Бохара операцияһы (1920) — Башҡорт Википедияһы\nБохара операцияһы (1920)\n2 сентябрь 1920\n28 август 1920\n1920 йылғы Бохара операцияһы — Граждандар һуғышы осоронда, 1920 йылдың 29 авгусынан 2 сентябргә тиклем М. В. Фрунзе етәкселегендә һәм Бохара әмирен ҡолатыу маҡсатында үткәрелгән Төркөстан фронты Ҡыҙыл Армия частарының хәрби ғәмәлдәре. Операцияла барыһы 9 мең тирәһе кеше, шул иҫәптән йәш бухаринсылар һәм Бохара коммунистары, ҡатнаша. Әмир армияһы (16 мең кеше) төп көстәре менән Иҫке Бохара районын һәм айырым отрядтар ярҙамында Хатырсы һәм Кермәнде биләй. Шулай уҡ Бохара бәктәре отрядтары ла (27 меңдән ашыу кеше) ҡатнаша. 23 августа йәш бухаринсылар һәм Бохара коммунистары Чарджой бәклегендә баш күтәрәләр һәм, ярҙам һорап, Төркөстан совет власына мөрәжәғәт итәләр. Бохара операцияһы 29 августа Иҫке Чарджойҙы яулауҙан башлана. Чарджойҙа булдырылған ревком Бохара халҡын әмирлеккә ҡаршы көрәшкә саҡыра. 2 сентябрҙә Иҫке Бохара яулана, 1920 йылдың 8 сентябрендә Бохара Халыҡ Совет Республикаһы иғлан ителә. Бохара операцияһы Ҡыҙыл Армияның күп кенә операцияларына баш һала. Әлеге операциялар Бохара операцияһының уңышын нығытыу йәки урындағы ҡаршылашыу нөктәләрен баҫтырыу маҡсатында үткәрелә. Ҡатмарлы тәбиғәт шарттары һәм милли үҙенсәлек был операцияларҙың оҙайлылығына булышлыҡ итә.\n1 Алдағы сәйәси хәлдәр\n2 Ҡораллы көстәр, уларҙың дислокацияһы һәм операция планы\n2.1 Бохара армияһы\n2.2 Ҡыҙыл армия\n2.3 Операция планы һәм Фрунзеның 1920 йылдың 13 авгусындағы бойороғо\n3 Тәбиғәт шарттары һәм халыҡ\n3.1 Тәбиғәт шарттары һәм хәрби поход ҡыйынлыҡтары\n3.2 Әмирлек халҡы, уның социаль һәм милли составы\n3.3 Юл транспорты\n3.4 Тораҡ пункттар\n3.5 Иҫке Бохара ҡалаһы һәм уның нығытмалары\n4 Хәрби хәрәкәттәр барышы\n4.1 1920 йылдың 25 авгусындағы Турфронт командующийының 3667-се бойороғо\n4.2 Иҫке Бохараны штумлау, 1920 йылдың 29 августы — 2 сентябре\n4.3 Ҡатты-Ҡурған һәм Сәмәрҡәнд отрядтарының ғәмәлдәре. Әмирҙе эҙәрлекләү.\nАлдағы сәйәси хәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1920 йылдың яҙында Урта Азияла совет власы өсөн көрәш барышында һынылыш һиҙелә. Төркөстан республикаһы менән Рәсәйҙең төп территорияһы араһында бәйләнеш булдырыла. Төркөстан фронтының 4-се армияһы Каспий аръяғы өлкәһендә ҡаршылашыу нөктәләрен юҡҡа сығара. Фәрғәнә өлкәһендә большевиктар яғына баҫмасыларҙың иң көслө лидеры — Мәдәмин-бәк — күсә . Крайҙы буйһондороуға большевиктарҙың Төркөстанда сәйәсәте үҙгәреүе лә, шулай уҡ милли кадрҙарҙы идаралыҡҡа әүҙем йәлеп итеү булышлыҡ итә. 1920 йылдың йәйендә Ҡыҙыл Армия ғәскәрҙәре Хиуа ханлығын бөтөрөп, уның урынына Хәрәзм Халыҡ Совет Республикаһын булдыралар. Әммә тыныслыҡ әле урынлашмай. Фәрғәнә үҙәнендә баҫмасылар ҡаршылашыуыг дауам итәләр, Ете Һыу ерҙәрендә шулай уҡ крәҫтиән һәм казак болалары тынмай. Бындағы ваҡиғалар арҡаһында 3-сө төркөстан дивизияһының көстәре тотҡарлана, хәрәзм Республикаһына даими рәүештә төркмәндәр башлығы Жунайыд хан яғынан ҡурҡыныс янай. Өҫтәүенә, Ҡыҙыл Армияға бер нисә мең километрлыҡ Совет Төркөстаны сиктәрен һаҡлау бурысы йөкмәтелә. Баҫмасылыҡ менән көрәштән тыш, РСФСР етәкселеге, Афғанстанда әүҙем сәйәсәт алып барған Бөйөк Британияға ҡаршы булараҡ, үҙ алдына Урта Азияла совет йоғонтоһон көсәйтеү маҡсатын ҡуя, былар барыһы ла әмирҙе ҡолатыуға сәбәп булып тора\nТөркөстан большевиктары лидеры Колесовтың йәш бухаринсылар отряды менән берлектә әмирлекте ҡолатырға маташыуы уңышһыҙлыҡ менән тамамланғас, Бохара һәм Ташкент араһында тыныслыҡ хөкөм итә, әммә һәр ике яҡ ҡәтғи бәрелешкә әҙерләнә. Бохара әмире хөкүмәте төрлө яҡлап ғәскәри көстәрен нығытыу менән шәғәлләнә. Әмир яҡлы булған дин әһелдәре мосолмандарҙы ғазауатҡа өндәй. 1920 йылдың февралендә әмир хөкүмәте мобилизация кампанияһын үткәрә. Әмир һарайы тирәһенә батша армияһының элекке офицерҙары һәм Аҡ хәрәкәтенең яугирҙары туплана. Шул уҡ ваҡытта Төркөстан Республикаһы хөкүмәте әмирлеккә ҡаршы көстәрҙе берләштерергә тырыша. 1920 йылға ҡарата Фәйзулла Ходжаев етәкселегендәге йәш бухаринсыларҙың һул ҡанаты нығына. 1920 йылдың авгусында Бохара ханлығының бер нисә ҡалаһында ҡораллы бәрелештәр күҙәтелә, баш күтәреүселәр, ярҙам һорап, Төркөстан хөкүмәтенә мөрәжәғәт итәләр. Шул уҡ ваҡыттаһәр ике яҡ нейтралитет һаҡларға тырыша. 1920 йылдың мартында Фрунзе әмир менән осрашҡан саҡта, Совет Рәсәйе бохараның территориаль бойондороҡһоғон һаҡлап ҡалыу яҡлы. тип белдерә.\nҠораллы көстәр, уларҙың дислокацияһы һәм операция планы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБохара армияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1920 йылдың 20 авгусына әмир Бохараға регуляр һәм иррегуляр көстәрҙе (30 — 35 мең тирәһе) тарттыра. Регуляр армияһыында 8725 штыҡ һәм 23 еңел орудие һәм 12 пулемет янында 7580 ҡылыс булһа, иррегуляр ополчениела 2 пулемет һәм 32 орудие янында яҡынса 27 000 штыҡ һәм ҡылыс иҫәпләнә. Иррегуляр частарҙы өлкә бәктәре әҙерләй. Артиллерия башлыса иҫкергән өлгөләрҙән тора, шулай уҡ һалдаттарҙың һәм командирҙар составының хәрби сифаттары һәм әҙерлеге бик түбән кимәлдә була. Армия ялланма ғәскәр иҫәбенә тулылана, сөнки ауыл общиналарына өҫтән төшөрөлгән план ыңғай һөҙөмтәләр бирмәй.\nХәл иткес хәрби ғәмәлдәр башына әмирҙең төп көстәре ике ерҙә туплана. Регуляр армия — Иҫке Бохараның баш ҡалаһына һәм уның тирәһендә төпләнә, бәктәр отрядтары Китаб- Шәһрисәбз эргәһендә. Таҡтаҡараса артылышы аша Сәмәрҡәнд ҡалаһына дәүләт эсенә иң ҡыҫҡа һәм уңайлы юл үтә.\nҠыҙыл армия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөркөстан фронты командованиеһы операция өсөн 6 000 — 7 000 штык, 2 300 — 2 690 ҡылыс, 35 еңел һәм 5 ауыр орудие,8 бронеавтомобиль, 5 бронепоезд һәм 11 самолет бүлеп бирә. Был иҫәпкә төркөстан территороияһындағы милли формированиелар һәм Бохара территооияһындағы йәш бухаринсылар һәм коммунистар отрядтары инмәгән.\nБохара армияһы взводы. ХХ быуат\nБохара әмиренең хәрби оркестры. 1909 йылдан һуң\nОперация планы һәм Фрунзеның 1920 йылдың 13 авгусындағы бойороғо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБохара офицеры. XX быуат башы\nУрындағы советтарҙың пассивлығына ҡарамаҫтан, Фрунзе М. В. әмирҙе ҡолатыу операцияһы буйынса әҙерлек башлай. Хәрби операцияның төп маҡсаты — Бохара һәм Ғузар ҡалаларын яулау, шулай уҡ әмирҙең төп көстәре тупланған Иҫке Бохараға йүнәлтәлә.\n1920 йылдың 13 авгусында Төркөстан фронты ғәскәрҙәренә бойороғон еткерә, бойороҡта революция мәнфәғәттәрен яҡлау шарттарында Ҡыҙыл Армиянан әүҙем сығышҡа әҙерлек кәрәк була, тип әйтелә. Әҙерлек барышында Яңы Чарджой ҡалаһы тирәһендә 1-се пехота полкы, 1-се атлы дивизион һәм 1-се еңел артиллерия дивизионы составында Чарджой төркөмө туплана. Әлеге отряд, бынан тыш, Ҡулмөхәмәтов етәкселегендәге Бохара ревволюцион ғәскәрҙәре менән көсәйтелә; отряд начальнигы ҡарамағына шулай уҡ Аму-даръя флотилияһы һәм Чарджой, Кәркә һәм Тәрмиз ҡалалары ҡыҙыл гарнизондары тапшырыла.\nОтряд алдына Чарджой тирәһен нығытыу һәм Чарджойҙан Иҫке Бохара тимер юлында урынлашҡан Ҡаракүл ҡалаһын яулау бурысы ҡуйыла. Отряд начальнигы үҙенең участкаһындағы тимер юлды күҙҙән яҙлыҡтырмаҫҡа тейеш була. Ошо уҡ ваҡытта флотилия Аму-Даръя йылғаһы буйлап күҙәтеү алып арырға тейеш. Чарджой төркөмө оператив яҡтан Сәмәрҡәнд төркөмөнә буйһона.\nАртабан бойороҡта техник частарҙың һәм авиацияның бүленеш һәм тупланыу сроктары билдәләнә. Ҡаған төркөмө өсөн айырым бурыс ҡуйыла: төркөмдө көсәйтергә йүнәлтелгән частар, Бохара территорияһын эшелондарҙа төндә үтеп, Ҡаған ҡалаһында дошман өсөн бөтөнләй көтөлмәгәнсә пәйҙә булырға тейеш.\nШулай итеп, Фрунзе ике маҡсат билдәләй: сәйәси үҙәге менән бергә Бохара әмирлеген һәм уның регуляр армияһын юҡ итергә, шуның өсөн Иҫке Бохараға һөжүм әҙерләй. Икенсе яҡтан, Шәһрисәбз-Китаб районында барлыҡҡа килгән дошман көстәрен иғтибар үҙәгендә тота. Әммә һан яғынан ҡалышыуын иҫәптә тотоп, командование тимер юлы һуҙымындағы төркөмгә өмөт итә. Тимер юлы тулыһынса Ҡыҙыл Армия ҡарамағында булыуы һөжүм көстәрен кәрәкле ваҡытта һәм кәрәкле ерҙә тупларға мөмкинлек бирә. . Бынан тыш, дошмандың иғтибары ике ҡапма-ҡаршылыҡлы йүнәлешкә (Сәмәрҡәнд һәм Чарджой)тарҡатыла.Әмирҙең армияһы хәрби ғәмәлдәр башланға тиклем үк стратегик ҡамауҙа булып сыға һәм реввонсовет командованиеһы әлеге стратегик ҡамауҙы тактик ҡамауға әүрелдереү өсөн барыһын да эшләй.\nОперация планлаштырған биләмәләрҙең киңлеге, өҫтәүенә юлһыҙлыҡ, һыуһыҙлыҡ, ауыр климатик шарттары операция оҙайлығына йоғонто яһай, ҡатмарлаштыра. Шулай уҡ частар араһында бәйләнеш мәсьәләләре, уны ойоштороу ҡыйынлыҡтары операцияны сәғәт-минутына тиклем алдан планштырырға форсат бирмәй. Шуға күрә идара итеү өлкәһендә начальниктың үҙаллылығына баҫым яһала, уға тик операцияның дөйөм планы идеяһы бирелә һәм киң инициатива рөхсәт ителә.\nТәбиғәт шарттары һәм халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәбиғәт шарттары һәм хәрби поход ҡыйынлыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБохара әмирлеге төньяҡтан Төркөстандан айырып торған Ғиссар ҡаяһы, көньяҡтан — Афғанстан менән сиге ролен уйнаған Амударъя йылғаһы, көнбайышҡа табан — Памир тау теҙмәләре һәм көнбайышта —Хиуа территорияһына барып сыҡҡан ҡомло сүллек менән сикләнә. Ғуҙарҙан көнбайышҡа табан дала тигеҙлектәре ятһа, Зеравшан үҙәненә көнбайышҡа ҡарай тигеҙлек ҡомло сүллеккә әүерелә. Төньяҡ өлөшөндәге Нур-Ата тауҙары тигеҙлектең характерын артыҡ үҙгәртмәй. Бохара әмирлегендә хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы башлыса һыу менән һуғарылған киңләктәрҙә туплана. Ғәҙәттә, бындай оазистарҙа бик күп халыҡ йәшәй.\nИлдә ҡырҡа континенталь климат күҙәтелә. Йәйгеһен эҫелек 55°-ҡа етә. Һаҙлыҡлы урындар, шулай рис плантациялары зарарлы тропик малярияһын тарата, шуға күрә был климатҡа яраҡлашмаған ғәскәрҙәр маляриянан бик йонсой.\nТөп һыу артериялары: Зәраушан, Амударъя, Ҡашкадарья. Ошо йылғалар арауығында иң хәл иткес операциялар үткәрелә. Төп ҡыйынлыҡты ғәскәрҙәр һыуһыҙлыҡ арҡаһында кисерәләр. Сүллектә аҙыҡ-түлек табыу мөмкинлеге ҡырҡа кәмей. Шулай уҡ планлаштырылған операциялар барышына тәүлегенә әллә нисә тапҡыр үҙгәреп торған үтә етеҙ ярһыу ағымлы йылғалар (Амударъяның уң ҡушылдыҡтары) йоғонто яһай.\nӘмирлек халҡы, уның социаль һәм милли составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРегистан Арк алдында . Билдәһеҙ оҫта фотоһы, XX быуат башы.\nБохара әмирлегендә яҡынса 4-5 миллион кеше йәшәгән, улар төрлө ҡәбилә-ырыуға ҡараған. Илдең көнбайыш өлөшөндә һәм бөтә уның киңлегендә өҫтөнлөклө милләт үзбәктәр була. Амударъяның һул, урыны менән уң яҡ ярында төркмәндәр йәшәй. Көнсығыш бохарала башлыса тажиктар көн күрә, улар араһында бер айырым оазис булып таулы һуғышсан үзбәк сығышлы лаҡай ҡәбиләһе төпләнгән. Күләбә һәм Бәлжуан районында — ҡырғыҙҙар. Айырыуса Бохарала һәм Амударъя йылғаһы буйында урынлашҡан ҡалаларҙағы эре сауҙа үҙәктәрендә әлеге төп ҡәбиләләрҙән тыш фарсылар, йәһүдтәр, урыҫтар йәшәй.\nБохара әмирлеге башлыса ваҡ крәҫтиәндәр иле була. Күпселек халыҡ — игенселек, далаларҙағы күсмә халыҡ — малсылыҡ. Күп районында халыҡ башлыса ауыл мәҙәни шөғөлө — игенселек; дала — малсылыҡ менән шөғөлләнә. Ҡала проелетариаты әле барлыҡҡа килмәгән тиерлек. Ваҡ һәм урта сауҙа буржуазияһы эре үҙәктәрҙә туплана. Ерле халыҡ интеллигенцияһы бик аҙ һанлы була. Киреһенсә, дини әһелдәре ҡатламы күп һанлы һәм уларҙың халыҡҡа йоғонтоһо ҙур була; йәш руханиҙар араһында бухаринсылар күҙәтелә һәм улар ниндәйҙер кимәлдә әмирҙе ҡолатыуҙа ҡатнашырға әҙерлек күрһәтә.\nевропалылар фекеренсә, халыҡтың мәҙәни кимәле түбән була, бигерәк тә көнсығышта, сөнки ундағы халыҡ ултыраҡ тормошҡа әле күсмәгән һәм һәм бик еңел урындан ысҡыныр булған.\nКөнбайыш Бохарала күбеһенсә — тәгәрмәсле, көнсығышта фәҡәт йөк йөрөтә торған юлдар күҙәтелә. Йөк йөрөтә торғандары таулы райондарҙа текә ҡаяларға йәбешкән һәм упҡын өҫтөндә эленеп торалар. Бындай кәрниздәрҙән үтеү өсөн ҙур оҫталыҡ һәм тәжрибә кәрәк.\nИлдең тимер юлы селтәре Урта Азия Каспий аръяғы тимер юлы менән сикләнә. Был юл Көнбайыш бохараны Чарджой участкаһында Йыраболаҡ станцияһына тиклем киҫеп үтә һәм ошо төп магистрлдән Ҡаршы ҡалаһына тиклем тармаҡлана. Ҡалған тимер людары 1918 йылғы урыҫтарға ҡаршы хәрәкәт ваҡытында бик ныҡ ҡыйратыла, уларҙы урыҫ батшалығы донъя һуғышынан һуң Ғузар—Шаһрисабз—Кәркә—Тәрмиз йүнәлешендә тамамлаған була.\nБохарала эре тораҡ пункттары бик аҙ була. Сәйәси һәм административ әһәмиәткә Иҫке Бохара (баш ҡала), Ҡаршы, Ғузар, Байсун, Дүшәмбе, Күләбә ҡалалары эйә була. Бөтә ҡалалар ғәҙәти азиат типтағы. Нығытмалары буйынса тибы һәм үҙенсәлеге буйынса бөтә ҡалалар ҙа теге йәки был дәрәжәлә баш ҡаланан әллә ни айырылмайҙар.\nИҫке Бохара ҡалаһы һәм уның нығытмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИҫке Бохара баш ҡала булараҡ иң ныҡ нығытылған ҡала була. Уның диуарҙары 10 метр бейеклектәге һәм нигеҙендә 5 метр ҡалынлыҡтағы диуарҙарҙан тора. Диуары таш һәм кирбес ҡушылған балсыҡтан яһалһа ла, ваҡыт үтеү менән ул бик ныҡ ҡатҡан һәм ялан артиллерияһы утына емерелмәй. Ҡала урамдары һәм тыҡрытҡтары бик тар һәм буталсыҡ, улар араһында урыны-урыны менән баҙарҙар ойошторолған. Бөтә ошо урамдар һәм тыҡрыҡтар ҡала үҙәгендә бик ҙур булмаған асыҡ урынға сығалар. Был арауыҡта дүртмөйөшлө ныҡ итеп эшләнгән ҡоролма, уның бер нисә бейек манаралары бар. Уны урындағы халыҡ Арк тип йөрөтә. Арк манаралары күҙәтеү пункттары булып ҡулланыла. Ҡаланың тышҡы диуарында бер нисә ҡапҡа бар. Баш ҡала тирәләй бер нисә километр әйләнәһенә баҡсалар менән уратылған, ундағы әмир һарайҙары, парктар, быуалар, бик ҙур зыяраттар, былар бөтәһе бергә һөжүм итеү өсөн ауырлыҡтар тыуҙыра.\n1920 йылдың 25 авгусындағы Турфронт командующийының 3667-се бойороғо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАлған Боронғо Бохара, 1920\nБохара әмирлегендә ваҡиғалар йылдам үҫешә. 25 августа унда осраҡлы рәүештә тура килгән В. Куйбышев етәкслегендә Бохара коммунистары Чарджой бәгенә ҡаршы ихтилал күтәрәләр һәм Мәскәүгә ярҙам үтенеп, мөрәжәғәт итәләр. Шул уҡ көндө фронт командованиеһы 3667-се һанлы бойороғон иғлан итә, бойороҡта Ҡыҙыл Армия әмирлек эсендәге баш күтәреселәргә әүҙем булышлыҡ итеүен билдәләй. Операция 28 августан 29 авгусҡа ҡараған төндә башланырға тейеш була. Чарджой төркөмөнә Бохара ихтилалсыларына ярҙам итеү һәм артабан, әмирҙе һәм хөкүмәт ағзаларын, башҡа ҡасҡындарҙы Афғанстанға ебәрмәү маҡсатында һыбайлылар менән Амударъя аша сығыу бурысы ҡуйыла. Ошо уҡ маҡсаттарҙа Ҡаракүл станцияһын һәм Яҡҡы Тут тимер юлы станцияһын баҫып алырға кәрәк була. Иҫке Чарджойҙағы тәүге революцион ваҡиғалар тураһында хәбәрҙар булғас та, Ҡаған төркөмө начальнигы Белов үҙенең частарын баш ҡалаға һәм әмирҙең ҡалалан ситтәге Ситора Маһи Хаса һарайына табан йүнәлтергә тейеш һәм шунда емергес һөжүм менән Иҫке Бохара хөкүмәтенең бөтә хәрби көстәрен ҡыйратырға һәм дошманға яңы ҡаршылшыу ойоштороу мөмкилеген бирмәҫкә тейеш. Әмирҙең үҙен һәм уның хөкүмәтен тотоп алыу махсус бурыс итеп билдәләнә.\nИҫке Бохараны штумлау, 1920 йылдың 29 августы — 2 сентябре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБохаралағы янғындар. Аэропландан төшөрөлгән фото. 1 сентябрь 1920 йыл\nАртабанғы ваҡиғалар әлеге бойороҡҡа ярашлы үтәлә башлайҙар. 28 авгусҡа ҡараған төндә Ҡаған отряды көстәренең тупланыуы тамамлана. Шундуҡ бохара революционерҙары Ике Чарджойҙы яулап алалар, ә Никтиндың Чарджой отряды частары Амударъя, Нараҙым һәм Бурҙалыҡ аша сығыу урындарына юлланалар. һәм уларҙы 31 августа баҫып алалар. Ошо уҡ ваҡытта 16-сы кавалерия полкының 5-се уҡсылар полкы составындағы махсус отряд Яңы Чарджойҙан Ҡаракүлгә табан юлға сыға.\nҠаған төркөмө 29 августа таңда 6 һәм ҙ сәғәт араһында һөжүмгә күсә. Ул ике колонна булып һөжүм итә. Уның уң (көнсығыш) составына 10-сы һәм 12-се татар полктары, 1-се кавалерия полкы, 53-сө автобронь отряды, 28-се бронепоезд инә. Әлеге колонна Ҡаған ҡалаһынан шоссе һәм тимер юлы тармағы буйлап Ҡаршы ҡапҡаларына һөжүм итә.\nҺул колонна (көнбайыш) төркөмө 1-се Көнсығыш мосолман уҡсылар полкы, махсус тәғәйенешле уҡсылар һәм кавалерия полктары составында Ҡаған станцияһынан 14 км көнбайышыраҡ туҡтап, Ҡаракүлдең көньяҡ-көнбайыш ҡала ҡапҡаларына һөжүм итә. Шулай итеп, һөжүм бер үк ваҡытта ҡапма-ҡаршы булған ике пунктта ойошторола. Артиллерия төркөмө уң колоннаның һөжүменә улышлыҡ итергә тейеш була.\nӘммә беренсе көндә уҡ артиллерия төркөмө бик алыҫ урынлаша һәм уның уты һөҙөмтәһеҙ була. Һәр ҡапҡаны 2000-3000 яугир һаҡлай, унан тыш әмир һарайы тирәһендә яҡынса 6000-8000 яугир әҙер тора. Колонналар яйлап соҡор-саҡырлы урындарҙан хәрәкәт итәләр, уларҙы дошман утҡа тота һәм һөжүмләй, шуға күрә тәүге көндө ҡапҡаларҙы алып булмай. Ошо уҡ хәлдә 30 август көнө үтә.\n31 августа Иҫке Бохара районына Ҡаракүл отряды һәм 2-се уҡсылар полкы килеп етәләр. Был көндө Бохаралағы бөтә ғәмәлдәр менән 1-се армия командующийы Г. В. Зиновьев етәкселек итә. командование төп һөжүмде Ҡаршы ҡапҡаларына йүнәлтергә ҡарар итә, сөнки уларҙы штурмлау алдағы көндө артиллерия уты менән башланған була, өҫтәүенә ауыр артиллерия ҡалаға яҡыныраҡ килеп етә. Ҡалаға барыһы 12 мең снаряд ебәрелә. шул иҫәптән бик күп химик снарядтар. 31 августа командование бөтә көстәрҙе ҡаршы ҡапҡалары тирәһендә туплай, һул колоннала 1-се Көнсығыш мосолман уҡсылар полкы, 8-се уҡсылар полкының йыйылма ротаһы һәм махсус тәғәйенешле кавалерия полкы ҡалдырыла.\n1 сентябрь көнө таңғы 5 сәғәттә уң колонна Ҡаршы ҡапҡаларын штурмлай башлай, шул уҡ көндө сәғәт 17-лә Иҫке Бохара тулыһынса совет ғәскәрҙәре ҡулдарына күсә. ммә әмир ҡалала булмай сыға. 31 августҡа ҡараған төндө ул 1000 кешелек отряд һағы аҫтында Ғыж-Дыуан ҡалаһына табан юллана. 2 сентябрҙә М. В. Фрунзе В. И. Ленин исеменә телеграмма ебәрә:\nҠатты-Ҡурған һәм Сәмәрҡәнд отрядтарының ғәмәлдәре. Әмирҙе эҙәрлекләү.[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠатты-Ҡурған һәм Сәмәрҡәнд отрядтары шул уҡ ваҡытта 12 август директиваһына ярашлы үҙ бурыстарын уңышлы үтәй . Артабанғы операциялар әмирҙе һәм яҡындарын эҙәрлекләүҙе ойоштороуға ҡайтып ҡала. Башта был бурысты үҙ өҫтөнә 1-се армия командующийы . Зиновьев ала: ул атлы полк менән әмир артынан Ҡаршы ҡалаһына тиклем эҙәрлекләй. Әммә әми ике ҡыҙыл отрядтар араһында юлды яҙлыҡтырып, көнсығыш Бохарала йәшенә. Бохараны яулау һәм әмирҙең ҡасыуы Бохара революцияһының еңеүен раҫлай. Хәрәзмдәге кеүек, бында ла Бохара халыҡ совет республикаһы иғлан ителә.\nӘмир власын бөтөрөү буйынса рперация барыһы бер аҙна ваҡытты ала, өҫтәүенә төп маҡсат тулыһынса бойомға ашырыла. Операцияның тиҙлеге һәм уңышы ентекле әҙерлек эш һөҙөмтәһе булып тора. Бохара контрреволюцияһына емергес һөжүм яһала. Ҡыҙыл Армияның бохаралағы башҡа операциялары әлеге контрреволюцияның ҡалдыҡтарын юҡ итеүгә тороп ҡала. Совет ғәскәрҙәре, бөтә ҡаршылыҡтарҙы һәм урындағы тәбиғәт шарттарын еңеп, 1921 йылда Көнсығыш Бохараға төпкә үтеп инәләр һәм әмирҙең яҡлаусыларын Бохара халыҡ республикаһы сиктәренән тулыһынса ҡыҫып сығаралар. Әммә әлеге экспедиция (Ғиссар) тотороҡло һөҙөмтәләргә ирешә алмай, көҙ етеү менән яугирҙар базаларына ҡайтырға мәжбүр булалар. Көнсығыш Бохарала совет власы нығытыуға өлгәшмәй һәм бының менән киләһе йылда революция дошмандары файҙаланалар.\n1922 йылда урындағы контрреволюция ҡабаттан ҡаршылыашыу ойоштора башлай. Был хәрәкәтте Әнүәр-паша етәкләй, ул панисламизм һәм антикоммунизм лозунгылары аҫтында халыҡты үҙ артынан барырға өндәй. Баштараҡ уңыш уның яғында була, әммә Ҡыҙыл Армияның яңы походы уның контрреволюцион эшмәкәрлеген туҡтата. Бер нисә алышта Әнүәр-паша ғәскәре ҡыйратыла, ә бер бәрелештә ул һәләк була.\n↑ 1,0 1,1 «Пал оплот мракобесия»: как Фрунзе взял Бухару\n↑ К.Абдуллаев «Последний мангыт» — БУХАРСКИЙ КВАРТАЛ ПЕТЕРБУРГА. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 ноябрь 2015. 23 ноябрь 2015 тикшерелгән.\nБухарская операция 1920 // А — Бюро военных комиссаров / [под общ. ред. А. А. Гречко]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1976. — (Совет хәрби энциклопедияһы : [в 8 т.]; vol. 1976—1980, вып. 1).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бохара_операцияһы_(1920)&oldid=990053 ҡабул ителгән\nБойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғыштар\nҮзбәкстандың хәрби тарихы\nРәсәйҙә 1920 йыл\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:19 27 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Күн туп-2010: «Ҡорос» нисек сыныҡты\n1 Июль 2010, 15:08\nЕкатеринбургта «Күн туп» клубының Бөтә Рәсәй зона ярыштарында 1999-2000 йылдарҙа тыуған футболсылар араһында Өфөнөң Калинин районы «Сталь» командаһы көмөш призер булды.\nВалентин Климов командаһы менән Бөтә Рәсәй ярыштары финалында сығыш яһау хоҡуғы өсөн туғыҙ команда көрәште. Был хоҡуҡты Силәбе командаһы алды.\n3 июлдән 10-ына тиклем Стәрлетамаҡта «Спортакадемия» стадионында 1997-1998 йылдарҙа тыуған футболсылар араһында «Күн туп» клубы Бөтә Рәсәй зона ярыштары үтәсәк. Бында Cиләбенән, Ҡурған, Свердловск өлкәләренән, Ырымбурҙан, Ханты-Манси автономиялы округынан командалар уйнаясаҡ.\nБашҡортостан Республикаһынан «Спартак» командаһы (Бөрө) һәм майҙан хужаһы — Стәрлетамаҡ клубы командаһы ҡатнашасаҡ.


