Туған тел - ӘҘИПТӘР - Рәми Ғарипов\nРәми Ғарипов (1932-1977)\nРәми Йәгәфәр улы Гарипов 1932 йылдың 12 февралендә Башҡортостандың Салауат районы Арҡауыл ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуа. Һуғыш бөтөүҙең икенсе йылында тыуған ауылында етенсе класты тамамлағас, ул Өфөгә килеп 9-сы башҡорт мәктәбенә уҡырға инә, шул мәктәп янындағы интернатта тәрбиәләнә.\nРәми Ғариповтың матбуғатта сыҡҡан беренсе әҫәре— 1950 йылда “Әҙәби Башҡортостан” журналында баҫылған “Ленин” тигән шиғыры. Әҙәбиәт институтында диплом эше булған тәүге китабы — “Йүрүҙән” исемле шиғырҙар йыйынтығы 1954 йылда донъяға сыға һәм матбуғатта ыңғай баһа алды. Шулай ҙа уның шағир булараҡ формалаша барыуын 1958 йылда сыҡҡан “Таш сәскә” исемле шиғырҙар йыйынтығы асыҡ күрһәтә. Уның поэзияһы өсөн тәрән моң, фекер тығыҙлығы хас. Лирик шиғырҙарынан йәшлек ялҡыны бөркөлөп торһа ла, ул, нисектер, талғын бер сабырлыҡ менән аға. Тормоштағыса моңло һағышҡа мул ул поэзия.\nИнститут аудиторияларынан, нәшриәт, редакция бүлмәләренән һуң, колхоз ҡырҙарында эшләү ҙә Рәми Ғарипов поэзияһына күп нәмә бирҙе, шағир өсөн үҙе бер ҙур тормош мәктәбе булып әүерелде. Китаптан китапҡа уның поэзияһында халыҡтың тормош һәм ижад тәжрибәһенә нигеҙләнгән философик лирика, халыҡсан юмор көсәйә.\nТормоштоң айышы, йәшәү мәғәнәһе, заман һулышы менән бәйле мотивтар нығына, поэтикаһы халыҡсан тасуирҙар менән байыға. Рәми Ғариповтың ҡобайыр формаһына мөрәжәғәт итеүе лә һис осраҡлы түгел. Ул башҡорт халыҡ поэзияһының фекер тәрәнлеге, мәғәнә теүәллеге, форма камиллығы кеүек иң яҡшы сифаттарынан ижади өйрәнә һәм үҙ шиғырҙарында шуларҙы яңыса — новаторҙарса үҫтереү хәстәрлеген күрә.\nРәми Ғариповтың ижади уңыштары художестволы тәржемәлә лә айырым асыҡ. Ул Пушкиндән, Лермомтовтан, Гейненан, Рудакиҙан, Ғүмәр Хәйямдан, Хетагуровтан, Абайҙан, Блоктан, Есениндан, Рәсүл Ғамзатовтан һ. б. һүҙ оҫталарынан поэзия өлгөләрен башҡорт теленә тәржемә итте. Бынан тыш Иван Франконың, А. Твардовскийҙың әҫәрҙәре, Рәсүл Ғамзатовтың байтаҡ шиғырҙары уның тәржемәһендә башҡортса сыҡты. “Ғөмүмән, әҙәби тәржемә эшен мин үҙебеҙҙең милли культура үҫеше өсөн иң кәрәкле эштәрҙең береһе тип һанайым һәм был эште ахырғаса дауам итәсәкмен”,— тип яҙҙы был хаҡта Рәми Ғарипов үҙе.\nБАЛҠЫП ЯНА ҒОРУР НАМЫҪЫ Рәми Ғарипов йәшләй вафат булды. Ҡыҫҡа ғүмерендә бөтә көсөн, талантын ижади эшкә бирҙе. Үҙенә генә хас булған ғәжәп бай телдә, ҙур яуаплы проблемалар ҡуйып яҙҙы. Рәмиҙең әҫәрҙәрендә халыҡ, уның тормошо, көнкүреше, халыҡтың моңо, тыуған ере, тарихы, тәбиғәте сағылыш тапты. Белһәң икән йондоҙҙарҙың телен, Мәңгелеккә улар ни һөйләй? Белһәң икән тулҡындарҙың телен, Ярҙарына улар ни көйләй?.. Был тулҡындар, ярҙы һөйә-һөйә, Наҙҙы, тиме, беҙҙән алығыҙ? Япраҡтар ҙа, беҙҙең кеүек күркәм Булһын, тиме, ғүмер яҙығыҙ?.. Рәми ауыл, ундағы хеҙмәт, эшсән халыҡ тураһында яҙҙы, дөрөҫлөк өсөн, халыҡ өсөн, ғәҙеллек өсөн көрәште. Намыҫын данға алмаштырмай, үткер һүҙен әйтте, шуға күрә лә дошмандары, яла яғыусылар, шағирға ярлыҡ тағыусылар күп булды. Бигерәк тә түрәләр араһында. Шағирҙың йөрәгенә был ғәҙелһеҙлектәр таш булып ултырҙы, ул түҙҙе. Ләкин түҙеүҙең дә сиге бар бит. Бәлки, керләнеп тә бөтөрмөн мин, Янған өсөн яла яғылыр. Ялған һыйыныр ер булмаһа ла, Яласылар әле табылыр. Тик намыҫты данға алыштырмам, Юҡ, алданмам арзан даныма. Мин яҙырмын ғәҙеллекте яҡлап, Ҡәләмемде манып ҡаныма. Һәр нәмәне халҡым зиһене менән, Халҡым күҙе менән күрермен. Әгәр кәрәк булһа, илем, телем өсөн Ғәзиз ғүмеремде бирермен. Юҡ, теҙләнмәм ялған алдында мин! Маҡсатымдың иң, иң алыҫын Яҡын күрер күҙем. Һәм күҙемдә Балҡып яныр ғорур намыҫым! Бындай һүҙҙәр тик батыр йөрәгенән генә сығыр, тик көслө, намыҫлы кеше генә бындайҙы әйтә алыр. Рәми нәҡ шундай булды. Уның өсөн туған тел, һүҙ һәм уның байлығы бер-береһе менән бәйле, уларҙы айырып булмай. Рәмиҙең һүҙ өҫтөндә эшләүе — ул туған телде байытыу, туған телде күтәреү тигән һүҙ. Ул туған телен яратты, уның өсөн көрәште, уның башҡа халыҡтың теле кеүек бай, моңло булыуын, көслө һәм яғымлы яңғырауын әйтте. Мин халҡымдың сәскә күңеленән, Бал ҡортондай, ынйы йыямын, Йыямын да — йәнле ынйыларҙан Хуш еҫле бер кәрәҙ ҡоямын. Шуға ла мин беләм тел ҡәҙерен: Бер телдән дә телем кәм түгел. Көслө лә ул, бай ҙа, яғымлы ла, Кәм күрер тик уны кәм күңел! Рәми, башланғыс һәм урта кластарҙы тыуған ауылында тамамлап, һигеҙенсе класты Өфөнөң 9-сы башҡорт урта мәктәбендә уҡый башланы. Ә мин 1945 — 1950 йылдарҙа шул уҡ мәктәптә 8 — 10-сы кластарҙа рус теле һәм әҙәбиәтен уҡыттым, завуч булып эшләнем, ә 1947 — 1948 уҡыу йылында директор вазифаһын үтәнем. Минең Рәми менән яҡынлап танышыуым ошо мәктәптә башланды. Ул Мәскәүҙә Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡығанда, мин Мәскәүҙә аспирантурала уҡый инем. Шуға күрә беҙ Мәскәүҙә лә йыш ҡына осрашып торҙоҡ. Рәмиҙең йәшлеге, шәхес булып өлгөрөүе минең күҙ алдымда үтте. Ул яғымлы, аҙ һүҙле, тәрән уйлы, алдауҙы-юлдауҙы белмәй, тик тураһын, дөрөҫөн генә һөйләргә өйрәнгән. Ҡыҙҙар кеүек матур итеп йылмая. Йылмайыуынан эске тойғоһо, изге уйҙары нур булып тирә-яҡҡа һибелә төҫлө. Рәми яҡшы уҡырға тырыша, ғүмеренең бер генә минутын да әрәм итмәй. Күп уҡый торғайны. Оҡшаған урындарын китаптан күсереп ала, һүҙлек өҫтөндә эшләй, үҙ фекерен белдерә. Мин Рәмиҙең үҙенсәлекле уҡыусы икәнен тиҙ аңланым. Миңә уның һүҙ өҫтөндә эшләүе, мәҡәл, әйтемдәр йыйыуы оҡшай торғайны. Дәрескә һәр саҡ әҙерләнеп килә, ләкин ҡул күтәреп үҙенең белгәнен күрһәтергә ашыҡмай. Һорау ҡуйһаң, һораһаң, ашыҡмай ғына төплө яуап бирә. Рус теле дәрестәрендә, һәр ҡағиҙәгә әҙәби әҫәрҙәрҙән өҙөктәр йәки шиғырҙарҙан миҫал килтереп, рус теленең үҙенсәлектәрен аңлата. Дәрестә төрлө алымдар ҡулланам, 4 — 5 уҡыусынан һорарға өлгөрәм: береһенә — яҙма эш, икенсеһенә — таҡтала эшләргә, өсөнсөһөнә — карточка бирәм, дүртенсеһенә телдән һөйләргә ҡушам. Рәмиҙең күбеһенсә яҙма эште башҡарырға яратҡанын беләм, шуға уға яҙма эш бирергә тырышам. Шул уҡ ваҡытта һәр дәрестә балаларҙың һүҙлеген байытыу маҡсаты ла ҡуйыла (дәрестә 7 — 8 яңы һүҙ). Рәми һәр яңы һүҙҙең мәғәнәһен, әйтелешен, яҙылышын ныҡышып өйрәнеп, үҙенең һүҙлегенә йәки дәфтәренә яҙыр ине. Бына шулай, К. Насыри әйтмешләй, Рәми һүҙҙе сүпләп йыя. Буш һауытҡа еләк йыйып, кискә уны тултырып өйгә ҡайтҡан кеүек! Әҙәбиәт дәрестәрендә Рәми минең һөйләгәнде йотлоғоп тыңлай, һүҙҙең серенә төшөнөп, яҙыусыларҙың уны оҫта файҙаланыуҙарына иғтибар итә. Шуға үҙенең дә яҙма теле ифрат бай, тасуирлы. 40-сы йылдарҙа уҡыусылар өсөн хәҙерге кеүек һүҙлектәр юҡ ине. Беҙ, ул заман уҡытыусылары, үҙебеҙ һүҙлек төҙөйбөҙ. Йәнә Рәмиҙең, үҙ фекерен әйтеп, А. Н. Островскийҙың "Гроза" драмаһы буйынса Катерина образы, Н. Г. Чернышевскийҙың "Что делать?" романы буйынса Рахметов образы, Н. Островскийҙың "Как закалялась сталь" әҫәре буйынса Павел Корчагин тураһында яҙған иншаларын әле булһа хәтерләйем. Ул Рахметов кеүек үҙен физик яҡтан сыныҡтырырға тырышты. Иптәштәре Рәмиҙе "Рахметов" тип йөрөтә башланы. Мәктәптә уҡығанда ҡулъяҙма әҙәби альманах сығарыла торғайны. Был эшкә йән биреүсе, мәҡәлә яҙыусы, редакторлыҡ эшен башҡарыусы Рәми булды. Ул эпиграммалар, фельетондар яҙа, иптәштәренең шиғырҙарын да төҙәтә. Шул уҡ Рәми әҙәби түңәрәктең "Туған тел" гәзитен сығара. Ә ҡулъяҙма журналын "Сигнал" тип атанылар. Рәми мәктәптә башҡа эштәр ҙә башҡара. Детдомда — детсовет председателе, бүлмәлә — староста, класта — комсорг, "Йәш гвардия" мәктәп гәзите редакторы, әҙәбиәт түңәрәгенең етәксеһе, "Сигнал" ҡулъяҙма журналының редакторы. Өҫтәүенә, тарих уҡытыусыһы тарих түңәрәгенең дә гәзитен сығарырға ҡуша. Рәми — спортсы ла. Иртә менән малайҙарҙы зарядкаға алып сыға. IX класта уҡығанда аэроклубҡа йөрөнө. Төндәрен уҡый һәм яҙа. Кочегарға кереп ала ла... Рус теле һәм әҙәбиәте Рәмиҙе ижади кеше итеп формалаштырыуҙа ҙур урын тотто. А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Н. В. Гоголь, И. С. Тургенев, А. Н. Островский, Н. Г. Чернышевский, Н. А. Добролюбов, М. Горький, В. Маяковский, А. Блок, А. П. Чехов, А. Фадеев, М. Шолохов һәм башҡа һүҙ оҫталары Рәмиҙең иң яҡын, яратҡан яҙыусылары булды. Был яҙыусыларҙың әҫәрҙәре Рәмигә иҫ киткес тәьҫир итә ине. 8-се класта уҡығанда уҡ М. Горькийҙың "Әҙәбиәт тураһында" тигән китабын уҡыны, уны бөтә яҙыусыларҙан да юғары ҡуйҙы. "Мин хәҙер үлгәнсегә тиклем Горький менән бергә! Ул минең күҙҙәремде донъяға асты, ул миңә иң беренсе кеше булып кеше тураһында һөйләне", — тип яҙҙы ул. 1949 — 1950 уҡыу йылында йәйге ял ваҡытында, миңә әйтмәй, Өфөлә бул-мауымдан файҙаланып, халыҡ мәғарифы комиссары С. Р. Әлибаев мине Өфө ҡалаһының 2-се мәктәбенә күсереп ҡуйған. Ә 9-сы мәктәптә минең ике унынсы класта рус телен һәм әҙәбиәтен уҡытырға йәш уҡытыусыға ҡушҡандар. Уҡыу йылы башланғас, унынсы класс уҡыусылары ризаһыҙлыҡ белдерә. Мине кире 9-сы мәктәпкә ҡайтарыуҙы һәм унда унынсы кластарҙы уҡытыуҙы дауам итеүемде талап итәләр. Мин йыл буйы 9-сы башҡорт мәктәбенә барып уҡытып йөрөнөм. Мәктәпте тамамлаған йылында гәзиттәрҙә Рәмиҙең шиғырҙары ла күренә башланы. Мәҫәлән, 1950 йылда "Ҡыҙыл таң" гәзитендә баҫылған "Тыныслыҡ мар-шы"н ул миңә бүләк итте. Рәми мәктәп йылдарында уҡ халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһына торғайны. Айырым дәфтәргә рус халыҡ мәҡәлдәрен, әйтемдәрен, йомаҡтарын яҙып бара. Мәскәүҙә Әҙәбиәт институтында уҡығанда ул йәй райондар буйынса йөрөп халыҡ ижадын йыйҙы. 1952 йылдың июль һәм август айҙарында Баймаҡ районында булып, оло йәштәге бабайҙарҙың һөйләүе буйынса Салауат һәм Брагин ташы тураһында легендалар яҙып ала. Бөрйән районында "Күҫәк бей"ҙе (Бөрйән тарихы тураһында легенданы) яҙып ала. Халыҡ ижадын йыйыуға ул туғандарын, таныштарын йәлеп итә. Уларға халыҡ ижадының тәрбиәүи йоғонтоһон аңлата, был эшкә уҡыусыларҙы йәлеп итергә ҡуша. Фольклорҙы белеү — ул халыҡты белеү тигән һүҙ. Халыҡ үҙенең тапҡыр, үткер теле менән быуаттар буйы дөрөҫлөк һәм ғәҙеллек, бәхет өсөн көрәшкән. Халыҡ ижады — ул халыҡтың аҡылы. Быны Рәми бик яҡшы аңлай, шуға күрә лә халыҡ ижадын, уның тормошон ныҡ өйрәнә. Был байлыҡ уға кәрәк, Рәми өсөн халыҡ ижады — һүҙ туплау сығанағы ла. Рәми үҙен ҙур ижади эшкә әҙерләү осоронда рус әҙәбиәтенән башҡа бүтән халыҡтарҙың да әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына, уларҙан һүҙ оҫталығына өйрәнә. Ул бигерәк тә туғандаш татар яҙыусыларының ижадын яҡын күрә. Ғ. Туҡай — уның иң һөйгән шағиры. Ул шулай уҡ Ғ. Ибраһимовты, Һ. Таҡташты, Ғ. Кәмалды, Ә. Фәйзиҙе уҡый. Мәскәүҙә уҡығанда бүтән халыҡтар әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһына. "Беҙҙең институт үҙ баштары менән уйлай торған әҙәбиәтселәр үҫтерә. Казарянға ҡарайһың да әрмән әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһынаһың, Арнольд Тамм менән беҙ беренсе курстан уҡ фекерҙәштәр. Эстон халҡын уның аша күрергә теләйем. Ул үҙ халҡының бөтә яҡшы сифаттарын үҙендә туплаған, үҙаллы фекер йөрөтә! Зубаревты тыңлау һәр саҡ ҡыҙыҡ", — тип теркәй ул көндәлектәрендә. Рәми саф, эскерһеҙ, олоно оло итә белә. Рафаэль Сафин, Рәйес Низамов кеүек беренсе курста уҡый башлаған иптәштәренә (үҙе өсөнсө курста уҡый) ысын күңелдән ярҙам итә. Рәми үҙенән оло яҙыусыларҙан өйрәнергә ынтыла, кәңәштәрен иғтибар менән тыңлай. Рәшит Ниғмәтиҙе, Мостай Кәримде бик ҙурлай, хөрмәт күрһәтә. Мостай Кәримгә һәр саҡ яратып, оло итеп "Мостафа ағай" тип өндәшә. Рәмиҙең дуҫтары күп, улар менән, шул иҫәптән ҡыҙҙар менән дә, хат яҙышырға ярата. Уның хаттары эстәлекле, унда ниндәй ҙә булһа берәй проблема ҡуйыла. Шуны ашыҡмай, яйлап кәңәш итеү формаһында хәл итә. Ул үҙенең ҡыҫҡа ғүмерендә бер кешене лә рәнйетмәгәндер. Ул ояла белә ине. Уны Өфөлә ике-өс тапҡыр ҡулында папирос менән осратҡыланым. Ҡыҙҙар шикелле ҡыҙарып, уңайһыҙланып, папиросын күрһәтмәҫкә тырышҡан була, мин һүҙҙе ҡыҫҡа тотоп, тиҙ арала хушлашып китеү яғын ҡарайым. "Рәми, кеҫәңде яндырма", — тинем... Мәскәүҙә аспирантурала уҡығанда яҡташтар һәм үҙемдең уҡыусыларым менән, шул иҫәптән Рәми Ғарипов, Әсғәт Ашрапов, Әкрәм Закиров, Ғайса Хөсәйенов менән осрашып торам. Үҙебеҙҙең башҡорт мәктәбен уҡып бөтөп, Мәскәүҙә Ленин исемендәге педагогия институтында уҡыған Рәғиҙәнең туйында булдым. Унда Рәми ҙә бар ине. Рәми һәм Флүрә Хәмитова аҙаҡ мине оҙатып ҡуйҙы. Рәми: "Бына инде уҡыусыларығыҙҙың да туйҙары башланды", — тине. Мин уға: "Инде сират һинеке, Рәми", — тинем. 1952 йыл, декабрь. Рәми мине тыуған көнөм менән ҡотларға тип ятаҡҡа килгәйне. Баллап сәй эстек. Рәми йәй райондарҙа йыйған фольклор материалдары тураһында һөйләне, "Орсоҡ", "Ғүмәров", "Йәтим ҡыҙ меҫкен Хәтирә", "Шаһибәрәк" йырҙарын илһамланып уҡыны. Мин Рәмиҙең иҫ киткес матур уҡыуына, тел байлығына һоҡланып, ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланым. Һиңә проза яҙырға кәрәк, тинем Рәмигә. Беҙҙең был осрашыуҙы Рәми үҙенең көндәлегендә лә яҙған. Бына шунан өҙөк: "Ниндәй ҡыҙыҡ тормош: әле генә мин уның дәрестәрен тыңлап ултыра инем. Ярата һәм бер аҙ ҡурҡа ла инем. Ә бөгөн апай менән ҡусты кеүекбеҙ". Мәскәүҙә Әҙәбиәт институтында уҡыған йылдарында Рәми Надя (Надежда Васильевна) менән таныша. Йыш ҡына осрашалар. Рәми уларҙың өйҙәренә лә барып йөрөй. Надя оҙон ҡара сәсле, ҙур күҙле, оҙон керпекле. Рәми менән Надя араһындағы мөнәсәбәт тәрән мөхәббәткә әйләнә. Тел башҡалығы ла, белем башҡалығы ла кәртә була алмай. Рәми үҙенең ғаилә ҡороуына, өйләнеүенә сикһеҙ шат. Уның ҡысҡыраһы, йырлайһы килә. Надя ла йырларға ярата, аҙаҡ ул башҡортса һөйләшергә өйрәнә. Уларҙың беренсе балалары тыуа. Уға исем алдан уҡ әҙерләнгән. Рәми малайы менән ғорурлана. Уға бағышлап шиғырҙар яҙа. Институтты тамамлағас, Өфөгә ҡайта һәм "Совет Башҡортостаны" гәзитендә әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире булып эшкә тотона. Етмәһә, гәзиттең комсомол ойошмаһы секретары ла. Эште нимәнән башларға? Әммә ул тәүге көндәрҙән үк төрлө ҡаршылыҡтарға, формализмға осрай. 1957 йылдың февраль айынан ул — Башҡортостан китап нәшриәтендә редактор. Эш оҡшай. "Мин эште минән киткәнсе, эйәһенә еткәнсе тип эшләй белмәйем. Ҡулдарым да бармай, намыҫым да ҡушмай. Үҙ эшемә теләһә кемдең ҡулын да тыҡтыраһым килмәй. Эште еренә еткереп, йөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәҫлек итеп эшләйһем килә", — тип яҙа ул көндәлектәрендә. Ләкин редакцияла гел генә уның менән иҫәпләшеп бармайҙар. Рәми күп эшләй, ләкин тормошто алып барыу, ғаиләне ҡарау ауыр, аҡса етмәй, йыш ҡына ҡатынының: "Рәми, аҡса бөттө, икмәк алырға ла етмәй", — тигән һүҙҙәре тәрән уйға һала. Тағы кемдән булһа ла аҡса һорарға, кемгәлер теләнселәп барырға! Иң борсоғаны — фатир булмау, түләп кешелә тороу, ғаиләнең артыуы — барыһы ла бер хәл итә алмаҫ төйөнгә әйләнә. Тура һүҙле шағир башҡорт халҡы өсөн, уның теле өсөн көрәште, теле менән ғорурланды. Түрәләр иһә шағирға милләтсе исеме таҡты, әҫәрҙәрен баҫмай аптыратты, ә һуңынан бөтөнләй эшһеҙ ҡалдырҙы. Миңә лә, Рәмигә ярҙам итеү йөҙөнән, обкомға барырға тура килде, тик мөрәжәғәт һүҙем, үтенесем яуапһыҙ ҡалды. "Башҡортостан ҡыҙы" журналында эшләгәндә, Рәми баҫманың сифатын күтәрергә, телен, биҙәлешен яҡшыртырға тырышты. Күрмәнеләр. Ә Рәми һаман уҡыны, эҙләнде, дөрөҫлөккә ынтылды һәм ошо юлда янды. Иртә китте ул. Ә тормошто ҡайһылай һөйә ине! Үҙ-үҙен аямай көнө-төнө эшләне. Үҙе яҙған, оҫта тәржемә иткән ижад емештәре том-том мираҫ булып ҡалды... Рәми үҙенең данға күтәрелеүен күрмәне. Үлгәндән һуң тиҫтә йылдар үткәс кенә, ижады тулыһынса халыҡҡа барып етте. Шиғриәт донъяһы, шиғыр һөйөүселәр талабы менән Рәми ижады Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды, уға "Башҡортостандың халыҡ шағиры" исеме бирелде. (Мөсәлиә Хәйруллина) 2002 й.


