотонғаныбыҙ — төрмәләр өсөн китәсәк сығымды экономиялау. Йөклө ҡатындарҙы һәм кесе йәштәге балаларҙы ҡарауға тотонғаныбыҙ — беҙ психиатрик дауаханаларға китәсәк сығымды һаҡлап ҡалабыҙ, тигән һүҙ». Һуғышҡа тиклемге осор менән сағыштырғанда, социаль хеҙмәт күрһәтеү буйынса бюджет сығымдары өс тапҡырға арттырыла. Кесе йәштәге балаларҙың үлем осраҡтары кәмей, ул дөйөм Австрияныҡынан уртаса кимәле түбәнәйә, туберкулез менән ауырыусылар һаны ла 50 %-ҡа кәмей. Муниципалитет ҡарамағындағы газ, электр энергияһына һәм сүп-сарҙы йыйыуға булған арзан тариф ҡаланың санитар хәлен яҡшыртырға ярҙам итә.\nФинанс сәйәсәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМуниципаль закон юлы менән социал-демократтарға федераль һалымдарға өҫтәмә булған (тәнҡитселәр уны ҡала берләшмәһенең финанс мәсьәләләре буйынса ағзаһы Хьюго Брейтнер фамилияһына ярашлы «брейтнер һалымдары» тип йөрөткәндәр) яңы төр һалымдар индерелә. Был һалымдар байлыҡҡа ҡарап индерелә: һыбай йөрөрлөк ат, ҙур шәхси автомобилдәр, үҙ хужалығыңда хеҙмәтсе тотоу, шулай уҡ ҡунаҡхана номерҙары өсөн дә һалым түләнергә тейеш була.\nWohnbausteuer (торлаҡ төҙөлөшө өсөн һалым), прогрессив һалым булараҡ индерелә, йәғни ул үҫә барыусы проценттарҙан тотола. Унан алынған килем киң ҡолас алған муниципаль торлаҡ программаһын финанслауға китә. Шуға ла гемейндебау юл менән төҙөлгән биналарҙың күбеһе бөгөн дә элеккесә «Erbaut aus den Mitteln der Wohnbausteuer» (торлаҡ төҙөлөшөнән килгән һалымға төҙөлгән төҙөлөш) тигән яҙыулы табличкаларға эйә.\nМуниципалитеттың инвестицион эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә, Австрия һәм Германия менән сағыштырғанда, Венала эшһеҙлек кимәле күпкә түбәнәйә. Бөтә инвестициялар ҙа кредит иҫәбенә түгел, ә һалым иҫәбенә туранан-тура финанслана. Шулай итеп, ҡала администрацияһы кредиттарҙан азат ителә һәм облигациялар өсөн процент түләргә лә тейеш түгел булып сыға.\nХьюго Брайтнер, 1945 йылғы Австрия социал-демократтарынан айырмалы, социаль хеҙмәт күрһәтеүҙе финанслау өсөн кредит алыуҙан эҙмә-эҙлекле баш тарта. Был хеҙмәттәр, билдәле булыуынса, 1930 йылдар башында финанс мәсьәләләрендә федераль хөкүмәте Венаны «быуа» башлағас, туҡтатыла.\n↑ 2,0 2,1 Gunther John Inside Europe — 7th, 1940. — New York: Harper & Brothers. — P. 379.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыҙыл_Вена&oldid=673341 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:51 10 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Байрам төнөндә нимә көтә?\nБеҙҙең хәбәрселәр Өфөләге Яңы йыл тамашаларын барланы.\nӨфөләге төп байрам саралары йылдағыса ҡала советы янындағы майҙанда үтә. Киске туғыҙҙа Рус драма театры алдында ҙур концерт башлана, ул төнгө икелә йола буйынса Яңы йыл фейерверкы менән тамамлана.\nКүңел асыу урындары, һырғалаҡтар баш ҡаланың барлыҡ биҫтәләрендә лә ойошторолған. Иң күркәм шыршыларҙың береһе Салауат Юлаев һәйкәле янындағы майҙанда ҡуйылған. Ҡаланың бер мөйөшөнән икенсеһәнә сәфәр ҡылыу өсөн транспорт системаһы ла төндә өҙлөкһөҙ эшләй. Шулай ҙа ҡайһы бер мөһим үҙгәрештәр ҙә бар.\nТөнгө Өфөнә ҡыҙҙырыусы таксиҙар бөгөн 50 процентҡа хаҡын күтәрер тип көтөлә. Шәхси маршрут таксиҙарында ла ғәҙәттәгенән ҡиммәтерәк сәфәр ҡылырға тура киләсәк. Был тәү сиратта ихтыяждың артыуы һәм хеҙмәткәрҙәрҙе байрам төнөндә эшкә сығарыу менән бәйле тип билдәләй белгестәр. «Башавтотранс» төп йүнәлештәрҙә өҫтәмә маршруттар асырға ниәтләй, шулай ҙа улар ни бары ун икегә тиклем генә йөрөйәсәк. Электр транспорты, атап әйткәндә, троллейбустар халыҡты төнгө сәғәт өскә тиклем хеҙмәтләндерә. Дәүләт циркы, Пушкин урамы , Зорин исемендәге депо йүнәлеше һәм «Йәшел сауҡалыҡ» биҫтәһенә икешәр трамвай бүленгән. Улар ҙа байрам майҙандарындағы пассажирҙарҙы ташырға әҙер.\nРеспубликаның барлыҡ тәртип һаҡлау органдары, ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы баш идаралығы һәм башҡа ведомстволар Яңы йыл төнөндә көсәйтелгән режимда эшләй. Һаулыҡ һаҡлау учреждениелары, травпункттарҙа ла тәүлек әйләнәһенә хеҙмәткәрҙәр дежур итә. Айырым дарыуханалар ҙа байрам көндәрендә мөрәжәғәт итеүселәргә асыҡ. Яңы йыл төнө имен һәм күңелле үтһен.


Төҫтөң дә көсө бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Төҫтөң дә көсө бар\nТөҫтөң дә көсө бар 05.09.2017 // Баҡса\nШвеция ғалимдары шуны асыҡлаған: кукуруз, персик һәм ҡабаҡтағы һары пигмент — лютеин организмдағы хроник сирҙәрҙең киҫкенләшеүенә ҡаршы тороуға һәләтле икән. Әле баҡсала уңыш йыйыу осоро. Төрлө төҫтәге йәшелсә-емештең тағы ниндәй файҙаһы барлығын билдәләйек.\nҠыҙыл төҫтәге еләк, сөгөлдөр, помидор, редис, борос, һуған, алма йәшәү көсө һәм энергия бирә. Уларҙа антиоксиданттар һәм С витамины бар. Йөрәк-ҡан тамырҙарын нығыта, холестерин төйөндәре барлыҡҡа килеүҙе иҫкәртә, яман шештең үҫешен баҫа, ҡартайыуҙы кисектерә.\nЙәнә шуға ла иғтибар итергә кәрәк: ҡыҙыл төҫтәге йәшелсә-емеште аллергиянан, юғары ҡан баҫымынан интеккәндәргә, ҡуҙғып барған кешеләргә һаҡ ҡулланырға кәңәш ителә.\nҺары һәм һарғылт төҫтәге бөтә цитрустарҙа, персик, ҡауын, өрөк, хөрмә, кишер, ҡабаҡ, бороста С витамины, бета-каротин, пектин, антиоксиданттар күп. Әле һанап үткән аҙыҡтар күреү һәләтен яҡшыртырға ярҙам итә, тирене ҡоротмай, йөрәк һәм иммун системаларын көсәйтә, яман шеш үҫеү хәүефен кәметә, аш һеңдереү юлдары һәм бауырҙың эшмәкәрлеген яҡшырта, лимфосистеманы әүҙемләштерә.\nҺары төҫ кәйефте һәм аппетитты күтәрә, гармонияла йәшәргә ярҙам итә.\nАҡ төҫтәге йәшелсәләргә һарымһаҡ, һуған, картуф, аҡ ҡауын, пастернак, сельдерей һәм петрушка тамырҙары, кәбеҫтә һәм аҡ спаржа инә. Шулар араһынан иң файҙалылары — тыштан ҡара, эстән аҡтары. Был йәшелсәләр тынысландырыу көсөнә эйә, иммун системаһын нығыта, кәүҙә ауырлығын контролдә тоторға ярҙам итә. Бауырҙы токсиндарҙан таҙарта, тиренең һау-сәләмәт булыуына йоғонто яһай. Уларҙағы кверцетин тигән матдә сирҙәргә ҡаршы тороу һәләтенә эйә.\nЙәшел төҫтәге киви, авокадо, лайм, артишок, спаржа, ҡыяҡлы тәмләткестәр, ташҡабаҡ, борсаҡ, алма, виноградта лютеин, кальций кеүек күп витаминдар бар. Улар күреү һәләтен, һөйәктәрҙе, тештәрҙе нығытыуға, бауырға ярҙам итә. Был йәшелсә-емеш составындағы хлорофилл организмға етди йоғонто яһай, токсиндарҙы сығара, насар холестериндың кимәлен кәметә, эсәктәрҙең эшмәкәрлеген яйға һала, бактериялы инфекцияларҙан һаҡлай, организмды тонуста тоторға булышлыҡ итә.\nФиолет төҫтәге ҡара ҡарағат, көртмәле, виноград, слива, баклажан, картуф, ҡара борос, ҡара һәм күк бөрлөгәндең аллергияға ҡаршы тороу көсө бар. Бетанидин тигән матдә Е витаминын үҙләштерергә ярҙам итә. Ә ул тире һәм сәсте яҡшыртып, организмды йәшәртеү һәләтенә эйә. Был витамин айырыуса ауырлы ҡатындарға кәрәк. Шулай ҙа был йәшелсә-емеш менән һағыраҡ булыу талап ителә — аллергия тыуҙырыуы ихтимал. Йәнә бер үҙенсәлеге: ҡайһы бер ауырыуҙарҙа организмда һыуҙы тотҡарлай.