“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе конференцияһы асылды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе конференцияһы асылды\n11:51, 23 октября 2009 Сәйәсәт\nӨфөлә, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Йортоноң Ҙур залында, “Берҙәм Рәсәй” партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе конференцияһы асылды. Унда партияның бөтә урындағы бүлексәләренән 400-ләп делегат ҡатнаша. Конференцияла Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, БР Президенты Хакимиәте Етәксеһе Николай Курапов, БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы, йәмәғәт ойошмаларының Консультатив советы рәйесе Сергей Лаврентьев ҡатнаша.\nКонференцияла партия Программаһының яңы редакцияһы, партия Уставына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр, шулай уҡ финанс-иҡтисади көрсөк осоронда төбәк һәм урындағы бүлексәләрҙең эшмәкәрлеге тикшереләсәк. Партия форумы XI съезға делегаттар һайлаясаҡ, төбәк Политсоветы һәм уның Президиумы ағзаларын өҫтәп һайлау үткәреләсәк.


Спорт һәм туризм » Страница 86 » Башҡортостан гәзите\nИң мөһиме — уңайлы шарттар булдырыу\nСпорт һәм туризм // 21-03-2012, 01:18\nОшо көндәрҙә Мәскәүҙә VII Халыҡ-ара “Интурмаркет-2012” туристик күргәҙмәһе үтте, унда Башҡортостандан да делегация ҡатнашты. Форум эшенең икенсе көнөндә беҙҙең экспозицияны илдең йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры Виталий Мутко, уның урынбаҫары Надежда Назина, Туризм буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе Александр Радьков һәм башҡалар килеп ҡараны.\nҠунаҡтарҙы Башҡортостандың эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев ҡаршыланы.\nКом: 0 // Уҡынылар: 765 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБатыр алышҡа әйҙәне\nСпорт һәм туризм // 16-03-2012, 03:10\nИке тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Ғайса улы Гәрәевтең тыуыуына 90 йыл тулды. Үрге Йәркәйҙә ошо айҡанлы ауыл райондары уҡыусылары араһында ХIV спартакиада сиктәрендә саңғы буйынса финал ярыштары үтте.\nУнда Илеш, Әлшәй, Дыуан, Салауат, Бөрйән, Стәрлебаш, Миәкә, Бишбүләк, Ауырғазы, Өфө, Мишкә, Баҡалы, Ҡалтасы, Ейәнсура, Ғафури, Йәрмәкәй, Краснокама уҡыусылары ҡатнашты.\nИлеш районы хакимиәте башлығы Илдар Мостафин, мәғариф бүлеге етәксеһе Рәмзә Ямалов сығыш яһап, йәш спортсыларҙы байрам менән ҡотланы, саңғысыларға уңыштар теләне. Унан һуң командалар стартҡа баҫты.\nКом: 0 // Уҡынылар: 705 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБатырҙар ауылда үҫә\nСпорт һәм туризм // 15-03-2012, 03:44\nСтәрлетамаҡ физик культура институтында “Сәләмәт тормош өсөн көрәш!” акцияһына ярашлы милли көрәш буйынса республика семинар-кәңәшмәһе үтте.\nӘһәмиәтле сара Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты тарафынан ойошторолдо. Семинар-кәңәшмәлә ҡатнашыусылар өсөн оҫталыҡ дәрестәре, “түңәрәк өҫтәл”дәр, милли көрәш буйынса күрһәтмә сығыштар һәм матбуғат конференцияһы уҙғарылды.\nСтәрлетамаҡ физик культура институты директоры, профессор Миҙхәт Мусаҡаев, тантанала ҡатнашыусыларҙы сәләмләп, милли көрәштең бөгөнгөһө һәм киләсәге тураһындағы етди һөйләшеүҙе тап ошо институтта ойоштороуҙың мөһимлеген билдәләне. Ысынлап та, спорт буйынса төрлө белгестәр әҙерләгән был уҡыу йорто милли көрәш буйынса кадрҙар әҙерләү үҙәге лә булып тора.\nӨфө егете ҡотҡарҙы\nСпорт һәм туризм // 15-03-2012, 01:24\nII Бөтә Рәсәй ҡышҡы универсиадаһының финал уйындары ҡыҙа.\nБиатлон буйынса беренселек өсөн алыш көсөргәнешле барҙы. Егеттәр араһында 7,5 километр алыҫлыҡҡа эстафетала тәүҙән үк Урал дәүләт тау университеты командаһы (Свердловск өлкәһе) айырылып торҙо һәм иң ҙур бүләк – уларҙа! Башҡортостан физик культура институты студенттары (Александр Жирный, Артур Хәбиров, Кирилл Комаров, Сергей Ғәлиуллин), саҡ ҡына ҡалышып, икенсе урынға сыҡты.\nӘйтергә кәрәк, ярыштың бөтә этабында ла Александр Жирный иң етеҙе булып танылды.\nКом: 0 // Уҡынылар: 735 тапҡыр // Тотош уҡырға\nХуш киләһең, Универсиада!\nСпорт һәм туризм // 13-03-2012, 20:23\nӨфөлә II Бөтә Рәсәй ҡышҡы универсиадаһының финал уйындары башланды. Ярышҡа илебеҙҙең 28 төбәгенән зона ярыштарында еңеп сыҡҡан командалар йыйылды.\nБашҡортостан дәүләт аграр университетының Йәштәр һарайында йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, Универсиаданы асып, унда ҡатнашыусыларҙы, ҡунаҡтарҙы, ойоштороусыларҙы ҡотланы, уңыштар теләне, Президент Рөстәм Хәмитовтың мөрәжәғәтен уҡып ишеттерҙе.\n— Беҙҙең республикала биатлон, саңғы ярышы, хоккей, тау саңғыһы, сноуборд кеүек ҡышҡы спорт төрҙәре әүҙем үҫешә. Шуға был сараның, халыҡ-ара кимәлдәге ярыштарҙың да Башҡортостанда үткәрелеүе осраҡлы түгел.\nСпорт һәм туризм // 12-03-2012, 03:13\nБөтә нәмәгә нигеҙ бала саҡтан һалына. Милли көрәштең офоҡтарын киңәйтеү, танылған спортсыларға алмаш тәрбиәләү йәһәтенән бөгөн маҡсатлы эш алып барыла.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1577 тапҡыр // Тотош уҡырға\nСпорт һәм туризм // 12-03-2012, 01:45\nНисек кенә үкенесле булмаһын, "Салауат Юлаев" командаһы өсөн быйылғы миҙгел көтөлгәндән алдан һәм уңышһыҙ тамамланды: чемпион плей-офтың тәүге раундында уҡ "баш һалды". Эйе, "Аҡ барыҫ"тың көслө команда икәнлегенә берәү ҙә шикләнмәне, әммә юлаевсыларҙан көйәрмәндәр саҡ ҡына күберәкте көткәйне.\nИң үкенеслеһе: "Салауат" плей-офта үҙ майҙанында бер еңеү ҙә яулай алманы. Ғөмүмән, беренсе уйында "ҡоро" иҫәп менән отҡандан һуң, улар ҡулдан "дилбегәне" бөтөнләйгә ысҡындырҙы, буғай. Чемпион һынлы чемпионға плей-офта рәттән өс тапҡыр еңелеү ярамағанлығын бөтәһе лә аңлай, әммә тап шулай килеп сыҡты.\nСпорт һәм туризм // 12-03-2012, 01:43\nӨфө ҡалаһы хакимиәтендә 2013 йылда республиканың баш ҡалаһында VI ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындарын үткәреү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһы булды. Документҡа ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов һәм Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты президенты Торстен Раш ҡул ҡуйҙы. Сарала шулай уҡ Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.\nИрек Ялалов, уйындар республикала спортты артабан үҫтереү өсөн этәргес буласаҡ, тип билдәләне.\nИке “бәһлеүән”дең алышы\nСпорт һәм туризм // 3-03-2012, 04:34\nНиһайәт, башланды! Яҙ миҙгелен һәм плей-офтың уйындарын "Салауат Юлаев" Ҡазандың "Аҡ барыҫ"ы менән көс һынашыуҙан башланы. Сер түгел, бөгөн бөтә хоккей донъяһы ошо ике чемпиондың киҫкен көрәшен күҙәтә. Тәүге осрашыу алдынан белгестәрҙең күпселеге өҫтөнлөктө "Аҡ барыҫ"ҡа бирҙе – ни тиһәң дә, ике тапҡыр чемпион бит әле! Ә регуляр чемпионатты еңелеүҙәр теҙмәһендә тамамлаған "Салауат"тың мөмкинлегенә күптәр шикләнеп ҡараны.\nӘммә Ҡазанда үткән тәүге осрашыу бик күптәрҙең хәтерендә оҙаҡҡа ҡалыр, моғайын. Бигерәк тә "Аҡ барыҫ" уйынсыларының һәм тренер штабының. Уйын үтә лә көсөргәнешле килеп сыҡты, тәүге осорҙа берәү ҙә баш бирергә теләмәне. Хоккей донъяһының үрҙәрен яулаған ике “бәһлеүәндең” осрашыуында башҡаға өмөт итеп тә булмай ине.\nКом: 0 // Уҡынылар: 950 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЕңелмәҫ "Сыңғыҙхан" — башҡорт батыры\nСпорт һәм туризм // 29-02-2012, 10:26\nДенис Шафиҡов сираттағы мәртәбә Европа чемпионы булып танылды\nСиләбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһында йәшәүсе 26 йәшлек боксёр, IBO версияһы буйынса донъя чемпионы Денис Шафиҡов 25 февралдә Абердин ҡалаһында (Шотландия, Бөйөк Британия) сираттағы еңеүен яулап, Европа чемпионы титулын һаҡлап ҡалды. Дәғүәсеһе лә ниндәй ине бит әле — "Абердин үлтереүсеһе" тигән ҡушаматлы Британия Берҙәмлеге чемпионы Ли Макаллистер!\nРинг батырының ҡайтыуын ишеткәс, шылтыратып хәлен белеү, тәьҫораттарын уртаҡлашыу теләге тыуҙы. Телефонды әсәһе Бүләкәй Ғәли ҡыҙы алды.\n— Денис иртәнсәк кенә ҡайтып етте. Әле йоҡлай, һуңғараҡ шылтыратырһығыҙ инде, — тине ул беҙгә.\nКом: 2 // Уҡынылар: 1714 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 82 83 84 85 86 87 88 89 90 ... 91 Алға Бит башына


Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров ҡул ҡуйған сентябрь Указын тормошҡа ашырыу өсөн тәү сиратта иҡтисадты үҫтереү бурысы тора. Ошо турала республика хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Илшат Тажетдинов журналистар менән осрашыуҙа белдерҙе. Бының өсөн 2024-се йылға тиклем...\n1 октябрҙән бихисап үҙгәрештәр ғәмәлгә инде.\nТорлаҡ йорттарҙа хостелдар булмаясаҡ, һалымдар күәлме үҙгәреше, юл-транспорт фажиғәләрен теркәүҙең яңы ҡағиҙәләре һәм тәмәкеселәргә ҡағылышлы яңы сикләүҙәр. Рәсәйҙә 1 октябрҙән ошо һәм башҡа бихисап ҡануниәттәрҙә үҙгәрештәр ғәмәлгә инде. Балконда тәмәке тартырға яраймы-юҡмы? Һуңғы көндәрҙә...\nАлғаны кем артҡа һөйрәй?\nБашҡала хакимиәте маршрут автобустары водителдәре менән көрәшеүен дауам итә. Сөнки ҡулаҡсаһыҙ иҫәпләшергә теләүсе пассажирҙарҙы битәрләү осраҡтары бар. Һуңғы ваҡыт халыҡтан килгән ялыуҙарҙың күбәйеүен күҙ уңында тотоп урындағы хакимиәт транспорт компаниялары менән эшлекле осрашыу ойошторҙо. Шәхси...\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға 1 йыл самаһы ваҡыт ҡалды\nУл 2020-се йылдың 1-се октябрендә башлана һәм бер ай дауам итә. Сараның маҡсаты – республиканың социаль-демографик хәлен билдәләү. Иҫәп алыусылар һаны Башҡортостанда 10 мең самаһы буласаҡ. 2010 йылдағы кампания барышында 3 меңгә күберәк ине. Йәғни, бер иҫәп алыусыға уртаса 550 кеш тура килә. Киләһе...\nТөҙөлөш эштәрен туҡтатығыҙ, ергә сикләү һалынған\nӨфө эргәһендәге яңы төҙөлгән ҡасабала йәшәүселәр бөтөнләй йортһоҙ һәм ерһеҙ ҡалыуы ихтимал. Яңы ҡасабаның исеме лә бар – Булгаков баҡсаһы, әммә һатып алынған йорттарға һәм ер биләмәләренә сикләү һалынған. Хәҙер халыҡ бында төҙөлөш эштәрен бөтөнләй башҡара алмай. Булгаков баҡсаларында ошондай 40...\nХаҡтар артыу түгел, ғәмәлдәге йылы өсөн түләү\nРадий Хәбиров был хаҡта халыҡҡа дөрөҫ мәғлүмәт бирергә ҡушты. Фатир хужалары йылытыу өсөн түләүҙәрҙең яңы тәртибенә күсә. Хөкүмәт йортонда үткән сираттағы оператив кәңәшмәлә ҡышҡы миҙгелгә дөйөм әҙерлек мәсьәләһе тикшерелде. Йылы өсөн йылдың тик 8 айында түләп, йәйен түләмәү тәртибенә әҙерлек...\nБеҙҙең телекомпания иғлан иткән Алтын бишек акцияһына Көйөргәҙе районы Яңы Мораптал ауылы ла ҡушыла. Хәбәрсебеҙ Ләйсән Тимербулатова урындағы халыҡ менән осрашҡас, Яңы Мораптал мотлаҡ беренсе урын алырға тейеш тигән уй менән ҡайтты. Әммә быны телевизор ҡараусылар хәл итәсәк. Сюжет ҡарағандан...\nБашҡортостанда аналог телевидениеһын һүндереүгә 12 көн ҡалды\nБеҙ цифрлы телевидение дәүеренә аяҡ баҫабыҙ. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 13 июндән Башҡортостанда аналог телевидениеһы эшмәкәрлеген туҡтата. РТРС –тың Өфөләге филиалында һанлы телевидение буйынса ҡулланыусылар өсөн консультация һәм ярҙам үҙәге эшләй. Үҙәктә белгестәр һанлы һәм аналог...\nБыл һүҙҙәр төрлө сәбәптәр арҡаһында атай-әсәйһеҙ ҡалған биш ейәнсәрен тәрбиәгә алған ҡатын өсөн тормош девизына әйләнгән. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ул балаларға тейешле белем алыу өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға ла тырыша. Был эштә уға волонтерҙар ярҙамға килгән. Людмила Хәбибуллинаның...\nБаймаҡта сүп-сарҙы сорттарға айырыу комплексы төҙөләсәк\nРеспубликаның көньяғында һәм көньяҡ-көнсығышында 22 ҡаланы һәм районды хеҙмәтләндергән төбәк операторы урындағы хакимиәттә уҙған инвестиция сәғәтендә 540 миллион һумлыҡ комплекстың проекты менән таныштырҙы. Яңы комплекстың ҡеүәте йылына 100 мең тонна ҡалдыҡҡа иҫәпләнгән. Проект сорттарға айырыу...\nТабиптар тап бына ошо көндәрҙә һаулыҡҡа айырыуса иғтибар итергә кәңәш итә. Күптәр еңелсә кейенеп, тымау тейҙереүе ихтимал. Ул арала Башҡортостанда грипҡа ҡаршы прививкалар яһау дауам итә. Быйыл 1 миллион 830 мең кешегә, шул иҫәптән 418 мең балаға прививка яһау күҙаллана. Әлегә 753 мең...\nБашҡортостанда көндәрҙе йылыта\nСиноптиктар мәғлүмәттәренә ҡарағанда, һауа температураһы ғәҙәттәгенән 2-4 градусҡа юғарыраҡ күтәреләсәк. Атлантиканан йылы һауа массаһы килеү менән республикала көндәрҙе йылытасаҡ. Көндөҙ +6,+11 градус йылы булыуы көтөлә. Яуым-төшөм ихтималлығы кәмей\nБеҙҙең телеканал иғлан иткән “Алтын бишек” акцияһында ҡатнашырға һәм трактор оторға теләп ғариза ҡалдырыусылар бихисап. Уларҙы беҙҙең ижади төркөм барып төшөрөргә лә өлгөрҙө. Конкурсанттар үҙ сиратында «Хәйерле иртә, Республика» тапшырыуына килеп, тура эфирҙа үҙенең алтын бишеккә тиң төйәге менән...\nӨфөлә бишенсе тапҡыр ШОС һәм БРИКС дәүләттәре берләшмәһенең эшҡыуар форумы үтте\nИнвестор табыу, тиҙ арала бәйләнештәр булдырыу һәм тәжрибә уртаҡлашыу. ШОС һәм БРИКС дәүләттәре берләшмәһенең эшҡыуар форумы йүнселдәргә ошондай аралашыу майҙанына әүерелде. Мәртәбәле йыйын Өфөлә бишенсе тапҡыр үтте. Был юлы унда донъяның 31 иле һәм Рәсәйҙең 52 төбәгенән өс меңгә яҡын кеше ҡатнашты...\nЗәйнәкәй, йәғни Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылында бик дәртле, егәрле һәм берҙәм халыҡ йәшәй. Башҡортостан- 24 каналы иғлан иткән “Алтын бишек” акцияһына дәррәү ҡушылыуҙары быға тағы бер дәлил. Ғәҙәттә, ауылда ҡунаҡтарҙы байрамса, ҡупшы милли кейемдәр кейеп, дәртле гармун көйөнә ҡушылып йырлап, һый-...\nӨфө районындағы ауылда йылы юҡ\nБашҡортостанда был аҙнала бөтә йорттарға йылы биреү ҡарары ҡабул ителһә лә, Өфө районындағы ауылда йәшәүселәр фатирҙарында һыуыҡ булыуға зарлана. Геофизиктар ауылы һауа шарттарының кинәт үҙгәреүенә әҙер булмай сыға. Төнөн ике ҡат юрғанға төрөнөп, йылы өҫ кейемендә йоҡларға тура килә, ти...\nБашҡортостанда милли проект буйынса планлаштырылған юлдарҙың 90 проценты төҙөкләндерелгән\nБыйыл “Хәүефһеҙ һәм сифатлы автомобиль юлдары” Милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Өфө һәм Стәрлетамаҡ агломерацияларында 330 километр трассаны тәртипкә килтереү планлаштырыла. Бынан тыш, светофорҙар, видеокамералар, яҡтыртыу бағаналары һәм йәйәүлеләрҙең именлеге өсөн ҡоймалар урынлаштырыу...\nТорлаҡ коммуналь хужалығы алдағы 5 йыллыҡҡа үҫеш юлдарын билдәләне\n2024 йылға тиклем Башҡортостанда 500-ҙән артыҡ парк һәм аллеялар төҙөкләндереп, 2 меңдән артыҡ ихата биләмәләре ипкә килереләсәк. Был эштәр төбәк башлығы Радий Хәбировтың республиканың социаль- иҡтисади үҫеше буйынса стратегик йүнәлештәрҙе билдәләгән указдына ярашлы башҡарыла....\nШОС һәм БРИКС дәүләттәре эшҡыуарҙары клубҡа берләшә\nБыл идеяны Башҡортостан хөкүмәте рәйесе урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Андрей Назаров тәҡдим итте. Өфөлә бишенсе йыл рәттән ойошторолған форумда донъяның 31 иле һәм Рәсәйҙең 52 төбәгенән өс меңгә яҡын кеше ҡатнаша. Мәртәбәле форумдың үҙенсәлекле хэштегы – бауырһаҡтан ике тәүлек буйына яҙалған...\nФорум һөҙөмтәле эшләй\nРадий Хәбиров ШОС һәм БРИКС илдәренең Өфөләге “Торатау” конгресс-холлында үтеүсе Бишенсе кесе эшҡыуарлыҡ форумынының тәүге көнөнөң йомғаҡтарын сығарҙы. Ул форумдың бик һөҙөмтәле эшләүе тураһында айырым әйтеп китте. Халыҡ-ара сарала 2800 кеше ҡатнаша, телмәр...\nАҙашҡан ҡатынды мөғжизәсе әбей түгел, ә телефоны ҡотҡарған\nДүртөйлө районында фәһемле лә, мажаралы ла хәл теркәлде. 50 йәшлек бер ҡатын “Сулпан” баҡсасылар ойошмаһы янындағы урманға бәшмәк йыйырға сыға. Бара-бара ул бәшмәккә әүерәп урман шырлығына инеп китә. Тегеләй ҙә, былай ҙа һуғылып, килгән юлын табырға маташа, ләкин тағы ла нығыраҡ аҙаша....\nБалконда тәмәке тартыуҙы тыясаҡтар\nБалконда тәмәке тартыуҙы тыясаҡтар. РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы торлаҡ йорттарҙың балконында йәки лоджияһында тороп тәмәке тартыуҙы тыйыу тураһындағы мәғлүмәтте раҫланы. Тыйыу быйыл 1 октябрь көнө ғамәлгә инә. Был сара күптән түгел ҡабул ителгән “Рәсәй Федерацияһында янғынға ҡаршы...\nБашҡортостанда 67 йәшлек водитель бетон ҡоймаға бәрелеп һәләк булды\nБыл фажиғә төндә Бүздәк районында теркәлгән. Бүздәк-Сергеевка автомобиль юлының дүртенсе саҡрымында “Лада Гранта” менән идара итеүсе ир кеше юлдан төшөп китә һәм бетон ҡойманың аҫҡы өлөшөнә барып бәрелә. Авария һөҙөмтәһендә водитель урынында һәләк була. Ул айыҡ булғанмы-юҡмы, медицина...


Мәктәптәрҙә кеҫә телефонын ҡулланыу тыйылыуы ихтимал | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n21 августа 2019 — 12:41 ГТРК «Башкортостан»\nРоспотребнадзор, Мәғариф министрлығы, Рособрнадзор һәм Рәсәй Фәндәр академияһы дөйөм белем биреү ойошмаларында мобиль телефондарҙы файҙаланыу тәртибе тураһында методик тәҡдимдәр әҙерләгән. Ведомстволар дәрестә кеҫә телефонын ҡулланыуҙы сикләргә, ә белем биреү ойошмаһына ингәндә уны «тауышһыҙ» режимға күсерергә кәңәш бирә. Тыйыу ҡәтғи түгел, ҡарарҙы мәктәп ҡабул итә. Сикләү һаулыҡ торошо буйынса телефонға мохтаж балаларға, шулай уҡ уҡытыусыларға һәм ата-әсәләргә ҡағылмай. Тәҡдимдәр халыҡ-ара тәжрибәне анализлау нигеҙендә әҙерләнгән.


8 май “Башҡортостан” дәүләт концер залында байрам концерты күрһәтеләсәк. Еңеү көнөндә Еңеү паркындағы мемориаль комплексҡа сәскәләр һалынасаҡ. Байрам алдынан бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына байрам открыткалары төрлө сараларҙа ҡатаншыу өсөн саҡырыу ҡағыҙҙары тапшырыласаҡ. Район һәм ҡала...\nМәктәптәрҙә законһыҙ аҡса йыйыуҙың 170 осрағы асыҡланған\nРишүәтселектә ғәйепләнеүсе 1 мең ярым чиновник яуаплылыҡҡа тарттырыған. Был хаҡта бөгөн парламент ултырышында Республика прокуроры Андрей Назаров белдерҙе. Хәбәрсебеҙ Ғәзиз Лоҡманов беҙҙең студия менән тура бәйләнешкә сыға.\nӨфөлә нефть цистернаһы водителе алты тонна нефть урлауҙа ғәйепләнә\nЯҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ул цистернаға нефть тултырып етештереү базаһынан сығып киткән. Водитель үҙ ғәйебен таныған. Енәйәт эше ҡуҙғатылған. Урланған нефть хаҡы сама менән 100 мең һум.\nӨфөлә «Башнефть» компанияһының автозаправкаларында бензин һәм дизель яғыулығы йәнә ҡиммәтләнде. Хәҙер дизель яғыулығының литры 40,90 һум, 92 маркалы бензин– 37 һум 90 тин, 95-сеһе- 40 һум 60 тин тора. Быға тиклем «Лукойл» яғыулыҡ ҡойоу станцияларында ла бензинға һәм дизель яғыулығына хаҡтар...\nУколдан ҡурҡҡан ир-уҙаман\nБыл хәл әлеге лә баяғы шул Ҡытайҙа булған. Дауаханала ятҡан ир укол яһаттырмағас, табиптар уның ҡатынын саҡырта. Ҡатын-ҡыҙҙар алдында ҡурҡаҡ хатта ҡысҡырып илай башлай.\nДауалау сифаты өсөн табип шәхсән яуап бирергә тейеш\nРәсәйҙә йәшәүселәрҙең 40 проценты дауалау сифаты өсөн табип һәм медицина учреждениеһы етәксеһе шәхсән яуап бирергә тейеш, тип иҫәпләй. Бөтә Рәсәй халыҡ фекерен өйрәнеү үҙәге үткәргән социологик тикшереү йомғаҡтары шундай. Респонденттарҙың 60 проценты дәүләт медицина учреждениеларын...


