This is a transcript of a little-known book of songs and poetry written by Alexander (Alasdair) MacDonald, a native of Achnaconeran. The songs describe the glen, its history and his many lost loves. It also includes praise poems for the laird, and laments for those departed. His bardachd is written in a traditional style and some of the songs are very fine. He is best known for another of his books, "Story and Song of Loch Ness-side".\nÒRAIN AGUS DUAIN GHÀIDHEALACH\nLE ALASDAIR MACDHÒMHNUILL\n(" MACDHÒMHNUILL ")\nTHE NORTHERN COUNTIES PRINTING AND PUBLISHING COMPANY, LIMITED.\nMo Dhachaidh Ghaidhealach\nMo Chaileag Ghaidhealach\nAm Baile Beag tha 'm bun na 'm Beann\nMo Chaileag bheag bhoidheach bhan\nAir cul Achleagan Boidheach\nFocail Ghaidhlig do 'n Fhonn—"Ye Banks and Braes o' Bonnie Doon "\nMaighdeann Og Dhailchuilinn\nFacail do Bhannsuir'each 'o Ghille, air dha tuiteam ann a' mi-fhortan\nMairi Og an Fhuilt Chlannaich\nThug Mi Gaol do the Bhan\nGuanag na Duthcha\nC' ait an diugh 'm beil an Ainnir?\nOran do Chomunn Chlann Domhnuill\nRannan Cuimhneachain air Mairi Nic-Ealair\nDo n' Mhiosail Ghaidhealach—1892\nDo 'n Duilleach\nPrionns Tearlach ann an Gleannamoireasdain—1746\nMiann an Triuir Bhraithrean a bha 'n Coire-Dhodha\nAn Guthan Beag\nPosadh na h-Oige 's na h-Aois\nFailte Phadruig Grannda do Gleannamoireasdain, 1881\nGleannamoireasdain a' measg a Shluaigh\nMar Chuimhneachan air Tighearna Ghrannd'—1881\nNa Laithibh' Dh'Fhalbh\nDo na h-Uaislean a bh' aig Dinneir Comunn Gaelig Inbhirnis, 1882\nDo na h-Uaislean a Shuidh aig Dinneir Comunn Gaelig Inbhirnis, 1886\nCumha na h-Ighnaig\nFocail Ghailig do 'n Fhonn "Under the Willow"\nDo 'n t-Shiataig\nApologia pro Aqua-Vitae\nMac-tall' Eas-nan-Smuid da 'Chairdean -1895\nAn Fhiach Dhuinn a bhi Beo ?\nAm Feileadh Beag\nTighinn an t-Shamhraidh—Earann\nMy principal object in publishing these verses is to make whatever humble effort I can to popularise and encourage native song-singing among Highlanders of the present day. This, it must be admitted, has now become largely a forgotten art, as compared with what at one time it was. I believe one reason to be that most of the productions of our ancient Bards, beautifully poetic as they unquestionably are, do not lend themselves readily to modern popular singing. If, for instance, "The Beauties of Gaelic Poetry"— that grand monument of the poetic inspiration of the Celtic past—be examined, surprisingly little will be found in the work suitable for the requirements of a Gaelic concert. It is the same with most other collections. With few exceptions, the pieces which they contain are altogether too long, and, in fact, much more poems than songs.\nAccordingly, we find the fugitive effusions of the Highlands generally in vogue for singing purposes. Of light lyrical poetry there is still, however, a scarcity. I do not presume even to think that I have to any appreciable extent supplied this want. All I take the liberty to point out in that connection is that I believe my effort to be at least suggestive of what popular Gaelic poetry must in future be. A change has come entirely over the spirit of the time when the people would chant lengthy genealogies and stirring descriptions of heroic deeds; even long poems on such subjects as the Seasons— a favourite theme with Highland Bards—would, in our time, be received with coldness. I believe, indeed, that the Highland mind still remains very largely virgin soil to the lyrical poet, except in so far as influenced by the love songs, of which the country possesses numerous and excellent specimens.\nAnother object I have in view is to preserve some sweet and plaintive Highland airs, the original words to which are either difficult to get or have entirely disappeared.This will explain my adaptation of a few choruses, in which some of my readers may recognise traces of the originals. To these airs I composed such words as I considered to be in sympathy with their spirit and sentiment. Whether I have succeeded in this I leave with my readers to judge. At one time I intended to include the music of the airs in my Book. But this I latterly found impracticable. If, however, I could be instrumental in perpetuating a few of these tender strains, I should consider my services to my native country important, and my efforts richly rewarded.\nI have to crave the indulgence of my critics for not a few imperfections in the Book. But I desire it to be distinctly understood that to do the poetry any justice at all, every piece, except a few of the longer ones, should be sung. In the interests of fluent versification and idiomatic expression, I have taken some trifling liberties with orthodox Gaelic spelling—if there is such—which I hope will be readily forgiven. But I have been indifferent only to those peculiarities of Gaelic orthography which are more or less in question among writers of the language. I have dispensed with accent-signs almost altogether, and, in numerous cases, with apostrophes. I regret, however, not having had time to give this feature of my work the necessary attention. But in the midst of continuous hard work I found this, on the present occasion, out of the question. I claim not for these verses that they are a. work either of poetry or of art; but I hand them over to the reader in the hope that there will be found in them something to awaken sympathy, to intensify love, to sweeten joy, and to reconcile to sorrow.\nInverness, November, 1895.\nCOINNEACH 'US COILLE.\nA Cheud Phairt.\nORAIN DUTHCH' AGUS DUANAGAN GAOIL\nMo Dhachaidh Ghaidhealach.*\nAir fonn—" A nochd gu'r faoin mo chadal dhomh."\nCia'rson a tha mi muladach\nFo chumh' agus fo ghruaim?—\nMo shuil air call a sealladh,\nAgus m' aghaidh gun a tuar?—\nAirson nach fhaod mi tuilleadh\nDhol gu mullach na 'm beann fuar,\nNa shiubhal feadh na 'm beallaichean,\n'S na 'n gleanna' mar bu dual.\n'S e 's fheudar dhomhsa fuireach\nAnn am baile dubh na 'n smuid;\nCha b' ionnan 's a bhi manranachd\nA' measg na 'n lan-choill dlu,\n'N uair bhiodh an Samhradh ro-mhaiseach,\nFo thrusgan oirdhearc, cubhr',\nA ceumadh air bharr neoineanan,\n'S a sgapadh ros 'us fhlur.\nAn dean mi nise gairdeachas\nRi sraidean 'us ri 'm fuaim,\nAn deigh an uine bha mi\nFeadh na 'n coire blath 's na 'm bruaich\n'S ann chrochas mi mo chlarsach\nRi taobh uisge grannda Chluaith,\nMar Israel aig Sruth Bhabiloin,\n'S mo chridhe snamh an gruaim.\nO ! 's tric, O ! 's tric mi durachadh\n'Bhi 'm bun an Duin a risd,\n'S a chroit 's an robh mo chairdean\n'S anns an d' airicheadh mi fhin;\nBu taitniche na oighreachd leam,\n'S na saoibhreasan gach tir,\nA bhi na m' dhachaidh Ghaidhealach,\n'S ochoin ! cha 'n fhagainn-s' i.\nAir toman flurach, feoirneanach,\nFo dhion cnoc mor an Duin,\nA bha mo dhachaidh bhoidheach-sa,\nDa 'm bi ri m' bheo mo run;\n'S a nise 's buidhe leam bruad'lachadh\nAir m' uallachas 's mo mhuirn,\nMu 'n d' fhuair mi aobhar smuaineacheadh\nAir caradh cruaidh mo dhuthch'.\n'S gur tric air sgeithibh aisling mi\nAn sud air ais a risd,\nA g' eisdeachd seisd 'us oranan\nNa 'n eoin feadh gheug-phris mhin;\n'Us te mo ghaoil ann comhla rium,\n'S mi cumail comhra' ri,\nMar nach b' ainmig dhomhsa\nMu 'n robh 'n Gleanna-Mor na fhrith.\n'S chi mi bhealaidh pheallagach\nBh' air cul an tigh, 's am fraoch,\nChi mi 'n caorann meanganach,\n'S am barrach air gach taobh;\n'S na preasaibh meanbha, measanach,\nBha 'n cladach cas an uillt,\nRi gathan geal na maidne\nDeanamh aiteas agus aoidh.\n'S na m' chluasaibh guth na h-Iar-ghaoth\nTigh'nn a nios bho shliabh 'us ghleann,\nA dusgadh aird 'us iosail\nGu ceol binn bu tiamhaidh srann;\n'S greis eile g' innseadh sgialachd\nAir an tiom 'o chian a bh' ann,\nDo 'n Bheinne-Bhan, 'us ciamhagan\nAn liath-cheo air a ceann.\nMar aon ri gaillionn Geamhraidh\nAgus anns an t-Shamhradh chubhr',\n'S e miann na 'n Gaidheal gleanntaichean\n'Us beanntaichean na duthch';\n'S a Righ ! nach mise chitheadh iad\nA rithisd, mar 'o thus—\nGach coill' 'us monadh saor aca,\nGach loch 'us caochan buirn.\n*By permission of the "Comunn Gaidhealach", Glasgow\n'N uair chunna' mi thu 'n tos' an Diomhach\nThug mi gaol duit nach gabh innseadh;\n'S gus an dean thu tur mo dhiobradh\nBidh mi stri ri d' bhuannachd.\nTha mo run air a' nighean,\nBidh mo run air a' nighean;\n'S ged a bhrist a gradh mo chridhe\nGu brath cha d' thoir mi fuath dhi.\nGed a tha thu nis' dha m' fhagail,\nBidh mo dhochas riut gu bratha;\n'S gus an closnaich sgailc a bhais mi,\nBidh mo ghradh lan bhuan duit.\nAn leig thu di-chuimhn' air a ghealladh,\nThug thu dhomhsa 'n uaigneas badain?\nAm brcugaich thu ghaoil briathraibh t-anam\nDo leannanachd 'us t-uailse?\nTha mi nis' eadar dha shaoghal\n'S oidhche shiorraidh air gach taobh dhomh;\nAch chi mi thus' a tighinn 's a sgaoileadh\nSolus do ghaoil mu 'n cuairt domh.\nMo Chaileag Ghaidhealach.\nAir fonn—" Cha ghabh mi te Ghalld',\nGed bhiodh siod' agus srol oirr'."\nGed is socrach mo chluasag\nRi taobh Abhainn Chluaithe,\nCha 'n 'eil m' inntinn ach luaineach—\n'S cha dual di gu 'ni bi—\nGus am faigh mi a dh' ionnsuidh\nNa te tha mi g' ionndrain,\nRis 'm bu tric rinn mi sugradh\nMu chul Coir-an-t-Shith'.\nAm fas mise suarach\nGu brath air mo ghruagach?\nAn tiormaich an cuan,\nNa 'n tig fuachd air a ghrian?\nMar fhuaran an reidh-ghleann\nMo luaidh dhi sior eirigh;\nMar m' fhaileas domh fein\nMo throm eud di 's mo mhiann..\n'Nuair a dhealaich mo dhia-bhean\nFo dhubhar na 'n sliabh rium,\nBha gnuis 'us a fiamhachd\nBu briaghe na reult;\nNa 'n og mhaduinn shamhraidh\nAir chomhnard na 'n gleanntan,\n'Nuair bhios ceol air gach crann,\nAgus srann air gach geug.\nA falt or-lubach, uaibhreach,\nA sroladh mu guaillean—\n'S gach ciabh agus dual deth\nMu 'n cuairt do mo diridh;\nA gorm-shuilean tlatha—\n'S an gaol dha 'n leth bhathadh—\nDha mo chiuradh 's dha m' chradh,.\nAgus gradh agam di.\nBha bilean na h-oighe\nBu deirge na rosan;\nBha gruaidhean bu bhoidhche\nNa neoinean na 'm bruach;\nAgus Cupid dha ghrianadh\nMu braighe geal, clachach;\nB' i taladh na 'n ciad i\nA dh' iarraidh a luaidh.\nBu chumaire nighneag\nNa cruth ann an sioda—\nSlios dealbhach, cruinn, direach,\nSeang, simiteach, glan, reidh;\n'S a meanbh-throidhean bideach,\nRi fanna-fhluir a briodal;\n'S iomadh oigfhear a chiosaich,\nA riomhachd 's a ceum.\nNuair a reachadh i chuairteachd\nNa 'n gorm thoman uaine,\nCha bhiodh feoirnean nach gluaiseadh\nAn ullachas gaoil\nDo n' mhaise 's an ailleachd\n'Bh' air an curam an trath sin;\nBhiodh a ghrian na bu bhlaithe,\n'S an la na bu chaoin'.\nCha do sheinn ann an cro-choill,\nCuach, uiseag, na smeorach,\nA rinn ceol na bu bhoidhche\nNa comhradh mo ruin;\nBu mhilse guth fior-bhinn\nNa cagar na h-Iar-ghaoth\nDo 'n an fheasgar 's e g' iathadh\nMu chiar-ghleann 'us stuc.\n'S cha chuir dusgadh na maidne\nA' m' inntinn mo thaitneas\n'Nuair bha m' anam dha gharadh\nRi lasag a gaoil,\nFeadh na 'n gorm choire blatha,\n'S na 'n ur chnocan fasor,\nMar bu mhiann leam bhi ghnath\nGus am fag mi an saogh'l.\nAir fonn—"Tri ni thig gun iarraidh."\nFhir a shiubhas air thurus\nDo ghleannan na' monaidhean ard—\nNan doire 's nan cro-choille lan—\nThoir mo shoruidh le durachd\nGun di-chuimhn' gu duthaich mo ghraidh,,\n'O ghlaiceagan Lunndaidh\nGu Alltsaidh nan lub-choire blath.\nTha mo chridhe gu siorraidh\nA togar 's a g' iarraidh bhi shuas,\nFeadh nam bealach 's na' mointich—\nFeadh nan laganaibh comhnard 's nam bruach-\nFeadh nan alltan 's nan easan,\nNan cnocan, nam preasan, 's nan cuairt—\nFar an cluinninn an Iar-ghaoth\nRi ceol milis a lionadh mo chluais.\n'S an uair a thigeadh an Samhradh\nBu bhoidheach an gleann air gach taobh,\n'S na pris ghorm-dhuilleach, gheugach,\nA pogadh a cheile le aoidh;\nAgus cubhag 'us smeorach\nRi aighear 'us ceol air gach craobh,\n'S a g' innseadh le eibhneas\nGun robh gaire na Ceit air an raon.\nLeam bu taitneach 's an am sin\nA bhi anns a ghleann le mo run—\nFeadh nam foicheagan feorach,\nA tional na' neoinean 's na 'm flur;\nCha 'n 'eil saoibhreas air thalamh\nA chuirinnsa coimeas, na cuirt,\nRi bhi 'n caoimhneas mo leannain\nA' measg nam preas barraich 's nan lub.\nAir fonn—" Na 'm faighinn gille ri cheannach\nA bheireadh beannachd gu Mairi."\nCo do 'n innis mi 'n sgeula\nChaidh chur an de na mo chluasan?\nAn creid mi gur firinn\nAn ni thuirt an sluagh rium—\nGu bheil thu 'n diugh do bhean-phosda,\nThe 'n fhuilt or-lubaich, dhualaich,\nDo 'n d' thug mise 'n gaol siorraidh\nA theid sios do 'n an uaigh leam?\nDo 'n d' thug mise 'n gaol siorruidh,\n'S an gradh diomhair nach basaich,\n'S an trom ghealladh nach dealaich\nRium ge d' mhairinn gu bratha;\nCia'r son, ochoin ! nach do cheileadh\nOrm fear eile bhi 'm fabhar;\nCia'r son nach d' fhagadh mi 'n dochas?\nAn ann gu bron a chaidh m' arach?\nB' fhearr an sgleo na bhi falamh;\n'S cia'r son nach d' fhagadh 's an duil mi\nGu 'm bithinn a sugradh riut fhathasd?—\nMar is minig a bha mi\nAnn an aiteachan falaich,\nA g' eisdeachd ceilearadh boidheach\nAm barr nan og-phreasan barraich.\nA cluinntinn ceilearadh taitneach\nNan eunan breac-iteach, seisdeach—\nCeol tha tuilleadh gun bhlas domh\nGun te mo thlachd leam dha eisdeachd;\nCiod a shasuicheadh riamh mi\nAch tromh iasad do leirsinn-s'?\n'S cia'r son a rugadh mi idir\nMa tha thu nise dha m' threigsinn?\nCia 'r son a rugadh mi idir\nMa 's briste'-cridhe mo chrannachur?\nCia'r son nach d' ioslaich am bas mi\nAn uair a bha mi na m' leanaban?\nNach bu shocrach bhi 'm shineadh\nA' measg min-smuir na talmhuinn,\nSeach bhi siubhal air uachdar\n'Us thus' a-luaidh dha mo dhearmad?\nA bhi siubhal tromh 'n t-shaoghal-s',\nGun thu a ghaoil a bhi comhl' rium—\n'S mo la gun solus gun soillse—\nMar an oidhche dhomh 'n comhnuidh;\nAch ma chuir thu do chul rium\nBiodh mo dhurachd 's mo dheoin duit,\nGe b' fhearr nach fhaca mi riamh thu,\nA dh' fhag fo phian ri mo bheo mi.\nAm Baile Beag tha 'm bun na 'm Beann .\nAir fonn—"A nighean bhan tha 'n Achaluachrach."\nA dh' aindeoin taobh 'o 'n seid a ghaoth\nLeam fhin 's ro chaomh 'o shuas i—\n'O dhuthaich m' eud, 's dol fodha na grein,\nNa 'n dail, 's na 'n reidhlean uaine;\nTha fonn 'us fallaineachd 'us fas\n'S gach osag chairdeach, chuanar,\nA thig a mhan 'o ghleannaibh ard\nNa 'n coire blath 's na 'n cuairteag.\nTha baile beag 'am bun na 'm beann\nGu h-ard an gleann mo luaidh-sa,\n'S ann leam bu mhiann bhi fuireach ann,\nGed bhiodh an geamhradh fuar ann;\nNa 'r suidh' an caoimhneas teintein blath,\nRi ceol 's ri gairdeas uallach,\nCha mhor a ruigeadh oirnn do n' ghaoir\nBhiodh feadh na 'n raon mu'n cuairt duinn.\n'S ann mar bu labhra seisd na'n gaoith'\nA' measg na'maol chnoc fuara,\n'Us mar bu treasa srann 'us caoir\nNa 'n allt' ri taobh na 'n cruachan,\nBu chomhfhurtaiche 'm bothan blath\nFo dhion na 'n ard bheann gruamach;\nCar mar is boisgeannt' chithear reult\n'Nuair 's duirche 'n speur mu'n cuairt di.\n'S an uair a thigeadh samhradh ur\nA dhusgadh fhlur 'us luachair,\n'S a sheinncadh cubhag a gug-gug,\nAir bharr na'n dlu-phreas cuachach;\nCha 'n fhacas aon ait' eile riamh\nBu bhoidhche fiamh, 's a b' uailse,\nNa 'm baile beag tha 'm bun na 'm beann\nGu h-ard an gleann mo luaidh-sa.\nAir fonn—" Tha gaol na'm boirionnach 's an oige."\nCha 'n ioghnadh mise bhi fo phramh\n'S mo diridh bhi craiteach, ciuirte,\nAn deigh mo chul a chur gu brath\nRi m' chairdean 'us ri m' dhuthaich;\nO ! 's beag mo thogail ris an t-sal,\nCha b' ionnan 's aird na'n stuc-bhcann,\n'S a bhi feadh na'n coire blath,\nNa'n gleann, 's na'm fas-choill cubhraidh.\nThilg mi h-uile ni air falbh\nA bha mi 'n earbsa bhuannachd,\n'S cha mor nach b' fhearr leam a bhi marbh\nNa beatha shearbh thair chuaintean;\nMo thruaighe 'n duthaich as am faodar\nBhi cur dhaoin' air fuadan;\nMo thruaighe 'n tir a tha fo chis\nAig luchd na 'm frith 's na'm buachaill'.\nCha chluinn mi nochd guth min mo mhathair\nSeinn na'n dan 's na'n duanag,\nNa briathran taitneach m' athair gradhach,\nMar a b' abh'isd na m' chluasan;\n'S cha chluinn mi banarach na'm bo—\nMo Mhali bhoidheach, ghuanach—\nA gabhail luinneag anns a chro,\n'S na laoigh ri ceol mu'n cuairt di.