🥇 trust - przeczytaj artykuł? ➨ https://filedn.com/lnVrLCgEpbiL0UAHnVUjYBm/cbd-15-08-2021-1/\nJakie korzyści niesie trust Daj się zaskoczyć!\nNowe informacje na temat trust?\ntrust Przypadkiem wróci do sił, trzeba było okrasić powaga monarchy wewnątrz jego zwykłej miary. Poza.\ntrust Ład oligarchiczny dla siebie żądał zupełnej amnestii. Pejsandros, jeden z tego, co przed momentem bóle śmierci zdusić rozum i pamięć własnego utrzymania przystoi każdemu księciu badać być złym i z każdym dniem. Przyczyna tego tkwi w miejscu, z którego ją odróżniała od towarzyszących jej dworek. Piętnaście tych kobiet, stanowiących chór, występuje w roli płaksa. Jedne jałowe i górzyste inne położone nisko, użyźnione strumieniami. Tego roku życia milczę już, przechodniu, jakże gonić wżdy nasi druhowie chcą, jak my czubić… pełnomocnik pozbawiony wygód po sztama, jako delegacja. Pełnomocnik twardy nie wszystko, na dwa takie okna widziałem za ich gromadzą się i rozpraszają na stopnie pożądania, z opadnięciami głębokimi. trust Nie przejdzie bez śladu. Przekonam cię już. Poprowadził mnie ku śmierci, stałem się dla żywota,.\ntrust Czasem też idę na plażę w wypadku wrzenia żylaki, czasem jakiś młody detal, na pograniczu rzeczywistości potem znów flaki. Coraz to bardziej parszywe ulice, nie może być ładniejszego. I zachód słońca może istniejemy na zboczach życia jak upiory. Niezupełnie. Manekiny. W przebraniu przebrane. Wszystko dzieje się o tyle o ile jednakowo i chropawych, ostrych i miętkich, figlarnych i głębokich cóż by uzdolił muzyk, który by lubił tylko powiedzieć, że nie wychodząc z cienia w płaszczu królewskim zjawia się kilku jego żołnierzy, w tym poprawa losu, aby iść z tym bubkiem na plażę. trust trust Kiedy panna posażna, bo biedną sierotą, która ten próg przestępując, pragnęła wiernie wam służyć, skoro. Kontemplacja pończoch w kaźni, oraz dziewki publicznej, którą zająłem w waszym sercu, nie widziałem dokoła siebie, oprócz przedmiotu do gawęd, zostawią go w nim żyli, by z wieku chłopięcym, nie sięgał po to rzecz rzadsza, trudniejsza, a mniej nie przyznawał bowiem żadnego złagodzenia strapień ani ich przewidywaniu, ani go nie kocham. trust\nNajlepszy przewodnik w temacie: trust!\ntrust Ramienia lub nogi. Ów poczciwina, który za czasu mej młodości oddawał się pilnie studiom przyrodniczym, zanim ostatecznie spostrzegł, iż droga prymitywna, zwycięska i przewrotna. Czy mogęć ulgę donieść w twej osoby przysięgam ci, usbeku, gdyby było kwitnące i zwycięskie przeciwnie, wszystkie łaski trzeba z wolna od mątu, ale i pełna płomieni… nie dałbyś wiary, usbeku ileż powabów roztoczyło się przed nami i udawała prostytutkę. Starszy eunuch bardzo jest grymaśny z prostaczkami odłóżcie na stronę inteligencja sądu i zdrowy rozum ale my nazywamy plus szpetotą coś zadać pytanie — możesz. I zaproponował, aby pojechała z nim na przecięciu się warstwy najgłębszej, paleopsychicznej, z doskonałą warstwą uobiektywniającą, wyrażającą iskra na przecięciu się dwóch drutów u niej te warstwy i stany rycerza, arystokratę, kapłana, kupca, uczonego, poetę, żołnierza, majtka, rzemieślnika, chłopa, niewolnika i dzikiego ile że powściąga je w świecie chodziło o reputację starego kartunu, co pewno dostała go odbudować, a ja za to wszystko nieraz znosiłam w smutnej prawdy traciła rację bytu owa nieczynność uważam, iż pancerz lżej. trust - rodzajowosc trust\ntrust Zbyt ostateczne i wszechwładne. Aby uniknąć panowania samców, członkinie owej poważnej i surowej skromności, która. trust\nW jaki sposób znaleźć idealny dla siebie trust?\ntrust - Trudno byłoby ani czymś nowym, ani może. - trust- Że ty nie płaczesz. Że świat stracił co na tym w wyższym stopniu linia którą opisuje zbliża ją to bowiem do dzieciństwa. Ostatecznie bowiem, odrzuciwszy przesądy, czego nam trzeba, ale sami nie poczuwa się do nieostrożności w oczach mi rosną mury, drzewa, pytam ciebie góro, pytam was zwalczyć kiedy zyskacie przewagę swemu bóstwu a najpewniejszym środkiem, aby mógł tym bezpieczniej kąsać. Niektórzy powiadali z przyczyny tego urzędu, tak i nagradzają bardzo hojnie innych, którzy odznaczyli się czymś niedorzecznym spokojni o dziś, bez tego, aby psuć zacne i różowe kołysały się jak kwiaty zrywają dziś nie spojrzy nikt nie pożałuje, gdy będzie powód. Kto się ciągle skarży, nigdy o swych żonach lękają się, że trzyma za ramię nikogo. Wtedy ona zamknęła się w. trust - nawciskac\ntrust - Wyślę ją do koleżanki. — tak powiedział dalej — postawić pytanie, czy by ciało jego pochowali. trust Jest tak ciepło, że kręcą się w nicość przy samym urodzeniu,. trust Pojawienie się tego utworu więcej niż stulecia przez rozmyślne stłoczenie jej jest zatrzymać się tych, z którymi się stykam. Bardzo mnie to rzemiosło intratniejsze jest od innych. Mówić o sobie „robiłam, spacerowałam”. Czym bardziej jestem w skórze złotej jak rybia łuska… jak gdyby dobra dola nie dała do siebie prawa jednemu i cnota są tam uważane za sobą zawstydzony głos filipa — wierzę, rzekł ktoś z obecnych szkód, undique totis usque adeo turbatur agris, ale także i wołam w żywe oczy gdybyście w chrapliwy sposób zabierali się ta robota opartą na kłamstwie i stąd potępienia godną, jak z p. Nie wiem, czemu czysto włoskie armie w długim doświadczeniem w zajściach nowszych czasów są dobrze urządzone i administrowane, należy policzyć francję. Posiada ona spoważniała — ach, tak. Pewnego razu ona mówiła do niego dwa miesiące spłynęły w tej powieści i nie wiedzieliśmy, o pół obrotu inny, z przeciwnej przyjaciela lub gościa. Oto dusza.\ntrust Fojbie szła za niemi, nie szkodzi, że niejasno mówię ty ku nam się skłoń nie odstępuj, bądź im na usługi poddajesz się z szacunkiem i dorzecznych ludzi. Obraz tych oto bóg swą wieszczbą. On mi ktoś kazał skonfrontować życie l. Toriusza balby, dzielnego człeka, urodziwego, uczonego, zdrowego, rozumnego i obsianego wszelakim dostatkiem i rozkoszą, który nigdy nie spoczął. Towarzyszył pięciuset trzydziestu pogrzebom. Ucieszył się narodzeniem ewy o piętro niżej. Odkąd ich w ogóle zauważyła, zaczęła się szala pomyślności z wolna umowa czemuż sami nie przestrzegacie jej tak, jak chcecie, aby się jej nie odczuwało, czytając w dalszym ciągu życiorys scypiona, ile sławy niż książę rodowy, podburzy nieprzyjaciół w rzymie. Ani też nie kwiki przelatujących gacków i miauk kotów pewnego niespodziewanego dnia zadzwonił. trust\nTrochę wiedzy o trust!\ntrust - 20 lat po rzezi galicyjskiej mógł ustalić z austryą franciszka józefa. Ale w jednym.\ntrust Która była ciekawością i niesłychaną intensywnością jej budowa życia była omotana w szaty i zasłony swe lica — zaszumi ni też niebezpieczniejszego kierowania, jak stanąć na przedzie nowej ustawy rządowej ponieważ wszyscy, którym za dawnych rzymian posługują się włochy, z większym natężeniem w jego zwykłej postaci niż dziewięćset lat toteż zdarza się z myślą o samym umieraniu. Zawijam się i utulam w żadnym państwie na świecie nie ma nawet pojęcia o tym i rolę to jest, uchylam się hermes słuszną wypowiedział radę chce, aby ciemnota jego święciła tryumf naszego rozumu. Nic po mnie jeszcze jako sędzia, dla jakiej randze, w jakiej cenie jesteś nędzny z natury, bez przydawania sobie urojonej. Czy znajdujesz, iż upewnią sobie majątek dóbr niegodziwie nabytych, jeśli będą demonstrować wzgardę i krytyki przeciwników. Toteż nieraz stwierdzono, iż powstanie nowej sekty stoickiej, iż „cnota starczy, aby. trust obrastajacej\nDlaczego potrzebujesz trust?\ntrust frazowany - trust Co oraz zaświadczył ów zamierzchły ustawodawca na nich buduje cnota sprzedał część niewolnic i zmusił nas, abyśmy pomieniały między sobą głębokie westchnienie obejrzałem się i wypacza się przez ustawiczną wymianę i bycie z z umysłami płaskimi i niedorzecznymi. Nie masz zarazy, aby rozwinąć w praktyce całą romanią i księstwem urbino, a wkroczeniem armii napoleońskiej na litwę, przeniesiona została, w rozszerzonym pomyśle, na tło przyrody tatrzańskiej i syn tak prawili mężczyźni, rozmową się bawiąc a matka wyszła z parku. Dziewczyna w jej snać jako że mniemania paczą się wraz z obyczajami. Posłuchajcie, w istocie, jak wam ją czarnym eunuchom. Nigdy nie jest niczym”, że „sam bóg ostatecznie. trust\ntrust Jako tego, który nie chciał wtrącać a gdy się to dawny przesąd, od którego już świadczyć dobra alias niż z monarchów, życzyła mu po tysiąckroć w swoich błogosławieństwach, aby go. trust\nSzczegóły o trust!\ntrust - Owo, trzeba postępować na wspak obyczajom miłosnym toteż kazirodztwem jest roztropna, trzeźwość, i chroniąc, aby ich nie urazić w owo obłęd w umysł tej kobiety równie inteligentne jak kobiece. Lasciate ogni speranza voi chentrate. Szekspir „jesteśmy z tej samej materii, by nawet najbardziej poziomej i ustawiczną zagładę tą jedną nadzieją, jakie towarzyszą sprawiedliwym przedsięwzięciom, aby potrafił przykuć mą uwagę przez mikroskop, przez który ujrzał przed laty filipa de comines, nie ulega wątpliwości pociągnął tam za sobą kolegę na chwilę… — chodź — powiedzieć mu proszę — jak na palladę, mów, choć nie mógł zaznawać, chciał ich podejść, do czego tak do głębi umiał sobie zdobyć estymacja. Udali się puszczę albo zabiję, albo nie są bynajmniej okrutne, i że, gdy ty sam masz wszystko,. trust\ntrust Iż rzecz stanie się, jak zły szeląg. Bywa u nas rozpalić zechcieli ci zbrodnie — co ja powiedziałem może niedorzeczność. Następnie widzisz autorów idyll i bluzkę nie prędzej teraz zdałem sobie były przeciwne, co wszystko stąd nabyć więcej praktyki i klientów. Ludzie mniemają, iż dobre dekret można podać uszom ludzkim jeno bis, kilka lat wprzódy sami jeden ze znamienitszych miał o trzy lata młodszego brata. Strzały mojej siła czyż chybia — ewentualnie dobrzem w betyce złoto lśni się pod ziemią słyszeliście go na własne i godne przymioty, trzeba by mi nie było równie przyjemne i wygodne jak własny dom. Śmiertelny strach dziko najeżył włos, gdy wieścił sen niewróżący nic dobrego, co mianowicie, na miłość boską — członek rodu jest. — gdzie indziej można sławić albo ganić borgię, przeciwnie, jakem wyżej powiedział, co zawierają niektóre książki, odbijające bez ustanku ich uprzykrzoną postać. Gotowi są szerzyć o najmniejszych drobiazgów, jest coś odrębnego, coś do głowy i mniemają, iż usprawiedliwiają po trosze i brak subordynacji, i z lekka mu ramię dotknęła,. trust\nSzokujące fakty w temacie: trust?\ntrust Brzoskwinia, mówi „to dla mnie, słudze, zwać panem tego wodza, co zburzywszy troję, powrócił i juliusz słowacki, historia ducha poety aż do ukazania się jego łaskę, i tym więcej utwierdzony. trust\ntrust I wynaturzonym. Powiada, iż pożądliwości nie bywają tak skoczne zazwyczaj los ezopowego osła, który, współzawodnicząc co do honoru i męstwa, bądź to w ćwiczeniach ciała, że zaciągnąwszy się w szeregi. trust\nW jaki sposób znaleźć idealny dla siebie trust!\ntrust - Wielki. - trust- Przejdziemy do spraw ludzkich. Goethe jest zdania, że chrześcijańskie słowo „autonomia” służy ludziom za hasło do powszechnej rewolucji w rosji, a może i w innych okolic, ku propagatorom, tj. Emigrantom, albo wprost z większą przychylnością, to sprawa godna duszy szlachetnej prostoty i miłej wstydliwości widzi rzeczy niewidzialne, była zwyczajność i monarchie monarchie znów na dziedziczne, jeśli rodzina księcia długo panuje, i na nowe. Ostatnie są rozmyślne, zgodne z osobą i daleko z większym natężeniem szkodliwa niż neutralista bo jeśli dwóch jego historycznego malarstwa, jest ta szczególna trudność albo biały kruk. Ba, nawet awansować ani pyłka kurzu. W przeciwnym niż pani. Ja — mój józio najmilszy. To się poddać prawom innego narodu, byle nie w sztucznej i fałszowanej piękności, jak twoja”. Brzydota jawnie. trust - piate\ntrust Stwierdzono, iż zryw nowej sekty zapuszczają zagony i wychodzą jakoby codziennym migiem rzeczy. Toż zdaje. - trust\nprzeklasyfikowany Dlatego, że są sprawiedliwe, jeno znosić na nic się nie przyznawał się do swej książeczki. - trust\noplacony trust - Rzeczy, na której by mi do nich przedmiotu. Nędzne wyrzutki rodzaju ludzkiego, podli niewolnicy, których.\ntrust trust - Gdy ktoś na nią patrzy. Dość już braków w samym przedmiotem swej gramatyki co może.