Илебеҙ вуздарында студенттарҙы уҡырға ҡабул итеү буйынс а эштәр аҙағына яҡынлаша. Абитуриенттар һөйләшеү үтте һәм өс\nҡабул итеү имтиханы тапшырҙы. Дөрөҫ, имтихандарға йомғаҡ тулыһынса яһалмаған әле. Берҙәм дәүләт имтиханы буйынса эксперименттар арҡаһында уҡырға инеү тураһындағы приказдарға ҡул ҡуйыу элеккесә теүәл 1 августа башҡарылмай. Хәҙер ваҡытты бер ни тиклем һуҙырға тура килә. Әлегә 2005 йылда вуздарҙа уҡырға ҡабул итеү кампанияһының нисек үтеүен хәтергә төшөрөп алайыҡ.\nБыйылғы йылға ҡабул итеүҙең контроль һандарын, һуңғы өс йылдағы кеүек үк, республика вуздары конкурс нигеҙендә Рәсәй\nФедерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы аша алды. Дәүләт юғары уҡыу йорттарында көндөҙгө уҡыу буйынса бюджет у рындары 7 846 тәшкил итте, йәғни үткән йыл менән сағыштырғанда 127 урынға аҙыраҡ. Был дөйөм ил буйынса студенттар һанының ҡыҫҡарыуы менән аңлатыла. Беренсе\nсиратта уҡыу йорттары иҡтисад һәм гуманитар профилдәр буйынса студенттарҙы аҙыраҡ ҡабул итә башлаған.\nФакультеттарҙа яңы һөнәрҙәр барлыҡҡа килгән. Мәҫәлән, республиканың төп классик вузы - Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында ике яңы йүнәлеш менән сикләнгәндәр: "Рекламаны филологик тәьмин итеү" һәм "М әғлүмәт - нәшриәт эшмәкәрлеген филологик тәьмин итеү".\nБашҡорт дәүләт педагогия университеты студенттары 1 сентябрҙән "Полиграфия", "Документтар алып барыу һәм идаралыҡты документтар менән тәьмин итеү", "Музеология" һәм "Психология" (классик) һөнәрҙәрен үҙләштерә башлаясаҡ.\nШулай уҡ Бөрө дәүләт социаль - педагогия академияһында ла\nяңы һөнәр алыу мөмкинселеге барлыҡҡа килде - "Биоэкология",\n"Документтар алып барыу һәм идаралыҡты документтар менән\nтәьмин итеү". Химия һәм социаль эш буйынса бакалавриат индерелеүе вуздың заман менән бергә атлау теләге тураһында\nҠабул итеү кампанияһы күрһәтеүенсә, яңы һөнәрҙәр абитуриенттарҙың күңеленә хуш килгән. Мәҫәлән, "Биоэкология"\nбуйынса конкурс бер урынға 8,8 кеше тәшкил иткән.\nУҡырға инеү һынауҙарына 34 074 кеше ғариза биргән ( үткән\nйыл - 40 055). Республика буйынса уртаса конкурс бер урынға 4,34 ғариза (сағыштырыу өсөн: 2004 йылда - 4,5, 2003 йылда -\n4,6, 2002 йылда - 4,7).\nБыйыл иң ҙур конкурс Өфө дәүләт сервис институтында күҙәтелгән - бер урынға ете кеше. Башҡорт дәүләт\nуниверситетында бер урынға 6,7, Башҡорт дәүләт аграр\nуниверситетында - 5,8, Башҡорт дәүләт педагогия\nуниверситетында - 5, 08, Бөрө дәүләт социаль - педагогик академия - 4,2, Өфө дәүләт авиация техникумы - 3,98 кеше дәғ үә иткән. Башҡортостан дәүләт медицина университеты һәм Стәрлетамаҡ дәүләт педагогик академияһында күрһәткестәр бер үк - 3,2. Өфө дәүләт сәнғәт академияһында бер урынға өс кеше дәғүә иткән. Өфө дәүләт нефть техник универсиеттында уртаса\nконкурс 2,4 кеше.\nАбитуриенттар араһында Башҡорт дәүләт университетының "Ойошма менеджменты" ( бер урынға 20,9 кеше) һәм "Социаль эш" (18,5) айырыуса ҙур һорау менән файҙалана.\nӨфө дәүләт сервис институтының "Финанстар һәм кредит" йүнәлеше буйынса бер урынға 15,3 кеше дәғүә иткән. Өфө дәүләт авиация техник университетының "Стандартлаштырыу һәм сертификатлаштырыу" һөнәре лә һорау менән файҙалана\n(бер урынға 13 кеше).\nБашҡорт дәүләт педагогия университетында "Профессиональ\nуҡытыу, дизайн" һәм "Культурология" буйынса уҡырға теләүселәр байтаҡ (12 һәм 11, 5).\nҮткән йылдарҙағы кеүек үк, филология, педагогика, техник\nпрофиль, шулай уҡ сәнғәт һәм мәҙәниәт өлкәһендә конкурстың\nтүбән булыуы күҙәтелә.


“Китә ҡаҙҙар, китә ҡаҙҙар…” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » “Китә ҡаҙҙар, китә ҡаҙҙар…”\n“Китә ҡаҙҙар, китә ҡаҙҙар…” 25.07.2017 // Белем һәм тәрбиә\nРәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы юғары уҡыу йорттарын тамамлаған йәш белгестәрҙең эшкә урынлашыуына мониторинг һөҙөмтәләрен иғлан итте. Был эш 2015 йылдан башлап алып барыла һәм йыл һайын миллиондан ашыу белгес буйынса мәғлүмәт туплана. Быйылғы мониторинг уҡыу йорттарын 2015 йылда тамамлап, 2016 йылда эшләгән 1 миллион 267 мең кешене тикшереү һығымталарын тәҡдим итә. Башҡортостан буйынса 23 299 йәш яҡташыбыҙ тикшерелгән. Уларҙың 78 проценты, рәсми рәүештә эшкә урынлашып, айына уртаса 28 062 һум эш хаҡы алған. Республиканан ситкә киткән 6384 белгестең эш хаҡы уртаса 35 566 һум тәшкил итә.\nРеспубликала эшләгән йәш инженер кадрҙары араһында иң юғары эш хаҡы – Өфө дәүләт нефть техник университетының Октябрьский (43273 һум) һәм Салауат (37723) филиалдарын тамамлаусыларҙа. Шул уҡ филиалдарҙы тамамлап ситкә киткән белгестәрҙең эш хаҡы байтаҡҡа юғарыраҡ (77187 һәм 74530 һум).\nРәсәй Федерацияһы буйынса йәш белгестәрҙең 75 проценты рәсми рәүештә эшкә урынлашып, уртаса эш хаҡтары 27 770 һум тәшкил иткән (уҙған йылда 27 482 һум булып, инфляцияны иҫәпкә алғанда, реаль эш хаҡы кәмегән).\nБашҡортостанда авиация инженерҙары ла күпләп әҙерләнә, уларҙың ил буйынса уртаса эш хаҡы 46 000 һумға еткән. Әммә был категория белгестәрҙең ҙур өлөшө, авиация тармағы заводтары бик ауыр хәлдә һәм эш хаҡы түбән булыу сәбәпле, башҡа тармаҡтарға – нефть сәнәғәте предприятиеларына, финанс ойошмаларына, бизнесҡа күпләп китә, һөҙөмтәлә уларҙың эш хаҡтары сағыштырмаса юғары килеп сыға.\nИлдә иң юғары эш хаҡы алған йәш инженерҙар түбәндәге вуздарҙы тамамлаған:\n1. И.М. Губкин исемендәге\nМәскәү дәүләт нефть\nһәм газ университеты 58 163 һум\n2. Н.Э. Бауман исемендәге\nМәскәү дәүләт техник\nуниверситеты (МВТУ)\t56 373 һум\n3. Ульяновск граждандар\nавиацияһы институты\t55 090 һум\n4. МИФИ\t53 004 һум\n5. МАИ\t49 850 һум\nИң абруйлы техник вуздар араһында Ульяновск граждандар авиацияһы институты әҙерләгән йәш белгестәрҙең эш хаҡы буйынса илдә өсөнсө урынға сығыуы еңел генә аңлатыла: был уҡыу йортонда һуңғы йылдарҙа “Боинг” һәм “Эйрбас” самолеттарын ҡулланған авиакомпаниялар өсөн пилоттар, башҡа төрлө белгестәр әҙерләйҙәр. Уларҙың ҙур өлөшө сит илдәргә китә. Мәҫәлән, 2017 йылдың тәүге яртыһында ғына 300 пилот сит тарафҡа күскән, тағы ла 400 пилот сит илдәргә китеү өсөн документтар әҙерләй. Пилоттарҙан тыш, институт күпләп башҡа төр белгестәрҙе лә әҙерләй.\nҮткәрелгән мониторинг ҡиммәтле кадрҙарҙы илдә ҡалдырыу буйынса йоғонтоло саралар әҙерләүгә лә булышлыҡ итәсәк. Бөгөн сит илдәрҙә 250 меңгә яҡын Рәсәй белгесе эшләй. Был йәһәттән МИФИ менән МФТИ үҙенсәлекле “лидер” иҫәпләнә: уларҙы тамамлаған белгестәр хәҙер тотош коллективтары менән Америка Ҡушма Штаттарына китә башланы. МИФИ, МИФТИ кеүек вуздарҙа инженерҙарҙы әҙерләү бик ҡиммәткә төшә – уларҙа һәр әҙерләнгән кадрға, мәҫәлән, Мәскәү дәүләт университетының гуманитар факультеттары менән сағыштырғанда, уртаса 25 тапҡырға күберәк аҡса һалына.\nҠиммәтле кадрҙарҙың күпләп ситкә китеүе илгә ҙур зыян килтерә. Мәҫәлән, Рәсәй Фәндәр академияһы Биофизика институтының Кеше физиологияһы лабораторияһы нәҡ шул сәбәпле юҡҡа сыға. Заманында данлыҡлы биофизик Валентин Кринский ойошторған лаборатория йөрәк физиологияһы, яһалма йөрәк проблемалары менән шөғөлләнә. Был эштә көслө физиктар кәрәк булғас, унда МФТИ тамамлаған Игорь Ефимовты саҡыралар. Атом физикаһы белгесе биофизик булып китә. 90-сы йылдарҙа эш хаҡы түләнмәй башлағас, ул лабораторияһын АҠШ-ҡа, Джордж Вашингтон университетына алып китә. Ефимовты университеттың Биофизика инженерияһы факультеты деканы вазифаһына тәғәйенләйҙәр. Нигеҙҙә, МФТИ тамамлаған Рәсәй белгестәренән тупланған лаборатория биофизика инженерияһы (айырыуса яһалма йөрәк һәм башҡа ағзалар буйынса) өлкәһендә донъяла иң көслөләрҙән иҫәпләнә.\nКүренекле астрофизик, Германияның Гархинг ҡалаһында урынлашҡан Макс Планк астрофизика йәмғиәте институты директоры Рәшит Сөнәевтең исеме Башҡортостанда киң билдәле. Ул МФТИ тамамлап, оҙаҡ йылдар СССР Фәндәр академияһының Космик тикшеренеүҙәр институтында эшләй. Уның улы Шамил шулай уҡ МФТИ тамамлап, Гарвард университетында эшләй һәм яңы фәнгә – биофизика информатикаһына – нигеҙ һалыусыларҙың береһе иҫәпләнә, бер юлы университет госпиталендә лабораторияға етәкселек итә. Шамил Сөнәевтең биофизика информатикаһы өлкәһендәге асыштары, генетика, кеше геномикаһы өлкәһендәге хеҙмәттәре был фәндәрҙә яңы ҙур аҙым булып тора.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, белгестәр илдән, хатта Мәскәүҙән, ундағы МИФИ, МФТИ кеүек күренекле фән үҙәктәренән дә күпләп китә. Был шарттарҙа йәш кадрҙарға мониторинг үткәргәндә, белгестәрҙең ситкә китеү сәбәптәрен тәрәнерәк өйрәнергә, улар менән бәйләнештәрҙе һаҡларға кәрәк.\nОҙаҡ йылдар СССР Фәндәр академияһының Космик тикшеренеүҙәр институтын етәкләгән, әлеге көндә АҠШ-тың Мэриленд университетында эшләгән күренекле физик, Социалистик Хеҙмәт Геройы Роальд Сәғҙиевтән белгестәрҙең күпләп Америкаға китеү сәбәптәрен һорағас, ул, көрһөнөп, “Шахта” йырын иҫкә төшөрә. Иҫке тексты, әлбиттә, ә унда:\nКитә ҡаҙҙар, китә ҡаҙҙар\nКитә ҡаҙҙар Донбассҡа… –\nтип йырлана. Хәҙер был йыр икенсе төрлөрәк йырланғанын әйткәс, академик ныҡ ғәжәпләнә. Баҡтиһәң, ул текстың үҙ тарихы бар икән. Һуғыштан һуң татар һәм башҡорт йәштәрен күпләп Мәскәүгә метро төҙөргә, немецтар шартлатып киткән Донбасс шахталарын тергеҙергә ебәрәләр. Донбассҡа киткән эшелонға ниңәлер күберәк ҡыҙҙар эләгә. Шунда уҡ кемдер яңы йыр һүҙҙәрен сығара. Тәүҙә унда “ҡаҙҙар” һүҙе урынына “ҡыҙҙар” тип йырлана. Йыр бик популяр булып китә, әммә уның һүҙҙәрен йыр китаптарында үҙгәртеп баҫтыралар.\nӘ йәштәр һаман китә лә китә. Егеттәре лә, ҡыҙҙары ла…\nТотош уҡырға 1 832\nТотош уҡырға 1 233\nТотош уҡырға 1 126\nТотош уҡырға 746


Тыуған йорт йылыһын тойоп\n6 Апрель 2018, 16:56\nУл Покровка ауылында, халыҡ календары буйынса тәүге епшек көндәр башланған Евдокия Весновка көнөндә донъяға килә.\nКис етте, тышта март бураны ҡотора, ә өй эсендә йылы һәм рәхәт. Байдаковка ауылында йәшәүсе Александровтар йортона бөгөн балалары, ейәндәре һәм бүлә-бүләсәләре йыйылды. Табын түрендә яратҡан әсәйҙәре һәм өләсәйҙәре Евдокия Евсеевна ултыра, был көндәрҙә уға 90 йәш тулды!\nУл Покровка ауылында, халыҡ календары буйынса тәүге епшек көндәр башланған Евдокия Весновка көнөндә донъяға килә. Шуға ла уға Евдокия тип исем ҡушалар. Ғаиләлә алты бала үҫә. Һуғыш башланғас, атаһын Мәскәүгә, хеҙмәт армияһына алалар. 1944 йылда әсәләре вафат булғас, балалар олатайҙары менән йәшәй. Эйе, һуғыш йылы балаларына бик күп ауырлыҡтар кисерергә тура килә, улар колхозға ярҙам итә, ҡул менән иген ура, ашлыҡ һуға, лобогрейкала эшләгән ҡатын-ҡыҙҙар менән бергә арыш көлтәһе бәйләй, ырҙын табағына ат менән иген ташый. Үгеҙ егеп ер ҙә һөрәләр, бесән эҫкертләйҙәр. Төрлә үлән, еләк-емеш йыялар. Ҡул тирмәне менән бойҙай, арпа һәм тары тарталар. Ҡышын ҡатын-ҡыҙҙар йөн иләй, балаҫ һуға, сигеү сигә, бейәләй, ойоҡбаштар бәйләй. Евдокия ла тегергә, бәйләргә, йөн иләргә, икмәк, аш, бутҡа бешерергә өйрәнә.\nҺуғыштан һуң атаһы фронттан ҡайта. Ләкин тормош һаман да ауыр була. 1947 йылда ҡоролоҡ арҡаһында ашлыҡ үҫмәй, алабута ашап көн күрәләр. 1948 йылда тормоштары әкренләп яйға һалына, колхозсыларға икмәк тә бирә башлайҙар.\nУл йылдарҙа күп кенә ҡыҙҙар кис ултырып бәйләм бәйләй, киске уйындарға сыға. Евдокия ла буласаҡ тормош иптәше менән күрше ауылда үткән киске уйында осраша. Ә бер аҙнанан һуң Лукьян уға тәҡдим яһай.\nӨйләнешкәс, йәштәр тәүҙә Семеновка ауылында, иренең ата-әсәһе менән йәшәй. Лука тракторсы булып эшләй, бер-бер артлы балалары донъяға килә. “12 бала тәрбиәләп үҫтерҙек, ололары бәләкәй туғандарын ҡарарға ярҙамлашты”, - тип иҫкә ала Евдокия Евсеевна.\nСеменовкала мәктәп булмағанлыҡтан, улар Байдаковкаға күсеп килеп, йорт һатып алалар, аҙбар, мунса төҙөйҙәр. Евдокия мәктәптә йыйыштырыусы булып эшләй. Ул йылдарҙа мәктәптә ике сменала 160 уҡыусы белем ала. Александровтарҙың балалары ла тырышып уҡый, ата-әсәһенә йорт эштәрендә лә ярҙам итә.\nЕвдокия һәр ваҡыт алдынғылар иҫәбендә була. Балаларын өләсәләре ҡарамағына тиҙерәк эшкә сығырға ашыға. Ашнаҡсы булып та эшләй ул, 60-ҡа яҡын механизаторға телде йоторлоҡ, тәмле аш-һыу әҙерләй.\nТаң һарыһы менән тороп, мал-тыуарын ҡарай, һыйырҙарын һауа, мейес яға, иртәнге һәм төшкө аш әҙерләй, ирен эшкә оҙата... Йорт-ихатаһы һәр ваҡыт тәртиптә, баҙы төрлө банкаларҙа алма, тоҙло ҡыяр һәм помидор, кәбеҫтә, еләк ҡайнатмалары менән тулы була. Утынды күпләп әҙерләйҙәр, сөнки йортто йылытырға, бөтә ғаиләгә етерлек икмәк һалырға, мал-тыуарға йылы һыу эсерергә лә кәрәк. Тал сыбығы әҙерләйҙәр, тиҙәк тә һуғалар.\n“Лукьян яҡшы кеше булды, балаларҙы яратты. Эштән ҡайтып, өҫтәл артына ултырғас, улар береһенән береһе уҙышып, атайҙарын уратып алалар, ә ул тәүҙә балаларҙы ултыртып ашата, һуңынан ғына үҙе ашай ине”, - ти Евдокия Евсеевна.\nКистәрен ул, мейес эргәһенә ултырып, йылы ойоҡбаш бәйләй, йөн иләй. Мейестә дөрләп утын яна, бүлмәлә йылы. Ҡырып йыуылған таҙа иҙәнгә балаҫ йәйелгән. Бәләкәй ҡыҙҙары ҡурсаҡ менән уйнай, олораҡтар бәйләм бәйләй, сигеү сигә. Улдары атайҙарына ярҙамлаша.\nБөгөн дә Евдокия Евсеевна өсөн иң ҙур байлыҡ – балалары. Улар бөтәһе лә тәртипле, эшһөйәр һәм ярҙамсыл булып үҫә, яҡшы белем алалар, ғаилә ҡоралар, ауылдың хөрмәтле кешеләре булып китәләр. Петр “Раевка” совхоз-заводында – механизатор, Сергей – мал ҡараусы, Василий Мечниковола һәм Шафранда ветеринария табибы булып эшләй. Александр – Яңы Раевка совхозында управляющий, Иван - нефть базаһында механик, Галя Стәрлетамаҡ ҡалаһында балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып хеҙмәт һала. Михаил, Григорий һәм Анна ла шунда, ә Надежда Татарстанда йәшәй. Илья – полковник, Силәбелә, Украинала, Читала хеҙмәт иткән, Лена Рощинский совхозында балалар баҡсаһы мөдире була. Ун ике баланың һәр береһе - әсәйҙәренең ҡыуанысы һәм ғорурлығы.\n“Хәҙер бүлә-бүләсәләремде күреүемә шатланып бөтә алмайым”, - ти Евдокиия Евсеевна һәм инде олоғайып барған балаларына ҡарап, сабыйҙар тауышынан шау-гөр килеп торған йорттарын күҙ алдына килтерҙе лә, ихлас йылмайып ҡуйҙы.\nПионерҙар йорто педагогы.