Уҡытырға – ауылға!\n12 Ғинуар 2020, 17:35\n"Мәғариф" милли проектына ярашлы, быйылдан “Ауыл уҡытыусыһы” программаһы эш башланы. Былтыр Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә ауылдарға һәм бәләкәй ҡалаларға эшкә ҡайтҡан уҡытыусылар өсөн ошондай программаны ғәмәлгә ашырыу хаҡында тәҡдим иткәйне.\n“Ауыл уҡытыусыһы” программаһына ярашлы, ауылға, эшселәр ҡасабаһына, ҡала тибындағы ҡасабаға, 50 меңгә тиклем кеше йәшәгән ҡалаға эшкә килгән (йәки күсеп килгән) уҡытыусыға бер миллион һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған компенсация түләү күҙ уңында тотола.\nӘлеге ваҡытта “Ауыл уҡытыусыһы” программаһының конкурс һайлап алыуында ҡатнашыу өсөн ғаризалар ҡабул итеү башланды. Ғаризаларҙы федераль программаның рәсми сайтында (https://zemteacher.edu.ru) ҡалдырырға мөмкин. Ғариза биргәндән һуң дәғүәселәрҙең документтары түбәндәге адрестарға ебәрелә:\n1) нотариус раҫлаған күсермәләр электрон вариантта zemteacher.irorb@yandex.ru адресына;\n2) ҡағыҙҙағыһы — Өфө ҡалаһы, Минһажев урамы, 120-се йорт, 205-се бүлмә адресы буйынса төбәк операторына (Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институты).\nҒаризаларҙы 2020 йылдың 10 ғинуарынан 15 апреленә тиклем ебәрергә кәрәк, тип хәбәр итә республиканың Мәғариф һәм фән министрлығының матбуғат хеҙмәте.\nКонкурста ҡатнашыу шарттары, программаға индерелгән вакансияларҙың тулы исемлеге менән танышыу өсөн һылтанма: https://zemteacher.edu.ru/


"Әйҙәгеҙ, осрашып, һәйкәл тураһында һөйләшәйек!"\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Азат Бадранов иртәгә Салауат Юлаев һәйкәле яҙмышына бәйле һөйләшеүгә саҡыра.\nБөгөн Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Азат Бадранов социаль селтәрҙәргә түбәндәге яҙманы ҡуйҙы.\n"Салауат Юлаев Башҡортостан өсөн тарихи шәхес кенә түгел, ә күп йәһәттән сакраль фигура. Ул беҙҙең гербта, топонимикала, ғөмүмән, бөтә республика биләмәһендә, Өфөнөң иң танылған урынында сағылдырылған, яратҡан хоккей командаһы ла уның исемен йөрөтә.\nСалауат Юлаевтың Башҡортостан, башҡорт халҡы өсөн мәғәнәүи һәм философик әһәмиәте тураһында әйтеп тораһы ла түгел.\nСалауат Юлаевҡа һәйкәл илебеҙҙең, йәмәғәтселектең милли ҡаҙанышы булып тора, ул - Европалағы иң ҙур атлы скульптура һәм республикабыҙҙың йөҙөк ҡашы. Шуға күрә мине һәйкәл яҙмышына бәйле дискуссияларҙы, бәхәстәрҙе күҙәтеү бик ғәжәпләндерә, социаль селтәрҙәрҙә властарҙың скульптураға ҡарата башҡарырға теләгән эшмәкәрлек буйынса уйҙырмалар бик күп.\nБыл йәһәттән, минеңсә, беҙгә бөтәбеҙгә лә осрашып, Салауат Юлаев һәйкәлен һаҡлау мәсьәләһенә арналған һөйләшеү үткәрергә кәрәк. Йәмәғәтселек, ғалимдар, эксперттар, республика һәм ҡала властары органдары менән бергә. Оҙаҡҡа һуҙмай, Республика көнөнән алыҫлашмай. Уртаға һалып һөйләшәйек.\nИртәгә “Башҡортостан” дәүләт концерт залының конференц-залында осрашырға тәҡдим итәм. Шәхсән рәүештә Азамат Ғәлинде, Салауат Хәмиҙуллинды, Зөһрә Бураҡаеваны, Азат Бердинды, Юлдаш Йосоповты, Ғәлим Яҡуповты саҡырам. Фекер алышыуҙа беҙҙең аҡһаҡалдар - Рәшит Шәкүр, Хөрмәтулла Үтәшев, Мирас Иҙелбаев, Мәрйәм Бураҡаеваның килеүен теләйем. Үҙемдең яҡтан республика һәм ҡала властары органдары вәкилдәре булыуын тәьмин итәсәкмен.\nҠатнашырға теләгәндәр, миңә яҙығыҙ. Һәйкәл яҙмышы өсөн ысын күңелдән ҡайғырған һәм конструктив фекер алышыуға әҙер булған һәр кемде көтәбеҙ.\nӘйткәндәй, ковид-сикләүҙәрҙе иҫәптә тотоп, "түңәрәк өҫтәл"гә прививка яһатҡандар йәки биш айҙан әҙерәк ваҡыт эсендә сирләгәндәр (тейешле документтарҙы күрһәтеп) индереләсәк", - тип яҙҙы Азат Бадранов.\nФото А. Бадрановтың сәхифәһенән.


Рәсәй йондоҙо Марина Хлебникова комала\n19 Ноябрь , 21:00\nБөгөн төндә аяныслы хәл булған. Йырсының ҡыҙы һөйләүенсә, әсәһе гастролдән арып ҡайтып...\nКүңелһеҙ яңылыҡ билдәле булды. Билдәле эстрада йырсыһы Марина Хлебникова янғында ныҡ йәрәхәтләнгән. Ут уның Мәскәүҙәге фатирында кисә кис сыҡҡан. Йырсының йоҡо бүлмәһе янған.\nКиң матбуғат баҫмаларында хәбәр итеүҙәренсә, Марина Хлебникова үтә ауыр хәлдә. Уның кәүҙәһенең 50 проценты бешкән, тын алыу юлдары зыян күргән. Табиптар пациентты медицина комаһы хәленә индерергә мәжбүр булған. Әле ул үпкәне яһалма елләтеү аппаратына тоташтырылған.\nЯнғындан биш кешене ҡотҡарғандар. Марина Хлебникованан тыш, өйҙә уның ата-әсәһе, ире һәм балаһы булған, тиҙәр. Уларҙың хәле һәйбәт.\nЯнғындың сәбәбе буйынса әле рәсми яуап юҡ. Яҡынса ике вариант ҡарала: беренсеһе - тәмәке тартыуҙа һаҡһыҙлыҡ, икенсеһе - электр сымдарының төҙөк булмауы.\nӘсәһенең тәмәке тартыуы тураһында полицияға Хлебникованың ҡыҙы әйткән, тип яҙа ҡайһы бер баҫмалар. Уның белдереүенсә, йырсы бүлмәһендә йыш тәмәке тартҡан, ә ул көндә һүндермәүе ихтимал - гастролдән арып ҡайтҡан булған.\nТөтөн еҫен иң тәүҙә күршеләре тойған. Был саҡта йырсының ҡыҙы һәм әсәһе йоҡлаған булған. Тауыш сығыу менән уянғандар һәм Хлебникованың үҙаллы атлай алмаған атаһын фатирҙан сығарғандар. Улар беренсе ҡатта булғас, өйҙән тиҙ генә сығып китә алған, ә Маринаның йоҡо бүлмәһе - икенсе ҡатта. Янғын һүндереүселәр һәм полиция килгәндә Хлебникова иҫен юғалтҡан булған. Уның йоҡо бүлмәһе тулыһынса янып бөткән, ә үҙен ишеген емереп инеп ҡотҡарғандар.\nЙырсыға именлек теләйбеҙ.