III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегаттар һайлау башланды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nIII Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегаттар һайлау башланды\n13:44, 3 марта 2010 Сәйәсәт\nБашҡортостанда июнь айында Өфөлә үтәсәк III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына әҙерлек дауам итә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комиеты раҫлаған графикка ярашлы, март – апрелдә район һәм ҡала башҡорттары ҡоролтайҙары үтәсәк, уларҙа бөтә донъя форумына делегациялар составы билдәләнәсәк. Бөгөн район ҡоролтайҙары Әбйәлил, Баҡалы, Борай һәм Хәйбулла райондарында үткәрелә. Унан алда ҡоролтайҙар ауыл биләмәләрендә үтте.\nҺайлау тураһында Положениеға ярашлы, ҡоролтай делегаттарының кәмендә 30 процентын йәштәр тәшкил итергә тейеш. Делегациялар ойоштороуҙың тағы бер мөһим шарты – альтернативалыҡ: бер делегат мандатына кәмендә ике кеше дәғүә итергә тейеш. Бөтә донъя ҡоролтайына делегаттар һайлау Рәсәй төбәктәрендә лә башлана. Мәҫәлән, 5 мартта Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы үҙәге – Ҡоншаҡ ауылында район башҡорттары ҡоролтайы үтәсәк. Унда ҡатнашыусылар башҡорт мәҙәниәтен, телен, халыҡтың рухын тергеҙеү һәм үҫтереү мәсьәләләрен тикшерәсәк, шулай уҡ өлкә ҡоролтайына делегаттар һайлаясаҡ. Ул Силәбе өлкәһе делегацияһы составын билдәләйәсәк. Бөтә донъя форумына вәкилдәр нормаһы – Башҡортостан райондарынан һәм ҡалаларынан 2000 башҡортҡа 1 делегат, шулай уҡ Рәсәй төбәктәренән 3000 башҡортҡа 1 делегат.\nФорум секцияларын әҙерләү менән шөғөлләнеүсе эшсе төркөмдәр ҙә үҙ эшмәкәрлеген башланы. Әҙерлек этабында Бөтә донъя ҡоролтайы тикшереүенә сығарыласаҡ мөһим проблемалар буйынса 14 ҙур ғилми-ғәмәли конференция, конкурстар, йәштәр форумдары һәм семинарҙар үткәреләсәк.


4 Июнь 2018, 15:21\nИл сиге һаҡсылары иҫтәлегенә Малаяҙҙа хәтер комплексы асылды\nСик буйы ғәскәрҙәре 1918 йылдың 28 майында РСФСР Халыҡ комиссарҙары советы директиваһына ярашлы ойошторола. Йыл һайын был байрам Рәсәйҙең, республиканың бар төбәктәрендә билдәләнә. Ә бына Салауат районы үҙәгендә сик һаҡсылары хөрмәтенә хәтер комплексы асылды. Сара Рәсәйҙә сик буйы ғәскәрҙәре ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арналды. “Йәшел фуражкалылар” был көндө ҙур байрам итеп уҙғарҙы, сараға бихисап пограничниктар йыйылды.\nИке метрлы сик һағы символын һынландырған хәтер комплексы Дыуан күп профилле колледжының Малаяҙ ауылындағы филиалының скверына урынлаштырылды. Комплексты төҙөүҙә, урынлаштырыуҙа сик буйы ғәскәрҙәре ветерандары советы рәйесе Илдар Фәйзуллин, яугир-интернационалистар ветерандары берлеге рәйесе Рөстәм Хөснуллин, погранғәскәрҙәре ветерандары Револь Борханов, Ильяс Һаҙыев, Валерик Сәхәүетдинов ҙур өлөш индерҙе. Комплексты асыу тантанаһында район хакимиәте башлығы Марс Кашапов, Салауат ауыл биләмәһе башлығы Раушания Уральская ла ҡатнашты.\nБайрам сараһы йәкшәмбе көндө кисен дауам итте. Марс Фәррәх улы һәм Рөстәм Нәбиулла улы сик буйы ғәскәрҙәре ветерандарын байрам менән ҡотлап, Афғанстанда хеҙмәт иткән һәм бөгөн контракт буйынса хәрби бурысын үтәгән ир-егеттәргә Азамат Ғәйнетдиновҡа, Илдар Ҡазихановҡа, Ринат Имаевҡа, Ринат Тәйүповҡа, Револь Борхановҡа миҙалдар һәм иҫтәлекле билдәләр тапшырҙы. Бынан тыш, йәш быуынға хәрби-патриотик тәрбиә биреүҙә һәм район тормошонда әүҙем ҡатнашҡан пограничниктар Маҡтау грамоталары менән бүләкләнде. Юбилей миҙалдарына Фәнис Йәнгиров, Владик Юлдашев, Ильяс Һаҙыев, Ильяс Ғәниев, Марсель Хужин, Ҡәүи Хөсәйенов, Фәрит Ишмөхәмәтов, Фәрит Түрйәнов, Винарис Минһажов, Рәмил Басиров лайыҡ булды.


«Рәсәйҙә эшләнгән» сифат билдәһенең логотипы билдәләнде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Рәсәйҙә эшләнгән» сифат билдәһенең логотипы билдәләнде\n10:33, 12 февраля 2014 Иҡтисад\n«Рәсәйҙә эшләнгән» сифат билдәһенең иң яҡшы логотипына бөтә Рәсәй асыҡ конкурсына йомғаҡ яһалды. Конкурсҡа ебәрелгәндең 500-ҙенән «Акопов-дизайн» студияһы арт-директоры Дмитрий Мордвинцевтың эше иң яҡшыһы тип танылды.\nБишмөйөш эсенә яҙылған «К» хәрефе тиҙ ваҡытта Рәсәйҙә етештерелгән бөтә юғары сифатлы продукттарҙа барлыҡҡа киләсәк.\n«Труд» гәзите хәбәр итеүенсә, РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы конкурс тураһында 2013 йылда иғлан иткәйне. Унда һәр кем ҡатнаша алды: дәрәжәле дизайнерҙарҙан алып профилле һөнәр студенттарына тиклем. Конкурс Рәсәй продукцияһы сифатын раҫлаусы системаны булдырыу сиктәрендә уҙғарылды. Төп маҡсаттарҙың береһе – эске һәм тышҡы баҙарҙа үҙебеҙҙең продукттарҙы киң йәйелдереү.\nИлдең Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы ҡулланыусыларҙың сифат билдәһенә, Совет дәүләте тарҡалғандан һуң юғалған, ышанысын кире ҡайтарырға теләй. Билдә 1967 йылдың 20 апрелендә производствоның сифатын һәм һөҙөмтәлелеген арттырыу өсөн индерелә.\nСифат билдәһе тауарға йәки уның төргәгенә төшөрөлә, шулай уҡ этикеткаларҙа һәм ярлыҡтарҙа урынлашҡан. Уны ҡаҙаныу өсөн етештерелгән продукцияның сифатына дәүләт аттестацияһын үтергә кәрәк ине. Ләкин 1980 йылдан һуң контроль насарлана, шунлыҡтан ҡулланыусының ышанысы юғала. Ҡулланыусыларҙың ышанысын ҡабаттан яулар өсөн яңы «Рәсәйҙә эшләнгән» сифат билдәһе уйлап табылды.\n2013 йылдан алып быға оҡшаш проект Башҡортостанда тормошҡа ашырыла. БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты «Башҡортостан продукты» билдәһен әҙерләүсе булып тора. Бындай үҙ ирке менән маркалау юғары ҡулланыу сифатына эйә булыусы республика аҙыҡ-түлек тауарҙарын етештереүселәргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән.\n2014 йылда БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты «Башҡортостан продукты» проектында ҡатнашыусыларҙың иҫәбен кәм тигәндә 200-гә тиклем еткерергә планлаштыра.\nБөгөнгө көнгә сатырлы бренд 75 республика етештереүсеһен берләштерә.


Өфөнөң Коммунистик урамы 19/1 адресында урынлашҡан йорт авария хәлендә. Бер нисә йыл элек Суд тарафынан төҙөлөш компанияһына торлаҡты ремонтларға тигән ҡарар сығарыла. Йылдар үтһә лә төҙөкләндереү эштәре башҡарылмай. 10 йыл элек кенә файҙаланыуға тапшырылған йорт ни өсөн таушалған?\nФатир хужалары хәүефле шарттарҙа йәшәргә мәжбүр. Улар сәләмәтлеккә һәм ғүмергә ҡурҡыныс менән янаған шарттар өсөн борсола. Яуаплы ойошмалар битарафлығының һәләкәткә килтермәйәсәгенә бер ниндәй ҙә ышаныс юҡ.\nНаталья Батыршина, Коммунистик урамдағы 19/1 һанлы йортта йәшәүсе: «Көн дә тышҡа сығыр алдынан башҡа кирбес төшөп ҡуймаһа ярар ине тип хәүефләнәһең».\nСветлана Вязова, Коммунистик урамдағы 19/1 һанлы йортта йәшәүсе: «Нимә көтәбеҙ беҙ? Йорттоң емерелгәненме? Әллә 85 фатирҙың ошо емереклек аҫтында ҡаласағынмы?»\nЮрий Кузнецов, Коммунистик урамдағы 19/1 һанлы йортта йәшәүсе: «Был йорт проект ҡағиҙәләрен боҙоп төҙөлгән. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, комиссия уны файҙаланыуға тапшырған».\nЙорттағы фатирҙарға инеп ҡараһаң, хәл бик асыҡ күренә. Фатирҙарҙың стеналарында ярыҡтар барлыҡҡа килгән. Хужалар төрлө инстанцияларҙы йөрөп сыҡҡан. Хатта Рәсәй Президенты Владимир Путинға ла мөрәжәғәт иткәндәр, әле яуап көтәләр. Йорт өсөн яуаплы төҙөлөш фирмаһы эшкә тотонған тотоноуын, ләкин был тик күҙ буяуға оҡшаған, тип борсола йортта йәшәүселәр.\nБеҙ төҙөлөш компанияһына ла шылтыраттыҡ, ләкин трубканы алыусы булманы. Тимәк, берәү ҙә яуап бирергә теләмәй булып сыға.\nПрораб әйтеүенсә, төҙөлөш материалдарының насар сифатын иҫәпкә алмағанда, ғәйеп йәшәүселәрҙең үҙҙәрендә.\nПавел Воронов, прораб: «Йортта йәшәүселәр үҙҙәренең фатирҙарында ремонт эшләй башланы. Нишләптер уларҙың бөтәһенә лә бер юлы бүлмә ишектәренә аркалар кәрәк булды. Беҙҙең проект буйынса ундай уйымдар ҡаралмаған».\nТөҙөлөш фирмаһы хеҙмәткәрҙәре ышандырыуынса, емерелеү ҡурҡынысы янамай. Объектты нығытыу буйынса ремонт дауам итә, ләкин ҡасан тамамланыры билдәһеҙ. Тимәк, фатир хужаларына ҡыйын хәлдә ҡалмау өсөн әлегә әрмеләге кеүек «һәр ваҡыт әҙерлектә» йәшәүҙән башҡа сара юҡ.


1 июлдән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы күтәрелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n1 июлдән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы күтәрелде\n16:22, 1 июля 2016 Иҡтисад\n1 июлдән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы күтәрелде Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 1 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\n1 июлдән илдә минималь хеҙмәт хаҡы 7500 һумға тиклем артты. Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының ошо йылдың беренсе кварталында үткәргән мониторинг мәғлүмәттәре буйынса, республикала 242 меңдән ашыу бюджет өлкәһе хеҙмәткәре иҫәпләнә.\n1 майҙан Башҡортостанда иҡтисадтың бюджеттан тыш секторы ойошмалары хеҙмәткәрҙәре өсөн минималь хеҙмәт хаҡы 6900-ҙән 8900 һумға тиклем күтәрелде. Был 20 апрелдә республиканың социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы комиссия вәкилдәренең минималь эш хаҡы тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыуы һөҙөмтәһендә мөмкин булды. Документҡа республика Башлығы Рөстәм Хәмитов, Башҡортостан Профсоюздар федерацияһы рәйесе Марат Хөсәйенов һәм Эш биреүселәр союзы рәйесе Владимир Шолом ҡул ҡуйҙы.\nТеги: минималь эш хаҡы,бюджет хеҙмәткәрҙәре


