Tuesday 27th November, 2012 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim - Third Term 2012 » Tuesday 27th November, 2012\nBon, bonzour tou bann Manm Lasanble Nasyonal. Bonzour Minis ek son delegasyon. O non Lasanble Nasyonal mon oule osi swet labyenveni parmi nou ozordi dan galeri bann zanfan lekol primer Anse Aux Pins e nou pou komans avek premye issue lo nou Order Paper e sa se parey labitid Question Time e ozordi avek nou se Minis pou Resours e Lendistri, Mr Peter Sinon.\nNou komans avek kestyon 152, Onorab Natasha Esther.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister pou fasilit bann dimoun ki dan pti biznes avek landrwa pou operate zot pti biznes lo Praslin? Mersi.\nBonzour Mr Speaker, bonzour tou Onorab, bann zanfan dan latelye Lasanble e tou oditer. Mr Speaker, lamazorite bann later dezinnyen pou lendistri ek pti biznes lo Praslin i trouve lo Zil Ev. Lo Praslin limenm, i annan zis sa morso teren ki ansemoman pe ganny okipe par STC, vizavi erport Amitie Praslin, ki pou evantyelman ganny pase avek nou, me sa se kan STC i deside i pou kit sa landrwa pou al lo Zil Ev. Bann teren lo Zil Ev in ganny kategorize pou sa bann biznes swivan. Warehouse storage, lendistri relye avek lanmer, lendistri valer azoute avek cold store pou fri de mer, catering e valer azoute pou manze, biznes loto, garaz, bann latelye spesyalize e batiman pou pti biznes manufacturing. Lo Zil Ev, i annan 53 morso teren ki’n ganny divize e dezinyen pou sa bann aktivite ki mon fek mansyonnen. Dan sa 53, 41 in fini ganny allocate, ouswa in pas by lo la, alor i reste 12 teren ki’n ganny dezinnyen pou bann aktivite swivan. 4 morso teren pou bann lendistri relye avek lanmer, 3 teren catering e valer azoute manze, 3 teren i bann pti biznes manufacturing e i reste 2 lezot sa bann teren pankor ganny allocate. Mersi Mr Speaker.\nAn vi ki rate lo private market pou lwe en landrwa lo Praslin i ase o pou bann pti biznes komanse, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si zot pe pran an konsiderasyon lo pri ki sa bann pti biznes pou peye atraver sa proze lo Eve Island? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Definitivman, partou kot nou Minister i met bann fasilite pou pti biznes, nou pran konsiderasyon lo pri ki bann lokater i peye. Idealman, ki nou nou prefere, me sa i ankor an diskisyon, se ki nou, nou met a dispozisyon bann lenfrastriktir, par egzanp ler nou koz pou pwason, par egzanp lendistri pwason, process pwason ki vini, i annan bann norm ki nou bezwen fer sir ki nou respekte. Si sa bann pwason nou pe eksporte, sirtou dan nou marse tradisyonnel Lerop, nou bezwen fer sir ki sa bann norm i ganny respekte. Alor nou prefere petet, si nou ganny sa resours, pou fer sa bann lenfrastriktir parey nou annan lide fer Belonm, parey nou annan lide fer Perseverance, pou osi al dan sa direksyon pou ki, parey ou ape dir nou kapab sarz en pri en pe abordab pou sa bann dimoun ki pe vin fer zot pti biznes. Mersi.\nBonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun alekout. Mr Speaker, Minis dan son larepons in mansyonnen i annan 41 plot ki’n deza ganny allocate lo Eve Island pou bann pti biznes, me ziska konmela nou pa vwar okenn devlopman ki pe arive laba, an relasyon ek sa kantite plot ki’n ganny allocate. Eski son Minister i okouran difikilte ki sa bann dimoun pe rankontre pou kapab devlop sa bann later e ki son Minister pe fer pou kapab ede? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, avanler nou kapab petet vwar devlopman lo sa bann later, i annan en kestyon pou nou met bann lenfrastriktir debaz lo sa bann later. Delo, elektrisite, parfwa ou bezwen elektrisite trwa faz akoz pou run en factory, parler ou bezwen plis elektrisite. Delo, elektrisite, semen. Me plan damenazman …….. Land Use Plan, sa landrwa in fini ganny aprouve par cabinet e dek ki sa bann lenfrastriktir debaz in ganny mete, mon krwar ki sa bann endividi pou kapab komans zot devlopman e sa i avek si oule Minister Land Use and Habitat. Nou osi nou zwe en rol ladan, dan sa bann landrwa ki pou met a dispozisyon bann pti biznes e nou pe an kour diskisyon lo ki pli bon fason nou kapab fer sa, ki nou tou nou pa pe mont lo teren, sakenn pe fer pou li e nou fer li dan en fason kordinen ki pou kout nou meyer marse ki si sakenn i vin fer pou li. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour tou dimoun. Mr Speaker, eski Minis i kapab eklersi avek sa Lasanble, an relasyon avek sa bann morso later lo Zil Ev. Dir nou ki rol ki SENPA i annan pou zwe ladan e eski sa bann later in fini ganny allocated avek SENPA pou zot redistribye pou sa bann pti biznes e an relasyon avek sa plan ki Minis in fek koz lo la la, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si i annan larzan dan Bidze, pou Bidze lannen prosenn, pou zot realiz sa plan vitman e konbyen sa pou koute? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Pou lemoman, napa okenn later lo Zil Ev ki’n ganny allocate avek SENPA pou sa rezon. Later, nou dan Minister Lendistri nou’n deza anmenn kot Cabinet en propozisyon pou annan en lotorite ki pou zer later lendistri, par egzanp lendistri Perseverance, later Perseverance, son lamenazman, lekel ki pou netwaye, kwa biznes ki devret fer, kote. Nou’n vwar ki Perseverance i an labsans en lotorite parey, nou’n ganny en pti pe mix of everything dan sit lendistri e ki nou pe fer se nou’n anmenn sa cabinet e cabinet in pronons lo sa propozisyon. Ozordi son propozisyon i dan Biro Atorni Zeneral, nou pe travay lo rafin bann rekomandasyon ki cabinet in fer e dek ki tousala in pare, nou pou re-soumet sa propozisyon final ki cabinet ava aprouve e se sa lotorite si oule, nou pa konnen si pou en lotorite, si pou en lazans, me sa group la ki pou zer si oule bann teren ki pou annan pou fer avek lendistri. E i en travay an kour ki nou pe sey finalize pou nou kapab fer sa.\nSENPA olye zer later e donn later, SENPA i pou promosyon si oule bann pti biznes dan lafason ki i pe fer e fer li dan en fason pli efikas kot i pa devret fatig son latet avek sa bann lezot laspe dan lendistri later, zer later, donn later, lekel ki pou al la, lekel ki pou al la. Sa plito nou kit avek en komite oubyen en lotorite lazans ki kapab fer zis sa travay. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou, lefet ki Praslin i en zil touristik, eski bann pti biznes arts and craft pe osi ganny konsidere lo Zil Ev? Mersi.\nMINISTER PEETER SINON\nMersi pou sa kestyon. Definitivman dan sa bann landrwa ki nou pe dir, sa bann valer azoute, parey nou’n dir lendistri valer azoute, set ekzakteman arts and craft ki nou pe dir akoz ki nou pe dir par arts and craft se bann lendistri ki pe valer azout bann resours natirel ki nou annan. Si i koko, si i koray ki i kase, nou kapab anmase oubyen lezot lantannyen, vakwa eksetera, se bann valer azoute ki kontribye dan nou lendistri arts and craft. Mersi Mr Speaker.\nKestyon 153, Onorab Esther.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki plan son Minister pou ed bann fermye dan distrik Baie Ste Anne ki pe esper en bout later lagrikiltir? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, pou Baie Ste Anne, mon Minister in deza ed 15 fermye avek 19 morso later, ekivalan 10.7 ektar later. Lo nou waiting list pou Baie Ste Anne, nou annnan 11 aplikan e nou pe swiv prosedir avek Minister MLUH, Land Use and Habitat pou donn 2 dimoun ankor zot morso later tre byento. Mon Minister in deza fer rekomandasyon avek MLUH pou diviz en pe later Don Dew Farm, pou kapab ed ankor plis fermye. Mon ti a kontan pran sa loportinite pou fer resorti ki potansyel pou devlopman agrikol i tre limite Baie Ste Anne. Mon Minister pe fer en legzersis pou evalye potansyel Fon Azor e serten later laba. Apre ki nou’n vwar ki i annan potansyel dan serten morso later ki bon pou lagrikiltir, nou’n rekomann avek MLUH pou dezinny serten morso dan plan zesyon later pou sa landrwa, konm later lagrikiltir. Pli gro problenm avek sa landrwa par kont se aksesibilite lo serten bann teren akoz semen, sirtou semen motorab pankor ganny fer dan sa landrwa, me sa i bann keksoz ki nou pou azout dan nou bann proze ki taler mon ava koz lo la. Mersi Mr Speaker.\nBaze lo larepons Minis konsernan sa later Don Dew Farm, eski Minis i kapab dir nou kwa ki pe ganny fer pou akseler sa proze e ki kriter ki pou ganny servi pou allocate sa bann dimoun ek en bout later?\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, later Don Dew Farm, nou’n nobou ariv lo en pwen kot nou’n tonm lo en lagreman e nou’n ganny en pe, pa tou. En pe sa bann later in retourn avek Minister Lagrikiltir. Parey mon’n dir taler, nou dan prosesis pe rediviz li e mon’n deza dir dan Lasanble, parler pou ganny bann dimoun surveyor pou rediviz – pou fer sa bann travay, i pran en pe letan parler akoz zot annan bokou louvraz, selman i enn nou priyorite e kriter i reste parey. Menm kriter ki nou annan pou donn lezot dimoun later, menm kriter ki nou pou annan. Esansyelman se ki sa dimoun i vini, i vin avek en plan travay ki pou fer lo sa later e nou, nou get lo nou plan si nou krwar poudir sa i adaptab pou sa landrwa e sa dimoun i montre nou poudir i annan serten si oule abilite, kapabilite pou li envestir dan son proze e la nou approve avek si oule aprobasyon District Administration, MNA sa rezyon, nenport ki landrwa, si Baie Lazare, MNA Baie Lazare, si i en lot landrwa, sa MNA sa DA zot zwe en rol kle pou donn nou bann sinyal lo sa aplikan ki’n apply pou sa bout later. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki son Minister pe fer pou egzize ki bann dimoun ki deza annan en bout later lagrikiltir, zot pe devlop sa bann later lagrikiltir o maksimonm, pou ki i evite ki lezot osi ki pe espere, zot osi zot kapab ganny en bout e ki son Minister osi pe fer an sa ki konsern bann later, dizon par egzanp lo Linyon Estate, ki zot bann dimoun i kapab osi ganny en bout later pou zot kapab devlop lagrikiltir? Mersi.\nNon, ou dezyenm parti ou konnen, fodre pa nou gaspiy letan and abuse the rule. Dezyenm parti napa nanryen pou fer ek kestyon orizinal, lo Linyon Estate. Ok. So, Minister.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, taler mon pou al en pe longman lo later e kimannyer nou pe zer sa sitiasyon, me ki nou pe fer pou dimoun kapab maksimiz zot later ki nou’n met a zot dispozisyon? Parey ou konnen Onorab, nou’n pas dan letan difisil lagrikiltir. Nou bann si oule, nou bann ki pe ed bann fermye, nou’n pas dan en letan kot nou’n vwar petet napa inputs ase dan nou requisition store, nou’n vwar poudir nou osi nou servis in en pe tonbe e nou’n vwar ki dan sa sitiasyon, nou’n sey konpran e taler mon pou dir sa dan en lot kestyon ki’n prezant avek mwan. Nou’n sey konpran sitiasyon e nou pa’n agresiv lo ale e repran later avek fermye. Nou annan en long prosedir repran later avek fermye. Nou annan warning, nou annan dyalog, nou annan tout en prosedir pou nou sey konpran e taler mon ava eksplik sa en pe pli pres, me selman mon a dir avek sa Lasanble ki fermye ozordi ki ankor lo son later pe prodwir, i en bann dimoun ki pe fer en gran zefor. I annan lezot, Onorab mon pou dir ki’n bezwen al rod en lot travay e sa later i avek zot e zot pe travay dan en lot landrwa e zot pe fer sa si oule en part time e zot pa pe servi tou sa later. Tousala nou konnen. Tousala i egziste e tousala nou dabor pe restitye sa sekter, avek bann demars ki nou pe fer, ler nou nou’n vwar poudir nou kapab provide sa servis adekwa pou rann servis avek fermye, nou pou osi en pe pli dir avek koman nou antre lo laferm pou nou dir be la, ou napa lekskiz. La, nou pou bezwen pran akoz ou pa enterese dan fermye, nou annan en waiting list ki pe espere pou later pou vreman fer lagrikiltir. Mersi Mr Speaker.\nKestyon 154, Onorab Maria Payet-Marie.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform nou Lasanble ki rol son Minister pou ankouraz plis zenn pou pran en karyer dan domenn lagrikiltir, an vi aktyelman dan pei, bann propriyeter laferm pe ganny difikilte pou retenir bann zenn ki zot anploye? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mon krwar pli gro zefor zeneral ki nou pe fer pou ankouraz zenn pou pran en karyer dan lagrikiltir se:-\n1. Pou relev sa sekter, sa metye e fer li vin enn ki annan lespwar pou donn en karyer dinny avek zenn ki deside zwenn sa sekter.\n2. Mon Minister in deside pou mobiliz resours, pou met dan sa sekter pou fer li pli modern avek teknolozi pli avanse e rod lasistans teknik pou ed nou fer li. Nou deza pe vwar fri sa bann zefor. Nou laboratwar i pres pou konplete Grand Anse. Nou an negosiasyon avek bann partner finansyer konm Labank Afriken pou Devlopman e IFAD i deza byen avanse. Lokalman, lagrikiltir e lapes i komans ganny son plas dan lazanda nasyonal koman enn bann priyorite, etan donnen bann fleo dan pri manze dan lemonn.\n3. Mon Minister in pran kont dan bann proze e finansman pou travay avek Minister Ledikasyon e met resours dan lekol Lagrikiltir. Nou pe anvizaz en kolaborasyon bokou pli etrwat avek Minister Ledikasyon, espesyalman Lekol Lagrikiltir e Lekol Maritim, pou anmenn sa 2 lekol bokou pli pre avek bezwen lendistri lapes e lagrikiltir.\n4. Mon Minister pe osi angaz li dan promosyon e met a dispozisyon bann zenn, bann loportinite ki ziska prezan pa pe ganny sezi pou diferan rezon, me ki i annan bokou prospe kot zot kapab ganny zot lavi si zot enterese e zot met zefor serye e nou siport zot teknikman e finansyerman pou komanse. Nou annan nou marse lotel ki ankor pe enport preski tou sa ki zot servi. I annan potansyel pou devlop nouvo prodwi ki nou’n abandonnen me ki ozordi pe sers en pri enteresan lo marse enternasyonal. Dan en pei lib, en pei demokratik, i vre ki nou pa kapab fors personn fer nanryen ki zot pa anvi fer. Se pourkwa ki mon vwar li, se devwar mon Minister pou relev sa sekter e fer li vin enn ki ankouraz olye fer zenn per antre dan sa sekter. Nou’n deza antre dan sa travay e i enn ki priyorite nimero 1, nimero 2 e nimero 3 mon Minister.\nMersi Mr Speaker. Minis in tous en pti pe mon dezyenm kestyon me selman zis Minis, si ou kapab enform nou Lasanble petet, ki bann incentive, par egzanp atraver en pti loan avek CCA eksetera i annan pou ofer sa bann zenn, sirtou sa bann zenn ki pe fer pli byen dan Lekol Lagrikiltir, pou donn zot sa lankourazman ek sipor pou zot kontinnyen dan sa karyer lagrikiltir e petet si Minister Lagrikiltir avek Minister Lanplwa zot annan lentansyon pou travay lo progranm, par egzanp progranm work attachment kot sa bann menm zenn i a kapab al atase avek bann pti fermye pou zot ganny en pti pe plis leksperyans. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mersi Onorab. Dan nou kolaborasyon avek Minister Lagrikiltir e ou’n byen mansyonnen, Minister Lanplwa osi, parey nou’n vwar li lo laferm, pou li konpran en pe ki bann konstrent ki nou bann laferm i annan. Nou pe kolabore, mon krwar ki dan nou progranm, tou sa ki’n vin isi, tou bann teknisyen ki’n vin isi, ADB, IFAD, menm teknisyen Sinwan ki’n vini in pas kot sa lekol.\nDan nou progranm pou relev lagrikiltir, sa lekol i si oule o sant, parmi bann o sant nou plan alavenir. I vre ki ziska ozordi nou pe fer bann letid, nou ankor pe koze, par egzanp nou proze avek IFAD pou al lo Bord IFAD an Avril 2013. Yer, zis yer menm mon’n avek enn zot bann konsiltan ki’n vin isi pou fer en judeligeance DBS koman sa labank ki pou ganny larzan, ler zot aprouve, Bondye pitye, nou proze ganny aprouve, pou on land avek bann fermye, bann peser e la nou ti tonm dan en diskisyon serye akoz mwan mon ti pe dir li poudir keksoz dan lagrikiltir Sesel i pa normal. Nou pe koz en revival, savedir nou bezwen koz lo en finansman abordab pou reviv lagrikiltir. Mon pa lo en plato normal me si oule nou en pti pe dan en trou ki nou bezwen sorti. Finansman ki nou pe koze, nou bezwen koz lo en finansman ki abordad e li de son kote i dir ek mwan Minis, subsidy dan lentere, dan pri, i pa desann byen. I pa desann byen dan zot Bord. I pa en keksoz ki zot kontan prezant avek Bord akoz Bord pa kontan vwar sa bann keksoz. Me mon’n ensiste e plitar in dir ek mwan, be petet nou devret fer en lot keksoz pou sa bann fermye ki ou devret ede, en lot trust fund si oule pou sa ki ou pe demande e sa i pou difisil fer pase. Me mwan, dan mon evalyasyon nou sitiasyon, mon krwar i pou neseser. Alors nou pe trade ant en lot keksoz ek sa ki mon pe demande e mwan mon’n demann son sipor pou li kapab met dan son rapor e ed nou kapab si oule, annan sa lensitasyon, sa incentive parey ou pe koze, pou bann ki pou oule komanse. An tan bann zanfan ki’n graduate, bann zanfan ki perform byen dan lagrikiltir, i annan en progranm ki nou pe sey travay lo la pou nou vwar. Me mwan dan mon pase lo bann laferm Praslin, Mahe, mon’n vwar bann etidyan ki’n pas dan sa lekol lo zot laferm e mon bezwen dir, sirtou Praslin mon’n vwar enn ki parmi bann fermye pli konpreansiv lo son bout teren e sa i en sinny ankourazan, i en sinny ki parey ou pe demande, mon krwar nou devret fer bokou plis pou ankouraz sa bann etidyan ki enterese dan sa sekter. Mersi bokou Mr Speaker.\nMersi. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis e tou dimoun ki alekout. Mr Speaker, anlinny avek repons Minis, kwa ki Minis pe konsider koman en finansman konkret pou vreman relev sa sekter lagrikiltir atraver son lekol e kwa ki pe ganny fer available dan Bidze 2013 pou vreman komans lans sa demars pou reviv sa sekter? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, i annan 2 lenstitisyon avek ki nou preske garanti. Mon pe travay avek zot i annan en lannen. I annan IFAD avek ki zot in met a dispozisyon 300 mil Dolar koman si oule en grant e sa se pou nou vwar sa bann konsiltan ki pe vini la, ki nou pe peye pou fer sa feasible study pou idantifye problenm e fer sa proze. Ler nou pou prezant sa proze an 2013, i annan en loan, i en loan pa tre bon marse akoz i en loan lagrikiltir 3 milyon Dolar ki nou pou gannyen, sipoze aprouve, mon krwar pa si i pa pou ganny aprouve e avek 3 milyon Dolar, mon krwar nou pou komans en parkour, i pou en boost oxygen si oule pou sa sekter, kot resours in limite pou en bon pe letan.\nSo, avek ADB osi, Labank Lafrik Devlopman, yer mon’n fek koz avek en Seselwa ki travay laba e ki par kont pe travay lo nou proze, Mr Alex Meng ki Nairobi, i dir mwan zot request pou en grant R9 milyon, pou fer ankor bann analiz, bann letid lo diferan laspe sekter lagrikiltir in ganny prezante avek sa ki zot apel country team laba, ler si sorti country team, si country team i dakor, zot anmenn lo Bord oubyen avek Prezidan labank. Sa i bann resours si oule tanzib ki nou pe espere 2013 e nou’n fer konnen Minister Finans dan sa bann demars ki nou pe fer pou ki zot kapab met sa, zot kapab ekspekte sa dan sa Bidze 2013 ki pe vini. So, nou si oule, nou optimistic pou lannen 2013 e lannen 2014 akoz nou osi annan bann kolaborasyon bilateral avek bann pei atraver Minister Foreign Affairs ki’n ed nou en bon pe, Turkey in donn nou en repons pozitiv pou ed nou dan lagrikiltir, Lasin in vin isi, zot bann ekspert teknik in vin vwar nou mon krwar 2 semenn pase e ler mon ti Vyetnanm pou en konferans, mon ti komans en dyalog avek zot reprezantan Izrael. Parey koman nou konnen, Izrael i tre bon dan sa domenn, zot fer crop pouse dan dezer e zot annan si oule penetrasyon dan Lafrik e nou’n vwar enn zot group Nairobi avek ki, mon pa konnen bann ki ti pas en pti kou dan Grand Anse, zot vwar sa shade house ki ti la. sa set en konpani Izraelyen ki Nairobi ki pe si oule operate e ki nou pe sey osi annan en lyen avek zot pou nou kapab purchase en pe zot bann teknolozi e zot bann lekipman ki zot annan.\nE tou sa se vreman pou moderniz lagrikiltir pou re-anmenn konfyans pou bann fermye, pou Minister, pou lotorite e pou zot menm, pou zot kapab fer pli byen. Mersi bokou Mr Speaker.\nKestyon 155, Onorab Valmont.\nMersi Mr Speaker. Bonzour. Bonzour Minis e ou delegasyon. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki son Minister pe fer pou ankouraz bann fermye devlop pli byen sa bann later lagrikiltir ki zot pe reste lo la, pou ki zot bann plan ou aktivite i vin pli soutenab? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mon krwar si ou’n ekout mwan en pe, mon’n tous bokou lo ki nou pe fer pou nou kapab fer bann fermye vin pli prodiktiv. Mon krwar ki tou sa travay ki nou pe fer, sirtou dernyen kestyon ki’n ganny demande par Onorab Vidot. Tou sa travay ki nou pe fer se pou nou kapab fer sir ki bann fermye zot annan pli bokou opsyon, zot annan plis teknolozi, zot annan plis si oule abilite. Nou bann stor ki annandeler i annan pesticide napa herbicide eksetera, nou oule fer mannyer ki tousala i ganny regilarize par bann resours ki nou pe sey mobilize pou nou fer sa marse me anmenmtan, ler nou pe fer sa marse, nou pou osi reviz bann prosedir pou nou fer sir ki en fermye ki pe lwe, ki pe ganny later sitan bon marse pou fer lagrikiltir i vreman pran sa an konsiderasyon e i vreman pran son responsabilite o serye. si i pa enterese, nou pou, an vi ki nou ogmant nou abilite pou nou ed fermye, nou pou osi fer li pli fasil pou nou antre lo en laferm pou dir mersi bokou, nou krwar poudir ou pa enterese e nou annan en lalis ki pe espere. Fodre ki zot bann fermye, zot osi zot met sa antet. Me pou lemoman, nou pe fer nou meakoulpa, nou konnen nou en pe dousman akoz nou pa kapab rann sa servis ki zot bezwen, ki zot merite. Mersi Onorab.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab dir sa Lasanble si i dan plan son Minister pou ankouraz devlopman later lagrikiltir lo enn de zil, kot i posib, avek bi enplimant en plan sekirite alimanter soutenab? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Onorab, si ou pa rapel, letan nou ti sinny CAADEP, sa Comprehensive Affrica Agriculture Development Program ki pe ed nou en kantite akoz nou’n sinny sa, nou’n vwar NEPAD pe ed nou, nou’n vwar COMESA e pandan sa seremoni, nou ti sinny en Memorandum of Understanding avek IDC pou promot lagrikiltir lo bann zil. Sa MOU i pou si oule en platform lo ki nou pou komans travay avek IDC. Nou’n deza pe travay, nou’n koz ek IDC, nou koman en partner, nou’n update zot e nou kontinnyen update zot lo ki nou pe fer e soon, nou pou bezwen angaz en pe plis lo kote, ki bann zil ki nou’n idantifye. Nou’n deza koz lo Coetivy, deza annan en Land Use Plan pou Coetivy kot later in ganny dezinnyen pou lagrikiltir e la nou travay se pou si oule enn, vwar kimannyer nou kapab pli meyer servi li, dezyenm si nou met zefor, ankouraz sekter prive lokal, menm i annan surprise, surprise, me i annan menm envestiser etranze ki pe apros nou pou dir zot enterese vin fer lagrikiltir, devlop lagrikilter e en lagrikiltir modern Sesel. So, dan tou sa, nou pe met lo latab e nou pou angaz bokou plis avek IDC pou nou konpran ekzakteman kote i annan e ki nou devret fer. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon e tou koleg MNA. Anlinny avek repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki polisi son Minister an sa ki konsern alokasyon later lagrikiltir, si son Minister in fer lodit pou gete kantite later ki pa pe ganny servi e nouvo fason inovativ son Minister pe propoz avek bann fermye pou devlop e maksimiz zot later? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Prosedir pou allocate later in la e in la pou en kantite letan e nou pe servi e in evolye. Enn bann prosedir se sa promoter i apros nou Minister e i apros son distrik, son MNA, son DA e i annan en travay ki ganny fer lo sa nivo e en travay ki ganny fer ant nou avek MLUH. I en travay ki an swivan, ler sa rekomandasyon in ganny aprouve, nou interview sa kandida nou, Minister Lagrikiltir pou vwar ki sa kandida oubyen sa konpani i vreman kapab, sa ki zot pe fer zot vreman annan potansyel pou fer li e sa landrwa kot zot in demande i annan sa potansyel. Apre bann prosedir se pou al kot Prokirer Zeneral pou finaliz bann papye e laba nou annan en backlog pou nou fini finaliz bann lease ki nou annan pou bann fermye e sa mon krwar i en kestyon ki taler mon pou bezwen reponn. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble ki son Minister pe fer, dan konteks bann fermye ki deal avek livestock la dan limedya, pou redres sa sitiasyon kot bokou laferm poul e koson pe fermen e nou pe vwar prodiksyon poul in desann sorti 80 poursan e tonm anviron 7 poursan e koson in sorti anviron 90 poursan pou desann anviron 35 poursan. Ki son Minister pe fer pou sa? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Onorab and Mr Speaker, sa i enn parmi bann kestyon pli difisil ki mon Minister pe fer fas avek. Nou annan en Livestock Trust Fund kot nou pe regarde, la pou lemoman, avan nou ganny sa loan, sa bann resours ki nou pe mobilize, Livestock Trust Fund, kimannyer nou kapab get li, depan lo li pou nou ed serten sa bann fermye ki pe persiste e ki’n reste lo zot laferm e ki ankor pe prodwir sa 7 poursan ki ou pe dir. I annan ki dan problenm e problenm terib. Labank in komans tay lo zot, komans ekrir zot, zot in met serten keksoz mortgage, i annan lezot dimoun ki’n garanti zot eksetera. Sa i en travay ki an kour la konmela. Pou bann reget en kou osi, bann prosedir ki nou annan, mon pa oule antre dan bann zafer tarif ki nou annan, sa i si oule Minister Trade me nou an dyalog avek zot pou vwar ki nou kapab fer pou nou si oule reget en pe kote nou kapab protez en pe nou bann fermye lokal, san ki nou neseserman bezwen fer bann restriksyon akoz nou dan en pozisyon ozordi kot nou pe negosye nou membership WTO, nou dan en pozisyon ozordi kot nou pe egosye kimannyer nou antre si oule dan COMESA e laba i annan li en free trade area, SADC free trade area, ki bann pozisyon ki nou annan e dan tou sa bann negosiasyon, ler ou vin avek bann polisi pou protection policies, i pa desann byen. Alor, nou plito vwar en pe ki nou kapab fer pou nou si oule, ed nou bann fermye ki ankor pe kontinnyen debout, ziska ler nou a ganny si oule sa boost oxygen ki mon’n koz lo la taler, me osi vwar ki lezot pei pe fer, bann pti pei sirtou. Nou ser Moris, lezot bann pei, kimannyer zot pe cope avek sa bann sitiasyon kot vreman par egzanp poul nou vwar i antre sorti lwen me i vann pli bon marse ki nou nou kapab prodwir. Eski petet nou annan en leksplikasyon ki nou kapab donnen pou fer ki nou kontinnyen annan posibilite prodwir nou poul isi, me tou i depan parler lo abilite pou nou kapab fer li san ki nou si oule, san ki nou antre dan en langazman kot nou pe entrodwir subsidy, san ki nou antre dan en langazman kot nou pe ganny vwar poudir nou pe protez nou lendistri, nou pa oule fer lesanz trade e i en kestyon difisil. Me la pou limedya, ou kestyon lo livestock farmers i enn bann priyorite ki i pres pou vin en realite ki nou pou angaze. Pou lemoman selman nou’n seye mete bann sipor. Labatwar par egzanp. Pri labatwar in desann sorti R300 pou ariv R200. I R200 pa akoz labatwar i nice. I R200 akoz nou’n annan negosiasyon avek operater labatwar poudir nou pou kouver ou kou. Gouvernman Sesel a kouver sa kou pou fer desann kou loperasyon, me fer desann pou ki nou fermye a kapab si oule benefisye en pti pe akoz sa kou ki zot ti pe eleve, zot ti perdi totalman. Zot pa kapab ogmant zot pri akoz zot konnen poudir dimoun pa pou aste. FAO in fer en study, TMSA osi in fer en study. Sa en konpani Sid Afrik pou relev nou poultry industry isi Sesel e nou annan osi en letid ki nou pe antreprann pou reget lefikasite nou bann prodikter livestock lo laferm. Kimannyer nou kapab fer nou bann laferm pli efikas e redwir kou prodiksyon. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Valmont, kestyon 156.\nMersi Mr Speaker. Avek ou permisyon mon pou fer en pti lamannman, SHTA pou vin STA. En pti fot. So, mon a demann kestyon swivan Minis. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister pe konsidere repran Lekol Lagrikiltir pou ki son Minster i a kapab vwar meyer fason pou zer sa lekol tel parey STA, kot i ava annan en pe plis lotonomi lo fason ki i ganny zere? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mon pou reponn ou kestyon direk. Pou lemoman, mon Minister napa okenn lanbisyon pou repran totalman Lekol Lagrikiltir. Lanbisyon mon Minister pou lemoman se pou travay pli pros avek Minister Ledikasyon e fokaliz tou son zefor e son resours imen lo anmenn sa sekter dan en pozisyon pli prodiktiv, pli byen ganny ekoute, pli byen asiste e pli byen ganny gete lo nivo nasyonal koman sa sekter kle ki i ti ete e ki i ankor kapab ete. Dan sa lobzektiv, Lekol Lagrikiltir i lakle. Pour lemoman, mon Minister in agree par egzanp pou donn akse staff ek etidyan sa lekol kot nou sant resers e osi dan le fitir, lezot fasilite ki nou pou met an plas pou agrandir zot konnesans. Mon’n osi diskit longman avek bann partner pou fasilit e donn bann training pou bann trainers dan sa lekol, kot sa lekol e entrodwir nouvo teknolozi dan sa lekol, pou rann sa lekol pli modern e pli azour avek sa realite ki nou oule anmennen dan lagrikiltir. Laplipar, parey taler mon’n dir, nou bann partner ki’n vin vizit nou, Sinwan, IFAD, ADB, avek ki nou oule mobiliz sipor teknik e finansyer, tou in vizit sa lekol ki nou kwar i pou zwe en gran rol, en rol kle pou propromosyon sekirite alimanter e i lakle pou anmenn sa revolisyon dan sekter lagrikiltir ki nou oule anmennen, alor repran Lekol Lagrikiltir ansemoman pa dan nou latet, ni dan nou priyorite, me travay pli pre avek Minister Ledikasyon, Minister Lanplwa. Minister Lanplwa i lo nou agenda. Mon senserman krwar ki tou bann Minister ki mon’n mansyonnen i annan bagaz pou invest dan sa lekol pou fer li pli dinamik, pli relevan, pli atraktiv e en platform solid pou en group fermye bokou pli byen ekipe pou fer fas avek bann defi de fitir. Mersi Mr Speaker.\nWi Mr Speaker. Malgre Minis in fini reponn mon kestyon ki mon ti’n prepare, be dan sa konteks (interruption)\nBe si Minis – non, non. Hold on. Si Minis in fini reponn ou kestyon siplemanter, pa bezwen ki ou demann li. Ok. So, Onorab Leader Lopozisyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si i satisfe ki kalite training kot Lekol Lagrikiltir i reflekte travay ki zot sipoze fer dan realite en laferm e i reflekte kalite travay ki annan lo marse lanplwa an relasyon ek lagrikiltir e dezyenmman, eski Minis i kapab dir nou konbyen etidyan lagrikiltir ki’n ganny trained pandan sa dernyen 10an e ki pe aktyelman pran en travay dan domenn lagrikiltir koman en metye, oubyen koman en karyer? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, pandan mon parkour vizit lo teren, mon’n zwenn etidyan bokou, menm i annan dan mon Minister ki pe travay dan Sekter Lagrikiltir ki’n pas dan sa lekol. Mon napa statistik dan dernyen 10an konbyen ki’n vreman reste dan sa sekter e konbyen ki’n kite, ki’n al dan lezot sekter, an vi mobilite ki annan dan sekter. Me ki mon’n vwar se sa. Larealite ozordi dan lagrikiltir, nou’n antann bann fermye ki’n dir poudir napa reliability lo en pe bann zenn ki zot anploye akoz zot mezir neseserman zot performans avek bann travayer etranze ki lo zot laferm, ki la, ki konsistan, ki petet i reste lanmenm la, me sa bann dimoun ki zot refer lo la i pa neseserman bann etidyan ki’n graduate dan Lekol Lagrikiltir. Mon krwar i annan room pou improve koneksyon ant Lekol Lagrikiltir e Laferm. I annan la bokou room pou improvement. Nou bezwen trouv sa balans korek akoz si nou reflekte en pe deryer, Lekol Lagrikiltir ti annan en serten letan ti avek lagrikiltir. Ti avek Minister Lagrikiltir. E ler mwan mon’n fer en pti resers pou vwar be akoz i ti avek nou e in retourn kot Minister Ledikasyon? Mon’n ganny en kantite rezon. Enn parmi bann rezon ki’n reste dan mon latet se ki bann paran ti konplent ki bann zanfan ti pe ganny tro bokou pratik e zot pa ti pe ganny serten bagaz akademik pou zot pli byen kapab manage en farm. So, nou annan sa 2 keksoz. I annan nesesite lo en laferm pou travayer ki travay, ki pyose, ki fer bed, ki rekolte. Dan Lekol Lagrikiltir, sa bann etidyan i aprann fer sa akoz zot annan zot prop zarden zot menm ki zot zere. Me zot osi zot sey ganny bagaz pou sey ariv lo en laferm pou manage, konpran bann enteraksyon ki arive lo en laferm. Pou manage en laferm e pou et en travayer lo en laferm i 2 keksoz e lekol i oule sey fer toulede. Savedir an bout, mon bezwen dir mon annan serten satisfaksyon, me i annan bokou, bokou room pou improvement ki nou pou anbark lo la. Mersi Mr Speaker.\nDan labsans Onorab Pool, kestyon 157, Onorab Arnephy.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker. Mr Speaker, kestyon se pou demann Minis pou donn detay nou Lasanble konbyen fermye ki’n ganny zot dokiman later, savedir zot Lease Agreement? Mersi.\nMersi Mr Speaker. I annan an total 394 fermye lo later leta e zot pe okip 310 ektar later. 71 fermye i deza annan en dokiman later, savedir en by e sa i reprezant zis 18 poursan sa sif ki mon’n nonmen taler. I annan 72 ka, ankor 18 poursan ki zot dokiman legal pe ganny prepare kot lofis Atorni Zeneral e la, se sa lofis ki pou kontakte fermye ler sa bann dokiman in pare pou zot sinny zot dokiman avan ki zot ganny anrezistre. Larestan fermye napa dokiman later pou sa bann rezon swivan.\n74 fermye, 19 poursan i pe byen itiliz zot later. Sa i reprezant en total 41 ektar later, 13 poursan. Lazans Lagrikiltir i annan en prosedir advice and monitoring pou swiv zot performans lo later avan okenn desizyon apropriye i ganny pran. 16 fermye, vedir 4 poursan i annan aryeraz avek zot peyman later. La prosedir se Lazans i anvoy reminders e menm zwenn avek fermye, avan ki ka i ganny anvoye kot Lofis Atorni Zeneral pou rekouver det Gouvernman. 68 fermye, vedir 17 poursan zot later pankor fini demarke e zot dan diferan staz survey. 43 fermye, 11 poursan Lazans Lagrikiltir swa pe konsider donn zot dokiman, apre ki zot performans lo later i amelyore, ouswa Lazans pe deza fer prosedir neseser pou zot ganny zot dokiman later. 8 fermye, 2 poursan pankor fer zot premye peyman, malgre ki Lazans in enform zot par en let, i neseser ki zot fer sa premye peyman, avan ki zot dokiman i ganny anvoye kot Atorni Zeneral pou prepar zot by. 15 fermye, finalman Mr Speaker, savedir 4 poursan i fek ganny allocate avek zot later, leta e la zot ankor anba probasyon 6 mwan avan ki zot ganny ofer en by. E sa dernyen 8 fermye, 2 poursan i Praslin e zot pa kapab ganny en dokiman later akoz zot laferm i pre avek runway.\nLazans i an negosiasyon avek Minister Later e SCAA konsernan sa akoz SCAA i annan plan pou agrandir son fence toultour runway e osi pou bezwen en serten zistans avek sa fence, koman en buffer. Vwala Mr Speaker leta lanrezistreman later, bann ki annan, bann ki napa e akoz bann ki napa i ankor napa. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou si son Minister pe konsider sa koman en priyorite pou pouse pou fasilit Lease Agreement sa bann dimoun enn e anmenmtan, mon ti a kontan demann Minis, eski en mankman Lease Agreement i annan en lenpakt negativ lo prodiksyon, an vi ki sa i koz en konsern lensertitid pou bann fermye akoz difikilte pou zot ganny akse finansman pou zot kapab devlop bann teren? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Pou premye kestyon wi, sa issue i en priyorite pou nou sey finaliz bann Lease kot i annan, ki outstanding, sirtou pou bann landrwa kot sa bann dimoun i pe servi byen zot later, zot en bann bon fermye e wi, dezyenm kestyon. I annan definitivman serten lensertitid, serten si oule retisans lo bann fermye, pou commit e invest seryezman lo sa teren pou donn zot, si zot napa en Lease dan zot lanmen. So, wi. Toulede kestyon wi, i en priyorite, wi i en konsern. I en konsern pou nou e i en konsern mazer pou bann fermye. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, anlinny avek kestyon Onorab Arnephy, mon ti a kontan demann Minis, etan donnen ki sa legzersis finaliz lagreman i la pou sa dernyen 3an, eski son Minister pe mazin outsource sa kontra avek en firm prive pou kapab donn lanmen finaliz sa bann lagreman? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Nou’n, par egzanp mon’n koz bokou lo problenm ki nou rankontre avek survey. La nou’n outsource. Me pou lemoman se AG’s Office ki fer sa bann tranzaksyon e ziska prezan nou pankor mazin al dan direksyon outsource avek en lot firm prive pou fer Lease pou nou bann kliyan si oule, nou bann fermye. Nou pankor al dan sa direksyon. Mersi.\nThank you Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou si an vi ki sa issue i en priyorite pou son Minister, si zot napa lentansyon negosye ek AG’s Office pou etablir en time frame dan ki sa bann keksoz a kapab fini e ki bann fermye a kapab sorti dan sa lensertitid e fer bann lenvestisman mazer pou kontinnyen improve zot rate of production? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Wi, nou an negosiasyon avek Biro Attorney General ki annan bokou, bokou lo son lasyet e mon krwar nou konnen ki menm in al fer bann legzersis pou recruit ankor dimoun pou sey ed li dan son biro e pou nou, larepons ki nou’n gannyen se i pe fer son mye avek resours ki a son dispozisyon e petet ki Onorab, nou pe gete si petet kestyon Onorab ki fek dir avan, nou a sey reget sa posibilite outsoucing si i posib. Pour lemoman la mon pa kapab dir si i posib, si i pa posib. In toultan ganny fer par Biro Atorni Zeneral e sa se koumsa ki i ankor ete. E si nou annan bann lot opsyon, petet nou kapab eksplor bann lot opsyon, me selman an negosiasyon avek Atorni Zeneral, nou an negosiasyon preski si oule en pe toulezour akoz fermye i kot nou toulezour a nou laport pou demann nou ki zot prosedir i ganny finalize pou zot kapab angaz seryezman lo zot teren. Mersi Mr Speaker.\nKestyon 158, Onorab Meggy Marie.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis. Eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble ki son Minister pe fer pou amelyor fasilite ki ganny servi par nou peser dan distrik Anse Aux Pins? Mersi Mr Speaker.\nOu kapab repran kestyon 158 silvouple.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis responsab pou Lagrikiltir ek Lapes i kapab donn nou Lasanble en leksplikasyon lo ki son Minister pe fer pou amelyor bann fasilite ki ganny servi par nou peser dan distrik Anse Aux Pins? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, nou note ki dan distrik Anse Aux Pins, mon ti kwar nou ti kapab koz sa pli tar ansanm, i annan en bazar. I annan en bazar avek en pti twalet ki’n ganny konstrir par distrik limenm e en miray konstrir par SFA pou anpes lerozyon ki ti pe arive deryer bazar. Pou amelyor bann fasilite ganny servi par peser sa distrik, nou pou bezwen fer en konsiltasyon avek Ladministrater Distrik, bann peser, menm Minister MLUH, pou fer sir ki okenn devlopman ki ganny fer, i ganny fer dan en fason entegre baze lo bezwen bann peser distrik e osi baze lo paln ki egziste lo kimannyer Zil Soley pou konekte avek later Anse Aux Pins. Parey ou konnen, ler nou regarde, nou vwar i annan en pti bout ki pe vini e i pe vin dan direksyon kot bazar. Ziska prezan nou pe rode ki bor sa semen pou pase. Eski i pou pas par devan kot twalet i ete? Eski i pou pas lo bazar? Savedir bazar pou bezwen sorti kot i ete. Eski i pou pas lot kote? Letan nou krwar nou’n finaliz tou sa pou vwar vreman ki proze, kote proze pou ganny sitie ekzakteman, mon krwar nou pou dan en pozisyon pou nou fer en plan pou sa proze e i en proze ki ou ek mwan nou devret osito posib komans sa konsiltasyon antre nou, avek nou Anse Aux Pins, vedir avek MLUH pou vwar ekzakteman ki zot plan, pou nou sitie fasilite pou peser servi Anse Aux Pins dan en landrwa apropriye. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab dir nou, vi ki i pe dir nou ki i kapab arive ki semen Zil Soley i pas kot bazar, si dan son konnesans pou limenm, sa plan inisyal Zil Soley pa ti pou annan devlopman pou peser? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, dan plan inisyal Zil Soley, i vre ki ti pou annan ou pou annan en landrwa pou peser. Mon pa konnen si sa plan i ankor valid e se pourkwa Mr Speaker, i dan mon plan pou esey ganny en renyon avek sa konpani ki pou zer Zil Soley pou allocate bann later, pou annan en renyon avek zot pou 1, vwar ekzakteman kote sa landing pou ete e 2, demann zot lo sa alokasyon, sa bout later ki ti bor lanmer, si vreman pou annan sa landrwa ki peser Anse Aux Pins pou kapab servi e pou gannyen pou kapab servi pou en landing, zot landing, petet menm en bazar storage pou zot lekipman, eksetera. So, dan sa landrwa, lakle se petet en renyon avek MLUH me i osi annan sa konpannyen ki pou allocate later Zil Soley. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble ki pe arive ek bann plan ek proze ki’n deza ganny inisye e finansman ganny garanti atraver bann grant ki son Minister in secure, ki pankor ganny servi pou amelyor bann fasilite lapes atraver Mahe, enkli parey sa enn Anse Aux Pins e ki son Minister pou asire ki sa bann plan e proze i materyalize? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, sa bann grant ki nou pe koz lo la wi, i vre nou’n gannyen. Nou’n osi vwar poudir ti annan en cooling off mon kapab apel sa, kot nou pa’n fer marse tou sa proze ki SFA i sipoze fer marse pandan en pe letan. Nou dan en sitiasyon ozordi kot nou pe re-negosye, nou pe komans al re-negosye nou plan devlopman, lagreman avek EU pou lapes e tou sa bann plan ki nou ti annan, nou annan definitivman en gran dezir pou akonplir sa bann plan. Nou’n vwar komansman Bel Ombre e nou’n vwar demann ki nou’n gannyen, menm dan sanmenm sa Lasanble pou Anse Boileau par egzanp, nou’n vwar, nou’n annan diskisyon pou Anse Royale, nou’n annan serten diskisyon pou Anse Etoile pou en amelyorasyon, nou’n annan serten diskisyon pou Larivyer Anglez e tousala i dan portfolyo, i lo Agenda SFA e ler nou’n fini, nou’n annan premye negosiasyon la an Novanm, en renyon in deza ganny fer, nou pou kler lo tou sa bann devlopman ki nou annan pou fer e nou espere ki safwasi, this time around sa bann proze, avek presyon ki bann Onorab pe konstaman apply, mon krwar i zot devwar fer li, sa bann proze pou ganny realize. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Minis, vizavi ou larepons, eski ou kapab dir avek sa Lasanble kwa ki pe met retar avek SFA ki nou perdi sa bann grants e proze ki kontinnyelman prolonze e i en demann ansemoman dan tou distrik vizavi?\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, si mon pou al dan rezon akoz ki in annan retar, nou kapab la ziska demen bomaten. Mon plifere dir poudir i annan en nouvo komansman dan SFA. Avan nou ti annan en letan ki mon’n dir, mon’n apel li taler cooling off. En letan kot SFA ti’n cool off pou rezon ki mon prefere nou pa re-ouver sa deba ozordi la me depi, in annan si oule en boost oxygen dan sa lenstitisyon. Zot travay ki zot in fer dan Lasanble, pou anmenn koman bann Onorab, pou anmenn sa bann kestyon devan in vreman osi en katalis pou remet sa bann item lo Azandan SFA e ozordi mon dir avek bokou konviksyon ki i fermeman lo Azanda SFA, i lo Azanda son board, board SFA ki depi ler nouvo board in rankontre, mon krwar i en board paraetatik ki’n zwenn pli souvan ki tou lezot board, 2 fwa par mwan. Mon lir zot minutes e zot in travay tre dir e zot ankor pe travay tre dir pou anmenn sa SFA kot i devret ete koman enn parmi bann pli bon lotorite lapes dan Losean Endyen e la mon krwar ki nou pa – well mon pe ganny en pti not ki dir mwan poudir nou pa’n perdi grant. Nou pa’n perdi grant, grant i ankor la e nou bezwen servi li. Nou pou bezwen servi li vitman e nou bezwen fer sa bann devlopman. So, Mr Speaker, rezon pou retar, pou kout nou en kantite retar ozordi, me mon kapab zwenn avek Mr, Onorab Bresson pou mwan donn li tou sa bann detay en lot zour, me selman garanti ou, mon garanti sa Lasanble ki travay pou sa bann distrik ki mon’n mansyonnen taler i lo nou Agenda. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Begitta Jeannevol, kestyon 159.\nMersi Mr Speaker, bonzour. Bonzour tou dimoun. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble, ki son Minister pe fer pou asire ki liberalizasyon pa touy nou bann prodikter lokal? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, nou realize ki malgre sa taks ki egziste, nou fermye i annan difikilte. Ler mon dir taks, mon dir taks lo lenportasyon. Nou fermye i annan difikilte fer fas avek konpetisyon akoz lo bann keksoz enporte. Pou fer monte plis taks i osi pa neseserman fasil dan nou konteks, la ki nou pe sey, parey taler mon’n dir, vin manm Lorganizasyon Mondyal Komers, vin antre dan custom unions e free trade areas dan bann lorganizasyon nou rezyon. Ogmant taks i osi elev pri pou nou bann prop dimoun ki pou pe bezwen pey keksoz pli ser. Alor Mr Speaker, pou ede fer fas avek konpetisyon enporte, nou bezwen gete koman pou amelyor lefikasite prodiksyon lo nou bann laferm legim, fri e zannimo e sa osi i aplike pou nou bann pti biznes. Nou bezwen get serye kou prodiksyon e vwar kimannyer nou kapab bes sa bann kou. Nou pou osi regard en pe pli o profon bann norm fito sanniter lo bann lenportasyon sirtou bann keksoz frazil koman lavyann ki antre dan nou pei. Anmenmtan, nou bezwen rod fason pou fasilit nou fermye pou entansifye zot prodiksyon e rode kimannyer zot kapab fer li dan en fason pli fasil, pli abordab. Pou fer sa, nou bezwen fasilit nou fermye pou kapab antreprann devlopman lo zot laferm avek finansman ki aksesib e abordab. Leta ki nou ladan ozordi Mr Speaker, spesyalman pou bann pti fermye, nou pou bezwen annan en progranm, mon rapel taler, en progranm revival dan bann ki ankor la, sirtou pou bann ki ankor la me pou fasilit zot finansyerman e lo en kantite lezto paramet.\nDezyenmman, nou bezwen ariv dan en pozisyon kot nou kapab ankouraz bann fermye eksperyanse pou retourn lo laferm akoz bokou in kit sa sekter. La, nou pou bezwen asire ki nou bann servis sipor pou devlopman agrikol i alaoter, pou anmenn valer lo laferm e pou ki bann fermye i ganny akse avek mendev kapab e devoue pou travay e ki annan lentere lo sikse sa bann laferm.\nMr Speaker, progranm mon Minister pou amelyor sitiasyon nou bann prodikter lokal i fer ki zot mye kapab fer fas avek nou sitiasyon liberalizasyon ki nou deza ladan. Se pou devlop bann lenfrastriktir. La, mon refer lo semen pou ariv lo laferm, devlop nou sistenm irigasyon e drenaz lo laferm, entrodwir teknolozi agrikol apropriye e ki adapte avek nou konteks, amelyor sekirite lo laferm, non selman kont vol me osi kont dezas tel ki linondasyon. Mon progranm i osi enkli devlopman en fon pou lagrikiltir kot fermye i ganny akse avek finansman pli abordab e mwen birokratik. Byensir, reste lo semen i reste en fakter kle dan nenport form lagrikiltir e sa progranm pou fer ki zofisye lagrikiltir i ogmant zot kapasite pou kapab mye asiste bann fermye. Sa i enkli teknolozi kominikasyon, kot maksimonm lenformasyon i ganny pase avek fermye pli regilyerman e fasilit kominikasyon pou asiste dan lamazorite problenm lo ki la fermye pe eksperyanse lo zot laferm. Parey mon’n dir taler, mon osi oule travay pli pre avek mon bann koleg Minister, sirtou Minister Ledikasyon, Minister Lanplwa, pou osi ede amelyor kapasite nou Lekol Lagrikiltir kot kapasite sa Lekol parey mon’n dir e son bann Ansennyan i kapab mon alaoter ki nou bezwen, si neseser sanz oubyen re-adapte zot curriculum, nou bezwen fer li.\nMr Speaker, mon’n nonmen taler bann Lazans avek ki nou pe fer partenarya, mon pa pou repete, pou nou kapab al de lavan. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Minis, dan ou larepons ou’n nonm plizyer mezir ki zot pe pran pou asire ki sa sitiasyon i amelyore, eski ou kapab dir nou kan eski sa bann mezir pou komans ganny enplimante e pou bann prodikter lokal ki’n mazin arete, eski zot annan plan revwar sa bann fermye e petet propoz avek zot en dezyenm loan pou asire ki zot kapab retourn lo sa semen? Mersi.\nMr Speaker, pou mwan donn en dat fix lo kan sa bann regilasyon pou ganny enplimante, mon pou bezwen refer lo lannen prosenn, pou sa bann ki mon’n mansyonnen, sa bann parkour ki nou pe fer avek nou bann partenarya ganny realize. Me nou pa pe asize antretan. Antretan, parey mon’n dir taler, si nou vwar kou labatwar in desann, set akoz nou pe travay. Si nou vwar nou pe eksplor dan ki nou kapab, koman nou pou kapab servi the livestock trust fund ki la, koman nou kapab fer li si oule, anmas en pe plis larzan, servi sa bann larzan pou nou kapab ed bann fermye, ki ankor lo zot laferm e apros bann ki’n kit laferm, re-ankouraz zot, me selman mon pou dir efektivman, kan nou pou kapab fer sa avek bokou plis konviksyon, se ki ler nou’n ganny resours IFAD dan nou posesyon pou nou kapab vreman, vreman kick in avek en si oule avek en determinasyon en pwa kot bann fermye i kapab dir bon, la nou kapab retournen akoz nou pou bezwen annan en finansman abordab. Sa bann dimoun ki’n kit laferm, zot annan det ki ozordi zot pe peye, san ki zot pe prodwir. Zot bezwen pey avek sa nouvo sekter ki zot in antre ladan.\nBann ki ankor lo laferm, zot ankor pe ganny problenm konpetisyon e pou zot kapab vann zot prodwir, zot pa kapab elev zot pri akoz keksoz enporte pe vann pli ba ki pou zot. Alors zot zot pe komans, zot in santi douler. Alor nou bezwen rekomans sa, mon krwar lannen prosen i en dat ki mon kapab dir, nou kapab vreman efektivman annan keksoz sibstansyel pou nou met devan. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab eksplik klerman sa Lasanble ki bann incentives pou annan pou ankouraz bann pti prodikter lokal pou kapab compete avek bann prodwir enporte, an vi ki Minis in koz en pti pe lo sa progranm revival. Si i ti kapab elabor en pti pe lo la. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, sa proze IFAD, nou apel li CLISSA. CLISSA meaning Climate Smart Support for Small e mon ensiste, Small holder Agriculture Establishments. Climate Smart akoz nou’n realize poudir klima pe sanze, nou pe santi nou annan plis drought, lasesres, nou pe santi zour lapli i tonbe, i tonm vreman bokou ki bokou nou bann pti fermye i soufer avek linondasyon. Nou pe travay e nou pe finaliz nou progranm lasirans pou fermye e pou pti peser. Nou pe travay lo en progranm pou nou kapab amelyor servis ki nou donn nou bann extension officers pou anmenn kot nou fermye e la, CEO SAA Mr Naiken in deza annan antretyen entansif avek Commonwealth Learning pou ki sa i ganny realize dan le pros fitir.\nAn total bann incentive ki nou oule donn sirtou nou bann small holder farmers se sa package ki IFAD pou anmenn pou nou e nou sanse ki nou annan en lenstitisyon ki pa sove ler zot bezwen ed bann pti fermye. Ed pti fermye i koute akoz son ladministrasyon i ser me selman dan en konteks Sesel, dan nou konteks, i vreman neseser. Nou oule annan atraver, parey taler mon’n nonmen, atraver Labank Devlopman, annan en laliny kredi dedye pou bann pti fermye lagrikiltir. Se pourkwa mon’n dir yer, mon’n koz avek sa Msye ki sorti IFAD, sa konsiltan, pou fer judiligence lo DBS pour vwar kimannyer i kapab zer en laliny kredi pou bann pti fermye. Mon annan osi, avek lanbasader Lenn, nou’n fer lantretyen. Si i annan en pei kot micro credit in vreman successful e i vreman popiler se Lenn e lanbasader, konversasyon ki mon’n annan avek li se ki zot pare avek nou demann pou donn nou serten sipor teknik, pou nou kapab si oule regarde si i fezab annan isi micro credit pou nou bann pti fermye e nou konn Graming Bank India ki’n byen, byen, byen popiler e ekstansiv e se sa nou bann ensantiv ki nou pe met devan pou nou bann pti fermye. Mersi Mr Speaker.\nKestyon 160, Onorab Marc Volcere.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis ki son Minister pe fer pou asire ki bann fermye i ganny akse avek inputs, lo en baz regilye tou dilon lannen? Mersi\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, sitiasyon lo stor lagrikiltir in bokou amelyore pandan sa bann 6 dernyen mwan e ansemoman, i annan sifizaman langre, lagrenn, pestisid e lezot komodite ki bann i bezwen. Nou’n reviv nou Inputs Committee ki enkli bann zofisye senior ki asire ki i annan sifizaman stock toudilon lannen. En difikilte mazer i konsern transportasyon par avyon ek bato, espesyalman pou bann prodwir koman pestisid ki en bann i sipoze en pe toksik. Avyon normalman pa pou pran lamazorite sa bann prodwir, me i annan menm de ka kot bato osi in refize. Tou sa i fer ki parfwa i pran bokou letan pou serten prodwi ariv Sesel e pri i vann bokou pli ser pandan sa bann moman mankman, par egzanp in prann nou pre 6 mwan pou enport pwazon zerb sorti Sid Afrik akoz problenm bato. Bann problenm finans ki nou’n rankontre i lie avek nou revolving fund ki souvan i tro ba pou permet enport plis marsandiz. Sa pe ganny revwar avek Minister Finans pou permet annan sifizaman resours, pou nou kapab pey nou bann supplier e pey zot atan. Petet nou pou osi bezwen revwar mark up lo serten bann prodwi. Parfwa ler pri i tro ba, i annan dimoun ki aste an gran kantite sa prodwi e zot store sa bann prodwi kot zot. Apre, lezot fermye pa arive aste sa akoz in fini. I menm annan konplent par serten fermye ki i annan dimoun ki aste bokou prodwi pou revann plitar e an gro, fer profi ler tou in fini lo stor lagrikiltir. Sa mark up 5 poursan lo mazorite sa bann komodite i osi fer ki napa biznes prive ki pou enterese antre dan sa biznes akoz zot pri pou toultan pli bokou e pli ser e zot pa pou kapab compete avek nou. parey mon dir, sa in donn lensitasyon pou dimoun fer biznes prive avek nou menm. I aste ek nou, i espere ki nou fini, i vann pli ser plitar ler nou, nou napa. Pou le fitir, nou pou bezwen bokou plis resours pou amelyor bann fasilite stor lo Mahe ek Praslin, enkli met bann computerized system pou siport lavant ek stock taking. Pou sa marse, nou pou osi bezwen train nou bann dimoun pou asire ki zot kapab fer sa bann stor marse parey nenport ki biznes ki enport prodwi, stock zot e vannn a en profi rezonnab ki permet stor kapab kontinnyen annan larzan pou aste nouvo prodwi ki fermye i bezwen. Pli bon fasilite formasyon ek resours elektronik modern pou osi asire ki toultan nou dimoun i konnen ki sitiasyon stok dan sak stor i osi neseser pou nou anmenn dan nou Minister. Nou oule rezourd konpletman sa problenm kot parfwa prodwi i la dan main store Grand Anse me Praslin napa akoz bann dimoun laba pa’n demande pou anvoy kot zot, ouswa petet zot pa konnen si sa prodwi i annan dan main store Mahe.\nMr Speaker, dan le fitir, nou pe osi ankouraz public Private Sector Partnership pou rezourd tou nou bann difikilte pa zis lo stor, me osi dan lezot domenn lagrikiltir. I enteresan vwar ki i annan serten biznes prive ki pe ede anmenn serten prodwi parey manze zannimo e plizyer kalite lekipman ki fermye i servi. Petet Mr Speaker, dan le fitir nou ava konsantre lo bann lezot prodwi ki pli difisil pou fermye gannyen, espesyalman pou sa ki plis ki 500 pti fermye pe depan lo nou pou laplipar zot lagrenn pestisid langre. Mersi Mr Speaker.\nWi Mr Speaker. Mr Speaker, Minis in dir dan son larepons ki i annan bann fermye ki annan ase mwayen, zot aste an gro stok. Ki son Minister pe fer pou kontrol sa, pou anpese ki zot aste an gro stok, ki bann lezot pti fermye pa kapab ganny akse sa avek inputs apre e dezyenmman, eski son Minister pe fer en resers konpreansiv pou vwar avek bann lezot partners ki i ti pe travay avek, pou vwar si menm si in dir i annan 5 poursan ki ganny mete lo pri, me still i annan konplent ki bann inputs i ase ser. Eski ou pe vwar avek bann lezot lazans ki ou pe travay avek enternasyonal pou vwar petet kot nou kapab ganny akse avek bann inputs ki en pe pli meyer marse, ki a koup en pe kou prodiksyon bann fermye? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Pou premye kestyon Mr Speaker, wi nou pe fer lobzervasyon lo bann dimoun ki fer si oule sa biznes black market si oule ki li i annan resours, ler nou ariv avek nou bann danre, li i aste bokou e nou, nou pa met neseserman restriksyon lo ki kantite i aste, me la sa pwen konsern, se pourkwa nou oule etablir dan nou sistenm en sistenm pli efikas pou nou konnen en pou nou bann outlet konnen, tous ansanm ki stok nou annan. E ler nou pou vwar bann lendikasyon kot en dimoun pou vini pou dir donn mwan lanmwatye ou stok, nou pou tret li koman en keksoz sispe e nou pou dir petet nou pa pou kapab vann ou tou sa kantite akoz nou konnen kantite fermye nou annan, nou pou konnen ki kantite ki’n vin aste sa bann inputs e nou pou kapab realize poudir be la i annan en keksoz ki pa pe mars byen. Be ki sa lensitasyon pou sa dimoun vini, aste 5 poursan marge ki nou, nou mete, nou nou met 5 poursan, li i vin aste akoz li i kapab met 25 poursan, i kapab met 30 poursan. I fer sa margin profi. E si nou fermye i bezwen, i pe vin aste pti gin par pti gin, pli i fer son profi, i pe fer en biznes lo nou.\nBon, e ou dezyenm sizesyon, i met mwan dan en pe en serzwen akoz la ou pe dir mwan 5 poursan i en pe tro bokou, fer desann pli ba. E si mon fer desann pli ba, i vin en problenm. Alors, mon krwar ki nou bezwen fer le 2 keksoz. 1, etablir nou sistenm pou nou kapab kontrol nou stock pli byen e pou nou kapab detekte bann lensidans kot nou krwar poudir sa i en biznes pa fermye me i en biznes komers ki pe ganny pase e dezyenmman, parey ou pe dir, si nou nou aste parey ou konnen, si ou aste bulk ou ganny li a en pri pli bon marse ki si nou tou endividyalman nou aste dan en laboutik. Se pourkwa ki nou ganny li pli bon marse akoz nou nou aste bulk, nou kontinnyen aste bulk e nou improve nou sitiasyon management of the stock, mon krwar ki nou kapab fer en pli bon travay e petet vwar si nou kapab dan serten bann prodwir pou nou bann pti fermye fer li pli abordab me spesyalman, fer li available and accessible, 24 lo 24 si oule, toudilon lannen kot i annan dan stor. Mersi bokou.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, bonzour, bonzour Minis e tou dimon ki alekout. Mr Speaker eski Minis, parey Minis in dir ki i okouran ki serten dimoun e laboutik ki vann materyo lagrikiltir pe osi vann bann inputs ki zot in aste avek Minister Lagrikiltir bokou pli ser, ki garanti alor ki Minis i donn nou Lasanble pou ki sa i arete imedyatman e akoz ki keksoz in degrade koumsa dan Minister, kan ti annan en sistenm byen etablir oparavan pou fer sir ki bann fermye i ganny akse avek inputs lagrikiltir? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Ankor enn fwa Mr Speaker, kestyon i difisil pou mwan akoz pou mwan rod rezon akoz sitiasyon in deteryore kan ti annan en bon sistenm avan. Mon pa konn li sa bon sistenm avan ki ou pe dir, sa ki mon konnen se ki nou annan en kantite improvement pou nou fer dan nou sitiasyon ki nou ladan konmela. Nou annan stor ki pa ase gran, kot nou annan keksoz ki arive, i lo stor Grand Anse, me nou pa kapab anvoy kot sa stor akoz li i tro tipti e napa serten landrwa apropriye pou stor serten bann kemikal, sa bann ki nou pe anvoy kot sa stor, nou annan en problenm kot nou pe mezir, manage nou stock parey mon’n dir taler, Praslin petet nou annan sa danre me Praslin li i pa konnen, i pa demande, sa pa arive, fermye Praslin pa gannyen. Kimannyer nou kordin tou sa keksoz pli byen, se pourkwa ki mon’n ensiste ki dan mon prezantasyon, nou dir ki nou pou bezwen upgrade nou management avek computer ozordi, internet, email, sa bann keksoz i kapab fer vreman fasil. I annan bann progranm kot ozordi in ganny entrodwir avek SAA, zot pe konsider lekel progranm ki pou servi, ler nou sa bann progranm, nou pou bezwen annan training pou sa bann dimoun ki asiz dan sa bann stor pou manage sa bann laboutik, pou manage sa bann storage, sa pe vini me vreman in annan detoryasyon dan sa bann management, i en keksoz ki ozordi nou priyorite se pou amelyor sa ki nou annnan, sa ki nou’n vwar la, me larezon i diferan. Bokou diferan. I annan bokou dimoun, i annan ki’n la, ki’n sorti dan stor, nou’n bezwen met nouvo dimoun e sa bann dimoun pa neseserman konpran sa sistenm ki ti la avan e nou la prezan nou pe re-entrodwir nouvo sistenm kot nou bezwen train nou bann dimoun pou kapab fer sir ki sa bann keksoz i mars tre byen.\nToultan mon dir ki mon Minister Lagrikiltir i eparpiye partou. I pa Anvil, i pa Caravelle House, i pa Union Vale, i pa ni Grand Anse. I Grand Anse, i Praslin e ler nou pou al lo bann zil elwanye i pou laba e nou pou bezwen annan en fason kot nou pou kapab kominik ek kanmarad e nou annan, nou’n met fibre optic dan pei, nou annan sa baz pou nou kapab fer li. Alors nou pou focus en pe lo sa. Mersi Mr Speaker.\nBon, nou’n ariv, nou’n fini kestyon pou Minis Sinon, me an vi nou ankor annan en kestyon lo Order Paper pou Minis Jean-Paul Adam, mon pou servi mon pourvwar diskresyon anba Order 33(4) pou nou extend Question Time e nou pou pran son kestyon ler nou rezwenn 11.10. Donk nou pou adjourn ziska 11.10.\nBon nou ava kontinnyen avek Question Time e avek nou la i annan Minis pou Zafer Etranzer, Minis Jean-Paul Adam, ki pou vin reponn en kestyon par Leader Lopozisyon e apre sa i osi annan en Statement ki i pou fer avek Lasanble Nasyonal. Mon ava envit Leader Lopozisyon pou demann son kestyon.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis avek son delegasyon. Mr Speaker eski Minis pou Zafer Etranzer i kapab enform sa Lasanble si Gouvernman i annan okenn plan pou met bann fasilite an plas pou permet bann Seselwa ki pe travel dan bann pei parey Lanmerik, Ostrali ou Canada pou process zot visa isi Sesel. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker e bonzour tou dimoun e tou dimoun ki alekout. Depi ler ki mon’n vin Minis Zafer Etranzer mon’n fer li mon devwar pou entansifiye zefor ki mon Minister I fer pou fasilit vwayaz tou bann Seselwa aletranze. E mon kapab dir ki dan tou negosiasyon bilateral sa i premye pwen lo Azanda. Nou zefor i osi enkli e esey fasilit bann vwayaz dan bann pei tel ki Ostrali, Lanmerik e Canada parey Leader Lopozisyon in demande. Atraver nou travay dan sa domenn nou’n kapab ganny lakor avek 84 pei dan lemon pou fasilit vwayaz Seselwa atraver lemon, atraver bann lakor pou lekzanpsyon visa, me avek bokou lezot pei ki nou pe kontinnyen fer zefor pou nou negosye avek zot i annan serten kondisyon e osi serten lobstak ki touzour la pou plizyer rezon. Premyerman diferan pei zot aplik diferan rezim visa depandan lo zot sitiasyon nasyonal. Zot annan bann kondisyon ki zot mete avan ki zot kapab donn en tel lagreman par egzanp zot kapab demande ki bann pei ki zot pou fer lakor avek i annan bann paspor biometrik oubyen parfwa zot pou dir zot pou limit sa lakor zis pou en serten kategori paspor eksetera. Osi zot regard bann listwar e lensidan kot serten dimoun petet pa respekte Lalwa dan sa bann pei e kondisyon ki ganny met an plas. I depan osi parfwa lo relasyon enternasyonal ki nou annan avek sa bann pei. I annan serten pei osi ki annan en sistenm visa akoz sa visa i reprezant en sours reveni pou zot e byensir bokou pei zot annan osi bann polisi konsernen zot sekirite entern e akse avek sa bann pei.\nMr Speaker mon ti a kontan remarke ki, akoz bokou dimoun in fer remarke avek nou Minister ki vi ki Sesel pa aplik okenn visa ki lezot pei osi i devret donn nou kondisyon parey lo en baz resiprosite. Byensir sa i en pwen ki nou touzour met devan, me parey nou’n deza eksplike sak pei i annan son prop Lalwa e alor i annan son drwa pou li met son prop kondisyon lo lakor visa ki kapab annan avek okenn pei. Sesel nou pa aplik okenn sistenm visa akoz koman en destinasyon touristik e osi vi ki i fasil pou nou verifye dimoun ki pe antre sorti dan nou pei akoz nou pti nou pa’n zanmen santi ki i neseser. Me lezot pei pou zot retir kondisyon visa i souvan long e osi konplike akoz i souvan enkli bann prosedir parlmanter e menm parfwa i konsern bann lagreman ki zot in fer lo en baz rezyonnal. Mon krwar i enportan osi pou note ki menm bann pei ki pa aplik en sistenm visa parey Sesel nou touzour mete kantmenm kondisyon pou bann vwayazer ki pe antre dan nou pei.\nMenm Sesel par egzanp Departman Zafer Entern in konfirmen avek mwan ki i annan plizyer ka toulemwan kot en viziter ki arive Sesel i bezwen ganny retourn dan son pei akoz i pa reponn bann kriter ki nou’n etablir pou zot larantre, par egzanp annan ase larzan pou zot sezour oubyen osi annan konfirmasyon akomodasyon.\nMr Speaker kot i konsern Ostrali, Canada e Lanmerik sa i 3 pei ki annan bann sistenm rezim visa ki tre strikt. Zot fer li baze lo zot listwar Imigrasyon e osi lo zot sitiasyon ekonomik ki aktyelman nou konnen ki i annan bokou kriz dan lemonn e zot annan konsern ki Imigrasyon sorti dan bann lezot pei i kapab vin en problenm pou zot.\nPou Ostrali i en pei ki mentenir sa ki apel en rezim visa iniversel. Sa i vedir ki tou dimoun ki napa nasyonalite Ostralyen i bezwen annan en visa pou antre lo son teritwar. Gouvernman Sesel atraver mon Minister in fer li en priyorite pou nou esey fer li vin pli fasil kantmenm pou Seselwa kapab ganny visa pou vwayaze pou al Ostrali. Pou le moman tou Seselwa ki oule vwazyaz Ostrali i bezwen fer en laplikasyon pou visa atraver en Lanbasad Ostrali pou Sesel ki baze Moris. Laplikasyon i ganny fer atraver en form, i ganny anvoye par DHL oubyen par Lapos oubyen en dimoun i kapab anmennen pou zot. E i pran 2 a 3 semenn pou sa visa ganny process. Me atraver demann ki nou’n fer atraver Ostrali zot in dakor pou zot esey revwar sa prosedir e depi Zilyet sa lannen zot in komans adopte en label free visa depi Zilyet 2012. Me sa prosedir pe ganny enplimante gradyelman e evantyelman pou ganny servi pou tou aplikasyon. Sa label free visa i vedir ki nou pou nepli annan sa prosedir kot dimoun pou bezwen anvoy paspor Moris, zot pou zis bezwen ranpli en form lo internet oubyen online e bann dokiman relevan ki sa aplikasyon i demande i bezwen ganny soumet atraver internet. Sa laplikasyon pou permet Lanbasad Ostrali issue sa ki apel en Grant Notification Letter e sa i pou servi koman sa visa ki pou permet zot antre Ostrali an prensip san okenn problenm me parey nou’n dir tou vwayazer i bezwen toultan respekte bann kondisyon ki okenn pei i met an plas e sa i enkli laprev par egzanp kote zot pe al reste e ki zot annan ase fon pou zot sezour eksetera.\nPou Canada mon Minister nou annan bokou konsern e nou’n fini met sa bann konsern devan avek Gouvernman Canadian atraver zot Lanbasad ki baze Nairobi. Akoz nou santi ki zot pa pe fer ase zefor pou zot fasilit vwayaz lezitim par Seselwa ki anvi al visit zot fanmiy oubyen ki anvi al pou bann lezot rezon.