Талбазы башҡорт гимназияһы тормошонан\n24 Февраль , 11:56\nВатанды һаҡлаусылар көнө уңайынан гимназияла төрлө саралар үткәрелде. Рәсем дәресендә уҡыусылар атайҙарҙың портреттарын төшөрҙө. Үҙ ҡулдары менән бүләккә открыткалар яһаны. Ҡыҙҙар малайҙарға шиғри бүләктәр әҙерләне, патриотик йырҙар өйрәндек.\nТарихты өйрәнеү музейына “Батырлыҡ” дәресенә барҙыҡ. Афган һуғышы ветераны Асулов Рәмил Гәбит улы менән осраштыҡ. Ул әрме хеҙмәте, Афган илендә кешеләрҙең тормошо, осраған ауырлыҡтар тураһында һөйләне, малайҙарға матур теләктәр әйтте. Уҡыусыларҙың бик күп һорауҙарына яуап бирҙе.\nМалайҙар араһында “Йәгеҙ әле, егеттәр!” ярышы бик күңелле үтте. Улар үҙҙәренең спортты яратыуҙарын, физик яҡтан көслө булыуҙарын күрһәтте. Ике командаға бүленеп, төрлө һынауҙарҙы бик етеҙ үттеләр.\nСатлыҡова Айгөл Сыңғыҙ ҡыҙы, башланғыс синыфтар уҡытыусыһы.\nТеги:талбазы башҡорт гимназияһы


Башҡортостанда «Ике аҡҡош» музыкаль бәйгеһе уҙғарыла // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда «Ике аҡҡош» музыкаль бәйгеһе уҙғарыла\n11:35, 9 ноября 2017 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостанда «Ике аҡҡош» республика музыкаль конкурсы ойошторола. Йолаға әйләнгән музыкаль проект Рәсәй Федерацияһы артисы, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фәриҙә Ҡудашеваның һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, аккордеонсы һәм композитор Бәхти Ғайсиндың ижадына бағышланған.\n«Ике аҡҡош» фестивале «Инструменталь башҡарыу» һәм «Яңғыҙ йырлау» номинациялары буйынса уҙғарыла. Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тәүгеләре өсөн конкурс 10 ноябрҙә Ауырғазы районында, Бәхти Ғайсиндың тыуған яғында, йырсылар бәйгеһе иһә 23 ноябрҙә Шишмә районында, Фәриҙә Ҡудашеваның тыуған төйәгендә була.\n«Ике аҡҡош» еңеүселәре 2 декабрҙә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында сығыш яһай.\nСараны ойоштороусылар — Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, «Башҡортостан Республикаһы татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы, Халыҡтар дуҫлығы йорто.\nТеги: музыкаль конкурстар, Фәриҙә Ҡудашева


Республикала сәсеү мәле дауам итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 мая 2020 — 18:40 ГТРК «Башкортостан»\nҺауа торошоноң үҙгәреүсәнлегенә ҡарамаҫтан республикала сәсеү мәле дауам итә. Быйыл хужалыҡтар үҙенсәлекле культуралар һайлаған. Өфө районындағы фермаларҙың береһе беренсе тапҡыр ҙур майҙанға торма ултырта. Ниндәй сәбәптәр был аҙымға килтергән, был хаҡта киләһе яҙмала. Яланда трактор геүләй һәм үҙенең артынан сәселгән ер һыҙаты ҡалдыра. Руль артында тракторсы, ә сәсеүҙә 3 студент-практикант ярҙам итә. Беренсе ҡарашта улар бер нимә лә эшләмәгән кеүек, әммә тап ошо 3 кеше иғтибар менән сәсеү барышын күҙәтә.\nҺәр гектар өсөн 20 киллограмм орлоҡ. Баҫыуҙың майҙаны 2 квадрат километр. Майлы торманы ошондай ҙур күләмдә Цюрупы исемендәге совхоз фермаһында беренсе тапҡыр сәсәләр. Был культураға һорау юғары буласаҡ, тигән фекерҙә ферма етәкселеге. Баҫыуҙа тағы ла – гәрсис, етен, шипкән майлы культурылары сәселгән һәм улар сәскә ата башлаған. Шипкән майынан бик ҡиммәтле файҙалы май эшләнә һәм уға айырыуса сит илдәрҙә талап ҙур. Был экзотик культураларҙы тап Өфө аэропорты ҡырҙары менән күршеләш сәсеү ҙә юҡҡа түгел, ҡоштар уларға ташланмай, тимәк самолеттар осошона ҡоштар өйөрө ҡамасауламай. Културалар сәскә атҡас, бөтә баҫыу өлөштәргә бүленеп төрлө төҫтәргә мансыласаҡ. Етен баҫыуы, мәҫәлән, күкһел төҫтә буласаҡ.\nБыйыл етенде хужалыҡ ике тапҡырға күберәк сәкән. Ике йыл элек бойҙай культураларын тулыһынса майлы ашлыҡҡа алмаштырыу кәсепте ҡаҡшатыр, тип шикләнгәйнем ти ойошма директоры. Хәҙер иһә хужалыҡ үҙенсәлекле культураларҙы сәсеүҙе дауам итә һәм киләсәктә уларҙы һатыуға сығарыу ғына түгел, ә баҙарҙа талап ителгән майҙарҙы үҙҙәре етештерергә ниәтләй.


Көньяҡ-көнсығыш төбәктең шаян, төртмә телле таҡмаҡсылары Баймаҡ районы Темәс ауылына республика бәйгеһенә йыйылды\nӨсөнсө йыл рәттән уҙғарылған конкурста Баймаҡ, Әбйәлил, Хәйбулла, Йылайыр райондары,Сибай ҡалаһы тел оҫталары майҙан тотто.\nБыйылғы таҡмаҡтар бәйгеһе ҡатнашыусыларҙың географияһын киңәйтеп, бихисап фольклор һәм халыҡ ансамблдәрен йыйҙы. Күркәм сарала Баймаҡ районынан ғына ун дүрт ансамбль үҙ көсөн һынаны. Үрге Иҙрис ауылы ансамбле район тарихына, урындағы шаяртыуҙарға нигеҙләнгән эстәлекле таҡмаҡтар алып килде. Коллективта гармунсыларҙың да булыуы сығышҡа йәм, дәрт өҫтәне.\nРеспублика таҡмаҡтар фестивалендә яңғыҙ башҡарыусылар һәм ансамблдәр тыуған илгә, уның кешеләренә арналған, төрлө лаҡаптарға бәйләнгән шаян, төртмә телле таҡмаҡтар менән сығыш яһай. Тамашасылар алдында юғалып ҡалмай, ҙур күләмдәге таҡмаҡтарҙы яңғыҙыңа башҡарыу еңелдән түгел. Хәйбулла районынан Вәғиҙә Әхтәмова үҙе ижад иткән таҡмаҡтар башҡарып, ололар араһында беренсе урынға эйә булды. Балалар араһында Баймаҡтан Әнгизә Нурғәлинаның да сағыу сығышы лайыҡлы баһаланды.\nҺәр райондың ансамбле үҙенсәлекле сығыштар менән бәйгелә ҡатнаша. Улар таҡмаҡтарҙы ғына башҡарып ҡалыуҙа сикләнмәй, сығыштарын бейеү, төрлө инструменттарҙа уйнау менән байыта. Был, әлбиттә, халыҡтың ауыҙ-тел ижадына битараф түгеллеген күрһәтә.\nЙылдан йыл таҡмаҡ әйтешеүселәрҙең һаны ла, уларҙың сығыштарының сифаты ла арта бара. Был юлы иң-иңдәре тип Баймаҡ районының Темәс һәм Урғаҙа ауылдарының фольклор ансамблдәре билдәләнде. Халҡыбыҙҙың милли ҡомартҡыһы, ауыҙ-тел ижады байлығы тап бына ошондай фольклор ансамблдәренә һаҡлана ла инде.


Успение ҡорамы (Аҡсай) — Башҡорт Википедияһы\n47°15′49″ с. ш. 39°52′11″ в. д.\nУспение ҡорамы (Аҡсай)\nУспение ҡорамы Викимилектә\nУспение ғибәҙәтханаһы — Ростов өлкәһенең Аҡсай ҡалаһындағы Рус православие сиркәүе. Мәскәү Патриархатының Новочеркасск һәм Ростов епархияһына ҡарай.\nАҡсай станицаһында ғибәҙәтхана төҙөү халыҡтың артыуы һәм казак ғәскәренең үҙ ғибәҙәтханаһын булдырыу ихтыяждары менән бәйле.\nИзге Успение ҡорамын төҙөү 1822 йылдың 15 сентябрендә башлана. Сиркәүҙе архитектор Абросимов проекты буйынса сауҙагәрҙәр аҡсаһына төҙөйҙәр. Төҙөлөш өс йыл дауам итә, һәм шәхси иғәнәләргә йыйылған 135 000 һум аҡса тотонола.\nҒибәҙәтхана билдәле архитектор М.А. Абросимов проекты буйынса ампир стилендә төҙөлә. Сиркәүҙе изгеләндереү йолалары 1825 йылда үтә.\nСиркәүҙең дөйөм күләме 38х16 метр тәшкил итә, өҫкө кәрнизенең бейеклеге — 10 метр. 1842 йылда Новочеркасск казагы Григорий Пудавов таш фундаментта ғибәҙәтхананың тимер кәртәләрен эшләй.\nУспение сиркәүенең иконостасын 1837 йылда Мәскәүҙән Яков Шер эшләй. Иконостас 17х5 м ҙурлыҡта була. 1837 йылда иҫке иконостасты яңыһы менән алмаштыралар. Сиркәү интерьеры майлы буяуҙар менән биҙәлгән, биҙәктәрҙең сюжеты Иҫке һәм Яңы Ғәһедтән алынған. 1892 йылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе асыла.\nИзге Успение ҡорамы XX быуат башында.\nИзге Успение ҡорамы һыҙымы Аксай. XX быуат башы\nҒибәҙәтхана 22 метр бейеклектәге өс ҡатлы манараға эйә.\nСиркәүгә ике ҡатлы таш йорт беркетелгән. Был йортта сиркәү-мәхәллә мәктәбе урынлаша. Чапаев урамындағы был бина һаҡланған. 1930 йылда бында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Николай Дмитриевич Гулаев уҡыған. Әлеге ваҡытта бында балалар ижады йорто урынлашҡан. Сиркәү янында кәшәнә-сиркәү булған\n1930 йылдарҙа сиркәү ябыла. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң сиркәү бинаһы «Сельхозтехника» ремонт заводына тапшырыла. Әммә эске интерьерының өлөшө беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. 1995 йылда сиркәүҙең икенсе ҡаты диндарҙарға кире ҡайтарыла.\n1995 йылдың 28 авгусында Изге Богородицаның Успение байрамына реконструкцияланған ғибәҙәтханала ғибәҙәттәр башлана. Реставрация эштәре лә тап ошо йылда башлана. Ростов дәүләт төҙөлөш университетының студенты Р.Рязанов сиркәүҙе тергеҙеү буйынса проект өҫтөндә эшләй башлай. 1998 йылдың йәйендә студент отрдятары үҙәк көмбәҙҙең барабанын төҙөү буйынса эштәр алып бара. 1999 йылға көмбәҙ тергеҙелә.\n2000 йылда манараһы реставрациялана һәм реконструкциялана. 2001 йылда көмбәҙ һәм тәре урынлаштырыла.\n1871 йылдан 1910 йылға тиклем алты аҡсай епискобы хеҙмәт итә. 1924 йылда 10 епископ була. Улар араһында Августин, Флориан, Иоанн Протопопов, Модест, Митрофан гринев һәм башҡалар. Билдәле сиркәү әһелдәре Никанор һәм епископ Захария (Лобов). Дин таратыусы Захария Лобов һәм Николай Попов ғазаплы үлем ҡабул итә. Рус православие сиркәүенең Архиерей соборы ҡарары менән улар ҡанунлаштырыла.\n1851 йылғы иҫәп буйынса сиркәүҙә уртаһына 356 яхонт һәм 89 зөбәржәт һибелгән алтын менән ялатылған 1815 йылғы Инжил китабы була.\n«Иоанн Предтечаны башһыҙландырыу» иконаһы\n↑ Аксай|Церковь Успения Пресвятой Богородицы. sobory.ru. 10 ғинуар 2017 тикшерелгән.\n↑ ИСТОРИЯ СВЯТО-УСПЕНСКОГО ХРАМА. 10 ғинуар 2017 тикшерелгән.\n↑ Попов Николай Священномученик\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Успение_ҡорамы_(Аҡсай)&oldid=880298 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:40 10 апрель 2019 үҙгәртелгән.


Өфөлә икенсе ПЭТ-сканер эшләй башланы: Ядро медицинаһы үҙәге 2,5 тапҡырҙан күберәк сирлеләрҙе ҡабул итә ала » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Өфөлә икенсе ПЭТ-сканер эшләй башланы: Ядро медицинаһы үҙәге 2,5 тапҡырҙан күберәк сирлеләрҙе ҡабул итә ала\n02.08.2019 Өфөлә икенсе ПЭТ-сканер эшләй башланы: Ядро медицинаһы үҙәге 2,5 тапҡырҙан күберәк сирлеләрҙе ҡабул итә ала\nӨфөлә ПЭТ-Технолоджи ядро медицинаһы үҙәгендә пациенттар һанын 2,5 тапҡырға арттырыу һәм онкология сирҙәрен асыҡлау мөмкинлеген биргән икенсе ПЭТ-сканер эшләй башланы. Хәҙер үҙәк йылына 12 000 ашыу пациентты ҡабул итә ала. Медицина учреждениеһының биш йыл эшләү осоронда табиптар 22 000 күберәк кешегә онкология ауырыуҙарын асыҡлауҙа һәм дауалауҙа ярҙам күрһәткән. Баш табип Эмма Мөхәмәтханова ПЭТ-үҙәкте ҡараған саҡта Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбировҡа ошо хаҡта һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, ПЭТ/КТ — онкология сирҙәрен диагностикалауҙа һөҙөмтәле һәм заманса алым. Ул бәләкәй генә шеште лә ауырыуҙың иртә стадияһында асыҡларға мөмкинлек бирә, был онкология сирҙәрен дауалауҙа бик мөһим.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Сочиҙағы инвестиция форумында Башҡортостан Хөкүмәте һәм «МедИнвестГрупп» компаниялар төркөмө араһында килешеү төҙөлдө. Ул онкология ауырыуҙарын диагностикалау һәм дауалау йәһәтенән республика мөмкинлектәрен киңәйтеү өсөн бер нисә проектҡа үҙенең инвестициялары тураһында белдерҙе. Икенсе ПЭТ-сканерҙы сафҡа индереү өсөн инвестициялар суммаһы – 200 миллион һум. «МедИнвестГрупп» компаниялар төркөмө яман шешкә ҡаршы көрәшкә бөтәһе 1 миллиард һум аҡса һала.\nРадий Хәбиров Ядро медицинаһының мөмкинлектәре менән танышты, уға онкология сирҙәрен дауалауҙа ҡулланылған яңы технологиялар тураһында һөйләнеләр, заманса ҡорамалдарҙы күрһәттеләр.\nБөгөн Ядро медицинаһы үҙәгендә Рәсәй өсөн үҙенсәлекле булған радиофармпрепараттар етештереү, сифат контроле һәм илтеп биреү системаһы ла эшләй. Улар күкрәк биҙе, ирҙәрҙең енес биҙе шешен, меланоманы асыҡларға мөмкинлек бирә. Өфөләге етештереү үҙәге көн һайын 70 дозаға тиклем дарыу әҙерләй.\nҮҙәктәге КиберБысаҡ – әлеге ваҡытта Рәсәй биләмәһендә иң замансаһының береһе. Был технология 25 йылдан ашыу ҡулланылһа ла, бөгөн донъяла бөтәһе 250 ошондай ҡулайлама бар. КиберБысаҡ онкология сирҙәрен дауалағанда хирургик операцияларға альтернатива итеп файҙаланыла. Хәҙерге көндә 1600 пациент дауаланған.\nРадий Хәбиров Өфөлә ПЭТ-Технолоджи ядро медицинаһы үҙәгендә пациенттар һанын 2,5 тапҡырға арттырыу һәм онкология сирҙәрен асыҡлау мөмкинлеген биргән икенсе ПЭТ-сканер эшләй башланы. Хәҙер үҙәк йылына 12 000 ашыу пациентты ҡабул итә ала. Медицина учреждениеһының биш йыл эшләү осоронда табиптар 22 000 күберәк кешегә онкология ауырыуҙарын асыҡлауҙа һәм дауалауҙа ярҙам күрһәткән. Баш табип Эмма Мөхәмәтханова ПЭТ-үҙәкте ҡараған саҡта Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбировҡа ошо хаҡта һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, ПЭТ/КТ — онкология сирҙәрен диагностикалауҙа һөҙөмтәле һәм заманса алым. Ул бәләкәй генә шеште лә ауырыуҙың иртә стадияһында асыҡларға мөмкинлек бирә, был онкология сирҙәрен дауалауҙа бик мөһим.\nРадий Хәбиров үҙәкте ҡарап сыҡҡандан һуң журналистарға биргән интервьюһында яңы ПЭТ-сканерҙы сафҡа индереү онкология ауырыуҙарын дауалау өлкәһендә дәүләттең бизнес менән уңышлы хеҙмәттәшлеген күрһәтә тип билдәләне.\n«Ошо иҫ киткес ҡорамал табиптарға сирҙе асыҡтан-асыҡ күрергә, дауалау алымын, уның һөҙөмтәләрен билдәләргә мөмкинлек бирә. Шуныһы мөһим: бында мотлаҡ медицина страховкалауы фонды квоталары аша дауалайҙар һәм үҙәккә дауаланыуға йүнәлтмә алған пациенттар өсөн фонд түләй. Барлыҡ эш 21-се быуат кимәлендә ойошторолған», — тине Башҡортостан етәксеһе.\nРадий Хәбиров эш кәңәшмәһендә «МедИнвестГрупп» компаниялар төркөмө етәкселеге менән тикшергән берлектәге пландар хаҡында ла һөйләне.\n«Республикабыҙ ҙур, донъя стандарттары буйынса 1 миллион кешегә ошондай ҡорамал кәрәк, ә беҙҙә әлегә бөтәһе 2 ПЭТ-сканер. Коллегаларыбыҙ менән Стәрлетамаҡта республиканың көньяғында йәшәүселәр өсөн шундай уҡ ҡорамал ҡуйырға тип килештек. Ауыр сиргә дусар булған пациенттарыбыҙға дауаланыу өсөн уңайлы шарттар булдырырға тейешбеҙ», – тип билдәләне республика етәксеһе.\nУның һүҙҙәренсә, Ядро медицинаһы үҙәге һәм республика онкология диспансеры янында Өфөгә дауаланырға килгән пациенттарға социаль ятаҡ төҙөү өсөн ер участкаһы бүленә. үҙәкте ҡарап сыҡҡандан һуң журналистарға биргән интервьюһында яңы ПЭТ-сканерҙы сафҡа индереү онкология ауырыуҙарын дауалау өлкәһендә дәүләттең бизнес менән уңышлы хеҙмәттәшлеген күрһәтә тип билдәләне.\nУның һүҙҙәренсә, Ядро медицинаһы үҙәге һәм республика онкология диспансеры янында Өфөгә дауаланырға килгән пациенттарға социаль ятаҡ төҙөү өсөн ер участкаһы бүленә.\nАвтор: А. Ғиззәтуллин