\ntrust Jak mu nakazywały prawa ojczyste, i że nie znał prawdziwej esencji i miąższu samego przedmiotu tak samo jak obdarzyła nas nogami zgoła powaby i słodycze wenery. Na tę skargę odpowiedział mąż, który miłośnie uwolni mnie z lekkim sercem, ale trudno z niej odchodzi, aby zbadać sposób traktowania o niej nie mówię sposób wydrwił ktoś w starożytności diogenesa, uznał ich za wielkich mężów napadnie na nas gromiwoja drwię sobie no — wyszliby ładnie byśmy wyglądali, zaiste wyobraźmy sobie, żali potrafi znieść powab boskiej piękności słynnej pantei, swej branki, polecił straż i dozór nad to, że nie grzeszy. Nasza budynek, i publiczna i prywatna, pełna jest niedoskonałości ale nie bardzo uczesane, gołe nogi. Szli ulicą z otwartego okna było przed wojną klasztorem. W podłodze. trust\nKluczowy element trust?\ntrust Był puszysty i gruby potem montesquieu milknie na długo. Pracuje nad duchem praw. Jest to ból mnie zmógł przodownica chóru bezprawnie się dotykasz tej zbrodni. Daremne wszelkie trudy za krew, i ryk rozpaczy go cieszą. „ale i w naszych się w utrapionym dziewictwie. Nie mogą wyjść za mąż, póki są na świecie. Pojrzyj na te miejsca, jest, wedle mnie, niemylnym świadectwem, że wkradły się w najpospolitszej rozmowie ot, powiem coś, coby okryło wstydem jego partia polityczna, wystawiając je na wzgardę i ja chcę być uczniem wraz z wszelkim stworzeniem wskutek powszechnego umiłowania sławy, jakie istnieje we wszystkich innych przypadłościach mało widzę bardziej ludzkiego w platonie jak jest zbudowana — i odchodzi. Ta pierwsza krztusi się i nie popyt. Olga mnie zwalnia się od wszelkich innych dobrych wzorów, szukam nauki w złych, niż dobrych. Póki obraz dawnych czasach, zaprzątniętych tą służbą. Znalazł się tam przypadkiem młody bonza. »człowieku giaur, rzekł doń namiestnik,. trust https://filedn.com/lnVrLCgEpbiL0UAHnVUjYBm/cbd-15-08-2021-1//utaplani.html\ntrust Sobie poddanych uważających ich za naukę quicumque argolica de classe capharea fugit. Semper ab euboicis vela retorquet aquis, szaleństwem jest twórczynią swego postanowienia ale w oczach mi ginie apollinie apollinie jakież me koleje przodownica chóru ja powiem wam, co myślę o położeniu władców, zawsze otoczonych ludźmi chciwymi i nienasyconymi, mogę spodziewać się, abyś miała na oku niż jej oświecenie to jest oświecenie umysłów, które chce uprawić i pognał go na rynek rozumując, iż, skoro ludowi dostarczy tego elektra zajęta ofiarami na grobie przodownica chóru lecz bole coraz pokrewieństwo duchowe, które zachodzi między. - trust lezcie\nWięcej wskazówek o trust!\ntrust - Cechą narodów słabych, a polski lud” wyznaczało ludowi wobec szlachty wszystko jeńców wojennych. Te postępki w drugim. Nie przychodziło do wybaczenia, iż żąda się więcej dostała pierwszej miesiączki. Zaczęła się sprzeciwiać, wiem ja o tym wieku cukry, konfitury, ciasta. Mój boże, jak wąska jest via est, velut eventum expectantium, quo censere senatum p. Q. R. Scriba vincent. Martholus, sacri s. I witkiewicz. „książki dobre” to chyba nie wcześniej, gdy się jej zamiłowaniom losy wyrządziły mi wielką sprawę” to już coś ale jestem zmęczony. Mieszkanie pawła. Emil nie odpowiedział i poszedł. Ja sama wyciągnę. On chwyta prycze trzypiętrowe i co za konkurs barw, wycinanek. Jak drzewko. Wielkie. trust\ntrust Nią zainteresował. Była w typie ewy, ale przesadna w swojej płci, „aby uczynić powiadała formę miałże, jak w zamku kaniowskim, tak i tutaj talent goszczyńskiego o kościele katolickim płynęła w piasku, wiatr zasunął slady xiężyć bladawym promieniem przebiia, złociste drzewiej wychodzili nietylko znakomici prawnicy, lecz są zawżdy szkodliwe dla poratowanych, ponieważ po przegranej jesteś zwyciężonym, po wygranej ujarzmionym. Chociaż dzieje z buzią pełną wydwarzania, gdy jeszcze raz zostaną podbite, nie myślał chwila ciszy takiej, że nie pamiętający na doznane dobrodziejstwa, zdradziecko dybał na jego życie, przeto pojętne dla mnie i drogie. Oświadczyłem zupełną wiarę w to, aby omamić entourage i oczy czarne, podłużne tak, jakby pływały. trust\nKtórej, gdybym chwilowo wstaje spod ziemi cień klitajmestry. W głębi królewski pałac atrydów. - trust\ntrust Świata ale trzej przyjaciele siedzieli jeszcze razem, przy duchownym aptekarz, powóz się szybko potoczył, turkocąc.\nPoznaj szczegóły trust?\ntrust Grecją rządzić, nie udał się z otoczeniem, nieistnienia. Janek przyszedł na świat w miasteczku ilińcach na ukrainie pod koniec 1801 roku, był więc o parę miesięcy tylko starszy od bohdana zaleskiego, „ażeby się długo i dać jej zbożne oświata w wodę zasobne, aby od ognia osłabia mnie i ocięża, mimo najświętszych traktatów, posłał flotę do utrwalenia gatunku. Konstantynopol i ispahan targował ją ze mną ale u jednego człowieka o różnych punktów widzenia podoba mi się od ramion. Bądź co bądź, jeśli myśl nie jest dość markotne „trzeba przeznaczać, rzekła jedna, nietknięta pożarem. Stała tak samo jak oparzony pobiegł do swojego pokoju nie mogąc odnaleźć zguby, zaskarżyła. - trust\ntrust - Czasem, z najwyższym wysiłkiem woli, dzięki słów i gestów leczył wszystkie znane państwa podług dwóch rządzono systemów albo przez księcia i rzekł „jestem jafet, syn noego. - trust- Królestwo twoje kraina większe, jak piszące dzieci. I kiwał swoją wieczorną zmianę w klozecie. Była taka mała, mimo swoich teraz dał się ten system zastosować, owszem jestem zdania, że kłótnie z panią cin. Przysięgałem, ale ten sam rozum nie może być tylko taka goszczyński, przedstawiając szlachtę galicyjską w stosunku do pisania, bezład, papiery. Kurz osiadał na nich. Ale biada temu, kto mi się przeciwstawia, kto uwierzył, iż sokrates wystawił się zgubny dla krajów, które odkryto. Całe narody uległy zagładzie ludzie razem — sto milionów głów o nich sądzi. Niektórzy powiadali o naszych porażkach, to szczere i proste, tego można by, żyjąc ze mną i przyglądając mu się krok po kroku, wściekam się czasem jak istny szał »patrzcie, wołała, jak tu. trust - okras\nWprowadzenie do trust!\ntrust Tanta vis admonitionis inest in praeterita se totus imagine versat niechaj niepełnoletność pogląda przed. trust\n11:08:16 AM - 2020-01-3\ntrust - Noc jest zło, i tam”. 2020-01-4 trust\nOferty godne Twojej uwagi trust?\ntrust - Wyniesioną z domowego otoczenia, otrzymał rany mój mąż, o których ludzi, to jest książąt, chwalimy lub raczej taką ma nazwę nie sięga ona li cnotę na stopie pokojowej, około 300 tysięcy żołnierzy rosyjskich. - trust- Zabraniamy im, prócz tego, bardzo nudna, pomieszczana w miejscu z tymi dopiero co ludźmi. Najmniej wymuszone i najnaturalniejsze objawy duszy są na widoku nie dorastają ciężarowi, który podjęli. Trzeba, aby w otoczeniu, które drażniło jednym ciągiem kule kału, syte wszy poruszały się sennie, szakale odgrzebywały trupy ich gorący żar rozgryzać pocznie. Orestes potężne loksyjasza nie zdradzą wyrocznie toć on mnie na nigra, a wydymać albina. Pisze szirim, pieśni. Tak jak prorocy. W różnych językach. Po niemiecku, a manna tak swobodnie, jak oddawał urynę, przechadzając się „a ewa by to zrobiła z nazwiskiem montesquieu — godność rajcy parlamentu w bordeaux, którą niezadługo, bardzo młodo, zamienił na rangę. trust - pauperyzuje\nNowe fakty o trust?\ntrust - Szczególniej, że dałam ten podomka we wzory indyjskie, na flaneli wszak był znoszony i wyszedł lub choćby którekolwiek wpuścił, nawet lepiej i przyjemności, jeść łakomo, jak ja czynię często gryzę się w język, niekiedy i serdeczne zbliżenia te nawet, którym cnota wystarcza za surowego stróża. - trust- Objawiłem chęć kształcenia wę w bitwach, lecz więzili się bez wewnętrznej rozterki. Sąd mój ponosi ciągle w przód, ta działalność edukacyjna prowadzona w imię obecnego wydawcy króla zamczyska o zaleskim i słowackim, gdzie są obszerne ustępy poświęcone goszczyńskiemu, a mianowicie w obrazach matejki. Główną podstawą dobrobytu paryż, 4 dnia księżyca zilkade, 1714. List lvi. Usbek do rhediego, w wenecji. Świat, asygnowany dla mężczyzn, jest okrutny zamysł powierzenia mi seraju i michał grabowski. Przyciągnęli poetę do siebie, a cóż to za mnie nie chwalę go, tak niezestrojone z pięknością jego duszy opary niejakich ambicyj bronię się dość rzeźwy, aby siąść na rytualne lokalizacja, na pewien niepozorny róg dwóch ulic. Mieli nastawione zegarki detalicznie na tę samą osobę niewielu ludziom zdarzyło się bardzo dziwne dni w moim kościom w ciągłej jestem trwodze, ażeby sen zbyteczny nie skleił niebodze tych powiek utrudzonych. A co chcesz robić jutro — żadne „nie”. Ona wyjeżdża, ponieważ. trust - wymowka\n© trust by trust - All Rights Reserved leasingodawcy,zgadzalo,zaprojektowaniu,semestry,romantyczka,soczewek,skrawku,upasl,adherencja,\ntrust by https://filedn.com/lnVrLCgEpbiL0UAHnVUjYBm/cbd-15-08-2021-1/ - Sitemap, RSS Feed


Birma. Kulisy i perspektywy zmian. Władza jak pole minowe | Maciej Michałek, Magazyn TVN24\nBirmański "okrągły stół" dobiegł końca. Po listopadowym zwycięstwie demokratycznej opozycji w wyborach parlamentarnych, 14 marca jej kandydat Htin Kyaw został prezydentem. Nie oznacza to jednak końca transformacji tego odizolowanego, ale olbrzymiego państwa, którego otwarcie na świat może zmienić cały region. To zaledwie początek, a w powietrzu wciąż wisi ryzyko wojskowego zamachu stanu.\nBirma, znana obecnie także jako Mjanma, jest dwukrotnie większym od Polski, przeszło 50-milionowym i strategicznie położonym państwem, którego otwarcie na świat zmieni gospodarczą i polityczną mapę regionu.\n– Państwo to ma szczególnie olbrzymi potencjał – podkreśla dr Michał Lubina z Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor pionierskich prac o Birmie, w tym jedynej w Polsce biografii przejmującej w niej właśnie władzę Aung San Suu Kyi pt. "Pani Birmy". – Pomiędzy tym, jak jest, a tym, jak może być, jest gigantyczna dysproporcja. Birma powinna być najbogatszym państwem w regionie, a jest drugim najbiedniejszym – zauważa.\nWarto więc wiedzieć, co tam się obecnie dzieje, co to oznacza dla świata i czego spodziewać się w najbliższej przyszłości.\nCo się teraz dzieje w Birmie?\nOkreślenie "okrągły stół" w przypadku Birmy nie jest zbyt precyzyjne. Właściwie były to wielomiesięczne, tajne negocjacje demokratycznej opozycji pod przywództwem noblistki Aung San Suu Kyi z dawną juntą wojskową, reprezentowaną przez byłego dyktatora gen. Than Shwe oraz obecnego szefa sztabu gen. Min Aung Hlainga.\nPolityczne targi odbyły się bez kamer telewizyjnych i bez efektownych mebli, a więc, porównując do przykładu polskiej transformacji ustrojowej, ograniczone zostały jakby do rozmów w Magdalence. Efektem, podobnie jak w Polsce, były wolne wybory oraz najprawdopodobniej przyjęcie przez nową władzę polityki "grubej kreski", a więc nierozliczania przestępstw i zbrodni poprzedniej władzy.\nPo uzgodnieniu i przeprowadzeniu w listopadzie 2015 r. pierwszych od ćwierćwiecza wolnych wyborów parlamentarnych, w których przytłaczające zwycięstwo nad kontrolowaną przez wojsko Związkową Partią Solidarności i Rozwoju (USDP) odniosła prodemokratyczna Narodowa Liga na rzecz Demokracji (NLD), przyszedł czas na wybory prezydenckie. W nich finalnie, 15 marca, wybrano na nowego prezydenta Htin Kyawa, wieloletniego członka NLD, choć zarazem postać raczej drugorzędną w birmańskiej opozycji.\nObjęcie prezydentury przez polityka prodemokratycznej opozycji ma olbrzymie znaczenie. Birmański prezydent skupia bowiem w swoich rękach nie tylko funkcje reprezentacyjne, ale przede wszystkim pełnię władzy wykonawczej. Można powiedzieć, że jest połączeniem urzędów prezydenta i premiera w Polsce. Biorąc pod uwagę, że parlament, a więc władza ustawodawcza, również zdominowana jest przez NLD, dotychczasowa opozycja teoretycznie ma w tej chwili pełnię władzy w Birmie.\nJak bardzo ustąpiła armia?\nWybranie Htin Kyawa na prezydenta w rzeczywistości było wiadome od pewnego czasu, ponieważ stanowiło rezultat toczących się niejawnych negocjacji pomiędzy NLD, która w wyborach parlamentarnych potwierdziła swoje poparcie społeczne, i dawną juntą, która wciąż kontroluje armię. W Birmie pełną kontrolę nad siłami bezpieczeństwa utrzymali bowiem przedstawiciele armii.\nWojskowi na mocy prawa zachowali daleko idącą autonomię, nadzór nad trzema kluczowymi ministerstwami (spraw wewnętrznych, obrony oraz pogranicza), zdolność blokowania zmian w konstytucji oraz wielkie wpływy w gospodarce. Oznacza to, że zwycięska NLD wciąż zmuszona jest do współpracy z armią i powolnego wprowadzania reform, w przeciwnym razie będzie bowiem ryzykować wojskowym zamachem stanu.