\nKonpare avek lezot pei Canada I bezwen – i demann 2 form laplikasyon e zot laplikasyon e zot laplikasyon i ase konplike e zot osi annan bokou lezot demann ki bokou fwa nou kapab dir i al bokou pli lwen ki lezot pei, annan de ler zot demann payslips, annan de ler zot demann let sorti anplwayer pou konfirm kondisyon travay sa aplikan, annan de ler menm zot demann bann vye paspor ekstera.\nMon Minister i okouran bann difikilte ki bokou Seselwa pe pas ladan e nou’n fer sa en priyorite dan nou negosiasyon avek sa Lanbasad e nou ape esey fer nou mye pou nou kpaab ganny en pli bon larepons avek sa Lanbasad. Mon ti a kontan note kantmenm ki nou bezwen konsyan ki letan Seselwa osi, letan zot pe fer bann aplikasyon si zot fer bann fo deklarasyon zot i osi konplik sa prosedir ki nou sey met an plas pou nou fasilit sistenm visa. Me nou santi ki atraver nou bann zefor avek Lanbasad Canada ki baze Nairobi nou pou kapab esey omwen fasilit sa sitiasyon e ganny en meyer sitiasyon ki nou annan aktyelman.\nNou ava note ki Canada pe enplimant en sistenm ki deplizanpli strikt e menm i annan pei ki oparavan ti benefisye atraver en lakor visa avek Canada e sa bann pei i nepli kapab fer li. En legzanp par egzanp se Namibia ki oparavan ti benefisye me ki aprezan i bezwen apply visa parey tou lezot pei.\nMr Speaker pou Lanmerik, tou Seselwa ki ape vwayaz Lanmerik aktyelman i bezwen fer en laplikasyon pou visa avan i travel. Laplikasyon i ganny fer atraver Lanbasad Lanmerik ki baze Moris e pour Lanmerik laplikasyon visa i ganny fer lo internet oubyen online. Sa form i kapab ganny ranpli lo sa website menm e visa, e sa form ki ganny ranpli se pou demann sa visa atraver website Lanbasad Lanmerik ki baze Port Louis. Apre ki aplikan in fini fer son laplikasyon i ganny en confirmation slip online ki zot bezwen enprimen, zot bezwen osi malerezman met en randevou pou en interview ki ganny fer evantyelman Port Louis menm. Letan bann aplikan i vwayaze pou al Moris pou al fer interview kot Lanbasad zot bezwen anmenn plizyer dokiman tel ki paspor, sa slip konfirmasyon ki zot annan lo zot laplikasyon online, laprev ki zot dan lanplwa e osi bann rezon ki zot bezwen al Lanmerik, ekstera. Visa i ordinerman ganny donnen pandan ki sa aplikan i Moris. Mr Speaker nou osi nou santi ki i bokou pou demann Seselwa pou al vwayaz dan en lot pei pou zot kapab ganny en visa avan ki zot vwazyaze e sa i en keksoz ki nou pe adrese an priyorite avek Gouvernman Ameriken e nou ape esey demann zot pou esey etablir Sesel bann prosedir ki pou kapab permet omwen fer serten sa bann prosedir Sesel. Mon ti a kontan dir ki parey tou pei zot annan zot prop prosedir e pou zot sanz okenn prosedir i pran letan e i depan lo ka Lanmerik osi lo sipor Kongre. Mon ti a kontan osi dir ki visa ki Lanmerik i annan en lakor visa waiver program avek zis en pti group pei, annefe i annan zis 36 pei dan lemonn ki zot annan sa lakor avek. 29 parmi sa 36 i bann pei Eropeen e napa okenn pei Afriken, ni pei Sid Lanmerik ki benefisye dan sa sistenm.\nSesel nou an negosiasyon avek Ameriken pou nou esey ariv dan en sitiasyon kot nou ti kapab aplik en tel sistenm, me mon anvi dir ki i pou tre long akoz anba sistenm Ameriken en pei i bezwen montre poudir i pa en pei ki en sours imigran ki antre Lanmerik, ki nou annan en sistenm biometrik, ki nou touzour pe travay pou met an plas, ki annan en lakor lo en database eletronik ek lenformasyon lo son zabitan, ki son bann sitwayen pa poz en menas sekirite pou Lanmerik e ki okenn son zabitan pa’n fer en lofans grav oubyen pa’n comply dan lepase avek bann prosedir Imigrasyon Lanmerik. Alor tou sa bann prosedir i vedir ki nou pou bezwen montre ki nou annan sa bann prosedir an plas.\nApre ki en pei i fer en demann avek Lanmerik ki annan lentansyon antre dan sa progranm, Lanmerik i obzerv son rikord pou en peryod 5an avan ki i pran desizyon si i pou fer li oubyen non, apre osi menm apre sa i depan lo laval kongre. Me parey nou’n dir nou pe demann Gouvernman Ameriken pou konsider bann fason ki i kapab fasilit vwayaz Seselwa atraver bann sistenm ki zot kapab met an plas Sesel. Nou pe osi ankouraz Gouvernman Lanmerik pou etablir en Lanbasad isi. I annan en serten lentere, sa i pa vedir ki sa i pou posib ou non, akoz i depan lo bokou keksoz. Osi menm si zot annan en Lanbasad i pa vedir ki sa Lanbasad i kapab delivre visa akoz kestyon visa i ganny regile dan en fason tre tre strikt Lanmerik e se zis serten lotorite ki ganny mandate pou fer sa e pa forseman tou Lanbasad ki annan sa lotorite.\nAn atandan ki nou pe moderniz nou sistenm, nou espere ki nou pou kapab omwen kapab fer en sistenm ki Seselwa pa pou vwayaz Moris pou sa interview me sa i depan lo bann negosiasyon ki pe kontinnyen avek Gouvernman Ameriken e avek Lanbasad ki baze Moris.\nMon ti a kontan dir Mr Speaker ki malgre sa bann difikilte zanfan anba 14an e bann adilt par lao 79an zot pa bezwen fer sa voyaz, zot kapab fer li san al Moris, zis zot bezwen anvoy zot laplikasyon e sa in ganny fer, i en leksepsyon ki’n donn nou akoz nou’n kapab montre plizyer fwa ki sa pa neseser. Alors sa i enpe bann zefor ki nou’n fer Mr Speaker pou esey fasilit prosedir visa pou Seselwa dan sa 3 pei ki’n nonmen. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis i kapab donn sa Lasanble detay alors lo konbyen Seselwa ki pe reste e viv dan sa bann pei an kestyon. E lo konbyen Seselwa isi Sesel ki al vizit zot bann pros e zanmi dan sa bann pei. E alors konbyen larzan adisyonnel an mwayenn sa bann demars an plis pou visa i kout sa bann Seselwa. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Malerezman mon napa sa lenformasyon detaye ki Leader Lopozisyon in demande.\nAn sa ki konsern lakantite Seselwa ki pe viv dan sa bann pei, mon krwar i difisil pou nou annan en lestimasyon ki vreman kredib akoz parey nou konnen nou ti deza en koloni Britanik e o moman letan nou ti’n kolonize i annan bokou Seselwa ki’n vwazye ki’n al reste dan sa bann pei e i annan lezot moman osi ki dimoun in al reste deor. E alor lo ki baz ki nou pou konsidere, konbyen Seselwa ki i annan deor akoz i annan bokou ki’n kite depi ler nou ti en koloni, eski nou konsider bann Seselwa bann dimoun ki detenir bann paspor Seselwa. Sa lenformasyon i kapab ganny donnen par departman Imigrasyon. Mon napa sa lenformasyon avek mwan.\nKot i konsern kou, ankor malerezman mon napa sa larepons detay pou mwan kapab donnen, mon eskize lo la me en zefor ki nou fer lo nivo nou Minister se ki nou touzour dir tou pei avek ki nou annan relasyon pou nou esey redwir sa kou ki aplike letan en Seselwa pe demann en visa. Bokou pei sa kou annefe i en kou fix. Savedir si ou pe demann sa visa Sesel, si ou pe demann li dan en lot pei i menm pri. Nou annan serten legzanp kot nou’n ganny dir ki sa kou i en pti pe pli o baze lo petet Lanbasad ki sa pei i baze ladan. Nou pe fer sa zefor pou nou travay avek sa bann pei pou redwir sa kou o maksiman. Nou nou santi ki i pa akseptab ki en Seselwa i bezwen al dan en lot pei pou li demann en visa. Me parey monn dir nou bezwen travay avek sa bann pei baze lo zot prosedir ki zot annan an plas e baze lo zot lalwa ki zot enplimante e ki souvan depan bann negosiasyon ki Gouvernman menm dan sa bann pei i bezwen fer avek lezot lenstitisyon e osi avek zot bann Parlman respektiv. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker an relasyon avek larepons ki Minis in donnen kot i konsern visa avek Lanmerik kot in dir ki i annan 2 group bann dimoun 79an apre zanfan ki benefisye avek en serten relakasyon sa bann prosedir. Eski Minis i kapab dir nou si sa 2 lezot pei osi i kapab konsider annan en tel laranzman avek nou pei e sa laranzman i kapab extend avek bann dimoun ki pou al tretman aletranze e osi bann etidyan. Mersi Mr Speaker.\nMersi bokou Mr Speaker. Pou Ostrali annefe mon kapab dir ki nou’n fer bokou lavans dan nou negosiasyon avek zot akoz sa sistenm label free visa ki zot pe enplimante personn pa bezwen al Moris pou fer demann visa, i kapab fer online. Zot pe aplik sa gradyelman, savedir petet in annan serten ka kot sa pa’n ganny aplike me an zeneral zot pe aplik sa sistenm label free savedir ou fer sa laplikasyon online e dimoun pa bezwen fizikman voyaz Moris pou ganny sa visa. Alors sa sitiasyon avek Ostrali.\nAvek Canada zot pa demande ki i annan en deplasman, zot demande ki sa paspor i ganny anvoye Nairobi kot sa Lanbasad i baze me parey mon’n dir nou annan bokou lezot kontrent avek Canada kot i konsern kriter ki zot pe met an plas. Nou konnen bokou Seselwa ki ti pe demann voyaz pou zot al Canada in ganny refize, Parfwa i lo bann baz ki konpreansiv me Parfwa osi nou santi ki sa bann kriter i pa rezonnab – kan nou panse ki i annan bokou Seselwa ki annan fanmiy dan sa pei.\nPou Lanmerik mon ti ava zis osi remarke ki dan serten ka, bann ka par egzanp bann konferans eksetera kot i annan en rezon ofisyel pou sa voyaz osi sa visa i kapab ganny delivre san ki sa dimoun i vwayaze Lanmerik e sa i ganny determinen par Lanbasad lo en case by case basis, parey nou dir.\nLo kestyon medical, si sa bann pei i kapab konsidere, an zeneral wi me i pou depan lo sitiasyon si en kestyon irzans oubyen non. Tou pou depan lo en case by case basis. Selman parey mon’n dir lo Ostrali nou’n deza fer en gran pa an avans. Canada nou ankor pe negosye pou ganny en pli bon kondisyon e Lanmerik osi negosiasyon i kontinnyen.\nWi mersi Mr Speaker. Petet serten parti mon kestyon Minis in fini reponn, me selman mon ti a oule zis Minis i azoute dan ka kot en fanmiy i mor dan sa lot pei swa Canada, Ostrali oubyen Lanmerik. Eski petet Minis pe fer serten laranzman kot i napa sa konplikasyon visa pou fanmiy ki al attend. Mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Pou sa kestyon kot i annan en lanmor dan en fanmiy, dan en pei an deor sa an zeneral byensir nou Minister nou pou toultan esey fasilit sa sitiasyon pou sa bann fanmiy kapab al zwenn, al vizit sa bann fanmiy ki’n ganny afekte. Nou pou toultan eseye pou nou fasilit sa. Diferan pei zot tret sa sitiasyon lanmor dan diferan fason me an zeneral i pa ganny vwar koman en sitiasyon irzans. An zeneral zot fasilit sa visa, an zeneral zot pou met bann kondisyon an plas ki pou permet sa visa ganny fer me sak pei pou determinen dapre son fason si sa ka spesifik i neseser pou ganny asiste oubyen non. Me parey mon’n dir nou Minister nou konpran toutafe bann fanmiy ki dan bann sitiasyon parey e nou pou touzour fer nou maksimanm pou nou donn sa soutiyen e sa rekomandasyon kot i posib pou nou kapab fasilit vwayaz sa bann dimoun dan sa bann pei konsernen.\nOk, nou’n ariv alafen Question Time. E nou ava bouze aprezan lo Statement. Minis i annan en Statement ki i ti pe vin fer devan Lasanble lo kestyon laplikasyon Sesel pou vin en manm non-permanan lo konsey sekirite Nasyon Ini an 2017. Minis mon a envit ou pou fer ou Statement.\nMersi bokou Mr Speaker. Mr Speaker tou bann Manm Onorab, mon remersye zot senserman pou donn mwan sa loportinite pou mwan vin prezant avek zot en leksplikasyon pli detaye lo lentansyon pou Sesel prezant son kandidatir pou en pos non-permanan pou konsey Nasyon Ini pou lannen 2017/2018.\nLetan Prezidan Michel ti fer sa lanons i ti fer li avek en regar anver nou pase koman en nasyon e osi en regar anver sa lavenir ki nou anvi batir pou nou zanfan. Listwar nou lendepandans i osi listwa pou lazistis sosyal dan pei. Nou ti anvi ki nou zanfan i ganny meyer loportinite kot i konsern ledikasyon, nou ti anvi ki nou kapab donn pli bon swen nou bann dimoun malad e nou ti anvi plis sipor pou nou vye paran. Sa mouvman anver lendepandans ti fer sir ki nou vin met nou prop desten e pa sibir desizyon ki ganny fer par lezot ki byen lwen avek nou. Bokou in ganny akonplir depi Lendepandans le 29 Zen 1976. Ozordi koman en nasyon fyer e endepandan nou touzour anvi sezi nou desten dan nou prop lanmen. Nou konsyan plis ki zanmen kimannyer levennman partou dan lemonn i annan en lenpakt direk lo nou lakour e lo nou fanmiy. Nou’n vwar piratri vin menas nou, menm si sa mank stabilite an Somali ti napa narnyen pou fer avek nou. Nou’n vwar kimannyer kriz ekonomik i osi anmenn son lefe lo nou lekonomi. Nou vwar pri komodite pe monte akoz partou pri pe monte. Nou vwar lefe sanzman klimatik lo nou lanvironnman menm si nou pti pei i enn ki kontribye mwens anver refosman nou plannet.\nMr Speaker nou pe prezant nou kandidatir pou konsey sekirite alor akoz nou pa anvi zis sibir bann lefe klobalizayon. Nou anvi plito asire ki nou kapab pli byen benefisye atraver bann loportinite ki egziste atraver klobalizayon. Atraver sa kandidatir nou pou pli byen kapab defann nou lentere koman en pti leta zil ki pe devlope. I annan 3 laspe prensipal ki nou pe met devan atraver nou kandidatir. Premyerman ranforsman sekirite maritime pou nou mobiliz devlopman lekonomi ble. Dezyenmman asire ki i annan satabilite ek lape dan rezyon Losean Endyen, se nou rezyon. Trwazyenmman akseler aksyon kont sanzman klimatik.\nMr Speaker i pa en sirpriz ki aktyleman dan lemonn i annan en tandans pou kit bann pti leta zil a lekar. Defans lentere bann pti leta zil i enn ki tre enportan dan konteks son kandidatir. Bann pti leta zil i gardyen sa ki deplizanpli nou pe apel sa lekonomi ble. Tou sa potansyel ki egziste atraver nou losean swa komers, swa resours. Fenomenn piratri i fors nou pou nou readapte nou plan pou devlop sa lekonomi ble. Depi ler sa problenm in komanse in annan bokou difikilte pou etablir en vre solisyon dirab. I kler ki sa problenm pa pou fini tan ki napa stabilite an Somali. Me nou’n vwar resaman ki i annan en rediksyon dan lakantite latak ki in annan sikse e nou kapab fyer ki Sesel in annan en rol kle dan plizyer stratezi ki’n ganny servi pou anmenn sa rediksyon.\nDan lapel ki in fer anver bann partner enternasyonal Prezidan Michel in met lanfaz lo plizyer eleman ki’n ganny adopte koman prensip debaz kont lalit kont piratri apre konferans enternasyonal lo Somali ki ti fer an Lonn an Fevriye sa lannen. Sa i enkli enn, nesesite pou ranforsi sipor dan bann rezyon ki pli stab an Somali menm. Dezyenmman ranforsi kapasite bann leta larezyon tel ki Sesel pou konbat piratri lo lanmer e osi asire ki i annan prose legal ki ganny met an plas kont sa ki ganny atrape avek mekanizm pou pirate ki’n ganny kondannen pou fer retournen an Somali pou pas zot suntans. E trwazyenmman ki bann endividi oubyen group ki finans piratri i ganny sible dan en fason pli direk.\nAtraver sa rol aktiv kont lapiratri e sa rol santral ki Sesel pe zwe dan lentelizans kont piratri Sesel in kapab fer ki ziska aprezan ki tou sa ki’n ganny pran otaz an Somali, tou Seselwa ki’n deza ganny pran otaz i kapab evantyelman retourn kot zot fanmiy.\nMr Speaker sitiasyon Somali i fer nou rapel kimannyer en problenm byen lwen dan en lot pei i fasilman pran en lot lanpler pou osi vin en problenm pou nou sitwayen e nou konsyan osi ki dan nou rezyon i annan malerezman plizyer lezot sitiasyon ki kapab evolye pou pran en lanpler pli for e pli negative pou bann pei vwazen tel ki Sesel. Ozordi nou pe lit kont piratri e mon krwar ki nou bezwen konsyan ki demen nou osi bezwen pare pou nou lit kont lezot keksoz ki kapab rezilta en mank stabilite, tel ki teorizm oubyen lezot kalite latak. Nou pa kapab asir nou prop stabilite si nou rezyon pa stab.\nSe pou sa rezon ki Prezidan Michel in fer bokou zefor pou met an plas en serk lanmitye avek tou nou bann vwazen pli pre e se pou sa rezon osi ki nou’n servi nou prezidans komisyon Losean Endyen pou nou esey anmenn en kontribisyon anver rezolisyon krim Madagascar.\nAtraver midiasyon ki nou’n fer Sesel ant ansyen Prezidan Marc Ravalomanana e Prezidan tranzisyon Andre Rajoel nou’n reisi bouz prosesis devan dan en fason pozitiv. Notaman atraver lakor tou parti politik Madagascar ki’n aksepte kalandriye elektoral ki’n fikse pou Me 2013 e nou tou nou konnen ki rezolisyon sa kriz Madagascar se atraver eleksyon.\nNou kandidatir pou konsey sekirite i osi dan sa konteks ki nou santi ki i enportan ki lemon i donn plis latansyon anver Losean Endyen e ki sa latansyon i pran kont konsern tou pei sa rezon, gran koman pti.\nMr Speaker trwazyenmman nou kandidatir i reprezant en lot loportinite pou nou asire ki sanzman klimatik i vin en kestyon santral kot i konsern sekirite lemonn. Resaman konsey sekirite in pas son premye rezolisyon ki rekonnet ki sanzman klimatik i kapab anmenn risk sekirite, me i enportan ki nou kontinnyen travay avek tou partner pou nou anmenn vre aksyon dan sa domenn. Fon ki denonmen Green Fund ki’n ganny etablir pou finans aksyon kont sanzman klimatik pe touzour pran tro bokou letan pou demare e osi nou touzour annan tro bokou konsern ki sipor pou bann pti leta zil pa pe ganny konsidere avek ase lenportans akoz nou ganny klase koman en pei avek en nivo devlopman tro o. bann pti leta zil parey Sesel pa pe demann okenn lasarite me nou pe demande ki nou vilnerabilite anver bann prosesis mondyal i ganny adrese dan konteks mekanizm devlopman ki a bou dispozisyon.\nSanzman klimatik i en risk ki kapab annan en lenpakt lo en pei parey Sesel ki nou menm pa kapab mezire. Avek bann prediksyon pli grav nou pa pou kapab kont lo nou lendistri lapes oubyen tourizm pou nou devlopman e personn pa pou koz pou nou e nou bezwen defann nou drwa devlopman nou menm. Nou bezwen defann nou dignite koman en nasyon.\nMr Speaker permet mwan pou osi partaz avek zot leksplikasyon lo nou stratezi pou nou kanpany pou sa kandidatir. Nou stratezi I baze premyerman lo en lapros rezyonal akoz tou pei ki servi koman en manm non-permanan i fer li koman en reprezantan en group rezyonnal. Aktyelman nou pe apros nou pei zanmi dan Linyon Afriken pou demann sipor lo nivo nou kontinan. Dan Linyon Afriken i annan osi en prensip rotasyon ant bann rezyon e se zisteman an 2017 ki en kandida Les Lafrik pou gannu konsidere. Eleskyon pou fer an Novanm 2016.\nNou’n anons nou kandidatir byen an avans akoz nou santi ki tou pei, gran koman pti i devret ganny son sans, i devret ganny son tour pou li kontribye. En prensip fondater OAU ki apre in vin Linyon Afriken se zisteman sa prensip legalite e partaz responsabilite ant bann diferan rezyon Lafrik.\nKoman en zil Lafrik nou santi ki le moman in arive pou nou fer nou kontribisyon. Sesel in pozisyonn son lekor koman en pei responsab, en pri ki travay dir e avek lefikasite. Nou osi fer bokou zefor pou nou travay pou en lemonn ki pli zis e kot nivo devlopman tou pei i ganny pran an konsiderasyon. Nou travay kot i konsern defans bann pti leta zil, sekirite maritime, sanzman klimatik oubyen pou kree bann bon kondisyon pou lap eek stabilite dan larezyon in deza ganny rekonnet.\nMr Speaker sa desizyon pou nou met nou kandidatir i akoz nou santi ki pep Seselwa i merit en platform ankor pli o pou nou koz lo lasenn global. Dan nou konpany petet nou pou reisi me osi nou bezwen reflesir ki dan tou eleksyon konpetitiv i annan posibilite pa ganny elekte. Me nou determinen, nou determinen pou servi sa loportinite pou fer tou dimoun pli byen konpran nou spesifisite e rekonnet ki nou bezwen ekout tou lavwa – gran koman pti. Si nou reisir Sesel annefe pou vin sa pli pti leta dan lemonn pou servi lo konsey sekirite. Si nou reisi i pou montre ki konsey sekirite I kapab vreman vin en lava pou lemonn antye e pa zis pou bann gran pourvwar. Tou lavwa i konte, se pa akoz nou pti ki nou devret kasyet e les lezot koz pou nou. Se zisteman akoz nou pti ki nou bezwen debout drwat e koz pli for. E sa kandidatir set en kandidatir pou Sesel a antye. Se pou tou Seselwa. I pou okenn endividi oubyen lorganizasyon, i en loportinite pou nou montre lemonn ki nou kapab fer koman en nasyon. Monnn touzour santi ki Sesel i sa legzanp larmoni e latolerans pou lemonn. Fodre pa nou per pou nou promouvwar nou legzanp.\nMr Speaker nou ouver pou nou travay avek tou manm nou lasosyete lo sa kandidatir annefe pou nou reisi nou tou nou bezwen travay ansanm lo la. Nou anvi travay avek tou Manm Elekte, tou Manm Lasanble, nou anvi travay avek tou parti politik, avek sekter prive e osi avek lasosyete sivil akoz si nou reisi pran nou plas dan batiman Nasyon Ini New York an Zanvye 2017 set akoz nou konvenki ki pep Seselwa i annan bokou keksoz pou li partaze. Mersi bokou.\nBon, parey i tradisyonnelman leka nou pran enn de bann kestyon lo Statement. Leader Lopozisyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble si bann negosiasyon parey in nonmen dan son Statement ki ti ganny fer isi Sesel, dan konteks mediasyon lo size Madagascar, ki ti kout Sesel R7.5 milyon, ki a mon avi i en pti pe vreman o. Eski sa pou annan okenn lenpakt pozitiv ou negativ, an relasyon ek nou Bid pou en plas non-permanan lo konsey Nasyon Ini? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Premyerman mon ti ava kontan pran lokazyon pou mwan koz en pti pe akoz nou’n mansyonn sa kestyon medyasyon kot i konsern Madagascar e letan ti annan sa Bidze Siplemanter ki’n ganny prezante devan Lasanble, sa sonm R7.5 milyon in ganny met devan koman sa kou pou bann vizit siplemanter. Sa ti enkli sa medyasyon Madagascar me i pa ti selman medyasyon Madagascar. Annefe i ti tou bann vizit ki ganny fer an 2012. Alor sa ti enkli osi vizit Prezidan Lenn, ti osi enkli vizit Premye Minis Moris e serten lezot ankor e mon ti a dir ki dan tou vizit ofisyel oubyen vizit Deta ki ganny fer sorti deor pou vin Sesel, i normal ki Sesel i annan en serten kontribisyon e ki nou ofer en serten kantite lospitalite. Mon ti a osi kontan dir ki annefe sa ki nou depanse lo sa 2 konferans ki nou’n fer lo Madagascar ti anviron R3 milyon. Annefe lo sa kestyon Madagascar osi ki benefis pou Sesel akoz lefet ki nou’n fer sa medyasyon, in montre langazman Komisyon Losean Endyen an sa ki konsern sa size. In osi montre kimannyer i enportan pou nou annan en rezyon stab. Pou sa medyasyon limenm, an sa ki konsern bann kou ki Gouvernman in fer, nou’n depans larzan selman pou sekirite transpor, akomodasyon pou bann sef Deta ek serten manmzot lantouraz e mon ti a dir, apre i annan serten lezot kou konsernan bann lasal konferans eksetera. Me i annan osi en Bidze konsekan ki’n ganny met devan. I annan bokou depans ki’n ganny fer par SADC menm e osi mon ti a dir an plis ki sa ki Sesel in depanse, i annan plis ki 100 dimoun dan toulede negosiasyon sorti SADC e sorti dan bann lezot delegasyon ki’n vini pou sa negosiasyon. E sa i vedir ki in annan en kantite depans siplemanter dan lekonomi Sesel an sa ki konsern GST, an sa ki konsernm bann depans dan bann lotel, alor an zeneral nou santi ki sa konferans, zis lo en baz ekonomik in anmenn keksoz pou Sesel. Annefe, Minister Finans pe travay lo en proze pou nou kapab byen montre letan nou fer en konferans Sesel, ki bann benefis ki nou anmennen dan lekonomi atraver bann depans ki ganny fer dan bann lotel eksetera, akoz letan nou fer en konferans Sesel, nou bezwen depans en serten kantite e an zeneral sak konferans i kout apepre R1 milyon pou Gouvernman, i depan byensir akoz i depan lo diferan kondisyon, alor mon pa santi ki sa ki’n depans lo Madagascar akoz nou’n fer 2 meeting, 2 medyasyon, nou pa santi ki sa i eksesiv, sirtou ki ti en negosiasyon tre o nivo. An sa ki konsern nou benefis pou nou laplikasyon pou konsey sekirite, ankor lo bann size parey Madagascar, oubyen menm lezot problenm dan larezyon, malerezman lo nivo mondyal parfwa napa ase konpreansyon lo ki i ete sa problenm. Sa problenm i selman vreman ganny adrese letan in fini tro tar. Letan i annan en problenm vyolans, letan i annan en problenm dan ka Somali, letan i annan en problenm pirat. Lefet ki en pei parey Sesel, si nou servi lo konsey sekirite, se nou pou met sa bann pwen devan boner e nou pou dir pa les bann pti problenm dan en pei vin apre en gro problenm. Nou medyasyon dan konteks Madagascar ti pou nou vreman esey annan en solisyon dirab pou sa kriz e nou’n anmennen en kontribisyon dan le sans ki nou’n bouz sa prosedir devan e parey mon’n dir dan mon Statement ki nou pe al ver eleksyon an Me 2013 e set apre bann medyasyon ki ti fer Sesel ki tou Parti Politik Madagascar ki partisip dan Fey De Rout ti aksepte sa bann dat, enkli parti sa 2 Leader ki ti partisipe Sesel. Alor, nou osi bezwen gard an tet ki sitiasyon Somali i fer nou mazinen kimannyer bann kriz i devlope e kriz i kapab fer annan en lenpakt lo nou pei e sa ki’n arive Somali yer, ki nou tou nou’n vwar rezilta i kapab arive dan en lot pei dan sa rezyon, enkli Madagascar si napa stabilite. Alor, lefet ki Sesel i pran en rol leadership, mon krwar i tre enportan dan bann size parey. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble an vi dan nou parkour pou nou Bid pou en plas lo konsey, ki lenplikasyon finansyel sa pou annan lo nou lekonomi, an vi ki aktyelman nou pe met nou dan en reform ekonomik e ki nou bezwen fer en kantite lobbying? Mersi bokou.\nMersi bokou. Mr Speaker, sa ki konsern bann lenplikasyon finansyel i en kestyon tre enportan pou nou demande byensir e ansemoman, mon ti a kontan asir Lasanble ki dan bann premye, akoz nou’n deklar nou lentansyon boner, zisteman pou nou kapab fer en kanpanny tre efikas. E dan bann premye de trwa lannen nou kanpanny, tou bann kou pou ganny abzorbe dan nou Bidze aktyel ki nou annan dan nou Minister. Letan nou pou ariv en pti pe pli pre avek eleksyon ki pou ganny fer dabor lo nivo Linyon Afrikenn, nou pou bezwen depans en pti pe plis larzan an sa ki konsern pou anvoy bann anvoye spesyal pou nou kapab fer en lobbying. Me ankor, sa i pou zis serten kou adisyonnel lo nivo voyaz ki bezwen ganny fer par serten endividi e i pa pou bann kou, mon kapab dir egzorbitan e sa i pou letan nou pe apros sa moman lo nivo Linyon Afrikenn kot i pou annan en vot. An atandan, nou pe touzour fer serten kanpanny e nou pe servi serten loportinite parey bann konferans enternasyonal kot bann pei i prezan, pou nou sevi sa pou nou lobbying e ziska prezan mon kapab dir, nou pe fer li dan en fason ase efektif, baze lo resours ki a nou dispozisyon.\nMon ti a kontan dir ki si nou reisir gannyen, nou pou annan serten, wi, si nou gannyen pou annan en pe plis lenplikasyon finansyel akoz dan sa 2an ki nou servi, nou pou bezwen ranforsi nou lekip ki baze New York kot Nasyon Ini e nou estimen ki nou pou bezwen ranforsi sa 3 dimoun ki nou pou bezwen anvoy an plis New York akoz sa kantite travay ki sa pou vedir, me nou santi ki sa i kapab ganny fer dan en fason e ki i rezonnab akoz i pou osi permet nou batir bann konpetans enportan pou Sesel an zeneral. Nou osi annan plan pou nou travay avek sekter prive, pou nou travay avek zot, kimannyer nou kapab annan en partenarya pou sa kanpanny akoz nou santi i annan bokou ki sekter prive i kapab gannyen osi atraver vizibilite e nou konfyan, atraver bann premye diskisyon ki nou’n annan ki i annann en kantite lentere pou nou al dan sa sans. Parey mon’n dir, sa kandidatir i en kandidatir pou tou Seselwa. I en kandidatir pou Sesel an antye e i pou vreman donn nou en lot vitrin pou nou met Sesel devan e pou nou kapab koz lo tou lafors ki Sesel i annan, lo tou bann keksoz pozitif ki Sesel i kapab fer e sa i pou anmenn lezot loportinite pou nou, enkli an sa ki konsern loportinite ekonomik. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mon kestyon Minis in deza adrese. Mersi.\nMersi. Onorab Samson.\nMersi Mr Speaker. Mon ti a kontan demann Minis en kestyon ki monte dan en tel size se nou groser lafors militer. Eski sa i annan okenn relasyon avek nou Bid dan sa prosedir? Mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Mon krwar an sa ki konsern nou lafors militer, i napa en lyen direk avek nou kandidatir, dan le sans ki konsey sekirite i en lorgan Nasyon Ini ki definir mon kapab dir, polisi Nasyon Ini anver bann diferan problenm sekiriter ki kapab leve dan lemonn. Sesel nou annan en lafors sekiriter ki selon nou mwayen e ki selon osi nou bezwen. Nou kapab dir ki avek en Zone Ekonomik 1.3 milyon kilomet kare, ki annefe nou ti kapab pran 87 mil dimoun met dan larme, touzour pa ti pou ase. Me, sa i pa leka. Nou pa kapab annan en larme sa groser e i pa’n zanmen nou lentansyon pou nou annan en larme oubyen en fors arme, en fors sekirite ki sa grander. Nou plito santi ki nou en pei model an sa ki konsern kolaborasyon, kot i konsern korporasyon militer, sekiriter e Sesel in annan bann legzanp tre konkret kot nou annan korporasyon avek bann pei zanmi, enkli Linyon Eropeen, enkli Lasin, enkli Lenn, enkli Leta Ini e bokou lezot pei endividyel dan Linyon Eropeen e nou’n annan sa model kot nou annan sirveyans nou zone e nou fer en travay, mon kapab dir, par rapor nou mwayen, en travay eksepsyonnel.\nDan konsey sekirite, mesaz ki nou pe anmennen se ki bann pti pei parey nou, nou reprezant mon kapab dir, lentere bokou pli larz, en lentere ki konsern sekirite losean, i en keksoz ki’n ganny neglize lo nivo enternasyonal e se pour sa par egzanp nou vwar bann fenomenn parey piratri, nou pe dir osi ki sekirite i pa zis en kestyon militer, i en kestyon sanzman klimatik, i en kestyon lanvironnman e ankor, la kot Sesel mon kapab dir, nou annan en rol leadership ki nou’n zwe ziska prezan e nou bezwen kontinnyen zwe sa leadership role, tou lavwa i konte e nou lavwa koman Sesel, definitivman i konte.\nMersi Mr Speaker. Minis, ansemoman Sesel i benefisye bokou avek bann don avek bann pei a leksteryer. Ozordi nou anons nou kandidatir, demen le fitir Sesel i vin lo konsey. Eski ou krwar sa pou afekte okenn fason enpakte lo bann ki fason, vizavi bann pei i regard Sesel e pou kontinnyelman donn nou bann don? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mon ti a kontan dir ki lo kote donasyon, Sesel, lo en baz bilateral, nou’n kapab fer bokou, nou’n devlop bann partenarya solid, ki’n permet nou ganny serten donasyon. Nou tou nou okouran, par egzanp avek UAE, avek Lenn, avek Lasin, ki nou annan bann partenarya ki vreman solid an sa ki konsern bann donasyon ki zot in pare pou donnen. Ansemoman kot i annan kriz ekonomik dan lemonn kot nou menm nou, nou pe fer en reform ekonomik ki met serten kontrent lo nou lenvestisman dan lenfrastriktir. Alor lefet ki nou ganny sa bann donasyon, i byensir en keksoz ki permet nou fer bann keksoz la ozordi, ki petet nou pa ti pou kapab fer si nou ti napa sa bann donasyon. Me anmenmtan, Sesel, nou annefe dan konteks Nasyon Ini, nou ganny klasifye koman sa ki nou apel en upper middle income country, oubyen en pei ki nepli konsidere koman enn bann pei ki benefisye atraver bann resours bann lorganizasyon milti lateral pou devlopman. Savedir, okenn donasyon ki nou reisir gannyen se atraver bann partenarya e bann lanmitye ki nou annan avek bann pei endividyel e pa lo nivo sistenm Nasyon Ini, oubyen lo sistenm dvlopman, bann mekanizm devlopman ki egziste. Alor, menm si nou’n reisir ganny serten donasyon resaman, mon ti a dir i pa reprezant neseserman en gran poursantaz, oubyen pli gran poursantaz dan nou Bidze. Annefe, la grann mazorite proze devlopman dan Sesel i touzour responsabilite nou Gouvernman. Me parey mon’n dir, i annan serten proze ki si nou ti napa sa bann led, nou ti pou petet bezwen dir nou pa pou kapab fer li ozordi, nou a fer li dan 5an. Me gras a sa bann donasyon e nou ava sit par egzanp Gouvernman Lenn ki nou’n vwar sa lannen in donn nou 25 milyon dolar koman grant e 50 milyon koman bann kredi preferansyel e sa i vedir ki nou pou kapab fer serten proze vitman, ki petet nou ti pou bezwen atann pli lontan si nou ti pou bezwen fer li dan nou prop Bidze. E sa i baze lo bann partenarya lanmitye e osi zero stratezik ki nou annan avek bann pei, avek ki nou annan en gran lanmitye.\nNou kandidatir pou konsey sekirite, mon krwar annefe pou ranforsi sa lanmitye, akoz i montre ki Sesel, nou pa zis en pei ki pran dan lemonn, nou plito en pei ki nou pran nou responsabilite o serye. nou en pei ki anvi kontribye anver en lemonn ki pli sen, ki pli stab e sirtou dan Losean Endyen, mon krwar nou ganny vwar koman sa pei ki anmenn stabilite e sa pei ki kapab promouvwar lape dan en fason ki vreman permet sa rezyon pa bezwen kontinnyen soufer avek bann kriz ki afekte tou pei larezyon. Zefor ki Sesel pe fer mon krwar pe ganny rekonnet e mon pa krwar si nou pou fer sa kandidatir pou konsey sekirite pou afekte nou bann relasyon bilateral e okontrer mon krwar i pou ranforsi sa bann relasyon bilateral. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis si polisi diplomatik aktiv ki Sesel in anbark lo la en pe letan pase in ede fer bann pei konn Sesel en pe pli byen, konpran nou e si sa pou mars dan lavantaz Sesel dan nou Bid 2017 e si Sesel pou bezwen konpromiz son pozisyon lo bann issues enternasyonal dan son Bid pou 2017? Mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Nou lapros diplomasi adtiv dirize par Prezidan Michel definitivman in met Sesel lo map. I annan plizyer size ozordi ki Sesel i ganny rekonnet koman sa leader. Sa i enkli tou sa ki konsern bann kestyon devlopman pti leta zil, tou sa ki konsern sanzman klimatik, tou sa ki konsern piratri e sekirite lo lanmer me osi dan serten lezot size. Par egzanp drwa bann madanm. Par egzanp an sa ki konsern menm kot i konsern gouvernans. Mon konnen bokou dimoun i kontan kritik nou petet ki nou pa fer ase dan en sekter oubyen en lot, me Sesel i ganny vwar koman en leader, koman en pei, en pti pei ki pe fer en kantite keksoz ki an avans par rapor ek bann lekspektasyon lo nivo lemonn. Alors nou kapab tre fyer nou rikord an sa ki konsern drwa imen e gouvernans. Lapros diplomasi aktiv ki nou’n fer definitivman in fer ki Sesel i enn bann pei ki ganny aprose par bokou lezot bann gran pei pou demann sipor lo bann kestyon kle ki pe pase dan lemonn, alor lapros ki nou’n pran mon krwar i met nou dan en bon pozisyon vizavi nou kandidatir pou konsey sekirite akoz nou annan en vizibilite lo sa bann kestyon, nou annan en repitasyon lefikasite e osi responsabilite. An sa ki konsern risk ki nou pou ganny met dan bann pozisyon ki nou bezwen met nou lekor dan en sitiasyon difisil oubyen ki nou bezwen sanz nou pozisyon akoz presyon sorti lo bann lezot pei, si mon konpran en pe sa laliny sa kestyon. Mon napa okenn lenkyetid lo sa size akoz lo nivo nou stratezi diplomasi aktiv, nou’n etablir serten prensip lo lekel nou koz tre for. Savedir nou fer bann deklarasyon piblik lo bann pozisyon ki nou pran e nou kapab defann sa bann pozisyon. Menm si parfwa nou annan petet en pozisyon ki pa absoliman limenm menm pozisyon ki avek en lot partener, menm parfwa nou bann partener pli pros. I annan pei avek ki nou annan tre bon relasyon me lo serten size, nou pa forseman lo nivo milti lateral nou pa forseman partaz menm pozisyon. Me sa i zis en realite diplomasi enternasyonal. Sesel parey mon’n dir, nou ganny vwar koman en pei responsab e nou defann nou konviksyon e nou defann nou prensip e nou fer li dan en fason tre koeran e sa i anmenn ki dimoun i respekte nou pozisyon lo sa bann kestyon. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Minis nou felisit ou pou sa leksplikasyon detaye, mon krwar ki nou devret pe promot sa lanbisyon. Eski ou kapab enform nou Lasanble si in annan okenn pti pei parey nou ki’n deza vin en manm non-permanan Konsey Sekirite Nasyon Ini dan listwar sa Lorganizasyon e ki rol bann lopozisyon e sosyete sivil dan nou pei pe zwe, oubyen pou zwe dan sa parkour? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mon krwar, ekskiz mwan, ou pou kapab repet premye parti ou kestyon? Ekskiz mwan, mon’n manke.\nPremye parti kestyon. Eski ou kapab enform nou Lasanble si in annan okenn pti pei parey nou ki’n deza vin en manm non-permanan Konsey Sekirite Nasyon Ini, dan listwar sa lorgaizasyon?\nMersi bokou Mr Speaker. Ekskiz mwan pou sa pti problenm. Pou bann pti pei, annefe avan ki nou’n fer sa deklarasyon nou kandidatir, nou’n fer en kantite resers lo bann diferan pei ki’n deza servi lo Konsey Sekirite. Nou’n fer resers lo ki i vedir lo nou, lo pwennvi resours parey mon’n deza eksplike e annefe, si nou reisir se nou ki pou pli pti pei dan listwar Nasyon Ini ki pou’n deza servi lo Konsey Sekirite. In deza annan bann pti leta zil ki’n deza servi, par egzanp Grenada, osi Moris. Moris i bokou, nou vwar li koman en pti leta zil. Nou konnen i bokou pli gran ki nou. in deza servi, annefe nou’n annan bokou diskisyon avek Minister Zafer Etranzer Moris pou nou aprann osi atraver zot leksperyans, akoz zot in servi 2 fwa e nou relasyon bilateral in tre for e annefe nou’n annan menm bann meeting lo nivo Konsey Komisyon Losean Endyen kot tou bann pei Losean Endyen in deza dir ki zot pe siport nou kandidatir akoz zisteman nou santi ki napa ase pti pei ki’n servi lo Konsey Sekirite e Konsey Sekirite i annan sa konsern ki serten pei in met devan ki se zis en lavwa pou bann gran pourvwar. Atraver nou kandidatir, nou nou anvi dir ki Nasyon Ini savedir en lorganizasyon pou tou pei dan lemonn. Alor, nou nou en pti pei, nou santi ki nou bezwen pran nou responsabilite e osi koz tre for lo nivo Nasyon Ini e nou kandidatir i donn nou sa loportinite.\nParey mon’n dir dan mon Statement, an sa ki konsern rol Lopozisyon oubyen bann diferan parti Lopozisyon oubyen an sa ki konsern lasosyete sivil, sa kandidatir i enn ki pou anmenn benefis pou Sesel. Se Sesel antye, se Sesel o nivo kominote, se Sesel o nivo biznes, se Sesel o nivo politik e o nivo leta. Mon krwar sa kandidatir i permet nou, menm si nou annan diferans lopinnyon, i permet nou koz lo sa vizyon Sesel ki dan nou Konstitisyon, lo sa bann prensip de baz ki dan nou Konstitisyon se bann prensip larmoni, bann prensip linite e bann prensip ki baze tre for lo drwa imen. Alor, mon santi ki defans sa kandidatir i kapab en keksoz ki pou nou tou e annefe en lapel, mon profit sa lokazyon, en lapel mon fer se ki nou’n pare pou nou travay avek tou dimoun dan tou kous nou lasosyete pou nou kapab fer sa vin en sikse, nou annan letan pou nou fer li e nou annan letan pou nou mont en kanpanny ki vreman for e ki vreman definir tou sa ki nou anvi vwar pou benefis Sesel. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan demann Minis ki stretezi son Minister pou servi dan ka kot bann zofisye Gouvernman ki al reprezant Sesel dan diferan bann seminar, konferans ekstera pou anmenn sa konpany pou nou ganny sa bed pou nou antre lo konsey sekirite. Mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Ki stratezi nou pe adrese se nou Minister pe met an plas en dokiman ki pou montre klerman sa travay ki Sesel pe deza fer lo kominote enternasyon me osi sa ki nou met koman nou priyorite an sa ki konsern nou rol koman en leta dan lakominote enternasyonal e sa pou ganny parataze zisteman avek tou manm nou lasosyete ki enterese par sa kandidatir. Akoz nou nou santi ki dan tou seminar si i annan en zofisye Gouvernman zot kapab servi sa pou defann kandidatir Sesel me nou osi santi ki i en keksoz ki sekter prive osi i kapab defann akoz i pou montre si nou reisi dan sa demars i pou montre ki Sesel i en pei fiab, en pei responsab e en pei kot petet pa’n deza tann nonmen avan me si nou lo konsey sekirite zot pou tann nou e nou pou ganny vwar mon krwar koman en pei ki annan loportinite.\nAlor stratezi nou Minister se nou pou servi en dokiman kanpany ki nou pou distribye sa o pli larz posib, nou pa pou restrikte li zis avek diplomat, nou fer li pou tou dimoun ki annan en lentere dan sa kandidatir. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker prenan kont non pti pei Sesel e anvi ki rol sekirite i tre enportan. Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble si son Minister i satisfe ki nou annan ase kapasite imen pou ganny reprezante lo sa konsey. Mersi.\nMersi bokou Mr Speaker. Lo kestyon kapasite imen, mon krwar ki, i vre ki nou bezwen dir ki en pti pei parey Sesel nou souvandfwa pou trouv nou lekor kot nou santi ki i en pti git nou pe fer en ta keksoz. E zisteman dan mon Minister bokou mon bann travayer zot fer, zot annan en kantite pei ki zot bezwen okipe, ki zot bezwen travay lo la e mon profit sa lokazyon pou mwan remersye zot tou ki fer sa zefor parfwa menm enkwayab akoz mon konnen kimannyer zot reste tar, kimannyer zot servi en kantite zot letan – zot letan personnel pou zot kapab vreman fer Sesel al pli devan e i montre sa devouman bokou bann diplomat Seselwa.\nAn sa ki konsern kapasite pou sa bid menm. Parey mon’n dir nou’n konsilte bokou lezot pei ki’n deza servi e nou’n demann zot ki zot santi i neseser lo nivo kapasite imen, e mon santi ki nou annan sa posibilite dan sa 2an, i pa pou en peryod endefini, i pou en peryod 2an ki nou pou annan sa posibilite deza la prepar serten dimoun atraver sa konpany, servi sa koman sa formasyon pou nou prepar dimoun ki pou kapab al defann lentere Sesel dan konsey sekirite.\nNon kontrent resours i toultan lo lakantite dimoun, me lo kote pozitif nou annan en kantite kalite, nou annan en kantite dimoun ki akoz zisteman zot in travay lo en kantite dosye, zot annan en leksperyans ki al bokou pli lwen ki serten petet zofisye ki sorti dan lezot pei. Akoz zot in annan en exposure parey nou dir an Angle avek bokou keksoz. Alor mon tre konfyan ki nou annan sa kapasite pou nou kapab zwe nou rol avek responsabilite. Mersi.\nBon nou ava pran dernyen, Onorab Ghislain.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou si pou annan en lefe lo bann keksoz ki dimoun i kontinnyelman fer lo Sesel, bann komanter negativ dizon ki bann lezot dimoun in fer sirtou dan bann zournal e menm partou lo internet. Eski sa pou annan en lefe dizon lo nou bid pou nou ganny en plas lo konsey. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mon krwar tou dabor nou tou nou fyer ki nou viv dan en pei ki en demograssi, dan en pei ki kot nou pratik latolerans e osi letan nou viv dan en pei kot i annan sa bann valer i vedir osi ki nenport ki i lib pou kritik nou a nenport ki moman. Koman Minis Zafer Etranzer mon pa’n zanmen per pou reponn sa bann kritik akoz i normal dan okenn demokrasi ki mon kapab dir ki dimoun i demann nou akoz sa i koumsa, akoz sa i en lot fason. E rikord Sesel i en rikord ki nou kapab fyer. I pa vedir ki i parfe me nou’n fer en kantite keksoz dan domenn lanvironnman par egzanp kot nou bann leader, dan domenn drwa bann madanm, dan domenn drwa bann zanfan menm si i pa parfe nou annan kestyon osi ki nou pa ankor reponn, ki nou pa ankor kapab adres sa bann size petet dan en fason osi sistenmatik ki nou ti ava swete. Me sa ki mon fye se Sesel nou’n touzour met an plas bann mekanizm pou nou adres sa bann size e nou pa’n zanmen per oubyen kasyet okenn larepons ki’n ganny demande lo Sesel an se ki konsern nou rikord drwa imen oubyen nou rikord gouvernans. E menm Sesel nou’n al bokou pli lwen ki bokou lezot pei par egzanp lannen pase nou’n prezant nou rapor lo drwa imen Genev sa ki apel “The Universal Periodic Review” e dan sa rapor nou’n dir ki nou’n pare pou nou issue en standing invitation. Sa i vedir anver konsey drwa imen ki baze Genev zot kapab a nenport ki moman, sa standing invitation san demann nou zot kapab anvoy en delegasyon pou vin vwar sitiasyon Sesel. Akoz zisteman Sesel nou santi, wi i annan keksoz ki nou bezwne adrese me nou napa okenn keksoz pou nou kasyet. Nou en pei ki ouver, nou en pei ki fyer son rikord lo lagouvernmans e okontrer si i annan okenn konsern ki okenn dimoun oubyen pei i annan, vin vwar pou zot menm. Nou napa okenn narnyen pou nou kasyet lo sa bann size.\nKot i konsern bann kritik ki kontinnyelman ganny fer, nou ekspekte ki avek sa kandidatir serten petet pou esey fer plis kritik oubyen lo serten size e mwan mon personnelman vwar sa bann kritik koman bann keksoz pozitiv. Akoz nou kapab tre fyer sa ki Sesel in fer, alor tou kritik i donn mwan loportinite pou mwan eksplike zisteman ki Sesel pe fer e bokou i remarke poudir Sesel i an avans. Mersi.\nOk, avek sa nou’n ariv alafen bann kestyon e Statement pou ozordi. Mon ava remersye Minis e ekskiz li parmi nou e nou pou adjourn ziska 2.15.\nBonn apremidi tou dimoun, avan nou kontinnyen avek dezyenm reading Companies Ordinance Amendment Bill, 2012, nou annan 2 first reading pou fer.\nThis Act may be cited as the Public Health Authority Act 2012.