Бөгөн Рәсәйҙә иҫке стиль буйынса Яңы йыл билдәләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 января 2017 — 16:43 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн Рәсәйҙә иҫке стиль буйынса Яңы йыл билдәләнә.\nБыл дата күптәр өсөн әһәмиәтле, шуға ла уны байрам итеү күркәм йолаға әүерелгән. Бүләктәр тапшырып өлгөрмәгәндәр өсөн дә тағы ла мөмкинлек тыуа. Ә бүләктең ниндәйен һайларға? Ағасты яндырып һүрәт төшөрөү иң үҙенсәлекле шөғөлдәрҙең береһе. Айнур Ғибәҙуллин да ошо ижади эш менән мауыға. Тәүҙә яҡындарының ғына фоторәсемен төшөрһә, хәҙер уның эштәре илдең төрлө тарафтарына юллана. Татьяна Алатерцева ла үҙ ҡулдарың менән эшләнгән бүләк ҡәҙерлерәк, тип иҫәпләй. Шуға ла “декупаж” тип аталған биҙәү ысулын өйрәнеү буйынса оҫталыҡ дәресенә килгән. Әлфиә Усманова әйтеүенсә, бигерәк тә Яңы йыл байрамдарында кешеләр күңел йылыһы һалынып эшләнгән бүләктәргә өҫтөнлөк бирә. Өфөлөләр бүләктәргә яҡынса ун мең самаһы аҡса китә, ти. Тимәк үҙ ҡулың менән эшләгән әйберҙәр яҡшыраҡ ҡына түгел, арзаныраҡ та сыға. Бүләктең ниндәйе генә түгел, нисек бүләк итеүеле лә әһәмиәтле. Бигерәк тә, балалар өсөн теләп алған әйберҙәрен Ҡыш бабай тапшырһа, икеләтә ҡыуаныслы. Михаил Коротков та ейәнсәрен ошо образда ҡотларға булған. Әйткәндәй, быйыл кескәйҙәр Ҡыш бабайҙан техника: металл эҙләүсе ҡорамал, планшет, смартфон һәм йәнһүрәттәрҙәге уйынсыҡтарҙы бүләк итеүҙе һораған.


Кешелекле матурлыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Кешелекле матурлыҡ\nКешелекле матурлыҡ 05.02.2014 // Әҙәбиәт\nӘйткән һүҙеңә, һайлаған маҡсатыңа, ҡәләмдәш дуҫтарыңа тоғро ҡалыу ижадсы өсөн иң кәрәкле сифаттарҙан. Зөфәр Вәлит әйтмешләй, "Кеше холҡо үҙгәрмәй ул, ләкин бик шәп сарлана". Шағирҙың да һүҙе сарлана, оҫталығы арта. Әммә тормоштоң сарында үткерләнеү урынына үҙенең матур асылын юғалтып, ҡыйралған ижади яҙмыштар ҙа бар бит.\nЗөфәр Вәлиттең тормошонда ла ауыр саҡтар, төрлө ҡаршылыҡтар аҙ булманы. Уларҙы шағир ир-егеттәрсә еңә алды. Юғары ижади маҡсаттарына ла, рухташ, фекерҙәш дуҫтарына ла тоғро ҡалды.\n"Мин дә һоҡланып йәшәйем кешелекле матурлыҡҡа" — шағирҙың был һүҙҙәре бик мәғәнәле. Матурлыҡ та, батырлыҡ та, һәләт тә иң элек кешелекле, ихлас булырға тейеш. "Хәтер бигерәк ҡурҡыныс, әгәр аҡыл булмаһа" — ошо ике юллыҡ шиғырында ла Зөфәр Вәлит бик хаҡлы талап ҡуя.\nКеше күңелен ағыулаусы, ҙур тормошҡа аяҡ баҫырға тырышыусы йәштәрҙең рухын һындырыусы, иманды емереүсе, үҙҙәре һаман да матурлыҡҡа дәғүә итеүсе ялтырауыҡ биҙәктәр, ҡотортҡос һүҙҙәр бөгөн төрлө яҡтан — ерҙән дә, күктән дә аҙым һайын һағалап тора. Әхлаҡлы аҡыл яҡты рухиәт менән генә кешене юғарыға әйҙәй ала. Ошо сифаттарҙан яҙһа, аҡыл һәм хәтер ҡурҡыныс көскә, емергес дәһшәткә әйләнә.\nҠыҫҡа ғына шиғри юлдарында Зөфәр Вәлит заманыбыҙҙың ошондай хәүефле яҡтары тураһында иҫкәртә. Бөгөн үҙенең 65 йәшен яңынан-яңы ихлас шиғырҙар менән ҡаршылаусы Зөфәр ҡәләмдәшем һәр ваҡыттағыса кешелекле матурлыҡҡа һоҡланып, аҡыллы, иманлы хәтерҙе яҡлап йәшәй, ошондай ынтылыштар менән ижад итә.


Инфоурок › Начальные классы ›Конспекты›Конспект урока по предмету "Әлифба" на тему "Алфавит"\nМаҡсат: Алфавит тураһында төшөнсә бирергә, уның ҡулланышын аңлатырға; алфавит хәрефтәренең исемдәрен дөрөҫәйтергә өйрәнергә;уларҙы иҫтә ҡалдырырға;хәтерҙәрен, фекерләү һәләттәрен, һөйләү телмәрҙәрен, матур яҙыу күнекмәләрен үҫтерергә; уҡыуғы ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләргә;\nI.Психологик комфорт булдырыу.\nУҡытыусы Хәйерле иртә балалар. Тәҙрә аша тышҡа, тәбиғәткә күҙ һалайыҡ. Ниндәй матур, тыныс иртә. Эшләү өсөн һауаға,ҡояшҡа үрелеп көс дәрт алайыҡ. Беҙҙе туйҙырған ергә рәхмәт әйтәйек! Беҙҙе уҡырға, яҙырға өйрәткән Әлифбаға рәхмәт һүҙе әйтәйек.\nРәхмәт һиңә Әлифба!\n- ә ни өсөн бөгөн беҙ уға рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ? (сөнки әлифбаның һуңғы битенә еттек) Бөгөн Әлифба дәреслеген тамамлайбыҙ. Ул һеҙҙе нимәләргә өйрәтте? (балаларҙың яуабы)\n- ниндәй шиғырҙар иғегеҙҙә ҡалды? (ятлап күрһәтәләр)\nУҡытыусы Афариндар, шиғырҙарҙы иҫтә ҡалдырғанһығыҙ. Ә хәҙер таҡталағы ҡыҫҡа ғына шиғыр юлын бергәләп уҡыйыҡ:\n“Башҡорттарым уҡыу кәрәк” (бергәләп уҡыйбыҙ)\nУҡытыусы –Эйе, кем күп уҡый ,шул кеше күпте беләсәк, белемле буласаҡ. Ә һеҙҙең күп нәмә тураһында белгегеҙ киләме? Тимәк һеҙгә лә күп уҡырға кәрәк буласаҡ. ә уҡырға беҙгә нимәләр ярҙам итә?\nбында ҡарағыҙ әле. Нимәләр күрәһегеҙ?(хәрефтәре төрлө тәртиптә торған плакат)\nОшо хәрефтәрҙе белмәһәк уҡый алыр инекме?\nҺеҙ хәҙер бөтә хәрефтәрҙе лә беләһегеҙ. Тимәк, һеҙгә дөрөҫ,шыма,тиҙ уҡырға ғына ҡала.\nУйын кем тиҙерәк хәрефте таба. ә кем таба алмай ул ултыра, уның урынына икенсе уҡыусы сыға. Шулай итеп уйын дауам итә.\nУҡытыусы Йәгеҙ әле мин әйткән хәрефтәрҙе табыуы еңел булдымы?(эйе,юҡ)\nни өсөн ауыр булды?\nIII Уҡыу мәсьәләһен хәл итеү\nКәрәкле хәрефтәрҙе тиҙ генә табыу өсөн ни эшләр инегеҙ?(балаларҙың яуабы)\nҺеҙ классҡа килеп ингәс тә, кемдең ҡайҙа ултырғанын тиҙ генә таба алаһығыҙмы?\nНи өсөн?(иҫләйбеҙ, күршеләрен беләбеҙ, класста һәр кемдең үҙ урыны бар)\nДөрөҫ һәр кемдең үҙ урыны бар. ә бында хәрефтәр бер тәртиптә тормай икән.\nБыл нимә? (Алфавит). Алфавитта һеҙ үткән бөтә хәрефтәр ҙә бар. Башҡорт алфавитында бөтәһе 42 хәреф бар. Алфавит һүҙе грек алфавитындағы тәүге ике һүҙҙән барлыҡҡа килгән.\nАлфавит ниндәй хәрефтәрҙән тора? (һуҙынҡы һәм тартынҡыларҙан)\nНисә һуҙынҡы хәреф бар?\nҠайһы хәрефтәр ике өндән тора?\nҺуҙынҡылар ниндәй ике төргә бүленә?\nҠалын һуҙынҡыларҙы әйтегеҙ. (а,о,у,ы)\nНәҙек һуҙынҡыларҙы әйтегеҙ.(ә,ө,ү,и,э)\nӘ тартынҡылар ниндәй ике төргә бүленә?(яңғырау һәм һаңғырау)\nҠайһы хәрефтәрҙең баш хәрефе юҡ?(ң,ҫ)\nАлфавиттағы хәрефтәрҙең үҙ исеме бар. Минең арттан уларҙы дөрөҫ итеп ҡабатлай барығыҙ һәи иҫтә ҡалдырырға тырышығыҙ.(китапты асып бергә уҡыйбыҙ)\nӘ хәҙер дәфтәрҙе асып,(ҡырҡынсы бит) беренсе эште ҡарайбыҙ:\n- алфавиттан ике өндө белдергән һүҙҙәрҙе яҙып алырға. (е,ё, ю,я)\n- төшөп ҡалған парлы яңғырау-һаңғырау тартынҡыларҙы яҙып ал.\nШукубаева Юлия Ражаповна\nНомер материала: ДБ-024267