1 Июнь 2018, 13:38\nШүлгән мәмерйәһе алдында тәүтормош кейемендә балалар ултыра. Улар тирә-яҡтың хозурлығына һоҡланып, ҡоштар һайрауын, шишмә сылтырауын тыңлап тын ҡалғандар. Шул ваҡыт ҡайҙандыр ҡурай, уҡ-һаҙаҡ аҫҡан олатай пәйҙә була. Баҡтиһәң, “Өмөтлө киләсәк” утрауын эҙләп сәфәргә сыҡҡан бик хикмәтле ҡарт икән ул. Өмөтһөҙҙәргә өмөт, киләсәкһеҙҙәргә киләсәк, һөнәрһеҙҙәргә һөнәр бирә торған серле утрауҙы эҙләп йөрөүе...\nРайон мәҙәниәт һарайында мәктәпкәсә йәштәге һәләтле балаларҙы йыйған “Өмөтлө киләсәк” балалар форумы бына ошолай башланып китте. Унда балалар баҡсаларында тәрбиәләнеүсе 50-нән ашыу бала ҡатнашты.\nСараны асып, район мәғариф бүлеге етәксеһе Р. Шәрипов:\n- Балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәрҙең һәләттәрен асыу һәм үҫтереү йәһәтенән 3 йыл элек эш башланды. Мәҫәлән, “Урал батыр” эпосын һөйләү бәйгеһе йыл да ойошторолоп килә. Бөгөнгө “Өмөтлө киләсәк” форумы - шуның һөҙөмтәһе. Районда беренсе тапҡыр үткәрелгән сараның киләсәге бар һәм өмөтлө, - тине.\nФорумда ҡатнашыусы балалар ысынында ла “Өмөтлө киләсәк” утрауын асыусылар булды. Ни өсөн, тиһегеҙме? Сөнки улар утрауҙы эҙләүсе олатайға ярҙамлашып башлаған сәфәрҙәре аша тарих төпкөлөнән тамашасыны әле бер, әле икенсе һәләтле, йыр-моңға маһир балалар менән таныштырҙылар. Ҡулындағы серле ҡурайын утрауҙың тамғаһы итеп ҡаҙаған олатай ҙа өмөтлө вариҫтарынан ҡәнәғәт ҡалды. Шулай булмай ни, ана бит, Әтек ауылы балалар баҡсаһына йөрөүсе 4 йәшлек Рамаҙан Баймөхәмәтов ҡайһылай өҙҙөрөп йырлай. Иҫке Собханғол 1-се һанлы балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе Амалия Алтынбаеваның шиғырынан күҙҙәргә йәш эркелде.\nЯуымбай балалар баҡсаһының “Ҡайынөй” флоты моряктарының бейеүе, яңы усмандарҙың “Ҡаҙ өмәһе”, әтектәрҙең “Ашнаҡсылар”, килдеғолдарҙың “Неваляшка”, Иҫке Собханғол балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәренең “Торналар” бейеүҙәре лә үҙенсәлекле булды. Килдеғол, Иҫке Собханғолдоң 1-се һәм 2-се башланғыс мәктәп-балалар баҡсалары балаларының сығыштары ла ихлас ҡабул ителде.\nҺәләтле балаларҙың сығыштары район, республика үҫешенә тос өлөш индергән билдәле шәхестәрҙең сығыштары менән аралашып барҙы. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Абдулла Ваһапов кескәйҙәргә: “Белемгә ынтылығыҙ, хеҙмәткә тоғро ҡалығыҙ, әҙәпле һәм тәүфиҡлы, ололарға ихтирамлы һәм иғтибарлы булығыҙ”, тигән өгөт-нәсихәттәрен еткерҙе. Ғәлиәкбәр ауылында тыуып-үҫеп, бөгөнгө көндә Севастополь ҡалаһында йәшәүсе 94 йәшлек һуғыш ветераны, диңгеҙ флотының 1-се ранга капитаны Барый Сәғитов та балаларҙы скайп аша тәбрикләп, изге теләктәрен әйтте. РФ һәм БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусылары Роберт Баязитов, Фәнүзә Хәкимова, район дауаханаһы табибы Илнур Иманғоловтарҙың сығыштары ла кескәйҙәргә һәм уларҙың ата-әсәләренә, тәрбиәселәргә һоҡланыу, ихтирам, рәхмәт тойғолары менән һуғарылды.\n- Мин кескәйҙәрҙең сығыштарына балалар кеүек ихлас ҡыуанып, һәләттәренә һоҡланып ултырҙым. Үҙәк каналдарҙа барған “Ты супер”, “Лучше всех”, “Лига удивительных людей” кеүек тапшырыуҙарҙы ҡарарға яратам. Районда ла балаларҙың һәләттәрен асҡан форумдың үтеүе ҙур ҡыуаныс. Бөгөн мин балаларға ҡарап, районыбыҙҙың, илебеҙҙең киләсәге өмөтлө, тип әйтә алам, - тине Роберт Ишдәүләт улы.\nСарала ҡатнашыусыларҙы “Йыл уҡыусыһы – 2018” конкурсы еңеүсеһе Динислам Йомағужин да сәләмләне. Район хакимиәте башлығы Р. Шәрипов:\n- Шәхестәр бәләкәйҙән тәрбиәләнә. Ғаиләлә ата-әсә балаһының һәләтен күреп, уны асыу, үҫтереү өсөн булышлыҡ итһә, балалар баҡсаһында, мәктәптә тәрбиәселәр һәм уҡытыусылар шәхес булып формалашырға, таланттарын үҫтерергә ярҙам итә. Бындай форумдарҙы киләсәктә лә үткәрергә кәрәк. Бөгөнгө сәхнәгә ҡарап киләсәк өсөн өмөт, ышаныс артты, - тине ул.\nХалыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө уңайынан үткән “Өмөтлө киләсәк” форумының авторы, район мәғариф бүлегенең методика кабинеты мөдире Р. Ғүмәрова:\n- Рухлы балалар – киләсәгебеҙ ырыҫы, тигән фекер быуаттар дауамында нигеҙләнгән, ошоға таянып йәшәйбеҙ. Киләсәгебеҙ яҡты, өмөтлө булһын өсөн ҡулдан килгән тиклем ярҙам итәйек, шарттар булдырайыҡ,- тине.\nЫсынлап та, әкиәти кисәлә теге утрауҙы эҙләүсе олатай беҙҙең барыбыҙға ла өмөтлө, бәхетле киләсәкте ситтән эҙләмәй, тыуған еребеҙҙә, ата йортонда, балалар баҡсаһында, тыуған мәктәбебеҙҙә тәрбиәләнгәненә ишара бирҙе түгелме?


Эй, май етә, май етә, йәки Майҙа майҙарҙан арынабыҙ\n27 Апрель 2018, 13:37\nҺимергән кешеләрҙең барыhы ла кәүҙә матурлығы өҫтөндә эшләп бармай. Бөтәhе лә бер төймә таблетка йотоп ҡына барлыҡ проблемаларҙан арынғыhы килә. Тик был – мөмкин булмаған хәл. Нимә эшләргә һуң?\nӘҙ аша, әммә файҙалыhын...\nДиета тоторғамы? Уның ниндәйе генә юҡ. Француздарҙыҡы – кофе hәм енси тормош. Ҡытайҙарҙыҡы – диңгеҙ аҙыҡтары. Япондарҙыҡы – балыҡ менән дөгө. Хатта итальяндар, макарон изделиелары менән дә ябығып була, тип иҫәпләй. Әммә биш көндән hуң, асығыусы эшкә hәләтен юғалта, башы эшләмәй башлай. Шуға күрә үҙегеҙгә яраҡhыҙ диета менән ашауҙы сикләү бигүк отошло алым түгел.\nИң яҡшыhы – дөрөҫ туҡланыу.\nКеше ҡанда шәкәр әҙәйгәндә асығыу тоя. Тикшереп ҡарағыҙ: бер ҡабым ризыҡ ашағыҙ ҙа, 15-20 минут түҙегеҙ. Шул саҡта ҡанда шәкәр күбәйеп, асығыуығыҙҙы оноторhоғоҙ. Ә беҙ иhә ошо 20 минут эсендә нимә бар – hайлап тормаҫтан бахыр ашҡаҙанға тултырабыҙ: аш, бутҡа, салат, компот h.б. Ябығыу өсөн йәшелсә-емеш кенә ашарға кәңәш итеүҙәре дөрөҫ түгел. Бының өсөн ашҡаҙан менән эсәктәрҙең hап-hау булыуы шарт. Иң дөрөҫө – еңелсә йәшелсә аштары, hурпа эсергә кәрәк. Йәй – ябығыу өсөн ҡулайлы миҙгел. Сөнки эҫелә матдәләр тиҙерәк алмашына.\nҺүҙ ҙә юҡ, спорт менән шөғөлләнергә кәрәк.\nЙүгерергә, hикерергә, футбол уйнарға, велосипедта йөрөргә, йөҙөргә. Тиҙ ябыҡтыра. Әйткәндәй, йөҙөүҙе белгестәр, иң ҡулайлыhы ти. Йөҙгән саҡта тулыhынса хәрәкәтләнәhең, тын алыу системаhы яҡшыра, иммунитет күтәрелә, сынығаhың.\nТимәк, ябығабыҙ, йәмәғәт! Тик самаһын белеп һәм бер башлағас, ташламайбыҙ!\n* Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, ер йөҙөндә 1,7 миллиардтан ашыу кеше артыҡ ауырлыҡтан йонсой.\n* Европаның үҫешкән илдәрендәге халыҡтың 15 – 25 проценты һимеҙ (күрһәткес өлкәндәргә ҡағыла).\n* Һуңғы ваҡытта донъяла һимеҙ балалар һәм үҫмерҙәр арта. Бай илдәрҙә уларҙың һаны 25 процентҡа етә икән.\n* Алты йәшлек сағында һимеҙ булған балаларҙың 50 проценты өлкәнәйгәс тә артыҡ ауырлыҡтан ыҙаланасаҡ.\n* Ир-атҡа ҡарағанда ҡатын-ҡыҙ һимеҙлеккә тиҙерәк бирешә. Был организм үҙенсәлегенә бәйле.\n* Эпидемиологтар фараз итеүенсә, 2025 йылға ирҙәрҙең – 40, ҡатын-ҡыҙҙарҙың 50 проценты һимеҙлектән яфаланасаҡ.\n* Боронғо Римдә йыуандарҙан штраф түләткәндәр.\n* Мөғжизә булып, ҡапыл кешеләр һимереүҙән туҡтаһа, ғүмер оҙонлоғо 5 – 10 йылға артыр ине.


“Кем яҡшыраҡ белә Шағирҙы?” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Кем яҡшыраҡ белә Шағирҙы?”\n“Кем яҡшыраҡ белә Шағирҙы?” 21.08.2015 // Әҙәбиәт\nОшо көндәрҙә республика йәмәғәтселеге Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың тыуыуына 135 йыл тулыуҙы билдәләй. Иҫтәлекле ваҡиға айҡанлы “Башҡортостан” гәзите республикабыҙҙың Милли әҙәбиәт музейы менән берлектә әҙәбиәтебеҙ классигының ижадына арналған викторина әҙерләгәйне.\nРедакциябыҙға байтаҡ яуап килде. Иң ҡыуандырғаны шул: тәүге халыҡ шағирының яҡты рухы кешеләр йөрәгендә йәшәүен дауам итә. Әҙәбиәт һөйөүселәр шағирҙың ижады тураһында ғына түгел, тормош юлы, эшмәкәрлеге, ғаиләһенә ҡағылышлы һорауҙарға ла аныҡ яуап биргән. Тимәк, Мәжит Ғафури – бөгөн дә беҙҙең арабыҙҙа, тигән һүҙ был. Әлбиттә, ғүмерен ярлы халыҡтың мәнфәғәтен яҡлауға арнап:\nКүҙ һалам мин халҡыма, –\nтип яҙған данлы улын илебеҙ онотмай. Уның исемен тотош район, Башҡорт дәүләт академия драма театры йөрөтә, һәйкәлдәр ҡуйылған, музейҙар эшләй... Шулай ҙа төп һәйкәл – халыҡ һөйөүе. Гәзитебеҙ үткәргән “Кем яҡшыраҡ белә Шағирҙы?” тигән викторина нәҡ ошо хаҡта һөйләй ҙә инде.\nБәйгелә ҡатнашҡандарҙың барыһы ла тиерлек дөрөҫ яуап биргән. Мәҫәлән, Белорет районынан Нурулла Миһранов, Бәләбәйҙән Зөлфиә Ғилманова, Өфөнән Миләүшә Моратшина, Илештән Сулпан Исламғәлиева, Илназ Азаматов, Ғәлимә Ғәлиева һәм башҡаларҙың эше һөйөндөрҙө. Уларҙы ихлас күңелдән тәбрикләйбеҙ! Билдәле шағирә, яҙыусы Гөлнур Яҡупованың да викторинала ҡатнашыуына ҡыуандыҡ. Рәхмәт һеҙгә, Гөлнур Миҙхәт ҡыҙы!\nШулай итеп, бәйгелә еңеүселәрҙе билдәләр мәл етте. Бына улар: беренсе урында – Илеш ҡыҙы, БДПУ студенты Илүзә Саҙретдинова, икенсе баҫҡысҡа Йылайырҙан даими авторыбыҙ Фәрит Рәмов күтәрелде, өсөнсөлә – Өфө ҡалаһынан Гөлнара Әмирова.\nСентябрь аҙағында М. Ғафуриҙың йорт-музейында үткәреләсәк юбилей тантанаһында еңеүселәргә дипломдар һәм бүләктәр тапшырыласаҡ.\nХөрмәтле дуҫтар, викторинала ҡатнашыуығыҙ өсөн барығыҙға ла ихлас рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ!\nlМ. Ғафуриҙың тыуған ауылы? – Ғафури районының Еҙем-Ҡаран ауылы;\nlӘҙиптең тәүге шиғыры нисек атала? – “Ишан шәкерттәренә”;\nlМ. Ғафури 1919—1928 йылдарҙа ниндәй гәзиттәрҙең редакцияһында эшләгән? – “Эшсе”, “Ҡыҙыл юл”, “Коммуна”, “Шәреҡ ярлылары”, “Урал”, “Башҡортостан хәбәрҙәре”, “Яңы ауыл”;\nl“Нур” тигән шиғырын кемгә бағышлап яҙған? – Мулланур Вахитов иҫтәлегенә;\nlМ. Ғафуриҙың тормош юлын һәм ижадын өйрәнеүсе ниндәй ғалимдарҙы беләһегеҙ? – Булат Ишемғол, Ғилемдар Рамазанов, Сәйфи Ҡудаш, Ғәли Хәлит, Ғайса Хөсәйенов, Рауил Бикбаев, Павло Тычина һ.б.;\nlӘҙиптең “Ҡара йөҙҙәр” повесы буйынса эшләнгән балеттың авторҙары кем? – Халиҡ Заимов һәм Александр Чугаев;\nlМ. Ғафуриҙың ниндәй псевдонимдарын беләһегеҙ? – Ғафури, Ильяс, Ыласын, Айыҡбаш;\nlМ. Ғафуриға “Башҡортостандың халыҡ шағиры” тигән маҡтаулы исем ҡасан бирелә? – Ижади эшмәкәрлегенә 20 йыл тулыу айҡанлы 1923 йылда;\nlЯҙыусының автобиографик повесы нисек атала? – “Шағирҙың алтын приискыһында”;\nlМ. Ғафури Өфөлә Ғ. Туҡай менән ҡасан осраша? Уға арналған шиғыры нисек атала? “Ғ. Туҡай – Өфөлә” тигән иҫтәлеге тәү тапҡыр ҡайҙа баҫыла? – 1912 йылдын апрелендә, “Шағир Ғ.Туҡай вафатынан һуң” тигән шиғыры 1913 йылда сыға, “Ялт-йолт” журналында баҫыла;\nlШағир һүҙҙәренә ижад ителгән ниндәй опера бар? Уның авторҙары кем? Был опера ҡасан сәхнәгә ҡуйылған? – “Эшсе” операһы, Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Солтан Ғәбәши, Василий Виноградов, 1930 йыл;\nlМ. Ғафуриҙың беренсе шиғырҙар йыйынтығы нисек атала, ул ҡасан һәм ҡайҙа баҫылған? – “Себер тимер юлы йәки милләттең хәлдәре”, 1904 йылда Ырымбурҙа нәшер ителгән;\nlМ. Ғафуриҙың “Ҡара йөҙҙәр” повесы буйынса эшләнгән спектакль сценарийының авторҙары кем? Был әҫәр ҡасан сәхнәгә ҡуйылған? – Ғәйнан Әмири һәм Вәлиәхмәт Ғәлимов, 1938 йыл;\nl“Шәриғәт ҡорбандары” картинаһының авторы кем? – Рәшит Нурмөхәмәтов;\nlМ. Ғафуриҙың “Ҡыҙыл йондоҙ” драмаһы беренсе тапҡыр ҡасан һәм ҡайҙа сәхнәгә ҡуйылған? – 1925 йылдың 24 октябрендә Башҡорт дәүләт академия драма театрында;\nlБашҡорт дәүләт академия драма театры ҡасан, ниндәй уңай менән Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән һәм уға ҡайһы йылда М. Ғафури исеме бирелгән? – 1970 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә, ә 50 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә, 1971 йылда, БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумы ҡарары менән театрға Мәжит Ғафури исеме бирелә;\nlМ. Ғафуриҙың йорт-музейы һәм уға һәйкәлдәр ҡайҙа бар? – Өфө ҡалаһында Мәжит Ғафуриҙың Мемориаль йорт-музейы, тыуған ауылы Еҙем-Ҡаранда музейы, Башҡорт академия драма театры алдында М. Ғафури һәйкәле, Ишембай ҡалаһында Ғафури бюсы.\nlӘҙиптең ҡәбере ҡайҙа? – Өфөләге Ленин исемендәге паркта;\nlШағир ҡатынының исеме кем? – Зөһрә Камалетдин ҡыҙы Ғафури;\nl“М. Ғафури – ХХI быуат” Мәҙәниәт фондының етәксеһе кем? – Люциә Камаева.


Өфөлә әкиәттәр тупланған “Аҡыл һандығы” исемле китап донъя күрҙе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә әкиәттәр тупланған “Аҡыл һандығы” исемле китап донъя күрҙе\n09 февраля 2018 — 15:55 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡорт телендәге әкиәттәрҙе һаҡлау һәм киләсәк быуынға тапшырыу маҡсаты менән сыҡҡан китап балалар өсөн ҙур белем шишмәһе булып тора. Һуңғы йылдарҙа саф башҡорт телендә нисә дана китап кәштәләрендә үҙ урынын тапҡан? Хәҙерге көндәрҙә башҡорт телендә китаптар етерлек кимәлдәме? Төрлө китаптарҙан, бигерәк тә боронғо сығанаҡтарҙа баҫылған әкиәттәрҙе Даян Мәжитов электән йыйып килә. Башҡорт телендә сыҡҡан әкиәттәрҙе киләсәк быуынға тапшырыу маҡсаты менән ул “Аҡыл һандығы” тип исемләнгән китап өҫтөндә эшләй. Йыйынтыҡты туплау өсөн ни бары бер ай ярым ваҡыт китә.“Аҡыл һандығы” китабын баҫтырып сығарыу өсөн күп көс түгелә. Һәр бер әкиәткә яңы һүрәттәр төшөрөлә, китаптың дизайны ла яңыртыла. Хайуан-йәнлек персонаждары аша яҡшылыҡты яманлыҡтан айырырға өйрәткән йыйынтыҡ балалар өсөн ҙур белем һандығы булып тора. Әммә һуңғы ваҡытта башҡорт телендә әкиәттәр тупланған йыйынтыҡ һирәк осрай, ти Даян Мәжитов. Уның сәбәптәре лә төрлө.Әле иһә улар икенсе китап өҫтөндә эшләй. Иң мөһиме беҙҙең киләсәк башҡорт телендә сыҡҡан китапҡа күберәк өҫтөнлөк бирһен ине тигән теләктә улар.Китапханала һатып алыусылар күбеһенсә әҙәби китаптарға өҫтөнлөк бирә. Шулай уҡ энциклопедияларҙы ла бүләккә алыусылар бар. Хеҙмәткәрҙәр әйтеүенсә, көнөнә яҡынса башҡорт телендә дүрт-биш китап һатыла. Һуңғы йылдарҙа Рәсәйҙә донъя күргән баҫма һәм брошюраларҙың дөйөм һаны 2 206 000 дана.Тик уларҙың дөйөм һанынынң ни бары ете процентын ғына милли телдәрҙә нәшер ителгән китап-әсбаптар тәшкил итә. һуңғы йылдарҙа милли телдәрҙә баҫылған китаптар һәм брошюралар күләме:Сыуаш телендә – 69 мең 300 дана (2,1 %) , Ҡырым татарҙары телендә – 72 мең 300 дана (3,3 %) ,Яҡут телендә – 337 мең 700 дана (15,3 %) , Татар телендә – 786 мең 400 дана (35,6 %) ,Башҡорт телендә – 622 мең 100 дана (28,2 %) Йәш быуын фекеренсә, яҙыусыларҙың күбеһенсә тормоштан алынған ысынбарлыҡты китапта һүрәтләү уҡыусыны нығыраҡ йәлеп итә. Башҡорт телендә яңы китаптар сығарыуҙан тыш, элекке йыйынтыҡтарҙы ҡабаттан яңы форматта сығарыу ҙа көнүҙәк мәсьәлә булып тора. Хәҙерге көндәрҙә башҡорт телендә китаптарҙың сыҡмауы күптәрҙең күңелен ҡыра әлбиттә. Әгәр ҙә саф башҡорт телендә китаптар баҫылһа, уларҙың кәштәләре лә ҙурыраҡ булыр һәм үҙәк урында торор ине.