\nThis Act may be cited as the Appropriation Act, 2013.\nOk, mersi. Nou ava, nou osi annan lo Order Paper Energy Bill, 2012. Mon’n ganny en Mosyon ki i pou ganny withdrawn, so mon ava demann Leader of Government Business pou formally withdraw the Bill.\nMr Speaker, anba Order 72 mon ti a kontan withdraw the Energy Bill, 2012.\nOk, vi ki i en procedural Motion, nou napa okenn deba. So nou ekspekte ki Bill i ava ganny re-gazete e pas atraver tou bann staz. Nou ava pran Companies Ordinance Amendment Bill. Mon a ganny en Motion for second reading.\nMr Speaker, anba Order 64 (2) mon move ki sa Bill i ganny lir en dezyenm fwa.\nBon mon ava envit Minis pou entrodwir son Bill.\nMr Speaker, Onorab Manm Lasanble Nasyonal mon prezantasyon ozordi i pou striktire konm swivan. Premyerman mon pou donn bann lozbektif e rezon det sa bann amannman. Sa pou swiv par detay pour sa bann lamannman e pou konklir mon pou donn en rezimen lo bann benefis e sa bann lamannman pou anmennen dan sekter biznes Sesel.\nLobzektif e rezon det pou sa lamannman ki pe ganny propoze dan Companies Ordinance Act 1972. Mr Speaker avan mon al pli lwen mon ti a kontan met en konteks sa bann lamannman ki Lasanble Nasyonal pe ganny demande pou konsidere pou aprouvasyon the Companies Ordinance Act 1972.\nOzordi plizyer provizyon nou Companies Act nepli anlinny avek realite dizour e serten i reprezant plito en bann baryer pou en lanvironnman biznes efikas. An 2013 Gouvernman pou propoz avek Lasanble Nasyonal en totalman nouvo Companies Act, Companies Bill ki pou baze lo bann prensip modern e ki pou elimin tou bann move pratik e fer nou kliman lenvestisman vin pli atiran. Idealman Mr Speaker nou ti a’n prefere atann lannen prosen pou adres sa bann defayans pou ki nou pe demann lamannman ozordi ler nouvo lalwa i vin devan Lasanble. Me akoz nesesite ki omwen enn sa bann lamannman ki devan nou I ganny konsidere irzan pou permet komansman loperasyon stock exchange, nou pa’n kapab espere, nou’n anmenmtan profite pou fer 2 lezot lamannman akoz sa i kapab ganny aplike dan en fason senp e pou anmenn benefis imedyat pou biznes. Sa 3 lamannman i le swivan: Premyerman sinnyatir deklarasyon par en Avoka ou Noter i vin operasyonnel. Deyzenmman transfer bann par oubyen shares parey nou dir an Angle i kapab ganny fer elektronikman e sa pou aplik zis bann lakonpanyen ki ganny liste lo stock exchange. Trwazyenmman entrodiksyon en striktir senplifye ou flat fleet parey nou dir an Angle pou bann peyman ler bann sarz pe ganny peye ler lakonpanyen pe ganny kree. Sinnyatir deklarasyon par en Avoka ou en noter pou nepli obligatwar.\nMr Speaker sa lamannman pou fer ki pou napa okenn prezidis lo drwa nou sitwayen pou fer deklarasyon ou lezot prosedir legal an sa ki konsern popriyeter ou transfer par sa shares An Angle parey nou dir. Savedir dimoun pou annan en swa servi en Avoka ou noter pou fer bann tel tranzaksyon ouswa zot pou kapab fer sa zot menm selon bann prosedir legal e standar ki ganny etablir par Biro Rezistra Zeneral. Set a dir servi en note ou en Avoka dan presesis kreasyon en biznes pou nepli obligatwar. Sa a fer ki sa lobzektif pou anlinny avek pli gran lentansyon Gouvernman pou fasilitet biznes, lanvironnman biznes e anmenmtan fer ki dimoun pa pou bezwen fer bann depans legal ki souvandfwa i egzorbitan e dekouraz e reprezant en baryer pou fer biznes. Transfer bann par ou shares i kapab ganny fer elektronikman lo stock exchange.\nMr Speaker koman nou a kapab remarke sa Lalwa i date depi 1972. Pli ki lekonomi Sesel i devlope serten fason fer keksoz i sanze e sirtou ozordi teknolozi in anmenn bokou lavantaz e si nou pa servi pou met nou an retar. Sa Gouvernman i krwar fortman ki teknolozi i kapab sanz fason fer biznes e delivre servis dan en fason pli efikas. Parfwa sa i fer ki nou’n menm bezwen detanzantan amann Lalwa pou pran kont sa bann devlopman e sa i leka avek sa lamannman ki mon pe al koz lo la.\nSa lamannman Mr Speaker i neseser pou fasilit loperasyon stock exchange ki parey nou konnen pou byento al an operasyon apre ki en konpanyen non Shopex ti ganny license par SIBA pou sa aktivite.\nMr Speaker anba Lalwa Companies Ordinance Act, 1972 seksyon 84 i fer provizyon ki transfer bann shares i ganny fer an sinnyan en dokiman par sa dimoun ki pe fer sa transfer e deklare avek ki i pe fer sa tranzaksyon. Me anmenmtan anba Lalwa Securities Act, 2007 bann shares i kapab ganny tranzakte lo Securities Exchange elektronikman. Zot a dakor avek mwan ki dan en stock exchange kot bann shares i konstaman pe ganny sanz pozisyon, i pa pou fizikman posib pou dokimant tou sa bann transfer i ganny fer dan en fason parey pe ganny fer ozordi. E se pou kwa nou pe demann lamannman dan seksyon 84 Companies Act.\nAlors nou pe demann aprouvasyon Lasanble pou en lot provizyon 84 (1) i ava ganny mete dan Lalwa pou adres sa sitiasyon e kouver bann konpanyen ki liste dan stock exchange, ki ganny rekonnet Sesel ou enternasyonal. Sa provizyon nou propoze i ganny li koumsa, shares and debentures of a company listed on the Seychelles Securities Exchange or a recognized overseas securities exchange shall be transferred by electronic means.\nMr Speaker prensip sa provizyon i alor enn tre senp e trek ler. Permet transfer shares lo stock exchange san ki sinnyatir fizik i bezwen ganny fer lo dokimantasyon.\nDernyen lamannman Mr Speaker i konsern lentrodiksyon en sistenm flat fee pou lanrezistreman lakonpanyen. Mr Speaker kimannyer Lalwa i ete ozordi, kalkilasyon bann fre e kou pou anrezistre en lakonpanyen i ganny kalkile dan en fason tre konplike e an plis bann pri pou sa servis ki Gouvernman i donnen pa’n ganny met azour pou plizyer lannen. Nou pe demann Lasanble pou parouv lamannman dan schedule 7 pou entrodwir en striktir senplifye pou laplikasyon bann sarz e pou ki bann nouvo sarz I vin an plikasyon. Mon pou eksplik sa lamannman an servan legzanp pou en lakonpanyen ki son valer i par lao R1 milyon. Anba Lalwa konmela en lakonpanyen dan sa kategori son fre i ganny kalkile an 3 faz. Premyerman pou en lakonpanyen ki son valer i plis ki R25 mil i bezwen pey 1 edmi poursan valer son kapital e en sarz adisyonnel R500. Sa I swiv par en lot sarz R50 lo sak R15 mil ziska en total R45 mil. E swivi ankor par en lot fre R10 lo sak R15 mil lo en biznes ki son kapital pa an ekse R1 milyon. Alor tou sa bann kalkilasyon sa lorganizasyon I bezwen pey en total R602.70. zot a dakor avek mwan Mr Speaker, ser Manm Lasanble Nasyonal ki sa sistenm i senpleman tro konplike. Anba lamannman ki pe ganny propoze, en tel biznes i ava senpleman pey R3000 akoz i pou pey dan kategori bann biznes ki annan en kapital R250 mil e ki pa plis ki R1 milyon. Mr Speaker bann biznes ki annan en kapital R5 mil ou pli ba i ava pey R1000, tandis ki bann ki plis ki R5 mil ziska R25 mil zot a pey R1500.\nMr Speaker sa bann lamannman pou anmenn bokou benefis zeneralman, zot pou siport zefor Gouvernman pou amelyor nou klima lenvestisman. Zot pou akseler prosesis kreasyon e lanrezistreman biznes, zot pou redwir kou tranzaksyon e zot pou senplifye keksoz pou bann biznes e piblik an zeneral.\nAlor an konklizyon Mr Speaker mon propoze ki Lasanble Nasyonal i aprouv sa 3 lamannman dan Companies Ordinance Act, 1972. Mersi.\nBon deba i ouver, okenn ki oule entervenir? Onorab Vidot.\nThank you Mr Speaker. Bonn apremidi Mr Speaker, bonn apremidi Minis e tou koleg Onorab. Mr Speaker senpleman eliminasyon bann konpleksite ki pa ti neseser dan lavi en endividi ou en group ki ti’n deside pou an rezistre en konpanyen. En tel amannman a mon avi i bann bon pa ki nou Gouvernman pe kontinnyen pran pou vreman rod fason pou fasilit e amelyor lavi lepep. Konpleksite dan sa lemonn ozordi Mr Speaker pe komans vin irelevan e pa akseptab. Avek lentrodiksyon teknolozi dan lemonn biznes ki Sesel pe bouz pou progress gradyelman ladan i neseser e primordyal ki serten lalwa i ganny revizite e amandan pou vin pli azour e reponn demann e laspirasyon lepep Seselwa.\nMr Speaker nou pa ti pou kapab pe kontinnyen anvoy 2 mesaz avek lepep e osi kominote biznes sirtou nou bann pti dimoun ki ape esey leve, debrouye parey Prezidan Michel in demann nou pou fer. Premyerman i enportan si nou oule kontinnyen fer grandi nou lekonomi nou bezwen vwar bann fakter ki kapab retard ou anpes economic growth. En fason standar ki en economist i mezir growth se pa accessing gross domestic product ouswa GDP en pei e GDP Mr Speaker i senpleman endik ki kantite goods and services ki pe ganny prodwir par en nasyon e san okenn dout i dir pou limenm ki bann pti biznes i osi ede ver economic growth. Akoz zot osi zot ede pou prodwir plis goods e services e san negliz sa laspe ki zot osi kre plis loportinite lanplwa e osi ede an sa ki konsern distribisyon larises ki serten economist i krwar i ede anmenn economic growth en pei.\nMr Speaker pou sa arive i neseser nou elimin bann baryer pou nou bann pti dimoun ki anvi lans dan en biznes e vwala kot mon pou aplodir e vot anfaver sa lamannman dan sa Proze-de-Lwa. Sa konplikasyon ki ou bezwen en Attorney –At-Law ouswa en Noter pou sinny ou deklarasyon pou ou kapab anrezistre en konpannyen ti dekouraz bokou nou pti dimoun ver realizasyon zot rev, parske nou bezwen pran an kont sa kou ki ti al avek sat el pratik. Me la ki sa pe ganny fer opsyonnel, mon swete plis nou bann pti dimoun ki anvi ou kapab anrezistre en konpanyen a fer li.\nSetyenm schedule osi pe elimin bann konpleksite ki ketfwa ti pou dekouraz en endividi ou group ver sa demars. Ler i ti pou pran kont konpleksite kalkilasyon pou fer pou ariv lo en sif pou pey Rezistra ki ti pou nesesit petet en kontab kalifye e ankor ki vin en lot kou finansyel ki alafen dekouraz sa endividi. Mr Speaker nepli egziskte. Se sa ki en Gouvernman ki annan en bon plan e son pep a ker i fer. I ekoute, analiz konpleksite e koz kot i mal e anmenn solisyon pou ankouraz progre pa zis pou nou pei me sa endividi ou group ki anvi osi progrese e kontribye ver nou devlopman kontinnyel.\nMr Speaker sa bann konpleksite ki pe ganny eliminen pou fer 2 keksoz. Premyerman dekouraz sa ki nou apel bann informal economic activity ouswa underground economy. Sa se bann biznes ki pe operate san ki in anrezistre formelman, pa pey license e ni menm kontribye atraver sistenm tax. Bann tel pratik souvandfwa i anploy travayer avek bann saler pli ba ki saler minimum. Bann move kondisyon travay e zot prodwir bann goods avek services ki pa ala oter ki menm kapab andikap nou lekonomi direk ou endirekteman.\nDeyzenmman se tou lekontrer Mr Speaker, sa ki mon’n fek mansyonnen i ankouraz lanrezistreman bann konpanyen pou pey zot tax e anplis e pli meyer kondisyon travay pou zot travayer ki son rezilta i en pli meyer kondisyon lavi ki osi en fakter ki determin economic growth. Mr Speaker ler mon ti pe etidye economics enn bann non ki nou ti fer referans souvan avek sete Peter Drucker. Profeser Drucker i ti dir ‘development therefore requires rapid growth of human talents and opportunities to employ them’. Sa bann lamannman pe ouver plis sa laport loportinite pou nou bann dimoun demontre zot talan e abilite par lans dan bann pti proze ou biznes ki pa pou zis bon pou zot fanmiy e zot menm me osi lezot fanmiy e lasosyete.\nAlors mon pou siport lamannman lo sa Proze-De-Lwa e aplodi Gouvernman pou sa bon pa ver sa bon direksyon. Avek sa Mr Speaker mon remersye ou pou pasyans. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker an Desanm 2011 dan son ladres annyel lo Bidze nasyonal pei e dan son kapasite koman Minis Finans sa letan Vis Prezidan Faure ti anons ankor plis sanzman kontinnyel dan nou sekter finansyel e dan nou lekonomi. Enn sa bann sanzman mazer anonse ti lentrodiksyon stock exchange ki sipoze pran lefe an 2013. Mr Speaker en stock exchange brefman i en marse kot i annan trade dan stock ek shares par bann professional dealers dan sa domenn oubyen pli presizeman bann stock brokers. Dan sa marse i konpri dan selling and buying of shares and stocks by stock brokers on behalf of customers. E lakantite larzan ki ganny tranzakte lo marse i varye e sibstansyel. Set alor dan sa lalinny Mr Speaker sa bann sanzman ki nou pe kontinnyelman antreprann dan nou sekter finansyel i anlinny avek nou reform ekonomik ki nou ti entrodwir an 2008. Sa bann sanzman i nesesit sanzman dan nou Lalwa atraver repeal serten nou bann Act e propoz nouvo Bill oubyen Lamannman. E se sa ki sa Companies Ordinance Amendment Bill pe propoze ozordi.\nSa bann lamannman propoze dan sa Bill se pou asire ki bann fasilite e mekanizm neseser i an plas pou fer fas avek sa bann sanzman dan sekter finansyel tel ki parey mon’n mansyonnen akey larive stock exchange an Mars 2013. Alor avek nou lekonomi ki pe kontinnyelman bouze, lanbisyon fer sekter prive vin moter nou lekonomi, ankouraz plis biznes ek lenvestisman, asire ki Gouvernman i zwe son rol koman fasilitater e regilater, se sa letansyon sa lamannman devan nou.\nGouvernman Mr Speaker dan en marse lib son rol mazer se pa pou etre en major oubyen en key partner dan lekonomi me plizoumwen pou pran son rol pou asire ki bann fasilite, bann regilasyon i an plas, i an nord e an konformite pou asir marse lib, konpetitisyon e plis lenvestisman pou biznes e sekter prive. Alor dan sa lamannman e dan sa lalinny Gouvernman pe revwar serten fason fer an plas ki toutswit merit ganny sanze e pou ganny sanze dan sa lamannman pou fasilite e asir konformite e sinerzi ek sanzman e bezwen dan nou sekter finansyel ki merit arive e ki pe arive.\nMr Speaker trading into stock and shares i pou en aktivite nouvo pou plizyer nou bann pti Seselwa. Pou bokou nou pti Seselwa ki’n tann oubyen swiv progranm lo internet ouswa CNN, Sky News in konpran New York stock exchange, bann financial report oubyen bann indicators ki afekte sa trade, dan (-) index eksetera, ekstera sa pou fer nou reflesir e pli byen apresye sanzman ki pe arive ozordi dan nou pti pei Sesel. Sa pou permet plis lenvestisman, plis loportinite e plis ledikasyon pou nou nasyon.\nLamannman ki pe ganny propoze pou digitalize e fast track the transfers of shares i en pa dan sa direskyon e I en bon pa, sa pou fasilit sa tranzaksyon larzan pou fer li pas pli vit e ankouraz en lanvironnman sen e pli ankourazan pou sa marse. Anmenmtan osi bann lezot lamannman pe propoze pe ede retir serten konstrent ki ede retard prosedir fer biznes dan nou pei. Nou bezwen aksepte poudir ki kritik mazer pou koumsa fer biznes dan nou pei se ki i konplike e i ganny bogzed down par too many administrative processes, tro bokou birokrasi, i pran tro bokou letan e sa i touy linisyativ, i touy lentansyon fer biznes e osi lenvestisman e sa i met retar pou bann ki pe persiste e kontinnyelman anvi envestir e fer biznes e met retar pou annan plis lenvestisman, plis biznes dan sekter prive e plis retar pou drive sa moter e drive nou lekonomi.\nMr Speaker mon swete atraver sa lamannman ki Gouvernman i osi antreprann, revwar biro Rezistra Zeneral dan son totalite. Son fonksyonnman, son efikasite e fason fer ki met retar pa zis dan sekter prive e pa zis dan fer biznes me pou nou bann Seselwa ordiner ki bezwen sa servis toulezour. Dan sa menm lobtik mon osi pe propoz avek Minister pou revwar osi bann lezot bout Lalwa, bann lezot bout dan bann serten Minister konsernen tel ki Minister Land Use and Housing ki parent Minister pou Lotorite Planning pou osi asire ki i annan en revizyon ki dan Town and Country Planning Act en revi an antye dan Companies Ordinance Act e osi lezot lalwa ankor e ki tousala Mr Speaker a ede streamline serten sa bann prosedir ki anmar lalinny nou bann businessman e osi anmar lalinny nou bann Seselwa ki annan lentansyon fer biznes, retir sa bann konplikasyon ki anmar e retard lanvironnman e latmosfer fer biznes dan nou pei e dan benefis nou Sesel e nou Seselwa.\nDan sa lentere Mr Speaker mon pou siport sa lamannman pou mon pei. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker sa Bill devan nou Lasanble i en lot letap dan kre sa lanvironnman biznes pli favorab pou nou pei e pou tou dimoun ki anvi fer biznes ouswa anvi vann e trade zot bann shares. Prezans en lendistri securities pou anmenn en lanvironnman regilatwar ki pli ekipe pou permet lenvestisman ganny fer dan en fason zis e aksesib avek tou dimoun. Bi final se devlop sa lenndistri securities ki ganny vwar koman enn nou devouman lon term pou ofer bann prodwir diversifye an mezir ki Sesel e son lekonomi i kontinnyen progrese. Lefe se ki a lon term pou annan en logmantasyon dan lenvestisman enternasyonal par sa bann securities exchange. Rezon pou permet en securities exchange dan Sesel ti ganny devlope pou agrandi loportinite lenvestisman pou piblik enkli Seselwa ansanm e kominoter enternayonal.\nEn securities exchange i anmenn en marse organize regulated e enn ki annan en platform kot dimoun ki permet lesanz ek kanmarad e sa i elev nivo bon gouvernans, i amelyor standar devwal e ranforsi latransparans. SIBA i sa regilater ki responsab pou donn license bann players ki annan dan marse e donn servis lenvestisman avek piblik.\nMr Speaker lavantaz sa bann securities exchange se: enn logmantasyon likidite marse par dan bann lakonpanyen piblik Sesel e sa i enkli fer lesanz sa bann par. I kre en marse segonder pou bann lenstriman det ek lezot sekirite, donn bann lakonpanyen fasilite pou zer kapital par vann par ek bann piblik e osi bann ki anvi envestir. Donn Gouvernman en semen pou elev kapital e zer cashflow par issue bonds e lezot lenstriman pli mwayen term. Kre lanplwa pou Seselwa. Donn ledikasyon spesyalize e formasyon pou ogmant kapasite dan sa sekter. Donn ledikasyon zeneral avek piblik lo marse fiansyel pou ogmant zot konesans e ankouraz zot partisipasyon. Donn statistik bann stakeholders ki a ganny servi koman bann lendikater pou mezir stabilite e lasante nou lekonomi. Promot Sesel pou atir e ankouraz bann lenvestiser etranze e kontribisyon lenvestiser Seselwa. Sa bann lakonpanyen i ganny liste lo en stock exchange, i pas dan en prosedir kot laprouvasyon i ganny donnen avan ki zot ganny liste. Sa i enkli legzaminasyon pou zot kont, shareholders ledges e lezot dokiman neseser. Apre ki zot in espere pou ganny liste bann lakonpanyen i bezwen swiv e soumet bann Lalwa e lesanz lakonpanyen e vin responsab pou lesanz e regilater pou aksyon ki afekte lakonpanyen dan okenn fason.\nMr Speaker lakonpanyen i osi responsab pou pibliy serten rapor ki montre latransparans dan son bann akitivite. Lakonpanyen ki’n ganny liste i osi ganny odite e bezwen kontinnyelman respekte bann regilasyon apre ki in ganny liste. Ankor Mr Speaker dan menm fason en lakonpanyen i pas dan en prosedir sa ki nou apel screening e la kot i ganny liste bann lezot sekirite parey bonds e bann lezot lenstriman menm tretman i ganny enpoze. Parey dan nenport senaryo marse en regilater i annan en responsbailite pou asire ki tou pe operate dapre bann lalwa an plas. Pou Sesel lotorite biznes enternasyonal Sesel i annan sa rol anba Securities Act 2007. I par sa bout lezislasyon ki SIBA i annan pourvwar pou license bann players dan lendistri e anmenmtan siperviz e regilariz bann aktivite ki pase dan sa lendistri. An fezan sa SIBA i kapab rekomann avek Minister Finans, Komers e Lenvestisman lo bann sanzman ki neseser pou fer ki lendistri securities i ava reste azour avek bann best practice mondyal.\nLakantite biznes i espekte ogmante dan sa domenn, i reprezant en demann pou reget e reaziste bann Lalwa. Apre evalye bann lenpakt imedya lansman sa lesanz SIBA in idantifye serten Lalwa ki bezwen ganny amande e serten provizyon ki bezwen ganny elabore pou nobou kre en lanvironnman zis pou piblik ki pou envestir. Anmenmtan Mr Speaker SIBA in alors travay avek bann partener parey Minister Finans, Komers e Lenvestisman, Lofis Rezistra Zeneral e lofis Atorni Zeneral pou asire ki bann Lalwa i azour pou permet letablisman sa lesanz. Sa in anmenn propozisyon pou annan serten provizyon dan seksyon definisyon e seksyon 84/88 dan Companies Ordinance 1972. Rezon prensipal se sa sanzman se ki lesanz i servi en platform eletronik parey Minis in dir pou Fair Trading e Companies Ordinance 1972 osi i bezwne transfer eletronikman pou sa bann konpanyen ki anvi liste zot par olye servi vye sistenm ekrir.\nZeneralman prosedir transfer bann shares pou ganny fer par en clearing agency ou en security facility akoz bann lenstitisyon responsab pou fer sir ki komers i ganny verifye byen e transfer ek bann nouvo popriyeter i a ganny rikorde byen. Bann lalwa ki sa i operate anba la ava ganny gouvernen osi par SIBA koman en regilater. SIBA i bezwen osi met debout bann diferan lenfrastriktir entern parey en seksyon Licensing e sipervizyon marse pou fer fas avek demann e logmantasyon lo kantite license e demann pou siperviz bann gid en lendistri. Koman en marse ki pe eleve nou bezwen pouse pou en lanvironnman regilatwar avek amannman neseser dan Lalwa pou fer sir ki nou deliver.\nSa Bill dan limenm Mr Speaker pe anmenn nouvo loksizenn dan nou lanvironnman biznes. Avek sa de pti mo mon pou aport mon sipor a sa Mosyon. Mersi.\nThank you Mr Speaker. Mr Speaker ler mon ti vwar sa Bill ek sa bann lamannman ki ti pe ganny propoze e apre ki mon’n ekout lesplikasyon Minis mon krwar i kler ki we are moving in the right direction. Mon dir sa akoz tou resaman World Bank ti pibliy son Doing Business Report e bann ranking ki nou annan avek bann diferan pei. E Sesel I rank 74th out of 185 countries kot I konsern doing business. This is not bad akoz ler nou regard bann pei ki par anba nou, i annan Kenya, i annan Madagascar, i annan Mozambique, i annan Comores, i annan lezot bokou sa bann pei i annan pli gro lekonomi ki nou e annan bokou plis resours ki nou. Me sa ki mon vwar enteresan se kot i konsern ranking ki Sesel i gannyen kot i konsern starting a business Sesel i rank 117th. Kot nou vwar poudir nou klima biznes i pli bon ki bokou pei me kot i konsern koman en biznes i ti pli difisil pou komans en biznes isi Sesel ki dan bokou sa bann pei ki menm nou klima doing business i pli bon. Par egzanp si nou regard Moris, son klima pou komans en biznes son ranking i 14, Madagascar i par lao nou, i 17, Sid Afrik 53, Mozambique 96 e average pou nou rezyon ki nou ladan, nou rezyon (-) Africa i 123. So sa i montre ou klerman ki there is a need to do something about lafason ki nou anrezistre e ki nou allow, nou kre sa klima pou dimoun komans biznes.