\n'S cha chluinn mi chubhag air a gheug\nMoch maduinn Cheit ri h-oran,\n'S cha d' thig do m' ionnsuidh m' eirigh grein\nGuth taitneach reidh na smeoraich;\n'S cha chluinn mi ghaoth air feadh na'n gleann,\nA deanamh srann-cheol boidheach,\nNa fuaim na'n sruthan 'us na'n allt'\nA tighinn an ceann na' Mor-eas.\nA neul a chi mi os mo chionn\nA dol a dh' ionnsuidh m' dhuthaich,\nThoir soraidh bhuamsa do'n Taobh-Tuath,\nDo 'm bheil mo luaidh 's mo runachd;\nGe b'e aite 'm bi mo shaoghal\nBidh mi chaoidh an durachd\nDo thir na'm beann, na'n gleann 's na'n lon,\nNa'n dail 's na'n cro-choill' flurach.\n'Us eoin a chi mi anns an speur,\nMa bheir do sgeith Ghleann-Iuil thu,\nThoir soraidh bhuamsa dh' ionnsuidh 'n te\nRi'm b' abh'sd dhomh fhein bhi sugradh,\nNo Mhali bhoidheach a bhiodh deonach\nA bhi 'n comhnuidh dlu dhomh,\nNighneag a chuil bhachlaich or-bhuidh,\n'S e do phog nach diulltainn.\nChi mi seachad ri mo thaobh,\n'S a h-aodach ann an ordugh,\nLong bhriagha, mhaiseach, roimh na ghaoth,.\nGu tir mo ghaoil a seoladh;\n'S buidhe leam sealltainn as a deigh\nCho fad 's is leir dhomh sgleo dhi,\n'Us leanaidh mo chridhe i gach la\nGu duthaich ard na' mor-bheann.\n'S fada, 's fada leam a tha mi\n'N so am baile mor na 'n sraidean;\nB' e mo mhiann a bhi dha fhagail,\n'S cul gu brath chur ris 's a mhaduinn.\nTha mi sgith do ghlagraich Bheurla—\n'S toilichte dheanains' a treigsinn\nAirson a chanain aluinn, cheutach,\nChleachd mi eisdeachd na m' leanabh.\nNach bu taitneach cainnt mo dhuthcha—\nGhaelig aghmhor, bhlathmhor, shughor,\nSeach sgreadail leibideach nan Du-ghall,\nBhi dha m' dhusgadh na mo leabaidh?\nAn canan foinnidh, loinneil, priseil,\nFonnmhor, tlachdmhor, blasmhor, fiorghlan—\nAn canan eireachdail, caoin, min-bhog,\nA bha eadar mi 's mo leannan.\nA bha eadar mise 's Deardshuil,\nAn fhuilt chamalubaich, chas, fhainich,\n'S na h-aghaidh mhaiseach, fhlathail, narach—\nTe mo ghraidh na 'm ban chiamh clannach.\nO ! 's truagh nach robh mi 's i an trath so,\nFeadh na 'm bruach 's mu 'n cuairt na'm fas-ghleann,\nFar 'm bu mhiann 'us far am b' fhearr bhi\nNa bhi 'n ailleas ann am baile.\nCha 'n fhada gus an teid mi suas\nA dh' ionnsuidh gleannan ur na 'm fuar-bheann—\nGleannamoireasdain mo luaidh-sa—\nGleannan min na 'n gruagach cannach.\nDiridh mi aig Croit-an-Taillear,\n'S theid mi seachad taobh an Spardain;\nLeumidh mi th' air Allt-na-h-Athainn,\n'S gheabh mi failt' 'o iomadh caraid.\nAir fonn—"An Diciadain a dh' fhalbh sinn."\nIs toil leam thu Mhairi 's cha 'n aicheadh mi e\nGed nach biodh do chairdean gu bratha rium reidh;\nLeanaidh mis' ann an gaol's tu O ! aon da bheil m' eud,\n'S gus an cuirear 's an uir mi cha lub mi ri te 'il'.\nA Mhairi dhonn channach 's ann agad tha 'n doigh\nAir na gillean is toil leat a tharuinn na d' choir;\nCo nach iarradh bhi ma' riut a bhlaiseadh do phog?\n'S ca'il an t-oig'ear a dh' fhalbhadh 'o sheanchas do bheoil?\nCha 'n fhaca mi sealladh bu laghaiche riamh\nNa'n snuadh a th' air t'aghaidh is lohmeile fiamh;\nTha do ghruaidhean mar rosan, 's do cheol mar an t-ian\nBhios a seinn air na geugaibh 'n am eirigh do 'n ghrian.\nTuiginn leamsa do dhuthaich na 'n ur-choire blath—\nDo ghleannan na 'n dlu-choill 's na'n stuc-bheannaibh ard;\nFar an cluinn sinn an srnudan ri durdan 's a Mhaigh,\n'Sa toirt freagar do 'n bhru-dhearg 'n am dusgadh do 'n la.\n'S bidh ghaoth oirnn a seideadh gu reidh agus ciuin,\nLuidhidh 'n dealt air an fheur dhuinn 'us eirigh an driuchd;.\nNi mhadninn mhin Cheitein le cheile rinn surd,\n'S seinnidh chubhag i fein dhuinn air geug a gug-gug.\nGabhaidh uillte dhuinn orain is ceol-bhinne fuaim,\n'S bidh na h-easain ri cronain an comhnuidh na'r cluais;\nBidh gach craobh agus og-phreas tighinn beo ann an uaill.\nNuair bhios mis' agus m' eudail le cheile mu'n cuairt.\nBidh ise gu guanach 'us buarach na laimh\nA bleothann chruidh ghuaill-fhionn gu duanagach trang;\n'S bidh mise na'm bhuachaill' a cuairteachd na'm fang;\n'S co bhios cho uaibhreach 's cho uallach 's gach am?\nMo Chaileag bheag bhoidheach bhan.\nMo chaileag bheag bhoidheach bhan,\n'S ann duit tha mo luaidh 's mo ghradh;\n'S tu mo bhann-suir'each mhuileach,\n'S tu ni' aon leannan lurach;\n'S cha 'n fhaicear mi tuilleadh 'n deigh chaich.\n'S mo chaileag bheag bhoidheach bhan,\n'S ro-mhath 's aithne dhuit fhein mar a tha;\nCha 'n 'eil uibhir gu 'n fhios duit\n'S gu 'm biodh tu gun thuigsinn\nMo chridhe-sa bhi dhuit-sa cho blath.\nDhomhsa 's soilleir na d' mheal-shuilean tlath,\nGur a toigh leat mo chuideachd',\nMo mhire 's mo chluith riut,\n'S nach fhaca tu duine na 's fhearr.\n'S tu m' eibhneas 'us m' aighear a ghnath;\n'N uair bhios ni' inntinn a cromadh\nFo 'n t-shaoghal 'us obair,\nBheir do ghaire dhomh togail an aird'.\n'N uair a thilleas mi 'n tuiteam an la;\n'S fhearr leam t-aoidh agus t-fhuran,\nNa a bheairteas na b' urrainn,\nAn saoghal a chur na mo lamh.\nGed nach 'eil do ghibht-labhairt ro shlan;\nTha do laigealas bhreoite\nNa 's binne no ceol leam;\n'S tha do chridhe dhomh comhla ri d' fhailt'.\nMo chaileag beag bhoidheach blian,\nCha 'n 'eil thus' ach a' maduinn do la;\n'S gu 'm a ciuin-bhog a dhunas\nAm feasgar air t-uine;\n'S e sin dhuit mo dhurachd-s' a ghraidh.\nAir cul Achleagan Boidheach.\nLuinneag - Air seann fhonn.\nTha neoinean an 'us fluraichean\nAir cul Achleagan boidheach—\nAir cul Achleagan,\nCul Achleagan boidheach.\n'S tha meanbh-choill bharraich dhlu-phreasach\nAir cul Achleagan, etc.\n'S tha alltan lin neach lub-shruthach\nIs iomadh ceum a shiubhail mi\n'Measg ruidheachan 'us lointean\nA buachailleachd chruidh chais-fhionn\nFeadh na 'm bruach na 'n glaic 's na 'n cos-chnoc\n'S cha bu tric leam fhin ann mi—\nBhiodh gruagach riomhach comhl' ruim\n'S mi g' innseadh sgeula 'n uaigneas di,\nNach fhaod mi luaidh na m' oran\n'S coin bheag' air bharr na' meanganaibh\nRi leadanachd 'us ceol duinn\n'S osag Ruidhe-na-h-Ulaidh,\nGabhail luinneag dhuinn 'us cronan\n'N uair bhiodh am feasgar camhanach,\nA sanais feadh na 'n og-chrann\nO ! 's tric 'o sin a smaoinich mi,\nAir slainte 's saorsa m' oige\nFocail Ghaidhlig do 'n Fhonn—" Ye Banks and\nBraes o' Bonnie Doon."\nO, uilte bhig a theid orm seachad\n'Us eoin tha seinn air bharr na 'n craobh,\nO, ciamar dh' fhaodas sibhs' bhi 'n aighear,\nNa bhi cho failtcach, lan do dh' aoidh?\n'Us mise fulang fo chradh 's fo mhulad,\n'A m' shineadh air m' uilinn ri cumha 's ri caoidh;\n'S mo chridhe, do 'm b' abhaist a ghnath bhi fallain,\nA nise dha chaitheadh le lasair a ghaoil.\n'O n' chunna' mis' an tos a chaileag\nCha d' fhuair mi do m' aire riamh fois na tamh,\n'S ann 's bliadhn' gach mios 's is mios gach latha\n'S am faic mi aghaidh na h-aingile tlath;\n'S cha 'n 'eil air thalamh aon ni ni math dhomh,\nNa lasaicheas m' anam 'o ghlasan a bhais,\nAch aoidh na ribhinn fhiorghlan, alloil,\nDo 'n tug mi 'n cion-falaich a mhaireas gu brath.\nCha dean mi ceum feadh shleibh na fireach\nGun iomhaigh na h'ighinn a tighinn fo m' chre,\nNa cuairt cha teid feadh reidhlean glinne\nNach cluinn mi guth milis, is binne na teud,\n'S gach eun a sheinneas air chraobh 'us phreasan,\n'S gach alltan 'us easan a freagairt da 'cheil',\n'S air sgeith na reidh ghaoth sheideas thairis—\nAn clarsachd a bharraich, 's an caithream na'n geug.\n'S tric a bhios mi smaointeachd\nC ait' an diugh bheil na laoich,\nBhiodh a cruinneachadh aon uair\nAig taobh Cnoc-na-h-Ath.\nC' ait an diugh bheil na fearaibh\nA bha fiughantach, smearail?\n'S ann tha 'n t-ionndrain 's a bhail'\nAir laoich ghasda mo ghraidh.\n'S tric a chunna mi comhla\nPrasgan cuideachdail, coirte,\nAir lomagan boidheach\nCnocan cosach na h-Ath.\n'S iomadh mathair bha proiseil,\nAgus piuthar chuir dochas\nAs na fleasgaichean oga\nDh' fhagadh oighean fo phramh.\nMar ur phris ann an gleann iad,\nRi taice na'n seann-chraobh,\n'S grian na h-oig' orra dannsa\n'S iad am Bealltuinn am fais—\nAch mar osag a Gheamhraidh\nSgaoileadh tional an t-Shamhraidh,\nChuir an saoghal air chall iad,\n'S cha 'n eil ann diu ach sgail'.\nTha cuid shios 'us cuid shuas dhiu;\nCuid gu deas agus tuath dhiu;\nTha cuid eile thair chuan diu;\n'S cuid 's an uaigh dhiu' aig tamh.\nThug gach bliadhna cuid fhein bhuainn,\n'S ann 's beag nach d' fhalbh iad gu leir oirnn\n'S dh' fhagadh sinne gu deurach,\nCaoidh na'n treun fhir a bha.\nAir fonn—" Cha d' thug mi gaol do dh' airgiod," &c.\nBhruadarich mi 'n raoir\nBhi 's a cheill leat, a ghaoil,\n'S an sin 'a m' shineadh lamh riut\nFo sgaile na 'n craobh;\nAir foicheag shocrach uain',\nAgus fuaran aig 'ar taobh—\nAn am dol fodha do Phoebus\nAir cul na 'n sleibh-bheann fraoich.\nBha 'n ceol bu bhoidhche dh' eisdeadh\nDha sheinn os 'ar cinn,\nAig eoin air bharr na 'n geugan\nRi co-sheirm seisdeach binn;\n'S breac tarraghealach, glas, leumnach\nA g' eiridh air an linn;\n'Us gaoth an Iar a seideadh\nGu reidh air feadh na 'n glinn.\nBu toilicht' tlachdmhor, glormhor,\nNa h-uairean oir ud domhs',\nAn caoimhneas 'us tu eucaig\nDo 'm bheil mi 'n eud cho mor;\nO ! ged is ann am bruadar\nA fhuair mi a d' choir,\nCha mhor gu 'n iarruinn dusgadh\nA ruin as an sgleo.\nC'arson is ann am bruadar\nA fhuaradh mi 's tu,\nA falbh mar sud an uaigneas\nAir feadh na'n cuach-phreas dlu?\nNach truagh nach ann da rireadh\nBha mi agus mo run\nCho saor an gradh a cheile—\n'M bi agam fein ris duil?\nAir fonn—-"Bonnie Loch Lomon'."\n'Ged a bha mi ri m' la 'n iomadh aite fo n' ghrein\nFar 'm bu taitneach le ceudan bhi chomhnuidh,\nBha mo chridhe-s' 'us mo dhurachd a g' iarraidh's a runachd\nGu siorraidh gu cul Tom-an-t-Sheomair.\nMar dhaoimean an crun a tha toman mo ruin-sa\n'Measg thorrain 'us ur-chnocain bhoidheach;\nCha do dhearc mi riamh mo shuil air aon spot is grinne gnuis.\nNa na luban air cul Tom-an-t-Sheomair.\nBidh an uiseag 's an smeorach 's an og mhaduinn Cheit\nA cur failt' air a cheile le ceol-mhir';\n'S bidh a chubhag 'us an smudan, 's an dreathan-donn 's am bru-dhearg,\n'Us seisd ac' air cul Tom-an-t-Sheomair.\n'S tric a shuidh mi a g' eisdeachd ri seid ghuth na gaoith,\n'S i a clarsachd 'measg chraobh agus og-phreas,\nMar gum biodh i cur failt' air gach neach a bha fo phramh,\nThighinn a shugradh gu braigh Tom-an-t-Sheomair.\nCha robh m' inntinn 's an uair sin fo bhuaireadh an t-shaoghail :\nAnn am bruadar s 'an aotruimeas gorach,\nBha mo chridhe cheart cho saor ris an duilleach air a chraobh,\n'S ris an ur-lus ri taobh Tom-an-t Sheomair.\nLeam bu mhiann a bhi cuairteachd a risd feadh nan cuach-phreas,\nMar bha mi an uallachas m' oige;\nAgus leiginn leis an t-shaoghal e shiubhal mar a dh'fhaodadh,\n'S mo thoileachadh-s' aig taobh Tom-an-t-Sheomair.\nAir fonn—" Ann sa Mhaduinn 's mi g' eiridh."\nCha cheil mi—cha lamh mi—gu'r tu a Mhairi an ainnir\nDo'n d' thug mi 'n gaol falaich a mhaireas gu brath—\nA the'n fhuilt dhualagaich chlannaich 's na 'n gorm shuilean-meallach,\nCi' a'l m' aoibhneas air thalamh ach ma' ruit a ghnath?\n'O na fhuair mi 'n tos sealladh do d' chaomh aghaidh bhanail.\nCha robh suidheachadh agam do m' aire, na tamh;\nDh' fhag thu t-iomhaidh air m' anam mar dhealbh ann an glaine,\n'S cha dan domh bhi maireann gu'n chaidridh do ghraidh.\nO' aingil mo runachd cuin' a thig thu do 'm' ionnsuidh,\nLe d' aighear, le d' shugradh, 's le d' chumhnantaibh graidh?\nC uin' a thig' thu do m' dhusgadh, 's a dh' fhosgladh mo shuilean,\nAgus codal neo-shunndach do'n dunadh a ghnath?\nMar fhlur 's a gheamhradh anns an talamh 's e amhlaicht'\nA featheamh na Bealltuinn thighinn teann air le blaths,\nTha mo chridhe-sa ceamhailte, a ghaoil gus an am sin\n'S am faigh mi air laimh thu, o m' annsachd gu brath !\nO ! eisd rium a Mhairi; tha mo dhuil-sa gach la' ruit;\n'S e do bheatha-s' a ghraidh, thighinn na m' chairdeas a risd?\nTha m' anam-sa paidhteach, 's cho tioram ri fasach;\n'S an d' thig caoin-f hras do mhanrain ciod a shasuicheas mi?\nC airson a fhuair sinn a cheile anns an t-shaoghal-sa, m'eudail,\nA nise ma dh' fheumas sinn treigsinn 's gach ni,\nMar bi thusa ghaoil reidh rium 's truagh nach robh mi na m' reut-ghaoth,\nNa na m' gharbh-shruthan beucach a leum na 'n leac min.\nGed 's iomadh boirionnach aluinn a thachair re m' la 'rium\nDo leait sa cha d' thainig na m' lathair, a reul !\n'S ann tha dealradh do bhlath-shuil mar a ghrian anns an Ard- neamh,\nAgus t' aghaidh mar sgathan do Nadur gu leir.\nGruaidhean tana, dearg, narach 's am faicear faileas do shar- ghaol,\nBeul ciuin, cumair, cairdeach, lan graidh agus eud;\nMuineal geal a mhor chaileachd, 's am bi Cupid ri gairdeas,\n'S ri caoin-mhire manrain, a taladh na'n ceud.\n'S ann mar bheanntaichean airgioid a tha do chorra-chiochan tarragheal\nA g' eirigh gu dealbhach air do gheala-bliroilleach min;\nCo a chuireadh an seanchas na tha ghaol riu 'n earbsa ?\nCo a b' urrainn a dhearbhadh an anabharra phris?—\nNa tha thobraichean dochais, 's a dh' fhion-liosaibh solais\nA ghnath annta chomhnaidh mar or ann a' meinn ?\nNa tha shaoghail do bheo-ghradh, 's a bhi-bhuantachd gloire\nNa d' bhraighe O ! oighe thug og mi fo chis?\n'S tric 's gur minig a bha mi 's tu 'n uaigneas, a Mhairi,\nA siubhal na'm blath choille, fas-dhuilleach dlu,\nFo dhubhar 'us sgaile na'n ur-chraobhan lana,\n'S mi beo ann a' manran 'us abhachd do mhuirn;\nFaotuinn beath' agus caileachd 'on a ghloir a bha thamh leat,\nMar oibraibh Naduir 'o Ard-Fhlath-nan-Duil;\n'S tu sgaoileadh gathanaibh grasmhor anns gach cuil agus cearn e,\n'Sa soillseachd gach aite 's an taradh do shuil.\n'S a nuair a sheinneadh tu d' orain, thigeadh cubhag 'us smeorach,\nA dh' eisdeachd ri d' cheol, a the bhoidheach mo ghaoil;\nThigeadh buidheag na 'n og-phreas agus donn-dhreathan seolta,\n'S thigeadh dubh-eun na'n lointean na d' choirsa le aoidh;\nGach eun anns a chro-choill le aoibhneas na d' chomhail\nA g' iarraidh an comhnuidh bhi beo ri do thaobh;\n'S gach creag agus mor bheann, gach neul 'us reult glor-mhor,\nA cromadh gu d' phogadh, O ! oirdhearc mo shaoghail!\nAir fonn—" Tha mo chion air mo leannan."\nGed is ceutach an t-Earrach —\nLe surd a g' eirigh a codal—\nA bruchdadh feur agus barrach\nGu gaireach, eibhneach romh 'n talamh,\n'S beag mo speis di 'us m' aire—\n'S ann tha m' euds' ann an caithream nan lan-mhios.\n'S ann tha m' euds', &c.\n'S ged is boidheach an Samhradh—\nAn di-chuimhn' air a Gheamhradh—\nA fas gu binn ghuthach, sranndach,\nLuachrach, lusanach, crann-ghorm,\n'S neo-shultmhor an t-am leam\nLamh ri uchd-mhais' September 's a h-ailleachd.\nLamh ri uchd-mhais', &c.\nCiod a gheibhte na dh' iarrte,\nMar aon shealladh cho briagha,\nRi trom fhasachd na bliadhna\nNa thuinn fo osag na h-Iar-ghaoth,\n'N am do 'n ghrein a bhi 'g iathadh\nMu ghuaillean na 'n sliabh-bheanna' arda.\nMu ghuaillean, &c.\nA choille phailt-chraobhach, dhuinte,\nNa 'n trom dhathaibh neo-chunntail,\nRis an talamh a lubadh,\nFo h-eallachaibh measanach cubhraidh;\n'S e bheireadh slainte dhomh dubailt,\nA bhi siubhal na 'n ur-ruidhe blatha.\nA bhi 'siubhal, &c.\n'S na chul-taice do 'n dealbh so\nGheibhear geal agus dearg-fhraoch,\nMar bhrata dait' air na garbh-chnuic\nGu cnagach, baganta, balgach,\n'S e tilgeil faileas air falbh dhuibh\nAn aghaidh soillearachd fanna-bhuidh' nam ban-leac.\nAn aghaidh, &c.\n'S bha uair bu taitneach bhi tialadh\nAir damh cabrach, riabhach,\nFeadh nan coireachan fiarach—\nCoin air eill 'us iad iasgaidh,\nAig gillean treun-cheumach, fialaidh,\nDha nach b' aithne bhi iosal na nadur.\nDha nach b' aithne, &c.\nSin 's le slat agus driomlaich,\nAir an linne bhi g' iasgach\nNa 'm breac tarra-gheala, biata;\nMar a bha sinn 'o chianntan,\n'Nuair a dh' fhaoidte gun iarruidh\nA bhi siubhal na 'n sliabh mar a b' aill leinn.\nA bhi siubhal, &c.\nAch 's ann iosal mu 'n bhaile\nBhios an solas 's an t-aighear,\n'Nuair a thoisicheas fearaibh,\n'S mnathan og air bhi gearradh\nComhdach or-bhuidh an fhearuinn,\n'S iad gu comhraideach, caithreamach, cairdeach.\n'S iad gu, &c.\nGillean treuna, 's na spealan,\n'S oighean gle-ghlan a tional;\nSgioba treubhach a ceangal,\n'S cha bhi eis air an adaig;\n'S co is eibhnich' na 'm balach,\n'S ard cheum aige tarruinn an racain.\n'S ard cheum, &c.\n'S an am toir dhachaidh na " maighdinn,"\nGheabhear aighear 'us aoibhneas,\nBean an tighe ri caoimhneas,\nCach uileadh gu loinneil\n'S an gradh cridhe cruaidh-thoinnte;\nGur milis codal na h-oidhche do 'n fhardaich.\nGur milis codal, &c.