Ғәзинур Морат. Һөйөүҙең аҡ тирмәһе.\nТәбиғәт һәр бер кешене ирекле итеп яралта. Шуға күрә уның өсөн был донъяла иректән дә ҡәҙерлерәк бер ни ҙә була алмайҙыр. Әлеге йыйынтыҡта тупланған шиғыр һәм поэмаларҙа шағирҙың йән хөрлөгө, шәхес иреге тураһында уйланыуҙар үҙәккә алына.\nФәриҙә Сәйфуллина. Мөхәббәт ҡасан ярала?\nЙыйынтыҡҡа авторҙың төрлө йылдарҙа ижад ителгән һәм «Ҡызыл тан» гәзитендә донъя күргән ҡыҙыҡлы, фәһемле яҙмалары туплап бирелде. Ә инде «Мөхәббәт ҡасан ярала?» повесы тәүге тапҡыр баҫыла. Әҫәрҙә һуғыштын һуңғы йылдар һәм саф мөхәббәт тарихы тасуирлана.\nДилбәр Булатова. Һуң түгел.\nБыл йыйынтыҡҡа Дилбәр Булатованың һуңғы йылдарҙа ижад иткән повестары һәм хикәйәләре тупланды. Әҫәрҙәрҙәге геройҙар ниндәй генә һынауҙарға дусар булмай! Ғүмер юлында уларҙы бик күп туҡталыштар көтә: Мөхәббәт һәм Хыянат, Шатлыҡ һәм Ауырыу, Дәрәжә һәм Түбәнһетеү һәм башҡалар, һәм башҡалар. Ләкин уңыштар ҙа, яңылыштар ҙа шуның менән ҡәҙерле – улар барыһы ла үҙебеҙҙеке...


Бер аҙнала Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар 0,4 процентҡа артты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБер аҙнала Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙарында хаҡтар 0,4 процентҡа артты\n10:20, 22 ноября 2010 Иҡтисад\nӨфөлә икенсел торлаҡ буйынса тәҡдим ителгән хаҡ квадрат метрына 43,36 мең һум тәшкил итә.\nФатирҙарҙың бар сегменты ла ҡыйбатланды: бер һәм ике бүлмәлеләр — 0,3 процентҡа, өс бүлмәлеләр — 0,5 процентҡа, күп бүлмәле фатирҙарға уртаса хаҡ 0,4 процентҡа күтәрелде.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова мәғлүмәте буйынса, иң арзан өс бүлмәле фатир бөгөн 800 мең һумға тәҡдим ителә. Был К.Маркс урамындағы фатирҙың майҙаны — 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 16 миллион һум тора. Ул биш бүлмәле, дөйөм майҙаны — 220 квадрат метр, Октябрь проспектында урынлашҡан.\nБүлмәләр сегментында минималь хаҡ – 500 мең һум: Интернациональ урамы, 12 квадрат метр. Иң ҡыйбатлыһы – 1250 мең һум: Йәштәр бульвары, 17,2 квадрат метр.\nҺатыуға ҡуйылған иң ҡыйбат коттедж 25 миллион һумға тәҡдим ителә. Был Суровкалағы йорттоң майҙаны 430 квадрат метр.


Октябрский ҡалаһында йәшәүсе Иван Мусиенко ике кешене үлемдән ҡотҡарған. Загс идаралығында ҡарауылсы булып эшләгән пенсионер йәштәрҙе ут ялмаған еңел автомобилдән сығарған.\nИван Степанович ул көндө ғәҙәттәгесә төнгө дежурҙа була. Урамда бар ҡеүәтенә моторы геүләп эшләп ултырған машина уның иғтибарын йәлеп итә. Күп тә үтмәй еңел автомобилдең алғы өлөшөнән төтөн сыға башлай, ут ялҡындары күренә. Пенсионер уның эсендә кешеләр юҡ микән тигән уй менән ярҙамға ашыға.\nИван Мусиенко: «Егеттәр иҫен юғалтҡайны. Газ менән ағыуланғандар. Бындай хәлде мин күп күрҙем. Егерме йыл буйы Себергә йөрөп эшләнем. Һыуыҡ саҡта машинаһын тоҡандырып йоҡлап китеү арҡаһында күптәрҙең ғүмерҙәре өҙөлә. Ҡурҡыу тигән нәмә башҡа ла инмәне. Кешеләрҙе ҡотҡарырға кәрәк ине».\nМашина эсендәгеләрҙе сығарып һалыуға янғын һүндереүселәр, тиҙ ярҙам һәм полиция килеп етә. Бәхеткә күрә егеттәрҙең һаулығына зыян килмәгән. Үҙҙәре әйтеүенсә улар һыра эскәндәр һәм өшөй башлағас машинаны тоҡандырғандар. Нисек йоҡлап киткәндәрен, газ педаленә баҫҡандарын һиҙмәгәндәр.\nАлмаз Азаматов: «Мине машинанан тартҡылап һөйрәп сығарыуҙы иҫләйем. Тағы кеше бармы унда тип һораны, эйе тинем. Артабан тағы аңымды юғалтҡанмын».\nХәл егеттәр йәшәгән ихатала булған. Ул төндө Алмаз менән Артур төнгө клубтан ҡайта. Әммә үҙҙәре бының хаҡта әйтергә ҡыйынһына.\nЙәштәр эшләп йөрөй, яҡындары ла, күршеләре лә быға тиклем әллә ни тәртип боҙоп йөрөгәндәрен иҫләмәй.\nИван Степанович һыуыҡ булһа ла машинаны тоҡандырып йоҡламаһындар ине, бигерәк тә оҙон юлдағылар ти . Ул бер нәмәгә аптырай. Йән фарман ярҙамға йүгергәндә берәү эргәлә был хәлде вайымһыҙ ғына күҙәтеп кәрәҙле телефонына видеоға төшөрөп торған. Бөтә кешеләр ҙә батырлыҡ ҡылырға һәләтле түгел шул.


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 13.03.2017\nРәсәйҙең Үҙәк банкы Мәскәүҙәге ике финанс ойошманың лицензияһын тартып алды. Был юлы көйләүсе учреждение «Сауҙа ҡала банкы» менән «Иҡтисади берлек банкы»н төрлө финанс операциялар башҡарыуҙан мәхрүм итте. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, улар хәүефле кредит сәйәсәте алып барған һәм кредиторҙар алдындағы бурыстарын ваҡытында үтәмәгән.\nПеруҙа автобустың тарлауыҡҡа ҡолап төшөүе һөҙөмтәһендә кәмендә 15 кешенең ғүмере өҙөлгән. Тағы ла ете пассажирҙың ниндәй хәлдә булыуы тураһында мәғлүмәт бирелмәй. Юл-транспорт фажиғәһенә һауа торошо сәбәпсе булыуы ихтимал. Сөнки һуңғы көндәрҙә илдең төньяғында көслө дауыл һәм яуым-төшөм туҡтамай.\nБөгөн Берлиндың «Тегель» һәм «Шёнефельд» аэропорттары хеҙмәткәрҙәре забастовка иғлан иткән. Улар эш хаҡының сәғәтенә 12 евроға тиклем арттырылыуын талап итә. Персоналдың эшкә сығыуҙан баш тартыуы һөҙөмтәһендә 700-гә яҡын самолет рейстан алынған. Әлеге ваҡытта Германияның баш ҡалаһы менән башҡа төбәктәр араһында авиабәләнеш тулыһынса өҙөлгән. Күләмле забастовка шаршамбы иртәһенә тиклем дауам итәсәк.\nЙырсы Юлиә Самойлова быйыл Киевта уҙасаҡ «Евровидение» йыр бәйгеһендә Рәсәй данын яҡлай. Был турала йәкшәмбе «Беренсе канал» эфирында хәбәр иттеләр. Коляскалағы беренсе төркөм инвалиды Украина сәхнәһендә «Ялҡыны яна» йырын башҡара. «Евровидение» бәйгеһенең ярымфиналы 9 һәм 11 майға тәғәйенләнгән, ә еңеүсе 13 майҙа уҙасаҡ финалда иғлан ителәсәк. Быйыл халыҡ-ара конкурста 43 ил вәкиле ҡатнашыр тип көтөлә.\nНорвегияның «Сторхамар» һәм «Спарта» командалары донъя рекордын ҡуйған. Еңеүсене асыҡлау өсөн хоккейсыларға һигеҙ овертайм талап ителгән. Осрашыу 217 минут 14 секунд дауам иткән һәм ул хужалар фаҙаһына 2:1 иҫәбенә тамамланған. Быға тиклемге рекорд бер быуат самаһы элек теркәлгән булған. 1936 йылда «Детройт» менән «Монреаль» клубтары араһындағы уйында еңеүсе 176 минут 30 секундтан һуң ғына асыҡланған.


Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министрының иҡтисад буйынса урынбаҫары ҡыҫҡартыла, уның бурыстары башҡа вице-премьерҙарға бүлеп бирелә\nБыл турала бөгөн Республика башлығы оператив кәңәшмә барышында белдерҙе.\nДокументҡа ярашлы, иҡтисад өлкәһендә дәүләт идараһы, иҡтисади үҫеш, инвестициялар йәлеп итеү, социаль-иҡтисади программаларҙы әҙерләү һәм ғәмәлгә ашырыу, «Берҙәм тәҙрә» системаһы буйынса дәүләт хеҙмәттәрен күрһәтеүҙе ойоштороу һәм башҡа мәсьәләләр Башҡортостан Хөкүмәтенең беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәновҡа йөкмәтелә.\nЙәштәр, физик культура һәм спорт мәсьәләләре, хоҡуҡ боҙоуҙарҙы профилактикалау, енәйәткә ҡаршы көрәш, йәмәғәт тәртибен тәьмин итеү, мобилизация әҙерлеген ойоштороу менән вице-премьер Марат Мәһәҙиев шөғөлләнәсәк. Ул шулай уҡ ошо йүнәлештәр буйынса республика комиссияларын да етәкләй.\nРеспублика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шароновҡа өҫтәмә рәүештә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ менән бәйле мәсьәләләр йөкмәтелә.\nРөстәм Хәмитов шулай уҡ иҡтисад буйынса вице-премьер вазифаһынан бушатылған Евгений Мавриндың Республика башлығы ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнеүе тураһында ла белдерҙе. Ә Республика башлығы хакимиәтенең муниципаль берәмектәр менән хеҙмәттәшлек итеү буйынса идаралыҡты етәкләү бурысы Өфөнөң Калинин районы хакимиәте башлығы Григорий Букреевҡа йөкмәтелде


«Аҡһаҡалдан алтын һүҙ ҡала…»\n5 Август 2020, 15:16\nБашҡортостандың халыҡ шағиры А. Игебаевтың тыуыуына – 90 йыл\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев 1930 йылдың 2 июлендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуа. Йәшләй етем ҡалып, Темәс балалар йортонда тәрбиәләнә.\n1946 – 1950 йылдарҙа ул К.А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетында уҡый. Институтты тамамлағас, «Кызыл таң», «Совет Башҡортостаны» гәзиттәре һәм «Ағиҙел» журналы редакцияларында әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй.\n1969 – 1971 йылдарҙа Мәскәүҙә М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курсты тамамлай. 1971 йылдан 1990 йылға ҡәҙәр «Ағиҙел» журналы редакцияһының поэзия бүлеге мөхәррире вазифаһын башҡара.\nАбдулхаҡ Игебаев – 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы һәм Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры. 2010 йылда уға Башҡортостандың халыҡ шағиры исеме бирелә.\nШағир 2016 йылдың 27 сентябрендә вафат була.\nХөрмәтле уҡытыусым Закир ағай\nШакировтың яҡты иҫтәлегенә\nУйҙарымда ялтлай сағылып,\nберләм юлдан уҙам,\nУҡытыусым, һине һағынып.\nЯпраҡтары елгә сайҡала,\nҺағыш шарлауымы айҡала?..\nУҡытыусым, һине һағынғандар\nБер мин генә түгел, бик күптәр,\nУлар — фән һәм ғилем ҡаяһына\nҺин үҫтергән ҡыйыу бөркөттәр!\nО, юҡ, һис ҡасан да онотолмаҫ\nӨмөтөмдән төңөлөр мәлдә лә\nЯҙмышыма бөрктөң яҡтылыҡ.\nфәһем алдым һинән,\nЙор һүҙҙәрең хисте балҡытты,\nЗирәк аҡылыңдан рухым нығып,\nАҡ маяғым иттем хаҡлыҡты!\nСтудент йылдар иҫкә төшкән һайын,\nХәтерләйем һине иң элек,\nҺин йырыма көмөш ләйсән һибеп,\nХыялыма сәстең изгелек.\nИх, тыңлаһаң ине хисемде,\nТик арала юҡһың,\nМин, ҡабатлап һинең исемде,\nБыл шиғырымды мин «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналын бар иткән һәм шул журналдың яҙмышы өсөн борсолоп йәшәгән тынғыһыҙ ҡәләмдәштәргә, журналдың егәрле коллективына бағышлайым.\nҠырыҫ миҙгел, ергә көрттәр өйөп,\nБоҙҙар ҡоршағанда йылғаға,\nГүйә, февраль бурандарын ярып,\nКөләс йөҙлө умырзая һымаҡ,\nҺин йылмайып тыуҙың донъяға!\nСыуағын да күрҙең был донъяның,\nҺағышын да йотоп сәсәнең,\nӘммә, уф, тимәнең, күңелдәргә\nТылсымлы бер рухи күпер һуҙып,\nИл сауабын алып йәшәнең!\nҺәм бөгөн дә танһыҡ эштәреңде\nКүреп тора бөтә тарафтар,\nӘйтерһең дә, ғилем донъяһына\nМең-мең йөрәктәрҙе әйҙәй кеүек\nҺин ҡабыҙған һүнмәҫ маяҡтар.\nТотҡан юлың – изге хаҡлыҡ юлы,\nХайран ҡала һиңә көллөһө!\nҺин бит сал тарихлы мәҙәниәттең,\nШундай бай мираҫлы мәғрифәттең\nҺис тутыҡмай торған көҙгөһө!\nКүк Уралым иҫән-имен саҡта,\nТипкән саҡта милләт тамыры,\nВаллаһи, тим, күңелең көҙгөһөндә,\nАллы-гөллө нурҙар сәсә-сәсә,\nМәңге балҡыр белем йәйғоро!\nҠаһармандан яҡты эҙ ҡала\nЕмештәрҙән татлы һут ҡала,\nМөхәббәттән һүнмәҫ ут ҡала,\nҺөнәрмәндән ырыҫ, ҡот ҡала,\nАуыр замананан йот ҡала,\nРәнйетһәләр әгәр нахаҡҡа,\nКүңел көҙгөһөндә тут ҡала!\nҺылыуҙарҙан һылыу йөҙ ҡала,\nЗирәктәрҙән зирәк күҙ ҡала,\nАҡһаҡалдан алтын һүҙ ҡала,\nҠаһармандан яҡты эҙ ҡала,\nХәйләкәрҙең зәһәр теленән\nЙөрәктәрҙә яман биҙ ҡала!\nНаҙлы яҙҙан наҙлы гөл ҡала,\nСәсәндәрҙән сәсән тел ҡала,\nИзге яуҙа ауған һалдаттың\nНамыҫы булып данлы ил ҡала,\nТыуған ерен һатҡан бәндәнең\nҠәберендә бары көл ҡала!


Новосибирск өлкәһе — Башҡорт Википедияһы\nНовосибирск өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Себер федераль округы составына инә.\nНовосибирск өлкәһе флагы Новосибирск өлкәһе гербы\n↗2 762 237 (2016)\n482,0 млрд. һум (2010)\n174,4 мең һум\nМСК+4[d] һәм Азия/Новосибирск[d]\nАдминистратив үҙәк — Новосибирск ҡалаһы.\nНовосибирск өлкәһе Көнбайыш Себер тигеҙлегенең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Майҙаны 178,2 мең км². Көнбайыштан көнсығышҡа — 642 км, төньяҡтан көньяҡҡа — 444 км һуҙылған.\nТөньяҡта — Томск өлкәһе, көньяҡ-көнсығышта — Ҡаҙағстан, көнбайышта — Омск өлкәһе, көньяҡта — Алтай крайы, көнсығышта Кемерово өлкәһе менән сиктәш.\nӨлкәнең төп йылғалары — Обь һәм Омь. Өлкәлә яҡынса 3 мең күлдәр бар. Төбәктең төньяғын һәм төньяҡ-көнбайышын донъялағы иң ҙур Васюган һаҙлығының көньяҡ өлөшө биләй.\nНовосибирск өлкәһе 1937 йылдың 28 сентябрендә ойошторолған. Һуңыраҡ, 1943 йылда төбәктән Кемерово өлкәһе, ә 1944 йылда — Томск өлкәһе айырылып сыҡҡан.\nПавлов Виктор Павлович (5.02.1951), ғалим-инженер-механик. Техник фәндәр докторы (2006). 1973 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2009 йылдан Өфө дәүләт авиация университетының Нефтекама ҡалаһы филиалының дөйөм белем биреү дисциплиналары кафедраһы мөдире. Искитим ҡалаһынан.\nПашков Сергей Афанасьевич (3.04.1959), ғалим-хирург, 1987—2003 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, артабан «Газпром трансгаз Өфө» йәмғиәтенең медик‑санитария бүлеге начальнигы. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007). Обь ҡалаһынан.\nРосстат мәғлүмәттәре буйынса өлкәнең халыҡ иҫәбе 2 762 237 кеше тәшкил итә (2016). Халыҡ тығыҙлығы — 15,54 кеше/км2 (2016). Ҡала халҡы — 78,08 % (2015).\nУрыҫтар — 2 365 845\nНемецтар — 30 924\nТатарҙар — 24 158\nҮзбәктәр — 12 655\nҠаҙаҡтар — 10 705\nТажиктар — 10 054\nӘрмәндәр — 9508\nӘзербайжандар — 8008\nҠырғыҙҙар — 6506\nНовосибирск өлкәһендә 1989 йылда — 2306, 2002 йылда — 1104 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.\nНовосибирск өлкәһенә 15 ҡала, 30 административ район, 17 ҡасаба, 428 ауыл хакимиәте.\nНовосибирск өлкәһе райондары\n↑ Администрация Новосибирской области, «Область»(недоступная ссылка)\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Павлов Виктор Павлович (Тикшерелеү көнө: 2 февраль 2021)\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Пашков Сергей Афанасьевич (Тикшерелеү көнө: 2 февраль 2021)\nНовосибирск өлкәһе Викимилектә\nНовосибирск өлкәһе Викигид\nНовосибирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 2008 йылдың 14 октябрь көнөндә архивланған.\nИсторическая справка к 70-летнему юбилею Новосибирской области 2007 йылдың 12 август көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Новосибирск_өлкәһе&oldid=1104657 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 ғинуар 2022 в 11:41\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:41 5 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


14:39, 28 мая 2015 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 28 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nӨфөлә Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 20-се ултырышы асылды. Халыҡ һайланыусыларының эшен күҙәтеү өсөн Стәрлетамаҡтың белем биреү учреждениелары уҡыусылары килде. Тәнәфестә улар менән республика Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев аралашасаҡ.\nУлтырыш Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2014 йылда дәүләт милкен хосусилаштырыу һөҙөмтәләре тураһында отчеты менән башланды. Парламентарийҙар алдында Башҡортостанда Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Милана Скоробогатова бала хоҡуғын, азатлығын һәм законлы мәнфәғәттәрен үтәү һәм яҡлау тураһында доклад менән сығыш яһаясаҡ.\nТәнәфестән һуң депутаттар республика закондары проекттарын ҡараясаҡ. Башҡортостандың 11 закон проектын аҙаҡҡы уҡыуҙа ҡабул итергә тәҡдим ителгән. Көн тәртибенә 60-тан ашыу мәсьәлә ҡуйылған. «Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә халыҡты автомобиль транспорты менән хеҙмәтләндереүҙе ойоштороу тураһында»ғы республика Законының 15.2-се статьяһына үҙгәрештәр таксиҙың һары кузовына аҡ һәм ҡара төҫтәрҙе өҫтәүҙе күҙ уңында тота.\nДәүләт Йыйылышының «Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Регламентының 11-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында» ҡарары проекты республика парламенты Рәйесенә һайлаусылар наказы реестры проектын булдырыуҙы ойоштороу буйынса вәкәләттәр бирергә тәҡдим итә.