\nMr Speaker mon’n esey fer en pti pe resers enpe pli an detay pou mwan konpran en pti pe ki sa bann diferan endikater ape sey dir. Ler mon regard lakantite prosedir ki nou annan, nou annan nou 10 prosedir ki nou bezewen go through pou nou kapab komans en biznes dapre sa ranking ki World Bank in donn nou. Now, i annan pei par egzanp Madagascar ki annan zis 2 prosedir, Moris i annan zis 5 prosedir e Mozambique i annan pli 9 prosedir. Ler ou regard lakantite zour kip ran par egzanp baze lo sa ranking World Bank ankor, lenformasyon ki World Bank i provide lo son website. Nou vwar poudir i pran 39 zour pou komans en biznes isi Sesel, whereas par egzanp Comores i pran 20, Kenya i pran 32, Madagascar i pran 8 zour, Moris i pran 6 zour, Mozambique i pran 12, Sid Afrik i pran 19 e New Zeland ki li i premye mon krwar i pran bokou mwens ki sa. This shows us clearly ki i annan something that needs to be done in regards to reducing the bottle necks pou ki dimoun i kapab komans biznes.\nNou’n fer serten travay an sa ki konsern fasilit bann lanresitrasyon, me nou bezwen osi demann nou lekor rather or not this will be enough in the long term. Now, ler nou regard lakantite fason ki bann prosedir in sanze depi 2006, nou vwar poudir depi 2006 ziska ozordi the number of days for procedures according to the World Bank pa’n sanze Sesel, it has remain the same, constant i pran 10 zour e i ankor parey ozordi. So, si nou oule atrakte oubyen kre en klima kot i annan epanouisman biznes nou bezwen fer ki pou kre biznes i vin osi fasil ki fer biznes. Nou pa kapab dir ki i pli fasil pou fer biznes ki pou kre en biznes. Sa de pa pou mars ansanm and it doesn’t make much sense.\nNow, si nou regard en pti pe an detay par egzanp sa bann prosedir. Par egzanp prosedir nimero 1 i pran enn a de zour. Limero 2 kot zot ti bezwen notorize sa bann dokiman parey sa lamannman pe adrese pou retire tip ran 1 zpur. Depoz dokiman i pran 3/4 zour. Nou vwar poudir pou pey stamp duty ki la in ganny enkli ankor in redwir ankor 1 zour. Pou obtain en Registration Certificate i pran 6 a 10 zour. Pou file serten particulars i pa’n approximately 7 days. Obtain business license 7 to 21 days. Register for taxes and Revenue Commission 1 day. Register as an employer another 1 day. And the cost of doing that it’s quiet substantial over time. Be ler nou regard lezot pei ki’n redwir lakantite letan ki i pran pou komans en biznes ankor baze lo lenformasyon ki World Bank i provide e mon krwar sa i lenformasyon ki bokou lenvestiser i go by baze lo – i donn en pti pe persepsyon ki annan dan sa pei, nou vwar ki par egzanp Ruanda ki i ti sanz son business start up process e i ti redwir bann fees, in vwar li en significant increase dan lakantite business ki kapab ganny anrezistre e ler en biznes i anrezistre Mr Speaker lavantaz se ki i ganny proteksyon anba Lalwa, i osi allow son bann anplwayer osi pou ganny proteksyon anba Lalwa. Me ler nou annan nou en sistenm ki fer li difisil pou en dimoun anrezistre son biznes oubyen start en biznes i fer ki bokou dimoun petet pa pou anrezistre oubyen al fer bann biznes kot apre en anplwayer petet i kapab ganny afekte par bann sanzman ki kapab arive.\nEn lot lavantaz ki’n ganny vwar dapre resers ki’n ganny fer par egzanp, in koz lo bann reform regilatwar parey sa enn ki nou pe avanse ki allow sa kreasyon biznes kot i annan en lenpakt lo unemployment, akoz i ede plis biznes i ede pou kre plis employment. So tousala i annan bann retonbe pozitiv lo nou lekonomi ler nou fer li dan sa fason. But at the same time Mr Speaker en keksoz ki mwan mon konstate baze lo mon analiz pour mwan se ki nou bezwen fer en balans firm ant compliance mechanisms ki nou annan ant bann accountable system e ant facilitation. Mon krwar isi ozordi enn nou bann strengths ki sa bann pei par egzanp Comores e Madagascar napa se ki nou nou annan bann mezir pou monitor e polis lafason ki bann biznes i fer zot bann aktivite. Sa petet i nou strength, me petet osi nou bezwen rode kimannyer nou kapab marye tousala ansanm ki fasilitasyon e ensuring compliance i vin en legzersis ki pa anpes biznes ganny kree me plito ki fasilit biznes me at the same time allow the same level of monitor to take place.\nLo kot kote mon vwar sa Bill pe anmenn serten lamannman enportan, pe entrodwir serten provizyon enportan kot an se ki konsern nouvo sant exchange, and this is very very important akoz nou fek komanse e rezon det pou nou annan en bon baz pou nou komans avek i dir pou limenm. Bokou pei ki annan en stock exchange ozordi zot annan en well-established system. Me pou nou ankor enn fwa i enportan ki la build capacity, bann diferan lazans ki sipoze pe deal avek sa. Par egzanp ler nou regard par egzanp Regitrar Office ozordi nou tou nou kpab konstate ki sa landrwa cramped. I en pti landrwa e Regitrar Office i en landrwa ki bezwen store en kantite dokiman e tou sa bann dokiman i form labaz souvandfwa bann largiman Ankour oubyen bann dokiman ki bann dimoun i bezwen pou fer lezot tranzaksyon. Me ler ou regard sa landrwa lakantite files, lakantite dokiman ki i annan ou kapab konstate pou dir there is a need, an urgent need pou nou kapab donn sa landrwa, donn sa bann anplwaye en landrwa konvenab kot zot a kapab annan lespas, ase lespas pa zis pou resevwar kliyan ler zot vin kot Regitrar Office me osi pou store bann dokiman, plus lekipman neseser pou zot petet digitalize serten sa bann dokiman ki devret ganny digitalized. Lo en lotkote osi mon bezwen asire osi ki nou annan lo kote kot i kosern ensuring compliance and monitoring nou bezwen asire osi ki SRC i alaoter. Nou bezwen asire ki training i kontinnyen ganny donnen pou bann dimoun dan Revenue Commission pou fer sir ki whoever has to pay taxes apre ki in kre son biznes i pay the right amount of taxes e non pa pe claim to pay taxes that is not commensurate with the business activity ki i pe fer oubyen pa commensurate avek son revenue ki i pe fer. Tousala i bann mezir ki nou bezwen met an plas. Now, koman en Lasanble serye nou apresye bann lamannman ki fer ki kre en lanvironnman pozitiv pou biznes e mon krwar sa i al anlinny avel vizyon ki nou Prezidan i annan pou fer ki nou devlop en lespri entrepreneurship dan nou pei, en lespri ki allow epanouisman the production and the growth of wealth.\nEn lot keksoz enportan dan tousala Mr Speaker se ki at least nou pe komanse, we are starting somewhere but we shouldn’t wait petet ankor 5 years pou nou anmenn en lot amannman pou nou redwir en lot bottle neck. Mon krwar i enportan la vi ki nou’n nobou retir enn dan semen, annou fer en analiz konkret, konpreansiv lo ki bann lezot bottle necks nou kapab tire ki ava anmennn sa kalite lenpakt lo letan ki en dimoun i fer biznes oubyen lo lafason ki nou kpaab monitor e asire ki bann biznes i konform to bann regulations ki annan an plas. Now, si nou fer sa par egzanp si mwan mon regard sa rapor World Bank i donn mwan en persepsyon ki petet i difisil pou fer biznes Sesel. And this is not what we want. Avek en popilasyon 85 mil dimoun nou oule antrakte maksimanm biznes. Be bokou lezot pei I kapab atrakte menm si i difisil pou fer biznes menm si zot annan resours, zot annan mineral, zot annan tou sord lezot kalite resours, but we have something also so offer and it is that that we must bank on e rod fason pou nou kapab asire ki nou kapab attract this kind of investment.\nMon napa okenn ezitasyon pou mwan siport sa Bill Mr Speaker e mon ti ava demann tou mon bann koleg pou fer parey. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon krwar poudir enn bann keksoz ki Sesel pe sey fer se operate en stock exchange. E pou nou kapab operate en stock exchange, fodre definitivman ki i annan lamannman dan bann Lalwa egzistan ozordi akoz si lamannman pa ganny fer, then nou pa pou kapab definitivman operate en stock exchange. Minis in eksplik nou apre midi la, bann lamannman neseser ki nou bezwen fer pou nou kapab antre, al dan sa direksyon ki pei i anvi ale e ozordi nou pe realize poudir nou’n annan nou en kantite Lalwa dan sa pei, ki over the years, sa bann Lalwa ti’n devret ganny amande, me nou vwar nou dan en sitiasyon kot nou bezwen very quickly anmenn morso par morso lamannman akoz nou bezwen, par egzanp operate en stock exchange early next year. So, pou sa nou anmenn en morso lamannman e plitar, Minis in dir avek nou koumsa poudir, next year nou pou annan en complete review of Companies Act. Mon ti ava swete ki dan zot plan, zot ti a kapab prevwar poudir nou anvi fer en stock exchange e pou nou kapab fer en stock exchange, fodre nou fer ABCD e tousala i ganny fer as en keksoz konplet. Ou pa vin ozordi, vini dir be nou bezwen fer tel lamannman and then next year nou bezwen anmenn ankor lamannman and then after that, nou bezwen revwar en Act an antye, oubyen repeal li. Mon krwar la, i annan en kantite room for improvement.\nDezyenm keksoz. I annan bann lamannman serye ki pe ganny fer avek Companies Ordinance Act. Mon anvi ki par egzanp, i annan bann lamannman ki fer li vreman fasil pou nou trade, pou fer bann shares sanz lanmen lo en stock exchange, me mon ti ava kontan ki Minis i egalman donn nou bann leksplikasyon an relasyon avek sa ki pe ganny fer pou fer sir ki bann tranzaksyon i ganny fer dan en fason legal, bann safeguards si oule. Minis pa’n koz ek nou ditou lo la. In dir nou i annan lamannman, par egzanp nou kapab transfer shares elektronikman, me selman Minis pa’n dir nou ki bann safeguards ki zot pou fer sir ki zot met an plas pou garanti ki napa bann frodulent activities, an relasyon avek fonksyonnman nou stock exchange.\nTrwazyenm keksoz, mon’n tann bann Manm pe koz lo lanvironnman fer biznes dan sa pei. Enn bann pwen ki mon ti refer sorti letan mon ti fer mon ladres pou reply to the State of the Nation, ti zisteman ranking Sesel an relasyon avek bann lezot pei kot i konsern fer biznes Sesel. Mon ti sagren pou vwar poudir Sesel ti ganny ranked menm par anba Ruanda, an relasyon avek komans en biznes dan sa pei. E bann lamannman ki pe fer today, i pa ase pou tir Sesel dan sa ranking kot i ete e met li lo sa nivo kot nou krwar nou devret ete. E dan sa konteks, menm alors si bann Manm pe dir nou poudir sa i bon akoz i pou elev nou ranking, mwan mon pe dir poudir this is not enough e Minis i konn absoliman tre byen poudir i annan en kantite, en kantite lezot sanzman ki devret ganny fer avan Sesel i trouv son plas kot i merite, dan sa ranking, an relasyon avek fer biznes, avek komans en biznes. Alors, mon ava lans en lapel avek Minis, pou dir avek Minis ale e demande ki tou sa bann sanzman neseser i ganny fer, pou ki o pli vit posib, Sesel i met li lo sa nivo kot i fasil pou en dimoun komans en biznes dan sa pei, be it en Seselwa, oubyen en foreigner ki anvi vin envestir dan sa pei, pou ki Seselwa as en nasyon i reap the benefit of bann businesses ki kapab ganny fer dan sa pei. An plis, sa i enportan pou nou lekonomi, akoz nou’n move from en lekonomi ki’n ganny kontrole par leta, dan en lekonomi ki lib, ki fonksyon si oule dan en marse ki lib. E dan en tel lekonomi, i pou enportan ki Gouvernman i retir li konpletman koman en zwer, me plito i vin koman en fasilitater. So, i pou enportan pou nou fer bann lamannman dan tou bann Lalwa egzistan, sirtou bann vye vye Lalwa, parey sa enn ki’n egziste depi 1972, pou fer sir ki nou met nou azour avek the international norm.\nMr Speaker, mon satisfe ki pou annan en noter pou sinny en deklarasyon en biznes, i vin en keksoz ki optional akoz wi, sa i reduce the cost pou en kantite dimoun ki anvi komans en biznes, this is positive. Mon satisfe ki i fasil prezan, oubyen avek sa bann lamannman ki la, i fasil pou nou kapab transfer shares lo en stock exchange e parey mon’n dir, Minis ava dir nou taler bann lenstriman ki zot in mete an plas, pou garanti ki napa okenn fraudulent activities e mon mazinen poudir dan Lalwa ki diriz stock exchange limenm, sa bann lenstriman i ava egziste. I annan Manm ki’n koz lo the informal economic activity. E mon krwar Minis i konn tre byen poudir the informal economic activity oubyen activities i annan en input ki sa in mete an relasyon avek nou sitiasyon ekonomik globalman. Mon krwar poudir i pa fasil, sertennman sa bann lamannman ki devan nou la pa pou aret sa bann informal economic activities, i annan en kantite ki pe pran plas dan sa pei e mon konnen poudir Gouvernman i annan en kantite pou li fer, avan i kapab si oule met son lanmen lo la e dir poudir wi, nou pe kontrol sa bann informal economic activities me anmenmtan, nou bezwen kapab tir sa bann dimoun ki pe angaz zot dan sa bann informal economic activities e donn zot sa loportinite pou zot kapab antre dan sa lanvironnman biznes ki legal, atraver pli bon fasilite. So, mon krwar poudir i enportan pou Minis vwar sa as well. En lot keksoz ki enportan i se ki mon krwar Lalwa i bezwen ganny amande pou fer sir ki letan nou pe operate en stock exchange dan sa pei, letan i annan bann tranzaksyon ilegal ki ganny fer atraver sa bann tranzaksyon, atraver the trading of shares lo en stock exchange, i bezwen annan en bon sistenm legal ki pou kapab garanti ki bann dimoun ki’n ganny afekte par sa bann fraudulent activities i kapab fasilman rod rekours atraver Lalwa. E mwan mon krwar poudir sa i en seksyon, sa i en area kot Minis i devret donn nou detay lo kwa ki pe ganny fer e kot Minis i bezwen fer sir e garanti poudir sa i vin en keksoz ki fasil akoz lo sa nivo tranzaksyon, letan bann shares pe ganny traded vitman, electronically par egzanp e letan en mistake i ganny fer, en dimoun i kapab perdi dan lespas en segonn en kantite larzan. E sa dimoun i devret kapab rod rekour dan en fason kler e dan en fason fasil atraver Lalwa. And therefore, Lalwa stock exchange oubyen bann lamannman ki ganny fer i bezwen fer sir ki sa i vin en realite. Alors mon ti ava kontan ki Minis i donn nou en pe leklersisman lo sa bann pwen ki mon’n refer sorti. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Bonn apre midi. Bonn apre midi Minis e tou koleg Onorab. Mr Speaker, bi bann tel lamannman sa Companies Ordinance Bill se pou asire ki Sesel i kontinnyen benefisye plis ankor ekonomikman atraver bann meyer mekanizm e loportinite fer biznes ki mwen konplike e ankouraz plis envestiser pou agrandir zot konfyans vizavi nou sekter biznes, sirtou biznes offshore. Sa an retour pou ede fer ki nou klima lenvestisman i enn ki pli healthy ankor. Mon panse ki ti’n plis ki ler ki nou Companies Ordinance Act i pas atraver en comprehensive review pou met li bokou pli azour e relevan avek devlopman rapid ki pe arive dan domenn biznes e lafason ki biznes i ganny fer, sirtou dan domenn offshore. Sa premye lamannman ki pe fer, pe fer li pli fasil pou fasilit lanrezistreman bann konpannyen, mon konvenki, pou anmenn bokou soulazman akoz en envestiser pa pou oblize bezwen en noter ouswa en Attorney At Law, ki souvan se zot menm ki fer lavi serten dimoun konplike e fer zot mazin 2 fwa avan ki zot angaz zot dan en biznes, swa atraver mank konpetans, ou parfwa menm par bann latitid malonnet de zot par. Sa pou osi ede koup lo lakantite letan ki i pran pou en tel tranzaksyon pran plas. En lot lavantaz se ki i pou otomatikman ede pou redwir kou, an vi ki bann Atorni ouswa bann Lawyers, zot souvan sarz bann kliyan bann sarz ase sibstansyel pou antreprann bann tel tranzaksyon e fer ki bokou i santi zot dekouraze e menm souvan, dan en manev pou ganny plis, zot menm ede retard prosedir ou dekouraz sa kliyan konpletman.\nSa dezyenm provizyon pou amend Companies Act pou fer li pli fasil pou kapab fer transfer of shares dan bann fason elektronik. Sa mon panse pou osi ede dan sa prosesis zeneral pou ganny akse avek finans e asire ki bann loop holes i ganny eliminen. Sa dan en lot kote a ede anmenn serten proteksyon pou bann investers an term sekirite finansyel. Sa a osi ede limit lakantite paper work ki merit ganny antreprann e vizavi lenplimantasyon stock exchange e atraver transfer of shares, mon panse ki sa pou very beneficial. Atraver en tel move, sa pou osi evantyelman anmenn nou plis sikse dan e-commerce ki pou ouver potansyel pou e-filing par egzanp, e-payment, e-storage lenformasyon e legal power to bann e-doc.\nTrwazyenm lamannman se pou entrodwir bann fix registration fees ki byen definir pou anpes bann lanpayaz initil an term sonm ki sak biznes i merit peye, an relasyon avek grander e kalite son biznes ki i anvi antreprann. Sa pou fer pou annan plis regilarite dan fason en tel prosesis i ganny antreprann. Sa i en eleman ki ganny prouve e adopte parmi bokou zirisdiksyon enternasyonal, koman bann international best practices.\nMr Speaker, i reste en fe ki pou anrezistre e fer biznes Sesel i anmenn avek li bann prosedir tre konplike e parfwa menm tro konplike. Sa bann lamannman pou fer ki sa bann tel konpleksite a kapab ganny ease en pe, malgre mon konstate ki i merit osi annan bann lezot pa mazer ki merit ganny konsidere, tel ki insolvency legislation ki almost non-existent e ki fer li bokou difisil pou en dimoun exit ou ferm en biznes. So, mon panse si nou pe fasilit prosesis pou en dimoun ouver en biznes, i merit osi annan bann mekanizm an plas ki fer li fasil pou sa dimoun kapab exit.\nMr Speaker, ler mon’n ekout Leader Lopozisyon, Leader Lopozisyon pe fer nou krwar ki nou kapab bite more than we can chew. Me nou, sa ki mon panse sa bann lamannman pe fer, i ape fer nou bite, chew e kapab swallow anmenmtan sa kantite ki nou bite. So, alor mon a demann Leader Lopozisyon pou pasyante ziska ler bann lezot lamannman a vini e nou ava diskit lo la.\nWi Mr Speaker, ozordi Sesel i ganny persevwar koman enn parmi bann pei kot i pli difisil pou anrezistre, komans e ferm en biznes, sa malgre menm bokou zefor pe ganny fer dan sa direksyon. Me nou pe toutfwa konstat serten improvement zis parey sa bann lamannman pe antisipe. Avek en vizyon pou kontinnyen fer nou lekonomi fleri, nou devret touzour pe sers fason pou fer bokou pli byen. Malgre ki bann tel demars i en letap dan bann bon direksyon, mon panse ki tre prosennman, bann lezot konsiderasyon enportan i merit ganny pran an kont, par egzanp pli bon akse avek kredi. Ozordi pou pret larzan avek en labank i ganny konsidere koman en aktivite bokou riske. Bann prosedir Lakour pou rekouver larzan prete dan bann dispute i pran en kantite letan e tre ser. Labank i ezite pret en dimoun larzan pou fer biznes, unless bann kondisyon parfwa tre demanding i ganny onore. Alors, i osi tre enportan ki dan sa direksyon, nou trouv meyer fason pou met an plas pli bon mekanizm pou amelyor akse avek finans. Ozordi Sesel Mr Speaker, nou bezwen osi pouse pou ki nou bann lenstitisyon ki deal avek bann tranzaksyon fasilit fer biznes, i annan kapasite adekwat pou kapab fer fas avek bann defi ki sekter biznes e komers i fer fas avek e mye plase pou ede adres bann disputes e rezolisyon det. Parey mon’n mansyonnen, nou bezwen anmenn en insolvency regime, ki azour e ki reponn bezwen nou lekonomi modern e dinamik. Ler sa in byen etablir e definir, a ede build plis konfidans ankor bann investors dan bann sirkonstans kot biznes pa pe fer byen e kot zot deside pou exit. Sa bann lamannman ki pe ganny propoze dan sa Bill Mr Speaker, mon asire pou kantmenm annan serten lefe pozitiv e remarkab lo nou lekonomi an sa ki konsern lafason ki tranzaksyon biznes pou marse, par egzanp sa pou ede enhance certainty dan marse biznes limenm e ede promouvwar devlopman e stabilite ekonomik. Ankouraz bann ki pret larzan pou konsider met plis resours finansyel a dispozisyon bann borrowers. Kree plis lanplwa e ed anplwaye gard zot lanplwa. Asir pli bon stabilite sa network ki egziste ant suppliers e konsomater ki servi bann tel servis, zisteman akoz sa laspe konfidans i egziste.\nPou konklir Mr Speaker, malgre sa zefor remarkab ki Gouvernman e lezoit entities tel ki SIBA pe fer pou asire ki klima fer biznes Sesel i vin pli modern e azour avek larealite biznes global, i enportan kontinnyen konsider bann lezot areas ki nou merit focus ankor plis lo la, pou asir bokou plis reisit. Parmi, konstriksyon e amelyor drwa pou transfer propriyete i reste ankor bann defi mazer. Nou swe senser se ki nou sekter offshore i kontinnyen agrandir koman enn bann sekter kle nou devlopman e ki i aport ankor bokou plis reveni an term ekonomik pou nou pei. Nou bezwen alors a tou pri, met an plas bann striktir enstitisyonnel e teknik ki pou ede ankouraz bann tel lenvestisman kontinnyen dan en fason prop e onnet e anmenmtan pou protez bann envestiser. Mekanizm strikt i merit kontinnyen ganny obzerve sepandan, pou asire ki Sesel i kontinnyen reste en zirisdiksyon kot blansisaz larzan pa ganny tolere e ankouraze e bann ki responsab pou fer bann tel krim i ganny deal avek dan en fason serye.\nMon reste konvenki Mr Speaker, ki Gouvernman, nou Gouvernman, Gouvernman Lepep pou kontinnyen fer tou sa ki neseser e posib pou ede amelyor pozisyon Sesel lo International rating an sa ki konsern ease of doing business. Avek sa detrwa mo, mon pou aport mon sipor pou sa bann lamannman dan sa Bill. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou bann Onorab. Mr Speaker, Lasanble Nasyonal pe ganny demande pou amann Companies Ordinance Act 1972, atraver sa Company Ordinance Bill ki devan nou. deba lo sa Proze De Lwa i en loportinite pou nou bann Manm Onorab fer refleksyon profon lo rol bann konpannyen dan nou lekonomi e devlopman nou sosyete.\nMr Speaker, si nou dir ki lekonomi i fondasyon en sosyete, alors nou merit admet ki nou bann lakonpannyen i merit materyo ki dan sa fondasyon. Fondasyon i for si materyo i ganny byen servi pou fer li for parey ros avek siman. Pou nou kapab ganny en sosyete ki ofer prosperite tou nou sitwayen, nou bezwen annan en lekonomi ki solid e sa i vedir annan bann lakonpannyen ki kree larises ki answit i ganny distribye avek tou bann sitwayen.