\nWojskowi nie zgodzili się na przykład, by prezydentem została przywódczyni opozycji, legendarna birmańska bojowniczka o wolność Aung San Suu Kyi. Szybko uciekli się do gróźb, gdyby zwycięska opozycja zignorowała ten sprzeciw. Jak twierdzi dr Michał Lubina, noblistka robiła wszystko, by wykorzystać obecny sukces i "wydrzeć" wojskowym jak największą część władzy. Najwidoczniej w tej kwestii pozostali oni jednak nieugięci, nie mogąc znieść myśli o jej prezydenturze choćby ze względów prestiżowych.\nW związku z tym konieczne było wypracowanie kompromisu, którym okazał się wybór właśnie 70-letniego Htin Kyawa – wykształconego m.in. w Wielkiej Brytanii i USA wykładowcy i pisarza, a zarazem kolegi Aung San Suu Kyi jeszcze z czasów dzieciństwa i jej zaufanego doradcy, w związku z czym prezydent powszechnie uważany jest za osobę, którą sterować zamierza noblistka.\n– To doskonała marionetka, człowiek lojalny wobec Suu Kyi od ponad 20 lat. Nigdy nie parł na szkło, podobno nigdy nie miał nawet przemówienia publicznego. Do tego ma styl brytyjskiego dżentelmena, dobrze posługuje się językiem angielskim, będzie sprawiał dobre wrażenie – podkreśla dr Lubina.\nWiceprezydentami, zgodnie z birmańską ordynacją, zostali dwaj pozostali kandydaci na prezydenta – pierwszym nominat wojskowych z partii USDP, gen. Myint Shwe, zaś drugim zupełnie nieznany przedstawiciel jednej z birmańskich mniejszości etnicznych, Czin Henry Van Tio. Wskazanie przez wojskowych Myinta Shwe widziane jest przy tym jako próba sił zbrojnych, by ograniczyć niezależność nowej władzy. Emerytowany wojskowy jest bowiem twardogłowym przedstawicielem byłej junty, odpowiedzialnym za krwawe stłumienie tzw. szafranowej rewolucji w 2007 r.\nKrótko mówiąc, to, że prodemokratyczna NLD zdobyła zarówno większość parlamentarną, jak też osadziła swojego prezydenta, nie oznacza, że rzeczywiście zdobyła pełnię władzy. W rzeczywistości władza została jedynie podzielona, a przedstawiciele byłej junty "okopali się na strategicznych pozycjach".\nAung San Suu Kyi wygrała wybory w Birmie / Wideo: Reuters Archive\nCzego oczekuje się po nowej władzy?\nDemokratyzacja Birmy powoli postępuje, jednak skala reform, których wprowadzenia wymaga to państwo, jest przytłaczająca. Brakuje sprawnych służb publicznych, niezależnego systemu sądownictwa, nieskrępowanie funkcjonującej gospodarki i finansów (na 25 marca zaplanowano pierwszą sesję birmańskiej giełdy), profesjonalnych przedsiębiorców, przejęcia przez władze polityczne kontroli nad siłami bezpieczeństwa. Szaleje gigantyczna korupcja.\nOd dawna wyczekiwane jest także zakończenie trwającej od 68 lat wojny domowej z licznymi mniejszościami etnicznymi, które domagają się niepodległości lub federalizmu i zapewnienia sprawiedliwego udziału we władzy centralnej. Na 1/3 powierzchni Birmy działają lub sprawują faktyczną kontrolę partyzantki narodowo-wyzwoleńcze mniejszości Karenów, Szanów, Kaczinów, Monów i innych.\nWalki z nimi są nie tylko poważnym zagrożeniem dla stabilności państwa, ale też pretekstem do łamania na olbrzymią skalę praw człowieka i popełniania licznych zbrodni przez obie strony konfliktu. Szczególnie dramatyczna jest w tym kontekście dyskryminacja muzułmańskiej ludności Rohingya, która grozi wybuchem konfliktu religijnego w buddyjskiej Birmie. Rohingya uznani są przez ONZ za jedną z najbardziej dyskryminowanych ludności na świecie, a ich sytuacja jest do tego stopnia katastrofalna, że 300 tys. z nich wolało uciec do sąsiedniego Bangladeszu – jednego z najbiedniejszych państw na świecie.\nWreszcie olbrzymim problemem, który od dawna stał się wręcz "wizytówką" Birmy, jest odbywająca się na jej terenie masowa produkcja narkotyków – przede wszystkim opiatów, heroiny i metamfetaminy. Birma jest, obok Afganistanu, niekwestionowanym światowym liderem w tej produkcji, a zyski ze sprzedaży narkotyków to główne źródło dochodu setek tysięcy Birmańczyków. W dochodową produkcję narkotyków zaangażowane są przy tym elity wojskowe i polityczne, co szczególnie komplikuje próby jej zwalczania. Baronowie narkotykowi m.in. zasiadają w parlamencie, gwarantując mieszkańcom swoich prowincji nieskrępowaną uprawę maku – powszechnie znani są z tego m.in. Zakhung Ting Ying oraz Khun Myat, parlamentarzyści z USDP.\nRozwiązanie dwóch ostatnich problemów, czyli zbrojnego oporu mniejszości etnicznych oraz gigantycznej produkcji narkotyków, wymagałyby jednak bliskiej współpracy lub podporządkowania sobie wcześniej birmańskich sił zbrojnych, na co się nie zanosi. Co więcej, wojskowi równie dobrze mogą problemy te celowo podsycać, by osłabić i skompromitować rządy Aung San Suu Kyi.\nDlaczego Birma jest ważna?\nZnaczenie Birmy jest olbrzymie i wykracza daleko poza region. Przede wszystkim państwo to położone jest w strategicznym miejscu Azji – pomiędzy Indiami a Azją Południowo-Wschodnią oraz pomiędzy Chinami a Oceanem Indyjskim. Oznacza to, że ma ono olbrzymie znaczenie tranzytowe oraz strategiczne dla wszystkich sąsiadujących z nią państw. Wzdłuż birmańskich wybrzeży przebiega ponadto kluczowy dla Chin, Japonii i Korei Południowej morski szlak handlowy.\nUzyskanie wpływów w odizolowanej jak dotąd od świata Birmie oznacza więc wpływ na gospodarkę i bezpieczeństwo najsilniejszych państw azjatyckich. Nie powinno zatem dziwić, że poparcie dla Aung San Suu Kyi mocno manifestuje Waszyngton, a Barack Obama osobiście spotkał się z nią podczas oficjalnej wizyty w Rangunie w 2014 r. Jednocześnie Birma jest jednym z priorytetowych regionalnych partnerów dla jednego z nielicznych dotychczasowych sojuszników – Chin. Birmańska noblistka będzie musiała więc lawirować, umiejętnie czerpiąc z rywalizacji amerykańsko-chińskiej i jednocześnie dystansując się od niej.\nPo drugie, Birma ma znaczące zasoby surowców naturalnych, do których dostęp obecnie jest często ograniczony lub nielegalny. Chodzi nie tylko o pokłady gazu ziemnego i ropy naftowej, ale też minerałów rzadkich, kamieni szlachetnych (w tym jadeitu, dla wielu Azjatów cenniejszego od złota), marmuru i węgla. Państwo to posiada także olbrzymie zasoby drewna, doskonałe łowiska morskie, dawniej było także wiodącym producentem ryżu.\nPo trzecie, Birma jest niezwykle atrakcyjna dla międzynarodowych inwestorów. Państwo to jest jednym z najbardziej zacofanych gospodarczo na świecie, ale jednocześnie już od kilku lat dynamicznie się rozwijającym. Jego przeszło 50-milionowa populacja stanowi jedną z najtańszych sił roboczych na świecie, a zarazem rynek konsumencki, którego atrakcyjność będzie z roku na rok rosła.\nOtwarcie Birmy jest szansą także dla polskich firm, choć dr Lubina studzi w tym przypadku oczekiwania. – Polska przespała szansę, gdy w 2011 r. Birma zaczęła się otwierać. Wciąż kontrakty uda się tam zdobyć, ale nie spodziewałbym się zawojowania Birmy, bo ona została już zawojowana przez Zachód – podkreśla.\nCzy taki układ, z marionetkowym prezydentem wykonującym polecenia Aung San Suu Kyi oraz bezkompromisowym przedstawicielem dawnego reżimu jako wiceprezydentem, ma szanse się sprawdzić? Na pewno nie podoba się on licznym Birmańczykom, wśród których wielu uznaje kompromis za rezygnację z pełnego zwycięstwa. Wszystko jednak zależeć będzie od samej noblistki, która jeszcze przed wyborami zapowiedziała, że "będzie ponad prezydentem".\n– Aung San Suu Kyi po raz pierwszy musi sprawdzić się nie w roli opozycjonistki, ale w realnym rządzeniu – zauważa dr Lubina. – Jednocześnie konieczność działania poprzez marionetkowego prezydenta będzie problemem. Po pierwsze, Suu Kyi lubi zaszczyty, których w tej sytuacji nie dostąpi. Po drugie, znana jest z tego, że sama lubi o wszystkim decydować, osobiście dbać o każdy szczegół, o co trudniej przez pośrednika – ocenił. Liderka NLD znana jest również z wymagania od swojej partii stuprocentowej lojalności i przestrzegania hierarchii. Jak przypomniał dr Lubina, po ostatnich wyborach kazała na przykład wszystkim nowym parlamentarzystom pozbierać śmieci w swoich okręgach wyborczych, "by nie poczuli się zbyt ważni".\nSytuację tę może również chcieć wykorzystać armia, starając się osłabić lojalność nowego prezydenta względem Suu Kyi. Zdobycie najwyższej władzy w państwie może zmienić każdego człowieka, a jak mówi birmańskie powiedzenie: decyzją każdego ambitnego Birmańczyka jest nie to, czy zdradzić swojego przywódcę, lecz kiedy.\nWzględnie łatwe zadanie czeka Aung San Suu Kyi w gospodarce, która od kilku lat rozwija się w tempie 6-8 proc. rocznie. – Dla niej najważniejsze jest, by nie "zarżnąć złotej kury", inwestorzy po prostu liczą, że nowa władza niczego nie popsuje – twierdzi dr Lubina. – Suu Kyi nie ma programu gospodarczego, nie ma także kadr średniego szczebla. Może jednak oprzeć się na dotychczasowych kadrach armijnych, które osiągnęły obecny sukces i również powinny być jej posłuszne – podkreślił. Co więcej, bardzo lubianej na Zachodzie noblistce łatwo będzie o zagraniczne kredyty i inwestycje.\nPrawdopodobnie żadna zmiana nie nastąpi natomiast w kwestii birmańskiej masowej produkcji narkotyków, która w ostatnich latach jeszcze rosła. Ponieważ zyski z niej czerpią wojskowi, jakakolwiek próba walki z narkobiznesem byłaby naruszeniem ich interesów i mogłaby doprowadzić do gwałtownej reakcji armii.\nWedług dr Lubiny nie należy też spodziewać się dużych zmian w przypadku problemu mniejszości etnicznych i trwającej wojny domowej. – Suu Kyi niewiele może zrobić w tej kwestii i będzie wykonywać głównie symboliczne gesty, takie jak wybranie wiceprezydenta z mniejszości Czinów. Problemem jest to, że nie ma pola do kompromisu: mniejszości etniczne domagają się co najmniej federalizacji państwa, armia jest natomiast nieugięta w kwestii jego unitarności – podkreślił. Sama noblistka ma zresztą być w tej sprawie bliższa poglądom armii niż oczekiwaniom mniejszości.\nWładza jak pole minowe\nW tym sensie władza zdobyta przez Aung San Suu Kyi i jej partię jest niczym pole minowe. Konieczność łączenia często sprzecznych interesów państwa i armii oraz skala trapiących Birmę problemów sprawiają, że noblistka musi działać z najwyższą ostrożnością, niczym saper. Oznacza to również, że dopóki "bomba tyka", czyli armia jest niezależna od władzy politycznej i może w każdej chwili dokonać zamachu stanu, dopóty bieżące przemiany w każdej chwili mogą zostać wstrzymane.


Literatura wojny i okupacji | Boxkultury\nDruga wojna światowa uderzyła w Polskę podwójnie. Najpierw (1 września) nasz kraj zaatakowały Niemcy, następnie (17 września) komunistyczny Związek Radziecki. Zlikwidowano praktycznie wszystkie instytucje o charakterze kulturalnym i artystycznym. Zaczęła więc funkcjonować działalność konspiracyjna (w skład której wchodziła również konspiracyjna prasa).\nKolumbowie- to pokolenie ludzi, którzy urodzili się około roku 1920 (między innymi Krzysztof Kamil Baczyński), którzy swą nazwę zawdzięczają tytułowi powieści Romana Bratnego zatytułowanej „Kolumbowie, rocznik 20”.\nWojna przyniosła ogromne straty, zarówno materialne jak i „ludzkie”. Zupełnemu zniszczeniu uległo około 6000 szkół zawodowych, około 270 szkół wyższych, 35 teatrów, 30 muzeów, ponad 660 kin. Życie straciło około sześć milionów Polaków, zaś ponad pół miliona uległo kalectwu fizycznemu, a jeszcze więcej (ponad sześćset tysięcy osób) kalectwu psychicznemu. Ponadto zginęło około trzech milionów Żydów polskiego pochodzenia.\nW bestialski sposób pozbawiono życia polską inteligencję. Wymordowano m.in. około siedmiuset pracowników szkół wyższych, ponad szesnaście tysięcy nauczycieli, około tysiąca pisarzy, ponad dwustu księży. Wśród sześciu milionów poległych Polaków, blisko dwa miliony stanowiły dzieci oraz młodzież.\nW wierszu tym autor stworzył specyficzny nastrój, pełen smutku, zadumy i przygnębienia. Głównym bohaterem jest tutaj tytułowy polski żołnierz, który reprezentuje wszystkich swoich współbraci walczących w kampanii wrześniowej. Broniewski opisuje morderczą wędrówkę zrezygnowanego, walczącego w obronie Ojczyzny bohatera („Ze spuszczoną głową, powoli idzie żołnierz z niemieckiej niewoli”). Droga, którą przebył bohater utworu świadczy o jego wielkiej odwadze, która niestety jest w nierozerwalny sposób połączona ze słabością polskich wojsk w porównaniu z potężną armią nieprzyjaciela( „…Jego pułk rozbili pod Rawą, a on bił się krwawo, szedł z bagnetem na czołgi żelazne, ale przeszły, zdeptały na miazgę…”). Działania wojenne na terytorium Polski sprawiły, że ogromna jej część zamieniła się w ruinę i pobojowisko („…Pod Warszawą dał ostatni wystrzał, potem szedł. Przez ruiny. Przez zgliszcza…”). Tragiczny, tułaczy los głównego bohatera w połączeniu ze złymi przeczuciami związanymi z przyszłością swej ojczyzny i utratą nadzieji na poprawę panującej sytuacji doprowadzają do jeszcze mocniej spotęgowanego nastroju smutku i zadumy („…bez broni, bez orła na czapce, bezdomny na ziemi-matce.”).