Home Verbatim Verbatim - Second Term 2014 Tuesday 10th June, 2014\nThursday, 12 June 2014 08:59\nTuesday 10thJune, 2014\nBon, mon a dir bonzour tou bann Manm Onorab, piblik ki pe ekout nou e sa group etidyan Liniversite Sesel anler dan Galeri. Nou swet zot labyenveni pou nou premye zour travay pou sa dezyenm trimes 2014.\nE ozordi avek nou pou reponn kestyon Manm nou annan Minis Joel Morgan, Minis pour Zafer Etern avek Transpor. Minis mon ti a swet ou labyenveni avek ou delegasyon parmi nou. E san tarde, nou a bouz toudswit lo kestyon nimero 47 e mon ava envit Onorab Arnephy.\nMersi Mr Deputy Speaker, bonzour Mr Deputy, bonzour tou Koleg Onorab, bann envite dan Galeri, tou dimoun ki alekout.\nMr Deputy, mon kestyon i lir koumsa: eski Minis responsab pour Zafer Entern e Transpor, i kapab enform sa Lasanble si i annan okenn provizyon mazer pou met kamera sirveyans lo tou pay-parking areas, sirtou dan Lavil, mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, tou Manm Onorab, tou dimoun ki alekout, bonzour.\nMr Deputy Speaker, Lapolis i annan camera dan serten bann pay-parking areas dan Lavil, me pa tou ki pe ganny kouver poulemoman. I osi annan camera ki’n enstale dan bann landrwa kot transpor pa pe peye pou park ansemoman.\nKoman par son nouvo progranm stratezik pou sa prosen 5an, Lapolis i annan en nouvo progranm lenstalasyon camera ki an progre konmela. Lapolis in fer provizyon pou kouver laplipar landrwa parking dan Viktorya e osi bann landrwa ki i konnen koman bann black spot ki zot in idantifye enpe partou.\nTravay in deza komanse, par egzanp, bann lenfrastriktir e lekipman pou camera control room in fini ganny met anplas.\nLezot travay lenfrastriktir lo teren kot camera pou plase, i osi an progre. Tou lekipman in arive e travay i an kour pou kapab konplet sa premye faz sa proze disi premye kar lannen prosenn. Sa proze pou enn ki kontinnyel ziska ki Lapolis i a kapab kouver tou bann landrwa ki ganny konsidere koman bann black spots lo Mahe, Praslin ek La Digue annantye. E letan resours finansyel i ava permet, nou ava kapab konplet tou sa bann lezot faz sa proze. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy eski Minis i kapab dir ek nou ki progranm mentenans zot annan aktyelman la pou bann existing cameras, pou asire ki tou sa bann cameras i up and functioning.\nE sa nouvo proze ki Minis pe koz lo la, eski Minis i kapab donn detay Lasanble, lo konbyen i pou kout Gouvernman pou enplimant sa proze e ki bor finansman pou sorti? Mersi.\nMr Deputy Speaker, i annan en progranm kontinnyel ki ganny fer pou maintenance bann camera egzistan e otan ki posib, sa bann camera i ganny met an bonn eta pou travay e bann kab ki konekte sa bann camera, i osi ganny maintained. Ansemoman, lamazorite bann camera Lapolis pe marse, apard ki enn de landrwa kot i annan bann problenm spesifik ki avek cabling ki pe ganny adrese ansemoman la.\nLo kote sa nouvo proze limenm, i enn ki pou servi plito en wireless network, i baze lo en sistenm 4G e i pa pou depan sitan lo sa ki nou apel copper cable. E i pou fer li bokou pli fasil pou kapab enstal bann camera dan bann lokasyon stratezik kot Lapolis i santi i neseser, atraver sa wireless network system ki sa proze camera pou servi. Sa i vedir ki nou pou kapab kouver bann landrwa bokou pli vit e pa neseserman annan sa kou pou met cab pou ariv kot sa bann landrwa kot sa bann camera i bezwen ganny plase.\nAnterm bann kou sa proze, alokasyon Bidze pou lannen 2014 i R9.8 milyon pou sa proze camera e sa pe ganny servi an antye. I pou annan osi en requirement pou kontinnyen sa travay parey mon’n dir, lannen prosenn. E Lapolis i a fer son soumisyon accordingly pou kontinnyen kapab enstal bann cameras enpe partou kot i ganny konsidere neseser pou kapab konbat kriminalite e bann lezot problenm parey delenkans ek labi sibstans. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Mr Deputy Speaker, bonzour Minis e tou dimoun ki alekout.\nMr Deputy Speaker, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble, si son Minister i krwar ki sa proze i en proze vreman priyorite e parey in ganny eksplike. E ki i pou osi ede konbat krim ek aksidan, akoz ki son Minister i bezwen esper lannen prosenn pou konplet realizasyon sa proze. E ki 9.8 milyon i ganny depanse sa lannen, akoz ki alor proze pa kapab vin komans operate sa lannen menm. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, sa proze i son premye faz. I enkli apepre 90 camera ki pou ganny enstale enpe partou parey mon’n dir. I pou kouver depi Beau Vallon-Mare Anglaise ziska Lotel Fisherman’s Cove annalan Bel Ombre. I pou osi annan 20 camera ki pou ranplas bann ki anvil ansemoman. I pou annan 5 nouvo camera ki pou ganny mete dan Lavil pou kouver bann nouvo landrwa ki Lapolis in vwar i neseser e larestan sa bann camera pou ganny enstale bann landrwa parey Les Mamelles, Corgat Estate, dan krwaze Plaisance, Car Park Palais de Sport, krwaze semen Perseverance, kot Krishna Mart, kot semen Liniversite Sesel, Anse Royale kot lans, enswidswit.\nMr Deputy Speaker, sa R9.8 milyon i son capital cost. Setadir, kou pou aste sa bann lekipman e pou komans sa proze lenstalasyon sa bann lekipman avek sa kontrakter ki pe fer sa travay. I pa vedir ki nou pa pou komans operate sa lannen. Nou pou komans operate sa lannen me nou pou bezwen kontinnyen enstal camera lannen prosenn pou nou kapab konplet sa proze akoz i annan bann landrwa parey mon’n dir ki nou pou bezwen kontinnyen fer lenstalasyon pou kapab monitor. Alor, proze pou operasyonnel sa lannen. Bann camera i ekspekte ariv dan pei anytime, tou lezot lekipman in fini arive e osito ki camera i arive parey mon’n dir dan mon larepons Mr Deputy Speaker, bann poto, bann cabling, tou bann keksoz, pou power points and so on in ganny fer, pe ganny fer la. Camera i ganny enstale, wireless network i konekte e i operational akoz camera control room in fini pare li osi. So, avan lafen lannen nou pou’n kapab komans demare avek sa nouvo sistenm. Mersi.\nBonzour Mr Deputy, bonzour tou dimoun ki alekout. Mon kestyon i swiv, eski Minis responsab pour Zafer Entern ek Transpor, i kapab enform sa Lasanble si i kapab pran an konsiderasyon priyorite lo Parking Pirat e zone Lari Bazar pour ki bann dimoun ki deservi sa landrwa lizour koman aswar, i kapab santi zot pli an sekirite e osi pran kont bann lalimyer ki dimoun i pase lo rouz. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Quincy Street kot car park la, i deza annan camera e i ganny kouver par Lapolis lo en baz 24 lo 24. camera i fonksyonnel e mwan menm mon mon’n verifye sa akoz mon’n pas dan camera control room i annan pa bokou letan e sa pe operate. I annan serten lezot landrwa ki nou bezwen, par egzanp, dan Lari Bazar kot nou pa pe kouver, Lapolis pa pe kouver poulemoman. Kot i bezwen annan enstalasyon nouvo camera e sa i ava ganny fer dan lavenir.\nAnterm bann lalimyer dan Lavil, wi, i annan serten landrwa kot nou bezwen plis lalimyer pou bann camera kapab fer zot loperasyon dan fason pli efektiv, akoz i annan serten landrwa ki ase fernwanr poulemoman. E sa mon’n demann Lazans Transpor lo Later pou amelyor sistenm ekleraz dan Lavil. En landrwa par egzanp se Independence Avenue. Independence Avenue i bezwen plis lalimyer, akoz ler napa lezot lalimyer dekorasyon ki on, ou remarke poudir i en landrwa ki ase fernwanr dan aswar. I annan lezot landrwa, par egzanp dan Lari Bazar, dan Lari Quincy limenm li, Lari Legliz, tou sa bann landrwa i demann ankor lalimyer. E nou pe fer sa akoz SLTA i annan en proze ki an kour deza, i pe fer vin bann LED street lights ki bann high efficiency lo energy lights. E sa pou ganny enstale e gradyelman bann lalimyer oranz, bann sodium lights pou ganny ranplase par bann LED street lights pou kapab improve lo energy efficiency e donn en pli bon ekleraz dan bann landrwa. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Mr Deputy, bonzour Minis, bonzour tou dimoun ki alekout, enkli bann etidyan. Mr Deputy, eski Minis i kapab reasir manm piblik, ki sa bann camera ki pe ganny mete akoz in nonm bann camera dan bann distrik, pe ganny mete dan bann landrwa piblik e ki Gouvernman pe fer sir ki sa bann camera, levidans kolekte se pou detekte krim e non pa pou regard zot lavi prive dan zot bann lakour. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, mon ti a kontan reasir nou piblik, tou dimoun dan nou pei, ki i pa lentansyon Lapolis pou eaves drop, ouswa pou regard zot dan zot lavi prive an servan sa sistenm camera ki pe ganny enstale. I pe ganny enstale pirman pou bann purposes, pou bann bezwen Law Enforcement. E dan zot travay, bann Zofisye Lapolis i annan sa devwar pou fer sir ki zot focus strikteman lo bann laspe Law Enforcement ler zot pe servi sa bann sistenm camera. Annefe, i annan bann prosedir anplas ki pa permet zot pou fer lezot keksoz apard ki sa ki zot in ganny designated pou zot fer avek sa bann lekipman, anterm zot sirveyans pou bann travay lo bann diferan landrwa kot zot bezwen. Par egzanp bann black spots ouswa lo bann lans, bann keksoz koumsa.\nE mon ti a kontan donn sa lasirans manm piblik ki napa okenn intrusion lo zot privacy apard ki si zot dan en landrwa piblik, sa bann cameras i pe operate, natirelman i pou vwar zot. Me apard ki sa napa okenn intrusion dan zot privacy, dan zot bann landrwa kot zot zot reste, ensidswit. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Bonzour Minis ek ou delegasyon, bonzour tou bann ki alekout e bonzour nou bann envite dan Galeri. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, si se bann travayer, oubyen bann teknisyen Seselwa ki pe travay lo lenstalasyon, reparasyon e mentenans sa bann camera. Si non, eski i annan provizyon pou train bann Seselwa pou ranpli sa bann pozisyon. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker mersi. Mon kapab enform Lasanble ki an prensip dan Lapolis, tou travay pe ganny fer par bann teknisyen Seselwa, par egzanp, sistenm kominikasyon radyo i ganny maintained e i ganny enstale par bann Seselwa. Sistenm IT i pe ganny maintained e enstale par Seselwa ki’n ganny trained dan Lapolis. E sa sistenm camera, i annan en etranze ki pe ed nou avek sa wireless network akoz i en sistenm spesyalize e i pe travay alongside bann teknisyen Seselwa. E zot pe aprann e dan en fason ki a plitar zot a kapab aprezan take over sa maintenance e sa konsept lenstalasyon ki zot a kapab prezan pran ownership sa keksoz e fer li kontinnyen marse. Mersi Mr Deputy Speaker.\nKestyon 48, Onorab Arnephy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble, kwa ki pe ganny fer spesifik pou adres bann defayans mazer ki’n ganny soulinnyen dan sa Rapor resan par Lofis Oditer Zeneral lo Zesyon Sistenm Transpor Lapolis, pour ki an retour manm piblik i ganny en meyer servis, mersi.\nMr Deputy Speaker mersi. Lofis Oditer Zeneral in fer remark lo sa bann keksoz swivan. Premye, lafors Lapolis napa en Polisi ki Gouvern zestyon zot transpor. Mr Deputy Speaker, lo sa size zestyon transpor, Lapolis in komans fer serten travay pou met sa Polisi dan son nouvo stratezi ki pou vin anfors byento. Lapolis i anvizaze rod en dimoun ki annan konesans e sa konpetans e leksperyans neseser, pou zer son divizyon transpor e annatandan, Lapolis in met anplas en Zofisye Senior pou zer sa sistenm transpor.\nDezyenm pwen, napa sistenm pou mezir lefikasite transpor pou reponn a bann bezwen. Lapolis ti’n deza met anplas en Polisi pou reponn demann dan en dele 10 minit. Me avek konstrent resours e lezot difikilte ki arive parfwa, sa i pa’n toultan posib. An rekonesans sa, in toultan reste enn bann priyorite Departman Lapolis pou asire ki zot reponn a tou bann bezwen. Pou adres okenn defayans ki egziste, Departman Lapolis pe toultan konsider opsyon ki ava amelyor son servis anzeneral. A se moman la, Departman Lapolis i annan parmi son plan pou adres sa size e sa i ava ganny reflekte dan son nouvo plan stratezik ki i ava met anplas an Septanm 2014.\nTrwazyenm pwen, en porsyon signifikan transpor Lapolis pa pe fonksyonnen. Lapolis in pran serten mezir pou adres sa sityasyon par antre dan kontra avek SPTC pou repar e servis son fleet loto ki enkli bann Jeep Mahindra. Anmenmtan, sa mezir i ava kouver bann nouvo transpor ki antre dan fleet Lapolis. Si Lapolis i determinen ki i mank serten nonm transpor, sa i a ganny kouver avek bann transpor lwe poulemoman Mr Deputy. Byensir, i dan lentere Lapoli e piblik anzeneral ki son fleet transpor i toultan pare, korek e annord. E se poursa rezon ki Lapolis in antre dan en tel kontra avek SPTC ki santral e pou kapab siport bezwen Lapolis lo kestyon repar transpor.\nKatriyenm pwen, serten transpor Lapolis ki’n anrezistre avek Licensing Authority, pa’n ganny rikorde dan rezis transpor Lapolis. Lapolis in fini rezour sa problenm e i ti vwar kote sa fot ti ete e sete sistenm administrasyon transpor ki pa ti tir sa bann transpor lo rezis apre ki zot ti’n ganny vann lo tender.\nDepartman Lapolis in vwar li enportan ki administrasyon transpor i efikas. E pou li fer sir ki sa i leka, in idantifye zesyon sistenm transpor anzeneral koman enn bann priyorite pou amelyorasyon dan son servis. Sa byensir i ava ganny fer anba en sistenm zer transpor ki ava ganny byen note dan son plan stratezik.\nSekyenm pwen, fuel analysis pa pe ganny fer par Lapolis. Mr Deputy Speaker, Lapolis in fini pran aksyon lo sa size e anba direksyon en Zofisye Senior, i pe fer sir ki tou son transpor i ganny monitor dan konteks son mileage, kalite servis ki i pe ganny demande pou fer, kote sa transpor i ale e konbyen fuel pe ganny servi. Sa pe ganny monitor ansemoman Mr Deputy.\nSizyenm pwen, Lapolis pa’n fer en kontra formel avek bann lakonpannyen ki zot lwe transpor avek. Mr Deputy, Lapolis in pran an kont sa problenm e i pe bouz pou al lo en sistenm tender pou bann transpor ki i bezwen lwe. I pou neamwen bezwen lwe transpor detanzaot lo en baz tanporer pou zwenn son bann bezwen si i annan bann keksoz ki come up dan en fason kot i bezwen en transpor ase vitman. Sa i ava fer lo en baz rod kwotasyon konpetitiv pou bann short-term car hire. Avek sa 2 sistenm anplas mon asire Mr Deputy Speaker ki Lapolis i ava kapab adres sa issue.\nSetyenm pwen, retar dan peyman domaz pou aksidan i anmenn bann kou adisyonnel ki pa neseser. Mr Deputy, retar pou peyman domaz an relasyon avek aksidan transpor ki bann car hire, ki ganny lwe par Lapolis, i plito en keksoz entern dan ladministrasyon Lapolis limenm ki tonm anba son bidze pou transpor. Lapolis dan sa ka pou fer sir, ki okenn domaz ki ava arive avek sa loto lwe e kot Lapolis i annan tor, sa peyman domaz i ganny fer dan en letan akseptab dan lefitir pou evit bann kou ki pa neseser.\nWityenm pwen, gard rikord detay bann aksidan i pa satisfezan. Mr Deputy, Lapolis in deza met anplas en tel rezis ki pe kouver bann aksidan e ki i ava rikord tou lenformasyon pou asire ki sa problenm i ganny regle.\nNevyenm pwen, aksyon disipliner kont en Zofisye ki ti enplike dan en aksidan kot i ti annan tor, pa ti enkli forfeiture, son bann dues final ler i ti ganny dismiss from the Force. Lapolis in toultan annan anplas en sistenm disipliner pou adres bann ka kot en Zofisye ti ganny vwar response pou en aksidan. Departman Lapolis in toultan met anplas posibilite pou sa Zofisye repey okenn kou aksidan par morso, anprenan kont son mwayen e son bann bezwen sosyal. Si e kot ti napa rikord spesifik lo en peyman ki due swivan en aksidan, sete akoz e parey mon’n fer resorti pli boner e ki Oditer in fer resorti dan son rapor, ti mank en rezis spesifik lo bann ka aksidan par Lapolis. Sa rezis prezan i annord Mr Deputy e i anplas. Mon’n demann Lapolis pou fer en swivi lo sa ka spesifik pou ki okenn larzan ki sa dimoun ti due pou peye, i ganny recover par Lapolis. Mersi Mr Deputy Speaker.\nSiplemanter Onorab Arnephy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, an vi ki sa bann rekomandasyon ki ti pe ganny sorti dan sa Rapor i ase signifikan. Eski Minis i kapab eksplik nou Lasanble ansemoman la, ki bann difikilte mazer, pli mazer ki Departman Lapolis e son Minister, pe rankontre pou kapab enplimant sa bann rekomandasyon, pou adres sa bann defayans dan en fason sistematik.\nE dezyenmman, mon ti a kontan Minis eksplik nou Lasanble ki’n arive avek sa sistenm GPS ki once upon a time Lapolis ti pe servi lo son bann transpor. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker, problenm mazer ki Lapolis i rankontre se, accountability. Accountability par son bann Zofisye ki pe servi transpor Lapolis, ki pa follow, ki pa swiv bann prosedir ki’n ganny mete dan reglemantasyon Lapolis ler zot fer en aksidan.\nLot problenm ki arive avek sistenm management Lapolis ki Lapolis pe sey adrese, se dan son management transpor limenm li. In annan en mank, in annan en serten defayans sistemik dan Lapolis an sa ki konsern management son transpor. E mon toutafe dakor ek sa bann findings Oditer Zeneral. I montre poudir, i annan bokou travay pou fer an sa ki konsern management transpor dan Lapolis e prevansyon labi transpor dan Lapolis.\nMr Deputy Speaker, mon’n demann Komisyoner pou li kapab asire ki son Departman, kot i konsern management zestyon bann transpor i meet bann Regilasyon neseser ki anplas pou fer sir ki sa ki Oditer Zeneral in dir dan son Rapor, i pa repet ankor.\nSa i enportan Mr Deputy, akoz Lapolis i the Law Enforcement Agency dan nou pei e zot, zot bezwen lead by example dan tou sa ki zot fer. Enkli annan en sistenm management transpor ki efikas, ki annord e ki transparan. E sa bann issues, bann problenm ki nou pe fer fas avek konmela, ki pe ganny adrese dan sa plan stratezik e antretan osi dan management transpor Lapolis. An metan en Zofisye pli senior la ki pe prezan regle tou sa bann defayans ki i annan.\nAn sa ki konsern sistenm GPS Mr Deputy Speaker. Sa pa ti pe fonksyonnen e i dan plan Lapolis pou zot kapab re-entrodwir sa sistenm GPS dan lavenir pou kapab asire ki a nenport ki moman parey SPTC i fer konmela. A nenport ki moman, zot konnen kote zot transpor i ete e zot kapab konnen menm ki direksyon sa transpor pe ale, ki vites i pe fer. Konbyen letan in arete dan tel landrwa ensidswit. Sa pe ganny fer, i pou ganny enplimante dan en proze lavenir pou Lapolis anterm met GPS dan tou son bann transpor.\nMr Deputy, mon a profite pou enform Lasanble osi ki i annan en plan pou nou kapab ganny bann nouvo transpor sorti Lenn. I annan en request ki’n ganny fer anba en line of credit ki Lenn i fer disponib pou Lapolis, pou Gouvernman, spesifikman pou Lapolis e nou pe atann pou kapab procure pou sa bann transpor pou kapab koupe lo nonm car hire ki Lapolis pe servi konmela. E annan en fleet ki pli efikas e pou kout mwens pou run ki sa fleet car hire ki anplas konmela, mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Bonzour Deputy Speaker, bonzour Minis. Minis anlinny avek, Mr Deputy Speaker, anlinny avek repons Minis. Eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble si dan nouvo Polisi, eski Lapolis pe anmenn en nouvo lapros baze lo en model spesifik ki’n prouve ki marse, pour ki i annan pli bon management transpor dan Lapolis. Mersi.\nMr Deputy, wi mon kapab konfirmen ki sa i leka e en bon legzanp, en bon model se lafason ki SPTC i manage son fleet transpor. E Lapolis pou model son management dan sa nouvo plan baze enpe lo la. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Bonzour tou dimoun. Mr Deputy, eski Minis i kapab, Minis in nonm en bonpe plan sistenm anplas pou asire ki bann domaz avek bann transpor ki ganny lwe i ganny settle dan en serten dele letan rezonnab. Mon ti a kontan demann Minis kan eski Minis pe mazinen pou komans sa bann plan ki in nonmen dan son repons. Ki dele letan Minis pe dir sa? Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Septanm 2014 i deadline ki’n ganny etablir pou met tou sa bann sistenm anplas an sa ki konsern zestyon transpor Lapolis e son nouvo plan stratezik pou Lapolis. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble, si Departman Lapolis atraver son Minister, i annan okenn plan pou donn Lasanble Nasyonal en rapor lo sa size failure dan sa sistenm GPS ki’n annan dan lepase.\nE eski Minis i kapab osi enform sa Lasanble si Departman Lapolis in prezant en plan, oubyen en prozeksyon, lo lakantite transpor ki Lapolis pou bezwen in the next 5 years, avek bi pou zot kapab annan zot, oubyen aste zot prop transpor rather than lwe as much as possible. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker, wi, dan mezir latansparans mon kapab fer en Rapor available avek Lasanble Nasyonal lo sa size failure sistenm GPS dan lepase e mon ava demann Komisyoner Lapolis pou reviz sa Rapor e transmet li avek mwan, pou mwan kapab transmet li avek Lasanble Nasyonal.\nDezyenm pwen Mr Deputy Speaker, konbyen transpor e si nou annan sa plan pou prosen 5an. Wi, i dan nou plan stratezik pou Lapolis e ler sa i sorti an Septanm 2014, Septanm sa lannen. Akoz i en 5 year Strategic Plan. I ava annan en serten requirement ki ganny mete dan sa plan pou tou bann resours neseser pou Lapolis kapab fer son travay dan en fason efikas. E la mon stress lo sa mo efikasite akoz par ler nou tant pou focus plis lo nonm e nou krwar poudir sa i pou improve efficiency. I pa toultan neseserman leka Mr Deputy Speaker e mon pe koz an partikilye pou Lapolis la. Mon krwar nou annan en travay ase enportan pou fer dan Lapolis pou kapab increase efficiency avek bann resours ki nou annan ozordi aktyel. E sa osi pe ganny adrese ansemoman, mersi.\nKestyon 49, Onorab Samson.\nMersi Mr Deputy, bonzour. Bonzour tou dimoun alekout. Eski Minis responsab pour Zafer Entern i kapab donn nou Lasanble en revi lo leta sityasyon pirat dan rezyon Sesel e nou teritwar pros, mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, napa okenn lensidan piratri ki’n ganny konfirmen dan Zone Eksklisiv Ekonomik Sesel pour sa lannen ziska prezan. Permet mwan Mr Deputy pou donn en bilan lakantite latak ki’n raporte dan Was Losean Endyen konm swivan.\nAn 2010, ti annan 127 rapor latak. An 2011, ti annan 151 rapor latak. An 2012, ti annan 30. An 2013, ti annan 7 rapor latak e an 2014 ziska prezan i annan 2 rapor latak dan rezyon Was Losean Endyen. Sesel in ogmant e in amelyor son kapabilite anti-piratri dan son delo teritoryal ek son Zone Eksklisiv Ekonomik. Sa in posib atraver patrol lo lanmer ek sirveyans aeryen par Gard Lakot Sesel, lafors arryen Sesel ek SPDF.\nSe bann patrol ki’n amelyor nou sekirite dan nou rezyon. In annan en zefor kordinen, sipor ek lantrennman kontinnyel ansanm avek led nou bann partener enternasyonal tel koman EU Naval Forces, EUNAV FOR, NATO, Combined Maritime Forces CMF e bann pei endividyel pou mentenir zot patrol lo lanmer ek sirveyans aeryen dan nou rezyon e dan rezyon Was Losean Endyen anzeneral. Sa travay in ede pou redwir bann latak piratri dan sa rezyon ki mon fek mansyonnen.\nSant pirat rezyonnal koni koman RAPICC, ouswa, Regional Anti-Piracy Prosecutions Intelligence Coordination Centre, ti ganny etabli dan Sesel an 2012. Apre transformasyon sa sant, i aprezan ganny apele Reflex 3, ouswa Regional Fusion Law Enforcement Centre for safety and security at sea. Sa transformasyon RAPICC, i aprezan pli byen dekrir son misyon ki annan bi swivan. Premye, konbat krim enternasyonal dan nou rezyon. Dezyenm, amelyor lenformasyon maritim pou sekirite maritim dan nou rezyon. E trwazyenm, kordin bann progranm pou ogmant kapasite lo en nivo lokal e lo nivo rezyonnal.\nMr Deputy Speaker, travay ki Reflex 3 pe fer, in ed Sesel e larezyon avek resours e sipor e sa i evidan atraver bann rezilta ek sikse ki nou’n eksperyanse dan domenn lalit kont piratri maritim. Permet mwan donn enn de legzanp sikse sa zefor kontinnyel e sa travay ki nou pe fer. Premye, i annan prezans militer dan nou Zone Eksklisiv Ekonomik e dan larezyon anzeneral. Dezyenm i annan sekirite arme lo bann bato. Trwazyenm, bann sispe pirat in ganny prosekite isi Sesel e katriyenm, nou’n reisi etabli en Sant Entelizans lo lenformasyon bann aktivite pirat atraver nou sant Reflex 3.\nMr Deputy Speaker, tou sa i bann lapros pou konbat piratri maritim ki’n anmenn nou bokou sikse. Koman en nasyon, nou pe kontinnyen amelyor nou kapasite dan domenn sekirite maritim e nou’n osi eksprim nou konviksyon e konsern avek tou nou bann partener rezyonnal e eternasyonal pou zot kontinnyen reste vizilan. Zot zefor e zot vizilans pou sirman ede elimin sa fleo a lonterm. Sa fleo Mr Deputy Speaker, ki’n dan lepase afekte nou sekirite maritim, nou lekonomi, nou bann sitwayen e nou pei anzeneral. Mersi.\nOnorab Samson, siplemanter.\nHON DERK SAMSON\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon ti a kontan demann Minis pou eklersi nou Lasanble lo nivo sekirite nou bann zil elwanye kot i konsern pirat. Eski zot osi, zot pe benefisye menm nivo sirveyans patrol ki bann aktivite bato sorti Mahe i pe benefisye aktyelman? Mersi.\nMr Deputy Speaker, mon kapab konfirmen ki i annan prezans militer e para-militer lo serten bann zil kot i ganny zize neseser dapre plan proteksyon ki’n ganny etabli pou nou teritwar. E i osi annan bann partrol regilye ki ganny fer par Seychelles Air Force e osi bann lezot Lafors ki pe fer patrol dan nou rezyon. Bann avyon ki baze isi e bann lezot bato lager ki pe fer patrol dan nou rezyon osi. Alor tousala ansanm, i en progranm kordinen ki ede donn nou bann zil elwanye sekirite kot i neseser. Mersi.\nMersi Mr Deputy, bonzour tou bann Manm Onorab, bonzour bann envite dan Galeri. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir nou vi ki aktivite piratri pe aprezan diminye dan Losean Endyen, me ogmante dan rezyon Atlantik lo kote Was Lafrik. Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, si i annan okenn demann pou lasistans Sesel anterm lekspertiz pou konbat piratri laba. Mersi.\nMr Deputy Speaker, wi. Sesel i ganny rekonnet koman en sant ekselans e enn bann leaders. Si non the leader, dan larezyon an sa ki konsern sekirite maritim e aktivite pou konbat la piratri.\nOzordi Sesel in etabli son lekor lo nivo enternasyonal koman sa landrwa, sa pei, sa sant kot bann lezot lafors i kapab depan lo la pou plizyer keksoz. Me enn bann keksoz enportan se sa lesanz lenformasyon ki Sesel pe kordinen atraver sa sant Reflex 3. Nou annan dan sa sant en sant ekselans kot i konsern lentelizans pou bann lezot pei kapab kordin zot bann aktivite kont bann pirat Somalyen. Me osi Mr Deputy Speaker, deplizanpli kont bann lezot aktivite ilegal dan nou rezyon. Sa i enkli trafik drog, i enkli trafik zarm, trafik imen e osi trafik dan bann lezot keksoz ilegal ki pe pran plas. Me enn bann lezot eleman se osi pou donn lenformasyon lo en issue tre enportan ki teorizm.\nParey nou konnen teorizm i komans aparet dan nou rezyon. Nou’n vwar li Kenya e i annan sa posibilite ki i spill over dan bann lezot landrwa dan nou rezyon, enkli nou pei. So, nou bezwen kapab osi devlop sa kapasite e sa konpetans pou nou konbat tou sa bann keksoz. E Sesel i pe donn son lekspertiz atraver RAPICC, Reflex 3 e osi atraver bann lezot konponan ki nou annan. Par egzanp lo nivo Zidisyer. Kot i annan bann course ki’n ganny organize isi, par egzanp La Somali. Bann dimoun ki involved dan Law Enforcement e Zidisyer an Somali pou vin isi pou swiv bann kour. In annan en kour semen pase menm ki’n ganny organize lo bann lapse Law Enforcement. Ki bann Somalyen in vin isi pou swiv sa kour. I annan bann lezot aktivite ki pe ganny fer lo nivo Management EEZ. Kot bann Somalyen pe partisip pou aprann kimannyer pou manage zot EEZ. So, Sesel pe kontribye. Pe kontribye pou ede anmenn la stabilite dan La Somali limenm li. Me osi pe kontribye koman en leader dan larezyon pou asire ki nou mentenir nou sekirite maritim, pou protez, non selman larezyon, me nou pei e nou lekonomi. Mersi.\nKestyon 50, Onorab Samson.\nMersi Mr Deputy. Kestyon pou demann Minis responsab pour Zafer Etern, pou dir nou Lasanble kan ki son Minister i anvizaze komans konstriksyon stasyon servis Teny dife dan distrik Anse Royale. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Parey in deza mansyonnen dan Lasanble oparavan, enn bann lobzektif Lazans Servis Teny Dife ek Sovtaz, se pou desantraliz son servis e anmenn li pli pres avek lakominote. I annan plan pou konstri bann sou-stasyon teny dife lo Mahe ek lezot zil pros. Sa pou gradyelman ganny enplimante anlinny avek plan stratezik 2012-2016. Lazans Servis Teny Dife ek Sovtaz. E sa pou depan lo disponibilite finansman pou kapab enplimant sa bann proze.\nAnlinny avek sa Mr Deputy Speaker, Stasyon Teny Dife lo La Digue in konplete e i operasyonnel. En lot lo Praslin in deza an konstriksyon e i ekspekte konplete an Novanm sa lannen. Anse Royale i en lo distrik kot en sou-stasyon pou ganny konstrir dapre nou plan. Later pou en tel proze i sitie obor kwaze semen ki mont dan direksyon Les Canelles. Lazans Servis Teny Dife ek Sovtaz ti ganny sa bout later an Novanm 2013. Plan striktir sa batiman in fini ganny fer e in ganny anvoye kot Lotorite Planning pou son laprouvasyon. Sa proze i ekspekte kout anviron R8 milyon Mr Deputy. Ti annan demann pou finansman sa proze dan nou Bidze 2014, me larzan pa’n disponib a sa moman la. Poulemoman, nou plan se met li dan nou Bidze 2015 pou esey ganny finansman pou nou kapab enplimant sa proze Anse Royale. Mersi.\nOkenn siplemanter, Onorab Samson?\nWi Mr Deputy. Mr Deputy mon ti a kontan demann Minis si konstriksyon Stasyon Lapolis i annan okenn lefe lo fe ki Stasyon Teny Dife pa pe ganny konstrir sa lannen. Mersi.\nMr Deputy, non i napa okenn lenpakt akoz i 2 building ki i separe e i annan 2 plot. Enn pou Stasyon Teny Dife, enn pou Lapolis ki akote kanmarad. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, lefet ki en bonpe akse semen dan rezyon Sid i swa semen segonder ou feeder roads. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si sa sityasyon pe ganny pran an konsiderasyon dan konsept sa nouvo proze? E kwa ki pe ganny fer pou asire ki i annan sifizaman fire hydrants dan sa rezyon pou fasilit louvraz Fire Brigade once sa proze i konplete. Mersi.\nMersi Mr Deputy, wi, i pe ganny pran an kont anterm lekipman. Par egzanp, bann 4x4, bann pli pti masin ki pou kapab al dan bann pli pti semen segonder e bann tertiary roads ki nou vwar dan Sid Mahe.\nE dezyenm pwen, Lazans Servis Teny Dife ek Sovtaz i pe negosye avek PUC pou met bann fire hydrants otan ki posib dan bann landrwa stratezik, pou donn sa servis pou zot kapab ranpli zot bann tenk dan bann lensidan kot i annan bann dife, dan bann landrwa kot sa stasyon pou kouver. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Bonzour a tous. Mr Deputy, baze lo repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan ase resours imen pou kapab enplimant sa Servis Teny Dife dan distrik Anse Royale e ki mekanizm ki annan anplas pou ankouraz plis zenn pou zwenn sa profesyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy sa nouvo sou-stasyon Anse Royale pou bezwen 21 zofisye pou travay avek sa stasyon. I pou annan 3 shifts avek 7 zofisye lo sak shift. Si non, bezwen natirelman, si i annan en gro dife i ava ganny siplemante avek masin teny dife ki sitiye lo Erport e osi anvil.\nI annan bann travay ki Lazans Servis Teny Dife ek Sovtaz i fer pou ankouraz bann zenn pou join. E mon kapab dir, i enn bann landrwa kot i annan bokou zenn ki montre bokou lentere pou zot antre dan sa servis pou kapab devlop zot karyer ladan. Lazans Servis Teny Dife ek Sovtaz atraver son bann stasyon, i osi fer bann program kot i annan bann lazournen ki bann zenn i kapab vin vizite e osi i annan bann loportinite pou bann zanfan lekol vwar enpe travay ki zot pe fer. Sirtou ler i annan bann open days, bann keksoz koumsa. Alor, i annan en progranm kontinnyel pou recruite e pou ankouraz bann zenn devlop zot karyer dan sa Departman. E mon kontan pou dir ki, i enn ki atrakte bokou. Parey mon’n dir bokou zenn pou join e i annan enn ki mon krwar lakominote Seselwa i annan bokou respe pou sa Lenstitisyon e pou travay ki zot fer. En travay tre kouraze, en travay ki danzere parfwa. Zot met zot lavi on the line parey nou dir, pou kapab sov lavi lezot dimoun. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 51, Onorab De Commarmond.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis responsab pour Zafer Entern e Transpor, i kapab eksplik nou Lasanble, ki lavenir masin koltar Petit Paris e kan ki nou pou ganny en nouvo masin koltar e kote pou met sa enn nouvo? Mersi bokou.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, masin koltar Petit Paris ti ganny enstale e komisyonnen an Avril 1993, ki fer ki i annan 21an operasyon. Nou kapab dekrir son performans aktyel koman mwayenn lefe ki parfwa i tonm an pan e i bezwen ganny repare. Sa i met retar dan travay met koltar lo Mahe anzeneral. Kou reparasyon pou sa bann dernyen lannen, i anviron R600 mil par an.\nDan lepase avek en mank deviz etranzer e osi mank finansman, Lazans Transpor lo Later ti ganny problenm pou aste pyes e osi pou fer bann travay reparasyon apropriye lo sa masin koltar ki son mark i ASTEC. Sa in fer ki sa masin in deteryore e osi tonm an pan bokou pli souvan. Sa 3 dernyen lannen ki’n pase, Lazans Transpor lo Later in reisi fer bann travay reparasyon enportan e neseser e osi anploy bann travayer kalifye pou mentenir sa masin. An rezilta sa, zot in eksperyans mwens lensidan kot masin koltar in tonm an pan, ouswa in ganny problenm.\nAn Mars sa lannen, Lazans Transpor lo Later ti fer vin en ezenyer sorti kot lakonpannyen ASTEC Lanmerik pou fer en evaliasyon konplet lo sa masin koltar Petit Paris. Dan son rapor, sa enzenyer in fer resorti ki sa masin i ankor dan en leta ki ase rezonnab prenan kont son lakantite lannen ki in an servis. Lefe ki sa masin i en model ASTEC parey mon’n eksplike, i en bon mark. I en mark ki renonmen e in ganny konstrir pou fer bann gro travay, setadir heavy duty. Sa enzenyer in fer resorti ki i kapab ganny servi ankor 5 a 7an avek reparasyon e refurbishment apropriye. Travay reparasyon mazer in prevwar dan sa prosen 1 a 2an. In estimen ki sa travay pou kout anviron R1 milyon. E apre lezot travay, son mentenans anyel i ava kapab kout anviron R350 mil par an. En sonm ki normal an prenan kont groser, kapasite e laz sa masin koltar.\nFodre note ki en masin parey ASTEC, i konmela kout plis ki R10 milyon. Mr Deputy Speaker, sa lannen apre plizyer demann dan bann lannen ki’n pase, SLTA in ganny en Bidze pou aste en nouvo masin koltar. Sepandan, in ganny R4.5 milyon e sa pa ase pou aste en nouvo masin de kalite e kapasite ki mon’n fek koz lo la. SLTA alor, pou bezwen fer bann tarvay reparasyon parey mon’n eksplike lo sa masin koltar lo Mahe e servi li pou sa prosen 5 a 7an ki rezonnab pou fer.\nAlor Mr Deputy Speaker, SLTA in deside pou servi sa Bidze pou aste en masin nef ki pli pti e ki natirelman kout mwens pou Praslin. Masin koltar lo sa zil i pli vye ankor ki sa enn ki lo Mahe. I an operasyon depi 1979, sa masin ti lo Mahe e an 1993 i ti ganny transfer lo Praslin. En pti masin koltar ki ideal pou Praslin, pou kout anviron R3.5 milyon e sa i sorti dan Lenn. Teknisyen Lazans Transpor lo Later pou byento al vizit sa lekipman dan Lenn pou asire ki sa masin ki SLTA i anvizaze aste i de bon kalite e i annan sa kapasite neseser ki Lazans Transpor lo Later i bezwen pou fer travay lo Praslin.\nSLTA pe osi travay an kolaborasyon avek Ministry of Land Use and Housing, pou ganny en kare later pou transfer sa masin koltar ki baze Petit Paris lo Mahe. SLTA in idantifye en kare later lo Providance Industrial Estate e i pe finaliz tou bann demars pou li ganny sa kare later. Si tou i al dapre plan, transfer sa masin koltar i ekspekte konplete an 2015 e letan son relokasyon i ganny fer, Lazans Transpor lo Later pou fer travay renovasyon, refurbishment e reparasyon mazer parey sa enzenyer sorti ASTEC in rekomande dan son rapor pou met sa masin koltar azour pou kapab servi li pou sa prosen 5 a 7an. Mersi Mr Deputy.\nKestyon Siplemanter, Onorab De Commarmond.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble, an 2015 ler nouvo masin in ganny met lo Providence, ki plan son Minister akoz sa masin i pou 7an parey in dir kontinnyen ganny servi. Ki plan fitir son Minister vizavi kestyon masin koltar dan pei?\nAnmenmtan eski Minis i kapab, lefe ki apre en konba vreman fervan, en konba kontinnyel pou retir sa masin koltar, mon vwar nou pe reisi. Cascade pe reisi tir sa masin koltar dan sa landrwa rezidansyel. Ki garanti alor ki ler sa masin koltar i sorti la Petit Paris, dan sa landrwa rezidansyel, ki sa landrwa pou ganny remet dan en leta vreman akseptab, savedir, ganny netwaye lo bann waste ki’n ganny kite deryer e kab elektrik. Gro kab elektrik ki donn kouran ekstraordiner sa masin, ki sa tousala pou ganny retire e ki landrwa i ava abitab.....\nByen normal pour zabitan sa rezyon e pou flat ki ava ganny fer dan sa landrwa dan lefitir. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, ler sa masin i ganny relocate e bann travay refurbishment e renovasyon, reparasyon anzeneral i ganny fer, i pou annan serten modernizasyon ki osi pou ganny fer avek sa masin bitumen, sa masin koltar pou kapab fer li vin pli energy efficient dan son bann loperasyon.\nFodre mazinen ki sa masin i annan 21an, i ti ganny konstrir dan en letan ki sa bann nouvo teknolozi ki annan konmela pa ti la a sa moman la. E i annan sa ki nou apel bann retro-fitting ki pou ganny fer lo sa masin pou kapab fer li vin pli modern e pli efikas. Sa pe ganny fer dan sa proze e i annan sa posibilite osi pou nou kapab recycle. Resikle bann bitumen ki nou annan konmela. Bann koltar ki nou annan konmela lo semen e sa pou nesesit osi serten lenvestisman dan bann nouvo masin ki ava kapab ganny met anplas ansanm avek sa masin koltar ki egziste, pou kapab fer sa taravay dan lavenir e koup bann kou lo kote lenportasyon koltar dan pei.\nDezyenm kesyon, wi, ler sa masin i ganny retire Petit Paris, Lazans Transpor lo Later i annan sa responsabilite pou zot netway sa sit. Retir tou bann debri, tou bann keksoz ki ti la lo sa sit e rann li an bonn eta pou hand li over back avek Minister responsab pour Later ek Lakaz pou zot kapab fer bann devlopman fitir lo la. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. bonzour Minis, bonzour tou dimoun ki alekout. Mr Deputy, mon ti a kontan demann Minis anvi leta semen Praslin e Praslin osi i annan sa problenm masin koltar. Ki plan son Minister pou kapab amelyor sityasyon annatandan ki sa nouvo masin i ariv Sesel? Mersi.\nMr Deputy Speaker, mon rekonnet ki bann semen lo Praslin i dan en move leta. Mon osi rekonnet ki sa masin koltar ki lo Praslin, in enn ki’n fini ariv son end of life deza, in exceed son life-span. E ki nou pe zis kapab maintain li otan ki posib e i kas souvan.\nMr Deputy Speaker, parey mon’n prezante dan sa plan devan Manm Lasanble Nasyonal, nou pou procure sa masin bitumen pou Praslin sa lannen avek sa Bidze ki nou’n gannyen e enstal li osito posib. Si i ariv isi ver lafen lannen, nou pou’n kapab enstal li e met li an operasyon. A sa moman la, Lazans Transpor lo Later i ava kapab komans donn en pli bon servis Praslin anterm resurface bann semen ki dan move leta.\nI definitivman en priyorite pou nou koman en Gouvernman pou asire ki nou kapab remet bann semen lo Praslin, sirtou bann landrwa ki’n pli ganny afekte, azour. I annan en plan pou sa, pankor kapab ganny enplimante dapre i devret, me nou pou fer li osito ki bann lekipman neseser i anplas. Mersi.\nKestyon 52, Onorab Sultanne Jacqueline.\nMersi Deputy Speaker, eski Minis pour Zafer Entern, i kapab enform sa Lasanble si son Minister pe konsider met sekirite dan bann sit touristik parey kot waterfall Port Glaud, pou asir byennet e sekirite bann kliyan ki vin sa bann landrwa, an vi lakantite vol ki pe ganny raporte? Mersi Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy Speaker mersi, Lapolis napa okenn Zofisye ki sirplas kot waterfall ansemoman. Fodre note ki i annan en konstriksyon, en proze touristik ki pe ganny fer dan sa landrwa ki pa ankor konplete e ki’n menm arete Mr Deputy Speaker.