ҒАИЛӘ БӘХЕТЕ―ОЖМАХТЫҢ ҮҘЕ\nХәҙерге заман шарттарынан ҡурҡыпмы, әллә тормошҡа ҡараштарын үҙгәртеүҙәнме, бихисап йәштәребеҙ буйҙаҡ йѳрѳүҙе хуп күрә. Ғаилә ҡороуҙы иң аҙаҡҡы планға ҡуя. Әгәр ҙә йәш кеше тормош ҡорор алдынан кәрәкле профессияға эйә булып, яратҡан эш урынын табып, бәләкәй генә булһа ла үҙ ҡыйығын булдырһа, әлбиттә, яҡшы күренеш. Тик был баҫҡысҡа күтәрелеү ѳсѳн күптәр ваҡыттың, йәшлектең үтеүен һиҙмәй ҙә ҡала. Һәр нәмәнең үҙ мәле тигәндәй, йәш үтеү менән ҡараш та үҙгәрә. Эш, тормошто яҡшыртыу һылтауы менән ғаилә ҡороу тағы артҡа ҡала бара.\nБеҙ бѳтәбеҙ ҙә ғаиләлә тыуып-үҫеп тәрбиәләнәбеҙ, ата-әсәнән күргән тәжрибәне үҙләштерәбеҙ. Иртәме, һуңмы үҙ ғаиләбеҙҙе ҡорабыҙ. Һәм уны бәхетле, тулы, гармониялы итергә тырышабыҙ. Кемдәрҙер бәхетле ғаилә «рецебын» эҙләп аҙаша. Ысынлап та, бар ул бәхетле ғаилә «рецебы». Ул һәр бер ғаиләнең үҙендәлер. Халҡыбыҙҙа ғаиләле булыуҙың ѳҫтѳнлѳктәре, уның мотлаҡ бурыс булыуы тураһында ифрат тос мәҡәлдәр бар. Мәҫәлән, «ѳйләнмәгәндең тамыры ҡорор», «яҡшы ат бығауһыҙ йѳрѳмәҫ, алама атҡа тышау ҙа теймәҫ», «арғымаҡтың билгеһе—ҡаҙы йыймаҫ, ял йыйыр, яман егет билгеһе—ҡатын алмаҫ, мал йыйыр», «ѳйләнмәгәндең ѳйѳ булмаҫ, ѳйѳ булһа ла иле булмаҫ», «ѳйләнмәгәндән аҡыл һорамайҙар» һ.б. Күреүебеҙсә, бер мәҡәл икенсеһен тулыландыра, кѳсәйтә, һәр кемгә «асҡыс» табырға мѳмкинлек бирә, ә ѳйләнеү-ѳйләнмәү аҡыл бизмәне лә булып тора икән бит.\nЯңы тормош юлына баҫырға йыйынған йәштәргә, йәш ғаиләләләргә арналған күп кенә кисәләр, әңгәмәләр үткәрелеп тора. Күптән түгел Башҡорт дәүләт аграр университетының Урал аръяғы филиалында ла «Ғаилә бәхете—ожмахтың үҙе» тип аталған, ғаилә ҡорорға йы-йынған йәштәргә арналған бик матур кисә үтте.\nСараға Сибай ҡалаһының ЗАГС бүлеге етәксеһе А.Ә.Бохарбаева, ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы мѳдире Н.Р.Нәбиуллина, БДУСИ-ның психологы, психология фәндәре кандидаты З.К.Дәүләтбаевалар саҡырылған ине.\nКисәне алып барыусы һәм ойоштороусы китапханасылар Зәкиә Таһир ҡыҙы Сәлимйәнова менән Миңзәлиә Самат ҡыҙы Хәмитова студенттарҙы уйландырырлыҡ матур фекерҙәр, шиғыр юлдары һәм ошо уҡыу йортондағы ѳлгѳлѳ ғаиләләр менән таныштырыуҙан башлап ебәрҙе. Һәр кешенең тормошонда дѳйѳм ҡиммәттәр бар. Социологик тикшеренеүҙәр буйынса иң мѳ һимҡиммәттәрҙең береһе булып ғаилә һанала. Нимә ул ғаилә, ни ѳсѳн ул мѳһим, ниндәй принцип менән ҡорола, ниндәй сәбәптәр менән тарҡала? Ошо һорауҙар буйынса ЗАГС бүлеге етәксеһе Айгѳл Әҡсән ҡыҙы һѳйләп үтте.\n—Тәүҙә статистикаға туҡталып үтәйек: Сибай ҡалаһы буйынса 2011 йылда—813, ә 2012 йылда 638 ғаилә теркәлде. Шулар араһынан саф башҡорт ғаиләләре 2011 йылда 352 булһа, 2012 йылда—271. Былтырғы йылда һандарҙың кәмеүе кәбисә йылы менән бәйле. Тѳрлѳ имештәргә ышаныусы йәштәр бәхетле һандар тип һаналған 11.11.11, 12.12.12 кеүек даталарҙа яҙылышырға ашҡына. Әммә шул уҡ статистиканан күренеүенсә, был ғаиләләрҙең 40 проценты тарҡалыуға дусар. Айырылышыу процесы тиҙ генә башҡарылмай. Ғариза яҙғандан һуң кире яра-шыусылар ҙа булғылай, быныһы инде беҙҙең ѳсѳн шатлыҡ ҡына ѳҫтәй,—тип фекерҙәре менән уртаҡлашты ул.\nҺәр кеше яратҡан сағында, уның ғына мѳхәббәте ҡабатланмаҫ, тип уйлай. Әммә ғаилә ҡорғандан һуң, шуның менән эш тамамланды тигәндәй, туҡталып ҡала. Ваҡыт үтеү менән ҡәнәғәтһеҙлек барлыҡҡа килә. Йәш парҙар тәүге ҡаршылыҡтар алдында юғалып ҡала. Тап ошо осорҙа яңы тормош һынауҙары, һикәлтәле һуҡмаҡ башлана ла инде. Шул проблемаларҙы уңышлы үтер ѳсѳн ғаилә мѳнәсәбәттәренең психологик асылын белеү зарурлығы хаҡында психолог булараҡ Зинфира Кинйәбулат ҡыҙы Дәүләтбаева бәйән итте. Ғаилә—ул ысын мәғәнәһендә ҙур хеҙмәт, эске яуаплылыҡ. Шуға күрә иң беренсе ышаныс кәрәк, бер-берегеҙҙән тартынмағыҙ, ҡаршылыҡты бергә кәңәшләшеп үтеү, туранан-тура хәл итеү мѳһим тип, үҙ кәңәштәрен биреп үтте.\nӘңгәмә барышында ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы мѳдире Нәйлә Рәхмәт ҡыҙы Нәбиуллина студеттарға бик файҙалы, фәһемле мәғлүмәттәр бирҙе. Улар кисәлә бик әүҙем ҡатнашып, бер-бер артлы һорауҙар яуҙырып ҡына торҙо. Был сарала ҡатнашҡан студенттар ғаилә ҡороуға дѳрѳҫ ҡараш менән бағыр, тигән уй менән хушлаштыҡ.