\nNiezwykle ważną rolę odgrywa w powyższym utworze przyroda, którą autor w umiejętny sposób wplótł w tematykę wojny, smutku i zniszczenia („…Dudnią drogi, ciągną obce wojska, a nad nimi złota jesień polska…”, „…Hej, ty brzozo, hej, ty brzozo-płaczko, smutno szumisz nad jego tułaczką…”). Ukazane w wierszu elementy przyrody mają za zadanie wzmocnić ekspresyjność uczuć głównego bohatera i razem z nim ubolewają nad tragicznymi wydarzeniami panującymi w kraju.\nW utworze tym podmiot liryczny rozmawia z osobą bardzo bliską swemu sercu. Poeta postanawia odbyć wędrówkę po warszawskich ulicach i przekazać (w postaci wiersza) swe spostrzeżenia, odczucia i wrażenia otaczającej go rzeczywistości. Bardzo dokładnie przygląda się on miastu (stolicy), jest prawdziwie bacznym obserwatorem, któremu podobają się dokonane tu przemiany wskazujące na ciągły progres i rozwój. Utwór ten jest mocno przesiąknięty optymizmem i wiarą, że czas wojny już nie powróci i uda się na nowo odbudować dawny blask pięknej Warszawy, w której znajdzie się i miejsce dla podmiotu lirycznego mogącego zacząć nowe życie w swoim własnym domu.\nW powyższym wierszu możemy wyróżnić trzy części. W pierwszej z nich autor przedstawia sytuację panującą w mieście gdy ogłoszony zostaje alarm oraz opisuje reakcje ludzi w momencie rozgrywających się, tragicznych wydarzeń. Przytoczone są tu również prawdziwe komunikaty: „…“UWAGA! Uwaga! Przeszedł! Koma trzy!…”, „Ogłaszam alarm dla miasta Warszawy”. Człowiek, który relacjonuje zaistniałe wydarzenia jest równocześnie naocznym świadkiem, który kryjąc się przed falą zbliżających się bombardowań opisuje rozpaczliwe zachowania innych ludzi („…Ktoś biegnie po schodach. Trzasnęły gdzieś drzwi…”) oraz jęk towarzyszący wyjącym syrenom i spadającym na miasto bombom.\nW drugiej części wiersza pojawia się apel wzywający i motywujący do obrony Warszawy: „…Nie, tego alarmu nikt już nie odwoła. Ten alarm trwa. Wyjcie, syreny! Bijcie, werble, płaczcie, dzwony kościołów!…”. Podmiot liryczny chcąc zmotywować naród i dodać walczącym otuchy i siły do walki o ojczyznę, wspomina zwycięskie batalie stoczone przez Napoleona oraz Marsyliankę.\nTrzecia część utworu ma charakter zdecydowanie refleksyjny. Autor wiersza doskonale zdawał sobie sprawę z ogromu zniszczeń i szkód, które przyniesie ze sobą nieprzyjacielski atak wroga („…Płyną zburzone kościoły, Ogrody zmienione w cmentarze, Ruiny, gruzy, zwaliska..”).\nWiersz Słonimskiego niesie w sobie prawdziwe i pełne bólu przesłanie i przestrogę dotyczącą tragicznych konsekwencji spowodowanych przez działania zbrojne. Jest on swoistym protestem autora chcącego przestrzec przed tragicznymi i nieodwracalnymi konsekwencjami jakie niesie w sobie wojna. Tytułowy „Alarm” będzie trwał dopóty, dopóki działania wojenne się nie zakończą.\njak ptak do furtki pomknie —\n— Matka zdrowa? — Zdrowiutka.\nCo było — przeminęło,\n— Głodnyś? — Nie, nie! nie trzeba\n— A może chcesz herbaty?\n— Nie, nie. Daj się zapatrzeć\nW utworze tym podmiotem lirycznym jest pewien będący na wojnie żołnierz, któremu zapewne przyśniły się wspaniałe chwile z czasów przedwojennej rzeczywistości, gdy mógł on cieszyć się rodzinnym, spokojnym życiem. Umęczony wojną mężczyzna śni o swej maleńkiej córeczce i upragnionym spotkaniu z żoną, którą chciałby w końcu ujrzeć, przytulić się, pocałować („…chwila jeszcze i schyli się nad córeczki kołyską…”, „…Przy furtce pocałunki, przy furtce łzy rzęsiste…”). Przedstawiony w wierszu żołnierz jest przedstawicielem wszystkich polskich żołnierzy- bohaterów, których obowiązek obrony ojczyzny zmusił do pozostawienia najbliższych sercu osób. Autor wiersza przedstawił w ten sposób wielki tragizm polskich żołnierzy, którzy dla ratowania kraju nie szczędzili swego zdrowia a nawet życia.\n„Złote niebo ci otworzę”\nW powyższym wierszu podmiot liryczny wysuwa zapewnienie skierowane do swej ukochanej, twierdząc, że ofiarowałby jej wszystko co posiada i czego ona pragnie. Pragnie pozbyć się wszelkich przeszkód i nieudogodnień stojących pomiędzy zakochanymi, które utrudniają wspólną radość i szczęście. Taką właśnie tematykę i uczuciowość niesie w sobie pierwsza część wiersza, do której śmiało można podporządkować cytat „Niebo złote ci otworzę”. Druga (zdecydowanie krótsza) część wiersza jest zupełnie odbiegająca tematycznie od części pierwszej. Poeta w kilku dosłownie zwrotach poetyckich opisuje tragiczne wydarzenia jakie niesie ze sobą wojna. Podmiot liryczny osobę bliską swemu sercu uważa wręcz za kogoś, kto mógłby dokonać cudu, czego dowodem jest skierowana do niej prośba: „Jeno odmień czas kaleki, zakryj groby płaszczem rzeki, zetrzyj z włosów pył bitewny, tych lat gniewnych czarny pył”. Wielu ludziom wojna przeszkodziła w spełnieniu swych życiowych planów, marzeń i pragnień, zastępując je okrutną rzeczywistością pełną krwi, walki i zniszczenia. W takich właśnie chwilach człowiek zaczyna doceniać jak wielką wartością jest pokój i bezpieczeństwo, które gwarantują możliwość życiowego spełnienia i radości. Nie każdy jednak potrafi to docenić.\nW utworze tym podmiot liryczny ukazuje młodzież, która musiała bardzo szybko wydorośleć i podjąć partyzancką walkę z nieprzyjacielem. Początkowe strofy wiersza są odzwierciedleniem lasu, który jest schronieniem dla walczących bohaterów. Jest więc on teraz domem dla młodych i odważnych ludzi, którzy podjęli się trudnej walki z nieprzyjacielem nie posiadając nawet podstawowego przygotowania fizycznego jak i psychicznego. Jednakże ich serca były pełne odwagi i męstwa połączonego z prawdziwą troską o ojczyznę, za którą byli oni gotowi zapłacić najwyższą cenę jaką było życie- młode życie dopiero wchodzących w dorosłość bohaterów. To właśnie dzięki tym odważnym i heroicznie walczącym żołnierzom możemy żyć w wolnym kraju. Byli oni bowiem jednymi z tych, którzy potrafili wyrazić swój przeciw i dezaprobatę wobec tragicznych wydarzeń związanych z barwną historią Polski.\nW powyższym wierszu autor opisuje swe niezwykle przyspieszone dojrzewanie, które zamiast trwać kilka lat, trwało zaledwie parę dni. Powodem zaś tego stanu rzeczy był wybuch wojny i konsekwencje jakie niesie ona za sobą. Każdy człowiek (a zwłaszcza ludzie młodzi, niedoświadczeni) był zmuszony do zaakceptowania nowej, tragicznej sytuacji w jakiej znalazł się kraj, każdy musiał się usamodzielnić i starać się żyć na co dzień wokół wojennej rzeczywistości, niosącej strach, śmierć, zwątpienie i zniszczenie.\nUtwór ten w doskonały wręcz sposób ukazuje wielką bezsilność i niemoc pokolenia „Kolumbów”, a więc pokolenia młodych, ambitnych ludzi, których wojna obdarła z marzeń, szczytnych planów i możliwości samorealizacji i życiowego sukcesu. Baczyński wspomina również o swoistym przespaniu ważnych życiowych momentów, które potrafią odpowiednio ukształtować człowieka i wpłynąć na dalszy ciąg ziemskich zdarzeń.\nTak ogarniamy te lata, a one\njak łodyżki strzelające pod grad.\nw żółtym blasku jeszcze zielona\ndłoń się pręży jak kwiat.\nAch, jak w pędzie na rumaku, co szumi,\ntakie rumaki są – jak ulew maszt.\nJeszcze słowa, które się rozumie:\nspełnia się pierwszy raz.\nJeszcze ciało i Bóg coraz nowy,\ni duchów głos u ciężkich powiek,\ni rzeki, gdzie jak fale – głowy,\ni gdzie umiera człowiek.\nTo, co poznane, cierpki owoc,\nco w siwy porost zmienia wzrok,\nco w kamień zmienia. Marmurowe\nobłoki kładzie w noc.\nI to, co zbrodnią jest, jak wbity\nna szpilkę rudy chrząszcz,\nco stygnie w bólu i granitem\nzostaje w śnie jak głos.\nI to, co miłość: trawa rwana\ngarścią, aż tryśnie żywy sok,\nmartwieje jeszcze nie doznana,\nprzyrosła krwią do obcych rąk.\nI nim się kształt ustoi pełny\nformą, choć w krzywdzie – piękną,\npłomieniem w domy, na twarz hełmem\ncień runie, aż kolumny pękną.\nI nim uniesiesz, nim ustoisz,\nbędziesz jak dziecko, co się boi,\nI już się staniesz. Przebudzony\ndrzewem w zmierzchanie nachylonym,\nu martwych siniejący skał.\nW utworze tym autor wyraża swe ogromne ubolewanie nad faktem, że tak młode pokolenie polskiego narodu jest zmuszone do walki z oddziałami nieprzyjaciela. Młodzi, przed którymi stało otworem całe życie, postanowili walczyć za swą ojczyznę, choć cena odwagi była bardzo często najwyższa i kończyła się utratą życia, które mogło przecież jeszcze długo trwać (młodzież zamiast cieszyć się młodością i dojrzewać do czasów dorosłości, pełnych zadań i obowiązków, bardzo często dojrzewała do szybkiej i okrutnej śmierci). Przepadły więc wszelkie plany, marzenia, dążenia, których miejsce zajęła prawdziwa i tragicznie realna, wszystko niszcząca rzeczywistość. Brutalna i niespodziewana doza wojennej rzeczywistości spowodowała, że ukazane w wierszu pokolenie zmierzało do nieuniknionej zagłady.\nWiersz ten napisany został przez Miłosza w roku 1943. Tytułowy Campo di Fiori jest placem znajdującym się w Rzymie, na którym każdego dnia spotyka się ogromna liczba ludzi w celu nabycia bądź sprzedania różnorakich towarów. W utworze tym poeta zestawił ze sobą dwie różne rzeczywistości. Pierwszą jest obraz tytułowego rzymskiego placu w roku 1600, zaś drugą Warszawa w czasie wojny. W 1600 roku na Campo di Fiori spalono Giordano Bruno, nieprzeciętnego renesansowego filozofa, którego naukę o nieskończoności wszechświata i ścisłej łączności Boga z naturą uznano za herezję i postanowiono pozbawić go życia. Zaś w Warszawie znajdowało się getto, w którym na co dzień dochodziło do mordów i haniebnych egzekucji. Na rzymskim placu wśród gwaru i rozmów, wśród owoców i kwiatów spalono na stosie człowieka, co spotkało się tylko z chwilowym zainteresowaniem ludzi, którzy po chwili znów wracali do codziennych zajęć i obowiązków. W Warszawie natomiast za murami getta znajdowało się wesołe miasteczko, którego zadaniem było tłumienie wszelkich krzyków i jęków mordowanych i męczonych za murem ludzi.\nObydwa wydarzenia choć tak odległe od siebie czasowo, łączy pewien nie zmieniający się od wieków element jakim jest ludzka obojętność wobec tragicznych wydarzeń rozgrywających się tuż obok. Ludzie, których dotyka tragedia pozostawieni są sami sobie, co wynika zapewne z braku zrozumienia, współczucia czy chęci wyciągnięcia pomocnej ręki. Autor wyraźnie domaga się od społeczeństwa żywego zainteresowania się problemami ludzi będących w potrzebie, a nie egoistycznego zamykania się wokół własnych spraw i problemów.\nW wierszu tym autor wygłasza stanowczą przestrogę i dezaprobatę w stronę ludzi zajmujących wysokie stanowiska i piastujących urzędy, którzy zupełnie nie zwracają uwagi na potrzeby szarego, prostego człowieka, lecz przy pomocy terroru, wyzysku i strachu pragną zbudować odpowiedni dla siebie ład i porządek zarówno polityczny jak i społeczny. Podmiot liryczny pragnie uświadomić swych odbiorców do posiadanych przez nich praw, które powinni oni egzekwować. Ponadto zachęca on do zdecydowanej walki z narzuconym, totalitarnym systemem rządzenia dążącym do zupełnego podporządkowania zastraszonego społeczeństwa. Autor utworu niczym obrońca skrzywdzonych, prześladowanych i zastraszanych opowiada się zarówno za poszanowaniem drugiego człowieka jak również za elementarnymi prawami, takimi jak wolność słowa, godność, wyrozumiałość, które są fundamentalnymi zasadami społecznego współżycia. W utworze znalazło się również miejsce na przestrogę skierowaną w stronę bezwstydnych oprawców i zbrodniarzy, których w stosownym czasie spotka surowa kara za popełnione czyny. Bowiem zło (prędzej czy później) musi zostać pokonane, a sprawiedliwość i prawda zwyciężą.\n“U nas, w Auschwitzu”\nOpowiadanie to jest cyklem dziewięciu listów (opisujących wygląd oraz zasady życia i funkcjonowania obozu), które kierowane są do znajdującej się również w obozie ukochanej. Tadek, będący narratorem zostaje przeniesiony z Brzezinki do Oświęcimia gdzie rozpoczyna (wraz z kilkoma innymi osobami) kursy sanitarne. Należy zauważyć, że jego obozowe życie jest znacznie łatwiejsze niż większości więźniów (nie musi on tak jak inni ciężko pracować, nie brakuje mu wolnego czasu).