\n'S binn leam caithream a chrodhaidh\n'N am toir dhachaidh na' mor-sguab;\nB' e 'n toil-inntinn 's an solas,\nA bhi 'n taice chuirn gholaich,\n'S gearran glas an deagh ordugh,\nA tarruinn shacaibh gu seolta dhe 'n phairce.\nA tarruinn shacaibh, &c.\nAgus sgioba na 'n cuallan,\nA tighinn gu farumach, uallach,\n'S a fagail " straigh " air na cuach-phris\nAnn an cabhaig an gluasaid\nLeis an eallach neo-shuarrach,\nBhios brighmhor, cudthromach, luach-phriseil, aluinn.\nBhios brighmhor, &c.\nBho mhoch mhaduinn gu h-anamoch\nA tarruinn dachaidh an arbhair,\n'S cuid dha charadh gu dealbhach\nAnn an cruachan neo-chearbach,\n'S cuid eil' ann an ceanna-mhir'—\nCo a chuireadh an seanchas an t-abhachd ?\nCo a chuireadh, &c.\n'S na h-eoin bheag' air an sgiathaibh,\nGu h-aotrom, breac-iteach, sgiarnhach,\n'S iad an deigh fas fiadhaich,\nLe meud pailteis am biathaidh—\nCo a bheireadh dhoibh 'ri sgiala,\nGun d' thig an reothadh a liathadh na'm paircean ?\nGun d' thig, &c.\nA mhios, a bhann-righ na' miosan,\nA mhios is crun do na bhliadhna,\nA mhios lan-lamhach fhialaidh,\nA mhios ard-mhaiseach, bhriagha;\nB' e an creideadh 's an diadhachd\nA bhi smaointeachd air diomhaireachd t' ailde.\nA bhi 'smaointeachd, &c.\nMaighdeann Og Dhailchuilinn.\nAir fonn—" Gur mor mo speis do n' chruinneag ud."\nNa 'm faicinn fear air thurus\nGu Dailchuilinn na 'n slios ard,\n'S a reachadh rath'd a mhuilinn,\nFar am beil an ulaidh ghraidh;\n'S a dh' innseadh do mo leannan\nGu bheil m' aire-sa fo phramh,\nO'n a dhealaich mi an uraidh rith'\nAig mullach Beul-a-Cha.\nBu taitneach seisd nan eun na 'r cluais,\n'S bha 'n sruth ri fuaim-cheol binn,\n'Nuair a choinnich mi 's a ghruagach\nAir a ghlas-bhruaich bhoidheach mhin;\nFar au d' thug sinn boid da cheile',\nGe b' e de a thigeadh rinn,\nNach leigeadh sinn air chul a chaoidh\nAn gaol a thugadh leinn.\nBha h-aodann mar a mhaduinn,\n'Na'm dhi dealrachadh na speur,\n'S a falt cuaich na dhuail an ordugh,\nMar bhios neoil mu'n cuairt do'n ghrein;\nIs ann mar cheol bha comhradh leam,\n'S mar oran leam a ceum,\n'S mo chridhe danns' ri gaire\nMar am fas ghleann ris a Cheit.\n'Nuair a bhiodh tu ghaoil a gluasad\nFeadh nan cuach-phreas boidheach ur,\nCha mhor nach biodh na neoineanan\nA comhstri bhi riut dlu;\n'S far an leigeadh tu d' cheum comhnard\nChluinnte ceol a' measg na 'm flur,\nA chaill' gu leir mar chlarsach\nAnns gach aite 's am biodh tu\nFocail do Bhannsuir'each 'o Ghille, air dha\ntuiteam ann a' mi-fhortan.\nAir fonn—" Mu 'n taice so 'n uraidh," &c.\nTha mo chridh' air a bhuaireadh,\n'S tusa 'n drasd' dha m' chur searrach;\nAch mo bheir thu ghaoil fuath dhomh,\nCha dual domh bhi beo.\nIs toigh leam a' nighneag,\n'S ro thoigh leam a' nighneag;\n'S mar a faigh mi a' nighneag,\nCha bhi m' inntinn ach leoint'.\n'S tha m' anam air lionadh\nLe mulad 'us iarguinn;\n'S olc a chaidh leam a bhliadhna-s'\nFhad 's a thriall i 'o tos.\nThainig car orm nach d' iarr mi,\n'S chuir sin dhe do rian thu;\nAch a ghaoil bi rium ciallach;\n'S e mo mhiann sinn bhi coirt'.\n'S iomadh ni their an sluagh riut\nMu mo dheidhinn 's an uair so;\n'S is goirt leam-sa na fhuair iad\nRi luaidh as mo choir.\nAch 's iomadh ni thig 's an t-shaoghal-s'\nAnn an aghaidh chlann daoine;\nCha mhor neach nach teid aon uair\nAn darna taobh thair an roid.\nTha mo chridhe dhuit dilis,\nGed a chaidh mo cheann cli ort;\n'S mo ghaol dhuit-sa cha diobair,\n'S an teid mo shineadh fo 'n fhod.\nAir an aon fhonn.\nCha 'n eisd mi ri d' uirnigh,\nChaill mi uileadh mo run ort,\nCha mhor nach iarainn le durachd,\nThu bhi duinte fo bhord.\nGed is toigh leam an gille;\nGed 's ro thoigh leam an gille;\nCha bhi mi reidh ris a ghille,\n'S cha teid mi tuilleadh na choir.\nChuir do ghaol mi air ghluasad,\nAgus thog mo chridhe suas riut;\nAch tha mi nis air mo bhualadh,\n'S cha dual domh bhi stold'.\nCha chreid mi gur firinn\nGu 'n robh thu dhomh dilis;\nAn cridhe bha seasmhachail direach\nRiamh cha d' dhiobair le 'dheoin.\nTha do bhriathran mar ghaoth leam,\n'S tha do gheallaidhean faoin leam;\n'S mor gu'm b' fhearr leam bhi saor 's tu,\n'N deigh dhuit aomadh cho mor.\nA nise cuiridh mi m' chul riut,\nGed is cruaidh orm do dhiultadh,\n'Us leis mar rinn thu mo chuireadh,\nCha diu leam dhol d' choir.\nCha teid a' m' chuimhne gu siorraidh\nAn gaol a thug mi 'o chian duit;\n'S is goirt orm-sa 's is piantach\nGun d' chaill mi m' mhiann air do phog.\nAir fonn—" You promised that you would be mine."\nThoir aon phog a ghaoil domh—\nA ghaoil, thoir dhomh aon phog—\nThoir aon phog a ghraidh dhomh\nMa 's fhag mi an tir;\n'S a sin soraidh gu bratha\nLe gaol 'us le Mairi —\nAch gus am claoidh am bas mi\nCha shlanuich mo chridh'.\nO, ciamar a Mhairi\nA dh' fhaodas mi t' fhagail\n'S mo chridh' air a sharadh\nLe d' mhanran 's le d' mhuirn;\nMar a faca mi riabh thu\nCha bhithinn dha t' iarraidh;\n'S nach fhaigh mi thu, 's e phian mi,\nA riarach'd mo ruin.\nTha e gorach—gle ghorach—\nDhomh tuilleadh bhi 'n toir ort;\nCha 'n fhaigh mi ghaoil coir ort,\n'S mi posadh ri te 'il';\nAch ged' reachadh mo mharbhadh—\n'S tha m' aodann da dhearbhadh—\nCha 'n urra' mi nis' falbh 'uat\nGun seanchas dhe d' bheul.\nAir fonn—" Ged a tha mi car tamull."\n'S mi gu 'n reachadh le durachd\nAir ais gu mo dhuthaich,\nGu bhi siubhal na 'ri dlu-choill\n'S na 'n stuc bheanna' arda.\nTha mo diridh' anns na beannta'—\nAnns na coilltibh, 's na gleannta';\n'S e bhi teann doibh a b' fhearr leam.\nLeam bu mhiann a bhi 'g eirigh\nAn am dusgadh do 'n Cheitein,\nA chuairteachd na spreidhe\nFeadh reidhlean 'us bhlath-dhail.\nCha bu shuarrach an caithream\nA bhiodh 'a m' chluasa' sa mhaduinn,\nAn am gluasad do 'n bhaile\nGu beath' agus gairdeas.\nAn am an Eadruidh b' e 'n t-eibhneas\n'S an toil-inntinn bhi 'g eisdeachd\nCeol na 'n cruinneag a seisdeadh\nRi fonn-gheumnaich na 'n lan-mhart.\nNa h-eich a tighinn gu 'm biathadh\n'O 'na cruinn 's 'o na cliathibh;\n'S an t' oigfhear a tialadh\nAir beagan bhriathran ri Mairi.\nA chlann bheaga le aighear\nA dol an coinneamh an athair;\n'S a mathair le farum\nA cur car mu'n an fhardaich.\nEoin bheag air na geugan\nA seinn am feadana gleusda;\n'S osag chiuin-bhog a seideadh\nGu reidh feadh na 'n lan-chraobh.\nA ghrian 's na neamhan a g' eiridh\nAir cridheacha' eibhneach,\nA tha gu dichiollach, treubhach,\nCairdeach, eud-thorrach, blathmhor.\nAir fonn—" When the kye come hame."\nCeo a bhios mi 's na caileagan a tachairt air a cheil',\n'S ged a bhios mi tric 's an amaideas a tarruinn as an deigh,\n'S urra' dhomh a radh' gu saor nach 'eil air an t-shaoghal te,\nDo 'n d' thug mise gaol a mhaireas ach do dh' Anna Dhail-na-Creich.\nAch do dh' Anna Dhail-na-Creich, &c.\nTheir mo chairdean rium gur faoin domh mo ghaol a thoirt cho reidh—\nNach 'eil i 'us mise coltach, 's gu 'r a docha leamsa te 'il'—\nAch 's ann agam fhin tha fios air a chlisgeadh bheir mo chre,\nAn uair a chi mi aghaidh bhanail Anna mhaiseach Dhail-na-Chreich.\nAnna mhaiseach Dhail-na-Chreich, &c.\n'S ann na suilean tha ni diomhair a chur mi de 'm rian gu leir,\nGed' bu leam sa mile mhilltean dheanain iobairt dhiu dhi fein,\n'S ged a bhithinn-sa na ciadan, s gach bliadhna dhiu gun cheil'\nCha d' thoir mise gaol's cha lamh mi ach do dh' Anna Dhail-na-Creich.\nMairi Og an Fhuilt Chlannaich.\nAir fonn—" 'S ann fior thoiseachd an t-Shamhraidh."\nNach gorach dhomhsa 's nach diomhain\nBhi 'n dail ga 'n di-chuimhnich mi\nAn gaol a thug mi 'a m' oige\nDo dh' oighe 'n fhuilt mhin ?\nGed is iomadh te bhoidheach\nA fhuair coir air mo chridh'\n'S tu-sa Mhairi an aon te\nDo 'n d' d'thug mi 'n gaol nach gabh inns'.\nGed a chuirinn trath la thu\nA' m' aire 's mo chuimhn',\nN uair a thuiteas mi m' chodal\nTha thu ma' rium a chaoidh;\nCha d' theid aon oidhch' orm seachad\nGu 'n thus' agam a ghaoil\nAnn am bruadar a sugradh\nA' measg na 'n dlu-phreas 's na 'n craobh.\nAch ochan, ochan, mo dhusgadh\nGu 'n thu-sa ruin aig mo lamh !\n'S gu 'n fiu' dochas na duil riut\nA bhi cho dlu dhomh gu brath';\nCiod is fhiach dhomh bhi maireann\nAs aonais aingeal mo ghraidh?\n'S 'o nach fhaod mi a buannachd\nNach i 'n fhuar leabaidh 'b 'fhearr?\nA Mhairi og a chuil chlannaich,\nTha ra' anam 's tu 'n gaol;\n'S be m' aighear bhi ma' ruit\nA the na meal-shuilean caomh;\nTha mo chridhe dha t' iarraidh\nMar an t-iasg an cuan saor;\n'S b' fhearr pog 'uat na oighreachd,\n'S b' fhearr do chaoimhueas na 'n saoghal.\nShoillsich solus na m' anam\nAn uair a thachair mi 's tu;\nMar a ghrian anns na neamhan\nAir beannaibh na 'n stuc,\nChuir t' fhiamhachd, a Mhairi,\nM' uile chrabhachd air chul,\nAgus theich uam an oidhche\nDhorch', oillteil bha leam.\nGed a bhithinn fo mhulad\nAch thusa bhi m' choir,\n'S beag a dh' fhairighinn an cuideam\nA bu truime bhiodh orm;\nBe 'n t' aighear bhi reidh ruit—\nA the a b' eibhniche doigh—\n'N am sgaoileadh caoimhneas 'us tlaths 'uat\nMar shamhradh blathmhin na 'n ros.\nAir seann fhonn.\nCha teid mi 'nochd do t' ionnsaidh,\nCha teid mi 'nochd do t' ionnsuidh,\nCha teid mi far am beil thu 'nochd,\nGed tha mi goirt do t' ionndrainn;\nGed tha mi goirt do t' ionndrainn,\nGed tha mi goirt do t' ionndrainn.\nChaidh bliadhna 'n deigh bliadhna--\n'S tha cuig dhiu 'n deigh trialladh,\nO'n dh' fhag thu mis' an duil gu'n tigeadh\nTu air ais do m' iarraidh;\nGu 'n tigeadh tu do m' iarraidh,\nAir ais a ris do m' iarraidh;\nGu 'n tigeadh tu air ais a ris\nA ghaoil mo chridh' do m' iarruidh.\nTha'n speur mu'n cuairt a dubhradh,\n'S an oidhche dhorcha 'dunadh;\n'S chaidh solus geal mo bheatha-s' as\n'S cha 'n eirich maduinn ur orm;\nCha 'n eirich maduinn ur orm,\nO'n chuir thu 'ghaoil do chul rium;\nCha 'n eirich ormsa maduinn chaoin,\nO'n chuir thu 'ghaoil do chul rium.\nAir fonn—" Whistle o'er the lave o't."\nO ! eonain bhig is binne beus,\nAn d' thoir thu air mo ghaol domh sgeul,\n'S eagal orm gum beil i 'n deigh\nMo chur gu leir air di-chuimhn' ?\nAn inns thu dhomh mu the; mo ghraidh—\nAm beil i 'smuainteachd orm-s' an drasd ?\nNa 'm faic mi tuilleadh re mo la\nAghaidh thlath na ribhinn?\nBristidh tu mo chridh' le d' cheol,\n'S e mo thrath, fo mhilleadh broin—\nRiamh o'n dhealaich mi ri oigh\n'N fhuilt bhachlaich, or-bhuidh, riomhaich-\nRiamh o'n dhealaich mi ri m' luaidh;\nAn te bhanail, cheanail, shuairc',\nAn te og is boidhche snuadh,\n'Tha 'nise bhuam na miltean.\nTha do cheilearadh 's do shurd\nA gluasad ann am' chuimhn' as ur,\n'Nuair a bha mi 'us mo run\nA siubhal dlu-choill' Dhiomhach;\nTromh na ghleannan sios 'us suas\nA mach 'o ghaoir 's 'o fhaoineachd shluaigh,\n'Toirt greis air tional shobhrach bhruaich,\n'S greis eile 'buain nan dithean.\nAir fonn—"Cadal cha 'n fhaigh mise."\nThoir do phog dhomh Anna\nMas a dealaich sinn;\nNa fag mi 'ghaoil gu 'n ghealladh\nTilleadh fhathasd rium.\nTha mi duilich, duilich,\n'S muladach tha mi;\nO'n a dh' fhalbh thu Anna,\nAinnir nan rosg min.\nTha mo shuilean silteach,\n'S tha mo chridhe trom,\nGun fhois gun tamh a g' iarraidh\nTe nan ciabhag dhonn.\n'S mi gun chail gun mhisneachd—\nTha mo spiorad bruit';\n'S tha mi coma cuine\n'Theid mo chur 's an uir.\n'S iomadh lath' bh' againn,\nGu h-aighearach le cheil',\nMar dha fhlur as t-shamhradh\nAnn an gleann nan geug.\nAch a nochd cha d' thig thu\nGed a bhiodh riut duil;\n'S ged a b' fheairrde m' anam\nSealladh dhe do ghnuis.\nTha do chaithir falamh,\n'S tha do leabaidh fuar;\n'S cha chlninn mi do ghuth boidheach\n'Deanamh ceol na m' chluais.\nCha 'n 'eil anns an t-shaoghal\nAch ni faoin nach fhiach—\nGreis ma seach ri aighear,\nAgus caitheadh dhiar.\nCha chuir cruit no ceol pioba\nMo mhighean air falbh,\nO nach fhaod mi 'bhi 'direadh\nNam fridh 's am bi 'n t-shealg—\nFar am faight' an damh cabrach\nAnns a mhaduinn, le fearg\nA leum suas as a bhadan,\nGu gradcharrach, garg.\nB'e mo mhiann a bhi 'n drasda\n'S an aite sin fein—\nA siubhal nam blath-choire,\nFar am fas an deagh fheur—\nA direadh nan tulaich,\n'S na' mullaichaibh geur,—\n'S air chuairt far 'm bi 'n coileach.\nA goirsinn air gheug.\nAir chuairt far 'm bi 'n coileach\nA goirsinn air gheug,—\n'S far 'm bi cuach 'seinn a leadain\nAnns a mhaduinn chiuin Cheit,—\n'S far an cluinnear an smeorach\nAnns an Og-mhios le 'beul,\nA seinn gu suilbhearach, ceolmhor,\n'S gu h-ordumail reidh.\nBe mo mhiann 'us mo roghainn\n'Bhi 'n sid a taghal a ghnath,\nCha b' e 's a bhaile-s' 'bhi glaiste\nA thaitneadh ri m' chail—\nFar nach cluinn mi ach tartraich\nAgus glagraich nan sraid;\n'S an am dusgadh 's a mhaduinn,\n'S neo aite leam iad.\nCha b' e sin idir a chleachd mi\nAnn an taice nam beann—\nA bhi 'cur m' inntinn o mhanran,\n'S a cur pramh 'na mo cheann—\nAch an ceilear seamh, boidheach,\n'Bhiodh aig na h-eoin anns a ghleann,\n'S iad a clarsachd an orain\nAir gach ogan 'us crann.\nAch ged a chuir mi mo chulthaobh\nRi mo dhuthaich 's an am-s',\nTha mo dhuil 'dhol da h-ionnsuidh\nGun mor uine 'bhi ann,\nGus am faic mi gach doire—\nGach coill' agus crann—\nGach fuar-bheann 'us creagan—\nGach eas agus allt.\n'S gus am faic mi a ghruagach\nDha 'n d' thug mi luaidh agus gaol—\nAn te dha 'n d' thug mi 'n cion-falaich,\n'S an gealladh nach claoidh—\nLeis 'm bu tric 'bha mi 'cluaineis\nAnns na cuairteagan fraoich,—\n'S fo eisdeachd nan luinneag\nA bhiodh a' mullach nan craobh\nAir fonn—" 'S olc a chuir a mhire rium."\nBha mi 'n diugh an gleann nan craobh,\nFar an robh mi tric a ghaoil,\nAn uaigneas aigh earrach ri d' thaobh,\nAn uair a dh' fhaod mi 'bhi riut reidh.\nOchan, ochan, 's mi 'tha truagh,\nOchan, ochan, 's trom mo ghruaim;\nAgus tu cho fada bhuam,\nA the mo luaidh do 'n d' thug mi speis.\nTha na fluraichean a fas\nGu min-dlu cubhraidh mar a b' aisd;\n'S seilean riabhach air am barr,\nO bhlath gu blath ri airde grein.\nTha na smeoraichean mu 'n cuairt,\n'S cubhag dhu'-ghorm mar bu dual;\nAn uair bha mi 's tu-sa 'luaidh,\nG' eisdeachd uallach as an seisd.\n'S tha na meana'-phris bheaga, dhlu,\nGu brucach, dosrach, ann a ruin;\n'S an dreathan-donn le ribheid chiuil\nToirt failte chiuin do 'n mhadainn Cheit.\n'S an t' alltan sruthach, glugach, binn,\nA ruith a mhan o airde ghlinn;\n'Us dath an airgiod air gach linn\nO bhoisgeadh sliom-lannaibh an eisg.\n'S gaoithaibh 'n Iair gu cianail, caoin,\nRi ceol mar chlarsaich feadh nan craobh;.\n'S a ghrian a dearrsadh air gach taobh,\n'S a fagail aoidheachd as a deigh.\nAir fhonn—" Bha tri fichead 's a tri," &c\nMar is sine mi 'fas\n'S ann is truime mo chradh\n'S gun agam mo Mhairi ghuanach.\nMar is, etc.\nDo 'n tug mise 'n trom eud\nNach lasaich 's an teid 's an uaigh mi.\nB' fhearr leam agam thu 'ghaoil\nNa mor bheairteas an t-shaoghail,\n'S goirt mo chridhe as t' aonais—'s fuar e.\nB' fhearr, etc.\nMar latha gun ghrein\nA cuairt chursadh na speur,\n'Tha mo bheatha-s' gun te mo luaidh leam.\n'S ann tha m' anam a ruin\nAn taobh a stigh dhiom fo uir,\n'S cha 'n 'eil mo chorp ach mar bhuird mu 'n cuairt da.\n'S ann, etc.\n'S co a gheabhadh 'na d' choir\nMar bha mise 'na 'm oig'.\nDo 'm b' urra' bhi beo 's tu bhuaithe ?\n'S co, etc.\nNa co a chitheadh do cheum,\nA caoin phogadh an fheuir,\nNach biodh le eud duit buailte ?\nNa co, etc.\n'S do phearsa mar dhealbh\nAn deigh a tharuinn air ceanb,\nGun chiorram, gun chearb mu 'n cuairt da.\n'S do, etc.\nMar a ghrian a' measg reult\nA tha thusa 'measg the,\nAgus coimeas dhuit fein cha d'fhuaradh.\nGaol a gathadh o d' shuil,\n'S deadh ghras air do ghnuis :\n'S ann bha 'm flaitheas a ruin riut fuaighte.\nAir fonn—" I'll meet thee on the lea-rig."\nOh ! Ainnir dhonn a leon mi\n'S ann leam bu deoin bhi 'briodal ruit,\nCha 'n fhaca mi ri m' bheo\nTe cho banail, boidheach, miogach ruit;\nO'n fhuair mi eolas ort air thus\nThug mi dhuit run 's cha diobair e;\n'S na 'm faighinn thu ri 'phosadh\n'Se 'bheireadh solas inntinn domh.\nTha fios agad nach fhaod mi inns'\nGum beil mo chridh' dha t' iarraidh-sa,\n'S a ghaoil na bi ro chruaidh orm\nGed reachainn uair a thialadh ort;\nMar leanas reultan agus grein\nA cheile feadh na h-iarmailtean,\nMar sin tha m' anams' a' do dheigh\n'S cha shearg mo speis gu siorraidh dhuit.\nChunna mi thu 'n duigh ri taobh\nFear og 's e aoidheil coirte ruit,\n'Us chlisg mo chridhe 'na mo thaobh;\nBhuin gaol 'us iadach comhla rium;\nC' airson nach seachnadh sinn a cheil',\n'Us e cho geur oirnn comhlachadh ?\nOh ! Ainnir thoir air ais dhomh 'ris',\nMo shlaint', mo shith 's mo ghoraiche.