Башҡортостанда экспортерҙарҙың төбәк берләшмәһе барлыҡҡа киләсәк\nБыл турала бөгөн республиканың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков сии илдәр менән хеҙмәттәшлек итеүсе эре һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре менән осрашыуҙа белдерҙе. Бындай ойошма ғәмәлдәге һәм буласаҡ инвесторҙарҙа Башҡортостан тауарҙарына ҡарата дөйөм ҡыҙыҡһыныу тыуҙырыуҙа берлектәге көстәрҙе туплау өсөн мөһим.\nӘле республикала экспорт эшмәкәрлегенә иғтибарҙы арттырыу буйынса төрлө саралар ғәмәлгә ашырыла. Атап үткәндә, «Башҡортостан продукты» төбәк брендын башҡа илдәрҙә лә таратыу өсөн маҡсатлы эш алып барыла. Республикала етештерелгән аҙыҡ-түлек төрҙәрен Беларусь, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай, Израиль һәм Франция магазиндарында осратырға була.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Мастер-класс на тему «Создание ситуации успеха на уроках башкирского языка через проект «Облачная школа»\nБашҡорт теле дәресендә «Болот мәктәбе» проекты аша уңыш шарты булдырыу” темаһына оҫталыҡ дәресе\nҒәббәсов Р.М. фотоһы.\n“Башҡорт теле дәресендә «Болот мәктәбе» проекты аша уңыш шарты булдырыу”\nҺаумыһығыҙ, хөрмәтле коллегалар, мәртәбәле жюри ағзалары!\nМин Ғәббәсов Рим Муллағәли улы, Стәрлетамаҡ ҡалаһы «Айырым фәндәре тәрәнәйтеп уҡытылған 12-се мәктәп»тең юғары категориялы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Һеҙҙең иғтибарығыҙға “Башҡорт теле дәрестәрендә «Болот мәктәбе» проекты аша уңыш шарты булдырыу” тигән оҫталыҡ класымды тәҡдим итмәксемен.\nУҡыусылар эшмәкәрлегенең төрлө этаптарында уңыш шартының этәргес көсөн, этаптарын һәм яулау сараларын күрһәтеү\nСтәрлетамаҡ ҡалаһында старт алған «Болот мәктәбе» проекты менән таныштырыу, эшләргә өйрәтеү\nРеспублика “Йыл уҡытыусыһы – 2016” конкурсын асыу тантанаһынан фото.\nХөрмәтле коллегалар! Мин был конкурҡа бер аҙ ҡурҡһам да, борсолһам да, шәхсән үҙ теләгем, йөрәгем ҡушыуы буйынса килдем, ә кисәге тантаналы асыштан һуң бөтөнләй ҡанатланып киттем, әйтегеҙ әле, һеҙ конкурсҡа килер алдынан ниҙәр кисерҙегеҙ?\nборсолоу, нервылар ҡуҙғыу, йоҡлай алмау, ҡурҡыу\nУрындағы конкурстарҙа еңеүсе тип танылғас, кисәге беҙҙе нисек хөрмәтләп ҡаршы алғанды, яғымлы ҡараштарҙы, таныш остаздарҙы күргәс ниҙәр булды?\nЭйе, үҙ көсөгөҙә ышаныс артты, бар һәләтегеҙҙе, даланығыҙҙы егеп, еңеп ҡайтырға теләк тыуҙы\nИҫегеҙгә төшөргөҙ, сәхнәгә менеп барғанда, алып барыусылар шәхсән беҙҙең турала шундай матур һүҙҙәр әйттеләр, беҙҙе шул тиклем маҡтанылар, һеҙ сәхнәлә ниндәй уйҙар уйлап баҫып торҙоғоҙ сәхнәлә?\n- Эйе, күңел рәхәтлеге, эйфория, йөрәктәр дәртләнеп типте, күңел ҡанатланды, хатта тамаҡҡа төйөр килеп тығылды, шулай бит.\nСәхнәнән төшкәс нимә уйланығыҙ?\nШулай маҡталып, еңеп ҡайтып инһәм урында нисек ҡаршыларҙар, директор премия бирерме, яҡшы класс, күп сәғәттәр бирерҙәрме, бәлки карьера үҫеше лә булыр тип уйланым.\nУңыш шарты формулаһы:\n2.Бурысты атҡарыуға ышаныс\nАфарин коллегалар, үҙ уйҙарығыҙ менән уртаҡлашҡанығыҙ өсөн мин һеҙгә бик рәхмәтлемен, һеҙ ярҙам итмәһәгеҙ, мин Уңыш шартының формулаһын еңел генә аңлата алмаҫ инем. Тимәк, коллегалар, беҙ әле генә һеҙҙең менән уңыш шартын барлыҡҡа килтереүсе формула йәки этәргес көс төҙөнөк. (по ФГОС)\nҺеҙ уны слайдта күрәһегеҙ\nНимә ул уңыш?\nТимәк, коллегалар, ошо һүҙҙәргә тигеҙлек билдәһе ҡуйып, нимә ул уңыш тигән һорауға яуап биреп ҡарағыҙ\nТерминдар бер-бер артлы асыла:\nУүыштың Педагогик асылы нимә ул?\nУңыш – эҙмә-эҙлелекле, ойошҡан рәүештә эшләп, билдәле бер юғары һөҙөмтәгә килеү\nПсихологик йәһәттән уңыштың асылы\nУңыш – күңелдә ҡәнәғәтләнеү, шатлыҡ тойғоһо кисереү, үҙ теләгәнеңә ирешеүеңде аңлау\nСоциологик асылы әйтегеҙ әле\nУңыш - ул әйләнә-тирәгеләрҙең һиңә булдыҡлы кеше тип ҡарауы, һинең менән иҫәпләшеүе, кәңәшләшеүе\nУңыш технологияһы тураһында китаптар тышлығы тураһында слайд.\nРәхмәт, коллегалар, мин уңыш шарты аңлар өсөн, бик күп китаптар аҡтарҙым, интернетта күп соҡондом, алдынғы тәжрибәләр ҡараным, ә һеҙ, үҙ тәжрибәгеҙгә таянып, ябай ғына тел менән аңлаттығыҙ ҙа ҡуйҙығыҙ, афарин\n1. 1 сентябрь фотоһы.\n2. Бала фотоһы.\n3. Шат бала парта артында ултырған фото.\n4. Балалар коридорҙа.\n5. Сығарылыш уҡыусыларынаң шат йөҙҙәре.\nБына, шулай, коллегалар, уңыш шартын үҙебеҙ аша үткәреп ҡараныҡ, ә хәҙер үҙ булмышыбыҙға әйләнеп ҡайтайыҡ. Бала тәү башлап мәктәп ишеген асҡанда, оҙайлы уҡыу процесында, үҫеш барышында һәр саҡ саҡ уңышҡа ынтыла. Беҙ, уҡытыусылар, был ынтылышты күтәрергә, үҫтерергә бурыслыбыҙ.\nӘлбиттә, төрлө ата- балалары менән эшләйбеҙ, төрлө йәш үҙенсәлектәрен дә иҫтә тотоп, һәр беренә айырым иғтибар, айырым алымдар менән эшләргә тура килеүен дә беләһегеҙ.\nБашланғыс класс уҡыусыһы өсөн – уңыш нимәне аңлата?\nБашланғыс класс уҡыусылары уҡытыусыһының маҡтауына, ата-әсәһенең һоҡланыуына ынтыла\nҮҫмер балалар ни өсөн уңышҡа ынтыла?\nКласташтары араһында бер башҡа үҫергә, “Был мин» тип әйләнә-тирәлә үҙ урынын алырға ынтыла\nӨлкән класс уҡыусылары нимәгә ынтыла?\nКиләсәккә пландар төҙөй, профессия алыу, күп аҡса эшләү тураһында уйлай башлай, яҡшы тормошҡа ынтыла\nУңыш шартын тыуҙырыу этаптары:\n1.Дәрес барышында уҡыусылар менән йылы йылы мөнәсәбәт тыуҙырыу\n2.Ҡурҡыуҙарын алып ташлау\n3.Юғары дәллиләү, сәбәп: ни өсөн кәрәк?\n4.Йәшерен күрһәткес, дөрөҫ юҫыҡҡа бороу\n6.Эшләнгән эшкә һығымта\nДөрөҫ әйтәһегеҙ, иптәштәр. Мәктәп уҡыусыларының ихтыяждары уларҙың физилогик йәш үҙенсәлектәре менән турана тура бәйле, ә бына уңыш шартын булдырыу этаптары бөтә уҡыусылар өсөн дә, хатта ололар өсөн дә бер төрлө икән. Слайдҡа иғтибар итегеҙ\nДәрес барышында уҡыусылар менән йылы йылы мөнәсәбәт тыуҙырыу\nҠурҡыуҙарын алып ташлау\nЮғары дәллиләү, сәбәп: ни өсөн кәрәк?\nЙәшерен күрһәткес, дөрөҫ юҫыҡҡа бороу\nЭшләнгән эшкә һығымта\nДәрес барышында уҡыусылар менән йылы йылы мөнәсәбәт тыуҙырыу өсөн нимәләр эшләр инегеҙ?\nЙылмайыу, яғымлы ҡараш, йылы һүҙ, иғтибар, хаталарҙы ғәфү итә белеү\nҠурҡыуҙарын алып ташлау өсөн ниндәй һүҙҙәр әйтер инегеҙ?\nБыл бик ҡурҡыныс хәл түгел, ҡурҡма, һин бер үҙең түгел, барыһына ла ҡурҡыныс кеүек\nБыл эште беҙгә мотлаҡ үтәргә кәрәк, сөнки……\n4) Йәшерен күрһәткес, дөрөҫ юҫыҡҡа бороу өсөн нинидәй һүҙҙәр әйтер инегеҙ? (инструкция бирәһегеҙ)\nИҫләйһеңме, был турала беҙ шунда уҡығайныҡ… бәлки\nшунан башларға кәрәктер…..\n5) Педагогик ярҙам йәһәтенән ниндәй һ-ҙҙәр әтерһегеҙ?\nЭштең шул еренә иғтибар итегеҙ, шул ҡағиҙәне асып ҡарағыҙ, ошоно онотмағыҙ\n6) Эшләнгән эшкә һығымта яһағанда уҡытыусыныү һүҙе?\nҺинең был эште башҡарып сығырыңа ышанысым ҙур ине, һин генә булдыра алдың, эшеңдең шул ере бик оҡшаны\nРәхмәт, дуҫтар, уңыш шартын тыуҙырыуҙа уҡытыусының ошо һүҙҙәре мөһим роль уйнай һәм беҙгә маҡсатыбыҙға ирешергә ярҙам итә.\nУңышты ҡуҙғытыу ысулдары:\n2. Уҡытыусы йондоҙ һүрәте күрһәтә.\n3. Һалҡын душ һүрәте.\n4. Баланың башын һыйпау һүрәте.\nЛәкин эш барышында уңыш шартын төрлө ысулдар менән ҡуҙғытып торорға кәрәк. Хөрмәтле, коллегалар,\nһүрәткә ҡарап, ҡуҙғытыу ысулдарын әйтеп ҡарайыҡ.\nРисунок –рука хлопает- маҡтау,\nҠул нимәнелер бирә, бәлки аҡса, йондоҙ- аванслау\n-холдный душ – ҡапыл ниҙер булды…йән табанға төшөп китте…..\n-башынан һыйпау, - һалпы яғына һалам ҡыҫтырыу\nХөрмәтле коллегалар, бына шулай итеп, дәрестә уңыш шартын белеп ойошторғанда, беҙҙең төп бурысыбыҙ, уҡыуҙың сифаты күпкә юғары күтәрелә тип мин үҙ фекеремде кисә әйткәнем, һеҙ риҙаһығыҙмы?\nУңыш шарты ситуацияһын беҙ барыбыҙ ҙа ҡулланабыҙ, ләкин уны системаға һалып тотона белмәйбеҙ, маҡтау һүҙҙәренә һаранбыҙ, шуның өсөн бөгөн ишетелгән һүҙҙәр һеҙҙең күңел түрендә урын алыуына ышанам.\n“Болот мәктәбе” олайн-режимда.\nӘйтеп үтеүемсә, быйылғы уҡыу йылында Уңыш шартының тағы ла бер ынйыһын астыҡ, ул да булһа, 5-се класс уҡыусылары өсөн «Болот мәктәбе» проекты. Уҡыусының дәрестәге, өйҙәге үҙ аллы эшен хәҙерге заман талаптарына ярашлы рәүештә электрон уҡытыу системаһына һалып, башҡорт теле дәрестәрен ҡыҙыҡлы итергә өлгәштек, йәнлелек өҫтәнек, балаларға эш һөҙөмтөлөре буйынса ҡәнәғәтлек, шатланыу тойғоһо булдырҙыҡ, башҡорт телен өйрәнеүгә ҡыҙыҡһындырыу уяттыҡ, үҙ эшенең һөҙөмтәһен үҙе теләгәнсә ҡуллана аларлыҡ итеп ойоштороп, ҙур уңышҡа өлгәштек.\nӘйҙәгеҙ, уҡыусылар тбулып инеп, беҙ ҙә улар башҡарған эште эшләп ҡарайыҡ.\nКомьютерҙа Облачная школа.рф тип яҙабыҙ ҙа эҙләүгә баҫабыҙ. Ул бына ошо болот һүрәте менән 2016 булып килеп сыға.\nУл бына ошо форматта асыла, аҫтында русса аңлатмаһын да уҡып үтергә мөмкин\nЛогин, һәм паролде учитель башкирского тип индерәһегеҙ. Коллегалар, һеҙ минең пароль аша минең биткә индегеҙ, әгәр үҙ битегеҙ менән эшләргә теләһәгеҙ, проектың етәксеһе менән бәйләнешкә инергә мөмкин. Тәүге осраҡта минең биттә лә эшләргә мөмкин,\nШулай итеп, был биттә әлегә 10 папка тупланған. Ҡайһыһын асһаҡ та ярай, әйҙәгеҙ, эшләп ҡарайыҡ бергәләп, ДАРЫУ ҮЛӘНДӘРЕ тигәнде асып эшләп, бер нисәһенә дөрөҫ яуап бирмәй кире ҡайтып, теорияға кереп, сообщить о проблеме тигәнде лә асып күрһәтеп, һинең профилде асып күрһәтеп һөйләргә кәрәк,\n«Болот мәктәбе» проектың аңлата алдыммы?\nХөрмәтле коллегалар, мин һеҙгә «Болот мәктәбе» проектың аңлата алдыммы?\nБыл проект һеҙгә оҡшанымы?\nҺеҙ уны үҙ баларығыҙ менән эшләп ҡарарға уйлайһығыҙмы?\nБерәй тема өсөн материалдар эшләп ҡарарға теләгегеҙ бармы?\nБыл проект киң танылыш алырына ышанаһығыҙмы?\nПроект буйынса ниндәй өҫтәлмәләр индерер инегеҙ?\nҺеҙ миңә бөгөн бик ҙур ярҙам иттегеҙ….\nҺеҙҙең менән эшләй миңә бик еңел булды……\nМин һеҙгә мең рәхмәтлемен….\nҺеҙ булмаһағыҙ, мин быны эшләй алмаҫ инем…\nҘур рәхмәт һәм уңыштар һеҙгә….\nХөрмәтле коллегалар, әгәр был проект менән ҡыҙыҡһыныусылар булһа, мин һеҙгә бәйләнеш өсөн телефондар ҡалдырырға әҙермен,\nбергә булһаҡ, берҙәм булһаҡ, бындай башланғыстар артабан да үҫеш алыр тип уйлайым\nНомер материала: ДБ-225721