\nLapolis poulemoman napa okenn rapor serye lo vyolans kont touris ki’n ganny rikorde kot waterfall. I zis annan rapor serten lensidan kot serten dimoun i annwiy touris pou zot aste bann komodite tel ki koko e lezot prodwi lokal. Neamwen Mr Deputy Speaker, Lapolis i ava fer National Crime Services Division, NCSD, fer patrol dan sa landrwa detanzantan. E mon oule osi fer rapel manm piblik, ki zot kapab call nimero 133, 1 3 3 pou okenn lensidan ki arive dan kad Progranm Crime Stopper ki Lapolis in lanse. Ler sa landrwa kot waterfall in fini devlope, Lapolis i anvizaze met en Zofisye Tourism Police pou stasyonn laba an permanans.\nParkont, bann landrwa e lans kot Tourism Police pe operate konmela, i konm swivan. Fairy Land, Anse Royale, Takamaka, Intendance, Roche Copra, Anse Soleil, Anse Gouvernement, Grand Anse Mahe, Port Launay, Anse Lamour, Carana, Beau Vallon e osi i annan en lekip lo sa bann lans ki travay ziska dan lannwit Mr Deputy. I pa kouver zis lizour, me zot osi travay aswar.\nMr Deputy, Tourism Police i osi pe kouver bann trail konm swivan. Anse Major, Copolia, Mission Lodge e osi zot stasyonnen View Point, La Misere, La Louise. Lo Praslin Tourism Police i kouver Anse Lazio e Cote D’or e lo La Digue zot kouver Anse Source D’argent e Grand Anse. Mersi.\nKestyon siplemanter Onorab Jacqueline.\nMersi Deputy Speaker, an vi repons Minis, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble ki plan training spesyal i pe anvizaze, son Minister pe anvizaze donn sa bann Tourism Police oubyen sekirite, pou zot kapab donn en servis dan kad touris ki pli efikas. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy, mon rekonnet ki i annan serten mank anterm training pou bann Tourism Police lo serten laspe, par egzanp lo kestyon lakourtwazi, lo kesyon lapolites ensidswit, kot in annan serten lensidan ki’n ganny raporte kot serten bann Zofisye in petet azir dan en fason ki montre mank lakourtwazi, ouswa mank lapolites.\nParkont Mr Deputy, i osi annan en mazorite bann Tourism Police ki pe azir byen anver nou piblik e bann touris lo bann lans. Zot annan bokou kourtwazi, zot annan bokou polites anver bann dimoun e zot osi servi en pti pe koman bann gid, sirtou ver bann touris pou endik zot serten keksoz anterm travay ki zot pe fer dan sa bann landrwa, bann lans ek bann trail. Mon pran par egzanp sa Tourism Police Officer ki anler la kot View Point La Misere. I annan bokou bon rapor ki ganny donnen lo li, anterm son travay ki i fer ek bann touris. Me napa zis li, i annan bann lezot landrwa kot osi i annan sa bon rapor.\nMr Deputy, kestyon training i enn ki kontinnyel pou Lapolis. E la i annan en travay ki bezwen ganny fer avek STB, avek Tourism Academy pou kapab donn enpe plis formasyon bann Zofisye, anterm bann eleman travay avek touris. Me anterm bann eleman fondamantal ant sa ki konsern konesans Lalwa e travay Legal ki zot bezwen fer koman Law Enforcement officers, sa zot annan bann training neseser. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 53, Onorab Murielle Marie\nHON MURIELL MARIE\nMersi Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, si i dan plan son Minister pou konstrir en drenaz avek son trotwar depi laboutik Desaubin ziska kot batiman Takamaka Bay dan distrik Au Cap, ki pe koz lenkonvenyans pour pyeton ek motoris. Mersi.\nMersi Mr Deputy, wi, i lentansyon Lazans Transpor lo Later pou konstrir en drenaz ek trotwar tou dilon depi laboutik Desaubin ziska kot batiman Takamaka Bay dan sa landrwa. Sa proze i konpri en road side covered drain ki en longer 100 met, en trotwar e en Bus Shelter obor Vision 2000 kot sa bus stop aktyel i ete.\nI pou osi annan en nouvo bull-nosed parapet wall lo kote bor lanmer, ki pou ganny konstri konm parti sa proze pou protez semen. Sa proze in ganny konsevwar e in fini pare depi lannen pase. Me i pa ti ganny finansman anba Bidze Kapital pou Lazans Transpor lo Later pou 2014. In estimen ki sa proze pou kout anviron R600 mil.\nAntretan, Lazans Transport lo Later pe travay avek sou-Komite drenaz pou esey ganny finansman neseser avek Fon Dezas Nasyonal pou enplimant sa proze. Enn fwa ki SLTA in ganny sa larzan neseser, i pou komans prosedir pou fer le neseser pou lans Tender pou enplimant proze.\nAntou Mr Deputy, sa proze i ekpekte pran 3 mwan pou li konplete enn fwa ki i komanse. Mersi.\nMersi Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si finansman osi in ganny sorti anba proze distrik? Si wi, si Minis i kapab dir nou konbyen e si son Minister in konsilte avek bann lezot partners avan sa proze i ganny enplimante? Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, wi, mon kapab konfirmen ki en sonm R350 mil pe sorti anba fon distrik pou nou kapab enplimant sa proze e wi, konsiltasyon in ganny fer an term son proze limenm li avek tou bann Lazans neseser enkli Ladministrasyon Distrik pou son design e konstriksyon sa proze. Mersi.\nKestyon 54, Onorab Vangadasamy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, Minis, bann zenn dan Galeri, tou Manm Koleg Onorab, bonzour. Eski Minis responsab pour Zafer Entern e Transpor, i kapab eksplik ek sa Lasanble plan reform ki son Minister in anbark lo la konsernan reform dan Departman Lapolis. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy Speaker, depi lannen 2010, Lapolis in anbark lo en reform devlopman entansiv pou asire ki Lapolis i amelyor son servis ki i donn piblik e i vin pli efikas, pli profesyonnel e ki i ganny plis konfyans manm piblik. Plizyer aksyon in ganny met anplas, tel ki, lentrodiksyon National Crime Services Division, ouswa NCSD, ki annan bi devlop en stratezi prevansyon pli agresiv e ki asir vizibilite Zofisye Lapolis dan form patrol. An rezilta sa, an 2012 e 2013 Lapolis ti rikord en rediksyon remarkab 30 poursan dan krim e lofans dan pei.\nDezyenm, lentrodiksyon Vice Intervention Component, ouswa koni koman VIC, pou target bann sityasyon ki enkli bann dimoun ki enplike dan lofans lie avek drog, delenkans e prostitisyon. VIC in target bann landrwa, koni koman bann black spot, kot bann dimoun i fer zot bann tranzaksyon e kot zot met an danze sekirite lezot manm piblik ki pe pase dan sa bann landrwa.\nTrwazyenm, sistenm kominikasyon in amelyore e Lapolis pe fer demars avek UNODC pou konplet dezyenm faz lo zot proze kominikasyon par radyo. Lapolis i osi anvizaze etabli en sistenm GPS ki ava permet li vwar bann lokasyon son bann patrol pou kapab donn lasistans pli vit kot i neseser, parey mon’n eksplike dan en lot kestyon pli boner.\nLot pwen, se Lapolis in etabli en inter-linked system internet ant tou bann Stasyon. En progranm pe osi ganny devlope pou agrandi sa inter-linked system internet e met li lo en nivo pli o e pli avanse. E sa, i ava ganny servi par bann Zofisye pou kominike, pou fer bann lezot tranzaksyon database e pou kapab servi en intranet antre bann manm Lapolis dan bann diferan stasyon.\nLot pwen Mr Deputy, se i osi annan en sit Lapolis ki’n ganny devlope www.seypolice.gov.sc ki Lapolis i pe met azour avek tou bann lenformasyon kot manm piblik i osi kapab ganny akse avek pou ganny lenformasyon.\nMr Deputy, i annan sanzman dan lafason rekritman dan Lapolis. Zot pe travay an partenarya avek Minister Ledikasyon kot bann etidyan S5 i kapab zwenn Lapolis apre ki zot in fini lekol Segonder. Zot pas dan en progranm debaz ki konpri Lalwa, bann formasyon fizik, pratik e teori pou 18 mwan e apre si zot pass tou zot legzanmen zot sorti avek en sertifika ki en Certificate in Policing ki ganny rekonnet par Seychelles Qualifications Authority. 75 etidyan in pas atraver sa formasyon e termin zot letid avek sikse. Poulemoman, zot dan lanplwa koman bann Zofisye Lapolis. En lot group etidyan S5 ki konpri en total 55 etidyan, pou graduate an Out 2014. E en trantenn lezot i fek komans zot letid sa lannen.\nMr Deputy, PSSW in osi ganny re-organize pou rann li pli efikas e pou li annan en nivo operasyonnel bokou pli o. En nouvo lekip dan PSSW i apel Special Intervention Team in ganny formen. Sa lekip pe swiv formasyon avek Gendarmerie de La Reunion ki pe spesyaliz dan bann ka teorizm, parey pran otaz. En lot group dan PSSW, i osi pe swiv formasyon demenaz bonm avek Lindex, en Lenstitisyon para-militer ki osi baze La Reunion.\nMr Deputy, de group Zenn Dirizan, Young Police Leaders, in konplet zot premye faz formasyon e zot in ganny en Advanced Certificate in Policing e osi en Sertifika Liniversite Sesel dan Domenn Leadership in Management. Sa progranm i enn ki kontinnyel e zot pou swiv en lot formasyon an Zanvye lannen prosenn pou en Diploma in Policing. Sa kour fomasyon pou ganny prezante par UniSey konzwentman avek Liniversite Tshwane ki baze Sid Afrik. Bann zofisye ki dan servis ki annan kalifikasyon ekivalan e ki zwenn bann kriter neseser, pou osi swiv sa formasyon.\nMr Deputy, Scientific Support e Crime Records Bureau, in benefisye avek bann kour enternasyonal dan finger print e Crime Scene Management. Zot in osi resevwar lekipman AFIS. Ki fer automated fingerprint detection. Sa sistenm AFIS pe ed Lapolis bokou pou fer plis deteksyon dan bann ka kriminalite. Lapolis in osi annan plizyer lezot plan pou sa lannen ki pe target formasyon son bann Zofisye dan Lafors pou kapab ogmant son profesyonalizm e son nivo konpetans.\nMr Deputy, Lapolis pe osi reviz son plan stratezik parey mon’n eksplike, pou adapte li avek progre Lorganizasyon nouvo target Lapolis, demann piblik e bann nouvo Lalwa ki’n ganny met anplas. Sa nouvo plan pou pran lefe parey mon’n dir, an Septanm sa lannen.\nDernyen pwen Mr Deputy, se Lapolis pe reviz son Police Force Act pou met li pli azour avek bann modern policing requirement e sa pou pare boner lanenn prosenn. Mersi.\nOnorab Vangadasamy, siplemanter.\nWi Mr Deputy Speaker, mon annan 2. Prenan kont larepons Minis. Eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, in koz lo plizyer reform Mr Deputy Speaker, eski ou kapab al enpe en pti pe pli an detay an bann reform debaz anterm par egzanp ki Lapolis napa en organigram par egzanp e osi bann Stasyon ki mank resours anterm resours imen e osi resours lekipman e nouvo teknolozi. E osi pou disiplin, anterm Tribinal Lapolis ki devret ganny revwar pou disiplin e nouvo Scheme of Service pou nou bann Zofisye.\nE anmenmtan osi Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab donn sa Lasanble ki garanti ki Minis i kapab donn sa Lasanble ki bann mekanizm ki i pe met anplas, akoz i bann mekanizm ki’n deza ganny met anplas par Gouvernman e bann lenvestisman ki nou Gouvernman i kontinnyelman fer dan Lafors. Par egzanp, transpor ki nou kontinnyelman donnen e osi GPS ki’n deza ganny entrodwi enn fwa dan Lapolis, CCTV camera ki’n deza ganny entrodwi dan Lapolis e bann nouvo Unit ki kontinnyelman ganny entrodwir e lot i ganny fermen...\nKi garanti ki Minis pe donn sa Lasanble ek lepep Seselwa, poudir sa nouvo reform ki pe ganny fer sa voyaz e bann nouvo lekipman i vreman i enn ki pou efektivman pe reste e pe ganny servi li byen e Lapolis pe bouze. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy, Onorab in met en gran lalis bann challenging questions devan mwan an sa ki konsern Lapolis. Mon rekonnet ki Lapolis i annan bokou challenge, i annan bokou defi ki i bezwen sirmonte pou li kapab vin sa Lafors modern, efikas e profesyonnel ki nou tou, nou ti a kontan vwar dan nou pei. Nou ti a kontan vwar en Lafors ki mon asire nou kapab look up to. Ki nou kapab annan sa konfyans ladan. Ki nou kapab annan sa lasirans ki i pou fer sa travay dan en fason efikas pou ed manm piblik ki bezwen son servis e ki souvandfwa in ganny aflize par kriminalite.\nPou nou kapab fer sa Mr Deputy Speaker, in annan plizyer reform parey mon’n eksplike dan mon larepons ki’n ganny met anplas. Reform dan Lapolis i bezwen enn ki dinamik, i pa kapab en keksoz ki statik, ki ganny fer la apre ki pa ganny modifye, ouswa ki pa ganny amelyore. Pou Lapolis kapab kontinnyen amelyor son nivo lo tou bann laspe ki Onorab in fer referans avek, i bezwen annan en prosesis revwar son performans lo en baz kontinnyel e i bezwen annan en prosesis revwar son oriantasyon lo anterm delivery of service e anterm son konpetans lo en baz kontinnyel. Se pourkwa detanzaot, i annan bann lentrodiksyon bann nouvo eleman parey NCSD, parey VIC dan Lapolis, ki ranplas lezot eleman ki a sa moman donnen, son fonksyonnalite, son efikasite nepli pe reponn a sa bann bezwen.\nMr Deputy, mon ti a kontan donn sa lasirans avek Lasanble Nasyonal ki Lapolis pe fer en travay entansif atraver son management e atraver son plan stratezik ki i pe met anplas pou kapab adres bokou sa bann issues, si pa tou, ki Onorab in fer referans avek. Par egzanp, son plan Lorganizasyon, son organigram. Organigram i la ozordi, i pe ganny revwar akoz i annan en nesesite pou retir enpe top heavy management e pou met sa bann management pli an kontak direkteman avek sa bann Divizyon, sa bann Unit ki lo nivo operasyonnel. Sa i en keksoz ki pe ganny fer.\nEn lot keksoz se i annan nesesite pou form, pou fer annan formasyon, pou annan training pou bann Zofisye lo nivo middle e Zofisye lo bann ran Senior, pou met zot azour avek modern policing techniques. E sa osi i annan en plan ki nou pe travay lo la.\nMr Deputy Speaker, Onorab in koz lo disiplin. Disiplin i reste en gran challenge pou Lapolis ozordi. Disiplin i enn bann problem ki nou fer fas avek anterm fer sir ki Lapolis i swiv son Code of Conduct e i azir dan en fason ki i devret. E tou dimoun i rekonnet poudir i annan ankor lespas pou improvement dan term sa laspe Lapolis. Me mon kontan poudir ki i annan bokou zenn dan Lapolis ozordi, ki montre en o nivo disiplin, egzanpler. Mon’n koz lo bann zanfan, bann manrmay plito, bann zenn ki’n sorti Lakademi. Mon’n koz lo bann Young Leaders, Young Police Leaders, me napa zis zot. I annan bann lezot zenn Zofisye. Nou’n koz lo Tourism Police dan bann lezot kad Lapolis ki pe montre en nivo disiplin egzanpler. Me parkont, ler i annan 1 ouswa 2 ki fer en move keksoz, ki donn en move legzanp parey in deza arive dan lepase, i bring shame to the Force e i afekte Lafors antye.\nMr Deputy Speaker, sa en keksoz ki annan ki’n ganny etabli dan Lapolis, i annan en en very strict Disciplinary Committee. Bann lofans konmela ki ganny komet, tou i ganny zize. Zot ganny zize anba Police Force Act e aksyon i ganny pran kont zot kot i neseser. I annan menm bann lofans ki’n ganny komet dernyenman kot serten Zofisye, par egzanp in ganny akize ki zot in vol serten keksoz, masin bato and so on. Ki aksyon kriminel pe ganny pran kont zot pou donn sa legzanp e pou montre ki i annan zero tolerans pou move konportman e pou kriminalite dan Lapolis e pou koripsyon dan Lapolis.\nMr Deputy Speaker, dan lepase in annan serten keksoz, par egzanp in koz lo la, GPS ki ti ganny met anplas ki nepli operasyonnel ozordi. Wi i nepli operasyonnel e mon’n dir Lasanble Nasyonal mon pou donn en rapor avek zot an sa ki konsern sa sistenm GPS e ki ti arive egzakteman ki fer li pa operasyonnel ozordi.\nBann nouvo Unit Mr Deputy, i neseser. I neseser pou nou kapab zwenn bann kondisyon ki pe sanze lo en baz kontinnyel dan pei. Fir e anmezir ki krim i vin pli sofistike, fir e anmezir ki bann kriminel i devlop bann nouvo metod pou zot fer bann krim. Lapolis i bezwen adapte. E lafason ki Lapolis i adapte, i bezwen kapab kree, ferm serten Unit ki ti annan dan lepase e petet kre bann nouvo Units pou kapab adapte avek bann aksyon bann kriminel. E sa prosesis parey mon’n eksplike Mr Deputy, i enn ki pou kontinnyen, ki bezwen kontinnyen e ki nou bezwen donn sa sipor neseser anterm resours parey transpor, parey tekonlozi, parey lekipman pou nou bann Zofisye kapab fer zot travay e desarz zot responsabilite. Mersi.\nMersi Mr Deputy, e Mr Deputy mon annan 1 kestyon pou Minis. Etan donnen ki parfwa i senpleman lapros ki fer en diferans dan servis e Minis in koz en kantite lo bann training. Mon ti a kontan demann Minis si grooming, relasyon piblik e respe pou bann Lenstitisyon i form parti training ki bann Zofisye Lapolis i gannyen. Mersi.\nMr Deputy, wi, pou bann zenn, pou bann manrmay ki’n swiv sa cadet course e pou bann Young Police Leaders, sa in definitivman ganny enkli. Sa bann eleman ki Onorab in mansyonnen in ganny enkli dan zot training. Pou bann Zofisye ki dan lafors aktyelman, i annan bann progranm kontinnyel ki pe ganny fer pou donn zot training detanzaot e sa bann eleman ler sa bann training i ganny donenn, sa bann eleman i osi ganny entrodwir pou bann Zofisye ki dan lafors aktyelman. Wi, mon krwar ou annan rezon Onorab, ki i annan en nesesite pou annan enpe plis rekonesans pou bann dimoun ki dan bann Lenstitisyon dan bann diferan landrwa dan pei, me osi anterm relasyon piblik.\nLapros en Polisye i ekstrememan enportan, i en keksoz ki mon repete lo en baz toulezour avek nou bann Polisye. Ki zot lapros anver manm piblik i tre enportan. E ler ou vwar en Polisye, son lapros i pa korek, menm si i pe fer en spot check, en stop and search, i pe fer nenport kwa, son lapros i pa korek e i komans servi bann langaz ki pa apropriye. I definitivman Mr Deputy Speaker, afekte lopinyon piblik lo lafors anzeneral. E la ankor Mr Deputy, i annan en travay pou nou fer, i annan en defi e en travay pou nou fer pou nou amelyor sa eleman relasyon piblik dan Lafors Lapolis. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble si zot annan okenn plan pou ranplas bann travayer etranze ki pe travay dan Lafors Lapolis alavenir?\nE osi ki zot plan lo nivo Forensic dan konteks personnel Seselwa e lo nivo laboratwar? Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker, non, nou napa plan pou ranplas bann etranze ki dan Lapolis poulemoman. Annefe, nou annan plan pou nou kapab ranforsi en pti pe plis serten Unit ki bezwen sa bann etranze pou travay dan nou pei, pou maintain, pou ed nou maintain law and order dan nou pei. Alor larepons pou sa kestyon se non, pa poulemoman.\nAn sa ki konsern bann forensics capacity. Mr Deputy Speaker, i annan en plan ki’n fini pare pou laboratwar forensics. I annan bann lekipman nouvo ki’n arive. Par egzanp i anan en nouvo server, en gro server ki’n ganny met anplas pou criminal crime records data base ki dan en pti lasal konmela ki pa apropriye pou sa bann lekipman. Nou bezwen en nouvo landrwa e tou plan in fini pare depi lannen 2013, me poulemoman, nou pankor kapab ganny finansman pou sa nouvo Forensics Lab. I annan bann Seselwa ki’n ganny trained. I annan bann Seselwa ki’n ganny trained dan Lenn e lezot landrwa e zot in ganny zot kalifikasyon dan Forensics Analysis, zot la anplas e zot pe travay. Me poulemoman la, nou bezwen irzan, se en nouvo laboratwar, en nouvo fasilite laboratwar ki pou ganny remet ankor dan Bidze pou 2015. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, enn bann weakness Lapolis se dan prosekisyon. Kimannyer sa reform pe ede rezourd sa problenm prosekisyon? E ki bann garanti ki bann zenn Polisye avek en o nivo disiplin e moral, pa ganny gate par bann ki ansyen? E kote Kord Gard Cascade i sitie dan sa reform? Mersi bokou Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy Speaker, enn bann defayans ki osi annan dan Lapolis konmela, se convert bann detected cases into en case docket pou al kot Atorni Zeneral pou kapab fer prosekisyon. Sa i en gro defi pou CID aktyelman. Akoz se CID ki fer sa travay e i annan en travay ki apel Loperasyon Zebra ki’n ganny met anplas depi tar lannen pase par National Crime Services Division anba ki CID i tonbe. Anba Loperasyon Zebra, zot pe focus lo convert bann cases ki outstanding, fini sa bann dockets e soumet zot kot Atorni Zeneral pou prosekisyon. E sa i en travay ki pe ganny fer e ki annan bokou amelyorasyon e ki nou pe vwar bann nivo prosekisyon pe komans prezan ogmante pou met sa bann kriminel ki responsab dan prizon. So, sa i en travay ki pe ganny fer anterm bann reform Lapolis.