Башҡортса “Ғашиҡтар көнө”! » Башҡортостан гәзите\nБашҡортса “Ғашиҡтар көнө”!\nҒашиҡ булыу еңел ул, кешегә, егеткә, ҡыҙға... Яҡты донъяға, матурлыҡҡа... Ә бына ысын йөрәктән яратыу, ғөмүмән, кешене ярата алыу, уның менән вәғәҙәләшеп, бөтә ғүмер юлын иңгә-иң терәп, ҡайғыһын-шатлығын уртаҡлашып бергә уҙыу еңелме икән? Хәйер, был юҫыҡта беҙҙең милләткә артыҡ борсолор урын юҡтыр, тип уйлағы килә. Беҙҙең төпкөл башҡорт ауылдарында ла, ҡалаларҙа ла ниндәй матур ғаиләләр йәшәй, улар, эшһеҙлек, эскелек һәм башҡа төрлө ауырлыҡтарға ҡарамай, матур итеп донъя көтә... Беҙҙең тормош шул көнкүреш шарттарынан ғына торған һымаҡ булһа ла, ғаиләләребеҙ, милләтебеҙ ныҡлығының иң төбөндә ир менән ҡатындың, егет менән ҡыҙҙың бер-береһенә булған мөхәббәте ята ла инде...\nӘ иһә ил етәкселәре, ошондай мөхәббәткә арналған көндәрҙе рәсми байрамдар рәтенә индереп, халыҡҡа бер шатлыҡ бүләк итһә, башҡорт халҡы үҙҙәренең мөхәббәт, ғаилә һәм тоғролоҡ көнөн “Етегән” тип атаны. Уны бер нисә йыл элгәре Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Стәрлетамаҡ бүлеге иғлан иткәйне. Был көн беҙҙең ете ҡыҙ, Етегән йондоҙоноң риүәйәттәренә бәйле “Ғашиҡтар көнө” булараҡ байрам ителә. Шуға ла бөгөнгө рубрикабыҙҙа, һөйгәндәрҙең шәхсиәтенә ҡағылып, “Һеҙ башҡортса “Ғашиҡтар көнө”ндә бер-берегеҙгә нимә бүләк иттегеҙ?” тип һорауҙы урынлы һананыҡ.\nАйтуған ИШБИРҘИН, Хәйбулла районы:\n– Үҙебеҙсә “Ғашиҡтар көнө” булдырылыуға бик шатбыҙ. “Ғаилә көнө”ндә мин һөйгәнемә кейәүгә сығырға тәҡдим яһап, алтын балдаҡ бүләк иткәйнем. Шулай итеп, был көндә яңы башҡорт ғаиләһенә нигеҙ һалынды, тип әйтһәк тә була. Ә һөйгәнем миңә йөн ойоҡ бәйләне, сөнки минең эш урыным һыуыҡ ерҙә, “аяғы өшөй” тип уйлағандыр инде.\nҒөмүмән, ошондай байрамдар күберәк булһын ине. Тормошобоҙҙа ығы-зығы күп бит, исмаһам, күңел ял итеп ҡала, шатланабыҙ, уйнайбыҙ, көләбеҙ. Икенсенән, был беҙҙең халҡыбыҙ өсөн дә бик мөһим. Бына бит, яңы бер ғаилә барлыҡҡа килде...\nЭльвина ҒӘЛИЕВА, Стәрлетамаҡ ҡалаһы:\n– Минеңсә, Ғашиҡтар көнө — ул иң матур байрамдарҙың береһе, сөнки был көндә ғашиҡтар көнө буйы бер-береһенә матур, яғымлы һүҙҙәр әйтә. Әлбиттә, матур һүҙҙәрҙе был көндә генә әйтмәйҙәр инде ул. Бер-береһенә бүләктәр бирешәләр. Үҙҙәренең һөйөүенең ныҡлығын нисек тә булһа матур итеп күрһәтергә тырышалар.\nӘ егетем, икебеҙгә генә хас булғанса, мин яратҡан рауза сәскәләрен һәм сағыу шарҙар бүләк итте. Мин уға хушбый инселәнем.\nҒөмүмән, был байрам кәрәк, сөнки быға тиклем беҙ, башҡорттар, Ғашиҡтар көнөн 14 февралдә билдәләй инек. Ә хәҙер яҙ байрам итә башланыҡ. Өҫтәүенә байрам Стәрлетамаҡ ҡалаһында бик матур һәм күңелле үтә. Концерт ҡуялар, унан һуң – киске уйын. Байрамға күп кенә парҙар йыйыла. Ғашиҡтарға ҡараһаң, күңелгә лә рәхәт булып китә. Мин бик шатмын үҙебеҙҙең башҡорттар көнө тыуыуға.\nАйзилә ЛАТИПОВА, Ғафури районы:\n– Минең өсөн Ғашиҡтар көнө — бер-береңә булған һөйөү хистәрен белдереү мәле. Тик ошо көндә генә иң оялсан кеше лә үҙенең мөхәббәтен һөйгән кешеһенә әйтеп бирә, белдерә ала, тип уйлайым. Ә байрам көнөндә беҙ һөйгәнем менән бер-беребеҙгә “Етегән” тип башҡортса яҙылған открыткалар бүләк итештек.\nБик һәйбәт байрам, шуға күрә лә ошондай “Етегән” кеүек милли байрамдар башҡорт халҡына бик кәрәк, сөнки үҙ халҡыңдың ғөрөф- ғәҙәттәрен, йолаларын, йырҙарын күберәк белергә, уларҙы пропагандалауға бик ҙур мөмкинлек тыуа. Был матур байрам артабан да дауам итер, тағы ла киңерәк таралыр, тип уйлайым.\nИлфир ЙОМАҒОЛОВ, Балаҡатай районы:\n– Беҙ быға тиклем ғаиләбеҙ менән “Изге Валентин көнө”н билдәләй инек. Бына инде ике йыл уны башҡортса, 1 мартта, билдәләнек. Мин, ғаилә башлығы булараҡ, табынға ҡуйырға тәмлекәстәр һатып алдым, мотлаҡ һәр байрамда ҡымыҙ эсәбеҙ. Ә ҡатыным тәмле аш-һыу бешерҙе, бигерәк тә сәк-сәккә өҫтөнлөк бирәбеҙ. Мин ҡатыныма ҡыҙыл раузалар бүләк иттем, ул миңә йылы күкрәксен бәйләгәйне. Беҙҙең ғаиләлә һәр саҡ шулай йылылыҡ, мөхәббәт тантана итһен ине. Яратабыҙ шундай милли байрамдарҙы. Улар нисектер үҙебеҙгә хас, йәнгә яҡын...\nАноним, Бөрйән районы:\n– Был байрамды беҙ бик көтөп алдыҡ, сөнки 14 февралде күптән байрамға һанамайбыҙ. Бынан бер йыл элек “Етегән” исемле был байрамды быйыл Өфөлә башҡортса “Ғаилә көнө” тип үткәрҙеләр. Шул айҡанлы беҙ буласаҡ ирем менән бер-беребеҙгә милли һырҙар менән биҙәлеп күндән эшләнгән беләҙек кейҙерештек. Ул мөхәббәтебеҙ билдәһе – бер-береһен һөйөп йөрөгән йәш ҡыҙ менән егет вәғәҙә билдәһе тип бүләк бирешкән. Беҙ ҙә шулай иттек, шунан бирле беләҙектәрҙе сискәнебеҙ юҡ. Икенсенән, ул бөтә кейем менән килешә лә, милли һырҙар менән эшләнгәс, зауыҡлы ла күренә.\nИкенсе бүләгем ҡамсы булды. Борон-борондан төрки халыҡтарҙың өй түрендә эленгән ул. Ғаиләбеҙҙең башы булһын, үҙ һүҙе, үҙ ҡанундары булһын тип, ғаиләбеҙҙе әйҙәүсе тәүәккәл ҡуллы ир кешегә ҡамсы бүләк итеп, мин ғаиләбеҙҙә кем баш булырын күрһәттем. Өйөбөҙ түренән бер ҡасан да ҡамсы төшмәһен, ул ир кешенең үҙ һүҙендә ҡалғанын күрһәтеп торасаҡ һәм балаларыбыҙ өсөн дә ул ҙур төшөнсә буласаҡ... Артабан инде ғаиләбеҙҙең йолаһы булараҡ дауам ителәсәк.


Ярҙаммы, әллә талаумы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Ярҙаммы, әллә талаумы?\nЯрҙаммы, әллә талаумы? 29.01.2019 // Иҡтисад\nРәсәй Президенты Владимир Путин микрофинанс ойошмаларының эшен көйләү бурысын ҡуйҙы.\nАйгөл бығаса ауылда йәшәне. Әсәлек капиталын да файҙаланып, иптәше менән иркен йорт һалып инделәр. Тәүҙә аҙ-маҙ эскеләгән ире торараҡ “йәшел йылан” менән ныҡлап дуҫлашты. Ҡыҙмаса булып алған иптәше бөтөнләй икенсе кешегә әүерелә – өйҙә тауыш сығара, ҡатынына ҡул күтәрә башлай. Ахырҙа түҙемлеге бөткән ҡатын ике ҡыҙы менән баш ҡалаға сығып китә. Ҡуртымға фатир табып, эшкә урынлаша. Фатирға алдан түләргә ҡушҡас, “До зарплаты”нан аҡса барып ала, бер аҙҙан – алғанын ҡаплар өсөн икенсеһенән... Шулай итеп, бирәсәген ваҡытында түләй алмаған ҡатындың хәтһеҙ бурысы йыйыла.\n– Банк карталарына арест һалдылар, шуға хәҙер бөтә ерҙә лә теркәлмәйенсә эшләйем, хеҙмәт хаҡын ҡулға алам, – тине ул.\n– Ә ниңә бурысыңды түләп ҡуймайһың? Үҙеңә тынысыраҡ булыр ине, – тип кәңәш бирәм.\n– Эй, ағай, ул хаҡта уйларға ла ҡурҡам. Өс йөҙ мең һумға яҡын бурыс йыйылған. Бына судҡа саҡырыу ҡағыҙы килде. Ул тиклемде нисек түләйем бер эш хаҡынан...\nБер ҡараһаң, бөгөн мөйөш һайын биш минут эсендә аҡса бирергә әҙер торған микрофинанс ойошмалары халыҡ өсөн бик тә ҡулайлы кеүек. Клиенттан бары паспорт ҡына талап ителә, бихисап белешмә юллап йөрөйһө лә түгел. Икенсе төрлө әйткәндә, уны ҡапыл мохтажлыҡ килеп тыуған, башҡа сараһы ҡалмаған кешеләр ала. Мәҫәлән, ят ҡалаға эш менән килдең икән. Кинәт аҡсаң бөттө йәки юғалттың, ти, ә үтескә алып торорға берәү ҙә юҡ. Унан бәғзеләр ғәҙәти банктарҙа ҡара исемлеккә ингән. Тап шуға ла бындай “йомарт ойошмалар” юлын тапаусыларҙың арта барыуы ғәжәп түгел.\nӘйткәндәй, микрофинанс ойошмалары тәүҙә Бангладешта мохтаж ғаиләләргә ярҙам итеү йөҙөнән барлыҡҡа килә. Бындай йүнәлештәге банк асыуҙы 1976 йылда миллионер Мөхәммәт Юныс тәҡдим итә, һәм “Грамин банк” тигән ойошма барлыҡҡа килә. Ул беҙҙеңсә “Ауыл банкы” тип тәржемә ителә. Төп маҡсаты яңы ғына бойондороҡһоҙлоҡ яулаған дәүләттең ярлы крәҫтиәндәренә ярҙам йөҙөнән микрокредит биреү була, сөнки ер эшсәндәре үҙҙәре етештергән тауарҙы һатҡансы шаҡтай ваҡыт үтә. 2006 йылда банкты ойошторған Мөхәммәт Юныс һәм уның ойошмаһы ярлыларға финанс ярҙам күрһәткән өсөн Нобель премияһына лайыҡ була.\nРәсәйҙә тәүге микрофинанс ойошмалары күптән түгел барлыҡҡа килде. Быға шәхси эшҡыуарҙарҙың һәм башҡа кешеләрҙең ҙур күләмдә булмаған аҡсаға мохтажлығы һәм әүҙемлеге төп сәбәп ине.\nТәү ҡарауға микрокредиттарҙы ҡапылда аҡсаһы булмаған, етеш йәшәмәгән кешеләр ала, тип уйларға ғәҙәтләнгәнбеҙ. Баҡтиһәң, займдар системаһы бөгөн ҡулланыусылар йәмғиәтендә киң таралған. Йәшәү кимәле юғары иҫәпләнгән илдәрҙә лә уның тоҙағына эләккәндәр етерлек икән.\nБыл юҫыҡта Башҡортостан төбәктә эшләп килгән микрозаймдар буйынса Рәсәйҙә беренсе урында. Быны мәғлүмәттәр ҙә дәлилләй. 2018 йылдың 1 ғинуарына дүрт миллионлы Башҡортостан граждандары эш хаҡына тиклем 8,5 миллиард һум кредит алған. Был хатта 12 миллион халҡы булған Мәскәүҙән дә күберәк. Баш ҡала халҡы 7,6 миллиард һум микрозайм алып, икенсе баҫҡысты биләгән.\nҠағиҙә булараҡ, был ойошмалар бурысты күп суммала бирмәй. Ә тиҙ генә аҡса табыуға шатланып бөтә алмаған клиент уның проценты шаҡтай тиҙ йыйыласағы хаҡында уйламай. Мәҫәлән, алты көнгә 2,5 процент менән 30 мең һум самаһы аҡса алдың, ти. Һанап ҡарағыҙ: бер аҙнала алған бурысыңды биш мең һумға арттырып бирергә тура киләсәк. Ә бит уны ваҡытында ҡайтара алмағандар ҙа бихисап. Вәғәҙә биреп алған кредитты ҡайтарыу бер айға, ике айға һуҙылды, ти. Тап шуға ла хатта ярты йыллап йөрөп, 30 меңдән бер нисә йөҙ меңгә бурысҡа батҡандар, уныһын ҡаплау өсөн фатирын һатҡандар ҙа юҡ түгел арабыҙҙа.\nҮҙәк банктың рәсми мәғлүмәттәре буйынса, былтыр тәүге йылдың яртыһында ике мең самаһы легаль булмаған МФО асыҡланған. Был былтырғы ошо осорҙағы күрһәткестән ике тапҡырға артығыраҡ. Белгестәр көйләү реестрына инмәгән мохтаждар кеҫәһенә инеп байыған ойошмаларҙың һаны өс тапҡырға күберәк тип белдерә.\nДөйөм алғанда, илдә 10 миллион самаһы кеше МФО клиенты булып иҫәпләнә. Был эшкә яраҡлы халыҡтың 13 проценты тигән һүҙ. Улар тарафынан бирелгән ҡулланыу кредиты 148 миллиард һумдан ашыу тәшкил итә. Ҡайһы бер осраҡтарҙа уларҙың йыллыҡ проценты бер меңгә ҡәҙәр, ә ҡайһы ваҡыт артып та китә.\nЭйе, бөгөн тап ошо өлкәлә әленән-әле ығы-зығы сығып тора, бурысын түләй алмағандарҙы коллекторҙар тип йөрөткән һөнәр эйәләре менән ҡурҡыталар, йорттарына баҫып инәләр, мөлкәтен тартып алыу менән янайҙар. Бындай тәртипһеҙлек, әлбиттә, бөгөн закон сығарыу вәкилдәрен дә, башҡарма власты ла ҡәнәғәтләндермәй. Тап шуға ла Рәсәй Президенты күптән түгел Үҙәк банкка был йүнәлештә эште көйләү бурысын ҡуйҙы. Владимир Путин билдәләүенсә, көтөлмәгән хәл килеп тыуғанда кешегә ярҙам итергә тейешле ойошмалар саманан тыш шашып, эшмәкәрлеген халыҡты талауға йүнәлткән.\nТап шуға ла яңы законда йыйылған бурысты, пеня, штрафтарҙы түләтеү һәм башҡа яуаплылыҡ өсөн нормалар индереләсәк. Әлбиттә, төп яңылыҡ шуға ҡайтып ҡала – әгәр ҙә заем Рәсәй банкының реестрына индерелмәгән ялған МФО-нан бирелә икән, улар йыйылған бурысты суд аша хәл итә алмай.\nДәүләт Думаһының финанс баҙары буйынса комитеты рәйесе Анатолий Аксаков һүҙҙәренә ҡарағанда, законда шулай уҡ лицензияһы булмаған ойошмаларға аҡса бирергә ярамауы, шул уҡ ваҡытта бурысты талап итеүҙе тыймауы хаҡында ла үҙгәрештәр индереләсәк. Нимә генә тимә, бындай ойошмалар юғары проценттар менән эш итә. Ә инде бурысты кире ҡайтара алмаған хәлдә, ҡара коллекторҙарҙы эшкә егәләр. Ҡайһы бер осраҡтарҙа ул ойошмаларҙа кредит ставкаһы көнөнә дүрт процентҡа барып етә.\nДәүләт Думаһы депутаттары закон проектында күрһәтелгән бөтә талаптарҙы тәүҙә бер юлы индереүҙе талап итһә, Үҙәк Банк быны бер-бер артлы тормошҡа ашырырға кәрәк тигән ҡарашта. “Барлыҡ төҙәтмәләрҙе бер юлы ҡабул итһәк, микрофинанс баҙарында рәсми эшләгән ойошмаларҙың 80 проценты йәшерен эш итеүгә күсәсәк”, – тип аңлата бының сәбәбен банк хеҙмәткәрҙәре.\nМФО-ларға ҡағылған мөһим үҙгәреш – тәүҙә кредит ставкаһын кәметеү. Мәҫәлән, улар өсөн бурыс төп сумманан өс тапҡырға артырға тейеш түгел. Әйтәйек, алған кредит 10 мең һум булһа, теләһә ҡайһы осраҡта ла клиент 30 меңдән артыҡ түләмәйәсәк. Элек былай мөмкин түгел ине.\nЯңы закон проекты 2020 йылдың 1 ғинуарынан бындай арттырыуҙы бер ярым тапҡырға тиклем сикләй. Ошонан алып МФО биргән иң юғары кредит йыллыҡ ставкаһы 150 проценттан артмаясаҡ. Быйылдан иһә алған бурысты түләтеү бары законлы эшләгән коллектор агентлыҡтарына тапшырыла.\nМорат ХАФИЗОВ, иҡтисад белгесе:\n– МФО-ларға мөрәжәғәт итер алдынан тәүҙә аҡсаны башҡа урында табыу мөмкинлеге хаҡында уйларға кәңәш итер инем. Мәҫәлән, туғандарығыҙҙан, дуҫтарығыҙҙан. Эш урынында аванс итеп алырға ла мөмкин. Башҡа юл булмағанда ғына микрозайм ойошмаһына юлланығыҙ.\nМиләүшә ҒӘБИТОВА, уҡытыусы:\n– Владимир Путиндың ошо өлкәләге тәртипһеҙлекте көйләү тураһындағы хәбәрен ишеткәс, ҡыуандым. Ысынлап та, бөгөн был юҫыҡта кәмселектәр күп. Халыҡҡа ярҙам күрһәтеү йөҙөнән эш башлаған ойошмалар, киреһенсә, уларҙы талауға йүнәлеш алды. Шул арҡала бурысҡа батҡан танышым хатта үҙ-үҙенә ҡул һалды.