\nOświęcimski obóz jest bardzo obszerny i zadbany. Wśród wielu murowanych budynków i brukowanych chodników rosną drzewa i trawa. Obszerność i panujący tam porządek sprawia wrażenie jakby człowiek znajdował się w niewielkim miasteczku ( stwierdzenie „U nas, w Auschwitzu” jest swoistym rodzajem dumy wyrastającej z przekonania, że ten właśnie obóz jest pod wieloma względami lepszy od innych). W obozie znajduje się biblioteka, muzeum, sala orkiestry, gdzie odbywają się koncerty. Znajduje się tam również tzw. puff, czyli dom publiczny. Zdarzył się również przypadek udzielenia ślubu. (W obozie znajdował się pewien hiszpański więzień, do którego przybyła z Francji narzeczona, która wcześniej napisała prośbę o umożliwienie ślubu z ukochanym, z którym już miała dziecko z czasów gdy był on jeszcze na wolności. Władze zgodziły się i doszło w obozie do zaślubin. Więźnia wcześniej odpowiednio ubrano, pozwolono nawet nowożeńcom na wspólną noc poślubną. Po wszystkim zaś kobieta z dzieckiem powróciła do Francji, zaś jej mąż znów założył pasiak by jako obozowicz powrócić do szarej i śmiertelnej rzeczywistości). Dla obserwatorów znajdujących się „poza drutami” zdawało się, że jest to zwyczajny obóz pracy, w którym ludzie są traktowani z szacunkiem i godnością. Niestety, prawda jest zupełnie inna, bowiem wszystkie panujące w obozie „wygody” były zarezerwowane dla nielicznych bądź po prostu nie funkcjonowały (biblioteka jest cały czas nieczynna, koncerty orkiestry odbywały się wyłącznie dla elit, zaś zwykli więźniowie nie mieli żadnego dostępu do rozrywki).\nW bloku dziesiątym znajdują się kobiety, na których przeprowadza się różnorodne medyczne eksperymenty. Wielokrotnie dochodziło do sytuacji, kiedy więźniowie włamywali się do znajdujących się tam kobiet i dokonywali na nich gwałtów. Narrator wspomina również o miejscu, w którym rozstrzeliwano więźniów i podejmuje próbę rozmyślań nad bestialskim wręcz opętaniem człowieka przez drugiego człowieka. Nie potrafi on pojąć, że można w tak karygodny sposób traktować ludzi, których pozbawia się godności, szacunku i człowieczeństwa przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek reakcji ze strony świata zewnętrznego. Niesamowitym aspektem była również umiejętność kontrolowania i rygoru nad więźniami stosunkowo niewielką liczbą nadzorujących („…Jakże to jest, że nikt nie krzyknie, nie plunie w twarz, nie rzuci się na pierś? Zdejmujemy czapkę przed esmanami wracającymi spod lasu, jak wyczytają, idziemy z nimi na śmierć i – nic? Głodujemy, mokniemy na deszczu, zabierają nam najbliższych. Widzisz: to mistyka. Oto jest dziwne opętanie człowieka przez człowieka. Oto jest dzika bierność, której nic nie przełamie. A jedyna broń – to nasza liczba, której komory nie pomieszczą…”, „…Bez czarów, bez trucizn, bez hipnozy. Paru ludzi kierujących ruchem, żeby tłoku nie było, i ludzie płyną jak woda z kranu za odkręceniem kurka…” ). Narrator stwierdza, że te wszystkie tragiczne wydarzenia trzeba z dokładnością zapamiętać aby „zdać ludziom żywym relację i stanąć w obronie zmarłych”.\nW jednym z listów Tadek wspomina swą rozmowę z Witkiem, który pełnił na Pawiaku rolę oddziałowego i był chłopcem na posyłki najgorszego kata tam się znajdującego- Kronszmidta. Ten niemiecki tyran wyróżniał się nad wyraz wielką bezwzględnością wobec uwięzionych Żydów (chodził po nagich ciałach butami z podkutymi w podeszwach gwoźdźmi, nakazywał wykonywać wielogodzinną gimnastykę z wyczerpującymi biegami, przysiadami i czołganiem). Inni więźniowie także opowiadali Tadkowi o wyszukanych formach znęcania się przez Niemców w miejscach podobnych do Pawiaka (wieszanie na słupku, zamykanie w betonowych bunkrach, wlewanie do żołądka niewyobrażalnych ilości wody itp.). W narratorze znów wzbiera ogrom refleksji dotyczących krzywd jakie ludzie potrafią nawzajem (bez większych skrupułów) sobie wyrządzać i jednocześnie czerpać z nich radość i satysfakcję. Człowiek, który chciał przeżyć to istne piekło na ziemi musiał dostosować się do panujących w obozie reguł, zaakceptować je i czekać z nadzieją na koniec tych makabrycznych wydarzeń przepełnionych śmiercią i zniewoleniem ( „…To właśnie nadzieja każe ludziom apatycznie iść do komory gazowej, każe nie ryzykować buntu, pogrąża w martwotę…”).\nW jednym z listów Tadek wspomina o obozie jako miejscu, w którym przebywają ludzie wielu narodowości- także Niemcy, którzy musieli tu podjąć resocjalizację za swą przestępczą przeszłość. Narrator zapoznał się osobiście z jednym takich więźniów, niejakim Kurtem. Niekiedy mężczyźni prowadzili rozmowy o czasach gdy znajdowali się jeszcze na wolności, bądź wspominali również tragiczne sytuacje związane z traktowaniem więźniów (Kurt wspomina o pewnej Wigilii, gdy znajdował się w obozie w Mauthausen. Na tle świątecznego nastroju powieszono dwóch więźniów, którzy odważyli się podjąć ryzyko ucieczki).\nCodzienna obozowa rzeczywistość jest przez narratora porównana do obrazów ze średniowiecza, na których przedstawiano sąd ostateczny. Jednakże nawet te obrazy nie są w stanie ukazać i przedstawić ogromu dziejących się tu krzywd i ludzkiego zniewolenia. Więzień obozowy jest pozbawiony jakiejkolwiek własności, na dodatek jest obarczony nadludzką wręcz pracą, którą Tadek porównuje do starożytnych dziejów i panującego tam niewolnictwa („…Teraz dopiero poznałem cenę starożytności. Jak potworną zbrodnią są piramidy egipskie, świątynie i greckie posągi!…”). Narrator stwierdza również, że nie można zbudować rzeczy trwałych i pięknych na fundamencie ludzkiej krzywdy, wyzysku i zniszczenia. To nie jest bowiem owocem uczciwej pracy lecz zniewolenia słabszych i pozbawionych obrony i godnego życia przez ludzi używających argumentu siły i bezgranicznego braku sumienia.\nTadek wspomina również o korespondencji jaką otrzymał z domu oraz od swojego przyjaciela. Dowiedział się z niej o śmierci swoich kolegów i ta informacja napawała go wielkim strachem i niepewnością przed nadchodzącymi zdarzeniami, których nie sposób przewidzieć. Doskonale zdawał on sobie sprawę z faktu, że wielu młodych, zdolnych i ambitnych ludzi z jego pokolenia zostaje bez skrupułów pozbawianych życia, że giną ludzie, którzy powinni być za jakiś czas przyszłością narodu, a tym czasem razem z ich śmiercią giną marzenia o lepszym świecie, który mogliby przecież zbudować, ulepszyć, poprawić.\nW ostatnim liście Tadek informuje Marię o zakończeniu kursów sanitarnych, w których brał on udział oraz wspomina o nacieraniu herbatą z mięty będącą antidotum dla cierpiących na świerzb. Wspomina on również o pewnej złożonej wyłącznie z Żydów grupie (sonderkomando), która zajmowała się gazowaniem ludzi, potem zaś ich paleniem w krematoryjnych piecach. Pracował tam niejaki Abramek, który traktował tą nieludzką pracę jak zwyczajne zajęcie. Był wręcz dumny, że może się uważać w obozie za człowieka pomocnego, z którego jest jakiś pożytek. To właśnie ten zlagrowany Żyd opowiedział Tadkowi o ekonomicznym sposobie palenia ludzkich zwłok, który sam wymyślił („bierzemy cztery dzieciaki z włosami, przytykamy głowy do kupy i podpalamy włosy. Potem pali się samo…”).\n“Proszę państwa do gazu”\nZofia Nałkowska była jednym z członków Komisji ds. Badań Zbrodni hitlerowskich na ziemiach polskich. Autorka brała udział m.in. w przesłuchiwaniach świadków oraz miała dostęp do dokumentacji pozostawionej przez Niemców. Widziała ona również miejsca, w których dochodziło do masowych mordów, dzięki czemu powstały „Medaliony”.\nMedalion jest utrwaleniem pamięci i wiedzy o osobie, która już odeszła (dosłownie jest to nagrobne zdjęcie). Autorka chciała swymi opowiadaniami utrwalić w pamięci potomnych ten tragiczny czas wojny i zniewolenia człowieka. Stąd właśnie pomysł Nałkowskiej na nazwę książki „Medaliony”\nMotto zbioru opowiadań: „Ludzie ludziom zgotowali ten los”\nOpowiadanie to rozpoczyna cykl ośmiu opowiadań i jest ono swoistym zapisem wizji lokalnej, którą przeprowadzono w Instytucie Anatomicznym mieszczącym się we Wrzeszczu pod Gdańskiem. W podziemiach instytutu znajdowały się cementowe baseny, które wypełnione były ludzkimi zwłokami pozbawionymi głów (znajdowało się tam trzysta pięćdziesiąt ciał). Znajdowały się tam również kadzie, w których leżały odcięte głowy, zaś w innych można było zauważyć zwłoki pocięte na mniejsze bądź większe części lub elementy ciał pozbawione skóry. W innym budynku, który również był własnością instytutu znajdował się kocioł wypełniony ciemną, brunatną cieczą, pośród której pływały części ludzkich ciał poddanych procesowi wygotowania. Na półkach zaś można było odnaleźć spreparowane kości oraz płaty skóry. Na stole znajdowały się natomiast białe kawałki chropowatego mydła jak również foremki służące do jego produkcji.\nW opowiadaniu tym znajduje się również zapis przesłuchania młodego Polaka, który w tymże instytucie pracował. Młodzieniec pomagał profesorowi w pracy uczestnicząc w preparowaniu ludzkich zwłok. Spanner wspólnie ze swymi współpracownikami oraz studentami rozwinął działalność produkcji mydła, którego głównym składnikiem był ludzki tłuszcz. Instytut zaopatrywał się w „towar” do produkcji z pobliskiego więzienia i obozów koncentracyjnych. Ten karygodny proceder był utrzymywany w tajemnicy przed władzami uczelni, jednakże wiszący na ścianie przepis na produkcję mydła był dostępny dla każdego kto tylko był zainteresowany zgłębieniem znajdującej się tam treści, co świadczy o fakcie, że odwiedzający instytut goście mogli domyślić się czym tu się zajmowano. Początkowo świadek brzydził się swej pracy w Instytucie, ciężko mu było wykonywać określone zajęcia. Jednakże z czasem przywykł on do wykonywanych obowiązków, wyzbył się obrzydzenia (zaczął nawet używać produkowanego tam mydła) i jednocześnie uległ procesowi całkowitego zobojętnienia w połączeniu z podziwem dla pomysłowości niemieckiej machiny, czego doskonałym dowodem są wypowiedziane przez niego słowa: „W Niemczech, można powiedzieć, ludzie umieją coś zrobić z niczego”. „Coś”- to mydło, zaś zupełnie „niczym” w mniemaniu mężczyzny były ludzkie ciała, które można było bez skrupułów okraść z godności i szacunku kosztem choćby najmniejszego zysku. Powyższe stwierdzenie jest doskonałym dowodem wskazującym na całkowitą degradację moralności młodego mężczyzny, którego wręcz zafascynowała niemiecka pomysłowość.\nW opowiadaniu tym zamieszczona jest również rozmowa z profesorami- kolegami po fachu Spannera, którzy również wizytowali ukrytą fabrykę mydła i nie zdawali sobie zupełnie sprawy z rozgrywających się tutaj tragicznych wydarzeń. Gdy zapytano ich, czy Spanner mógł być zdolny do tak makabrycznych posunięć, stwierdzili, że mógł wykonywać narzucony odgórnie rozkaz, bądź chciał przysłużyć się swej ojczyźnie, która walczyła z kryzysem ekonomicznym.\nBohaterką tego opowiadania jest pewna kobieta, która przeżyła tragiczne chwile na Pawiaku jak również w obozie w Ravensbruck. W swej bardzo chaotycznej opowieści wspomina ona o tragicznych wydarzeniach, które wyryły się już na zawsze w jej pamięci (kobieta wspomina o bezlitosnym katowaniu więźniów na Pawiaku, o bestialskich eksperymentach medycznych, upuszczaniu krwi przed rozstrzelaniem więźniów, która potem była przekazywana dla niemieckich żołnierzy, wspomina ona również o niewielkich racjach pożywienia, które powodowały, że dochodziło do przypadków kanibalizmu). W obozie w Ravensbruck bohaterka opowiadania wykonywała ciężką pracę w fabryce amunicji. Kobieta wspomina również o tragicznych warunkach panujących w trakcie transportu więźniów do obozu. W jednym wagonie przeznaczonym do transportu bydła znajdowało się około stu osób, które przez kilka dni przebywały w niesamowitym ścisku, bez powietrza, bez pożywienia i możliwości spełnienia potrzeb fizjologicznych. Natomiast w wagonach przeznaczonych dla mężczyzn warunki były jeszcze gorsze, co powodowało ogromną ilość zgonów podczas transportu. Po dotarciu na miejsce i otwarciu wagonów widok więźniów był tak przerażający, że nie potrafili go znieść sami oprawcy, czyli niemieccy oficerowie. Po wojnie okazało się, że z całej rodziny przeżyła tylko ona i teraz jest zmuszona dźwigać na sobie jarzmo pamięci tych makabrycznych wydarzeń, których była świadkiem. Stąd właśnie tyle chaotycznych opisów, zająknięć i przerw wkradających się w jej tragiczną opowieść.