\nAir fonn—" The Bonnie House of Airlie."\nFhir a dh' imicheas suas\nThoir na buannachdan so bhuam\nDo ghleann ard nam fuaran boidheach—\nGleannamoireasdain mo ghaoil,\nFar an guirme 'bhios am fraoch,\nA fas ri aodann na' morbheann—\nFar am faighte 'n lan damh dearg,\n'S an eilid 's am boc earb,\nGu h' aigiontach a falbh feadh nan lointean;\n'S far am faighte na h-eoin shleibh\nGu farumach air sgeith,\nAgus gillean 's coin air eill an toir orr'.\nThoir mo shoraidh-sa gun dail\nDo ghleann gorm nan coire blath,\nNa' min-dhail 's nam fasaichean feorach,\nFeadh an robh mi iomadh la\n'Nuair a bha mi 'na mo phaisd'.\nAnn an caoimhneas nan cairdean a b' eol domh,\nGun a churam air mo shaogh'l\nAch a buachailleachd nan laodh\n'S a chruidh ghuaillfhionn air na h-aonaichean comhnard,\nMa' ri cuideachda mo ghaoil\n'S sinn a cluith a' measg nan craobh,\nAnn a neo-chiontas 'us faoineachd 'ar n' oige.\nTha 'na m' chuimhne mar an de,\n'N surd a dheanadh sinn gu leir\n'Nuair a ghaireadh a Cheit a measg chro-choill,\n'S a bhoisgeadh neoineanan 's an fheur,\nMar na reultan air an speur,\n'S a bhiodh ur-bheatha g' eirigh 's na h-og-phris;\nBhiodh am beatha 'n tus fo bhlath—\n'S fo dhuilleach ghorm gu 'bharr—\nAgus calltainn glas 's am fearna tigh 'im comhl' ris.\nAch do 'n darach 's uinnseann cruaidh,\nBha sinn uileadh ann am fuath,\nAir son bhi'cumail duilleag ruadh fad' da'n comhdach.\nGed a tha mi 's a bhaile,\n'M beil gach abhachd 'us fasan,\nCha 'n abhachd th' air m' aire—\nCha 'n aighear 's cha 'n eibhneas.\nB' e mo mhiann a bhi 'n trath-so,\nA direadh nan ardbheann,\n'S a siubhal nam fasach,\nO'n a b' abhaist domh fein sid.\nA bhi os cinn Achnanconeran,\nA direadh nan garbh-chrioch,\nA siubhal nan sgarbhlach,\n'S a sealg air na feidh ann.\n'G' eirigh suas as a bhadan,\nGu fuasgailte, sgairteil,\nGu gasgagach, leumrach.\n'S far am faight' eilid ghuanach,\n'Na 'luidhe gu guamach,\nAnn an lagan beag luachraich\nGun ghluasad fo 'n ghreinn oirr'.\nFar 'm bi cuach anns an Og-mhios,\nA seinn a leadana' boidheach,\nAir bharraibh nan ro-chrann,\nAgus smeorach da 'beusadh.\n'S far am faight' am breac tarra-gheal,\nA leum ris a gharbh-shruth;\nGu soillseanach, meanabhreac,\nGu deargbhallach, gleusda.\n'S an am tearnadh gu baile,\nAn deigh bhi 'direadh nam bealach,\nGheibhte gruagaichean glana\nA tional na spreidhe.\n'S iad uileadh gu boidheach,\nCaol cumaira, comhnard;\nGu furanach, ceolmhor,\n'S gu h-ordumail, gle-ghlan.\nAch 's i m' iomhaidh-sa 'n aon te\nA ghoid bhuam mo smaointean;\nGed a shiubhlain an saoghal\nBidh mo ghaol di 's an eug mi.\nRiamh o'n 'chunna mi 'n tos thu\nB'e mo mhiann a bhi 'n toir ort;\n'S mar a faigh mi thu posda\nTheid mi 'n coir na h-aimhreite.\nTha clo dhealbh mar bu mhiannach\nLe oigfhear bhi g' iarraidh;\n'S do nadur ciuin, ciallach,\nPailt, fialaidh, ri feumnaich.\n'S tha t' fhalt bachlagach, orbhuidh'\n'Na 'chaisreagan boidheach,\nAir a cheangal gu h-ordail\nMar a chordas riut fhein e.\nAghaidh bhaindidh, chiuin, mhodhar\nOs cinn do mheal-shuilean boidheach;\nDo ghruaidhean tana mar rosan;\n'S tha deud chomhnard na d' bheul-sa.\nCorp seamhaidh, neo-chearbach,\nGun uireasbhuidh dealbhaidh;\nCiochan corrach, cruinn, tarbhach,\nMar chanach fannagheal an t-sleibhe.\nTroidh chumaira, chomhnard,\nChaol, chothromach, stoilte,\nNach lot flur na feoirnein,\n'S nach dean neoinein a bheudadh.\nA nighean mhin an fhuilt chlannaich\n'S nan gruaidhean dearg tana;\nB'e mo mhiann a bhi ma' riut\nAnn an gleannan nan geugan.\nThug Mi Gaol do The Bhan.\nTha mo chridhe 'cheart cho fuar\n'S ged bhithinn suaint anns a bhas\nO'n a dhealaich mi ri m' luaidh—\nAn aon te 'bhuair mi le 'gradh.\nThug mi gaol, gaol, gaol,\nThug mi gaol agus gradh;\nThug mi gealladh 'us trom ghaol\nDo the chaomh nan ciomh ban.\n'S goirt na deoir a ruith le m ghruaidh,\n'S bochd mo thuar, 's geur mo chradh;\n'S mi dha d' chursa 'nise bhuam,\n'S nach fhaod mi luaidh ort gu brath.\n'S iomadh ceum a shiubail mi,\nLe ainnir mhin nam bas ban;\nAn uair nach robh mi anns an duil\nGum biodh a cul rium cho trath.\nShaoil leam nach robh fo na ghrein,\nNa mhilleadh m' eud do 'n te bhan;\n'S mar a d' thigeadh orm droch uair\nCha chumadh bhuams' i ach bas.\nAch thig an t-am a bhios mi sint'\nAn ciste dhireach nan clar;\n'S theid thusa 'ghaoil a choimhead m' uir,\n'S a dh' fhagail flur air mo charn.\nGuanag na Duthcha.\nAir fonn—" A Nighean donn an t-sugraidh."\nThoir dhomh-sa 'ghaoil do choimhneas.,\n'Se 'chuireadh failt' 'us loinn orm;\n'S a dh' fhagadh lan mi 'dh' aoibhneas.\nGach la' 'us oidhche 's maireann mi.\n'S mor a thug thu thaobh mi\nLe d' mhais' agus le d' aoidheachd :\nTha ni-eiginn na d' aoduinn,\nNach cuir an saoghal a' m' aire-sa.\nTha 'deanamh nadur grian domh;\n'S na 'm faoduinn 'dhol do t' iarruidh\nBhiodh Dia agam ri 'bheannachadh.\nNa 'm faighinn thu ri 'bhuannachd,\nBu deonach leam an uair tighinn,\n'S am bithinn 'us mo ghuanag\n'An gaol bi'-bhuan neo-dhealaichte.\n'S mise 'n diugh nach 'eil sitheil,\n'S trom an t' eallach 'th' air m' inntinn,\nA fagail m' Anna na' miltean a m' dheigh.\nA fagail, etc.\n'S gach uair agus meanaid,\nA deanamh 'n asdair nis fhaide,\nEadar mis' agus m' Anna chiuin, reidh.\nEadar mis', etc.\nAn Inbhirnis a tha 'n leannan\nDo 'n d' thug mis' an gaol maireann--\nAn gaol cumhachdach falaich nach eug.\nAn gaol, etc.\nAn Inbhirnis nan tur arda\nA tha beanag mo ghraidh-sa,\nRis an robh mi a manran an de.\nRis an robh mi, etc.\n'S le bhi 'nise dha 'fagail\n'S ann tha mo diridh' air a sgaineadh,\n'S tha mi uile' fo chradh-lot ro-gheur.\n'S tha mi, etc.\n'S mi nach cuireadh mo chul riut,\n'S mar a bhios mi dha t' ionndrain,\nMar biodh an saoghal da 'r sgiursadh o' cheil'.\nMar biodh, etc.\nSaoghal guineach, neo-chaoimhneil,\nSaoghal duilich do 'n toilltneach;\nSaoghal dorcha, dubh, oidhcheil, gun ghrein.\n'S ged a gheabhar dhomh coire\nAirson mo ghaol bhi cho daingean,\nCha 'n urra' mise' bhi 'lagh ri neart m' eud.\nCha 'n urra', etc.\n'Se 'm bruadar oidhch' a bh' agam-sa,\nAir leabaidh 'us mi 'm shuain\nA chuir air ghluasad m' aire dhomh,\n'S a charaich m' anam suas—\n'Bhi coimhead Seonaid bhachlagach,\n'Na m' ghlacaibh agam suaint',\nBeul ri beul i glaist agam,\nAn taitneas tairis luaidh'.\nO ! Sheonaid bhoidheach, mhiog-shuileach,\nA chuailean riomhaich bhain,\nThug mi gaol le firinn duit\nO thiom nach lamh mi 'radh';\nIs e mo reusan mulaid-sa\n'Us m' uireasbhuidh do ghnath,\nNach' eil thu 'n comhnuidh maille rium\nO ! ainnir nan geal-lamh.\nNa'n d' fhuair mi 'ghaoil le ordugh thu\nBhiodh m' inntinn og aig saors';\n'S bhithinn da rireadh sasuichte,\nGe d' shaoileadh cach mi faoin;\nAch thusa 'bhi 'na d' oirdhearcas\nAn comhnuidh aig mo thaobh,\nGu m' chabhair le do dhearbh-mhaitheas\nTro' gharbh-cheumaibh an t-shaoghail.\n'Se sealladh dhe do mheal-shuilean\nA thaitneadh ri gach aon;\n'Se d' aghaidh bhoidheach, aingealach,\n'S do mhalaichean glan, caol—\n'S do ghruaidhean mar rois mheangannan,\n'S do bheul dearg, meachair, caoin—\nA bheireadh air na h-oigearan\nBhi 'n toir ort air a chaoch.\nTha 'Nollaig 's a Challuinn\nA nis' againn le 'cheile;\n'S 's iomadh uair 'chaidh iad seachad\nA dh' fhag iad agam-s' cor eibhneis.\n'S 's iomadh, etc.\nAch tha mi 'nise na m' Gheamhradh\nGun duil ri Samhradh orm eirigh.\nAch tha, etc.\nRothadh liath air mo chridhe,\n'S fuar-ghaoth bhiorach dha m' reubadh...\nRothadh liath, etc.\n'S cha till rium ri m' shaoghal\nNa laithaibh aotrom a threig mi.\n'S cha till, etc.\n'S cha 'n 'eil anns na chaidh seachad\nDhe mo bheath' ach mar sgeula.\n'S cha 'n 'eil, etc.\nTha 'tighinn air ais orm mar bhruadar,\nDha mo bhuaireadh go deuraibh.\nTha 'tighinn, etc.\n'S bheirinn m' uile chuid mil' uair\nAirson gu 'm b' fhirinn na 's leir dhomh—\n'S bheirinn, etc.\nMis' 'us Mairi chiuin, bhoidheach,\nAir feadh nan og-phreas le 'cheile.\nMis' 'us Mairi, etc.\nMar fhluraichean Bealltuinn\n'Us grian Samhraidh dha 'n eideadh.\nMar fhluraichean, etc.\nC' ait' an diugh 'm beil an ainnir\nA rinn m' anam-sa 'cheusadh ?\nC' ait' an diugh, etc.\nAn Dara Pairt.\nDAIN, ORAIN CUMHA, AGUS RANNAN EILE.\nAn deigh 'bhi fichead bliadhn' air astar\nAnn an aitibh fad air falbh,\nThill an coigreach sgith air ais\n'Us leig e dheth an cath 's an t-arm;\nBha iarrtas a chridh a rithisd\nGus an tir san robh e og—\n"Tir nam beann, nan gleann 's nan gaisgeach"\nTir nan cas-eas, tir a cheo.\nRugadh e 'an gleannan boidheach\nFar an cual e 'n smeorach tric,\nAgus cubhag ghorm 's an Og-mhios,\n'Deanamh ceol air feadh nam pris;\n'S far am b' abhaisd dha bhi 'marbhadh\nNam breac tarragheal air an linn.\n'S a bhi ruith nan lan damh dearga\nFeadh nan garbh-shleibhte 's nan glinn.\nChuimhnich e air laithibh oige\n'N uair a fhuair e rithisd e fein\nAnn an duthaich ard a chairdean,\n'S air na dh' fhag e as a dheigh;\n'S chuimhnich e—'us bhreab a chridhe—\nAir a' nighean bhoidheach, bhan,\nDha 'n tug e an gaol 's an gealladh,\nNach do dhealaich riabh ris la.\nN uair a dh' fhalbh e dhinns' e 'run di\n'S rinn iad cumhnanta ri cheil'\nAgus gheall i air a cioch dha\n'Bhi co-dhiu cho dion ris fein;\nThubhairt e rithe gum pilleadh esan\nGed a b' ann an leth-cheud bliadhn',\n'S fhreagair i " mar till a ghraidh thu\nGheabh am bas mi dhuit-sa fior "\nGed nach robh e uile bheairteach,\nRinn e pailteas air a chuairt,\n'S b' fhada 'sporran o bhi falamh\nA tighinn dachaidh do 'n Taobh-Tuath;\nRunaich e air togail tighe\nAnn an caidreamh an Uillt-Ruaidh\n'S ma bha Anna bhan a lathair\nBhiodh a lamh aig air an uair.\nBe so a smuaintean 'us e g' eiridh\n'S an tigh-sheinns' air maduinn fhuar,\n'S e 'faicinn fir na duthcha 'tional\nAs gach baile beag mu 'n cuairt;\nChual' e gum b' e la 'Mhail e,\n'S rinn e gairdeachas an duil\nGum faiceadh e a ri'sd na cairdean\nCoir a dh' fhag e air a chul.\nAch Och, 'us Och ! bu bhochd am prasgan,\n'N uair a chaidh e 'measg an t-sluaigh;\nBu leir shoilleir cruas an t-saoghail\nAir gach aodunn agus gruaidh;\nAn aite daoine mora, troma,\nBreacain shomalt', agus tuar,\n'S e bhann pronnasg, chaola, loma,\n'S iad air tolladh leis an fhuachd.\n'N uair a thainig Latha na Sabaid\nChaidh e 'Chul-nan-Carn a chluinntinn\nBriathraibh 'n t-shoisgeil anns a Ghaelig,\nGed nach mor dhi 'thamh na 'chuimhne\nAgus shuidh e far am b' a'isd da\n'N uair a bha e og na 'bhalach\nEadar athair 'us a mhathair,\nG' eisdeachd sacramaid nam beannachd.\nCha 'n aithnicheadh e fear a' dusan\nDhe na 'chunnaic e mu 'n cuairt da,\nBha e b' eolaiche 's an Spain\nNa ann an Cul-nan-Carn 's an uair sin;\nBha fiamhachd neach an sid 's an so\nMar choltas caraide dha 'bhualadh,\nAch sann a dh' fharaich e da rireadh,\nMar gu 'm biodh e ann am bruadar.\nAch thug e 'n aire thair a ghuallinn\nDo dh' aon ghruagach, stuaime, bhoidheach,\nA shuidh ri taice bodach gruamach,\nMar fhlur ri taobh lus suarrach loine;\nCha 'n fhaca 'shuilean riamh air thalamh\nDealbh a leannain ach a' nighneag;\n'S chrith a chridhe mar an duilleach;\nGhluaiseadh rud-eigin na inntinn.\nChaidh e 'm feasgar sin an cabhaig\nGu tigh athair 'us a mhathair,\n'N duil ri 'm faighinn aig an dachaidh,\nMa' ri 'pheathraichean 's a bhraithrean;\nFhuair e an t-Allt-Ruadh 's an Creagan,\n'S an ceuman faiche mar a bha iad.\n'S rinn an sealladh og a risd e,\n'S ghuil a chridhe le meud a ghairdeas.\n'S ann an cuairteag bheag de'n rathad\nThachair air an ainnir ghuanach\nA shar a shuilean anns an eaglais,\nA tighinn na 'choinneamh le ceum uallach;\nMar a ghrian an tus na maidne\n'Sgaoileadh soluis geal mu 'n cuairt di,\nBha aghaidh fhlathail, mhaiseich chaoimhneil,\nNa h-og mhaighdinn do 'n fhear-fhuadain.\nThubhairt e ri' gu socrach, siobhalt'—\n"A ribhinn inn's dhomh mu do chairdean,.\nCha 'n 'eil fhios nach 'eil thu 'chuideachd\nA chuireadh air fear-turuis failte;"\nFhreagair ise—" Thoir an sluagh ruim\nCaileag ghuanach Cheann-na-Loine,\n'S nighean mi do dh' Anna Bhan,\nDo theaghlach Phadraig Bhail'-an-t-Sroine."\n"Mo leannan, Anna Bhan na 'mathair !\nC' arson a thainig mi do m' dhuthaich!\nNach truagh nach d' fhuirich mi 's an Spain\nA bruadal air na dh' fhag mi dlu dhomh?\nO ! bhoirionnaich co 'bheireadh creideas\nDha do gheallaidhean na d' bhoidean !\nC' arson tha duine dhuit cho lag,\n'S gu 'n gabh e d' fhacal air a sholas?\nChum e roimhe 'dh' ionnsuidh 'n tighe\nAgus anam air a chradh-lot;\nGus nach creideadh e a shuilean\nGu 'n robh e cho dlu dha 'n fhardaich;\nAch an aite smuid 'us beatha\n'Bhi mu 'n dachaidh mar a dh' fhag e,\n'S ann nach robh ach graine chlachan\n'Us smurach mhaidean air an laraich.\nShuidh e 'mhan air leac an doruis\nBha 'ghrian a dol fodha mu 'n Chruachan,\n'S a chamhanaich mar fhaileas sgathain\nRi caoin ath-dhearsadh air gach fuar-bheann;\nBha cridhe 'choigrich bhochd trom, tursach,\n'S tuiltean 'na dha shuil a gluasad;\nDh' fharaich e 'spiorad bras dha 'fhagail,\n'S an saoghal falamh, fas, mu'n cuairt da.\nBha 'chraobh-chaoruinn fhathasd na 'seasamh,.\n'S am beagan phreas a bha 's a gharadh,\n'S a chlach mhor aig ceann an tighe\nAnn na 'luidhe far am b' abhaisd;\nAch mathair cha robh ann na athair,\nNa puithair charthannach, na brathair;\nNa fiu eolach, na seann charaid\nMu 'n cuairt do 'n dachaidh 's an deach 'arach.\nDh' eirich e gu trom, mi-shunndach,\n'S chaidh a 'dh' ionnsuidh an tigh-osda,\nFar 'n do chuir e 'n oidhche seachad,\nAir bileag codail agus solais;\n'S an uair a dh' eirich suas a mhaduinn\nAir a cathair mhaiseach, ordhearc,\nFhuaradh eis' am Bail-an-Tomain,\nAnn an comunn cianail, somhach.\n'S a tighinn air ais a ris am fheasgar\nThachair air an te a chiur e,\n'S dh' inns' a chridhe dha co bh' aige\nGed' nach d' aithnich e le 'shuil i;\nThuit iad ann an cneacas bruidhne\nMu'n an duthaich 's tioman eile;\nChaith eise 'n oidhche sin sa Bhraighe,\n'S an lath'rna mhaireach ghabh e chead de.\nOran do Chomunn Chlann Domhnuill.\nThoir tasgaidh bhuam 'us beannachadh\nA dh' ionnsaidh uasail cheannasach\nA reir mar 'ghluais an seanairean—\n'Tha mu Chomunn glan Chlann Domhnuill.\n'S e tha mi, etc.\nMo cheisd na laoich eireachdail,\n'Tha 'cumail beo gu beadarrach\nGach gnaths 'us doigh nach beag oirnn\nA bh' aig na seoid o'n d' leigeadh oirnn\nAn cleoca gloir nach teirig dhuinn—\nClann Domhnuill mhor neo-eagalach,\nCo 'm fineadh 'bheireadh toir dhiubh ?\nClann Domhnuill, etc.\n'S cha 'n aobhar tair' na maslaidh dhuibh\nAon suil na dha air ais a thoirt,\n'S an tiom a ri'sd a bheachdachadh\n'S an robh 'ur sinns'readh gaisgeanta,\nNa 'n reultaibh 'soillseachd eachdaireachd,\n'S gach latha riamh—mar thachras dhoibh,—\n'N ceum toisich ac' 'us coir air.\n'S gach latha, etc.\nMaraon a sgiursadh Lochluinnich,\nNa 'sgapadh Ghoill 's da 'n closnachadh,\nAir muir 's air tir co 'choisneadh iad ?\nAn gearradh chinn 'us chlogaidean\nCha b' ann gun bhrigh dhoibh 'm brosnachadh,.\n'Nuair 'dh' eireadh coig 'us crosd orra\nBu ghoirt do luchd 'am foirneart.\n'Nuair dh' eireadh, etc.\n'S ann 'chi mi 'ri'sd 'am bruadar iad—\nNa flaithaibh fiughant', cruadalach,\nGu srolach, piobach, nuallanach,\nGu gunnach, olaidheach cruaidh-lamhach,\nGu sgairteil, tart'rach, luath-cheumach,—\nA dol 's an ordugh uamhasach\nA choisneadh buaidh 's gach comhraig.\nA dol 's an, etc.\nMac-Dhomhnuill mor nan Eileannan,\n'Us Mac-ic-Eilean sheasadh e;\nGleanna-Comhann cha cheileadh e;\n'S a Cheapuich cha bhiodh deireadh oirr';\n'S Gleann-Garradh dlu, 's cha theicheadh e;\nNach biodh leibideach 's a chomhlan.\n'Us iomach fion-fhuil, etc.\n'N uair 'thogta suas aig Armadull\nA bhratach rioghail, anabharrach,—\nLong, leomhann, craobh, 's laimh-dhearg oirre,\n'S am bradan slimneach, tarraghealach,\nCrann-tara 's fraoch nan garbh-bheanna';\nDo namhad bu neo-earbsach\n'Thighinn a dh' fhaotuinn cearb na sgeod oirr'.\nDo namhad, etc.\nMar mhuir a beumadh chladaichean,\nMar thuil a leum le creaganan,\nMar uisge speur 'us dealanach,\nMar ghaoth a reubadh dharagan\nSiol Chuinn fo eirigh dealasach;\nGu dearbh do'n dream ri'n reachadh iad\nBhiodh cuirp 'us claigirin leointe.\nGu dhearbh do 'n etc.\nSar shliochd nan righrean uasal\nA bha 'n Alb' 's 'an Eirionn uaireigin,\n'S da rireadh cha bu shuarrach iad;\nBha iomadh la 's gu'm b' uaibhreach iad,\nAir fonn 's air sal mar 'ghluaiseadh iad,\n'Us lean an aill' 's an dualchuis ud\nGach al a ghluais o Dhomhnull.