Сөйәлде нисек бөтөрөргә? — Викидәреслек\nСөйәлде нисек бөтөрөргә?\nСөйәл – иң киң таралған тире ауырыуҙарының береһе. Аҡһыл, аҡһыл һоро йәиһә тире төҫөндәге ҡалҡып тороусы был төйөрсәләр һәр кемгә яҡшы таныш.\nСөйәлде яндырып, туңдырып, ҡырҡып алып, лазер ярҙамында дауалайҙар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был операциялар ауыртыныуһыҙ үтмәй һәм гел генә ярҙам да итмәй. Бер ерҙән алып ташлаһаң, сөйәл икенсе урында барлыҡҡа килеүе ихтимал. Шуға күрә табипҡа мөрәжәғәт итер алдынан уларҙан өй шарттарында ҡотолорға тырышығыҙ. Иң беренсе сиратта ысынлап та сөйәл икәнлегенә инанығыҙ, миң йәки башҡа нәмә булып ҡуймаһын.\nӘгәр ҙә бер генә сөйәл сығып, һеҙгә ҡамаусаламаһа, уға тейергә ашыҡмағыҙ. Билдәле булыуынса, сөйәлдәрҙең 40 проценты үҙенә- үҙе юҡҡа сыға. Дөрөҫ, бының өсөн күпмелер ваҡыт кәрәк, бер нисә йыл да үтеп китеүе ихтимал. Әгәр ҙә ҙурая һәм тәнгә тарала башлаһа, был осраҡта сара күрергә кәрәк.\nСөйәлде дауалағанда кислоталы препараттар яҡшы һөҙөмтә бирә. Әлбиттә, препаратты ҡулланыр алдынан уның ҡулланмаһы менән яҡшылап танышып сығырға онотмағыҙ. Икенсенән, бер-ике аҙна дауамында сөйәл бөтмәһә, дауалауҙы туҡтатырға һәм табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nСөйәлде дауалау өсөн С витаминын йәиһә аскорбин кислотаһын ҡулланырға ярай. Бер төймә витаминды һыу менән паста хәленә килгәнсе иҙергә һәм сөйәлгә ябып, бәйләп ҡуйырға. Быны төнгөлөккә эшләү яҡшы.\nШулай уҡ салицил кислотаһы препараттары ла һөҙөмтәле. Әммә уларҙы диабетиктарға һәм ҡан әйләнеше боҙолған кешеләргә ҡулланырға ярамай. Айырыуса 40 процентлы салицил кислотаһы булған пластырь уңайлы. Уны төнгөлөккә сөйәлгә ҡуйырға ла, иртән алырға. Әммә лейкопластырҙы ҙур итеп һалырға ярамай, сөйәлде ҡапларлыҡ ҡына булһын.\nШулай уҡ дарыуханала һатылған А витмаины ла ярҙам итә. Бер капсуланы асып, сөйәлгә һөртөргә кәрәк. Бындай дауалау курсы оҙайлы ваҡыт талап итә. Әммә сөйәл күп икән, тап уны ҡулланырға кәңәш итәләр.\nТабандағы сөйәлдәргә ҡаршы вирустарға ҡаршы риодоксол майын ҡулланып ҡарарға була.\nБашҡа халыҡ медицинаһы ысулдарынан сөйәлдәргә аҡбур һөртөргә йәиһә картуф ҡабығы ябырға ярай. Шулай уҡ табандағы сөйәлгә банан тышын эске яғы менән һалып ҡарарға була. Йыш ҡына һарымһаҡ та ярҙам итә. Төнгөлөккә һарымһаҡ киҫәген ҡырҡылған яғы менән сөйәлгә лейкопластырь ярҙамында нығытып ҡуйығыҙ.\nӘлбиттә, гигиена талаптарын да үтәргә онотмағыҙ. Аяҡтар һәр саҡ ҡоро һәм таҙа булырға тейеш. Көнөнә өс тапҡыр ойоҡбаштарҙы алмаштырғанда, табандағы сөйәлдәр бәләкәсәйә һәм таралыуҙан туҡтай.\nСөйәлде төрлө ырымдар менән дә дауалау ысулдары бар. Әйтәйек, кемдер ете төҫлө еп алып, нисә сөйәлең бар шунса төйөн эшләп, тупһа аҫтына һала. Йәнәһе лә, шул еп сереп бөтөүгә кешеләге сөйәлдәр ҙә юҡҡа сыға. Шулай уҡ яңы тыуған айға сөйәлде күрһәтеп, һамаҡлап дауалау ысулы ла билдәле. Әлбиттә, уларҙың зыяны юҡ, тимәк, бер кем дә тыя алмай.\n"Йәшлек" гәзите сайты, 13.02.2020\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Сөйәлде_нисек_бөтөрөргә%3F&oldid=20316»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:09 22 февраль 2020 үҙгәртелгән.