Башҡорт ҡайҙа ла башҡорт ул! | Всемирный курултай башкир\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәлимов Сәләм исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, шағир Хисмәтулла ЮЛДАШЕВ — әҙәбиәттә, журналистикала үҙ һүҙен әйтә килгән, үҙ йөҙөн тапҡан ижадсы. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев уның “Һуҡмаҡ” тигән яңы китабына баш һүҙҙә, ул башҡорт шиғриәтенә Себер темаһын алып килде, тип билдәләй. Һуңғы йылдарҙа Хисмәтулла, нефтсе хеҙмәтен үҙләштереп, Себер тарафтарында вахта ысулы менән эшләп йөрөй. Ябай эшсе халыҡ менән аралашыуы, ирҙәрсә ҡырыҫ мөнәсәбәттәргә күнегеүе уның ижадында ла, тормошҡа ҡарашында ла, фекер йөрөтөшөндә лә сағылмай ҡалмай. Уның менән Себергә йөрөп эшләгән яҡташтарыбыҙҙың хәл-әхүәле, уй-тойғолары хаҡында, ижадҡа бәйле, бөгөнгө әҙәби процесс тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n— Себер юлдарын байтаҡ тапаның… Себергә бындағылар күҙлегенән, ә илеңә Себер күҙлегенән дә күҙ һалаһыңдыр. Ситтән ҡарағанда, күнегелгән нәмәләр башҡасараҡ асылыусан. Бына, һинең ҡарамаҡҡа, башҡортлоҡ үҙен нисегерәк һиҙҙерә?\n— Эйе, Себерҙә эш башлауға хәҙер ун ете йылдан ашыу ваҡыт үтте. “Башнефть”тең шундағы ятҡылыҡтарының береһендә вахта ысулы менән эшләп йөрөйөм. Йәмәғәтселектең, әҙәбиәт әһелдәренең гәзит-журналдарҙағы мәҡәләләрендә, художестволы әҫәрҙәрендә үткәрелгән күпселек фекере менән бигүк килешеп бөтмәйем. “Себер” тиҙәр ҙә фажиғә яһайҙар. Ҡатмарлы күренешкә бәйле еңел генә уй төйнәргә ярамай. Йәшерәк саҡта “Себер” тиһәләр, декабристар, уларҙың тоғро ҡатындары, Пушкиндың шиғырҙары, тарих төпкөлөнәрәк төшһәк – Себер ханлығы, Ермак походы күҙ алдына килә торғайны. Тарихи йырыбыҙ “Буранбай”ҙы ғына алайыҡ. Кем генә тетрәнмәгән уны тыңлап? Сталин ГУЛагын да оноторға ярамай. Ҡыҫҡаһы, уйлап ҡараһаң, Себер элек-электән иреккә ынтылған рухты һындырыу урыны ла булған. Ә минең уйымса, эшһеҙлектән интегеп йөрөгән ирҙәр өсөн унда бөгөн ысын мәғәнәһендәге ирек хөкөм һөрә. Иң мөһиме – эш бар. Хеҙмәт хаҡы бындағыға ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ (бер ай эшләп ҡайтҡанда кеҫәмдә 120 мең була. Бер ай ял итеп алам да йәнә юлға төйнәләм). Әлбиттә, эше лә ҡаты, тәбиғәте лә аяуһыҙ. Әммә һөҙөмтәһе – ирлегеңде раҫларлыҡ, өйөңә ныҡлы баҫып, ғаилә башлығы бурысын тейешенсә үтәп йөрөү тойғоһо менән ҡайтып инерлек…\nБашҡортлоҡ үҙен нисек һиҙҙерә, тиһеңме… Күҙгә бәрелеп торғаны – иң тәүҙә тел, әлбиттә. Ете-һигеҙ йыл элгәре генә әле башҡа милләт вәкилдәре булған яҡташтар ҙа балаларының башҡортса белеүе менән ғорурланып һөйләй торғайны. Уйлауымса, мәктәптәрҙә башҡортса уҡытыуға күнеп тә, күнегеп тә бөткәйнеләр… Башҡортостанда йәшәгәс, башҡорт телен белеү кәрәклеге башҡа милләт вәкилдәре аңына ла барып етә башлағайны. Хәҙер килеп, башҡорт үҙ балаһын туған телендә уҡытырға теләмәй. Башҡа һыймаҫлыҡ хәл! Үҙебеҙҙең үк проблема тыуҙырыуыбыҙ эсте бошора. Шул тиклем дә маңҡортлоҡ һаҙлығына баттыҡмы ни беҙ?! Әлбиттә, аралашыу телен (урыҫса) мотлаҡ белергә кәрәк. Әйтәйек, бына мин, ситтә берәйһе менән танышып киткәнсе, тәүҙә урыҫса башлайым. Шунан, йөҙ-ҡиәфәтенән сығып, үҙебеҙҙең халыҡ һыҙаттарын төҫмөрләп алам да башҡортса өндәшәм. Һирәк яңылышам. Яңылышҡан хәлдә башҡорт тигәндәрем Себер татарҙары булып сыға. Шуныһы ҡыҙыҡ: улар үҙҙәрен һис кенә лә Ҡазан татарҙары менән бәйләмәй. Үҙҙәренең айырым “Әлифба”һын да сығарырға маташып ҡарағандар. Әммә, әйтеүҙәренсә, яҙма телде Ҡазандан килгән әсбаптар буйынса өйрәнергә мәжбүрҙәр. Миңә тап булғандарының күбеһе, бөтәһе лә тиерлек, урыҫлашҡан. Танышыу ҙа, һөйләшеү ҙә хеҙмәткә бәйле, эш ыңғайында бара. Шулай бер ваҡыт йәш кенә Тубыл егеттәренә тап булдым. Башҡортостан, башҡорттар тураһында нимә белеүҙәре тураһында ҡыҙыҡһындым. “Аллаһ Тәғәлә юлында йөрөп, ғазап сиккән Салауат Юлаевты беләбеҙ”, — тинеләр.\n– Һин шиғырыңда ла әйткәйнең шул:\nҠайҙа йөрөһәм дә, эҙләйем мин\nКүргем килә ғорур ҡәрҙәшемде –\nАҙымы ныҡ, айыҡ күҙлене…\nТанышамын халҡым менән мин.\nУның менән иң түбәнгә төшөп,\nБейеккә лә бергә менәм мин.\nБыл шиғырыңа бәйле, Ғафуриҙы заманса яңғыраттың, тиергә лә мөмкин… Шулай ҙа башҡортлоҡто телгә генә лә ҡайтарып ҡалдырып булмайҙыр. Бер-береңә, башҡа халыҡ вәкилдәренә мөнәсәбәттә лә, эшкә ҡарашта ла сағылалыр ул? Бер ҡараһаң, Риф Тойғон әйткәнсә, “Башҡорт булыу өсөн күп кәрәкмәй, Һатмаһаң һин намыҫ – шул етә…” Бер үк мәлдә Салауат Юлаевтың ҡобайырынан юлдар бөгөн дә көн үҙәгендә тормаймы ни: “…Йөк күтәреп бил бөктөрмәй, Хахылдап ҡан төкөрмәй, Иҙел кисмәй, ут үтмәй, Хәләл ҡаныңды түкмәй, — Башҡортҡа тиң ирек бармы ни?..” Ә мин “Башҡорт булып ҡала алыу өсөн Кеше булып ҡалыу әҙ микән?!” — тип, милләт яҙмышына бәйле әсенешле уйҙарымды еткерергә тырышҡайным…\n— Мин тәүҙә Себерҙә ике йыл ярым Өфө быраулау идаралығының тәрән быраулау экспедицияһында торбалар тейәп-ташып бушатыусы сифатында эшләп алдым. Шулай бер ваҡыт алдан автокран, уның артынан торбалар тейәгән дүрт-биш машина теҙелешеп буровойға китеп барабыҙ. Ундағы вышка күренеү менән: “Был тирәләге ятҡылыҡтарҙың иң шәп, тәжрибәле мастеры ошонда инде”, — тинеләр. Уның Ишембай районынан Флүр Ғүмәров тигән башҡорт булыуы иҫтә ҡалған. Бындай саҡта башҡорт булыуың менән нисек ғорурланмайһың?! (Башҡортлоҡ, тимәк, эшләгән эшеңде милләттәшең ғорурланырлыҡ кимәлдә башҡара алыу! — Ф.К.) Түбәнге Варта аэропортында тағы бер башҡорт тураһында яҡшы һүҙ ишетергә насип итте. Аҙаҡ асыҡланыуынса, быраулау мастеры Азамат Муллабаев булып сыҡты ул. Уның бригадаһына бик күптәр эләгергә тырыша, сөнки, әйтеүҙәренсә, ул эшләтә лә, эш хаҡын тейешенсә түләй ҙә белә. Эшкә, ҡул аҫтындағыларға чиновниктарса, “кантондарса” ҡағылмай. Уның егеттәре, мөмкинлек табып, балығына ла йөрөй, тирә-йүн менән дә иркенерәк таныша. Балыҡ тигәндән, уныҡылар Башҡортостанға ҡайтыу өсөн аэропортҡа йыйылғанда яҡташтарына балыҡ өләшеүҙе изге бер йолаға әйләндереп ебәрҙе хатта. Башҡортлоҡто, мул ҡуллылыҡты һөйләмәйме ни был?!. Шул уҡ буровойҙа торба ташыған водитель Әмир Ибраһимов менән бергә эшләнем. Шулай уҡ эшлекле, ярҙамсыл кеше. Уҙған быуаттың 90-сы йылдар аҙағында Ҡурған өлкәһенән биш-алты ғаилә өсәр бала менән Ларьяк ҡасабаһына күсенеп килгән. Төрлө халыҡтар йәшәгән, нисәмә йыл буйына тайга ҡанундары буйынса тормош алып барған балыҡсылар ҡасабаһында шул башҡорттарҙың береһе, уның еҙнәһе, участка милицияһы булып эшләп, халыҡ иркен тын алып йәшәрлек тәртип урынлаштырыуға өлгәшә.\nВодителдәр араһында бик абруйлы, ағай-эне ныҡ хөрмәт иткән, сетерекле мәлдәрҙә кәңәшләшә алырҙай Рәүҙәт ағай булды. Хәйбулла яҡтарынан. Һәйбәт эшләй. Етәкселәр ҙә уға иғтибарлы. Аҡсаны ла яҡшы ала. Әммә, Себер менән иҫәп-хисапты өҙөп, ҡайтырға булып китте. “Ниңә улай хәл итә һалдың әле?” – тибеҙ. Ҡыҫҡа булды ағайҙың яуабы: “Малайҙар үҫеп килә – атай тәрбиәһе кәрәк…” Бында ла башҡортлоҡ үҙен һиҙҙереп тора бит.\nБөтөнләй икенсе бер миҫал. Унда ла дөйөм ятаҡтар бар. Бына шунда Әлшәй яғынан ике башҡорт егетен, нисектер милләткә бәйләп, кәмһетергә маташҡандар. Былар ныҡ ҡыҙышып китмәһенме! Саялыҡ ҡалалар ала – ике тиҫтәләп ир-атты армы-тормо килтергәндәр…\nШундайҙар менән осрашҡан һайын, башҡортлоҡ – милләтең менән ғорурлыҡ та, дыуамаллыҡ та, ауырлыҡтан ҡурҡып тормау ҙа икән ул, тигәнерәк һығымта яһай йөрөнөм.\n— Рәйес Түләк иһә бер шиғырында: “Башҡорт һарҡындыһы менән Себер тулған”, — тигәйне…\n— Эйе, шулай тигәйне… Әммә үҙе, шулай тиһә лә, минән әллә нисә тапҡыр Себергә эшкә урынлашырға ярҙам итеүемде һораны. Тракторсы танытмаһы барлығын әйтте. Салауат Әбүзәрҙең дә, әйҙә, ағай, мине шунда эшкә урынлаштырыш әле, тигәне булды. Халыҡ 70-се йылдарҙан уҡ, нефть ятҡылыҡтарын асыу менән бәйле, Башҡортостандан һәм Татарстандан Себергә юлланды. Йөҙләгән ҡалалар ҡалҡып сыҡты. Техник яҡтан күпме асыш эшләнгән. Себер Себер булмаҫ ине, әгәр уның байлығы булмаһа. Халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыуҙа ул бик ҙур роль уйнаны.\nБында, үҙебеҙҙә, башҡорттоң ни ҡәҙере бар? Эшһеҙлектән, үҙенә урын таба алмауҙан, эскелектән күпме ирҙәр ҡырыла! Башҡорттоң бөткәне бында ла бөтә, үҙен һаҡлағаны Себерҙә лә һаҡлана, теттереп йәшәй. Тыуған яҡтары менән бәйләнеште өҙмәйҙәр. Ҡайтып фатир алалар, өйләнәләр, балалар үҫтерәләр. Башҡорт мәҙәни ойошмаларына, мәсеттәргә йөрөйҙәр.\nӘйткәндәй, бында, республикала, башҡорттарҙың бик һирәге дин тота, ә Себерҙә дини тәрбиә көслөрәк. Иң алдынғы ҡарашлы егеттәр, романтиктар, үҙаллы фекер йөрөтөүселәр улар – Себерҙә төпләнгән башҡорттар. Ә беҙ, вахталағылар, бер ай унда, бер ай өйҙә эшләгәндәр, Башҡортостандан айырылып йәшәмәйбеҙ бит. Эшкә барып ҡайтыу элек-электән яҡшы ғәмәл һаналған. Ниңә бында буш урында ҡайғырыу кәрәк — аңламайым. Башҡортостан ҡаҙнаһына һалым түләйбеҙ, балаларыбыҙҙы башҡорт мәктәптәрендә уҡытабыҙ, башҡорт мәҙәниәтен яратабыҙ, башҡортса гәзит-журнал алдырабыҙ. Сит өлкәләрҙә, Санкт-Петербург, Мәскәү, Ырымбур, Силәбе ҡалаларында йәшәгән башҡорттар үҙ милләтенең ҡәҙерен ҡайһы саҡта нығыраҡ та белә һымаҡ тойолоп китә миңә! Ә бында, Башҡортостанда, хатта башҡорт телен мәктәптәрҙә уҡытыу кәрәклеге шик аҫтына ҡуйыла. Уйлаһаң, уйылып китерлек: башҡорт теле кәрәкме тигән бәхәс ҡуйыра!\n— Әлбиттә, Рәйес “Башҡорт иң тәүҙә үҙ илендә үҙен дә, илен дә, телен дә, ерен дә һаҡлаһын ине” тигән фекерҙе алға һөрә. Ысынында проблема күпкә ҡатмарлыраҡ шул… Эшләргә теләгең, мөмкинлегең булып та, ғаиләңде ҡарарлыҡ эш таба алмағас, ни хәл итәһең… Ҙурҙан ҡубып ҡарағанда инде, ғөмүмән, әҙәм балаһы өсөн йәшәү мәғәнәһе, кеше булараҡ (!), иң мөһиме – үҙенә тәбиғәт тарафынан һалынған һәләтте асыҡлап, уны үҫтереп, шунан кинәнес табып йәшәүҙә түгелме ни?! Әйтәйек, берәүгә Хоҙай Тәғәлә тарафынан илаһи моң ҡеүәһе һалынған, ә ул тамаҡ хаҡына урам һепереүсе булып эшләргә мәжбүр… Шәхес трагедияһы был. Әлбиттә, ижад кешеһенә тормошто белеү бик кәрәк. Достоевский, мәҫәлән, дар бағаналары алдында ҡалып, бына был ғүмеремдең һуңғы минуттары тигән тетрәнеүҙәр аша үтмәһә, кеше психологияһына шул тиклем дә тәрән үтеп инә алмаҫ ине, моғайын… Йәки Варлам Шаламовтың “Колыма хикәйәләре”… Ошо юҫыҡта уйланғанда, Хисмәт, ни әйтерһең?\n— Юлда йөрөгәндә, ситтә булғанда төрлөһөн уйландыра… Төшөнкөлөккә лә бирелеп китәһең, үҙ-үҙеңде йәлләй башларға ла мөмкин. Тик мин тормошта ла, ижадта ла бахыр булып күренергә теләмәйем. Кеше яҙмышынан, ауырлыҡтарҙан зарлана башлай икән, ауыртыныуҙары, ғазаптары үҙенә ҡәҙерле була башлай. Ҡайһы берәүҙәр хатта мөхәббәт шиғырҙарында илаулауҙан тартынмай. Мин, киреһенсә, бындай шиғырҙарҙа ла сөсөләнеүҙе үҙһенмәйем…\n— Күңел төпкөлөндәгеһен аҙағынаса аса, күрһәтә, һүрәтләй алғанда ғына кеше психологияһын, тимәк, ғөмүмән, кешене тәрәнерәк, тулыраҡ аңлай алырға мөмкин тигән ҡараш та бар бит әле. Классиктарҙың ижад биографияһы ла шуны раҫлай. Шиғриәттә айырыуса һәләтеңә ихласлыҡты тәбиғи үреп ебәрә алһаң, уҡыусы күңеленә нығыраҡ үтеп инә алаһың түгелме?\n— Уныһы шулай. Бәхәсләшмәйем. Ләкин минең ижад стилем, әйткәнемсә, үҙемдеке. Миндәге башҡортлоҡтоң бер һыҙатылыр ҙа был, бәлки. Халыҡ нисек әйтә әле? Ярлы булһам да, ғәрлемен! Беҙҙең халыҡ ауыр хәлдә булһа ла, бахырлыҡҡа төшмәйәсәк, һәр хәлдә, байғош хәлендә күренмәҫкә тырышасаҡ. Бындай сифат минең ҡандалыр, тим. Ҡанда икән, тимәк, ижадҡа ла үтеп инә.\n— Һинең Себер сығып китеүең ҡәләмдәштәрең өсөн көтөлмәгәнсә килеп сыҡты һымаҡ. Бында ла башҡортлоҡтоң берәй төрлө сарпылышы барҙыр?\n— Дөрөҫөн әйтәйем, бындай ҡарарға килеү бигүк еңелдән булманы. Үҙең беләһең, ижад әһелдәре — эш кешеһенән бигерәк хис кешеләре. Ә Хоҙай Тәғәләнең хис-тойғолораҡ бәндәләре фәрештәнең ҡанат елпеүенә ҡарағанда шайтан ҡотҡоһона йышыраҡ һәм тиҙерәк бирелеүсән. Йәшермәйем, миндә лә булды ундай йомшаҡлыҡ. “Йәшел йылан” арбауына ла албырғаған саҡтар булманы түгел. Әммә йәштәштәр берәм-берәм “һуңғы юл”ға сыға башлағас, ныҡ уйландым. Күптәрҙең яҙмышы тетрәндерҙе… Тәбиғәтем шундай: миңә ауырлыҡ кәрәк, аптырама шулай әйткәнемә, миңә ҡаршылыҡтарҙы еңеү тойғоһон кисереү кинәнес килтерә…\n— Рәшит ағай Солтангәрәевтең “Уны Абдрахманов тиҙәр” хикәйәһен иҫкә төшөрҙөң. Ағайыбыҙҙың, нефтселәр тормошон тәрәндән өйрәнеп яҡтыртыу өсөн, махсус оҙайлы командировкалар алып, быраулаусылар араһында йәшәүен беләбеҙ. Тап ошо нигеҙҙә нефтселәргә бәйле роман, повесть-хикәйәләр яҙа алды… Телгә алған әҫәр геройы һәүетемсә ағылған көндәлек ваҡиғаларҙан тиҙ ялҡа. Уға физик яҡтан да, рухи халәттә лә бар булмышын һелкетерҙәй “эш”тәр кәрәк. Ғөмүмән, әҙәм балаһы тикмәгә генә киҫкен кисерештәр (экстремаль) хәлендә булып, йәнен, тәнен яҙып алырға (встряска) ынтылмайҙыр, күрәһең. Тау саңғыһын ал. Бокс… Профессиональ спорт асылда кешенең иң һуңғы сиктәге физик һәм рухи мөмкинлектәренә нигеҙләнә. Ана боҙло юлда мотоуҙыш буйынса боҙҙа уҙыш буйынса ете тапҡыр донъя чемпионы исемен йөрөткән данлыҡлы милләттәшебеҙ Ғабдрахман Ҡадировтың йәрәхәттәрҙән ҡарар ере лә ҡалмай тиерлек. Әммә, уйлауымса, һайлап алған яҙмышынан, моғайын, баш тартмаҫ ине. Һайлап алған яҙмыш тигәндән, Ноғман Мусин да, тәүге романын шулай исемләп, үҙе һайлаған, еңел булмаған яҙмышына — һөйөп-һөйөлөп йәшәй алғанға – ризалашып, үҙен бәхетле һиҙә. Был күркәм героиняһын да әҙип ышандырырлыҡ кимәлдә, романтик буяуҙарға мансып һүрәтләгәйне.\nШулай итеп, Хисмәт, һиңә лә “һелкенеп” алыу кәрәк булып сыҡты инде…\n— Эйе. Әммә яҙмыштағы боролош сәбәптәренең береһе генә был. Әлбиттә, мөһимдәренең береһе. Икенсенән, 90-сы йылдарҙағы мәхшәрҙе үҙең беләһең: ата улды, инә ҡыҙҙы танымаған осор килгәйне бит. Айырыуса етәксе урындағылар өсөн кемдеңдер яҙмышы ғына түгел, тотош ил яҙмышы сүпкә әйләнгәйне… Эшһеҙлек. Уныһы етмәгән, эшең булғанда ла, хаҡын ала алмайһың. Ә ғаиләне аҫрарға кәрәк! Ирлек бәҫен дә төшөргө килмәй. Сәмләндем дә, “Башҡорт күрмәгән ерме ни!” тип сыҡтым да киттем…\nАяҡ тартмаҫ борон\nСығып китә ирҙәр\nТамаҡ ялына ла\nБыл Себерҙәр түҙемлене ярата шул.\nБыл Себерҙәр һынай түҙемде.\nӘллә инде өр-яңынан тыуҙым,\nТаный алмай торам үҙемде.\nМин үҙемде, сыбыртҡылап ярып,\nАлып сығып киттем Себергә.\nЕр аяғы –\nЕр башы ла ерҙә\nМин түҙергә тейеш, түҙергә…\nРәшит ағай һүрәтләгән, һин иҫкә төшөргән хәлдәр беҙҙең эштә булғылап тора ул. Ысынлап та, киҫкен ваҡиғалар, ваҡыты-ваҡыты менән ауырлыҡтарҙы еңеп ҡарау кәрәк кемгәлер. Шул иҫәптән миңә лә. Ҡаршылыҡ булғанда, мин кешегә әйләнәм, яңынан тереләм. Ҡурҡынысты еңеп сыҡҡандан һуң күңелгә иҫ китмәле ҡәнәғәтләнеү тойғоһо, физик һәм рухи еңеллек килә…\nРәхмәтлемен яҙмышыма –\nЙөрөгән булыр инем\nБелмәй ошоға хәтлем.\nМәләүез яғынан бер егет менән аралашҡайныҡ – исеме хәтерҙә ҡалмаған. Әлеге шул ни өсөн ситтә йөрөүе менән ҡыҙыҡһындым. Ҡыҙыҡ һәм онотмаҫлыҡ булды уның яуабы: “Ауылда һәнәк-көрәккә эш бөттө бит хәҙер”. Үҙе ҡайҙа ғына булмаған! Ошоға бәйле үҙенсәлекле күҙәтеүҙәре лә аптыратты: “Тотаһығыҙ ҙа башҡорт бөтә, фәлән-төгән, тиһегеҙ. Башҡорт менән донъя тулған ул. Таймырға тиклем башҡорттар мыжғып тора!”\nМилләттәштәрҙең бер-береһенә тартылышы көслө шулай ҙа. Башҡаларҙа ла күҙәтелә ул. Белорустар, мәҫәлән, бер ҡасаба булып йәшәгәйне. Ҡасабалары ла “Белорусский” тип йөрөтөлдө. Белоруссия айырымланғас, былар, ҡубарылып, ҡайтып китте. Күрәһең, тыуған ерҙән айырылып ҡалыу ҡурҡынысы тертләткәндер…\n— Шулайҙыр. Әгәр ҙә ситтә ваҡытлыса эшләп йөрөгәндәргә генә түгел, йәшәп ятҡандарына ла: “Илгә ҡайтып ҡалмаһағыҙ, башҡаса бындай мөмкинлек булмаясаҡ!” — тиелһә, моғайын, күптәре ҡайта һалырға тырышыр ине. Башҡортлоҡ рухы булһа, әлбиттә. Рауил Бикбаевтың бындай тойғоларҙы аңлатырҙай тетрәндергес юлдарҙан торған “Елдәр” исемле шиғыры бар. Лирик герой, ҡасандыр бер килеп, саң бөртөгөнә әйләнерен белә һәм елдәрҙән үтенә: “Мине, зинһар, туҙан көйөнсә лә Уралымдан алып китмәгеҙ!..”\nХисмәт, һин йәшләй ҙур премияға лайыҡ булғайның… Бының ыңғай яғы күберәк булдымы, әллә киреһе килеп сыҡтымы? Үҙең дә яҙғайның:\n…Дан иҫертә, айыҡ килеш\nУл бөйөк ҡулъяҙмаһын да\nУсаҡҡа ташлап яға…\nБер мәл тынып ҡалдың…\n— Тормош еле гел генә ыңғайға иҫеп тормай бит, боларып та ала… 90-сы йылдар башында радиоға эшкә барҙым. Салауат Килдиндың етәкселегендә эшләнем. Халҡына бирелгән бик талапсан кеше. Шәп етәксе. Мине күп нәмәгә өйрәтте ул. Үҙаллылыҡ яулашып-даулашып йөрөгән мәлдәр, йөҙөп йөрөп эшләнек. Мин хатта ижадты онотоп ебәрҙем…\n— Һинең ижад үҙенсәлегең дә башлыса, аҙ һөйләп, күпте еткереүгә ҡорола, тип уйлайым. Быға яңы сыҡҡан “Һуҡмаҡ” китабыңа яҙған “Баш һүҙ”ендә Рауил Бикбаев та иғтибар иткәйне: “Хисмәт Юлдашев ҡабалана торғандарҙан, өтәләнеп сабыусыларҙан түгел”. Ижадта: “Ҡыҫҡалыҡта — оҫталыҡ” тигән мәҡәл тап һинең кеүектәргә бәйле әйтеләлер. Айырыуса ниндәйҙер күренештән, ҡәҙимге генә ваҡиғаларҙан, хис-тойғонан көтөлмәгәнсә (парадоксаль) төйнәлгән фекер мәҡәл-әйтем ҡыҫҡалығын талап итеүсән:\n…Төшөп ҡалған саҡтарымда,\nМин өшөп янғаным бар…\nОбразлылыҡ арҡаһында өс кенә юлға ни тиклем ҙур мәғәнә һыйған: яҙмыштың аяуһыҙлығы ла, тормоштоң бер алдын, бер артын күрһәтеүе лә, күңел өшөүенән дөрләп яныуҙар ҙа… Тап Хисмәтсә тамамланыштарға иғтибар итәйек:\n…Доға ҡыла тубыҡланып,\nЯуға ҡаршы торор халыҡ!\nҺый бүлгән ашъяулыҡҡа.\n…Эштән сығып барған итек\nҺаҡлай бел –\nИрҙәре кирзач кеймәгән\nЮҡтыр ерҙә көслө ил.\nЙәки бына булмышыңды тулыһынса асырҙай ике строфанан ғына торған шиғыр:\nШатлығым да, хыялым да\nҮҙем менән йәшәгәнгә\nЮҡ булырға –\nҠылғандарым тура килһен\nАтайҙы (уның аша — башҡортто) ҡороҡланған тарпан менән сағыштырыу ниндәй ҙә картиналы образ тыуҙырышҡан:\nӘйтерһең дә, баш бирмәйсә,\nБер быуын яҙмышын сағыу күренештәрҙә һүрәтләй килеп, Рәмил Ҡолдәүләткә арналған “Ҡышҡы иртә” шиғырыңда тотош заманға бәйле фекерҙе төйнәп ҡуяһың:\n…Ил көнө лә\nҠайҙа элекке шаңдауҙар,\nҠайҙа беҙгә дуҫ булған?\nЯҡтыра көн аҡ(ы)рын.\nКүптән яҡтырыр донъяны\nҠар яуып ҡараңғылай.\nУңай түгел көн,\nБәғзе берәүгә ҡулай.\nТағы ла ҡараңғылап.\nҮтер ҙә китер кеүек көн –\nЯҡтыра алмаҫ һымаҡ.\nӘммә ҡаты Себер еленә йөҙ ҡуйғанда ла, йөрәгең түрендә ғәзиз кешеләреңде, яҡты хәтирәләр йөрөтәһең. Һәм шуның өсөн дә ауырлыҡтарҙы еңә алаһыңдыр.\n…Себер еле иҫә генә,\nЙәнкиҫәгем – бисәм генә…\nАңҡый тиртеп япраҡ ярған\nЯндай бөгөлөп торһа,\nАтылып торған уҡ…\nАтаһын һуңғы тарпандай күргән лирик герой өләсәһен ниндәй ҙә оло бер һөйөү менән һүрәтләй (“Өләсәйем йәне”). Бындай әҫәрҙе уҡығандан һуң өләсәй ҡәҙерен күргән кем генә яҡты һағышҡа сорналмаҫ икән?!.\n… Эңерҙә лә осошҡа әҙер шағир:\nБатып барған ҡояш яҡтыһынан\nҠалмаҫ өсөн ҡанат кирәмдер…\nҠанатыңды көн килтереүсе ҡояшҡа табан да ҡағырға яҙһын, ҡәләмдәшем!\nҒалимдар раҫлауынса, һәр шәхестә потенциаль мөмкинлектәренең 50 проценты гендарына бәйле (йәғни атай-олатайҙарынан алған көс менән ныҡлы), 40 проценты үҙенең тырышлығынан, маҡсатҡа ныҡышмал ынтылышынан һәм ни бары 10 проценты ғына йәмғиәттәге, ысынбарлыҡтағы шарттарҙан тора. Тимәк, һәр кем үҙ яҙмышын үҙе яҙа тиеүҙә хаҡлыҡ бар. Ояһында ни күрһә, осҡанынды шул булыр, тип раҫлауҙарында ла хәҡиҡәт ярылып ята. Фәнгә нигеҙләнгән әлеге мәғлүмәттәр, әңгәмәнән күренеүенсә, шағир Хисмәтулла Юлдашев яҙмышы, уның ҡабатланғыһыҙ сағыу ижады, тормош тәжрибәһе менән дә ҡеүәтләнә. Ул аралашҡан, уның менән Себерҙә бергә эшләгән яҡташтарыбыҙ ҙа, башҡорт ҡайҙа ла башҡорт бит ул, тигән уйҙарға һалып, милләтебеҙ өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уята. Эйе, әҙәмсә йәшәйем тигән кеше барыбер яйын таба. Улай ғына түгел, милләтенә лә тап төшөрмәй, үҙ ҡәҙерен дә ебәрмәй, башҡалар өлөшөнә лә инмәй, әсе тир түгеп, хәләл мал таба. Ә инде Илаһи көс барлығына инанып, Уның тарафынан һәр ҡәүемгә мәңгелектән мәңгелеккә үтә алыу, ике донъялыҡты тоташтырып бер бөтөн хасил итеү бурысы йөкмәтелгәндер, тип фаразлаһаң, тап ошондай әҙәм балаларының был ғәмәлде сабыр, әммә тейешенсә үтәп йөрөүҙәренә шик ҡалмаясаҡ.\n« Ерекле — рух һаҡлағысы\nВ защиту башкирского языка »