\n'Us lean an, etc.\n'S cha b' ann aon uair ach iomadh uair\nBu cheisd do chach an cuireadh iad\nAn Alb' an crun 's a h-uile ni\nAn taobh 'ra bu mhiann leo 'm buileachadh—\nCha mhor nach d' rinn na curaidh sid—\n'Us chuala sinn gu 'm buineadh dhoibh\nDheth tuilleadh 'us leth corach.\n'Us chuala sinn, etc.\n'S mar deacha leo Cath Gharioch\nCha mho a chaill na'm b' aithne dhoibh\nMar sheas a chuis 's a chamhanaich;\nCha mhor a bh' aig na Gallaibh dheth\nAch oidhche chianail, chaithriseach;\n'S ged 'chum iad lar gu maduinn ann\nCha b' ann a tharrainn comhraig.\n'S ge d' chum, etc.\nAch 's iomadh linn a chunnaic iad\nO sid gu statail, urramach,—\nClann Domhnuill a bha cumhachdach,\nRo laidir, dana, curanta;\nAch thainig la 'us chuireadh iad,\nMaraon 's na Gaidheil uileadh\nGun doibh feum 'an tuilleadh seodachd.\nMaraon 's na, etc.\nAch gheabhar fhathasd 'an uachdar iad,\n'S gach uile cearn' 's an gluais neach dhiu';\nTha seorsa naduir fuaighte riu,\nGur docha leo 'bhi 'buannachadh\nNa luidhe 'n iosal suarrachais;\nTha ardan agus uails' annta\nIs lochrain buaidh dhoibh 'n comhnuidh.\nTha ardan agus, etc.\nAir fonn—" Oran an t-Shamhraidh," le Alasdair Mac\nAn am dhomh eirigh 's a mhaduinn\n'S neo thaitneach mo sgeul—\nA bhi na 'luidhe air cluasaig,\n'S gun aic' iarraidh air gluasad,\nAm bas an deigh a bualadh,\n'S i fo fhuarachd a sgeith—\nA bhean dilis 's a mhathair,\nNach d' fhag a h-aicheadh a' deigh.\n'S goirt a rainig e m' chridhe—\n'S ann chaidh mi 'shileadh nan deur—\n'Nuair a thuig mi ga 'n d' fhag thu\nGu siorruidh 'n tealluich mu 'm b' ai'st duit\nA bhi 'cur uileadh oirnn failte,\nMar ghrian an airde nan speur,\nAnn a maduinn bhlath bhoidheach,\nAir fasachd oirdhearc a Chre.\n'S ann tha 'n t-ionndrainn 's 'an dachaidh,\n'S an fhalamheachd fhuar,\nAnns nach fhaicear do chaomh-ghnuis,\n'S anns nach cluinnear do chaoin-ghuth,\nDo 'm b' ai'st oirnne 'bhi taomadh\nGradh 'us gaolachd mu 'n cuairt,\nMar fhrasan Samhraidh a braonadh\nAir gorm-aodann nam bruach.\n'S b' e sid a ghnuis a bha tlachdmhor,\nAoidheil taitneach ri cach;\nFoinneamh, finealta, stuaime,\nCaoimhneil, carthannach, suairce,\n'S nach fhaicte 'dorchadh fo ghruaimean,\nAir cho chruaidh 's ga 'm biodh cas;\nCha chuireadh trioblaid na buaireadh\nGu siorraidh fuachd air a blaths.\n'S a guth—bu bhinn' e na coisir\nA' measg nan eoin anns na glinn—\nAn uair a sheinneadh i oran,\nNa 'dh' innseadh i sgeola,\nCo nach eisdeadh gu deonach\nRi a ceol-chainnt bhog, bhinn;\n'S ann aice fein a bha 'n doigh\nAir a cur an ordugh gu grinn.\nBu tric a chunna mi againn\nLeth a bhaile mu'n cuairt—\nNa daoine 's na mnathan,\nNa fearaibh oga 's an leannain,\nGu leir a tighinn gu bhi ma' ri,\n'S a dh' fhaotuinn toileachadh uaith';\n'S ann di-sa 'thigeadh an t-aighear,\n'S an dibhearsan gach uair.\n'S i bu 'ghrian duinn 's bu ghealach,\n'S i bu 'phlanaid, 's 'bu reult;\nA Sathadh 's a boisgeadh\nMar an neamhnad na 'n daoimean,\nNa mar ghath-sholuis soillseach\nAnns an oidhch' air an speur,\nA feuchainn rathad feadh choilltean\nFar nach d' rinneadh an ceum.\nAch ciod a math dhuinn 'bhi 'bruidhinn—\nTha 'ar suidheachadh cruaidh;\n'S cha d' thig ise do 'r n' eisdeachd,\nNa a thiormachd ar deuraibh;\nDh' fhalbh am bas le, 's b' e 'm beud e,\n'S tha sinn eiginneach, fuar;\nO na thugadh bhuainn fein i\nDh' fhalbh 'ar n' eibhneas. 's ar' n' uaill.\nAch thig an oidhche 'n deigh 'n latha\nMar thig cath an deigh sith;\nCha robh Samhradh gun Gheamhradh,\n'S tuitidh 'n duilleach 'nuair 's am dhi,\n'S theid an treun-churaidh amhladh—\nCha 'n 'eil ann ach da ni—\nAn diugh 'ar cois air an fhaillean\nFo 'm faod sinn 'maireach 'bhi sinnt.\nAir fonn—"Eh, oro, Maol-Ruanidh."\nEh, oro, mo thruaighe mise dheth,\nEh, oro, mo thruaighe;\nDh' fhalbh mo chairdean 's dh' fhag iad uileadh mi,\nEh, oro, mo thruaighe.\nDh' fhalbh mo chairdean 's dh' fhag iad uileadh mi\n'S mu 'n d' fhuair iad reusan threig mo chuideachd mi,\n'S mu 'n d' fhuair iad reusan threig mo chuideachd mi,.\nCha tig a h-aon an gaoth dhomh tuilleadh dhiubh,\nCha tig a h-aon an gaoth dhomh tuilleadh dhiubh\n'S ann tha mi sgith leam fhin 'us muladach,\n'S mo chridhe 'dol aog chion aoidh 'us cuideachda,.\nAir fonn—" Cha till mo bhean tuilleadh."\nDh' fhag mi 'n diugh anns a chlachan\n'An trom laidhe fo 'n fhaid,\nBean mo shugraidh 's mo gheallaidh—\nBean lean rianachd m' oig'.\nCha till mo bhean channach,\nCha d' thig mo bhean mhin :\nCha till mo bhean bhoidheach,\n'Us mise m' onar leam fhin.\n'S truagh a ghaoil nach e mise\n'Bha 's a chiste 'na d' ait';\nCiamar 'shiubhlas mi 'n saoghal\nA nis' as aonais do ghraidh?\nCha chluinn mi tuilleadh mar b' abhaisd\nDo ghuth blath-bhinn na m' chluais,\nNa do cheum air an urlar,\nA dol gu sunndach mu 'n cuairt.\nTha do mheal-shuilean duinte\n'S tha do ghnuis gun a tuar,\n'S tha do bhilean neo-dhaite,\nGed bu thlachdmhor do shnuagh.\nCha 'n 'eil m' ardach ach fuar dhomh\nGun thu-s' a luaidh ri mo thaobh;.\nB' fhearr leam agam a' nochd thu\nNa meud fortan an t-shaoghail.\nTha do leanabh na m' achlais\n'S e 'toirt dealt air mo ghruaidh;\n'S a chridhe beag air leth sgaineadh\nA g' iarraidh 'mhathair 's i bhuainn.\nChaidh solus mo bheatha-s'\nAs le osag a bhais;\n'S tha nis' oidhche mu 'n cuairt domh,\nAch 's math nach buain' i na m' la.\nRannan Cuimhneachain air Mairi Nic-Ealair.\n'S goirt an sgriob a thugadh oirnne\n'N am do 'n eorna bhi ga 'ghearradh,\n'N uair chaill sinn Bannrigh ard nan oran,\nMairi cheolmhor, choir, Nic-Ealair;\nTha ar garadh air a maoladh\nO'n a thuit gu lar a chraobh ud,\nAir am faighte 'm barr gu daonnan\nA bha priseil, maoth-bhlasd', taitneach.\nTha 'n reult bu shoilleire 'n ar speur\nA' nochd gun eirigh mar a b' abhaisd,\n'S cia as bhios duil againn ri te eil'\n'Bhios cho leir-gheal is a bha i?\nBithidh ionndrainn air an t-soillse\nAnn ar measg a ghnath a rinneadh\nLe a gathan glana boisgeannt',\nA dheanadh oidhche mar an la dhuinn.\nTha'n t-eun bu bhinne seisd 'sa chro-choill,\n'Nise somhach, 'us be 'm beud e,\n'S gu 'm bu mhilse, 's gu 'm bu bhoidhche\n'Ceol na organan 'us teudan;\n'S iomadh suil o'n sil na deoiraibh,\nAgus cridhe 'bhios ciuirte leointe,\nNach cluinnear tuilleadh i ri orain—\nIs aobhar broin e agus eislein.\nAch thainig t-am is dh' fhalbh thu, 'Mhairi,\nGu bhi 'measg nam bard a chaidh;\n'S cha mhor dhe d' leith'd a'd dheigh 'dh' fhag thu;\nAnn an Gaidhealtachd nam beanna';\n'S ann a bha thu dhuinn mar mhathair,\nLe do chridhe fialaidh, pairteach,\nDo 'm bu smuain a dh' oidhch' 'us la\nGach ni a b' fheairrde sinn 's na gleanna'.\nMar thachair dha do leith'd an comhnaidh,\nChuir an saoghal a chleoca fein ort—\nNa' n tigeadh grian na'n speur 'na 'choir,\nCha b' fhad 's an comhdaichte le breid i—\nCha deacha 'n ceann 's an cridh' cho coirte\nRiamh aig neach sam bith 's bu deonach,\n'S gheabhar a ghnath a' measg an oir\nNa ceudan seorsa ni neo-fheumail.\nSith gu siorruidh dhuit a Mhairi,\n'S iomadh gras a bha riut ceangailt',\nCha leig sinn a cuimhn' gu bratha\nSealladh blath do thlath-shuil mheallach;\nLe do mhaitheas 'us do bhuaidhean,\nLe do chairdeas agus t-uailse,\nShnaim ar cridheachan mu 'n cuairt duit,\nMar an eidhionn chruaidh mu 'n mhaide.\nDo n' Mhiosail Ghaidhealach—1892.\nFailt' 'us furan air a Mhiosail,\n'Thainig thun an t-shaoghail am bliadhna,\nGu ma fallain, leathann, lionta,\nA bhios bronag;\n'S gu ma h-ioma' taobh bun-griosaich\n'S am bi 'h-eolas.\nBha 'n t-am gum freumhaicheadh 'n ar garadh\nCraobh a ghealladh meas a dh'fhas oirr—\nMeas trom, torrach, tarbhach, laidir,\n'S fhada bho 'n bha duil nan Gaidheal\nRi sid fhaicinn.\n'S bha 'n t-am air tighinn mar an ceudna\nGu'm faicte ronnag air ar speuraibh—\n'S air cho beag 's dha 'm biodh a h-eibheachd\nAn tus a dearrsaidh —\nA dh' fheuchadh gum beil latha g' eiridh\nAir a Ghailig—\nLatha soilleir, fonnor, briagha,\nMar ghaire Samhraidh 'n deigh siantan,\nNa mar mhaduinn bhoidheach, ghrianach,\nAn deigh oidhche,\nA boisgeadh air na sleibhtibh fiarach,\n'S air na coilltibh.\n'Se Soisgeul-theachdaireachd na 'Miosail\nBraithrean dhe na Gaidheal a dheanamh,\nAgus eachdaireachd nam bliadhna\nA chaidh seachad,\nA chur ri cheile dhuinn 'am briathraibh\nC'airson nach fhaigh gach linn tha 'g' eiridh\nEolas air na laoich a dh'eug bhuainn,\n'S air na maithibh calma, treunda,\nA bh'ann romh'inn,\nAir nach'eil ri inns' droch sgeula,\nNa cunntas coimheach?\nGed is glic sinn 's ged is proiseil,\nCha 'n 'eil fhios nach b' fheairrd' ar doighean\nA bheag air choireigin do dh' eolas\nA bhi againn,\nAir caitheadh-beatha laochraidh Chona\nO chionn fhada.\nAir fonn—" 'S gu'm bu tarbhach am bradan," &c.\nNam faigheadh sinn mar bu deoin leinn\nAir ais a rithisd ar n' oige,\nBhiodh sinn uile ro-sheolt' agus ceilleil.\nNam faigheadh, &c.\nAch a mheud 's a bu mhiann leinn,\nCha till ruinn mionaid gu siorraidh,\nGed a dheanadh sinn bliadhna do 'n te sin.\nAch a mheud, &c.\nDh' fhag an de sinn gu bratha,\n'S bidh 'n diugh a' maireach na 'aite;\n'S mar sin la agus la 'n cois a cheile.\nDh' fhag an de, &c.\nMar uisge nam beanna'\nA ruith gu iosal nan gleanna',\nGu siorruidheachd beatha gach creutair.\nMar uisge, &c.\nNa mar an duilleach air uachdar\nSruth na h-aibhne 's i 'gluasad\nA dh' ionnsuidh a chuain as nach eirich.\nNa mar an, &c.\n'S o nach fhaigh sinn a bhuannachd\nAir ais a rithisd na fhuair sinn,\n'S tric gur buidhe leinn 'bhi bruadar mu 'dheidhinn.\n'S o nach fhaigh, &c.\nTha suil air ais air na dh' fhag sinn,\nGu tric na aighear 's na ghairdeas;\nAch sealltuinn romhainn mar airde chuain bheucaich.\nTha suil air, &c.\n'S mar a misde cha 'n fheairrde\nMo chridhe cho minig 's a tha e\nA' measg nan cuimhneachan gradhach a threig mi.\n'S mar a, etc.\n'S gur ann tha bliadhnaibh do 'n tional,\nMar an cuan gus a chladach\nNa geala-chlachaibh beaga na 'n ceudan.\n'S gur ann, &c.\nMu 'n am so 'n de bha sinn eibhinn, aighearach,\n'An ceann a cheile gun bheum gun chab as'inn;\nAn diugh gur maol sinn 'us aon te 'n cadal oirnn—\n'An cadal sior' as nach iarr i carachadh.\nCo sheasas t 'aite o'n dh' fhag thu falamh e?\nAm beil mu 'n cuairt duit a luach na leamas tu?\nChan ann 's gach fardaich a bha do leathaid-sa,\nMar bhean 's mar mhathair bu nadur aingil thu.\nAch dhorchadh reult anns an speur a shoilleirich\nDo mhath 's do bheusan a the bu loinneile;\nChaidh grian fo chuan 'n uair a dh'fhuaraich t'aghaidh-sa\n'S a dh' fhalbh an tuar a bha uasal foinneasach.\nTha eunan somhach bu bhoidhche sheinneadh dhuinn\nNa cruit nan smeoraich 'an cro-choill leadanach;\nMar theud na fidhle bha 'min-ghuth feadanach\nAn toiseach coisridh na 'n comhradh beadraidh.\n'S falamh 'chuil gun do shuil ga 'dealrachadh,\n'S gun chainnt do bheoil 'cur an ordugh 'n dachaidh dhuinn;\n'S ann na do lathair a ghnath bha 'n fhallaineachd,\n'S an tlus 's an cairdeas, a bhasaich maille ruit.\nDo 'n Duilleach.\nGed a b' ard air craobh an de thu,\nTha thu 'n diugh na d' luidh' 's an fheurach;\nThaing t' am 'us sguab an t-Eug\nLe 'sheid gu lar thu;\n'S cha 'n fhaicear tuilleadh thu air geug—\nTha greim a bhais ort.\n'S cha dhuisg thu 'm feasda ris a mhaduinn\nA dannsa feadh nan gleann 's nam badan,\n'S a sgoileadh beath' 'us blaths air talamh,\nMar mhaighdionn ghradhach\nA lasadh gaoil an uchd a leannain\nLe gath a tlath-shuil.\nNi mo a fhreagras tu do 'n reidh-ghaoth,\nGed bu tric 'an glacaibh 'cheile,\n'Phung sibh oran, ceolmhor, seisdeach,\nFeadh gheug 'us bharraich;\n'S a ghabh sibh cronan do na ghrein,\nDha 'cur a chadal.\nSheinn an samhradh crann-ghorm cuachadh,\n'S am foghar fallain, tairis, uachdrach,\nAn uchd a cheil iad fhein 'an suain,\n'S 'am bruadar diomhair,\nAir broilleach caidreach nach leig bhuaidhe\nIad gu siorruidh.\nMar sin is deireadh do chlann-daoine;\nBheir am bas fo 'sgeith gach aon dlu,\n'S cha bhi beatha duin' ach aotrom\nAig tighinn na h-uarach,\nAch 's e sin isle 's aird' an t-shaoghail,\n'Us crich ar cuairt ann.\nGed bu le neach cuan 'us talamh,\n'S gach reult 's na neamhan agus planaid,\n'Nuair thig eadar corp 'us anam\nAn sgaradh bi'-bhuan—\n'S ged bu righ air righrean thairis—\nCha thill a spiorad.\n'S theid e as an t-saoghal mar thainig\nA dh' ionnsaidh 'n t-siorruidheachd o'n d'fhas e;\nLomaidh geur sgian-dubh a bhais e\nAig ceann a thurais,\nGed a chruinnaicheadh 's a charnadh\nE a Chruitheachd.\n'S gach ni a rinn e nach robh ciallach,\nEadar tigh'nn do 'n t-shaoghal 'us triall as;\n'S gach ni a dh' fhag e gu'n a dheanamh\nDo 'n bu choir dha,\nCha 'n fhaigh e ris' a chur air rian\nAn deigh nach beo e.\n'S o nach 'eil aig mac an duin',\nAch cuairteag bheag do 'n t-shaoghal uile,\nCia'r son a bhiodh a la cho duilich,\n'S is tric a tha e?\nCia'r son nach gaireadh e an diugh\nGun ghal a' maireach?\nCia'r son a tha 'n saoghal mar altair—\n'S an cinne-dhaoin' an iobairt lasrach ?\nCia'r son a tha am bas dha 'altrum\nAn uchd beatha ?\n'S cinnteach gum beil duais an tasgaidh\nTha 'n so an deth oirnn.\nBha 'n sneachda geal Earraich a caitheadh feadh ghleann,\nAgus fuar ghaoth a seideadh air sleibhte nam beann;\n'S mar bha 'ghrian a dol fodha air Gleannacomhann nam buadh,\n'S ann bha 'ghaillionn a g' eirigh 'an treundas mu 'n cuairt.\nAch na 'n dachaidhean beadrach cha robh eagal na smuain\nAir muinntir a ghlinne ge b' e 'thigeadh a dh' fhuachd;\n'S ged bha saighdearan dearga fo arm aig gach bord,\nBha an oidhche 'dol seachad ri caithream 's ri ceol.\n'S ann an greadhnachas cairdeach ri abhachd 'us muirn,\nGun an duil gun robh namhad dhoibh 'tamh fo na chrun;\n'S gach cridhe ri gairdeas mar ghaire nan eun\n'Nuair thig Samhradh a dhannsa 'measg ghleann anns a Cheit.\nAch mun d' thainig a mhaduiun bu fhrasach fo dheoir,\nIomadh suil a chaidh 'chodal 'an aighear gu leor,\n'S fuil chraobhach nan gaisgeach 's na neo-chiontach truagh,\nDha 'taomadh ri talamh fo fhasgadh 'n droch uair.\nGheibht' athair 'us mathair air am bas-leabaidh suaint,\nAm piuthair 's am brathair air an lar 'us iad fuar;\nGheibht' an seanair 's am paisd' air an sathadh le cruaidh,\n'S Gleannacomhann fo mhulad a tuireadh a shluaigh.\nClann Iain dha 'n sgapadh, gun cheartas gun choir,\nAnn an doigh, tha e dearbhte, 'chur Alba fo sgleo;\n'S gus an teirig na beannta 'tha mu 'n ghleann air gach taobh,\nBidh cuimhn' air an oidhch' ud an tir nan coilltean s' an fhraoich.\nPrionns Tearlach ann an Gleannamoireasdain - 1746.\nO ! ciod a thig a nise dh' iom-s'—\nCha robh mi riabh cho truagh dhe—\nFo na choille 's an dubh-shion,\n'S air feadh nan sliabh air m' fhuadach;\nMar mhurtair na mar mhairleach mi,\n'Us pris orm ri bhuannachd—\nNach bochd an status do mhac Righ\n'Bhi 'm priosan fo Leac-Ruaridh !\n'S goirid o'n a b' ard mo dhochas,\n'S Gaidheil mhor mu 'n cuairt domh —\nCamshroinich 'us Clann-an-Toisich,\n'S Domhnullaich—na ghluais dhiu;\nAgus Stiubhartaich na h-Apuinn,\n'S Athollaich nam fuar lann;\n'S Friseilich 'us Clainn-a-Bhraighe—¦\nDo 'ni bu ghnath bhi buadhar.\nO ! 'Chuilfhodhar nam beum torrach\n'S rosadach do sgeula,\n'S goirt a thachair dhuinn a mhaduinn\n'Chuir sinn cath mu d' reidhlein;\n'S e t'osag choimheach a chuir as\nAn solas geal a reult oirnn,\n'S a thug Geamhradh air an t-Shamhradh\nLeis an d' fheall ar n' eud sinn.\n'S iomadh Gaidheal gaisgeil, og,\nA dh' fhag thu leointe creuchdach,\n'S an daorach air do chnuic 's do loin\nLe fuil nan seoid 's be 'm beud e;\nCha teid as mo chuimhne 'm feasda\nGaoir 'us sgread nan treun-fhear,\nA pogadh bais, 's gun treoir na 'n lamh,\n'Us bruidean namh dha 'n ceusadh.\nAch na'n d' eirich, O ! na'n d' eirich\nLeam gu leir na Gaidheil,\nCha chreid mi fein o neach fo'n ghrein\nGum biodh am beud cho taireil;\nCiod a dh' fhairich sibh 'Chlann Domhnuill,\nLeam bu deoin sibh lamh rium,\n'S a Shiol fhuilteach mhor Mhic Leoid,\nCiod e an sgleo a shar sibh?\nCha 'n fheuch mi tuilleadh, ged bu mhiann leam,\nRis a chrioch a chuir mi romham,\nTha ni-eigin na m' chridhe g' innseadh\nNach 'eil agam tiom na cothrom;\nAch 's iomadh atharrachadh mor,\nNach tuig na sloigh a tha 'ri diugh maireann,\nA thig an lorg an latha dhorch' ud\nAir tir bhoidheach, ghorm nam beanna'.\n'S goirt mo dhusgadh as a bhruadar\n'S an robh m' inntinn uaibhreach, toileach,\nA dealbhachadh nan gloir's nam buaidhean .