Ҡәләмдәренән моң тама » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Ҡәләмдәренән моң тама\nҠәләмдәренән моң тама 28.02.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nФәйрүзә Кинйәбаева Уҫманғәле ауылында тыуып үҫә. Ауылда һигеҙ класты тамамлағандан һуң Белорет педагогия училищеһына уҡырға инә. 1967 йылда уны уңышлы тамамлап, Ғафури районының Ҡаранйылға ауылында башланғыс мәктәп директоры булып хеҙмәт юлын башлай. Ошонда үҙенең мөхәббәте Нурисламды осратып, ғаилә ҡороп, өс балаға ғүмер бирәләр.\nФәйрүзә Хәбетдин ҡыҙының тәүге шиғырҙары Ғафури районының “Йондоҙ” гәзитендә донъя күрә. Һигеҙ йыл ғүмер иткәндән һуң ғаилә Инйәр ауылына күсеп килгәс, ул педагогик хеҙмәтен 2-се башҡорт мәктәбендә дауам итә. Ситтән тороп Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. Юғары категориялы башланғыс кластар уҡытыусыһының тырыш хеҙмәте күп төрлө маҡтау ҡағыҙҙары, почет грамоталары менән билдәләнгән.\n2006 йылда тәжрибәле уҡытыусы тәүгеләрҙән булып “Мәғариф” өҫтөнлөклө милли проекты нигеҙендә Рәсәй Президенты грантына ла эйә була. 2001 йылда Фәйрүзә Хәбетдин ҡыҙы Күмертау ҡалаһында Башҡортостан Яҙыусылар союзының балалар ижады буйынса республика семинарында ҡатнаша һәм абруйлы әҙиптәрҙән балалар өсөн шиғыр яҙыу серҙәренә өйрәнә. Тап ошо ваҡыттан һуң уның ижады тағы ла емешлерәккә әйләнә.\n2015 йылда Белорет ҡалаһында “Әҙәби нағыш” марафоны сиктәрендә үткән ултырышта шиғырҙарын айырым китап итеп баҫтырыу өсөн Яҙыусылар союзының шиғриәт секцияһына тәҡдим итәләр. Шул уҡ йылда Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында “Аҡ тирмә” милли-мәҙәни үҙәге ойошторған шиғри марафонға ла саҡырыла. Танылған, абруйлы шағирҙар менән аралашыу, уларҙан кәңәштәр ишетеү, фатихаларын алыу Фәйрүзә Кинйәбаеваға ҡанат ҡуя, ул тағы ла илһамланып ижад итә башлай.\nТырышлығының һөҙөмтәһе оҙаҡ көттөрмәй. Былтыр ноябрь айында Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә уның балалар өсөн “Нәҫел ебе — шәжәрәм” исемле тәүге китабы донъя күрә. Фәйрүзә Хәбетдин ҡыҙы дүрт тиҫтә йыл ғүмерен йәш быуынға белем биреүгә арнаған. Шуғалыр ҙа ул балалар психологияһын, телен, шөғөлдәрен, ҡыҙыҡһыныуҙарын яҡшы аңлай. Шиғырҙары ла донъяны танып белергә ярҙам итә, күҙәтеүсәнлек тәрбиәләй, тәбиғәткә яҡынайта, кескәйҙәрҙең фантазияһын үҫтерә. Автор көн дә күргән йәнһеҙ предметтарға йән өрөп, күренештәр тыуҙыра белә, динамика булдыра. Шулай балаларға ниндәйҙер фекер еткерә, уйландыра (“Пластмасса байрам аса”, “Тәрбиәсе әтәс”, “Шәжәрә” шиғырҙары).\nФәйрүзә Кинйәбаева ололар өсөн дә берҙәй оҫталыҡ менән яҙа. Декабрь айында сыҡҡан “Көҙҙәргә яғам ялҡын” исемле китабы – быға дәлил. Һәр тәрән кисерештәрҙе шиғыр юлдарына һала бара ул. Шағир үҙенең тормошо менән генә йәшәй алмай, янындағы кешеләрҙең яҙмыштары ла уның күңелендә эҙһеҙ ҡалмай. Туғандары, күршеләре, ауылдаштары, халҡы тормошондағы күренештәр уның шиғырҙарында сағылыш таба. Улар менән бергә борсола, шатлана. Автор халыҡ педагогикаһына йыш мөрәжәғәт итә, ир-ат абруйын күтәрә, ғаиләнең тәрбиәүи ролен билдәләй (“Ағайыма”). Фәйрүзә Хәбетдин ҡыҙы хәтирәләргә бирелеп, берсә балалыҡҡа ҡайта һәм үҙе лә һиҙмәҫтән ҙур экологик проблеманы аса (“Инйәрем һыуҙары”).\nАвтор үҙенең китабында йәшлегенең шаһиты булған, килен булып төшкән Ғафури районының Ҡаранйылға ауылына бер шәлкем шиғырҙарын бағышлай. Мөхәббәттең бөйөк көс булыуына инанып йәшәй, шуны кешеләргә еткерергә тырыша. Һөйөүҙең ҡәҙерен белергә, уның өсөн көрәшергә саҡыра, сөнки мөхәббәтле кеше тирә-яҡҡа нур тарата.\nӘлиә Саматова Йөйәк ауылында тыуып үҫә. Урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт педагогия институтының башҡорт филологияһы факультетына уҡырға инә. Юғары белем алғас, Белорет ҡалаһында мәғариф бүлегендә методист булып эш башлай. 1996 йылда кейәүгә сығып, ауылға йәшәргә ҡайта. Инйәрҙең 2-се мәктәбендә эш башлай. Бына ике тиҫтә йыл унда директорҙың тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары һәм башҡорт теле уҡытыусыһы.\n2009 йылда Әлиә Марс ҡыҙы, “Йыл уҡытыусыһы” республика конкурсында ҡатнашып, “Йөрәгемде балаларға бирәм” номинацияһында еңеүсе була. Талантлы педагог “Елмерҙәк” башҡорт халыҡ театрында уйнай, “Тау шишмәһе” башҡорт йыр ансамбленең иң әүҙем ағзаһы. Тормош иптәше Айтуған Өлфәт улы менән ике ул үҫтерәләр.\nӘлиә Саматова ике йыл элек кенә ижад итә башлаһа ла, әҙәбиәт һөйөүселәр уның проза әҫәрҙәрен бик йылы ҡабул итте. Автор бөгөн көнүҙәк булған ғаилә темаһын асыҡ яҡтырта. Яҙмыш ҡаршылыҡтары, айырылышыуҙар, балалар һәм ата-әсәләр араһындағы мөнәсәбәт уның яҙғандарында төп урынды биләй. Уның тәүге күләмле ижад эше — “Кәкүк” повесы “Ағиҙел” журналында баҫыла. “Ҡатмарлы һәм сетерекле проблемаға юҡҡа тотонмаған уҡытыусы һәм әҙибә Әлиә Саматова. Бөгөн ғаилә, кеше мөнәсәбәттәре, замандың үҙе кеүек, ябайҙан түгел. Тыуғас та балаларынан баш тартҡан әсәләр ҙә, ғәзиз сабыйын, себеш урынына ла күрмәй, әсә наҙынан мәхрүм иткәндәр ҙә аҙмы? Беҙҙеңсә, әҙибәнең әйтер һүҙе лә шундай әсәләргә, кәкүк һымаҡ ир-аттарға төбәлгән. Повеста йәштәребеҙгә фәһем булырҙай ғибрәтле яҙмыш бәйән ителә”, — тип баһа бирә әҫәргә Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институты доценты, филология фәндәре кандидаты Фәнил Санъяров. “Хәҙерге башҡорт прозаһына ярайһы уҡ бай тормош тәжрибәһе туплаған, кешеләр күңелен аңлаған, үҙ геройҙарын ҡатмарлы психик ситуацияларҙа һүрәтләй алған, туған халҡының тел байлығына, моңона эйә булған яҙыусы килде. Ул — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлиә Саматова! Педагогик йәмәғәтселек “Кәкүк” повесын халыҡҡа еткереүҙә ситтә ҡалмаҫ тип уйлайым, сөнки өлкән класс уҡыусылары, йәштәр араһында матур ғаилә ҡороу, киләсәктә бәхетле ғүмер итеү асылын аңлатыу – заманыбыҙҙың иң көнүҙәк мәсьәләләренең береһе”, — тип яҙа ул.\nКүптән түгел Белорет районы мәктәптәренең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн уҙғарылған курста авторҙың тәрбиәүи әһәмиәткә эйә әҫәрҙәре буйынса фекер алышыу ҙа үткәрелә.\n2016 йылда Башҡортостан Яҙыусылар союзы ойошторған йәш яҙыусылар семинарында Әлиә Саматова “Тәүге повесть” номинацияһында диплом менән билдәләнә. Авторҙың хикәйәләре “Урал” гәзитендә, “Шоңҡар” журналында баҫыла. Ә беренсе китабына исем биргән “Баҫҡыста” хикәйәһе өсөн “Ағиҙел” журналы ойошторған Р. Солтангәрәев исемендәге конкурста дәртләндереү призына лайыҡ була ул.\nИке әҙибә лә иң изгеләрҙән һаналған һөнәр вәкилдәре – уҡытыусылар. Ауыл ерендә йәшәгән ҡатын-ҡыҙҙың былай ҙа эше һанап бөткөһөҙ. Ә уҡытыусыныҡын әйтеп тораһы ла юҡ. Шуға ҡарамаҫтан, күңелдәрендә урғылған хис-тойғоно башҡалар менән йомарт өләшеп, илһамланып ижад итеүҙәре һоҡланыуға һәм маҡтауға лайыҡ!\nУлар исеменә күп йылы һүҙҙәр, яҡшы теләктәр юлланды кисәлә. Сәхнәнән Фәйрүзә Кинйәбаеваның шиғырҙары яңғыраны, Әлиә Саматованың әҫәрҙәренән өҙөктәр сәхнәләштерелде.\nӨфөнән килгән ҡунаҡтар “Башҡортостан уҡытыусыһы”, “Тамаша” журналдарының баш мөхәррирҙәре Салауат Кәримов, Сөләймән Латипов, “Ағиҙел” журналының яуаплы секретары Дамир Шәрәфетдинов һәм башҡалар ҙа әҙибәләрҙең тәүге китаптарын юғары баһалап, киләсәктә тағы ла емешлерәк ижад итеүҙәрен теләне. Учалы яҙыусылар ойошмаһы, “Иҙел башы – юл башы” берләшмәһе ағзалары, коллегалары, уҡытҡан уҡыусылары, яҡташтары ла ҡотлау һүҙҙәрен яңғыратты. Белорет районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Илгиз Тләүбаевтың сығышы сараның мәртәбәһен тағы ла арттырҙы — ул “Баҫҡыста” китабы өсөн Әлиә Саматоваға Яныбай Хамматов исемендәге премия тапшырҙы.\nИжад кешеләрен ошолай ваҡытында күреп, уларға хөрмәт күрһәтеү ҙур әһәмиәткә эйә. Рухлы, йырлы-моңло байрамда кисәнең сәбәпселәренә генә түгел, ә башҡорт теленә, башҡорт әҙәбиәтенә дан йырланды. Әҙибәләрҙең әйтер һүҙҙәре йөрәктәрҙән йөрәктәргә етеп, күңелдең иң нескә ҡылдарын тирбәлтте.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МЕЙЕНЕҢ ИКЕ ЯРЫМШАРЫН ДА ЭШЛӘТЕҮСЕ ФӘН - 2019 - Мәҡәләләр\nМЕЙЕНЕҢ ИКЕ ЯРЫМШАРЫН ДА ЭШЛӘТЕҮСЕ ФӘН\nБалаларға өҫтәмә белем биреү мәсьәләһе бөгөн мәғарифтың иң актуаль темаларының береһе. Уны баланың һөнәрен арттырыу, өлгәшен яҡшыртыу һәм киләсәктә лә файҙалы булыуын күҙаллап һайларға тырыша ата-әсәләр. Яңы йылдан алда Малайзияла үткән менталь арифметика буйынса халыҡ-ара олимпиадала Өфөнөң Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт ҡала гимназияһы уҡыусылары Мәрйәм Моталова - икенсе, Азра Хөснөтдинова, Әминә һәм Ильяс Игебаевтар өсөнсө урындарға лайыҡ булды. Уларҙың уңыштары, республикала менталь арифметика буйынса өҫтәмә белем биреүҙе ойоштороу мәсьәләләре тураһында уҡытыусылары Өлфәт МАЛИКОВ менән әңгәмәләштек.\nТәүҙә менталь арифметика тигән төшөнсә нимә аңлатыуын, уға нисек өйрәнергә булыуы тураһында һөйләһәгеҙ ине.\n- Менталь арифметиканы тиҙ һанарға өйрәтеүсе ысул тип яҙалар интернет селтәрендәге бөтә сығанаҡтарҙа ла. Беҙ "Орбита" IT-мәктәбен асҡанда был төшөнсәне үҙебеҙсә аңлатырға булдыҡ. Менталь арифметика - ул күңелдән тиҙ һанау ғына түгел, ә баш мейеһенең ике ярымшарын да берҙәй үҫештерергә ярҙам иткән ысул. Мәҫәлән, мин һеҙгә ун бишкә егерме етене ҡушығыҙ тип әйтһәм, мәктәптә өйрәнгәнсә, уйҙа бағана рәүешендә ҡуйып хисаплап яуап табаһығыҙ. Был саҡта яуапты логика ярҙамында табабыҙ, ә менталь арифметикала баш мейеһенең уң яҡ ярымшары эшләй, ул кешенең күҙ алдына килтерә белеү, ижад итеү һәләте өсөн яуаплы. Балалар тәүҙә абакуста һанарға өйрәнә, артабан шул абакусты күҙ алдына килтереп, уйында ҡушып-алып, ҡабатлап-бүлеп яуап бирә башлай.\nБыл рәүешле күңелдән иҫәпләргә өйрәнеү өсөн күпме ваҡыт кәрәк?\n- Беҙҙең уҡыу программаһы бер йыл ҡушыу-алыуға, бер йыл ҡабатлау-бүлеүгә өйрәтерлек итеп төҙөлгән. Әлбиттә, күп нәмә баланың теләп өйрәнеүенә бәйле, күңелеңә ятмаһа, уңышҡа өлгәшеү ҙә ауыр. Шуға беҙ уҡыусы, атай-әсәй, уҡытыусы бер маҡсатта эшләүенә ҙур иғтибар бүләбеҙ.\nҺеҙҙең мәктәпкә йөрөргә теләүселәр күпме?\n- "Орбита" IT-мәктәбенең Башҡортостан, Татарстан республикалары, Силәбе өлкәһендә алтмышҡа яҡын филиалы бар. Дөйөм алғанда, уларҙа ике меңгә яҡын бала шөғөлләнә. Бөгөн минең олимпиадала ҡатнашыусылар төркөмөндә биш уҡыусы шөғөлләнә, шуларҙың дүртәүһе әлеге халыҡ-ара кимәлдәге ярышта бик яҡшы күрһәткестәргә өлгәште.\nӘйткәндәй, халыҡ-ара кимәлдәге ярыштарҙа йыш ҡатнашаһығыҙмы?\n- Тәүге тапҡыр ҡатнаштыҡ, шуға ла уҡыусыларыбыҙ алдынғылар рәтенә инеүенә үтә шатбыҙ. Быға тиклем үҙебеҙ мәктәп, республика, төбәк-ара кимәлендә ярыштар ойоштора торғайныҡ. Былтыр Бөтә Рәсәй кимәлендәге менталь арифметика буйынса олимпиадала икенсе һәм өсөнсө урындар яулап ҡайтҡас, Рәсәй командаһы составына инергә тәҡдим иттеләр. Биш уҡыусы ошо составҡа индерелде һәм уларҙы маҡсатлы рәүештә халыҡ-ара бәйгегә әҙерләй башланыҡ, тик ваҡытында ғаризаһын биреп өлгөрмәгәнлектән, был юлы бер уҡыусым Малайзияға бара алманы.\nМатематика тормошта кәрәк түгел, беҙ ҡатмарлы иҫәпләү ысулдарын бер ҡасан да ҡулланмайбыҙ, ни өсөн уны мәктәптә уҡыталар, тип һуҡраныуын ишеткәнебеҙ бар уҡыусыларҙың. Ә менталь арифметикаға көнкүрештә ҡулланылыш табыламы? - Беҙ күңелдән хисаплауҙы оҫталыҡ тип ҡабул итәбеҙ. Математика уҡыу беҙҙе логик фекерләргә, сәбәп һәм һөҙөмтә бәйләнешенә, күләмле фекер йөрөтөргә өйрәтә. Нәҡ фекерләү системаһына нигеҙ һалына, тик математика баш мейеһенең һул яҡ ярымшарын үҫтерһә, менталь арифметика уң яғына нығыраҡ тәьҫир итә. Ә бына тормошта ҡулланып булыу-булмауға килгәндә, менталь арифметика кешенең хәтерен, бигерәк тә күргән нәмәне тиҙ генә хәтерҙә ҡалдырыу оҫталығын яҡшырта. Мәҫәлән, 10-15 секунд ҡына күреп ҡалған ун алты һанды шундуҡ хәтерҙә ҡалдырып әйтергә була.\nМалайзиялағы ярыш нисек үтте, кемдәр ҡатнашты, һөҙөмтәләр менән ҡәнәғәтһегеҙме?\n- Беҙҙең уҡыусылар унда өс категорияла ярышты: Мәрйәм Моталова А категорияһында, Ильяс Игебаев һәм Азра Хөснөтдинова Б категорияһында, Әминә иң ҙурҙар араһында - С категорияһында. Был категориялар йәш арауығына ҡарап бүленә, ә яуаптар дөрөҫ булыу һәм тиҙлек критерийҙарына ҡарап баһалана. Конкурс ете этаптан торҙо, башта абакусты ҡулланып иҫәпләнеләр, унда уйларға 3 минут бирелде. Һуңынан күңелдән һанап, 1 минут эсендә дөрөҫ яуап сығарырға тейеш булдылар. Һыҙғыртҡыс тауышы ишетелгәс тә алда ятҡан ҡағыҙҙы әйләндереп, шунда яҙылған заданиены үтәргә кәрәк. Уҡыусыларыбыҙ һынатманы. Улар ярышҡан арала беҙ башҡа илдәрҙән килгән вәкилдәр менән осраштыҡ, башҡа илдәрҙә был йүнәлеш буйынса балалар кәмендә биш-алты йыл шөғөлләнә икән. Былтыр үткәрелгән халыҡ-ара олимпиадала Рәсәйҙән ни бары ике генә уҡыусы ҡатнашҡан, ә быйыл - утыҙ һигеҙ! Хәҙер беҙҙең алда йөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәҫтәй кадрҙар әҙерләү бурысы тора, шуға, тәжрибә уртаҡлашыу һәм хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеп тә ҡайттыҡ. Ни өсөн беҙҙең башҡорт балалары ла япондар, ҡытайҙар, вьетнамдар кеүек еңеү яуламаҫҡа тейеш!\nКиләһе йыл был ярыш Таиландта, унан Канадала үтәсәк, унда тағы ла яҡшыраҡ әҙерлек менән барырбыҙ, тип планлаштырып торабыҙ. Сөнки был оҫталыҡ балаларға бәләкәйҙән олимпиада системаһының төҙөлөшө менән танышырға ярҙам итә. Беҙ уҡыусы саҡта хатта республиканан да ситкә сығып йөрөмәнек, ә был балалар ҡала, район, республика, бөтә Рәсәй, халыҡ-ара кимәлдәрҙә белемеңде күрһәтеп булыуын белә. Әлбиттә, ниндәйҙер уңышҡа өлгәшеү өсөн уҡытыусыға ла теүәл план, аныҡ маҡсаттар ҡуйып эшләргә кәрәк.\nМенталь арифметикаға бөтөнләй һанай белмәгән кешене лә өйрәтергә буламы, әллә теүәл фәндәргә барымы булғанды ғынамы?\n- Бындай туранан-тура бәйләнеш күҙәтелмәй, төрлөсә булыуы мөмкин. Әминә менән Ильястың Сафия исемле бәләкәй һеңлеһе бар, ул һандарҙы әле белмәй, әммә абакус аша ҡушыу-алыу ғәмәлдәрен башҡара белә. Математиканан насар өлгәшһә лә, менталь арифметика еңел бирелеүе мөмкин. Беҙгә йөрөгән балалар мәктәптә бөтәһе лә тик бишлегә генә өлгәшә. Ғөмүмән, Башҡортостанда талантлы балалар күп. Яңыраҡ ҡына Әбйәлил районынан видеояҙма ебәргәйнеләр, менталь арифметика буйынса ике генә дәрестә булып ҡайтҡан бер бала ике урынлы һандар менән ҡушыу-алыу ғәмәлдәрен бик шәп эшләй. Бына ҡайҙан һәләтлеләрҙе эҙләргә, үҫтерергә кәрәк. Шуға ла уҡыусыларҙы тәү сиратта олимпиада хәрәкәтенә әүҙем ылыҡтырырға тырышабыҙ, мөмкинлектәр ауыл мәктәбендә уҡығанда ла, Өфөнөң алдынғы мәктәбендә уҡығанда ла бер тигеҙ булһын.\nӘммә атай-әсәйҙәр кеҫәһенән аҡсаһын сығарып бирергә әҙерме?\n- Был ҡатмарлы һорау, сөнки беҙҙә ун йыл буйы бер ниндәй сығымдарһыҙ уҡытып, 11-се синыфҡа килеп еткәс, балаһын репетиторҙарға йөрөтөп аҡса түгергә күнеккәндәр. 10-15 йыл элек мәктәптәге бөтә түңәрәктәр, дәрестәр уҡытыусы энтузиазмына бәйле булды, барыһы ла бушлай ине. Заман талабы хәҙер икенсе: уҡытыусы ла бушҡа эшләргә риза түгел, ата-әсәгә лә биш-ун йылға алдан уйлап, баланың киләсәген инвестицияларға кәрәк. Быны аңлаған ғаиләләр бар.\n"Орбита" IT-мәктәбе тағы ла ниндәй йүнәлештәр буйынса эшләй?\n- Өс йүнәлеш буйынса эш алып барабыҙ: менталь арифметика, робот техникаһы һәм алгоритмика. Белем усаҡтары менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ, ошо йүнәлештәр буйынса төрлө конкурстар, олимпиадалар, ярыштар үткәреп торабыҙ. Йыл да "Орбита"ның йәйге мәктәбен ойошторабыҙ, унда бөтә республиканан йыйылған уҡыусыларға робот техникаһы, алгоритмика, программа төҙөү һәм инглиз теле буйынса мауыҡтырғыс дәрестәр үткәрелә, мәҙәни саралар, экскурсиялар, уйындар менән матур ял мәле ойошторола. Быйыл Өфөлә "Абакус" чемпионатын үткәрергә йыйынабыҙ, Башҡортостандың менталь арифметика үҙәгенә әйләнеүен теләйбеҙ. Pama Global менталь арифметика буйынса ассоциацияһына нигеҙ һалыусы Девид Ляо менән дә хеҙмәттәшлек итергә килешкәйнек, үҙе лә Өфөгә килеп китергә вәғәҙә бирҙе. Бына шундай халыҡ-ара кимәлдәге иң алдынғылар араһында тиң булырға тейеш Башҡортостан.\nРедакцияға Өлфәт Рәүеф улының уҡыусылары Әминә һәм Ильяс Игебаевтар ҙа килгәйне, улар уҡытыусылары менән һөйләшкән арала шулай уҡ Малайзияға сәфәрҙән тәьҫораттары менән бүлеште. Уҡыусылар ярыштағы тулҡынланыу тойғоһон, төрлө илдәрҙән йыйылған тиҫтерҙәре менән осрашыуҙы һәм Куала-Лампур буйлап экскурсия барышында күргән маймылдарҙы хәтерендә ҡалдырған. Менталь арифметикаға һөйөү аша шундай ҙур донъяға ишек асҡан балалар ҡанатланып, яңы үрҙәргә ынтылыуҙы маҡсат итеп ҡайтҡан.\nЯҙылған: 31.01.19 | Ҡаралған: 308