Мысырҙа вафат булыусы Рим Сәлиховтың кәүҙәһе Башҡортостанға ҡайтарылды\nТабут Өфөгә бөгөн иртән Стамбулдан килтерелгән. Ә бынан бер-нисә көн элек кенә ғаилә яҡындары урынына Германия гражданы 42 йәшлек Томас Шаферҙың кәүҙәһен алып шаҡ ҡатҡайны.\nНефтекама ҡалаһында йәшәүсе Рим Сәлихов ҡатыны менән июль башында Хургада курортына ял итергә юллана. Рәсәйгә улар ғаилә башлығының тыуған көнөндә ҡайтырға тейеш була. Иргә 58 йәш тулыр ине. Ҡыҙғанысҡа, ялдың 4-се көнөндә ғаилә башлығының йөрәге тибеүҙән туҡтай. Ҡыҙҙары Эльвираның әйтеүенсә, мәрхүмдең кәүҙәһен Рәсәй илселеге булған Ҡаһирә ҡалаһына оҙаталар. Бер-нисә көндән табут Өфөгә ҡайта. Нефтекама ҡалаһына яҡынын ерләргә юлланыусы ғаилә ағзалары уны асып тормай. Әммә юлда ирҙең кейәүе табутты асып ҡарарға була. Һөҙөмтәлә документтар буйынса табутта Рим Сәлиховтың кәүҙәһе ята тип яҙылһа ла, унда бөтөнләй икенсе кеше булыуы асыҡлана. Артабан ғәҙәттән тыш хәл менән Транспорт полицияһы шөғөлләнде. Ә яңылышлыҡ менән Башҡортостанға ебәрелгән немецтың кәүҙәһе 21-се ҡала дауаханаһы моргына урынлаштырылды. Һәм ниһәйәт, бөгөн иртән махсус йөк Өфөгә ҡайтты. Мәрхүмдең кейәүе әйтеүенсә, был юлы табутта ысынлап та уларҙың яҡындарының кәүҙәһе. Әммә яҡындарын юғалтып былай ҙа ауыр хәлгә ҡалыусы ғаиләне таможня хеҙмәткәрҙәренең хатта ғәфү үтенмәүҙәре һәм уларҙың хәленә инергә тырышмауҙары аптырауға һалған. Нисек кенә булмаһын, ҡайғы кисереүсе ғаилә өсөн буталсыҡ хәл артта ҡалды.


19:33, 7 октябрь 2021 версияһы\n5596 байт өҫтәлгән , 7 месяцев назад\n19:28, 7 октябрь 2021 версияһы (төҙәтеү)\n19:33, 7 октябрь 2021 версияһы (төҙәтеү) (кире алыу)\n6.Ғәйет намаҙҙарының һәр икеһе икешәр рәҡәғәт. Аҙан менән ҡамәттән башҡа ҡалғаны йәмәғәт менән уҡылыр. Намаҙ ваҡыты еткәнен мөәзин мәсет манараһынан «әс- салат» тейеп ҡысҡырып белгертә.\n'''7.Ғәйет намаҙҙарының уҡылыу тәртибе:'''\n7.Ғәйәт намаҙҙарының уҡылыу тәртибе: ниәт ҡылып, тәкбир әйтелгәндән һуң имам да, мөктәдиҙәр ҙә сәнә уҡырҙар, унан һуң һәр береһе ҡулдарын өс мәртәбә ҡолаҡ йомшаҡтарына тейҙереп, өс мәртәбә тәкбир әйтерҙәр.▼\n▲7.Ғәйәт намаҙҙарының уҡылыу тәртибе: ниәт ҡылып, тәкбир әйтелгәндән һуң имам да, мөктәдиҙәр ҙә сәнә уҡырҙар, унан һуң һәр береһе ҡулдарын өс мәртәбә ҡолаҡ йомшаҡтарына тейҙереп, өс мәртәбә тәкбир әйтерҙәр.\nУнан һуң имам ҡысҡырып сүрәләр уҡыр, икенсе рәҡәғәттең ҡыямында йәнә ҡысҡырып сүрәләр уҡыр. Сүрәләрҙән һуң рөҡүғкә китер алдынан тағы алдағы тәртип менән өс мёртәбә тәкбир әйтелер ҙә дүртенсе тәкбир менән рөҡүғкә кителер. Ҡалғаны - башҡа намаҙҙар кеүек.▼\n▲Унан һуң имам ҡысҡырып сүрәләр уҡыр, икенсе рәҡәғәттең ҡыямында йәнә ҡысҡырып сүрәләр уҡыр. Сүрәләрҙән һуң рөҡүғкә китер алдынан тағы алдағы тәртип менән өс мёртәбәмәртәбә тәкбир әйтелер ҙә дүртенсе тәкбир менән рөҡүғкә кителер. Ҡалғаны - башҡа намаҙҙар кеүек.\n8.Ғәйет намаҙына һуңлаған кеше имам сәләм биргәнгә тиклем ойоп өлгөрһә мәсбуҡҡа һаналып, ҡалған рәҡәғәттәрҙе имамдан һуң ҡаҙа ҡылыр. Әгәр имамдың сәләменә өлгөрмәһә, шул көйөнсә ҡалыр-ғәйет намаҙҙары ҡаҙа ҡылынмай.▼\n▲8.Ғәйет намаҙына һуңлаған кеше имам сәләм биргәнгә тиклем ойоп өлгөрһә мәсбуҡҡа һаналып, ҡалған рәҡәғәттәрҙе имамдан һуң ҡаҙа ҡылыр. Әгәр имамдың сәләменә өлгөрмәһә, шул көйөнсә ҡалыр-ғәйетҡалыр—ғәйет намаҙҙары ҡаҙа ҡылынмай.\n9.Ғәйет намаҙҙарынан һуң имам ике тапҡыр Хөтбә уҡып, халыҡҡа вәғәз һөйләр, фытыр һәм Ҡорбан хөкөмнәрен өйрәтер, ғәйет көндәрҙә сөннәт һаналған эштәрҙе аңлатыр\n== '''ТӘРӘҮИХ НАМАҘҘАРЫ''' ==\n1.Рамаҙан айының һәр көнөндә йәсих намаҙынан һуң витр намаҙынан алда тәрәүих намаҙы уҡылырға тейеш.\n2.Тәрәүих намаҙы барлығы 20 рәҡәғәттән тора. Ул икешәр рәҡәғәт итеп унға бүлеп, йәки дүртәр рәҡәғәт итеп бишкә бүлеп уҡыла. Тәрәүих намаҙын ялғыҙ ҙа уҡырға була, ләкин йәмәғәт менән мәсеттә уҡыу сөннәт.\n3.Тәрәүих намаҙы йәмәғәт менән уҡылған ерҙә витр намаҙы ла йәмәғәт менән уҡыла. Имам барлыҡ кыйрәттәрҙе лә ҡысҡырып уҡыр.\n4.Тәрәүих намаҙының дүрт рәҡәғәтен уҡыған һайын, шул рәҡәғәттәрҙе уҡыған ваҡыт самаһы ял итеп тороу сөннәт.\n5.Ял ваҡытында тәсбих әйтеп, тәһлил әйтеп, йә әйтелгәндәрҙе иғтибар менән тыңлап ултырыу тейеш.\n'''Ғәҙәттә тәнәфес ваҡыттарында ошо тәсбих әйтелә:''' «Сүбэхәәнә ҙил-мүлки үәл-мәләҡүүт. Сүбэхәәнә ҙил-ғиззәти үәл-ғәҙәмәти үәл- ҡудэрәти үәл-кибрийәә, и үәл-жәбәрүүт. Сүбэхәәнәл-мәликил-хәййил- ләҙи лә йәмүүт. Сүббүүхүн ҡүддүү-сүр-раббүл-мәләә, икәти үәр-руух. Ләә иләәһи илләллааһу нәстәғфирул-лааһ. Нәс, әлүкәл-жәннәтә үә нәғүүҙү бикә минән-наар».\n'''Мәғәнәһе''': Ерҙәге һәм күктәге мәхлүкәткә хужа булыусы Аллаһы тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Ғиззәт, ҡөҙрәт үә бик ололоҡ эйәһе булыусы Аллаһы тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Барлыҡ ғәләмдең падишаһы һәм мәңге тере Аллаһы тәғәләне тәнзиә ҡыламын. Ул Аллаһы тәғәлә кәмселектәрҙән аҙаттыр, барса фәрештәләрҙең үә Ябраил фәрештәнең Раббыһылыр. Бер Аллаһы тәғәләнән башҡа һис Тәңре юҡ. Беҙ ул, Аллаһы тәғәләнән гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡауын көтәбеҙ. Әй, Аллаһы, беҙ һинән йәннәтте һорайбыҙ. Тамуғтан һиңә һыйынабыҙ.\n'''6. Тәрәүих намаҙҙары тамамланып, бишенсе тәсбих әйтелгәс, ошо доға уҡылыр:'''\n«Аллааһүммә салли ғәләә Мүхәммәдиү үә ғәләә әәли Мүхәммәдиү үә сәллим Аллааһүммә зәййиннәә бизиинәтилиимән. Үә шәррифнәә бишәраафәтил-һидәәйәти үәл-ғирфәән. Үә әкримнәә бисыйаами шәһри рамәдаан. Үәр- зүҡнәл -жәннәтә үәл-ғуфраан. Үә тәкәббәл миннәә тәрәәүиихәнәә йәә сүбэхәән. Үәс- тәжиб дуғааәнәә йәә хәннәән. Бифәдликә үә жүүдикә йәә мәннәән. Бирәхмәтикә йәә әрхәмәр-раахимиин».\n'''Мәғәнәһе:''' Йә, Рабби, Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә һәм уның ой йәмәғәттәренә Рәхмәт үә Сәләм ҡыл. Әй, Аллаһы, иман зиннәте менән зиннәтлә, үә йәнә ғилем үә тәүфиҡ менән шәрәфәтле ит. Үә Рамаҙан айының ураҙаһы менән хормәтле ит, беҙгә йәннәтте һәм ярлыҡауыңды насип ит.\nӘй, паҡ булыусы Аллаһы, беҙҙең тәрәүихтарыбыҙҙы ҡабул ит. Әй, Рәхмәт ҡылыусы үә һорамайынса биреүсе Аллаһы, фаҙылың һәм кәрәмең менән беҙҙең доғаларыбыҙҙы ҡабул ит. Әй, камил Рәхмәт ҡылыусы Аллаһы тәғәлә, һәр нәмә Рәхмәтең менән генә булалыр.\n7.Тәрәүих намаҙының һәр рәҡәғәтендә «сүрәи Фәтихә»нән һуң бер ҡыҫҡа сүрә уҡылыр. «Ҡәләм Шәриф»тең башынан алып тәрәүих намаҙҙары араһына ҡуша-ҡуша Ҡөръәнде хәтем ҡылыу олуғ сөннәттән һанала.\n8.Мәсеткә тәрәүих намаҙы уҡыла башлағас килгән кеше башта йәсиҡ намаҙының дүрт рәҡәғәтен яңғыҙ уҡып, һуңынан тәрәүихты ниәтләп, имамға ойорға тейеш.\n9.Һуңға ҡалған кеше тәрәүихтың ҡалған рәҡәғәттәрен имамдан һуң үҙе тамамлап ҡуйыр. Әгәр имам витрҙы уҡый башлағансы тәрәүихты тамамлаһа, имамға мәсбук булып ойор. Әгәр инде тәрәүихты тамамлағансы имам витрҙы уҡып бөтһә, витрҙы ла яңғыҙ уҡыр.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/24197»