\nAn sa ki konsern Kord Gard Cascade, i annan plan pou nouvo Kord Gard pou Cascade e nou espere kapab met sa dan Bidze 2015 pou finansman pou nou kapab komans travay lo la. Annefe, bann plan i la e nou pe atann finansman neseser pou nou kapab met sa Kord Gard. Akoz parey nou konnen, Kord Gard Point Larue i pa operasyonnel poulemoman, akoz i annan sa problem flooding ki arive laba e i vedir ki nou bezwen depan lo Kord Gard Anse Aux Pins pou kapab donn sa servis. Ouswa Kord Gard Santral pou kouver sa rezyon e i annan en nesesite ase irzan pou nou kapab met en nouvo Kord Gard dan sa rezyon. Mersi.\nKestyon 55, Onorab Vangadasamy.\nMersi Mr Deputy Speaker. Eski Minis responsab pour Zafer Entern e Transpor, i kapab dir ek sa Lasanble, ki plan son Minister konsernan Police Headquarters, pli presizeman, Kord Gard Santral. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, batiman Kord Gard Santral, i pou reste koman Head Quarters Lapolis e pou kordinasyon bann loperasyon mazer ki Lapolis i antreprann detanzaot.\nI pou osi reste, koman sa Kord Gard Santral dan Victoria ki dan en pozisyon kle dan nou Kapital. Pou annan konstriksyon en batiman pou National Crime Services Division, Ile Perseverance, ki pou pran kont tou loperasyon Lapolis ki enkli Vice Intervention Component, VIC, Sant Komann pou Patrol, Dog Unit, CID, en nouvo Remand Centre e en nouvo Lakademi Lapolis parmi lezot bann batiman ki pou ganny konstrir lo Ile Perseverance.\nMr Deputy Speaker, zis pou lenformasyon Manm Lasanble Nasyonal, sa batiman Kord Gard Santral aktyel, ti ouver an lannen 1950. Sa i fer, ki i annan 64an legzistans. Mersi.\nKestyon Siplemanter, Onorab Vangadasamy.\nWi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, eski Minis i kapab dir ek sa Lasanble, ki plan son Minister i annan, vi ki in dir sa Kord Gard i date depi 1950, pou amelyor en pti pe son lenfrastriktir anterm renovasyon, vi ki sa Kord Gard i cater pou pli gran kantite, nou dir detaining cells, parey nou dir, kaso, ki deservi 4 distrik Lavil. E osi pou amelyor nivo sekirite pou sa Letablisman vi ki i annan plizyer bann keksoz ki vreman sansib e osi ki enportan pou deteksyon bann case. Ki plan son Minister pou fer pou amelyor en pti pe sa Kord Gard? Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, i annan en bezwen pou fer en travay ase enportan anterm renovasyon Kord Gard Santral limenm.\nSon striktir i solid, i for natirelman. Me, lo son sirfas, lo nivo kosmetik, i annan en travay ase enportan pou nou kapab donn li en face-lift, parey nou dir. E sa, i pe ganny fer fir e an mezir ki Bidze i permet, travay pli enportan pe ganny fer pa par pa dan sa loptik.\nAnterm son sekirite limenm li, mon kapab konfirmen ki nou annan en sekirite ki ase adekwat pou sa batiman. I annan sekirite arme ki prezan la kot Kord Gard Santral e ki sirvey sa lenstalasyon anzeneral. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 56, Onorab Payet-Marie.\nMersi Mr Deputy Speaker. Eski Minis i kapab enform nou Lasanble, ki plan son Minister i annan ansanm avek Lotorite Prizon, pou elev en mentenir nivo, ou menm agrandi Prizon Madanm ki baze Montagne Posee. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Departman Prizon, i annan plan pou elev nivo Prizon Madanm e osi agrandi li. Aktyelman, travay pou agrandi sa fasilite in deza komanse pou li kapab annan en kapasite pran 60 prizonnyen madanm.\nTravay konstriksyon i ekspekte terminen ver lafen sa lannen e i estimen ki sa proze pou kout anviron R1.3 milyon. Departman Prizon i annan lentansyon osi azout en landrwa konm parti sa proze, pou fer en exercise yard pou bann madanm. En fasilite ki pa egziste ansemoman.\nAktyelman Mr Deputy Speaker, Prizon Madanm i annan en kapasite pou pran 48 prizonnyen madanm. Mersi.\nYes, mersi Mr Deputy Speaker. Eski konsiderasyon in osi ganny pran, Mr Deputy Speaker, pou revwar fasilite, oubyen lenfrastriktir, pou bann madanm ki lo rimann. Petet bann ki pa neseserman pe al kondannen. Mersi.\nWi, Mr Deputy Speaker. Mon kapab konfirmen ki dan sa nouvo plan, ki an konstriksyon ansemoman, ler i a’n terminen, i ava annan sa separasyon. Parey Lalwa i demande, i ava annan sa separasyon ant bann prizonnyen madanm ki rimann e bann madanm ki’n convicted, bann prizonnyen ki’n fini pas atraver Lakour. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, ki bann Progranm Reabilitasyon ki son Minister i annan pou bann madanm prizyonnen? E ki lezot progranm zot pe mazinen fer? E eski sa bann progranm i obligatwar pou bann madanm partisipe. Mersi.\nMr Deputy Speaker, aktyelman, Progranm Reabilitasyon kot Prizon pou bann madanm, i volonter. Ki vedir ki, i pirman swa sa kondannen si i anvi partisip dan sa Progranm. Bann Progranm ki annan aktyelman, i la koutir, i annan enpe craft, i annan enpe laklas IGCSE pou Angle. I annan travay lo kote zarden, i annan travay aprann kwi manze. I annan travay counselling ki pe ganny fer e osi i annan bann sesyon Relizye ki pe ganny fer avek bann madanm. Mersi Mr Deputy.\nKestyon 57, Onorab David Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, si son Minister i annan okenn plan dan limedya pou ekip Seksyon CID avek plis resours, tel parey transpor, pou zot kapab amelyor zot travay. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker, Lapolis in toultan konsernen avek amelyorasyon son Lafors, ki enkli CID, ki baze kot ansyen Gard Lakot Bois De Rose. Lapolis pe fer renovasyon lo en batiman pou donn zot plis lespas pou desarz zot fonksyon dan en fason pli apropriye. Lapolis in osi ogmant lakantite transpor anzeneral, dapre son Bidze. E sa i osi enkli, transpor pou CID.\nLaplipar Zofisye CID in partisip dan plizyer kour, lokal e enternasyonal. Pou donn detrwa legzanp, in annan lenvestigasyon parey Cybercrime, piratri e trafik imen ki’n ganny fer parmi lezot anterm bann kour.\nIn annan Zofisye ki’n al aletranze pou fer lanket konzwent avek lezot pei dan kad lapitratri, sa i apel bann Joint Investigating Teams. Lapolis in osi ranforsi Seksyon CID avek plis Zofisye Senior, Young Police Leaders e osi bann nouvo Konstab. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, lo kote manpower, lo kote resours imen, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, si i santi ki i annan sa nesesite pou ogmant kalite personnel dan sa Departman, kot zot ganny proper training pou elev zot nivo.\nE lo kote reminerasyon, eski Departman Lapolis i annan okenn plan pou revwar Scheme sa bann travayer dan Departman CID. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy Speaker, mon avan pran sa dezyenm parti premye akoz Onorab De Commarmond osi ti’n mansyonn sa me mon pa’n adres li dan mon larepons.\nEn nouvo Scheme of Service pou Lapolis in fini ganny prepare. E in ganny soumet avek Departman Governman, Departman Ladministrasyon Piblik pou zot laprouvasyon e pou Bidze neseser pou enplimant li. Sete nou plan pou nou kapab enplimant en parti sa Scheme sa lannen, me pa’n posib pou rezon bidzeter. Se pour sa rezon Mr Deputy Speaker, ki nou pe propoze, si Bidze i ganny met a disponibilite Lapolis pou enplimant sa Scheme aparti Zanvye 2015.\nWi alors, pou CID e pou tou lezot Seksyon Lapolis, i annan en nouvo Scheme of Service ki pe ganny propoze.\nAnterm human resources e kalite, quality nou bann dimoun, i en travay kontinnyel ki Lapolis i fer pou amelyor, kalite, kapasite e konpetans son bann Zofisye. I annan bokou kour lantrennman ki ganny fer, i annan bokou bann training lo nivo enternasyonal osi ki nou bann Zofisye i partisip ladan lo en baz toulemwan.\nI annan osi bann kour ki ganny fer kot Lakademi pou elev sa nivo debaz. Serten kad dan Lafors Lapolis, parey mon’n eksplike pli boner Mr Deputy. Me, i annan sa nesesite pou nou kapab amelyor Seksyon CID avek plis kapasite pou detekte bann krim. La i enn landrwa kot Lapolis i annan ankor travay pou li fer Mr Deputy, anterm deteksyon krim. Son success rate lo deteksyon bann krim, i bezwen bokou pli o ki i ete konmela. E sa nou pe vwar i pe komans amelyore avek sa bann formasyon ki pe ganny fer me osi avek sa automated fingerprinting system ki’n ganny met anplas avek son criminal database ki pe bann met anplas. I annan dan Lapolis, en nouvo Criminal Intelligence Unit, CIU, ki ti’n ganny etablir enpe pli boner sa lannen, pou kapab ed CID avek lenformasyon e lentelizans kriminel pou zot kapab fer zot travay pli byen e sa pe marse. I pe ed CID pou kapab ganny lenformasyon lo serten dimoun dan bann serten landrwa konsernan bann aktivite ki zot pe fer. E i kapab ed bann Zofisye CID pou kapab pran aksyon neseser.\nSo, i annan sa nesesite pou kapab amelyor nivo nou bann Zofisye, pou kapab ed zot detekte bann krim bokou pli vit e dan en fason bokou pli efikas. E sa pe ganny fer atraver bann progranm formasyon ki mon’n koz lo la. Mersi Mr Deputy Speaker.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker, en Sistenm Lapolis fantastik i depan lo sistenm transpor efikas e zonm kalifye parey Minis in dir.\nPli boner Minis ti dir ki transpor pe espere avek Lenn. La nou’n ariv Zen, ki problenm ki sa zafer transpor pankor ganny rezourd? E anmenmtan akoz ki menm si en piblik i atrap en dimoun pe kas lakaz e vole kot li, i donn avek Lapolis e sa bann Lapolis apre i larg sa dimoun. Konmsi i fer enpe letan anndan epi i larg li, kwa ki mank CID pou vreman fer kondann sa bann ka parey? Mersi.\nMr Deputy Speaker, an sa ki konsern transpor ki nou pe atann sorti dan Lenn, ti annan en issue pou nou kapab sort out sa line of credit ki Lenn ti’n promet pou met anplas. E i ankor pe ganny rezourd sa issue, i ankor pe ganny travay lo la. Nou’n fini fer sa demann avek Minister Finans. Minister Finans pe fer bann prosedir neseser prezan pou access sa line of credit pou nou kapab ganny sa bann transpor osito posib.\nDezyenm pwen, i enpe difisil pou mwan reponn, mon pa konn sa ka spesifik. Me, anzeneral, si en dimoun i fer en citizen’s arrest e i met sa ka dan lanmen Lapolis e dapre bann sirkonstans, i annan temwen neseser, i annan tou bann levidans neseser pou Lapolis fer en prosekisyon, mon pa vwar okenn rezon akoz CID, ouswa nenport ki lezot brans Lapolis, pa kapab pran sa ka an men e fer le neseser pou prosekit sa kriminel ki’n fer sa aksyon. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon ti a kontan demann Minis, ki relasyon CID avek manm piblik dan deteksyon krim, sirtou dan plizyer sirkonstans kot manm piblik i donn avek Seksyon CID, en ekstre camera sirveyans kot sa krim pe ganny komet. Mersi.\nMr Deputy Speaker, mon okouran serten ka ki’n ganny porte a mon latansyon kot i annan serten manm piblik in montre camera footage CID, zot in menm kapab idantifye sa dimoun ki pe fer sa lofans atraver camera e sa lenformasyon in ganny pase avek CID pou pran plis aksyon. Me i annan konplent, ki CID dan serten ka, pa tou ka, dan serten ka, sa pa’n ganny fer. I annan en ka an partikilye ki mon annan an tet la, ler mon’n al revwar sa avek Lapolis. Lenformasyon ki mon’n gannyen se ki, ti napa ase definisyon lo sa camera footage pou kapab stand the test of the Court. Ler sa case ti al Ankour, pou montre ki ti definitivman sa endividyel ki ti pe fer sa aksyon. Setadir, rezolisyon sa camera, pa ti ase bon pou kapab anmenn Ankour pou annan en prosecution, en successful prosecution. I annan souvan ka kot, wi, ou kapab rekonnet sa dimoun me, fodre i kapab stand the test of the Court. E sa i depan osi lo Biro Atorni Zeneral, pou vwar si sa levidans ki’n ganny soumet devan li i ase, son levidans limenm i en levidans ki kapab konvenk Lakour poudir se sa endividi ki’n fer sa krim.\nMe si i annan bann lezot ka, kot petet CID in les sa bann keksoz tonbe, mon ti a kontan zot port sa alatansyon Komisyoner Lapolis, ouswa a mon latansyon e mwan mon a fer le swivi neseser pou kapab deal ek sa bann keksoz. Mersi.\nKestyon 58, Onorab Pierre.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble, si son Minister i annan okenn plan pou aranz semen Dan Kafe, La Gogue. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy, poulemoman, Lazans Transpor lo Later napa en plan pou aranz sa semen ki apel Dan Kafe La Gogue.\nMr Deputy, sa semen i deservi en kominote Lagrikiltir la anler La Gogue. Antou, sa semen ki pou bezwen ganny fer dan sa landrwa, i pou apepre 1 kilomet sirfas antou. E poulemoman, i ankor en semen ki later. In estimen ki pou fer sa proze, pou kout anviron R5 milyon. E SLTA si i fer sa proze, i pou bezwen elarzi sa semen sorti anviron 2.5 met, pou fer li vin anviron 4.5 met larzer e i pou met en sirfas koltar la sa semen.\nAkse ki sorti lo larout prensipal pou al kot sa kominote Lagrikiltir, i pas lo en later prive, propriyete Legliz Katolik e i annan way-leave osi ki pou bezwen ganny negosye pou kapab fer sa semen.\nMr Deputy Speaker, zis pou lenformasyon bann Manm, sa bann later lagrikiltir, i bann later ki pe ganny lwe par Gouvernman kot sa kominote fermye i ete poulemoman la anler La Gogue. Mersi.\nOkenn Siplemanter lo semen Dan Kafe, Onorab Pierre?\n1 siplemanter Mr Deputy. Mr Deputy, eski Minis alors i annan okenn plan pou met sa reparasyon sa semen koman en priyorite e donk, demann sa larzan dan Bidze pou fer sa vin en realite pou sa bann zabitan Dan Kafe La Gogue. Mersi Mr Deputy.\nMr Deputy, anterm fer semen lo bann later lagrikiltir, prosesis fer sa bann semen i konm swivan. Normalman, Minister responsab pour Lagrikilitir, Minister Resours Natirel, i sa Minister ki li i devlop sa plan pou fer sa semen. Epi i demann Lazans Transpor lo Later pou enplimant sa proze atraver en Bidze ki Minister Resours Natirel i gannyen sorti kot Gouvernman.\nNou’n fer sa lyezon avek Minister responsab, Minister pour Lagrikiltir. Nou’n vwar avek zot anterm priyorite pou met en semen dan sa landrwa anterm, zot progranm overall ki zot annan pou Mahe, Praslin ek La Digue e zot in dir nou poudir zot pe revwar zot bann priyorite pour lannen prosenn e zot ava deside, dan revizyon sa priyorite, si pou met sa koman en priyorite anterm en semen pou deservi sa kominote. Mersi.\nBon, avek sa nou’n ariv alafen Question Time. Mon a remersi Minis e nou ava ekskiz li parmi nou. Lasanble i a pran en break e nou a rezwenn 11.15.\nBon. Nou kontinnyen nou travay lo Order Paper. E nou pran bann Motions. E mon ava envit Onorab David Pierre pou prezant premye Mosyon.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, Mosyon devan nou i lir koumsa. Pou demann Gouvernman pou deswit e aktivman komans bann prosesis neseser, pou fer ki le 29 Zen i ranplas le 18 Zen koman nou Lazournen Nasyonal.\nMr Deputy, set avek bokou lemosyon e avek bokou kontantman, ki mon pe met sa Mosyon devan Lasanble Nasyonal pou konsiderasyon bann Manm. Le 29 Zen ‘76 e son plas dan nou listwar in touzour en pwen diskisyon. Pa lo sa ki ti arive sa zour, non. Me plito lo ki kalite lenportans nou donn sa zour, dan listwar nou pei Sesel. An prensip, sa ki ti arive sa zour pa kapab e pa devret ganny rivaled par okenn lezot levennman dan nou listwar resan. Le 29 Zen i sa zour nou Lendepandans. I sa zour ki Sesel ti vin en Nasyon souveren. Totalman endepandan ek okenn lezot leta. Gouvernen par lepep Seselwa. Par nou prop Gouvernman. Anba nou prop Konstitisyon e byensir, nou ti ganny nou prop premye Prezidan Larepiblik ki sa letan ti Sir James Mancham. Sa ti reprezant nesans en pti leta zil ek en pep determinen ki ti pran en desizyon e ti’n pare pou debout lo son 2 lipye e tras son lavenir. An dot mo, le 29 Zen ‘76, Sesel ti vin en repiblik e Seselwa ti vin en Nasyon.\nMr Deputy Speaker, napa en pli gran zour ki sa dan nou listwar. San pas atraver le 29 Zen ti pou napa ni le 5 Zen, ni le 18 Zen. Alors, mon’n anmenn sa Mosyon akoz pandan mon letan dan politik, mon’n vizit plizyer lakour. Mon’n koz ek de milye Seselwa lo sa size. E sa ki mon’n dekouver i se ki preski tou Seselwa, desandans nenport ki ras, dan nenport ki relizyon ek nenport ki kouler lapo, ki siport nenport ki Parti Politik pa’n zanmen konteste grander sa zour dan nou listwar. E pour sa, pou plizyer lannen, plizyer nou in echo sa mekontantman kot le 29 Zen pa’n zanmen ganny son vre plas dan nou listwar. A plizyer repriz, in annan plizyer lavwa ki’n echo sa nesesite pour ki pli gran lenportans i ganny atase ek le 29 Zen 1976.\nMon menm mwan, a plizyer repriz, mon’n eko sa santiman e mon’n koz lo sa size, menm pandan ki mon ti ankor dan Parti SNP. E la koman Leader Lopozisyon e koman Leader PDM.\nMr Deputy Speaker, mon personnelman kontan, sa lanons in finalman ganny fer. Parti opourvwar in finalman pas en rezolisyon dan zot Kongre, pou demande ki le 29 Zen i ganny son vre plas dan nou listwar e ki alavenir sa zour i vin nou Lazournen Nasyonal. Mon tre satisfe me mon pa la pou vin reklanm laviktwar. Sa i devret zis enn parmi plizyer lezot pa ki nou bezwen pran koman en pep, pou atenn en pli gran lobzektiv ki apel linite nasyonal. Donk, dan sa loptik, en vre viktwar pou depann lo sakenn de nou. Rol ki nou tou nou pare pou nou zwe. En vre viktwar pa kapab parsyel. I pa kapab pou en parti politik e i pa kapab pou en endividi non pli. Laviktwar i pou linite nasyonal limenm, atenn par lepep Seselwa an antye. Nou ankor annan bokou pou fer. Bann premye zes in fini ganny fer. Malgre ki i ankor senpleman en rezolisyon Parti Lepep, pour mwan lentansyon i kler.\nAlor Mr Deputy Speaker, sa ki mon pe demande ozordi i se ki nou pa zis koz lo la. Nou pa zis pas en rezolisyon, me nou tou deswit pran bann pa konkret. Nou pran bann aksyon konkret pou fer sa rezolisyon vin en realite o pli vit posib.\nMr Deputy Speaker, mon demann sa akoz Sesel i bezwen progrese. E pou li progrese dan en fason pli vit e pli for, nou bezwen tou Seselwa pou partisip dan son devlopman. Nou bezwen tou Seselwa pou donn tou zot zefor. Nou bezwen inifye nou pep anba en sel paviyon. Nou bezwen retir tou bann baryer ki potansyelman i kapab vin en lobstak e ki i kapab anpes nou atenn sa vre linite nasyonal. Ozordi i en loportinite. I en moman eksepsyonnel ki Sesel pe gannyen pou pran enn parmi bann pa, pou nou adres sa size Linite Nasyonal. Annou sezi li e annou fer li byen. A mon avi, en tel loportinite ti pas devan nou laport pandan ki nou ti antre dan nou Trwazyenm Repiblik dan bann lannen ‘91, ‘92, ‘93. Pandan ki nou ti pe fer nou trwazyenm Konstitisyon. Pandan ki nou ti pe fer bann demars pou nou antre dan lademokrasi milti-parti. Nou ti kapab fasilman reklanm le 29 Zen koman nou Lazournen Nasyonal me nou pa’n fer li. Alors ozordi, pandan ki sa loportinite, malgre 20an plitar in remonte, annou fer sir ki nou sezi li e annou al tou nou zistans. Parey Onorab Bernard Georges ti dir resaman, la i sa moman pou nou build bridges e non pa dig trenches. Alor la i moman pou Gouvernman vin ek sa lapros apropriye e lepep Seselwa an antye, malgre nou diverzans politik, annou fer nou kontribisyon konstriktiv pou Sesel atenn sa lobzektiv. Donk, mon rapel Mr Depouty Speaker, lapel Prezidan Larepiblik pou linite nasyonal, ki ti ganny fer alokazyon son ladres lo Leta Lanasyon 2014. E mon konn bann lapel ki lepep Seselwa in fer an relasyon ek sa size e mon rekonnet plizyer bann baryer ki fodre nou met ater. Mon’n deza koz lo detrwa sa bann baryer e lefe ki nou pa’n zanmen donn le 29 Zen son vre plas dan nou listwar, i zis enn parmi plizyer sa bann baryer.\nMon’n deza koz lo le 5 Zen e nou konnen ki li osi i en dat ki diviziv dan nou listwar e mon’n toultan dir ki pandan ki mon respekte tou bann Seselwa, pour ki le 5 Zen i en dat ki sinifye lazwa, lespwar e progre. E pandan ki mon respekte lefe ki Parti Lepep, koman en Parti, i annan tou drwa pou zot selebre sa zour me non pa koman en lazournen nasyonal enpoze lo tou dimoun me koman en lazournen eksklisivman pou zot parti. Pandan ki mon senserman konpran sa e senserman aksepte sa, mon egalman osi anvi ki sa Nasyon i respekte sa proporsyon nou pep ki vwar keksoz lotreman. Ki pour zot, le 5 Zen i reprezant en dark day dan zot listwar, dan zot legzistans. E ki on that day, zot reviv bann move leksperyans e ki pour sa zot bezwen zot osi, zot bezwen sa letan e sa moman pou zot grieve.