Фидан Ғафаров тураһында ҡыуаныслы хәбәр!\nФидан Ғафаров Башҡорт драма театрына 55 йыл хеҙмәт итә. Ул Өфө ҡалаһының юғары наградаһы менән бүләкләнде.\nБашҡорт театры сәхнәһе һәм эстрада йондоҙо, популяр актер, йырсы Фидан Ғафаров – Өфө ҡалаһының почетлы гражданы. “Аманат” журналы хеҙмәткәрҙәре ошо оло исем биреүе менән Фидан ағайҙы ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ!\nРәсәй Федерацияһының, Башҡортостан Республикаһының, Татарстан Республикаһының халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Фидан Ғафаровҡа маҡтаулы исемде тапшырыу тантанаһы һуңғараҡ буласаҡ.\nБындай маҡтаулы исемде Башҡорт драма театрында ике артист йөрөтә. Үткән йыл Нурия Ирсаева бындай исем алған ине.\nВидео: Фидан Ғафаров һәм Нурия Ирсаева - Ғәлиә менән Заhир йыры.


Милли кадрҙар әҙерләү үҙәге » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Милли кадрҙар әҙерләү үҙәге\nМ. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетына 20 йыл тулыуға арналған матур тантанаға республикабыҙҙың йөрәгендә туған телебеҙгә оло һөйөү йөрөткән билдәле шәхестәре, телсе ғалимдар, әҙәбиәтселәр, вуз уҡытыусылары, журналистар һәм студенттар саҡырылғайны. Шулай уҡ Төркиә, Ҡаҙағстан, Татарстан, Мордовия, Удмуртиянан һәм Хакас Республикаһынан ҡунаҡтар килде.\n– Һеҙҙе университетыбыҙҙың йөҙөк ҡашына әүерелгән башҡорт филологияһы факультетының юбилейына арналған тантанала тәбрикләүемә бик шатмын. Беҙ бөгөн башҡорт халҡы мәҙәниәтенең, теленең, әҙәбиәтенең үткәне, бөгөнгөһө һәм киләсәге уларҙың йәшәү мәғәнәһенә әүерелгән кешеләрҙе сәләмләйбеҙ. Бында үҙ халҡының мәҙәниәте өсөн айырыуса яуаплылыҡ тойған шәхестәр йыйылған. 20 йыл күп ваҡыт түгел, әммә факультет ғилми белем биреү, башҡорт теле һәм әҙәбиәтенең методик үҙәге булараҡ үҙен аҡланы һәм танытты, – тине, үҙенең ҡотлау һүҙҙәрен еткереп, вуз ректоры Рәил Әсәҙуллин.\nМ. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында башҡорт филологияһы факультеты 1992 йылда асыла. Был эштең башында йөрөүселәрҙең береһе филология фәндәре докторы, профессор Фирҙәүес Хисамитдинова була.\n– Беҙҙең факультеттың башланғысы булып университетта башҡорт филологияһы кафедраһын асыу булды, тип иҫәпләйем. Үҙенә күрә үҙгәртеп ҡороу башланғас, дөйөм тел ғилеме һәм башҡорт теле кафедраһына нигеҙләнеп, башҡорт филологияһы кафедраһы астыҡ. Кафедра булғас, башҡорт студенттары беҙҙең тирәлә йыйыла башланы. Ул ваҡытта филология факультетында рус-башҡорт төркөмө бар ине, 1990 йылда айырым башҡорт төркөмө булдырҙыҡ. Башҡорт төркөмөндә студенттар күбәйә башлағас, башҡорт филологияһы факультеты асыу мәсьәләһе өлгөрҙө. Шулай итеп, 1992 йылда үҙ аллы факультет барлыҡҡа килде. Башта ауырлыҡтар ҙа булғандыр, әммә яйлап улар онотолдо. Факультет асылғас та уҡырға төрөк студенттарын алдыҡ. Бына шуның башҡорт студенттарына йоғонтоһо һәйбәт булды. Әле факультеттың эше яҡшы бара, йәш уҡытыусылар күп, улар ошо изге башланғысты матур дауам итә, – тине башҡорт филологияһы факультетының тәүге деканы Фирҙәүес Хисамитдинова.\nАртабан факультет менән төрлө йылдарҙа филология фәндәре кандидаты, доцент Әхәт Вилданов, тарих фәндәре кандидаты, доцент Рияз Маннапов, тарих фәндәре докторы, профессор Ҡәүи Кәримов, филология фәндәре кандидаты, доцент Венер Шәйәхмәтов етәкселек итә. Әле иһә был яуаплы эште филология фәндәре кандидаты, профессор Луиза Сәмситова башҡара. Әлеге көндә бында 35 уҡытыусы эшләй, шул иҫәптән 8 профессор, 16 доцент, 3 өлкән уҡытыусы һәм 8 ассистент. Факультетта башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәте, Башҡортостан тарихы, мәҙәниәте, шулай уҡ инглиз, төрөк, ғәрәп телдәре уҡытыусылары әҙерләнә. 2012 йылда башҡорт филологияһы факультеты нигеҙендә ТӨРКСОЙ кафедраһы асыла.\nИке тиҫтә генә йыл ваҡыт үтеүгә ҡарамаҫтан, БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультеты тиҙ арала үҙен уҡыу йортоноң иң көслө факультеттарының береһе итеп танытып өлгөрә. Бөгөн дә ул үҙенең төп маҡсатына – республиканың мәғариф системаһына юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләүгә тоғро ҡала. Уны тамамлаған белгестәр (ә улар 4 меңдән ашыу!) илебеҙҙең төрлө төбәктәрендә йәш быуынға туған телебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә, тарихыбыҙға һөйөү тәрбиәләү өсөн арымай-талмай хеҙмәт итә. Бөгөнгө студенттар халыҡ-ара конкурстарҙа, олимпиадаларҙа еңеүҙәр яулай.\nСығыу ваҡыты 25-10-2013, 12:16 | Ҡаранылар: 1170\nНиколай Морозкин – Башҡорт дәүләт университеты ректоры


Хәйбулла районы Бүребай ауылында ла элек-электән бейеү сәнғәтенә ғашиҡ кешеләр йәшәй\nСирек быуат инде ауыл мәҙәниәт йортоноң «Ви-степ» бейеү ансамбле хаҡлы ялға сыҡҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙы берләштерә.\nАҙнаһына өс тапҡыр Бүребай пенсионерҙары заманса көйҙәргә аэробикаға баҫа, донъя халыҡтары бейеүҙәрен өйрәнә. Ансамблдә барлығы 36 кеше шөғөлләнә. Сирек быуат эсендә ансамблдең үҙ йөҙө, үҙ тамашасыһы барлыҡҡа килгән. Тулы ҡанлы тормошто сағылдырған ҡыҙыл футболкалар ҙа «Ви-степ»тың айырылғыһыҙ атрибуты. Бүребай бейеүселәрен район сәхнәләрендә һәр ваҡыт көтөп алалар, төрлө конкурс-фестивалджәрҙән маҡтау грамоталар һәм рәхмәт хаттары менән оҙаталар. Сәхнә дуҫлығы көндәлек тормошта ла дауам итә, ҡатын-ҡыҙҙар күмәкләшеп сәй эсергә, хәл-әхүәл уртаҡлашырға ла ваҡыт таба. Бейеүгә ғашиҡтарҙың йәшәү дәрте һүнмәй.