13 Июль 2018, 23:43\nБашҡортостан Мәғариф министрлығы 2018 йылда иң яҡшы уҡытыусыларға аҡсалата бүләк биреү конкурсы еңеүселәрен раҫланы. Тейешле бойороҡ ведомство сайтында баҫылып сыҡҡан. Документта премияны 33 уҡытыусы ала тип яҙылған.\nӨФӨ, 2018 йыл, 13 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашҡортостан Мәғариф министрлығы 2018 йылда иң яҡшы уҡытыусыларға аҡсалата бүләк биреү конкурсы еңеүселәрен раҫланы. Тейешле бойороҡ ведомство сайтында БАҪЫЛЫП СЫҠҠАН\nДокументта премияны 33 уҡытыусы ала тип яҙылған. Республикала иң яҡшы уҡытыусылар тип башҡорт теле һәм әҙәбиәте, география, биология, математика, башланғыс класс, рус теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте, физика, технология, тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү, информатика һәм мәғлүмәти-коммуникация технологиялары, шулай уҡ йәмғиәтте өйрәнеү тарихы, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте, география, һынлы сәнғәт, иҡтисад, Рәсәй халыҡтарының дини-әҡлаҡи нигеҙҙәре, тарих уҡытыусылары танылған.\n«Башинформ» агентлығына Башҡортостан Мәғариф министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һәр еңеүсе 200 мең һум күләмендә аҡсалата бүләк аласаҡ.


АУЫЛ ТОРМОШОНА ҠОТ ӨҪТӘҮСЕ\nҠатын-ҡыҙҙың матурлығы нимәлә? Әлбиттә, һөйөклө әсә, наҙлы ҡатын һәм үҙ эшенең оҫтаһы булыуҙа. Минең героиням Райхана Булатоваға ошо матур сифаттарҙың барыһы ла хас.\nБеҙ был рухлы, дәрте ташып торған, эш тип янып йәшәгән мөләйем ҡатын менән бынан биш йыл самаһы элек Баймаҡ районының Билал ауылына командировкаға барғанда танышҡайныҡ. Китапханасы Райхана Эдуард ҡыҙы Булатова—ауыл һәм райондың мәҙәни тормошон үҫтереүгә күп көс һалған белгес. Уны үҙ эшенең фанаты тип атаһаҡ та, хата булмаҫ. Райхана Булатованың эш кенәгәһендә бер генә яҙыу: ул 25 йыл буйына бер урында—Баймаҡ районы үҙәкләштерелгән китапханалар селтәре системаһында китапханасы булып эшләй. Билал китапханаһы янында эшләп килгән аҡһаҡалдар һәм ағинәйҙәр ҡорҙары, мәктәп уҡыусылары, ауыл йәштәре ҡатнашлығында ойошторолған мәҙәни саралар ҙа гөрләп үтә бында. Быларҙың башында һәр ваҡыт оҫта китапханасы Райхана Эдуард ҡыҙы тора. Һәр эшкә дәртләнеп тотоноп, еренә еткереп башҡарған ханым ауыл советы депутаты итеп һайлана, ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе урынбаҫары вазифаһын башҡара. 2014 йылдан уның ҡарамағына күрше Һәмән ауылы китапханаһы ла тапшырыла.\nҮҙ эшенә ижади ҡараусы Р.Э.Булатоваға Баймаҡта уҙғарылған китапханасылар конкурсында еңеү яулап, республикала район намыҫын яҡларға ла тура килә. Унда «Тыуған ергә һәм телгә һөйөү» номинацияһында еңеү яулай ул. Райхана Булатованың намыҫлы хеҙмәте бихисап Почет грамоталары менән билдәләнгән. Әммә иң мәртәбәлеһе—Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Рәхмәт хаты.\nРайхана Эдуард ҡыҙы тормош иптәше Радмир Рәфҡәт улы менән өс бала тәрбиәләй. Өлкән улдары Илдар Өфөлә эшләй, ҡыҙҙары Ләйсән 9-сы класта уҡый, ә иң кеселәре—алты йәшлек Юлдаш балалар баҡсаһына йөрөй.\nЭштә алдынғылыҡты бирмәгән ханымдың өйө лә балҡып тора. Булатовтар ишле мал көтә, баҡса үҫтерә, бал ҡорто үрсетәләр. Уңған ғаиләнең ауылда үҙ магазины бар. Райхана Эдуард ҡыҙы аш-һыу бешереүгә оҫта, бәйләү-сигеүгә лә маһир. Ҡыҫҡаһы, мәҡәләбеҙ героиняһы бар яҡтан да килгән, ауыл тормошона ҡот, йәм өҫтәүсе һоҡланғыс гүзәл зат ул.


Европа врачтары ҡатнашлығында неврология буйынса белем биреү курсы үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЕвропа врачтары ҡатнашлығында неврология буйынса белем биреү курсы үтә\n12:13, 3 марта 2010 Йәмғиәт\nЕвропа неврологик йәмғиәттәр федерацияһы (EFNS) Өфөлә неврология буйынса төбәк белем биреү курсы үткәреү планын раҫланы. Ул 2010 йылдың 8-10 июленә тәғәйенләнгән. Был курстар йәш белгестәргә Европаның төп неврологтары менән осрашыу, уларҙың лекцияларын тыңлау, интерактив семинар занятиеларына, видеосессияларға барыу, һорауҙар биреү һәм дискуссияларҙа ҡатнашыу мөмкинлеге биреү өсөн донъяның төрлө илдәрендә үткәрелә. Башҡортостан Республикаһында бындай курс EFNS һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты ярҙамында тәүге тапҡыр үткәреләсәк. Курстың төп темалары: "Ауыртыу", "Деменциялар" һәм "Нейрореабилитация". Лекторҙар сифатында Швейцария, Австрия, Германия, Словения һәм башҡа илдәрҙән профессорҙар саҡырылған. Курс аҙағында теләүселәр имтихан тапшыра һәм EFNS сертификаты ала ала.\n"Европа федерацияһы беҙҙең заявканы хуплауына беҙ бик шатбыҙ, — ти БДМУ-ның неврология клиникаһы директоры профессор Ләйлә Әхмәҙиева. — Был йәш коллегаларыбыҙға, Өфөнән сыҡмайынса, Европаның билдәле белгестәренән заманса мәғлүмәт алыу өсөн уникаль шанс".\nХәҙерге ваҡытта ойоштороу мәсьәләләре һәм потенциаль ҡатнашыусыларҙы теркәү менән әүҙем шөғөлләнеүсе эшсе төркөм булдырылған. Урындар һаны сикләнгән, ә унда ҡатнашыуға заявкалар Рәсәйҙең төрлө ҡалаларынан һәм БДБ илдәренән килә башланы ла инде. Шуға күрә конкурс үткәреү планлаштырыла, унда инглиз телен яҡшы белгән инициативалы йәш неврологтарға өҫтөнлөк биреләсәк.


Новинки песен на башкирском языке\nЙәй йылы елдәр иҫә Мөхәббәт уты яна Бөтә донъя йылмая Бейей күңел тик талпына Бридж Минең минең йөрәк елкенә Кистәр етһә, беҙҙең урамға Припев Тағы ла йәй килә гөрләп Үтә инек урамдан бергәләп Ләкин ҡалды артта кондәр, бәхетле айлы төндәр 2 куплет Эй, үтте ваҡыттар Ҡаршыланыҡ таңдар Йөрәктәр янды, мөхәббәт, хистәр Баш әйләнде, уйҙарҙа йәшлек ғүмер буйына Бергә йыр йырланыҡ усаҡ тирәһендә Бергә ҡаршы алдыҡ ҡояштың ҡалҡҡанын Көндә ишеткәйнем һин яратканың Тик өлгөрмәнек, алға тормош килеп баҫты Күҙ йомғансы донъя аяҡ аҫтан китте Бридж Минең минең йөрәк елкенә Кистәр етһә, беҙҙең урамға Припев Тағы ла йәй килә гөрләп Үтә инек урамдан бергәләп Ләкин ҡалды артта кондәр, бәхетле айлы төндәр\nКилһә көҙ беҙҙен ауылға, күршем өмәгә килә Тауыҡ һуйып сәй эсереп, кисен ашҡа саҡырып Тотторһам тауыҡ муйынын, ашамайым тей күршем Һорағайным мин нимәгә, яуап бирә ул минә Яратам тауыҡ ботон Баш ҡаланан каникулға, ҡайттым өләсәйҙәргә Күршеләге әбейҙәрҙе, саҡырып алды беҙгә Ейәнем ҡайтты ҡунаҡҡа, хәҙер була ауылда Өләсәй белә тәмемде, нимә яратҡанымды\nРәлим Заманов - Таныманың ("Бәхет хаҡы" спектакленән)\nHuba ft. S-Naza - Кәйеф\nБирешмә төркөмө - Ләйсән ямғыр\nЭльвира Искакова - Килерһең\n1)Утлы йөрәк менән һине көтөп Күктә йондоҙҙарҙы күҙәтәм Йондоҙ булып төшөп яндарыма Килеүеңде, hаман,мин көтәм. 2)Ҡулдарыңда тотоп ҡулдарымды Иң бәхетле итеп донъяла Ҡабат мине ҡалдырмаҫһың ине Ниҙәр генә алда булһа ла 3)Һинең барлығыңды мин беләмен Нурлы йөҙөң минең уйымда Йөрәгеңдә һинең күпме наҙ бар Күпме йылы һинең ҡуйында 4) Шул көн етер, алдарыма килеп Һине көттөм тиеп әйтерһең Аҡҡоштарҙай булып ғүмерлеккә Һөйөр өсөн мине килерһең.... Припев: Йондоҙ булып төшөп яндарыма Яҡтырт минең барыр юлымды Иң бәхетле булыр инем тойһам Иң ҡәҙерле һинең ҡуйынды\nТормош матур - тамаша, Хатта күҙҙәр ҡамаша. Юлыбыҙ Инйәр аша, Барабыҙ тауҙар аша, Үтәбеҙ йылға аша, Уҙабыҙ күпер аша, Инйәрҙә туҡтап аша. Әйҙә, ултыр, аш аша. Ошо ерҙә осраша, Дуҫтар, ҡоҙа-ҡоҙаса. Сәйҙән һуң йоҡо ҡаса, Күрешеү күңел аса. Кемдәлер кәләш алыш, Кемдер тейәгән арыш, Бәғзеләрҙә бер ярыш - Гастролгә китеп барыш. Әртистәрҙең күплеге: Бында Элвин, Иҙеле, Фирҙүс, Әнүәр, Гүзәле - Йөҙ булмаһа ла, илле. Бында ҡалҡан, уҡ һәм ян - Сәғиҙулла һәм мин, Ян. Ош(о)ноң кеү(е)к килде-китте Йырҙар йырлап та ҡуям. Йырлайым ҡыйыш-мыйыш, Бейейем тайыш-тойош, Кейем - алама-ҡолош, Ҡарама салыш-солош. Һин дә бейергә тейеш, Әйҙә әле уртаға төш, Байрамға индер өлөш, Кәрәкмәй алтын-көмөш. Ишетелә бер тауыш: Тгыдыш-тындыш тыктындыш, Тгыдыш-тындыш тыктындыш... Ул тауыш һиңә таныш: Тгыдыш-тындыш тыктындыш, Тгыдыш-тындыш тыктындыш... Ишетелә бер тауыш. Ҡыҙҙар матур - тамаша, Хатта күҙҙәр ҡамаша. Ғашиҡ йөрәктәр шаша, Күңелдә хистәр таша. Мөхәббәтеңде һаҡла, Атландыра ул атҡа, Аҡылды юя хатта - Йырҙарыбыҙ шул хаҡта. Кәрәкмәй булыу батша, Әйтмәйҙер халыҡ бушҡа: Һөйгән менән ҡауышҡан, Бәхет тапҡан ҡыуышта. Юлдар һәм йырҙар әйҙәй, Шулай үтә ҡыш-йәйҙәр. Ҡуҙғалабыҙ Инйәрҙән, Көтә йәрҙәр-әсәйҙәр. Ошо йырҙы ҡуй әле, Китмәһен тормош йәме. Ауыҙҙа бёрндың тәме Иремәҫ тимә йәне. Һораулы ҡараш тоям: Башҡортса йырлаймы Ян? Булһам да әҙерәк пан, Ырыуым минең Тамъян. Йырлайым ҡыйыш-мыйыш, Бейейем тайыш-тойош, Кейем - алама-ҡолош, Ҡарама салыш-солош. Һин дә бейергә тейеш, Әйҙә әле уртаға төш, Байрамға индер өлөш, Кәрәкмәй алтын-көмөш. Ишетелә бер тауыш: Тгыдыш-тындыш тыктындыш, Тгыдыш-тындыш тыктындыш... Был йыр һиңә лә таныш: Тгыдыш-тындыш тыктындыш, Тгыдыш-тындыш тыктындыш... Ишетелә бер тауыш.\n1. Йөрәгең ялҡынын Күңелең яраһын Ҡулдарың йылыһын Мин тоям. Зинһар, юғалма Тормош юлымдан, Бәхетең ебәрмә Ҡулыңдан! • Припев: Айҙар үтә, йылдар үтә, Үтмәй һөйөү яраһы, Бәхетле итермен, һине, йәрем, Ҡушылһалар юлдар араһы 2)Һине осраттым, һине яраттым, Ҡояш яҡтыһы кеуек Һин, йәнем! яҡтырт ҡына Нурҙарың менән Донъямды, бәғерем! 3)Онотма, һөйгәнем Дөрләп янған Күҙҙәрҙәге осҡондо?? Күңелдәребеҙ талпынып Йондоҙҙарға осҡанды??\nУйла был хаҡта\nЯнымда минең әгәр тик һин булһаң, миңә шул да етә Йөрәгеңдә һинең әгәр тик мин булһам, һине мәңге мин онотмам. Янымда минең әгәр тик һин булһаң, миңә шул да етә Йөрәгеңдә һинең әгәр тик мин булһам, һине мәңге мин онотмам. Минең бәләкәсем, минең берҙән-берем, Һин минең һөйгәнем, һин - мөхәббәтем Тик янымда бул тик һин генә Йырҙарымды ла тик һиңә бағышлайым Һине берҙән-берем бер ҡасан ташламайым Тик янымда бул тик һин генә Янымда минең әгәр тик һин булһаң, миңә шул да етә Йөрәгеңдә һинең әгәр тик мин булһам, һине мәңге мин онотмам. Янымда минең әгәр тик һин булһаң, миңә шул да етә Йөрәгеңдә һинең әгәр тик мин булһам, һине мәңге мин онотмам. Йөрәккәйем минең, һин минең яҙмышым Күктәге йондоҙом, һин минең ҡояшым Булып яҡтырып тор, янымда һин генә Яҙмышым бүләге булып килдең миңә, Яндырмам, көйҙөрмәм тип ант итәм һиңә Тик янымда бул тик һин генә Янымда минең әгәр тик һин булһаң, миңә шул да етә Йөрәгеңдә һинең әгәр тик мин булһам, һине мәңге мин онотмам. Янымда минең әгәр тик һин булһаң, миңә шул да етә Йөрәгеңдә һинең әгәр тик мин булһам, һине мәңге мин онотмам.