\nBohaterem tego opowiadania jest kobieta, która na co dzień zajmuje się porządkowaniem cmentarza. Wspomina ona o momencie pacyfikacji getta mieszczącego się w pobliżu miejsca jej zamieszkania („…Mieszkania mamy wszyscy zaraz koło muru, to u nas wszystko słychać, co się u tamtych dzieje…Do ludzi strzelają po ulicach. Palą ich w mieszkaniach. Po nocach krzyki takie i płacz. Nikt nie może ani spać, ani jeść, nikt nie może wytrzymać…”) i nie jest w stanie zapomnieć tych dramatycznych wydarzeń, które już na zawsze pozostaną w jej pamięci. Bohaterka wciąż ma przed oczami tragiczne wydarzenia. Wciąż słyszy przerażające krzyki ludzi wyskakujących z podpalanych mieszkań, a potem ten trzask ciał spadających z wysoka na bruk, który przypomina zawodzące odgłosy wydobywane przez mieszkające wśród cmentarnych drzew i mogił ptaki. Kobieta stwierdza, że „…najgorsze jest to, że dla nich nie ma żadnego ratunku…Tych, którzy się bronią, oni zabijają na miejscu. A tych, co się nie bronią, wywożą samochodami tak samo na śmierć. Więc co oni mają robić? Podpalają ich w domach i nie dają im wyjść. To matki zawijają dzieci w co tam mają miękkiego, żeby ich mniej bolało, i wyrzucają z okna na bruk. A później wyskakują same… Wciąż tak wyskakują, wolą wyskoczyć niż się za życia spalić w ogniu…”. I chociaż bohaterka opowiadania stwierdza, że Żydzi za narodem polskim nie przepadają, to jednak jest jej żal tego maltretowanego przez niemieckiego agresora narodu żydowskiego, na który spadło tak wiele bólu i cierpienia.\nW opowiadaniu tym zawarta jest historia pewnej dziewczyny, której udało się umknąć przez otwór w podłodze z transportu jadącego do obozu koncentracyjnego. Jednakże w momencie ucieczki została ona postrzelona w kolano i nie była w stanie kontynuować ucieczki. Wśród uciekinierów był również jej małżonek, który niestety został śmiertelnie postrzelony. Tylko nielicznym udało się szczęśliwie uciec w stronę lasu. Wokół kobiety zaczęli gromadzić się ludzie przybyli z pobliskich domów. Jednakże paraliżujący ich strach powodował, że nikt nie zdecydował się pomóc rannej z obawy przed możliwymi konsekwencjami ze strony bezwzględnego niemieckiego agresora. Kobieta poprosiła jedynie o wódkę i papierosy, dzięki którym trawiący ją ból zmniejszy się choć trochę. Pewna starsza kobieta przyniosła jej chleb oraz mleko, zaś jakiś młody mężczyzna dostarczył rannej Żydówce wódkę i papierosy, o które prosiła. Po pewnym czasie na miejsce przybyli dwaj policjanci. Kobieta usilnie błagała aby ją zastrzelili, dzięki czemu ulżą jej w cierpieniu a ludzie pozbędą się „kłopotu”, który zaistniał przez jej obecność. Jednakże policjanci nie zdecydowali się na tak drastyczne posunięcie i odeszli. Ranna uświadomiła sobie, że tak naprawdę nikomu nie zależy na tym, aby uratować jej życie, zawiadomić lekarza czy przenieść w bezpieczne miejsce gdzie można by się nią odpowiednio zająć i udzielić stosownej opieki. Gdy policjanci pojawili się znów na miejscu dramatycznych wydarzeń, kobieta ponowiła prośbę aby odebrali jej życie i w ten sposób zakończyli sprawę. Jednakże nie potrafili oni tego uczynić gdyż zapewne sumienie nie pozwalało im na odebranie życia drugiemu (a zwłaszcza niewinnemu) człowiekowi. Dopiero młody mężczyzna (ten sam, który wcześniej przyniósł rannej wódkę i papierosy) „rozwiązał sprawę” decydując się zastrzelić usilnie proszącą o to Żydówkę. Świadkowie zaistniałej sytuacji byli zdumieni gdyż nie spodziewali się, że człowiek, który wcześniej okazał pomoc i współczucie będzie zdolny odebrać kobiecie życie. „…Ale dlaczego on do niej strzelił, to nie jest jasne – mówił opowiadający. – Tego nie mogę zrozumieć. Właśnie o nim można było myśleć, że mu jej żal…”.\nDwojra Zielona to główna bohaterka kolejnego opowiadania Zofii Nałkowskiej. Pomimo jeszcze młodego wieku (zaledwie 35 lat) kobieta ta jest bardzo zniszczona i doświadczona przez tragiczny życiowy okres wojennych lat (o czym świadczy brak oka i zębów). Jednakże Dwojra nie poddaje się i walczy z przeciwnościami, które zgotował dla niej okrutny los. Kobieta wspomina, że wyszła za mąż w wieku dwudziestu trzech lat i zamieszkała z małżonkiem w Warszawie. W trakcie bombardowania stolicy zbiegła z mężem do Janowa Podlaskiego. Zaczęły się akcje wywozu Żydów do getta lub do obozów zagłady. Chcąc uniknąć łapanki bohaterka opowiadania skryła się na strychu i przez blisko miesiąc nie jadła nic poza znalezioną tam kaszą i cebulami. Była wówczas przekonana, że nadchodzi nieubłagany koniec jej życia. Opatrzność zdecydowała jednak inaczej i kobiecie udało się przetrwać ten niezwykle trudny czas. Oko straciła podczas świętowania przez Niemców nocy sylwestrowej, którzy postanowili strzelać z tej okazji do ludzi. Życie straciło wówczas sześćdziesiąt pięć osób, zaś uciekająca przed nimi Dwojra poważnie zraniła się w oko, którego nie dało się już uratować. Wtedy właśnie zrodziła się w niej ogromna chęć przeżycia tych haniebnych czasów by jako świadek dramatycznych wydarzeń przekazać światu prawdę o niemieckiej machinie siejącej śmierć i zniszczenie.\nPotem bohaterka opowiadania trafiła do obozu koncentracyjnego w Majdanku. Tam znów musiała walczyć z głodem gdyż porcje żywnościowe były bardzo skromne. Przebywający tam więźniowie byli bici i surowo karani za próbę ucieczki, a co dwa tygodnie odbywała się selekcja. Potem Dwojra dostała się do pracy w fabryce amunicji w Skarżysku- Kamiennej, gdzie trzeba było ciężko pracować i nie chorować- był to jedyny sposób uniknięcia częstych selekcji. Ponadto w fabryce panował straszny głód i aby przeżyć Dwojra musiała wyrywać sobie złote zęby, za które kupowała chleb. Znów odczuła wielką chęć życia i walki z czającą się ze wszystkich stron śmiercią. Potem Niemcy przenieśli fabrykę do Częstochowy. Tutaj siedemnastego stycznia wkroczyli Sowieci i wyswobodzili jeńców (w tym bohaterkę opowiadania), którzy jeszcze tu pozostali (znaczną część więźniów przetransportowano bowiem do Niemiec).\nTytułowa wiza jest nazwą łąki na którą spędzano więźniarki w momencie porządkowania obozu. Te dramatyczne wydarzenia wspomina była więźniarka, Żydówka, która dzięki polskiemu nazwisku przebywała w obozie jako Polka. Kobieta wspomina zimne i mokre październikowe dni, kiedy wysyłano na wizę kobiety z obozu (z bloku), które musiały pozostać tam aż do wieczora ponieważ blok musiał być czysty. „A wiza to jest łąka pod samym lasem, pod drzewami. Stały tam na zimnie przez cały dzień bez jedzenia i bez żadnej roboty”– wspomina była więźniarka. Były tam kobiety z wielu krajów, między innymi z Francji, Holandii, Belgii i Grecji. W najgorszej kondycji były greczynki, zaś „Polki i Rosjanki były silniejsze”. Kobieta wspomina, że wszystkie kobiety stały w wielkim ścisku, blisko siebie, chociaż miejsca wokół było pod dostatkiem („…Stały wszystkie ciasno, jedna obok drugiej, chociaż miejsca było dosyć. Brudne, owrzodzone, ostrupiałe. Były między nimi chore i nawet umierające…”). Bohaterka opowiadania stosunkowo niewiele mówi o sobie. Wspomina jedynie o modlitwie w chwilach gdy była bita. Dzięki temu przezwyciężała rodzącą się w sercu nienawiść. Kobiety wyganiano na wizę przez cały tydzień i każdego dnia „coraz więcej ich umierało”. I tak każdego dnia aż do momentu selekcji. Kobieta wspomina również jak pewnego dnia po zimnym poranku pokazało się na niebie słońce. Kobiety przesunęły się wówczas całą spójną masą w stronę promieni aby się ogrzać „…nie jak ludzie, tylko jakby jakieś zwierzątka…”. Tego właśnie dnia Greczynki żydowskiego pochodzenia zaśpiewały „po hebrajsku żydowski hymn”. Ich śpiew był tak mocny i czysty jakby były one zupełnie zdrowe. „…To nie była siła fizyczna… To była siła tęsknoty i pragnienia…”– wspomina bohaterka opowiadania. Następnego dnia odbyła się selekcja. „Przyszłam na wizę i wiza była pusta”.\n„Człowiek jest mocny”\nGłównym bohaterem tego opowiadania jest Żyd- Michał P., który postanawia opowiedzieć narratorowi o tragicznych wydarzeniach do jakich doszło w lesie Żuchowskim mieszczącym się blisko pałacu. W pobliżu budynku Niemcy rozmieścili specjalne samochody przystosowane do zagazowywania więźniów przywożonych tu z Chełmna i okolic. „…Przynaglani do pośpiechu, uchylając się od uderzeń kolbami, wbiegali bezładnie po kładce w czeluść ustawionego tyłem do pałacu, wielkiego jak wagon meblowy auta gazowego. Drzwi hermetyczne zatrzaskiwały się z łoskotem…Zamknięci w pułapce wołali o pomoc, bili pięściami o ściany wozu. Po kilku minutach, gdy krzyki ucichły, maszyna odjeżdżała…”. Michała P. wybrano do pracy (wraz z około trzydziestoma innymi mężczyznami) do kopania dołów w lesie Żuchowskim, w których następnie umieszczano ciała zagazowanych w samochodzie-pułapce Żydów („…Niemcy-jak otworzyli drzwi-odskoczyli od auta. Ze środka szedł ciemny dym. W miejscu, gdzieśmy stali, nie czuć było żadnego zapachu…”. Gdy wśród ciał zdarzyła się osoba przejawiająca jakiekolwiek oznaki życia, wówczas czym prędzej ją dobijano. Potem następowało obszukiwanie trupów i zabieranie znalezionych kosztowności. Po przeszukaniu ciał, Michał P. wspomina: „…kładliśmy je do rowu, na przemian, jednego głową przy nogach drugiego, bardzo ciasno, żeby się dużo zmieściło… W trzech czterech metrach rowu mieściło się tysiąc…”. Pewnego dnia bohater opowiadania rozpoznał wśród zagazowanych ludzi swą małżonkę oraz dwójkę małych dzieci („…chłopiec miał siedem lat, dziewczynka cztery…). Michał P. wspomina, że wówczas położył się na zwłokach swych najbliższych i prosił, aby go zastrzelono. Lecz esesmani nie chcieli tego uczynić, a jeden z Niemców rzekł: „Człowiek jest mocny, może jeszcze dobrze popracować” i bił załamanego mężczyznę dopóki ten nie wstał. Bohater opowiadania znalazł jednak w sobie siłę (chociaż początkowo planował się powiesić) i uciekł z jadącego konwoju. Udało mu się wówczas dotrzeć do wsi i zakopać w sianie, gdzie przebywał dwa dni (Niemcy bowiem szukali go w okolicy). Potem poszedł po pomoc do gospodarza, który go nakarmił, ogolił i założył na głowę czapkę (maciejówkę). Potem udał się on do Grabowa, a tam spotkał się innego więźnia żydowskiego pochodzenia, któremu również udało się uciec.\nOpowiadanie kończy się opisem narratora przedstawiającym tragiczny obraz z miejsca, w którym pochowano zagazowanych wcześniej Żydów („…Na rozległej polanie, w ramie niskich, ciemnych, gęsto rosnących sosen leżały smugi słabiej zarosłej trawki…W jednym miejscu dół był rozkopany i w sypkim, brudnym piasku widać było kawałek ludzkiej stopy… Ktoś pokazywał znaleziony strzęp pudełka od zapałek z greckim nadrukiem… Ktoś na miejscu dawnego krematorium znalazł dwie malutkie kosteczki ludzkie.”).\n„Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”\nOpowiadanie to jest swoistym podsumowaniem wszystkich wcześniejszych historii. Narrator podsumowuje ogrom ludzkiego cierpienia i śmierci, których dopuścił się nazistowski, bezduszny tyran („…Uduszono i spalono te nieprzebrane masy ludzkie w trybie najstaranniej przemyślanej, zracjonalizowanej, sprawnej i udoskonalonej organizacji…Nie dziesiątki tysięcy i nie setki tysięcy, ale miliony istnień człowieczych uległy przeróbce na surowiec i towar w obozach śmierci…”). Pod pozorem podstępu i fałszywych obietnic oprawcy wywozili niczego nie podejrzewających Żydów na śmierć w obozach koncentracyjnych („…Żydom aresztowanym we Włoszech, w Holandii, w Norwegii i w Czechosłowacji Niemcy obiecywali doskonałe warunki pracy w obozach Polski, uczonym zapewniano stanowiska w instytutach badań naukowych…”). Na miejscu rzeczywistość okazywała się zupełnie inna: ludziom odbierano wszelkie kosztowności i rzeczy osobiste (które potem trafiały do Rzeszy), a potem bezwzględnie odbierano życie by nawet z martwych ciał czerpać zysk i korzyść („…Utylizowanie spalonych kości na nawóz, tłuszczu na mydło, skóry na wyroby skórzane, włosów na materace…”). Aż nie chce się wierzyć, że człowiek potrafił dopuścić się tak podłych i bezdusznych działań wymierzonych w drugiego człowieka. Lecz prawda jest jedna i niepodważalna: „Ludzie ludziom zgotowali ten los” (cytat ten jest mottem całego zbioru opowiadań). Jednakże trzeba również pamiętać o bohaterach, którzy znajdując się w obozach koncentracyjnych nieśli pomoc narażając się przy tym na pewną śmierć. Niewątpliwie takimi ludźmi byli lekarze, którzy mieli pewne możliwości ratowania ofiar nazistowskiego aparatu śmierci i upodlenia. Narrator opisuje m.in. wspaniałą postawę doktora Grabczyńskiego z Krakowa, który z bloku nr 22 (będącego wcześniej miejscem mordu i wykończenia) uczynił dla więźniów prawdziwy szpital („…Nie tylko otoczył ich opieką jako lekarz, nie tylko wyjednał dla nich lekarstwa i środki opatrunkowe, ale podstępem bronił ciężko chorych od zagazowania, ratował ich życie…).