\nNou bezwen koman en pep get 2 kote sa zistwar. Se pour sa rezon ki mon osi apresye lefe ki ozordi Gouvernman pe osi pran bann pa e bann desizyon dan sa direksyon. Pour mwan, sa i ankor laprev ki sa prosesis in komanse. Menm si mon krwar ki lapros i devret ganny revwar, i devret ganny re-aziste. Donk, an vi ki nou pe koz lo sa size le 29 Zen, an relasyon ek sa gran lobzektif ki pou atenn linite nasyonal, Gouvernman i bezwen rod fason pou fer sa prosesis vin pli enklisiv. Lepep Seselwa i devret ganny tou sa posibilite pou annan en lavwa, an relasyon ek sa prosesis. Pour ki nou tou nou partisipe e pour ki lepep an antye i santi ki i annan par dan sa prosesis. We have to belong, Mr Deputy Speaker, pou sa kapab marse. An retour, lepep Seselwa i devret konstriktiv e pozitiv.\nOzordi, mon kontan vwar Gouvernman Parti Lepep in retir Zonm Lib koman en Moniman Nasyonal e zot in bouz li kot zot Headquarters e mon osi trouve ki bann selebrasyon sa lazournen i plito low key e along Party lines, kot ti napa en gran lanpler Nasyonal. Mon apresye sa bann gran desizyon. Sa i bezwen kontinnyen e alavenir, mon ekspekte ki le 5 Zen i ava nepli en konze Nasyonal.\nE alor Mr Deputy Speaker, ozordi, pandan ki mon atann Gouvernman pe koz lo sa size, pou refer le 29 Zen vin nou lazournen nasyonal, sa i donn mwan bokou kouraz e i donn mwan bokou lespwar. E alors, dan sa Lasanble Nasyonal ozordi, mon pe dir ek lepep Seselwa, an tan ki mwan osi mon en Seselwa e an tan ki mon’n toultan dir ki sa ki bon pour Sesel i bon pou tou Seselwa, mon pe dir ek lepep Seselwa ki mon pou donn tou mon sipor, tou bann zefor konstriktiv e transparan ki ganny fer, pou anmenn linite nasyonal dan nou pei Sesel. Dan sa lalinny, pandan ki mon apresye bann premye pa ki’n ganny pran, tel parey sa size le 29 Zen ki size nou Mosyon ozordi, mon osi anvi demann Gouvernman pou konsider sa bann propozisyon pour lavenir.\nPremyerman, pou demann Gouvernman pou travay lo en Polisi kler vizavi sa prosesis pou anmenn linite Nasyonal, pour ki Gouvernman e lepep i ava annan en road map, en plan lo ki direksyon nou pei pe pran e dan ki fason nou pou atenn sa gran lobzektif ki apel linite Nasyonal.\nDezyenmman. Pou demann Gouvernman pou gete dan ki fason the current thinking Gouvernman i kapab ganny amelyore, pou fer ki sa prosesis i vin enn ki pli inclusive, pou fer ki ler bann gran desizyon i ganny pran, tou Seselwa i santi zot annan par dan sa bann gran desizyon e tou Seselwa i a santi zot konfortab pou ralye deryer sa bann desizyon, san pran an kont zot diverzans politik.\nTrwazyenmman. Pou demann Gouvernman pou fer en zefor spesyal, dan sa nouvo letap, pou asize e vwar tou bann lenzistis ki’n kapab arive dan lepase e ki pankor ganny adrese apropriyeman e pran bann pa desisiv e konkret, pou koriz sa bann lenzistis. Pou achieve linite nasyonal bann ki’n ganny afekte adversman, zot bann konsern i bezwen ganny adrese korekteman. Ki se swa lo size konpansasyon travay, lo size later e lezot ankor.\nKatriyenmman. Pou demann Gouvernman pou fer sir ki revizyon Konstitisyon i garanti proteksyon tou Seselwa e tou bann revizyon Lalwa ki dekoule apre, i garanti ki nou tou nou menm grander e ki nou bann Lalwa i protez nou tou.\nSenkyenmman. Pou lavenir e dan nou zefor pou atenn linite Nasyonal ki dirab, mon demann Gouvernman pou fer sir ki dan nou pei, nou met bann mekanizm ki pou garanti ki okenn Seselwa i ganny priyorite dan tou sa ki i anvi akonplir dan son pei e pour son pei. Depi dan biznes ziska dan travay. Kot en Seselwa i kapab e i merite, i devret ganny sa loportinite e sa priyorite.\nAn retour Mr Deputy, mon lans en lapel ek tou Seselwa, pour ki dan bann tel loportinite, zot profite pou montre zot grander lespri e fer zot kontribisyon pou fer monte zot pei Sesel.\nMr Deputy Speaker, mon dir tousala akoz pou fitir Sesel, linite nasyonal i enportan e koman en pep, nou bezwen konpran benefis sosyal e ekonomik ki linite nasyonal i kapab anmennen.\nPou terminen Mr Deputy Speaker, mon anvi dir, mon’n refer sorti tou sa bann pwen akoz koman Leader Lopozisyon dan Lasanble Nasyonal, mon’n realize ki dan Sesel ozordi, i annan sa gran nesesite pou konprenezon e non pa pou vanzans. I annan sa nesesite pou reparasyon e definitivman pa retalyasyon.\nAvek sa Mr Speaker, mon a dir mersi e mon a demann tou bann Manm pou siport sa Mosyon. Mersi Mr Deputy.\nBon. Okenn Manm ki segonn Mosyon? Onorab Jeovana Charles. Switch off mic Onorab Pierre.\nE ou oule koz la?\nMersi. Mr Deputy Speaker, koleg MNA, bonzour. Mr Deputy Speaker, Mosyon devan nou ozordi, prezante par Onorab Leader Lopozisyon pe demann Gouvernman pou deswit e aktivman, komans bann prosesis neseser, pou fer ki le 29 Zen i ranplas le 18 Zen koman nou Zournen Nasyonal.\nMr Deputy Speaker, Mosyon i vreman enteresan. En size tre enportan, ki ti ganny diskite dan Kongre Parti Lepep, ki ti fer semenn pase e ki Prezidan Michel in pronons li lo sa size. Koman enn bann Manm ki’n dan sa Lasanble pou byento 21an, ki’n swiv lalit pou Lendepandans, ki’n viv lalit pou Lendepandans, ki’n viv sa moman istorik, mon krwar i apropriye pou mwan pa zis siport sa Mosyon, me osi pou fer nou bann zenn konn bann vre letap nou lalit pou Lendepandans e nou listwar.\nPran en pa konkret Onorab Leader Lopozisyon, i al avek leksplikasyon, konprenezon e ledikasyon nou pep lo sa size.\nMr Deputy Speaker, listwar in dir nou ki dan lepok kolonizasyon, 3 pei ki ti partaz en desten similer sete Canada, Moris e Sesel. Kolonize par Lafrans, sa 3 pei ki ti enkli Sesel, ti pas pli gran parti son listwar kolonizasyon anba dominasyon Angle. An 1811, Sesel ti sorti anba dominasyon Franse pou al dan lanmen Angle. Sa ti dan letan lesklavaz.\nMr Deputy Speaker, sa ti provok en kriz ekonomik akoz bann lesklav ki ti’n ganny libere ti refize pou ganny re-entegre dan nouvo sistenm leksplwatasyon, ki ti ganny etablir par bann sef kolonyal e bann propriyeter later. Parey bann ki konn byen nou listwar, evidaman, sa kriz ti afekte byensir bann lesklav. An 1903 Sesel ti aret depan lo Moris e vin en koloni Angle separe. I ti ganny son prop Gouverner me malgre sa sanzman swadizan pli liberal ti napa preski narnyen ki ti sanze. I ti reste en pti sosyete kolonyal avek 2 klas dimoun. En pti minorite ki ti annan tou e lamazorite ki ti napa ditou. Lakaz ti selman en pti payot – koule parey pannyen, en ta dimoun reste ansanm, san lasante, san ledikasyon, san manze. Ti napa travay. Si ou ti ganny en travay parey sa pti garson ki mon kontan nonmen - kondisyon ti napa ditou. Zot ti pey ou mannyer zot ti oule. Mr Deputy Speaker sete dan sa lepok kot ti napa okenn lazistis e proge sosyal, devlopman ekonomik e menm drwa politik ki an Zen 1964 en zenn onm ki ti annan kouraz, vizyon ek determinasyon ti form parti SPUP. Son bi sete pou form en parti ki pou reprezant lavwa e laspirasyon lepep Seselwa ki ti pe ganny oprese e maltrete. Sa letan sityasyon Sesel ti lapovrete pou lamazorite Seselwa.\nMr Deputy Speaker, SPUP ti reprezant sa pep ki ti pe esey debrouye pou sirviv, sa pep dezavantaze, sa pep ki personn pa ti pe get dan son zentere. Ti normal alors ki deswit apre formasyon SPUP, en bann demars ti komans ganny fer pou kanpany pou Lendepandans. Gouvernman Angle e Ameriken ti deside toudswit pou kree en nouvo teritwar. Zot ti fer sa anba lord wayal dan konsey e British Indian Ocean Teritory ti ganny kree an Novanm 1965. Sa 3 zil sete Aldabra, Farqhuar e Desroches e zot ti pran Chagos ek Morisyen osi pou zot kapab fer sa nouvo teritwar. Mr Deputy Speaker, SPUP pa’n zanmen aret kondann kreasyon BIOT. Msye Rene ti menm anmenn Mosyon dan Lasanble pou retourn nou bann zil avek Sesel. Apre bokou lalit nou bann zil ti ganny retourn avek nou an 1976, lannen ki nou ti ganny nou Lendepandans.\nMr Deputy Speaker koleg Onorab, parey dan plizyer mon bann lentervansyon sirtou lo ledikasyon mon kontan servi sa pti garson avek en bal koko lo son latet. Ozordi mon pou redir ankor, i ti annan selman 12an sa lepok. Zanmen i ti’n al lekol. Son pti lavi setet en batay pour li sirviv. Son pti figir ranpli ek sagren san okenn lespwar.\nMr Deputy Speaker Msye Rene ti dir sa an 1964, mon quote: ‘The children of the future must never know poverty and want. They must be educated to work hard in the knowledge that they are working for their country. They must feel proud to be Seychellois. They must have no discrimination and live in a spirit of brotherhood and unequality. These things must be achieved at all cost and no difficulty or setback must be allowed to prevent it’. Unquote.\nPour sa Mr Deputy Speaker SPUP ti komans mobilize, zot ti mobiliz, organiz e diriz bann lorganizasyon de-mas ki ti enkli travayer, madanm e lazenes ki ti pou servi koman sa lyen ant parti e lamas. An Out 1964 The Seychelles Transport and General Worker’s Union ti ganny formen pou kapab lite pou respe, pou drwa travayer pou en meyer lavi, lape ek liberte. Mr Deputy Speaker apre formasyon Linyon nou ti vwar bokou lagrev, bann travayer ti servi zot Linyon pou kapab negosye zot kondisyon travay. Nou ti vwar bann travayer American Tracking Station ki ti fer zot premye lagrev apre ki zot ti’n ganny dir ki zot pou ganny peye par erdtan. Apre negosiasyon bann travayer ti ganny zot case. Nou ti vwar bann travayer Cable & Wireless ki ti al lo enn bann pli gran lagrev. Sa ti dir pou 10 zour. Nou ti vwar bann teachers osi ki ti fer zot demonstrasyon pou demann pli bon kondisyon travay e pli bon saler. Mr Deputy Speaker lalit pa ti fasil. En pti group dimoun ti annan tou, tandi ki lamazorite ti napa ditou. Sel keksoz ki SPUP ti annan pou travay avek sete linite. Wi Msye Rene ti travay pou linite, pou travay ansanm pou sa ki zot ti pe lite. Mr Deputy Speaker lagrev sa moman ti sel mwayen pour bann travayer montre zot mekontantman anver zot landrwa travay e pou lite pou amelyor zot kondisyon travay e zot lavi. Bokou lamars osi ti ganny organize kot bann dimoun pli mizer ti pe demann pli bon kondisyon lavi. Zot ti demann meyer saler, pli bon lakaz e pou abes pri manze.\nMr Deputy Speaker le 1 Me ti Labor Day – International Worker’s Day e sa ti ganny rekonnet e selebre par bokou pei. An 1966 Sesel ti komemor premye Labor Day anba direksyon SPUP par en lamars ki ti ganny partisipasyon en gran lafoul travayer. Sa ti ganny fer pou ki bann travayer Sesel i konsyan zot rol dan lalit pou liberasyon e solidarite avek bann mouvman travayer enternasyonal. Isi Sesel Labor Day ti ganny rekonnet ofisyelman an 1976 lannen ki nou ti ganny nou Lendepandans. Mr Deputy Speaker, SPUP depi son formasyon ti lager pour ki Sesel i ganny gouvernen par Seselwa. Dan son bann demars bann plakar ki ti fer kler ki Sesel ti pou Seselwa e ki letan ti’n arive pou sanz Konstitisyon pour ki Sesel i gouvern son prop zafer. Ti telman annan latak lo SPUP ki i ti ganny akize pou asosye Sesel avek kontinan Lafrik e Seselwa ti ganny demande pou lager kont Lendepandans. Mr Deputy Speaker, malgre tou Msye Rene e Msye Sinon an Zanvye 1973 ti zwenn avek 17 leaders Afriken an Ghana ki ti lo komite Liberasyon e se la ki SPUP ti ganny rekonnet ofisyelman par OAU koman sel mouvman liberasyon dan pei. Depi sa Sesel ti ganny bokou lasistans materyel e moral avek OAU ki ti ed nou bokou dan nou lamars pou Lendepandans.\nMr Deputy Speaker pli gran lamars pou Lendepandans ti ganny fer le 11 Mars 1973. Lo premye plakar devan ti lir koumsa: ‘Freedom march, 11th March 1973. We want our Independence, now’. Sa lamars ti pli gran lamars popiler ki ti’n deza annan dan Sesel. Lamars ti sorti Anse Aux Pins ziska Gordon Square avek slogan ‘Independence now’.\nMr Deputy Speaker an Zilyet 1974 SPUP ti selebre son dizyenm lanniverser. Sa lokazyon ti en lokazyon spesyal kot lafoul dimoun ki ti la lannen avan ti’n retourn ankor pou zwenn Gordon Square pou kontinnyen eksprim zot santiman e aport zot sipor pou bann Polisi ki sel parti ki ti pe lite san ses pou nesans en nasyon Seselwa.\nMr Deputy Speaker lalit ti kontinnyen e premye eleksyon anba sifraz iniversel apre lalit SPUP ti ganny fer an 1967. An 1970 e 1974 SPUP ti kontinnyen entansifye son kanpany eleksyon. Malgre SPUP son poursantaz ti monte son sit dan Lasanble ti desann menm. Me popilarite parti ti kontinnyelman monte. Mr Deputy Speaker pandan sa bann letan konferans konstitisyonel ti ganny fer Langleter pou met an plas en sistenm Gouvernman ministyeryel me narnyen pa ti ganny dir lo size Lendepandans Sesel. Sete selman an 1975 ki konferans konstitsyonnel pou Lendepandans ti ganny fer. Konferans ti dir pou 1 semenn me ti napa okenn keksoz konkret ki zot ti tonm dakor lo la.\nAn 1975 en Gouvernman koalisyon ti ganny formen avek laranzman pou agrandi lezislatir e Gouvernman. 5 manm sak kote ti ganny nominen. Koman manm Lasanble Nasyonal, e 4 SPUP e 8 SDP ti form Cabinet dan Gouvernman Koalisyon. SPUP ti vwar ki sa ti le sel fason pou kapab anmenn nou ver nou Lendepandans. Plitar sa menm lannen Sesel ti vwar son prop Gouvernman avek Msye Mancham koman Prime Minister e Msye Rene koman Minis Travay e Devlopman Later. Mr Deputy Speaker finalman ti ganny deside ki en lot konferans kontitisyonnel i ganny fer an Zanvye 1976 e ki dat pou eleksyon pa devret plitar ki Zen 1976. Mr Deputy Speaker sa zour ti arive. Le 29 Zen 1976 ler soley ti leve lo lorizon Sesel ti’n pran son larout ver son nouvo desten. I ti’n vin en repiblik avek en nouvo paviyon, en nouvo lim nasyonal, en nouvo Konstitisyon e en nouvo progranm.\nMr Deputy Speaker pou mwan i kler e mon anvi ki nou pep osi i kler. Lepep Seselwa in ekrir son listwar e ou pa pou zanmen kapab efase. Parti SPUP, parti SPPF, Parti Lepep ozordi nou kapab demann nou lekor, lekel sa parti ki’n anmenn Lendepandans pour Sesel? Lekel sa parti ki’n sa parti ki’n anmenn lazistis dan pei? Lekel sa parti ki’n retir lapovrete dan Sesel? Lekel sa parti ki’n anmenn en sistenm ledikasyon, lozman, lasante demokratik dan Sesel?\nMr Deputy Speaker, Prezidan Michel ti dir sa dan Kongre Lepep semenn pase e mon quote: ‘Tou rezolisyon ki nou’n adopte zot fonde lo en keksoz fondamantal e sa se linite nasyonal. Se sa prensip ki par lao tou. I anim nou, i motiv nou pou rededye tou nou lafors, tou nou kouraz, nou leker pou nou ser patri - pou nou nouvo Sesel. Se sa prensip ki ankouraz nou pou donn en lanmen lanmour anver tou nou frer ek ser Seselwa pou briz polarizasyon politik ki’n afekte nou pour tou sa bann lannen – pou rasanble nou koman en sel pep’. Unquote. Avek parol mon Prezidan e lalit mon ex-Prezidan, Mr Deputy Speaker avek sa parkour ki mon’n fer pou lalit pour Lendepandans pou met listwar an perspektiv mon napa okenn problenm pou donn sa Mosyon mon sipor e demann tou Manm mazoriter pou siporte.\nMr Deputy Speaker an konklizyon mon ti a kontan pran sa loportinite pou remersi tou sa bann dimoun ki ti milite pou nou Lendepandans, zot ti dedye zot lavi, zot kouraz pou progre nou nasyon. Si ozordi nou pe rezouir bokou lakonplisman, devlopman vizib ki’n sanz sa pti leta zil konpletman pou le meyer – nou bann dirizan e militan in kontinnyelman pe lite pou anmenn boner pou nou pei e nou pep. Zot in temwany tou sa bann devlopman depi okomansman kan SPUP ek Msye France Albert Rene ti komans lalit pour Lendepandans pou retir Seselwa dan lasenn lesklavaz anba en sistenm kolonyal pou donn sa pep son prop pei e desten. Mon eksprim mon gratitid senser ozordi e profon a Prezidan Rene pou tou sa ki in fer pour Sesel e lepep Seselwa. Mon ti a osi kontan dir mersi, tou nou bann vye militant, ki mon’n dir taler, ki ti akonpanny Prezidan Rene lo sa larout ver Lendepandans nou pei.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker Mosyon prezante par Onorab Pierre ki pe demann Gouvernman pou deswit e aktivman komans prosesis neseser ki pou fer le 29 Zen i ranplas le 18 Zen koman nou Lazournen Nasyonal. Mr Deputy Speaker i en Mosyon ki pe bouz dan bon direksyon. Lo nivo Parti Lepep nou’n deza fini tonm dakor lo sa size. An pasan mon osi konnen ki Lider SNP Msye Wavel Ramkalawan parmi lezot keksoz ki in koz lo la dan konten son interview lo Pure FM in fini deklare ki desizyon oubyen rezolisyon Kongre Parti Lepep i en laviktwar pou son parti SNP. An plis mon a osi ekoute avek gran lentere deklarasyon Lider Seychelles United Party, ler i ti dir parmi lezot deklarasyon ki sa rezolisyon Parti Lepep pa reprezant okenn sirpriz ni pou li, ni pou son parti – akoz dapre li ti evidan ki en desizyon parey ti pou bezwen ganny pran dan serten moman dan evolisyon politik Sesel. Mr Deputy Speaker mon’n osi ekout deklarasyon Lider PDM, kan i ti dir deklarasyon Parti Lepep i en pa dan bon direksyon e ki Gouvernman i bezwen akseler son demars pou fer sa rezolisyon vin en realite.\nMr Deputy Speaker en larealite absoli, en larealite absoli se ki Sesel i en pei, i en leta souvren e endepandan. En laverite politik istorik e absoli se ki i ava ganny son lendepandans Sesel e popilasyon Seselwa permet mwan pou repete Mr Deputy Speaker Sesel e popilasyon Seselwa in sibir dominasyon kolonyal Franse dabor e Angle pou plis ki 250an son listwar. En lot laverite ki pa zanmen kapab ganny demanti se ki i annan formasyon oubyen lansman nou later Sesel en parti politik apele SPUP, avek en leadership serye, avek en lobzektif stratezik byen kalkile ki ti diriz lalit pour Lendepandans total Sesel e popilasyon Seselwa.\nMr Deputy Speaker en lot laverite enkwayab e ki pa zanmen kapab ganny demanti se ki pandan demars pou Sesel e popilasyon Seselwa ganny nou Lendepandans se ki okomansman pa tou bann leaders dan parti politik ki ti dakor, ki ti dout lo kapasite e posibilite reel pour Sesel e popilasyon Seselwa vin totalman endepandan. Wi Mr Deputy Speaker, san okenn vokasyon Sesel e popilasyon Seselwa nou’n ganny nou Lendepandans. Ozordi Sesel e popilasyon Seselwa i annan sa pourvwar e in ekzersis son pourvwar pou deside ki pou fer, nou’n ekzers nou pourvwar pou deside pou fer sa ki nou oule fer avek le 29 Zen 1976. Ozordi avek en gran lafyerte, dignite nou devret apresye lefe ki tou Seselwa san get son kouler parti politik i annan loportinite e posibilite reel pou li pli byen apresye valer sa dat le 29 Zen 1976. Ozordi avek en gran lafyerte ek dignite nou devret apresye lefe ki tou Seselwa san get son kouler politik mon repete, i annan posibilite, loportinite e posibilite reel pou li pli byen apresye sa dat le 29 Zen 1976. Mr Deputy Speaker tou lazenes Seselwa i bezwen konn vre laverite, tou lazenes Seselwa i bezwen konn pli byen konpran vvaler le 29 Zen 1976. An plis i tre enportan ki tou Seselwa i bezwen apresye ki parti politik ki’n deklans en batay san frontyer dan demars pour Sesel e popilasyon Seselwa ganny son Lendepandans, sete parti SPUP anba gidans Msye France Albert Rene. Msye France Albert Rene larsitek Sesel modern, ansanm avek tou son bann lantouraz dan leadership parti SPUP sa lepok pa’n zanmen manifeste e zanmen deklare ki i annan okenn dout ki Sesel e popilasyon Seselwa i annan kapasite pou pran nou desten dan nou lanmen e diriz nou pei nou menm san bezwen okenn lezot pei pou donn nou lord ki nou pou fer isi dan nou pei.\nMr Deputy Speaker i tre enportan ki tou Seselwa i realiz en sel keksoz e sa se ki Sesel pou kontinnyen avanse e fer plis sikse nou bezwen nou tou travay ansanm dan linite. Dirizan parti ki mon reprezante isi in renouvle nou lapel dan piblik pandan son diskour Leta de Lanasyon sa lannen Prezidan Sesel, lider nou parti in demande ki nou tou ansanm nou anbras sa nouvo ler, nou sezi sa loportinite e legzizans istorik sa Prezidan ki pe soufle tre for dan larsipel Sesel e ki pe demann Sesel, ki pe demann tou Seselwa pou ralye e senm mesaz linite.