Өфө Тоталь диктанттың яңы баш ҡалаһы исеменә дәғүә итә\n31 Октябрь 2018, 15:36\nӨфө 2019 йылда Тоталь диктанттың яңы баш ҡалаһы исеменә дәғүә итә. Өфө өсөн һылтанма буйынса тауыш бирергә була.\nДәғүәселәр араһында – Рәсәйҙән 13 һәм сит илдән бер ҡала. Ул – Вологда, Екатеринбург, Ижевск, Ҡазан, Краснодар, Мәскәү, Омск, Пенза, Пермь, Дондағы Ростов, Һарытау, Ставрополь, Өфө һәм бер сит ил ҡалаһы — Таллин.\nТауыш биреү проект сайтында өс аҙна дауам итә. Еңеүсе 2 февралдә Новосибирскиҙа билдәләнә.\n21 ноябрҙә иң күп балл йыйған биш ҡала исемлеге төҙөлә. Проекттың баш ҡалаһы 2019 йылдың 2 февралендә Новосибирскиҙа Тоталь диктант конференцияһында иғлан ителә.\n«Быйыл Рәсәй һәм донъя халҡының проект яҙмышына тәьҫир итеү һәм Тоталь диктанттың баш ҡалаһын һайлау мөмкинлеге бар. 14 дәғүәсенең һәр ҡайһыһы акцияның баш ҡалаһы исеменә һәм яңы баш ҡаланың төп майҙансығында тексты уҡыясаҡ авторҙың килеүенә лайыҡ. Әммә сайтыбыҙға инеүселәр генә, тауышын тыуған йәки яратҡан ҡалаһына биреп, ярыш һөҙөмтәһен хәл итә ала. Тауыш биреү өс аҙна дауам итә һәм беҙ ҡыҙыҡлы, көсөргәнешле һәм ғәҙел көрәш көтәбеҙ», — тип аңлатты проект етәксеһе Ольга Ребковец.\nБаш ҡала өсөн көн һайын тәүлегенә бер тапҡыр проект сайтында тауыш бирергә мөмкин. Һәр бишенсе тауыш өсөн ҡатнашыусыларға электрон китап бүләк итәләр. 2018 йылда Тоталь диктанттың баш ҡалаһы статусын Владивосток алды. Унда йәшәүселәр Гүзәл Яхинаның үҙе уҡыуында тексын Berlingo xGold ручкалары менән яҙҙы. Диктанттың тыуған төйәге Новосибирскиҙан Владивостокка тиклем автоуҙыш тотош Тоталь сәйәхәткә әйләнде, уның турала autoprobeg.totaldict.ru яҙмаларынан белергә мөмкин.


ШАЙМОРАТОВ ИСЕМЕ МӘҢГЕЛӘШТЕРЕЛДЕ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » ШАЙМОРАТОВ ИСЕМЕ МӘҢГЕЛӘШТЕРЕЛДЕ\nАғымдағы йылдың 14 ғинуарында Салауат ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзалары, Хәрби хәрәкәттәр ветерандарының республика союзы менән берлектә, Украинаның Луганск Халыҡ Республикаһы етәксеһе Игорь Плотницкиға Петровское ҡалаһының 22-се һанлы мәктәбенә легендар шәхес, 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы командиры Миңлеғәле Шайморатов исемн биреүҙе юллап хат яҙғайны. Ошо көндәрҙә Украинанан һөйөнөслө хәбәр килде.\n2016 йылдың 9 мартында Луганск Халыҡ Республикаһы Министрҙар Советының сираттағы ултырышы үтте, тип хәбәр ителә унда. Был ултырышта 50-нән ашыу һорау ҡаралған. Иң тәүге ләрҙән булып министрҙар Петровское ҡалаһының 22-се һанлы дөйөм белем биреү мәктәбенә башҡорт халҡының батыр улы Миңлеғәле Минһаж улы Шайморатов исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул иткән.\n“Петровское мәктәбе уҡыусылары һәм уҡытыусылары коллективы уҙған быуаттың 70-се йылдарынан бирле 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының тарихын өйрәнеү, уны мәңгеләштереү буйынса ҙур эш алып бара. Белем усағында бай музей эшләй. Унда данлы дивизия, уның командиры һәм ветерандары хаҡында күп материал тупланған. 2004 йылда Петровское ҡалаһында башҡорт атлыларына арналған “Еңеү һыбайлылары” тигән фильм төшөрөлдө. Ә 2009 йылда ҡалала 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары хөрмәтенә сквер асылды,” – тип әйтелә хатта.\nСығыу ваҡыты 14-03-2016, 10:16 | Ҡаранылар: 961\nҠултамғалар йыйыу дауам итә


Ишмөхәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы) — Башҡорт Википедияһы\nИшмөхәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы)\nИшмөхәмәт ауыл Советы\n1092 кеше (1 ғинуар 2018)\nИшмөхәмәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.\nОйошторолоу ваҡыты: 1955 йылдың ноябре.\n1955 йылда Баймырҙа ауыл Советының үҙәге Ишмөхәмәт ауылына күсерелә һәм артабан Ишмөхәмәт ауыл Советы тип атала башлай. 1959 йылда Үҙән ауылы Йылайыр ауыл Советы ҡарамағына бирелә. 1961 йылда ауыл Советы составында Байыш, Баймырҙа, Бәхтегәрәй, Ибраһим, Ишмөхәмәт, Яңғаҙы тораҡ пункттары инә. 1970 йылдарҙа Ибраһим ауылы Байышҡа күсенә, 1980 йылдарҙа Баймырҙа ауылы бөтөрөлә. 1961 йылда Ишмөхәмәт ауыл Советында 1180 кеше йәшәй, 1969 йылда - 1221, 2007 йылда - 1308, 2014 йылда - 1218, 2015 йылда - 1200, 2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата - 1170 кеше.\nБашҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы» на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.\nМайҙаны — 2459,1 гектар\nИшмөхәмәт ауыл Советы рәйестәре:\nӘбүбәкерова Раҡия Файзулла ҡыҙы (1955-1961)\nЯнышев Ғаниулла Ғариф улы (1961-1963)\nБайгилдин Усман Ҡотлоәхмәт улы (1963-1965)\nҠлысов Мырҙабулат Киньябулат улы (1965-1968)\nИҫәрғәпова Хәмиҙа Зиннур ҡыҙы (1968-1970)\nБиишева (Билалова) Фәниә Г. (1970-1971)\nЙәрмөхәмәтова М.Х. (1971-1973)\nБуранова Хазина Дәүләтша ҡыҙы (1973-1977)\nМәжитов Урал Тәңребирҙе улы (1977-1980)\nЯрмуллин Хәләф Йомағужа улы (1980-1983)\nДәүләтбаев В.Х. (1983-1985)\nҒүмәров Әнүәр Хәйривара улы (1985-1987)\nКейекбирҙин Рәжәп Әғзәм улы (1987-1991)\nБайрамғолов Иршат А. (1991-1995)\nЯнышев Ғәзиз Шәмсиғәриф улы (1995-1997)\nБайгилдин Мирсәйет Әмирхан улы (1997-1999)\nӘхмәтов Ишбулды Ғәлимйән улы (1999-2009)\nРәхмәтуллин Фәйзи Салауат улы (2009-2011)\nХасанов Рәхимйән Хәкимйән улы (2011-2015)\nРәхмәтуллин Фәйзи Салауат улы (с 2015 г.).\nӘширбаева Мәғәтифә Хөсәйен ҡыҙы (1971)\nБаймөхәмәтова Мәрүәр Тәңребирҙе ҡыҙы (1976)\nМортазина Мәғәтифә Әхмәт ҡыҙы (1972).\n1308 ↗1385 ↘1166 ↘1147 ↘1128 ↘1114 ↘1089\n1 Ишмөхәмәт ауыл, административ үҙәк ↘526\n2 Байыш ауыл ↘505\n3 Яңғаҙы ауыл ↘130\n4 Бәхтегәрәй ауыл ↗5\n↑ 3,0 3,1 http://urgaza.ru/historical-background/selsovet/130/1225/\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ишмөхәмәт_ауыл_Советы_(Баймаҡ_районы)&oldid=850621 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:14 29 ноябрь 2018 үҙгәртелгән.


Яҡын ҡунағым кеүек » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Яҡын ҡунағым кеүек\nЯҡын ҡунағым кеүек 31.07.2013 // Йәмғиәт\nПочта килгән көн Әминә апай өсөн гүйә байрамға әйләнә. Гәзит-журналдарҙы һәр ваҡыт күпләп алдыра ветеран-уҡытыусы. Улар араһынан иң тәүҙә республикабыҙҙың төп баҫмаһы “Башҡортостан”ды ҡулына ала.\nӘминә Әбсәләмова инде байтаҡтан хаҡлы ялда. Ғүмер буйы мәктәптә балаларға белем бирә ул. Намыҫлы хеҙмәте өсөн “Халыҡ мәғарифы отличнигы” исеменә лайыҡ була. Төп эшенән тыш, йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша.\n– Гәзит матур сыға, йәнеңә теләгән мәҡәләне табырға мөмкин, — ти ул. — Тормошобоҙҙағы бөтә өлкәләр киң яҡтыртыла. Үҙем, элекке уҡытыусы булараҡ, айырыуса мәғариф яңылыҡтарын уҡырға яратам. Баҫмала төрлө ижади бәйгеләр ойошторола. Мәҫәлән, “Һөнәрмән” конкурсын башлауығыҙ бигерәк йәтеш булды. Арабыҙҙа күпме талантлы, иҫ киткес кешеләр бар! Уларға ҡарап, башҡаларҙа ла, минең ҡулдан килмәҫлекме ни, тигән сәм уяна торғандыр.\nӘминә апай тормош иптәше менән биш бала үҫтереп, барыһына юғары белем алырға ярҙам итә. Үкенескә ҡаршы, оҙаҡ йылдар Салауат исемендәге колхозға етәкселек иткән Фәрит ағай күптән түгел генә баҡыйлыҡҡа күсте.\n— Ҡайғылы минуттарымда хәсрәтемде таратыр өсөн әлдә гәзит-журналдар бар әле, – ти ветеран.\nАвтор: Венер ИСХАҠОВ. Ғафури районы, Йөҙимән ауылы.