\nMr Speaker, rol bann lakonpannyen dan kreasyon larises e devlopman nou pei, i kler atraver bann levennman ki arive preski toulezour dan Sesel, par egzanp Mr Speaker, detrwa mwan pase, nou ti vwar larive kab fib optik e Vandredi pase, Prezidan Michel ti fer louvertir Unity House ki ti kout Pension Fund plis ki R160 milyon.\nMr Speaker, lefe ki larises nou pei i ganny kree par bann lakonpannyen, i lozik ki nou devret fer tou pou fasilit bann lakonpannyen dan zot bann loperasyon. Nou travay pou fasilit sa bann lakonpannyen i pas atraver met an plas bann Lalwa ki fasilit loperasyon bann lakonpannyen, zisteman sa i Companies Ordinance Bill ki devan nou, i tre bon legzanp sa kalite Lalwa ki pou fasilit sa bann lakonpannyen dan zot bann loperasyon pou kree plis larises.\nMr Speaker, Sesel i en pti pei ki bezwen pa zis sirviv, me fer sikse dan en lekonomi mondyal. Plis ki konpetisyon ki tough, avek bann gran pei ek bann gran lakonpannyen, nou osi nou bezwen lit kont bann tirbilans e rezilta konsekans ekonomik bann aktivite parey piratri. Dan sa lager ekonomik, enn nou bann zarm se zisteman resours ki nou gannyen atraver bann lakonpannyen i kree, pou nou finans bann lalit piratri e apard lasistans a sorti aletranze. E nou sel sours finansyer se larzan taks lo larises i ganny kree par bann lakonpannyen e answit ganny distribye koman profi, oubyen lo saler.\nMr Speaker, bann lakonpannyen i osi en zarm dan sa lager ekonomik akoz se nou bann lakonpannyen parey IOT e bann lotel ki merit reste konpetitif kont bann lakonpannyen etranze. Mr Speaker, mon fer lyen ant lekonomi mondyal e sa 2 Proze De Lwa ki devan nou, pou mwan fer le pwen ki en Gouvernman konpetan i ganny zize lo kapasite pou li konpran sa ki pe pase dan lemonn e fer bann sanzman apropriye dan son Lalwa e regilasyon pou kapitaliz lo sa ki pe arive dan lemonn.\nMr Speaker, en lekonomi globalize i vedir en lekonomi mondyal, dan ki tou bann prodwir me osi bann resours ekonomik, parey lafors travay e kapital, i kapab fasilman ganny sorti dan en pei pou al dan en lot. Sa i vedir, si nou pa fer sa ki neseser pou atrakte bann biznes e rann zot loperasyon fasil, nou riske perdi zot oubyen nou riske afekte zot kapasite pou zot kree larises ki nou bezwen pou nou prop devlopman e nou progranm sosyal.\nMr Speaker, nou bezwen larzan pou finans nou bann proze ekonomik e sosyal. Nou bezwen osi diversifye nou sours reveni pou nou vin mwens depandans lo lapes e lendistri touris. Set ekzakteman sa loportinite ki pe ganny ouver atraver sa lamannman dan Companies Ordinance Act 1972. Lamannman 2(a) pe senpleman dir ki ler en group ou endividi pe anrezistre en konpannyen, i annan opsyon pou li pa servi en noter pou son bann tranzaksyon, si i kapab ranpli tou son bann lobligasyon ki Lalwa i demande. Si sa dimoun i rankontre serten difikilte, menm bann staff kot Biro Rezistrar i kapab ed li. Sa menm prensip i osi aplike dan sa menm sirkonstans kot i konsern tranzaksyon bann shares. Savedir Mr Speaker, sa Proze De Lwa pe elarzi opsyon ki endividi i annan pou li anrezistre en konpannyen e an fezan sa, sa lotorite pou fasilit prosedir kreasyon biznes dan nou pei.\nMr Speaker, lot lamannman i konsern seksyon 76 ki koz lo bann fees ki bezwen ganny peye ler pou fer sa bann tranzaksyon pe ganny fer. Ti neseser ki sa bann fees i vin relevan pou evit konplikasyon. Sa i vedir sa bann fees ki ti pe ganny sarze pandan tou sa letan, ozordi i otomatikman bezwen ganny revize pou reflekte bann kou administrative relevan dizour.\nMr Speaker, kestyon mon pe demande, si Biro Rezistrar i annan sa kapasite imen pou ed bann endividi ki pe rod sa servis pou anrezistre bann lakonpannyen e fer lezot tranzaksyon ki tonm dan sa Bill. Aktyelman, Biro Rezistrar, bann lakonpannyen i en Biro Gouvernman ki tre bizi. Alor, mon ti a profite pou koz lo sa lamannman, pou demann Minis si i kapab enform sa Lasanble si bann tranzaksyon pou kontinnyen ganny fer dan sa landrwa, kot Biro Rezistrar i ete konmela, oubyen sa Biro pou bouz dan en lot landrwa pli konvenab.\nMr Speaker, nou souvan dir ki fodre nou annan en lanvironnman biznes ki byen. Sa lamannman pe kontribye ver kreasyon en tel lanvironnman pou nou bann biznes, akoz i fasilit prosedir lanrezistreman biznes. Nou osi souvandfwa dir ki fodre Gouvernman i vin en fasilitater. La ankor, sa lamannman pe fer ekzakteman sa akoz i pe fasilit lavi bann biznesmenn. Nou osi kontan dir ki fodre Seselwa i leve e debrouye. Sa lamannman pe dir ki letan zot leve debrouye pou ouver en biznes, Gouvernman i donn zot en koudmen, menm par fer li vin pli fasil pou anrezistre zot biznes.\nMr Speaker, avek sa 2 pti mo, mon pou vot an faver sa lamannman. Mersi.\nMersi Mr Speaker e bonn apre midi tou dimoun. Mr Speaker, en kantite keksoz in ganny dir an faver sa lamannman, me osi pou met devan Gouvernman swe e laspirasyon pep Seselwa atraver demann ki bann Manm elekte in met devan e mon pa pou repete, mon pou zis kontinny dan laliny ki Onorab Fideria in komanse, akoz bottom line avek sa bann lamannman ki devan nou se economic growth. Nou konnen e nou konnen ki nou target se 2014 ler nou komans repey nou bann det e se la kot pou annan sa burden en pe anplis lo pei, lo Gouvernman, lo business sector, pou nou kapab pey bann det ki nou’n fer e i kler ki pou nou kapab arive fer sa, nou bezwen economic growth. Sel fason pou nou kapab arive fer sa se pou lekonomi agrandir e en kantite lekonomi i depan lo Foreign Direct Investment pou li agrandir, me mon satisfe ki avek sa bann lamannman ki pe ganny fer, i pa zis FBI ki pou antre, me se devlopman bann pti e mwayen biznes. En kantite pei, sirtou bann pei dan larezyon, zot lekonomi i osi depan lo the volume of small and medium businesses. E sa bann lamannman ki devan nou pe zisteman ed gro, mwayen, pti biznes fer biznes. Bottom line se ki dimoun ki anvi, ki enterese envestir dan Sesel e fer biznes i bezwen kapab fer li vit, bezwen fer li byen, bezwen fer li dan konfor, bezwen fer li avek ease, bezwen fer li avek trust in the economy e sa bann lamannman although wi, i pa far reaching, i pa al dan tou bann detay ki nou ti a voudre vwar ozordi, i si oule met lanmen lo bann keksoz esansyel ozordi, pou nou komans demar avek e nou, nou santi ki bann steps ki Gouvernman pe fer i bezwen siport sa bann lamannman en pe pli i medya, me Minis, nou atann en nouvo Lalwa lo lakonpannyen dan nouvo lannen ki pe vini pou nou revwar tou sa bann Lalwa dan son antyerte.\nMon pou osi pran en pti pe bann pwen ki Onorab Vangadasamy in fer resorti, se ki i pa zis sa lamannman e serten lezot Manm e se pa zis sa lamannman ki fasilit biznes. Nou pa devret happy pou dir nou’n pas en Lalwa ozordi e demen tou keksoz i ok, nou fasilit biznes. I annan en kantite red tape, en kantite lanpayaz, en kantite keksoz ki anmar lanmen dimoun ki anvi fer biznes Sesel, alors i touy linisyativ e parey in ganny fer resorti, be Sesel nou an konpetisyon avek lemonn. Me si en dimoun pa fer son biznes isi, i pack and go e al dan en lot landrwa kot i kapab fer biznes. So, lefe ki nou form parti sa lekonomi mondyal, nou bezwen up to standard. Standar, world standard dan lafason ki nou manage bann dimoun ki fer biznes dan nou pei e i annan Manm ki’n fer resorti, be planning permission, Planning Authority i bezwen ganny revwar dan kantite letan i pran pou donn en plan pou fer serten keksoz. I annan bann public health standards ki bezwen ganny revwar. Sanniter, lasante eksetera i bezwen fasilit biznes, tan ki i annan bann standar ki akseptab, ki nou santi ki bezwen, ki akseptab dan pei. Licensing i annan SIBA, i annan SRC parey in ganny fer resorti me Minis, etan donnen ki ou la, mon aport ou latansyon a Customs kot pou en kantite dimoun fer biznes ozordi it’s a nightmare pou zot enport zot bann prodwir, pou zot fer sorti, pou zot fer isi, pou zot fer laba e nou swete ki the next steps e custom kot nou get seryezman dan lafason ki i ganny operate akoz sa osi i dekouraz en kantite dimoun from the basic service ki ou ale lo en desk, ki en dimoun ou al rode, to kantite letan i pran pou en dimoun tir son bann prodwir, me mon krwar i annan fason pli fasil pou fer li, meyer fason e i osi annan diferan lenstans dan Gouvernman ki nou bezwen regarde lafason ki zot operate e mon rapel an 2001, ti annan en Statement ki ti ganny fer ki Gouvernman i bezwen adopte en business like attitude. Nou bezwen fer krwar nou osi nou dan biznes e se sa fason ki nou pou kapab ariv lo sa standar mondyal ki nou anvi vini. Nou pa kapab fer krwar ki nou dan Gouvernman, alors i ok, nou saler i garanti, nou travay i garanti e nou pou adopte en kantite fwa menm medyokrite ki nou’n toultan adopte. Ozordi i pa akseptab. Nou konnen ou Minister pe fer en kantite travay dan sa direksyon pou nou aret sa kalite business as usual, it’s no longer business as usual me nou bezwen fer krwar ki nou osi nou dan biznes. Nou dan biznes economic growth, nou dan biznes devlop pei, nou dan biznes fer sir ki biznes i reste Sesel e nou dan biznes repey nou det. Si nou adopte sa mindset, mon krwar ki nou pou kapab akonplir bokou. Minis, kont lo sipor bann politisyen dan sa Lasanble pou anmenn bann lamannman parey e fer sir ki nou Gouvernman i travay. Ler nou Gouvernman i travay, nou nou happy akoz bann dimoun ki nou reprezante i happy. Ler zot al rod en servis, zot happy, ler zot al ofer en servis zot happy. So, i mars koumsa e napa en lot fason marse e sa i rezon akoz menm si i pa substantial sa bann lamannman, me i premye pa dan bon direksyon e mon espere, avek bann lezot Lalwa ki pe vin devan nou, nou ava kapab fer bann baby steps me baby steps in the right direction e mon krwar sa i lafason ki nou devret pe ale.\nAvek sa Mr Speaker, mon annan further amendments to the amendments, mon pa konnen si ou a donn mwan direktiv si nou pou fer pli tar?\nWhat do you mean further amendments?\nMon annan amendments on the amendments.\nSa bann lamannman ki ou’n sirkile?\nSa bann lamannman ki mon’n sirkile.\nMon pa konnen si mon a fer li la oubyen mon ava fer li dan Committee Stage.\nWell, mon krwar nou’n annan en diskisyon lo la taler. I napa nanryen ki sibstansyelman alter konteni e lentansyon Bill e laplipar zot i type holes.\nHON MARIE-ANTOINETTE ROSE.\nSo, mon krwar ou kapab entrodwir zot la a sa staz.\nWi. Minis, mon’n fini sirkil e mon mazinen Minis in fini gannyen sa bann lamannman ki mon’n fini sirkile. I straight forward. Premye lamannman se ki dan clause seksyon 1 nou met en bracket ant lamannman. In 2b(1), nou bezwen ant therefore, substuting ek the, nou bezwen entrodwir therefore pou li lir, by repealing sub section 1 and substituting therefore dan following. Dan clause c, dan nouvo seksyon 84(a), nou bezwen insert sub section 2 e between the words Agency and in nou bezwen insert the words or securities facility e nou bezwen repeal sa full stop at the end e entrodwir or a secuties facility. Savedir i lir: mon a pran kot i komans by electronic means, shall be through a clearing agency or recognized overseas clearing agency or a securities facility, in accordance with the approved rules of the clearing agency or recognized overseas clearing agency or a securities facility. I lir koumsa, ankor dan nouvo seksyon 84(a) in sub section 3, nou bezwen ekrir capital letter for sub section.\nIn clause c, in the new section 84(a), anba definisyon approved rules, ler nou get sub section 4 anba definisyon approved rules, apre sa semi colon, apre clearing agency, nou pou insert a securities facility, full stop or a securities facility, semi colon. Nou bezwen entrodwir a new definition anba securities facility. Son definition i ganny entrodwir ant definition of recognized overseas securities avek Seychelles securities exchange ant sa 2 definition ki nou pe entrodwir en nouvo definition ki apel securities facility e nou pe entrodwir securities facility means a license securities facility, defines under the securities Act of 2007. So, nou pe entrodwir sa laliny antye ant sa 2 definition. E dernyen, in clause 2(g) paragraph 9, anba 7 schedule, nou pe retir any certificate by the Registrar e nou pe ranplas li par for any certificate issued by the Registrar. Sa i bann amendments Mr Speaker pou laprouvasyon.\nPetet mon a zis azoute dan seksyon 2(a)2, a signed declaration that all rewquirements has been complied with. Sa mo with i manke. Ok. Seksyon 2(a)2, a signed declaration that all requirements have been complied with. Ok? Ok. Mersi bokou.\nMersi bokou. Zis en remark ki nou pe ganny tro bokou bann fot tipografik sorti kot lofis Atorni Zeneral. Nou ekspekte vwar en improvement. Nou gaspiy bokou nou letan zis koriz sa bann fot e sa i bann fot ki pirman en (-) ler mon ti ankor pe fer maths O-level, ti annan en term nou ti servi, me priman neglizans. Nou pa pe get li byen. E parfwa nou bezwen retournen, refer. We need to shape up. Minister.\nOk. Mr Speaker, Manm Lasanble Nayonal, ankor enn fwa mersi pou zot lentervansyon e pour zot sipor. Mon apresye vreman ki tou sa bann pwen ki zot in fer resorti i montre ankor enn fwa lapresiasyon ki zot annan pou bann keksoz ki pe pase dan nou lekonomi. Zis pou tous en pe lo sa bann issues Mr Speaker, mesaz ki sorti kler se sa bann lamannman i lamannman pou biznes. In ganny anmennen ozordi pou ed lavi pti biznes, parey Onorab Leader of Government Business in dir. Pti biznes, gro biznes, tou biznes e se sa ki lobzektiv sa bann lamannman. En keksoz ki’n ganny tous lo la petet Onorab Rose, Pierre. I vre ki ozordi zis 3 lamannman ki’n la me mon kapab asir zot tou, asir sa Lasanble ki depi en pe letan, en kantite travay pe ganny fer lo la. en kantite Mr Speaker. Rezon ki i annan zis 3 ozordi, set akoz zis sa 3 ki imedyatman i afekte Companies Act. Andeor, mon kapab asir zot ki ler mon vin avek Bidze semenn prosenn, i pou annan bokou keksoz ki nou pou dir zot, ki nou’n deza fer e ki nou pe al fer ankor. Mon ti a kontan enform zot par egzanp ki depi ler sa ranking ki’n sorti, ki met Sesel swasannkatorzzyenm in sorti, i malere ki serten keksoz ki nou’n fer sa lannen, in ganny fer apre Zen, akoz Zen ki zot in fer sa ranking e mon presi, san vreman promet nou lekor me mwan mon konfidan ki avek tou sa ki nou pe fer, by the time nou vini lannen prosenn, nou devret annan ankor amelyorasyon lo nou ranking. Zis pou nonm en pe, pou nonm sa bann lenstitisyon Onorab, ler ou ti pe koze, mon pe asir ou ki sanzman pe arive partou depi Registrar, Planning Authority, Imigrasyon, lo kote Employment Law, kestyon access to credits, Central Bank, Taxation Custom nou’n koz lo la, i vre nou apresye, nou aksepte, i annan en kantite defayans, nou pe sey lager avek e i en gro zannimo me selman nou pe lager avek, nou pou fer sa ki nou bezwen fer, i a pran en pti pe letan, nou bezwen tackle li. Tou bann isues, health standards, lanvironnman, nou envit dan nou weekly business forum konmela, nou envit PUC, nou’n menm diskit bann kestyon telekominikasyon, nou pe met presyon lo regulator pou fer en pe plis pou amelyor standar telekominikasyon. Licensing Authority byento pe vin avek bann nouvo keksoz. Mon kapab asir zot ki bokou. I vre ki i sound bokou pou chew e si nou chew tro an gran nou kapab ganny trangle. Me selman, i pa anpese ki nou bezwen, as best ki nou kapab, anmenmtan met anndan plis ki nou devret fer. So, mon kapab asir zot ki bokou pe ganny fer.\nOnorab Pillay ou’n koz lo sa ranking 74th. Ou konnen, zour mon ti ganny sa ranking bomaten, ti en zour bomaten. mon ti ganny sa email sorti kot World Bank, ti dir mwan Pierre, congratulations. Seychelles has climbed 29 places. Fenominal climb e otomatikman mon ti kriy mon staff, ti dir annou fer en press release. E ler nou ti pe diskite ki pou mete, mon ti dir zot non. Annou mete dan press release ki menm si nou’n mont 29 plas, nou pa satisfe. Bokou lezot pei, bokou dimoun ti pou sot anler, nou kontan, nou selebre. Pou mwan non. Nou’n amelyor en kantite, me i pa ase. I pa ase akoz parey nou pe dir, i one thing ki ou annan en ranking laba anler ki met ou lo en bout papye, ou anler laba. But it’s another thing ki ler en dimoun i al anrezistre son konpannyen, dimoun i al pey son tax, dimoun i al labank e i ganny difikilte pou fer biznes. So, nou rekonnet tousala e nou pe fer sa ki neseser e parey mon’n dir, zot pa zis pou ganny dir dan Lasanble ki nou pe fer an plis e nou, nou konfidan ki aksyon konkret pe ganny pran.\nKestyon lo kote Registrar. I vre ki Registrar in en lenstitisyon ki pandan bokou letan i annan en ta problenm. Nou menm nou depi ler mon Central Bank toulezour nou’n met presyon lo Gouvernman, silvouple sanz Registrar, annandeler labank menm ti’n dir nou pou aret donn loan akoz nou donn loan avek en resi ki dir nou pe anrezistre en konpannyen, Oditer i vini i demann nou be oli paper work? I en risk pou labank ki si demen i al avek, i annan en case Ankour i perdi case, sa loan ki in donnen i perdi. So, mon kapab asir zot ki anmenmtan, finalman sa lannen avek reorganizasyon dan Registrar, en bon pe keksoz in ganny fer, sa online Company Registry in ede redwir en kantite letan ki pran pou anrezistre en konpannyen. I vre ki i ankor annan backlog akoz a en moman mon ti ganny dir par Registrar ki ti annan 18000 dokiman backlog. Plizyer lannen dokiman ki ti pe asize, swa dan en landrwa, swa dan en biro, swa dan en tirwar, swa otour dimoun, pa konnen ki pou fer avek. Nou dan Bidze nou donn resours Registrar, zot annan en lekip ki tou le Sanmdi i vini pe sey travay lo backlog mon ekspekte ki dan bann prosen mwan sa backlog ava ale, i avek (-) registration ek tou sa ki pe fer ankor pou sa sitiasyon lo kote registration pou amelyore. Lo kote lofis, Registrar pe move dan new offices, zot pe organiz diferan laspe dan travay ki diferan aktivite pou al dan landrwa pli apropriye. So nou pe donn resours bidzeter ankor pou sa.\nLo kestyon stock exchange ki detrwa Manm Onorab in koz lo la, mon krwar i enportan, zot fer ankor bann pwen pertinan. Si mon get par egzanp lo kote formasyon ki enn de Onorab in koz lo la, i annan sa kestyon risk ki nou fer pou anpes kestyon money laundering ou bann biznes malonnet, servi stock exchange. Mon kapab asir ou Onorab Pierre ki plizyer Lalwa i take care of sa issues. FIU i very much involve parey dan tou keksoz ki i fer parey dan tranzaksyon larzan, SIBA limenm li anba son Lalwa i annan plizyer provizyon pou asire ki bann aktivite ki tonm anba son purview i annan bann provizyon ki donn serten safeguard. Menm Securities Act limenm i osi annan son provizyon ki donn safeguard, alor i en kestyon ki nou tre, tre konsyan, anmenmtan nou pa kapab zis dir ki akoz nou per ki bann dimoun pou servi stock exchange ki nou pa pou avans devan. Nou, nou bezwen met an plas bann safeguard e mon kontan ankor ki zot apresye sa, me mon kapab asir zot ki bann safeguard i la atraver diferan Lalwa ki an plas.\nPou retourn ankor lo sa kestyon ki nou pe fer. sa lamannman ozordi ankor i en komansman Amendments of Companies Act parey mon’n eksplike Onorab Pierre. Nou ti kapab atann lannen prosenn, me si nou ti atann lannen prosenn, stock exchange pa ti pou kapab kick off akoz ti annan sa kestyon shares ki bezwen ganny transfer otomatikman e nou’n profite anmenn sa 2 pti lamannman. Mon kapab asir ou ki an plis par egzanp ki i vre ki ou dir, i annan en kantite bann bout bout Lalwa. Si nou get par egzanp the insolvency framework. I annan en kantite bann bout bout keksoz pou fer avek insolvency ki ganny trouve dan diferan Lalwa. I annan en bann mon krwar depi an 1800 menm i la. E nou ki nou pe fer, nou pe vini avan Zen lannen prosenn ler nou anmenn sa nouvo Companies Act, nou pou anmenn en totally new Insolvency Act ki pou pran tou sa bann pti bout, pti bout partou pou met ansanm dan en Lalwa modern ki a satisfer pa zis nou, me standar enternasyonal akoz sa nou pe ganny lasistans World Bank lo sa issue.\nNou’n koz en pti pe lo kestyon informal economy. I vre ki i annan en serten degre informal economy Sesel me selman mon leksperyans Mr Speaker, travay en pti pe aletranze, sirtou Lafrik, mon kapab dir ou ki degre informalisation of economy Sesel i ase bon. Petet ki nou vwar, akoz ki serten dimoun i sey reste an deor, se swa akoz sistenm tax i still en pe o, zeneralman Business Tax 33 poursan i ankor ase o, i dekouraz dimoun en pe vin dan formal economy, parey enn de Manm Onorab in fer sorti taler. Ler ou en pti biznes par egzanp, ou en sole trader ou tousel ou pe sey grow pou vin en konpannyen pou ou ganny serten benefis, ler ou kalkile ou pou al kot Registrar ou bezwen pey en noter. Pou en bann letan, parey lontan Registrar ti ete, i pran ou 6 mwan, en ler 1an pou en konpannyen, ou dir be si pou koumsa, plito mon reste parey mon ete. So, this is what nou hope e nou konfidan ki sa bann lamannman ki devan nou, ozordi i enn pti step dan sa gran pa ki nou pe pran devan e mwan mon konfidan Mr Speaker akoz tou le semenn nou zwenn tou bann akter e resaman nou’n deside envit SCCI, Seychelles Chamber of Commerse lo nou (-) business e tou le mwan Vis Prezidan Faure i Chair sa High Level Committee. Mwan, mon konfidan ki dan enn de lannen, Sesel nou pou vreman bokou pli lwen ki nou ete ozordi e la avek bokou dimoun dan sa seksyon doing business, i pou bokou, bokou pli meyer. Mr Speaker e avek sa, mon a termin mon reply. Mersi.\nBon, in ariv ler pou nou pran en vot lo merit zeneral sa Bill. Tou bann ki an faver? Okenn ki kont? Bon, mon a ganny mwan en formal second reading.\nA Bill of an Act to amend the Companies Ordinance 1972.\nTi oule sot Committee stage?\nOkenn ki segonde? Nou a pran en vot lo la. Tou bann ki an faver? Okenn ki kont? Personn. So, mon a ganny mwan en Motion for third reading.\nNou pran en vot. Tou bann ki an faver? Okenn ki kont? Bon, Bill in pase. Mon a ganny mwan en third reading.\nThis Act may be cited as the Companies Amendment Ordinence 2012.\nBon, avek sa mon oule remersye Minis e son delegasyon e nou osi nou ava adjourn ziska Mardi prosen, 9er bomaten kot nou pou pran Budget speech.