\nA bha mi le uaill a coimhead\nMar mheas air preas, a g' iarraidh 'spionadh\nAn uair bu mhiann leam e bhi agam,\nAgus dochas—dochas bhriagach—\nLe beul-briaghe dha mo mhealladh.\nAch cha b' fhada 'mhair mo bhreislich\nThainig deireadh air mo phrois-sa\nMu 'n d' fhuair mi blasad air a mheas\nA chuir mo chridh' fo theas le goraich;\nMar oidhche stormail, dhorch', air maduinn,\nGun mheadhon la' gun fheasgar boidheach,\nNa mar roghadh cealgach Earraich\nA fuar sgathadh blath nan og chrann.\nCodal socrach chan fhaigh mi\nGed tha mo chridhe steidhte\nAir an t-sheachd-n' ar a tha 'n lamh dhomh—\n'S beag mo sgath gu 'n treig iad;\nCha chuir airgiod mor na pris\nAon fhear dhiu 'dh' innseadh sgeul orm—\nTheid cuimhneachan air fir mo ghraidh\nA mhan gu al nach d' eirich\n'S cha 'n e lomnachd mo chluasaig,\nNa am fuachd na m' chnaimhean,\nA tha fo m' spiorad a cur gluasad\nAch trom bhuaireadh m' ardain;\nO ! nach math do 'n duine bhochd\nA nochd 'an codal siobhalt,\nSeach a bhi na phrionns' gun fhortan—\nOch, och, 's ann domh nach min e !\nNach truagh nach d' rugadh mi 'n Dalchreichard,\nNa 'n Dundreggann lonach,\nGed nach biodh agam ach bothan\n'Am bun badain boidheach—\nAnn an duthaich ard nan Granndach,\nNan cas bheann 's nan cro-choill\nTir nan doire blath 's nan gleanntan,\nTir an t-Shamhraidh oirdhearc.\nBheirinn coileach leam dhe 'n t-Sliachd,\n'Us piartag as an t-Sleibhich,\nIasg a Moireasdain, 'us fiadh\nA Coire-Liath nan greighinn;\n'Us dheanain buachailleachd 'air blar\nMar neach do chach mu 'n cuairt domh;\n'S b' fhearra dhomh sin agam 's an t-shith,\nNa bhi 'mo Righ 's 'am buaireadh.\nMiann an Triuir Bhraithrean a bha 'n Coire-Dhodha.\nMar gum b'ann air a radha ru coimhearsnach leis an fhear bu deirionnaiche 'chaochail diu'\nCha 'n fhada 'charaide mo ghraidh\n'S an teid mo charadh-s' anns an uir,\nTha mi fairghinn driuchd a bhais\nA luidhe 'mhan orm gu dlu;\nTha 'n teambull thalmhaidh anns an tuiteam\nGus an duslach as an d' eirich,\n'S mo shealladh air an t-shaogh'l do m' fhagail,\nMar an la' do 'n oidhche 'geilleadh.\nAch tha aon ni 'dheanain iarruidh\nMas a triall mi 'dh' ionnsuidh aoibhneis,\n'S tha duil agam nach leig thu di-chuimhn'\nAir a chur air rian le caoimhneas;\n'S ged a tha e calg-dhireach\n'An aghaidh cleachdaibh tirean Criosdail,\n'S durachd cridh' am fradharc bais e,\n'S faic am fabhar dhomh-sa deante—\n'Nuair a thig an t' am nach beo mi\n'S e mo mhiann 'dhol comhl' ri m' bhraithrean,\nAnn an Clachan-Meircheard boidheach,\nFar am beil na seoid 'an caradh;\nAgus m' aghaidh mar tha iadsa,\nSuas ri coire graidh ar n' oige—\nCoire-Dhodha nan gorm-chnoc aluinn—\nAn coire cairdeach, blath-mhin, cosach.\nBu tric a shiubhail sinn an coire\n'S gach gleann domhain tha mu 'n cuairt da,\nAn deigh nan laogh maol's nan gobhar,\n'S a mheanbh-chruidh ghreannach, odhar, luatha;\nNa 'r triuir 'an cuideachda 's a cheile,\nFuaight' an eud dhuinn fein 's da 'n aite,\nRis an robh ar cridheacha' ceangailt'\nMar an eidhionn ris an ard-chraobh.\n'S an uair a ghaireadh oirnn an Samhradh,\nBu bhinn srann nan cro-choill flurach;\n'S neoineanan ri grein a dannsa\nFeadh nan gleann, 's gach crann a lubadh\nFo thrusgan barraich, bruchdach, fallain,\nDu'-ghorm, bagant', torrach, cubhraidh;\n'S na h-eoin bheaga 'seinn an leadain'\nFeadh nam preasan 's mu na cul-chnuic.\n'S cha 'n iarradh sinn an staid ud fhagail,\nMar a d' thigeadh bas a sgaoileadh\nAn trianaid aoibhneach a bha sinn\nAnns a choire chairdeach, ghaolach;\n'S o nach robh e 'n cursa naduir\nSinn a thamh gu brath ann maireann,\nRunaich sinn bhi 'coimhead an aird' air,\nAs 'ur leaba' thamh 's a chlachan.\n'S ma 's e 's gum bi ar n-anamaibh cuideachd\nAn taobh thall do 'n t-sruth neo-thalmhaidh,\nCo aig tha fios nach d' thoir iad sgriob\nA nall a ris' do 'n tir o 'n d' fhalbh iad ?\nNach robh ar n-aithrichibh fo 'n bheachd\n'Bhi 'cluinntinn 'us a faicinn chairdean\nAir sgeithibh neoil a tighinn air ais\nLe fuaim, le caismeachd, agus taileasg?\nAch co-dhiu, bidh 'n Iar-ghaoth 'seideadh\nSios gu reidh oirnn as a choire,\nLuchdaich te le ceol nan eun\nDo bhruachaibh seisdeach, geugach, Dhodha;\nAgus faileadh fallain cubhraidh\nNa' mile flur, 's nan ur-phreas riomhach,\nA miosgachadh mu fheur ar n-uaighean,\n'S sinne 'm bruadar suainte sinte.\n'S bheir Moireasdain le garbh-shruth fiadhaich\nSeachad sios oirnn as a choire.\nStorm a Gheamhraidh dhe na beannta',\n'S as na gleannta' 'tha mu Dhodha;\n'S freagraidh da thaobh na duthcha\nDo na ghaoth o fhaor nam fuar-bheann,\n'Clarsachd ceoil do mharbh 's do bheo\nAir feadh nan cro-choill 'us nan cuairteag.\nAir fonn—"Crodh Chailein."\nCiamar bhios mi ach duilich,\nFo mhulad 's fo bhron,\n'S mo chuid do 'n t-shaoghal dha 'chumadh\n'An ciste chumhann nam bord ?\n'S na 'm bu bheo e 's ann bhidhinn-s'\nAn dingh na m' bhean og,\nThall 'an duthaich Mhic-Phadruig—\nGleannan ard nam beann mor.\nTha mo chridh' air a sgaineadh\nLe cradh nach gabh luaith,\nCha tig m' oigfhear an gaoth dhomh;\nCha dhruidh mo ghaoir air a shuain;\nAch 's leir ri fhaicinn air m' aghaidh,\nAgus preasadh mo ghruaidh,\nGu 'n do lotadh le gaol mi,\nS' nach bi mo shaoghal dhomh buan.\nA Phadruig, a Phadruig,\n'S ann duit bha 'n dan an droch am,\nAn uair a thainig thu thairis\nGu Fothir nan allt';\nCha b'e durachd do chairdean\nA lean thu 'ghraidh do na ghleann,\n'S bu ghoirt orm-sa gu 'n d' fhuaradh\nDo chorp fuar 'am bun chrann.\nDh' fhag mo spiorad 's mo chail mi,\n'S cha 'n 'eil abbachd dhomh ann,\n'S ged a dh' fhaighinn an saoghal\nTha thusa 'ghaoil dhomh air chall;\nCha dirich mi tuilleadh\nRi mullach nam beann;\nChaill mi m' mhiann air a choille,\nGach doir' agus gleann.\n'S ged 'thig samhradh blath, boidheach,\nLe trusgan neoinean mu 'n cuairt,\nCha d' thoir e aighear leis dhomh-sa;\nCha 'n fhag mo bhron mi cho luath;\nCha sheinn cubhag dhomh oran\n'S cha ghabh smeorach dhomh duan;\nCha 'n 'eil m' eibhneas air thalamh\nO'n 'chaidh mo leannan 'thoirt bhuam.\n'S ann 'bhios mi 'shabaid 's a sheachdain\nA g' innseadh m' airsneal do n' ghaoith,\n'An so 'a m' shineadh air glas-chnoc\nAig cladach Loch-Naois;\n'S a coimhead a null air a ghleannan—\n'S am beil 'an codal mo ghaol—\nIs gairme cro-choill' 'us fraoch.\nTha mi fairghinn nach fhada,\n'S am bi mi 'm luidhe 's an eug;\n'S theid mo charadh fo 'n talamh\nAir a chreagan so fein;\nAgus m' aghaidh gu bratha\nRi gleann mo ghraidh agus m' eud,\nFar am beil ann an tasgaidh\nMo mhiann 's mo thaitneas le 'cheil'.\n'S bheir Loch-Naois nan garbh-thonnaibh\nSruth Mhoireasdain sios,\n'S luinneag gaoil air gach boinne\nBho dhuthaich loinneil nan triath;\n'S thig duilleach na coille\n'S flur na doire le sgial,\nAgus ceilearadh boidheach\nA nall a cosan Chraig-Ian.\n* Suggested by the Foyers Monument.\nThug mi sgriob an raoir mar 's a'isd domh\nFeadh nan lagan uaigneach, fasail,\nAn duil gu'n tigeadh samhl' na taileasg\n'Na mo rathad,\nBha m' iarraidh o chionn iomadh la'\nA leait rium tachairt.\n'S ged a shiubhail mi gach glaiceag,\n'S 'am bu choltach dhomh tigh'nn tarsuinn\nAir uamhasan gun fheoil, gun chraicionn,\nGun sta comhdaich,\nCha chuala mi droch fhuaim 's chan fhaca\n'Mi dad chur sgleo orm.\nAch a tighinn seach clagh na sgire,\nLeum mi thairis air an dioge,\n'S shuidh mi air clach-uaigh 'bha sinte\nRis an talamh;\nGun smuain co-dhiu bu bheisd na firean\n'Bha foidhe 'n codal.\nCha 'n 'eil 'an cainnt na dh' innseadh fasachd\n'S falamhachd 'us fuachd an ait' ud;\nCha mhor nach cluinninn feoil 'us cnaimhean.\nA dol gu duslach—\nBochd 'us beairteach 'us grod-chlaraibh\nGu leir cuideachd.\nSmuainich mi na 'm b' urra' pairt diu'\nGearan air cuid eile lamh riu,\nNach biodh 's na h-uaighean ach droch chairdeas.\nMar tha air thalamh—\nNeach an aghaidh neach, 'us caineadh,\n'Us fuath 'us malachd.\n'Us smuainich mi na 'm b' urrainn aon fhear\nLe cumhachd mhor mar anns an t' shaoghal,\nA chorp 's a chraicionn bochd a shaoradh\nO na chnoimheag,\nNach beanadh dha gu siorruidh daolag\nNa maoin ghrodaidh.\nChuireadh e gu 'nabaidh suarrach,\nAir nach deacha ciste luaithe,\nGach cnamh 'us caitheadh as, na'n d'fhuair e.\n'Mhiann 's a chothrom,\nAch 's tric gur esa 's lugha uailse,\n'S is fuathaich' boladh.\nMar so mo bheachdan 'n uair a thainig\nFuar ghaoth eadar m' fheoil 's mo chnaimhean;\nDh' eirich m' fhalt na 'sheasamh 'n' airde,\n'S dh' fhailing m' anail;\n'S chaill mi faireachadh mo mhasan,\n'S neart mo chasan.\nSuil do 'n thug mi air mo chulthaobh\nChunna' mi 'tighinn ball do m' ionnsuidh\nAn samhla grannda, fada, ruisgte,\nDo 'n ainm an t' aog;\n'S cha 'n fhaighinn aig an am smid bhruidhne\nAirson an t-shaogh'il.\nCha 'n fhaca mi ri m' bheatha sealladh\nBu lugha baigh na bha air aghaidh,\nSpeal 'na 'laimh 'us gaire choireach\nMu 'bheul a gluasad,\n'S ceann an uamhais ghrainnde 'toinneamh\nAir a ghuaillean.\nBha 'ghaoth a feadaireachd mu 'chnaimhean,\nMar gum b' e 'sheachnadh a b' fhearr le;\nIs e a tighinn a nall le cairdeas\nFar an robh mi,\nA g' iarraidh faighinn suidhe lamh rium,\nAir a chloiche.\n" Na gabh eagal ors' an t' uamhas,\nCha chuir mis' ort dragh na tuairgne;\nAch tha mi coma bho na fhuair mi\n'Nise greim ort,\nGed a bheireadh sinn car uair\n'An cainnt a cheile.\n"Cha d' thoir mi do neach talmhaidh sgeula\nAir na dh' fhag mi as mo dheigh,\n'S an aite dhorcha gus an teid mi\n'M beagan uine;\n'Tha 'ni sin romh gach neach e fein\nRi thighinn dlu dha.\n" Ach bheirinn comhairle do mhoran\nAm beatha chaitheadh mar bu choir doibh,\nGliocas 'chur 'an aite goraich'\n'S gach doigh 's an lamh iad;\nCha deacha' riabh do dh' aon neach ordachd\nAch aon bheatha.\n" 'S iomadh ni a chunna mi\nO'n thainig mi an tos air tir,\n'S na'm biodh agam buige cridh'\nBa bheag mo sholas;\nAch cha tig e dhomh-sa 'bhi\nDo nadur teo-chri'ch.\n" Cha 'n ioghnadh ged nach toil le sluagh mi,\n'S tric a dh' fhag mi dachaidh gruamach;\nA' measg nan iosal 'us nan uasal\n'S e mo dhriachd-sa,\nAir an talamh 's air a chuan,\nA bhi dha 'n iarruidh.\n" Theid mi eadar athair 's mathair,\nTheid mi eadar piuthair 's brathair,\nCuiridh mi sgaoileadh ann an cairdeas\n'N uair is treas e,\nFagaidh mi dubh, dorcha, fardaich,\n'S ann am breislich.\n" 'S an uair a bhios an t' oigfhear aoibhneach\nAnn an gaol 's 'an gradh a mhaighdinn'\nFeadh nan cnocan beag 's nan coilltean\nA tional dhithean,\nBheir mi 'neach dhiu' leam gun fhoighneachd\nA' ne 'n tiom-s' e.\n"Cha b' ann aon uair air stol-posaidh\n'Chaidh mi eadar fear 'us oighe,\n'S a dh' fhag mi cridhe dilis bronach\nRe a latha;\n'S cha chum airgiod mi na or\nDhe ceum mo rathaid.\n" 'S an uair nach cuireadh ni air thalamh\nEadar mathair 'us a leanabh,\nBheir mise bhuaith' e ann a' meanaid\n'N uair is deoin leam;\n'S cha 'n eisd mi ri a glaodh na 'gal-ghuth,\n'S cha ruig a deoir mi.\n" 'S thig mi uairean air an t' shal\nAir fear 's a chridhe 'm bean a ghraidh,\n'S cuiridh mi air an sid mo lamh.\nGun fiu 'n cothrom\nA thoirt dha a bheannachd fhagail\nAig na 's toil leis.\n" Is caraid dilis mi do 'n truaghan\nA tha gu siorraidh air a chuairteach'd\nLe bochdainean, 's nach fhaigh air uairean\nNa chumas anam\nAgus corp ri 'cheile fuaighte\nAch a dh' aindeoin.\n''Ach an daoi, ged bhiodh a shaoghal\nGu leir na 'dheanadh slaint' 'us maoin e,\nCha mhor nach truasaich mis' ri 'chraosail\nFo sgait mo bhinn-sa;\nO! staid a chridh' 's an am na 'm faoduinn-s'\nA leait sin innseadh."\n" Eirigh gniomharan a bheatha\nMar spioraid ifrinneach 'thoirt breth air,\n'Us slatan peanasaichidh teth\n'Na 'n lamhan caola;\n'Us geur Fhein-dhiteadh 'cuir air leth\nDiol-dhleasd' gach aon diu'."\n"'Se mo ghnothuch-sa 'bhi 'buain\nNa chuireas Dia air talamh 's cuan;\n'S ann agam-s' a bha 's a bhios sluagh\nAn uile dhomhain;\n'S cha deacha moran fhathasd bhuam\nDhe 'n chuir mi romham.\n" Cuiridh mi comain uair 'us uair\nCo dhiu air feadhainn bhochda, thruagh,\n'N uair a bheir mi leam fear cruaidh\nNach bi ri ceartas,\n'S a sgaoileas mi air feadh an t' sluaigh\nA chuid ri 'sgapadh;\n" 'S uairean eil' air paidhir phosda\nNach bi 'tarrainn mar is coir doibh,\n'N uair a bhios an cridheacha' leointe\n'N taic' a cheile,\nBheir mi neach is fhearr dhiu 'chomhnuidh\nFo mo sgeithe.\n" Cha 'n 'eil fhios 'm fhin an reusan,\nAch 's mi crioch a Chruime-Che mi—\n'S bidh mi na mo mhortair dreunach\nAir gach beatha;\nMar a bha, a tha, 's a dh fheumas\nA bhith air talamh.\n" Ach beannachd leatsa 'n drasd' a sheoid,\nTha mise cabhagach an comhnuidh;\nFeumaidh mi bhi falbh air toir\nMo ghnothuch 's m' ionndrainn;\nAch thig mi fhathasd 'na do choir-sa,\n'S bheir mi leam thu."\nAn Guthan Beag.\nThoir leam gu 'm faca mi 'm bruadar\nGu 'n robh mi air chuairt ann am fasach;\nLeam fhin air rathadan cuagach,\n'S mo sholus gu luath do m' fhagail.\nThog mi mo shuil ris na neamhan,\nThionndain mi 'null 's a nall;\nDh' eigh mi gu h-ard, " Cait am beil mi?'\n'S thubhairt guthan beag rium—" Air chall."\n" 'M bheil mise na m' dhuine le anam,\nGun cheum, gun rathad, gun reult?\n" Tha thusa na d' dhuine le anam\nIs truaighe na 's aithne dhuit fein."\n" Nach 'eil agam comas 'us cumhachd?\nNach bruidhinn 's nach tuig mi cainnt?"\n" Na cuir uaill a dhuin' a' do chumhachd,.\n'S cha'n fhiach dhuit 'bhi bruidhinn mu d' chainnt."\n" Nach glac mi a ghaoth anns an adhar?\nNach siubhail mi talamh 'us cuan?"\n" Ach cuine 'dheanadh tu gaoth na adhar?\nCuine dheanadh tu talamh na cuan?"\n" Nach cuir mi mu 'n cuairt do 'n t-shaoghal\nIs luaithe na 'ghaoth mo smuain?''\n" Tha 'ni sin farasda, saor dhuit—\nAch cuine dheanadh tu saoghal na smuain?"\n" Nach d' thoir mi a bu 'ailtibh 'n talmhainn,\nOr agus airgiod gu 'm fheum?"\n" Cha 'n 'eil agad ach iosad neo-earbsach,\n"N cumadh tusa na talmhainn ri cheil'?"\n" 'S nach d' thoir mi a ri'sd as an talamh\nTein' agus solus gu 'm thoil?"\n" 'S ann tha d' theine 's do sholus 's na neamhan,\nCha 'n fhearr an talamh na spor."\n" Nach treogh mi ? nach cuir mi ? 's nach buain mi?\nNach 'eil agam buaidhean 'us cothrom?"\n" Cha bheothaich thu 'n grainean 's cha ghluais thu,\nA bhliadhna mu 'n cuairt mar bu toil leat."\n" Nach do leugh mi eachdraidh nan creigean?\n'S nach d' rinn mi creidimh dhomh fein?"\n" Cha do chuir thu 's a cheile na creigean,\n'S cha'n 'eil na do chreidimh-s' ach sgeul'."\nCha b' ann le toil mo chairdean gaoil,\nA leig mi riamh thu ri mo thaobh;\n'S is iomadh uair a phaigh mi daor\nAir meud mo chaoich 'nuair ghabh mi thu,\nOichan, obhan, agus O !\nObhan, oichan, agus O !\nOichan, horo, 's na ho-rionn O !\nGur trom an leon an t-aithreachas.\nDh' inns iad uileadh dhomh-sa trath\nNach robh annad-s' ach an traill;\nAch thug mi dhuit mo chridh' 's mo lamh-\nBha sid an dan domh 's thachair e.\nCha b' e t-aghaidh phreasach, fhuar,\nNa do nadur choirbte, chruaidh,\nA thug mise 'thaobh cho luath,\nAch oige 's bruadar amaideach.\nTha do phaisdean air mo ghlun\n'S cha mhor nach b'fhearr leam e 's an uir;.\nTha neul a bhais mu thrath na 'ghnuis,\n'S cha dhuisg e 'shuil a cadal dhomh.\nSinn an so le 'cheile truagh\nA fulang acras agus fuachd;\n'S tusa 'cur 'an sruth na cuaich\nNa chumadh suas an dachaidh dhuinn.\nCha b' e sin do ghealladh dhomh-s',\nAn uair a thug thu leat mi posd';\nAch 's mairg a chreideadh eud na h-oig,\n'S nach 'eil ach sgleo neo-mhaireannach.\nPosadh na h-Oige 's na h-Aois.\nCha b' ann le m' dheoin a phos mi riamh\nFear liath nan iomadh cuine,\nB' fhearr leam agam fhin mo shaorsa\n'N diugh na saoghal dubailt'.\nDh' fhalbh mi le na luban laghach,\nDh' fhalbh mi le na luban;\nNa luban, na luban laghach,\nBu roghainn leam na luban.\nGed 'tha pailteas chrodh 'us chaoraich,\n'S fearann saor mu 'n cuairt domh,\nB' fhearr leam Tearlach og ri m' thaobh\nNa h-uile maoin a fhuar mi.\n'Nuair a chuimhnichneas mi 'n drasda\nMar a bha mi's m' oigfhear,\nCha bheag an t-eallach orm, 's an cradh,\nNach eil mo ghradh rium posda.\nNa 'm b' e 'cheum a bhiodh na m' chluais,\nA dol mu 'n cuairt do 'n fhardaich,\nB' eibhinn, aighearrach, mo dhuan,\nGed 'bhithinn truagh le m' chairdean.\nNa 'm b'e meal-shuilean mo ghaoil\nA bhiodh a taomadh graidh orm,\n'S mi nach cumadh grian na gaoth\nO 'bhi a chaoidh 'na lathair.\n'S na 'm b'e bilean tana, boidheach\nGaidheal og mo runachd\nA bhiodh am oidhche dha mo plogadh,\nLeam bu deoin bhi dlu ris.