\nMr Deputy Speaker mon reste konvenki ki nou annan en sel swa, linite. Linite Sesel, linite popilasyon Seselwa i bezwen depas tou form manifestasyon bann legoizm e lanbisyon politik ou satisfaksyon endividyel. Sel opsyon ki viab e soutenab atraver lespas e letan dan nou parkour pou anmenn Sesel pou tras sa nouvo frontyer se linite parmi tou sitwayen Seselwa. Nou annan en loportinite eksepsyonnel, konzantir lokal, rezyonal, enternasyonal in donnen fodre zanmen nou les sa loportinite disparet. Annou pa les nou ganny akize par zenerasyon ki pou pran labar apre nou sirtou nou ki la ozordi.\nMr Deputy Speaker dan enn parmi bann refleksyon mon’n kapab konpran apre nou Lendepandans leadership parti SPUP pa’n zanmen taye pou deklar ownership ekskliziv laviktwar Lendepandans Sesel le 29 Zen 1976.\nMr Deputy Speaker ozordi ankor ennfwa i enportan demande ki leadership SPUP ti deside fer dan plas reklanm ownership eksliziv laviktwar Lendepandans Sesel e popilasyon Seselwa le 29 Zen 1976, leadership SPUP sa lepok avek bokou lasazes e vizyon kler lo lavenir ti deside pran en opsyon zis 2an plitar Zen 1978 pou kree en fon nasyonal avek bi pou ralye tou patriyot Seselwa ki annan lentere Sesel a ker e pare pou kontribye dan devlopman Sesel, pou koste e angaz nou dan bann latas pou transform sosyete Seselwa lo tou nivo.\nListwar in gard rikord e pou touzour reste enn parmi plizyer sours laverite an sa ki konsern vre lentansyon – SPUP/SPPF/Lepep, zisteman akoz konteni enn parmi bann plizyer rezolisyon ki ti dir mon site – ‘Kongre in realize ki parti SPUP in fini zwe e akonplir son misyon istorik koman en parti revolisyonner, ki’n lite pou anmenn Lendepandans Sesel. Alor donnen nouvo realite nou konvenki ki moman in arive pou nou kree en fron nasyonal, ouver pour tou Seselwa ki krwar dan tou nou bann prensip pou vin devan e ansanm kontribye pou anmenn linite nasyonal dan Sesel. Konteni rezolisyon dezyenm Kongre nasyonal SPUP an 1978 i demontre klerman e demaske tou bann largiman ki dir ki la ozordi dan venteyenm syek ki Parti Lepep in ganny lanvi pou koz lo linite nasyonal’. Mr Deputy Speaker ou ava dakor avek mwan ki pandan letan lalit pour Lendepandans Sesel, SPUP in touzour lans en lapel pour tou Seselwa ralye deryer parti e donn zot sipor, kontribye pozitivman pou apir demann pour Lendepandans total Sesel e popilasyon Seselwa.\nMr Deputy Speaker, mon konklir i tre enportan ki mon fer presizyon ler mwan ki dir ozordi plis ki zanmen nou bezwen rekonnet nesesite pou nou konpletman atenn linite nasyonal ki annan koman en maz desizyon adopte le 29 Zen koman zournen nasyonal.\nDe, adopsyon le 29 Zen koman nou Zournen Nasyonal pa pou zanmen dan en fason otomatik anmenn nou pou anbras valer linite nasyonal.\nTrwa, pou anbras vre valer linite nasyonal dan konteks Sesel, i demande ki tou leader, tou parti politik dabor i rekonnet nesesite absolit koman en pti pei Sesel e popilasyon Seselwa i vreman bezwen linite e non pa divizyon. Si nou pou fransir sa nouvo frontyer dan nou demars pou kree en nouvo Sesel, si sa desizyon pou adopte le 29 Zen koman nou Zournen Nasyonal avek sikse, permet Sesel e tou Seselwa rekonnet ki nou en sel nasyon malgre nou diverzans politik e ki nou devret ini koman bann vre patriyot pou batir sa nouvo Sesel. Nou ava vreman atenn lesansyel nou desizyon.\nAnplis ki en aksyon legal, adopsyon le 29 Zen koman nou Zournen Nasyonal i devret osi permet nou tou konpran ki sosyete Seselwa pa pou zanmen kapab atenn linite nasyonal dan labsans en koezyon sosyal solid. Labaz koezyon sosyal se ki i nepli letan pour nou dir ki dezas in tap Sesel, kriz in tap nou – se Parti Lepep ki responsab e se Parti Lepep ki bezwen rezourd tou problenm. Nou tou koman en pep nou bezwen moralman santi nou angaze, santi nou konsernen avek byennet tou Seselwa. Nou lespri patriyotik, nou lespri lwayote, nou lespri Sesel avan tou i bezwen ganny ranforsi, i bezwen devlop plis ankor si nou anvi ki nou fer plis sikse dan nou demars pou nou atenn linite nasyonal atraver adopsyon le 29 Zen koman Zournen Nasyonal.\nLinite nasyonal a baz e konesans avan tou i apre tou bezwen sosyete kot nou depouy nou lekor avek bann lespri endividyalis e legois personnel. Nou bezwen tou sitwayen dan pozisyon priyoriter.\nMr Deputy Speaker mon reste konvenki ki Sesel, ki popilasyon Seselwa in ariv lo en nivo matirite ki pou fer li posib pou nou ankor enn fwa montre lemonn nou grander lespri, montre lemonn nou kapab pou adopte nou kapasite pou nou rise up to the occasion. Rise up the extraordinary consumption; prove to the World our reservely determination to unit the Seychellois people against all odd we shall prevail, yes we shall prevail.\nAnsanm nou dir wi le 29 Zen, ansanm nou dir tou Seselwa in sorti venker, akoz nou’n reisir reklanm sa gran laviktwar ki pti Sesel ti montre lemonn le 29 Zen 1976.\nMr Deputy Speaker ou a dakor avek mwan ki nou pti an grander me ki nou pwisans an esprir e aksyon e ki ozordi mon reste touzour – e en pep determinen e ki ozordi koman en pti leta zil nou reste pli determinen pou reklanm en lespas lezitim dan sa lemonn ranpli avek defi e ki nou’n pare pou bouz devan dan linite. Wi le 29 Zen nou pou selebre prosennman an 2015 i pou 39an laviktwar nou Lendepandans e an 2016 i pou 40an laviktwar nou Lendepandans. Mon swe se ki Sesel e lepep Seselwa i met pare pou enn bann pli gran selebrasyon an 2016 – 40an laviktwar Sesel, 40an laviktwar nesans nasyon Seselwa.\nKi Bondye i kontinnyen beni Sesel, ki Bondye i kontinnyen gid nou pou fransi sa nouvo frontyer e reisir dan nou demars pou batir en nouvo Sesel, kot tou nou pep dan lape e respe, sekirite, larmoni i konn vre boner e vre prosperite dan lavi. Mon swe senser pour mon Sesel sa, mon sel patri – annou fer li pour Sesel. Mr Deputy mon remersi ou. Mersi.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker permet mwan pou zwenn avek mon bann koleg ki’n koz avan mwan pou donn mon sipor pour sa Mosyon. Me osi fer kler rezon det akoz ozordi dan lespas politik ki egziste ki nou pe dir sa bann keksoz ki nou pe dir. Mr Deputy Speaker now is not the time for division and discontent. Now is the time to build bridges, break down fences, learn from the past and move towards the future. Se sa koman mwan mon vwar sa. Zenerasyon ki’n ne ‘78, zenerasyon ki’n ne apre sa rezolisyon ki ti move towards kree en fron Seselwa, lager pou souvrennte Sesel e mentenir linite nasyonal.\nMr Deputy Speaker sa Mosyon i reprezant en loportinite. En loportinite pou nou Sesel montre lemonn ki nou nou en beacon of solidarity, nou en beacon of national unity, nou en beacon of good governance e nou en beacon of national sovereignty pou montre lezot pei kimannyer en pei i kapab viv dan lape e dan larmoni. We must not forget Mr Deputy Speaker ki avan Lendepandans, before the struggle for Independence nou ti en pep divize, klas sosyal, ras, kouler tousala ti pran plas. Me ozordi dezormen this is not there, i nepli la, i nepli egziste. E se pour sa rezon ki nou sa zenerasyon ki la nou bezwen fer kler avek zenerasyon fitir kote nou’n sorti e dan ki direksyon ki nou pe ale.\nMr Deputy Speaker, sa latmosfer, sa lanvironnman i pa en keksoz ki zis aparet me I plito demann en devouman e sakrifis. En sakrifis ki ozordi nou Lasanble pe montre ki nou tou nou bezwen fer par, nou bezwen zwe nou par pou nou asire ki i kontinnyen ganny mentenir.\nMr Deputy Speaker nou bezwen osi montre zenerasyon fitir kimannyer nou zwe nou rol pour nou kapab sanz konteks listwar e kontinnyen asire ki nou pei i viv ansanm dan linite, dan lape e dan larmoni. Se sa ki karakteriz souvrennte lepep Seselwa.\nMr Deputy Speaker nou lidantite i ankre dan lafason ki nou tret bann defi, nou lidantite i ankre dan lafason ki nou lepep Seselwa nou pare pou reste ansanm dan larmoni. Nou bezwen swazir, nou bezwen toultan swazir pou nou viv ansanm. Nou bezwen swazir pou rod bann moman ki senboliz sa souvrennte, ki senboliz nou linite nasyonal. Le 29 Zen Mr Deputy Speaker i pa en laviktwar pou Parti SPUP, i pa en laviktwar pou lezot parti, menm sa rezolisyon i pa en laviktwar pou personn me plito i en laviktwar pour lepep Seselwa kot nou pe dir fermeman e klerman ki nou koman en pep nou vwar senbol nou Lendepandans koman sa karakterizasyon nou fitir e lafason ki nou pei i bezwen kontinnyen evolye. Se sa ki nou Lasanble pe dir ozordi.\nMr Deputy Speaker, Sesel nou diferan. Nou leadership in realiz lenportans enkli tou Seselwa dan son devlopman. Nou’n etablir en sistenm gouvernans stab ki’n fer nou pei kontinnyen avanse. Malgre bokou defi nou pei in arive sirmont tou pou vin en legzanp lo nivo enternasyonal. Bokou pei dan lemonn antye pa kapab zourir sa menm kalite stabilite. Mr Deputy Speaker atraver en leksperyans ki mon’n gannyen, mon’n obzerv eleksyon dan lezot pei e ou vwar kimannyer lapovrete, divizyon e mank linite nasyonal i kapab detrir tou sa ki ou’n batir.\nMr Deputy Speaker sa ki nou devret apresye e mon krwar tou lepep Seselwa i devret apresye se lafason ki nou’n apros nou demokrasi, se lafason ki nou matirite politik ozordi i permet nou zwenn ansanm pou selebre en moman istorik kot nou pe vwar kimannyer nou kapab konsolid souvrennte e linite nasyonal dan nou pei. Moman in arive pou nou asire ki zenerasyon fitir i kontinnyen batir lo sikse lepase, fer nou bann zenn apresye lenportans kontribisyon ki bann ki’n pas avan nou in fer anver nou pei, ki’n fer avan nou demokrasi. Sert i annan desizyon ki pa pou fer plezir a tous, me sa ki enportan se ki nou bezwen deside weither ou pou dwell on the negative or weither you will look for the positive and work together as a nation pou nou kontinnyen avans pli devan. That is the fundamental issue ozordi.\nMr Deputy Speaker se sa lideal ki sa tel Mosyon i ranforsi. Se sa lafason ki mon vwar sa Mosyon. Se kimannyer demen mon zanfan, ou zanfan, nou zanfan pou ziz kontribisyon ki nou nou’n fer pou kontinnyen avans nou pei. Fodre nou mazinen ki demen listwar pou zize lafason ki nou’n apros mentenir linite nasyonal, lafason ki nou’n apros mentenir social justice, lafason ki nou’n apros mentenir koezyon sosyal dan nou pei. E se sa zizman ki pou fer, ki pou dikte ki kalite legacy ki nou nou’n kit deryer koman en zenerasyon responsab ki pare e krwar ki nou pei i bezwen kontinnyen avans pli devan.\nMr Deputy Speaker si i annan en moman dan nou listwar ki nou devret fyer ki nou Seselwa, the time is now. Sesel ozordi in vin en beacon Mr Deputy Speaker. Napa en pei omonn ki pa pe gete ki pe pase Sesel. Less than a 100 thousands population Mr Deputy Speaker avek en GDP ki enn parmi pli o dan lemonn. This is an achievement Mr Deputy Speaker. Menm si nou annan defo, menm si nou annan keksoz ki pa pe marse me selman i annan en keksoz fondamantal. Sesel pe kontinnyen avanse and for that we need to be proud, every Seychellois. Weither ou subscribed to mon political belief or not, sa ki fer ou inik se ki ou osi ou en Seselwa e ou pe travay pou kontinnyen fer ou pei avanse. And that’s the fundamental truth Mr Deputy Speaker.\nAn konklizyon Mr Deputy Speaker mon pa pou quote listwar, me mon pou plito regard ver lefitir. E kestyon fondamantal ki mon pou demande: Will you choose to see the negative? Will you choose to seek what is always wrong? Will you choose to find what is not working? Or rather, will you choose to work together, join hands and move towards the future – a better future, towards a new Seychelles for the benefit of the future generation? This is the fundamental Mr Deputy Speaker. Thank you.\nBon avek sa nou a pran en break e nou ava rezwenn 2er.\nBon. Mon a dir bonn apre midi e nou a kontinnyen avek nou Mosyon table par Onorab Pierre. E mon ava envit Onorab Arnephy.\nMersi Mr Deputy. Bonn apre midi Mr Deputy. Bonn apre midi tou bann koleg.\nMr Deputy, Mosyon ki devan nou, ki pou demann Gouvernman pou deswit e aktivman komans bann prosesis neseser, pou fer ki le 29 Zen i ranplas le 18 Zen koman nou Lazournen Nasyonal i en deba ki’n deza komanse enpe letan e parey bann koleg in dir pli boner, i en deba ki nou, lo sa kote latab, nou fortman krwar ladan.\nMr Deputy, Sesel in viv en parkour istorik e politik tre enteresan, atraver lalit SPUP, SPPF e ozordi, Parti Lepep. Ki ozordi ler nou regard otour nou, nou konstate ki serten desizyon brav ki nou ti fer koman en pep sa letan, in fer nou sa Nasyon souveren ki nou ete ozordi. Bokou in ganny dir. Bokou in ganny fer. Bokou in ganny eksperyanse, me i reste ankor bokou pou fer. Seselwa in reste touzour determinen pou sa meyer demen. Sa zouti ki’n permet nou kree sa kalite demen ki Seselwa ti zis reve sa letan, sete san dout nou lalit pour Lendepandans.\nMr Deputy, Lendepandans nou ti demande. Nou ti lite e nou ti gannyen. Ozordi, nou fyer get nou bann lakonplisman, gras a sa determinasyon pou kapab pran nou desten dan nou prop lanmen. Avan le 29 Zen 1976, Sesel ti pe viv dan en lepok. Si sa lepok nou ti koz lo sistenm klas, ozordi nou pe koz lo loportinite egal pour tou. “Be what you want to be.” Si sa lepok, Sesel nou ti koz koze gran blan, ozordi nou pe koz lo Nasyon Seselwa, ki pe fer sikse dan diferan domenn. Si sa lepok, Sesel nou ti koz lo en minorite privilezye, ozordi nou pe koz lo drwa egal mazorite nasyon Seselwa, pour li annan son lopinnyon e son lapartenans kelkonk. Si sa lepok, Sesel nou ti koz lo opresyon, diskriminasyon e eksplwatasyon, ki ti pe vin entolerab dan sa pei, ozordi nou pe koz lo epanwisman sak endividi pou devlop son potansyel. Si sa lepok, Sesel nou ti koz lo mank kondisyon e nesesite viv debaz, ozordi nou pe koz lo laspirasyon en pep ek en nivo konfor enkrwayab.\nWi Mr Deputy, Sesel e Seselwa in fer en parkour merveye depi son Lendepandans le 29 Zen 1976. Ozordi nou debout fyer pou koz lo bann reisit e tou sa ki nou’n arive akonplir e pe kontinnyen akonplir koman en Nasyon. Nou sikse ozordi i reflekte nou fyerte, lazwa tou nou lakonplisman, nou komitman e determinasyon pou kontinnyen batir en meyer fitir akoz nou en pep ki krwar dan potansyel sak zonm ek fanm ki dir i en vre patriyot. Pare pou donn en koudmen dan konstriksyon son pei.\nNou Lendepandans in permet nou osi kree sa platform, kot in permet nou pep matir politikman e osi nou demokrasi vivan i laprev en tel matirite. Sa lespri linite Nasyonal in komans ankre dan lavenn nou sitwayen. E se sa ki pou anmenn nou plis prosperite koman en Nasyon.\nWi Mr Deputy. Koman en zenn Nasyon, nou’n arive akonplir bokou pandan sa bann lannen, akoz nou’n travay dir e dan en fason tre disiplinen. Nou’n reste tre kouraze e nou pa’n zanmen per defi. Malgre diran nou parkour nou’n pas dan bann moman difisil e tirbilan, nou pa’n zanmen deroute. Nou reste vilnerab koman en pti leta zil. Me nou determinen pou asir plis devlopman soutenab, pou plis prosperite e krwasans ekonomik e sosyal pour nou pep. Se nou lwayote koman en pep ki fer nou debout solid e fyer. Pli for ki zanmen e se sa moter e lakle nou sikse. Nou sikse in lo tou fron. En bon sistenm ledikasyon pou nou zanfan, swen lasante de baz pou sak sitwayen, lozman konvenab pou nou bann fanmiy, progranm byennet sosyal pou nou dimoun, pansyon retret pou nou dimoun aze, diplomasi aktiv, proteksyon nou lanvironnman, progranm lenfrastriktir, devlopman konpetans. Tousala in fer nou ganny nou idantite koman en Nasyon. Me Mr Deputy, lalis i reste long. Nou dimoun in benefisye e fer en kantite progre dan domenn pti e mwayen biznes. Sipor finansyel in ganny met a dispozisyon bann antreprener e ozordi sa pe kree bokou lanplwa. Ede konsolid nou lendistri tourizm e osi ede dan nou economic growth. Nou’n konble later e kree zil kot ozordi biznes, pti koman gran pe fleri. Se gras a nou demars pou Lendepandans ki nou zil tel ki Aldabra, Farqhuar e Desroches, sa letan administre par BIOT ti ganny retournen avek Sesel e ozordi, nou fyer ki Aldabra in ganny deklare koman en sit patrimwann mondyal par UNESCO. Nou’n reklanm sa ki ti pou nou e ki fer nou lafyerte.\nMr Deputy, ankor enn fwa, lalis i long. Prezidan Rene ti dir dan enn son Diskour 30an pase e mon quote: ‘People of Seychelles. The future is ours. Let us continue to work in unity and fraternity. Let us remain vigillent in our struggle for a better life. Hand in hand, let us continue marching towards glory for our Country and our people’.\nWi Mr Deputy. Se zisteman nou konviksyon pou vwar sa meyer Sesel ki ozordi, vizyon partaze par Msye Rene plis ki 30an pase i fer nou kontinnyen stand tall e get lavenir avek bokou loptimiz e lespwar. Pou kontinnyen prezerv nou bann lakonplisman e nou idantite koman en Nasyon. Sesel, malgre son pti grander, ozordi pe zwe rol leadership dan lemonn, dan diferan domenn tel ki lager kont piratri, lekonomi ble, konsept Ile Vanille, medyasyon konfli, kanpanny kont resofman later eksetera. Koman en zenn Nasyon, nou’n arive devlop e konsolid bann prensip bon gouvernans. Lakominote pe ganny bokou ankouraze pou pran ownership zot kominote. Kot sa lespri volontarya ki ti enn fwa reponn dan 4 kwen nou pei i a ganny reviv. Annou sezi sa letan, sa moman, pou nou ankor enn fwa demande kwa ki nou kapab fer pou ed nou patri. Nou patri ki’n bers nou pe demann sak son zanfan pou fer en legzanmen de konsyans. Met nou diferans e diverzans politik dekote e travay dan linite nasyonal pou byennet nou pei. Selebrasyon nou lafet Lendepandans koman nou Zournen Nasyonal is fitting for such purpose. The time has come and the time is now.\nMr Deputy, mon konnen ki sa bann diskisyon lo sa size pou kontinnyen e alor en rekomandasyon, si zanmen Gouvernman i deklar sa lazournen koman nou Lazournen Nasyonal, se ki mon ti a kontan ki nou lans en konpetisyon artistik dan tou son form e dan tou son dimansyon kot Seselwa dan tou group a ganny sans pou zot reflekte zot laspirasyon atraver sa lespri patriyotizm e linite nasyonal atraver sanson, teat e poem.\nMr Deputy, pou konklir. Le 29 Zen 1976, ti trouv nesans en pep, apre plis ki 200an anba dominans pouvwar kolonyal Eropeen. Depi sa dat, nou’n vin gardyen nou prop desten. Nou bezwen kontinnyen travay san ses pou prezerv sa sikse ki nou’n arive fer pou prosperite nou fitir zenerasyon. Defi pou touzour la. Nou bezwen les bann loportinite ed nou sirmont bann defi. Nou sipor pou fer ki le 29 Zen i ganny konsidere par Gouvernman koman nou Lazournen Nasyonal i alors enn ki nou fermeman krwar ladan akoz zisteman, nou’n toultan krwar dan bann prensip sakre, asosye avek lendepandans e ki fer ki nou sipor pou en tel demann i enn ki vreman zistifye. Parey nou Zournen Nasyonal le 18 Zen in kree sa platform pou anmenn ansanm e devlop sa lespri konsansis ant bann parti politik, lasosyete sivil, legliz e kot sak endividi i kapab zwenn ansanm pou partaz zot lide e lopinnyon dan lentere linite nasyonal, nou lafet Lendepandans, si i vin nou Zournen Nasyonal, mon napa okenn dout ki i pou ranforsi en tel prensip nob e anmenn nou Nasyon bokou plis ansanm ankor. In plis ki ler ki nou retir tou bann fakter ki fer nou divize koman en Nasyon. Kot nou a kontinnyen promot bann valer, prensip e pratik lademokrasi ki sakre pou tou Seselwa dan sa Nouvo Sesel ki nou pe batir.\nMon pou siport sa Mosyon. Mersi Mr Deputy.\nOnorab De Commarmond. Micro, switch off.\nMersi Mr Deputy Speaker. Mr Deputy Speaker. Mosyon ki devan nou la i en Mosyon enteresan. Avanse 1, par Leader Lopozisyon e son konteni i baz lo sa ki Parti Lepep, parti ki mon reprezante dan Lasanble in koz lo la dan son Kongre dernyenman. E osi ler mon’n get bann papye. Bann papye Lopozisyon sirtou dan pei, in osi tous lo sa menm konteni menm Mosyon. E tou pe dir wi to a certain extent.