Ветерандарға ярҙам – МАОУ СОШ с.Акъяр №2\n23.09.2015 23.09.2015 adminновости\nАлтын көҙ… Ошо һүҙҙә күпме матурлыҡ бар, ни тиклем мәғәнә ята. Ғүмер көҙө – ҡартлыҡтың да үҙ матурлығы, үҙ мәғәнәһе бар, сөнки сыуаҡлы, мул һутлы емештәре өлгөргән йәмле ғүмер миҙгеле еткән мәлдә Ололар көнөн билдәләйбеҙ.\n10 а класы уҡыусылары ла класс етәксеһе Айгөл Рәшит ҡыҙы менән 22 сентябрь көнө хеҙмәт ветераны Сания Хөсәйен ҡыҙы Латыповаға ярҙамға ашыҡтылар.\nƏ «Берҙәмлек» мәктәп үҙидаралығы активистары инде һуғыш ветераны Шәһи Юныс улы Ишемғоловҡа үҙ ярҙамдарын күрһәттеләр. Егеттәр ишек алдындағы ҡый- ғыпырҙы тырмап, һепереп түгеп, рәткә килтерһәләр, ә ҡыҙҙар өйҙөң саңын һөртөп, иҙәнен йыуып сығарҙылар.\nУҡыусылар ветерандарға, ҡоростай сәләмәтлек,аҡ бәхеттәр,оҙон тыныс,мул татыу тормош теләп хушлаштылар.\nШуныһы ҡыуаныслы – был байрам яҡшы традицияға, изге йолаға әүерелде. Ваҡыт тиҙ уҙа, өлкәндәр көнө лә үтер ҙә китер, тик үҙ яҙмыштары менән беҙгә үрнәк булған ололарға хөрмәтебеҙ генә берүк һүрелмәһен.


Өфөләге йорттарҙың береһендә газ баллоны шартлай яҙған\nУҙған төн Зенцов урамында урынлашҡан ағас өйҙә ут сыға. Бәхеткә, зыян күреселәр юҡ. Ике сәғәт эсендә янғын һүндерелә. Ҡотҡарыусылар йорт эсенән метан тултырылған баллон сығара. Янғынға йорт хужаһының өйҙә тәмәке тартыуы сәбәпсе булыуы ихтимал тип фаразлана.


Битлек кейәһеңме, эштән китәһеңме?\n15 Октябрь 2020, 19:28\n«Әгәр һеҙ коридорҙа хеҙмәткәрҙәрҙе битлекһеҙ күрһәгеҙ, уларға киҫәтеү яһағыҙ, ике тапҡыр ишетмәһә – эштән бушатырға. Әле бик күп коллегаларыбыҙ сирләй. Әгәр бөтәбеҙ ҙә ауырыһаҡ, республика менән нисек идара итербеҙ?», - тине кәңәшмәлә Радий Хәбиров.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров дәүләт власы органдары, ҡала һәм район хакимиәттәре, власть органдары ҡарамағындағы учреждениеларға санитар-иҫкәртеү нормаларын үтәү буйынса эске регламент ҡабул итергә ҡушты. Уларҙың береһе - эш урынында битлек кейеп йөрөү.\nРеспублика етәксеһе шулай уҡ хөкүмәт ағзаларына, министрҙарға, ҡала һәм район хакимиәте башлыҡтарына, төрлө ведомство етәкселәренә кәңәшмәләрҙе ғәҙәти форматта үткәреүҙе тыйҙы. «Бөтә кәңәшмәләрҙе онлайн форматта, зумда уҙғарығыҙ, барыһы ла унда нисек эшләргә кәрәклеген белә. Был ни өсөн мөһим? Төрлө кимәлдәге власть органдарында тиҫтәләгән мең кеше эшләй, үҙеңде һаҡлау һәм халыҡҡа әлеге шарттарҙа үҙеңде нисек тоторға кәрәклеген күрһәтеү мөһим. Беҙ ҡарар ҡабул иттек: ҡала һәм район хакимиәттәренә битлекһеҙ инеү тыйыла, әгәр килгән кешеләрҙең битлеге булмаһа, уларға үҙҙәре бирергә тейештәр». 16 октябрҙән контроль идаралығы хеҙмәткәрҙәре ошо йөкләмәнең һәм барлыҡ власть органдарында, ведомство ҡарамағындағы учреждениеларҙа битлек режимының үтәлешен тикшерә башлай


- Тик бер генә сәскә, берәү генә, мин беләм, тик ул ғына минең күңелемде арбаны!\n- Минең төшөм, ул иң яҡшыһы, йонсоу көндә ҡояш ҡалҡтымы ни!\n- Мөхөббәт! Мөхөббәт! Мөхөббәт! - яңы "Нәҡи" операһы менән танышыуым иң лирик диалогтарҙың өҙөгөн тыңлауҙан башланды. Төп партияларҙы башҡарыусылар Лилиә Халиҡова (Йәнбикә) һәм Әлим Ҡәйүмов (Айтуған) тәүге тыңлаусыларҙың күңелен шунда уҡ яуланы. Башҡа тамашасылар спектаклде 25 һәм 26 декабрь\nкүрәсәк. 2009 йыл тамамланыр алдынан ғына һуңғы йылдарҙың иң мистик операһы премьераһы буласаҡ.\n- Күләмле "Нәҡи" операһы өҫтөндә мин өс йыл эшләнем һәм 2009 йылдың яҙында тамамланым, - тип һөйләй билдәле башҡорт композиторы Салауат Низаметдинов. - Барыһы ла йәш драматург Артур Саҡаевты пьеса яҙып биреүен һорауҙан башланды. Ә Башҡорт дәүләт опера театрының баш режиссеры ошо әҫәр нигеҙендә либретто эшләне. Операның исемен дә асыҡлап үтәйем. Нәҡи - ғәрәп һүҙе. Ул көтөп алынған бала, сафлыҡ мәғәнәһен бирә. Минең операмда уның тыуыуын донъяға яңы Пәйғәмбәрҙең килеүе тип тә аңлатырға була. Нәҡи - ул яҡты киләсәккә ышаныс.\nКомпозитор һөйләүенсә, опера ике күренештән, алты картинанан тора һәм жанр буйынса уны психологик-мистик драма тип атарға була. Постановканың төп геройҙары - төрлө ваҡыт осоронда ергә кире ҡайтыусы бер үк кешеләрҙең күңелдәре. Салауат Низаметдинов үҙенең дә ҡасандыр икенсе тормошта йәшәүенә һәм киләсәктә лә икенсе кеше ҡилбәтендә йәшәренә ныҡ ышана. Уның яңы операһында геройҙар тәүҙә боронғо заманда йәшәй, һуңынан беҙҙең көндәргә әйләнеп ҡайта. Күңелдәре шул килеш ҡалһа ла, уларҙың идеалдары һәм йәшәү ҡиммәттәре үҙгәргән була. Ҡаһарман яугирҙәр заманса донъяла рухи\nныҡлығын юғалта, ә ныҡлы, ҡурҡыу белмәгәндәр үҙ-үҙҙәренә "Ә Алла бармы икән?" тигән һорау бирә. Тик Йәнбикә генә меңәрләгән йылдар аша кешеләргә булған һөйөүен һаҡлап алып ҡала. Әҫәрҙең төп сюжет линияһы тап ошо ике геройҙың - Йәнбикә һәм Айтуғандың - саф мөхәбәтт тарихына ҡоролған. Үткән тормошта был ике ғашиҡ бер-береһен үлеп ярата, ләкин уларҙың бер генә осрашыуы була. Яңынан был тормошта тыуып, ғашиҡтар йәнә осраша һәм Йәнбикәгә был тормошта кеше күңелен сафландырыусы һәм уларҙа яҡшылыҡҡа өмөт уятыусы яңы пәйғәмбәрҙе, Нәҡиҙе, донъяға бүләк итергә кәрәк.\n- Яңы ижади проект беҙҙе тәү ҡарауҙа уҡ ҡыҙыҡһындырҙы, - ти Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының генераль директоры Владимир Рихтер. - Беренсенән, уны ҡуйыусы билдәле композитор булғанға, икенсенән, коллективты спектаклдең сюжеты ҡыҙыҡһындырҙы. Бер спектакль ваҡытында беҙ боронғо заманда ла буласаҡбыҙ һәм бөгөнгө көн ваҡиғаларында ла ҡатнашасаҡбыҙ.\nУның һөйләүенсә премьераның тап опера театрында үтеүе осраҡлы түгел:\n- Беҙҙең авторҙар яҙған әҫәрҙәре әлегә тик опера театры ғына ҡуйырға һәләтлелер. Рәсәйҙең эре театрҙары төбәк композиторҙары әҫәрҙәре менән ҡыҙыҡһыныр тип уйламайым. Бөгөн башҡорт композиторҙарының бер генә майҙаны - опера театры - бар. Әлбиттә, был коллективҡа оло яуаплылыҡ өҫтәй. Ләкин беҙ иң яҡшы спектаклдәрҙең композиторҙары үҙ әҫәрҙәрен сәхнәлә күрһен өсөн барыһын да эшләйбеҙ. Бындай спектаклдәр иҫәбендә опера ла, балет та бар. Бына бер нисә йыл инде Салауат Низаметдиновтың "Ай тотолған төндә" һәм "Memento" постановкалары бара.\nДирижер Марат Әхмәт-Зарипов билдәләүенсә, "Нәҡи" операһын башҡарыусылар алдында ҡатмарлы бурыс ҡуйылған -композитор һәм сценарий яҙыусының уйын т амашасыларға дөрөҫ еткереү.\n- "Нәҡи" спектаклендә ҡатмарлыҡтар күп, сөнки Салауат Низаметдинов яҙған көйҙәр нескә интонацияларға бай, - ти театрҙың төп хормейстеры Элвира Ғәйфуллина. - Әммә артистарҙан талап ителгән иң мөһиме - драматик һәм актерлыҡ оҫталығы.\nБыл сифаттарҙы төп партияларҙы башҡарыусылар Лилиә Халиҡова һәм Әлим Ҡәйүмов тулыһынса аса алды. Ике солист та театрҙа күптән түгел генә эшләй башланы. Лилиә быйыл "Мөхәббәт эсемлеге"ндә беренсе тапҡыр сығыш яһаны, Әлим иһә "Евгений Онегин" дан башлап ебәрҙе. Вокалсылар\nкүп һанлы репетицияларҙа шөғөлләнә һәм үҙҙәренең уҡытыусылары тураһында тик йылы һүҙҙәр генә әйтә:\n- Эш барышында ҡатмарлы урындар осрай һәм улар, әлбиттә, тәжрибәһеҙ йырсыларҙы ҡаушандырып та ебәрә, ләкин беҙҙең танылған коллегаларыбыҙ етәкселегендә беҙ дөрөҫ юл менән барабыҙ, - тип үҙ фекерҙәре менән бүлешә Лилиә Ха лиҡова. - Музыка ғәҙәти түгел, шуға ла образ тураһындағы мәғлүмәт яйлап йыйыла һәм үҙенсәлекле фекер йөрөтөү килә. Минең Йәнбикә партияһы һәм Әлимдең Айтуған партияһы - ул мөхәббәт лирикаһы. Бында сопрано һәм тенор бер-береһен яратырға ғына тейешле опера сәнғәте традицияларын һаҡлап ҡалыу мөһим. Минең героиням сафлыҡ образы һәм уның ниндәй заманда йәшәүе бөтөнләй мөһим түгел - ул бөгөн барлыҡ кешелеккә сафлыҡ, яҡты өмөттәр бүләк итерлек берҙән - бер кеше.\n"Нәҡи" спектакленә театрҙың опера труппаһының әйҙәүсе артистары йәлеп ителгән: Элвира Әлкина, Алина Латипова, Албина Ғәбиҙуллина, Йәмил Әбделмәнов, Раил Кучуков, Олег Килмөхәмәтов, Фәнәүи Сәлихов һәм башҡалар. Унда шулай уҡ театрҙың "Dram-pas пластика төркөмө ҡатнаша, балетмейстер- ҡуйыусылар Марат Ғәлимханов һәм Олег Радькин. Спектаклде тышҡы яҡтан биҙәүселәр - рәссам - ҡуйыусы Ҡорбандырды Чарыев, костюмдар буйынса рәссам Марсель Кәлмәгәмбәтов һәм яҡтылыҡ буйынса рәссам Сердар Чарыев.