\nAch 's beag mo chail-sa dha bhi beo,\n'S e 'dhol fo 'n fhod bu mhiann leam,\nO nach fhaod mi 'dhol 'an coir\nAn fhleasgaich oig a dh' iarr mi.\nFailte Phadruig Grannda do Gleannamoireasdain, 1881.\n'S i an naigheachd so 'fhuair\nMi air mochthra Dhiluain a mhan,\nA thog m' inntinn o ghruaim,\n'S a chuir m' aire 's an uair-s' ri dan—\nMaighistir Padraig nam buadh\nA bhi 'fuireach air chuairt gu h-ard,\n'An Gleannmoireasdain shuas,\nFar 'm bu dligheach da 'shluagh 'bhi 'tamh.\nA leoghainn mhisneachail, ghairg,\nTha gu cumaira, dealbhach, treun;\n'S e do bheatha gu dearbh\nGu duthaich do gharbh-bheann fein;\n'S tha deadh fhios gum bi thu\nNa d' chaisteal, na d' thur, 's na d' steidh,\nA cumail taice ri d' shluagh\nAnns gach glais agus cruaidh-chas geur.\nTha thu macanta, suairc',\nCaoimhneil, tairis, ciuin, stuama, reidh;\n'S mor 'tha 'thapadh riut fuaight',\nAgus sgairteachd 'us cruas da reir;\n'S a ghreis a bha thu dhe d' thiom\nA mach anns na h-Innsean cein,\n'S tric a choisinn thu buaidh,\n'S a chuir thu air sluagh ratreud.\n'N uair a rainig thu shuas\nBu bhinn aighear an t-sluaigh 's gach cearn\n'S iad a' tighinn gu luath\nAnn ad choinneamh le uaill 'us gradh,\nA dh' fhaotainn seallaidh car uair\nDhe gach onair 'us buaidh tha 'thamh\nNa d' aghaidh fhlathasacb, choir,\nChaomh, leac-ruiteach, rosach, lan.\n'S grinn a chaitheas tu d' uin'\nFhad 's a bhios tu 'an cuirt nan sleibh—\nGreis a g' iasgach air burn\n'S greis a g' iadhadh mu chul an fheidh;\nGreis a siubhal mu 'n cuairt\nA coimhead an t-sluaigh na 'm feum,\n'S greis a g' eisdeachd ri ceol\n'An Ruith Mhaothaidh nan cos 's nan geug.\nGleannamoireasdain a' measg a Shluaigh.\nOran, mar gum b' ann le Mactalla Chraig-Eun.\nAir fonn—" Tigh Mor Choire-Mhonaidh."\nLeam-sa 's aighearach na m' chluais\nAn diugh an fhuaim 'tha uras ud,\nLeum mo chridhe 'nuair a chuala mi\nSgal chruaidh nan ribheidean,\nA seinn air Caisdeal mor Mhic Phadruig,\nFar am b' abh'st do 'n chluith a bhi,\nMun d' fhalbh Fionnladh coir 's na suinn\nA gheibhte cruinn ann cuide ris.\nAch 's e Seumas og 's a cheil'\n'S an tuath fein 'bhi cuideachd ann,\nA ghluais cridheachan gu leir,\nGu aighear, seisd, 'us subhachas;\nMar thus an t-shamhraidh 'measg nan craobh,\nAn diugh tha aoidh a churaidh ud,\nAir ceann a shluaigh 'an dachaidh 'shinnsridh—\nLuchd nam pios 's nam buidealan.\nBha fadachd ormsa iomadh la\n'S am faicinn al na teaghlaich ud,\nA lorgachadh mu 'n Chaisdeal ard,\n'S am faighte 'n grahh 's an greadhnachas;\nCha b' ionnan 's coigrich nan geur tair—\nMac Phadraig a bhi teann oirnn,\n'S e 'sheorsa 'sheasadh sinn 'an cas,\n'S a reachadh dan 'an geall oirnn.\nAch a Sheumais oig, mo ruin,\nRinn mise surd da rireadh riut,\n'S fhada, 's fhada 'bha mo dhuil riut\nAir an tur 'tha dilis dhuit;\n'S 'siomadh ni 'tha na mo chuimhne\n'Dheanain luim air innseadh dhuit,\nA chuireadh prois ort ri do bheo\nA gniomharaibh mor do shinnsreadh.\n'S fhad' o 'n thainig deagh Iain Mor,\nAn tus a choir a ghlinne so,\nB' e 'cheud chraobh e ann an garadh\nA thug barr air iomadh te;\n'S Iain-a-Chreagain, fear mo ghraidh,\n'S na Padruigean a bhuineadh dhuit—\nTha 'n ainm gu leor gus na tha beo\nA dheanamh proseil uileadh asd'.\nTha gach ni mu 'n deidhinn sgriobht'\nAir cridheachaibh dilis, treibhdhireach,\n'S fhad' 's a sheideas gaoth feadh ghlinn,\nBidh cuimhn' air suinn an eireachdais—\nGranndaich ainmeil, daoine calma,\nLeis nach d' fhalbh an leibeideas,\n'S a dheanadh cairdeas ri gach aon—\n'S e sliochd nan laoich nach beag oirnn.\nAn diugh tha 'n Caisdeal leamsa ri'sd,\nMar bha e 'n tiom nan seanairean—\nCeol na pioba 's fuaim nam pios\nRi clarsachd bhinn feadh 'bhallaichean;\n'S Seumas og 's a cheile choir,\nMar reultan oirdearc, geal-mhaiseach,\nA gathadh aoidheachd air gach taobh,\n'S a deanamh dhaoine aighearach.\nMar Chuimhneachan air Tighearna Ghrannd—1881.\nAir fonn—" Sochdair Dhanachd na h-Alba."\nCiamar bhios sinn ach craiteach\nFo mhulad, fo chradhlot, 's fo bhron,\n'S a naigheachd so 'thainig\nOirnn a Cuilean, an t-Ard-thalla mor?—\nGu'n do chaochail an Gaidheal\nTighearna Ghrannda, do 'm b'abhaist 'bhi coir,\nMu'n robh e ach eigneach\nAig airde a threundais 's a threoir.\nThriall an t-urramach uasal,\n'S dh'fhag e sinne ga truagh as a dheigh,\nRi cumha 's ri cruaidh-ghlaodh,\nA caoidh gu'n do bhuadhaieh an t-Eug;\n'S gu'n d'thug e air falbh 'uainn,\nA' neach bu mhath leinn gu dearbh againn fein,\nGu 'bhi 'caitheadh 'na'r fabhar,\nA thuigse, a chairdeas, 's a cheill.\nDh'fhag e 'bhantighearna bronach,\n'S a mhac, an t-iarl' og, air a lot,\n'S dh'fhag e iomadh bun griasaich\nGu tur air a lionadh le sprochd;\nDh'fhagadh iomadh neach tursach,\nAir am b'a'isd da 'bhi suileach mar bhochd,\nAn uair a thugadh air falbh 'uainn\nAn curaidh curanta, calma, gun lochd.\nAch co a stadas an gairdean\nA bheir leis a ni 's steidhichte 'th 'ann,\nNa co a chumas air ais e,\n'Nuair a thig e le brasfhios a thall ?\nCha chum onair na morachd,\nCha chum ailleas, na coir air gach gleann,\nAon air bith dhe 'n a cheum ud;\nTha sinn uile' gu leir 'tighinn gu ceann.\nMar Cheann-cinnidh nan Granndach,\n'S tric a bha e 'an cainnt aig na baird,\n'S bha a ghniomhara ainmeil\nAig gach aon do na seanachaidh ri 'la;\n'S bha a chairdeas da 'thuath fein\nGu tric air a luaidh anns gach ait—\n'S mar bha 'mhaitheas 's a chaoimhneas\nDo gach aon diu' a baoisgeadh a ghnath.\nB'esan caraid nan Gaidheal,\nA sheasadh iad laidir 's gach ni;\n'S deagh charaid na Gailig,\n'S nan coinneamh 'tha fabharach dhi;\n'S tric a chuir e air ghluasad\nNithe feumail do shluagh a mhor thir,\n'S cha'n fhacas riamh e ri eigneach\nGu'n laimh dheiseil na deirc' aige sint'.\nBha a thalannta lionmhor,\n'S cha'n urra' mi 'n trian chur 'an ceill;\nNi mo a's urra' mi 'ghniomhara'\nA thoirt fainear ann an rian le a' meud.\nBheir mi 'chuis mar sin thairis,\nO'n 'tha fhios gu ro mhath agam fein\nNach teid am feasd as ar cuimhne\nNa laraich a rinn e 'n ar 'n eud.\nNa Laithibh 'Dh'Fhalbh.\nBha cridheachabh dhaoine 'reir an aoidh\nAnns na laithibh 'dh' fhalbh,\nCha robh ceilg air cul gach caoin\nAnns na laithibh 'dh' fhalbh;\nChluinnte 'n fhirinn uair na uair,\nGheibhte caoimhneas mar bu dual,\nAgus gradh a' measg an t-sluaigh\nAnns na laithibh 'dh' fhalbh.\nGed bha tioman duilich, cruaidh,\nCha robh neach do neach 'am fuath,\nBha aca faireachadh do 'cheil'\nAnn an trioblaid 's ann an eis;\nGhuileadh cridheachabh 's shileadh deuir,\nCha b'ann a g'itheadh 'cheile suas—\nMar eisg na fairge 'bhiodh an sluagh\nCha robh 'n darna neach a tamh,\n'S am biodh a bhrathair air a shail,\nGu am a ghabhail air a chas,\nGheibhte bean gu farasd' fior,\nCha robh a cridh' cho saor ri sgial,\nReachadh i a reir a h-eud,\n'S sheasadh i a duine fein,\nGu direach daingeann, dilis, treun,\nBha gaol siorruidh aig na daoin',\nDo 'n cuid cloinne 's do 'n cuid mnaoi,\nAn ardach bha 'na teambull naomh,\n'S gach cridhe ri dleasdanas as a taobh,\nA g' iobairt suas gu leir mar aon,\nCha b' e airgiod a bu Dia,\nAch ard phearsa mor na Triath,\nCha robh cogaisean cho saor,\nNa co-fhulangeas cho maol;\nCha b' e pocaid neach a shaogh'l\nDo na h-Uaislean a bh' aig Dinneir Communn Gaelig, Inbhirnis, 1882.\nSo i slainte nan Gaidheal—\nNa 'n sonn blath-chridheach, fialaidh,\nGuidheam sonas 'us taitneas\nDo gach neach dhiubh gu siorraidh,\nGuidheam ailleas-'us paillteas,\nGuidheam tlachd agus rian dhoibh,\nAirson an onair a tha iad\n'Cur air a Ghaelig gach bliadhna.\n'S a Ghaidheal do 'm b'abhaist\nAnns gach blar a bhi buadhach,\nNa leigibh fodha a Ghaelig,\nGu brath cumaibh suas i;\n'S biodh mar chuimhneachan agaibh\nAir 'ur n' aithrichean uasal,\nAn canan a bh'aca\nRi taice a chruadail.\nBiodh a chainnt anns an d'eigheadh\nBuaidh air Caesar na Roimhe,\n'S cis air saighdearan Shasuinn,\nAnn an glaic gach cridhe 'chomhnuidh;.\nA chainnt is cairdiche dhuinne,\nA chainnt is sine 's is ceolmhor,\nA chainnt eireachdail, chiuin-bhog,\nBu choir ionnsachadh og dhuinn.\nMa bheir mi suil ann an Eachdraidh\nGreis air ais ann am bliadhnaibh,\nGheibh mi spiorad na cainnt so\nCruaidh shnaimt' anns na briathraibh;\n'S a cur fallaineachd neonach\nAnns gach seorsa do sgriobhadh,\nNach 'eil an cainnt 'th'air an talamh,\nGed a rachamaid sios orr'.\n'S cainnt fhreagarrach, thaitneach,\nRo bhlasdmhor a Ghaelig;\n'S cainnt mhin-bhog, ro-mhaiseach,\n'S cainnt thais agus bhlath i;\n'S cainnt chothromach, thlusmhor,\nFior uchd-liontach, chairdeach,\nA chainnt bhrisg-ghlorach bheairteach,\nA bhios ac' ann am Parras.\nTha mo chridhe a taomhadh\nLe gaol tha gun chrioch dhi,\n'S e mo mhiann ,us mo thoil-sa\nA bhi ga moladh gu siorraidh;\nAch tha mo chridhe a g'aomadh,\nCha 'n ann le aois, ach le pianadh,\nO'n a dh' fheumas mi innseadh\nGum beil i rireadh ro iosal.\nDo na h-Uaislean a Shuidh aig Dinneir Comunn Gaelig Inbhirnis, 1886.\nSo i slainte na'm fior Ghaidheal,\nChridheil, phairteach, chairdeach, fhialaidh,\nNa laoich 'tha cumail suas na Gaelig\nAnns an aite so gach bliadhna;\nGuidheam sonas dhoibh 'us abhachd,\nMuirn 'us manran gus an crioch iad,\nAirson an duinealas do n' chanan\n'Bh'aig na parantan o 'n' shiol sinn.\n'S fhiach a Ghaelig ar deagh chanan,\nGach ni is ailidh' 'chur 'na h-aobhar,\nOir tha i maiseach, tlachdmhor, aluinn,\nGun mheang, gun bhearn' innt' ri 'leughadh;\nGun chron, gun chioram, gun fhailing,\nComhliont' grasmhor, fasor, gleusda,\nBrisg-ghlorach, neo-liodach, laidir,\nSultmhor, lan, gun chas, gun deibhinn.\nMu'n robh Albainn ach 'na 'paisde\n'S ann an Gaelig a chaidh 'h-eideadh,\n'S innsidh eachdraidh mar a dh'fhas i\nGu 'bhi aluinn a' measg cheudan;\n'S gu bhi ann an tiom 'na 'mathair\nDo na h-armuinn a bha treunda.,\nChoisneadh buaidh le cruas an lamhan\nAnn's gach aite 's am biodh feum doibh.\n'S cia lion rioghachd fo na ghrein\n'S am beil an ceumanaibh ri 'm faotuinn !\nLinn 'us linn duibh mar bha g' eiridh—\n'S a bha 'feuchainn an cuid daoine;\nLe 'n lannan geura, guineach, reubach,\n'Bualadh bheumaibh air gach taobh dhiubh\n'Chumail ceartais suas le eibheachd\n'S a chur eucair as an t-shaoghal.\n'S cia lion buaireadh agus cruadal\nTroimh 'n do ghluais na cruaidh-fhir mhora,\nMu'n do shaor iad Tir na'm Buadh,\nO ardan agus uaill luchd foirneairt !\n'S cia lion baiteal fuilteach, creuchdach,\nAnn an guaillaibh 'cheile comhla,\n'Sheas na fearaibh troma, treubhach,\nRiamh an aobhar Dhe 's na corach !\n'S buaidh na Gaelig riamh cha d'fhag iad—\nGradh nadurrach do 'cheile—\nBuan chairdeas, daingean, laidir,\nDo 'n sior' bhraithreachadh 's gach eiginn;\nMar ghrian gach la dhoibh orra 'dearsadh,\n'S le caoin bhlaths a g'arach treundais,\nDo'n gnath neartachadh 's gach cas,\n'S do'n toir gu sabhailt' as gach deuchainn.\nA dhocais, a bhanacharaid ghaoil,\nO ! fuirich ri m' thaobh 's mi trom;\nNa fag mi 'n so 'm luidhe fo chlaoidh,\nGun chomas air faotainn bonn.\nO ! sin a mach dhomh do lamh,\n'Us cabhair mi 'n airde ri'sd;\nTha mo diridh' agus m' anam a' 'n ait'—\n'S mor m' fheagal nach caraich mi.\nO ! seid orm anail do bheul,\nCuir beatha 'na m' chre 's mi fann;\nO ! bean do mo shuilean le d' mheur,\nCuir neart na mo cheum mar bh'ann.\nCait' an deacha mo spiorad 'us m' fheinn ?\nAn d' fhalbh iad gu leir 's gu tur ?\nO ! cluinneam-sa facal bhuat fein—\n'S e 'thiormaicheadh deuir mo ghuil.\nGed is faoin bhriadhran bruadair do chainnt\nTha do ghealladh mar lamb do m' cheum;\nGed nach 'eil ach a sgaile na d' laimh\nBu tric a dh' fhuasgail i teanndachd gheur.\nBu tric a shoillearaich dealradh do ghnuis\nNa neoil dhubhorra, dhuinte, ghrannd';\nMar a ghrian a caitheadh gu 'chul\nAn ceo a luidheas air stuic nan aird.\nBu tric a thug thu dhomh iasad air agh,\n'N uair a bha mi fo chradh-lot goirt;\nBu tric a nuadhaich thu m' anam le blaths,\n'S e fo fhuarachd a bhais 'na m' chorp.\nO ! thig, O ! aingeil le d' ghair',\nSgaoil an dorchodas grannda so bhuam;\nCum suidhichte m' inntinn an drasd',\n'S iomadh ni dha mo chradh gu cruaidh.\nTha mi 'n crochadh air gealladh do bheuil,\nMar neach bhiodh air sgeir 'an craig—\nA chailleadh a bheatha le 'ghreim,—\nGabh truas a bhann-De ri m' staid.\nOlam beatha as ur a' do chioch,\n'S glacamaid rian o d' chainnt;\nMar mhathair a paisdean crion\nGabh mi 'bhann-Dia air laimh.\n"'S truagh nach robh agam caraid\nA dheanadh farraid mu 'm dheidhinn,\nAir faillirinn, illirinn, e-ho-ro, illirinn\nUillirinn, illirinn, eile.\n'S mi gu goirt air mo thabhunn,\n'S annam saighead nach treig mi.\nTha mo chridhe mar an guaillean,\n'S tha mo ghruaidh mar an eiteag.\nCha bhruadar 's cha smuaintean;\nCha chruaidh-chas 's cha dheuchainn,\nAch trom mhulad a leon mi,\nAir dhoigh nach gabh leirsinn.\nS' truagh nach robh mi da rireadh\nCeudan mile bho m' eudail.\n'S bochd 'bhi tachairt a ghaoil ort,\n'S nach fhaod mi 'bhi reidh riut.\n'S nach fhaigh mi fiu pog bhuat,\n'S m' fhuil beo le trom end dhiut.\nCha mhor nach iarruinn mo shuilean\nA dhunadh gu leir orm.\n'S mo chuimhne 'dhol thairis\nAnn an cadal 's gun eiridh.\nBu tric a shaoil mi O ! leannain\nGu 'm biodh tu agam mar cheile.\nAch thug an saogh'l a ghaoil 'uam thu,\n'S dh' fhagadh truagh mi an deidh ort.\nCumha na h-Ighnaig.\nCha 'n 'eil m' ardach dhomh ach falamh,\n'S nach d' thig m' fhearaibh 'nochd na m' choir.\nE-ho-ri-o-raill, o !\n'S fhada 'bhios 'na m' chuimhne n' osag,\n'Dh' fhag cho goirt mo chridhe og.\nA chuir m' athair 'us mo bhraithean\nAnns an t-shal 'us mis' 'am bron.\n'S gun iad sinte ri mo mhathair,\nFar am b' fhearr leam iad ach beo.\nCha 'n ioghnadh mi 'bhi trom, neo-shunndach,\nAgus ionndrainn orm cho mor.\nTha mo lios a nis' gun mhiosan,\n'S tha mo phris gun orra cno.\nTha mo ghrian an deigh aomadh,\n'S tha mo shaoghal ann an ceo.\nTha 'n crodh 'geumnaich air na raointean,\n'S mis' gan daoine 'theid na 'n coir.\nFocail Ghailig do 'n Fhonn " Under the Willow."\nFo dhubhar na' meangan fo 'n uir 's a chill,\nDh' fhag mi m' fhear min-gheal 'na luidhe;\n'S ged reachuinn do 'ionnsuidh cha chluinn e mi,\nTha m' eudail aig sith 'na chadal.\nDh' fhag, dh' fhag mi m' oigfhear graidh\nAn garadh na' marbh 's e 'na chadal—\nDh' fhag, dh' fhag mi m' ghaol fo 'n fhal,\n'S cha tig e gu brath do 'm fharraid.\n'S ged dheireas a ghrian air an og-mhios bhlath,\n'Toirt slaint' agus fas air an fhluur;\nCha teid thusa leam-sa a ghaoil mar b' a'isd—\nA chaitheadh an la feadh nan lusan.\n'S ged 'sheinneas am fheasgar a mhin-ghaoth chiuin,\nCha chluinn thu a ruin a guth milis;\nNa ceol nan eun beaga feadh ghorm-phreas dlu,\nFar 'm bu tric a bha thu 'us mise.\nDo 'n t-Shiataig.\nAir fonn—" Air faillirinn, &c."\nMile molachd gu siorraidh\nThair gach ni air an t-shiataig;\nSi a chrup mi 's a chrion mi,\n'S a phian mi le cradh.\nOich, O ! rionnan-hou,\nOich, O ! rionnan-hou—\nHithill-o 's na-ho-rou—\nDha mo namhad cha 'n iarainn\nNi bu mhiosa na mios dhi;\nAch chuala mi riabh\nGu 'n robh an diabh'll innte—'s tha..\n'S ann mu thoiseach na Marta\n'Ghabh i greim dhe mo chnaimhean;.\n'S mar a biodh iad laidir\n'S ann a sgaineadh i iad.\nMar gum bithte dha 'm phronnadh\nNa bu mhine na connadh;\n'S mo smear-chaillich dha 'tolladh\nLe obair na plaigh'.\nChaill mo shailean an craicionn,\n'S tha mo mhasan mar leacan;\n'S mo ghuaillean air pleatadh,\n'S sgios na leaba dha m' chradh.\nTha mo chasan gun fheum dhomh,\n'S mo lamhan gun eibheachd;\n'S cha chuireadh na h-eibhlean\nAir an seideadh orm blaths.\nCha 'n fhaod mi blasad air drama,\nGed a ruigeadh e m' anam—\nNi ach stuthannaibh sleamhuinn,\nSlaodach, slamhanach, grannd'.\nAgus Doctair ga m' bhiathadh\nLe deochanaibh fiadhaich—\nTheirig eadar mi, 'Dhia,\nS a bhi cho iosal gu brath.\nApologia pro Aqua-Vitae.\nLatha flichneach, feadrach, fuar,\nA bha mi 'mach a' measg an t-sluaigh,\nCo 'thachair orm 'an cuileag uaigneach,\n'N am tigh'nn dachaidh,\nAch fear mo ghraidh—an sar dhuin'-uasal—\nChuir e beatha 's blaths na m' anam\nA thig'nn 's an am an coir mo charaid;\n'S mu 'n ceart a rinn e m' lamh a chrathadh\nUair no dha,\nBha sinn ann an cneacas tairis\nMar a b' a'isd.\nDh' inns' sinn mile ni dha 'cheile\nMar luchd gaoil an tus an eibhnis;\nAch O ! na briathraibh briagha 'dh' eisd mi\nO 'n fhear mheanbhnach,\nCo a chuireadh ach e fein\nAn ceill a sheanachas?\n"Cha 'n 'eil e ceart,'' ors' eis', "a raite,\nGur a namhad mi 'shliochd Adhamh;\nCha 'n fhiach na h-abluich 'bhios dha m' chaineadh\nFeairt thoirt orra;\nCha bheag air cuid dhiubh fein mo chairdeas\n'N uair gheabh iad cothrom.