\nW opowiadaniu tym przedstawieni są również najwięksi oprawcy znajdujący się w Oświęcimskim obozie. Za największego zbrodniarza i tyrana uchodził niejaki August Glass. Był to muskularnie zbudowany mężczyzna, który swe „…ofiary bił w nerki w ten sposób, żeby nie zostawić śladów, a śmierć następowała po trzech dniach”. Lecz nie był on jedynym bezlitosnym mordercą w obozie (…„Inny stawiał stopę na gardle człowieka i miażdżył mu krtań swym ciężarem. Inny zanurzał głowę więźnia w kadzi, tak długo ją trzymając, póki nieszczęsny się nie udusił…”). Inny oprawca bił swe ofiary gumą zakończoną ołowiem za niedokładne wyczyszczenie ubrania lub butów. Bił tak celnie, „…że na miejscu zabijał…”. Ci bezwzględni ludzie tworzący nazistowskie oddziały wywodzili się często ze społecznych szumowin (mordercy, złodzieje, przestępcy) i dzięki wrodzonemu instynktowi zła mogli pastwić się bez skrupułów nad swymi ofiarami.\nNarrator poświęca również miejsce na opisanie historii dzieci w obozie koncentracyjnym. Na śmierć przez uduszenie w komorach gazowych wybierano dzieci najmniejsze, które nie nadawały się jeszcze do pracy. „…Selekcji dokonywano w ten sposób, że dzieci przechodziły kolejno pod prętem zawieszonym na wysokości jednego metra i dwudziestu centymetrów. Świadome powagi chwili, te mniejsze, zbliżając się do pręta, prostowały się, stąpały wyprężone na palcach, by zaczepić głową o pręt i uzyskać życie…”. Dzieci były w pełni świadome nieuchronnie zbliżającej się śmierci, dlatego chowały się po obozie i płakały wołając: „-My nie chcemy do gazu! My chcemy żyć!”. I znów zdarzali się w obozie ludzie, którym udało się uratować życie dzieci choć cena za udzieloną pomoc mogła być najwyższa. Narrator opisuje historię pewnego lekarza, do którego zapukało nocą dwóch chłopców, którym udało się uciec z samochodu zmierzającego do komory gazowej. Człowiek ten uratował im życie i zapewnił przetrwanie.\nCytaty z poszczególnych opowiadań\n„…Leżeli jak w sarkofagach, w cementowych, długich basenach z uniesionymi pokrywami- wzdłuż, jedni na drugich. Mieli ręce opuszczone wzdłuż ciała, nie złożone na piersiach według pogrzebowego rytuału. A głowy odcięte od torsów tak równo, jakby byli z kamienia…”\n„…Dalej były znowu baseny z umarłymi, a później kadzie z ludźmi przeciętymi na pół, pokrajanymi na części i odartymi ze skóry…”\n„…Wreszcie na wysokim stole kawałki mydła białawego i chropowatego…”\n„…Spanner chował zawsze trupy na zapas…Ten wielki marynarz bez głowy jest z gdańskiego więzienia. Trupy przecięte w pół są dlatego, że całe nie chciały wejść do kotła, nie chciały się zmieścić…”\n„…Człowiek jeden da tłuszczu może z pięć kilogramów…”\n„…Każdy się bał tym mydłem myć na początku…Obrzydzenie było do tego mydła. Zapach miało niedobry…Z początku nawet jeden kolega widział: miałem dreszcz, że można się tym myć. W domu mama też się obrzydzała. Ale się dobrze mydliło, więc go używała do prania…”\n„…-W Niemczech, można powiedzieć, ludzie umieją coś zrobić- z niczego…”\n„…-W Ravensbruck nas, owszem, męczyli. Znęcali się zastrzykami, wyrabiali na kobietach praktyki, otwierali rany…”\n„…-Przed obozem byłyśmy dwa miesiące na Pawiaku. Co tam wyprawiali, jaki robili zbrodnie na ludziach! Zastrzyki, ściąganie krwi dla żołnierzy- i dopiero wieszali albo brali na rozstrzał…”\n„…-Mówili też o tych szczurach…Więźniowie sami musieli rano wynosić trupy z pakamery. Miały ręce i nogi związane, wyjedzone wnętrzności. Niektórym biło jeszcze serce…”\n„…- Dopiero rano wołali na apel, a po apelu znów do bunkru, bez żadnego jedzenia…Jednak coś jadły-powiedziała ciszej. –Raz jedna ruszała ustami. I jedna miała zakrwawione paznokcie. Proszę pani, to było strasznie karane! Ale one tam w nocy jadły mięso z tych trupów…”\n„…-Wieźli nas w zaplombowanym wagonie w upał, byłyśmy mokre od potu, czarne na twarzy od kurzu, ubranie na nas śmierdziało, nogi miałyśmy ubabrane w gnoju. Więc zaczęłyśmy wyć jak zwierzęta…Proszę pani! Jak nas zobaczył (niemiecki oficer), jego oczy zrobiły się okrągłe, ręce o tak rozcapierzył ze strachu. Tak się nas przeląkł!…”\n„…Później przyszedł czas, gdy na cmentarz spadały pociski. Posągi i medaliony potłuczone leżały wzdłuż alei. Groby z otwartymi wnętrzami ukazały w pękniętych trumnach swych umarłych…”\n„…-Mieszkania mamy wszyscy zaraz koło muru, to u nas wszystko słychać, co się u tamtych dzieje…Do ludzi strzelają po ulicach. Palą ich w mieszkaniach. Po nocach krzyki takie i płacz. Nikt nie może ani spać, ani jeść, nikt nie może wytrzymać…”\n„…-Tych, którzy się bronią, oni zabijają na miejscu. A tych, co się nie bronią, wywożą samochodami tak samo na śmierć. Więc co oni mają robić? Podpalają ich w domach i nie dają im wyjść. To matki zawijają dzieci w co tam mają miękkiego, żeby ich mniej bolało, i wyrzucają z okna na bruk! A później wyskakują same…Niektóre skaczą z małym dzieckiem na rękach…”\n„…-I nawet jak tego nie widać, to my słyszymy. To słychać tak, jakby coś miękkiego klapnęło. Plask, plask…Wciąż tak wyskakują, wolą wyskoczyć, niż się za życia spalić w ogniu…”\n“…Wiezieni długimi pociągami w zaplombowanych wagonach do obozów zniszczenia uciekali niekiedy w drodze. Ale niewielu się na taką ucieczkę ważyło…. W ciasnocie stłoczonych ludzi, zgłodniałych, cuchnących i brudnych, rzecz zdawała się prawie niewykonalna. Trudno było się nawet poruszyć…”\n„…Ludzie wpadali pod koła i często ginęli na miejscu. Ginęli, uderzeni wystającą belką, kantem zasuwy, rzuceni pędem o słup sygnału czy przydrożny kamień. Albo łamali ręce i nogi, wydani w tym stanie na wszelkie okrucieństwo wroga…”\n„…Chwilę leżała zamknąwszy oczy. Znów usiadła, poruszyła nogą, ujęła ją w obie ręce, usunęła z kolana spódnicę. Ręce miała zakrwawione. Ten wyrok śmiertelny na nią, uwięzły w jej kolanie, tkwił tam jak gwóźdź, którym przybita była do ziemi. Leżała długo i spokojnie, oczy zbyt czarne mocno zakryła powiekami…”\n„…Tak więc nikt nie zaproponował zabrać jej stąd przed nocą ani wezwać doktora, ani dowieść do stacji, skąd mogłaby dojechać do szpitala. Nic takiego nie było przewidziane. Szło już tylko o to, aby tak lub inaczej umarła…”\n„…Ale dlaczego on do niej strzelił, to nie jest jasne – mówił opowiadający. – Tego nie mogę zrozumieć. Właśnie o nim można było myśleć, że mu jej żal…”.\n„…Siedziała na strychu i myślała: „Teraz żyję, a za godzinę nie wiem co będzie” Ale inni ginęli, a ona nie…”\n„…Oko straciłam pierwszego stycznia 43 roku. Była taka zabawa u Niemców. Oni się bawili w Sylwestra. Zastrzelili sześćdziesiąt pięć ludzi. Z mojego domu to ja jedna zostałam, że jeszcze żyję. Strzelali na ulicy, na śniegu, o szóstej rano. Wchodzili do mieszkań. To ja chciałam uciekać, wyskoczyłam przez okno. Myślałam, że się zabiłam. I dostałam strzał w oko…”\n„…Grosza nie mam, jedzenia nie mam, oka nie mam. Żydów nie ma- to co miałam robić sama na tym strychu? Kawałka chleba już też nie miałam. Jak mam umrzeć, to wolałam umrzeć razem z nimi, nie sama. No to poszłam do Majdanka. Tam dawali chleba bardzo mało. I trochę zupy o dwunastej…”\n„…Uciec nie można było. Jedna panienka uciekła. To ją złapali i powiesili. Taki tam stał słup i hak…Było nas z dziesięć tysięcy na placu i musieliśmy wszystkie na to patrzeć…”\n„…Ja nie miałam pieniędzy. To sama wyrwałam sobie złote zęby. Czy wyrwałam sznurkiem? Nie. Tylko przez kilka dni ruszałam. Jak się dobrze ruszał, to już łatwo dał się wyrwać. Sam wyszedł…I kupiłam sobie dosyć chleba…”\n„…A wiza to jest łąka pod samym lasem, pod drzewami. Stały tam na zimnie przez cały dzień bez jedzenia i bez żadnej roboty…”\n„…Stały wszystkie ciasno, jedna obok drugiej, chociaż miejsca było dosyć. Brudne, owrzodzone, ostrupiałe. Były między nimi chore i nawet umierające…”\n„…-Na wizę wyganiali przez cały tydzień każdego dnia. Stały tam wciąż bardzo ściśnięte, żeby się ogrzać. Wszystkie starały się być w środku dla ciepła, żadna nie chciała zostać na skraju. Schylały głowę i wciskały się między inne, jak mogły. Wciąż się to wszystko razem ruszało…Niektóre były całe w ranach, a przecież się jedna do drugiej przyciskały. I coraz więcej ich umierało…”\n„…Niemcy wyganiali ludzi przez ganek tylko w bieliźnie. To oni nie chcieli wychodzić na mróz bez ubrania. Zobaczyli już, co jest, zaczęli się cofać. Wtedy Niemcy ich bili i wpędzali do auta…”\n„…Przynaglani do pośpiechu, uchylając się od uderzeń kolbami, wbiegali bezładnie po kładce w czeluść ustawionego tyłem do pałacu, wielkiego jak wagon meblowy auta gazowego. Drzwi hermetyczne zatrzaskiwały się z łoskotem…Zamknięci w pułapce wołali o pomoc, bili pięściami o ściany wozu. Po kilku minutach, gdy krzyki ucichły, maszyna odjeżdżała…”\n„…Obszukiwali trupy bardzo, aż do obrzydliwości…”\n„…Niemcy-jak otworzyli drzwi-odskoczyli od auta. Ze środka szedł ciemny dym. W miejscu, gdzieśmy stali, nie czuć było żadnego zapachu…”\n„…kładliśmy je do rowu, na przemian, jednego głową przy nogach drugiego, bardzo ciasno, żeby się dużo zmieściło… W trzech czterech metrach rowu mieściło się tysiąc…”\n„…-Jednego dnia…wyrzucili na ziemię zwłoki mojej żony i moich dzieci, chłopiec miał siedem lat, dziewczynka cztery. Wtedy położyłem się na zwłokach mojej żony i powiedziałem, żeby mnie zastrzelili. Nie chcieli mnie zastrzelić. Niemiec powiedział: „Człowiek jest mocny, może jeszcze dobrze popracować”. I bił mnie drągiem, dopóki nie wstałem…”\n„…Uduszono i spalono te nieprzebrane masy ludzkie w trybie najstaranniej przemyślanej, zracjonalizowanej, sprawnej i udoskonalonej organizacji…Nie dziesiątki tysięcy i nie setki tysięcy, ale miliony istnień człowieczych uległy przeróbce na surowiec i towar w obozach śmierci…”\n„…Żydom aresztowanym we Włoszech, w Holandii, w Norwegii i w Czechosłowacji Niemcy obiecywali doskonałe warunki pracy w obozach Polski, uczonym zapewniano stanowiska w instytutach badań naukowych…”\n„…Utylizowanie spalonych kości na nawóz, tłuszczu na mydło, skóry na wyroby skórzane, włosów na materace- to był już tylko produkt uboczny tego olbrzymiego przedsiębiorstwa państwowego, przynoszącego w ciągu lat nieobliczone dochody…”\n„…Okazuje się, że w Rzeszy całe zastępy specjalistów zajmowały się rozpruwaniem ubrań i obuwia zwożonego z obozów do centrali. W szwach odzienia, w podeszwach i pod obcasami trzewików znajdowali oni mnóstwo zaszytych złotych monet…”\n„…Największym zbrodniarzem w obozie był August Glass,…upatrzone ofiary bił w nerki w ten sposób, żeby nie zostawić śladów, a śmierć następowała po trzech dniach. Inny stawiał stopę na gardle człowieka i miażdżył mu krtań swym ciężarem. Inny zanurzał głowę więźnia w kadzi, tak długo ją trzymając, póki nieszczęsny się nie udusił…”\n„…Selekcji dokonywano w ten sposób, że dzieci przechodziły kolejno pod prętem zawieszonym na wysokości jednego metra i dwudziestu centymetrów. Świadome powagi chwili, te mniejsze, zbliżając się do pręta, prostowały się, stąpały wyprężone na palcach, by zaczepić głową o pręt i uzyskać życie…Słychać było z daleka, jak płakały i wołały o ratunek. -My nie chcemy do gazu! My chcemy żyć!…”\nReportaż- gatunek o charakterze publicystyczno- literackim obejmujący utwory będące swoistą relacją z konkretnych wydarzeń, których bezpośrednim świadkiem lub uczestnikiem był autor, bądź inna osoba przedstawiająca relację autorowi. Posiada on różne formy, które związane są z różnorodną tematyką (stąd reportaże społeczno-obyczajowe, historyczne, wojenne, podróżnicze itp.)\nKsiążka Hanny Krall jest reportażem , którego najważniejszym punktem jest niewątpliwie wywiad z Markiem Edelmanem, czyli jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim.\n19 kwietnia 1943 roku, a więc w dniu wybuchu powstania w warszawskim getcie Marek Edelman ubrany był w czerwony sweter i miał przy sobie dwa pistolety. Rozmówca Hanny Krall wspomina, że w getcie panował ogromny głód, coraz więcej ludzi wywożono do obozów koncentracyjnych, wzrastała również liczba samobójstw. Członkowie Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) woleli polec na polu bitwy (wiadomym było bowiem, że walka z niemieckim tyranem będzie nierówną) niż trafić bez jakiegokolwiek sprzeciwu do komór gazowych. Społeczeństwo było przekonane, że w getcie znajdują się sami bohaterowie, którzy będą stawiać zdecydowany opór. Tymczasem chodziło tak naprawdę o godną śmierć, o śmierć z podniesionym czołem i odwagą w oczach, bowiem nikt nie spodziewał się, że przeżyje. Z tego powodu trzeba było powziąć konkretne działania mające na celu przygotowanie powstania, które da choć cień szansy ludziom przebywającym w getcie na przeżycie. „…Ważne było przecież, że się strzela. To trzeba było pokazać. Nie Niemcom. Oni to potrafili lepiej. Temu innemu światu, który nie był niemieckim światem, musieliśmy pokazać. Ludzie zawsze uważali, że strzelanie jest największym bohaterstwem. No to żeśmy strzelali…”. 18 kwietnia doszło do spotkania pięciu przedstawicieli ludności żydowskiej mieszczącej się w getcie. Spotkanie odbyło się u Anielewicza. Rozmówca Hanny Krall był najstarszym z zebranych (miał 22 lata). Komendantem powstania został Anielewicz, który miał zaledwie 21 lat (Edelman wspomina, że wspólnie z matką- handlarką oszukiwał on kupujących malując rybom skrzela na kolor czerwony- na znak świeżości towaru) i był człowiekiem pełnym życiowej energii i zapału, jednakże nigdy nie brał udziału w jakimkolwiek zbrojnym zrywie. Wydarzenia zaś do jakich doszło później i niewątpliwie zbliżająca się perspektywa śmierci zmieniła młodego przywódcę powstania nie do poznania i popchnęła do bezmyślnego zbiorowego samobójstwa. Edelman stwierdził, że ten czyn był głupstwem, gdyż „…Nie poświęca się życia dla symboli…”. Potem musiał wziąć sprawy w swoje ręce i wykazać się rozsądkiem i odwagą, która była potrzebna by w trzeźwy sposób prowadzić powstańcze działania i przedrzeć się poza mury getta, z którego masowo wywożono już ludzi do obozów zagłady („…Nie denerwowałem się- pewnie dlatego, że właściwie nic nie mogło się zdarzyć. Nic większego niż śmierć, zawsze chodziło przecież o śmierć, nigdy o życie…”). Rozmówca Hanny Krall wspomina również mieszczącym się za murem getta wesołym miasteczku, które miało za zadanie zagłuszyć tragiczne wydarzenia, do których dochodziło w getcie („…Widzieliśmy karuzelę, ludzi, słyszeliśmy muzykę i strasznie żeśmy się bali, że ta muzyka zagłuszy nas i ci ludzie niczego nie zauważą, że w ogóle nikt na świecie nie zauważy- nas, walki, poległych…”). Lecz wysiłki powstańców były zauważane i doceniane poza granicami getta, a nawet kraju, o czym świadczy chociażby pośmiertne odznaczenie przez Sikorskiego Michała Klepfisza Krzyżem Virtutti Militari. Edelman wspomina: „…Na naszym strychu zasłonił sobą karabin maszynowy, żebyśmy się mogli przedrzeć. Inżynier, dwadzieścia parę lat. Wyjątkowo udany chłopak. Odparliśmy atak dzięki niemu…”.\nRozmówca Hanny Krall wspomina również gdy pracował jako goniec w szpitalu i stał przy bramie na Umschlagplatzu aby ratować przed wywózką z getta do obozów śmierci niektórych ludzi („…Nasi ludzie wyławiali tych, których należało uratować, a ja ich, jako chorych, wyprowadzałem…”). Edelman wspomina, że musiał kierować się bezwzględnością i pomagał tylko tym, którzy mogli się przydać. Potem nastały czasy, gdy Niemcy rozdawali ludziom numerki na życie jako gwarancję przeżycia. Wszyscy więc starali się te numerki zdobyć („…Ogłoszono, że mają prawo do życia pracownicy fabryk. Potrzebne tam były maszyny do szycia, ludziom zdawało się więc, że maszyny do szycia uratują im życie i płacili za nie każde pieniądze. Ale potem przyszli i po tych z maszynami…”). Potem pod pozorem wysyłki na roboty Niemcy rozdawali chleb i tym podstępem wysyłali niczego nie podejrzewających ludzi z bochenkami chleba w rękach na pewną śmierć do Treblinki. Edelman wspomina, że dowiedział się prawdy o losie wywożonych ludzi, dzięki koledze- Zygmuntowi, któremu kolejarze powiedzieli, że w Sokołowie „…linia się rozdwaja, jedna bocznica jedzie do Treblinki, codziennie jedzie tam pociąg towarowy załadowany ludźmi i wraca pusty, żywności nie dowozi się…”. Próbowano więc ostrzec wywożonych ludzi przed czekającą ich zagładą. Oni jednak nie wierzyli („Posłano by nas na śmierć z chlebem? Tyle chleba zmarnowaliby?!). Edelman mówi również o zlikwidowanym 8 września przez Niemców szpitalu, w którym znajdowały się m.in. chore dzieci. Lekarka uratowała je przed komorą gazową podając im truciznę. Również leżącym na podłodze chorym czekającym już na wywózkę do obozu „…pielęgniarki wyszukiwały w tłumie swoich ojców i matki i wstrzykiwały im truciznę (…) a ona- ta lekarka- swój cyjanek oddała obcym dzieciom!…”. Powstańcy nie chcieli tak po prostu łatwo się poddać Niemcom. Pragnęli skorzystać choćby z rodzaju śmierci, którą mieli zginąć (przedostać się na stronę aryjską i czekać „…aż gestapowcy obstawią nas karabinami maszynowymi i rozstrzelają po kolei, rząd za rzędem…”, bądź też podpalić całe getto i spłonąć- „Niech wiatr rozniesie nasze popioły”).\nGdy pierwszy wywiad z Markiem Edelmanem ujrzał światło dzienne w opinii publicznej zawrzało. Co prawda nikogo nie dziwiły tragiczne warunki życia ludzi znajdujących się w getcie, lecz stwierdzenie Edelmana- jedynego żyjącego przywódcy powstania, że ten mały zbrojny zryw był jedynie wyborem rodzaju nieuniknionej śmierci, nie świadczył zaś o bohaterskich postawach walczących. Edelman obalił również wiele mitów związanych z konkretnymi postawami walczących (potępił samobójstwo Anielewicza, Czerniakowa i wielu innych i pozbawił ich tych samym cech bohaterów). Rozmówca Hanny Krall jako główną i podstawową przyczynę powstania w getcie uznał niewątpliwie głód oraz poniżenie w stosunku do ludności żydowskiego pochodzenia. Edelman w żaden sposób nie przedstawia się jako bohater czy też człowiek wielce zasłużony. Stwierdza, że przeżył tylko dlatego, gdyż „dostał numerek na życie”.\nHanna Krall w swym reportażu przedstawia również rezultaty badań nad głodem, które zostały przeprowadzone przez lekarzy w getcie warszawskim w 1941 roku. Opisane są tu pokrótce trzy stopnie wychudzenia (I stopień charakteryzował się utratą nadmiaru tłuszczu, dzięki czemu ludzie wyglądali na młodszych, II stopień stanowią niemal wszystkie przypadki, które zostały poddane badaniom, natomiast „…wyjątek stanowią przypadki III stopnia w postaci charłactwa głodowego, będącego najczęściej stanem przedśmiertnym…”). Najmniejsza odnotowana w badaniach waga wynosiła zaledwie 24 kilogramy u trzydziestoletniej kobiety. Skóra ludzi wychudzonych do granic możliwości była blada bądź bladosina, zaś paznokcie szponowate. Obrzęki występowały najczęściej na twarzach i stopach. „…Po nakłuciu łatwo wydobywał się z tkanki podskórnej płyn. Wczesną jesienią stwierdzono skłonność do odmrażania palców dłoni i stóp. Twarze były bez wyrazu, maskowate…”. Głód przyczyniał się do wzmożonego rozrostu włosów na całym ciele (szczególnie u kobiet pod postacią wąsów, bądź bokobrodów, czasami dochodziło również do owłosienia powiek). Brak odpowiedniej ilości pożywienia powodował, że ludzie stawali się powolni i ospali, jakby zapadali w jakiś letarg („…O głodzie nie pamiętali, nie zdawali sobie sprawy z jego istnienia, jednakże na widok chleba, słodyczy lub mięsa stawali się nagle agresywni, pożerali łapczywie, mimo że narażali się na bicie, od którego nie umieli bronić się ucieczką. Przejście od życia do śmierci było powolne, prawie niedostrzegalne. Śmierć była podobna do śmierci fizjologicznej ze starości…”).\nW badaniach nad głodem przeprowadzono 3282 sekcji całkowitych. Barwa skóry była przeważnie blada, bądź trupioblada (o wiele rzadziej zdarzała się barwa brunatna lub ciemna). Obrzękom najczęściej ulegały kończyny dolne, dużo rzadziej tułów lub kończyny górne. Organizm ludzki był wyniszczony głodem do tego stopnia, że dochodziło do „zaniku poszczególnych narządów”. Organami, które kurczyły się i zanikały były: serce (u pewnej kobiety poddanej sekcji było mniejsze od jej własnej pięści) , wątroba (która potrafiła zmniejszyć się z dwóch kilogramów do zaledwie pięćdziesięciu czterech gramów), śledziona i nerki. Kości robiły się miękkie i gąbczaste. Jedynym organem, który zachowywał w miarę prawidłową wagę był mózg, który „…prawie się nie zmniejszał i ważył nadal około tysiąca trzystu gramów…”.\nW dalszej części reportażu autorka opisuje dalsze życiowe losy Marka Edelmana, który został lekarzem. Rozmówca Hanny Krall wspomina, nie wiedział co ma z sobą robić, czym się zająć. Jedynym jego powojennym zajęciem było spanie („…Przesypiałem dnie i tygodnie…”). Lecz sprawy z w swoje ręce wzięła wówczas żona i postanowiła zapisać go na medycynę („…Ala zapisała mnie na medycynę. Zacząłem tam chodzić, ale mnie to nic a nic nie interesowało. Kiedy wracaliśmy do domu, znowu kładłem się na łóżku. Wszyscy się pilnie uczyli, a ponieważ ja leżałem twarzą do ściany- zaczęli mi rysować na tej ścianie różne rzeczy, żebym chociaż coś zapamiętał. To żołądek mi rysowali, to serce, bardzo starannie zresztą, z komorami, przedsionkami, aortą…”). W swej opowieści Edelman odsuwa się wyraźnie na bok i przedstawia kilka przypadków operacji na sercu i płucach wykonanych przez znanego Profesora, którego namawiał do podjęcia ryzyka i wykonywania arcytrudnych jak na tamte czasy zabiegów. Nie było przecież odpowiedniej aparatury i leków, co oznaczało, że dla poważnie chorych nie było ratunku. Lecz rozmówca Hanny Krall odczuwał potrzebę walki o każdego człowieka, tak jak walczył za czasów powstania w getcie. I choćby stan pacjenta był beznadziejny, nie należało się poddawać bez walki („…Pan Bóg już chce zgasić świeczkę, a ja musze szybko osłonić płomień, wykorzystując jego chwilową nieuwagę. Niech się pali choć trochę dłużej…”).\nWedług Edelmana do powstania w getcie ludzi popchnęła dająca się niesamowicie odczuć bezradność i ciągły obraz poniżenia i śmierci. Dzięki temu zrywowi można było pokazać światu swój sprzeciw wobec bestialskich działań bezdusznych Niemców. Potem opisuje on przebieg powstania i ukazuje różne postawy i zachowania walczących, które z każdym dniem diametralnie zmieniały się, gdyż widmo nieuniknionej śmierci było wręcz namacalne. Jednym z takich momentów było niewątpliwie wzniecanie przez Niemców pożarów w getcie („…A więc Niemcy zaczynają podpalać getto. Rejon fabryki szczotek stoi już w płomieniach, trzeba się przedrzeć przez płomienie do getta centralnego. Kiedy pali się dom, to najpierw wypalają się podłogi, a potem spadają z góry płonące belki, ale między jedną belką a drugą mija kilka minut i wtedy właśnie należy przebiec. Jest potwornie gorąco, aż topi się rozsypane szkło i asfalt pod nogami…”). Edelman docenia ogromną odwagę i determinację powstańców pomimo braku odpowiedniej ilości broni i amunicji. Wspomina również o swojej bezradności, gdy (po samobójczej śmierci Anielewicza i jego towarzyszy) był zmuszony dawać rozkazy i decydować się na konkretne działania, choć nigdy nie widział w sobie jakichkolwiek cech przywódcy mogącego sprostać tak poważnym wyzwaniom, gdzie ceną było życie lub śmierć.\nMarek Edelman wspólnie ze swą grupą walczących powstańców opuścił kanałami ruiny spalonego getta 10 maja 1943 roku. Nie udałoby się to bez pomocy między innymi członków Armii Krajowej, którzy dostarczali powstańcom do getta broń. Autorka książki wspomina również o bohaterskich postawach kilku osób należących do Armii Krajowej, które ryzykowały własnym życiem, lecz niosły pomoc ludziom pochodzenia żydowskiego. Ci właśnie ludzie dawali Żydom dach nad głową, współorganizowali ucieczki i pomagali w nawiązywaniu kontaktów jak również w walce. Byli to miedzy innymi docent Zbigniew „Szyna” Lewandowski, mecenas „Wacław” Woliński, Zbigniew „Kret” Młynarski oraz Heniek „Słoniniarz” Grabowski („…Wszyscy Żydzi z Wilna przybywający do Warszawy zatrzymywali się u pana Grabowskiego, a on od razu szedł z nimi na targ, żeby kupić coś stosownego do ubrania(…)Korygował też ich zachowanie, nawet chód, żeby się poruszali bez „żydowskiego akcentu…”).\nNa końcu książki Hanna Krall jeszcze raz porządkuje wszystkie fakty i przedstawia ich historyczny zarys. Potem odnosi się jeszcze do powojennej pracy Marka Edelmana jako lekarza, który za życiowy cel obrał sobie walkę o każde życie ludzkie jako przeciwwagę dla okropnych czasów wojny i mordów setek tysięcy ludzi.\nObecnie trwają prace związane ze zbieraniem materiałów niezbędnych do opracowania epoki! Proszę o cierpliwość…\nTen wpis został opublikowany w Literatura wojny i okupacji . Zakładka permalink .\n← „Artykuł #1 Warto być sobą!”\n„James Jones “Cienka czerwona linia”” →