\nMe ki Mosyon devan nou i anglobe? Sa Mosyon i tous 2 keksoz. Enn, i tous Lendepandans, apre lot, Lazournen Nasyonal. Sa 2 pwen. Konmsi i santre lo la. Prezan, dan mon perspektiv pour mwan, mwan, i enportan nou get sa 2 zafer la. Enn, Lazournen Nasyonal kisisa, akfer, eski i vo lapenn annan? Kisisa Lazournen Nasyonal? Bann lezot pei dan lemonn, eski zot swiv sa? E mwan letan mon pe gete, dan mon resers, mon vwar poudir Lazournen Nasyonal i en Lazournen ki dan en pei tou dimoun i zwenn ansanm, i selebre, i kontan. I fet sa lazournen. I en konze piblik dan tou pei. E letan mon gete, i en lazournen ki dan lamazorite ka, la grann mazorite ka, i lie direkteman avek Lendepandans en pei. I annan de ka, par egzanp Lanmerik, i lie a deklarasyon Lendepandans en pei. Deklarasyon Lendepandans i pa vedir Lendepandans li. Selman sa zour ki zot in dakor, dir lala deklarasyon Lendepandans. Sa zour la in vin zot National Day.\nI annan lezot pei in swazir en zour legliz. St Patrick, sepa St Andrew. Laba Langleter i kontan en pti pe dan sa direksyon akoz Langleter limenm, i napa en Zournen Nasyonal li. Napa. So, i annan detrwa zour. I annan serten pei i koumsa. I annan detrwa zour ki i konsider zot bann Zournen Nasyonal.\nI annan dot pei, i zot Revolution Day. Mon pran en pei parey Larisi i zour zot Revolisyon la. Zot pa’n vin endepandan sa zour. Zot pa’n zanmen ganny kolonize dan sa fason pou zot vin endepandan e ganny zot Lendepandans koman zot Zour Nasyonal. Revolution Day la i zot Zournen Nasyonal. Me zour zot Zournen Nasyonal la, zot in osi liber serten pei, par egzanp Finland, Poland. Zot ti vin endepandan menm zour so, preski menm letan la. So, zot laba zot in ganny zot Zour Nasyonal relye - lie avek zot zour Lendepandans.\nI annan dot pei ankor li, i servi lezot rezon. Queen’s birthday, King’s birthday. Zot Zournen Nasyonal. So, i varye. Ou a vwar Lafrans li i dir ou. Lafrans i dir ou zour revolisyon Fransez. I annan lezot dimoun i asosye sa, dir ou Zournen Labastille. Savedir i varye.\nLot soz ki nou kapab analize parey mon’n dir se Lendepandans limenm. Kisisa Lendepandans? Eski, kestyon nou kapab poze. Eski letan en pei i vin endepandan, eski i lib? Neseserman i lib. Eski i ganny son freedom? Eski neseserman en pei ki vin endepandan i vin en pei devlope e anmenmtan anmenn boner pou son pep? Konmsi i annan tou sa bann sa. Dan pe koze la, mon’n mazin par egzanp en pei koman Zimbabwe. Mon get Zimbabwe ozordi, in sipoze endepandan, repiblik and what not. Letan mon konpar Zimbabwe en bann lannen pase ek ozordi, mon demann mon lekor. Oli Lendepandans la? Mon pran en pei parey dan nou rezyon menm la, Madagascar. Mon pe sey rode oli pep Madagascar dan Lendepandans Madagascar. Bann kestyon mon krwar nou bezwen a en serten moman poze.\nE prezan, Lendepandans limenm, letan nou gete i donn pouvwar en pei pou li zer son bann keksoz, sirtou son teritwar. Konmsi i ansarz son pei limenm. Son pep. Sa pep la. Sa bann dimoun dan sa pei. I ansarz e desid lo son teritwar e i sipoze osi lo son lavenir. Parey nou’n poz kestyon. Eski tou i ti koumsa? Mon krwar letan nou pe koz lo la, nou bliye an pasan ozordi i Zournen Nasyonal Portigal. Portigal li osi in koloniz lezot pei me li i pa’n ganny kolonize, so i pa’n ganny Lendepandans.\nMr Deputy Speaker. Nou dan Sesel si ou kalkile, nou’n annan diferan parti politik e ordinerman Lendepandans, i annan de pei tre rar ki i ganny sa Lendepandans konmsi lo en bout papye koumsanmenm. Laba pouvwar kolonyal i sinnyen, i dir ou vin endepandan. I annan mazorite pei, lagrann mazorite pei enkli Lanmerik. Lanmerik en ta lager pou Lendepandans. En ta vyolans in arive pou Lendepandans. Pou zot ganny Lendepandans. Zot ti bezwen vreman bataye en, kont pouvwar kolonyal. E so, mazorite pei, pou zot ganny Lendepandans, in annan pamal de vyolans, pa mal de lager, lalit entans in ganny anmennen. So, in annan en struggle, parey nou apel sa an Angle, ki apre i aboutir a Lendepandans. E i pa zis aboutir akoz zot reisir zis koumsa me akoz sa pouvwar kolonyal i santi li tonbe vizavi lalit ki sa bann pep i anmennen e vwar serten moman, i bezwen donnen. E Sesel i pa en leksepsyon. I pa en leksepsyon letan nou kalkile, nou pran parkour nou listwar, nou vwar poudir nou’n pas atraver tou sa bann diferan staz nou. Sorti dependence of Mauritius nou direkteman koloni Angle. Nou’n plitar lager, lanmenm la anmenn en lalit e avek gidans Parti SPUP e plitar, en pti pe letan apre, parti Demokratik osi in vin dan zwe. Alor, in annan sa struggle ki’n ganny anmennen. Dan toulede sirkonstans, nou vwar poudir dan Sesel sa letan, tou dimoun pou dir ou. Depi parti Demokratik sa letan, depi parti SPUP. Tou dimoun ti pe viv Sesel i bezwen dakor avek serten realite poudir nou pep ti an aryer, nou pep ti mizer. En bann menm ti dir ni pti kouyon dan bwat nou pa pou kapab mete, telman nou ti’n ganny anvlope. Me nou, nou ti konnen poudir, serten lot bout ti konnen poudir si nou vin endepandan, nou a kapab met keksoz dan bwat. E ozordi mon kontan, nou vwar nou ton dan bwat. E plizyer lezot keksoz byento ava mete ankor.\nNow, delwil taler a ganny dekouver, tousala. I pou vin pou nou. Si ou pa endepandan, i pa vin pou ou. Savedir ou teritwar i vin pou en lot dimoun. En lot group. En lot pei. So, in annan sa struggle. So, nou ti mizer, nou pep ti dan en sityasyon vreman enkrwayab e bann parti politik in met presyon. Gide par parti SPUP parey mon dir. Ou vwar, mon’n swiv en progranm lo televizyon. Ti annan en parti pe dir i pa oule Lendepandans. Zot ti oule entegrasyon avek Langleter. I annan pei i koumsa. Ou pran Lafrans par egzanp dan nou larezyon la. La Reunion. La Reunion i en dependencies of France. I ankor depan lo Lafrans. Ok. I en nespes parey entegrasyon ek Lafrans. En departman li ek Lafrans. Franse. E nou, i annan parti politik dan Sesel sa letan ti oule nou reste anba lezel, anba lebra Angle. I annan lot parti i dir non. Donn nou, nou full Lendepandans. Afors lite, Angle in vwar li poudir dan lemonn, in en kouran. Bokou pei pe vin endepandan. Lalit pe anmennen partou kote. Bann pei pe siport kanmarad e Angle i vwar poudir i pou bezwen donn Lendepandans Sesel. E i pa anvi donn Lendepandans Sesel a en serten parti politik. I anvi donn en lot parti politik. Sa i swa Angle e prezan i zwe en diplomasi dan sa roulman. E dan sa roulman, an 75, nou realize poudir letan bann Leaders dan Sesel sa letan ki enkli tou bann parti. Demokratik e Parti SPUP, zot ti al Langleter. Al diskit ek Angle e Angle in vwar. E Angle i dir avek parti Demokratik, dan zot meeting sekre poudir look. Nou pe al donnen Lendepandans. Sityasyon mannyer i ete, nou pou bezwen donnen. E si zot, zot pa oule. be nou pa kapab donn ou, ou pa oule. E ou bezwen dir ou oule. Dir ou oule e prezan nou, nou a swazir pou donn ou akoz Lendepandans la nou ki pou deside. Angle ki deside dan lekel lanmen i pou mete. Konmsi i annan serten keksoz dan nou pei la, nou bezwen dir. Nou listwar sa. Whether we like it or not, i nou listwar. Nou bezwen dir. E nou zanfan i bezwen konnen. I annan serten keksoz in arive e nou pa kapab avoid.\nNow, prezan, alor letan zot desann back, la Demokratik osi i oule Lendepandans. No problem. Mon pe dir sa pou anmenn a en pwen kot letan alor le 29 Zen 1976, letan Lendepandans i ganny donnen. Sa letan mon annan 17an Mr Deputy Speaker, e mwan osi mon desann Anvil. Nou fer lo Stadium en gran selebrasyon, paviyon Angle i desann, paviyon Sesel, kantmenm ti menm kouler i monte. E tou pep. Seselwa an zeneral in desann, in ralye. Seselwa in ralye. Ki ou ti Demokratik, ki ou ti SPUP. Tou in desann pou nou Lendepandans. Ti annan plizyer sanson ki’n sante. John Wirtz, lot, lot. “Manman met ou bel zip desann pou Lendepandans.” Nou menm nou dan parti SPUP nou dir nou ki ti demann Lendepandans e vre nou’n gannyen and what not. Me selman sa zour, mwan mon rapel, ti napa lager. Ti napa konmsi nanryen apard en linite. En gran linite. Pou mwan sa i en keksoz ki’n mark mwan ziska ozordi. So, mon pe dir alor ki in annan sa linite, in annan sa lanbyans, sa lakontantman, sa si ou oule dir en lafoul imans ki’n desann. En mobilizasyon par toulede parti politik ki ti la. In annan en konverzans. I annan en santiman ekstraordiner mon kapab dir pou nou pep antye. Eski sa ti vre Lendepandans oubyen non? E nou, nou’n sanse. Parti SPUP i dir ek Angle. I dir letan ou donnen, nou pa mind nou. Ou oule donn parti Demokratik pou lead pou li son Leader vin Prezidan otomatik kantmenm pa fer eleksyon. Napa problenm ou. Donnen, nou ok. Selman letan ou pe donn nou Lendepandans, donn nou osi repiblik. Fer nou osi vin repiblik. E i annan serten pei ki’n koumsa. E Angle i dir ok. Nou a donn ou, ou repiblik. I dir epi, i annan nou bann zil BIOT. British Indian Ocean Teritory la. I dir sa osi rann nou. Nou 3 group zil BIOT. Angle i rann Sesel. Bann kondisyon ki nou bann leaders sa letan in mete. E nou, nou kontan ozordi, Aldabra i ankor ek nou, Farqhar and what not. So, nou kontan. Nou teritwar in grandir. Byento nou a ganny delwil ladan. Pou nou menm. Gras a nou Lendepandans, gras a lavangard nou bann parti, gras a nou bann leaders sa letan in dakor ek kanmarad. Epi nou dir ok. I mank nou enpe keksoz pou nou vin lib. Mon pa oule al dan sa detay akoz sa apre i a vin lo le 5 Zen ki loter Mosyon in touse, me mon pa vwar li dan Mosyon sa enn la. So, mon prefere pou mwan pa tous 5 Zen akoz i pa dan Mosyon li. Mon a les li pou en lot moman si i neseser. Me pou ozordi, prezan nou dan Sesel, nou enn sa bann pei, bann rar pei petet. Napa tro bokou parey nou ki nou annan en zournen, konze piblik zour nou Lendepandans le 29 Zen me ki pa nou National Day. I pa nou National Day. I ti, la i nepli. Prezan nou dan nou sazes, akoz nou realize ozordi. Si ou ti pou dir mwan yer. Konmsi letan nou ti fek ganny Lendepandans, vre en kantite keksoz pa ti ankor regle dan pei. Ozordi ki nou pe koze, en kantite keksoz in ganny regle dan nou pei. Nou pep in annan son lidantite nasyonal. Taler avan mwan loter, sa ki’n koze, Onorab Arnephy in fer resorti serten pwen fantastik. Mon fer la konparezon ozordi nou pa pe koze. Sa zafer rasis, blan. In fini pou nou. Ozordi nou annan en lot keksoz devan nou. Nasyon Seselwa. Ou konpran mwan Mr Deputy Speaker? Ozordi nou pe koz ledikasyon pour tou, nou pe koz lasante pour tou. Letan pe donn lakaz la, nou pa ni pe get ni ran, ni klas, ni kouler, ni nanryen nou. Nou pe gete, i merite, nou pe donnen. Konmsi nou annan en pei ki’n vreman al bokou delavan. Letan nou pe deside ki nou pou fer ek nou pei, ki bann desizyon nou pou pran. Nou pa ni bezwen konsilte okenn personn. Nou asize antre nou, nou menm nou koman en pei, koman en Nasyon, nou deside. E si i neseser, Gouvernman limenm i oule konsilte menm Lopozisyon, i konsilte. Lot zour mon’n fek vwar, Leader Lopozisyon i ti al kot Prezidan, zot in al diskite. I pe konsilte menm. Konmsi tousala, i pe fer dan en lanbyans. E kot nou pe ale?\nMon pe get dan plizyer pei tyermonn. Bann pei Lafrik. Pei ki pe devlope. Mon vwar i annan koman i vwar delwil, apre zot lager. La dan Sid Soudan ti’n komanse annan en bon pei, en bon Gouvernman, delwil, lot, lot. En pti kou la mon vwar pe lager. Nasyon Ini i bezwen mele. Prezan nou, la mon’n tande. Mon pa pe dir ditou sa avek delwil me selman nou, nou en lot kalite pei nou. Nou annan en tipti gin later, en ta lanmer otou nou. Diferan pei nou ki - en bann lezot pei. Prezan nou pe dir. E mon kontan Mosyon ki’n vini. E nou, nou vwar sa nou. Parti Lepep ozordi ki dekoul dan parti SPUP. Ti Parti Lepep, apre parti SPPF. La i Parti Lepep. E nou pe dir lepep. Parti Lepep, lepep Seselwa zwenn ansanm. Zwenn nou. Annou ale ansanm. E nou pe dir in ler pou nou re-gete. Re-gete akoz mon krwar nou’n achieve Lendepandans. Prezan la nou pe devlope la. Nou pe al dan lot staz devlopman koman en pei. So, nou pe dir, dan sa lot staz i enportan. Ekstrememan enportan ki linite Nasyonal i number 1. Nou pa kapab ale dan lot staz si nou pa ini koman en pep. Nou pa kapab al dan lot staz devlopman dan nou pei, dan nou fitir koman en pep divize. Koman diferan group. Nou pe dir serten keksoz nou pou bezwen strong enough, nou pou bezwen annan en grander lespri. Sir James Mancham i kontan dir sa. En grander despri ki permet nou vwar, pou dir look. Sa nou kapab met ater, sa bann nou kapab sanze pou nou al delavan. E mon krwar in ariv letan pou nou kapab revwar sa zour Lendepandans. Sa zour, nou Zournen Nasyonal. Si alor dan mazorite pei Zour Lendepandans e vre Lendepandans, ozordi nou’n gannyen. Nou ti rode, nou’n fini gannyen. Lendepandans nou menm ki ti demande e nou’n ganny tou sa. E alor i normal ki nou revwar le 29 Zen. Pa kapab. Mwan mon vwar poudir le 29 Zen. Akoz Lendepandans i nesans en pei. Letan en pei in anba pouvwar kolonyal, zour i ne, zour i vin en pei souveren se zour son Lendepandans. So, sa zour, i bezwen strong. Pou en pei, i bezwen sa moman pli for. E le 29 Zen ‘76, i ti vreman. Mwan mon’n temwen li mwan. Mon’n la. I ti en moman for. Sa moman pli for ki mon’n kapab viv dan nou pei. So, mon oule, mon dakor ki sa Mosyon i la e mon pare pou siport li avek sa bann kondisyon. Avek sa bann pwen ki mon pe met devan, ki mon krwar mwan i devret sa zour ganny re-mete seryezman lo azanda nou pei koman nou Zournen Nasyonal. E loter Mosyon i dir ki Gouvernman i fer sa o pli vit posib. Mwan, mon osi mon dir fer li o pli vit posib. I don’t know. La nou annan zis mon krwar 2 semenn. 2 ou 3 semenn avan le 29 Zen. Kekfwa i pou enpe tro vitman I don’t know. Me selman, dan shorter delay, kekfwa lannen prosenn, nou ti a kontan sa zour akoz i pou prosperite ki nou pe fer tousala. I pa zis fasil. Nou Parti i vini i dir lala, ozordi nou sanz sa, non. I en keksoz ki sorti deep down. Si ou vwar nou Prezidan osi i fer sorti sa. Kongre nou parti. E mon kontan. Mon ti dan sa group ki ti desid lo la, ki ti pronons li lo la e i mean something very deep. E mon swete, letan i a ganny fer, nou pep antye i a pran li osi avek sa valer enportan. I a pran li osi avek sa santiman de linite, sa santiman for e nou, nou annan en misyon ozordi lo sa later e dan nou pei. Pou nou kapab montre sa zenerasyon ki pe vini, ki pli zenn ki nou. Nou zanfan. Montre zot koman pou viv koman frer dan nou pei. E sanson Mickey Mancham i dir. Zisteman ti ganny konpoze dan sa bann letan Lendepandans. E mon krwar nou kapab ride lo sa bann parol koumsa. Nou kapab ride lo sa bann nosyon. Lo sa bann valer koumsa. Sa i pou met en kantite keksoz pozitiv dan devlopman e dan fitir nou pei.\nMr Deputy Speaker. Let us take note today ki letan nou pe desid lo la e ki dan prosenn avenir. Vedir, mon pe anticipate ki an 2015, le 29 Zen 2015, deklare nou Zournen Nasyonal, ki nou tou, tou leaders dan sa pei, tou dimoun dan sa pei i vreman, vreman zwenn ansanm. E nou pa zis dir lo lalev, konmsi nou pe lip service to that. Me selman nou vreman, o fon nou leker. Dan pli gran profonder nou lespri. Nou tou. Leaders relizye, leaders Politik. Tou i zwenn ansanm pou kree sa, vreman donn sa Zournen Nasyonal son vre lanpler, son vre grander e son linite ki neseser pou fitir nou zenerasyon avenir.\nAvek sa, mon dakor ki nou siport sa Mosyon e ki nou vreman demann Gouvernman pou speed up pour ki nou Zournen Nasyonal i vin le 29 Zen. Mersi bokou Mr Deputy Speaker.\nMr Deputy Speaker, Manm koleg Onorab, bonn apre midi. Sesel lo en nouvo frontyer. En nouvo letap. En nouvo Sesel.\nMr Deputy Speaker, an 1756, letan Mr Nicholas Murphy ti desann pou premye fwa lo later Sesel, pou gete ki benefis ki nou koman en zil pou kapab aporte pou Lafrans. Sa letan, nou ti en leta avek bokou delo, pye dibwa, lafore, kayman e tou lezot lespes. Sa letan, ti napa dimoun lo nou bann zil. Alors, an 1770 letan premye group dimoun ti vin lo nou zil, sa voyaz pou koloniz nou e pou reste. Sa ti en group Franse e lesklav. Mr Deputy Speaker, bann premye pti pa devlopman nou leta zil ti komanse.\nMr Deputy Speaker. Si nou fer en parkour nou listwar, depi menm avan 1756, kot sa lepok bann Espanyol, bann Arab e menm bann pirat ti memwar nou labote e nou benefis. Nou kapab, as en pep, realize ki nou’n fer fas wi. Nou’n fer fas avek bann diferan letap dan nou listwar, bann diferan lepok vreman enportan ki’n mark nou e osi ki’n determin nou.\nMr Deputy Speaker. Nou pei, nou pep in viv sa bann diferan parkour nou listwar. An lizan e apresye sa bann diferan letap, in fer nou, in fer mwan koman en zenn realize e akspete ki parkour nou listwar, parkour direran letap pa’n toultan roz, i pa’n toultan byen e i pa’n toultan fasil. In montre mwan vre lalit e lagrandisman nou pep e nou pei. Nou bann gran, gran paran in viv bann letap ki’n fer nou ariv la kot nou ete ozordi. Nou bann gran paran in bann premye ki’n met sa pyer ki ozordi nou pe rezouir sa nouvo Sesel - ki’n met nou dan da bon direksyon pou sa nouvo frontyer.\nMr Deputy Speaker, nou tou koman en endividi nou’n viv en parkour. Avan ki mon ti en Manm Lasanble, mon’n viv diferan letap mon lavi. Koman en zanfan, koman en adolesan, koman en zenn adilt. E a diferan letap mon lavi, mon’n viv diferan leksperyans. Mon’n aprann, mon’n fer fot e mon’n konn enn de sikse. Mon’n plere e mon’n zwaye. Alor, lavi en pep, lavi en pei i osi fer fas avek plizyer letap. Parey mon’n mansyonnen avan dan nou listwar, kot letan nou ti ankor zanfan. Pe komanse koman en pei, pe komanse koman en pep e kot nou’n reisir e nou ankor pe grandir. Wi. Parey parkour nou lavi. Parkour en pep, en pei i osi annan son moman douloure, tirbilan, difisil, zwaye, sikse e retonbe. Me nou parkour e fason mannyer nou azir ek nou bann parkour ki fer nou sa ki nou ete ozordi. E koman en pei, koman en pep, ki’n fer nou ariv kot nou ete la ozordi.\nMr Deputy Speaker. bokou de fwa, serten nou ti a’n voudre turn back the clock pou fer keksoz diferaman si nou ti konnen. Me se sa labote lavi. History is past. Se lepase. The way forward se ki ou fer avek ou listwar. Avek ou pase. Ki nou’n retire de bon pou anmenn nou pli devan. Ser e frer Seselwa, vre lakle lavi se aprann atraver ou pase. Annan en bi koman pou bouz devan. Ser e frer Seselwa, pou nou tou, nou’n pas atraver bokou e nou’n viv bokou. Pou ou mon bann militan ki pe ekout mwan la ozordi, mon konnen ou pe fer en tour dorizon ou lavi. Lavi nou pei. Pou ou sa zenn, petet i sa letap kot ou pe rode kwa ki bi ou lavi. Reflesir lo kote ki nou’n sorti.\nMr Deputy Speaker. Nou listwar ki’n fer nou sa pep ozordi. Sa pei ozordi. Nou Seselwa. Se sa nou vre lidantite. Le 29 Zen 1976, se sa ki lepep Seselwa in reisir e nou’n atenir. Nou Sesel. Sesel in sorti lwen e nou annan ankor bokou pou nou ale. Sesel i lo bon semen. Seselwa, Seselwaz. Sesel, la i nou letan. Sesel i lo en nouvo frontyer. Mon en zenn Onorab dan sa Lasanble. Alor, responsabilite mon pei pou anmenn li pli devan i pour nou lazenes. Sa nouvo frontyer i pour nou pou realize. Bokou parkour listwar, mazorite nou, nou pa’n temwannye. Me nou annan loportinite la pou nou desid nouvo letap nou pei. Pou nou desid nouvo letap koman en pep. Pou nou desid nouvo letap pou Sesel Sa “Nouvo Sesel.”\nMr Deputy Speaker, sitasyon i dir:- “Ask not what your Country can do for you. Ask what you can do for your Country.” Frer e ser Seselwa. Sesel ozordi, nou’n ganny rekonnet koman en legzanp lo nivo enternasyonal koman en pti leta zil. Bokou pei e pep ozordi i admir nou. I rekonnet nou. Wi. Tou pa an roz. Me nou’n byen debrouye. Nou en dirizan dan konbat kont piratri. Nou diplomasi aktiv lo nivo rezyonnal e enternasyonal i merit ganny rekonnet. En legzanp en idantite en pep divers, milti-rasyal me an pe. En legzanp pou lepanwisman nou bann madanm e nou pep an zeneral. Nou en legzanp dan konfyans ki nou dirizan i plase e valoriz nou lazenes. En legzanp lapresyasyon e gratitid nou bann vye paran. Byento nou pe bouz lo WTO. Nou pe rod en syez dan Konsey Nasyon Ini.\nMr Deputy Speaker. Sesel se sa en nouvo frontyer. Wi, nou kapab e wi, in ariv ler. En Nouvo Sesel. Lanmour pou nou pei, lanmour pou nou pep i merit, i bezwen avan tou, avan nou e pour nou tou. Sesel i pou nou. En Nouvo Sesel i a nou. I nou koman en endividi, koman en pep ki bezwen fer li. Pa personn, pa en lot, me nou tou. Sa “Nouvo Sesel” pou mwan, pou ou e pour nou zanfan. Sa nouvo frontyer i apartenir a nou tou. En nouvo letap se linite nasyonal.