\n" Cha d' rinneadh riabh ni 'dholaidh dhomhsa\nLe glagaduich gun bhri nam broinn ud;\nCha 'n 'eil na truaghain ach gu gorach\nA leigeil fhaicinn,\nFuachd an cridheacha', 'slughad an eolais\nAir daoine peacach.\n" Na 'm b' aithne dhoibh an cor mu 'n t-saoghal,\n'S mu shuidheachdh 'us cor chlann-daoine,\nChumadh iad an teangaibh faoine\nAig sith na 'ni beoil;\nAch 's toigh le cuid do shluadh bhi'glaodhaich\n'S an chainnt' an gloir.\n"Tha mo chairdean-sa gu lionmhor;\n'S ged a bhiodh ac' uairean iarraidh\nAir mo chur fo choire 's dioladh\nAirson gach truaighe,\nCha 'n fhad 's am faic mi iad le fiamhachd\nA rithisd mu 'n cuairt dhomh.\n" Le cho ro mhath is a tha mi\nDo'n a chridhe chiurte, chraiteach,\nTheidear mar is tric ro dhan orm—\nAch co is coireach ?\nComa leinn dha sin an drasda—\nTha 'n saoghal foilleil.\n" Bu choir a thuigsinn gur e deirceachd,\n'Us anmhuinneachd chlann-daoine fein,\nA thug na m' lamhan-sa 'n trom ghreim\nA nis a th' agam—\nNach 'eil iad anns gach cas 'us feum\nA leum air m' amhaich-s'?\n" 'S an uair a bhios an cridhe 'sgaineadh\nLe mulaid agus deuchnaibh saraicht',\nNach buidhe leis e fein a bhathadh,\nRe cuairt na mionaid,\nAnn an aon ni a bheir samhchair\nBeag air bith dha?\n" 'S a rith'sd 'nuair bhios an corp dha 'phianadh\nLe tinn'us trioblaidean,'us fiabhrais;\nAn ioghnadh ged a bhiodh aig' iarruaidh\nAir faothachadh cradhaidh;\nNa 'm biodh aon ni fo 'n a ghrian\nA bheireadh dha sin?\n" Na 'n robh aig a chinne-dhaoine\nNa dh' fheumadh iad gu leir's an t-saoghal,\nCha mhiannaicheadh iad dram na daorach;\nAch fhad 's nach d' thoirear\nAch beagan maith a moran saothair\nBidh claonadh orra.\n"Gu de ni duine bochd na truaighe,\nLe iarrtusean o 's cionn a bhuaidhean,\n'An saoghal dorcha sios 'us suas\nAm buaireadh daonnan,\nAch a thoirt a bog 'us cruaidh\nA chuid mar dh' fhaodas?\n" Nach iomadh ni tha deodhal 's a trathadh\nDearg fhuil-chridhe 'neach is fhearr dheth ?\nCo aig nach 'eil sgeula craiteach\nAir bith ri innseadh ?\nO ! dhuine 's miosa d' staid na d' nadur\nNa 'n tuigte 'n fhirinn.\n"Ach bidh mise truasmhor, caoimhneil,\nRi clann daoin' a la 's a dh' oidhche;\nTheid mi gu binn-ghlorach, loinneil,\nGun fhoill na' measg—\nDha 'misneachadh a ghnath's dha 'm faighneachd\nGach uair is mios'.\n" Theid mi gu suilbhireach 's gu tlachdmhor\nGus gach posadh agus baisteadh;\n'S gluaisidh mi cridheachan nan gaisgeach,\n'S na' maighdeann bhoidheach,\nGu toil-inntinn agus taitneas\nFhad 's is beo iad.\n" 'S far am bi am bas a taghal\nBidh mi le mo bhlaths' a cabhair;\n'S buidhe le neach an gras is lugha\nRi am mulaid—\n'S ann's tric a ni luchd tuiridh roghainn\nDhiom-s' thair uile.\n" 'S gheabhair mi 'measg na 'n criosduibh. gasda\n'Bhios mu orduighean a cleachdadh,\n'S leughaidh mi dhoibl sailm na caibdeil,\n'Us ni mi uirnigh,\nCho math ri minisdeir na sagart\nA th' anns an duthaich.\n" Bu tric a chuir mi eildear diadhaidh\n'Dh' annsa 'n cuil leis fein gu stiallach,\n'S a rinn mi am fear tosdach briathrach,\n'S an liath-ghead sgairteil:\n'S a chuir mi samhach am fear fiadhaich,\nA b' fhiarta focal.\n" 'S theid mi 'mach 's a stigh 'measg dhaoine\nA dheanamh 'n cuairt' am beath' ni's aotroim' ;\n'S mu thuiteas oirnn a dhol ro shaor\nAir cach a cheile,\nNi sinn a chuid is fhearr dhe 'dh' fhaodas\nAn deigh eirigh."\nMac-tall' Eas-nan-Smuid da 'Chairdean—1895.\nAir fonn—" Ged is farsan," &c.\nCiod i so 'naigheachd 'tha mi cluinntinn—\n'S beag mo shurd mu 'deidhinn—\nMu shlachdraich ord 'us ghlagraich chuibhle\n'Bhi 'tighinn dlu do m' eisdeachd—\n'Us prabar grannda bhailtean graineil,\n'Tighinn mar phlaigh a reubadh\nTir a bhainne, tir an arain,\n'S tir na'n caileag gle-ghlan?\nO! 'Sgeith mo ghleidhidh, cum-sa bhuam\nAm buaireadh ud, 'us ranaich\nNach cluinn mi 'm feasda le mo chluais\nAn truaillidheachd ud dlu dhomh;\n'S nach fhaic mi fhad 's a bhios mi beo\nNa h-uibhear do ghloir mo dhuthcha\nDha iobairt suas do'n aon dubh Mholoch\n'S lugha coir air umhlachd.\nCha b'e 'leithid a sheirm a chleachd mi,\n'S cho, b'e a thaitneadh rium-sa,\nMar ghaire maidne o gach badan,\nCuairt, 'us glaic, 'us cuileag;\nAch ceol na'n eoin an uchd nan og-mhios\nFeadh nan ro-chrann urail,\n'Us cronail tiamhaidh 'n t-sheillein riabhaich\n'Measg nan ciad lus flurach.\nO ! c'ait' a' bheil spot eile 'n Alba\n'S dreachmhoir' dealbh 'us fiamhaehd\nNa Fothir chosach, bhruachach, bhoidheach,\nDhealtach, fheorach, thiorail;\nAn uair bhios clarsachd chraobh 'us phreas,\n'Us chreag 'us eas 'us iosal,\nRi co-sheirm seisdeach 'measg a cheil'\nA freagairt beus na h-Iar-ghaoith?\n'Chill-Fhinn mo ghraidh tha cuimhn' air la\nBu bhinn a bha do nuallan,\n'N uair bhiodh cruinneag 'seinn a luinneag\nFo mhart dhruim-fhionn, uaibhreach,\nMu d' chluaintean blathmhor, fallain, fasmhor,\nCuachach, caiseach, uachdrach,\n'Chill-Fhinn mo ghaoil, Chill-Fhinn nam braon,\n'Chill-Fhinn nan raon 'bha luachmhor.\nO ! 'dhust nan ginealach a dh' fhalbh—\nMo laochraibh calma treunda—\nBu tric a chuala mi a sealg\nMu 'n cuairt le annaibh gleusda;\n'S a g' iasgach bradan lannach, borb,\nAir Linne-Ghorm 's a Cheitein—\nAm bi 'ur talamh 'nis' fo chasan,\nAog'raich ghlas nam brein bhail'?\nNach mis a chitheadh aon uair a ris\nAir ais mo thir mar bha i,\nAn uair bha sibh le 'r leannain fhinealt'\nFeadh na' min-phreas bhlatha;\nMar bha ainnir nam pog meala\n'N caoimhneas tairis Phadraig,\n'Us iomadh dithis o sin—ach bhuam\nMo bhruadar uaibhreach, sgaileach.\nAn Fhiach Dhuinn a bhi Beo?\nMu 'n t' shaoghal 's tric a th' agam smuain,\n'S bu mhiann leam tuigsinn mu ghach cuis\n'An turus duine chum na h-uir,\n'S c'a'rson a tha e 'n so air chuairt\nAn diomhanas a staid gu leir?\nNach d' fhuair e reusan agus cainnt ?\nNach 'eil ughdarras 'na 'laimh?\nAch ciod e do na Chruinne Che?\nCha 'n 'eil ach cuimhn' aig' air an de,\n'S chan inns' an diugh dha mu 'n a ni\nA bhios a' maireach ris a stri;\nEadhon na 'm faic e 'maireach fein.\nO latha 'bhreith gu oidhche 'bhais\nCha 'n 'eil e ach bho lob gu lon,\nMar neach a chaill a cheum 's a cheo,\n'S-'an cunnart a bhi caillte 'ghnath.\n'S ged a thuiteadh dha air uair\nGum faigheadh e le tairms a cheum,\nCha 'n 'eil a chreideadh ann na 'cheill\nGun aithnich na gun lean e 'chruaidh.\nTha 'nadurrachd ga 'thoir gu taobh\nMar thig liathadh air a cheann,\nMar ruitheas struthan sios le gleann,\n'S mar thuiteas duilleach dhe na chraobh.\n'S a gabhail na h-uile ni mu 'n cuairt—\nBochduinn, trioblaidean, 'us pein—\nAn can sinn gur e duine fein\nIs coire ri e bhi 'n staid cho truagh?\nAn d' fhuair e comas air a la\nA ghrianachadh, na 'm be a mhiann ?\nNa 'n d' rinn e fein le neoil a ghrian\nA dhorchadh mar nach d' riaghladh dha?\nCha 'n urra' tur dhuinn sin a radh'—\n'N uair chi sinn laigse mhor chlann-daoin'\nAn aghaidh dorainnean an t' shaoghail,\n'S nach ann na 'n lamh 'tha breth na bas.\nThig duine so cha 'n ann de fein,\nAch mar a dh' fhasas meas air craobh,\n'S mar a sheideas seachad gaoth,\n'S mar thig am fluran air an fheur.\nCha teid fharraid dhe 'ne 'mhiann\nA thighinn, na 'thighinn aig tiom seach tiom,\nA thighinn, na 'thighinn air tir seach tir,\nGu ceum an t' shaoghail so a thriall;\nGun chriut gan eolas air a lamh,\n'S e gun ghealladh aig' air ni\nA mhaireas na a bheir dha sith—\nGus a sinear e 's a bhas.\nAn deigh sin, seall, is iomadh uair\nA dh' fheuch e ri a rathad fein\nA dheanamh direach agus reidh,\nGu 'cheum a bhi air talamh cruaidh.\nNach tric a luidh' 's a dh' eirich grein\nAir dichioll siorruidh 'chinne-dhaoin'\nA cumail cogaidh ris an t-shaoghal—\nA' mulad, peacadh, agus pein?\nNach iomadh boinne 'dh' fhallus goirt\nA dhoirt a poran dhaoine treun,\nA latha 's a dh' oidhch' fo dhalladh dheuir,\nLe cridheachaibh creuchdach, eigneach, bochd,\nA cumail fodha naimhdean mor\nA tha 's an rathad air taitneas dhaoin',\n'S a tha a buaireadh air gach taobh\nGach neach a dheanadh feum na 'lo?\n'S nach iomadh smuain le durachd cheart\nA fhreumhaich ann an cridhe fior,\n'S a chaidh an airde 'dh ionnsaidh 'n Triath,\nAir nach d' thug an saoghal feairt?\n'Us anail a dh' fhas anmhann gearr,\nA feuchainn ris an t-shaoghal bhochd\nA shaoradh 'bheag na' mhor o lochd,\nNa 'dheanamh ni-eiginn ni's fhearr?\nAch ciod a bh' ann an run an Ti\n'N uair thug e duine so an tos,\nGu trioblaid, mulad, agus bron,\nCha thuigear 'us cha lamhar inns.'\nTha 'bhas cho cinnteach ri a bhreth,\n'S ged' dh' eireadh leis an saoghal 'na 'lar\nTheid a chruthachaibh ri lar,\n'S cha chuir ailleas uair ri 'bheath.'\nSeall, dh' eirich rioghachdan mu 'n cuairt,\nA bha cumhachdach 'us mor,\nA chuir ri cheile cuid 'us coir,\nAch c'ait a bheil an diugh an uaill?\nDh' fhalbh iad mar an sneachda ban,\nA nuair a thuiteas e 's an amhainn,\nNa mar an deigh 'bhios ris na tighean\nRi gathan grein a' meadhon la.\n'S cha' n 'eil ann diubh ach an t-ainm,\nGed theireadh neach nach d' thigeadh crioch\nAir morachd, ailleachas, 'us fiach\nNa bhuineadh dhoibh re laitha' 'n sealbh.'\nAch mar thig oidhche 'n deigh la,\n'S mar chuireas geamhradh as do shamhradh,\nTheid saoghal an deigh saoghal amhladh,\n'S cha bhi ann diu' ach an sgail.'\nThig uairean 'na mo chridhe 'radh'\nNach fhiach do dhuine bochd bhi ann.\n'S a luighad cruaidhchas agus teann,\nA thuiteas tarsainn air a rath'd.\nCha luaithe gheabh e air a chruaidh,\n'S obair bhochd a dhichioill slan,\nNa 'theid a thilgeil sios ri lar,\nMar nach biodh ann da ach smuain—\nMar gun cuireadh e le focal\nNithibh rithisd mar a bha iad,\nMu 'n do chuir mi-fhortan saradh\nAnn, 's a dh' fhagadh e am bochdainn.\nMar thig fuar-fhead ghoirt na Mart,\n'S a bheir i 'm bith a freumh 'us flur,\n'S a bheir i as an fheur a shugh,\nTrioblaidean an t-shaoghail dha;\nA cheann an aghaidh 'n t-smith gu brath;\nNa 'n cumadh e 'na chuimhn' gach ni\nA dh' fhag a larach air a chridh',\nCha sheasadh inntinn ris ach gearr.\nLatha 'n uachdar 's deich an iochdar,\n'N uair a thig air am a bhais\nCha ' neil as a dheigh ach sgail',\nAgus roimhe—co 's urainn innseadh?\nAm Feileadh Beag.\nAir fonn—" Is toigh leam a Ghaidhealtachd."\nA dh' aindeoin 's gach eideadh\n'S e 'm feileadh mo mhiann-s';\nTha ni 'gin ro thlachdmhor\n'Na 'phleatagan dion;\n'S na 'm faighinn mo riarachadh\nDh' iarainn gu saor\nE 'bhi 'comhdach nan Gaidheal\n'S gach cearna dhe 'n t-saogh'l.\nSar sgeadachadh maiseach\nAr 'n athraichean graidh,\n'S iomadh deuchainn troimh 'n deach' iad\n'An caidreamh a bhlaiths;\nMu'n robh Alb' agus Sasunn\nAch lag agus og,\nGheibhte suaint' ann am breacain\nLaoich ghaisgeanta, chrodh'.—\nFir churanta, shomalta,\nLuchd labhairt na Gailig,\nDeadh chanan nam buadh;\nA sgriobh an curs' eachdraidh\n'An sgairtealachd threun—\nCha teid di-chuimhn' gu brath\nAir na dh' fhag iad a' 'n deigh.\n'S fhad' an tos o'n a ghrian iad\nAir sgiathaibh nan aois,\nA biathadh an ceumnaibh\nMar an ceitein na raoin;\nMar bhristeadh na maidne\nFeadh dhail agus ghleann,\nA g' inns' ann an sanais\nAn latha 'bhi teann.\n'S o sin—'s cha b' ann aon uair—\n'An saoradh ar tir,\nCo riamh a bu truim'\nAir na chuireadh oirnn cis\nNa na curaidhean cruaidh-lamhach,\nNach tilleadh o chunnart\n'N uair chuirt' orra feum?\n'S iomadh namhad a dh' aithhich\nTighinn tarsuinn air laoich\nTir arda nan gleannaibh,\nNam beannaibh 's an fhraoich;\n'N uair a dh' inntrigeadh orra-sa\nCorraich 'us gruaim,\nCha b'e cleachdadh nam fleasgach\nA bhi 'dh' easbhuidh na buaidh.—\n'N uair a lasadh an t-sradag\nRi fearaibh mo luaidh—\nGaol duthcha na 'n cridh'\n'Us seisd pioba na 'n cluais—\nCha b'e cluitheag dhibhearsain\nA thaitneadh ri run\nSar fhiurain an tartain,\nFir bhras nan glun ruisgt'\nFar 'm bu truime na buillean,\n'S far 'm bu ghuiniche 'n t-shreup,\nGheibhte garbh-mhic a mhonaidh—\n'S co b' fhuileachdaich beum ?\n'An aghaidh a chruadail\n'An guaillaibh a cheil';\n'S cha bu tric a chaidh 'n tilleadh\nGun mhilleadh a'n deigh.\n'S iomadh buaidh a tha fuaighte\nNach buannaich mi inns',\nRi suaicheantas aluinn\nNan Gaidheal's 'an tir;\n'S ged a thainig droch am air\n'Us teanntachd air uair,\nCha deach as da 's cha teid\nFhad 's a bheuceas an cuan\nA direadh nan tulaich\n'S na' mullaichean geur,\nA siubhal an fhirich ,\n'S a sireadh an fheidh;\n'An cuideachd na'n coinneamh\nCiod is loinneil' 's is boidhch'\nNa 'm feileadh 's an sporan,\nAn t-osan 's a bhrog?\nAir fonn—" Ged 'tha mi gun chrodh," &c.\nGed 'tha mi gun chuideachd agam,\nGun luchd-gaoil ri m' thaobh, gun charaid;\nChunna' mise 'n latha bha,\nC' aite dhomh-sa 'a diugh na fiurain\nBu tric a chaidrich air an gluin mi,\n'S a rinn cagar-cheol 'us sugradh\nAnn sa chuil so rium 'na m' phaisd'?—\nNa fir mhora, chumair', threunda,\n'Reachadh astarach ri sleibhtean,\n'S a thug tric a chuairteachd spreidh'\nRi maduinn Cheitein mi air lamh?\n'S c' ait' am beil na fleasgaich oga\nA bha miosail orm 'na 'm oighe,\nMu 'n do shearg an ruiteag bhoidheach\nA ghabh coir air fear na dha?—\nMu'n do liath na ciabhan cuachach,\nAir 'm bu mhiann leam fhin bhi 'smuainteachd\nMar or-chearcaill gaoil mu'n cuairt\nDo chridheachaibh uaibhreach fir mo ghraidh?\n'S ochan! c' ait' am beil an leannan\nDo 'n d' thug mi an trom chion-falaich ?\nCha chuir bliadhnachan a' m' aire\nMo mhor ghealladh dha thair chach.\nTheicheadh grian 'us cuan 'us talamh\nMas a deanain-s' esa 'mhealladh;\nCha b' ann bhuaithe a bha m' aire;\nB'e mo ghloir bhi fagus dha.\n'S a nise b' fhearr leam gun 'bhi 'smaointeachd\nAir an tiom a dh' fhalbh na 'ni faoduinn;\nAch 's buidhe leis an aois bhi 'g aomadh\nSios air caochlaidhean na bha.\nCia 'rson is docha leinn 'bhi 'bruadal\nAir ar n' oig' ged 'bhiodh i cruaidh oirnn,\nNa air sgeithibh dochais uallach\nEirigh suas an duil ri fearr?\nTighinn an t-Shamhraidh—Earann.\nThainig caoin ghuth an t-Shamhraidh\nA dhusgadh ghleann as an suain,\n'S dh' fhosgail Phoebus le or-shlat\nIonmhais ghlormhor nam bruach;\nTha an og-shobhrach chubhraidh,\n'S an duilleach dhu'-ghorm, 's am feur,.\nA stri co 's aluinn' 's is lionneil'\nA theid an coinneamh na grein.\nMar gu 'n driuchdadh air thalamh\nMaoth dhealt neamhaidh a mhan,\nBruchdaidh fonn agus fearann\nLe oran aighear 'us failt',\nA deanamh aoidh ris a Cheitein,\nAir cathair pheurlainn tighinn dlu,\nFo thrusgan geala-mhaiseach, oirdhearc,\nAir dhath nan ros 'us nam flur.\nTheich garbh fhuachd a Gheamhraidh\nRoimh chaoin na Bealltuinn air falbh\nSgaoil gach gruaim agus greann-ghnuis\nNa 'n deann-ruith, 'us shearg;\nMar cheo liathanach maidne\nRoimh ghathan geala na grein,\n'N am taomadh beath' agus gairdeas\nAir fireach, fas-ghleann 'us gheug.\nTha 'm beatha bruchdadh 's na lagain,\n'S gur urail, cnagant' e 'fas,\nGu dosrach, barra-gheugach, cuachach,\nBagant', cluas-dhuilleach, lan;\nAir thus le binn-sgeul an aoibhneis—\nAn Samhradh caoimhneil 'bhi 'n lamh—\n'S a sanais ciuin ris a choille\n'Thighinn 'an coinneamh na Maigh.\n'Us calltainn caol-shiatach, meurach,\nA toir na sgeula le aoidh,\nFeadh nan cos-chnocan feurach,\n'Us feadh nan reidh-ghlaiceag maoth;\nAm fearna cnotach dha 'sgaoileadh\nA' measg chaochain 'us loin;\n'S na pris bheaga 'cur orra\nAn culaidh shonais 'us ghloir.\n'S cluinn an smeorach a gleusadh\nA feadan teud-mhilis ciuin,\nA ghabhail oran binn, seisdeach,\n'An guth is eibhniche surd;\nAgus cuach air a gheugan\nA caoin bheusadh a chiuil,\nA chur failt' air a mhaduinn\nAnns a bhadan mhin, chubhr'.\n'S an dreathan-donn 'us an smudan\nFo sgeith nan ur-phreas ri srann,\nLe binn ghuth tiamhaidh a comhnadh\nRi coisir bhoidheach nan gleann;\nGach eun anns a chro-choill\nA cur a choir ris an t-sheisd,\n'S a seinn tighinn an t-Shamhraidh\nFeadh nan crann-dhailean reidh.\n'S faic crodh slinneanach, cluasach,\nSliosach, guaill-fhionn air raon,\nA rithisd a siubhal nan glaiceag\nGu h-astarach saor;\n'S na laoigh bheaga 's a gheumnaich,\nRi cluaineis eibhneach dhoibh fein,\nAir na foicheagan comhnard\nIs pailte lon anns a Cheit.\nB' e sid am na mor ghairdeas—\n'S ann leam a b' aluinn a bhi\nLe mo leannan gu cairdeach,\nFeadh nam blath-dhoire min;\n'N uair bhiodh an Samhradh a dusgadh.\nAnn an ur-ghleannain reidh,\n'S a cur 'an gorm-chulaidh sgiamhach,\nGach lusan, fiar, agus geug.\nPRINTED AT THE " NORTHERN CHRONICLE " OFFICE,