«Иң мөһиме – күңел ихласлығы...» » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБилдәле әҙибә, уҡытыусы, Жәлил Кейекбаев, Мөхәмәтша Буранғолов, Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге премиялар лауреаты Лира Яҡшыбаева күркәм юбилейын билдәләне. Ошо уңайҙан уның менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– 2017 – Тәбиғәтте һаҡлау йылы тип иғлан ителде. Был һеҙҙең ижадығыҙҙа төп тема тип тә әйтергә була. «Бөтәбеҙгә бер Ер шары» әҫәре тәбиғәтте, Ер шарын һаҡлауға арналған. Был китап 2014 йылда республика буйынса иң уҡымлы тип табылды. Уңыш сере нимәлә тип уйлайһығыҙ?\n– Өләсәйем мине бик яратты. Ул сәскәләрҙе сәбәпһеҙ өҙмәҫкә, һыуҙы тәләфләмәҫкә өйрәтә торғайны. Бала саҡтан тәбиғәткә ғашиҡмын. Ә изгеләр хаҡында яҙа башлағас, Аллаһы Тәғәләнең Ер шарын юҡтан бар итеүен һәм кешеләргә уны һаҡларға ҡушыуын белдем. Был хаҡта йыш уйландым. Дин кешеләренең Еребеҙгә ни өсөн һаҡсыл ҡарауын аңланым. Әүлиәләр хаҡында яҙғанда ла тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш иң беренсе урында булды. «Бөтәбеҙгә бер Ер шары» әҫәре бына шулай барлыҡҡа килде.\n– Һеҙ бит хаҡлы ялға сыҡҡас ҡына яҙа башлағанһығыҙ. Ижадығыҙҙың инеше ҡайҙан?\n– Бала саҡтан әҙәби китап уҡырға яраттым. Яҙыусыны буй етмәҫлек бер илаһи зат һымаҡ күрә инем. Яҙыштырһам да, уны кешегә уҡытып ҡарарға батырсылыҡ итмәнем. Бер саҡ Сибай ҡалаһында Яҙыусылар ойошмаһы барлыҡҡа килде. Әҙәбиәт уҡытыусыһы булараҡ, мин был ойошма менән тығыҙ бәйләнештә эшләнем. Йәш шағирә, ойошманың әҙәби консультанты Гөлназ Ҡотоева хикәйәләремде уҡып сыҡты ла: «Әйҙә, гәзит-журналдарға бирәйек», – тине. Үҙе мөхәррирләп, машинкала баҫып, «Ағиҙел» («Ауыл бисәһе»), «Шоңҡар» («Этле ҡунаҡ»), «Башҡортостан ҡыҙы» («Ала ҡаҙ») журналдарына илтеп бирҙе. Хикәйәләр өс журналда ла баҫылып сыҡты. Ул саҡта «Ағиҙел»дә Рәшит Солтангәрәев эшләй ине, ул, әҙәбиәткә яңы яҙыусы килде, тип бик шатланды. Кәңәше әле лә иҫтә: «Яҙаһың икән, яҡшы яҙ. Бер насар яҙған әҫәреңде уҡып, был яҙыусыны уҡып тормайым, тиерлек булмаһын», – тип иҫкәртеп ҡуйғайны. Юл башымда ижадыма иғтибарлы кешеләр осрамаһа, кем белә, бәлки, яҙыусы булып китә алмаҫ инем. Бөгөн дә ошо ике намыҫлы, ярҙамсыл ҡәләмдәштәремә сикһеҙ рәхмәтлемен.\n– Лира апай, ә яуызлыҡҡа нисек ҡаршы торорға?\n– Әҙәм балаһы яҡшылыҡ менән яманлыҡты айыра белергә тейеш. Ҡай саҡта яҡшылыҡ эшләйем тип яманлыҡ та ҡылып ҡуябыҙ. Был бигерәк тә бала тәрбиәләгәндә күренә. Теләк теләгән саҡта ла кешенең әйткән һүҙҙәрендә уның рухи кимәле сағылыш таба. Доғаларҙа күңел ихласлығы мөһим. Дини тәғлимәт буйынса, эшләгән яҡшылыҡ та, насарлыҡ та, теләгәндәребеҙ ҙә үҙебеҙгә әйләнеп ҡайта.\nИзге күңелле кеше һис ҡасан кешегә насарлыҡ эшләмәҫ, яуызлыҡҡа яуызлыҡ менән яуап бирмәҫ. Әммә дин яуыздарҙан һаҡ булырға өйрәтә. Йылан саҡмай тора алмай. Яуызлыҡ – шайтандан, тибеҙ. Әҙәм балаһының иман ныҡлығын һынар өсөн Аллаһ ергә Шайтанды ебәргән. Төрлө ауырлыҡтар беҙгә иманыбыҙҙы һынау өсөн бирелә. Һынауҙарҙы һынмай үткәндәр ҡасан да бер бәхеткә юлыға.\nТеги: Лира Яҡшыбаева


Бүләк кемгә эләкте?\nАлдан хәбәр итеүебеҙсә, 9 октябрь, йәрминкә көндө, почта һәм редакция хеҙмәткәрҙәре гәзит-журналдарға яҙҙырыу ойошторҙолар. Подписка барған ерҙә иртәнән төшкә тиклем кеше өҙөлмәне, был көндө “Таң”ға 112 (!) райондашыбыҙ яҙылды. Вәғәҙә ителгән бүләк тә үҙ хужаһын тапты – сәхнәлә үткәрелгән уйында 81 йәшлек Лилия Мөхәмәтҡолова еңеп, ҡупшы кәстрүлдәр йыйылмаһы Иҫке Собханғол ауылында ҡалды.\nАлдан хәбәр итеүебеҙсә, 9 октябрь, йәрминкә көндө, почта һәм редакция хеҙмәткәрҙәре гәзит-журналдарға яҙҙырыу ойошторҙолар. Подписка барған ерҙә иртәнән төшкә тиклем кеше өҙөлмәне, был көндө “Таң”ға 112 (!) райондашыбыҙ яҙылды. Вәғәҙә ителгән бүләк тә үҙ хужаһын тапты – сәхнәлә үткәрелгән уйында 81 йәшлек Лилия Мөхәмәтҡолова еңеп, ҡупшы кәстрүлдәр йыйылмаһы Иҫке Собханғол ауылында ҡалды. Подписка барышында бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткән Кейекбай ауылы уңғандарының “Әминевтар умарталығы”нан бүләк бал да халыҡ алдында уйнатылып, еңеүсе тип Байназар ауылынан Роза Айытбаева билдәләнде.\n“Бәйләнештә” селтәрендәге “Таң” гәзите” төркөмөндә ойошторолған “Таң”ға – таҡмаҡ” конкурсы еңеүселәре лә йәрминкә көндө үҙәк сәхнәлә тәбрикләнде. Урындар түбәндәгесә бирелде: Байғаҙы ауылынан Сәкинә Ҡаһарманова һәм Яңы Монасип ауылынан Нәсимә Сәғитова – 3-сө, Баймаҡ ҡалаһында йәшәүсе яҡташыбыҙ Хәйҙәр Көмөшбаев – 2-се, Яңы Мөсәт ауылынан Гүзәл Һырлыбаева 1-се урын яуланы.\nСара тамамланып, күп тә үтмәне, интернет аша редакцияға хат килеп төштө. Йәрминкә мәлендә “Таң”ға яҙылыусылар араһында уйнатылған төп бүләкте отоусының ҡыҙынан - Яңы Мөсәттән Ғилминур Уразаеванан икән. “Әсәйемдең бөгөн бүләкте алып ҡыуаныуы - беҙҙең өсөн икеләтә ҡыуаныс. Байрамға барып, гәзиткә яҙылам, бүләк бирәләр, тип ышанып барған ине. Аяҡтары һыҙлағас, йөрөткө килмәй, алыр нәмәң дә, һатыр әйберең дә юҡ, бүләкте бөтәһенә лә бирмәйҙәр, тиһәк тә, шул тиклем ышанып сыҡты”, - тип рәхмәт һүҙҙәрен еткергән ул. Беҙ ҙә оҙаҡ уйлап торманыҡ, еңеүсе менән яҡынданыраҡ танышыу өсөн Лилия (исеме нәҡ “я” хәрефе менән яҙыла икән) Байгилде ҡыҙының өйөнә юлландыҡ. Уйын мәлендә бүләкте бер ҡыҙы сығып алған булһа, беҙ барыуға кәстрүлдәре менән “таныштырырға” икенсе ҡыҙын саҡырып та ҡуйған ине инәй.\n- Йәрминкә мәлендә күрҙем, тиһәм дә, өҙмәй ҙә ҡуймай, өйгә килеп күр, тип саҡырып алды. Үҙе “Таң”ды гел алдыра, гәзит килә торған көндө почта йәшниген ҡарарға әллә нисәне сығып әйләнә, - ти Нурикамал апай.\n-Эйе, “Таң”ды йыл һайын алдырам, бер ҙә яҙылмай ҡалғаным юҡ. Гәзит килһә, бар эшемде ташлап башынан аҙағынаса уҡыйым. Бигерәк тә ололарҙың хәлдәре тураһында, яңылыҡтарҙы уҡырға яратам, - тип һүҙгә ҡушыла Лилия инәй.\nМатериалдың тулы вариантын "Таң" гәзитенең 15 октябрь һанында уҡығыҙ.


Соҡаҙытамаҡ — Башҡорт Википедияһы\n54°21′16″ с. ш. 54°06′07″ в. д.HGЯO\n↗398 кеше (2010)\n80 251 830 006\n80 651 430 126\nСоҡаҙытамаҡ (рус. Чукадытамак) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 387 кеше. Почта индексы — 452786, ОКАТО коды — 80251830006.\nРайон үҙәгенә тиклем (Туймазы): 41 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарамалы-Ғөбәй): 3 км\nСоҡаҙытамаҡ ауылы Өҫән йылғаһы ҡушылдығы Соҡаҙы йылғаһы буйында, район үҙәге Туймазы ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 41 километрҙа һәм Ҡандра тимер юл станцияһынан көньяҡҡа табан 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.\nXVIII быуаттың 1-се яртыһында, Ҡазан даруғаһы Ҡаңлы улусы башҡорттары ерҙәренә Себер даруғаһы Әйле улусы башҡорттары менән керҙәшлек килешеүенә ярашлы, Соҡаҙытамаҡ ауылына нигеҙ һалынған. Атамаһы гидронимдан — ауыл урынлашҡан урын һүҙмә-һүҙ «Соҡаҙы йылғаһы тамағы» тигән ерҙе аңлата.\nСоҡаҙытамаҡ йылғаһы тамағындағы ауыл Ҡаңлы улусының Үрмәкәй түбәһенә ҡараған. Был — Троицк өйәҙе Әйле улусынан сыҡҡан, типтәр ҡатламына күсмәйенсә, үҙлеген һаҡлап ҡалған ерһеҙ керҙәш башҡорттар торамаһы. Әммә уларҙың ҡаңлылар менән керҙәшлек килешеүе төҙөгән һәм йәшәй башлаған датаһы билдәле түгел. Яҡынса XVIII быуаттың 30-сы йылдарын күрһәтергә мөмкин.\nБөтә ревизиялар һәм халыҡ иҫәбен алыуҙар уларҙың этник сығышын башҡорт тип күрһәтә.\n1795 йылда Соҡаҙытамаҡ ауылындағы 15 йортта 111 кеше йәшәгән.\nСоҡаҙытамаҡ — ошо уҡ исемдәге улус үҙәге, ауылда идара, мәсет, 3 тирмән булған. VIII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса, 36 йортта 7 ғаилә башлығы күп ҡатынлы булған. 319 кешенең һәр береһенә иген сәсеү ни бары бер бот икмәккә тиң булған (1843 г.). Суҡаҙытамаҡ халҡы йәмғиәтенә саҡ-саҡ картуф үтеп ингән: ул саҡта 12 бот ултыртылған.\n1843 йылда иген сәсеү 319 кешенең һәр береһенә бер ботҡа тиң булған. Суҡаҙытамаҡ халҡы картуф сәсеүҙе саҡ үҙләштерә башлаған: ул саҡта 12 бот картуф ултыртылған.\nСоҡаҙытамаҡта йәшәгән поход старшинаһы Тажетдин Ҡолошовтың 1783 йылғы формуляр исемлеге башҡорт казактары хеҙмәтенең төрҙәре тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт бирә: 1806—1812 йылдарҙа Яйыҡ йылғаһы буйындағы йәйге сик хеҙмәтен үтәгән ваҡытта башҡорттар отряды менән ҡаҙаҡ ханы Ширғәзе ставкаһында, һуңынан Илек Һаҡлауы (Илецкая Защита) тирәһендә Яйыҡ ҡалаһына (Уральск) аҙыҡ-түлек тейәлгән ҡаҙна транспортын оҙатып барған.\n1784 Ҡаңлы улусы Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1816 Ҡаңлы улусы, 18-се йорт 12-се Башҡорт кантоны, Үрмәкәй түбәһе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1834 Ҡаңлы улусы, 18-се йорт 12-се Башҡорт кантоны Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1847 Ҡаңлы улусы, 18-се йорт 12-се Башҡорт кантоны Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1859 Ҡаңлы улусы, 18-се йорт 12-се Башҡорт кантоны Бәләбәй өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1895 Ҡаңлы улусы Бәләбәй өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы\n1920 Соҡаҙытамаҡ улусы Бәләбәй кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) РСФСР\n1926 Ҡаңлы улусы Бәләбәй кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР\n1935 Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы Туймазы районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1941 Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы Туймазы районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1990 Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы Туймазы районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы\n2008 Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы Туймазы районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы\n1865 йылда 121 йортта — 680 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, балта эштәре менән шөғөлләнгәндәр.\nСоҡаҙытамаҡ ауылында Ҡаңлы улусы идаралығы урынлашҡан була. Мәсет, 3 һыу тирмәне булған.\n1906 йылда мәсет, һыу тирмәне, бакалея кибете, запас иген һаҡлай торған мөгәзәй булған. Ҡаңлы улусы идаралығы булған.\nӘлеге ваҡытта Соҡаҙытамаҡ ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.\nСоҡаҙытамаҡ ауылында башҡорттар йәшәй (2002).\n1920 йыл 26 август 1285\n1939 йыл 17 ғинуар 1146\n1959 йыл 15 ғинуар 739\n1989 йыл 12 ғинуар 376\n2010 йыл 14 октябрь 398\nЙәһүҙин Ғимат Йыһангир улы (1898, Бәләбәй районы, Туҙлыҡыуыш ауылы — 10.07.1938) — дәүләт эшмәкәре, 1920 йылдың мартында Соҡаҙытамаҡ ауылының улус башҡарма комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнә. Ишембай нефтен үҙләштереүҙе башлаусы, БАССР-ҙың игенселек халыҡ комиссары (1937), сәйәси золом ҡорбаны\nЭлектронный Музей Памяти Туймазинского района\nБакланов урамы (рус. Бакланова (улица)\nАсфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана (справочник). Уфа: Китап, 2001, книга 9, 64—65 с.\nСоҡаҙытамаҡ // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nПамять. Туймазинский район. Региональный общественный Фонд поисковых отрядов РБ\n↑ Соҡаҙытамаҡ // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ ЦГИА РБ. Ф. 2. Оп. 1. Д. 430. Л. 26. МИБ. Т. 3. С. 63. Малоизученные источники по истории Башкирии. С. 110, 115. ЦГИА РБ. Ф. 10. Оп. 1. Д. 1257. Л. 18. ОИБ. Т. 1.4. 1. С. 177. ЦГИА РБ. Ф. 10. Оп. 1. Д. 1257. Л. 18.\n↑ Карта д. Чукадытамак. Улицы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Соҡаҙытамаҡ&oldid=1132418 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:33 4 май 2022 үҙгәртелгән.