\nMr Deputy Speaker. Mon lev mon sapo pou nou dirizan. Dirizan nou Parti e nou pei. Bann tel desizyon i bann desizyon for e desisiv, me ki bezwen ganny pran dan nouvo evolisyon nou pei, nou Parti e nou pep. Bann desizyon pou fer sa premye pa pou montre aksyon konkret dan nou lanbisyon pou linite nasyonal pou nou pep. Bon sanzman pour bann bon koz kan i neseser. Bezwen arive pou nou fer fas avek sa nouvo letap. Pour en nouvo letap. Pou sa nouvo frontyer.\nFrer e ser Seselwaz. Nou kapab annan diferan pwennvi. Nou kapab annan diferan fason fer me annou ini lo en sel pwen komen. Nou ini nou tou pou sa ki bon pou nou pei. Permet mwan Mr Deputy Speaker pou sit bann ekstre dan liv “Torture of freedom. A further appeal for national unity.” In ariv ler pou nou aret divize. Annou aret, annou met diferans dekote. Annou travay ansanm pou benefis lepep Seselwa. In ariv ler pou nou aret dispit oubyen mirmire lo bann issues e annou servi nou pep pou li pli prospere e pou li avanse. Si nou vreman konsernen e dedye nou lekor pou welfare nou dimoun, lanmour nou pep e devlopman nou Sesel, nou bezwen bliy lepase e travay ansanm dan linite. Sa pa vedir ki nou koman bann parti, oumenm bann lezot endividi, nou pou napa pwennvi diferan. Ki nou pou partaz menm pwennvi dan tou keksoz. Nou pou toultan annan nou diferans me nou bezwen fer sir ki nou diferans pa anpes progre e devlopman nou pei e nou pep. Pou nou tou ki annan bann rev e osi ki fer fas a ilizyon linite nasyonal e fer li vin en realite. Nou bezwen sakenn pran nou bout, zwenn ansanm pou fer sa rev realite.\nMr Deputy Speaker, mon pou quote en dernyen dan let ki ti adrese par Prezidan Rene pour tou Seselwa. “Only by unity of purpose shall we achieve the new frontier for the new Seychelles and economic prosperity”.\nMersi. Mon siport sa Mosyon.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, ansyen slogan Tourism Board. “Seychelles unique by a thousand miles.” I reflekte karakter Sesel, enkli son Lendepandans akoz i ti en levennman inik, menm lo nivo mondyal. Pou premye fwa dan listwar limanite, ou ti annan en fenomenn politik ki ti diviz en pep e apre ini li. Lalit pou Lendepandans ti en fakter divizyon, me Lendepandans limenm ti anmenn linite. Sa paradox i kontribye pou fer nou pei unique by a thousand miles. Pou nou konpran sa paradox, nou bezwen fer en distenksyon ant Lendepandans koman en prosesis e Lendepandans koman en outcome. Koman en prosesis politik, Lendepandans i en fakter divizyon. Me koman en outcome politik, Lendepandans i en fakter inifikater.\nMr Deputy, koman en prosesis politik, Lendepandans i pran laform lalit ki ti deroul pandan 13an, tandis ki koman en outcome politik, Lendepandans se sa levennman ki ti ariv le 29 Zen 1976, kan Sesel ti ne koman en Nasyon. Koman en prosesis politik, Lendepandans i en fakter divizyon dan nou pei akoz nou pep ti ganny divize dan 2 kan. Bann ki ti oule Lendepandans e bann ki ti oule self rule e reste atase avek pouvwar kolonyal, sa letan Grand Bretanny. Sa divizyon ti ganny senbolize par 2 kouler. Rouz, kouler SPUP ki ti pe lalit pou Lendepandans e ble, kouler SDP ki ti anvi reste atase avek Grand Bretanny. Me zour Lendepandans, tou Seselwa ti ini akoz sa ki ti pe rod Lendepandans koman sa ki ti anvi reste atase avek pouvwar kolonyal, toulede ti sorti venker. Sa i en fe rar dan listwar. Dan langaz game theory, nou apel sa sityasyon kot i annan zis venker, napa perdan, en win/win situation oubyen en plusom game. Sa i en keksoz ki Seselwa i devret tre fyer akoz napa bokou Nasyon dan lemonn ki’n reisir transform en menm eleman ki ti diviz zot an enn ki inifye zot. Sa i en leritaz ris ki nou pa zanmen merit perdi. Alors Mr Deputy, komemorasyon Lendepandans i annan en doub sinifikasyon pou lepep Seselwa. Premyerman, i sa dat ki senboliz nesans nou pei koman en Nasyon. Dezyenmman, i laviktwar linite lo divizyon. Komemorasyon Lendepandans i en selebrasyon linite e nou merit prezerv sa senbol akoz i lakle nou sikse. Lo en kote, Lendepandans i senboliz nesans Nasyon Seselwa me lo en nivo pli profon, i senboliz nesans en kiltir politik, kot i annan zis venker e napa perdan. Sa i en kiltir politik ki nou merit ranforsi e fer li vin en tre nou karakter Nasyonal. Par fer zour Lendepandans vin Lazournen Nasyonal, i en lendikasyon tre kler e for, ki nou anvi promot en kiltir politik enkliziv, kot personn pa perdi. Par fer zour Lendepandans vin Lazournen Nasyonal, Sesel pou pe anvoy en mesaz kler avek lemonn, ki nou anvi en lademokrasi ki enklisiv e ki pa les personn dekote.\nMr Deputy, sa kiltir politik kot tou dimoun i venker i osi en nesesite sa moman. Otan dan nou pei ki lo lasenn enternasyonal. Sa dernyen 10an, Sesel pe pas atraver en gran prosesis transformasyon, karakterize par reform e langazman nou pei lo lasenn enternasyonal. Nou koz bokou lo reform ekonomik, reform sosyal, lo nou sikse dan lalit kont piratri e nou diplomasi aktiv ki pe pran laform nou kandidatir pou vin en manm non-permanan lo Konsey Sekirite Nasyon Ini an 2017/2018. E nou rol leadership enternasyonal pou promouvwar konsept lekonomi ble. Sa bann gran transformasyon i merit ganny konplete par bann nouvo fason fer. Zisteman, sa politik linite nasyonal ki Prezidan James Michel pe promouvwar i sa eleman politik ki reform e langazman enternasyonal nou pei i merite. Par fer zour Lendepandans ki ini tou Seselwa vin Lazournen Enternasyonal, nou ava pe met anplas en pilye enportan dan politik linite Nasyonal.\nMr Deputy, nothing is more powerful than an idea who’s time has come. E fer zour Lendepandans vin Lazournen Nasyonal, i en lide ki pwisan akoz son letan in arive. Konzonktir enternasyonal i determin sa letan. Nou vwar lo nivo enternasyonal ki limanite pe rezet tou form divizyon e adopte bann lide e pratik ki ini zonm. Nou vwar sa lo nivo teknolozi avek internet ki ini dimoun. Nou vwar sa lo nivo diplomasi, kot bann Nasyon ki ti lennmi yer i ozordi pe korpere. Nou vwar sa lo nivo bann larelizyon ki pe zwenn ansanm pou diskite. Lemonn pe al dan direksyon kolaborasyon e pti Sesel pa kapab reziste sa mouvman. En ekonomis britanik ki tre popiler, Jeremy Rifkin in envant konsept collaborative comments pou dezir bann valer e pratik ki anmenn dimoun ansanm. Par fer le 29 Zen vin Lazournen Nasyonal i en collaborative common ki nou pe met anplas akoz i pou ranforsi nou lademokrasi par ankouraz en politik enklisiv e anmenn nou pei ver en nouvo frontyer.\nMr Deputy, mon pou siport e vot anfaver sa Mosyon pou fer le 29 Zen ranplas le 18 Zen koman nou Lazournen Nasyonal. Mersi.\nMersi Mr Deputy. What we are in fact aiming at is the creation of a Nation, not the establishment of a group of nationalities. Only by unity of purpose shall we achieve economic prosperity. Prezidan France Albert Rene an Fevriye 1970. En referans ki mon’n retire dan nouvo biografi, “Albert Rene, the father of modern Seychelles,” ekrir par Kevin Shilintton.\nMr Deputy Speaker, koleg Onorab, ki lot fason mon ti pou kapab komans mon lentervansyon si pa avek parol en zonm saz. En zonm entelizan. En zonm pasyonnen. En zonm senp. En zonm determinen. En vre papa pou Sesel. Mon kapab kontinnyen dekrir li me letan pou senpleman pa ase pou fer sa. Me senpleman avek en sel mo, mon ava dir en vizyoner. Wi. Sa zonm ki ti swete vwar en Sesel ini, prospere, avek son prop idantite. En zonm ki senpleman merit bokou respe e lapresyasyon pep Seselwa. Prezidan Rene ti fer en tel deklarasyon an 1970, apre en semenn piblikasyon bann lartik ekrir dan Le Seychellois sa letan, komanse par en let ekrir par Dolfus Delorie, pou demande si Konstitisyon ti pou rezerv sit pou bann group minorite dan Sesel sa lepok, kot i ti mansyonn bann rezidan Endyen, Sinwanr, Eropeen, bann gran blan, kreol rouzon, blan milat, kreol nwanr, kreol de zil, zis pou sit detrwa legzanp. Pou note, zournal Le Seychellois ti pou gran blan, parey zot ti ganny fer referans avek sa lepok. Me Prezidan Rene ti annan en vizyon ki bokou sa bann gran blan sa lepok pa ti partaze. Sa se en Sesel ini, san diskriminasyon rasyal, ou kouler ou lapo, ou kantite propriyete, ou kantite larzan ou ti annan. Son pli gran legacy pou pep Seselwa, se in donn nou nou lidantite. Annan pasyans avek mwan. Nou destinasyon byensir se ver le 29 Zen 1976. Me parey zot konnen, tou keksoz i annan en komansman, kot apre nou batir lo la. Vizyon sete depi okomansman pou Sesel ganny son Lendepandans e sa vizyon e determinasyon en pep deryer li pa’n zanmen ganny efase ziska son lakonplisman. Lendepandans ti neseser pou sa pep kreol kapab devlope e progrese. Lendepandans nou ti oule, Lendepandans nou ti gannyen. Dan listwar in fini grave ki le 29 Zen 1976, Sesel e lepep Seselwa ti ganny son Lendepandans. Ou ti kapab SPUP, ou ti kapab SDP sa lepok me sa ki kler se lepep Seselwa. Nou zil Sesel ti ganny son Lendepandans. Pou en moman dan listwar, sa 2 parti mazoriter ti’n kapab inifye ver en koz ki nob. Sa se pou liber Sesel. Listwar i rakont nou bokou plis keksoz ankor ver sa larout pou Lendepandans. Sa ki ti oule Lendepandans e sa ki pa ti anvi Lendepandans. Me ozordi pa letan pou sa. En lot sapit i bezwen ganny ekrir lo later Sesel. In ler pou nou vir vye paz me byensir fodre zanmen nou fer fot pou bliy li net. Depi lontan SPUP, SPPF e ozordi Parti Lepep pe travay ver linite e prosperite en Nasyon. Lontan sa flanbo ti’n fini alimen. Alors pou mwan ozordi i pa drol ki nou Prezidan aktyel, Prezidan Michel pe kontinnyen pres linite nasyonal. In kontinny byen dan lepa son predeseser. E pour sa, mon aplodir nou Prezidan.\nEn lot letap, en lot lepok me pep Seselwa, vizyon i kler. Nou bezwen ini ver en sel desten, ver en lavenir briyan e prospere pou nou, nou zanfan e sa nouvo zenerasyon ki pe vini.\nMr Deputy Speaker. Tou ti komans par nou Lendepandans. Si ozordi napa okenn zil ki annan en baz militer lo la, sa gras a negosyasyon pou Lendepandans. Si sa 3 zil BIOT i apel teritwar Sesel, se gras a Lendepandans. Si ozordi nou annan sa gran teritwar maritim e ki Sesel e pep Seselwa i benefisye par bann bato ki pey nou pou lapes dan nou lanmer, se gras a Lendepandans. Si sa gran Losean i annan potansyel pou donn nou delwil dan lefitir, se gras a Lendepandans. Lendepandans in anmenn bokou pou Sesel e i annan potansyel anmenn plis ankor. Alors, sa zour i mark en gran letap pou nou pti Nasyon, pou nou listwar, pou nou prezan e pou nou fitir. Tou keksoz i annan en komansman. Ekzakteman 11.59 diswar le 28 Zen 1976, paviyon Angle ti desann dan nouvo stad nasyonal ki ti’n fek ganny konstrir, ki nou apel li Stad Popiler ozordi. Ler minwi ti sonnen, nouvo paviyon Sesel ti monte e flote dan divan. En paviyon ki ti reprezant kouler koalisyon ver lendepandans. 2 kare rouz e 2 kare ble. Zis pou note, pa ti tro lwen dan resanblans avek paviyon Angle. Met tousala dekote. Sesel ti’n ganny son Lendepandans.\nMr Deputy Speaker, larealite se ki Sesel nou’n ganny nou lidantite. Seselwa i annan en kiltir ki ris. Bann divizyon rasyal in ganny eliminen. Kot nou vwar serten pei ankor pe bataye ozordi pou rezourd sa bann problenm. Ozordi, kot ou annan menm serten gran pwisans ki bezwen met en tit devan zot nasyonalite akoz kouler son lapo. Me nou Seselwa, nou fyer pou apel nou Seselwa. Pe enport kouler ou lapo. Personn pa pou kapab pran sa avek nou e nou bezwen nou tou, fer sir ki personn pa vin menas nou lidantite dan nou sosyete demokratik. Senpleman, le 29 Zen i bezwen ganny vwar ou selebre koman en unifying date, en unifying moment kot nou tou, san okenn eksepsyon i devret kapab atrap lanmen e dir en big yes pou nou pei. Nou pei byenneme. Nou pei cheri. En pep fyer avek en listwar ris ki sak letap. Mon repete, ki sak letap ti enportan e neseser. Me moman in arive pou nou fikse nou latansyon lo en prezan reel e en fitir avek bokou loptimiz. Si ou krwar dan en fitir briyan pou ou zanfan, paran, ou prop lekor, in touskifo ler pou nou komans mars lanmen dan lanmen ver nou desten. Mon repete, i nou desten. Nouvo frontyer, nouvo vizyon, nouvo Sesel. En Sesel avek son pep ki inifye. Now is the time for positive change.\nAvek sa detrwa mo, mon pou siport sa Mosyon. Viv nou Lendepandans. Viv Sesel. Mersi.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, mon pa pou long akoz depi bomaten nou pe koz lo Lendepandans e mon krwar bokou Manm in anvi entervenir lo sa Mosyon akoz i en Mosyon ki tre enportan. Mon pou komans mon diskour a fer referans avek nou Konstitisyon akoz bokou fwa nou ouver bokou paz dan nou Konstitisyon me nou bliye pou lir premye Lartik. E sa se labaz sa Mosyon ki devan nou ozordi. E Lartik 1 nou Konstitisyon i dir, Seychelles is a sovereign democratic republic. Lartik 1, senp, pa long me en Lartik ki annan bokou meaning ladan. E an referans avek sa Mosyon ki devan nou, i etablir labaz diskisyon ki’n annan ozordi apre midi.\nMosyon ki devan nou ozordi pe demande ki Gouvernman i deswit komans demars pou fer ki le 29 Zen, nou Lazournen Lendepandans i vin nou Lazournen Nasyonal. Mr Deputy Speaker, nou Parti in apre bokou refleksyon e diskizyon, tonm dakor ki ler in arive pou nou zwenn sa lapel, pou fer ki nou Lazournen Nasyonal i alors tonm le 29 Zen, ki zour nou Lendepandans.\nMr Deputy Speaker, sa i en Mosyon ki nou lo sa kote latab nou pou siporte akoz nou krwar ki dan listwar en pei, dan listwar en Nasyon, i annan bann moman ki mark son evolisyon. Bann moman ki montre matirite en Nasyon. Bann moman ki dir ki sa Nasyon in pare pou bouz lo lot letap son devlopman e ozordi i sa moman. I nou moman pou bouz lo lot letap, pou bouz lo nouvo frontyer.\nMr Speaker, an 1964 ler Prezidan Rene ek son bann konpatriyot ti deside form Parti SPUP, ki ozordi nou zenerasyon i konn li koman Parti Lepep, son bi ti senp e kler. Kree en sosyete kot tou dimoun pou ganny menm sans dan lavi. Kot nou tou nou pou kapab zouir benefis partaze. Kot nou diferans rasyal, relizyon ouswa klas pa pou diviz nou, me plito vin labote, lafors nou Nasyon. Misyon ti kler ki sa lepok, Sesel ti annan 2 group prensipal. Swa ou ti pov, ki lamazorite ti bann dimoun nwanr, mwen edike e desandans lesklavaz, ouswa ou ti eze, blan e lamazorite desandans bann kolonizater Eropeen. Sa kondisyon ti la dan en pei kolonize, en kondisyon ki ti pou selman kapab ganny efase par en pei ki kapab gouvern son prop lekor, savedir en pei souveren, en pei endepandan.\nMr Deputy, i kler ki lalit pou Lendepandans alors, ti en lalit anmennen par parti SPUP, en lalit ki sa lepok, pa bokou ti krwar ti kapab ganny akonplir e i annan ki ti fer tou sa ki zot ti kapab pou anpese pou nou ganny nou Lendepandans. Ozordi, lefe otour nou in prouve ki SPUP ti lo bon kote listwar. SPUP ti krwar ki se selman atraver Lendepandans nou Nasyon e vre liberasyon nou Nasyon, ki Sesel ti pou kapab ariv kot in arive. Okour bann lannen ki’n pase, nou’n remarke ki i ankor annan serten eleman dan listwar nou pti Nasyon ki pa neseserman inifye nou e pli boner sa lannen, sete dan nou Lasanble Nasyonal ki Prezidan Michel ti anonse ki ler in arive pou nou fer tou sa ki nou kapab, pou inifye nou pei, tan ki nou tou nou annan nou diferans an sa ki konsern bann ideolozi politik.\nMr Deputy Speaker. nivo matirite en Nasyon i ganny mezire a sak letap listwar en pei. Sak letap son pep i ganny demann a sak fwa ki son pep i ganny demande to rise to the occasion e odela, diferans endividyel. Ler Sesel ti zwenn lemonn pou abolisyon lesklavaz, nou pti pep sa lepok ti’n matir, pou deside ki dezorme Sesel ti pou en sosyete ki tret en imen pa mwens ki en imen e ki napa en zonm ki ti pou vin soubalter en lot. Ler nou pei ti deside anvoy son zenn onm e fanm pou siport koloni Britanik dan premye e dezyenm ger mondyal, kot lavi bokou Seselwa ti ganny sakrifye pou en koz mondyal, nou pei ti mont lo en lot nivo matirite.\nLer nou parti ti deside pou lalit e reisir nou lalit pou Lendepandans, sa ti en lendikasyon ki nou pei ti’n matir pou desid lo nou prop lavenir e kree nou prop desten. Ler nou pei ti deside ki liberasyon i labaz devlopman e dignite imen dan nou pei, sa ti vedir ki Seselwa ti’n reveye e pare pou komans batir en Sesel modern. Ler nou ti ansanm desid retourn milti-parti Sesel, Seselwa ti montre en lot nivo matirite. Kot nou’n navig divan sanzman e tenir nou pei. Ozordi, nou pep pe ankor enn fwa ganny demande pou bouz lo en lot nivo matirite, kot nou bezwen reinir koman en Nasyon, koman Seselwa, koman zanfan menm soley e menm pei e proklanm nou Lendepandans koman nou Lazournen Nasyonal.\nSa Mr Deputy, i en lot nivo matirite ki nou pe ganny demande pou bouz lo la. Enn ki demann konprenezon profon lenportans linite nasyonal. Lenportans pa oubliy me rekonsilye avek nou pase, pe enport ki sa pase i reprezante pou nou. En demann ki egzis en o nivo tolerans e respe pou diverzans. I demann en pratik, en fason fer, en fason azir e reazir ki reflekte respe e dignite pou tou Seselwa. I demann konpran ki savedir kritike pou batir e kritike pou detrir e i demann aksepte lefe ki pa tou dimoun ki pou neseserman krwar dan sa prose.\nMe koman en Gouvernman matir, responsab. Koman en Parti ki’n selebre son Zibile Dor, nou responsabilite i al odela diferans politik. I al dan gouvernans en Nasyon dan linite, dan lape, dan larmoni. I al dan partisipasyon aktiv e plennman tou Seselwa dan devlopman son pei, dan krwasans nou lekonomi, dan lepanwisman nou pep.\nMr Deputy. Mon ti a kontan relev en pwen fondamantal ki Onorab Fideria in leve bomaten dan son lapel pou linite nasyonal ki’n ganny deklanse par Prezidan Michel o komansman sa lannen. Depi sa lanons, plizyer dimoun, politisyen ou non, in enterpret sa lapel dan diferan fason, dan zot prop fason e sa i byen. I remet laksan lo tolerans e respe pou diverzans lopinnyon. Me pli enportan ankor dan sa lapel, se legzistans koezyon sosyal dan nou pei. Set en retour ver retrouv bann valer nob e enportan ki ini nou koman en Nasyon. Set en ledikasyon ou petet en re-edikasyon lo responsabilite personnel, responsabilite partaze, responsabilite angaze, ki tou Seselwa ki krwar dan sa lapel merit rekonnet, apresye e pratike.\nMr Deputy, dan sa prosesis, tou Seselwa i sorti venker. Tou Seselwa i reisir e tou Seselwa pou kapab selebre. Mon lapel avek lepep Seselwa se ki nou pa pe oubliy lepase me plito valoriz li. Remet serten keksoz dan en fason pli korek e pli byen e ouver nou lanmen e nou lebra a tou nou frer e ser Seselwa, pou nou tou ansanm kapab travers sa nouvo frontyer ki devan nou. Sa i rezon Mr Deputy akoz nou pe siport sa Mosyon. Akoz nou’n siport sa rezolisyon nou Kongre e akoz nou krwar dan sa ki nou pe fer. Mersi Mr Deputy.\nMersi Mr Deputy. Mr Deputy, depi bomaten nou pe deliber lo en Mosyon ki a mon avi i annan en gran lenportans si Sesel koman en Nasyon i vreman anvi achieve sa ki nou apel linite nasyonal. Bokou in ganny dir e 2 keksoz in sorti kler.\nEnn i se ki nou tou nou’n agree ki wi. Le 29 Zen i bezwen ganny son plas ki i deserve dan nou listwar. Le 29 Zen i bezwen retourn koman nou Lazournen Nasyonal isi Sesel.\nDezyenm keksoz ki nou’n tonm dakor lo la i se ki nou annan en pli gran lobzektif. E sa pli gran lobzektif se linite nasyonal. Nou’n tonm dakor ki i annan sa nesesite pou nou met diverzans politik dekote e travay pou Nasyon Sesel kapab atenn en tel lobzektif sitan enportan. E dan sa travay pou atenn en tel lobzektif, i annan plizyer baryer ki nou bezwen met ater. E deklar le 29 Zen koman nou Lazournen Nasyonal i enn sa size ki nou bezwen efektivman deal avek.\nMr Deputy, i kler ki tou Manm pou donn sipor sa Mosyon e alor mon a dir mersi e mon ekspekte ki from there, bann demars neseser i a ganny fer pou nou kapab fer le 29 Zen vin o pli vit pozib, nou Lazournen Nasyonal.\nBon. Lo sa Mosyon nou pran en vot. Tou bann ki anfaver lev lanmen? Inanim. Mosyon in ganny aprouve. Avek sa nou pou adjourn e nou a rezwenn Mardi prosen.\nLast Updated on Thursday, 12 June 2014 14:02